Ientaculum

[thumb|Usitatum Sinarum meridianarum ientaculum [Kōbe in urbe Iaponiae illatum: ptisanarium (*bai zhou*) cum rasuris porcinis et , coriandro viridi apposito ientaculum Sinarum meridianarum]]
**Ientaculum** est primum epulum cottidianum, ante meridiem sumptum, plerumque prandio et cena principali levius.

## Nomina 
[thumb|Ientaculum [Francia|Francicum hodiernum Burdigalae in urbe duobus hospitibus illatum: sucus malorum Sinensium, semilixulae, coffeum]]
Nomen substantivum Latinum "ientaculum" e verbo "ientare" (i.e. "ieiunium abrogare") derivatur, quod vocabulum ex nomine adiectivo "ieiunus" ("qui cibum non sumpsit") conficitur.
[thumb|[Ientaculum plenum Anglicum|Ientaculi pleni Anglici (sic appellati) ferculum principale: *bubble and squeak*, botulus, frusta baconis lycopersicique fricta, ova fricta]]

Similiter significant nomina in aliis linguis nonnullis. In lingua Francogallica nomen omnium epulorum cotidianorum e verbo Protoromanico **disieiunare* conficitur, synonymo verbi classici "ientare"; unde enim *dîner* ("cenare" et "cena" apud Francos, "prandere" et "prandium" apud Quebecanos), *déjeuner* ("ientare, prandere, prandium" apud Francos, "ientare, ientaculum" apud Quebecanos), *petit déjeuner* ("ientaculum" apud Francos), cf. *à jeun* "ieiunus, qui ientaculum nullum sumpsit". Nomen *petit déjeuner* in linguam Dacoromanicam imitatur (*mic dejun* "ientaculum") et Lusitana (*pequeno almoço* "ientaculum", ut qui diceret "parvum prandium"). *Déjeuner* in aliis linguis imitatur, Lusitane olim *desjejuar* "ientare" et *desjejum* "ientaculum", Hispanice *desayunarse* "ientare" et *desayuno* "ientaculum", in dialecto Valentiana *desdejunar-se* "ientare" et *desdejuni* "ientaculum"; Anglice *breakfast* ("ientare, ientaculum", ut qui diceret "ieiunium frangere"), e quo mutuata sunt nomina Cambrice *brecwast*, Gadelice *bracaist*, Hibernice *bricfeast*.
[thumb|Ientaculum [Indiae meridionalis typicum, ex idli (pemmata candida), sambar (pulmentum ex holeribus) et vada (globulus), in folio palae arboris illatum]]

In nonnullis linguis nomen ientaculi significat "epulum matutinum". Ita Danice *morgenmad*, Islandice *morgunmatur*, Anglosaxonice *morȝenmete*, Gadelice *biadh-maidne*, Hibernice *béile na maidne*; seu "epulum primum", e.g. Italiane olim *prima colazione* (vel breviter *colazione*).

Apud multos nomen ientaculi sonat "cibus praecox", e.g. Norvegice *Frokost*, Suecice *Frukost*; seu "morsus praecox", Theodisce *Frühstück*; sive "morsus", Gallaice *almozo* (e Protoromanico **admordium* verbi classici "mordere" composito), Catalane *esmorzar*.

Interdum nomen vel cibo vel potioni alludit. Ita Vallonice *café-didjuner* "prandium e coffeo"; Lusitane communiter *café da manhã* "coffeum matutinum" et in lingua creoli Promontorii Viridis simplicius *café*, sc. "coffeum".

## Consuetudines 
Qui de regimine in India antiqua scripserunt hominibus oportere bis cotidie epulare praeceperunt. Indi hodierni ad ientaculum panes aut pulmenta et fercula caril ex holeribus accipiunt iuxta achar; coffeum aut theam aut lac sorbent.

Sinae saepe ptisanarium sumunt aut pulmentum e caseo soiae, additis interdum rasuris porcinis seu copadiis; theam sorbent. 

Auctor libri *Regiminis acutorum* Hippocratici alios homines semel epulare adseverat (i.e. cenam tantum sumere), alios bis (i.e. ἄριστον "prandium", circa meridiem sumptum, et δεῖπνον "cena"). E quo intellegimus aut neminem Graecorum classicorum ientaculum sumpsisse, aut melius, hoc auctore, "ientare" (i.e. ἀκρατίσμα sumere) non est "epulare"; acratisma enim e pane et vino aquoso constetit. Hodie Graeci permulti ientaculum minimum sumunt, e.g. tyropectam seu spanacopectam cum poculo coffei modo Turcograecico confecti.

[thumb|upright=1.25|[Pictor cum uxore ientaculum sumit (Metsu)|Pictor cum uxore ientaculum sumit: res a Gabriele Metsu anno 1661 picta (Pinacotheca Veterum Magistrorum Dresdensis)]]
Romani antiqui, sicut Graeci, ientaculum e pane tantum, seu pane cum caseo, et vini aquosi poculo. Operarii servi urbani apud pistores mane emebant, si recte Martialis monet: "Surgite: iam vendit pueris ientacula pistor, Cristataeque sonant undique lucis aves." Itali hodierni complures poculum coffei e lacte confecti iuxta panem seu biscoctum; alii Europae meridionalis incolae leniter ientant, fere omnes coffeum sorbentes; Lusitani enim ientaculum interdum *café da manhã* nuncupant. Apud Hispanos mos est aut socolata aut coffeum in ientaculo bibere, saepissime cum biscoctis, panibus aut encytis.

Francis panis aut semilixula infertur cum butyro et confectura; potio coffei, theae (sine lacte) seu socolatae (e lacte) additur. Haec si in aliis civitatibus offeruntur "ientaculum continentale" nuncupantur.

[thumb|upright=1.25|[Ientaculum II (Wentzel)|Temperamenta matutina a Gustavo Wentzel anno 1885 picta (Pinacotheca Nationalis Asloae)]]
Britanni saepius aut cerealia cocta e lacte accipiunt, aut granea ex avena, aut ova et larda et alia nonnulla cum pane cocto, aut panem cum butyro et confectura vel melimelata. Haec si omnia eisdem epulis servantur (quod rarius accidit) "ientaculum Anglicum plenum" (*full English breakfast*) nuncupantur. Coffeum seu theam, ambo e lacte, sorbent.

## Tria ientacula litteraria 
Ientacula nonnumquam in litteris narratur, quorum omnium antiquissimum (saeculo fere VII a.C.n. e traditione populari compositum) est ἄριστον illum, ab Eumaeo Ulixeque paratum, cui Telemachum subito advenam participavisse ait poëta:
:"Ulixes et nobilis subulcus parabant ientaculum simul cum aurora, accenso igne ... dilectus filius stetit in vestibulis: perculsus autem prosiliit subulcus, atque ex eius manibus ceciderunt vasa, quibus utebatur, miscens generosum vinum ... huic autem subulcus substravit viridia virgulta et pellem insuper, ubi sedebat deinde Ulixis dilectus filius. Illis autem carnium lances apposuit subulcus assarum, quas scilicet priori die reliquerant comedentes; panem autem festinanter accumulabat in canistris; deindeque in poculo miscebat dulce vinum. Ipse vero contra Ulixem divinum sedit".
Hac igitur traditione ientaculum e reliquiis cenae hesternae, loco pulmentarii pani vinoque aqua mixto additis, constetisse posse discimus. Alii autem aliter: discipuli Iesu pulmentarium ab ipsis laboribus nocturnis nactum pani, quem dominus resurrectus contribuebat, addidisse relati sunt, narratione saeculo I p.C.n. scripta:
:Mane autem iam facto, stetit Iesus in litore; non tamen sciebant discipuli quia Iesus est. Dicit ergo eis Iesus: "Pueri, numquid pulmentarium habetis?" Responderunt ei: "Non". Ille autem dixit eis: "Mittite in dexteram navigii rete et invenietis". Miserunt ergo et iam non valebant illud trahere a multitudine piscium. Dicit ergo discipulus ille, quem diligebat Iesus, Petro: "Dominus est!" ... Ut ergo descenderunt in terram, vident prunas positas et piscem superpositum et panem. Dicit eis Iesus: "Afferte de piscibus, quos prendidistis nunc ... Venite, prandete". Nemo autem audebat discipulorum interrogare eum: "Tu quis es?" scientes quia dominus est. Venit Iesus et accipit panem et dat eis et piscem similiter".
Versione Vulgata "prandete" legimus, sed Graece ἀριστήσατε scilicet "ientaculum sumite". Ientaculis, quae memorabilia erint, hospites inexspectati adsunt: haec e citationibus praecedentibus, tamen ex insequenti videmus, quae a capitulo primo mythistoriae Ioannis Steinbeck *The Grapes of Wrath* (1939) excerpitur: Thomam iuvenem e carcere liberatum mane cum contubernione domum redire: matrem, pernam panemque ad ientaculum parantem, "Veniant," dixisse, "sat habemus: praecipe ut manus lavent: panis iam coctu'st: baconem ab igne nunc sublevo ... Venite! Feliciter panem adfatim coxi": quo dicto farinam in patinam manu alba in adipem bullantem immixisse ad iusculum spissandum: "Omnes adsedere non possumus," dixisse. Hae tria episodia, e vita pauperum descripta, ientacula simplicia, temporaria, impraevisibilia esse monstrant. Ad cenam convocatur; ad ientaculum advenitur. 

## Notae 
## Bibliographia 
* "Le petit-déjeuner : un repas moderne" in *Les Cahiers de la gastronomie* n° 10 (2012?)
* Ken Albala, "Hunting for breakfast in medieval and early modern Europe" in *The Meal: proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2001* (Totnes: Prospect Books, 2002) pp. 20–30 
* Andrew Dalby, *The Breakfast Book*. Londinii: Reaktion Books, 2013
* Ivan Day, "The Great British Breakfast" in Ivan Day, ed., *Eat, Drink and Be Merry: the British at Table, 1600–2000* (Londinii, 2000) pp. 92-96
* Louis E. Grivetti, "America at Breakfast" in *Nutrition Today* vol. 30 no. 3 (May 1995) pp. 128–134
* Gully Lehmann, "Meals and Mealtimes, 1600–1800" in *The Meal: proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2001* (Totnes: Prospect Books, 2002) pp. 139–154 
* John Mullan, "Ten of the best breakfasts in literature" in *The Guardian* (17 Aprilis 2010)
* Kaori O'Connor, ed., *The English Breakfast: the biography of a national meal with recipes*. Londinii, 2006
* Arnold Palmer, *Movable Feasts*. Londinii, 1952
* Mark A. Pereira et al., "Effect of Breakfast Frequency and Quality on Glycemia and Appetite in Adults and Children" in *Journal of Nutrition* (2010)
* G. C. Rampersaud, M. A. Pereira, B. L. Girard, J. Adams, J. D. Metzl, "Breakfast habits, nutritional status, body weight, and academic performance in children and adolescents" in *Journal of the American Dietetic Association* vol. 105 (2005) pp. 743–760 Epitome
* Eileen White, "First Things First: the great British breakfast" in C. Anne Wilson, ed., *Luncheon, Nuncheon and Other Meals* (Stroud, 1994) pp. 1–32
* Eileen White, "The Ideal and the Real: breakfast at the dawn of the twentieth century" in Ivan Day, ed., *Eat, Drink and Be Merry: the British at Table, 1600-2000* (Londinii, 2000) pp. 97–103

## Nexus externi 
* Recepta ad ientaculum conficiendum apud Vicilibros Anglicos
* Index ciborum ad ientaculum conficiendum venundatorum
* Ientaculum Birmanicum

!