Ozon

[thumb|Ozoni [formula chemica.]]

 () vel  (Graece  ‘olens’), est molecula ex trinis  atomis oxygeni constans. In naturali pressione aeria est gas sublividum, quod respirationi nocere potest. Odorem allio fragrantem habet, qui frigidus post tonitrum imbremque sentitur. E quo *principio olenti* nomen accepit.. Infra -112 gradus Celsianos liquidum caeruleum fit et displosivum.

## De ozonte creato et deleto 
[thumb|Circulus [ozonum|Ozoni-Oxygenii in strato ozontis.]]
Ozon in atmosphaera elata quae vulgo stratosphaera appellatur formatur cum radii UV a sole emissi moleculas dioxygenii (O2) percutiunt atque eas secant in duos atomos. Tum atomus O singularis, quod radicale est duos electrones impares praebens, celeriter cum O2 reagit quocum O3 format. Stratum ozontis fit a quo omnes organismi in tellure viventes a radiatione ultraviolacea proteguntur: nam cum radii solis ozonum rursus secant in O et  O2  multa energia periculosa absorbetur. Et atomi O rursus ozonum redintegrant ita ut in naturalibus conditionibus quantitas ozoni stabilis maneat etiamsi secundum anni tempora fluctuatur.

Ab anno 1970 investigatores docuerunt substantias nonnullas ex industria humana enatas, imprimis nitrogenii oxida aëroplanis emissa et chlorofluori carbonida (CFC) ozon delere. Nam si radicale chemicum O cum alia molecula quam dioxygenio cohaeret e cyclo ozontis exiit, eo magis quod chlorus catalytice agit. Et anno 1985 magnum foramen in strato ozontis renuntiatum est super antarctica, quod vitae terrestri exitium minabatur.  Anno 1987 Protocollum Montis Regii nunc a 197 (hoc est paene universis) civitatibus ratum substantiarum CFC prohibitionem iubebat: quod protocollum generi humano fortasse saluti fuit. Certe abhinc foramen minui et status ozontis meliorari videntur. Anno 1995 Paulus Iosephus Crutzen, Marius Iosephus Molina et Franciscus Sherwood Rowland simul praemio Nobeliano honorati sunt ob eorum studia de ozonte.

## De ozonte aerem inquinante 
Propius a nobis et a terrae superficie gas minus utile atque etiam plantis et animalibus toxicum invenitur ozon ob oxidationis potestatem. Cum spiritu in pulmones ducitur inflammationem movet. Naturaliter fulgur impetum per oxygenium aeris faciens ozon gignere potest. Nam homines quoque ozon in laboratoriis fabricant dum fluxum electricum per oxygenium transmittunt. Sed hodie additur ozon ex pollutione et nitrogenii oxidis ab autocinetis emissis natum. Diebus insolatis et vento carentibus copia ozontis cumulata sanitati nocere potest. Pars Anglorum *smog* (nebulae fumis mixtis) quoque invenitur.

Utile tamen est in aquis inquinatis purificandis.

## Notae 
## Plura legere si cupis 
* Paul J. Crutzen, "Estimates of Possible Variations in Total Ozone Due to Natural Causes and Human Activities", *Ambio*, 1974: 201-210
** "Photochemical reactions initiated by and influencing ozone in unpolluted tropospheric air", *Tellus*, 1974: 47-57
** "The influence of nitrogen oxides on the atmospheric ozone content", *Quaterly Journal of the Royal Meteorological Society*, 1970: 320-325 
*Marius Iosephus Molina et Franciscus Sherwood Rowland,  "Stratospheric sink for chlorofluoromethanes: chlorine atom-catalysed destruction of ozone", *Nature*, 1974: 810-2
* Schönbein, C. F. (1840). "Beobachtungen über den bei der Elektrolysation des Wassers und dem Ausströmen der gewöhnlichen Elektricität aus Spitzen sich entwickelnden Geruch." *Annalen der Physik und Chemie*: 616-635.
* Sungeun Lim, Jiaming Lily Shi, Urs von Gunten, Daniel L. McCurry. "Ozonation of organic compounds in water and wastewater: A critical review", *Water research*, 2022:  118053
*Wan Hu, Junnan Yang. "Effect of ambient ozone pollution on disease burden globally: A systematic analysis for the global burden of disease study 2019", *Science of The Total Environment*, 2024: 171739

## Nexus externi 
* Vicimedia communia plura habent quae ad ozon spectant.

* Stratum ozontis

Categoria:Oxygenium
Categoria:Chemica