Ferrum

|}
[thumb|Configuratio electronica ferri, [Nucleus atomi|nucleus et viginti sex electrones (tabula Anglice signata).]]
**Ferrum** est elementum chemicum cuius signum est **Fe** et numerus atomicus **26.** In grege octavo et periodo quarta systematis periodici ponitur, id est metallum in prima transitionis serie digestum. Eius massa atomica 55,84 valet (30 neutrones et 26 protones)  et eius configuratio electronica notatur 3d64s2. 
[thumb|upright=0.3|left|[Signum Martis post antiquitatem ad repraesentandum ferrum adhibetur.]]
Quod si frequentiam ex massa (ppm) respicias ferrum sextum locum in universo obtinet et sive primum sive secundum post oxygenium in Tellure. Nam quartum quidem elementum chemicum in cortice telluris invenitur post oxygenium, silicium aluminiumque sed maximam partem  nuclei tam interioris quam exterioris efficit. Frequentia vero ferri in planetis saxosis sicut Tellure est effectus fusionis in stellis massae magnae, ubi generatio niccoli-56 (quod in frequentissimum ferri isotopum tabescit) est ultima reactio fusionis nuclearis exothermica. Hoc efficit ut niccolum radioactivum fiat ultimum elementum generatum .

Sicut alia elementa gregis 8, ferrum variissimos status oxidationis habet, a –2 usque ad +6, quamquam status +2 et +3 sunt frequentissimi. Ferrum elementarenascitur  in meteoroidis et aliis circumiectibus quibus est paulum oxygenii, sed oxygenium et aquam fert. Superficies ferri novi , oxida ferri generant, etiam robigo appellata. Dissimilis multorum metallorum aliorum quae passivantia oxidi strata pariunt, oxida ferri maius volumen metallo ferreo occupant, et ergo oxida ferri defringuntur et superficies novas pro corrosione exponunt.
[thumb|upright=0.25|[Ferrocenum.]]
[thumb|upright=0.7|left|[Meteorites ferri compositionis nucleorum interioris et exterioris Telluris similes sunt.]]
[thumb|upright=0.8|[Diagramma phasis ferri puri pressurae humilis (tabula Anglice signata).]]

Metallum ferreum adhibitum est post antiquitatem, quamquam ligationes metallicae, quibus sunt humiliores temperaturae liquefactionis, primum in historia adhibitae sunt. Ferrum purum est molle (aluminio mollius), sed fundendo non fieri potest. Materies magnopere per impuritates fundendi, sicut carbonium, dura fit et stabilitur. Certa carbonii proportio (inter 0.2% et 2.1%) chalybem efficit, qui ferro puro usque ad millies durior  esse potest. Crudum metallum ferreum in fornacibus altis, ubi aes per *coke* ad ferrum crudum convertitur, cui est multum carbonii. Addita purgatio per oxygenium summam carbonii ad proportionem rectam ad faciendum chalybem deminuit.

Chalybes et ferrum carbonii humilis mixturas cum aliis metallis (chalybibus ligatis) sunt amplissima metalla in usu industriae, ob eorum multas proprietates optabiles et abundantiam ferri.

Chemicis ferri compositis, quae composita ferrea et ferrica comprehendunt, sunt multi usus. Oxidum ferri cum pulvere aluminii mixtum accendi potest ad generandam reactionem thermitis, in conferruminando et aeribus purgandis adhibitam. Binaria parit composita cum halogenis et chalcogenis. Inter eius composita organometallica est ferrocenum, primum "compositum sandwich" inventum. 
## In biologia 
Ferrum  magni momenti partes in biologia agit, prompte tenues complexes cum oxygenio moleculari in haemoglobino et myoglobino generat; haec duo composita sunt frequentia transportationis oxygenii proteina in vertebratis. Etiam adhibetur ferrum in situ activo multorum enzymorum *redox* magni momenti quae de respiratione cellulari et oxidatione et reductione in plantis et animalibus tractat. In corpore humano adulto inter 3 et 5 grammata ferri inveniri solent quae cibo renovari oportet quia cotidie ferrum in sudore et faecibus perdimus (feminae insuper maiorem copiam in menstruis amittunt). Ferrum in sanguine deficiens anaemia appellatur, morbus contrarius est haemochromatosis quem ferrum nimia copia gignit.
[thumb|upright=0.8|[Color caeruleus Borussicus.]]

## De sensu translato 
Verbo *ferro* sunt multi sensus translati, inter quos:
* Ferrum est res ferrea, exempli gratia catena. 
* Ferrum sunt arma, exempli gratia gladius vel telum.
* Ferrum est signum duritiae, et signum .

## De proprietatibus 
### Proprietates mechanicae 
Mechanicae ferri et eius mixturarum proprietates aestimari possunt per varia certamina, inter quae certamen Brinellianum, certamen Rockwellianum, et certamen duritiae Vickersianum. Scientia de ferro est tam constans quam ea ad ordinandas mensuras vel ad comparanda certamina saepe adhibetur. Sed mechanicae ferri proprietates a puritate speciminum magnopere adficiuntur: puri crystalli singuli pro investigationibus revera sunt aluminio molliores, Incrementum carbonii intra ferrum primum efficit ut duritia tensilesque ferri vires pariter amplificantur. Maxima 65 Rc duritia per 0.6 centesimam carbonii efficitur, quamquam hoc metallum cui sunt humiles vires tensiles generat.

### Diagramma phasium et allotropi
Ferrum est exemplum allotropismi in metallo. Sunt saltem quattuor allotropicae ferri formae, *α, γ, δ,* et *ε* appellatae; pressuris altissimis, nonnulla indicia controversa monstrat phasim β pressuris et temperaturis altissimis esse stabilem.
[thumb|[Diagramma phasium ferri puri pressuris humilibus observati.]]
[thumb|[Ferrea Dellii columna est exemplum Indarum ferri extracti et conversi rationum. Columna corrosionem 1600 annorum resistitit.]]
 
## Notae 
## Bibliographia 
* Barbucci, R., A. Sabatini, et P. Dapporto. 1998. *Tavola periodica e proprietà degli elementi.* Florentiae: Edizioni V. Morelli.
* Beck, Ludwig. 1884–1903. *Die Geschichte des Eisens in technischer und kulturgeschichtlicher Beziehung.* Voll. 1–5. Braunschweig: Viewegg.
* Binder, Harry H. 1999. *Lexikon der chemischen Elemente: das Periodensystem in Fakten, Zahlen und Daten.* Stuttgartiae: S. Hirzel Verlag. ISBN 3-7776-0736-3.
* Borgese, Francesco Borgese. 1993. *Gli elementi della tavola periodica: Rinvenimento, proprietà, usi: Prontuario chimico, fisico, geologico.* Romae: CISU. ISBN 88-7975-077-1.
* Buchwald, Vagn Fabritius. 2005. *Iron and steel in ancient times.* Hafniae: Kong. Danske Videnskab. Selskab. ISBN 87-7304-308-7.
* Johannsen, Otto. 1925. *Geschichte des Eisens.* Dusseldorpiae.
* Johannsen, Otto. 1953. *Geschichte des Eisens.* Ed. 3a. Auftrag des Vereins Deutscher EisenhüttenleuteDusseldorpiae: Verlag Stahleisen.
* Schoppa, H. 1992. *Was der Hochöfner von seiner Arbeit wissen muss.* Dusseldorpiae: Verlag Stahleisen ISBN 3-514-00443-9.
* Schubert, H. R. 1957. *History of the British Iron and Steel Industry . . . to 1775 AD.* Londinii: Routledge.
* Smith, William F. 1995. *Scienza e tecnologia dei materiali.* Ed. 2a. Novi Eboraci: McGraw-Hill. ISBN 88-386-0709-5.
* Tylecote, R. F. 1992. *History of Metallurgy.* Londinii: Institute of Materials.
* Tylecote, R. F. 1991. Iron in the Industrial Revolution. In *The Industrial Revolution in Metals,* edd. J. Day et R. F. Tylecote, 200–260. Londinii: Institute of Materials.
* 

* Aetas Ferrea
* Chalybs
* El Mutún in Bolivia, ubi 20 centesimae facilis Telluris ferri situm est
* Faber ferrarius
* Ferrugo
* Ferrum (metaphora)
* Fecundatio ferrea
* Haemochromatosis
* Siderosis
* Solea equorum

## Nexus externi 
* "Chemistry in its element podcast (MP3), apud www.rsc.org (Chemsitry World, Royal Society of Chemistry): "Iron."
* "It's Elemental – Iron," apud education.jlab.org.
* "The Most Tightly Bound Nuclei," apud hyperphysics.phy-astr.gsu.edu.
* Hoc elementum apud *Patreon: periodic videos.*
 

Categoria:Elementa chemica
!
Categoria:Metalla