Lingua Esperantica

thumb|Titulus artis grammaticae Esperanticae primae (Varsoviae, 1887)
**Lingua Esperantica,** sive **Zamenhofiana,** Usus gravissimi sunt:

### Lingua dicta 
Primum memorandi congressus sunt, plurimi pro delectatione, sed nonnulli pro doctrina, pro scientia, pro religione. Maximus congressus est quotannis Congressus universalis Esperanticus (UK), cui interesse solent plus quam mille hominum. Cetera sunt homines, qui offerunt aliis noctu commorari *(Pasporta Servo)*. Sunt etiam coniuges de diversis gentibus, quibus lingua Esperantica lingua domestica est. Sunt et emissiones radiodphonicae Esperanticae velut Thuringia internationalis.

### Lingua scripta 
Plus quam auditur, lingua Esperantica legitur. Sunt libri commenticii et non commenticii, periodica. Sed hodie magis magisque grave fit interrete. Lingua ista etiam multum cantatur: summus cantator et musicographus optimus esse videtur Michael Bronshtein Ucrainus. De litteris Esperanticis haud paucis lexicon pretiosissimum Galfridus Sutton anno 2008 pepigit.

## Fama 
Asteroides 1421 Esperanto et 1462 Zamenhof, annis 1936 et 1938 reperti, ad honorem huius linguae appellati sunt.

## Exemplum 
## Aliqui modi dicendi 
* **Saluton.** - Salve.
* **Bonan matenon.** - Salve. (verbatim "bonum mane [tibi opto]")
* **Bonan tagon.** - Salve. (verbatim "bonum diem")
* **Bonan vesperon.** - Salve. (verbatim "bonum vesperum")
* **Bonan nokton.** - X (verbatim "bonam noctem")
* **Dankon.** - Gratias (tibi) (ago).
* **Ĝis** (**la**) **revido.** - Revidemur.
* **Ĝis** (**la**). - Vale., Videmur.
* **Adiaŭ.** - Vale.

## Grammatica 
Immutabilis grammatica descripsit Fundamentum linguae Esperanticae. Ecce summarium.
### Phonetica et orthographia 
Quisque sonus habet litteram suam et inverse. Lingua litteris Latinis scribitur, multae e quis ut in lingua Latina classica sonant. j, v, z sonant ita, quod illae litterae in IPA significant. Litterae q, w, x, y absunt. Vocales habent unam tantum longitudinem; sed u potest esse semivocalis, i.e. sine syllaba propria, quod est indicatum "ŭ". Cetera sunt soni [x] (rarus), [ʒ], [ʃ], ĥ, ĵ, ŝ scripti. [ts], [dʒ], [tʃ] ut unus sonus tractantur cum litteris c, ĝ, ĉ.

### Morphologia 
Natura grammaticae Esperanticae est structuram sententiae monstrare, etiam vocabulis non notis. Cuique parti orationis littera sua est, in quam exit:

Post *o* et *a* sequi potest *j* indicans pluralem, *n* indicans accusativum. Praeter nominativum et accusativum casus non sunt, sed praepositiones adhibentur.

Ceterea est finis *-u* pro imperativo et volitivo (e.g. *ili vivu* "ut [ei] vivant") et *-us* pro conditionale (e.g. *se ili vivus* 'si viverent'). Cetera tempora et vox passiva participiis cum *esti* (esse) exprimuntur (ut in aliquis casibus et Latine, e.g.: *La domo estis konstruita* 'Domus constructus erat'); sed minus frequentia sunt quam in Latina.

Est tabula separata cum vocabulis e.g. *kiam* 'quando', *kiel* 'quomodo', *tiam* 'tum', *tiel* 'ita'. Ceteris partibus orationis, e.g. praepositionibus, non estas talis finis. Frequenter in consonantem exeunt.

### Articulus 
In Lingua Esperantica nullus articulus indefinitus et solum unus definitus, *la*, est qui nec mutat propter personam nec genus nec numerem.

## Proprietates vocabulorum
De proprietatibus partium orationis vide sectionem de morphologia
### Praefixa et suffixa
Ut multis linguis, et Esperanticae praefixa et suffixa sunt ad vocabula creanda. Sed proprietas est, quod ea ad libitum adhibere licet et eis solis quoque uti. Hae rationes numerum vocabulorum discendorum minuunt. Exempla:

### Numerales 
Cardinales sunt: unu (1), du (2), tri (3), kvar (4), kvin (5), ses (6), sep (7), ok (8), naŭ (9), dek (10), cent (100), mil (1000). Cardinales declinabiles non sunt. Alii numeri formantur iunctione simpla numeralum: 538 = kvin'cent tri'dek tri. Ordinales formantur additione 'a' ad cardinales, e.g. unu'a (prima), du'a (secunda), et c. Numeri multiplicationis formantur additione 'obl', e.g. tri'obl'a (triplex). Partes formantur additione 'on', e.g. du'on'o (dimidium), tri'on'o (tertia pars). Numeri distributionis formantur prepositione 'po': po kvin (quibusque quinque). Adverbis littera 'e' donatur: unu'e (primo), du'e (secundo).

## Notae

## Bibliographia
* Auld, William. La Fenomeno Esperanto ("The Esperanto Phenomenon"). Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1988
* Benoît Philippe: Sprachwandel bei einer Plansprache am Beispiel des Esperanto. Hartung-Gorre, Konstanz 1991.
* Detlev Blanke: Internationale Plansprachen. Eine Einführung. Akademie-Verlag, Berolini 1985.
*Detlev Blanke; Sabine Fiedler (ed.): Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen. Peter Lang, Berlin u. a. 2006. ISBN 3631550243.
*Umberto Eco La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea. Ed. Laterza, Roma-Bari, 1993, Fare l'Europa, ISBN 8842042870.
*Forster, Peter G. The Esperanto Movement. The Hague: Mouton Publishers, 1982. ISBN 90-279-3399-5.
*Pierre Janton, L'Espéranto, 4e éd. Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », Lutetiae, 1994. ISBN 2130425690.

;Res philologicae
*André Cherpillod, Les Langues agglutinantes et l'espéranto, La Blanchetière, Courgenard, 1989
*Gledhill, Christopher. The Grammar of Esperanto: A Corpus-Based Description. Ed. 2a. Lincom Europa, 2000. ISBN 3895869619.
*Hermann Göhl: Ausführliche Sprachlehre des Esperanto. 1932
*Kalocsay, Kálman y Gaston Waringhien. 1980. Plena Analiza Gramatiko de Esperanto
*Wells, John. Lingvistikaj aspektoj de Esperanto ("Linguistic aspects of Esperanto"). Second edition. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1989

;Historia linguae Esperanticae
*Louis Couturat et Léopold Leau. Histoire de la langue universelle, Hachette, Paris, 1903
*Forster, Peter. 1981. The Esperanto Movement. New York: Mouton De Gruyter.
*Janton, Pierre. 1993. Esperanto: Language, Literature, and Community. Albany: State University of New York
*Ulrich Lins: Die Gefährliche Sprache. Die Verfolgung der Esperantisten unter Hitler und Stalin. Bleicher, Gerlingen / Stuttgart 1988, ISBN 3883500232.
*Marcus Sikosek: Die neutrale Sprache. Eine politische Geschichte des Esperanto-Weltbundes. Skonpres, Bydgoszcz 2006 (übersetzt von Ziko van Dijk), ISBN 978-83-89962-03-4 (Deutsch, mit Zusammenfassungen in Niederländisch und Esperanto).
*Ziko van Dijk. Sed homoj kun homoj: Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905–2005. Rotterdam: UEA, 2005

;Lexica
*PIV: Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, S.A.T., Paris, 2005
*André Cherpillod, Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto, U.E.A., Rotterdam, 2003.
*André Cherpillod, Etimologia Vortaro de la propraj nomoj, U.E.A., Rotterdam, 2005.
*Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch. Buske, Hamburg 1999, ISBN 3875481933.
*Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto. Buske, Hamburg 2007, ISBN 9783875484663.

;Artes grammaticae
*Eckhard Bick u. a.: Tesi, la testudo. Esperanto-Lehrbuch / Intensa lernolibro. 3. Auflage. EsperantoLand, Berolini 2006.
*Detlev Blanke et Till Dahlenburg: Konversationsbuch Deutsch-Esperanto. Enzyklopädie, Leipzig 1990. ISBN 3324005086.
*Butler, Montagu C. 1965/1971. Step by Step in Esperanto. ELNA 1965/1991. ISBN 0939785013.
*Klaus Dahmann, Thomas Pusch: Esperanto Wort für Wort. Band 56, Kauderwelsch, 1998, ISBN 3-89416-246-5 (Sprachführer mit Grammatik und Wortliste).
*Jacques Joguin, Parlons espéranto. La langue internationale, L'Harmattan, coll. « Parlons... », Paris, 2004, 2e éd. ISBN 2747503550.
*Zohra Mraihy et Thierry Saladin. L'Espéranto t.1 : L'essentiel et t.2 : La conversation, t.3 :L'imagier", Aedis, coll. « Petit guide », Vichy, 2005. (ISBN 2842592638, ISBN 2842592646 et ISBN 284259326X.
*Gaston Waringhien, ABC d'espéranto à l'usage de ceux qui aiment les lettres, 1re éd. Union espérantiste de France, Paris, 1946, 3e éd. l'Harmattan, Paris, 2001. ISBN 2747515648.
*Dirk Willkommen: Esperanto-Grammatik. Eine Lerner- und Referenzgrammatik. 2. Auflage. Buske, Hamburg 2007, ISBN 3875482441.

;Anthologiae
*Auld, William. 1991. Nova Esperanta Krestomatio. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. ISBN 9290170433.

*Censura Esperantici sermonis
*Castellum Grésillon, domus culturalis Esperantica in Francogallia
*Conventus familiarum Esperanticarum
*Encyclopaedia Esperantica
*Historia Esperanticorum in Dacoromania
*Interculturale Centrum ICH (Herzberg)
* IFEF (ferroviarii)
*Catholici esperantistae
*Interlinguistica
**Litterarum Mundus*
*Multilingualismus
*Museum Linguae Esperanticae 
*Universalis Societas Esperantica
*Esperantistae protestantes
*1421 Esperanto

## Nexus externi 
*Esperanto apud Ethnologue
*Informationes in 58 linguis
*Liber "Novum Latinum Ecclesiae" in versionibus variis translatus
*Catholici esperantistae
*Cursus multimedialis
*Tractationis et informationes
*Generator textus fortuiti typographici Esperanti
*Diskutgrupo "Ni parolas Esperante"
*De linguis internationalibus

Categoria:Linguae agglutinativae
Categoria:Linguae auxiliares
!