open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
67 a.C.n.

AVC DCLXXXVII = Manio Acilio Glabrione, Gaio Calpurnio Pisone consulibus
## Eventa 
### Romae
*Prima lex Gabinia, a tribuno plebis Aulo Gabinio lata, summum imperium in bello Mithridatico a Lucio Lucullo, qui id bellum paene confecerat, ad Acilium Glabrionem consulem transfert.
*Altera lex Gabinia *de bello piratico* imperium extraordinarium et infinitum instituit ad bellum adversus piratas gerendum. Quae provincia Pompeio destinata erat, qui, immensa classe coacta, paucis mensibus piratas ex omni mari expulit ac postea eos in Cilicia proelio vicit et in mediterraneis agris collocavit, ita ut terris inter se divisis,   ex agricultura quaestum haberent, non ex piratica. Quae lex vi perlata est, senatoribus vehementer obstantibus et infracta intercessione tribunicia.
*Lex Calpurnia de ambitu, a consulibus instigante senatu lata, poenas graviores faciebat. Etenim ambitus tum rempublicam Romanam ad perniciem praecipitabat.
*Lex Roscia theatralis, a tribuno plebis Lucio Roscio Othone lata, quattuordecim primos ordines in cavea equitibus adsignabat.

### Bellum Mithridaticum
*Apud Zelam Mithridates VI Luculli legatum Triarium vicit, in quo proelio multi tribuni centurionesque perierunt. Lucullus proelio iam confecto ex Armenia advenit. Paulo post milites eum sequi recusarunt quia consul Acilius Glabrio ei successor Roma missus erat. Ita Romani et Pontum et Cappadociam amiserunt et Mithridates paene totum regnum paternum reciperavit.
### In Iudaea
* Reginae Salomae Alexandrae mortuae successit primum maior natu e filiis Hyrcanus. Qui segni indole et miti erat, fortasse regno impari ː post paucos menses frater eius Aristobulus secessionem fecit et rerum potitus est. Privatum in posterum fore pactus est Hyrcanus sed vir Idumaeus fortis et potens, Antipater nomine eius causam suscepit. Hyrcanum ad Nabataeorum regem Aretam, eius amicum,  misit et societatem inter eos composuit. Unde bellum inter duos fratres de regno ortum est.

## Nati 
## Mortui 
Salome Alexandra, regina Iudaeorum.
68 a.C.n.

## Eventa 
### Bellum Mithridaticum
*Lucullus Artaxata, antiquum Armeniorum caput, obsedit nec expugnare potuit. Tunc in Mesopotamiam sese recepit ubi urbe Nisibi potitur (in qua rex Tigranes thesauros suos condiderat) et ibi hiemare cum exercitu constituit.
*In Ponto Fabius legatus a Mithridate victus et Cabirae obsessus a Triario (alio Luculli legato) liberatus est.

## Nati 
## Mortui
69 a.C.n.

## Eventa 
thumb|Regnum Tigranis Magni.
### Romae
*Dedicatio aedis Capitolinae a Quinto Lutatio Catulo restitutae.
### Bellum Mithridaticum
*6 Octobris : Lucullus proconsul apud Tigranocertam regem Armeniorum Tigranem II proelio vicit. Mox ipsa Tigranocerta, capite regni eius, potitus est.

## Nati 
* Cleopatra VII, regina Aegypti

## Mortui
56 a.C.n.

## Eventa 
***Mense Aprili** : pactum Lucense quo societas inter Pompeium, Crassum et Caesarem renovabatur : Crassus et Pompeius consules fieri debebant, ut proconsulatum Caesaris lege prorogarent.
* In **Gallia** Caesar cum Venetis et ceteris populis propter Oceanum habitantibus bellum gessit. Legatus eius Decimus Iunius Brutus classi praefectus victoria navali hoc bellum prospere confecit. Interea Crassus Iunior Aquitaniam subegit.

## Nati 
## Mortui 
* Lucius Licinius Lucullus, vir publicus Romanus; natus est anno 117 a.C.n..
66 a.C.n.

AVC DCLXXXVIII = Manio Aemilio Lepido, Lucio Volcacio Tullo consulibus

## Eventa 
### Romae
* Mense Ianuario : ex lege Manilia *de imperio Gn. Pompei* hodie dicta et  a tribuno plebis Gaio Manilio lata, summum imperium in bello Mithridatico a Manio Acilio Glabrione ad Gnaeum Pompeium Magnum translatum est, qui velut dominus Asiae factus est. Tum Cicero, qui eo anno praetor erat, orationem *Pro Lege Manilia* inscriptam habuit, quam primam ad populum pronuntiavit.
*Publius Autronius Paetus et Publius Cornelius Sylla consules ad annum 65 a.C.n.   per comitia  designati ex lege Calpurnia de ambitu damnati sunt : accusatores  Lucius Aurelius Cotta et Lucius Manlius Torquatus in eorum locum consules creati sunt. Tunc qui consulatum a populo impetraverant et apud iudices amiserant consules in eorum locum designatos necare voluerunt nec quicquam efficere potuerunt quia res mox divulgata est : quia Lucius Sergius Catilina, qui a petitione consulatus et ipse repetundarum accusatione prohibebatur,   huic coniurationi intererat, *prima Catilinae coniuratio* vulgo appellatur.

### Bellum Mithridaticum
*Primum omnium Pompeius foedus quod Lucullus cum Parthorum rege Sinatruce  fecerat, isdem verbis cum successore Phraate III renovavit. Ita hostibus omnem spem a Parthis praecidit.
thumb|Tigranis imperium a Pompeio in avitum regnum tum redactum..
* In Armenia Minore non longe a flumine Lyco Pompeius nocturna pugna Mithridatem vicit. Rex per Colchidem usque ad Chersonesum Tauricam effugere potuit, sed maiorem partem exercitus amisit. In ipso loco quo vicerat Pompeius  novam urbem, 'Nicopolin' (nomen Graece significat *Victoriae civitatem*), condidit ubi consederunt veterani et aegri milites.
*A Tigrane iuniore accitus, qui a patre Tigrane, Armeniorum rege, secesserat, Pompeius Armeniam invasit. Tum metuens vetus rex, cuius fines Parthi priore anno vastaverant, Fortunam temptare noluit et  in fidem Romani imperatoris sese tradidit. Benigne acceptus a Pompeio in regnum paternum restitutus  et amicus sociusque populi Romani appellatus est : quae vero bello ipse adquisiverat ei ademit et multas pecunias ab eo exegit. Ita regnum socium inter Romanos et Parthos intererat, quod provincias Romanas tueretur.
*In Armenia hiemavit Pompeius ubi incursiones Albanorum regis in castra sua circa Saturnaliorum tempus reppulit.

## Nati 
## Mortui 
*Machares, Mithridatis VI filius, ab eo Chersoneso Tauricae praefectus. Ad societatem proconsulis Luculli transierat.
*Gaius Licinius Macer, annalium scriptor
70 a.C.n.

## Eventa 
* Consules Cn. Pompeius et M. Licinius Crassus *legem Liciniam-Pompeiam* pertulerunt quae tribuniciam potestatem in integrum restituebat et legem Syllanam quae eam imminuerat abrogabat.
* Iudicium de Verre, pro praetore Siciliae qui provinciam expilaverat, a Siculis eorumque patrono Cicerone accusatus. Verres sententiam iudicum non expectans in exsilium abiit. Cicero Verrines sive *in Verrem* orationes edidit ac summam gloriam oratoriam adeptus est.
**Lex Aurelia iudiciaria*, a Lucio Aurelio Cotta suffragante Pompeio lata, quae partem iudiciorum equestri ordini  reddebat et legem Sullanam de ea re abrogabat.

## Nati 
* 15 Octobris - Publius Vergilius Maro, poeta Romanus (mortuus anno 19 a.C.n.)

## Mortui
Saeculum 3 a.C.n.

**Saeculum 3 a.C.n.** saeculum est quod annos 300 a.C.n.–201 a.C.n. comprehendit.

## Eventa 
## Decennia annique 
saeculum 4 a.C.n. - saeculum 3 a.C.n. - saeculum 2 a.C.n.

Categoria:Saeculum 3 a.C.n.
Saeculum 4 a.C.n.

[thumb|140px|[Plato, philosophus Graecus]]
[thumb|140px|[Alexander Magnus, rex Macedoniae]]
**Saeculum 4 a.C.n.** est saeculum quod annos 400 a.C.n.–301 a.C.n. comprehendit.

## Eventa 
* 18 Iulii - 390 a.C.n. vel 387: Galli Italia invadentes Romanos ad flumen Alliam pervicerunt.

## Homines praeclari 
* Marcus Furius Camillus, miles, vir rei publicae, dictator Romanus
* Plato, philosophus Graecus
* Alexander Magnus, rex Macedoniae
* Aristoteles, philosophus Graecus
* Xenophon, scriptor Graecus
* Philippus II, rex Macedoniae 
* Darius III, rex Persarum
* Demosthenes, orator Graecus
* Ptolemaeus I, rex Aegypti
* Seleucus I Nicator, rex Persarum
* Candragupta Maurya, conditor Imperii Mauryani

## Decennia annique 
saeculum 5 a.C.n. - saeculum 4 a.C.n. - saeculum 3 a.C.n.

Categoria:Saeculum 4 a.C.n.
Saeculum 5 a.C.n.

**Saeculum 5 a.C.n.** saeculum est quod annos 500 a.C.n.–401 a.C.n. comprehendit.

## Eventa 
## Decennia annique 
saeculum 6 a.C.n. - saeculum 5 a.C.n. - saeculum 4 a.C.n.

Categoria:Saeculum 5 a.C.n.
71 a.C.n.

## Eventa 
*In Lucania ad Peteliam Crassus Spartacum et servorum exercitum vicit. Hostes qui pugnae superfuissent a Pompeio ex Hispania redeunte profligati sunt. Finis huius belli fuit et Crassus Romae de servis ovationem celebravit.
***Bellum Mithridaticum** : Heraclea Pontica a proconsule Marco Aurelio Cotta capta est.

## Nati 
## Mortui 
*Spartacus
72 a.C.n.

## Eventa 
*In **Italia** senatus ambos consules, Gellium et Lentulum, adversus servos seditiosos misit. Gellius quidem copias alterius servorum ducis, Galli Crixi, ad montem Garganum delevit sed Spartacus Lentulum in Piceno superavit et paulo post proconsulem Galliae Cisalpinae, Quintum Cassium Longinum, qui consul anno priore fuerat, proelio vicit. Tum iratus senatus Licinium Crassum pro praetore exercitui praefecit. Cuius legatus Mummius cladem accepit dum Spartacum solus adoritur. Crassus indignans exercitus partem decimavit, quod supplicium crudele tum post longum tempus renovavit.
*In **Hispania** Sertorius a legato suo Perpenna et aliis qui cum eo coniuraverant insidiis occisus est. Dux exercitus in Sertorii locum factus Perpenna cito a Pompeio victus, captus, interfectus est. Hic fuit finis belli civilis Sertoriani.

## Nati 
## Mortui 
*Quintus Sertorius, ductor exercitus factionis Marianae.
*Marcus Perperna Veiento, ductor exercitus factionis Marianae.
*Crixus, dux Gallicus servorum in bello Spartaci.
76 a.C.n.

## Eventa 
* Gnaeus Octavius et Gaius Scribonius Curio consules creati sunt
* Hierosolymis mortuo Alexandro Iannaeo regi successit eius uxor Salome Alexandra (quamvis res rara erat apud Iudaeos femina regina). Simul maior natu e filiis Iohannes Hyrcanus summus sacerdos factus est.

## Nati 
## Mortui 
Alexander Iannaeus, Iudaeorum rex e stirpe Hasmonea
77 a.C.n.

## Eventa 
*Ineunte anno novi consules nondum creati erant et interrex reipublicae praeerat. Marcus Aemilius Lepidus, proconsul Galliae (consul anno  priore fuerat) quia acta Syllana rescindere volebat exercitum Romam duxit vi ut impetraret quae ei a senatu denegabantur. Tum senatus consultum ultimum adversus eum edictum est et ad Campum Martium a proconsule Quinto Lutatio Catulo, qui anno priore eius collega in consulatu fuerat, victus Lepidus in Sardiniam fugit. Reliquos coniuratos in Gallia Cisalpina profligavit  Pompeius in itinere dum in Hispaniam pergit bellum cum Perperna et Sertorio gesturus.

## Nati 
## Mortui 
*Marcus Aemilius Lepidus, vir consularis.
*Marcus Iunius Brutus, pater Caesaris interfectoris.
78 a.C.n.

## Eventa 
*Illo anno magna dissensio fuit inter consules Marcum Aemilium Lepidum qui omnia acta Syllana rescindere volebat et Quintum Lutatium Catulum qui summa contentione contra nitebatur. Nec comitia consularia ad proximum annum haberi potuerunt...

## Nati 
## Mortui 
* Lucius Cornelius Sylla qui dictatura abdicaverat.
* Lucius Thorius Balbus, vir militaris et triumvir monetalis Romanus; natus est circa annum 110 a.C.n..
81 a.C.n.

## Eventa 
*27-28 Ianuarii : Sylla de Mithridate Romae triumphavit.
*Publicata parte agrorum Sulla colonias veteranorum in civitates quae Marianas partes secutae erant deduxit.
*Sylla ad consulatum designatus dictaturam abdicavit.

## Nati 
## Mortui
73 a.C.n.

## Eventa 
### Italia
*Incipit in Campania bellum Spartaci, quod alias bellum gladiatorium vel Tertium Bellum Servile dicitur. Gladiatorum fugitivorum manum ducens Spartacus praetorem Gaium Claudium Glabrum ad montem Vesuvium fugavit. Tum pastorum aliorumque agrestium hominum multitudinem sibi adiunxit et urbes vicinas diripiebat. Mox alium praetorem quoque adversus se a senatu Romano missum, Publium Varinium, proelio vicit.

## Nati 
## Mortui
74 a.C.n.

## Eventa 
*Nicomedes IV regnum suum Bithyniam populo Romano testamento legavit, e quo senatus novam provinciam facere constituit. Unde tertium bellum inter Romanos et Mithridatem VI, regem Ponti qui Bithyniam sibi vindicabat, oriri necesse erat. Ambo consules omni modo operam dabant ut hoc bellum sibi mandaretur. Aurelius Cotta Bithyniae proconsulatum impetravit, sed Lucullus, mortuo Octavio qui Ciliciae praeerat, illam provinciam summa contentione flagitavit et obtinuit. Ita velut duo duces ad unum bellum fuere.

## Nati 
## Mortui 
* Nicomedes IV, rex Bithyniae
85 a.C.n.

## Eventa 
### Bellum Mithridaticum
*Proconsul Lucius Valerius Flaccus in Asiam cum exercitu pervenit ubi ob avaritiam imperitiamque militibus parum gratus a legato suo Gaio Flavio Fimbria Nicomediae occisus esse traditur. Imperator a militibus conclamatus Fimbria variis proeliis Mithridatem devicit qui Mitylenas confugit. Reliquam Asiam vastavit et Ilienses, quia non in suam sed in Lucii Syllae fidem sese dederant saeviter concidit et urbem eorum delevit, quamvis cognati populo Romano vulgo dicerentur. Tum rex Ponticus ad Syllam sese convertit qui pacem vehementer desiderabat ut ad Italiam  properare et inimicos opprimere posset, qui hostem publicum eum esse edixerant et  rerum Romanarum potiebantur.
*Pactum inter Syllam et Mithridatem factum est quo primum bellum Mithridaticum finitur. Regno paterno contentus Mithridates ultra flumen Halyn recedere et classem victoribus tradere coactus est. Quo facto antequam Romam rediret Sylla primum contra Flavium Fimbriam, legatum Valerii Flacci successoris sibi ab inimicis in Bello Mithridatico dati, iter fecit. A militibus desertus qui adversus Romanos pugnare nolebant Fimbria sese Pergami in templo Aesculapii ipse necavit.

## Nati 
*Marcus Iunius Brutus

## Mortui 
* Gaius Iulius Caesar (praetor 92 a.C.n.)
* Lucius Valerius Flaccus (consul 86 a.C.n.)
*Gaius Flavius Fimbria, dux Romanus.
83 a.C.n.

AVC DCLXXI, Lucio Cornelio Scipione Asiatico (vel Asiageno) et Gaio Norbano consulibus

## Eventa 
### Primum bellum civile Romanorum 
***Vere** Sylla quinque legiones (in totum cum sociis et auxiliariis quadraginta milia hominum) e Graecia Brundisium traicit. Quintum Metellum Pium statim sive ex Liguria sive ex Africa cum nonnullis copiis ad sese venientem sibi consociavit : uterque aequo iure exercitus ducebat quoniam ambo proconsules adhuc esse adfirmabant, quamquam senatus populusque Marianae factioni oboedientes imperium ambobus iamdiu abrogaverant. Item Pompeius qui tres legiones in Piceno e clientibus patris sui privatim conscripserat Syllam sponte sua adiit atque societatem cum eo iniit. Econtra pars senatus quae Romae remanserat et incolae Urbis saevitiam ultoris paventes cum consulibus et Papirio Carbone faciebant. Ita ad senatus consultum ultimum ventum est, *curarent consules ne quid respublica detrimenti caperet*.
*Sylla et Metellus a Brundisio iter in Campaniam fecerunt et consulem Norbanum ad montem Tifatam vicerunt. Alterius consulis milites ad Teanum Sidicinum a Scipione ad Syllam defecere et consul solus in castris una cum filio captus est.
*Quintus Sertorius in Hispaniam, provinciam iamdiu sibi decretam, profectus, cum a praetoribus illius provinciae acceptus non esset, novum bellum movit.
* **Mense Iulio** Capitolium Romae ignota de causa exarsit.

### Bella Mithridatica 
*In Cappadocia *secundum bellum Mithridaticum* inter praetorem Lucium Licinium Murenam et Mithridatem VI.

## Nati 
* Marcus Antonius magistratus et vir publicus (mortuus anno 30 a.C.n.)

## Mortui
86 a.C.n.

## Eventa 
### Bellum Mithridaticum
*Kalendis Martiis Athenae post longam obsidionem  a Cornelio Sylla tandem expugnatae sunt, qui paucis post diebus Acropoli quoque capta de Aristione ceterisque Ponticorum fautoribus supplicium sumpsit. Paulo post et Piraeo potitus est unde hostes, Archelao duce, Chalcidem in Euboeam mari sese recepere (Sylla sequi non poterat, quia naves ei deerant).
*Eodem anno Ponticus exercitus bis in Boeotia ad Chaeroneam et ad Orchomenum a Romanis victus est. Tum Archelaus, dux Mithridatis, ad Syllam transfugit et Pontici, Graeciam relinquentes, sese in Asiam et in insulas receperunt.
*Dum haec in Graecia geruntur  Romae Gai Marii fautores consulem Lucium Valerium Flaccum successorem Lucio Syllae dant, ad bellum Mithridaticum gerendum. At Sylla qui hostis publicus ab inimicis iudicatus erat exercitum suum novo proconsuli tradere recusavit.
### Primum bellum civile Romanorum
*Gaius Marius consul septimum Romae obiit. Cui Valerius Flaccus suffectus est atque statim in Asiam ad bellum Mithridaticum  missus Syllae ut succederet. Etenim factio quae tum Romae dominabatur Syllae imperium abrogaverat atque eum hostem publicum esse decreverat.

## Nati 
## Mortui 
*Idibus Ianuariis : Gaius Marius, septiens consul.
87 a.C.n.

AVC DCLXVII, Gnaeo Octavio  Lucio Cornelio Cinna consulibus
## Eventa 
### Bellum Mithridaticum
*Adventu Syllae cum exercitu in Graeciam comperto Boeotia a Mithridate ad Romanos defecit. Imperator Romanus Athenas ubi hostes consederant obsidere incipit.
### Primum bellum civile Romanorum
*Eo anno magna dissensio inter consules erat : nam Cornelius Cinna partibus Gai Mari et praepollentiae novorum civium Italicorum in comitiis tributis favebat, Gnaeus Octavius contra iura veterum civium et leges Syllanas retinere volebat. Post varias pugnas Cinna in Campaniam fugit ubi legionem ad sese convertit. Interim senatus ei et consulatum et civitatem Romanam ademit. Porro Lucium Cornelium Merulam flaminem dialem in eius locum sufficiunt. Mox Marius in Italiam redit atque una cum Cornelio Cinna, Sertorio, Papirio Carbone Romam obsidet. Senatus omni spe destitutus legatos de pace ad eos misit : in civitatem Marium et Cinnam restituere coacti sunt, item  Merulam e magistratu destituere et consulatum Cinnae reddere. Postquam in urbem introducti sunt Marii fautores cum consulis Gnaei Octavii tum et aliorum senatorum qui sibi adversabantur capitibus Rostra exornarunt.
*Exeunte anno, omissis comitiis, consules in sequentem annum sese ipsi renuntiaverunt Gaius Marius septimum et Cornelius Cinna iterum.

## Nati 
## Mortui 
*Gnaeus Pompeius Strabo, vir consularis, pater Pompei Magni.
*Gnaeus Octavius, consul.
*Lucius Cornelius Merula, flamen dialis, sibi ipse mortem adscivit.
*Marcus Antonius, vir consularis et clarus orator.
*Lucius Iulius Caesar Strabo, homo consularis et censorius, una cum fratre minore Gaio poeta et pontifice.
*Gaius Atilius Serranus, homo consularis.
*Publius Licinius Crassus, vir consularis et censorius.
*Quintus Lutatius Catulus, vir consularis.
88 a.C.n.

## Eventa 
### Bellum Mithridaticum
* Dum Romani Bello Sociali in Italia detinentur, Mithridates VI regem Nicomedem IV, Romanorum socium,  e Bithynia expellit finesque eius vastat. Inde in provinciam Romanam invadit victoque legato Aquilio magnam caedem Romanorum Italicorumque hominum per omnes urbes Asiae fieri iubet (octoginta milia hominum sic perisse traduntur, quod tamen maius vero esse videtur). Postremo insulam Rhodum, qui societatem Romanorum servabat, frustra oppugnat.
*Mithridatis dux Archelaus magna cum classe in Graeciam profectus insulam Delum occupavit ubi multos homines Italicos interfecit. Mox Euboeam ipsasque Athenas (ubi Aristion tyrannidem instituit) in amicitiam regis Pontici adlexit. Postremo reliquam Graeciam quoque (Peloponnesum, Boeotiam praeter Thespias quas obsidere coepit) in sese convertit.
*Anno exeunte ancipite exitu apud Chaeronaeam pugnatum est inter Quintum Braetium Suram (qui legatus erat Macedoniae praetoris Sentii Saturnini) et Archelaum Aristionemque.
### Primum bellum civile Romanorum
*Syllae consuli sorte obvenit Asia et bellum Mithridaticum. At Gaius Marius per tribunum plebis Publium Sulpicium Rufum legem tulit quae novos cives Italicos per omnes tribus distribueret ; qui novi cives numero plures erant prioribus. Itaque comitiis tributis habitis Mario gratiam egerunt et bellum Mithridaticum, ut ille cupiebat, a Sylla ad Marium nova lege transtulere. Sylla vero qui tum iam in Campania apud exercitum in Asiam transiturus erat, nuntio illo allato, quattuor legiones in inimicos duxit et una cum collega Quinto Pompeio urbem Romam vi cepit. Sulpicio Rufo occiso, Marius latuit Minturnas fugiens atque inde nave in Africam. Duodecim praecipui seditionis duces (inter quos Marius et filius eius) hostes publici iudicati sunt. Tale fuit initium cruentissimi belli civilis.
* Paulo post consul Pompeius Rufus, dum exercitum a Pompeio Strabone sibi traditam recipit, a militibus suis necatus est.

## Nati 
## Mortui 
*Manius Aquillius (consul 101 a.C.n.)
*Publius Sulpicius Rufus, tribunus plebis
*Quintus Pompeius Rufus, consul.
89 a.C.n.

AVC DCLXV, Gnaeo Pompeio Strabone et Lucio Porcio Catone consulibus
## Eventa 
### Bellum sive Marsicum sive Sociale
*Lucius Cato consul proelio quodam adversus Marsos occisus est. Contra Gnaeus Pompeius Strabo in Etruria Marrucinos Marsos Vestinosque subegit. Item Sylla cum Hirpinis et Sabinis feliciter pugnavit.
*Eodem anno Romae praetor urbanus Aulus Sempronius Asellio medio Foro, cum Dioscuris sacrificaret, quia debitoribus nimis favere existimabatur, a creditoribus caesus est.

## Nati 
## Mortui 
*Lucius Porcius Cato, consul.
* 11 Iunii - Titus Didius, vir publicus Romanus; natus est ignoto anno.
*Aulus Sempronius Asellio, praetor urbanus.
90 a.C.n.

AVC DCLXIV, L. Iulio Caesare P. Rutilio Lupo consulibus
## Eventa 
### Bellum sive Marsicum sive Sociale
[thumb|[Denarius ITALIA inscriptus a sociis Marsicis anno 90 a.C.n. Corfinii percussus.]]
*Ambo consules hanc provinciam acceperunt atque exercitus in hostes Italicos duxerunt. Cum autem multis Italiae locis  simul pugnaretur, ambo exercitus in plures partes divisi sunt et multi legati utrique consuli adscripti. Varia fortuna eo anno pugnatum est : ipse consul Rutilius Lupus victus et occisus est, cui successor in consulatu non fuit quia comitia habere non vacabat. Exercitus eius Quinto Servilio Caepioni et Gaio Mario, legatis pro consulibus, a senatu traditus est. Mox et ipse Servilius periit : Marius exercitui consulis solus praefuit.
*Lucius Caesar consul *legem Iuliam de civitate* tulit quae omnibus sociis Italicis qui fidem erga Romanos servaverant (Velleius Paterculus II.16.4 : *arma aut non ceperant aut deposuerant maturius*) civitatem Romanam dabat.

## Nati 
* Gaius Scribonius Curio, vir publicus et militaris Romanus (mortuus anno 49 a.C.n.).

## Mortui 
*Publius Rutilius Lupus, consul
*Quintus Servilius Caepio, dux exercitus Romanus.
*Sextus Iulius Caesar, proconsul.
95 a.C.n.

## Eventa 
* Lucius Licinius Crassus et Quintus Mucius Scaevola consules creati sunt qui consules legem Liciniam Muciam dictam pertulerunt quae iuberet Latinos atque Italicos, qui civitatem Romanam fraude usurpassent, e tabulis oblitterari et in patriam redire.

## Nati 
## Mortui
98 a.C.n.

Quinto Metello et Tito Didio consulibus 
## Eventa 
*Lex Caecilia-Didia trium nundinarum spatium inter promulgationem et rogationem cuiuscumque legis interesse iubet.

## Nati 
## Mortui
91 a.C.n.

## Eventa 
***Romae** tribunus plebis Livius Drusus a sicario quodam domi necatus est. Qui in tribunatu leges agrariam, frumentariam iudiciariamque pertulerat qua iudicia a Gaio Graccho eis adempta senatoribus  reddiderat dum trecentos equites lectos numero senatorum addit : etenim nobilium partibus favebat atque ordinis equestris animos senatoribus reconciliare conabatur. Quod ut efficeret plebem quoque largitionibus permulcere instituerat ne inceptis suis obstaret. Praeterea morte prohibitus est ne legem de sociis quoque promulgaret quae civitatem Romanam liberis hominibus Italiae daret. Qua spe destituti eodem anno Italici socii adversus Romanos arma ceperunt, quod initium fuit cruentissimi *Belli Socialis* alias *Belli Marsici* quoque dicti. In fine tamen omnibus invisus fieri coeperat : mortuo Licinio Crasso censore qui Livium tuebatur consul Marcius Philippus  religiosis causis praetentis omnes leges a Druso latas sustulit.
***Iaponia** Isonokami Templum constitutum est.

## Nati 
## Mortui 
* 20 Septembris - Lucius Licinius Crassus, censor et  vir consularis et orator Romanus; natus est anno 140 a.C.n..
*Mense octobri : Marcus Livius Drusus, tribunus plebis
101 a.C.n.

thumb|300px|Teutonum Cimbrorumque invasio.
## Eventa 
### In Italia 
* **30 Iulii** : consul Gaius Marius et proconsul Lutatius Catulus  Cimbros in Pugna Camporum Raudii apud Vercellas vicerunt, quae pugna finem bello Cimbrico imposuit. Ambo simul Romae triumphaverunt.
***Romae** comitiis tribuniciis ingens flagitium fuit : Nonnius vel Nunius quidam, petitor tribunatus, ipso die comitiorum a satellitibus competitoris Lucii Appulei Saturnini occisus est qui ita decimum locum in collegio sibi paravit. Impunitas ei fuit ob politicam societatem cum consule Gaio Mario.

### In Libya 
* Ptolemaeus Apion rex Cyrenaicae factus est.

### In Aegypto 
* Cleopatra III a filio Ptolemaeo X Alexandro I necata est.

## Nati 
## Mortui 
* Cleopatra III, parricidio.
92 a.C.n.

C. Claudio Pulchro et M. Perperna consulibus
## Eventa 
* **In Asia** Lucullus in Armeniam invasit, postea per sex saecula Romani et Persae inter se bellum gesserint.
* **Romae** Publius Rutilius Rufus consularis, vir sanctissimus summaeque innocentiae, repetundarum damnatur et Mytilenas exsulatum proficiscitur. Etenim anno priore, cum legatus Asiae proconsulis esset, avaritiae publicanorum obviam ire provincialesque tueri voluerat. Quam ob rem post reditum a publicanis repetundarum accusatus est. At illo tempore, secundum legem Semproniam a Gaio Graccho latam, iudicia penes equites erant, e quorum numero publicani sumebantur. Tam iniquum iudicium magnam indignationem movit et anno proximo tribunus plebis Livius Drusus nova lege  ab equitibus ad senatores iudicia transferre voluit. Ita discordantium summorum ordinum Romanorum magnum exemplum eluxit.

## Nati 
## Mortui
102 a.C.n.

thumb|Teutonum Cimbrorumque invasio.
## Eventa 
*Autumno consul Gaius Marius Ambrones et Teutones apud Aquas Sextias vicit et eorum regem Teutobod captivum fecit.

## Nati 
## Mortui
104 a.C.n.

## Eventa 
*Lex Domitia *de sacerdotiis*, a tribuno plebis Gnaeo Domitio Ahenobarbo lata, quae ius sacerdotum subrogandorum a collegiis ad populum transtulit.

## Nati 
## Mortui
109 a.C.n.

## Eventa 
* Romae - Quintus Caecilius Metellus Numidicus et M. Junius Silanus consules creati sunt.

## Nati 
## Mortui
113 a.C.n.

## Eventa 
* Gnaeus Papirius Carbo et Gaius Caecilius Metellus Caprarius consules Romani fuerunt.
* Exercitus Romanus apud Noreiam clade gravi a Cimbris illata affectus est.

## Nati 
## Mortui
114 a.C.n.

## Eventa 
### Romae 
* Manius Acilius Balbus et Gaius Porcius Cato consules Romani fuerunt.
* Primum templum Veneris constructum est.

### Asiae Minore 
* Mithridates VI Eupator rex Bospori fit.

## Nati 
* Quintus Hortensius Hortalus, vir publicus Romanus; mortuus est anno 50 a.C.n..
* Lucius Orbilius Pupillus grammaticus; mortuus est anno 14 a.C.n..

## Mortui
115 a.C.n.

## Eventa 
* Marcus Aemilius Scaurus et Marcus Caecilius Metellus consules Romani fuerunt.

## Nati 
## Mortui
116 a.C.n.

## Eventa 
* Quintus Fabius Maximus Eburnus et Gaius Licinius Geta consules Romani fuerunt.

## Nati 
*Ignoto die - Marcus Terentius Varro, grammaticus ac antiquarius Romanus; mortuus est anno 27 a.C.n..

## Mortui 
* 26 Iunii - Ptolemaeus VIII rex Aegypti; natus est anno 185 a.C.n..
* Mense Iunio vel Iulio - Cleopatra II, regina Aegypti; nata est anno 185 a.C.n..
117 a.C.n.

## Eventa 
* Lucius Caecilius Metellus Diadematus et Quintus Mucius Scaevola consules Romani fuerunt.

## Nati 
* Lucius Licinius Lucullus, vir publicus Romanus; mortuus est anno 56 a.C.n..
* Ptolemaeus XII rex Aegypti; mortuus est anno 51 a.C.n..

## Mortui
118 a.C.n.

## Eventa 
* Quintus Marcius Rex et Marcus Porcius Cato consules fuerunt.
* Urbs Narbo in Gallia Transalpina condita est.

## Nati 
## Mortui 
* Quintus Marcius Rex, consul Romanus; natus est ignoto anno.
200 a.C.n.

## Eventa 
* Alterum bellum Macedonicum a Philippo V rege Macedonum contra Romanos instituta est.

## Nati 
## Mortui 
* Marcus Valerius P.f. Laevinus, consul Romanus
110 a.C.n.

## Eventa 
* Spurius Postumius Albinus et M. Minucius Rufus consulibus

## Nati 
*Titus Pomponius Atticus, amicus Ciceronis, mortuus est anno 32 a.C.n.

## Mortui 
* Cornelia Africana, uxor Tiberii Gracchi Maioris et filia Scipionis Africani
111 a.C.n.

## Eventa 
### Romae 
* Urbs Roma destructa est incendio.
* Iugurtha, rex Numidiae, corrupit ducem Lucium Calpurnium Bestiam sociosque alteros Romanos ut perciperet molle foedus.

### Asiae 
* Domus Han affixit regnum Vietnamicum Nam Viet.

## Nati 
## Mortui
119 a.C.n.

## Eventa 
* Lucius Aurelius Cotta et Lucius Caecilius Metellus Dalmaticus consules fuerunt.

## Nati 
## Mortui 
* Gaius Papirius Carbo, consul anni 120 a.C.n.
120 a.C.n.

## Eventa 
* Gaius Papirius Carbo et Publius Manilius consules Romani fuerunt.

## Nati 
* Gaius Licinius Verres vir publicus Romanus; mortuus est anno 43 a.C.n..

## Mortui 
* Carneades, philosophus Graecus, natus est anno 214 a.C.n..
197 a.C.n.

## Eventa 
* Pugna ad Cynoscephalas commissa Titus Quinctius Flamininus,  proconsul Romanus, Philippum V omnino vicit. Rex Macedonum pacem petiit. Has condiciones pacis a senatu accepit: praesidia sua ex omnibus urbibus Graecis revocare debuit, mille talenta pendere, minorem filium Demetrium et alios nobiles iuvenes obsides Romam mittere, universam bellicam classem praeter quinque naves Romanis tradere. Ita Alterum bellum Macedonicum finem cepit. A quo tempore hegemonia mundana a Macedonibus ad Romanos translata est.

## Nati 
## Mortui 
* Attalus I qui conditor et primus rex regni Pergameni fuit, 72 annos natus.
196 a.C.n.

## Eventa 
*Isthmicis ludis, Corinthi, proconsul Romanus Titus Quinctius Flamininus libertatem Graecorum - hoc est ut omnes civitates Graecae sui iuris essent - laetantibus maxime omnibus proclamavit.

## Nati 
## Mortui
191 a.C.n.

## Eventa 
***10 Aprilis** : Templum *Matris Deum Magnae Idaeae* (in titulis M.D.M.I.), id est Cybelae, Romae in monte Palatino dedicatum est. Qui dies festus fuit per plura saecula.
*Mense aprili exeunte consul Romanus Acilius Glabrio et legatus consularis Marcus Porcius Cato, proelio ad Thermopylas commisso, Aetolos et regem Antiochum III vicerunt. Tum Antiochus Graecia relicta in Asiam rediit.
*Media aestate, navali ad Corycum pugna, praefectus classis Romanorum, C. Livius Salinator praetor, navarchum regis Antiochi, Polyxenidam, vicit (in qua pugna navali cum Romanis steterant Rhodii et Eumenes rex Pergamenorum).

## Nati 
## Mortui
190 a.C.n.

## Eventa 
thumb|Bellum inter Antiochum et Romanos , praecipuae pugnae atque itinera ab exercitibus facta.
*Aestate praetor Romanus Lucius Aemilius Regillus et Rhodii Polyxenidam, navarchum regis Antiochi III ad Myonnesum navali proelio vicerunt. Circa idem tempus Hannibalem novam classem e Phoenicia auxilio ducentem oppresserunt Rhodii prope flumen Eurymedon et urbem Siden : ita dux Carthaginiensis qui tum Seleucidis militabat ultra Pamphyliam procedere non potuit. Hac clade comperta, mari expulsus rex Antiochus Lysimacheiam et munimenta quae in Hellesponto fecerat hostibus reliquit et per medias  Asiae terras recessit.
* Circa mensem octobrem consul Lucius Cornelius Scipio, comitante fratre Publio, bellum cum Antiocho III gesturus exercitum suum Hellespontum traducit atque Asiam invadit. Quia magnam opem ab eo acceperant dum iter per Macedoniam Thraciamque faciunt, Scipiones  tributum adhuc debitum regi Macedonum Philippo V remitti atque filium eius Demetrium, qui obses Romae retinebatur, liberari iusserunt.
*Mense decembri, postquam condiciones pacis a Romanis prolatas aspernatus est, Antiochus proelium prope Magnesiam ad Sipylum committit : victus condiciones a victoribus impositas accipere coactus est.

## Nati 
## Mortui 
## Notae
187 a.C.n.

## Eventa 
*Mense Iulio, occiso in pugna patre Antiocho III, Seleucus IV regnum Syriae suscepit.

## Nati 
## Mortui 
*Antiochus III Magnus, rex Syriae.
185 a.C.n.

## Eventa 
## Nati 
* Ptolemaeus VIII rex Aegypti; mortuus est anno 116 a.C.n..
* Cleopatra II, regina Aegypti; mortua est anno 116 a.C.n..

## Mortui
183 a.C.n.

## Eventa 
## Nati 
## Mortui 
* Hannibal Barca
*Philopoemen, strategus Achaeorum
*Publius Cornelius Scipio Africanus
121 a.C.n.

## Eventa 
* Quintus Fabius Maximus Allobrogicus et Lucius Opimius consules Romani fuerunt.
* Gaius Sempronius Gracchus tribunus plebis una cum Marco Fulvio Flacco atque tribus milibus civium Romanorum a consule Lucio Opimio ex primo senatusconsulto ultimo in historia Romana necatus est.

## Nati 
## Mortui 
* Gaius Sempronius Gracchus tribunus plebis; natus est anno 153 a.C.n..
* Marcus Fulvius M.f. Flaccus vir publicus Romanus; natus est ignoto anno.
* Cleopatra Thea regina Syriae.
129 a.C.n.

## Eventa 
## Nati 
## Mortui 
*Scipio Aemilianus qui et Carthaginem (146 a.C.n.) et Numantiam (133 a.C.n.) delevit.
179 a.C.n.

## Eventa 
* Post mortem patris Perses novus Macedonum rex nominatus est.

## Nati 
## Mortui 
* Philippus V, ab anno 221 a.C.n. ad mortem rex Macedonum; natus est anno 238 a.C.n..
133 a.C.n.

## Eventa 
***In Asia** Attalus III rex Pergamenorum testamento populum Romanum regni sui heredem instituit. Quod tamen nothus quidam Eumenis II, Aristonicus nomine, sibi vindicavit et nomen regium Eumenem III assumpsit.
***In Hispania** Scipio Aemilianus Numantinos per octo menses obsessos  et fame confectos tandem in fidem suam recepit. Incolae urbem incenderunt et deditionem fecerunt. Talis fuit finis belli Numantini vel Celtiberici dicti.
***Romae** tribunus plebis Tiberius Sempronius Gracchus legem agrariam promulgavit qua vetabatur quemquam plus 500 iugerum agri publici possidere : quae supererant inopi plebi dividenda erant. Cum collega in tribunatu Marcus Octavius legi rogandae obstaret Tiberius, comitiis tributis habitis, tribuum suffragiis potestatem Octavii abrogavit atque ita legem suam perferre potuit. Tunc IIIviri agris dividundis creati sunt ipse Tiberius et frater minor Gaius Grachhus et Appius Claudius qui socer Tiberii erat. Mox iurisdictio etiam de illis agris eisdem insuper data est. Cum vero mense Iulio comitia ad tribunos proximi anni designandos in Capitolio haberentur Tiberius, metuens ne consilia sua inimici et optimates irrita facerent, plebi persuasit ut se tribunum iterum designarent : at optimates et pars tribunorum negabant licere bis eundem tribunum creari. Tum Tiberius et fautores eius fustibus armati comitia turbare coeperunt. Quo tempore  senatus  proxime in templo Fidei habebatur, ubi de ea seditione relatione facta, consul Mucius Scaevola quidem negavit vim sese adhibiturum. Tum quamvis privatus et togatus pontifex maximus Scipio Nasica optimates  contra Gracchanos rabide duxit : Tiberius et alii coniurati occisi et in Tiberim praecipitati sunt. Quae caedes multis historicis quodam modo initium bellorum civilium visa est quae post saeculum Actiaca pugna tandem finem nacta sunt.

## Nati 
## Mortui 
*Attalus III, rex Pergamenus
*Tiberius Sempronius Gracchus, tribunus plebis
163 a.C.n.

## Eventa 
* Aprilis : Comoedia Heautontimorumenos Publi Terenti Afri ludis Megalensibus acta est.

## Nati 
## Mortui
162 a.C.n.

## Eventa 
## Nati 
## Mortui 
* Gnaeus Octavius, vir consularis Romanus (consulatum anno 165 a.C.n. gesserat).
139 a.C.n.

## Eventa 
* Gnaeus Calpurnius Piso et Marcus Popillius Laenas consules Romani fuerunt.

## Nati 
## Mortui 
*Viriathus, dux Lusitanorum adversus Romanos
160 a.C.n.

## Eventa 
*Romae M. Cornelius Cethegus et  L. Anicius Gallus consules fuere.
* Adelphoe, comoedia nobilissima Publii Terenti Afri, ludis funebribus Aemili Paulli acta est.

## Nati 
## Mortui 
* Lucius Aemilius Paullus Macedonicus qui de rege Macedonico Perseo triumphaverat. Ludos funebres duo filii, Quintus Fabius Maximus et Publius Cornelius Scipio Aemilianus, ei fecere.
159 a.C.n.

## Eventa 
lata est Lex Cornelia Fulvia de ambitu

## Nati 
## Mortui 
* Publius Terentius Afer, scriptor Romanus
131 a.C.n.

## Eventa 
* Aristonicus Pergami tumultum contra Romam duxit, quo Publius Licinius Crassus Mucianius consul occisus est.
* Censor Quintus Caecilius Metellus Macedonicus conatus est removere Tribunum Gaium Antinium Labeonem Macerionem ab Senatu. Consilio defecto, Atinius Metellum detraxit ad Rupes Tarpeias ut eum de rupibus deiceret, sed alii senatores intercesserunt.
* Tribunus Gaius Papirius Carbo rogavit legem quae sivit in coetibus suffragia lata ferre clam.
* Primitius ambo censores sunt plebium (Metellus et Quintus Pompeius).
* Prima Acta Diurna edita sunt Romae.

## Nati 
## Mortui
140 a.C.n.

## Eventa 
* consulibus C. Laelio Sapienti et Q. Servilio Caepione.

## Nati 
* Lucius Licinius Crassus, vir publicus et orator Romanus; natus est anno 140.

## Mortui
153 a.C.n.

## Eventa 
*1 Ianuarii - Consules Romani primo officium eo die incipiunt (antea die 1 Martii).

## Nati 
## Mortui
155 a.C.n.

## Eventa 
*Legatio trium philosophorum, Academici Carneadis, stoici Diogenis Babylonii et peripatetici Critolai ab Atheniensibus 500 talentorum multam deprecatum Romam missa qua Athenienses damnati erant ob incursionem in Oropi fines. Eorum disputationes philosophicae Romae habitae indignationem Catonis Censorii moverunt.

## Nati 
## Mortui
146 a.C.n.

## Eventa 
* Consulibus Cn. Cornelio Lentulo et L. Mummio.
* Corinthum Consul Romanus L. Mummius diripuit.
* Carthago quoque est deleta sub senatus consulto ab Scipione Aemiliano, in finiente Tertio Bello Punico.
* Hipparchus aequinoctem discernit.

## Nati 
## Mortui 
* 28 Novembris - Gentius, ultimus rex Illyriensis.
* Critolaus - Strategus Achaeus (in proelio caesus).
201 a.C.n.

## Eventa 
*Philippus V, Macedonum rex, postquam insulam Samum et Aegyptiorum classem feliciter cepit, a Rhodiis et Pergameno rege Attalo (quibus Cyzicini quoque et Byzantini socii erant) navali proelio apud insulam Chium victus est.

## Nati 
## Mortui
202 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
* 19 Octobris - Romani Publio Cornelio Scipione Africano duce apud Zamam Karthaginienses vicerunt, quos Hannibal duxit. Hannibal cum equitibus rffugit, Poeni pacem petierunt. Hic fuit exitus secundi belli Punici. Tales condiciones pacis Carthaginiensibus impositae sunt :
*omnes naves longas praeter decem trieres et omnes elephantos Romanis tradere
*nemini bellum inferre nisi Romanis concedentibus
*talentorum argenti decem milia  annis quinquaginta victoribus pendere
### Aegyptus
*Agathocles, potentissimus Ptolemaei IV minister, rege  mortuo reginam Arsinoen interfici iussit quia sperabat sibi tutela infantis Ptolemaei V mandata rebus Aegyptiacis illius sceleris gratia praefuturum esse. At multo aliter evenit : nam Tlepolemus, Pelusii praefectus, militum seditionem movit et Agathocles Alexandriae a turba irata dilaceratus est.

## Nati 
## Mortui 
*Agathocles, minister Ptolomaeorum
203 a.C.n.

## Eventa 
## Secundum bellum Punicum
*Ineunte vere Scipio, cum ipse Uticam obsideret et hostes (qui numero praevalebant) non longe ab eo loco castra posuissent, Syphacem et Hasdrubalem Gisconis dolo adhibito superavit. Quia enim in aperto loco proelium committere reformidabat, de condicionibus pacis disceptare simulans, misit ad hostes legatos cum peritis militibus sub habitu servorum latentibus, qui aditus castrorum clam inspicerent. Qui cum tentoria e virgultis facta extra vallum imprudenter posita  et igni capiendo peropportuna animadvertissent, Scipio ex improviso noctu  castra incendio illato adortus est atque magnam partem hostium ignem fugientem et inermem delevit. Nihilominus duces cum paucis equitibus effugere potuerunt.
*Poeni novum exercitum raptim colligere festinaverunt sed proelio *apud Magnos Campos* dicto prope flumen Bagradam commisso, Scipio et socius Masinissa exercitum Carthaginiensium ab Hasdrubale Gisconis ductum et Numidas regis Syphacis vicerunt. Tunc senatores Punici, de salute civitatis anxii, Hannibalem ex Italia in Africam revocaverunt.
*Philippus V (rex Macedonum) cum rege Antiocho III foedus composuit, quo convenit, ut Ptolemaeo IV rege Aegyptiorum defuncto patrimonio eius potirentur.

## Nati 
## Mortui
206 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Pugna ad Ilipam commissa, auxiliantibus plerisque gentibus Ibericis, Publius Scipio duces Poenorum Magonem et Hasdrubalem Gisconis vicit ; qua victoria Carthaginienses e tota Hispania expulit. Postea seditionem militum suorum, ob moram stipendii coortam, repressit. Nec ira diuturna fuit : nam primam coloniam Romanam in Hispania, Italicam,  condidit ubi veterani et saucii considere possent. Mox Indibilem Ilergetum regem in Hispania septentrionali, qui etiam post exactos Poenos odium erga Romanos non deposuerat, subegit. Deinde Romam redire properavit ubi comitiis habitis consul ad annum 205 a.C.n. designatus est.

## Nati 
## Mortui
207 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Pugna apud Metaurum rivum commissa Hasdrubal a consulibus Romanis  Claudio Nerone et Marco Livio, qui exercitus suos coniunxerant, victus est : et exercitus et ipse periere.

## Nati 
## Mortui 
*Hasdrubal Barca, frater Hannibalis, dux Carthaginiensis.
208 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*In Hispania  pugna ad Baeculam commissa Romani, Publio Cornelio Scipione Africano duce, exercitum Punicum Hasdrubalis  vicerunt, qui postquam reliquias exercitus collegit, ad Pyrenaeos montes effugere properavit, in Italiam per Galliam et Alpes transiturus, novas Barbarorum copias fratri Hannibali ut suppeditaret.
*Ambo consules in Lucania prope Venusiam  in insidias imprudenter inciderunt et ab equitibus Hannibalis necati sunt. iam paulo antea exercitus Romanus qui a Tarento ad Locros iter faciebat prope Peteliam in insidias ab Hannibale structas inciderat: duo milia eorum occisi sunt, mille et quingenti capti.

## Nati 
## Mortui 
*Marcus Claudius Marcellus, quinquies consul Romanus.
*Titus Quinctius Crispinus, consul Romanus.
209 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*In Hispania, cum tres duces Carthaginienses castra sua in partibus diversis ac longinquis paeninsulae posuisse animadvertisset, Publius Cornelius Scipio statim ex hibernis a flumine Hibero magnis itineribus ad caput hostium imperii, Carthaginem Novam, contendit atque urbem ex improviso cepit. Carthago Nova amissa magno detrimento Poenis fuit, quia in illo litore portus maxime idoneus erat ad navales copias tuendas et commeatum Carthagine advectum recipiendum. Praeterea ibi res ad bellum necessarias fabricabant atque servabant tamquam in emporio. Postremo obsides e nobilissimis gentibus Ibericis tamquam fidei pignora traditos et ibi custoditos Scipio liberavit atque civitati quemque suae reddidit : ita enim amicitias et societates novas apud nationes indigenas sibi conciliabat.
*In Italia consul Fabius Maximus Tarentum expugnat. Proconsul Claudius Marcellus duplici pugna Hannibali obsteterat quin Tarentinis succurrere posset.

## Nati 
## Mortui
210 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Publius Cornelius Scipio, quamquam adhuc adulescens sed populari favore fretus, in Hispaniam cum proconsulari imperio missus est, ut patri mortuo anno priore succederet.

## Nati 
## Mortui
211 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Cum nec obsidionem Capuae solvere nec munimenta Romana perrumpere posset Hannibal, iter subitum et inexpectatum ad Romam facere decrevit (Hannibal ad portas). Sperabat enim sive urbem ipsam defensoribus vacuam ex improviso occupaturum sive saltem exercitum Romanorum ab obsidionis incepto patriae succurrendi  causa aversurum. Neutrum ei contigit efficere quia tunc temporis novi consules legiones annuas Romae legebant : quocirca multi milites casu aderant. Paulo post eodem anno Capuani sese dedere hostibus coacti sunt. Crudeliter in deditos saeviere Romani : optimates occisi sunt, plebs in servitutem redacta, ager publicatus est.
*In Hispania proconsul Publius Scipio et frater eius Gnaeus a Carthaginiensibus et eorum sociis Celtiberis separatim victi et necati sunt. Exercitus eorum deleti sunt.
*Romani societatem cum Foedere Aetolico et eorum sociis in Peloponneso (Elis, Sparta, Messene) adversus Macedones ineunt, ita ut Aetoli terra, Romani mari, bellum gesturi essent.

## Nati 
## Mortui 
*Publius Cornelius  Scipio, proconsul in Hispania.
*Gnaeus Cornelius Scipio, consul anno 222 a.C.n. atque dux Romanorum in Hispania.
212 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Hieme 213/212 : Nobiles adulescentes Tarentini, coniuratione facta, urbem suam Hannibali prodiderunt. Gaius Livius, qui praesidio Romano praefectus erat,  arcem retinere potuit, ubi mox a Carthaginiensibus et eorum sociis terra marique obsessus est, sed ab usu portus Hannibalem prohibebat.
* In Sicilia Claudius Marcellus Syracusas expugnavit. Archimedes, vir doctissimus, a milite quodam occisus est.
*Consules Appius Claudius Pulcher et Quintus Fulvius Flaccus Capuam octo legionibus obsidunt.

## Nati 
## Mortui 
*Archimedes mathematicus Graecus.
213 a.C.n.

## Eventa 
### Regna Hellenistica
*Philippus V urbem Lissum ad mare Hadriaticum vi cepit atque loca Illyriae circumiecta  subegit, a quibus bellum navale contra Romanos una cum Hannibale gerere volebat (Romani tum in eodem litore ad meridiem Epidamnum et Apolloniam occupabant).
*Antiochus III Sardium arcem per duos annos obsessam tandem cepit atque Achaeum interfici iussit.

## Nati 
## Mortui 
*Aratus Sicyonius, septies et decies strategus Foederis Achaici electus.
*Achaeus, dux et satrapes regni Seleucidarum, qui se regem in Asia Minore ipse fecerat postquam a rege suo defecit.
204 a.C.n.

## Eventa 
***4 Aprilis** : Magna Mater Cybele ex Asia Romam vecta in templum Victoriae in monte Palatino collocata est. Qui dies postea festus fuit.

## Nati 
## Mortui
205 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
*Scipio consul Locros in Bruttio (Calabria hodierna) expugnavit. Abhinc Hannibal perexiguam partem Italiae occupabat. Itaque per omnem annum Scipio translationem exercitus Romani in Africam praeparabat, quae sequenti anno tandem ei successit.

## Nati 
## Mortui
215 a.C.n.

## Eventa 
*Antiochus III Sardes obsidet in quam urbem Achaeos fugiens sese receperat. Post annuam obsidionem urbem quidem vi capit (fortasse tantum 214 a.C.n.), non arcem quo Achaeos confugit.

## Nati 
## Mortui 
*Hiero II, Syracusanorum rex qui quinquaginta annos regnaverat.
216 a.C.n.

## Eventa 
### Secundum bellum Punicum
* Post dictaturam Quinti Fabii res Romanae ad consules ordinarios rediere qui hoc anno fuerunt  L. Aemilius Paullus (candidatus optimatibus gratus) et C. Terentius Varro (plebei gratus).
*Diu uterque exercitus in hibernis castris remansit, non multum inter se distantibus. Tandem ineunte aestate Hannibal, qui hostes ad proelium adducere cupiebat, Cannarum arce, quod horreum frumentarium exercitus Romani in Apulia erat, potitus est. Tunc senatus proelium committere decrevit. Ad unam aciem, quod numquam antea acciderat, utrumque consulem et plures consulares cum octo legionibus (id est circiter octoginta milibus hominum, sociis quoque numeratis) miserunt Romani. Contra Hannibal circiter quinquaginta milia hominum habebat.
* **2 Augusti** : nihilominus Romani apud Cannas, victi a Poenis, paene totum exercitum amiserunt, quae fortasse maxima clades in historia Romana fuit.
*Hieme 216-215 a.C.n. praetor Lucius Postumius Albinus, adversus Gallos in Cisalpinam missus, in insidias incidit atque cum duabus legionibus periit. Paene decem legiones uno anno perierant!

### Regna hellenistica
*Antiochus III societatem cum Attalo I init adversus Achaeum qui, quamquam a regibus Seleucidis Asiae Minori praepositus, secesserat atque se ipsum regem appellaverat. Qua societate fretus magnum exercitum ducens Antiochus Taurum superat. 
*Aegypti qui priore anno ad bellum contra Antiochum armati erant, post victoriam  magnam seditionem adversus Graecos et regem Ptolemaeum IV  movent.

## Nati 
## Mortui 
*L. Aemilius Paullus, consul
*Marcus Minucius, consularis
*Gnaeus Servilius, consularis
*Lucius Postumius Albinus, consularis