Imperium Mongolicum

thumb|300px|right|Expansio Imperii Mongolici
**Imperium Mongolicum** (Mongolice *Монголын Эзэнт Гүрэн,* Mongolyn Ezent Güren, vel *Их Mонгол улс,* Ikh Mongol Uls) fuit imperium quod saeculis tertio decimo quartoque decimo terras ab Europa Orientali trans Asiam temperavit, latissimum in historia mundi imperium confine. Ex coniunctione nationum Mongolum Turcicorumque in una dicione per hodiernam Mongoliam oritur, et ob incursus crevit, Cingischam omnium Mongolum rege anno 1206 edicto. Maxime amplificatum, imperium a Danubio ad Mare Iaponicum et a Siberia septentrionali ad terram Camboiorum extendit, super plusquam 24 000 000 chiliometrorum quadratorum (9 266 000 milia quadrata), 22 centesimas totius orbis terrarum superficiei, et plusquam 100 decies centena milia hominum dominatum est.

Respublica saepe appellatur **Mongolicum Mundi Imperium** quia multum Eurasiae implicavit. Imperii victoriae et civiles oeconomicique effectus tam magnam Veteris Mundi partem conturbaverunt ut eius bella cum aliis magnis potestatibus in Africa, Asia, et Europa nunc a nonnullis habentur antiquum bellum mundanum. Sub novis Mongolum technologiis, variae merces ideologiaeque trans Eurasiam disseminatae permutataeque sunt.

[thumb|left|*[Cingischam Imperator.* In Museo Palatii Reipublicae, Taipeii Taivaniae servata.]]
Imperium autem post bellum successionis annos 1260–1264 diffindi coepit, Orda Aurea chanatuque Tschagataico de facto liberis, et Cobilam imperatorem ('cham') reicientibus, tempore cuius mortis imperium in quattuor diciones separatas—chanatus Orda Aurea, chanatus Tschagataicus, Ilkhanatus, et Imperium Magni Chani (Domus Yuan)—iam fregerat, quorum unusquisque suas exspectationes rationesque petebat, sed omnis Imperium Mongolicum firmiter coniunctum manebat. Cum Cobila ipse chanos Tschagataidas familiasque Ogedeidas in suam dicionem cogere conaretur, Mongoles in Media Asia ei prospere resistiterunt. Denique anno 1304 omnes khanes Mongolici Temür Öljeytü kagan, Kublai successorem, se summiserunt, et mundus Mongolicus iterum unum principem supremum primo tempore accepit post 1259, sed potestas chanorum ultimorum auctoritatem Cingischam et trium proximorum successorum non aequavit. Domu Yuan anno 1368 comminuta, Imperium Mongolicum postremo dissolutum est.

## Etymologia 
[thumb|175px|Sigillum in litteris a [Guyuk|Güyük Magno Khan ad Innocentium Papa IV, anno 1246 impositum.]]
Imperium Mongolicum in lingua Mongolica appellatur Mongolyn Ezent Guren (*Монголын эзэнт гүрэн*), quod ad verbum significat 'Imperatoria Mongolum Potestas', et Ikh Mongol Uls (*Их Монгол улс*), quod ad verbum significat 'Maior Mongolum Civitas'. Ambo nomina rite adhibentur.

## Historia civilis 
### Ortus 
[thumb|[Eurasia incursionibus Mongolicis incipientibus, circa 1200.]]
Antequam orta est Domus Jin, ab Iurchenis condita, Domus Liao nationis Khitai in Mongolia, Mandshuria, partibusque Sinarum Septentrionalium a saeculo decimo dominata est. Anno autem 1125, Domus Jin Domum Liao deiciens, terras olim Liao in Mongolia capere conata est. Khamag Mongoles, sub Qabul Khan, proavo Temujin (Cingischam), vicissim copias Domus Jin ex eorum terras expulserunt, saeculo duodecimo ineunte. Denique Mongoles Tatarique facti sunt aemuli saevi. Aurei Domus Jin Reges Tataros confirmaverunt ut nomades maneant debiles. Erant illo tempore in planitie Mongolica quinque praecipui tribus (*khanlik*) potentes: Kereyd, Mongoles, Naiman, Merkit, Tatari.

Temujin, principis Mongolici filius, qui arduam pueritiam expertus est, tribus nomadicos Mongolicos Turcicosque  suo imperio congregavit. Duo socii—Wang Khan Toghoril, patris amicus potensque princeps Kereydicus, et Jamukha, gentis Jadran, princeps puerilisque amicissimus (*anda*)—ei auxilium dederunt ut Merkitos (quorum exercitus uxorem Borte surripuerat), Naimanos, et Tataros vinceret. Temujin furto raptuque sine concessu interdixit, et spolia inter bellatores Mongolicos eorumque familias divisit, contra morem spoliorum optimatibus permissorum. Nomen sic tenebat *khan* (imperator); patrui autem imperii etiam erant heredes.

* Issedon Scythica
* Historia Mongoliae
* Imperium nomadicum
* Index Khanum Mongolicorum
* Mongoles ante Cingischam
* Tempora Imperii Mongoliensis
* Tempora victoriarum Mongolicarum
* Vita quotidiana in Imperio Mongolico

## Pinacotheca 

Fasciculus:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|Cobila Cham, nepos Cingischam et Domus Yuan conditor. Pictura mense Februario anno 1294 ab Anige artifice astronomoque Nepalensi picta, et in Museo Palatii Reipublicae, Taipeii Taivaniae servata.
Fasciculus:Genghis khan empire at his death.png|Imperium Mongolicum anno 1227, Cingischam nuper mortuo
Fasciculus:OljeituToPhilippeLeBel1305.jpg|Litterae ab Oljeitu ad Philippum IV, regem Franciae, anno 1305 missae. Volumen est 302 x 50 cm.

 
## Notae 

## Bibliographia 
* Brent, Peter. 1976. *The Mongol Empire: Genghis Khan: His Triumph and his Legacy.* Londinii: Book Club Associates.
* Buell, Paul D. 2003. *Historical Dictionary of the Mongol World Empire.* Scarecrow Press. ISBN 0-8108-4571-7.
* Farale, Dominique. 2003. *De Gengis Khan à Qoubilaï Khan : la grande chevauchée mongole.* *Economica*. ISBN 2-7178-4537-2.
* Farale, Dominique. 2007. *La Russie et les Turco-Mongols: 15 siècles de guerre.* *Economica.* ISBN 978-2-7178-5429-9.
* Howorth, Henry H. (1876) 1965. *History of the Mongols from the 9th to the 19th Century: Part I: The Mongols Proper and the Kalmuks.* Novi Eboraci: Burt Frankin. Prima editio. Londini.
* Kradin, Nikolay, et Tatiana Skrynnikova. 2006. "Genghis Khan Empire." Moscuae: Vostochnaia literatura. ISBN 5-02-018521-3.
* Kradin, Nikolay, et Tatiana Skrynnikova. 2006. "Why do we call Chinggis Khan's Polity 'an Empire'?" *Ab Imperio* 7(1):89–118. ISBN 5-89423-110-8.
* May, Timothy. 2007. "The Mongol Art of War." Yardley: Westholme Publishing.
* James D. Ryan, "Christian Wives of Mongol Khans: Tartar Queens and Missionary Expectations in Asia" in *Journal of the Royal Asiatic Society* series tertia, vol. 8 (1998) pp. 411–21 JSTOR
* Simon de Sancto Quintino. 1965. *Historia Tartarorum* (anno circiter 1247), ed. a Jean Richard. Lutetiae.
* Weatherford, Jack. 2004. *Genghis Khan and the Making of the Modern World.* Three Rivers Press. ISBN 0-609-80964-4.
* Woods, Shelton. 2002. *Vietnam: An Illustrated History.* Hippocrene Books. ISBN 0-7818-0910-X.

## Nexus externi 
* Biographia Cingischam
* Cingischam et Mongoles
* Imperium Mongolicum
* Imperium Mongolicum pro discipulis
* Imperium Mongolicum apud "Google Earth"
* Mongoles in Historia Mundi
* Mongoles
* Mongolica Gulielmi Rubruck Memoria
* Mongolicus Rus Incursus (picturae)
* Mortes per Orbem Terrarum
* Paginae "Paradoxplace Insight" de Imperatoribus Mongolicis

Categoria:Antiquae civitates Asiae
Categoria:Condita 1206
Categoria:Historia Mongoliae
Categoria:Imperium Mongolicum
Categoria:Nomades