Ius (cibus)

[thumb|[Ars coquinaria Francica: ius agaricorum cultorum (*Sauce aux champignons*) coquitur]]
**Ius** est liquida cibi pars. Iura e cibo principali aut separatim ex aromatibus, herbisque siccis seu viridibus, liquoribusque condimentariis parari, cum cibo principali aut separatim concoqui, cum cibo principali aut separatim inferri possunt; si separatim, aut ferventia aut calida aut frigida inferuntur. Cibus iure addito coctus cibus iurulentus dicebatur, sine iure paratus erat cibus assus.

Usus iuris saporosi, e quo coquus cibum parat et inferri iubet, iam in *Apicio* receptus, recentius praecipue in arte coquinaria Francica (*sauce*) evolutus est.

[thumb|[Ars coquinaria Austriaca: *Spargel mit Sauce Hollandaise und Kartoffeln* ("asparagi ex iure Hollandensi cum patatis elixis")]]
* Embamma sive intinctus est ius per se paratum vel commercio emptum quod separatim in mensam apponitur.
* Iusculum sive "ius de suo sibi" est liquor nutritivus qui e bullitione carnium sive holerum extrahitur; qui liquor in conditura aut eiusdem cibi aut aliorum adhibetur, aut separatim tanquam potio vel sorbitio sumitur.
* Iuscellum est ferculum liquidum quae aut collyris infunditur aut per se in patera infertur: hoc casu cum pane comedi solet. Iuscella vel sorbitiones in arte coquinaria Sinarum, Europaeorum borealium, Americanorum septentrionalium adhibentur.
[thumb|[Ars coquinaria Iaponica stilo Europaeo: *Steak with five pepper sauce* ("frustum bubulum subassatum ex iure quinque piperum") cum frustulis patatarum frictis in popina Tokii in urbe inlatum. Quinque pipera sunt piper nigrum albumque et viride (ex eadem specie), *Schinus terebinthifolia*, *Zanthoxylum bungeanum*]]
* Brodium est cibus praesertim liquidus qui principalem ferculi partem constituit. Iuxta partem cerealem infertur, quae ex oryza aut pane aut pastis vel collyris constat. Brodia in arte coquinaria Indorum (ubi caril nuncupantur) et Italorum usitantur.
* Civetum seu civerium est ius vel conditura e cepis, immixto sanguine venationis, parata, .
* Gravatum, ex iusculo carnium compositum, est ius saepe in arte coquinaria Britannica adhibitum.
* Guacettus (ita macaronice scriptum: Italiane *guazzetto*) est salsa in gastronomia Italiae meridianae adhibita, e lycopersicis composita.
* Potagium est ferculum, e carnibus sive et holeribus liquore coctis constitutum, quod omne in unum infertur. Potagia in arte coquinaria Francica mediaevali evoluta sunt alibique accipiuntur.
* Salfritta sive iura suffricta sunt, quae praecoquuntur ad sapores et aromata parti ferculorum principali contribuenda. Suffricta in arte coquinaria Hispanorum, Catalaunorum, Italorum adhibentur.
* Salsa (vocabulum Latinitatis mediaevalis) est iusculum saporosum in arte coquinaria Hispanorum Italorumque adhibitum.

## Ars iurum Graeca antiqua 
Graeci antiqui usum iurum culinariorum (quem apud Lydos didicerant) magnam partem artis gastronomicae esse censebant; iure enim condimenta addebantur. Secundum Athenaeum igitur "Hegesander in *Commentariis* ab omnibus inquit amari condimentum, carnem aute piscem non item: si ergo desit condimentum, nullum carne aut pisce libenter vesci, quemadmodum nec cruda illa expetere nec si condimento careant."

## Ars iurum Romana antiqua 
E quingentis fere praeceptis libri *Apicii De re coquinaria* fere 400 de confectione iurum disserunt atque fere 200 nihil aliud nisi iura praescribunt.

## Ars iurum Europaea mediaevalis 
Iura in arte coquinaria Europaea mediaevali magni ponderis erant: quae res iam titulo textus huius traditionis antiquissimi monstratur, videlicet *Salsamentorum Pictavensium*.

## Ars iurum Francica 
Inter "salsas" in arte coquinaria mediaevali usitatas, quae in antiquissimam traditionem iurum Francicorum partim receptae sunt, sunt camelina, alba, viridis, Robert vel barbae Robert, Madame. Inter iura recentiora notabiliora enumerari debent Magonicum, Hollandense. De consuetudine iusculorum Francica ab Antonino Carême in usum patroni Iudaei conversa haec Aeneas Sweetland Dallas gastronomus Anglicus scripsit:
:Aporiam desperationemque Antonini Carême, coquorum nostri saeculi principis, in familia baronis Rothschild Parisiensi. Traditiones omnes artis eius docebant iuscula conditurasque pro nullo valuisse si perna porcina abesset: pernam porcinam inter musicos iusculorum buccinatorem protagonistam fuisse; at perna eo interdicebatur! Ingenii Carême gratia, triclinium baronis Rothschild omnis Europae lautissimum fiebat. Etiam sine eius ingenio egestatem pernae minimi momenti esse patebat.

## Notae 
## Bibliographia 
; Fontes antiquiores
* c. 220 : 
* saec. IV? : 
* 1150/1175 : *Salsamenta Pictavensium* (Giles E. M. Gasper, Faith Wallis, "Salsamenta Pictavensium: gastronomy and medicine in twelfth-century England" in *English Historical Review* vol. 131 [2016] pp. 1353-1385 textus recensionis praeliminaris)
* 1807-1812 : Grimod de la Reynière et al., *Almanach des gourmands* vol. 5 (1807) pp. 1-8, 302-304; vol. 6 (1808) pp. 26-33, 183-188; vol. 8 (1812) pp. 10-12 ("Des sauces; Des liaisons; Des coulis; Des réductions")
* 1847 : 
* 1873 : 
* 1877 : "Sauce" in , ''Kettner's Book of the Table* (Londinii: Dulau) pp. 409-419
* 1907 : 
* 1928 : 

; Eruditio recentior
* *L'Art des sauces* (Académie culinaire de France). Lutetiae: Lanore, 1991. ISBN 2-86268-217-9
* Christine France, *The Complete Book of Sauces, Salsas, Dips, Relishes, Marinades, and Dressings*. Novi Eboraci: Lorenz Books, 2001
* "Sauces" in Harold McGee, *On Food and Cooking: the science and lore of the kitchen* (Novi Eboraci: Scribner, 1984) cap. 7
* James Peterson, *Sauces: classical and contemporary sauce making*. Van Nostrand Reinhold, 1991. ISBN 0-471-29275-3
* Raymond Sokolov, *The Saucier's Apprentice*. Novi Eboraci: Knopf, 1976. ISBN 0-394-48920-9
* Raymond Sokolov, *Steal the menu: a memoir of forty years in food* (Novi Eboraci: Knopf, 2013) pp. 111-116
* 
* Mireille Steyt, *La Cuisine en sauces et marinades*. Bruxellis: Artoria, 1992. ISBN 2-87391-061-5
* 

## Nexus externi 
* "Salse, fondi, roux" apud *Vino in rete'' 

!
Categoria:Ars coquinaria Francica