open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vita

[thumb|[Inscriptio in facie domus Lugani: *Nil sine magno **vita** labore dedit mortalibus* (Horatius, Satira 1.9.59-60.]]
**Vita** est proprietas quae materiam cui sunt rationes biologicae distinguit. Inter organismos viventes numerantur plantae, animalia, fungi, et, si omnino sunt, alia genera formarum vitalium nondum inventa.

Vita dixi potest qualitas quae res vivas a rebus mortuis dividit. Utrum vita postmortalis sit, an non, probatum non est. At hanc rem excludi non oportere constat, quomodocumque eam vis appellare, nam spiritus quoque vivi sunt. Habemus complures theorias in multis materiis scientiae, et complures cogitationes philosophicas, ut exempli gratia aliae dimensiones in universo fortasse sunt et fortasse etiam formas vitales habent.

Vita in aliis planetis etiam esse potest. At cum homo satis bonam technologiam itinerum spatialium non habet, nemo certe scit, an vita in aliis planetis sit.

## Quomodo entitates vivae agant 
Res in biologia more communi habetur viva si agit sic, saltem semel dum exstat: 
# Crescendo: entitas crescit aut maturescit donec fit capax propagandi generis. 
# Transferendo: consumit, transformat, et servat energiam massamque, crescit absorbenda energia vel cibo ex circumstantibus rebus aut reficienda massa, in edendis energia laboreque et in reiciendis immunditiis. 
# Movendo: extra, movit loco aut intra, sanguis fluit
# Procreando: potest creare ipsis modis alias entitates sibi similes. 
# Respondendo stimulis: potest detegere proprietates circumstantium rerum et agit modo apto. 

## Vita in musica 
Opus, grex rockianus popularisque Austriacus, habet carmen ''* ("In Vivo Est Vita"), anno 1985 editum, et populo gratum illo tempore fiebat.

* Abortio
* Ankh
* Ars vivendi
* Abiogenesis
* Biochemia
* Biologia
* Biota
* DNA
* Exsistentia
* Exsistentialismus
* Exspectatio vitae
* Genetica
* Habitus vitae
* Immortalitas
* Ius vitae
* Ludus Vitae Iohannis Conway
* Modus vivendi
* RNA
* Salus publica
* Sensus vitae
* Sexus
* Taxinomia
* Vita extranea

## Notae 
## Bibliographia
*De Duve, C. 1991. "Blueprint for a Cell." In *The Nature and Origin of Life.* Burlingtoniae Carolinae Septentrionalis: Patterson.
*Eigen, Manfred. 1993. *Stufen zum Leben: Die frühe Evolution im Visier der Molekularbiologie.* Ed. tertia. Monaci: Piper Verlag. ISBN 3492107656.
*Eigen, Manfred, W. Gardiner, P. Schuster, et R. Winkler-Oswatitsch. 1981. "The Origin of Genetic Information." *Scientific American* 244: 88–118.
*Koshland, Daniel E. 2002. "Special essay: The seven pillars of life." *Science* 295 (5563): 2215–16. ISSN 1095-9203. doi:10.1126/science.1068489. PMID 11910092.
*Maturana, Humberto, Francisco Varela. 1987. *Der Baum der Erkenntnis: Die biologischen Wurzeln menschlichen Erkennens.* Monaci.
*Schrödinger, Erwin. 2001. *Was ist Leben?* Ed. secunda. Monaci: Piper Verlag. ISBN 3492211348. 
*Witzany, Guenther. 2010. *Biocommunication and Natural Genome Editing.'' Springer Verlag.

## Nexus externi 
Categoria:Biologia
Categoria:Exspectatio vitae
Categoria:Natura
Categoria:Origo vitae
Categoria:Philosophia
Categoria:Systemata biologica

Categoria:Vita extraterrestris
Tomium (urbs)

**Tomium** sive **Tomscum,** vulgo ***Tomsk*** (Russice Томск), urbs est in Siberia occidentali, metropolis regionis Tomensis (Tomskensis) Foederationis Russicae. Anno 1604 conditum, annis ab 1804 ad 1925 erat metropolis gubernii Tomensis (Tomskensis), anno 1944 sedes administrativa regionis hodiernae factum est. Circa 569 milia incolarum habet (anno 2021).

Tomium est valens scientiae et culturae sedes. Anno 1878, prima universitas studiorum Siberiae hic fundata est. Urbi nunc sunt sex universitates et multa alia educationis instituta. Urbs quaedam musaea et theatra habet.

Tomium etiam est sedes industriae: constructionis machinarum, fabricae metallorum, etc. Stationem ferriviariam, portum ad flumen Tomum (quod urbi nomen dedit), et aeroportum habet.

Tomii sunt multa monumenta architecturae saeculorum duodevicesimi–vicesimi.

## Notae 
## Nexus externi 
* Situs interretialis officialis urbis Tomii 
* Situs interretialis urbis Tomii 
* Pagina de Tomio urbe *Encyclopaediae Russicae Magnae* 

!
Categoria:Condita 1604
Iudex

[thumb|Res [2006.]]
**Iudex** est qui decernit utrum reus criminis accusatus innocens sit an non, aut lites civiles decernit. Sententia iudicis *iudicium* nominatur.

Antiquis temporibus, iudices aut magistratus rei publicae fuerunt (quorum summus in populo Romano praetor fuit) aut velut Athenis cives iudicando sorte destinati. Nostra vero aetate, iudices in magistratibus numerari non solent, ut quorum arbitrium legis tantum vinculis obstrictum neque ulli imperio subiectum ab omni parte liberum esse oporteat et integrum.

Veteres in Tartaro, ubi Rhadamanthys Minosque iudices essent, iudicium esse futurum de probis pravisque hominum factis narraverunt.

In Vetere Testamento *iudicis* voce nonnumquam verbum Hebraicum שופט redditur, qui est honos *gubernatoris* vel *dictatoris* similis (confer autem verbum Punicum שפט (*sufes*), et quo officio fungatur, qui in descriptione scuti Achillis apud Homerum in Iliade *basileis* appellentur).

In Novo autem Testamento praedicitur Iesum Christum olim esse iudicem hominum omnium venturum: "[deus] eo quod statuit diem, in qua iudicaturus est orbem in iustitia in viro [Iesu Christo], quem constituit, fidem praebens omnibus suscitans eum a mortuis" (Actus Apostolorum 17:31).

In certis causis, praecipue in civitatibus Anglo-Saxonibus, iudex distinguitur a iurata, duodecim hominibus hominum ex populo convocatis.

* Audiatur et altera pars
* Iudex suspectus
* Iura novit curia
* Iurata
* Ius
* Iustitia
* Iudicium
* Nemo tenetur se detegere
* Nemo tenetur edere contra se
* Liber Iudicum
* Potestas iudicialis
* Praesumptio (ius)
* Ratio dicidendi
* Sycophanta

## Nexus externus 
* http://download.jurawelt.com/download/aufsaetze/urteilsprognose.pdf

Categoria:Ius
Categoria:Munera
Iudicium

[thumb|Iudicium [Old Bailey Londini.]]
**Iudicium** est legitima causae seu rei controversae, apud iudicem vel iudices inter duos aut plures litigantes, contentio et disceptatio. Etiam acciptur pro loco vel iudicum conventu, ubi iudicium fit. Instituta similia sunt **tribunal** (quod primum pulpitum magistratus fuit) et **curia** (quod primum aedificium senatus fuit). Etiam sunt vocabula praecipue ad locum iustitiae relata. Romae antiquis temporibus aedificium iustitiae erat basilica, in foro sita; quod vocabulum etiam in lingua Neolatina adhibetur. Ut in nonnullis linguis hodiernis Europae, **palatium iustitiae** etiam Latine dici potest.

In systematibus legitimis, iudicium est modus fundamentalis rixarum solvendarum. Iudicium quodlibet habet iurisdictionem definitam, regionem auctoritatis legitimae. Hodie sunt iudicia urbana, regionalia, nationalia, internationalia.

* Actor
* Ex aequo et bono
* Habeas corpus
* Iudex
* Iuris consultus
* Ius
* Iustitia
* Testis

## Notae 
Categoria:Ius
Muixeranga

**Muixeranga** Catalane vocatur, coniunctio saltationum et castellorum humanorum orta Valentia quae in Algemesí, Riparia Alta retenta est.

Maius quam sola saltatio, proprie coniunctio scaenarum plasticarum cum intentione repraesentativa vocatur, quae in Processionibus Matris Dei Salutis, Festo Maiore Algemesí participatur 7 et 8 Septembris.

*Muixeranga* nomen receptum in Algemesí est, et quae a castellariis modernis differt in sententia de Muixerangam religiosiorem et cum saltatione esse, et in altitudinem turrium humanarum minus gravem esse. Secundum theoriam in quo castellarii et Muixeranga originem communem in *Moixiganga* habent, priores in turribus humanas specializaverunt et posteriores fidem sensui religioso et plasticitati scaenarum retinuerunt.

## Origo 
Origo nominis incerta est. Una theoria nomen ab Arabice *mochain* “persona” esse dicit; in altera *muixeranga* cum *moixiganga* coniungitur. Etiam si haec traditio Iberica usque a saeculo 13 derivet, *Muixeranga* Algemesí non ante saeculum 18 historiae est. 

## Musica et symbolismus 
Saltatio cum musica *tabalet* (species tympani) et *dolçaina* (species tibiae; Hispanice *dulzaina*) associata est, et melodia characteristica auctore incognito.

Nonnullos qui cultum Valentianum colere volunt musicam vindicant ut carmen Valentianum ac per Cataloniam.

Audias carmen Muixeranganum a Xaverio Richart cantatum.

## Nexus externi 
* La Muixeranga d’Algemesí *(Catalane)*

Categoria:Saltatio
Categoria:Ritus Septembris
Categoria:Valentia (Hispania)
Categoria:Verba Catalana
Bibliothecarius

[thumb|upright=0.8|*Bibliothecarius laborat.* [Tabula picta|Tabula a Carolo Sitzweg picta.]]
[thumb|upright=0.8|Aegidius E. Dawson collectionem librorum rariorum a [Bibliotheca Shakesperiana Folger|Bibliotheca Folgerana Shakesperiana acquisitam inspectat.]]
**Bibliothecarius** est homo qui in bibliotheca laborat, se curae librorum dedicat, et scripta cum diligentia curat. Etiam visitatores bibliothecae consulit. Aevo antiquo poeta Callimachus bibliothecarius meruit bibliothecae Alexandrinae sub aegide regum Lagidarum.

## Bibliothecarii clari
* Franciscus Ambrosi
* Georgius Bataille
* Thomas Bodley
* Callimachus
* Fridericus Carolus Forberg
* Guilielmus Grimm
* Christianus Amadeus Heyne
* Iohannes Winter Jones
* Gowin Knight
* Godefridus Guilielmus Leibnitius
* Archibaldus MacLeish
* Gulielmus Meyer
* Gabriel Naudé
* Antonius Panizzi
* Bartholomaeus Platina
* Georgius Le Rider
* Ioannes Ioachim Winckelmann

## Bibliographia 
* Nappo, Christian A. *Pioneers in Librarianship : Sixty Notable Leaders Who Shaped the Field*. Lanham: Rowman & Littlefield, 2022.

## Nexus externi
!
Categoria:Munera
Bibliotheca

[thumb|Bibliotheca antiqua [Ephesus|Ephesi condita.]]
[thumb|upright=0.8|Baroca aula [Bibliotheca Nationalis Rei publicae Bohemicae|Bohemicae Nationalis Bibliothecae Pragae sitae.]]
thumb|upright=0.8|Bibliotheca hodierna.
[thumb|[Inscriptio in bibliotheca nationali Viennae de visitatione Francisci Iosephi I imperatoris]]
**Bibliotheca** (a Graeco βιβλιοθήκη) vel **librarium** plerumque est aedificium ubi libri conservantur et a frequentatoribus legi possunt.

Bibliotheca antiquitate praeclarissima fuit Bibliotheca Alexandrina in Aegypto. Romae bibliotheca in porticu Octaviae ad usum civium iussu sive Augusti principis sive sororis Octaviae inter annos 23 et 11 a.C.n. constituta est. Bibliotheca Apollinis Palatini Romae fuit. Atheniensibus imperator Hadrianus magnam bibliothecam donavit.

## Magnae bibliothecae 
# (Lenin)–Bibliotheca Moscoviae in Russia: 23,000,000 libri
# Bibliotheca Saltykov-Ščedrin Petropolis in Russia: 15,000,000 libri
# Bibliotheca Congressus Civitatum Foederatarum in Vasingtoniae, C.C. in Civitatibus Foederatis Americae: 14,800,000 libri
# Bibliotheca publica Bavarica, Monaci sita, plus quam 10.30 milliones librorum, in summa (anno 2018) 33.43 milliones mediorum impressorum et electronicorum possidens
# Universitatis Bibliotheca apud Berkeley Californiae in Civitatibus Foederatis Americae: 9,900,000 libri
# Bibliotheca Universitatis Harvardiana Cantabrigiae super Carolanum flumen Massachusettae, Civitatibus Foederatis Americae: 8,000,000 libri
# Universitatis Bibliotheca Moscoviae in Russia: 7,700,000 libri
# Bibliotheca Britannica Londinii in Britanniarum Regno: 7,000,000 libri
# Bibliotheca Nationalis Bohemica Pragae in Cechia: 6,900,000 libri
# Bibliotheca Nationalis Francica Lutetiae: 6,000,000 libri
# Bibliotheca Universitatis Yalensis, Novu Portu Connecticutae in Civitatibus Foederatis Americae: 5,500,000 libri
# Bibliotheca nationalis Ucrainica Kioviae: 5,000,000 libri

* Archivum
* Bibliotheca nationalis
* Bibliotheca publica
* Bibliothecarius
* Classificatio Decimalis Deweyensis
* Pegma
* Schola chartarum
*Si hortum in bibliotheca habes, nihil deerit

## Bibliographia 
* G. Cavallo (ed.), *Le biblioteche nel mondo antico e medievale*, Laterza, Barii & Romae 1988 (plurime reimpressum)

!
!
Gryps

[thumb|Statua gryphis in [Basilica Sancti Marci Venetiae.]]

**Gryps** (; vel *gryps, *), vel **grypus** (-i, *m*.), est animal mythicum praeclarum cuius formam a mixtura variorum generum partium corporis efficit, enim corpus leonis, caput aquilae, et aures asini. A nonnullis saeculis gryphes in insigniis et architectura apparuerunt. Usitatissime est ut imagines in insigniis, primum, velut ut sculpturae in ecclesiis et ecclesiis cathedralibus inveniuntur. Arnstadii autem inveneris sic dictam Domum ad Gryphum aureum. Duces Pomeraniae gryphe tamquam insigni heraldico utebantur, unde et dynastia haec Gryphes appellatur; hodie gryps in insignibus urbium Pomeranorum invenitur, exempli gratia Gryphiswaldae, Belgardae, Rugenwaldiae et Stolpae.

## Descriptus 
thumb|Illustratus gryphis.
Formam gryphi a corpore leonis, capite aquilae, et auribus asini efficit. Femina alas aquilinas habet interea mas spinas proiectas pro alis et minus frequenter depictus est. Gryps plerumque cruribus quattuor, alis et rostro aviario, unguibus aquilinis pro bracchiis leonis, et auribus asininis e calvaria proiciens repraesentatur. Nonnulli auctores dicunt caudam esse serpentem. 

Nidos construit, sicut aquila. Pro ovis achatas parit. Thesauros conditos et aurifodinas custodire dicitur; etiam inimicum equo esse: apud Vergilium legimus *iungentur iam grypes equis* quod proverbium fuit, rem non fieri posse subiciens; ab hac notione Ludovicus Ariostus saeculo sexto decimo commentus est alterum animal fabulare, iunctum a gryphe equoque: hippogryps, qui nunc in mythologiam vulgarem inivit.

## Bibliographia
*Bisi, Anna Maria. 1965. ''Il grifone: Storia di un motivo iconografico nell'antico Oriente mediterraneo* Romae: Università.

## Fontes 
* Pausanias libro primo *Graeciae descriptionis'' 24.6
* Physiologus (liber)

## Notae
## Nexus interni
*6136 Gryphon

## Nexus externi
Categoria:Bestiae heraldicae
Categoria:Felinae fabulosae
Categoria:Hybridae fabulosae
Categoria:Mythologia
Lac

[thumb|*[Ientaculum Caledonianum (Landseer)|Ientaculum Caledonianum* (*A Highland Breakfast*), ab Edwino Landseer anno 1834 pictum (Museum Victoriae et Alberti Londinii).]]
[thumb|upright=0.7|left|[Poculum lactis.]]
[thumb|upright=0.7|left|Lac cum [melle.]]
 () est liquidum quod mammalia ab uberibus suis excernunt. Ante omnia ad fetus infantesve alendos est, quoad alia edere possint. Hunc solum cibum edunt usque ad ablactationem.

Mammiferorum domesticorum lac in plerisque culturis bibitur: praesertim bovinum, sed etiam caprinum, ovinum, porcinum, dromedarium, equinum. Lac quoque in alitione animalium adhibetur.

Lac vaccinum bene notum est, et parvulis saepe loco lactis matris datur. Hodie lac vaccinum ab hominibus saepissime bibitur, sed Romanis antiquis placebat potius pecudum. Nomadibus regionis Sarmatiae (e.g. Scythis, Sarmatis, Mongolis) lac equinum bibunt.

Lac, si aliquot dies conservatum est, suam naturam fluidam omittens concrescit, et in lac concretum sive coagulatum mutatur.

Multi cibi ex lacte parantur, sicut butyrum, caseus, oxygala, iogurtum.

Per iocum vel proverbium res rara *lac gallinaceum* esse dicitur.

## Usus lactis 
In potibus coffei, spuma lactis est lac eruptione aëris calidi spumatum, quod in cappuccino faciendo in cafeam expressam additur.

## Notae 
* Caseus
* Cosmos
* Custos lactis
* Lactatio
* Lactarium
* Officina lactaria
* Pasteurizatio
* Prolactinum
* Via Lactea

## Bibliographia 
* McGee, Harold. 2004. *On Food and Cooking,* ed. secunda. Novi Eboraci: Scribner. ISBN 978-0-684-80001-1.
* Smith-Howard, Kendra. 2013. *Pure and Modern Milk: An Environmental History Since 1900.* Oxoniae: Oxford University Press.
* Valenze, Deborah. 2011. *Milk: A Local and Global History.* Portu Novo: Yale University Press.
* Wiley, Andrea. 2010. *Re-Imagining Milk: Cultural and Biological Perspectives.* Routledge. Series for Creative Teaching and Learning in Anthropology.

## Nexus externi 
!
!
Helsingia (Suecia)

**Helsingia** est provincia in Nordlandia Sueciae. Provincia illa cum provincia Gestricia praefectum Gävleborg efficit.

## Historia 
Circa natum Christum oriuntur stabiles coaedificationes rusticae in illis vallibus depressioris, in quas amnes, medio quasi cursu, terram utrinque secant. Duo centra nasciuntur: in parte australi circa parochias Norrala ac Söderala, in parte septentrionali circa parochias Hög et Hälsingtuna.

Iam in primis post natum Christum saeculis exstructi sunt in Helsingia grandes tumuli sepulcrales, in quibus res Romanae originis de archaeologis inventae sunt.

Helsingia commemoratur de Adam Bremensis circa annum 1070; eo tempore populus provinciae incipiebat fidem Christianam accipere.

Medio aevo provincia Helsingia divisa est in duas partes ecclesiasticas et politicas: *Alir* atque *Sunded*.

Saeculo XIV, in quo tractus septentrionalis postremo et de facto regno adiunxit Suecico, Helsingia sive *Helsingia major* usus est ut nomen commune pro tota Suecia boreali, comprehendens provincias Medelpadiam, Angermanniam, Botniam Occidentalem, Lapponiam et Helsingiam hodiernam. Quod limites attinet, eos a meridie fluvium Dalensem (Suecice: Dalälven), ab occasu Norvegiam, ab oriente sinum Bothnicum, a septentrioni vero flumen Ula, lacum Ula-Träsk ad latitud. gradum 65. Terrae illae atque Finniae proprium legum corpus, nomine Ius Helsingia, ad 1442 usque erat. 

Commoditates hujus provinciae praecipuae erant linum, materia silvestris atque matrix ferri.

## Notae 

Categoria:Provinciae Sueciae antiquae
Helsingia (Finnia)

**Helsingia** vel **Helsinkium**, interdum **Helsingforsia** (Finnice: *Helsinki*; Suecice: ''*) est urbs principalis et caput Finniae. Urbi sunt circiter 624 400 incolarum. Regio capitis vicinae urbes Vantaniam et Esboam et Grankullam continet, quae una regionem capitalem faciunt. Circiter 992 836 hominum regionem incolunt. Area metropolitana Helsingiensis alias urbes continet, et circiter 1 293 093 incolarum (quartam fere partem incolarum Finniae) est. Urbs, anno 1550 condita, caput Finniae anno 1812 facta est.

## Religio 
[thumb|[Statio Media Helsingiensis.]]
Quamquam Finniae maxima pars (99,5%) incolarum se Protestantica esse profitetur, Helsingiae episcopalis Ecclesiae Catholicae Romanae, et praesens episcopus Nicodemus Sippo est.

## Varia 
Helsingiae situm est pantopolium areá maximum Finniae *Itis* (sive vetere nomine *Itäkeskus*) anno 2012 a 17,9 decies centena milia hominum frequentatum, atque areá secundum maximum pantopolium *Sello* eodem anno a 22,9 decies centena milia hominum frequentatum.

Olympia aestiva anni 1952 Helsingiae habita sunt. *Jokerit'' turma alsulegiae glacialis, quae antea in Liiga foedere Finnico, nunc autem in Kontinental Hockey League foedere octo nationum lusit, Helsingiam urbem patriam habet.

Anno 2000 (anno millennii, qui dicebatur), ut culturalis Europae hereditas praecipue honoraretur, novem urbes electae sunt, inter quas et Helsingia, quae titulo capitis culturalis Europaei exornatae sunt.

## Notae 
## Nexus externi 
* Nuntii Latini (Finnia)
* Situs interretialis Helsingiae 

## Pinacotheca 

Imago:PresidentialPalaceHelsinkiApr2007.JPG|Aula praesidis
Imago:Svenska Teatern by night.jpg|Theatrum Suecicum noctu
Imago:Helsinki Cathedral- night.jpeg|Ecclesia Cathedralis Helsingiensis noctu
Imago:KristusKyrkanHelsinki.jpg| Kristuskyrkan, Atte V.Wilberg (1928).
Imago:Embnethhelsinki.jpg|Legatio Nederlandiae (Helsingia meridionalis)
Imago:Parliament House of Finland.jpg|Parlamentum Finnicum
Imago:Suomi-Portugali lämmittely.jpg|Stadium Olympicum Helsingiense
Imago:Karhupuisto Helsinki.jpg|Karhupuisto ('Hortus ursinus')
Imago:Hartwall areena, Helsinki.JPG|Hartwall Areena, domicilium *Jokerit* turmae hocceiae

Categoria:Capita
!
Categoria:Portus maris Baltici
Nuntii Latini

**Nuntii Latini** sunt nova Latine divulgata. Fontes nuntiorum Latinorum sunt, qui hodie (anno 2025) emittuntur:

*Radiophonia Bremensis (Nuntii Latini, ab anno 2001)
*Ephemeris (ab anno 2004; in paginis eius et emissiones aliorum recentes audire potes)
*Nuntii Latini Vasintonienses (ab anno 2017)
*Nuntii Mexicani in *Ivoox* (ab anno 2018)
*Statio Radiophonica Vaticana (Hebdomada Papae, ab anno 2019)

Cetera:

*Nuntii Latini (Finnia) (Nuntii Latini YLE, 1989–2019)
*Acta Hodierna (ad annum 2015)
*Emissiones Vocis Latinae (usque ad annum 2009)
*Nuntii Latini Italici (usque ad annum 2008)

*Institutiones Latinae
*Vicipaedia:Nuntii

Categoria:Latinitas viva
Categoria:Media vulgatoria
Lucius Quinctius Cincinnatus

thumb|Cincinnatus dictator creatus est

**Lucius Quinctius Cincinnatus** (natus circa annum 519 a.C.n., mortuus 430 a.C.n.) consul Romanus anno 460 a.C.n. et bis dictator annis 458 a.C.n. et 439 a.C.n. fuit. 

## Familia 
Frater eius Titus Quinctius L.f. Capitolinus Barbatus sexies consul erat. Filius Titus Quinctius Poenus Cincinnatus anno 431 et 428 summum magistratum administravit et annis 426 atque 420 tribunus militum consulari potestate erat.

## Cursus honorum 
Cursus Cincinnati est tam fabulosus ut eventus veri cognosci non possint. Apud annales dictatura prima sua coepit per impetum ab Aequis Volscisque contra Roma. Senatus eum ut dictaturam assumeret et urbem conservaret precati sunt, sed ille fundum suum relinquere noluit ne segetes non serti sint et familia sua fame enecuerit. Tamen obsecrationi assensus est et intra sedecim dies hostes vicit. Confestim se abdicavit et fundo suo reversus est. Saepe commemoratur haec gesta esse exemplara ductus, beneficii rei publicae, virtutis, et modestiae. 

Anno 439 a.C.n. de vita privata ad opprimendum seditionem plebum revenit.

## Fontes 
* Livius: Ab urbe condita, Liber III, 12ff. (textus apud vicifontem) 

## Nexus interni
* Cincinnati
* Societas Cincinnatorum

## Nexus externi
Categoria:Consules
Categoria:Senatores
Cincinnatus, Lucius
Categoria:Dictatores Romani
Categoria:Mortui 430 a.C.n.
Categoria:Nati saeculo 6 a.C.n.
Linguae Libycae

**Linguae Libycae** sive **Barbaricae**, quibus Mazyces loquuntur, sunt linguae fere aboriginales Africae Septentrionalis. Familiae Afrasiaticae pertinent. Grammatici aliqui eas ut linguam unam concipiunt. Pleriqui homines qui linguis Libycis utuntur Algeriam Marocumque habitant; nonnulli et in Provincia Africa (Tunisia), Libya, Aegypto, Mauretania, Malio, Nigerque inveniri possunt. Etsi numerus eorum numquam recte investigatus sit, haud dubie locutores horum idiomatum inter quindecies centena milia et viginties centena milia (15-20&thinsp;000&thinsp;000) computari possunt. Lingua Numida antiqua lingua Libyca fuit.

Libycae linguae olim cunctam Africam Septentrionalem occupabant a Nilo flumine usque ad Oceanum Atlanticum, fortasse etiam Insulas Fortunatas quae nunc Canariae Insulae appellantur. Hodie occupant regiones plurimas et cunctas solitudines Saharae, sed linguae aliae, maxime Arabica lingua se imposuerunt apud incolas Africae Septentrionalis. Primum Arabes septimo saeculo Africam ingredierunt, secum ferentes religionem novam Mahometi. In principio lingua eorum urbes tantum occupavit, cum rustici incolae suam linguam non mutavissent, sed a saeculo undecimo novae turbae gentium Arabicarum (*Banu Hilal* idest "Lunae filii") Africam invaserunt, rusticum Arabicum idioma in agros quoque conferentes.

## Subclassificatio
[thumb|left|Locus dialectorum Libycarum in [Africa Septemtrionalis|Africa Septemtrionali.]]
Sunt pauca data prompta de lingua Guancha quae quaevis classificatio necessarie incerta est; attamen, est paene universaliter agnita velut Afrasiatica sub fulcimine superstitum glossarum, et est ample creditum ut sit Libyca. Multa de eisdem dici potest de lingua, aliquando "Numidica" nuncupata, in usu in Libycis aut Libyco-Barbaricis inscriptionibus circa Aeram Vulgarem, quarum alphabetum antecedens alphabeti Neolibyci est.

Linguas Libycas digerere complicatum est propter artam cognationem; est pauca distinctio  linguae et dialectarum. Praecipua subclassificationis difficultas, nihilominus, est catalogare intra linguas Libycas Orientales, ubi paulum consensionis est. Secus est consensus de familiae lineamentis:

*Lingua Libyca Orientalis (disputatum)
*Linguae Libyca Septemtrionalis
**Lingua Cinithia (inclusae ibi Rifica, Savia)
**Cabyla
**Lingua Atlantica (inclusae ibi Silha, Mazicana)
*Tuaregicae
*Linguae Libycae Occidentales (inclusa ibi Zenaga)

Variae classificationes praecipue differunt in eis quae considerantur Libyca Orientalis, et quomodo multae varietates agnoscantur velut distinctae linguae.

## Notae 

## Bibliographia 
* Fatima Sadiqi, *Grammaire du berbère*. Lutetiae: Harmattan, 1997. ISBN 2-7384-5919-6

!
!
Saeculum 18

annis 1789—1799]]
**Saeculum 18** saeculum est quod annos 1701–1800 comprehendit. Propter progressionem scientiae et philosophiae hoc saeculum etiam *Saeculum Luminum* (Francice: *le Siècle des Lumières*) appellatum est.

## Eventa 
 anno 1799 inventa]]
* Aevum Illuminationis
* Industriae conversio
* 1700—1714: Bellum de successione Hispanica
* 1707: Britanniarum Regnum creatur 
* 1756—1763:Bellum Septem Annorum 
* 1768—1779: Explorationes Iacobi Cook
* 1771: Gustavus III ad potestatem in Suecia
* 1772—1795: Polonia ter divisa
* 1776: Civitates Foederatae Americae independentiam declarant 
* 1788: Australia ab Europaeis incolitur 
* 1789—1799: Res novae Francicae
* 1799: Tabula Rosettana invenitur 

## Homines praeclari 
]]
]]
* Benedictus Arnold, proditor
* Iohannes Sebastianus Bach, compositor
* Caesar Beccaria, philosophus
* Catharina Magna, zarina
* Iacobus Cook, nauarchus
* Dionysius Diderot, auctor philosophusque
* Leonhardus Eulerus, mathematicus
* Beniaminus Franklin, inventor legatusque
* Thomas Gainsborough, pictor
* Ioannes Volfgangus Goethius, auctor
* Thomas Gray, auctor
* Alexander Hamilton, vir politicus
* Gulielmus Hogarth, pictor
* David Hume, philosophus
* Thomas Jefferson, praesidens
* Samuel Johnson, auctor
* Emmanuel Kant, philosophus
* Ludovicus XIV Franciae rex
* Wolfgangus Amadeus Mozart, compositor
* Franciscus Marius Paganus, iurisconsultus et philosophus
* Ioannes Paisiello,compositor
* Ioannes Baptista Pergolesi, compositor
* Iosue Reynolds, pictor
* Iohannes-Iacobus Rousseau, auctor philosophusque
* Fridericus Schiller, auctor
* Adamus Smith, oeconomicus
* Ionathan Swift, auctor
* Georgius Vasingtonius, praesidens
* Voltarius, auctor philosophusque

## Inventiones 
* ingenium xylinum

## Decennia annique 
saeculum 17 - saeculum 18 - saeculum 19

Categoria:Saeculum 18
F

**F** ([] subs. indecl.) est sexta littera abecedarii sive alphabeti Latini.

## Abbreviationes 
# F {abbrev.} = filius, filia, factus, fecit, &c.

## Origo 
Forma F litterae a vau seu digamma Graeco derivat, fortasse per Etruscum “&#x10305;”.  Ab origine Semitica figura fustis aut unci fuit.

* littera
* alphabetum

## Notae 

## Nexus externi 
* Michael Everson, *The Alphabets of Europe*

Categoria:Litterae abecedarii Latini
Categoria:Abbreviationes
Georgius Elmacinus

**Georgius Elmacīnus** (Arabice جرجس بن العميد مكين *Ǧirǧis ibn al-ʻAmīd Makīn*) fuit historicus Christianus et Copticus de rebus orientalibus (h.e. Arabicis et Islamicis), qui natus in Aegypto anno 1205 Damasci anno 1273 obiit.

## Opera 
* Post 1118, *الموسوعة اللاهوتية الشهيرة بالحاوي لابن المكين* (Mussulmanorum describens historiam a vita Machometi inde ad annum 1118.
* 1625, Erpenio interprete, *Historia Saracenica: qua res gestae Muslimorum, inde a Muhammede primo imperii & religionis mulimicae auctore, usque ad initium imperii Atabacaei, per XLIX imperatorum successionem fidelissimè explicantur. Insertis etiam passim Christianorum rebus in Orientis potissimum ecclesiis eodem tempore gestis*

Categoria:Nati 1205
Categoria:Mortui 1273
Categoria:Auctores Arabici
Categoria:Historici Aegypti
Hassium

|}

**Hassium**   elementum chemicum in systemate periodico est cuius symbolus **Hs** et numerus atomicus 108.  Elementum syntheticum est cuius isotopium stabilissimum Hs-265, cui hemiperiodum duarum millisecundarum est.  Metallum transitionis est.

## Historia 
Primum synthetizatum est anno 1984 ab indagatoribus Germanis sub Petro Armbruster et Godefrido Münzenberg apud Societatem pro Baryiontologia, Darmstadii.  Nomen *Hassii* ab eis propositum est secundum Hassiam in qua regione societas sita est.

Controversia de nomine elementi inter 101 et 109 fuit; propterea IUPAC nomen *unniloctium* (symbolus Uno) adoptavit ut nomen temporarium pro hoc elemento.  In 1994 IUPAC nomen *hahnium* pro elemento 108 commendavit.  Nomen *hassium* autem internationaliter adoptatum est in 1997.

## Notae 

## Nexus externi 
* Hoc elementum apud *Patreon: periodic videos*

Categoria:Elementa chemica
Categoria:Elementa synthetica
Categoria:Metalla transitionis
Dictatura

thumb|Lucius Quinctius Cincinnatus electus est dictator Romanus.
**Dictatura** est imperium unius hominis, qui saepe **dictator** nominatur; temporibus autem hodiernis, ut mos est, dictatores titulis formalibus legitimisque (sicut *duce, praesidente, rege*) plerumque utuntur. Aliter dictum inter dictaturam homines unius hominis voluntati obtemperant.

## Dictatura in Roma antiqua 
Dictatura Romae antiquae ad tempus erat, ergo dissimilis tyrannidis, quamquam hodie vocabulum *dictatura* tyrannis esse putatur. Notissimi aetatis Romanae dictatores fuerunt Marcus Furius Camillus, Lucius Quinctius Cincinnatus, Lucius Cornelius Sulla, Gaius Iulius Caesar.

* Auctorianusmus
* Censura interretialis
* Corruptio
* Dictatura Francisci Franco
* Dominatio immoderata
* Fascismus
* Kleptocratia
* Nazismus
* Oligarchia
* Plutocratia
* Shogun
* Sith
* Stalinismus
* Systema monocommaticum
* Tyrannia, Tyrannis

## Bibliographia 
* Ezrow, Natasha M., et Erica Frantz. 2011. *Dictators and Dictatorships: Understanding Authoritarian Regimes and Their Leaders.* Bloomsbury. ISBN 9781441196828.
* Geddes, Barbara, Joseph Wright, et Erica Frantz. 2018. *How Dictatorships Work.* Cantabrigiae: Cambridge University Press. ISBN 9781107115828.
* Lee, Stephen J. 2016. *European Dictatorships 1918–1945.* Ed. quarta. Routledge. ISBN 9781315646176.
* Staar, Richard F. 1982. *Communist Regimes in Eastern Europe.* Ed. quarta. Hoover Institution Press. ISBN 9780817976934.

### Bibliographia addita 
* Behrends, Jan C. 2017. "Dictatorship: Modern Tyranny Between Leviathan and Behemoth." *Docupedia Zeitgeschichte,* 14 Martii 2017.
* Bueno de Mesquita, Bruce, Alastair Smith, Randolph M. Siverson, et James D. Morrow. 2003. *The Logic of Political Survival.* Cantabrigiae Massachusettae: The MIT Press. ISBN 0-262-63315-9.
* Bueno de Mesquita, Bruce, et Alastair Smith. 2011. ''The Dictator's Handbook: Why Bad Behavior Is Almost Always Good Politics.* Novi Eboraci: Random House. ISBN 978-1-61039-044-6. OCLC 701015473.
* Dikötter, Frank. 2019. How to Be a Dictator: The Cult of Personality in the Twentieth Century.*
* Dobson, William J. 2013. ''The Dictator's Learning Curve: Inside the Global Battle for Democracy.* Anchor. ISBN 978-0-307-47755-2.
* Finchelstein, Federico. 20-17. *The ideological origins of the dirty war: Fascism, populism, and dictatorship in twentieth century Argentina.* Oxoniae: Oxford University Press.
* Fraenkel, Ernst, et Jens Meierhenrich. 2018. *The dual state: A contribution to the theory of dictatorship.* Oxoniae: Oxford University Press.
* Friedrich, Carl J., et Zbigniew K. Brzezinski. 1965. *Totalitarian Dictatorship and Autocracy.* Ed. secunda Praeger.
* Ridenti, Marcelo. 2018. "The Debate over Military (or Civilian‐Military?) Dictatorship in Brazil in Historiographical Context." *Bulletin of Latin American Research* 37 (1): 33–42.
* Ringen, Stein. 2016. *The perfect dictatorship: China in the 21st century.* Hongcongi: Hong Kong University Press.
* Ward, Christoper Edward, ed. 2018. *The Stalinist Dictatorship.'' Routledge.

## Nexus externi 
Categoria:Oligarchia
Categoria:Roma antiqua
Victor Juščenko

thumb|Victor Juščenko

**Victor Andreae filius Juščenko** (Ucrainice: Віктор Андрійович Ющенко, *Viktor Andrijovyč Juščenko*), natus die 23 Februarii 1954, erat praeses Ucrainae annis 2005 - 2010. 

Juščenko minister primus Ucrainae erat ab anno 1999 ad 2001 atque membrum Consilii (Ucrainice Рада - *Rada* nominatur) Supremi ab 2002. Juščenko proponentem fuit reformarum oeconomicarum et relationium meliorium cum Europa occidentale. Opponens politicae praesidis Leonidas Kučma erat. 

In qualitate ducis coalitiae oppositionalis *Nostrae Ucrainae* in electionibus praesidentionalibus Octobris Novembrisque a.D. 2004 participavit. Postquam ex effecto declarato electionium initialium candidatus gubernamenti Victor Janukovyč superavit Juščenko, caput Ucrainae Kiovia devenit scaena magnae intercessionis (*Revolutio Aurantina* nominatur). Die 26 Decembris iteratio tertia electionium fuit, quam Juščenko vicit. Die 23 Ianuarii anno 2005 inauguratus, officium praesidis Ucrainae ad 25 Februarii anni 2010 occupabat.

## Nexus externi 
* Pagina officialis Victoris Juščenko (anglice) 
* Victor Juščenko Situs personalis "Mea Ucraina" (ucrainice) 

Categoria:Praesides Ucrainae
Categoria:Nati 1954
Categoria:Homines vivi
Vici

thumb|Emendatio qualis vici est.
**Vici** (n., indeclinabile) est situs interretialis quem omnibus utentibus licet mutare, recensere, augere, emendare. Tales situs solent esse scitu dignorum repositoria: encyclopaediae et lexica, quoniam omnes simul collaborantes possunt singuli peritiam suam addere.

Primum *vici* erat Portland Pattern Repository, cui agnomen erat *WikiWikiWeb*, *wiki* enim lingua Havaiana significat *velox.*

Regiminis *vici* non est menda impedire, sed emendationes expedire.

Et Wikipedia et Cathopedia et Conservapedia, inter alias, encyclopaediae generis *vici* sunt, quarum prima exemplum, quod ad technologiam et partim quod ad propositum atque ad methodum attinet, reliquis praebuit.

*MediaVici
*Vicifons
*Vicilibri
*Victionarium
*Wiki Wiki Shuttle

Categoria:Interrete
Glanum

thumb|upright=0.8|left|Arcus.
thumb|upright=0.8|"SEX · M · L · IVLIEI · C · F · PARENTIBVS · SVEIS."
 in Imperio Romano fuit urbs in Gallia Narbonensi.

## Nexus externi
Categoria:Imperium Romanum
Categoria:Urbes Galliae Romanae
Secundum bellum Iracense

**Secundum bellum Iracense** sive **tertium bellum sinus Persici** 18 Martii anno 2003 coepit. Civitates Foederatae Americae, Britanniarum Regnum, et nonnullae aliae civitates alligatae in Iraquiam ab anno 2003 pugnabant. 

Annis 2002 et 2003, Georgius W. Bush legiones—et vexillationes ex Britanniarum Regno, Hispania, Italia et ceteris alligatis—e Cuvaito explicavit possessionis Saddami Hussein 'armorum magni exitii' causa. 

Ex America, vi et armis legato Tommio Franco continuerunt:

Legio CI Aeria (Anglice: *101st Airborne Division*)
Legio LXXXII Aeria (Anglice: *82nd Airborne Division*)
Legio I Classica (Anglice: *1st Marine Division*) 
Legio I Armata (Anglice: *1st Armored Division*)
Legio I Peditata (Anglice: *1st Infantry Division*)
Legio III Peditata (Anglice: *3rd Infantry Division*)

In adiunctione, vires et armatae vexillationes ex legionibus IV et XXXIV inclusi erant. 
[thumb|[Autocurrus armatus Iracorum]]
Initio invasionis, beneficiarii ex CFA et Britannia finis transiverunt et locos Iraquiae oppaverunt. Interim, legiones castrum perfrinxerant et ad Euphratem inceclaverunt. Cohortes legionis III Nasiriam vicerunt, Euphratem transiverunt, et "cursum tonitrus" (Anglice: *Thunder Run*) ad Bagdatum fecerunt. Legio I Armata Britannica (Anglice: *1st UK Armoured Division*) Basram vicit. 

Praeses Iraquiae Saddamus Hussein ex Bagdato cum pecunia vehiculoque fugit. Post hoc classiarii et legionis III milites Bagdatum vicerunt.

* Primum bellum sinus Persici
* Secundum bellum sinus Persici

Iracense Bellum Alterum
Categoria:Civitates Foederatae Americae
Categoria:Iraca
Moresnet neutrius partis

[thumb|Vexillum informale, [1883.]]
**Moresnet neutrius partis** vel **Marsna neutrius partis** erat minima civitas sui iuris quae a 1816 usque ad 1914 exstitit. Area 3.5 chiliometra quadrata fuit. Exstitit quia nequiverunt finitimi sui consentire inter se uter habiturus sit; propterea, ii consenserunt eam territoriam neutralem facere, ubi ambo finitimi potestatem haberent. Septem chiliometra inter meridiem et solis occasum ab Aquisgrano, Germania, et ad meridiem locorum ubi Germania, Belgia, et Nederlandia concurrunt ad *Vaalserberg.*

## Ortus 
Cum Congressu Vindobonensi anno 1815 multi fines et civitates mutaverunt. Unus erat is inter Prussia et novum Regnum Foederatum Nederlandiae. Plerumque, ambo in finem consenserunt, quia similis fini priori erat. Circum Moresnet fuit difficultas. Inter oppida Moresnet et Neu-Moresnet erat zinci fodina (Francogallice *Vieille Montagne,* Germanice *Altenberg*). Ambae civitates hanc fodinam desideraverunt. Anno 1816, consenserunt Moresnet Nederlandicum fore, Neu-Moresnet Prussicum fore, et fodinam et oppidum Kelmis territoriam neutram ubi ambae potestatem haberent.

Moresnet Neutrale plus minusve triangulum erat. Finis meridionalis fuit via inter Aquisgranum et Leodium. Fodina non procul a hoc viam fuit. Locus longissime in septentrione situs fuit Vaalserberg. Quando Belgia independentiam recepit a Nederlandia anno 1830, terra a latere Nederlandica facta est Belgica, et a 1830 Belgia et Prussia potestatem habuerunt in Moresnet. Primo Moresnet duos praetores regales habuit, unum ab utro finitimo. Deinde, Moresnet proprios duces recepit: magister civium et magistratus decemviralis creati sunt. Magister factus est a magistrato.

Multi incolae in zinci fodina laboravit, etiam homines vicinarum civitatum. Quia Moresnet neutrale erat, pauca vectigalia fuit, et nulla portoria. Incolae potuerunt eligere utrum exercitum stipendia meritum, sed non exercitum proprium potuerunt habere.

## Occasus 
Zinci fodina anno 1885 exhausta est; ita incolae laborem eguerunt. Nonnulli volebant aleatorium incipere, aut pittacia cursualia facere. Doctor Gulielmus Molly voluit Moresnet esse civitatem, quae lingua Esperantica uteretur. Etiam voluit dare Moresnet nomen *Amikejo* quod Esperantice locum amicitiae significat, sed hae consilia non evenerunt. Prussia (quae pars Germaniae facta est in 1871) et Belgia voluerunt recipere civitatem. Anno 1914, in Bello Mundano Primo, Germania Belgiam invasit et Moresnet occupavit. Anno 1915, officialiter a Germania annexum est.

Anno 1919, post bellum, in Foedere Versaliarum, consensus est Moresnet pars Belgiae facturum esse. A 1940 usque ad 1944, in Bello Mundano Altero, Moresnet iterum a Germania occupatum est, sed a 1944 Belgiae est.

## Notae
Categoria:Europa
Iacobus Chirac

**Iacobus Chirac**, vulgo plene *Jacques René Chirac* (natus Lutetiae die 29 Novembris 1932; ibidem mortuus die 26 Septembris 2019) fuit praeses Franciae et coprinceps Andorrae a die 18 Maii 1995 usque ad diem 16 Maii 2007.

[thumb|upright=1.25|[Antonius Blair (ad sinistram) et Iacobus Chirac Petropoli anno 2003 congressi]]
Alumnus est lyceorum Carnot et Ludovici Magni, mox Instituti Scientiarum Politicarum Parisiensis et Scholae Nationalis Administrationis eiusdem urbis. A die 20 Martii 1977 usque ad diem 18 Maii 1995 Chirac magister civium Lutetiae fuit.

Chirac Franciae praeses die 18 Maii 1995 electus est, atque iterum anno 2002.

## Chirac Praeses 
### 1995-2002 
Primi ministri erant:
* Alanus Juppé : 1995-1997
* Leonillus Jospin : 1997-2002

### 2002-2007 
Primi ministri erant:
* Ioannes-Petrus Raffarin : 2002-2005
* Dominicus de Villepin : 2005-2007

## Notae
## Bibliographia 
* Stephen Jessel, "Jacques Chirac obituary" in *The Guardian* (26 Septembris 2019)
* John T. S. Keeler, Martin A. Schain. edd., ''Chirac's Challenge: liberalization, Europeanization and malaise in France*. Basingstoke: Macmillan, 1996. ISBN 0-333-68027-8
* Philippe Madelin, *Jacques Chirac : une biographie''. Lutetiae: Flammarion, 2002

## Nexus externi 
* 

Categoria:Praesides Franciae
Categoria:Primi ministri Franciae
Categoria:Nati 1932
Categoria:Mortui 2019
Categoria:Coprincipes Andorrae
Categoria:Praefecti Urbis Lutetiae
Categoria:Alumni Lycei Ludovici Magni
Categoria:Alumni Instituti Scientiarum Politicarum Parisiensis
Categoria:Alumni Scholae Nationalis Administrationis
Categoria:Alumni Scholae Monge et Lycei Carnot
Vetus Testamentum

**Vetus Testamentum** apud Christianos est prima Bibliorum pars. Libri Hebraici, qui sunt scriptura sacra religionis Iudaicae, Hebraice Thanach vocantur.

Partes Veteris Testamenti sunt:

* Liber Genesis (Gen) 
* Liber Exodus (Ex)
* Liber Leviticus (Lev)
* Liber Numeri (Num)
* Liber Deuteronomii (Deut)

Hi primi quinque libri Pentateuchum (id est Latine quinque libri) aut Hebraice תּוֹרָה *Thora* (verbum quod Latine praecepta aut lex sonat) constituunt.

* Liber Iosue (Ios)
* Liber Iudicum (Iud)
* Liber Ruth (Rut)
* Liber I Samuelis (1Sam)
* Liber II Samuelis (2Sam)
* Liber I Regum (1Reg)
* Liber II Regum (2Reg)
* Liber I Paralipomenon (1Par)
* Liber II Paralipomenon (2Par)
* Liber Esdrae (Esd)
* Liber Nehemiae (Neh)
* Liber Thobis * 
* Liber Iudith *
* Liber Esther (Est)
* Liber Iob (Iob)
* Liber Psalmorum (Psa)
* Liber Proverbiorum (Pro)
* Liber Ecclesiastes (Ec) **sive** Liber Qoelet (Qo)
* Canticum Canticorum (Can.)
* Liber Sapientiae *
* Liber Sirach **sive** Liber Ecclesiasticus *
* Liber Isaiae (Isa)
* Liber Ieremiae (Ier)
* Lamentationes (Lam)
* Liber Baruch *
* Prophetia Ezechielis (Eze)
* Prophetia Danielis (Dan)
* Prophetia Osee (Os)
* Prophetia Ioel (Ioel)
* Prophetia Amos (Amos)
* Prophetia Abdiae (Abd)
* Prophetia Ionae (Iona)
* Prophetia Michaeae (Mic)
* Prophetia Nahum (Nah)
* Prophetia Habacuc (Hab)
* Prophetia Sophoniae (Soph)
* Prophetia Aggaei (Ag)
* Prophetia Zachariae (Zac)
* Prophetia Malachiae (Mal)
* Liber I Maccabaeorum *
* Liber II Maccabaeorum *

Libri asterico (*) noti a Iudaeis, et a communitatibus a reformatione natis, non agnoscuntur (Libri deuterocanonici).

* Biblia Hebraica
* Codex Leningradensis
* Sanctae Scripturae Latine
* Septuaginta
* Tetragrammaton

## Nexus externi
* Vetus Testamentum

!
Index paparum

[thumb|Index paparum in [Basilica Vaticana|Basilica Sancti Petri sepulti (ante mortem Benedicti XVI).]]
**Papae**  erant:

## Millennium I 
### Saeculum I 
### Saeculum II 
### Saeculum III 
### Saeculum IV 
### Saeculum V 
### Saeculum VI 
### Saeculum VII 
### Saeculum VIII 
### Saeculum IX 
### Saeculum X 
## Millennium II 
### Saeculum XI 
### Saeculum XII 
### Saeculum XIII 
### Saeculum XIV 
### Saeculum XV 
### Saeculum XVI 
### Saeculum XVII 
### Saeculum XVIII 
### Saeculum XIX 
### Saeculum XX 
## Millennium III 
### Saeculum XXI 
## Nexus externi
* Index Anglice Papae a saeculo XV cum aetate Papae et spatio pontificatus

## Notae 
Categoria:Dioecesis Urbis seu Romana
Papa
Papa
!
Venenum

[thumb|upright=0.8|[Calva decussatis ossibus est imago veneni.]]

**Venenum** in biologia est substantia quae hominibus, animalibus, plantisque perniciosa est. Multa animalia et plantae venenis alia animalia adoriuntur atque ab eis defendere possunt. Iterum atque iterum homines a venenis necati sunt. Regina Cleopatra veneno serpentis e vita migravisse dicitur.

## Index venenorum 
* Arma chemica
* Arsenicum
* Metalla toxica
* Nanopathologia
* Periculum
* Plantae venenosae
* Pollutio
* Toxicologia

## Bibliographia 
* Mechthild Amberger-Lahrmann, Dietrich Schmähl, edd., *Gifte: Geschichte der Toxikologie*. Berolini, 1988.

* *Cerbera manghas*
* Periculum

Categoria:Toxicologia
Insurrectio Ibera Texaliae

thumb|Sepucretum insulae Texalia
**Insurrectio Ibera Texaliae** (5 Aprilis, 1945—20 Maii, 1945) fuit insurrectio Insulae Texaliae ab Iberibus Sovieticis (hodie Georgia). Haec insurrectio fuit contra Germanos, qui hanc insulam Batavam in Bello Mundano Altero ceperant. Hoc eventum nonnumquam vocatur *ultimus campus Europae*.

Texalia fuit locus cardinalis in Muro Atlantico Germaniae, linea defensionum per oram Atlanticam. Fortis et bene defensus erat. Iberes erat milites e Respublica Sovietica Iberiae qui capti sunt in Fronte Orientali, et nunc pro Germanis pugnabant; ita non debebant in campis captivis stare. Eis adiuvandum milites Germanos erat.

Diebus 5–6 Aprilis nocte, exspectaverunt Socias mox appellere. Ei insulam ceperunt, 400 milites Germanicos caedentes. Nonnullae partes insulae sub dominione Germanica adhuc fuerunt, et milites Iberes capere eas nequiverunt. Plures Germani potuerunt in insulam venire ut hos Iberes vincere adiuvent. Post aliquot hebdomades dimicationis, Germani iterum insulam ceperunt.

Texaliae hoc *Bellum Russicum* vocatur. Circa 800 Germanos, 500 Iberes, 120 Texalos caesi sunt. Multi fundi deusti sunt. Quidem post Germani dediderunt in Nederlandia et Dania, 5 Maii 1945, et post deditionem completam Germanicam 8 Maii, dimicatio continuavit. Milites Canadienses dimicationem sistiterunt 20 Maii.

Iberibus non bene ivit, qui a Sociis ad Unionem Sovieticam redire coacti sunt. Iosephus Stalin dixit eos proditores esse quia capti sunt a Germanis nec pugnaverunt usque ad mortem. Plerumque duorum milionum Sovieticorum captivorum, qui a Sociis rediti sunt ad Unionem Sovieticum post bellum, caesi sunt in reditu.

Museum in aëroportu insulae hanc historiam enarrat.

Categoria:Secundum bellum mundanum
Tcl

**Tcl** (lege: Ticel) lingua programmationis computatorii est. Tcl est abbreviatio pro nomine (anglice) "Tool command language" (latine: lingua mandandi instrumentorum).Est lingua simplicissima et fortissima, in qua "omnia sunt catenae litterarum", et est fonte aperta (open source). Litterae Unicodicis utentur, sic potest scribere Graece, Arabice et aliis linguis multis.

Tcl in systemis internis Macintosh (Apple computatoriis), Unix, Linux et Windows utitur.

Ecce simplex exemplum scripti (anglice: *script*) Tcl:
 puts "dona numerum"
 gets stdin numerus
 puts "Quadratum est: [expr $numerus*$numerus]"

Scriptum est compositum iussorum. Iussa sunt composita verborum, separata spatiis. Iussi primum verbum est nomen iussi (exempli gratia, "puts", "gets", "expr").

Altra exempla:
 
**Collatio numerorum romanorum :**

 proc roman:sort list {
    set map {IX VIIII L Y XC YXXXX C Z D {\^} ZM {\^ZZZZ} M _}
    foreach {from to} $map {
        regsub -all $from $list $to list
    }
    set list [lsort $list]
    foreach {from to} [lrevert $map] {
        regsub -all $from $list $to list
    }
    set list
 }

 % roman:sort {X IX V VI III}
 III V VI IX X

**Conversio numerorum arabicorum romane:**

 proc roman:numeral {i} {
    set res ""
    foreach {value roman} {
         1000 M 900 CM 500 D 400 CD 100 C 90 XC 50 L 40 XL 10 
         X 9 IX 5 V 4 IV 1 I} {
       while {$i>=$value} {
          append res $roman
          incr i -$value
       }
     }
     set res
 }

 % roman:numeral 1789
 MDCCLXXXIX

**Conversio numerorum romanorum arabice:**

 proc roman:get {s} {
        array set r_v {M 1000 D 500 C 100 L 50 X 10 V 5 I 1}
        set last 99999; set res 0
        foreach i [split [string toupper $s] ""] {
          if [catch {set val $r_v($i)}] {
              error "$i non est numerus romanus in $s"
          }
          incr res $val
          if {$val>$last} {incr res [expr -2*$last]}
          set last $val
        }
        set res
 } 

 % roman:get MDCCLXXXIX
 1789

*Perl

## Nexus externi 
*situs officialis Tcl
*situs libera Tcl
*Vocabula computratalia
*Vocabula computralia (lingua Latina et Anglica)

Categoria:Abbreviationes
Categoria:Linguae programmationis