Grammatica Slovena

**Grammatica Slovena** est grammatica linguae Slovenae.

## Numerus et personae
In nominibus et verbis, Slovenae numerandi rationes sunt singularis, pluralis, *et* dualis. Sola est Indoeuropaea lingua cum linguis Sorabicis quae usque ad hodie habet numerum dualem, qui late attestatus est in multis linguis Indoeuropaeis antiquioribus. Dualis monstratur in declinatione nominum, pronominum, et adiectivorum possessivorum. Etiam monstratur in coniugatione verborum.

Habet lingua Slovena easdem personas sicut lingua Latina. Prima persona qua "ego", secunda qua "tu", et tertia qua "ei" includuntur.

## Nomina
:*samostalniki*

:Ecce: Nomina Slovena, ut exempla declinationis morphologiaeque videas.

### Genera
Nomina Slovena sunt trium generum, aut masculinum, aut femininum, aut neutrum.

### Adiectiva
Adiectiva Slovena possunt agere ut nomina substantiva.

### Casus
Maxima parte, lingua Slovena habet casus sicut lingua Latina. Non habet autem casum ablativum, sed proprietates ablativi locativam et instrumentalem dividit in proprios casus. Fere omnino caret casu vocativo, nisi ut monstretur a paucis antiquis nominibus, sicut *božje* (deus). Putatur etiam vocativum impetum fecisse in quasdas formas arbitrarias eligendas, sicut in vocativo plurali verbi *fant* (puer): nominativus pluralis vel *fanti* vel *fantje*, sed in vocativo semper *fantje* auditur. In nonnullis dialectis regionalibus, vocativus usque retinetur, sed in quam plurimis nominibus, vocativus casus omnino deest. Ergo nomina Slovena dividuntur in casus sex.

Dispar lingua Latina, omnes casus in lingua Slovena nisi nominativus possunt a praepositione postulari.

Appellant Sloveni casus lingua sua, et lingua Latina (*nominativ*, *akusativ*, etc.), sed mos est appellare casus numeris ordinalibus, ut subter in elenco ordinantur, ergo nominativus est *prvi* (primus), genitivus *drugi* (secundus), etc.

#### Nominativus
:*imenovalnik* ← *ime* (nomen)
:*kdo? kaj?* - quis? quid?

Sicut in lingua Latina, verba in casu nominativa subiecta esse solent. Etiam, quia casus vocativus maxime deest, formae nominativae inaugent.

**Barcelon**a** je odličn**a** ekip**a*** - Barcino P.S. est optimus manipulus

#### Genitivus
:*rodilnik* ← *roditi* (pario, parire)
:*koga? česa?* - cuius?

Genitivi casus sicut in lingua Latina usus sunt partivus et possessivus, etsi possessivi solent strui adiectivis possessivis.

**liter mlek**a*** - liter lactis
**knjiga Cezar**a*** - liber Caesaris
**eden brat**ov*** - unus fratrum

Dispar lingua Latina, obiecta verborum negativorum cadunt in casum genitivum. Hic usus est ramus usus partitivi, quo negatio ipsa habetur obiectum esse accusativa. Ergo sensus in sententia *ne jem kruha* est "non edo panem", sed grammatice legitur "nihil habeo panis".

**nič nimam denar**ja*** - non habeo pecuniam
**nisem **ga*** videl - eum non vidi
**nikoli ne gledam film**ov*** - numquam pelliculas specto

Sicut nonnulla verba Latina quae exstant tantum in media voce, e.g. "obliviscor" sunt, pauca verba reflexiva in lingua Slovena habent obiecta in casu genitivo.

**moja punca se boji pajk**ov*** - mea amica timet araneos
**se ne spomnijo mladost**i*** - obliviscuntur adolescentiae

Post quaedam adiectiva, genitivus describit cui adiectivum referat. Usus hic est *partitivus*.

**kozarec je poln vin**a*** - poculum est plenum vini
**siti smo delanj**a*** - fessi sumus laborandi

#### Dativus
:*dajalnik* ← *dajati* (do, dare)
:*komu? čemu?* - cui?

Sicut in lingua Latina, casus dativus obiecto indirecto habetur. Etiam postulatur ab una praepositione *k* et variatione phonologica *h* cum sensu *ad hominem ire*. 

**bom dal knjigo brat**u*** - dabo librum fratri
**grem k zdravnik**u*** - eo ad medicum

#### Accusativus
:*tožilnik* ← *tožiti* (accuso, accusare)
:*koga? kaj?* - quem? quid?

Obiecta directa cadunt in casum accusativum. 

**smo jedli rib**o*** - edimus piscem

Spatia temporis, sicut in lingua Latina, quoque cadunt in accusativum.

**vsak dan pišem en**o** ur**o*** - cotidie scribo unam horam

Est etiam casus a paucis praepositionibus postulatus, praecipue, sicut in lingua Latina, a praepositionibus ad motus finem corpusve versum spectantibus.

**so hodili na zabav**o*** - ierunt in convivium

#### Locativus
:*mestnik* ← *mesto* (locus)
:*o kom? o čem?* - de quo?

Sicut in lingua Russica, ubi hic casus fortasse aptius appellatur *предложный* (praepositionalis), casus locativus in Lingua Slovena numquam adhibetur sine praepositione nec saepe ad locum spectat. Est unum verbum quod in casu locativo videtur viderique potest sine praepositione, id est *doma* (domi), locativus irregularis nominis *dom* (domus). Tantum si sit sententia emphatica, videretur *v domu* in lingua Slovena, sicut rare videtur "in domu/domo" in apud auctores Latinos. 

**panteon je **v** Rim**u*** - pantheon est Romae
**hodimo **po** cest**i*** - ambulamus in via

#### Instrumentalis
:*orodnik* ← *orodje* (instrumentum)

:*s kom? s čim?* - quocum? 

Hic casus, sicut locativus, tantum cum praepositionibus adhibetur.

****z** mož**em** je prišla* - cum viro ea advenit
****s** kredit**om** ga je kupil* - fide id emit
**stoli so **pod** miz**o*** - sellae sunt sub mensa

## Verba
:*glagoli*

Verba Slovena coniugantur per 3 numeros et 3 personas. Sunt 4 tempora, quorum pluperfectum, praeteritum, et futurum periphrase cum verbo *biti* (esse) formantur, praesens autem synthese. Sunt 4 modi imperativus, indicativus, conditionalis, optativusque. Habent verba 5 participia et 2 nomina. Voces tres sunt activa, media, et passiva, etsi, sicut in lingua Latina, vox media potius appellatur "reflexiva".

### Aspectus
:*glagolski vid*

Sicut in omnibus linguis Slavicis, verba Slovena dupliciter venire solent. Ergo unum paris est aspectus imperfecti, alterum perfecti. Haec inter se differre possunt praefixorum, infixorum, mutationis vocalis internae, vel omnes tres. Maxima parte hoc est idem ac radices in lingua Latina. Ecce par *pomivati/pomiti* (lavare): tempora lavandi praesens, imperfectum, et futurum radice *lav**a***- formantur, sed perfectum, pluperfectum, et futurum perfectum radice *lav**av***. In lingua Slovena, *pomivati* constat cum *lava-* et *pomiti* cum *lavav-*. Nonnumquam, et saepius quam in lingua Latina, radices duorum aspectuum non sunt cognatae, sicut verbum Latinum *fero, ferre, tuli, latus*. Exempla gratia *delati/narediti* (facere/fecisse).

Usus tamen harum radicum differt ab usu in lingua Latina, qua radices spectant ad tempus ipsum. In lingua Slovena, hae radices spectant ad actionem. Radices perfectae scilicent adhibetur ad actiones perfectas describendum, imperfectae immo ad processus describendos. Et verba perfecta et imperfecta possunt adhiberi in omnibus tribus temporibus.

Sunt nonnulla verba quae naturae causa tantum unum aspectum habent, sicut *roditi* "parire", quia solent semel tantumque semel fieri. Licet nonnumquam, sicut in lingua latina "pariebat", *roditi* habet imperfectum aspectum. Sicut in Aesopi fabula de muliere et gallina aurea: *cotidie ovum **pariebat** aureum*, quod Slovene converti possit *vsak dan je zlato jajce **rodila***. Eadem forma verbi est in sententia *olim ovum **parta** est aureum*, Slovene *enkrat je zlato jajce rodila*. Adverbium tantum (*vsak dan* etsi duo verba valet ac unum adverbium) in sententia Slovena mutandum est. 

Alia verba, sicut *imeti* "habere", saepe adhibentur in duobus aspectibus. Itaque ***imel** je* converti potest et *habebat* et *habuit*.

## Bibliographia 
* Herrity, Peter. 2000. *Slovene: A Comprehensive Grammar*. Londinii: Routledge.
* Skaza, Jože. 2010. *Slovenska slovnica*. Aemonae (Ljubljana): Cankarjeva založba.
* Žagar, Franc. 2010. *Slovenska slovnica za vsak dan*. Celiae (Celje): Celjska Mohorjeva družba.

!