Mos maiorum

***Mos maiorum*** est lex non scripta ex qua Romani antiqui normas sociales suas deducebant. Is est nucleus traditionis Romanae, a lege scripta distinctus sed cum ea in complemento dynamico consistens. Mos maiorum complectebatur principia vetustate probata, exempla morum, atque consuetudines sociales quae vitam privatam, politicam, et militarem in Roma antiqua afficiebant.

## Familia et societas 
Familia Romana (familia, melius ut “domus” quam “familia” redditur) hierarchica erat, sicut societas Romana. Hae hierarchiae traditae et se ipsas sustentantes erant, id est mos maiorum sustentabant et sustentabantur. pater familias, sive caput domus, auctoritatem absolutam in suam familiam tenebat, quae et unitas autonoma in societate et exemplar ordinis socialis erat, sed exspectabatur ut hanc potestatem cum moderatione exercerent et pro familia sua responsabiliter ageret. Periculum et pressio censurae socialis si expectationibus deesset etiam forma moris erat.

Distincta relatio socialis Romae antiquae erat inter patronum et clientem. Quamquam obligationes huius relationis mutuae erant, etiam hierarchicae. Relatio non unitas erat, sed retis (clientela), cum patronus ipse alicui superioris status aut maioris potestatis obligari posset, et cliens plures patronos habere, quorum utilitates inter se pugnare possent. Si familia erat unitas discreta quae societatem sustinebat, hae retis inter se connexae autonomiam eius coercebant et vincula creabant quae societatem complexam possibilem faciebant. Quamquam una ex maioribus sphaeris actionis in relationibus patroni et clientis erant iudicia, patronatus ipse non erat contractus legibus constitutus; pressiones ad officia servanda morales erant, fide, “fiducia”, innixae, et more. Patronatus exemplar praebebat cum victores aut magistratus extra fines personales vincula ut patroni cum totis communitatibus constituebant, quae vincula postea ut officium familiae perpetuari poterant. Hoc sensu, mos minus de traditione immutabili quam de exemplo fit.

## Traditio et evolutio 
Conservatismus Romanus succincte exprimitur in edicto censorum anni 92 a.C.n., ut servatum est ab historico secundi saeculi Suetonius: “Omne novum quod contra morem et consuetudinem maiorum fit, non rectum videtur.” Tamen, quia mos maiorum consuetudinis erat, non legis scriptae, normae implicatae quas continebat tempore evolvuntur. Facultas servandi identitatem valide centralizatam dum circumstantias mutatas accommodabat expansionem permisit quae Romam ex civitate in potentiam mundanam transformavit. Conservatio moris maiorum consensu et moderatione inter ordinem regentem pendebat, cuius contentio pro potestate et dignitate eum minabatur.

Politica democratica, quae vi charismatici singulorum (populares) ad populum Romanum (populus) dirigebatur, principium conservativum moris potentia labefactabat. Quia magistratus superiores et sacerdotia initio patribus reservata erant, conatus plebeiorum ad accessum haberi poterat ut minatio traditioni (vide Conflictum Ordinum). Reformatio per legem fiebat, et lex scripta consensum substituit. Cum plebeii ad paene omnia officia summa admissi essent, exceptis paucis sacerdotiis arcanis, utilitates familiarum plebeiarum quae ad ordinem elevatae erant cum patriciis coniungi coeperunt, creando nobiles Romani, statum socialem incertae definitionis tempore Rei Publicae. Plebs et eorum subsidium politicis popularibus minatio mori et consensus ordinis manebant usque ad finem rei publicae, ut in rhetorica Ciceronis notatur.

Per transitum ad Imperium Christianum, Quintus Aurelius Symmachus arguit prosperitatem et stabilitatem Romae pendere a conservatione moris maiorum, dum poeta Christianus Prudentius devotionem conservativam ad traditiones Romanas ut “superstitionem veterum avorum” descripsit et inferiorem quam novam veritatem revelatam Christianitatis.

Post ultimam ruinam Imperii Romani Occidentalis anno 476 p.C.n. et ascensionem regnorum barbarorum, mores antiqui Romani aut substituti sunt aut cum traditionibus elitarum Germanicarum et valoribus feudalibus subsequentibus coniuncti.

Categoria:Ius Romanum