Pastillum Hamburgense

[thumb|upright=1.25|[Cibus promptus Canadensis: Pastillum Hamburgense, holeribus solitis suffarcinatum, cum patatis frictis et potione carbonica apud *Burger King* Mississauga in urbe comedendum]]
**Pastillum Hamburgense** (Anglice *hamburger, quod est **hamburgense***) est cibus promptus Americanus populo gratus, quem multi adfirmant circa annum 1870 creatum esse. Constat e pastillo panis cui ofella bubula isiciata assa immittitur. Varia embammata (sinapi, liquamen e lycopersicis sive embamma Magonicum), holera cruda (lactucae folium, lycopersicorum ceparumque frusta), etiam salgama de cucumeribus sive anguriis suffarcinari solent. Pastilla Hamburgensia cum patatis frictis et potione carbonica saepe proponuntur.

[thumb|upright=1.25|[Cibus promptus Civitatum Foederatarum: *bacon cheddar burger* i.e. pastillum Hamburgense, frusto laridi frustoque casei Cheddarensis (sed suppositicii) suffarcinatum, annulis ceparum sectarum elixis impositis, Kansanopoli (?) apud *smashburger* inlatum]]
Idem pastillum, si frustum casei in ofellam superimponitur, *cheeseburger* nominatur. Ipsa ofella *hamburger steak* appellari solet.

[thumb|upright=1.25|[Gastronomia Campensis in Nivata: pastillum autopyrum cui immittuntur isicium e carne bisontis Vyominensis, caseus Mozzarella, ficatum (anserinum aut anatinum?) sartagine tostum, embammate e tuberis Petrocoriensibus, appositis batatis dulcibus frictis in popina ab Huberto Keller directa inlatum.]]
Pastilla farta Hamburgensi pristino similia in Civitatibus Foederatis necnon alibi recenter venditantur, exempli gratia pullina, porcina, gallopavonina. *Veggie burger* etiam proponitur ("pastillum oleraceum" vel "pastillum castimoniale"), ofella de phaseolo seu cicere ex aromatibus confecta immissa.

De pastillis Hamburgensibus in litteris Americanis nonnumquam legitur. Bis in mythistoriis Sinclair Lewis protagonistae apud ganeam seu *lunch-wagon* ("carrum pransorium") comedentes monstrantur; in mythistoria brevi Truman Capote *In Cold Blood* pastillum Hamburgense in ganea sumitur. Persona J. Wellington Wimpy narrationis pictae nubeculatae *Popeye the Sailor Man*, ab Elzie Crisler Segar compositae, anno 1931 inceptae, amator pastillorum Hamburgensium pecuniis semper carens, rapidissime tam celeber fit ut nomen suum catenae popinarum ''* daret, anno 1934 conditae.

## Origo et primitiae 
Isicium, quod partem carnosam huius ferculi constituit, fortasse ex isiciis iam in Germania septentrionali confectis, *Frikadelle* appellatis, imitatum est. Iam annis 1870 a cauponibus magna parte per Hamburgum ad Civitates Foederatas immigrantibus talia isicia variis in urbibus in popinis Germanis inferebantur. *Hamburg steak* ("frustum bubulum Hamburgense") per analogiam nuncupabantur, quamquam non e frustis bubulis sed e carne concisa in ofellas refecta proveniebant, quia eodem tempore ofellae carnis bubulae concisae crudae ad invalidos nutriendos nomine *Salisbury steak* conficiebantur; botuli appellationibus urbium Europaearum *frankfurter* et *wiener* iam nominati erant. Anno 1872, primus omnium nobis cognitorum, poëta Robert Bluebeard Kydd de his deliciis cecinit:
:*And sour kraut I esteem a relish*
:*My wine and Hamburg steak to embellish*
("salgama e brassica gustum aestimo ad vinum isiciumque Hamburgense"). Anno 1873 Novi Eboraci in urbe, anno 1876 in popina Germana Expositionis Centennialis Philadelphiae *hamburger steaks* crebrissime venditata sunt.

Qui autem primus isicium Hamburgense nuper frictum inter frusta panis immiserit, ut verum cibum viarium constituerit, haud scimus. Hoc ante annum 1893 certe accidit, quo anno in urbe Reno Nivatae *Hamburger steak sandwiches* semper prompta venisse asseverantur. Post tres annos Chicagine cibus promptus verbis non ambiguis describitur:
:*A distinguished favourite, only five cents, is Hamburger steak sandwich, the meat for which is kept ready in small patties and cooked while you wait on a gasoline range* ("multo tibi gratissimus, quinque centesimis nec pluribus panis fartus Hamburgensis oblatus est, qui promptus in forma isiciorum tenetur atque in craticula gase succensa dum opperiris coquitur").
Venditores loco frustorum panis mox pastillum rotundum (Anglice *bun*) ad isicium Hamburgense involvendum adhibere solebant, quod pistores assidue anno 1902 et fortasse iam antea producebant.

Hae copadiae viariae, ab initio verbis pluribus denominatae, iam ab anno 1898 singulo vocabulo *hamburger* ("[pastillum] Hamburgense") nuncupari coeperunt, sicut in diario urbis S. Ludovici Missuriae de "gustu populari deliciarum pullinarum bubularum aliarumque apud thermopolia pransoria" legitur, *the public taste for fried chicken, hamburgers and other lunch stand delicacies*. Quibus pransoriis tam viariis quam forensibus *hamburger stands* ("thermopolia Hamburgensia") communiter appellatis, sive mox *lunch wagons* ("carri pransorii"),

Alii alias catenas "Hamburgenses" creaverunt, Eduardus Vale Gold a Bloomingtonia Indianae ab anno 1934 sub nomine **, Ioannes Saxe a Milvauchia anno 1936 incipiens nomine *White Tower'', Robertus Wian eodem anno in urbe Glendale Californiae, nomine '** mox utens, Thomas Koulax anno 1946 Angelopoli nomine **', Henricus et Esther Snyder anno 1948 ad Baldwin Park eiusdem civitatis sub nomine *In-N-Out Burger*, Harmon Dobson et Paulus Burton anno 1950 in urbe Corporis Christi Texiae nomine *Whataburger*, Robertus Peterson anno 1951 Didacopoli nomine *Jack in the Box*, Keith Cramer et Matthaeus Burns anno 1953 Jacksonville in urbe Floridae qui denuo nomine *Burger King* usi erunt. Harum catenarum hodie usque florent *White Castle*, *Wimpy*, *Big Boy*, ''Tommy's*, *In-N-Out*, *Whataburger*, *Jack in the Box*, *Burger King*. Interdum Ricardus et Mauritius McDonald, qui iam anno 1940 Bernardinopoli popinam "Hamburgensem" nomine *McDonald Brothers Burger Bar* condiderant, systema novum cibi prompti sibi evolvebant, quod ab anno 1952 in catenam *McDonald's* expandere coepit, hodie per totum fere mundum frequentatissimam.

Pastillum Hamburgense apud Americanos plurimis ab annis 1890 desideratum, apud Canadenses saeculo XX ineunte cognitum, in alias regiones orbis terrarum partim ad usum militum Civitatum Foederatarum sed maiore parte a societatibus commercialibus ad delectationem civium introducebatur. *Wimpy* Angliam ab 1953 et Africam Australem ab 1967, *Burger King* Australiam ab 1971 (sub nomine speciali *Hungry Jack's*), *McDonald's* Iaponiam Brasiliamque et Germaniam ab 1971, Franciam ab 1972, Thailandiam ab 1985, Russiam et Sericam ab 1990 invaserunt. Inter novas catenas enumerari possunt *Bob's* ab 1951 in Brasilia incepta, *Little Chef* ab 1958 in Anglia, *MOS Burger* et *Lotteria* ab 1972 in Iaponia, *Jollibee* ab 1975 in insulis Philippinis, *Ramly Burger* in Malaesia ab 1979 florentes, *Nirula's* in India ab annis 1950: hic autem, carnibus bovinis non venditatis, isicia pullina et ex holeribus confecta in pastillis immitti solent.

## Notae 
## Bibliographia 
;Bibliographica
* Eugene L. Huddleston, "A Burger Bibliography" in *Journal of American Culture* vol. 1 (1978) pp. 466-471

;Historica
* 
* John T. Edge, *Hamburgers and Fries: An American Story*. Novi Eboraci: Putnam, 2005. ISBN 0-399-15274-1
* Gyula Décasy, *Hamburger for America and the World: a handbook of the transworld hamburger culture*. Blooomington, 1984
* John T. Edge, *Hamburgers and Fries: an American story*. Novi Eboraci, 2005
* David Graulich, *The Hamburger Companion: a connoisseur's guide to the food we love*. Novi Eboraci, 1999
* 
* 
* Ronald L. McDonald, *The Complete Hamburger: The History of America's Favorite Sandwich*. Londinii: Citadel, 1997. ISBN 1-55972-407-2
* George Motz, *Hamburger America: A State-by-State Guide to 150 Great Burger Joints*. 2a ed. Running Press, 2011 (prima ed. 2008)
* Josh Ozersky, *Hamburgers: a cultural history*. Novo Portu: Yale University Press, 2008. ISBN 978-0-300-11758-5 
* 
* Chase Purdy, *Billion Dollar Burger: Inside Big Tech's Race for the Future of Food*. Penguin, 2020. ISBN 2019056851
* Elisabeth Rozin, *The Primal Cheeseburger: A Generous Helping of Food History Served On a Bun*. Novi Eboraci: Penguin, 1994. ISBN 0-14-017843-0
* 
* 
* Jeffrey Tennyson, *Hamburger Heaven: the illustrated history of the hamburger*. Novi Eboraci, 1993

; Praecepta culinaria
* 1993 : Marcel Desaulniers, *Burger Meisters: America's best chefs give their recipes for America's best burgers plus the fixin's*. Novi Eboraci, 1993
* 1995 : Marcel Desaulniers, *Burgers: classic American hamburgers and their accompaniments*. Londinii, 1995
* 2004 : Rebecca Bent, Tom Steele, *Burgers: 50 recipes celebrating an American classic*. Clarkson Potter, 2004
* 2004 : Emily Bloom, *Burgers Every Way: 100 recipes using beef, chicken, turkey, lamb, fish and vegetables*. Novi Eboraci, 2004
* 2013 : Andy Husbands, Chris Hart, Andrea Pyenson, *Wicked Good Burgers: fearless recipes and uncompromising techniques for the ultimate patty*. Fair Winds Press. ISBN 1592335586
* 2015 : Jens Fischer, *The Art of the Burger : More Than 50 Recipes to Elevate America’s Favorite Meal to Perfection*. Skyhorse Publishing. ISBN 1632205084
* 2016 : George Motz, *The Great American Burger Book: How to Make Authentic Regional Hamburgers at Home*. Novi Eboraci: Harry N. Abrams, 2016
* 2018 : Chris Kronner, Paolo Lucchesi, *A Burger to Believe In: Recipes and Fundamentals''. Ten Speed Press. ISBN 0399579265

* McDonald's
* Artocreas
* Hilla calens

## Nexus externi 
* 

Categoria:Ars coquinaria Civitatum Foederatarum
!