Scapeta

[thumb|[Gastronomia Guadalaxarensis: *Codornices escabechadas* ("coturnices e scapeta") in popina provinciae Guadalaxarae parantur]]
thumb|Scapeta
**Scapeta** vel **scabetia**, est genus ferculorum tam hodiernorum quam mediaevalium quo cibus (praesertim piscium, nonnumquam carnium) praefrictus in aceto holeribusque et condimentis marinatur.

[thumb|[Ars coquinaria Chilensis: *Conejo escabechado con ensalada de cardos* (Cuniculi perna e scapeta cum acetaria de soncho (?) inlata]]
[thumb|[Gastronomia Legionensis: *Trucha en escabeche* i.e. "*Oncorhynchus mykiss* e scapeta") in popina infertur]]
Nomen horum ferculorum antiquissimum nobis cognitum, videlicet السكباج *al-sikbāj* (Latine "sicbeis"), in textu Arabico saeculi X legitur sed ultimam originem suam Persicam esse reclamat, qua lingua mediaevali *sik* "acetum" et *bāg* "decoctum" significabant. Methodus autem, multo antiquior quam nomina mediaevalia, iam apud *Apicium* descripta est: "Ut pisces fricti diu durent: Eodem momento quo friguntur et levantur ab aceto calido perfunduntur."

[thumb|[Ars coquinaria Hispanica: *Bonito en escabeche* ("sardae e scapeta") ad paropsidem propositae]]
Ex Arabico derivantur nomina Latina mediaevalia *scapeta, scabetia*, ante annum 1309, Hispanicum *escabeche*, a saeculo XV, Francogallicum medium *espinbesche* anno fere 1393, Occitanum *scabeg* ante annum 1390 repertum (cf. Arabicum Algeriense *skabetch*), dialecto Nicaeensi saec. XIV *aschibeci*, Italiane saeculo XV *schibeze*, verba Italiana regionalia hodierna *scabbeci* in Sicilia et *scapece* in agro Sallentino necnon *scabeccio* in Liguria usitata. Ex his deducuntur verbum Vasconicum *eskabetxa*, Occitanum recentius *escabècha*, Francogallicum recentius *escavèche* et *escabèche*, Anglicumque (paene oblitum) *caveach*, ab anno 1714 usitatum. Anna Martellotti *sikbāj* insuper originem esse verbi Europaei mediaevalis "askipicium" vel *aspic* suadet. Multi verbum Hispanicum *escabeche* Anglicumve *caveach* proavos vocabuli Hispanoamericani *ceviche* esse censent, sed testamenta huius etymologiae non iam reperta sunt.

[thumb|upright=1.5|*De scapeta piscium*: praeceptum Latinum anno fere 1309 scriptum. *[Liber de coquina|Liber de coquina ubi diversitates ciborum docentur* (Bibliotheca Nationalis Francica MS Latin 7131 f. 98v]]
[thumb|upright=1.25|*[Llibre de sent soví*: *Si vols fer escabeig*: praecepta huius aliorumque ferculorum (Bibliotheca Universitatis Valentianae MS 216 f. 112r)]]
[thumb|upright=1.75|*[Le Mesnagier de Paris* (Bibliotheca Nationalis Francica MS français 12477 f 147r: praeceptum *espinbesche de rougetz*]]
[thumb|upright=1.25|Praeceptorum impressorum omnium antiquissimum, [Catalane scriptum. *Bon escabe[i]x* ("scapeta bona"): Robertus de Nola, *Libre de doctrina per a ben servir, de tallar, y del art de coch* (Barcinone, 1520) f. 50r]]

## Notae 
## Bibliographia 
[thumb|[Ars coquinaria Peruviana: *Escabeche de pollo* ("pullina e scapeta"), *paria* (caseo Andino), olivis, oryza inlata]]
[thumb|[Ars coquinaria Philippinarum: *Escabecheng tilapia mango* (scilicet "*Sarotherodon galilaeus* e scapeta") in popina urbis Baliuag prope Manilam inlatus]]
; Historica et etymologica
* 
* 
* 
* 
* Barbara Santich, "On Escabeche (and Ceviche)" in *Petits propos culinaires* no. 20 (1985) pp. 17-21
* 

; Praecepta culinaria
* saec. X : 
* 1226 : 
* saec. XIII exeunte : 
* saec. XIII/XIV : 
* saec. XIV? : 
* saec. XIV : 
* 1300/1309 : 
* ante 1390 : 
* c. 1393 : 
* 1520 : 
** 
* 1742 : 
* 1835? : *La cuynera catalana* (2a ed. Barcinone, 1839) fasc. 3 pp. 60, 76-81 (imagines 256, 272-277) aliter aliter
* 1858 : *Nuevo cocinero mejicano en forma de diccionario* (Lutetiae: Rosa y Bouret, 1858) pp. 313-316 (imagines 327-330)
* 1911 : Robert H. Christie, *Banquets of the Nations: eighty-six dinners characteristic and typical each of its own country* (Edinburgi: Gray) p. 87 ("Canary Islands: Pescado en escabeche")
* 1920 : Carmen de Burgos, *La cocina práctica* (Valentiae: Sempere, 1920) pp. 215, 224 (imagines 218, 227)

## Nexus externi 
[thumb|upright=1.25|[Ars coquinaria Hispanica: *Mejillones al escabeche* ("mytili e scapeta"), *tortilla de patatas*, panis ad  propositi]]
; Historica
* "El Escabeche : Historia, Técnica Y Recetas" apud *A Fuego Lento*
* Dan Jurafsky, "Ceviche and Fish & Chips* apud *The Language of Food''
* Marie Josèphe Moncorgé, Liliane Plouvier, "Le merveilleux voyage de l'escabèche" apud *OldCook*
* 
* "Eskabetxatzeaz" apud *Ase eta Gose*

; Praecepta
* "Sardines en escabetx" apud *Gastroteca*
* "Cómo preparar y hacer escabeche" apud *Sabor mediterráneo*
* 
* "Escavèche d'anguille: une recette typique de la région de Chimay" apud *RTBF*
* "Recettes d'escabèche" apud *Chef Simon*
* "Sardines à l'escabèche {recette pied-noir de famille}" apud *Rose & Cook*
* 

Categoria:Ars coquinaria Hispanica
Categoria:Ars coquinaria Latino-Americana
Categoria:Fercula generis sicbeis
Categoria:Ars coquinaria mediaevalis Europaea