Bagdatum

**Bagdatum**, in scriptis vetustioribus **Baldacum** (Arabice بغداد *Baġdād*), est urbs capitalis Iraci. Numerus incolarum anno 2011 ad 7&nbsp;216&nbsp;040 censebatur: est igitur Iraci urbium maxima (proxima autem a maxima Basra est), et proxima a maxima urbium Arabice loquentium (maxima Cairus), et item proxima a maxima urbium in Asia occidentali iacentium (maximum enim Teheranum). Ad ripam dextram fluminis Tigridis anno 762 condita est iussu caliphae Abbasidae al-Manṣūr; fuit ab hoc tempore caliphatus Abbasidarum caput et litteratorum studiosorumque metropolis. Anno 1258 Bagdatum a Mongolis duce Hülegü obsessa et delapidata est. Inde per septem fere saecula urbs provincialis fuit sub dominatione Mongolorum et Turcarum. Imperio Ottomanico primo bello mundano devicto Iracum anno 1920 territorium separatum tutelae Britannicae mandatum fit. Caput huius territorii (mox regni, deinde rei publicae) Bagdatum constitutum est.

Bagdatum urbem anno 2010 homines 5&nbsp;402&nbsp;000 incolere censebantur, regionem autem metropolitanam 11&nbsp;800&nbsp;000. Novem regiones urbanae, vici octoginta et novem enumerantur. Parlamentum Iracicum legationesque aliarum civitatum ibi sedent, sed post annum 2003 regiones urbis inter armatos variae oboedientiae controvertuntur.

## Nomen 
Al-Mansur urbi a se conditae nomen **Madīnat al-Salām** ('urbs pacis') anno 762 attribuit. Nomen antiquius et commune *Baġdād*, quod urbs florens rursus sibi vindicavit, ab eruditis censetur originem e Lingua Persica Media trahere (*bag* 'deus' + *dād* 'dedit'). Alii autem abnuunt: populus enim huius regionis, ante urbem novam conditam, Aramaice neque Persice loquebatur.

Nomen commune variis modis a scriptoribus Latinis adhibetur. Saeculo ab undecimo ad quintum decimum nomen indeclinabile reperimus aut *Baldac* iussu imperatoris Abaqa Hulegu filii saeculo XIII exeunte aedificatum, usque hodie visitandum. Hoc loco Meschita Caliphae, olim ab al-Muktafī anno circiter 905 constructa, ab Hulegu anno 1258 deleta erat. Imago anni 1911]]
Breviter postea Persae Safavidae imperaverunt (primo rege Ismāʿil I), longissimo autem tempore Ottomanidae (conquisitore Suleimano I anno 1534), qui usque ad primum bellum mundanum Bagdatum possederunt. Saeculo XIX mercatura fluviatilis divitias suas Bagdato reddere incipiebat. Britanni et Francici amoenitates culturae Europaeanae introducebant. Consulatus Britannicus in urbe iam ab anno 1798 sedebat.

Iussu Deliberationis de pace componenda Lutetiae facta, in Foedere Separae sancto, Mesopotamia (nuper provincia Iracum Ottomanica) tutelae Regni Britannici mandata est. Huic territorio Bagdatum urbs, iam anno 1917 ab exercitu Britannico sine proelio capta, caput fuerit, sed ab anno 1932 caput regni Iraci independentis, rege Fayṣal I. Reges et ab anno 1958 praesides Iraci domum vel palatium principale et caput gubernii Bagdati in urbe tenuerunt. Milites igitur Civitatum Foederatarum sociorumque, qui ad inimicum praesidem Ṣaddām Ḥusain eiciendum pugnabant, urbem Bagdatum super omnes alias nancisci cupiverunt et diebus 3-12 Aprilis 2003 in proelio nacti sunt. Qui milites mense Augusto 2010 a Bagdato omnique Iraco decesserunt, sed post annum 2003 et usque hodie regiones huius urbis inter armatos variae oboedientiae controvertuntur, aliquos exercitús Iracici militantes, alios vigiliae foederalis, nonnulli vigilum urbanorum, quosdam etiam qui in gregibus circa privatos se clientes confitentur. Sunt qui se appellant filii Iraci, pyrobolis AK-47 armati, contra alios omnes vigilantes..

## Incolae notabiles 
* Iacobus Al-Khalili, physicus, hic natus anno 1962

## Aedificia 
Domús caliphae al-Mansur cupola viridis, late visa, anno 941 effudit. Omnis "urbis rotundae" nulla res hodie videtur: ruinae, si sint, partim sub statione ferriviaria iacent. Saeculi XIII aedificium madrasae al-Mustanṣirīya visitatur, sed Porta Talismani, eisdem annis constructa, anno 1917 deleta est. Mansio peregrinatorum et scholasticorum Ḫān Mirǧān, anno 1356 aedificata, ab hodiernis visitatur. Arx et palatium sive *sarai* Ottomanidarum, ripam orientalem Tigridis adiacentes, magna parte servantur.

Inter nova aedificia memoranda est Turris Bagdatensis (*Burǧ Baġdād*), partim ad telecommunicationes destinata sed etiam peregrinatoribus tabernam in fastigio offerrens, annis 1992/1994 erecta et nomine "Turris Saddami" (*Burǧ Ṣaddām*) dignata.

## Cultura 
Domum Sapientiae aut ab al-Manṣūr ipso aut ab Hārūn al-Rašīd condita est sed pro certo ab al-Maʾmūn promota, ad sapientiam Persarum et mox Graecorum Arabice convertendam dicata. Al-Mustanṣir madrasam sive scholam superiorem al-Mustanṣirīya anno circiter 1227/1233 condidit. Madrasa al-Mirǧānīya (cui accedebat mansio Ḫān Mirǧān) anno 1356 condita est. Universitas Bagdatensis anno 1957 condita est.

Museum Archaeologicum Bagdatense anno 1926 suadente imprimis Gertrudis Bell erudita Britannica, quae apud gubernium territorii et regni Iracensis eo tempore meruit. Ab anno 1966, in nova aedificia regionis urbani al-Karh motum, Museum Nationale Iracense nuncupatur.

## Populus et administratio 
Bagdatum urbem anno 2010 homines 5&nbsp;402&nbsp;000 incolere censebantur. Anno 1957 incolae 490&nbsp;496 enumerati sunt, anno 1987 3&nbsp;841&nbsp;268. Lingua loquitur maxima pars Arabica, multi etiam Carduchica, pauciores Aramaica, origine permulti Iracico, religione Islamica sectarum aut Siiticae aut Sunniticae. Sunt qui religionem Christianam confitentur, usque in annum 2003 ad numerum 500&nbsp;000 congregati, sed dimidia pars in alias civitates post hoc anno effugerunt. Populus religionis Iudaicae, numerum 77&nbsp;000 anno 1947 attingens, fere omnis ante annum 1951 ad Israelem effugit.

Novem regiones urbanae enumerantur, scilicet al-Aʿzamiya (‏ألأعظمية‎), Baġdād al-Ǧadīda (بغداد الجديدة‎), al-Kāzimiya (‏الكاظمية‎), al-Karāda (‏الكرادة‎), al-Karḫ (‏الكرخ‎), Manṣūr (‏منصور‎), al-Rašīd (‏الرشيد‎), al-Ruṣāfa (‏الرصافة‎), Madīna al-Ṣadr (‏مدينة الصدر‎). In vicos octoginta et novem dividuntur.

## Notae 

thumb|upright=1.5|Forma Bagdati anno 2003 depicta
thumb|upright=1.5|Regiones urbanae Bagdatenses sicut inter milites Americanos et Iracicos anno 2007 dispertitae sunt

## Bibliographia 
; Historica
* Robert M. Adams, *Land Behind Baghdad: a history of settlement on the Diyala plains*. Chicagiae: University of Chicago Press, 1965
* G. Makdisi, "Muslim Institutions of Learning in Eleventh Century Baghdad" in *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* vol. 24 (1961): symbola reimpressa in Makdisi (1990) infra
* G. Makdisi, *History and Politics in XIth Century Baghdad*. Aldershot: Variorum, 1990
* Justin Marozzi, "Story of cities #3: the birth of Baghdad was a landmark for world civilisation" in *The Guardian* (16 Martii 2016)
* H. Nooraddin, "Globialization and the Search for Modern Local Architecture: Learning from Baghdad" in Y. Elsheshtawy , ed., *Planning Middle Eastern Cities: An Urban Kaleidoscope* (Londinii, 2004) pp. 59–84
* Karin Rührdanz, *Das alte Bagdad: Hauptstadt der Kalifen*. Lipsiae, 1991. ISBN 3-332-00503-0
* G. Wiet, *Baghdad, Metropolis of the Abbasid Caliphate*. Norman: University of Oklahoma Press, 1971

; Topographica et archaeologica
* Jacob Lassner, "The Caliph's Personal Domain: the city plan of Baghdad re-examined" in Hourani, Stern, edd., *The Islamic City* (Oxonii: Bruno Cassirer, 1970)
* Jacob Lassner, *The Topography of Baghdad in the Early Middle Ages*. Detroiti: Wayne State University Press, 1970
* Guy Le Strange, *Baghdad during the Abbasid Caliphate, from contemporary Arabic and Persian sources*. Oxonii: Clarendon Press, 1900 Textus apud archive.org
* G. Makdisi, "The Topography of Eleventh Century Baġdād: Materials and Notes" in *Arabica* vol. 6 (1959) pp. 178–97, 282–309: symbola reimpressa in Makdisi (1990) supra
* Caecilia Pieri, *Bagdad Arts déco: Architectures de brique 1920-1950*. Lutetiae: L'Archange Minotaure, 2008. ISBN 978-2-35463-032-4
* G. Salmon, ''L'Introduction topographique à l'histoire de Baghdād*. Lutetiae, 1904
* Vincenzo Strika, Jabir Khalil, *The Islamic Architecture of Baghdad: the results of a joint Italian–Iraqi survey*. Neapoli, 1987
* John Warren, Ihsan Fethi, *Traditional houses in Baghdad*. Horsham: Coach Publishing House, 1974

; Commentaria
* Peter Beaumont, "Baghdad at 10 million: fragile dreams of normality as megacity status beckons" in *The Guardian* (7 Ianuarii 2019)
* Anthony Norris Groves, *Journal of a Residence at Bagdad During the Years 1830 and 1831*. Londinii: Nisbet, 1832 
* Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins), *By Desert Ways to Baghdad*. Londinii: T. Fisher Unwin, 1908 Textus apud bibliothecam Universitatis Georgiensis
* Stephan Kloss, *Mein Bagdad-Tagebuch: als Kriegsreporter im Brennpunkt Irak*. Francofurti ad Moenum: Fischer Taschenbuch Verlag. 2003, ISBN 3-596-16142-8
* Donald Maxwell, *A Dweller in Mesopotamia, being the adventures of an official artist in the Garden of Eden*. Londinii: John Lane, 1921 Textus apud bibliothecam Universitatis Georgiensis
* Christoph Reuter, Susanne Fischer, *Café Bagdad: der ungeheure Alltag im neuen Irak*. Monaci: Goldmann, 2006. ISBN 3-442-15385-9
* Mona Yahia, *Durch Bagdad fließt ein dunkler Strom*. Monaci, 2004. ISBN 3-423-20715-9

; Aliae encyclopaediae
* "Baghdad" in *Encyclopaedia Britannica Online*
* "Bagdad" in 
* "Bagdad" in  
* "Baghdad" in *Grove Art Online* apud Oxford Art Online 
* Abd al-Aziz al-Duri, "Baghdad" in *Encyclopedia of Islam* (2a ed.) vol. 1 (Lugduni Batavorum, 1960) pp. 894-908; reimpressa in C. E. Bosworth, ed., *Historic Cities of the Islamic World* (Lugduni Batavorum, 2010) pp. 30-46 
* H. Kennedy, "Baghdad i. The Iranian Connection: Before the Mongol Invasion" in *Encyclopaedia Iranica* vol. 3 fasc. 4 (1988) pp. 412-415
* ʿAbbās Zaryāb, "Baghdad ii. From the Mongol Invasion to the Ottoman Occupation" in *Encyclopaedia Iranica Online'' (2011)

## Nexus externi 
* Andrew Petersen, "Baghdad (Madinat al-Salam)" apud islamic-arts.org
* Tore Kjeilen, "Baghdad" apud looklex.com
* Forma Bagdati religiones et sectas depingens

Categoria:Capita
!
Categoria:Condita 762
Categoria:Urbes milies milium incolarum