Garunna

thumb|left|650px|Panorama Garunnae Tolosam praetereuntis prope Pontem Catalanorum ("Pont des Catalans").

**Garunna** sive **Garumna** (Francice *Garonne*, Hispanice *Garona*) est flumen, quod in finibus Hispaniae oritur, unde per Franciam defluens Oceanum Atlanticum attingit. Illis temporibus, cum Caesar commentarios suos de bello Gallico conscriberet, Garunna Gallos ab Aquitanis dividebat. Hodie autem limitem septentrionalem Gasconiae determinat. 

[thumb|left|[Oltis et Garumna]]
## De nomine fluminis 
Mentio fluminis, de quo hic agitur, ab auctoribus Romanis satis saepe facta est, sed, utrum *Garumna* an *Garunna* an *Garonna* recte scribatur et dicatur, ambiguum esse videtur. Prima mentio apud Caesarem invenitur, sed editorum alii *Garunnam*, alii *Garumnam* scribere volunt. Qua forma usus Caesar hoc flumen commemoraverit, scire nequimus, nam non ipsius verba sed varias manuscriptorum plus minus mille annos recentiorum lectiones habemus. Si testimonium philologicum respiciamus, *Garunna* et *Garonna* formae iam saeculo IV testatae sunt. *Garumna* autem forma multo recentior est, quippe quae non ante saeculum IX testatum sit. Quod ad Caesarem attinet, plurima *Belli Gallici* manuscripta *Garunnam*, pauca autem *Garumnam* praebent. Utra igitur forma praeferenda sit? Variae sunt rationes, quibus *Garunna* forma praeferenda sit *Garumnae*: 
* Quod ad testificationem philologicam pertinet, forma vetustior est *Garunna*.
* *Garunna* in plerisque *Belli Gallici* manuscriptis ab editoribus adhibitis legitur, cum *Garumna* in tribus tantum legatur manuscriptis potioribus, quae sunt AQN. Accolae fluminis praeterea etiam in **AQN** illis *Garunni*, non *Garumni* nuncupantur. 
* Etiam nomen Graecum  saeculo I testatum ''''* littera vacat.

Itaque Caesarem *Garunnam* et *Garunnos* scripsisse veri similius est quam *Garumnam* et *Garumnos*. Unde **m** littera nata sit, parum liquet. Forsitan hic de vana correctione agatur. Nempe cum *-mn-* in sermone vulgari ad *-nn-* propenderet (e.g. *antemna* > *antenna*, *autumnus* > *autunnus*, *somnus* > *sonnus*, etc.), fortasse erant, qui *Garumnam* urbanius dici cogitarent quam *Garunnam*, praesertim cum fieri potuit, ut aliquot nomina vocabulaque fluvialia (*Clitumnus, Interamna, amnis, peremnis*) *-mn-* litterarum ordinem suggererent. 

## Cursus Garunnae 
thumb|Cursus Garunnae

Longissima antiquis temporibus descriptio Garunnae apud Pomponium Melam reperitur: 
: "Garunna ex Pyrenaeo monte delapsus, nisi cum hiberno imbre aut solutis nivibus intumuit, diu vadosus et vix navigabilis fertur. At ubi obvius oceani exaestuantis accessibus adauctus est, isdemque retro remeantibus suas illiusque aquas agit, aliquantum plenior, et quanto magis procedit eo latior fit, ad postremum magni freti similis; nec maiora tantum navigia tolerat, verum more etiam pelagi saevientis exurgens iactat navigantes atrociter, utique si alio ventus alio unda praecipitat" (Mela, *Chor.'' 3.21).

Insuper Antros, insula in aestuario Garunnae prope Burdigalam sita, a Mela commemoratur, quod aquis increscentibus pendeat et adtollatur. Quae insula non iam inveniri videtur, nisi eum significat locum, ubi Pharus Corduana hodie stat. 

Fontes Garunnae multi sunt, sed flumen ex duobus maxime ramis distinctis consistere videtur, quorum utrique in Pyrenaeis montibus nascuntur: primus, "Riu Garona" dictus, prope Port de la Bonaigua surgit et per Vallem Aranam defluit usque ad vicum Bossòst, ubi fines Franciae intrat; secundus, caput fluminis habitus propter abundantiam aquarum, de glaciario Maladetensi scaturit.

Cursu ad septentrionem converso Garunna a Valle Arana in fines Garunnae Superioris, praefecturae Franciae, evolutus Sanctum Beatum praeterfluit et haud procul a Ludguno Convenarum vectus Montem Regalem, Sanctum Gaudentem, Muretum praeterfluens ad Tolosam, caput praefecturae, pervenit. 

In Tolosa vertit denique flumen ad Corum, et per Langonem portum et Burdigalam portum in Atlantico, licet minutiore dicere in Britannico, in immenso sinu defluit.

Onerariae naves hodie inter Langonem et Burdigalam navigant, sed eis cavendum est accedentes recedentesque aestus maritimi, qui magno impetu ventitent, et altitudine sub pontibus restringant.

Flumen Garunna dat nomen tribus praefecturis Franciae, inter quas Garunna Superior.

## Tributarii praecipui Garumnae 
Fluvii  qui in Garumnam influunt, a monte ad vallem :

Littera **D** tributarii qui ripam dextram accedunt ostenduntur, littera **S** ii ripam sinistram.

## Loci ad Garumnam 
Communia praecipua praefecturis digesta quae Garumna praeterlabitur :

* Val d'Aran (Hispania) : 
** Vielha
* Garunna Superior : 
** Montréjeau
** Saint-Gaudens
** Muretum
** Tolosa
** Blagnac
* Tarnis et Garumna :
** Verdun-sur-Garonne
** Castelsarrasin
* Oltis et Garumna :
** Aginnum
** Tonneins
** Marmande
* Girundia :
** Langon
** Burdigala

## Notae 

## Bibliographia 
* Jordán Cólera, Carlos (2002). De las « Oestrymnides », la « Garumna » e hidrotopónimos relacionados. *Emerita* 70(2): 213-230.
* Levi, Annalina & Levi, Mario (1967). *Itineraria picta. Contributo allo studio della Tabula Peutingeriana.* Roma: Bretschneider.
* Nègre, Ernest (1990). *Toponymie générale de la France. Etymologie de 35.000 noms de lieux, I: Formations préceltiques, celtiques, romanes.* Genève: Droz.
* Roman, Yves (1994). Les Celtes, les sources antiques et la Garonne. *Aquitania* 12: 213-219.

## Nexus externus 
* Portale Garunnae

Categoria:Flumina Franciae
!