Sardinia

**Sardinia** (Italiane *Isola di Sardegna*; Sarde *Ìsula de Sardigna* vel *Sardinnia*), etiam **Ichnusa**, est insula Italica medii Mediterranei, secunda a maxima huius maris insula post Siciliam, inter Tyrrhenum et Baliaricum mare sita, ad meridiem Corsicae, a qua Gallico freto seiungitur. Propter situm opportunum et divitias metallicas, ex antiquitate magnus commercii et permutationis humani cultus locus facta est.

Sardinia cum minoris insulis circumiectis est regio Italiae autonoma (suis legibus recta), in quattuor provincias et unam urbem metropolitanam divisa, quibus sunt 377 communia. Sardinia est superficie tertia et numero incolarum undecima a maxima omnium regionum Italiae.

Abundat montibus, silvis, campis, amnibus, terris non habitatis, ac litoribus saxosis harenosisque. Propter varietatem terrarum micro-continens appellatur. Inter locos historicos atque archaeologicos praeclari sunt *nuraghi,* aedificia megalithica inter annos 1900 et 730 ante aer. vulg. constructa.

## Historia 
Nomina Graeca sunt Σαρδώ, Σαρδώς, Σαρδών, Σαρδανία, atque antea Ἰχνοῦσα dicta, ut videtur, ab effigie τοῦ ἴχνου, 'vestigii soleae', hoc est imae partis pedis humani, et etiam Σανδαλιῶτις propter figuram sandalii.

## Geographia 
### Clima 
Tempus Sardiniae vera autumnosque calidos, aestates aridas, et hiemes clementes habet.

### Geographia politica 
#### Provinciae Sardae 
* **Urbs metropolitana Caralitana**,
* Provincia Nuorensis,
* Provincia Sacerensis (seu Provincia Turritana),
* Provincia Sardiniae Australis.

##### Historicae Provinciae 
* Provincia Caralitana,
* Provincia Nuorensis,
* Provincia Sacerensis (seu Provincia Turritana),

##### Oristanus 
Anno 1974 provincia creata est:

* Provincia Arborensis,

##### Provinciae Sardiniae abrogatae 
Anno 2001 novae provinciae creatae sunt; anno 2016 abrogatae:
* Provincia Carboniensis-Ecclesiensis,
* Provincia Mediocampidanensis,
* Provincia Olbiensis-Templensis,
* Provincia Oleastrensis.

##### Novissima Provincia Sardiniae et Urbs metroplitana 
Anno 2016 creatae sunt:
* Urbs metropolitana Caralitana,
* Provincia Sardiniae Australis.

Anno 2025 creatae sunt:
* Provincia Sulcitana-Ecclesiensis
* Urbs metropolitana Sacerensis,

#### Loci principes provinciarum 
* Caralis, Caput,
* Nugor (Italice: *Nuoro*)
* Aristianis (Italice: *Oristano*)
* Sassaris (Italice: *Sassari*)

* Carbonia  (Italice: *Iglesias*) sunt Capita Provinciae Carboniensis-Ecclesiensis (Italice: Provincia di Carbonia-Iglesias);

* Sullurium (Italice: *Sanluri*) et Villaxidrum (quae Italice idem nomen habet, vide Olbia) et Templum (Italice: Tempio Pausania) sunt Capita Provinciae Olbia-Templi (Italice: Provincia di Olbia-Tempio);

* Lanusei, (Italice: *Tortolì*) sunt Capita Provinciae Oleastrae (Italice: Provincia dell'Ogliastra).

#### Urbes minores 
* Algarium seu Algaria,
* Macopsisa seu Macomerium,
* Bosa,
* Turris Lybissonis.

#### Fines 
##### Naturales limites 
* Mare Mediterraneum,
* Mare Hespericum (alia nomina: Mare Sardiniense, Mare Sardum),
* Mare Tyrrhenum.

### Geographia physica 
#### Morphologia 
##### Montes 
* Ianua Argenti vel Ianuae Venti (Italiane: *Massiccio del Gennargentu*),
* Arcis Mons (Italiane: *Monte Arci*),

##### Planities 
* Campidanus

#### Hydrographia 
##### Flumina 
* Caedris (Italiane: *Cedrino*),
* Coquinae (Italiane: *Coghinas*),
* Saeprus,
* Thyrsus.

##### Lacūs et paludes 
* Conuinarum Lacus (Italiane: *Coghinas*),
* Gusanae Lacus (Italiane: *Lago di Gusana*),
* Omodei Lacus (Italiane: *Lago Omodeo*).
* Stagnum Caralitanum (Italiane: *Stagno di Cagliari*)

##### Litora ac maria 
* Fretum Gallicum (alia nomina: Canalis Bonifacii, Fretum Bonifacii),
* Mare Tyrrhenum
* Mare Hespericum (alia nomina: Mare Sardiniense, Mare Sardum)
* Mare Mediterraneum
* Chersonesum promontorium (Italiane: *Capo Teulada*),
* Gorditanum promontorium (Italiane: *Punta Falcone*),
* Litus Smaragdinum (Italiane: *Costa Smeralda*),
* Sinis,
* Sinus Sinuarius (Italiane: ''Golfo dell'Asinara*),
* Sinus Arboreus,
* Sinus Aesaronensis.

##### Insulae minores 
* Sardinia insula,
[350px|thumb|[Patavium|Patavii: Stintini: *Turris Pelusiae*]]
* Cuniculariae insulae, deinde Buxinariae insulae,
** Ilva (Italiane: *La Maddalena*),
** Phintonis (Italiane: *Caprera*),
* Hermaea insulae (Italiane: *Tavolara* et *Molara*),
** Taulara (Italiane: *Tavolara*).
* Sulcitanae insulae,
** Accipitrum vel Arcipitrum et Hieracum,
** Aenosia vel Plumbaria et Aenosis seu Sulcis,
* Herculis insula (vel Insula Sinuaria et Aenaria insula, Asinaria insula),
* Mali Venti Insula (alia nomina: Insula de Malo Vento seu Malventris Insula) (Italiane: *Mal di Ventre*)
* Beleris insula vel Heras Lutra insula (Italiane: *Isola Serpentara*),
* Ficaria insula (Italiane: *Isola dei Cavoli*).

### Historicae terrae et Sub-regiones 
[300px|thumb|[Sub-regiones Sardiniae]]
* Arborea,
* Barbaria seu Barbagia,
* Gallura seu Galluria,
* Logudorus,

#### Sub-regiones 
* Ager Guspinensis seu Ager Ecclesiensis Superior (Italiane: *Guspinese*),
* Ager Sulcitanus-Ecclesiensis (Italiane *Sulcis-Iglesiente*),
** Ager Ecclesiensis (Italiane *Iglesiente*),
** Ager Sulcitanus (Italiane *Sulcis*),
** Ager Guspinensis seu Ager Ecclesiensis Superior (Italiane: *Guspinese*),
* Ager Sacerensis seu Ager Turritanus (alia nomina: Pagus Sacerensis) (Italiane *Sassarese*),
* Anglona seu Angrona (Italiane *Anglona*),
* Barbaria seu Barbagia (Italiane: *Barbagia*),
** Barbaria Belvinensis seu Barbaria Media (Italiane: *Barbagia di Belvì*),
** Barbaria Nuorensis seu Ager Nuorensis (Italiane: *Barbagia di Nuoro*),
*** Barbaria Bithensis seu Ager Bithensis (Italiane: *Barbagia di Bitti*),
** Barbaria Ololaiensis seu Barbaria Superior (alia nomina: Barbaria Ololai seu Barbaria Lolai) (Italiane: *Barbagia di Ollolai*),
** Barbaria Seulensis seu Barbaria Inferior (Italiane: *Barbagia di Seulo*),
** Mandrolisalis (alia nomina: Mandra Olisai seu Barbaria Mandrolisalis) (Italiane: *Mandrolisai*),
** Oleastra seu Agugliastra (alia nomina: Ogullastrum, Barbaria Trigonia) (Italiane: *Ogliastra*),
* Baricatus seu Pars Baricati (Italiane: *Barigadu*),
* Baroniae (Italiane: *Baronie*),
* Campidanus (Italiane: *Campidano*):
** Campidanus Arborensis (Italiane: *Campidano di Oristano*),
** Campidanus Caralitanus (Italiane: *Campidano di Cagliari*),
** Mons Regalis seu Campidanus Sulluriensis (alia nomina: Ager Montis Regalis) (Italiane: *Monreale*),
* Chorus (historica regio Sardiniae) (Italiane: *Coros*),
* Comitatum Quirrae seu Quirra (Italiane: *Quirra*),
* Gallura seu Galluria (Italiane: *Gallura*),
* Gothianus seu Gotianus (Italiane: *Goceano*),
* Guilcier seu Gilciber (Italiane: *Guilcer*),
* Marguinis seu Pagus Marginis (Italiane: *Marghine*),
* Marmilla (Italiane: *Marmilla*),
* Medius Locus (Italiane: *Meilogu*),
* Mons Acutus (Italiane: *Monteacuto*)
* Mons Ferrus seu Mons Ferri (Italiane: *Montiferru*),
* Mons Regalis (historica regio Sardiniae) (alia nomina: Ager Montis Regalis seu Campidanus Sulluriensis),
** Ager Guspinensis (Italiane: *Guspinese*),
* Nurra seu Nurrae (Italiane: *Nurra*),
* Oleastra seu Agugliastra (alia nomina: Ogullastrum, Barbaria Trigonia) (Italiane: *Ogliastra*),
* Pars Doliae seu Regio Doliae (Italiane: *Parteòlla*),
* Planaria seu Planargia (Italiane: *Planargia*),
* Romania seu Romandia (Italiane: *Romangia*),
* Sarcidanus (Italiane: *Sarcidano*),
* Sarrabus-Gerreis seu Regio Sarrabi-Gerreis (Italiane: *Sarrabus-Gerrei*),
* Trecenta (Italiane: *Trexenta*).

## Vecturae 
### Aeroportus 
* Algaria: Aeroportus Algaria-Fertilia
* Caralis: Aeroportus Caralis-Mansi seu Aeroportus "Marius Mameli",

et cetera

## Notae 
## Bibliographia 
* Francesco Cetti, *Storia naturale di Sardegna*. 1774-1777. Nova ed. Nuoro, 2000 Textus novae editionis
** *I quadrupedi di Sardegna*. Sassari, 1774 
** *Gli uccelli di Sardegna*. Sassari, 1776 
** *Anfibi e pesci di Sardegna*. Sassari, 1777 Textus alius 
** *Appendice alla storia naturale dei quadrupedi di Sardegna*. Sassari, 1777 
* Francesco Cetti, *Naturgeschichte von Sardinien*. Nova ed. 1799 Textus apud *Internet Archive*
* *Codex diplomaticus Sardiniae*. Vol. 1. Augustae Taurinorum, 1861 
* Iohannes Franciscus Fara, [tom. 1] *De chorographia Sardiniae libri duo*; [tom. 2] *De rebus Sardois libri quatuor''. Augustae Taurinorum, 1835 Textus 
* "Sardinia" in 
* "Sardinia" in 

* Casei Sardi
* Lingua Sarda
* Norachius vel Nuracis vel Nuraxis
* Regnum Sardiniae

## Nexus externi 
* Situs publicus

## Imagines regionis 

Fasciculus:Colonne a tharros.jpg|Tarrae: Columnae romanae.
Fasciculus:Women_of_sardinia.jpg|gentilicii mores.

Categoria:Insulae Maris Mediterranei
Categoria:Insulae Italiae
!

Categoria:Subdivisiones sui iuris