Menander

[thumb|[Menandri protome: exemplum Museorum Vaticanorum.]]

**Menander** (Graece Μένανδρος; natus Athenis anno 342/341 a.C.n.; mortuus ibidem 292/291 a.C.n.) fuit praecipuus generis comoediae novae poëta Graecus.

## Vita 
Menander fuit filius Diopithis Cephisidis uxorisque Hegestrates; natus est archonte Sosigeni, anno 342/1 a.C.n. Secundum fontes varios aevi posterioris fuit nepos Alexidis, contubernalis Epicuri, discipulus Theophrasti, amicus Demetrii Phalerei cuius patrocinio inter 317 et 307 a.C.n. tegebatur nec tamen eum in Aegyptum sequi voluit, amator hetaerae Glycerae. Mortuus est aut anno 292/291 aut paulo post. Eius sepulcrum Pausanias vidit iuxta viam quae a Piraeo Athenas duxit; effigiem (cuius inscriptio etiam hodie servatur) in theatro Athenarum observavit. De vita sententiisque Menandri primus scripsit coaevalis eius Lynceus Samius, qui et ille discipulus fuit Theophrasti, in libro nunc deperdito *De Menandro*.

## Opera 
Menandrum scripsisse alii fabulas 108 dixerunt, alii 109, Apollodorus autem 105; quarum primam, titulo *Orge*, anno 321 docuit. Octies tantum palmam rettulisse diciturː post mortem igitur magis placuit quam vivus. Tum enim Philemon ei praeferri solebat.

Index fabularumː

## De arte dramatica 
[thumb|upright=1.2|[Menander cum personis scaenicis: exemplum Musei Artium Princetoniensis.]]
In fabulas mores hominum cuiuscumque generis inducebat. Vitam cotidianam imitabatur dum tamen archetypos huius generis comoediae servat. Ita Ovidius eos enumerabatː

:dum fallax servus, durus pater, inproba lena
::vivent et meretrix blanda, Menandros erit.

Sunt alii quidem ut coquus loquax aut senex avarus aut miles gloriosus. Siquidem amor a vetere comoedia omnino aberat, apud Menandrum adulescentium amores actionem semper movent et eius fabulae ad matrimonium tendunt. Ita Ovidiusː

:Fabula iucundi nulla est sine amore Menandri,
::et solet hic pueris virginibusque legi.

At Menander aliquid humanioris archetypis addere soletː ita senex morosus in *Dyscolo* mundum sine bello, litibus, iudiciis optat et meretrices saepe spectatorum benevolentiam humanitate sua captant ut Chrysis in *Samia*. Rarae sunt personae omnino malae.

Fallacia et personarum errores saepe actioni momentum dant. Spectatores vero per aliquem deum in prologo, Euripideo ut ita dicam modo, certiores facti sciunt quae personae ignorant atque ita eorum erroribus gaudere possunt.

## De elocutione 
Eleganti dialecto Attica utebatur atque summisso genere dicendi quod sermoni famililiari aptissimum esset. Quintilianus eum unice admirabatur atque laudabat et exemplum omnibus oratoribus ita ponebatː *Menander, qui vel unus meo quidem iudicio diligenter lectus ad cuncta quae praecipimus effingenda sufficiat: ita omnem vitae imaginem expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus personis adfectibus accommodatus*. Breves imprimis sententias morales cudere callebat, quae versu uno non longiores *monosticha* dicebantur atque solae in anthologia collectae Medio Aevo adhuc legebantur. E quibus nonnullas spurias fuisse eruditi hodie suspicantur nec omnes ab ipso Menandro scriptas.

In sermone trimetris iambicis vulgo utebatur, cum vero sermo commotior fiebat etiam tetrametris trochaicis. Chorus inter actus nihil aliud, ut videtur, quam saltabat. Certe nulla carmina choralia servantur.

## De posteritatis iudicio 
Posteri vero praecipuum comoediae novae scriptorem ac velut eius exemplar fuisse Menandrum iudicarunt. Eius imago cum personis suis in sculptura, pictura, operibus tessellatis divulgata Deli, Mytilenis, Pompeiis... reperta est. Permulta sunt fragmenta papyracea in Aegypto quae versibus Menandreis inscripta inveniuntur. Scriptores Romani comoedias Menandri valde admirabantur; ex quibus Terentius illum tam studiose imitatus est operibus suis (praecipue *Andria*, *Eunucho*, *Adelphis*) ut a Caesare *dimidiatus Menander* vocatus sit. Sententia Menandri *alea iacta esto* Caesar ipse usus est cum Rubiconis consilium cepisset transeundi. Intervenientibus Plauto Terentioque Menander pater comoediae occidentalis iure appellari potest. Nihilominus fortasse ultimis antiquae aetatis saeculis minus placuit; certe Medium Aevum non evasit. Medio aevo, operibus genuinis deperditis, florilegio sententiarum tantum Menander illustris erat. Nostra aetate multa fragmenta papyracea reperta sunt, unaque fabula fere completa, titulo *Dyscolus*.

## Notae 
## Fontes antiqui 
* In Stobaei *Eclogis* multa deperditarum fabularum fragmenta inveneris.
* Plutarchus, *De comparatione Aristophanis et Menandri compendium*. (= *Moralia* X.59)
* Quintilianus, libro decimo *Institutionis oratoriae* I.69-72.

## Bibliographia 
; Editiones et versiones operum collectorum
* W. G. Arnott, ed. et interpr., *Menander*. 3 voll. Cambridge: Harvard University Press, 1979- (*Loeb Classical Library*) 
* Maurice Balme, interpr., *Menander: The plays and fragments.* Oxonii: Oxford University Press, 2001 
* Collection des Universités de Franceː Ménandre Tome I (Jean-Marie Jacques) 1. *La Samienne*, 1971 et 1989. 2. *Le Dyscolos*, 1983 3. *Le Bouclier*, 1998. Tome II (Alain Blanchard). *Le Héros. L’Arbitrage. La Tondue. La Fabula incerta du Caire,* 2013. Recensio critica Tome III. *Le laboureur - La double tromperie - Le poignard - L’eunuque - L’inspirée - Thrasyléon - Le Carthaginois - Les femmes qui boivent la ciguë - La Leucadienne -Le haï - La Périnthienne*, 2016 Recensio critica Tome IV. *Les Sicyoniens*, 2009. Recensio critica
* Norma Miller, interpr., *Menander: Plays and fragments*. Londinii: Penguin, 1987
* Rudolfus Kassel et alii, *Poetae comici Graeciː Testimonia et Fragmenta apud scriptores servata* Tomus VI.2 Menander, De Gruyter, 1998
* F. H. Sandbach, ed., *Menandri reliquiae selectae*. Oxonii: e typogr. Clarendoniano, 1972 (*Scriptorum Classicorum bibliotheca Oxoniensis*). Ed. correctior, 1976. 2a ed., 1990 

; Historica et critica
* Adelmo Barigazzi, *La formazione spirituale di Menand*ro, Augustae Taurinorum, 1965 Recensio critica Altera recensio critica
* Alain Blanchard, *Essai sur la composition des comédies de Ménandre*, Les Belles Lettres, 1983 Recensio critica
** *La comédie de Ménandre. Politique, éthique, esthétique,* Paris, PUPS, 2007 Recensio critica
* Gualtiero Calboli, "Térence et Ménandre selon Aelius Donatus. Le grammairien Donat au premier niveau d’une critique littéraire", *Ars scribendi*, 2012
* Angelo Casanova (curator), ''Menandro e l'evoluzione della commedia greca*, Florentiae, 2014
*	Sérafim Charitonidis, Lilly Kahil, René Grinouvès, *Les mosaïques de la Maison du Ménandre à Mytilène*, Bernae, 1970 Recensio critica Altera recensio critica
* Éric Csapo, "Mise en scène théâtrale, scène de théâtre artisanale : les mosaïques de Ménandre à Mytilène, leur contexte social et leur tradition iconographique", *Pallas. Revue d'études antiques*, 1997ː 165-182
* Christophe Cusset, Ménandre ou la comédie tragique, CNRS, 2003
* Eric Handley et André Hurst, *Relire Ménandre*, Genavae, Droz, 1990. Recensio critica Altera recensio critica
* Fondation Hardt,	*Ménandre : sept exposés suivis de discussions*, Genavae, 1970 Nonnullae paginae apud Guglum librorum
* Sander Goldberg, *The making of Menander's comedy*. Londinii: Athlone Press, 1980 
* Angela Heap, *Behind the mask : character and society in Menander*, Bloomsbury Academic, 2019 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica
* André Hurst, *Dans les marges de Ménandre*, Genavae, Droz, 2015 Recensio critica
* Nathalie Lhostis, "Voir et savoir dans les comédies de Ménandre : le passage de la perception à son interprétation", Cahier des études anciennes, 2014ː 87-109
* Victor Martin, "Ménandre, souche du théâtre comique occidental", *L'Antiquité Classique*, 1959ː 186-200
* Sebastiana Nervegna, *Menander in Antiquity: The Contexts of Reception*, Cambridge University Press, 2013. Recensio criticaAltera recensio critica Tertia recensio critica
* Giuseppe Pompella (curator),	*Lexicon Menandreum'', Hildeshemii, 1996
* Philippus Renault, 'Ménandre : le comique raffiné', *Folia Electronica Classica* 2006(12). Hic legere potes
* 'Le théâtre sous les pieds : les mosaïques de la maison du Ménandre à Mytilène (Lesbos)', ''L'Archéologue*, 2017(141) : 26-41.
* Ariana Traill, *Women and the Comic Plot in Menander.* Cambridge Univ. Press, 2008 Recensio critica Nonnullae paginae apud Guglum librorum
* N. Zagagi *The comedy of Menander: convention, variation and originality''. London: Duckworth, 1994

!
Categoria:Nati 341 a.C.n.
Categoria:Mortui 291 a.C.n.
Categoria:Auctores Graeci antiqui
Categoria:Poetae Graeciae
Categoria:Scriptores Graeci antiqui
Categoria:Comici
Categoria:Discipuli Theophrasti