Avena sativa

thumb|left|Inflorescentiae *Avenae sativae.*

***Avena sativa*** (binomen a Carolo Linnaeo anno 1753 statutum), Latinitate classica **avena**, est species plantarum florentium generis *Avenae* et familiae Poacearum. Illius generis, ex Europa et Asia necnon Africa boreo-orientali oriundi, species fere tres ab hominibus cultae sunt quarum omnium *A. sativa* est celeberrima. Hodie inter cerealia principalia una cum tritico aestivo et hordeo recipitur in zonis temperatis regionibusque satis humidis, per exemplum in Europa boreo-occidentali. Ibi locis nonnullis melius quam triticum viget. Victuale humanum nutrimentumque animalibus energeticum praebet: grana enim proteina circiter 15-16%, lipida circiter 8% continent.

## Origo et historia 
Varietates cultivatae speciei *A. sativae* omnes hexaploidae sunt et re geneticá stricte cognatae cum stirpibus silvestribus nonnullis hexaploidibus saepe sub speciebus *A. sterili* L. et *A. fatua* L. ordinatis. Sed aliae species generis *Avenae* aut diploidae aut tetraploidae sunt. Stirpes hexaploidae omnes, tam silvestres quam cultivatae, inter se fertiles hybridas naturá interdum producunt: oportet igitur has avenas silvestres in speciem singulam *A. sativa* comprehendere, quae ab aliis generis *Avenae* speciebus omnibus tam chromosomis quam reproductione sua distinguitur.

Stirpes silvestres (rectius *A. sativa* subsp. *fatua* (L.) Thell. et *A. sativa* subsp. *sterilis* (L.) De Wet appellandae) inter se formá spicae et grani differunt. Avenae *steriles* crebrissime ad litora Mediterranea gignuntur a Maroco orientem versus et usque ad montes Zagrii Iraniae, ubi saepe iuxta stirpes tritici et hordei silvestres florent. *Sterilium* varietas spicis parvis distingui potest, a quibusdam sicut species a se ipsa recognita, nomine *A. ludoviciana* Dur..; exstat et varietas spicis maioribus, cui nomen speciale *A. macrocarpa* Moench olim illegitime datum est. Avenae *fatuae* potius in regionibus humidioribus et frigidioribus crescunt et per loca montana. Avenae et *fatuae* et *steriles* saepissime sicut malae herbae in agris tritici hordeique reperiuntur.

[thumb|upright=1.5|Agricultores [Norvegia|Norvegici messem avenariam faciunt ad Fossheim communis Jølster annis fere 1890, a photographo Axel Theodoro Lindahl picti (Museum Populare Norvegicum NF.WL 02516)]]
In effossionibus archaeologicis locorum neolithicorum et aetatis aëneae Asiae occidentalis Mediterraneique orientalis signa cultivationis avenae nullibi reperiuntur, quamquam avenae *steriles* ibi pro certo crescebant: grana enim huius stirpis interdum inter vestigia frumentorum reperiuntur, sed silvestria. Vestigia avenarum domesticatarum, spicis non fragilibus, granis crassioribus, primum e locis archaeologicis mediae Europae effossa sunt neque ante millennium II a.C.n., per exempla in Helvetia aevi neolithici tardioris, in Saxonia Inferiori, in Cechia et Slovacia millennii I a.C.n. Avena igitur minime inter fruges conditrices lunae fertilis Asiaeque occidentalis ad usum humanum accommodata est. Ibi inter malas herbas provenit. Agricultura iuxta litora Mediterranei et per meridianam mediamque Europam millenniis insequentibus permeanti, avena ibi (et praecipue in regionibus septentrionalibus humidioribus) inter fruges secundarias recepta est.

Stirpes cultivatae ab auctoribus nonnullis in tres species dividuntur, videlicet *Avena sativa* L., *A. byzantina* K.Koch et *A. nuda* L., sed distinctionibus minimis: omnes inter se fertiles sunt.

## Agricultura hodierna 
Messis avenaria mundialis sic enumeratur: anno 2012/2013 in Unione Europaea tonnae 7&nbsp;999&nbsp;000 collectae sunt, in Russia 4&nbsp;027&nbsp;000, in Canada 2&nbsp;812&nbsp;000, in Australia 1&nbsp;115&nbsp;000 et in Civitatibus Foederatis 929&nbsp;000; in orbe terrarum omni tonnae 21&nbsp;391&nbsp;000 (sed anno 2009/2010 tonnae 23&nbsp;419&nbsp;000).

## Notae 
## Bibliographia 
; De origine et historia
* 
* 
* 
* H. Thomas, "Oats" in J. Smartt, N. W. Simmonds, edd., *Evolution of Crop Plants*, 2a ed. (Londinii: Longman, 1995. ISBN 9780470233726) pp. 132-137
* 
* 

; De usu
* "Oatcakes"; "Oats"; "Porridge" in 
* Stephen Facciola, *Cornucopia: a source book of edible plants* (Vista: Kampong Publications, 1990) p. 153

; Onomastica
*  pp. 517-518

## Nexus externi 
* *Oats* apud *Encyclopedia of Life*

; De specie

* *Avena sativa* apud *Tropicos* (Hortus botanicus Missouriensis)
* *Avena sativa* apud *Inventaire national du patrimoine naturel* (Museum Nationale Historiae Naturalis)
* *Avena sativa* apud *Plants & Fungi* (Hortus Kewensis)
* *Avena sativa* apud *GrassBase* (Hortus Kewensis)
* *Avena sativa* apud *GRIN*
* 
* *Avena sativa* apud *The Plant List* (Hortus Kewensis)
* *Avena sativa* apud *World Checklist of Selected Plant Families* (Hortus Kewensis)
* *Avena sativa* apud *International Plant Names Index* (Hortus Kewensis)
* *Avena sativa* apud *The Plants Database*

; De usu
* *How Oats Are Processed* (quomodo avena paratur)
* "Oat Bran Foundation"
* *Avena sativa* apud *Plants for a Future*

; Onomastica
* "Avena" apud *Multilingual Multiscript Plant Name Database*

Categoria:Avena
Categoria:Frumenta
Categoria:Pabula
Categoria:Plantae medicinales
Categoria:Taxa Linnaei
Categoria:Taxa 1753
Categoria:Victualia
Categoria:Fruges Europae
Categoria:Species plantarum