Metaphysica

[thumb|Media pictura *La scuola di Atene* ('[Schola Atheniensis') a Raphaele Sanctio facta, ubi Plato (a sinistra) cum Aristotele (a dextra) colloquitur.]]
**Metaphysica**, etiam **prima philosophia** appellata, est pars philosophiae, quae rerum naturam ratione scrutatur, neque observatione, qua (scilicet non sine ratione) praecipue utuntur scientiae empiricae sicut physica, chemia, psychologia, sociologia, etc. At falsum esset dicere metaphysicam nullam habere rationem harum scientiarum; immo omnes scientias singulares complexa studet deprehendere prima scientiarum neque solum harum, sed etiam omnium rerum quae sunt aut quas esse imaginari possumus. Quarcum, atomus, cellula, bryonia, crapula, daemon, Cerberus, unicornis sunt res quae ad "supellectilia realitatis", ut ita dicamus, pertinent; metaphysica autem non reapse de his rebus, sed potius de modis quibus sunt hae res (scilicet de "modis essendi") tractat. Itaque terminus technicus metaphysicae est *ens,* quod significat quodcunque de quo aliquid dici potest.

Per definitionem ens est. Prima igitur quaestio metaphysicae est haec: quomodo est ens? vel qui sunt modi essendi (entis)? Aliae quaestiones sunt haec: quid est ens particulare? quid est mutatio (entis)? quomodo varia entia se invicem afficiunt? Multae aliae sunt quaestiones, de quibus infra.

Entia ratione dividi possunt in entia intentionalia, quorum exsistentia ab exsistentia dependet animantium (sicut hominum) intellegendi et mente concipiendi capacium, et in entia realia, quorum exsistentia non in eo est, ut aliquo modo hominibus peculiari intellegatur. Aqua, lapis, mons ignifer sunt entia realia, quae sensu communi observari possunt. Bacteria quoque nec non atomi realia sunt entia, quae hodie usu technologico observabilia sunt facta. Entia realia possumus variis modis metiri tractare mutareque, cum entia intentionalia minime sint mutabilia. Haec sunt partes variorum systematum notionalium, quorum in finibus intellegi possunt. Systemata notionalia sunt et theoriae et linguae.

Huic divisioni entium non desunt ambiguitates nec dubitationes. Itaque de entibus plus infra disseremus. 

## De nomine metaphysicae 
Constat nomen metaphysicae ex opere quodam Aristotelis oriundum esse, quod quattuordecim libris de rebus generaliter philosophicis tractat quodque hodie sub nomine editorio *Metaphysica* vulgo valet. Fama est primam editionem curatam esse ab Andronico Rhodio, qui hoc opus post (μετά) octo libros posuit, quos Aristoteles de physica exaravit. Si vera est haec notitia, causa nominis non videtur a prima origine esse philosophica sed potius administrativa (, quae post libros de physica disserentes ordinata sunt). 

## De finibus metaphysicae 
Metaphysicae est primum principium entis considerare. Siquidem physica, chemia, psychologia, sociologia velut rami arboris scientiae sunt, metaphysicam esse dicimus stirpem huius arboris. Quibuscunque utamur imaginibus ad rem explicandam, constat utique metaphysicam quoque esse inter scientias numerandam, nam rationi disciplinaeque scientificae obtemperare debet. Opiniones enim metaphysicae non sunt probanda nisi ratione sana concluduntur experientiaque certa confirmantur. Probationem oportet publicam esse ratiocinandique tenorem omnibus cogitandi peritis manifestum. Metaphysicae igitur non est ad experientiam mysticam vel revelationem divinam provocare neque ad aliud artificium decurrere, quod sensum communem ac repetendi palamque faciendi condiciones transcendere videatur. 

Metaphysica iam ab Aristotele divisa est in duas partes, generalem et specialem. Metaphysica generalis etiam ontologia appellatur, quae ens qua ens ratione pertractat. Quod prius de metaphysica diximus, ad generalem quam maxime pertinere videtur. **Metaphysica specialis** autem naturam, animam, deum tractat. Quae cum ita sint, vix a vero abducimur, si dicimus metaphysicam specialem aliqua iam propius accessisse scientias singulares, nempe scientias naturales, psychologiam theologiamque systematicam.

## De historia metaphysicae 
### Aristoteles 
:*Vide Metaphysica (Corpus Aristotelicum)*
Ut supra dictum, sine ratione philosophica ortum est nomen metaphysicae. Quod a nobis metaphysica, id ab Aristotele **prima philosophia** () appellatur, quae *ens qua ens* () vel *ens simplex* () contemplatur. Insuper dicit metaphysicam eam esse 'sophiam', quam philosophia consectatur. *Theologiam* quoque hanc scientiam appellat, quod principium omnium rerum sit deus (), non tamen Zeus sed deus quidam philosophicus.

### Duns Scotus 
### Alii scholastici 
Divisio scholastica :
* Metaphysica generalis (ontologia): ens, essentia, substantia, modus, tempus, spatium, proprietas, causa, relatio, libertas.
* Metaphysica specialis (Theologia naturalis): Deus (id est ens summum), mundus (creatio dei)

### Cartesius 
Sua operae *Dissertatio Philosophiae* et *Principium Philosophiae* principium "cogito ergo sum" comfirmavit ut sua prima philosopia sive mataphysica.

### Leibnitius 
Godefridus Guilielmus Leibnitius monadem quae individua sed a harmonia praedicta relationem inter eam habet ac "speculum aeternum vivum quod universam simulat" (*"De Monade"*) ut principium metapysicae de universo comfirmavit.

### Cantius 
Anno 1739, liber cui titulus est *Metaphysica* ab Alexandro Baumgarten scriptus in lucem prodiit, quo libro metaphysica ordine exposita accuratisque sententiolis definita continetur.

### Spinoza 
Philosophi scholastici et nonnulli moderni (exempli gratia, Benedictus de Spinoza in *Cogitationes metaphysicae*) metaphysicam in duo partibus dividunt. Ontologia dividitur in: 
*1.1 Generalis (in qua aesthetica, calologia seu theoria artis est)
*1.2 Etiologia
*1.3 Categorologia.

Metaphysica specialis dividitur in:
*2.1 Theologia naturalis (seu theodicea), 
*2.2 Cosmologia (seu philosophia naturae, cosmologia metaphysica, cosmologia philosophica) et 
*2.3 Philosophia hominis (seu psychologia metaphysica, psychologia philosophica, psychologia rationalis, anthropologia philosophica).

* Metaphilosophia
* Necessitas metaphysica
* Poetae metaphysici
* Transcendentia

## Notae 
## Bibliographia
*Axters, S. 1937. *Scholastiek lexicon Latijn-Nederlandsch.* Antwerpen: Geloofsverdediging.
*Berenguer-Huguet, Ferdinandus. 2024. *De loco et munere metaphysicae in philosophia Avicennae*. Vox Latina (tom. 60, a. 2024), Saarbrücken.

## Nexus externi
* Ethica ordine geometrico demonstrata Benedictus de Spinoza

Categoria:Metaphysica
Categoria:Philosophia
Categoria:Physica