Amphitheatrum Flavium

[thumb|Amphitheatrum Flavium anno [2020 visum.]]
thumb|Quod hodie amphitheatri restat.
[thumb|Mappa mediae [Romae tempore Imperii Romani; Amphitheatrum Flavium in parte dextra.]]
[right|thumb|*[Hypogeum*, arena medii amphitheatri; via lignea est aedificium hodiernum.]]
thumb|Pars hypogei.
[thumb|Adumbratio partes amphitheatri, e libro *Lexicon der gesamter Technik* (Otto Lueger, [1904).]]
[thumb|Inscriptio [Decius Marius Venantius Basilius|Decii Marii Venantii Basilii (cos. 484), qui amphitheatrum post incendium refecit.]]

**Amphitheatrum Flavium**, sive recentius **Colosseum**, est ellipticale Romae mediae amphitheatrum, maximum tale Romanum opus aedificatum, quod officium suum per quingentos fere annos praestabat, ultimis ludis sexto saeculo effectis. Habetur unum ex maximis architecturae Romanae artisque ingeniariae Romanae operibus.

Aedificium se ad quinquaginta milia spectatorum sedentium accommodare potuit. Praeter ludos gladiatorios, multae species ludorum ibi habebantur, sicut simulata proelia navalia, animalium venationes, supplicia quae ad permultos reos nefarios (Christianis non exclusis) pertinebant, scaenica spectacula celebrium proeliorum, et actiones fabulosae mythologiam classicam tractantes antiquitate concitatae.

In situ ad orientem Fori Romani iacenti, aedificatio inter annos 70 et 72 coepit, Vespasiano imperatore. Anno 80, Tito imperatore, confecta est, per principatum Domitiani (81–96) porro mutatum. Nomen *Amphitheatri Flavii* ex gentile Titi Vespasianique nomine, eodem ex nomine gentis Flaviae deducitur.

Permagnum aedificium delectamenta monstrare Medio Aevo incipiente desiit, et interea ad habitationes, tabernas, officinas, religiosorum ordinum receptaculum, fodinam, oppidum munitum, et locum sacrum Christianorum adhibebatur.

Misere hodie amphitheatrum semidirutum videtur propter terrae motus et marmorum saxorumque furtum, sed longo tempore visum est qualis prima urbis imperialis imago. Nunc multitudines ad se vocat peregrinorum artis amantium et quotannis Ecclesia Catholica Romana ibi celebrat die sexto passionis Christi cum pompa facibusque Viam Crucis, Summo Pontifice ducente, in memoria innumerorum martyrum Christianorum qui in amphitheatro vitam amiserunt.

Iustus Lipsius anno fere 1584 *De Amphitheatro librum* scripsit, imprimis de amphitheatris extra Romam, sed aliquid de Amphitheatro Flavio quoque dixit.

Amphitheatrum hodie est pars patrimonii culturae mundi, secundum Societatem Educativam, Scientificam, et Culturalem Consocietatis Nationum.

## Primi in amphitheatro ludi
Primos ludos hoc in amphitheatro Titus anno 80 celebravit. Martialis in Libro Spectaculorum et ludos et amphitheatrum ipsum per 33 epigrammata describit, quorum hoc est primum:
:Barbara pyramidum sileat miracula Memphis, 
::Assyrius iactet nec Babylona labor; 
:Nec Triviae templo molles laudentur Iones, 
::Dissimulet Delon cornibus ara frequens; 
:Aëre nec vacuo pendentia Mausolea 
::Laudibus inmodicis Cares in astra ferant. 
:Omnis Caesareo cedit labor amphitheatro, 
::Unum pro cunctis fama loquetur opus.  (Lib. Spec. 1)

* Domus Aurea
* Gladiator
* Spectacula Romana

## Notae
## Bibliographia
* Augenti, Domenico. 2001. *Spettacoli del Colosseo: nelle cronache degli antichi.* Romae:  L'Erma di Bretschneider. ISBN 888265110X 
* Beste, Heinz Jürgen Beste. 1999. *Neue Forschungsergebnisse zu einem Aufzugsystem im Untergeschoß des Kolosseums*. *Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts. Römische Abteilung* 106: 249–276. ISSN 0342-1287.
* Bianchi Bandinelli, Ranuccio, et Mario Torelli, 1976. ''L'arte dell'antichità classica.* Romae et Augustae Taurinorum: Utet.
* Bottini, Angelo, ed. 2006. *Musa pensosa: l'immagine dell'intellettuale nell'antichità.* Mediolani: Electa. ISBN 8837042191  
* Carter, M. J. 2006. *Gladiatorial Combat: The Rules of Engagement.* *Classical Journal* 102 (2): 97–114.
* Coarelli, Filippo. 1989. *Guida Archeologica di Roma.* Mediolani: Arnoldo Mondadori Editore. ISBN 88-04-11896-2.
* Coarelli, Filippo. 2000. *Rom: Ein archäologischer Führer.* Mainz: Verlag von Zabern. ISBN 3-8053-2685-8.
* Coleman, Kathleen M. 1993. *Launching into History: Aquatic Displays in the Early Empire.* *Journal of Roman Studies* 83: 48–74.
* Coleman, Kathleen M. 1990. *Fatal Charades:  Roman Executions Staged as Mythological Enactments.* *Journal of Roman Studies* 80: 44–73.
* Conforto, M. L., et alii. 1988. *Anfiteatro flavio:  immagine, testimonianze, spettacoli.*  Romae: Edizioni Quasar. ISBN 8885020909  
* Connolly, Peter, et Hazel Dodge. 1998. *Die antike Stadt.* Coloniae: Könemann. ISBN 3-8290-1104-0.
* Connolly, Peter. 2005. *Colosseum: Arena der Gladiatoren.* Stutgardiae. ISBN 3-15-010551-X.
* De Seta, Cesare. 2004. *Il Colosseo: un simbolo della coscienza europea.* Romae:  Cosmopoli.
* Di Macca, Michela. 1971. *Il Colosseo: Funzione simbolica, storica, urbana.* Romae:  Bulzoni. 
* Fischer, Heinz-Joachim. 2001. *Rom: Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* Coloniae: DuMont Buchverlag. ISBN 3-7701-5607-2.
* Grimal, Pierre. 1961. *À la recherche de l'Italie antique.* Lutetiae: Hachette.
* Hopkins, Keith, et Mary Beard. 2005. *The Colosseum.* Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press. ISBN 0-674-01895-8.
* Luciani, Roberto. 1990. *The Colosseum:  Architecture, History, and Entertainment in the Flavian Amphitheater, Ancient Rome's Most Famous Building,* Anglice vertunt Alberto Gabba et George McClaud Meredith.  Novara: Istituto geografico De Agostini.  ISBN 8840208275  
* Lugli, Giuseppe. 1971. *Das Flavische Amphitheater.* Romae: Bardi.
* Meijer, Fik. 2004. *Gladiatoren: Das Spiel auf Leben und Tod.* Düsseldorf: Artemis & Winkler. ISBN 3-7608-2303-3.
* Pearson, John. 1973. *Arena:  The Story of the Colosseum.* Novi Eboraci: McGraw-Hill.  ISBN 0070490317.
* Pescarin, Sofia. 2004. *Rom: Antike Bauwerke der Ewigen Stadt.* Coloniae: K. Müller. ISBN 3-89893-562-0.
* "Amphitheatrum Flavium" in  pp. 6–11.
* Wegerhoff, Erik.  2012. *Das Kolosseum: bewundert, bewohnt, ramponiert.'' Berolini:  K. Wagenbach. ISBN 9783803136404  

## Nexus externi
Categoria:Aedificia Romana antiqua
Categoria:Amphitheatra
Categoria:Confecta 80
Categoria:Loci hereditatis mundialis in Italia
Categoria:Monumenta Romae Antiquae
Categoria:Titus
Categoria:Vespasianus