Fabula togata

**Fabula togata** vel **Comoedia togata** vel brevius **Togata** vel etiam **fabula tabernaria** fuit Romanum comoediarum genus ita appellatum quod histriones togam, Romanorum insignem vestem, gerebant. Simul mores Romanos et res in agro Italico gestas ostendebat. Ita fabulae palliatae opponitur cuius histriones pallium Graecum gerunt et mores resque in Graecia gestas in scaenam proferunt. Non multum tamen ab ea differebat quam aliquo modo renovabatː structura enim actionis similis erat et saepe auctores Menandrum imitabantur. Nulla fabula togata integra ad nos pervenit, tantum versus a grammaticis excerpti. Praecipui auctores sunt Titinius et Afranius quibus Titum Quinctium Attam addere potes. 

Idem fecerant atque tragici poetae qui fabulam praetextam creaverant et utrosque Horatius in *Arte Poetica* ita laudabatː
  *Nil intemptatum nostri liquere poetae,  
  nec minimum meruere decus uestigia Graeca
  ausi deserere et celebrare domestica facta,
  uel qui praetextas uel qui docuere togatas.*

Ut fabula palliata genus musicale erat fabula togataː nam inter dialogorum senarios iambicos cantica variorum modorum inserebantur. Seneca eam aliquid severitatis retinere et inter tragoediam et comoediam mediam esse aestimabat.

## De posteritate 
Post Attam, quem divus Hieronymus anno 77 a.C.n. mortuum esse tradidit, nullum togatarum auctoris nomen ad nos pervenitː Atellana veteres comoedias e theatris expulisse videtur. Nihilominus Cicero Afranii opera noverat et libenter citabat et nonnumquam comoedia togata vetus Romae rursus docebaturː ita *Simulans* Afranii ludis Apollinaribus 57 a.C.n., vel Nerone imperatore  *Incendium* eiusdem ludis maximis anno 66 datum. Item Horatius testatur suo tempore adhuc (etsi ipse earum amator non est) Attae fabulas agi. Tum enim pantomimos togatas saltasse constat. Et primo saeculo exeunte teste Iuvenale nonnulli litterati videri volentes homines  togatas non iam ad theatrum sed  ad recitationes domesticas coram amicis componebant.

## An fabula tabernaria rectius dicatur 
Nonnullis grammaticis - fortasse iam Varroni - fabula togata insulse ita appellari visa est quia histriones in fabula praetexta quoque togam gerebant. Itaque hanc fabulam comicam 'tabernariam' appellandam  et locutionem 'togatam fabulam' sensu latiore adhibendam censuerunt qui omnes fabulas  Romanis argumentis comprehenderet. Qui novus usus numquam priorem oblitteravit et eruditi moderni fabulam togatam dicere solent. Taberna vox ad humiles homines alludit et regiis palatiis tragoediarum opponitur.

## Notae 
## Editiones cum commentario 
*Collection des universités de France ː André Daviault, *Comoedia Togata : Fragments*, Les Belles Lettres, 1981 Recensio critica
**Titinio e Atta. Fabula togata. I frammenti. I* (cur. Tommaso Guardi), Mediolani, 1985 Recensio critica

## Plura legere si cupis 
*W. Beare, "Crepidata, palliata, tabernaria, togata", *The Classical Review*, 1939ː 166-168
** "The Fabula Togata", *Hermathena*, 1940ː 35-55 
** *The Roman Stage. A short history of Latin drama in the time of the Republic*, Londini, 1950 Recensio critica
*Edmond Courbaud, *de Comoedia togata*, Lutetiae Parisiorum, 1899  **LATINE**
* André Daviault, "Togata et Palliata", ''Bulletin de l'Association Guillaume Budé*, 1979ː 422-430
*Tibor Dénes, "Quelques problèmes de la « Fabula togata »", *Bulletin de l'Association Guillaume Budé*, 1973ː 187-201
*Florence Dupont et Pierre Letessier,  *Le Théâtre romain*, Armand Colin, 2017
*L. Lersch, "De fabula togata, palliata et praetexta", *Rheinisches Museum für Philologie*, 1839, 509-521  **LATINE**
*Ioannes Henricus Neukirch, *De fabula togata Romanorum: accedunt fabularum togatarum reliquiae*, Lipsiae, 1833   **LATINE**
*Henricus Gustavus Pahl, *De fabula Romanorum palliata et togata quae imprimis sic vocantur*, Berolini, 1841     **LATINE**
*Andrès Pocina Pérez,	"Naissance et originalité de la comédie « togata » ", *L'Antiquité Classique*, 1975ː 79-88
** cum A. Lopez, "Pour une vision globale de la comédie «togata»", *Cahiers du GITA*, 14, 2001ː 177-199
*Edmond Vereecke, "Titinius, Plaute et les origines de la fabula togata", *L'Antiquité Classique*, 1971ː 156-185
*Jarrett T. Welsh, "The Grammarian C. Iulius Romanus and the "Fabula togata"", *Harvard Studies in Classical Philology*, 2010ː 255-285
** "The dates of the dramatists of the "fabula togata"", *Harvard Studies in Classical Philology'', 2011ː 125-153
Categoria:Comoedia
Categoria:Litterae Latinae aetatis Rei Publicae