Declinatio Prima

**Declinatio prima** seu **A-declinatio** declinatio nominum est, quae cum **A** littera finiuntur in nominativo et ablativo casu singulari. Similior primae declinationi Graecae erat quae et ipsa nomina plerumque feminina et in -a desinentia comprehendebat.
## De usu classico 
### Declinatio 

### Exceptiones 
* Genetivus singularis nominis "familia" est "familias" cum nomina membrorum familiae sequitur:
** Pater (mater, filius, filia, frater, soror) **familias**
* Dativus et ablativus pluralis nominum quae masculinam formam in declinatione secunda habent in "-ābus" desinit, non in "-is" cum generis distinctio necessaria videbatur:
** Deis et **deabus** ("Deis" nomen masculinum dum "deabus" nomen femininum est). Item, *cum filiis et filiabus*. Occurrunt etiam gnatabus, libertabus, amicabus, dominabus, equabus...
* Nomina "drachma" et "amphora" et nomina  in "-cola" aut "-gena" desinentia genitivum pluralem "-um" antiquitus praebent:
** *et genus **agricolum** late sentiscere, quom Pan*
** ***Graiugenum**que domos suspectaque linquimus arva*
* Quaedam nomina pluralia tantum sunt:
** **Athenae, Athenarum**; **nuptiae, nuptiarum**; **divitiae, divitiarum**; **insidiae, insidiarum**.
* Nomina Graeca primo latinizata suntː Plautus "Alcumenam" ut "rosam" declinabat. Deinde grammatici et poetae docti, praesertim in carminibus, formas Ionicas vel Atticas translitterarunt. Unde nominativi in ā vel etiam ē longam desinentes, in ās vel ēs cum masculini generis erant (Aeneās, Aeneadēs, Persēs, Alcmenē). Unde nota accusativi -nː Aeneān, Persēn, Alcmenēn, nonnumquam etiam genetivus in -es desinens (Alcmenēs), ablativus sive Alcmenē sive Alcmenā. Declinatio mixta erat quia formae Latinae ad genetivum et dativum in usu erant (Aeneae, Persae, Alcmenae cum Alcmenes alternans). Plurali numero nomina cum suffixo Graeco -ides,-idae formata genetivum Graecum imitantem nonnumquam praebebantː Aeneadae, Aeneadum (sed Pelopidae/Pelopidarum, Heraclidae/Heraclidarum). Ad linguam elatam et poeticam illa vocabula sic hellenizata pertinebant.

### De genere 
Genus nominum plerumque femininum est, masculinum vero nonnumquam his de causisː
* cum sic genus naturale indicatː
** poeta clarus, nauta ferox, Aeneas pulcher
* cum de nomine populi cuiusdam agiturː
** Scythae vagi
* nomen fluvii masculinum est, quia dei fluvii mares barbati sunt
** Mosella amatus

## Morphologia historica 
* **Nominativus singularis**ː ă finalis brevis est, quod Latinae linguae proprium est. Nam Graece a longa est et formae Oscoumbricae per a longam explanantur. Variae explicationes huius rei propositae sunt. Ita Latine nominativus et vocativus casus non distinguuntur et nominativus ab ablativo aure discerni potest.
* **Accusativus singularis**ː -m est nota accusativi iusta, ă brevis secundum regulam phoneticam omnem vocalem finalem ante consonantem aliam quam s corripi docentem.
* **Genetivus singularis**ː nota vetus genetivi erat s, ut Graece et Osce, quae in veteribus poetis (Livius Andronicus,  Ennius, Naevius) adhuc occurrit, aetate Ciceroniana quoque in locutione pater/mater familias tantum servata. Declinatio classica notam ī e secunda declinatione sumpsit (fortasse primum in adiectivis primae classis et deinde in nominibus) unde āī > ăī >ai > ae atque postea e. Genetivus āī apud Ennium, Plautum, Lucretium et in inscriptionibus veteribus invenitur unde Vergilius quoque venerandae antiquitatis amore eum sumpsitː
:*dives equom, dives pict**ai** vestis et auri*
* **Dativus singularis**ː in linguis Italicis ut Graece nota huius casus erat -āi. Umbrice āi > e, Graece āi > a (ᾀ), Latine āi > ai > ae. Idem dici de casu locativo potest in nominibus qui hunc casum ab ablativo separatum servaverunt (e.g. Romae). Nihilominus in inscriptionibus nonnullae dativi formae in -ā desinentes  Graecis similiores leguntur quae dialectales esse aestimari solent
* **Ablativus singularis**ː vetus forma huius casus in linguis Italicis in -ād desinebat (Osce *toutad*) atque Latine in Senatus consulto de Bacchanalibus adhuc legitur (ead, sententiad, suprad, exstrad). D finalis post vocalem longam mox evanuit.
* **Nominativus et vocativus plurales**ː nota indoeuropea huius casus erat *a-es > ās quae in aliis linguis Italicis servata est (Osce *aasas* = arae vel scriftās = scriptae, Umbrice urtās = ortae). At lingua Latina per analogiam e secundae declinationis nota -oi nominativum in -ai desinentem creavit (quod idem et Graece observatur). Ita *tabelai datai* in senatus consulto de Bacchanalibus legitur. Phonetice ai in ae atque postea e evadit.
* **Accusativus pluralis**ː nota huius casus erat -ns. N ante s evanescebat et vocalis per compensationem protendebatur (-ās).
* **Genetivus pluralis**ː antiquitus *ā-sōm, Graece s intervocalis evanuit (Homerice θεάων, Attice θεῶν); at Latine sonum in r mutavit (qui rhotacismus dicitur et ad primam partem quarti saeculi a.C.n. refertur) unde -ārum.
* **Dativus et ablativus plurales**ː nota antiqua in linguis Italicis  est -āis (cf. Graece θεαις). Latine āis > eis > īs. Osce *deivinais* = divinis, *Diumpais* = Nymphis. Umbrice -ais > eis > ēs ut in *tekuries* = decuriis. In nominibus Latinis cum suffixo -ia formatis, ut "gratia", duae vocales contiguae -iīs nonnumquam in -īs coalescebant. Ita in eodem paragrapho *Rerum gestarum divi Augusti* et *manibiis* occurrit et *colonīs* (= coloniis e colonia). In Latinitate tardiore et iam corrupta, ut apud Gregorium Turonensem novae formae mixtae in -abus apparentː animabus, villabus etc.

In summa haec declinatio, dum rationi linguae Latinae sese accomodat, a formis Indoeuropaeis a glottologis restitutis aberravit et adiuvante analogia secundam declinationem thematicam  propius accessit quacum primam adiectivorum classem efficiebat (bonus, bona, bonum).

## Notae 
* Grammatica Latina
* Declinatio

## Nexus externus 
Categoria:Grammatica Latina