Cleanthes

**Cleanthes**, Phaniae filius Assius, fuit philosophus stoicus, discipulus et successor Zenonis, namque ab anno 262, Zenone defuncto, huius scholae praefuit.

## De vita Cleanthis 
Corpore Cleanthes fuit robusto primoque pugil exstitit. Athenas deinde profectus fertur quattuor tantum drachmas habuisse. Cum Athenis non haberet unde se alere posset, nocturnam sibi mercedem meruit in hortis aquam hauriendo — qua re Phreantles (Φρεάντλης "Puteohausor") ioco appellatus est — interdiu autem apud Zenonem operam studiis philosophicis navavit. Cum satis non haberet pecuniae, qua chartas emere posset, consueverat ea, quae a Zenone audierat, in testis boumque scapulis inscribere. Philosophandi studio re vera tantam consecutus est praestantiam, ut optimos, sicut Chrysippum, haberet discipulos. Etiam Antigonum, regem Macedonum, docuit. Zenone mortuo scholae regimen suscepit paene septuaginta annos natus.

Cleanthem diem supremum hoc modo obisse aiunt. Tumuit ac putruit illi gingiva. Medicorum iussu biduum cibo abstinuit, quo facto tantum convaluit, ut omnia consueta illi edenda permitterentur, sed etiamtunc cibo abstinere perrexit dicens tam confectum se iam vitae cursum paene confecisse. Ita vita defunctus est paene centum annos natus.

## De philosophia Cleanthea 
Etsi quinquaginta fere opera composuerit Cleanthes, quae scripsit perpaucis fragmentis nobis defluxerunt nec satis lucide patefaciunt quid de philosophia senserit quibusve praeceptis a Zenone et Chrysippo distulerit. In decretis Zenonis praeceptoris permansisse videtur, singula quaedam tamen novo pondere adaugens, nam constat Cleanthem Zenone fuisse religiosiorem hominem. Itaque *logon* ab Heraclito prolatum Zenoneque probatum in ideam assimulavit Iovis, quem precatus sapientiam ignorantiaeque liberationem rogabat. Iovem autem interpretatus est vim mundum informantem, cuius voluntati omnes et omnia parent, seu volunt seu nolunt. Ad summam dixit Seneca versu, quem tetrasticho cuidam Cleanthis (*SVF* I 527 = p. 230 *Stoici Antichi* [apud Epicteti manualem § 53]) a se Latine converso subtexuit: *Ducunt volentem fata, nolentem trahunt*:

Magis de theologia vel religione Cleanthis philosophica patefit e fragmento apud Stobaeum conservato, quod *Hymnus in Iovem* appellari solet. Quo hymno sensus ferme pantheistici exponuntur atque in religionem convertuntur, quae fines theologiae Stoicae transgressa locum experientiae dat spirituali. Cleanthes etiam affirmabat exsistentiam dei supremi necessariam esse.

Actiones Iovis ex eo manifestantur, quod sol et fulmen efficiunt.

## Notae 
## Editiones (et commentarii) 
* ''Cleanthes' Hymn to Zeus*. Text, translation, and commentary by Johan C. Thom. Tübingen, Mohr Siebeck, 2005. (*Studien und Texte zu Antike und Christentum*, 33.)
* *Stoici antichi*. Tutti i frammenti raccolti da Hans von Arnim. Introduzione, traduzione, note e apparati a cura di Roberto Radice. Milano, Rusconi, 1998.
* *SVF* = *Stoicorum veterum fragmenta* collegit Ioannes ab Arnim. Lipsiae, in aedibus B.G.Teubneri 1903-1905.

## Bibliographia 
* Gelinas, Luke (2006). "The Stoic Argument *Ex Gradibus Entium*". *Phronesis* 51, 49-73.
* Huttunen, Niko & Kiilunen, Jarmo (2006). "Kleantheen hymni Zeukselle: Johdanto, käännökset, selitykset ja suhde Raamattuun". *Teologinen aikakauskirja'' 2/2006, 149-166
* Marcovich, Miroslav (1959). "On the origin of Seneca's *Ducunt volentem fata, nolentem trahunt*". *Classical Philology* 54, 119-121.
* Salles, Ricardo (2005). "and the goodness of god in Cleanthes". *Phronesis* 50, 56-78.
* Thom, Johan Carl (1998). "The problem of evil in Cleanthes' *Hymn to Zeus*". *Acta Classica* 41, 45-57.
* Thom, Johan Carl (2005). "Doing justice to Zeus. On texts and commentaries". *Acta Classica* 48, 1-21.
* Verbeke, Gérard (1949). *Kleanthes van Assos.* Brussel, Paleis der Academiën. (*Verhandelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen*, Klasse der Letteren, XI: 9.) Recensio critica

## Nexus externi 
* Bibliotheca Augustana Opera in Bibliotheca Augustana 

Categoria:Nati 331 a.C.n.
Categoria:Mortui 230 a.C.n.
Categoria:Philosophi Graeci
Categoria:Philosophi Stoici
Categoria:Scriptores Anatoliae Graecoromanae
Categoria:Scriptores Graeci antiqui
Categoria:Alumni scholarum antiquarum Atheniensium
Categoria:Auctores Graeci antiqui