Arteria

**Arteria**  (Graece ) est vas sanguineum, quod sanguinem e corde aufert, arteriis coronariis exceptis. Partes apparatus circulatorii pleraeque arteriae sanguinem oxygenio abundantem transferunt, eae partes circuli sanguinis maioris sunt; at arteriae pulmonariae circuli pulmonaris sanguinem pauperem oxygenii vehunt ad pulmones, unde oxygenium accepit. Maxima corporis humani arteriarum aorta est.

In anatomia arteriae inter magnas, medias, parvas et praecapillares (arteriolas) distinguuntur. Arteriola est vas minus (diametri < 2mm) ex aliqua arteria oriens denique in vasa capillaria ducens. Praeterea secundum structuram microscopicam dividitur arteriae etiam inter *elastotypicae* et *myotypicae*. 

Morbi arteriarum, *arteriopathiae*, sunt inflammationis (*arteriitis*), duritiei (*arteriosclerosis*), angustiarum (*atherosclerosis*), latitudinis (*aneurysma*) rupturae (*dissectio*), at vulnerum aliorum. Disciplinae medicae, quae morbos vasorum (*angiopathias*) investigant tratantque sunt praecipue angiologia, chirurgia. *Macroangiopathiae* saepe ad arterias magnas, *microangiopathiae* ad parvas respiciunt.

## De origine vocabuli 
"Arteria" de verbo Graeco ἀρτηρία, tuba, ductus, emanavit. Olim enim Graecus Erasistratus medicus valvis cordis inspectis halitum per arterias currere coniecit, et conexionem inter arterias et tracheam (quem τραχεῖαν ἀρτηρίαν appellavit) suspicatus est.

## Anatomia 
thumb|250px|Anatomia parietis **arteriae**
Arteria ex tunicis tribus composita est:
# *Tunica interna* vel *intima* cum endothelio et membrana elastica interna
# *Tunica media* vel *muscularis* cum fibris musculorum levium, in vasis maioribus cum membrana elastica externa
# *Tunica externa* vel *adventitia* cum textu conexivo
Inter varias arterias tamen diversitas tunicarum observatur. In aorta tunica media crassior est, tenuior in arteriis minoribus, at in vasis terminalibus capillariis tenuissima. Hac de causa divisio typorum est: arteriae igitur *elastotypicae*, *myotypicae*, *mixtotypicae*, vel *convoluae* designatae sunt.
### Tunica interna (Intima) 
Tunicae internae endothelium e *cellulis endothelialibus* compositum est. Iuxta tunicam mediam, ut in venis, *stratum subendotheliale* format, in arteriis sane densior *membrana elastica interna* apparet. In arteriosclerose hic primo accumulatio *striarum pinguosarum* dictarum atque inflammatio, interdum iam a pueritia, et actiones immunologicae observantur.

#### Cellulae endotheliales 
Cellulae endotheliales (CE) sunt partes constituentes arteriarum et nexus potens ad systema immunitatis. Praeterea CE extravasatione leucocytorum inflammationem localem initiant, mediatores vasodilatatorias (latius faciens) generant et angiogenesem (nova vasa faciens) incitant .

### Tunica media (Muscularis) 
Constat tunica media ex fibris musculorum levium. Haec fibrae imprimis contractione ad tensionem vasorum adimplent. In arteriosclerose hyperplasia fibrarum muscularium levium observatur.
### Tunica externa (Adventitia) 
Adventitiae munera mechanica sunt. Composita est tunica haec ex textu conexivo. In adventitia arteriarum maiorum *vasa vasorum* textum perterebrant.

### Arteriarum typi 
Ut supra scriptum distributio tunicarum in arteriis non uniformiter videtur. Bene ita vult, ut munera arteriae, per exemplum aortae ab coronariis, diversa sunt. Distinguito:
* Arteriae *elastotypicae* - arteriae minorae, procul a corde
* Arteriae *myotypicae* - arteriae magnae et maiores, prope cor
* Arteriae *mixtotypicae* - inter elastotypicas et myotypicas
* Arteriae *convolutae* - hae consulto physiologico factum sanguinis fluxum per musculos leves vel obstruere possunt

## Physiologia 
Munera arteriarum sunt: 
* Vectura sanguinis oxygenio onerati (sanguinis oxygenati) a corde per circulum sanguinis maiorem in organa
* Pressionem sanguinis tenere et gubernare
### Pressio sanguinis 
Intra circulum sanguinis pressio vecturae perpetua necessis est. Altitudo pressionis intra vasa arteriosa imprimis toni vasalis ope variat: Musculorum levium contractio cum diametri diminutione tensionem et pressionem auget, dilatatio autem minuit.
#### Dilatatio et hypotensio arterialis 
thumb|350px|14,15-Acidum epoxyeicosatrienoicum
Si musculi leves tunicae muscularis relaxant, dilatatio diametri et pressionis intravasalis minuti (versus *hypotensionem*) sequitur. Substantia acidum epoxyeicosatrienoicum (EET) canalium BK (Kca1.1) ope musculorum levium hyperpolarisationis et dilatationis vasis momentum habere videtur.

## Arteriopathiae (morbi arteriarum) 
* Arteriopathia est morbus arteriae, *vasculopathia* autem vasis sanguinei in genere.
* Arteriitis - inflammatio arteriae; *vasculitis* inflammationem vasis sanguinei in genere (arteriae vel venae) describit.
* Arteriosclerosis - arteriopathia cum parietibus crassioribus post impositione nimis cholesteroli causa
* Atherosclerosis - arteriosclerosis forma tardior cum angustiis *atheromate*, necrosi cellularum spumosarum
* Dissectio arteriosa - ruptura vel spontanea vel traumatica
* Macroangiopathia - malum arteriarum maiorum
* Microangiopathia - malum arteriarum minimarum

## Praecipuae arteriae 
thumb|Arteriae corporis humani
### Arteriae capitis 
* Arteria basilaris
* Arteria carotis communis
* Arteria ophthalmica
* Arteria meningica media
* Arteria vertebralis
### Arteriae trunci 
* Arteria mesenterica inferior
* Arteria mesenterica superior
* Arteria ovarica
* Arteria renalis
* Arteria spinalis anterior
* Arteria testicularis
### Arteriae membrorum superiorum 
* Arteria axillaris
* Arteria brachialis
* Arteria profunda brachii
* Arteria radialis
* Arteria subclavia
* Arteria ulnaris
### Arteriae membrorum inferiorum 
* Arteria femoralis
* Arteria iliaca communis
* Arteria iliaca externa
* Arteria iliaca interna
* Arteria iliolumbaris

## Notae 
## Bibliographia 
* Lane Fox, Robin (2006) *The classical world. An epic history from Homer to Hadrian.* Novi Eboraci: Basic Books.

* Angiosoma
* Vena

## Nexus externus  
* Descriptio arteriarum cum imaginis 

Categoria:Vasa sanguinea
!
Categoria:Angiologia