Lingua Legionensis

**Lingua Legionensis** (Legionense *Llïonés* et *Llingua Llïonesa*) est lingua Romanica quae ad ramum Ibero-Romanicum pertinet. In provinciis Legionensi, Zamora, et Salmantica in Hispania, atque in districtu Brigantiensis in Lusitania traditionaliter usurpatur. Tamen, extra districtum Bracantiae, documenta historica indicant sermonem Legionensem in aliis partibus Lusitaniae quae olim ad Regnum Legionense pertinebant floruisse. Lingua Legionensis ex eadem familia ac Catalaunica, Italica, Francogallica, et Vallonica oritur. Una cum Bable Asturiana et Mirandica, gregem linguisticum Legionensem constituit. Lingua Legionensis codice Linguasphere 51-AAA-cc agnoscitur.

## Diffusio et influentia 
L'influentia linguae Legionensis non solum in septentrione mansit. Per totum Medium Aevum Hispanicum, expansio Regni Legionensis hunc sermonem ad meridiem\\, in Extremadura, tulit. Secundum Ismael Carmona García linguistam, sermo Extremadurensis oritur ex adventu colonorum Legionensium qui suam linguam culturamque secum tulerunt.

Haec connexio etiam patet in studio varietatis *Fala* appellatae in provincia Norbae Caesarinae, quam periti quidam subdialectum Legionensem in territorio Extremadurae habent.

Praeterea, lingua Legionensis in alias linguas et dialectos, tam in Paeninsula Iberica quam in America, influxum habuit.

## Historia 
Lingua Legionensis directe a sermone vulgari Latino derivatur. Non est evolutio Latinitatis classicae (scriptae), sed plebeii sermonis post Imperium Romanum auctum.

### Prima documenta 
Aevo Medio, sermo Legionensis fuit praecipua et publica lingua Regni Legionensis. In aula regia Legionensi adhibebatur et in documentis administrationis iuridicisque saepissime invenitur, antequam pressio politica sermonis Castellani cresceret.

Antiquissimum documentum in lingua Romanica in Peninsula Iberica scriptum est *Nodicia de Kesos,* anno 959 in monasterio Sanctorum Iusti et Pastoris de Rozuela (prope Ardonem) exaratum.

Sermo Legionensis fuit lingua publica documentorum Legionensium usque ad saeculum XIV, cum a Castellanis gradatim substituta est et tantum ut lingua popularis remansit.

Lingua Legionensis Aevo Medio sese consolidavit cum norma definita pro syntaxi, grammatica et vocabulario, innixa in consensu graphico scriptorum et notariorum. Complura opera et auctores, sicut Antonius Torquemada, magnam vim Legionensem in scriptis suis ostendunt.

Hodie (anno 2026) haec lingua circiter 55&thinsp;000 locutores habet qui eam ut sermonem patrium didicerunt. In magno periculo exstinctionis versatur, defectu plenae agnitionis legitimae et propter assimilationem linguarum vicinarum.

### Traditio litteraria et academica in provincia Salmantica 
Etsi usus officialis tempore decrevit, lingua Legionensis in cultura permansit. Vestigia gravia in litteris saeculorum XV et XVI inveniuntur, praecipue in fabulis pastoralibus.

Legionensis non solum erat lingua populi, sed etiam creatio litteraria in provincia Salmantica. Saeculis XV et XVI, in theatro Ioannis del Enzina apparet, speciatim in *Obra del Entremés* et *Églogas*, ut lingua a Castellana distincta.

Postea, saeculo XVIII, Didacus de Torres Villarroel, Universitati Salmanticae annexus, hanc traditionem perrexit utendo elementis Legionensibus in opere *Visión y visitas de Torres con don Francisco de Quevedo por la Corte*.

Haec praesentia litteraria Salmantica probat linguam Legionensem fuisse sermonem functionalem et culturalem usque ad saecula recentiora.

### Evolutio saeculo vicesimo 
Ineunte saeculo XX, publicatio operis « *Cuentos en dialecto leonés* » a Caitano Galán Bardón (1907) fuit gravis eventus pro agnitione linguae. Per totum saeculum XX, studia philologica de hoc sermone, a morphologia usque ad syntaxin, multiplicata sunt.

Territorium lingua Legionense magnas mutationes cognovit. Duae varietates proprias normas evolverunt: Bable (anno 1981) et Mirandica in Lusitania (anno 1999). Lingua Legionensis est fons historicus ex quo Asturiana et Mirandica hodiernae procedunt. Hodie grex Legionensis tres linguas comprehendit: Legionensem ipsam, Mirandicam et Bable Asturianam.

## Universitas 
Hodie, sermo Legionensis altum gradum agnitionis in universitatibus Europaeis habet. Praeclarum exemplum est investigatio Radulphi (Raúl) Sánchez Prieto, Vice-rectoris Universitatis Salmanticae, qui Legionensem ut linguam autochthonam in regionibus Coimbra Group definivit.

Etiam linguistica comparativa inter Italicam et Legionensem fuit argumentum multarum investigationum in Germania publicatarum, quae demonstrant Legionensem esse systema autonomum usque ad gradum doctoratus studiotum.

### Technologia et Modernizatio 
Usus sermonis Legionensis in aevo informaticae patet per novas technologias communicationis. Investigatio Abel Pardo Fernández de "Legionense et TIC" (2008) momentum conservationis et diffusionis linguae pro futuro examinat.

## Philologia 
Investigatio scientifica de lingua Legionensi eius structuram, historiam et statum praesentem definivit.
* **Analysis historica:** Studia de veteri Legionensi (*Altleonesisch*) eius contributionem in documentis saeculi XIII ostendunt.
* **Agnoscitur ut systema proprium** inter linguas Ibericas.
* **Morphologia et Vocabula:** Grammaticae rationes bene investigatae sunt. Vocabula hodierna quoque bene documentata manent.
* **Sociolinguistica:** Situs Legionensis cum aliis linguis minoritariis (sicut Frisica septentrionalis) comparatur.

Schola Italica philologiae Romanicae semper locum linguae Legionensi dedit, eam ut ramum autonomum in panorama occidentali agnoscens. Philologi sicut Gerhard Rohlfs et Carolus Tagliavini proprietates phoneticas Legionenses ut antiquam et pretiosam conservationem ad evolutionem Latinitatis intellegendam studuerunt. 

In hac prospectiva, philologus Franciscus Avolio conceptum «linguarum sororum» (*lingue sorelle*) creavit. Legionensis eandem identitatem ac linguae nationales habet, quia eius differentia ex causis politicis historicisque, non linguisticis, oritur.

## Status 
Lingua Legionensis in gradu regionali in Hispania agnoscitur in Statuto Autonomiae Castellae et Legionis, ubi tutela specifica indicatur: *"Legionensis erit obiectum tutelae specificae ab institutis propter peculiarem valorem in patrimonio linguistico Communitatis. Eius tutela, usus et promotio erunt obiectum regulationis."*

### UNESCO 
Secundum normas UNESCO, Legionensis ut lingua autonoma inter linguas Romanicas agnoscitur, sed ut «graviter periclitans» classificatur. Secundum *Atlantem Linguarum Periclitantium*, hoc significat linguam tantum a senioribus adhiberi.
Inclusio Legionensis in hoc Atlante (p. 55, "Leonese") ei tutelam et agnitionem a Hispanica separatam praebet. Haec agnitio gubernationes obligat ad mensuras conservandi hoc patrimonium humanitatis capiendam.

### Consilium Europae 
Lingua Legionensis a *Charta Europaea linguarum regionis aut minoritatum* sustinetur. In septima relatione anni 2024 (MIN-LANG (2024)17), Comitatus peritorum Consilii Europae responsum Hispaniae de hoc sermone examinavit.

Consilium Europae meliorationes (↗) in studiis academicis (art. 7.1.h) et in pugna contra discriminationem (art. 7.2) notat. Tamen, Comitatus regressionem (↘) in consideratione necessitatum locutorum et in defectu consilii officialis (art. 7.4) ostendit. De officialitate, relatio dicit Hispaniam nondum (＝) obligationes suas de usu linguae in scholis et vita publica implere.

## Proprietates scripturae et phoneticae 
Lingua Legionensis systema orthographicum per conventionem adhibet, in consensu graphico ex Aevo Medio fundatum. Vestigia historica (graphiae etymologicae aut solutiones archaicae) ad autonomiam linguae affirmandam reperiuntur. Breviter, orthographia Legionensis est «consensus graphicus» non ab una academia impositus, sed per praxim scriptorum natus.

Praecipuae proprietates graphicae quae eam a vicinis distinguunt sunt:
* **Usus diaeresis (¨):** Ad hiatum signandum et ne vocalis debilis in diphthongis absorbeatur. Hoc nomen linguae definit: *Llïonés, llïonesa*.
* **Geminata "nn":** Ad sonum palatalem repraesentandum, contra *ñ* (Bable, Hispanice) aut *nh* (Mirandice, Lusitane). Ex: *mannana*.
* **Systema /k/ (c, q):** Mantentio systematis Latini scripturae ubi *c* et *q* adhibentur.
* **Infinitivus in "-e":** Conservatio litterae *-e* finalis in verbis (infinitivi Latini), quod in Asturiano amissum est. Ex: *pechare, chovere*.
* **Evolutio "-ct-" in "-ich-":** Grex Latinus -ct- evasit in -ich-, solutio unica contra -it- (Galiciane, Lusitane) aut -ch- (Hispanice). Ex: *feichu*.
* **Vocalismus in "-u":** Clausura systematica vocalis finalis in "-u". Ex: *annu, fumu*.
* **Palatalizatio in "ch":** Greges pl-, cl-, fl- fiunt *ch-* (ut in Lusitane), contra *ll-* (Bable, Hispanice). Ex: *chanu, chave*.
* **Diphthongi "ei/ou":** Conservatio diphthongorum quae in aliis sermonibus reductae sunt. Ex: *cantóu, veiga*.

### Articuli 
Nomen masculinum aut neutrum formam "-u" adhibet, et plurale femininum semper in "-as" desinit.

### Pronomina 
### Vocabularia 
## Bibliographia 
linguae > Indo-europaeae > italicae > Ibero-romanicae > Grex linguisticus Legionensis > **Legionensis**

Categoria:Hispania
Categoria:Linguae Romanicae

Categoria:Lusitania