Declinatio secunda

**Declinatio secunda** est flexus nominum, quae in litteram **o**  dativo et ablativo  singulari exeunt. Pleraque nomina sic declinata masculina aut neutra sunt, nihilominus occurrunt nonnulla feminina ut nomina arborum (ficus, alnus, populus, cerasus...) et urbium regionumque (Corinthus, Ephesus, Aegyptus, Delus...) et domus, alvus, humus, colus... Secundae Graecae declinationi similior, adiectivorum primae classis (bonus, bona, bonum) eodem modo neutras et masulinas formas praebuit.
## Declinatio classica 
Quamquam omnia illa verba vocalem thematicam o/e praebent,  sic appellatam quia inter radicem et notam casus inserta est, tamen non omnia masculina in declinatione secunda  in *-us* desinunt. Nam ex phoneticis rationibus sunt etiam nomina  in *-er* desinentia, ut 'magister' (-tri), 'liber' (-bri), 'ager' (-gri), 'puer' (pueri) , praeterea nomen sui generis 'vir' ('viri' casu genetivo). Haec verba eodem modo declinantur atque nomina in -us a quibus nominativo et vocativo singulari tantum aberrabant.

Fuerunt nomina dubiae sortis inter primam et quartam declinationem  quae flexum mixtum praebent (domus, pinus, ficus, colus...).

Tria nomina in -us desinentia pelagus, virus, vulgus plerumque neutri generis sunt. "Locus" duo pluralia praebet sensu distinctaː "loci" (in libro auctoris cuiusdam) et "loca" (in spatio).

Locativus casus praeter *humī* et *domī* et *bellī* formas separatas singulari numero in nominibus urbium et parvarum insularum tantummodo servat. Aliter ablativus cum praepositione in usu erat.

Genetivo plurali vetus nota casus -um nonnumquam adhuc occurrit potius quam -orum in nominibus iam in -r desinentibus (*squamigerum* et *horriferum* apud Lucretium, *triumvirum*, *sevirum*, *quindecimvirum*) vel longis (magnanimum, omnigenum, consanguineum) aut in vocabulis technicis (nummum, denarium, sestertium, iugerum).

## Morphologia historica 
* **Nominativus singularis**ː nota casus -s (masculinus) et -m (neuter) post vocalem thematicam o. Orthographia -os (ut Graece) in veteribus inscriptionibus frequenter occurrit (duenos = bonus, filios, Novios Plautios, pocolom etc.). Iam secundo saeculo a.C.n. ut in senatus consulto de Bacchanalibus orthographia -us, -um praevalet . Rursus consonans finalis imbecille pronuntiata in veteribus inscriptionibus saepe omittitur (Fourio, dono, pocolo...). Ad duplam V vitandam -os post 'v' diutius scribi solebatː servos, salvos

**Nomina masculina in -er desinentia**ː *Sakros* (sacer) in  vetustissima inscriptione sexti saeculi a.C.n. in foro reperta adhuc legitur. Mox tamen vocalis **o** post **r** evanuit atque phonetici ita mutationem explicant quae in Sanscrita lingua quoque observaturː -ros > -rs > -rr > -°ṛ > er. Ita ex *agros (Graece ἀγρός) et Umbrice et Latine "ager" fit. Ista mutatio phonetica non occurrebat cum 1) **r** per rhotacismum ex **s** intervocali quarto saeculo nata eratː (h)umerus ex *omasos (Umbrice *onse*), ita etiam 'numerus' ut indicat Numerius ex Nomasio... 2)cum paenultima syllaba vocalem longam aut diphthongum praebet (taurus, matūrus, secūrus, clārus...)  3) in dissyllabis quorum prima syllaba brevis est (ĕrus, fĕrus, mĕrus). Ob analogiam nonnumquam duo nominativi occurrunt, ut "socer" et "socerus" in una et eadem Plautiana fabula. Etiam si illa lex phonetica post **l** non valet tamen apud Ennium et Lucretium "famul" pro 'famulus' legitur, cui "nihil"  (ex "ne hīlum") addi potest.
* **Vocativus singularis**ː vocalis thematica nuda "e". Nomina cum suffixo -io formata vocativo in -ī desinuntː Pompei, Publi Corneli, "Tu quoque mi filiǃ". Nomina in -er desinentia vocativum nominativo similem praebent etiamsi apud Plautum "puere" legere licet. Et nomen e Graeco sumptum cum i longa, Darīus, vocativum "Darīe" habet. Vocativus 'dei' ante auctores Christianos deus erat, non dee.
* **Accusativus singularis**ː nota casus -m, tertio saeculo a.C.n. -om > -um. M finalis in veteribus inscriptionibus nonnumquam deest . Ut in nominativo Sallustii tempore adhuc post 'v' scribunt -omː *servom, salvom.*..
* **Genetivus singularis**ː nota casus -î, quae ad diphthongum non referenda est etiamsi in inscriptionibus, postquam 'ei' eodem modo atque 'ī' pronuntiabatur, i longa orthographia pseudoarchaïca ei notabatur. Contra in antiquioribus inscriptionibus, ut in senatus consulto de Bacchanalibus omnes genitivi huius modi in i desinunt. In nominibus cum suffixo -io formatis duae vocales coaluerunt -ii > iː Valeri, Afrani, Pompei etc. Tempore imperatorum Romanorum mos scribendi (et pronuntiandi ?) ii apparuit.
* **Dativus singularis**ː nota casus -ōi (Osce *hurtui* = horto, Graece λόγῲ, in fibula Praenestina Numasioi = Numerio). -ōi > -ō ut Graece.
* **Ablativus singularis**ː nota casus -ōd quae adhuc legitur in Scipionum sepulchro (Gnaivod) et in senatus consulto de Bacchanalibus (poplicod, preivatod...) ubi orthographia iam archaeva esse putatur. D finalis post vocalem longam evanuitː ita Latine in hac declinatione dativus et ablativus non iam distinguuntur.
* **Locativus singularis**ː vocalis thematica e cum nota casus ī = - ei > -ī. Ei in veteribus inscriptionibus adhuc legitur (Delei, Lanuviei cf Osce *terei* et Graece ἐκεῖ). Sic locativus pronominum demonstrativorum adverbiis locativis Latinis "hīc" et "illīc" origini fuit (ex *hei-ce et *illei-ce). In nominibus cum suffixo -io formatis duae vocales i non coalescuntː Brundisii. Cf. Terentiusː
: *rus Sunii ecquod habeam et quam longe a mari*
* **Instrumentalis vestigia**ː instrumentalis sub ablativo latet in quem immersus est. Nihilominus philologi in adverbio certē quod aliquo modo certō duplicat, veterem notam casus instrumentalis ē agnoscunt. Unde rectē, iustē etc.
* **Nominativus/accusativus pluralis neuter**ː Nota casus ă ut Graece δῶρα. Econtra ā in dialectis Oscoumbricis, fortasse Latine in numeris 'trigintā, quadragintā etc. servatum.
* **Nominativus pluralis**ː nota casus -oi ut Graece sed Latine oi > ei > ī. Diphthongus in Carmine Saliari adhuc oe notaturː *pilumnoe poploe*. Quod congruit cum translitteratione tituli fabulae Terentianaeː *Adelphoe* ex ἄδελφοι. In senatus consulto de Bacchanalibus ineunte secundo saeculo a.C.n. diphthongus 'ei' notabatur (foideratei, oinversei, virei). Deinde i longa quidem pronuntiabatur sed in inscriptionibus diu utraque orthographia in usu fuit, et 'i' et 'ei' eo magis quod grammatici docebant nominativum pluralem a genetivo singulari graphia 'ei' distinguendum esse. Ut poeta Lucilius libro nono *Saturarum*ː
: *Iam puerei venereː E postremum facito atque I*
: *ut puerei plures fiant. I si facis solum*
: *pupilli, pueri, Luciliː hoc unius fiet.*
Nomina cum suffixo -io formata utramque "i" servantː Corinthiī, radiī...  Tempore imperatorum tantummodo nonnumquam coalescunt. Umbrice et Osce nota casus -es erat ut in aliis linguis indoeuropaeis unde -oes > -ōs quod scribitur -usː *Ikuvinus* = Iguvini. Nam lingua Latina ut Graeca -oi a pronominibus demonstrativis ad nomina transtulisse putatur. Circa Capuam, Praeneste, Tibur inveniuntur in inscriptionibus nonnulli nominativi plurales in -es, -eis. Fortasse e mixtura dialectorum velut hybridae nati sunt.
* **Accusativus pluralis**ː -ons > -ōs. O protenditur ad 'n' evanescentem compensandum.
* **Genetivus pluralis**ː nota indoeuropaea -ōm (Graece λόγων; Osce Nuvlanum = Nolanorum) Latine -ŏm (vocalis finalis ante consonantem aliam quam s corripitur) et postremo -um fit. Qui genetivus adhuc in veteribus poetis (Ennius, Plautus) et inscriptionibus occurrit necnon in multis locutionibus ad mensuram et monetam pertinentibus etiam Ciceronis tempore (nummum, denarium, sestertium, iugerum, modium...). Cf "pro deum fidem", "praefectus fabrum".

Novam notam per analogiam e prima declinatione (-ārum) ductam sibi elegit lingua Latinaː -ōrum, quae primum in pronominibus demonstrativis apparuisse videtur quoniam in senatus consulto de Bacchanalibus ter 'eorum' ex una parte legitur et ex altera  'socium' = sociorum.
* **Dativus/Ablativus pluralis**ː nota casus -īs ex *-ois (Osce Nuvlanuis = Nolanis, Graece λόγοις). Forma media -eis frequenter in inscriptionibus atque etiam in nonnullis manuscriptis occurrit. Nomina cum suffixo -io formata primo utramque "i" servantː consiliis, iudiciis...  Tempore imperatorum tantummodo  coalescere incipiuntː ita in tabula Ancyrana *Rerum gestarum Divi Augusti* formae coalitae et non coalitae alternantː municipis et municipiis, stipendis etc.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Grammatica Latina