Propria ad mensam Imperatoris principia

thumb|upright=0.75|Imperator  cui opus dicatum est
***Propria ad mensam Imperatoris principia*** (Sinice 饮膳正要, pinyin *Yinshan zhengyao*) est liber de arte culinaria rebusque diaeteticis anno 1330 ab Hu Sihui (忽思恚) scriptus, coquo principali ad aulam imperatoris  merente. Opus imperatori ipso dicatum est. Fercula praesertim traditionis Mongolicae, partim Asiae mediae ad artem convivalem medicinamque Sinensem accommodantur: textus igitur Sinice scriptus vocabula mutuata Mongolica, Persica, Arabica, Turcica comprehendit.

De auctore pauca scimus. Consiliarius medicus diaeteticusque imperatoribus Mongolicis familiae Yuan merebat, inter quos Wenzong qui imperium Sinarum quattuor annos ab 1328 usque in 1332 rexit, urbe capitali hiemali Pechino, aestivali .

## Divisiones operis 
thumb|upright=1.75|Imago e recensione impressa *Propriorum ad mensam Imperatoris principiorum* (1456)
Textus in tres libros dividitur. Res cuiusque libri principales quae ad artem culinariam pertineant, hic litteris italicis distinctae, subter minutius exponuntur:
# De tribus sapientibus; De nutritione rebusque arcendis; *Exoticae saporum commixtorum deliciae*
# *Potiones calidae et decocta*; Simplicia immortalium beneficorum; *Cibi qui morbos varios medent*; Quos cibos arcere debent medicamina sumentes
# *De rebus cibariis medicinalibusque simplicibus*

## Res principales culinariae 
Ad nomina capitulorum subiunguntur nexus ad textum Sinensem (apud Vicifontem legibilem), index paginarum versionis Anglicae plenae anno 2000 editae, numeri praeceptorum in eadem versione:
; *Exoticae saporum commixtorum deliciae* (三皇圣纪;  pp. 275-318, no. 1-95)
: Inter hae fercula agnosci possunt pauca ex arte coquinaria Thibetana et Uigurica, plura ex Iranica sive et Turcica. Praecepta ferculorum nonaginta quinque comprehenduntur, Duodecim fercula partim e lacticiniis constant, inter quae tria iogurtum requirunt.

; *Potiones calidae et decocta* (诸般汤煎;  pp. 375-394, no. 96-151)
: Praecepta siruporum salutarium praebentur quorum medicamina sive aromata principalia sunt: cortex cassiae; folia *Perillae frutescentis*; lignum agallochum; fructus crudi salsique et nuclei *Pruni mume*; fructus *Ribis rubri*, *Ziziphi jujubae*, *Chaenomelis sinensis*, *Citri medicae*, *Coryli heterophyllae*, *Fortunellae margaritae*, *Pruni pseudocerasi*, *P. Persicae*, *Rosae laevigatae*; cortex fructuum *Citri sinensis*; radices gingiberis, *Panacis ginseng*, *Dioscoreae polystachyae*; grana *Atractylodis chinensis*, *Foeniculi vulgaris*; insuper medulla bubula. Praecepta thearum et infusorum dantur; usus theae Thibetanus breviter describitur (139).

; *Cibi qui morbos varios medent* (食疗诸病;  pp. 412-432, no. 159-219)
: Praesertim sorbitiones vel candgie hic comprehenduntur e carne vervecina, porcina, cervina, bubula (160-171, 210, 216-217), ursina (208), vulpina (172, 207), asinina (205, 206, 215), *Melis leucuri* (194), ex iecore *Lutrae lutrae* (218); e carne pullina (159, 173, 192, 195, 209), columbina (199), phasianina (198); e piscibus *Megalobrama terminali* et *Cyprino carpione* (189, 202, 219); insuper e *Portulaca oleracea* (203), e fructubus vel nucleis seminibusve *Ziziphi jujubae* var. *spinosae* (177), zanthoxyli (179), *Piperis longi* (180), *Tetradii ruticarpi* (182), *Nelumbonis nuciferae* (184), *Euryalae ferocis* (185-186), *Pruni persicae* (187), *Cannabis sativae* (213), *Puerariae montanae* (211); e surculis *Rehmanniae elatae* (159, 178, 188); e radicibus *Dioscoreae polystachyae* (175-176), *Alpiniae officinarum* (181), ''* (197); e foliis *Arctii lappae* (214), *Schizonepetae tenuifoliae* (211-212), *Abelmoschi moschati* (201).

; *De rebus cibariis medicinalibusque simplicibus* sub rubricis quae sequuntur enumeratis:
* Cibi cereales necnon elixires (米谷品;  pp. 511-529)
: Describuntur *Oryza sativa*, *Setaria italica* (ita appellata), *Panicum miliaceum* etc., *Triticum durum*, *Vigna mungo*, *V. unguiculata*, *V. angularis*, *V. radiata*, *Glycine max* et caseus soiae, *Cicer arietinum*, *Pisum sativum*, *Dolichos lablab*, *Triticum aestivum*, *Hordeum vulgare*, *Fagopyrum esculentum*, *Sesamum indicum*, saccharum maltosum, mel, fermentum, acetum, liquamen soiae et triticeum, *douchi*, sal, elixires (inter quos uraqua).
* Quadrupedes (兽品;  pp. 529-548)
: Enumerantur caro bubula et lacticinia, carnes vervecina, caprina, porcina, aprina, canina, vulpina, ursina, asinina, leporina, equina et caro *Equi przewalskii* necnon *E. hemioni*, felina, lupina, mustelina, Cercopithecina, rhinocerotina; insuper *Procapra gutturosa*, *P. picticaudata*, *Pseudois nayaur*, *Cervus nippon*, *Elaphurus davidianus*, *Rusa unicolor* (?), *Hydropotes inermis*, *Moschu moschiferus*, *Muntiacus reevesi*, *Lutra lutra*, *Marmota bobak*, *Panthera tigris*, *P. uncia*, *Camelus bactrianus*, *Elephas maximus*, *Neophocaena asiaeorientalis*.
* Aves (禽品;  pp. 548-557)
: Enumerantur carnes cygnina, anserina, gruina, pullina, phasianina, anatina, columbina, coturnina, passerina; insuper *Numenius arquata*, *Bonasia bonasia* (?), *Otis tarda*, *Corvus torquatus*.
* Pisces (鱼品;  pp. 558-564)
: Auctor procul ab aquis merens paucos pisces enumerat, inter quos indicantur *Carassius auratus*, *Cyprinus carpio*, *Megalobrama terminalis*, *Mylopharyngodon pictus* (?), *Parasilurus asotus*, *Pristis cuspidatus*, *Pseudosciaena crocea*, *Anguilla anguilla*, *Huso dauricus*, *Acipenser sinensis*, *Lateolabrax japonicus*, *fugu*, speciesque aquaticae *Haliotis* spp., *Mactra quadrangularis*, *Eriocheir sinensis*, *Pelodiscus Sinensis*, squillae.
* Fructus (果品;  pp. 564-575)
: Brevissime describuntur *Canarium album*, *Castanea mollissima*, *Chaenomeles sinensis*, *Citrullus vulgaris*, *Citrus medica*, c. reticulata*, C. sinensis*, *Corylus heterophylla*, *Cucumis melo*, *Diospyros kaki*, *Euryale ferox*, *Ginkgo biloba*, *Juglans mandshurica*, *Malus* spp. atque separatim *M. pumila* et **, *Myrica rubra*, *Nelumbo nucifera*, *Litchi chinensis*, *Dimocarpus longan*, *Pinus koraiensis*, *Pistacia vera*, *Prinsepia uniflora*, *Prunus armeniacus*, *P. dulcis*, *P. mume*, *P. persica*, *P. pseudocerasus*, *P. salicina*, *Punica granatum*, *Pyrus* spp., *Saccharum officinarum*, *Torreya grandis*, *Trapa natans*, *Vitis vinifera*, *Ziziphus jujuba* et separatim var. *spinosa*.
* Herbae et holera (菜品;  pp. 575-591)
: Enumerantur *Allium fistulosum*, *A. sativum*, *A. tuberosum*, *Amaranthus tricolor*, *Benincasa hispida*, *Beta vulgaris* et separatim grex *cicla*, *Brassica juncea*, *Brassica rapa* et separatim subsp. *chinensis*, *Colocasia esculenta*, *Coriandrum sativum*, *Cucumis melo* var. *conomon*, *Daucus carota*, *Dioscorea polystachya*, *Glebionis coronaria*, *Lactuca sativa*, *Lagenaria siceraria* var. *clavata*, *Lilium* spp., *Malva verticillata*, *Ocimum basilicum*, *Oenanthe javanica*, *Polygonum hydropiper*, *Portulaca oleracea*, *Pteridium aquilinum*, , *Solanum melongena*, *Sonchus* spp., *Stachys sieboldi*, surculi bambusei, *Typha* spp., *Ulmus pumila*, *Vicia sativa*; insuper fungi *Agaricus* spp., *Auricularia auricula-judae*, *Pleurotus ortreatus*, *Tricholoma mongolicum*.
* Aromata (料物性味;  pp. 591-597)
: Condimenta sub hac rubrica descripta partim in coquinis Sinensibus adhiberi solent, partim ex usu Iranico vel Turcico mutuata esse videntur. Describuntur *Aframomum melegueta* (?), *Alpinia officinarum*, *Amomum tsao-ko*, resina et radix assae foetidae, *Carthamus tinctorius*, *Cinnamomum cassia*, cortex *Citri reticulatae*, *Crocus sativus*, *Cuminum cyminum*, *Curcuma sativa*, *Foeniculum vulgare*, *Gardenia jasminoides*, gingiber viride et siccum, *Glycyrrhiza uralensis*, *Litsea cubeba*, masticha, oryza *Monasco purpureo* infecta, *Papaver somniferum*, *Piper longum*, *P. cubeba*, *Schisandra chinensis*, *Trigonella foenum-graecum*, *Typha* spp.

## Notae 
## Bibliographia 
* 
* 
* 
* 
* Rachel Laudan, recensio operis Buell et Anderson in *Journal of World History'' vol. 14 (2003) pp. 563-566 JSTOR
* 
* 
* Françoise Sabban, "Court Cuisine in Fourteenth-Century Imperial China. Some Culinary Aspects of Hu Sihui's Yinshan zhengyao" in *Food and Foodways* vol. 1 (1986) pp. 161-196
* 

Categoria:Sericae scripta
Categoria:Scripta 1330
Categoria:Litterae Sinicae
Categoria:Libri de re coquinaria
Categoria:Libri de regimine
-