Magnus Ducatus Lituaniae

(Polonice *Wielkie Księstwo Litewskie*, Ruthenice: Велїкое кнꙗзство Лїтовское, Руское, Жомойтское і їныхъ, Lituanice *Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė*) fuit civitas sui iuris Europae orientalis, quae a saeculo tertio decimo usque ad annum 1791 duravit. A Lituanis, tribu Balthico condita, saeculo quinto decimo terras hodiernae Rutheniae Albae, Lettoniae, Lituaniae, ac partes Estoniae, Poloniae, Russiae, Ucrainae regnabat.

[thumb|Incrementum Magni Ducatus Lituaniae a [saeculum 13|saeculo XIII usque ad saeculum XV.]]
Incolae Magni ducatús multitudinem linguarum, religionum, culturarum, morum habebant. Saepius Lingua Ruthenica antiqua in vita et in chartis cancellariis erat in usu.

Litterae Latinae, maxime postquam Ducatus cum Regno Poloniae est unitus, assidue inibi colebantur; inter doctos eius sunt Ioannes Lasitius, Solomon Rysinius, Nicolaus Hussovianus, Ioannes Andruszewicz, Michael Korycius et alii. Carmina epica *Radivilias* Ioannis Radvani et *Carolomachia* compositae sunt.

## Societas, foedus, unitas cum Regno Poloniae 
thumb|upright=1.4|Magnus Ducatus Lithuaniae, Tobias Lotter, 1780
Anno 1386 actu unitatis Krevensis domus ducum Lithuaniae cum domo regum Poloniae coniuncta est: Magnus Dux Lithuaniae Hedvigem Andegavenam, reginam Poloniae, duxit uxorem, ideoque rex factus est Poloniae nomine *Władysław II Jagiełło*. Simul decretum est ipsius, eiusdem familiae, magnae partis nobilitatis totiusque Lithuaniae, quae adhuc fuerat terra paganica, baptisma in ritu Ecclesiae Romanae, quod annis ab 1387 ad 1388 est exactum.

thumb|Hessel Gerritsz, , *Magni Ducatus Lithuaniae caeterarumque regionum illi adiacentium tabula*, 1613
### Unio Lublinensis 
Anno 1569 actu unionis Lublinensis ambo imperia coniuncta sunt in unum *Regnum Poloniae Magnumque Ducatum Lithuaniae* sive Rem Publicam Utriusque Nationis, quae vulgo *Res Publica* appellabatur.

Res Publica, quamvis una esset unoque regeretur a principe, ex duabus constabat partibus separatis:
* Corona, sive Regno Poloniae
* Lithuania, sive Magno Ducatu Lithuaniae
Utrique parti sui erant magistratus, sui exercitus, sui nummi, suus fiscus, sua lingua (Polonica in Corona, in Lithuania Ruthenica usque ad annum 1699, postea Polonica; Latina in ambabus usque ad annum 1795). Una et communia haec erant:
* rex, qui libere ab utraque natione electus coronabatur Cracoviae in regem Poloniae et simul Magnum Ducem Lithuaniae
* concilium generale, cui intererant 77 legati ex Corona, 50 ex Lithuania
* senatus, in quo erant 113 senatores ex Corona, 27 ex Lithuania
* res pertinentes ad rei publicae terras defendendas
* res exterae administrandae

Occasione unitatis Lublinensis Sigismundus II Augustus, rex Poloniae Magnusque Dux Lithuaniae, mandatum dedit, ut cederet Lithuania Coronae eis terris quae nostra aetate nuncupantur Ucraina (quod vocabulum significat 'terras finitimas'; hae enim erant *u kraja*, hoc est 'apud finem' sive 'prope finem' totius regni).

Magnum Ducatum Lithuaniae lex sustulit anno 1791 Varsoviae in Concilio Rei Publicae promulgata, quae dicitur Constitutio III Mai.

## Magni Duces 
* Mindaugas (Mindaug, Mindog, Mindowg, Lituane *Mindaugas*) 1246–1254, ut rex a papa coronatus 1254–1258
* Vaesvilcus (seu Vaeselc(us) etc., nomen variis modis scribitur) 1254, 1258–1263
* Traniata (Treniata, hodie Lituanice *Treniota*) 1263–1264
* Svarnus (Švarn, *Švarnas*) 1264–1267
* Romanus (princeps Lituaniae) (Romanus Ruthenus) 1268 (1267)–1270
* Traedenes (hodie Lituanice *Traidenis*) 1270–1281 (1282)
* Narimont (hodie Lituanice *Narimantas*) 1281?
* Daumont (Daǔmont, *Daumantas*) 1281–1285
* Budikidus (seu Butigeid, hodie Lituanice *Butigeidis*) 1285–1291
* Pukuverus (Putuver, Pukuwer seu Butvid(us); *Pukuveras - Butvydas*) 1283 (1291)–1293
* Vitenes (hodie Lituanice *Vytenis*) 1293–1316
* Gedeminus (Gedimin, *Gediminas*) 1316–1344
* Iaunutus (Jaunut, Jewnut;hodie Lituanice *Jaunutis*) 1341–1345
* Olgerdus (Olgerd, hodie Lituanice *Algirdas*) 1345–1377

### Unio personalis cum Regno Poloniae 
* Vladislaus II Iagiello (Jagallus, Jagaelus; hodie Lituanice *Jogaila*) 1377–1381, 1382–1392, rex Poloniae *Władysław II Jagiełło* ab anno 1386 ad 1434
** Kinstutus (Kenstud, Kaestut etc.; *Kęstutis*) 1381–1382
** Skirgaelus (Skirgal, Skirgello, nomine christiano Ioannus; hodie Lituanice *Skirgaila*) 1386–1392
** Alexander Vitoldus Magnus (Vitold(us), Vitaud(us); Lituanice *Vytautas* / *Vytautas Didysis*) 1392–1430
** Swidrigelo (Svitrigal, Svitrigaelus, Svidrigello etc., hodie Lituanice *Švitrigaila* seu *Švidrigaila*) 1430–1432
** Sigismundus (notus etiam Lituano nomine Sigimont, hodie Lituanice *Žygimantas*) 1432–1440

### Reges Poloniae 
* Vladislaus III Iagellonides (Varnensis) (Magnus Dux Lithuaniae titulo tantum, rex Poloniae *Władysław III Warneńczyk* 1434–1444)
* Casimirus IV Iagellonides 1440–1492 (rex Poloniae *Kazimierz IV Jagiellończyk* 1447–1492)
* Alexander Iagellonides (Lituanice *Aleksandas Jogailaitis*) 1492–1506 (rex Poloniae *Aleksander Jagiellończyk* 1501–1506)
* Sigismundus Senex (Lituanice *Žygimantas Senasis*) 1506–1548 (rex Poloniae *Zygmunt I Stary* 1507–1548)
* Sigismundus II Augustus (Lituanice *Žygimantas Augustas*) 1529–1572 (rex Poloniae *Zygmunt II August* 1530–1572; ad 1548 vivo patre "rex iunior" nuncupabatur)

### Res Publica Utriusque Nationis (1569-1795) 
* Henricus Valesius 1573–1574 (rex Poloniae *Henryk Walezy*) 
* Anna Iagiellonis 1575–1596 (regina Poloniae *Anna Jagiellonka*)
* Stephanus I Batory 1576–1586 (rex Poloniae *Stefan Batory*)
* Sigismundus III Vasa 1587–1632 (rex Poloniae *Zygmunt III Waza*)
* Vladislaus IV Vasa 1632–1648 (rex Poloniae *Władysław IV Waza*)
* Ioannes II Casimirus Vasa 1632–1668 (rex Poloniae *Jan II Kazimierz*)
* Michael Wiśniowiecki 1669–1673 (rex Poloniae *Michał Korybut-Wiśniowiecki*)
* Ioannes III Sobieski 1674–1696 (rex Poloniae *Jan III Sobieski*)
* Augustus II Validus 1697–1706 (rex Poloniae *August II Mocny*)
* Stanislaus I Leszczyński 1704–1709 (rex Poloniae *Stanisław I Leszczyński*)
* Augustus II Validus (iterum) 1709–1733 (rex Poloniae *August II Mocny*)
* Stanislaus I Leszczyński (iterum) 1733–1736 (rex Poloniae *Stanisław I Leszczyński*)
* Augustus III Saxo 1733–1763 (rex Poloniae *August III Sas*)
* Stanislaus II Augustus 1764–1795 (rex Poloniae *Stanisław August Poniatowski*)

## Divisio administrativa
Magnus Ducatus (Coronae exemplo) divisus erat in palatinatus qui rursus in castellanias dividebantur. Palatinatus Magni Ducatus fuerunt:

*Kioviensis
*Minscensis
*Mscislaviensis
*Novogrodensis
*Podlachiae
*Polocensis
*Smolenscensis
*Trocensis
*Vitebsciensis
*Vilnensis

necnon alii.

## Notae 
## Nexus externi 
* Statuta Magni Ducatus LItuaniae ... a 1566 approbata (versio Latina ab Augustino Rotundo facta, manuscriptum)
* Encyclopaedia electronica *Magnus Ducatus Lituaniae* 

!
Categoria:Magni ducatus
Lituania