Capsicum e carne

thumb|upright=1.25|Capsicum e carne coquitur
**Capsicum e carne**, vulgo *chile* vel *chilli con carne*, est ferculum in Novo Mexico aut Mexico septentrionali aut Texia inventum. Recentius Mexicani minime aestimari originemque Mexicanum negare solent, Texani autem magna parte laudant ferculumque nationale censent. "Lady Bird" Johnson Texana, praesidis uxor, "mense Novembri ineunte" ait, "primo aquilone percutiente, caelo griseo, hora circiter undecima, meditare suadeor optima quali sapore 'capsicum' ad cenam nocturnam inferatur": ferculum enim illa, sicut alii plures, ***chili*** sine pluribus (ut qui "capsicum" diceret) nuncupavit. Asseveratur enimvero Robertum Allan Shivers, gubernatorem Texiae, capsicum e carne deprecatum esse hoc consilio culinario: "Ollam 'capsici' imo furno ad fervendum ponas. Ferveat semperque ferveat. Interdum bonum frustum bubulum torrefacias. Hoc comedas. Capsicum fervens semperque fervens obliviscaris." Shivers autem re vera capsicum e carne appetenter comedebat, quippe qui praeceptum culinarium capsici e cervina a se confectum divulgari permisisset.

Pulvis capsici (*chilli powder*) ad hoc ferculum singulo fere impenso temperandum anno circiter 1890 in Texia inventus est.

## De origine multifario 
thumb|Salubritas capsici e carne humana confecti in mythistoria "*The Enchanted Kiss*" relata:
[thumb|upright=1.25|Capsicum e carne in platea [Antoniopolis|Antoniopolitana a venditoribus origine Hispanis anno circiter 1907 proponitur]]
[thumb|Bubulcus capsicum e carne in [Texia anno 1939 distribuens]]
[thumb|''Mike's Chili Parlor*, popina ubi capsicum e carne offerebatur, [Seattlum|Seattli in urbe anno fere 1975 lucis ope picta]]
Iam ante annum 1569 amanuenses Bernardini Sahagun Navatlace scribentes "carnem e maizio capsicisque rubris lycopersicisque et contusis cucurbitarum granis coctam" necnon "carnem frictum ex iure capsicorum rubrorum lycopersicorumque et contusorum cucurbitae granorum" enumeraverunt. Haud dissimiliter post annos ducentos et sexaginta Gulielmus Bollaert iter per Texiam liberam anno circiter 1842 faciens "bubulam vel pullinam aliamque carnis speciem quoquomodo concoctam e cucurbita magnaque copia capsicorum rubrorum" descripsit, quod "inter fercula maxime exoptata" incolarum aestimavit.

Ferculum, cui impensa notabilia caro et capsicum tantum sunt, quod ope tamalium loco coclearii sumptum erit, primum anno 1828 in urbe S. Antonii Texiae ab incolis paratum rettulit peregrinator J. C. Clopper. Texia eo aevo provincia fuit Mexicana, incolis magna parte pauperibus Hispanice loquentibus:
:Si apud macellum eis necesse sit carnem emere, perparva quantitas ad cibum omnis familiae suffici cogitur. Modo isicii consecari solet, quanta carne tantis fere capsicis, et in una concoquitur. Massae maizii paratae parvus pugillus extrahitur, manu battuitur ad tenuitatem lucunculi, in laminam ferream torretur: tales crispae loco coclearii ab indigenis adhibentur: quas in eadem patina carnis capsicique omnes simul mergunt, singula crispa duas buccellas ad maximum suppeditante, altera statim prehensa.

Rem persimilem (sed apud privatum iam effugum) Ioannes Duval miles anno 1842 in Mexico septentrionali vidit, sed ille, primus omnium nobis notorum, nomen ferculi dedit:
:Duo tresve in domum aegre penetrantes mensam repperimus variis victualibus oneratam: capsico e carne, tortillis, etc., lagoenis *pulque* nonnullis, capsaque bonis sigaris Hispanicis repleta.

Post quattuor fere annos Compton Smith in eadem regione explorator ad mensam convocatus est ut socolatam sumeret, "potionem ab hac sola gente perfectissime paratam", cenamque generosam participaret e *chile con carne*, *picadillo*, *frijoles*, *tortillas*. Post aliquot menses ille commilitonesque, sicut iam Duval, ollas capsici cum carne prunis ferventes, comedentibus subito effugis, avide sentiverunt.

, iter imbelle in Novum Mexicum eodem anno faciens, prima ephemeridographorum hoc ferculum apud colonos admodum pauperes descripsit:
:Dein cena: sex tortillae de , caseus, duae ollae fictiles quibus mixtura carnis, capsicorum viridum (*chilly verde*), ceparum bullita est. Nec cultella, nec furcillas, nec coclearia habuimus sed ut melius potuimus duplicem tortillae frustum quaque buccella prehendimus. Buccellae vero paucae sumptae sunt: ferculum tam forte palatoque meo inusitatum haud comedere potui.

His verbis nomen *chile verde*, quo Neomexicani hodierni ferculum nuncupare solent, apud eos e viridibus capsicis varietatum indigenarum factum, prima suggessit. Tale nomen capsicorum maturiorum (quae in Texia adhibita sunt), *chili colorado*, inter primos O. Henry mythistoricus contextu simili adduxerit. Ille enim, Antoniopoli saeculo XX ineunte habitans, heroem mythistoriae brevis incolam huius urbis finxit, locus videlicet ubi ante septuaginta annos J. C. Clopper capsicum e carne observaverat. Ibi praeter alias urbes hoc ferculum a coquis cauponisque origine Hispanis in plateis venditabatur:
:Noctu saepe illis praesepibus versus vagans delectabile *chili-con-carne* gustabat, ferculum ingenio Mexicano evolutum, e delicatis carnibus cum herbis aromaticis pungentique capsico rubro (*chili colorado*) compositum, singulari sapore ardentique aculeo plenum a quo palatum hominis Meridiani placeretur.
Mythus urbanus "reginarum capsicorum", i.e. cauponarum pulchrarum Antoniopolitanarum capsicum e carne venditantium, eis annis (sed non e scriptis O. Henry) ortus est, locus classicus gastronomiae Texanae.

## De praeceptis variis 
[thumb|Capsicum e carne et phaseolis, crispellis de maizio (*[tortilla chips*) ornatum]]
Capsicum e carne, pluribus locis evolutum, variis modis conficitur: apud Mexicanos spretum, a Neomexicanis appetenter sumptum, a Texanis usque ad invidiam amatur: sunt enimvero qui praecepta Texana, neque alia, recipienda suadent.  musicus "nihil est," ait, "nisi jazz, quod spiritum animumque magis sublevet quam bona patera capsici: Congressus legem ferat ut popina, capsicum offerens, praeceptis Texanis tantum conficiat".

Inter Texanos aegre diiudicatur. Capsicum e carne a coquis apud popinas *Lang's chili* olim optime inferri dicitur, aut a bubulcis Texanis ad contubernales pascendos paratum. Praeceptum a coqua Zephyr Wright in usum praesidis Lyndon Baines Johnson adhibitum laudabatur, quod uxor huius sub titulo *Pedernales River chili* divulgaverit (ex appellatione cuiusdam latifundii ad familiam Johnson pertinentis). Praecepta Neomexicana *chile verde* haud multo a Texanis differunt nisi quod capsica viridia aliter ad coquendum parantur. Plurimi per orbem terrarum his diebus capsicum e carne aut congelatum (*brick chili* nuncupatum) aut in capsis metallicis missum in tabernis emunt.
 
E descriptionibus antiquiores satis liquet capsicum coctum esse ex omni fere carne quam comedentes (saepius aut pauperes aut iter facientes) habere potebant. Texani Neomexicanique recentes certe bubulam praeferunt, cui nonnumquam baconis frustula pauca addunt. Si autem caro venationis provenit, praesertim ex *Odocoileo virginiano*, minime recusant: praecepta *venison chili* varia reperiuntur, quorum unum a gubernatore Texiae Roberto Allan Shivers propositum est.

## Notae 
## Bibliographia 
thumb|Capsicum e carne sine phaseolis inlatum
[thumb|upright=1.25|Capsicum e carne cum [polenta e maizio aquaque minerali Bad Vöslau viatori in tramine inlatum]]
; Fontes antiquiores
* 1828 : 
* c. 1842 : 
* 1846 : 
* 1857 : 
* 1870 : 
* 1898 : , "A revision of the genus Capsicum, with especial reference to garden varieties" in *Missouri Botanical Garden Annual Report* (1898) pp. 53-110, vide p. 59 "*Chilli con carne consists of the small pungent peppers finely ground and mixed with meat. It is much used in the Southern United States*"
* 1904 : 

; Eruditio
* John G. Bourke, "The Folk-Foods of the Rio Grande Valley and of Northern Mexico" in *Journal of American Folklore* vol. 8 (1895) pp. 41-71, vide pp. 60-61 et 68
* 
* Gregory McNamee, *Tortillas, Tiswin and T-bones: a food history of the southwest* (Albuquerque: University of New Mexico Press, 2017) pp. 70-71, 151, 187
* Keith J. Guenther, "The Development of the Mexican-American Cuisine" in * Alan Davidson, ed., *National and Regional Styles of Cookery: Proceedings: Oxford Symposium 1981* (Londinii: Prospect Books, 1981) 
* Jeffrey M. Pilcher, *Planet Taco: a global history of Mexican food* (Novi Eboraci: Oxford University Press, 2012) pp. 66-67
* Jeffrey M. Pilcher, Donna R. Gabaccia, "‘Chili Queens’ and Checkered Tablecloths: Public Dining Cultures of Italians in New York City and Mexicans in San Antonio, Texas, 1870s–1940s" in *Radical History Review* no. 110 (2011) pp. 109–126
* 
* 
* 

; Praecepta culinaria
* 1877/1890 : *The Recipe Book of Lillie Hitchcock Coit* (editio Berkeleiae: Friends of the Bancroft Library, 1998)
* 1953 : 
* 1965 : Mary Faulk Koock, *The Texas Cookbook* (Denton Texiae: University of North Texas Press) p. 49 editionis 2001 (*Venison Chili*)
* 1986 : Joanne Smith, *Texas Highways Cookbook* (Austinopoli: University of Texas Press) p. 47 (*Venison Chili*)

* Gastronomia Antoniopolitana

## Nexus externi 
* *Chili Appreciation Society International''
* 
* 

Categoria:Fercula e capsicis
Categoria:Fercula e carnibus
Categoria:Cibus promptus
Categoria:Gastronomia Texana
Categoria:Ars coquinaria Mexicana
Categoria:Gastronomia Neomexicana