Archon

[thumb|"Archon Basileus", ut putatur, in [Zophorus|zophoro orientali Parthenonis]]
***Archon*** (Graece ἄρχων, pl. ἄρχοντες) est vocabulum Graecum 'rectorem' sive 'dominum' valens, quod saepe ad magistratus designandos adhibetur. Hoc verbum ἄρχειν 'imperare' in compositione vocabulorum "monarchiae" et "anarchiae" agnoscitur.

## Graecia antiqua 
In Graecia antiqua, summus magistratus in variis civitatibus Graecis *archon* nominabatur.

Athenis, tres antiquissimi magistratus fuere rex, polemarchus, archon penes quos maximum imperium in civitate erat (Solon exempli gratia archon fuit). Primo per totam vitam deinde decem annos imperabant. Post Clisthenianam, mutationem novem archontes annui erant, qui alius ex alia tribu (φυλή) sorte ducebantur sed eorum potestas iam minor erat. Praecipue religiosis et iudiciariis muneribus fungebantur. Nec iam iudicabant ut olim sed causas inter iudicia distribuebant. E praeterita tribu apparitor sorte ducebatur qui cetero collegio ministrabat (scilicet non quotannis ex eadem tribu sed vicissim ex alia). Ita numerum tribuum (decem) aequabant et tribules suos in varia iudicia distribuebant dum iudices sorte ducunt. Quotannis enim sescenos cives e tribu sua ad iudicandum sorte ducebant. Postquam in consilio quingentorum probati erant archontes magistratum ineuntes iureiurando sese obstringebant et exeuntes e magistratu rationem de rebus gestis reddere debebant. Postquam magistratum exuerant in Areopagi consilium intrabant, quod potentissimum fuit usque ad Ephialtis legem (462 a.C.n.) quae multa officia eis ademit. Inter archontes sic distinguebaturː

* *Eponymos archon* (*Ἐπώνυμος ἄρχων;* "eponymus rector", qui nomen suum anno, quo officio functus est, imponebat). In prytaneo habitabat et archontium collegio praesidebat. Causis ad hereditates ceterasque familiares spectantibus res operam dabatː orphanos ceterasque personas in tutela collocatas (mulieres) protegebat atque etiam parentes a liberis indigna patientes. Magnorum Dionysiorum Thargeliorumque celebrationi praeerat (choregos eligebat).
* *Archon Basileus* ("rector regius"). Prope prytaneum in loco *bucoleum* appellato vel etiam regia porticus (βασιλέως στοά) sedebat. Sacra quibus olim rex fungebatur absolvebat, in primis mysteria et Lenaea administrabat. Consilio Areopagitico praesidebat quocum lites de sacerdotiis diiudicabat et  causis ad religionem pertinentibus praeerat, hoc est homicidiis et sacrilegiis. Ita  impietatis accusatus Socrates ad archontem *basileus* arcessitus est. Reus homicidii sacer fit et archon basileus ei templis et foro interdicit.
* *Polemarchos* ("rector belli"). Olim dux exercitus erat, tempore classico causis ad peregrinos et metoecos pertinentibus operam dabat (ut Romae praetor peregrinus). Funeribus publicis praesidebat civium qui bello perierant. Sacra quoque Artemidi et Enyalio faciebat.
*  Sex thesmothetae addito apparitore. In *thesmothesio* sedebant. Legum custodes erant et quotannis eas recensebant caventes ne altera alteri contradiceret. Publicis et politicis causis praeerant, quae civitatem, pecunias fisco debitas, proditionem, praevaricationem, sycophantiam, decreta  spretis legibus in ecclesia rogata (γραφὰς παρανομίας), foedera cum externis civitatibus etc. spectabant, item quae ad metalla aut commercium maritimum pertinebant. In summa dies quibus iudicia omnia fierent praenotabant. Praeterea in Thesei templo magistratus sorte ducebant

## Imperium Romanum Orientale 
Historici byzantini principes externos *archontes* nominare solebant.

## Notae 
## Fontes 
*Aristoteles, *De republica Atheniensium* 3 et 55-9
*Demosthenes, *In Midiam* 32-3, 36, 38
*Hyperides, *Pro Euxenippo* 6.

## Plura legere si cupis 
*Alexandra Bartzoka,	L'archonte-roi: une particularité athénienne", *Ktèma*, 2015ː 157-165
*Franc. Aug. Baucke,	"De thesmothetis Atheniensium : commentatio antiquaria", Vratislaviae, 1844
*William Bell Dinsmoor,*The Archons of Athens in the Hellenistic age*, Amstelodami, 1931 Recensio critica
*Am. Hauvette-Besnault, *De Archonte rege*, Lutetiae, 1884 
*C. Lecoutere, ''L'archontat athénien (histoire et organisation) d'après la Politeia Athēnaiōn*, Lovanii, 1893 Recensio critica
*Claudine Leduc, "L’archonte éponyme : le τιμητής ( = censor ?) des Athéniens aux viie-vie siècles ?", *Pallas*, 2013ː 201-216
*Franz Ryan,	"Die Zeugiten und das Archontat", *Revue des Études Anciennes'', 2002ː 5-9.

## Nexus externi 
*Thesmothetae apud Hofmann J. Lexicon universale Ibidem Archontes

Categoria:Athenae antiquae
Categoria:Graecia antiqua
Categoria:Tituli dignitatis