Discrimen tertii saeculi

[thumb|upright=1.5|Imperium divisum anno [271, antequam Aurelianus Imperium Palmyrenum et Imperium Galliarum iterum edomuit.]]
**Discrimen tertii saeculi** ab anno 235 ad annum 284 duravit, cum Imperium Romanum tria discrimina distincta eodem tempore passum esset: invasionem externam, bellum civile, ruinam hyperinflationariam oeconomicam. Cum eo temporis spatium antiquitas posterior coepisse a quibusdam dicitur.

Hoc tempore fuerunt a viginti ad viginti quinque Augusti,, quorum numerus exactus usque ad hoc tempus adici nequit, quod eo tempore saepe complures simul summum imperium appetiverunt. Plurimi Augusti fuerunt imperatores militares. Hi plus minus tantum biennium vel triennium regnaverunt, antequam occisi sunt aut in bello contra invasores aut insidiis caedis aut ob pestem bubonicam. Solum unus aut duo aut tres mortui esse feruntur, vi pesteque absente.

Quamquam omnes imperii Romani institutiones discrimini supervixerunt, tamen postea oeconomia numquam plene reficiebatur et labens paulatim antiqua cultura Graeco-Romana ad occasum tendebat. Mutationes sociooeconomicae et militares, quae secutae sunt, tandem mundum ad villenagium direxerunt. Tempus postea dicitur Medium Aevum.

## Causa 
De discriminis causis multi meditati sunt. Magnae migrationes populorum et gentium saeculis II-III coeperunt ob repentem caeli frigidationem in septentrionibus (Periodus Frigida Aetatis Obscurae). Simul aemulatio fuit constans inter Imperium Romanum et Imperium Sassanidum Persicum, quae semper ad belli incipiendi punctum stabant. Ea aetate quoque nemo de periculo hyperinflationario sciebat et Imperium Romanum moribus Augustorum eligendorum fixis carebat. Quacunque causa ab ea magnae consequentiae oeconomicae, sociales, et rectionales provenerunt.

## Proventus 
thumb|Devaluatio monetae quampropter mercatura globalis tertio saeculo defuncta est. Denarii Antoninariique pondus pondo argenti quem moneta continet datur, nec pondo monetae per se, secundum exemplum historiani Hugh Kramer.
Contra Aureliani effectiones, autem, "problemata" politica et oeconomica quae discrimen primum effecerunt manebant. Status militaris erat tam incertus, ut urbes usque et Roma nunc muribus saepiuntur, gentes ubiquaque disperguntur, et systema oeconomicum universum deletum est. Aureliano Augusto, res fuit tam mala, ut monetarii, quos rationarius ille Fellicimus ducit, primum rebellavissent, cum Aurelianus eis vetavisset argentum ex monetis furari. Inter correctiones a Aureliano factas fuit introducere illam monetam antoninianam, quae omnis quinque centessimas argentii continebat. 

Proporro et quaestio de moribus Augustorum elegendorum praeerat. Imperium semper erat ad punctum belli civilis quotiescunque Augustus perivit. Malum erat quod semper novis Augustis oportebat militum fidelitatem emere, quae consuetudo ad hyperinflationem astruebat. Et cum instabilitas Romana adhibetur, imimici Romanorum Imperium iterum petituri erant. 

Ad stabilitatem imperii asservandam, Augustus Diocletianus civitatem Romanam reformavit, novo systemate quod Dominatum dicitur instituendo. Hoc in systemate milites fidelitatem directe ad Imperium Romanum spondebant, nec ipsos ad imperatores. Et secundum correctionem, Imperium in duas partes, Occidentalem et Orientale, partitur. in quaque parte uno Augusto et uno Caesare adiuvante una regnantibus. Illi duo Augusti et duo Caesares formabant quod dicitur Tetrarchia. Haec Tetrarchia methodum simplex ad novum Augustum eligendum dedit, cum unus eorum perivit: Caesar in Augustum sumpsit novum Caesarem eligendo. 

Diocletianus systema vectigale etiam correxit, novo systemate iustioro imponendo. Secundum systema novum, civibus quantum vectigalis anno novo propter opes suas debebunt ante dicebant, ut consilium annorum habere possint.

## Bibliographia 
*Alföldi, Andreas. 1967. *Studien zur Geschichte der Weltkrise des 3. Jahrhunderts nach Christus.* Darmstatiae.
*Bleckmann, Bruno. 1992. *Die Reichskrise des III. Jahrhunderts in der spätantiken und byzantinischen Geschichtsschreibung: Untersuchungen zu den nachdionischen Quellen der Chronik des Johannes Zonaras.* Monaci.
*Börm, Henning. 2008. Die Herrschaft des Kaisers Maximinus Thrax und das Sechskaiserjahr 238. Der Beginn der "Reichskrise?" *Gymnasium* 115: 69–86.
*Bowman, Alan, Averil Cameron, et Peter Garnsey, eds. 2005. *The Crisis of Empire, AD 193–337.* The Cambridge Ancient History, 12. Cantabrigiae: Cambridge University Press.
*Brecht, Stephanie. 1999. *Die römische Reichskrise von ihrem Ausbruch bis zu ihrem Höhepunkt in der Darstellung byzantinischer Autoren.* Rahden.
*Brown, Peter. 1991. *El Mundo de la antigüedad tardía: de Marco Aurelio a Mahoma.* Matriti: Taurus. ISBN 978-84-306-1292-5.
*Christol, Michel, et Daniel Nony. 1974. *Des origines de Rome aux invasions barbares.* Lutetiae: Hachette.
*Christol, Michel. 1997. ''L'Empire romain du iiie siècle: Histoire politique (de 192, mort de Commode, à 325, concile de Nicée).* Lutetiae.
*Drinkwater, John F. 1987. *The Gallic Empire: Separatism and Continuity in the North-Western Provinces of the Roman Empire A.D. 260–274.* Stutgartiae.
* Hekster, Olivier. 2008. *Rome and Its Empire, AD 193-284.* Debates and Documents in Ancient History. Edimburgi: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2304-4, ISBN 978-0-7486-2303-7.
*Hekster, Olivier, Gerda de Kleijn, et Danielle Slootjes, eds. 2007. *Crises and the Roman Empire: Proceedings of the seventh workshop of the International Network Impact of Empire, Nijmegen, June 20–24, 2006).* Legduni Batavorum.
*Johne, Klaus-Peter, ed. 2008. *Die Zeit der Soldatenkaiser.* 2 voll. Berolini: Akademie Verlag.
*Johne, Klaus-Peter, Thomas Gerhardt, et Udo Hartmann, eds. 2006. *Deleto paene imperio Romano: Transformationsprozesse des Römischen Reiches im 3. Jahrhundert und ihre Rezeption in der Neuzeit." Stutgartiae.
*Jones, A. H. M. 1986. *A history of the Later Roman Empire: A Social, Economic and Administrative Survey.* Baltimorae: The Josh Hopkins University Press. ISBN 978-0801832857.
*Loriot, Xavier, et Daniel Nony. 1997. ''La crise de l'empire romain, 235–285.* Lutetiae: Armand Colin. ISBN 2-200-21677-7.
*Lot, Ferdinand. (1931) 1961. *End of the Ancient World and the Beginnings of the Middle Ages. Novi Eboraci: Harper Torchbooks.
*Moss, H. St. L. B. (1935) 2000. *The Birth of the Middle Ages.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-500260-1.
*Petit, Paul. 1974. ''Histoire général de l'Empire romain, vol. 2: La crise de l'Empire.* Lutetiae.
*Potter, David S. 2004. *The Roman Empire at Bay. AD 180–395.* Londinii.
*Rémondon, Roger. 1970. *La crise de l'Empire romain, de Marc Aurèle à Anastase.* Lutetiae: Presses Universitaires de France.
*Sommer, Michael. 2004. *Die Soldatenkaiser.* Darmstatiae.
*Starr, Chester G. 1982. *The Roman Empire 27 B.C.–A.D. 476, A Study in Survival.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-503130-X.
*Strobel, Karl. 1993. *Das Imperium Romanum im 3. Jahrhundert: Modell einer historischen Krise?* Stuttgartiae.
*Veyne, Paul. 2005. *L'Empire gréco-romain.* Lutetiae5.
*Watson, Alaric. 2004. *Aurelian and the Third Century.* Novi Eboraci: Taylor & Francis. ISBN 0-415-30187-4.
*White, John F. 2004. *Restorer of the World: The Roman Emperor Aurelian.* Spellmount. ISBN 1-86227-250-6.
*Witschel, Christian. 1999. *Krise - Rezession - Stagnation? Der Westen des römischen Reiches im 3. Jahrhundert n. Chr.'' Francofurti.

## Fontes 
* Commentatio vicipaediana anglica scripta.
* Nexus externus a Hugh Kramer anglice scriptus.

## Notae 

!