Litterae Latinae

**Litterae Latinae** non solum maximam litterarum partem temporibus rei publicae atque imperii Romani scriptarum amplectuntur, sed etiam permulta scripta medii aevi et aevi novi usque ad hunc diem.

## Tempestates litterarum Latinarum 
### Antiquitas 
Litterae Rei Publicae Romanae maxima ex parte Latine conscriptae sunt. In occidentalibus imperii Romani regionibus, lingua Latina, in orientalibus Graeca praevalebat. Litterae ab initio saeculi primi a.C.n. usque ad medium saeculum primum p.C.n. aureae ("Latinitas aurea"), posterae usque ad saeculum secundum iniens argenteae ("Latinitas argentea") nuncupari solent. Sequuntur litterae antiquitatis posterioris.

#### Litterae Latinae priscae 
Litterae Latinae priscae (circiter 240–90 a.C.n.), cum iam Graecas magnopere imitantur, tum manifestas proprietates monstrant. Plurimis textibus amissis in poesi praeter fragmenta tantum comoediae Plauti et Terentii conservatae sunt, praeterea quidam libri oratione soluta conscripti ut Catonis *De agri cultura.* Origines eiusdem auctoris fuerunt primum opus historicum Latine scriptum. Ante iam Quintus Fabius Pictor et Aulus Postumius Albinus de rebus gestis Romanis lingua Graeca scripserant, ut vim potentiamque Romanorum explicarent.

##### Poesis 
:Accius
:Ennius
:Livius Andronicus
:Naevius
:Pacuvius
:Plautus
:Terentius
:Lucilius

##### Prosa 
:Cato Censorius: *De agri cultura*, *Origines* (amissae)

#### Latinitas aurea 
[thumb|[Cicero epistulas ad familiares scribit:  illustratio ex editione Hieronymi Scoti anno 1547.]]
Opera sic dictae *Latinitatis aureae* (circiter 90 a.C.n. - 14 p.C.n.) tempore confecta, quo Res Publica Romana bellis civilibus dilapsa est, Augustus autem novum regiminis statum - specie rem publicam renovatam, re vera monarchiam - instituit, magis adhuc quam priora studium ac aemulationem culturae litterarumque Graecarum demonstrant. Iam ab aequalibus "classica" habebantur. Paene in omnibus generibus opera maximi momenti creata sunt. Quoad prosam imprimis Cicero memorandus est, cuius orationes exemplaria latinitatis posterae facta sunt. A Quintiliano et denuo Petrarca sermo Ciceronianus norma orationis solutae ac fundamentum latinitatis in scholis doctus est. Inter poetas Vergilius similem locum obtinet.

##### Poesis 
**Poesis epica**

Poesis epica antiqua hexametris scripta est:
*Vergilius: *Aeneis*, *Georgica* 
*Lucretius: *De rerum natura*
*Ovidius: *Metamorphoses* , *Ars amatoria* 
*Catullus: *Carmen 64* (sic dictum Epyllion)

**Poësis lyrica**

Poesis lyrica diversis metris (sicut Stropha Sapphica vel Alcaica) composita est. 
*Horatius: *Carmina*, *Carmen saeculare* et *Epodi*
*Catullus: *Carmina 1–60* (inter quae notissima carmina, quibus de quadam Lesbia agitur)

**Satura**
*Horatius: *Sermones*, *Epistulae* 
:Varro: *Saturae* (amissae)

**Poesis Bucolica**
*Vergilius: *Bucolica*

**Poësis elegiaca**

Poesis elegiaca metro disticho utitur.
* Catullus:  carmina 65-68, quae similia sunt carminibus elegiacis aetatis Augusti.
*Gallus: Carmina in Lycoriden (amissa)
*Tibullus
*Propertius
*Ovidius: *Amores*, *Heroides*
*Sulpicia: Poetissa, cuius carmina inveniri possunt in tertio libro Corporis Tibulliani (c.13–18).

**Epigrammata**
Etiam plurima epigrammata disticho conscripta sunt; rara plus quam quattuor versus habent.
*Catullus: *Carmina 69–116*

##### Prosa 
**Cicero**
*Orationes: ut puta *In Catilinam*, *In Verrem*, *Pro Milone*, *Pro Roscio Comoedo*, 'Pro Sexto Roscio*
*Scripta philosophica: ut puta *De Re Publica*, *De Officiis*, *De natura deorum*
*Epistulae: *ad Familiares*, *ad Brutum*, *ad Quintum Fratrem*, *ad Atticum*
*Scripta rhetorica: *De oratore*, *Orator*

**Historici et biographi**
*Nepos: ut puta *De Viris Illustribus*
:Caesar: *De Bello Gallico*, *De bello civili*
:Sallustius: *De coniuratione Catilinae*, *Bellum Iugurthinum*
:Livius: *Ab Urbe Condita*

**Varia**
:Caesar: *De Analogia* (amissa)
:Hyginus: *De Astronomia*
:Varro: ut puta *De Lingua Latina*, *De Re Rustica*
:Vitruvius: *De Architectura*

#### Latinitas argentea 
Litterae Latinae imperii ineuntis magis quam Graecos auctores Latinos "aureae latinitatis", qui iam exemplaria habebantur, aemulatae sunt. Plurimi sunt et scriptores illustres huius temporis, in quibus imprimis Seneca emicat. Aliter ac Cicero magis varietatem quam concinnitatem, magis brevitatem quam periodos longas praefert. Suo tempore Seneca a iuvenibus multum lectus est, tamen stilus eius concisus ab aliis vituperatus est.

##### Poesis 
**Poesis epica**
*Lucanus: *De Bello civili*
*Silius Italicus: *Punica*
*Valerius Flaccus: *Argonautica*
*Statius: *Thebais*, *Achilleis*
*Marcus Manilius: *Astronomicon* 

**Fabula**
*Phaedrus

**Tragoedia**
*Seneca: ut puta *Medea*, *Oedipus*, *Hercules Oetaeus*

**Satura**
*Aulus Persius Flaccus
*Iuvenalis

**Epigrammata**
*Martialis

**Poesis bucolica**
*Calpurnius Siculus
*Nemesianus

##### Prosa 
**Scripta philosophica**
*Seneca: ut puta *Epistulae morales ad Lucilium*, *Dialogi (ut puta De vita beata, De brevitate vitae, De ira)*, *De beneficiis*
*Marcus Aurelius:  sive  (Latine: Ad se ipsum vel Meditationes; liber Graece scriptus est)

**Epistulae**
*Plinius minor

**Satura**
*Seneca: *Apocolocyntosis*
*Petronius: *Satyricon*

**Narrationes**
*Apuleius: *Metamorphoses*

**Rhetorica**
*Seneca maior: *Controversiae*, *Suasoriae*
*Quintilianus: *Institutio Oratoria*, *Declamationes*
*Fronto

**Historica**
*Velleius Paterculus: *Historiae Romanae*
*Valerius Maximus: *Factorum et Dictorum Memorabilium* 
*Quintus Curtius Rufus: *Historiae Alexandri Magni*
*Tacitus: *De vita et moribus Iulii Agricolae*, *Historiae*, *De origine et situ Germanorum*, *Annales*
*Suetonius: *De Vita Caesarum*, *De Poetis*

**Varia**
*Aulus Gellius: *Noctes Atticae*
*Censorinus
*Pomponius Mela: *De Chorographia*
*Celsus: *Artes*  (Medicina)
*Scribonius Largus *Compositiones* (Medicina)
*Columella: *De Re Rustica*
*Masurius Sabinus: *Ius civile*
*Plinius maior: *Naturalis Historia*
*Frontinus: ut puta *De Aquaeductu Urbis Romae* 
*Hyginus mythographus: *De Astronomia* 
*Apicius: *De Re Coquinaria* 
*Cornelius Labeo: *Fasti*, *De diis animalibus*, *De oraculo Apollinis Clarii*

#### Primi scriptores Christiani 
***Saeculum secundum**:
**Iustinus Martyr
**Irenaeus (episcopus Lugdunensis)
**Martyres Scilitani

***Saeculum tertium**:
**Tertullianus
**Novatianus
**Minucius Felix
**Cyprianus Carthaginiensis
**Victorinus Poetovionensis

## Litterae Antiquitatis Posterioris 
Scientiae pervestigatio antiquior litteras Antiquitatis Posterioris (fere 300–600) magis magisque dilapsas esse iudicavit. Quod his diebus distinctius disputatur: Quaedam opera usque ad Medium Aevum iniens tota vel magna ex parte species ac argumenta antiqua sequebantur (ut puta Claudianus); simul litterae Christianae numero ac gravitate accrescebant. Historiographia Latina circa annum 400 ultimum fastigium nacta est, cum Ammianus Marcellinus Tacitum aemulatus est, adhuc saeculo sexto Corippus poesin epicam magni momenti nomine *Iohannis* creavit, qua Vergilium imitatus est.

Antiquitate Posteriore autem maxima litterarum antiquarum pars amissa est. 

***Saeculum quartum**:

**Arnobius Maior
**Lactantius
**Marius Victorinus
***Pervigilium Veneris*
**Aelius Donatus
**Ausonius
**Aurelius Victor
**Ammianus Marcellinus
**Paulinus Nolanus
**Ambrosius
**Quintus Aurelius Symmachus
**Hieronymus
***Peregrinatio Aetheriae*
**Flavius Vegetius Renatus
**Avienus
**Servius
**Hilarius Pictaviensis
**Optatus
**Eusebius Pamphili
**Filastrius
**Eutropius
**Palladius
**Publilius Optatianus Porphyrius
**Theodorus Priscianus
**Pelagonius
**Iuvencus
**Tyrannius Rufinus
**Nonius Marcellus
**Firmicus Maternus

***Saeculum quintum**:

***Historia Augusta
**Prudentius
**Sulpicius Severus
**Augustinus
**Claudius Claudianus
**Rutilius Claudius Namatianus
**Ambrosius Theodosius Macrobius
**Martianus Capella
**Leo I (papa)
**Sidonius Apollinaris
**Arnobius Minor
**Nicetas Remesianensis
**Orientius
**Orosius
**Blossius Aemilius Dracontius
**Gennadius Massiliensis
**Ioannes Cassianus
**Flavius Merobaudes
**Coelius Sedulius
**Salvianus Massiliensis
**Symphosius
**Prosper Tiro Aquitanus
**Caelius Aurelianus
**Cassius Felix
**Maximus Taurinensis
**Pomerius

***Saeculum sextum**:

**Eugippius
**Priscianus Caesariensis
**Boethius
**Benedictus de Nursia
**Cassiodorus
**Corippus
**Arator
**Alcimus Ecdicius Avitus
**Magnus Felix Ennodius
**Fulgentius
**Maximianus Etruscus
**Iordanes
**Venantius Fortunatus
**Gregorius Turonensis

## Litterae Latinae Medii Aevi 
#### Saeculum sextum
*Gildas
*Martinus Bracarensis
*Gregorius Turonensis
*Gregorius Magnus
*Venantius Fortunatus
*Columbanus Bobiensis
*Sisebutus (rex Visigothorum)
*Leander Hispalensis

#### Saeculum septimum
*Isidorus Hispalensis: *Etymologiae*
*Fredegarius
**Hisperica Famina*
*Braulio Caesaraugustanus
*Eugenius Toletanus
*Hildephonsus Toletanus
*Iulianus Toletanus
*Adamnanus de Iona
**Visio Baronti Monachi Longoretensis*
*Aldhelmus Schireburnensis

#### Saeculum octavum
*Beda Venerabilis
*Bonifatius Winfridus
*Chrodegangus Metensis
*Paulus Diaconus
*Arbeo Frisingensis
*Petrus Pisanus
*Alcuinus
*Paulinus Aquileiensis
:Angilbertus Centulensis

#### Saeculum nonum
*Theodulfus Aurelianensis
*Einhardus
*Modoinus Augustodunensis
*Deicola Hibernicus
*Rabanus Maurus
*Nithardus
*Hilduinus Sancti Dionysii
*Freculphus Lexoviensis
*Theganus Treverensis
*Paschasius Radbertus
*Lupus Servatus
*Walafridus Strabo
*Florus Lugdunensis
*Rudolfus Fuldensis
*Gotescalcus
*Ratramnus Corbeiensis
*Hincmarus Remensis
*Sedulius Scotus
*Heiricus Autissiodorensis
*Iohannes Scotus Eriugena
*Notker Balbulus
*Remigius Autissiodorensis
*Tutilo Sangallensis

#### Saeculum decimum
*Hucbaldus de sancto Amando
**Navigatio sancti Brendani*
*Odo Cluniacensis
*Flodoardus Remensis
**Waltharius*
*Liutprandus Cremonensis
*Vidukindus Corbeius
*Hrotsvitha Gandeshemensis
*Gerbertus Aureliacensis
*Abbo Floriacensis
*Fromundus Tegrinsensis

#### Saeculum undecimum
*Fulbertus Carnotensis
*Berno Augiensis
*Eccardus Sangallensis IV
*Wipo
*Petrus Damianus
*Berengarius Turonensis
*Hermannus Augiensis
**Ecbasis captivi*
*Lanfrancus Cantuariensis
**Ruodlieb*
*Lambertus Hersfeldensis
**Carmina Cantabrigiensia*
*Guido Aretinus
*Humbertus de Silva Candida
*Anselmus Cantuariensis
*Arnulfus Villariensis
*Sigebertus Gemblacensis
*Marbodus Redonensis
**De viribus herbarum*
*Baldericus Dolensis
*Eadmerus Cantuariensis

#### Saeculum duodecimum
*Hildebertus
*Amarcius
*Petrus Abaelardus
*Guillelmus Malmesburiensis
*Sugerius Sancti Dionysii
*Gulielmus de Conchis
*Bernardus Claraevallensis
*Hugo Primas Aurelianensis
*Petrus Lombardus
*Hugo de Sancto Victore
*Nivardus Gandavensis
*Vitalis Blesensis
*Hildegardis Bingensis
*Galfridus Monemutensis
*Herradis Landsbergensis
*Iosephus Iscanus
*Bernardus Silvestris
*Guilelmus Blesensis
*Adamus de Sancto Victore
*Otto Frisingensis
*Ioannes Saresberiensis
*Helmoldus
*Alanus ab Insulis
*Archipoeta
*Matthaeus Vindocinensis
*Bernardus Cluniacensis
*Ioachim Florensis
*Petrus Blesensis
*Petrus de Riga
*Nigellus de Longo Campo
*Gualterus de Castellione
*Gualterus Mapes
*Galfredus de Vino Salvo
* *Pamphilus de amore*

#### Saeculum tertium decimum
*Saxo Grammaticus
*Alexander Neckam
*Michael Scotus
*Gervasius Tilberiensis
*Iacobus Vitriacensis
*Robertus Grosseteste
*Caesarius Heisterbachensis
*Franciscus Assisiensis
*Guilielmus Alvernus
*Alexander Halensis
*Thomas de Celano: *Dies Irae*
*Vincentius Bellovacensis
**Carmina Burana*
**Carmina Vagantium*
*Iohannes de Garlandia (grammaticus)
*Albertus Magnus
*Rogerius Baco
*Guilelmus de Moerbeka
*Bonaventura
*Thomas Aquinas
*Ioannes Pechanus
*Iacobus a Voragine
*Hugo Trimbergensis
*Sigerius de Brabantia
*Raimundus Lullus
*Iacobus de Benedictis
*Theodoricus Teutonicus
*Petrus Aponus
*Gertrudis de Helfta
*Duns Scotus

#### Saeculum quartum decimum
*Engelbertus Admontensis
*Bernardus Guidonis
*Dantes Alagherius
*Mussatus
*Gualterus Burlaeus
*Marsilius Patavinus
*Guillelmus de Ockham
*Franciscus Petrarca
*Iohannes Boccacius
*Nicolaus Oresmius
*Coluccius Salutati

## Renascentia litterarum 
[thumb|Manus [Desiderius Erasmus Roterodamus|Erasmi ab Ioanne Holpenio pictae]]
Limes inter Medium Aevum et Renascentiam litterarum accurate fieri non potest, quare quidam scriptores saeculi quarti decimi etiam hac poni possunt.

**Saeculum quintum decimum**

*Nicolaus Cusanus
*Ioannes Franciscus Poggio Bracciolini
*Thomas a Kempis
*Leo Baptista Alberti
*Laurentius Valla
*Aeneas Silvius Piccolomini
*Marsilius Ficinus
*Rudolphus Agricola
*Hieronymus Savonarola
*Angelus Politianus
*Ioannes Reuchlin
*Conradus Celtis
*Ioannes Picus Mirandula

**Saeculum sextum decimum**
*Conradus Peutingerus
*Desiderius Erasmus Roterodamus
*Nicolaus Copernicus
*Thomas Morus
*Philippus Melanchthon
*Petrus Lotichius Secundus

## Litterae Latinae recentiores 
**Saeculum septimum decimum**
*Franciscus Bacon
*Iacobus Balde
*Ioannes Barclaius
*Galilaeus Galilaei
*Iacobus Bidermannus
*Iohannes Keplerus
*Hugo Grotius
*Thomas Hobbes
*Renatus Cartesius
*Ioannes Miltonus
*Matthias Casimirus Sarbievius
*Blasius Pascalis
*Benedictus de Spinoza
*Isaacus Newtonus
*Godefridus Guilielmus Leibnitius

**Saeculum duodevicesimum**
*Ioannes Baptista a Vico
*Carolus Linnaeus

**Saeculum undevicesimum**
*Carolus Fridericus Gauss
*Leo XIII
*Ioannes Pascoli

**Saeculum vicesimum**
*Hermannus Weller
*Gualterius Berger

* Index scriptorum Latinorum antiquitatis
* Libri Latini
* Litterae Italiae

## Bibliographia 
* Albrecht, Michael von. 1994. *Geschichte der römischen Literatur: von Andronicus bis Boethius; mit Berücksichtigung ihrer Bedeutung für die Neuzeit.* Ed. secunda. Bernae.
*Hunger, Herbert. (1975) 1988. *Die Textüberlieferung der antiken Literatur und der Bibel.* Monaci. Prima ed. (1961) *Geschichte der Textüberlieferung der antiken und mittelalterlichen Literatur.*
*Hadas, Moses. 1952. *A history of Latin literature.* Novi Eboraci: Columbia University Press.
**Handbuch der Altertumswissenschaft* 8 et 9.
*Manuwald, Gesine. 2011. *Roman republican theatre.* Cantabrigiae et Novi Eboraci: Cambridge University Press. ISBN 9780521110167, 0521110165.
*Simcox, George Augustus. (1883) 1971. *A history of Latin literature from Ennius to Boethius.* Port Washington Novi Eboraci: Kennikat Press. ISBN 0804612048.

## Notae