Figura dicendi

**Figura dicendi** vel **figura orationis** vel simpliciter **figura** est dicendi vel scribendi modus qui sermoni quoddam pondus nec non ornatum quendam tribuit; poetae et scriptores et oratores antiquitus his usi sunt figuris utunturque hodie quoque, sive in poesi sive in prosā.

## Figurae rhetoricae communes 
* **Anaphŏra** (Graece: ): repetitio cuiusdam verbi vel verborum complurium initio sententiae versūsve;
::E.g.: [...] *nos patriae finis et dulcia linquimus arva. / Nos patriam fugimus; tu, Tityre, lentus in umbra...* (Vergilii *Bucolica* I, vv. 3-4)
* **Anastrophē** (Graece: ): reversio consuetae verborum seriei in propositione quadam;
::E.g.: [...] *nostris ab ovilibus imbuet agnus.* (Vergilius, *Bucolica* I, v. 8)
* **Hyperbaton** (-i; *n.*; Graece ) seu **transgressio**: seiunctio duorum arte conexorum propositionis elementorum;
::E.g.: *Tityre, tu patualae recubans sub tegmine fagi...* (Vergilii *Bucolica* I, v. 1)
* **Anadiplōsis** (a verbo Graeco ): repetitio cuiusdam verbi quod admodum ante enuntiatur;
::E.g.: [...] *hic tamen **vivit**. **Vivit**? Immo vero etiam in senatum venit...* (M. Tullius Cicero, *In Catilinam* I, 2)
* **Enumeratio**: complurium series verborum, interpunctione omissa (*asyndeton*) aut adhibita (*polisyndeton*);
::E.g.: [...] *et vino et sale et omnibus cachinnis.* (C. Valerius Catullus, *Carmina*, 13)
* **Parallelismus**: dispositio parallela elementorum propositionis nonnullorum (forma: AB AB);
::E.g.: *Antiochus epistulis bellum gerit, calamo et atramento militat.* (Cato maior, *Orationum fragmenta* 20)
* **Chiasmus**: quasi inversus parallelismus (forma: AB BA);
::E.g.: *Laudato ingentia rura, exiguum colito.* (Cato maior)
* **Ellipsis** (Graece: ), quae in amotis constat nonnullis propositionis elementis;
::E.g.: *Seu pluris hiemes [nobis] seu tribuit Iuppiter ultimam...* (Q. Horatius Flaccus, *Carmina* I, 11)
* **Hendiadys** (Graece: , Latine fere "duobus (elementis) unum"), id est notio una duobus verbis expressa.;
::E.g.: *Casus et secunda* pro *bona fortuna*.
* **Allusio**;
* **Anacolūthon** () seu **nominativus pendens**, id est propositio duobus formis composita;
::E.g.: *Qui habet, dabitur ei.* (Evangelium secundum Matthaeum, 13:12)
* **Climax** (): series verborum pro gradatione gravitatis crescenti vel decrescenti (*anticlimax*);
::E.g.: *Nunc autem manet fides spes caritas tria haec; maior autem his est caritas.* (Paulus, *Ad Corinthios* I, 13:13)
* **Periphrasis**, ubi una res plurimis verbis describitur;
::E.g.: *Nerei repandirostrum incurvicervīcum pecus* pro "delphīni". (Marcus Pacuvius)
* **Hyperbolē** (-es, *f.*; a Graeco , Latine "elatio"), figura talis ut notio describitur latius et inflatius;
::E.g.: *Quod si me lyricis vatibus inseres, / sublimi feriam sidera vertice.* (Horatius, *Carmina* I, 1, vv. 35-36)
* **Onomatopoeia**;
* **Oxymōrus** (-a, -um; ): oxymora sunt admota verba oppositarum significationum;
::E.g.: [...] *cui flavam religas comam, / simplex munditiis?* (Horatius, *Carmina* I, 5, vv. 4-5)
* **Antonomasia** (Graece , "nomen mutare") est usus vocabuli cuiusdam in locum alteri verbi, quod intellegi potest;
::E.g.: *Stagirites* pro "Aristoteles".
* **Metaphora** seu **translatio**, id est usus verbi cuiusdam similis significationis in locum alteri communis verbi;
::E.g.: *Agnosco veteris vestigia flammae...* (*flamma* amorem indicat vehementem) (Vergilius, *Aeneis* IV, v. 23) 
* **Comparatio** seu **similitudo**: comparatio elementorum propositionis aliquorum; similis metaphorae, introducitur a coniunctione (*uti, sic ut* etc.);
::E.g.: *Demitto auriculas, ut iniquae mentis asellus.* (Horatius, *Saturae* I, 9, v. 20)
* **Metonymia**, ubi notio nominatur vocabulo aliam notionem conexam indicanti;
::E.g.: *Soles occidere et redire possunt...* (*soles* = *dies*) (Catullus, *Carmina*, 5, v. 4)
* **Paronomasia**: constat in admotis vocabulis in dicendo similibus;
::E.g.: *At vobis **male** sit, **malae** tenebrae / Orci...* (Catullus, *Carmina*, 3, vv. 13-14)
* **Analepsis**: scaena interiecta quae argumentum retro movet a praesenti fabulae tempore in tempus praeteritum.
* **Personificatio**: ars rhetorica vel metaphora quae rem non humana vel abstractionem quasi gens humana exprimit.

* Ars grammatica
* Ars rhetorica
* Idioma

## Notae 

## Bibliographia
* G. Campanini, G. Carboni, *Nomen — Campanini–Carboni — Latino–Italiano, Italiano–Latino*, Paravia, Mediolani (2002)
* E. Cantarella, G. Guidorizzi, *Thesaurus — Virgilio; Orazio; Catullo*, Mediolani (2006)

Categoria:Ars rhetorica
Categoria:Figurae orationis
Categoria:Litterae