63 a.C.n.

DCXCI a.u.c.

## Eventa 
### Romae
#### Varia
*Anno ineunte nonnullas rogationes populares a tribunis plebis promulgatas coercuerunt consul Cicero aliique optimates : rogatio de liberis proscriptorum restituendis, rogatio de aere alieno abolendo, rogatio Servilia agraria adversus quam Cicero orationes *de lege agraria* et in senatu et apud populum habuit...
*Titus Labienus tribunus plebis perduellionis senatorem quendam senem, Rabirium nomine, Caesare instigante accusavit quod septimum quadragesimum ante annum (100 a.C.n.) tribunum plebis seditiosum Saturninum occidisset. Ita populares iura senatusconsulti ultimi et omnino potentiam senatus in Republica imminuere cupiebant. Rabirius a Cicerone defensus, qui orationem *Pro Rabirio* postea publicavit, praetori urbano Metello Celeri salutem debuit.
*Lex Tullia *de ambitu*, a consule Marco Cicerone lata, ceteris poenis ambitum coercentibus exsilium decem annorum addidit. Haec lex adversus Catilinam dirigebatur qui tunc consulatum iterum petebat.
*Lex Ampia-Labiena *de triumphalibus ornamentis Gn. Pompei*, a tribunis plebis Tito Ampio et Tito labieno lata, quae honores inusitatos absenti Gnaeo Pompeio tribuebat (ut ei triumphantium ornamenta in ludis circensibus,  coronam in theatro gerere liceret...)
*Lex Labiena *de sacerdotiis*, a tribuno plebis Tito Labieno lata, quae ius sacerdotum subrogandorum a collegiis ad populum transtulit.
* Gaius Iulius Caesar a populo pontifex maximus factus est, non sine suspicione ambitus. Eodem anno et praetor designatus est.

#### Coniuratio Catilinae
* Marcus Tullius Cicero, consul eo anno cum Gaio Antonio Hybrida, coniurationem Catilinae patefecit ac Romae oppressit. Illustrissimas orationes adversus Catilinam in senatu et apud populum tum habuit: 
*21 octobris : senatusconsultum ultimum, *darent operam consules ne quid respublica detrimenti caperet*.
* 7 Novembris - Marcus Tullius Cicero in senatu claram orationem in Lucium Sergium Catilinam coniuratorem habuit.
* 3 decembris legati ab Allobrogibus Romam missi cum litteris deprehensi sunt quae coniurationem patefaciebant. Tum coniuratorum principes in Tullianum coniecti sunt.
* 5 Decembris Cicero senatum de coniuratorum poenis quos in Tullianum coniecerat (inter quos erat praetor Publius Lentulus) consuluit ; dimisso senatu statim necari eos iussit. Maior pars senatorum in Catonis sententiam ierat, contra dicente Caesare cum paucis.

### Bellum Mithridaticum
*Panticapaei a suis desertus proditusque Mithridates VI sive se ipse necavit sive iussu filii Pharnacis occisus est. Corpus Pompeio missum est qui Pharnacem Bospori Cimmerii regem agnovit atque necis paternae gratia eum socium amicumque populi Romani appellavit.
*Cum in Iudaeam advenit Pompeius duos fratres ex Hasmonea domo de regno inter sese certantes, Hyrcanum et Aristobulum,  invenit. Pro Hyrcano stetit et per tres menses Hierosolymitarum sacram arcem obsedit atque postremo expugnavit. Tunc summum sacerdotium Hyrcano dedit, Aristobulum vinctum cum liberis ad triumphum ornandum secum abduxit.

## Nati 
*23 Septembris: G. Iulius Caesar Octavianus Augustus, primus imperator Romanus (mortuus 14)

## Mortui 
*Quintus Caecilius Metellus Pius, vir consularis et pontifex maximus.
*Mithridates VI Eupator, rex Ponti.
*Publius Cornelius Lentulus Sura, praetor consularis.