Lingua Aegyptia Demotica

[upright=1|thumb|Demoticis litteris inscriptum ostracon Ptolemaicum, preces recordantibus deo [Ammoni ut caecus videat. Signa magna in angulo superiore et dextro legenda sunt *ḥsb.t*, nempe "Anno (regni)."]]
**Lingua Aegyptia Demotica** est forma seu gradus Linguae Aegyptiae antiquae quae litteris Demoticis scribi solebat, nempe a saeculo septimo medio a.C.n. usque ad quintum p.C.n. "Demoticam" cum Aegyptologi dicant, eo nomine sibi volunt vel Scripturam Demoticam, vel Linguam Demoticam. Hi sensus utrique cum altero saepe confunduntur, neque ab ipsis doctis semper distinguuntur.

## Proprietates 
Singula Linguae Demoticae generatim in medio sunt inter Linguam Aegyptiam Serotinam (quae solet litteris hieroglyphicis scribi) et Linguam Copticam (litteris fere Graecis); haec autem habentur Demoticam ab aliis Linguae Aegyptiae gradibus discernere:

;Discrimina a Linguae Aegyptia Serotina
* Verba adiectiva praefixu *nɜ-* praestant (Coptice ⲛⲁ−, at lingua classica nullum indicium),
* Tempore praesenti nullum nomen nisi determinatum potest pro obiecto directo stare sine praepositione *n*, neque pronomen sine *n-ỉm=*
* Praepositio *ỉỉr-ḥr* "ad faciem, ante" (unde copticum ⲉϩⲣⲛ−, ⲉϩⲣⲁ=)

;Discrimina a Lingua Coptica
* Adhuc exstant formae *sḏm=f* praeter infinitivum et qualitativum—nempe praeteritum, subiunctivum, circumstantiale. Quae figurae Linguae Copticae (nisi pauca vestigia subiunctivi) desunt.
* Tempus praeteritum secundum eandem formam ac praesens habet, nempe *ỉỉr=f sḏm* (forte /ʔaʔfˈsoːt’m̩/), contra formas Copticas generatim ex membris relativis deductas.
* Iam extant adiectiva attributiva, more classico inclinata, e.g. *sḥm.t bn.t* "mulier mala," quae lingua Coptica paucissima sunt.

### Textus Demotici lingua neque scriptura 
Cum litterarum forma saepe cum linguae forma confundatur, sunt nihilominus nonnulli textus quae litteris aliis scripti nihilominus Demotici esse habentur, e.g.:
* *Papyrus BM EA* 69574, litteris hieraticis.
* *Papyrus Vandier*, litteris hieraticis.
* Inscriptio Abydena Hyrgonaphoris, litteris Graecis

## Phonologia 
Phonologia linguae Demoticae satis difficile enodatur. Primum quia lingua omnino mortua est, opus est plerumque scripturae Demoticae inniti, quod in se molestum est, quia nullum scribendi systema loquellam exacte repraesentat, et notae Demoticae sunt praesertim difficiles lectu. Praeterea, aevo Demotico, multa phonemata inter se contribuebantur, ita ut Aegytii ipsi paene numquam verba fixe scribebant, et quod peius est aliis temporibus, aliisque regionibus alia phonemata mutabantur. 

Inter quas mutationes, maxima est distinctio minuens inter ea phonemata quae Aegyptologi litteris "mediis" (*b, d, ḏ, g, q*) scribunt—quae verisimilter erant potius "mutae eiectivae," cum ea litteris "tenuibus" (*p, t, ṯ, k*) transscriptis—quae secundum Graecos antiquos erant potius mutae aspiratae. Lingua Coptica, distinctio inter mutas aspiratas et eiectivas conservatur in dialecto Bohairica (nempe ea quae in Delta audiebatur), sed omnino periise videtur in dialecto Sahidica (nempe ea quae in Aegypto Superiore audiebatur). E.c. In Bohairico *ḏr.t* "manus" fit ⲧⲱⲣⲓ (*tōri*), *ṯr.t* "salix" ⲑⲱⲣⲓ (*thōri*), sed in Sahidico a contrario ambo fiunt ⲧⲱⲣⲉ (*tōre*) absque discrimine. Scriptura Demotica temere inter haec distinctionem sequitur, ut infra videbimus.

Quod igitur ad consonantes attinet, Scriptura Demotica ita a Hieroglyphica differt:
* Discrimen inter graphemata *t* et *d* ubique perditur, etiam in manibus quae distinctionem inter eiectivas et aspiratas in aliis rebus conservant. Non est, re vera, modus *d* scribendae.
** Post phonema nasale, mutae orales fiunt mediae. Ea de causa [d] in verbis peregrinis nonnumquam *nt* scribitur. Cf. nomen hieroglyphicum Darii III *Ỉnṯrwšɜ*, et pronomen Copticum ⲁⲛⲟⲕ *anok* "ego" quod contrahi potest ad ⲁⲛⲅ *ang*. Idem lingua Graeca fere eodem tempore fieri incipiebat. 
* Mutae palatales, *ṯ* et *ḏ*, cum ab apicalibus quidem adhuc diversae sint, rare inter sese distinguuntur. 
* Littera *t* iam dudum post vocalem quiescebat. Nova littera *ṱ* indicat /t/ cum contra spem enuntietur, e.g. *ḏr.t* "manus" (Coptice ⲧⲱⲣⲉ /ˈtoːɾǝ/—absque *t* finali), *ḏr.ṱ=k* "manus tua" (Coptice ⲧⲟⲟⲧⲕ /toʔtk/—*t* nunc enuntiato, sed *r* ad mutam glottalem redacta.)
* Magna confusio est inter phonemata quae Aegyptologi variis formis litterae *h* denotant. Fuerant enim in Hieroglyphicis quattuor litterae *h* (*h*, *ḥ*, *ḫ*, *ẖ*), quibus litterae Demoticae quintam (*h̭*) addunt. Hae possunt in duas classes, secundum Linguae Copticae eventus, dividi:

** *H* ([h]) manebat, itemque *ḥ* ([ħ]) in principio distinguitur. In tempus autem hae duae magis magisque secum confundebantur. Ambae litterae Copticae ϩ [h], omnibus dialectis, respondunt.
** Altera classis ex *ḫ*, *ẖ*, *h̭* constat. Appellatio prisca litterae *ḫ* satis aperte constat fuisse [x], sed Coptice (utamur pro exemplo Dialecto Bohairica) eventus dividitur inter ϧ [x] et ϣ [ʃ]. Nova littera *h̭*, quae a combinatione *ḫy* originem graphicam tenet, simile est nisi quod semper fit ϣ [ʃ], quod appellationem verisimilem [ç] indicare videtur. Veteris litterae *ẖ* appellatio vera ignoratur—Aegyptologi commoditatis causa eam enuntiant [ç]—sed quoniam fere semper fit ϧ [x] neque ϣ [ʃ], haec conventio temeraria videtur. Fortasse *ẖ* potius cum [χ] sociari debet. Sane, *ḫ*, *ẖ*, *h̭* inter se (et denique cum *š*) saepe confunduntur.
*** Contributio horum phonematum cum *š* gradatim per longum tempus fiebat, alio tempore aliis regionibus—neque umquam omnino in quibusdam dialectis. Confusio graphica inter *ḫ*/*h̭* et *š* scriptas haud frequenter invenitur ante aevum Romanum, et quidem Graeci sub Ptolemaeos generatim χ pro *ḫ* scribebant (e.g. Χα- pro *ˁnḫ-* in nominibus propriis—c.f. Ϣⲁ- *ša-* in lingua Coptica), attamen exempla cum litera Σ iamiam reperi possunt in opere Manethonis (e.g. Ψου**σ**έννης pro *Pɜ-Sbɜ-**ḫ**ˁ-n-Nỉw.t*, **Σ**οῦφις pro ***Ḫ**wfw*, et ita porro), qui saeculo 3 a.C.n. scribebat. Tempore Romano, haec transformatio magis frequens est, et Σα- pro *ˁnḫ-* saepe reperitur.
* Littera *ỉ* vix a *ɜ* decerni potest (qua de causa nonnulli rerum Demoticarum studiosi malunt ambas una littera, nempe *ˀ*, repraesentare). Ambo plus minusve mutam glottalam [ʔ] significant. Haec littera etiam ad matrem lectionis usurpatur, praesertim pro vocali [a].
* Littera *ˁ* (tamquam *ḥ*) in principio manebat, sed in tempus cum ɜ confundebatur. His duabus litteris confusis, utraque aut pro [ʔ], aut pro vocali stare potest.

### Mutae palatales 
Multae (sed non omnes) mutae velares fiunt palatales in lingua Coptica, nempe *k* potest fieri aut ⲕ /k/ aut ϭ /c/ (Sahidica dialecto). Haec nova distinctio fortasse in tempore linguae Demoticae serotinae incipiebat, sed indicia sunt rarissima. Nam etiam sub Romanis /k/ et /g/ Aegyptia paene semper cum χ et κ Graece scribebantur, etiam in verbis ubi lingua Coptica mutas adpalatiat, e.g. nomen proprium *Pɜ-Ỉgš*, verbatim "Ille Aethiops," Graece scribitur Πέκως *Pecōs*—tam Demotice quam Graece cum littera velari—sed Coptice Ⲡⲉϭⲱϣ *Pećōš* cum palatiali. 

Sed in paucissimis exceptionibus sunt quaedam indicia, e.g. in *P.Mich.* 4.223 & 4.224, annis 172—3 inscriptis, nomen seu epitheton *Tɜ-wnm-gmwl* "Illa quae camelos edit" (Coptice Ⲧⲟⲩⲁⲙϭⲁⲙⲟⲩⲗ *Tuamćamul*), Τουαμκιαμοῦλ *Tūamciamūl* scribitur cum iota.

Sunt etiam in quibusdam formis scripturae Copticae veteris indicia. E.g., *Papyrus Schmidt Coptica*, primi saeculi p.C.n. aut secundi, iam inter ⲕ et ϭ distinguit—haec autem littera in forma propria: ⳛ.

### Tabula consonantium 
Hac in tabula dantur consonantes fere omnes quae in quadam Linguae Aegyptiae Demoticae forma distinctae erant. Magis igitur idealis est quam pragmaticus.

### Accentus 
Accentus datur non adeo verbis singulis quam gregibus tonicis: verba temporalia in obiectum nominale inclinuntur, nomina composita (aut in constructione "genitivi directi") accentum ponunt generatim in ultimo elemento, et similiter praepositiones procliticae sunt in obiecta nominalia. Quia mutationes phoneticae de accentu pendunt, elementa atonica formam mutantur. Quomodo elementa nominalia in combinatione mutentur facillime vidi potest in dium epithetis et hominum nominibus theophoricis, e.g.:

#### Status 
Vocabulis generatim sunt tres status, nempe rectus (id est tonicus), constructus (atonicus), pronominalis (suffixatus). 

* **Status rectus** est forma lexica nominis, quae adhibetur quando verbum pro se stat, aut in loco tonico ponitur: e.g. *ḏɜḏɜ* /ˈtʃʼoːtʃʼ/ "caput", *rqḥ* /ˈɾoːqʼħ/ "urere."
* **Status constructus** adhibetur quando nomen in compositione ponitur, itaque atonicum est. Talem compositionem Aegyptologi hyphene repraesentant, e.g.: *ḏɜḏɜ-rmt* /tʃʼatʃʼˈɾoːmǝ/ "caput hominis", *rqḥ-rmt* /ɾǝqʼħˈɾoːmǝ/ "urere hominem", *n rmt* /n̩ˈɾoːmǝ/ "homini."
* **Status pronominalis** adhibetur cum pronomen nomini suffigatur, quae generatim possessionem indicat. Talem suffixationem Aegyptologi duabus lineis repraesentant: e.g. *ḏɜḏɜ=f* /tʃʼoːf/ "caput eius", *rqḥ=f* /ˈɾoqʼħf/ "urere eum", *n=f* /naf/ "ei."

Fortasse harum mutationum causa—quae saepe difficilia videantur—Aegyptii nonnumquam aliter se exprimere maluerunt, ita ut non necesse sit statu nisi recto uti, e.g. *ḏɜḏɜ n rmt* /ˈcʼoːcʼ n̩ˈɾoːmǝ/ "caput hominis", *rqḥ n rmt* /ɾoːqʼħ n̩ˈɾoːmǝ/ "urere hominem", *pɜy=f ḏɜḏɜ* /pǝfˈtʃʼoːtʃʼ/ "caput eius." Hac in re vide partem de morphologia subsequentem.

## Morphologia 
Aevo Demotico, lingua Aegyptia iam dudum a lingua fusoria in agglutinativam mutabat. Qui processus lingua Demotica longe progressus erat.

### Pronomina 
Pronomina in plena forma et independenti rare inveniuntur, nisi in sententiis nominalibus, ubi possint pro copula stare, e.g. *ỉnk ỉmy* "ego [sum] feles", sive "mea [est] feles." Talibus locis promina speciem sumunt hanc:

Forma dependens adhibetur pro obiecto verbi temporalis in forma non ex themate infinitivo deducta, e.g. *gm=w ṱ=y* "invenerunt me":

#### Suffixa 
Cuique pronomini personali exstat suffixum. Quae suffixa maximi momenti sunt, quoniam in morphologia omnium paene partium orationis adhiberi possunt. Momentum et frequentia horum suffixorum tanta sunt ut difficile sit nimium magni facere.

### Nomina substantiva 
Nominum proprietates morphologicae lingua Aegyptia classica suffixibus indicantur, qui suffixus plerique iam scriptura Demotica notantur. Sed in lingua, ut Aegyptii cotidie locuti sunt, hi suffixus saepe quiescebant, et proprietates potius ab articulis praefixis feruntur.

#### Genus 
Nomina feminina in *-.t* exeunt, sed hic suffixus iam dudum in statu recto quietus erat. Saepe nomina masculina et feminina vocalibus distingui poterant, e.g. *Ỉmn* Ἀμοῦν ~ *Ỉmn.t* Ἀμαῦνι (procul dubio /ʔaˈmuːn/ ~ /ʔaˈmawnǝ/); *sn* "frater" /son/, *sn.t* "soror" /ˈsoːnǝ/. Sed multis, fortasse plurimis nominibus discrimen inter genera ad scripturam tantum pertinebat.

Genus magis apertum est in articulo definito—quo egebat lingua Ægyptia classica—saltem in numero singulari, nam nominibus masculinis *pɜ* "ille", femininis *tɜ* "illa" praeponitur. 

#### Numerus 
In transcriptione Aegyptologica suffixus pluralis masculinis *-.w*, femininis *-.wt* additur, sed paene numquam aperte litteris Demoticis indicatur, praeter signum pluralitatis. In lingua cotidiana figura pluralis distincta rarrissima esse videtur. Numerus pluralis aperte in articulo definito: *nɜ* "illi" seu "illae."

#### Possessio 
Quod ad pronomina attinet, nonnullis nominibus, praesertim partes corporis, et generatim inalienabilibus, iam licet nomen pronomini attribuere cum suffixu. Nomen sane in statu pronominali poni debet, e.g. *ḏr.t* "manus", *ḏr.t=k* "manus tua." Plerisque autem nominibus suffixus non potest directe affigere, sed articulo potius: *pɜy=k ỉmy* "(hic) tuus feles."

Quando autem membra ambo sunt nomina, sunt duo modi possessionis indicandae: directus et indirectus. "Genetivus directus" dicitur quando duo (plurave) nomina in appositione sunt, aut potius compositione. In qua constructione, accentus generatim in membro ultimo ponitur, et priora membra sunt in statu constructo. In "genetivo indirecto," praepositio *n* "de" interponitur, amboque sunt in statu recto. Quo facilior sit morphologia, genetivus indirectus multo saepius invenitur. Praeterea, multis locis ubi genetivus directus scribi videtur, habemus potius genetivum indirectum, littera *n* non expressa. E.g., *ḏɜḏɜ-pr* "caput domus, i.e. tectum" fit lingua Coptica ϫⲉⲛⲉⲡⲱⲣ *čenepōr*, atque *ˁ.t-sbɜ* "conclave doctrinae, i.e. aula, schola" fit ⲁⲛⲥⲏⲃⲉ *ansēbe*, unde patet formas Demoticas pro *ḏɜḏɜ-n-pr*, *ˁ.t-n-sbɜ* stare. Item nomen *Ỉr.t-Ḥr-r·r=w* (verbatim "Oculus Hori in eos") a Graecis scriptum est Ἰνάρως (quod appellationem Aegyptiam aliquid /ʔinħaɾr̩ˈrow/ similem repraesentat), unde patet *Ỉr.t-Ḥr* ("Oculum Hori") stare pro *ỉr.t-n-Ḥr*.

### Verba temporalia 
Item tempora verbalia, personasque lingua Aegyptia classica suffixibus, Serotina autem lingua Aegyptia saepius auxiliaribus verbis a fronte agglutinatis indicabat. Aevo Demotico, figurae suffixae iam paene emortuae sunt, cliticis praepositivis agglutinativisque suppositis. E.g. Lingua Classica *śḏm=ỉ* "audio", *śḏm.n=ỉ* "audivi" > Lingua Demotica *tw=y sḏm* "audio", *ỉr=y sḏm* "audivi." Qui praefixus generatim de verbis auxiliaribus deduncuntur, e.g. *ỉr* "facere," *iw* fere "esse," *ty* "efficere ut...."

#### Formae ex themate infinitivo 
Formae paene omnes lingua Demotica exstantes de infinitivo antiquo proveniunt, nempe *sṓtm*. Ergo *tw=y sḏm* > /tʰiˈsoːtʼm/, *ḫr=y sḏm* > /xajˈsoːtʼm/. His formis, ex infinitivo deductis, pronomina suffixa non subiectum indicant sed obiectum, subiecto auxiliari verbo potius suffixo. E.c. *ỉr=f ty=s* (fortasse /ʔafˈtʼis/) "dedit eum." Numerus figurarum verbalium satis magna est, neque semper constat quid sit figura genuina, quid constructio idiomatica tantum. Praeterea, quoniam lingua agglutinativa est, licet formas seriatim concatenare, neque ubique alterum morphema alterum excludit (ut saepe lingua Latina fit.) E.g. *bw-ỉr-tw=f sḏm* "nondum audivit," *ỉw=f sḏm* "eo audiente," *ỉw bw-ỉr-tw=f sḏm* "eo nondum audiente," (i.e. "priusquam audiverit.")

Cuique tempori est forma altera quae Copticistis et plerisque Demotistis "tempus secundum" dicitur (a grammaticis linguae classicae saepius "emphaticum" aut "nominale"). "Tempus" secundum emphasin ponit in membrum prepositionali, e.g. *tw=y hb wˁ ỉmy r tɜy=y šr.t* (tempore praesenti primo) "Mitto felem ad meam filiam", sed *ỉỉr=y hb wˁ ỉmy r tɜy=y šr.t* (tempore praesenti secundo) "*Ad meam filiam* mitto felem."

Tempus praesens primum, et alia tempora ex eo deducta, ab aliis aliquanto distat in eo quod subiectum non sequitur verbum sed praecedit. Si subiectum est pronomen, non potest esse in forma suffixus (quoniam nullum elementum est cui suffigi possit). Ergo pronomina formam tempori praesenti primo propriam sumunt:

Thema infinitivum habet status rectum (absque obiecto directo), constructum (nomine obiecto), et pronominalem (pronomine obiecto).
[thumb|Testa in qua scriba quidam coniugationem verbi dicendi meditatus est. [Inscriptio sic legi potest:

]]

#### Formae ex aliis thematibus 
Paucae sunt figurae verbales qui ex aliis thematibus deducuntur, sed iam restant nonnullae. Ex his nonnullae possunt antiquo more subiectum suffixum accipere.
* "*Sḏm=f* Praeteritum" (fortasse *sótm-* aut *stmé-*), e.g. *sḏm=f* "audivit." Haec figura linguae Copticae omnino deperdita est, sed lingua Demotica iam satis frequens.
* "*Sḏm=f* Subiunctivum" (*stmó-*), paene semper in causitivis, e.g. *tw=y ty sḏm=f* (/tʰitʼiˈstmof/) "facio audiat." Lingua Coptica constructio causitiva iam exstat, sed "lexicalizata" est, id est ϣⲱⲡⲉ (*šōpǝ*  *bl* /βal/, *ḏr.t* /ˈtʼoːɾǝ/ "manus" > *gyḏ* /kʼitʃʼ/, *sɜ* /siː/ "filius" > *šr* /ˈʃeːɾǝ/. Sed vetustiora verba generatim non evanescunt, immo rarius tantum fiunt—*ỉr.t*, *ḏr.t*, *sɜ* iam lingua Demotica exstant (sed *sɜ* saepius *sy* scribitur, et fere nusquam nisi in patronymicis adhibetur).

### Voces mutuatae 
Sunt sane, inter Linguae Demoticae copiam verborum, vocabula ab aliis sermonibus mutuata. Exstant, exempli causa, *lbš* (/loːβʃ/) "lorica" a Semitico לבש "vestire," *kšbr* (fere /k’aʃaˈβeɾ/) "inauris," a persico **gaušabāra*, *qrny* (fortasse /ˈq’oɾǝnǝ/?) "legatus" a Meroitico *qoreñ* "regius"). Haec autem sunt verba quae iam dudum in sermonem accepta erant. Sub Graecos et Romanos Aegyptii sane multa verba Graeca (paucaque Latina) mutuati sunt—et Coptica quidem verbis Graecis crebre scatet—Demoticis autem scriptis, satis rara sunt. Inter voces Graecas et Latinas attestatas sunt: *sntks* (fortasse /ˈsendak’s/?) syntaxis, *gṱṱn* (/k’at’iˈtʰoːn/) Gaditana sc. funis, *qrṱr* (/q’uɾaˈt’oːɾ/?) "curator." 

Patet igitur Aegyptios Demotice scribentes consulto voces Graecas suppressisse. At nullum dubium esse potest quin vocabulis Graecis usi sint in sermone cotidiano, ita ut lingua Coptica. Quod demonstrationem in ostracis Narmuthensibus invenit: sacerdotes enim ibi scribentes verba Graeca non celabant sed apperte usi sunt. Nonnullis ostracis sunt textus paene omnino Graecos, quod ad vocabula pertinet, sed iam Aegyptii sermone:

Nota bene sola verba Aegyptia hoc in ostraco esse *ỉw=f ỉr* quod nihil indicat nisi tempus (Aegyptium) verbi (Graeci) μηνύειν.

Ab altera parte, verba Aegyptia litteris Demoticis, Graeca Graecis inscribuntur. Ut hoc fieret, opus certe fuit maxima cura, litteris Demoticis sinistrorsum, Graecis dextrorsum scriptis. Patet igitur verba Graeca adeo usitata fuisse ut scribae libere in sermone suo immiscerent, at ab altera parte iam satis peregrina ut duo scribendi systemata, difficilia compositu, commmutare curarent.

## Locutiones quotidianae 
Nota bene has locutiones aptatas esse ad collocutorem unum et masculum. Si feminam alloqueris, *-t* in loco *-k* subdito, si gregem *-tn*.

## Notae 
## Bibliographia 
;Libri fundamentales
*  
* 
* 
;Grammatica didactica
* 
* 
;De rebus glottologicis
* W. Clarysse, "Greek Loan-words in Demotic," in Vleeming ed. *Aspects of Demotic Lexicography* = *Studia Demotica* I, Lovanii, 1987, 9—33.
* A. Shisha-Halevy, "Papyrus Vandier *Recto*: An Early Demotic Literary Text?", *JAOS* 109.3 (1989), pp. 421—435
* Ray, J. D. 1991. An approach to the *sḏm·f*: forms and purposes. In Antonius Loprieno ed., *Crossroads II (Proceedings of the Second International Conference on Egyptian Grammar)* = *Lingua Aegyptia* 1:243—258 &#32;Textus interretialis
* J. D. Ray. 1993. How demotic is Demotic? Actis Demoticis, 5, ed. Edda Bresciani = *EVO* 17:251—264.
* 
* Quack, Ioachim Fridericus. 1999. A New Bilingual Fragment from the British Museum (Papyrus BM EA 69574). *JEA* 85:153-164.
;Onomastica
* 
* W. Brunsch, "Untersuchungen zu den griechischen Wiedergaben ägyptischer Personennamen," in *Enchoria*, 8.1, 1978, pp. 1–142
* 
* W. Clarysse, "Greek Accents on Egyptian Names," *Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik* 119 (1997), pp. 117–184
* 

## Nexus externi 
* Thesaurus Linguae Aegyptiae
* Demotische Wortliste online
* The Demotic Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago
* Checklist of Greek, Latin, Demotic and Coptic Papyri, Ostraca and Tablets

Categoria:Lingua Aegyptia