Sulphur

|}

 seu  vel antiquitus **sulpur** est elementum chemicum, non-metallum abundans et multivalens, cuius signum **S** et numerus atomicus est 16. Atomi sulphuris sub condicionibus solitis moleculas cyclicas octatomicas formulae S8 formant quae in aqua non solvuntur. Sulphur elementarium est in temperatura cubiculari solidum flavum crystallinumque. Duritas Mohs sulphuris est 2,0. Ei est configuratio electronica 3s23p4. Usque ad sex vincula cum aliis atomis iungere potest.

Sulphur elementarium atque minerales sulfidi sulfatique in natura inveniuntur. Crystalla sulphuris a collectoribus quaeruntur propter figuras polyedricas clare coloratas. Apud antiquos sulphur ad domos aliaque loca fumiganda et suffiminibus rite purganda adhibebatur, quod nobis testantur isti duo Ovidii versus Parilium ritus describentes: 
:     *caerulei fiant **vivo de sulpure** fumi,*
:     *tactaque fumanti **sulpure** balet ovis*.  
Cum fulmine etiam tonitruque coniungebatur. In libro Genesis Dominus super Sodomam et Gomorram sulphur et ignem pluit. Postea in pulverem pyrium adhibitum est. Anno 1777 Antonius Lavoisierius confirmavit sulphur esse elementum, non rem compositam.

## De scriptura 
Saeculo primo a.C.n. coepta est mutatio, qua consonantes mutae /p, t, k/ post liquidas et nasales aspirabantur, sicut *triumpus* > *triumphus*, *Cartago* > *Carthago*, *pulcer* > *pulcher*, *sepulcrum* > *sepulchrum*, *lacrima* > *lachrima*. Quae mutatio phonologica et sociolinguistica non tamen subito ad omnia verba pertinuit, ut ex Cicerone (*Or.* 160) cognovimus. Qui enim *pulchrum* se praeferre *pulcro* dixit, sed *sepulchrum* et *lachrimam* reiecit. Etiam *sulpur > sulphur* pro testimonio huius mutationis dici potest. Editores philologi formis q.s. **sulpur** et **sulphur** favere videntur. **Sulfur** autem posterioris Latinitatis est, quae pronuntiatio formam *sulphur* poscit iam vulgarem factam. 

## In biologia 
Atomi sulphuris in duobus aminoacidis inveniuntur: cysteinum et methioninum. Magni momenti sunt in structura tertiaria quaternariaque proteinarum stabilienda. Nam *pontes bisulfidos* inter segmenta proteinae iungunt (atomi sulphuris ad catenas inter se nectendas semper tendunt) quae sunt vincula covalentia. Ita partes moleculae in structura primaria distantes firmiter inter se  ligant atque proteinam ad munus suum implendum efficacem reddunt. Cysteinum in ceratino maxime abundat.

Bacteria purpurea et viridia “sulphurosa” dicta in locis sine oxygenio habitant et photosynthesim efficiunt quae non oxygenium reicit sed sulphuris grana. Etenim ad glucosum creandum non aqua sed hydrogenii sulphido () utuntur secundum reactionem infrascriptam:
:*n*  + 2*n*  + photones →  + *n*  + 2*n* S

 igitur partes aliquas egisse in vita tellurica nascenda videtur in fontibus thermalibus imo oceano scaturientibus.

## In industria humana 
Homines hodie sulphure inprimis utuntur ad magnas copias acidi sulphurici H2SO4 fabricandas. In gummis industria quoque vulgo adhibetur.

Et in vitis cultura adversus fungos adhuc adhibetur quod iam suadebat Cato maior in suo tractatu de agricultura. Iam aetate Romana sulpureae fodinae erant in locis volcanismo insignitis ut in Sicilia circa Agrigentum aut in insulis Aeoliis et Melo et in regione Neapolitana: nam eius commercium florebat.

Ob inflammabilitatem ad ignem faciendum sulphure utimur ut in sulphuratis dictis virgis. Quod iam antiqui animadverterant

Medici Romani antiqui balnea in aquis sulphuratis suadebant quod etiamnunc fit. Sulphur in dermatologia utile est.

## In mineralibus naturalibus 
thumb|Fodina sulphuris (1943).

Sulphur in multis mineralibus invenitur. Frequentissima sulphida sunt galena (PbS), minium vel cinnabare (HgS), pyrites (FeS2), zinci sulphidum (“sphalerites”, ZnS). In petroleo quoque reperitur, unde extrahitur secundum rationem *Claus*.

In montibus igniferis vapores sulphuris lucem caeruleam emittunt quia temperaturis calidissimis (supra 700 gradus Celsianos) pars molecularum S8 in S2 dividuntur.

## De compositis hydrogenatis 
Hydrogeni sulphidum  vel sulphur hydrogenatum (H2S) est gas toxicum sine colore sed taetro odore quem saepe cum ovo putrefacto comparant: etenim ovorum proteinae sulphuris atomos continent. Mox tamen nervum olfactorium inhibet atque eius odor non iam percipitur! Hydrogenii sulphidum oxygenationem mammalium impedit atque cyanosem efficit. Praeterea metalla corrodit et inflammabilis displosivusque est. Cum in aquam solvitur H2S fit acidum sulphydricum, acidum debile, secundum reactionem infrascriptam:
:H2S ⇌  HS− + H+
Sunt etiam moleculae 'polysulphana' dictae quae hanc structuram praebent: HS-Sn-SH ubi n pro numero inter 0 et 6 stat.

## De oxidis 
thumb|Sulphur cum comburitur caeruleam lucem emittit.
E sulphuris oxidis maximi momenti sunt dioxidum et trioxidum. Dioxidum sulphuris SO2, gas sine odore sed suffocans et toxicum et fumigationibus idoneum, oritur cum sulphur in aere comburitur quod naturaliter fit ignibus e montibus igniferis erumpentibus aut virentibus corruptis. Praeterea sulphidum hydrogenii H2S in atmosphaera in dioxidum sulphuris oxidatur secundum reactionem infrascriptam:
: 2 H2S(g) + 3 O2(g)  →  2 SO2(g) + 2 H2O(g)
Multam  copiam superaddit industria humana praecipue e petroleo et carbone combustis sed legislatio vicesimi primi saeculi emanationes huius generis minuendas esse iubet. In aquam mersum sulphuris dioxidum acidum sulphurosum  H2SO3 gignit
:  SO2(g) + H2O(l)  →   H2SO3(aq)

Dioxidum sulphuris quia pressione aucta liquidum cito fit ad refrigerandum vulgo adhibetur. Conservator certorum alimentorum quoque est (additamentum E220) et substantia albicans (iam a fullonibus Romanis antiquis in vestibus adhibebatur) et bacteria delens. Dioxidum praesente oxygenio lente in trioxidum mutatur:
:  2 SO2(g) + O2(g)  →   2 SO3(g)
Adceleratur industrialiter haec reactio per catalysim. Nam trioxidum in aquam mersum acidum sulphuricum gignit, quod ex omnibus compositis inorganicis in industria chemica copiosissime producitur (inter alia in laetaminibus adhibetur). Secundum reactionem infrascriptam:
:  SO3(g) + H2O(l)  →   H2SO4(aq)
Acidum sulphuricum est liquidum unctum, mordax, sine colore. Tres virtutes chemicas praebet: est acidum validum, magna oxidationis potestate ac denique moleculas aquae sibi adripit atque ceteris corporibus adimit. Exempli gratia si hoc acidum carbohydratis (glucoso, saccharoso...) infundas puncto temporis nihil nisi spuma fusca carbonii superest. Cum aqua acidum sulphuricum vincula hydrogenica coniungit atque mixtura vehementer effervescit.

## Notae
## Plura legere si cupis 
thumb|Sulphuris crystallum (pars aurea)
*C. Cézard, M. Mathieu-Nolf. “Dérivés organiques soufrés”, *EMC - Toxicologie-Pathologie*, 2005: 151-162
*Luca Zambito, "Lo zolfo in Sicilia in età romana. Dalle miniere ai mercati" in *Le marché des matières premières dans l’Antiquité et au Moyen Âge*, Publications de l’École française de Rome, 2021: 231-254
**  *La produzione di zolfo in Sicilia in età romana*, Edizioni dell’Orso, Alessandria, 2018 cf "Primi dati di una ricerca", *Journal of Ancient Topography*, 2014: 137-156

## Nexus externi 
*Vicimedia communia plura habent quae ad sulphur spectant
* Hoc elementum apud *Patreon: periodic videos*
* Historia sulpuris ab hominibus adhibiti apud chimienaturelle.fr.

*Pollutio
*Sulphuratum
**Xanthophyllum sulphureum*

Categoria:Elementa chemica
Categoria:Non metalla