Tuamotu

thumb|Tabula Insularum Tuamotu.
[thumb|Despectus in Insulas Tuamotu ex [satelles|satellite.]]

**Tuamotu,** sive **Insulae Tuamotu** vel **Tuamotuanae,** sive **Archipelagus Tuamotu** vel **Tuamotuanus** (Francice *Îles Tuamotu,* rite *Archipel des Tuamotu*), sunt catena insularum et atollorum in Polynesia Francica sita. Una sunt maxima orbis terrarum catena atollorum, in area Oceani Pacifici circa magnitudinem Europae Occidentalis patentes. Hae terrae primum a Polynesiis constitutae sunt, qui singulam culturam Polynesiam et linguam habent.

## Partes administrativae
Polynesia Francica est semiautonomus insularum grex ut civitas transmarina Franciae designata. Insulae Tuamotu cum Insulis Gambieranis una sunt Insulae Tuamotuanae-Gambieranae, una ex quinque partibus administrativis Polynesiae Francicae. 

Insulae Tuamotus in sedecim communia digeruntur: Anaa, Arutua, Fakarava, Fangatau, Hao, Hikueru, Makemo, Manihi, Napuka, Nukutavake, Puka Puka, Rangiroa, Reao, Takaroa, Tatakoto, Tureia. 

### Districtus electorales
[thumb|Fundus [margaritarum in Insulis Tuamotu.]]
Communia Insularum Tuamotu ad duos districtus electorales pertinent, qui in Conventu Polynesiae Francicae repraesentantur. Districtus electoralis *Îles Gambier et Tuamotu Est* commune Gambierano et undecim communia in insulis orientalibus comprehendit: Anaa, Fangatau, Hao, Hikueru, Makemo, Napuka, Nukutavake, Pukapuka, Reao, Tatakoto, Tureia. Alia quinque communia in insulis occidentalibus—Arutua, Fakarava, Manihi, Rangiroa, Takaroa—districtus electoralis *Îles Tuamotu Ouest* sunt.

## Demographia
[thumb|Quotidianus conspectus [litus|litoralis in Insulis Tuamotu.]]
Censu anno 2007, Insulis Tuamotu (inter quas Insulae Gambieranae) fuerunt 18&thinsp;317 incolae (15&thinsp;862 anno 2002, 8&thinsp;100 anno 1983), quorum 769 intra radium 400 chiliometra (250 milia, 215 milia nautica) circa Moruroam et Fangataufam habitant, situs Francicorum examinum nuclearium. 

Homines in Insulis Tuamotu plerumque lingua Tuamotuana utuntur, praeter in Puka-Puka, quae lingua Marquesica utitur. Homines Insularum Gambieranarum lingua Mangarevana utuntur.

## Oeconomia
Oeconomia praecipue in agricultura subsistentiae consistit.

## Geographia
Contra magnitudinem archipelagi, area terrestris est solum 885 chiliometra quadrata (345 milia quadrata). Clima est tropica, sine temporibus conspicuis. Media temperatura annua est paene perpetuo 26°C (79°F). Fontes aquae sicut lacus et flumina absunt; unde receptacula pluviae sunt solus aquae dulcis fons. 

Geologica archipelagi stabilitas est magna, quia creatus est a Zona Fracturarum Paschali, infirme agente. Nullae eruptiones volcanicae temporibus historicis notae sunt.

## Flora et fauna
Solum insularum curalii diversas plantas non sustinet. Palma *Cocos nucifera,* quae fundamentum productionis coprae est, praecipuum momentum oeconomicum habet. In nonnullis insulis, *vanilla* excolitur. Agricultura aliter ex subsistentia simplice constat. Inter fructus et holera quotidiana sunt *Dioscorea,* taro, et *Artocarpus altilis,* atque varii fructus tropicis. Folia *Pandani* in stramentum tectorum usitate intexuntur.

Scopuli curalii, speciebus abundantes, permultas faunas submarinas sustinent. Animalia superficialia plerumque sunt aves marinae, insecta, et lacertilia. Insulis sunt solum quinquaginta-septem species avium, sed decem harum sunt endemicae, inter quas *Todiramphus gambieri, Acrocephalus atyphus,* et *Prosobonia cancellata.* Tredecim species in periculo per orbem terrarum sunt et una est exstincta.

## Geologia
Omnes Insulae Tuamotus sunt "insulae humiles," necessario altae arenae congeries supra scopulis curalii aedificatae. Makatea, ad meridio-occidentem Insularum Palliser, est unum ex tribus magnis saxis phosphatis in Oceano Pacifico; alia sunt Banaba in Kiribati, et Nauru civitas insularis.

In boreoccidentali archipelagi parte, Taiaro, atollum annuliforme, est rarum exemplum scopuli curalii lacunam omnino includens; quod vivarium biosphaericum ab UNESCO anno 1977 rite pronuntiatum est.

## Historia
Historia Insularum Tuamotuanarum non iam plene intellegitur. Inventa archaeologica subiciunt insulas occidentales constitutas esse ex Insulae Societatis ante saeculum octavum. In insulis Rangiroa, Manihi, et Mataiva, adsunt plani suggestus sollemnes, *marae* appellati saxisque curalii effecti, cuius aetas est incerta.

Concursiones Europaeae cum Insulis Tuamotus per circumnavigationem Ferdinandi Magellani, anno 1521 coeperunt; post quem secuti sunt:
*Petrus Fernandi filius de Queirós, explorator Lusitanus, anno 1606
*Gulielmus Schouten et Iacobus Le Maire, exploratores Nederlandici, anno 1616
*Iacobus Roggeveen (qui Insulam Paschalem ad orientem et Insulas Samoanas ad occidentem primum conspicatus est) anno 1722
*Ioannes Byron anno 1765
*Ludovicus Antonius de Bougainville anno 1768
*Iacobus Cook per primam circumnavigationem, anno 1769
*Domingo de Bonechea, anno 1774
*Otto von Kotzebue, explorator Germanicus pro tsar Russico navigans, anno 1815.  

Robertus Ludovicus Stevenson et Fanny Vandegrift Stevenson inter Insulas Paumotu in celoce *Casco* anno 1888 navigaverunt; narratio eorum iter in libro *In the South Seas* vulgata est. Ioannes London fabulam "Semen McCoy" scripsit, de casu anno 1900 cum navis flagrans, *Pyrenees,* in litus insulae Mangarevae prospere navigata esset; navis autem in fabula praeter Mangarevam et omnes per Insulas Tuamotu flexuoso cursu fluit, antequam in litus Fakaravae navigat.

Insulae Tuamotu celeberrimae per orbem terrarum factae sunt anno 1947, cum archaeologus Thor Heyerdahl, ab America Australi in rati *Kon-Tiki* proficiscens, insulam Raroiam attingeret. Temporibus recentioribus, insulae fuerunt situs Francicorum examinum armorum nuclearium, in atollis Moruroa et Fangataufa.

## Greges insulares
Archipelagus Tuamotu septem greges insularum et atollorum comprehendit:

### Insulae Disappointment
*Puka-Puka
*Napuka
*Tepoto (Tepoto Septentrionalis)

### Insulae Ducis Glevi
*Anuanuraro
*Anuanurunga
*Hereheretue
*Nukutepipi

### Grex Tuamotu Orientalissimus
*Fangatau
*Fakahina
*Tatakoto
*Akiaki
*Vahitahi
*Nukutavake
*Vairaatea
*Pinaki
*Reao
*Pukarua
*Vanavana
*Tureia
*Tematangi
*Moruroa
*Fangataufa

### Grex Hao
*Rekareka (Tehuata)
*Tauere
*Amanu
*Hao
*Paraoa
*Nengonengo
*Manuhangi
*Ahunui

### Grex Hikueru
*Tekokota
*Hikueru
*Reitoru
*Marokau
*Ravahere

### Insulae Regis Georgii
*Ahe
*Manihi
*Takaroa
*Takapoto
*Tikei

### Insulae Palliser
*Fakarava
*Niau
*Toau
*Arutua
*Apataki
*Kaukura
*Mataiva
*Tikehau
*Rangiroa
*Makatea

### Insulae Raeffsky
*Anaa
*Faaite
*Tahanea
*Motutunga
*Takume
*Raroia
*Taenga
*Nihiru
*Makemo
*Katiu
*Tuanake
*Hiti
*Tepoto (Tepoto Australis)
*Marutea Nord
*Haraiki
*Aratika
*Kauehi
*Taiaro
*Raraka

Inter cognatos insularum greges sunt:
* **Grex Gambieranus**: Akamaru, Angakauitai, Aukena, Kamaka, Kouaku, Makapu, Makaroa, Mangareva, Manui, Mekiro, Papuri, Puaumu, Taravai, Tokorua, Totengengie.
* **Grex Gambieranus Exterior**: Marutea Australis, Maria Orientalis, Morane, Temoe.
* **Grex Acteon**: Matureivavao, Tenararo, Tenarunga, Vahanga.

## Notae

## Nexus externi
* Stevenson, Robert L. 1896. *In the South Seas.*
*Situs publicus, apud www.tahititourisme.com (Tahiti Tourism Board)
*Situs publicus, www.presidence.pf (de geographia)
*Situs publicus, apud www.polynesie-francaise.gouv.fr (de administratione)
*Situs apud earthobservatory.nasa.gov

!