Grammatica Latina

**Grammatica Latina** regulas ostendit, quibus voces linguae Latinae adhibeantur. Grammaticae ars in III principales partes dividitur: orthographia, quae ad litteras, etymologia, quae ad voces singulas, et constructio seu syntaxis, quae ad orationem vel ordinem dictionum pertinet. 

## Nomina 
Nomen est pars orationis quae habet casus, significans corpus aut rem proprie vel communiter. Quattuor genera sunt nominibus quae dicuntur masculinum, ut *fluvius*, femininum, ut *domus*, neutrum, ut *agmen*, et commune, ut *sacerdos* (quod esse masculinum vel femininum potest). Praeterea duo numeri sunt, qui dicuntur singularis, ut *agmen*, et pluralis, ut *agmina*. Casus sex sunt nominibus, qui dicuntur nominativus, ut *fluvius,* genetivus, ut *fluvii*, dativus, ut *fluvio*, accusativus, ut *fluvium*, ablativus, ut *fluvio*, et vocativus, ut *fluvi*. In differentibus partibus sermonis, oportet differentibus casibus uti. Exemplorum gratia:

* Nominativus: **Homo** facit laborem
* Genetivus: Uxor **hominis** facit laborem
* Dativus: Uxor **homini** dat donum. Uxor est **homini.**
* Accusativus: Uxor adiuvat **hominem**
* Ablativus: Uxor cum **homine** pugnat. Uxor ab **homine** laudatur.
* Vocativus: O **homo,** veni! 

In declinationes quinque dividuntur omnia nomina, et cuique est genus nominum quod constat ex nominibus quae desinunt vel declinantur eodem modo. 

Prima declinatio constat ex nominibus quae desinunt in *-a*, ut *femina* et *sella*. Pleraque haec nomina sunt feminina, sed illa quae significant occupationes saepe sunt masculina, ut *nauta* et *agricola*  (sed illa quae habent eandem formam ablativam pluralem cum nominibus ex secunda declinatione saepe mutantur ut possint distingui, ut *filia*, cuius forma ablativa pluralis est *filiabus*). Ita declinantur, cum vocalibus longis:

Secunda declinatio constat ex nominibus quae desinunt in *-us* vel *um*, ut *dolus* et *scutum*. Pleraque haec nomina sunt masculina vel neutra. Ita declinantur.

Tertia declinatio constat ex nominibus quae desinunt in multis differentibus formis (quamquam similiter declinantur) ut *ovis* et *pastor* et *fulgur*. Haec nomina possunt esse feminina vel masculina vel neutra. Ita declinantur. 

Quarta declinatio constat ex nominibus quae desinunt in *-us* vel *-u*, ut *spīritus* et *cornū.* Pleraque illa quae desinunt in *-us* sunt masculina, et omnia quae desinunt in *-u* sunt neutra. Ita declinantur.   

Quinta declinatio constat ex nominibus quae desinunt in *-ēs*, ut *diēs* et *rēs*. Pleraque sunt feminina, nisi nomen *diēs*, quod potest esse masculinum vel femininum. Ita declinantur.

Nomina quae declinari non possunt indeclinabilia appellantur, ut *nihil* et *fas*.

## Adiectiva 
Adiectivum est pars orationis quae nomen mutat. Quodque adiectivum habet tria genera, quae sunt masculinum, femininum, et neutrum, ut *aptus, apta, aptum*, nisi indeclinabile est, ut *nequam* et *satis.* Modo dividuntur omnia adiectiva in duas declinationes, quarum una est thematica (prima/secunda), ut *magnus, magna, magnum*, et altera est athematica (tertia), ut *celer, celeris, celere*. 

Tres gradus sunt adiectivis: positivus (ut *magnus*), comparativus (ut *maior*) et superlativus (ut *maximus*). 

Positivus gradus ita declinatur: 

Comparativus gradus desinit in *-ior* (masculinus et femininus) vel *-ius* (neuter). Ille significat qualitatem quantitatemve nominis quae magis magna est quam qualitas quantitasve alterius nominis, et ita declinatur:

Superlativus gradus declinatur tamquam prima/secunda adiectivum declinatur, nam desinit in *-us, -a, -um*. Ille significat qualitatem quantitatemve nominis quae valde magna est, vel quae maior est omnibus aliis nominibus, et ita declinatur:

## Pronomina 
Pronomina personalia sunt pronomina ut *ego* et *tu*, et ita declinantur:

Pronomina in persona tertia sunt *hic, ille, is, iste,* et *ipse.* Quoque possunt esse adiectiva, et ita declinantur:

Pronomen *quis* est interrogativum, et utendum est ad quaerendam quaestionem, ut *quis est Marcus?* vel *cui est hic liber?* Ita declinatur:

Pronomen *qui* est relativum, et utendum est ad mutandum dictum prius, velutve adiectivem, ut *videt solem qui lucet* vel *qui dies est?* Similiter declinatur cum pronomine interrogativo, sed casus nominativus singularis masculinus est *qui* cum longa I et nominativus singularis neuter est *quod*.

## Adverbia 
Adverbium est pars orationis (saepe derivata adiectivo) quae mutat verbum, ut *bene* et *hic,* quod indicat seu locationem, seu tempus, seu modum. Ut adiectiva, habet et gradum positivum et comparativum et superlativum. 

Adverbium positivum formatur litteris elidendis *-us* de adiectivo et a littera addenda *-e* si sit adiectivum ex prima/secunda declinatione, ut *beate* et *longe.* Si est adiectivum ex tertia declinatione litterae *-ter* addentae sunt, ut *celeriter* et *fortiter*. Quoque inveniuntur formae ut *primo* et *multum*.   

Gradus adverbii comparativus formatur eodem modo cum forma neutro nominativo comparativo singulari, ut *beatius* et *longius* et *celerius*.   

Gradus adverbii superlativus formatur litteris elidendis *-us* de adiectivo superlativo et a littera addenda *-e,* ut *beatissime* et *longissime* et *celerrime*.

## Praepositiones 
Praepositio est pars orationis quae praeposita est nomini, quod potest aut ablativum aut accusativum esse. Praepositio coniungit unum nomen cum alio, et potest describere tempus vel locationem, ut *ante* et *supra*. 

Nonnullae possunt regere nomen quod potest esse accusativum et quoque ablativum, ut *in* et *sub*. Si praepositio indicat motionem, ut *puer venit in domum* vel *puer venit sub porticum*, nomen debet esse accusativum, sed si non ita indicat, ut *puer in domo est* vel *puer sub porticu est* debet nomen ablativum. Hae sunt frequenter usae praepositiones:

## Numeri 
Numeri Latini *unus* et *duo* et *tres* declinantur, ut adiectiva, et declinantur ita:

Numeri autem a quattuor usque ad decem indeclinabiles sunt, et hic inscribuntur, cum numeris Romanis:Quattuor (IV)

Quinque (V)

Sex (VI)

Septem (VII)

Octo (VIII)

Novem (IX)

Decem (X)Post numerum decem, numeri ab undecim ad viginti sunt quoque quidem indeclinabiles, et sunt copulationes verbi *decem* cum verbis *unus*, *duo*, *tres*, et cetera, nisi duodeviginti et undeviginti, qui sunt contractiones verborum *duo de viginti* et *unus de viginti*; formantur ita:Undecim (XI)

Duodecim (XII)

Tredecim (XIII)

Quattuordecim (XIV)

Quindecim (XV)

Sedecim (XVI)

Septendecim (XVII)

Duodeviginti (XVIII)

Undeviginti (IXX)

Viginti (XX)Post numerum viginti, numeri *unus*, *duo*, *tres*, et cetera modo ponuntur post numerum *viginti,* ut *viginti unus*, nisi *duodeviginti* et *undeviginti*:Viginti unus (XXI)

Viginti duo (XXII)

Viginti tres (XXIII)

Viginti quattuor (XXIV)

Viginti quinque (XXV)

Viginti sex (XXVI)

Viginti septem (XXVII)

Duodetriginta (XXVIII)

Undetriginta (XXIX)

Triginta (XXX)Ita pergunt numeri. Declinantur post centum numeri *ducenti*, *trecenti*, *quadringenti,* et cetera usque ad *mille*, qui ipse singularem et pluralem habet formam. Forma singularis est indeclinabilis, sed forma plurali agit ut nomen, ut *tria milia librōrum*. 

Numeri ordinales indicant positionem in ordine, ut *primus* et *secundus*. Omnes numeri ordinales possunt declinari.Primus (I)

Secundus (II)

Tertius (III)

Quartus (IV)

Quintus (V)

Sextus (VI)

Septimus (VII)

Octavus (VIII)

Nonus (IX)

Decimus (X)

Undecimus (XI)

Duodecimus (XII)

Vicesimus (XX)

Tricesimus (XXX)

Quadragesimus (XL)

Quinquagesimus (L)

Sexagesimus (LX)

Septuagesimus (LXX)

Octogesimus (LXXX)

Nonagesimus (XC)

Centesimus (C)

Ducentesimus (CC)

Trecentesimus (CCC)

Quadringentesimus (CD)

Quingentesimus (D)

Sescentesimus (DC)

Septingentesimus (DCC)

Octingentesimus (DCCC)

Nongentesimus (CM)

Millesimus (M)

## Verba 
Verbum est pars orationis quae significat actionem vel statum. Forma verborum infinitiva est forma sine ulla inflectione, ut *facere* et *esse*. 

Sex tempora sunt verbis quae dicuntur praesens, imperfectum, futurum, perfectum, plusquamperfectum, et futurum perfectum: 

* Tempus praesens significat actionem quae nunc fit vel fieri solet saepe, ut *conspicit*. 
* Tempus imperfectum significat actionem quae solebat fieri saepe, vel fiabat per longum intervallum temporis, ut *conspiciebat.*
* Tempus futurum significat actionem quae fiet, ut *conspiciet.* 
* Tempus perfectum significat actionem quae antea perfecta est, ut *conspexit*.
* Tempus plusquamperfectum significat actionem quae facta est antequam alia actio facta est, ut *conspexerat*, ergo dicitur *plus quam perfectum*.  
* Tempus futurum perfectum significat actionem quae erit perfecta, ut *conspexerit*.

Quoque verbis sunt quattuor modi qui dicuntur indicativus, coniunctivus et optativus, et imperativus (coniunctivus cum optativo dicitur subiunctivus):

* Modus indicativus significat actionem quae certa est, ut *dormit*.
* Modus coniunctivus significat actionem quae incerta est, aut iussus est, aut cum *ut/ne* copulatur, ut *nescio cur dormiat,* et *dormiamus!,* et *iubeo ut dormiat*.
* Modus optativus significat actionem quae aliquis vult fieri, saepe copulatus cum *utinam*, et modo utitur tempore imperfecto, ut *utinam dormirem!*
* Modus imperativus significat iussum, ut *dormi!*    

Etiam duas voces sunt, activa (quae agit) et passiva (quae patitur), ut *scribit* et *scribitur*.

Possunt formari adiectiva ex verbo, quae dicuntur participia, et quibus utitur ut monstret nomen quod facit actionem, ut *dormiens* et *currens*. Quoque participia possunt agere ut verba, ut *deus benedicens urbem*. Praecipue sunt participia quattuor:

* Participium praesens activum significat actionem quae nomen facit in forma adiectivi, ut *pater dicens*.
* Participium futurum activum significat actionem quae nomen faciet in forma adiectivi, ut *pater dicturus*. 
* Participium perfectum passivum significat actionem quae evenit alicui et iam perfecta est, ut *verba dicta*.
* Participium futurum passivum (nonnumquam dicitur gerundivum) significat actionem quae eveniet alicui, vel debet evenire, ut *verba dicenda*. 

Ita declinatur participium praesens activum:

Gerundium significat actionem verbi in forma nominis, et casus quinque habet: nominativus (qui est eadem forma cum infinitiva, ut *pugnare*), genetivus (ut *pugnandi*), dativus (ut *pugnando*), accusativus (ut *ad pugnandum*), et ablativus (ut *pugnando*). Gerundio autem non licet habere aliud nomen quod illud agit, sed decet uti gerundivo:

* Licet dicere *ars bene pugnandi* vel *paratus ad pugnandum.*
* Non licet dicere *ars bene pugnandi hostes*, sed debet dicere *ars bene pugnandorum hostium*.

Supinum accusativa (ut *amatum*) ponitur post verba quae significant motionem, ut *venire, ire*. Illa significat aliquem velle facere actionem veniendo vel eundo, exempli gratia *pater venit pugnatum* (pater venit nam voluit pugnare). Forma ablativa ponitur post adiectivum, et significat actionem quae mutatur adiectivo, ut *liber facilis est lectu* (liber facile legitur).   

Dividuntur omnia verba in coniugationes quattuor, quae, ut declinationes nominum, habent omnia verba quibus similes formas sunt.

Quattuor partes quae sunt et forma primae personae praesens activa indicativa singularis, et praesens infinitiva activa, et primae personae perfecta activa indicativa singularis, et accusativum supinum dicuntur partes principales, exempli gratia *amo, amare, amavi, amatum*.

Quoque sunt verba irregularia, quae frequentissime dicuntur ac scribuntur: *esse, velle, posse, nolle, malle, ire,* et alia verba quae derivata sunt his. Principales illorum partes sunt:

* *sum, esse, fui, --*
* *volo, velle, volui, --*
* *possum, posse, potui, --*
* *nolo, nolle, nolui, --*
* *malo, malle, malui,* --
* *eo, ire, ii, itum*

## Divisiones grammaticae artis 
Isidorus Hispalensis docet: *Grammatica est scientia recte loquendi, et origo et fundamentum liberalium litterarum. Haec in disciplinis post litteras communes inventa est, ut iam qui didicerant litteras per eam recte loquendi rationem sciant.*

Post Isidorum, scientia grammaticae divisa est in viginti plus partes: 

*Accentus
*Analogia
*Barbarismus
*Differentia
*Etymologia
*Fabula
*Glossa
*Historia
*Littera
*Metaplasmus
*metra
*Nota
*Orthographia
*Partes orationis
*Pedes
*Positura
*Prosa
*Schemata
*Soloecismus
*Syllaba
*Tropus
*Vitia
*Vox articulata

## Notae 
## Libri 
*Grammatica Rubenbauer-Hofmann
*Grammatica Throm

*Allen et Greenough
*Ars grammatica
*Lingua Latina
*Latinitas
*Ordo verborum linguae Latinae
*Orthographia
*Pronuntiatio Latina
*Tabula declinationum Latinarum
*Vicipaedia:Grammatica

## Nexus externi 
* Textkit: Greek & Latin Learning Tools 
* Isidorus Hispalensis: Etymologiarum libri XX (saeculum VI/VII) 
* grammatica latina Gottingensis 
* Cyberlatinus situs - la grammatica latina ipertestuale on line 
* La grammatica latina 
* Donatus: de solecismo
* Donatus: de partibus orationis ars minor
* Lateinische Grammatik 

* Collatinus 
* http://de.wikibooks.org/wiki/Latein 
* http://en.wikibooks.org/wiki/Latin 
* https://web.archive.org/web/20030328233919/http://home.dtc.ch/marsteam/l/formen.pdf (una pagina) et https://web.archive.org/web/20050305231126/http://home.dtc.ch/marsteam/l/kasus.pdf (una pagina)

!