Proelium Antietamense

[300px|right|*Proelium Antietamense.* Impressio [Kurz & Allison scaenam apud Pontem Burnside depingit.]]
**Proelium Antietamense,** etiam **Proelium Sharpsburgi** appellatum, praecipue in Civitatibus Foederatis Meridianis, die 17 Septembris 1862 pugnatum prope Sharpsburgum et Rivum Antietamensem, pars Expeditionis Terrae Mariae, fuit primum proelium maius in Bello Civili Americano quod in terra Unionis factum est, cruentissimum et exitialissimum unius diei proelium in historia Civitatum Foederatarum, omnibus bello casibus (mortuis, vulneratis, absentibus) 22&thinsp;717 numeratis.

[thumb|left|[Miles|Milites mortui Confoederati ex legione Ludoviciana Starke, secundum Viam Vectigalem ad Hagerstown, ad septentriones templi Summersorum. Photographema ab Alexandro Gardner factum.]]

Exercitus Unionis Georgii B. McClellan generalis maioris Exercitum Confoederatarum Roberti E. Lee generalis in Terram Mariae insequens, impetum contra Lee fecit, qui locos defendendos pone Rivum Antietamense tenebat. Prima luce diei 17 Septembris, corpus Iosephi Hooker generalis maioris vim lateri laevo Leeano intulit.

Impetus et impetus contra hostium impetum agrum maizii Milleranum transgrediebantur, et rixa circa templum sectae Summersorum appellatae appropinquavit. Oppugnationes Unionis contra viam consessam medium Confoederatum ad ultimum penetraverunt, sed Foederales occasionem non nacti sunt. Corpus Ambrosii Burnside generalis maioris Unionis particeps pugnae post meridiem fuerunt, pontem lapideum trans Rivum Antietamensem excepit, contraque dextram Confoederatam persecutum est.
thumb|Impetus a Corpore XII facti, a 7:30 ad 9:00 a.m.
[thumb|left|[Templum Summersorum apud Antietam.]]

Gravissimo pugnae tempore, divisio A. P. Hill generalis maioris Confederati ex Harpers Ferry adveniens, impetum contra hostium incautorum impetum coepit, Burnside repellens proeliumque finiens. Lee, quamquam multitudine bis superatus, omnes suas copias commisit, cum McClellan minus quam tres partes sui exercitus praemisit, quod vicissim facultatem Lee dedit agri obstruendi ne milites Foederales progredi possent. Per noctem, ambo exercitus eorum acies stabiliebant. Lee, contra caducos debilitantis cum McClellan omnem per diem 18 Septembris levia proelia conserere pergebat, cum exercitum percussum meridiem Fluminis Potomaci versus removeret.

Contra minores numeros, impetus McClellaniani contractionem virium non confecit, sinens ut Lee copias transferret aciesque interiores moveret ut quamque provocationem adaequarent. McClellan, quamquam amplas copias reservatas ad minores successus amplificandos committere poterat, exercitum Leeanum non destruxit. McClellan illius incursionem in fines Terrae Mariae steterat, sed Lee ad Virginiam retrocedere potuit sine interclusionem a McClellan cauto factam. Quamquam proelium per rationes victoriae gerendae anceps fuit, exercitus Lee, iam primum repressus, ad Virginiam pedem rettulit antequam McClellan eum delere posset. Antietam ergo habetur victoria Unionis quia septentrionalem Lee incursionem continuerat, et erat occasioni ut Praeses Abrahamus Lincoln Manumissionis Edictum nuntiaret, quod vicissim res publicas Britannicam et Francicam prohibuit ne eae Confoederatiam rite agnoscerent.

## Pinacotheca 

Fasciculus:Burnside bridge antietam.jpg|Pons Burnsideanus.
Fasciculus:Edwin Forbes - The Charge across the Burnside Bridge.jpg|Impetus legionum 51 Novi Eboraci et 51 Pennsylvaniae trans Pontem Burnsideanum, ab Eduino Forbes pictus.
Fasciculus:Battle of Antietam2.jpg|*Proelium Antietamense,* imago a Kurz et Allison edita.
Fasciculus:BurnsideBridge01a.jpg|Sclopeta Confoederata in colle tela infra coniecerunt in milites Unionis ad pontem Burnside. Photographema sub Proelium Antietamense factum, 1862.

## Exitus 
thumb|Pons Burnsideanus, 17 Decembris 2012.
[thumb|[Corpus|Corpora mortuorum Confoederatorum colliguntur ut sepeliri post proelium pugnatum possunt. Photographema ab Alexandro Gardner factum.]]
Stephanus Sears, rerum gestarum scriptor, ait: 
McClellan generalis, cum proelium contra maiores numeros ad rempublicam servandam faceret, vix 50&thinsp;000 peditatuum et tormentariorum certamini commiserat. Tertia pars eius exercitus sclopeti crepitum non fecit. Nihilominus, eius milites identidem Exercitum Virginiae Septentrionalis ad ipsam marginem calamitatis egerunt—res gestae fortitudinis omnino neglectae ab imperatore qui paene nihil praeter suam cladem prohibitam anticipabat. Praeses Lincoln obstupescuit quod McClellan a 17 Septembris ad 26 Octobris, contra obsecrationes ab Administratione Bellica et praeside ipso iteratas, Lee trans Potomacum insequi non volebat, inopiam instrumentorum timoremque copiarum nimis productarum citans. Henricus W. Halleck generalis principalis in relatu scripsit: "Diuturna inertia tam magni exercitus se hosti victo opponentis, et per secundissimum anni tempus progressuum rapidorum et expeditionis alacris, res magni incommodi paenitentiaeque fuit." Lincoln imperium Exercitus Potomaci a McClellan die 7 Novembris abstulit, militarem illius cursum reapse finiens.

Iacobus M. McPherson, rerum gestarum scriptor Americanus, momentum Proelii Antietamensis in libro *Crossroads of Freedom* summatim descripsit:
Nulla alia expeditio et proelium in bello tot consecutiones magni momenti quot res Antietamensis habebat. Mense Iulio 1863, binae Unionis victoriae apud Gettysburgum et Vicksburgum alium ictum dederunt, qui renovato Confoederatorum impetui in oriente obstetit, et tertiam Confoederatiae partem occidentalem a partibus reliquis praecidit. Mense Septembri 1864, Atlanta a Sherman capta animos Septentrionales iterum deficientes invertit et progressum ultimum ad victoriam Unionis paravit. Erant etiam momenta alia, sed numquam fierint si ternae expeditiones Confoederatae in Mississippia, Kentukia, et praecipuissime Terra Mariae autumno 1862 non superatae erant.

### Pinacotheca 
Imagines infra datae comprehendunt photographemata ab Alexandro Gardner factae, qui a Matthaeo Brady conducebatur et cuius photographemata in pinacotheca Bradyana Nivi Eboraci mense Octobri 1862 exhibita sunt, et picturae murales a Iacobo Hope centurione ab Administratione Saeptum Nationali refectae. 

Fasciculus:Antietam, Maryland. Confederate soldiers 1862.jpg|Milites Confoederati ubi ceciderunt in loco pugnae intra saepe secundum Viam Vectigalem ad Hagerstown, mense Septembri 1862; photographema ab Alexandro Gardner factum
Fasciculus:Drawing of Dead Soldiers on Antietam battlefield.jpg|Adumbratio in ''Harper's Weekly'' milites interfectos in loco pugnae monstrat, ex photographemate Gardnerano
Fasciculus:AntietamAftermath1862.jpg|Equi Confoederati mortui et carri destructi in loco pugnae Antietamensis
Fasciculus:Battlefield near Sherrick's house.png|Mortui in loco pugnae
Fasciculus:Dead-soldier-antietam.jpg|Mortui Confoederati secundum Bloody Lane, ad orientem ex ripa septentrionali aspiciens; photographema Gardneranum
Fasciculus:Antietam Battle, Bloody Lane, 1862.jpg|Mortui Confoederati secundum Bloody Lane, ad boreorientem ex ripam meridiam aspiciens; photographema Gardneranum
Fasciculus:Dead soldier, Antietam.png|"Miles Confoederatus qui vulneratus se ut videtur ad vallem praeruptam in clivo protraxerat, ubi mortuus est." Photographema Gardneranum
Fasciculus:Battle of Antietam, 1862, burial crew of Union soldiers.jpg|Sepultura Foederalis; photographema Gardneranum
Fasciculus:Burial of the dead on the Antietam battlefield army.mil-2008-09-10-145638.jpg|Mortui Unionis in loco pugnae Antietamensi sepulti
Fasciculus:A Lonely Grave, Antietam 1862.jpg|"Sepultura solitaria"; sepultura Foederalis apud Antietam; photographema Gardnerum
Fasciculus:Antietam field.jpg|Locus pugnae Antietamensis; photographema Gardneranum
Fasciculus:Artillery Hell by Captain James Hope.jpg|"Tormentorum inferi"; pictura Iacobi Hope centurionis (templum Summersorum, extremo laevo)
Fasciculus:A Fateful Turn by Captain James Hope.jpg|"Vicissitudo Fatalis": mane multum ad orientem ad rus Roulette spectans; pictura Iacobi Hope centurionis
Fasciculus:The Aftermath at Bloody Lane by Captain James Hope.jpg|"Posterior Scaena ad Bloody Lane"; pictura Iacobi Hope centurionis
Fasciculus:Wasted Gallantry by Captain James Hope.jpg|"Fortitudo perdita" Iacobi Hope centurionis
Fasciculus:A Crucial Delay by Captain James Hope.jpg|Pons Burnsideanus. Pictura Iacobi Hope centurionis
Fasciculus:LuthernChurchSharpsburg1862.jpg|Templum Lutheranum ad orientem Sharpsburg situm fines incursus Unionis per Proelium Antietamense designat, 1862
Fasciculus:Dead in front of Dunker Church, Antietam, MD LOC cwpbh.03384.jpg|Templum Summersorum post 17 Septembris 1862. Hic mortui Unionis et Confoederatiae una in campo iacent.

## Notae 
## Bibliographia 
[thumb|Expeditio Terrae Mariae, a [3 Septembris|3 ad 15 Septembris 1862 facta. 
 
 
]]
thumb|300px|Conspectus Proelii Antietamensis.
thumb|300px|Impetus a Corpore I, a 5:30 ad 7:30 a.m.
thumb|Impetus a corporibus XII et II a 9 a.m. ad 1 p.m. effecti.
[thumb|Mortui Confoederati in Semita Cruenta post Proelium Antietamense iacent, [1862.]]
[thumb|Semita Cruenta anno [2005.]]
[thumb|Praeses [Abrahamus Lincoln|Lincoln Georgius B. McClellan generalis in huius tentorio prope aciem Antietamansem, 3 Octobris 1862. Photographema ab Alexandro Gardner factum.]]

* Armstrong, Marion V. 2002. *Disaster in the West Woods: General Edwin V. Sumner and the II Corps at Antietam.* Sharpsburgi Terrae Mariae: Western Maryland Interpretive Association.
* "Brady's Photographs: Pictures of the Dead at Antietam, *New York Times,* 20 Octobris 1862.
* Bailey, Ronald H., et editores Time-Life Books. 1984. *The Bloodiest Day: The Battle of Antietam.* Alexandriae Virginiae: Time-Life Books. ISBN 080947401.
* Cannan, John. 1994. *The Antietam Campaign: August&ndash;September 1862.* Mechanicsburgi Pennsylvainae: Stackpole. ISBN 0-938289-91-8.
* Dawes, Rufus R. 1890, 1999. *A Full Blown Yankee of the Iron Brigade: Service with the Sixth Wisconsin Volunteers.* Lincolniae: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-6618-9.
* Douglas, Henry Kyd. 1940. ''I Rode with Stonewall: The War Experiences of the Youngest Member of Jackson's Staff.* Chapel Hill: University of North Carolina Press. ISBN 0-8078-0337-5.
* Eicher, David J. 2001. *The Longest Night: A Military History of the Civil War.* Novi Eboraci: Simon & Schuster. ISBN 0-684-84944-5.
* Esposito, Vincent J. 1959. *West Point Atlas of American Wars.* Novi Eboraci: Frederick A. Praeger. OCLC 5890637. Tabulae et verba.
* Frassanito, William A. 1978. *Antietam: The Photographic Legacy of America's Bloodiest Day.* Gettysburgi Pennsylvaniae: Thomas Publications. ISBN 1-57747-005-2.
* Harsh, Joseph L. 1999. *Taken at the Flood: Robert E. Lee and Confederate Strategy in the Maryland Campaign of 1862.* Cantii Ohii: Kent State University Press. ISBN 0-87338-631-0.
* Harsh, Joseph L. 2000. *Sounding the Shallows: A Confederate Companion for the Maryland Campaign of 1862.* Cantii Ohii: Kent State University Press. ISBN 0-87338-641-8.
* Jamieson, Perry D. 1999. *Death in September: The Antietam Campaign.* Abilene Texiae: McWhiney Foundation Press. ISBN 1-893114-07-4.
* Kalasky, Robert. 1999. Union dead . . . Confederate Dead. *Military Images Magazine* 20(6).
* Kennedy, Frances H., ed. 1998. *The Civil War Battlefield Guide.* Ed. 2a. Bostoniae: Houghton Mifflin Co. ISBN 0-395-74012-6.
* Luvaas, Jay, et Harold W. Nelson, eds. 1987. *Guide to the Battle of Antietam.* Laurentii Kansiae: University Press of Kansas. ISBN 0-7006-0784-6.
* McPherson, James M. 2002. *Crossroads of Freedom: Antietam, The Battle That Changed the Course of the Civil War.* Novi Eboraci: Oxford University Press. ISBN 0-19-513521-0.
* Priest, John Michael. 1989. *Antietam: The Soldiers' Battle.* Novi Eboraci: Oxford University Press. ISBN 0-19-508466-7.
* Sears, Stephen W. 1983. *Landscape Turned Red: The Battle of Antietam.* Bostoniae: Houghton Mifflin. ISBN 0-89919-172-X.
* Tucker, Phillip Thomas. 2000. *Burnside's Bridge: The Climactic Struggle of the 2nd and 20th Georgia at Antietam Creek.* Mechanicsburgi Pennsylvaniae: Stackpole Books. ISBN 0-8117-0199-9.
* Welcher, Frank J. 1989. *The Union Army, 1861–1865 Organization and Operations.* Vol. 1, *The Eastern Theater.* Bloomington: Indiana University Press. ISBN 0-253-36453-1.
* Wolff, Robert S. 2000. The Antietam Campaign. In *Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History,* ed. David S. Heidler et Jeanne T. Heidler. Novi Eboraci: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-04758-X.

## Bibliographia addita 
* Armstrong Marion V., Jr. 2008. *Unfurl Those Colors! McClellan, Sumner, and the Second Army Corps in the Antietam Campaign.* Tuscaloosa: University of Alabama Press. ISBN 978-0-8173-1600-6.
* Ballard, Ted. 2006. *Battle of Antietam: Staff Ride Guide.* Vasingtoniae: United States Army Center of Military History. OCLC 68192262.
* Breeden, James O. 1994. Field Medicine at Antietam. *Caduceus: A Humanities Journal for Medicine and the Health Sciences* 10(1):8–22.
* Carman, Ezra Ayers. 2008. *The Maryland Campaign of September 1862: Ezra A. Carman's Definitive Account of the Union and Confederate Armies at Antietam.* Ed. Joseph Pierro. Novi Eboraci: Routledge. ISBN 0-415-95628-5.
* Carman, Ezra Ayers. 2010. *South Mountain.* The Maryland Campaign of September 1862, 1. Ed. Thomas G. Clemens. El Dorado Hills Californiae: Savas Beatie. ISBN 978-1-932714-81-4.
* Catton, Bruce. 1958. Crisis at the Antietam. *American Heritage* 9(5):54–96.
* Frassanito, William A. 1978. *Antietam: The Photographic Legacy of America's Bloodiest Day.* Novi Eboraci: Scribner. ISBN 978-0-684-15659-0.
* Gallagher, Gary W., ed. 1989. *Antietam: Essays on the 1862 Maryland Campaign.* Kent Ohii: Kent State University Press. ISBN 0-87338-400-8.
* Gottfried, Bradley M. 2011. *The Maps of Antietam: An Atlas of the Antietam (Sharpsburg) Campaign, including the Battle of South Mountain, September 2–20, 1862.* El Dorado Hills Californiae: Savas Beatie. ISBN 978-1-61121-086-6.
* Jermann, Donald R. 2006. *Antietam: The Lost Order.* Gretna Ludovicianae: Pelican Publishing Co. ISBN 1-58980-366-3.
* Jordan, Brian M. 2012. *Unholy Sabbath: The Battle of South Mountain in History and Memory, September 14, 1862.* El Dorado Hills Californiae: Savas Beatie LLC. ISBN 978-1-61121-088-0.
* Harsh, Joseph L. 1998. *Confederate Tide Rising: Robert E. Lee and the Making of Southern Strategy, 1861–1862.* Kent Ohii: Kent State University Press. ISBN 0-87338-580-2.
* Hartwig, D. Scott. 2012. *To Antietam Creek: The Maryland Campaign of 1862.* Baltimorae: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0631-2.
* Murfin, James V. 1965. *The Gleam of Bayonets: The Battle of Antietam and the Maryland Campaign of 1862.* Baton Rouge: Louisiana State University Press. ISBN 0-8071-0990-8.
* Priest, John M. 1992. *Before Antietam: The Battle for South Mountain.* Shippensburgi Pennsylvaniae: White Mane Publishing Co. ISBN 978-0-942597-37-0.
* Rowland, Thomas J. 1998. *George B. McClellan and Civil War History: In the Shadow of Grant and Sherman.* Kent Ohii: Kent State University Press. ISBN 0-87338-603-5.
* Slotkin, Richard. 2012. *The Long Road to Antietam: How the Civil War Became a Revolution.'' Novi Eboraci: Liveright. ISBN 978-0-87140-411-4.

## Nexus externi 
* Animatum Proelii Antietamensis historia, www.civilwaranimated.com
* Antietam interretialis, antietam.aotw.org
* Loci Antietamensis pugnae descriptio, memory.loc.gov (Bibliotheca Congressionalis)
* Proelium Antietamense, www.brotherswar.com
* Reunitiationes Publice ex Antietam, antietam.aotw.org
* Saeptum Nationale Loci Pugnae Antietamensis, www.nps.gov (National Park Service)
* Tabulae, commentarii, photographemata, et nuntii conservationis, www.civilwar.org (Civil War Trust)

Categoria:Terra Mariae
Categoria:Proelia Belli Civilis Americani
Categoria:1862