Organum (instrumentum musicum)

[thumb|Initium compositionis (BWV 565) organo cantandae praeclarae a [Ioannes Sebastianus Bachius|Ioanne Sebastiano Bachio compositae. ]]
**Organum** est instrumentum musicum familiae aerophonorum, cuius toni aere clavibus pressis in fistulas ducto producuntur.  

Primum organi genus fuit hydraulus vel hydraulia, i. e. aquaticum organum, inventionis Ctesibii Alexandrini (fl. 285 a.C.n.–222 a.C.n.). Marcus Vitruvius Pollio in libro decimo operis de architectura primum huius instrumenti descriptionem dedit.

Organum ex tribus partibus constructum est, nempe ex multis fistulis ordinatis in mutationes seu voces in aedicula et frontalibus, quae prospectum vocant, artificiose exornatis; e folle fabrili, id est apparatus qui per motorium vel prius a calcante pressus aerem parat; et ex apparatu (tractura nominato) quo musicus (organista seu organarius) claves pulsans aerem ex follibus in fistulas sonaturas ducit. 

Partes organi ergo sunt: fistulae, sive metallicae (mixto stanno et plumbo) sive ligneae; follis ad aerem producendum (apparatu olim ab hominibus hodie motore electrice operato), et claves clavilis, unius vel plurium (usque quinque), pedalisque).

Sunt et organa minoris magnitudinis, quorum fistulae in arcam congestae sunt, ut instrumenta loco moveri possint. Organa non solum in ecclesiis, sed etiam in oecis ad concertus dicatis collocantur. Instrumenta minora etiam ad musicam domesticam in usu sunt. 

Novum genus organorum est organum electronicum, cuius sonus non fistulis, sed modo electronico efficitur. 

Praeclara opera organo cantanda a Ioanne Sebastiano Bachio, Theodorico Buxtehude, Hieronymo Frescobaldo scripta sunt. 

## Pinacotheca

Fasciculus:Hydraulis.jpg|Hydraulis, decessor organi, inventio Ctesibii Alexandriae.
Fasciculus:OrganumFollis.jpg|Follis organo tubulato.
Fasciculus:Hausorgel.jpg|Paulus Lautensack, sui organi domi, anno 1579.
Fasciculus:Flight of the Bumblebee on Pipe Organ Pedals.webm|Musica Nicolai Rimskiij-Korsakov a Carola Williams in sacello Academiae Militaris Civitatum Foederatarum
Fasciculus:LübeckA.jpg|Organum Ecclesiae Sancti Aegidii Lubecae Germaniae.
Fasciculus:Mascioni.jpg|Ecclesia S. Mariae Adunsta Ecclesiae novae Pataviensis Italiae.
Fasciculus:Pipe_organ_San_Giovanni_in_Laterano_2006-09-07.jpg|Cathedralis Sancti Ioannis in Laterano Romae.
Fasciculus:Santuario_Pompei_Organo.JPG| in Sanctuario Sanctissimi Rosarii Pompeiis.
Fasciculus:DSC00748_-_Taormina_-_Organo_della_chiesa_di_san_Pancrazio_-_Foto_di_G._DallOrto.jpg|Ecclesia Sancti Pancratii, Tauromenii Siciliae.
Fasciculus:BolzanoOrgan.jpg|Ecclesia Sanctae Mariae in Augia, Bauzani.
Fasciculus:Michaelerkirche, Orgel.jpg|Ecclesia Sancti Michaelis, Vindobonae Austriae.
Fasciculus:Dom St. Jakob - Orgelempore - Innsbruck.jpg|Ecclesia Cathedralis Pontis Aeni Austriae.
Fasciculus:Organ-Sion-CH.jpg|Veterrimum organum mundi, anno 1390 factum, Ecclesia Nostrae Dominae Valesiae, Seduni Helvetiae.
Fasciculus:Glarus_Stadtkirche_Langhaus.jpg|Navata organumque ecclesiae Glaronae Helvetiae.
Fasciculus:Erfurt-Predigerkirche-Orgel.jpg|Organum in ecclesia Praedicatorum Erfordiae, quo Pachelbel sonabat.
Fasciculus:OttobeurenOrgel.jpg|Monasterium Ottoburanum, in Bavaria Germaniae.
Fasciculus:Weingarten_Basilika_Gabler-Orgel_Spieltisch.jpg|Abbatia Winigartensis in Virtembergia
Fasciculus:Passau_st_stephan_orgel.jpg|Ingens organum Ecclesiae Cathedralis Bataviae in Bavaria: media quinque partium totius organi. 
Fasciculus:Main pipe organ - Frauenkirche - Munich - Germany 2017.jpg|Organum Ecclesiae Cathedralis Nostrae Dominae (Germanice *Frauenkirche*) Monaci Bavariae, anno 1994 exstructum
Fasciculus:Paris 06 - St Sulpice organ 01.jpg|Sancti Sulpitii, Lutetiae.
Fasciculus:Orgue_poligny.jpg|Ecclesia Poliniaci Franciae.
Fasciculus:Almudena_CruzYOrgano.jpg|Organum ecclesiae cathedralis Matriti Hispaniae.
Fasciculus:GustafVasa_Organ.jpg|Organum Ecclesiae Gustavi Vasae Holmiae Sueciae.
Fasciculus:Katarinakyrkan_Organ.jpg|Organum Ecclesiae Catharinae Holmiae Sueciae.
Fasciculus:ConsoleOrgueWanamaker.jpg|In Mercatu Wanamaker, Philadelphiae.
Fasciculus:Orgue_Metzler_del_Monestir_de_Poblet.JPG|Organum Abbatiae Populeti (Catalaunia), anno 2012
Fasciculus:Las Piñas Bamboo Organ CealwynTagle DCera.jpg|Organum bambusae ex Las Pinas
Fasciculus:Basilica of Saint Denis Organ, Paris, France - Diliff.jpg|Organum Basilicae Cathedralis Sancti Dionysii (primum organum Cavaillé-Coll)

## Notae 
## Bibliographia 
* Göttert, Karl-Heinz. *Die Orgel: Kulturgeschichte eines monumentalen Instruments*. Kassel: Bärenreiter, 2017.
* Williams, Peter F. *A New History of the Organ: From the Greeks to the Present Day*. Bloomington: Indiana University Press, 1980.

*Instrumentum musicum
*Organista

Categoria:Aerophona