Aurantium

, vulgo ,  est arbor fructifera in genere cui nomen est *Citrus*. Binomine appellata est  a Linnaeo anno 1753. Fructus eius, quibus sapor est amarus, eisdem nominibus appellantur, quibus tamen aliquando 'pomum' aut 'malum' anteponitur. Aurantium saepe confunditur cum *Citro sinensi*, cuius fructibus tamen sapor est suavior.

## De nomine eius 
Aurantii primam mentionem in litteris Europaeis occidentalibus nobis fecit scriptor de rebus Siculis Hugo Falcandus, in *Epistola ad Petrum Panormitanum* ante annum fere 1189 Latine conscripta, qui poma eius Siculo usus nomine *arengias* appellat. Eodem fere tempore Theodorus Balsamon arborem aurantia ferentem (νεράντζα) Constantinopoli olim florentem, causa glaciei mortuam, carmine lamentat. Haud multo post scriptor Francicus Iacobus Vitriacensis, in sua *Historia Hierosolymitana* post annum 1219 incepta, *citrum aurantium* sic describit:
:In parvis autem arboribus quaedam crescunt alia poma citrina minoris quantitatis frigida, et acidi seu pontici saporis, quae poma *orenges* ab indigenis nuncupantur.
Utrumque nomen ex Arabico نارنج (*nāranǧ*) derivatum est, utrumque quadam ratione primam litteram *n* praetermisit.

In saeculis sequentibus, linguis variis vernaculis intervenientibus, multa alia nomina Latina eadem stirpe apparebant, pleraque primā quoque *n* omissā, sicut *arangium, arancium, arantium,* nonnulla quidem primā vocali in *au* commutatā, ut ex *auro* orta videantur, sicut *aurangium, aurancium, aurantium*, aliqua quoque primā *n* servatā, sicut *narangium, narancium, narantium, nerantium,* pauca etiam litterā *a* praepositā, sicut *anarantium, anerantium*, fortasse a nomine Arabico cum articulo definito *al-* addito: النارنج (*an-nāranǧ*). Nonnulla horum nominum terminationibus quoque femininis in *-a* utuntur. Horum omnium in scriptis Latinis creberrime inveniuntur nomina **aurantium**, **arantium** et **arancium**.

Invenitur praeterea nonnumquam nomen novum **citrangulus** (*f.* = arbor) vel **citrangulum** (*n.* = fructus), quod significet fere "*citrus* cuius *angit* sapor."

## De varietatibus 
Speciei hybridae *Citrus × aurantium* varietates permultae coluntur quae in greges tres dividere licet, videlicet
* "aurantia" sensu stricto, sapore amaro *(Sour Orange Group)*
* "mala Sinensia", sapore dulci *(Sweet Orange Group)*
* "mala paradisi", maiores, colore flavo, sapore acido *(Grapefruit Group)*
Ex aurantiis derivatur hybrida *Citrus × limon*.

## Notae 
## Bibliographia 
; Fontes antiquiores
* c. 1250 : Lin Hong, *Simplicia montani victualia* (Françoise Sabban, "La diète parfaite d'un lettré retiré sous les Song du Sud" in *Études chinoises* vol. 16 (1997) pp. 7-57)
* 1305/1308 : 
* 1505 : Iovianus Pontanus, *De hortis Hesperidum*
* 1508 : Ioannes Bourdichon, picturae botanicae *horarum Annae Britanniae* (manuscriptum, 1503-1508) [gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52500984v/f344.image f. 168r]
* 1518 : Ioannes Nannius Utinensis, picturae botanicae porticus Amoris et Psychae in viridarii Augustini Chigii quaere speciem no. 68
* 1540 : Nicolaus Monardes, "De aurantiis", aliter "De citriis, aurantiis, ac limoniis". Textus 1540 sine titulo: vide imagines 40-48  Editio 1551 apud MDZ Editio 1605 apud GDZ
* 1552 :  "nec sugus cedri, nec acerbi musta naranci" (i.e. sucus limonum, sucus aurantiorum)
* 1578 : 
* 1597 : 
* 1601 : Carolus Clusius, *Rariorum plantarum historia* (Antverpiae) p. 7
* 1629 : Ioannes Parkinsonus, *Paradisi in sole paradisus terrestris* pp. 584-586
* 1646 : Ioannes Baptista Ferrarius, *Hesperides, sive, De malorum aureorum cultura et usu libri quatuor* (Romae: Scheus) pp. 367-480 ("Hesperthusa sive Malum aurantium")
* 1708 : Johann Christoph Volkamer, *Nürnbergische Hesperides*. Norimbergae: Endter  Textus
* 1714 : Johann Christoph Volkamer, *Continuation der Nürnbergischen Hesperidum*. Norimbergae   p. 298
* 1742 :  vol. 2 tab. 33 et pp. 111-112; cf. 
* 1811 : Georges Gallesio, *Traité du citrus*. Lutetiae: Fantin   apud archive.org

; Botanica et genetica
* Giovanni Dugo, Angelo Di Giacomo, edd., *Citrus: the genus Citrus*. Londinii: Taylor & Francis, 2002 
* I. A. Khan, ed., *Citrus genetics, breeding, and biotechnology* (Wallingford: CAB International, 2007) pp. 25, 39 
* 

; De cultu
* Robert Willard Hodgson, "Horticultural Varieties of Citrus: Sour or Bitter Oranges" in Walter Reuther, Herbert John Webber, Leon Dexter Batchelor, edd., *The Citrus Industry, vol. 1: History, World Distribution, Botany, and Varieties* (2a ed. Riverside: University of California, Division of Agricultural Sciences, 1967 ~) cap. 4
* "Sour Orange" in Julia F. Morton, *Fruits of warm climates* (Miamiae, 1987) pp. 130-133
* Tong Kwee Lim, *Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants*. Vol. 4: *Fruits* (Berolini: Springer, 2012) pp. 786-806  

; De usu
* Giovanni Dugo, Luigi Mondello, edd., *Citrus Oils* (CRC Press, 2010) pp. 10-19 

## Nexus externi 
Categoria:Citrus
Categoria:Fructus
Categoria:Verba Arabica mutuata
Categoria:Fruges Asiae orientalis
Categoria:Olea essentialia