Ostrea edulis

***Ostrea edulis***, Latinitate classica **ostrea** seu rarius **ostreum** (Graece ὄστρεον, ὄστρειον), est illa species bivalvium generis *Ostreae* quae olim fere ubique in litoribus Europae reperta multis locis culta est. Ibidem hodie species *Magallana gigas* introducta est. *Ostrea edulis* in variis partibus Europae rursus introducta, rarius viget. Ad litora multarum Europae civitatum colitur, insuper in Tunesia, Maroco, Namibia, Africa Australi necnon Cenomannica. *O. edulium* cultarum anno 2015 2&nbsp;872&nbsp;000 chiliogrammata venditata sunt, pretio $19&nbsp;363&nbsp;000.

[thumb|upright=1.5|[Aenigma ostrei: liber Exoniensis (saeculo XI exscriptus) f. 127r]]
[thumb|upright=1.25|Prandium e cibo marino compositum ab  medio saeculo XVII pictum ([Museum Bellarum Artium Nanceiense)]]
[thumb|*Ostreae edules* cum [limone, capsico, prunis et Campanico ad comedendum oblatae. Tabula Ioannis Gulielmi Preyer anni 1857]]

## Historia 
Iam aevo praehistorico ostreae huius speciei ad litora Mediterranea et Europaea ab hominibus quaerebantur. Graeci Romanique ostreas saepe cruda, saepe et cocta comederunt: ita de nutrimento Galenus saeculo II exeunte "ostrea inter alia testacea" ait "carnem habent mollissimam ... alvum valentius subducunt, corpus autem imbecillius nutriunt"; at quamquam alia ostracoderma "omnia elixantur, ostrea vero citra elixationem mandunt[ur]; quidam autem etiam in sartagine frigunt".

### Geographia ostrearia antiqua 
Sub monarchiis Hellenisticis Romanoque gastronomi assidui ostreas harum regionum fere omnium degustare potuerunt: ita aestimatio ostrearum nonnumquam in fontibus Graecis et Romanis descripta est. Xenocrates diaeteticus saeculo I p.C.n., facultatibus ostrearum diaeteticis expositis, ostrea optima e talibus explorationibus reperta sic enumeravit:
:Ὄστρεα τὰ πελάγια σπάνια καὶ ἀχρεῖα διὰ τὸ μὴ θεωρεῖσθαι ὑφ' ἡλίου ... διὸ κάλλιστα κατὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ Νείλου ἐν Αἰγύπτῳ. Καὶ ἐν Ἐφέσῳ κατὰ τὴν εἰσβολὴν τοῦ Καϋστρίου εἰς καταβόλους ... πάλιν κατὰ Βρεντέσιον, Ταρακῶνα, Ναρβῶνα, Δικαιαρχείαν ἐν Λουκρίνῳ λάκκῳ, Χελιδονίας, Λευκάδα, Ἄκτιον, Λιβυκοὺς κόλπους
("Ostrea pelagica tenues et sine nutrimento quia sole non videntur ... ergo pulcherrima ad ostia Nili reperiuntur Ephesique in aditu Caystri ... Brundisii etiam, Tarracone, Narbone, Dicaearchiae in lacu Lucrino, Chelidoniis, Leucade, Actii et in sinubus Libycis").
Plinius encyclopaedicus eodem aevo e relationibus Muciani ter consulis haec citavit:
:sunt ergo Muciani verba, quae subiciam: Cyzicena maiora Lucrinis, dulciora Britannicis, suaviora Medulis, acriora Ephesiis, pleniora Iliciensibus, sicciora Coryphantenis, teneriora Histricis, candidiora Circeiensibus: sed his neque dulciora neque teneriora ulla esse compertum est. "Variantur coloribus", addidit Plinius, fonte non citato, "rufa Hispaniae, fusca Illyrico, nigra et carne et testa Circeiis".
Ausonius saeculo IV exeunte productius, sed praecipue de provinciis occidentalibus:
:Sed mihi prae cunctis mitissima quae Medulorum
:Educat oceanus, quae Burdigalensia nomen
:Usque ad Caesareas tulit admiratio mensas ...
:Proxima sint quaevis, sed longe proxima multo
:Ex intervallo quae Massiliensia: portum
:Quae Narbo ad Veneris nutrit; cultuque carentis
:Hellespontiaci quae protegit aequor Abydi:
:Vel quae Baianis pendent qui tantia pilis:
:Santonico quae tecta salo: quae nota Genonis:
:Aut Eborae mixtus pelago quae protegit amnis ...
:Sunt et Aremorici qui laudent ostrea ponti:
:Et quae Pictonici legit accola litoris: et quae
:Mira Caledonius nonnunquam detegit aestus.
:Accedunt, quae fama recens Byzantia subter
:Litora, et insana generata Propontidis acta,
:Promoti celebrata ducis de nomine, laudat.

E talibus citationibus pluribus, inter se haud dissonantibus, geographia classica *Ostreae edulis* reconstruitur in qua regiones, quae sequuntur, innotuunt:
* Ostia Nili praesertim Abydos: "aspera ostrea plurima Abydi"; "ostriferi fauces ... Abydi".
* Propontis, praesertim Cyzicus; necnon "ostrifer Geraestus"; Constantinopolis et Caledonia Ita transvectae semper florebant, dixit Plinius. Ad usum Romanorum ostreae Brundisinae, per Appenninos transportatae, in lacu Lucrino saturabantur vel impinguebantur ("Ostrea tu sumis stagno saturata Lucrino" ait cliens, Martialis epigrammatistae persona). Testimonia picta culturae ostrearum Romanae collegit R. T. Günther.

Aliae in vivariis ostreariis colebantur, per exemplum Baiis. Quas consuetudines Sergius Orata saeculo I a.C.n. primum invenisse "non gulae causa, sed avaritiae" dictus est. Britannia nuper in statum provinciae Romanae reducta ostreae a Rutupiis missa Romae celebrabantur. Talis methodus in libro *Apicius* nuncupato, saeculo fere IV confecto, descripta est: "Ostrea ut diu durent: Vas ab aceto, aut ex aceto vasculum picitum laba, et ostrea compone."

### Aestimatio recentior 
Thomas Flatman poëta anno 1674 sermonem Horatianam de Catio ganeone (*Satirae* 2.4) Anglice refecit: ibi ostreariam gastronomiam Britannicam saeculi XVII recapitulavit, *Your Wallfleet Oysters no man will prefer Before the juicy Grass-green Colchester,* insulam Wallfleet Essexiae urbemque Camulodunum fontes ostrearum Londinii requisitarum indicans. Eodem aevo Edinburgi in Scotia ostreae insulae Cramond laudabantur. Multo tardius, *The English green oysters are the best that is known* ("virides ostreae Anglicae optimae sunt omnium nobis cognitorum"), ait anno 1813 Ludovicus Eustathius Ude coquus Francicus in Anglia degens. 

Etiam anno 1861 Herbertus Byng Hall Europaea litora ostreifera huius speciei plurima enumerare potuit. Sed a saeculo XIX abundantia *Ostreae edulis* ad litora Atlantica boreorientalibus rapidissime deminuta est, tribus rationibus: invasionem speciei *Magallanae gigantis* (iamdudum in aquas Portugalliae incaute introductae); urbibus litoralibus peregrinatione frequentatis et magnopere auctis, aquas adiacentes polluentibus; piscatum nimis assiduum ad incolas magnarum urbium procul mare iacentium per vias ferreas suppeditandos. Hodie ergo maxima quantitas ostrearum, quas in Europa venditantur, ad speciem *M. gigantem* pertinent. Plura inquisitiones scientificae de oecologia huius speciei citari possunt; nihilominus perpauca litora manent ubi species *O. edulis* contra invasores protegitur et sine pollutione viget.

## Notae 
## Bibliographia 
; Fontes antiquiores
* ante 79 : 
* saeculo I exeunte : 
* saec. IV? : 
* saeculo VIII/X : Liber Exoniensis aenigma 74 vel 77 Textus
* 1594 : John Norden, *Speculi Britanniae pars: an historical and chorographical description of the county of Essex* (Henry Ellis, ed., *Speculi Britanniae pars*. Londinii: Camden Society, 1840 
* ante 1674 : 
* 1778 : Emanuel Mendes da Costa, *Historia naturalis testaceorum Britanniae, or, The British conchology* (Londinii: Millan) pp. 154-163 ("Ostreum vulgare")
* 1805 : Grimod de la Reynière et al., *Almanach des gourmands* vol. 3 (2a ed. 1805) pp. 176-177; vol. 5 (1807) p. 24; vol. 8 (1812) pp. 37-40
* 1817/1827 : William Kitchiner, ''Apicius Redivivus, or The Cook's Oracle*. Londinii: Bagster, 1817 no. 181; no. 181-183 novae ed. 1827
* 1825 : Ioannes Anthelmus Brillat-Savarin, *Physiologie du goût* (Lutetiae, 1826) vol. 1 pp. 169-171, 347-348; vol. 2 p. 323
* 1861 : 
* 1883 : 
* 1890-1891 : John R. Philpots, *Oysters, and all about them*. 2 voll. Londinii: John Richardson, 1890-1891 Textus  

; Eruditio
* Sefa Acarlı, "Comparative Growth, Survival and Condition Index of Flat Oyster, Ostrea edulis (Linnaeus 1758) in Mersin Bay, Aegean Sea, Turkey" in *Kafkas Universitet Vet. Fac. Dergisi* vol. 17 (2011) pp. 203-210
* 
* A. C. Andrews, "Oysters as a food in Greece and Rome" in *Classical Journal* vol. 43 (1948) pp. 299-303
* 
* 
* 
* P. J. Parsons, "The Oyster" in *Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik* vol. 24 (1977) pp. 1-12 JSTOR
* Ramasamy Santhanam, *Biology and Ecology of Edible Marine Bivalve Molluscs* (Apple Academic Press, 2018) pp. 40-41, 389-391 
* 
* Jessica M. Winder, "Oysters and Other Marine Shells" in M. Atkinson, S.J. Preston, *Heybridge: A Late Iron Age and Roman Settlement, Excavations at Elms Farm 1993-5* (*Internet Archaeology vol. 40, 2015)
* Jessica M. Winder, "Two thousand years of eating oysters in the UK: an archaeological perspective" in *Mollusc World* no. 25 (2011)

; Praecepta culinaria

* Ostrearium genus

## Nexus externi 
* "Ostrea edulis (Linnaeus, 1758)" apud FAO *Cultured Aquatic Species Information Programme*
* 
* "Blackwater, Crouch, Roach and Colne Estuaries Marine Conservation Zone: native oyster permit byelaw consultation"
* "Belon Oysters: Quahog Bay, Harpswell, Maine" apud *Oysterology*
* "Oyster Varieties" (i.e. species in civitate Vasingtoniensi cultae) apud universitatem Vasingtoniensem
*  (de ostreis Scoticis)
* Connor Law, "Cramond Island’s rich history" (Aprili 2021) apud *North Edinburgh News*

Categoria:Ostreidae
Categoria:Taxa 1758
Categoria:Taxa Linnaei
Categoria:Mollusca culta
Categoria:Species animalium