Sapa Inca

[thumb|[Statua Pachacuteci Sapae Incae *mascapaicham* (coronam imperialem) gerentis.]]

 (-ae, ; Quechua *sapa inka,* ‘imperator solus’) fuit maximum imperatorum Imperii Incarum nomen. Fuit atque titulus ducis Regni Cusci prioris et Status Incae Novae posterioris. Origines huius dignitatis mythicae sunt; titulus videtur circa anno 1100 creatus esse. A populo Incano Sapa Inca credebatur esse filius Inti, dei Solis, et saepe appellabatur *Inti churi* (‘filius solaris’) vel *Intip churin* (‘filius Solis’); hoc munus erat hereditarium, filio patri succedente. Maximus fuit Sapa Inca in societate Incarum, locum summum in hierarchia societatis tenens, et in rebus politicis et spiritualibus imperii partem praevalentem egit.

Quamquam primus rex Incarum fuisset Mancus Capac, primus qui auctoritatem Sapae Incae publice gessit fuit , sextus monarcha Incarum, qui inter annos 1350 et 1380 regebat. Nomina alia Sapae Incae sunt ***Apu*** (‘dominus’), ***Quapac Inca*** (‘Inca fortis’), et ***Sapa*** (‘solus’). Ultimus Sapa Inca fuit Atahualpa, qui anno 1533 a Conquistatoribus Francisci Pizardi necatus est; postea tamen, illo mortuo, multi titulum sibi vindicaverunt.

## Officia 
[thumb|upright=0.7|left|[Vexillum Saparum Incarum.]]
Fuit Sapa Inca dux absolutus imperii, potestatem administrationis civitatis, socialem, oeconomicam, et militarem habens. Curandum fuit quoque illi inopes papueresque imperii; tenuit officium cibi tempore calamitatis distribuendi atque festis populo providendi. Nomen igitur alterum tenuit Sapa Inca "amatoris et benefactoris pauperum" (Quechua *huacchacoya* vel *waqcha khuyaq*)*.*

Initio electus est Sapa Inca per ritualibus asperis, in quis Inti deo Soli creditus est Sapam Incam proximum eligere. in his rationibus tenuit Sapae Incae uxor prima (Quechua *coya*) auctoritatem magnam.

Symbolos divinitatis atque maiestatis regiae multos tenuit Sapa Inca, ut sceptrum (Quechua *topayauri*), thronum aureum (*ushno*), hastam plumatam (*suntur páucar*), et coronam imperialem (*mascapaicha*). Habuit quoque tunicam unicam, nomine ''t'opaqu,* quae repraesentavit regiones omnes Imperii Incarum et quas Sapa Inca solus gerere potuit. Etiam post mortem veneratus est Sapa Inca: mumia facta est corpore, et ossa sua saepe visitabantur ut populus de rebus magni momenti quaereret.

### Domus secunda 
Inca Roca, filius Capaci Iupancii de gente Hananis et imperator primus qui nomen Sapae Incae gessit, incipit dynastiam secundam circa anno 1350. Post mortem Capaci Iupancii, Quispe Iupancius, filius alter eius et frater consanguineus Incae Rocae, debuit rex fieri; gens tamen Hananis rebellavit et bellum civile gessit, et postea Incam Rocam regem fecit.

Vascare victo post bellum civile Incarum, in quo filii Huainae Capaci Vascar et Atahualpa inter se pugnabant, Atahualpa factus est Sapa Inca; fuit de facto imperator ultimus Imperii Incarum. Die 26 Iulii 1533 interfectus est Atahualpa a Conquistatoribus Hispanicis iussu Francisci Pizardi; post eum fuerunt nonnulli duces qui a Hispanicis electi sunt et qui nomen Sapae Incae sibi imposuerunt.

## Sapae Incae post deductionem Hispanicam Americarum 
## Nota bene 
## Nexus interni 
* America Praecolumbiana
* Cuscum
* Imperium Incarum
* Mancus Capac

## Notae 
## Nexus externi 
* *El primer nueva corónica y buen gobierno,* liber a Philippo Guamán nobili Quechuano de historia Imperii Incarum
* *Historia Incarum,'' commentarius regium Cusci Saparumque Incarum a Manco Capac usque ad Atahualpam, a Petro Sarmiento de Gamboa scriptus

Categoria:America praecolumbiana
Categoria:Historia Aequatoriae
Categoria:Monarchia
Categoria:Tituli regales