Solanum melongena

:*De genere cochlearum eiusdem nominis vide: Melongena (cochlea)*

**Melongena** (binomine ***Solanum melongena***) est arbustum fructiferum in genere Solanorum, in quorum numero etiam lycopersica et patatae habentur. Fructus eius, qui cocti edi possunt, etiam **mala insana** appellantur. Praeterea, sicut et lycopersica, **poma amoris** cognominantur.

## Historia 
Melongena orta esse videtur in India, ubi Sanscrite *vātiṅgaṇa* et *bhaṇṭākī* appellabatur. Inde per magnam partem Asiae orientalis diffusa est. Prima eius mentio litteris commissa inventa est in *Qí mín yào shù*, antiqua disputatione Sinensi de agri cultura anno fere 544 p.C.n. composita. Apud Persas quoque melongena iam pridem vulgata est, qui nomine a Sanscrito derivato *bādingān* (بادِنگان) appellabant. Inde Arabes exceperunt et nomine paululum mutato *bāḏinǧān* (باذنْجان) notabant. Antiquissima his regionibus mentio inventa est in *Libro Continenti* a Rhaze (865-925), auctore Persico, lingua Arabica composito. Apud medicos Islamicos melongena vulgo male audiebat: idem Rhazes ei sanguinem inflammandum et pustulas faciendas imputabat, et saeculum post Avicenna in *Canone Medicinae* (ca. 1025) arguebat eam melancholiam, cancros, lepram, haemorrhoidam et multa alia mala efficere, nisi in aceto coctam comedas.

Interea melongena cum exercitibus Islamicis in Africam occidentalem et inde Europam meridionalem pervenerat. Primum, ut videtur, in litteris Europaeis memorata est in versione Latina Avicennae *Canonis Medicinae*, quem supra diximus. Hoc libro, seu verterit Gerardus Cremonensis (1114-1187) seu ut quidam putant Gerardus Sablonetanus (1218-1291), uterque tamen Lombardus, eam sua usus dialecto "melongenam" appellavit. Quam postea, anno 1259, "melangenae" nomine memoravit Albertus Magnus et anno circiter 1305 nomine "melongenae" Arnaldus Villanovanus, nomen Catalanum "albergeniam" esse adiungens. Eodem fere tempore in *Tacuino sanitatis*, Panormi aut Neapoli Manfredo rege (1258–1266) suadente Latine converso, melongena ex huius regionis dialecto "melongiana" appellata est.

Tandem quinto decimo saeculo Dioscoridis commentator Venetus Hermolaus Barbarus primus eas, nomen vulgare "melenzane" male interpretatus, Latine "mala insana" appellavit. Quod nomen postea omnes fere botanistae exceperunt. Anno 1753 Carolus Linnaeus nomen Latinum antiquissimum "melongenam" renovavit ut partem specificam nominis binomialis notaret.

## Etymologia 
Prima origo plerorumque occidentalium melongenae nominum a linguis antiquis Indiae petenda est, nam nomen Persicum بادِنگان *bādingān*, unde postea Arabicum باذنْجان *bāḏinǧān*, e nomine Sanscrito q.e. *vātiṅgaṇa* 'melongena' ortum esse videtur. Deinde varia nomina Europaea ex Arabico derivata sunt: sic nomine paulum mutato ab Hispanis *(al)berengena* vel *berenjena*, Lusitanis *berinjela*, Catalanis autem *alberginia* vel *albergina* appellatur, unde Francogallice *aubergine*. In Italia autem prima nominis parte saepissime in *mel-* mutata *melongena*, *melanzana*, *mulinciana* etc. nuncupatur. Hinc nomen Graecum μελιτζάνα, et hinc quoque nomina varia Latina orta sunt: *melongena*, *melangena*, *melongiana*, sed etiam *malum insanum*, sicut Hermalaus Barbarus nomen vulgare false interpretatus Latine convertit.

## Notae 
## Bibliographia 
; Fontes antiquiores
* c. 544 : Jia Sixie, *Qimin yaoshu* (fide )
* 1025 : Avicenna, *Canon Medicinae*, II cpt.2 (vel 'B'), lemma 'bāḏinǧān' (باذنْجان) 
* ante 1187 : Gerardus Cremonensis, Versio Latina Avicennae *Canonis Medicinae*, https://web.archive.org/web/20191028212714/http://alfama.sim.ucm.es/dioscorides/consulta_libro.asp?ref=X532932098&idioma=0 II 'Littera M', cpt. 451 'Melongena' p.353
* c. 1250 : Lin Hong, *Simplicia montani victualia* (Françoise Sabban, "La diète parfaite d'un lettré retiré sous les Song du Sud" in *Études chinoises* vol. 16 (1997) pp. 7-57)
* 1259 : Albertus Magnus, *De vegetabilibus*, III 2.5.97 (p.204 ed. Jessen) ("Melangena")
* saec. XIV : 
* c. 1309 : Arnaldus de Villa Nova, *Regimen sanitatis ad regem Aragonum*  ("Melongenae quae vulgariter albergeniae nominantur"; sed editione 1572 omittuntur)
* ante 1493 : Hermolaus Barbarus, *Corollarium ad Dioscoridem in quinque libros priores de materia Medica* https://web.archive.org/web/20080126233959/http://alfama.sim.ucm.es/dioscorides/consulta_libro.asp?ref=X532556568 Liber IV, cpt.79 'De Mandragora' p.239r
* 1542 : Leonardus Fuchsius, *De historia stirpium commentarii insignes*, cpt. 201 'De malis insanis', vel eiusdem operis editio altera (1549), cpt. 203 'De malis insanis'
* ante 1544 : Valerius Cordus; Conradus Gesnerus, ed., *Annotationes in Dioscoridis; Historiae stirpium libri IV [etc.]*. 1561 liber I, cpt. 14 (p.90 text)
* 1554 : Petrus Andreas Matthiolus, *Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis de medica materia* p.760 ed. 1598
* 1551-1555 : Adamus Lonicer, *Naturalis historiae opus novum*, lemma 'mala insana'
* 1558 : Amatus Lusitanus, *In Dioscoridis Anazarbei De medica materia libros quinque* (1558), p.648
* 1561 : 
* 1576 : Matthias de Lobel, *Plantarum seu stirpium historia*, https://web.archive.org/web/20090408074701/http://alfama.sim.ucm.es/dioscorides/consulta_libro.asp?ref=X53240072X p.138
* 1583 : 
* 1597 : 
* 1616 : Rembertus Dodonaeus, *Stirpium historiae pemptades sex siue libri XXX* p.458
* 1606 : Hadrianus Iunius, *Nomenclator octilinguis*, lemma ‘malum insanum’
* 1615 : Iacobus Dalecampius, *Histoire generale des plantes, tome premier* (1615), ch.31, pp.531-532 
* 1747 :  vol. 5 p. 238, tab. 85; cf.  p. 462
* 1748 : Stephanus Blancardus, *Lexicon Medicum*, lemma 'mala insana'
* 1753 : Carolus Linnaeus, *Species Plantarum* p.186
* 1796 : Yuan Mei, *Suiyuan shidan* (Sean J. S. Chen, ed. et interpr., 茄二法 = Two Ways of Preparing Eggplant)

; Eruditio hodierna

* Georg Bitter, "Die papuasischen Arten von Solanum: S. melongena" in *Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie* vol 55 (1919) pp. 88-89
* Fabio Cericola et al, "The Population Structure and Diversity of Eggplant from Asia and the Mediterranean Basin" in *PLoS One* vol. 8 (6 Septembris 2013) e73702
* Marie-Christine Daunay, Henri Laterrot, Jules Janick, "Iconography and History of Solanaceae: Antiquity to the XVIIth Century', in: Jules Janick, *Horticultural Reviews*, vol. 34 (2007), pp. 1-112. (De *melongena* vide pp.26-35)
* Marie-Christine Daunay, Jules Janick, "History and Iconography of Eggplant" in *Chronica Horticulturae*, vol. 47, no. 3 (2007) pp. 16-22
* Marie-Christine Daunay, Henri Laterrot, Jules Janick, "Iconography of the Solanaceae from Antiquity to the XVIIth Century: a Rich Source of Information on Genetic Diversity and Uses" in *Acta Hort.* no. 745 (2007) pp. 59-88 (vide p. 77 fig. 8)
* 
* Affiong Edeke et al., "Nutritional and Pharmacological Potentials of Solanum melongena and Solanum aethiopicum Fruits" in *Journal of Phytopharmacology* vol. 10 (2021) pp. 61-67
* Maria Hurtado et al., "Diversity and Relationships of Eggplants from Three Geographically Distant Secondary Centers of Diversity" in *PLoS One* vol. 7 (27 Iulii 2012) e41748
* F.W. Martin, A.M. Rhodes, "Subspecific grouping of eggplant cultivars" in *Euphytica* vol. 28 (1979) pp. 367-383
* 
* 
* Harry S. Paris, Marie-Christine Daunay, Jules Janick, "The Cucurbitaceae and Solanaceae illustrated in medieval manuscripts known as the Tacuinum Sanitatis" in *Annals of Botany* vol. 103 (2009) pp. 1187–1205
* Agnieszka Sękara, Stanisław Cebula, Edward Kunicki, "Cultivated eggplants – origin, breeding objectives and genetic resources, a review" in *Folia horticulturae* vol. 19 no. 1 (2007) pp. 97-114
* Jin-Xiu Wang, Tiangang Gao, Sandra Knapp, "Ancient Chinese Literature Reveals Pathways of Eggplant Domestication" in *Annals of Botany* vol. 102 (2008) pp. 891-897 eadem res alibi
* Terri L. Weese, Lynn Bohs, "Eggplant Origins: Out of Africa, into the Orient" in *Taxon* vol. 59 (2010) pp. 49-56 JSTOR

## Nexus externi 
* Stéphanie Arnoux, *Comparative analyses of the molecular footprint of domestication in three Solanaceae species : eggplant, pepper and tomato* (dissertatio 2019 universitatis Avennionensis)


Categoria:Species plantarum
Categoria:Fructus
Categoria:Solanum subg. Leptostemonum
Categoria:Fruges Asiae australis
Categoria:Taxa Linnaei
Categoria:Taxa 1753