Petrus Andreas Matthiolus

**Petrus Andreas Matthiolus**, vulgo *Pietro Andrea Gregorio Mattioli* (Saenae Iuliae natus die 23 Martii 1501; mortuus Tridenti anno 1577) fuit medicus et botanista qui de his rebus Latine et Italiane scripsit.

Filius medici fuit, familia pauperrima, fratribus sororibusque duodecim, filiolus autem humanistae  archiepiscopi. Saenae in urbe educatus, apud Patavinos artem medicam, deinde Perusiae chirurgiam didicit. Medicus Romae in nosocomiis, ab anno 1527 Tridenti operam dedit. Ibi anno insequenti medicum privatum curatoremque horti botanici factus est Bernardi Clesii principis episcopi Tridentini (ab anno 1530 cardinalis). Cui anno 1533 opusculum dicaverit de morbo Gallico usu mercurii curando.

[thumb|*Morbi Gallici novum ac utilissimum opusculum* (Bononiae, 1533), cardinali [Bernardus Clesius|Bernardo Clesio dicatum, cuius arma titulo monstrantur]]
Clesio anno 1540 mortuo Matthiolus muneri medico Goriciae functus est. Eodem tempore versionem Italicam  librorum *De materia medica* Dioscoridis commentariumque suum (*Discorsi*) perfecit. Prima editio huius magni operis, cuius gratia Matthiolus cito celeber fiebat, anno 1544 sine imaginibus prodit. Secutae sunt crebrae editiones posteriores semper semperque auctae, insuper versio Latina pluresque linguis vernacularibus translationes. Anno 1548 versionem Italicam *Geographiae* Claudii Ptolemaei cum commentariis  edidit.

Propter editionem Dioscorideam iam celeberrimus, Pragae ab anno 1555 medicus privatus meruit archiduci (mox imperatori) Ferdinando I; cum eo in Hungariam anno insequenti profectus est ad bellum Turcicum. Ab anno 1562 titulum gerebat consiliarii aulici nobilisque Sacri Romani Imperii. Ferdinando anno 1564 mortuo, Matthiolus ab hoc anno successori Maximiliano II usque in annum 1571 medicus fuit; quo anno Veronam, deinde ad Aeni Pontem recessit. 

Amatus Lusitanus et Melchior Guilandinus errores plures editionis Dioscorideae indicaverunt; quibus Matthiolus admodum iracunde respondit. Controversiae usque in annum 1562 agebantur.

[thumb|"Petrus Andreas Matthiolus Senensis consiliarius et medicus Caesareus" ([Institutum Wellcome)]]
[thumb|*[Capsicum annuum* a Matthiolo pictum (*Discorsi*, ed. 1573, p. 405)]]
## Opera 
* 1533 : *Morbi Gallici novum ac utilissimum opusculum*. Bononiae 
** 1535 (cum Nicolao Leoniceno aliisque) : *Liber de morbo Gallico* Textus
** 1536 (cum aliis) : *Morbi Gallici curandi ratio*. Basileae  Textus
* 1539 : *Il magno palazzo del cardinale di Trento, descritto in ottavarima* 
* 1544 : *Di Pedacio Dioscoride Anazarbeo libri cinque della historia & materia medicinale, tradotti in lingua volgare italiana da M. Pietro Andrea Matthiolo Senese Medico, con amplissimi discorsi & commenti & dottissime annotationi & censure del medesimo interprete*. Venetiis 
* 1548 : *Il sesto libro di Pedacio Dioscoride Anazarbeo, in cui si tratta de i rimedi de i veleni ...* Venetiis
* 1548 : ''La geografia di Claudio Ptolemeo Alessandrino con alcuni commenti & aggiunte fattevi da Sebastiano Munstero Alamanno, con le tavole non solamente antiche & moderne solite di stamparsi, ma altre nuove aggiuntevi di messer Iacopo Gastaldo Piamontese cosmographo, ridotta in volgare italiano da m. Pietro Andrea Mattiolo Senese ... con l'aggiunta d'infiniti nomi moderni*
* 1554 : *Petri Andreae Matthioli Medici Senensis Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de Materia Medica adjectis quam plurimis plantarum & animalium imaginibus eodem authore* (versio Latina *Materiae medicae* Dioscoridis) Editio 1558 Editio 1565 apud archive.org
* 1558 : *Le solenni pompe, i superbi et gloriosi apparati, i trionfi, i fuochi et gli altri splendidi & dilettevoli spettacoli fatti alla venuta dell'invittissimo imperadore Ferdinando primo ... nella real cittá di Praga ... 1558* 
* 1558 : *Epistola de bulbocastaneo, oloconitide, mamira, traso, moly, doronico, grano zelin, zedoaria, zurumbeto, carpesio et aliis*. Pragae 
* 1558 : *Apologia adversus Amathum Lusitanum cum censura in eiusdem enarrationes*. Venetiis: ex officina Erasmiana Vincentii Valgrisii Textus; alibi
* 1561 : *Epistolarum medicinalium libri quinque*. Lugduni: apud Caesarem Farinam Textus
* 1569 : *Opusculum de simplicium medicamentorum facultatibus secundum locos & genera; accesserunt quoque praefationes quaedem huic opusculo ad modum necessariae* editio Lugdunensis 1571
* 1571 : *Compendium de plantis omnibus, unà cum earum iconibus, de quibus scripsit suis in commentariis in Dioscoridem editis*. Venetiis Textus 
** Editio 1586 ab Ioachimo Camerario aucta, titulo *De plantis epitome utilissima* Textus; alibi

## Notae 
thumb|Commentariolum de hircis e libro *Epistolarum Medicinalium libri quinque*
[thumb|upright=1.25|Editio operum Matthioli a [Casparus Bauhinus|Casparo Bauhino anno 1598 curata]]
## Bibliographia 
; Editio operum
* Casparus Bauhinus, ed., *Petri Andreae Matthioli Opera quae extant omnia: hoc est, commentarii in VI libros Pedacii Dioscoridis Anazarbei De medica materia, adiectis in margine variis Graeci textus lectionibus ... De ratione distillandi ... Apologia in Amatum Lusitanum ... Epistolarum medicinalium libri quinque ... Dialogus de morbo Gallico*. Francofurti, 1598 Textus

; Eruditio
* Giuseppe Fabiani, Luciano Bianchi, *La vita di Pietro Andrea Mattioli, raccolta dalle sue opere*. Senae Iuliae: Bargellini, 1872 Textus apud archive.org
* Sara Ferri, ed., *Pietro Andrea Mattioli, Siena 1501 - Trento 1578, la vita, le opere*. Perusiae: Quattroemme, 1997
* Miroslava Hejnová, *Pietro Andrea Mattioli 1501–1578: katalog výstavy*. Pragae: Národní knihovna Praha, 2001
* Duane Isely, *One hundred and one botanists* (Iowa State University Press, 1994), pp. 26-28
* Ernst Heinrich Friedrich Meyer, *Geschichte der Botanik* vol. IV (Regiomontii: Gebrüder Bornträger, 1875) pp. 366-378
* 
* Francesca Sboarina, *Il lessico medico nel "Dioscoride" di Pietro Andrea Mattioli.* Peter Lang, Frankfurt am Main 2000 (*VarioLingua*, 11). ISBN 3-631-36376-1
* Jerry Stannard, "Dioscorides and Renaissance Materia Medica" in Markus Florkin, ed., *Materia Medica in the Sixteenth Century* (Oxoniae: Pergamon Press, 1966) p. 1 ff.
* Jerry Stannard, "Pietro Andrea Mattioli: Sixteenth Century Commentator on Dioscorides" in *Bibliographical Contributions* (University of Kansas Library, Lawrence, 1969) pp. 59-81

* Petrus Antonius Michiel

## Nexus externi 
* De Matthiolo apud *The Galileo Project*
* De Matthiolo apud *Penelope''

Categoria:Botanistae Italiae
Categoria:Medici Italiae
Categoria:Pharmacologi
Categoria:Interpretes Graeco-Italiani
Categoria:Recensores
Categoria:Scriptores Italiae
Categoria:Auctores Latini Renascentiae
Categoria:Auctores Italiani
Categoria:Nati 1501
Categoria:Mortui 1577
Categoria:Interpretes Dioscoridis
Categoria:Ferdinandus I (imperator)
Categoria:Maximilianus II