Chorda Tristaniana

**Chorda Tristaniana** est concentus qui ex notis F, B, D♯, et G♯ constat. Generatim esse potest ulla harmonia quae ex eisdem intervallis constat: quarto aucto, sexto aucto, et nono aucto super radice. Sic appellatur ex incepto *Tristan und Isolde,* operae Ricardi Wagner, ut pars cuiusdam *leitmotif* quod ad personam Tristanum spectat.

## Scaena
Notulae chordae Tristanianae non sunt inusitatae: iterum scribi possunt ut usitatam chorda septima semideminuta figurent. Quod chordae est proprium est coniunctio inusitata cum clave quae in circumiectis inest. Anno 1865, opera *Tristan und Isolde* primum audita, hic concentus habebatur novus, perplexus, audax. Musici saeculi vicensimi saepe hanc chordam habentur initium modernisticae dissolutionis tonalitatis.

400px|Chorda Tristiana
48px|audiendumExemplum sonorum harum mensurarum (fasciculus MIDI).

Hoc *motif* etiam in mensuris 6, 10, et 12, iterum in dramate, et ad finem ultimi actus auditur.

Multum scriptum est de functionibus harmonicis chordae Tristanianae quae fieri possunt vel dictione vocum (functione melodica), et hoc *motif* modis variis explanatum est. Exempli gratia, Schering (1935) evolutionem chordae Tristani deducit per decem gradus mediis, numero Phrygio (iv6-V) incipientis.
thumb|600px|Beethoven, *Sonata op. 31*, no. 3, cum notulis chordae Tristanianae.

Vogel indicat "chordam" in operibus Gulielmi de Mascandio, Caroli Gesualdo, Ioannis Sebastiani Bach, Wolfgangi Amadei Mozart, Ludovici van Beethoven, et Ludovici Spohr, ut in exemplo sequenti in Beethoven Sonata pro Clavile No. 18, *tempo allegro*:

:Quod distinguitur *motif* Tristanianum a prioribus earundem notularum usibus, secundum multos explicatores, est duratio. In exemplo Beethoveniano, E♭ ad D resolvitur in circa quartam partem temporis quo G♯ ad A in re Wagnerana resolvitur, ubi adhibetur resolutio tantum in transitu ad additam dissonantiam chromaticam (A# in sequente mensura), potius quam locus quietis in se. In re autem Beethoveniana, simultaneitas notularum considerari potest ex tonis non chordalibus partim constare; non est chorda vel entitas harmonica per se.

Significatio chordae Tristanianae in sua motione ab usitata harmonia tonali atque adeo ad atonalitatem iacet. Hac chorda, Wagner revera provocavit sonum vel structuram harmoniae musicae ut potentior fieri potest quam sua functio—notio quae mox a Debussy et aliis explorata est. Secundum Robertum Erickson, "Harmonia Tristaniana est . . . sonus qui agnosci potest, res praeter eius proprietates efficientis ut emperatio tonorum."

## Explicatio
Quamquam chorda Tristaniana eodem tempore enharmonice chordae semideminutae F-A♭-C♭-E♭ similiter sonatur, etiam explicari potest subdominans II mutatus suspensus: B-D♯-F-G♯ (in G♯, suspensio in clave A minore).

Ioannes Iacobus Nattiez scribit explicationes musicas a rerum statibus explicandi statui quae praecipue ad tripartitionem argumentorum et principalium transcententium spectant. Quod spectat ad chordam Tristani, rerum status hic disceptati comprehendunt quod explicator chordae in posterioribus operae *Tristan und Isolde* partibus accidere credit et ad fidem solum tribus functionibus harmonicis, vel successionibus functionalibus a circulo quintorum institutas tributam pertinent.

### Motif
Secundum Iacobum Chailley (1963:40)), "In simplice chorda dominante generis A minoris [C maioris] conditur, quae binas appoggiaturas modo usitato resolutas amplectitur."  Sic in hoc iudicio, res non est chorda vera, sed exspectatio chordae dominantis in mensura tertia. Chailley porro explicat (1963:8):

:Chromaticismus Tristani, in appoggiaturis et notulis transientibus conditus, arte et spiritu *apogaeum intentionis* expressit. Intellegere potui numquam quo modo notio praepostera, *Tristan* exemplar *atonalitatis* per exstinctionem omnis intentionis fieri potuisse, credi potuisset. Haec erat notio quae sub aegide ipsius Schoenberg (haud suae utilitatis immemoris) tam spargebatur quam Albanus Berg chordam Tristanianam in *Sequentia Lyrica* citare potuit ut praecursorem atonalitatis coleret. Haec notio insolita excogitari non potuit, praeter consecutionem eversionis ordinariorum explicationis reflexuum, ad artificiosam summae partim ex notulis extraneis constantis solitudinem ducens, et eam considerare---abstractionem sine contextu---integra res organica. Post hoc, facile fit lectoribus simplicibus suadere talem aggregationem classificatione in libris scholasticis harmoniam tractantibus effugere."

### Chorda
Nattiez functionales et nonfunctionales chordae explicationes distinguit.

#### Explicationes functionales
[thumb|350px|Harmonia Tristaniana explicata ut sexto Francico cum [Nonchord_tone#Appoggiatura|appoggiatura et septimo dominante cum tono transiente in A minore.]]

Explicationes functionales radicem harmoniae interpretantur ut:

*in gradu quarto generis A minoris

(D, apud Arend "mutata septimi minoris chorda " F-B-D♯-G♯ → F-C♭-E♭-A♭ → F-B-D-A = D-F-A, apud Lorenz chorda sexta aucts F-A-D♯) (Arend, Riemann, D'Indy, Lorenz, Deliège, Gut), ex Riemann in principio transcendente condito adesse solum tres functiones, tonica, subdominans, et dominans (I, IV, V).

Vincentius d'Indy (1903:117), qui harmoniam explicat ut in IV post transcendens principium Riemannianum et notionem reicit "septimi submissi" additi, abolet "omnes notulas dissonantes artificiosas quae solum ex melodica vocum motione oriuntur, et ergo in chorda externae," chordam Tristianianam inveniens "non plus quam subdominans in genere A, in se per melodiam corruptus, cum progressio harmonica sic repraesentari potest:
[thumb|D'Indy, chorda Tristiana IV6 in IV6-V, ut apud Nattiez monstratur. Chorda ergo est [chorda minor cum sexto addito (D-F-A-B) in gradu quarto (IV) posita, quamquam ab undis melodicis genitur.

Allen Forte, qui chordam copiam atonalem 4-27 (chorda septima semideminuta) appellat (1988:3298), 
:hanc considerationem in loco secundario, etiam tertiario, ponere statuit, cum aspectu vehementissimo musicae primae comparato, quae aperte est grandis motio ascendens quae se in voce superiore evolvit, omnino linearis Chordae Tristanianae proiectio ad gradum tertium (g♯'-b'-d"-f♯") transposita.

Arnoldus Schoenberg (1911:284) quod ad hanc chordam spectat sic dicit: "harmonia errans [vagierender Akkord] . . . ex ubivis venire potest."

### Opinio Mayrbergerana
Explicationibus supra datis breviter repetitis, Nattiez arguit contextum chordae Tristanianae esse A minorem, et explicationes qui dicunt clavem esse E vel E♭ esse falsas. Explicationes chordae in gradu altero anteponit. Tum explicationem  cuiusdam K. Mayrberger (1878), professoris Cechii, qui chordam in gradu altero ponit, et G♯ appoggiatura appellat. Sed imprimis, Mayrberger habet attractionem notae E et realis bassi F rem summam, et chordam Tristanianam *Zwitterakkord* (chordam bisexualem vel androgynam) appellat, cuius F a clave A minoris, et D♯ a clave E minore cohibetur. Secundum Ioannem de Wolzogen, Wagner, "magnopere gaudens, credidit se, hunc hominem iam ignotum ex Hungaria remota, theoristam invenisse quem diu exspectaverat."

## Responsa et momentum
Chorda et figura eam cingens satis notae sunt, ut parodiae factae sint et a multis temporum posteriorum musicis prolatae. Albanus Berg eam in *Sequentia lyrica* pro quadricinio nervorum citat, figuram deducens ex sua tonorum duodecim materie compositionali. Arthurus Sullivan chordam adhibet recitativum ad operettam *H.M.S. Pinafore.* Claudius Debussy chordam loco phrasis "je suis triste" ('maesta sum') in opera *Pelléas et Mélisande* comprehendit; ipse praeterea primas operae Wagnerianae mensuras aliquando in "Golliwogg's Cakewalk" in "Quadrato Puerorum," sequentia pro clavile citat. Beniaminus Britten hanc chordam astute citat momento temporis in *Alberto Herring* cum Sid et Nancy Alberti venenum in limonatam ponunt, iterumque cum ille potionem bibit. Recentius, Petrus Schickele, compositor et homo iocosus Americanus *tango* in eadem figura conditum panxit, opus cameratum pro quattuor bassoons, *Ultima Tango Baruthi* nominatum.

Flavius Chamis, conductor et compositor Brasilianus, *Blues Tristaniana* composuit, rem in chorda Tristaniana conditam; hoc opus artis, pro harmonica et clavile compositum, in *Especiaria," disco compacto, perscriptum est, in Brasilia a societate Biscoito Fino editum. Chamis suavem invenit coniunctionem chordae Tristanianae vel eius resolutionis et gradús blues, in iaz multum adhibitum, quo paene omnibus sunt eaedem notulae.

Anno 1993, thema musicum in pellicula *Thirty Two Short Films About Glenn Gould* in scaena in Lacu Simcoe primum adhibitum est, ab Orchestra Philharmonica NBC ab Arturo Toscacici oblatum (anno 1952 perscriptum). Gould, qui diu Wagner admiratus erat, nonnullas eius compositiones ad clavile accommodavit---una ex raris perscriptionibus Gouldianis ex Aetate Romantica notis.

*Chorda Electrae
*Chorda mystica
*Chorda Petrushcae
*Chorda Psalmorum
*Chorda synthetica

## Notae

## Bibliographia
*Bailey, Robert. 1986. *Prelude and Transfiguration from Tristan and Isolde.* Norton Critical Scores. ISBN 0-393-95405-6. 
*Chailley, Jacques. 1963. *Tristan et Isolde de Richard Wagner.* Lutetiae: Centre de documentation universitaire.
*Diény. 1965.
*Gut, Serge. 1981.
*Forte, Allen. 1988. 
*Jadassohn. 1899.
*Kistler. 1879.
*Kurth, Ernest. 1920. *Romantische Harmonik und ihre Krise in Wagners "Tristan."*
*Magee, Bryan. 2002. *The Tristan Chord: Wagner and Philosophy.* ISBN 0-8050-7189-X.
*Nattiez, Jean-Jacques. 1990a. *Music and Discourse: Toward a Semiology of Music.* Musicologie générale et sémiologue. Conversus a Carolyn Abbate. Primum editus 1987. Princetoniae Novae Caesareae: Princeton University Press. ISBN 0-691-02714-5.
*Nattiez, Jean-Jacques. 1990b. *Wagner Androgyne''. ISBN 2-267-00707-X.
*Noske. 1981. 
*Sadai. 1980.
*Ward. 1970.

## Nexus externi
* Some occurrences of the Tristan chord in the scores of Petrucci Music Library, www.peachnote.com

Categoria:Chordae
Categoria:Ricardus Wagner
Categoria:Terminologia operatica
Categoria:Theoria musica posttonalis