Grimod de la Reynière

**Grimod de la Reynière** (Francice *Alexandre Balthazar Laurent Grimod de La Reynière*; natus die 20 Novembris 1758; mortuus die 25 Decembris 1837) fuit iuris consultus, ganeo, et scriptor in lingua Francogallica de rebus convivalibus.

## Iuventus 
Balthazar Grimod de la Reynière Lutetiae anno 1758 natus est, matre  e nobilitate orta, patre Laurentio publicano divitissimo (*fermier général*);  nepos fuit, macellariorum pronepos Lugdunensium seu potius Givortii nativorum. Manibus fere carentibus, a parentibus (quamquam e matrimonio ortus) haeres non constitutus est.

Balthasar digitabula prosthetica gerere solebat quorum gratia faciliter scribere et, si necesse sit, delineare potuit. Annum agens undecimum in  universitatis Parisiensis, post quattuor annos in  intravit, unde in Lyceum Ludovici Magni translatus est.

thumb|Avus  publicanus et ganeo
A parentibus (qui filium rarius visitaverunt) aut potius ab amitae marito  mense Augusto 1775 peregrinatio iuveni Balthazare praescripta est in Borboniensem, Lugdunensem, Delphinatum, Helvetiam, Sabaudiam. Ibi Lausannae "annum vitae meae iucundissimum" degit "liber, nemini cliens, acceptus, requisitus, amore captus eo usque ne tristis fiam ... studiisque cupitis quae ego solus elegerat devotus": sic se sensisse post duodecim annos meminit.

[thumb|Pater [Laurentius Grimod de la Reynière|Laurentius publicanus et ganeo]]
Pater his annis  luxuosam sibi aedificari iusserat, eodem loco ubi hodie legatio Civitatum Foederatarum stat, Campis Elysiis adiacentem et a convivis *hôtel des Champs-Elysées* ("villam Camporum Elysiorum") nuncupata. Balthazar ergo, Lutetiam mense Octobri 1776 reditus, interdum hic, interdum Clipiaci in villa familiae suburbana habitabat: pater rarius, mater cum amasiis suis crebrius aderant. Binas in domos cenae Lucullianae optimatibus offerebantur.

thumb| Balthasaris mater
Anno 1777, studia iuris persequens, habitationem prope universitatem ad viam Inferni (*rue Denfert*) sibi nactus est. Ab eodem anno recensiones fabularum scaenicarum scripsit quae usque in 1778 in *Journal des théâtres* Lutetiae, ab 1780 in *Nouveau journal helvétique* Novicastri in Helvetia divulgatae erunt; amicitiam cultivabat , sociae ''*, actricumque iuvenum inter quas Dorotheae "de Luzy" cuius delicias se esse praetendit; socius Academiae Arcadum Romanae iam annum aetatis vigesimum agens convocatus est. Ab 1778 munere iuris consulti functus est.

## Filius matris inimicus; hospes ganeoque praecox 
[thumb|, amica a matre oblita, ad cuius memoriam "cena-collatio" anno [1783 celebrata erit]]
Mater eius postulationem matrimonii cum Angelica de Bessi (Mitoire) germana, anno fere 1779 factam, modo secreto frustrari conspiravit. Quo acto ille "matrem non iam honoravit", ait amicus Restif de la Bretonne, qui historiam huius coniurationis postea forma mythistorica divulgaverit. Anno 1780 vituperationes palam in matrem  matris amasium iecit. Deinde matrem patremque rarissime viderit.

Anno circiter 1781 vel 1782 "societatem dierum Mercurii" (*Société du mercredi* vel *des mercredis*) amici septemdecim condiderunt; dicitur Balthasar iam ab initio membrum fuisse. Illi cenam hebdomadariam sumpserunt a principio apud Villain ad viam Crucis Camporum Parvorum (*rue Croix-des-Petits-Champs*), deinde apud Le Gacque ad viam de Rivoli cum amicis Aigrefeuille, , , . Societatem non sine interruptionibus usque in annum 1810 (vel etiam 1812) continuit. Annis ulterioribus hanc societatem crebriter in paginis *Almanach des gourmands* commemoraverit, hisque verbis in dedicatione voluminis quartae descripserit:
:*Dix-sept personnes qui, depuis vingt-quatre années, exercent chaque semaine, en commun, leurs facultés dégustatrices; à qui, dans ce long espace de temps, il n’est rien échappé de tout ce qui peut honorer davantage le palais, et stimuler plus dignement la sensualité; dont les appétits dans tous les genres ne se sont jamais arrêtés ni même ralentis; dont le goût constamment pur, n’a jamais dévié; dont l’admirable tact est devenu la règle de conduite des plus grands cuisiniers; et dont les opinions font tellement loi dans tout ce qui tient à la table, que le recueil des décisions de la Société des Mercredis, forme aujourd'hui la meilleure jurisprudence gourmande de l’Europe*.

thumb| iuris consultus et conviva
Parodicam "cenam collationem nocturnam" (*souper-collation*) in villa Camporum Elysiorum, patre et matre absentibus, die 1 Februarii 1783 celebravit. Convivae verbis peremptoriis convocati sunt, titulis officiusque et muneribus positis rite enumeratis: "Te secundum meritis tuis recipere conabitur; haud praetenditur tibi plenam satisfactionem reddere nisi quod omne a te desideratum in re olei carnisque porcinae suppeditabitur" (sic ad proavos Grimod tabernarios macellariosque allusum est): "nec cane nec servo comiteris, nam ministeria ancillae ad tempus conductae perficient" (vilitas divitiamque familiae Grimod sic expressum est). Convivae ergo septemdecim adfuerunt, videlicet ipse hospes quintem et vigesimum annum agens; Carolus Brisson de Montalin regius consiliarius parlamentarius; Andreas Paulus Rodier consiliarius curiae adiutoriae; Champcenetz miles, Fortia de Piles miles scriptorque parodicus; Vigée et Dubuisson scriptores; Neveu pictor;  comoedus; , Rimbert, de Lisle de Norvan, Villette, Popelin, Vivien iuris consulti; domina de Nozoyl in travestito; Barth qui a secretis Balthasari merebat. Adstabat Aze, macellarii filius, philosophus a Grimod admiratus.

De qua cena multi scripserunt, inter quos citari debet Barth conviva et secretarius: ille ad epistulam parodicam "Caillot-Duval" verbis honestioribus respondit. Posteriores nonnulli e fontibus primariis (inter se contradicentibus) veram historiam cenae-collationis elucidare temptaverunt. De vera ratione vel occasione cenae nihil pro certo habemus nisi quod ipse hospes (fide *Mémoires secrets*) se mortem Ioannae Quinault commemorare praetendit, quae die 18 Ianuarii eius anni obierat, a matre Balthasaris olim amicissima aliisque fere omnibus oblitam.

Tam hac nocturna cena pleniter porcina, quam prandiis "seminutritivis" hebdomadalibus (*déjeuners semi-nutritifs*) quae die 11 Iulii 1784 instituit et usque in diem 8 Aprilis 1786 continuavit, iuvenis callidus generositatem hospitalem in rigiditatem semisatiricam convertit. Quibus prandiis (a principio *Académie des déjeuners* "academia prandiorum" nuncupatis) verbis formalibus convitavit amicos scriptores histrionesque maiori parte pauperes, cibis haud variis sed sufficientibus, vino omisso, coffeo inevitabili, lecturis disputationibusque litterariis longioribus. Convenerunt , , Franciscus Andrieux, Petrus Beaumarchais, Maria Iosephus Chénier, , Vigée, , , Duchosal,  fraterque Carolus Michael iuris consulti, , Fortia de Piles, , , , , , comoedi  et ,  poeta atque postea politicus sub rebus novis), Restif de la Bretonne.

Cenam collationem famosam, qua neque convivas illustres neque parentes suas placuerat, die 9 Martii 1786 repetivit, instantibus amicis recentioribus quos ad novum epulum convocavit: fuerunt Restif de la Bretonne amicus intimus (quem die 22 Novembris 1782 apud dominam Duchesne primum incurrerat), domina Mitoire (quam olim in matrimonium postulaverat), domina Chardon, Trudaine, Le Peletier des Forts, Ludovicus Sebastianus Mercier, Fontanes, Maria Iosephus Chénier, Baïard, Aze.

## Exsul vagansque 
Patre praesertimque matre postulantibus, litteris secretis rex Ludovicus XVI Balthasarem die 19 Aprilis 1786 e Lutetia excludit et in incarcerationem misit apud  prope Domnum Aprum. Ibi aestate 1787 venerunt et aliquot dies morabant domina Feuchère filiaque Adelais Theresa actrix, quam Lugduni in matrimonium duxerit.

Annis 1787 et 1788 commentationes nonnullas ad libellos clandestinos *Correspondance litteraire secrète* contribuit. Ludovico Sebastiano Mercier amico, celeberrimae "tabulae Parisiensis" auctore, anno 1788 tabellam Lugdunensem dicavit sub titulo *Lettre à M. Mercier, ou réflexions philosophiques sur la ville de Lyon*.

Ad Lausannam ante mensem Iulium 1788 revenit. Deinde Lugduni, anno autem 1789 Turici apud Lavater, mox ad Domnum Aprum, rursus Lugduni morabat: hac in urbe tabernam vel pantopolium constituit cenasque nonnumquam dabat. Baeterris apud amitam aliquot tempus habitabat, unde Lugduni reditus de morte patris, die 26 Decembris 1793 obita, certior factus est, quibus diebus etiam avunculus materque sub revolutione incarcerati sunt. Haec liberata, ille interfectus erit. Balthasar ergo anno 1794 Lutetiam revenit.

## Gastronomia et senectus 
Libellos annales gastronomicos, titulo *Almanach des gourmands*, ab anno 1803 usque in 1812 divulgari iussit, magna parte a se scriptos. Ibi volumine primo adventum Lutetiam lycopersicorum narravit et explicavit, praecepto lycopersicorum fartorum (antea non divulgato) curiose dato. Ibi etiam ab anno 1804 itineraria nutritiva redigebantur ope iuratorum quorundam qui sub aegide Balthasaris congredi solebant ad illas delicias aestimandas quas tabernarii Lutetiae submiserant. Inter iuratores enumerantur Camerani (potagii Camerani primus inventor), Alexis Balaine (popinae *Le Rocher de Cancale* patronus), marchio de Cussy, histrio  iam diu amicus, mulieresque Mézeray, Augusta et  Ménestrier.

"Obsequia sua" (sic nuncupavit ipse) Lutetiae die 7 Iulii 1812, amicis rite convitatis, celebravit; poste Villari ad Urbiam in villam rusticam se retraxit. Ibi anno 1837 mortuus est.

## Indoles et fortuna 
[thumb| actrix (ad sinistram partem imaginis) cui anecdota plura voluminum VII et VIII (1810-1812) seriei *[Almanach des gourmands* dedicata sunt]]
:*Le Rédacteur ... fils d'un père qui passait pour tenir l'une des tables les plus recherchées de Paris, et descendant d'un aïeul mort au champ d'honneur, c'est-à-dire, des suites d'une indigestion de pâté de foies gras* ("Scriba ... filius patris qui mensam tenebat inter omnes Lutetiae desideratissimas reputatam prolesque proavi ipso proelii campo mortui, i.e. post indigestionem pastilli saginatorum iecurum anserinorum").
Balthasar culturam gastronomicam artemque convivalem imbiberit a cenis generosis quae iussu patris convivis illustrissimis praebebantur, atque a coquo paterno Morillion, "inter optimos saeculi duodevicesimi coquinarios" a iuveni nuncupato. Adiutorium huius in re culinaria Voltarius olim postulaverat:
:*Le tres-oblige et tres-malade Voltaire, Monsieur, vous demande deux graces ... la seconde, que mon cuisinier puisse servir d'aide au votre pendant quelques jours. Ce n'est pas que je pretende faire aussi bonne chere que vous. Mais un cuisinier se rouille chez un malade ... et il faut proteger les beaux arts.*
Neque  oblivisci licet, ganeonis famosi, qui, saepe ob indigestionem morte periculatus, ante nepotem natum die 10 Februarii 1754 propter ficatum anserinum pastillatum avidius sumptum mortem obierat. Nihilominus per incarcerationes et vagationes ad veram gastronomiam conversus est, apud Domnum Aprum, inter merendas Helveticas, et Lugduni in urbe quae posteriores "caput mundi gastronomicum" nuncupaverint. Ironiam saepe inter laudes ciborum luxuosorum immiscuit, sicut in praecepto "assaturae incomparabilis" (*rôti sans pareil*).

Misogynia, quam in variis scriptis suis lectores percipiunt, fortasse ope virginis cuiusdam Lausoniae vano in coniugium postulatae orta, praecipue inculcata est ope matris suae quae matrimonium anno 1779 temptum modo secreto frustravit. Postea nullam in matrimonium duxit, sed mulieres frequentare minime recusabat, tam seniores, sicut Ioannam Quinault, quam iuniores, sicut Dorotheam "de Luzy" cuius delicias se esse praetendit. Venustatem virginum (quamquam gastronomiae submissarum) haud reiecit:
:*Ces sortes de ragoûts qui s'exécutent ainsi sur table raniment la joie et l'appétit des amateurs, surtout lorsque la main succulente et fraîche d'une jeune et jolie femme se charge de les apprêter* ("Talia obsonia, quae ad ipsam mensam perficiuntur, gaudium gulamque appetentium redanimant, praesertim si manu vegeta suculentaque iuvenis mulieris formosae apparari debeant").

## Opera 
### Libri et libelli 
[thumb|upright=1.5|Tomus II seriei *[Almanach des gourmands* (1804) (Bibliotheca Ganearia Hermalle-sous-Huy)]]
* 1783 : *Réflexions philosophiques sur le plaisir* par un célibataire  apud *Gallica*
* 1785 : 
* 1786 : 
* 1788 : *Peu de chose: idées sur Molière, Racine, Crébillon, Piron, etc. Hommage à l'académie de Lyon* 
* 1788 : *Lettre à M. Mercier, ou réflexions philosophiques sur la ville de Lyon*. Lutetiae 
* 1790 : *Les miniatures, ou Recherches sur les trois grands spectacles* Textus apud *Gallica*
* 1792 : *Lettre d’un voyageur à son ami, ou réflexions philosophiques sur la ville de Marseille* 2a ed. apud Gallica
* 1793 : *Moins que rien*  apud *Gallica*
* anno incerto, auctore incerto : *Le Songe d'Athalie, par M. G. R. I. M. De La R. E. Y. N., avocat au Parlement* Textus apud *Gallica*
* anno incerto, auctore incerto : *Désaveu du sieur Grimod de La Reynière, touchant la parodie d'Athalie*  apud *Gallica*
* 1803 : *Visions d’un bon homme. Première vision* Textus apud *Gallica*
* 1808 : *Manuel des amphitryons: contenant un traité de la dissection des viandes à table, la nomenclature des menus les plus nouveaux pour chaque saison, et des élémens de politesse gourmande*. Lutetiae: Capelle et Renand Textus apud *Internet Archive* apud *Gallica*

### Commentationes periodicae 
* 1797-1798 : 
* 1803 : *L'alambic littéraire* vol. 1 vol. 2 apud *Internet Archive*
* 
* 1806-1807 (auctoribus variis) : *Journal des gourmands et des belles*. Lutetiae: Capelle et Renand, 1806-1807 Ian.-Mar. 1806    Ian.-Mar. 1807 Apr.-Iun. 1807 Iul.-Sep. 1807 
* 1807-1808 (cum Fabiano Pillet aliisque) : *Revue des comédiens*. Lutetiae, 1807-1808  Vol. 2 apud *Internet Archive*
* 1808-1815 (auctoribus variis) : *L'Epicurien français*. Lutetiae: Capelle et Renand      1809 Series imperfecta 1810 Series imperfecta 1811 1812 1813 1814 Ian.-Iun. 1815

### Editiones operum miscellaneae 
* 
* 
* *Le gastronome français, ou l'art de bien vivre* par les anciens auteurs du *Journal des gourmands*, mm. G.D.L.R. [etc.] Lutetiae, 1828  apud *Gallica*
* 
* "Avantages de la bonne chère chez les femmes" Textus editionis 1870
* *Le censeur dramatique* (Genavae: Minkoff Reprint, 1973. ISBN 2-8266-0043-5)
* *Ecrits gastronomiques* (ex *Almanach des gourmands* anno primo [1803] et *Manuel des amphitryons* commentationes selectas) ed. Jean-Claude Bonnet (Lutetiae: Union Générale d’Editions, 1978. ISBN 2-264-00935-7)
* *Manuel des amphitryons*; préface et notes de Misette Godard (Lutetiae: A.M. Métailié, 1983. ISBN 2-86424-025-4)
* *Almanach des gourmands* (8 voll. Lutetiae: Valmer, 1984)
* *Almanach des gourmands* (ex anno octavo [1812] commentationes selectas) ed. Allen S. Weiss (Lutetiae: Mercure de France, 2003. ISBN 2-7152-2404-4)

## Notae 
## Bibliographia 
; Fontes fere coaevi
* 1817 : "De la gastronomie" in Jean-Pierre Gallais, *Mœurs et caractères du dix-neuvième siècle* vol. 1. Lutetiae: Belin-Le Prieur
* 1838 : "Grimod de la Reynière" in *La France littéraire* ser. 2a vol. 5 (1838) pp. 323-330

; Eruditio
* "Calendrier nutritif de Grimod de la Reynière" in *Les Cahiers de la gastronomie* n° 9 (2011?)
* 
* Régis Confavreux, *Le Dictionnaire gourmand de Monsieur de La Reynière*. Lutetiae: Edilivre, 2018
* 
* 
* 
* Priscilla Parkhurst Ferguson, "A Cultural Field in the Making: Gastronomy in 19th‐Century France" in *American Journal of Sociology* vol. 104 (1998) pp. 597-641 JSTOR, praecipue pp. 612-613
* Jean Haechler, *Balthazar Grimod de la Reynière: un gastronome à la table des Lumières''. Lutetiae: Editions Séguier, 2016
* Jacqueline Hellegouarc'h, ''L'Esprit de société: cercles et salons parisiens au XVIIIe siècle''. 
* Chikako Hashimoto, "La tradition des almanachs et l'invention de la critique gastronomique de Grimod" in *Etudes de Langue et Littérature Françaises* vol. 44 (2013) pp. 31-47
* 
* 
* 
* "Of Gastronomes and Guides" in Stephen Mennell, "All Manners of Food" (Oxoniae: Blackwell, 1985) pp. 266-290
* Edouard-Marie Oettinger, *Un Agathopède de l’Empire, ou Essai sur la vie et les travaux gastronomico-littéraires de feu Grimod de la Reynière*. Bruxellis: Kiessling, 1854 Textus apud Gallica, recensio interretialis
* 
* Rebecca Spang, *The Invention of the Restaurant: Paris and Modern Gastronomic Culture* (2a ed. Cantabrigiae Massachusettensium: Harvard University Press, 2020) pp. 88-91, 150-169, 189-205 et alibi
* 

; Aliae encyclopaediae
* 
* 
* 
* 

## Nexus externi 
* Olga Perla, "Stumps and knives", 2001 
* De Grimod apud Chef Simon 
* "Grimod de la Reynière, Alexandre" apud *Napoleon.org* 
* Régis Confavreux, "La vie extraordinaire d'Alexandre Balthasar Grimod de La Reynière
** De libro *Journal intime de 1794*
* "Reynière - Grimond de la" apud *La Confrérie des Amis de Lucullus*
* Epistulae Grimod aliorumque (vide no. 210-213)
** Epistula Grimod ad Angelicam Mitoire
* Epistula Grimod
* Imago cenae 1783

Categoria:Academici Arcadum
Categoria:Auctores Francogallici
Categoria:Diurnarii Franciae

Categoria:Ganeones
Categoria:Iuris consulti
Categoria:Scriptores Franciae
Categoria:Scriptores de re cibaria