Sphungatum

thumb|Ova spongia pinguiora, sartagine nuper cocta
**Sphungatum** aut **frictata**) est ferculum ex ovis commixtis in sartagine confectum. Praeceptum iam saeculo fere IV Latine in *Apicius sive De re coquinaria* datum est; ferculum aevo medio in fontibus tam Europaeis quam Sinicis descriptum est; hodie in Europa Asiaque orientali et per totum fere mundum comeditur.

Vocabulum Francogallicum saepe saeculo XIV exeunte in libro *Le Mesnagier de Paris* usitatum *alumelle* (ut qui "lamella" Latine diceret) ac semel *alumette*, postea sub formis *omelette*, *amelette*, *aumelette*, reperitur. Quod vocabulum et Anglice legitur, a principio *omelet*, sive *omlet* sive et *amulet*, recentius a Britannis *omelette* modo Francogallico sed ab Americanis *omelet* etiam hodie scribitur.

## Sphungata Europaea 
Praeceptum Apicianum his verbis datur:
:OVA SPONGIA EX LACTE: ova quattuor, lactis heminam, olei unciam in se dissolvis, ita ut unum corpus facias. In patellam subtilem adicies olei modicum, facies ut bulliat, et adicies impensam quam parasti. una parte cum fuerit coctum, in disco vertes, melle perfundis, piper adspargis et inferes.
Auctor monasticus *carminum Prodromicorum* δίπλον σφουγγᾶτον, scilicet sphungatum duplex vel plicatum, laudat. An hac locutione ova spongia Francica futura a fritatis seu tortillis Mediterraneis primus omnium distinxit? Sed e duobus verbis haud licet historiam construere.  praedicator Thessalonicensis medio saeculo XVI in oratione σφουγγᾶτον ("sphungatum") inter exempla adhibuit hisque verbis Neograecis breviter descripsit:
:Εἴναι αὖγα συντετριμμένα καὶ τηγανισμένα με κρομίδια καὶ ἄλλα μυροδικά ("constat ex ovis commixtis et sartagine frictis cum cepis aliisque aromaticis").
Praecepta plura ovorum spongiorum (*alumelles*) in libro *Le Mesnagier de Paris*, anno fere 1393 confectum, Francogallice dantur; anno 1653 in *Le Pastissier Français* praecepta fere viginti quinque ovorum spongiorum (*aumelettes*) a Francisco de La Varenne enumerantur.

Martinus Comensis, qui anno circiter 1470 de arte culinaria Italice scripsit, sphungatum descripsit quod medio inter ova spongia Francica recentiora et frictatas Italicas recentiores iacet, caseo semper addito, insuper herbis si placeat. Ibi Martinus "frictata" rubricat; amicus autem Platina, eandem rem Latine recitans, nomen neque Latinum neque Italicum huius ferculi praeponit:
:OVA QUOVISMODO COCTA, AC DE AGITATIS ET CONFRACTIS PRIMO Ova cum modico aque ac lactis bene agitata et confracta aut tudecula aut cochleare caseo trito commiscebis. Mixta ex butiro vel oleo coques. Suaviora erunt si et parum cocta et dum coquuntur nunquam voluta fuerint. Herbacei coloris si voles, his blete petroselini plusculum, succi buglossi mente amaraci salvie parum, addes. — Aliter easdem herbas concisas et frictas modicum in butyro aut oleo superiori impense admiscebi ac coques.

## Varietates 
; Ova spongia (ex arte coquinaria Francia evoluta)
* Ova spongia e caseo, confectio Francica
* Ova spongia e fungis, confectio Francica
* Ova spongia e thunno a Brillat-Savarin curiose descripta
* Ova spongia ex herbis aromaticis, confectio Francica
* Ova spongia ex ostreis Europaea et Asiatica
* Ova spongia matris Poulard in gastronomia Normannica

; Aliae traditiones
* Frictata Italica
* Sphungatum e piscibus ex Italia et Francia relatum
* Sphungatum e tuberibus ex Italia relatum
* Ova hibiscea (*Foo young*), ferculum Sinense peregrinum
* Tortilla ovacea vel Hispanica

## Notae 
* ante 1577 : 
* 1611 : Randle Cotgrave, *A Dictionarie of the French and English Tongues*. Londinii: Adam Islip Editio interretialis
* 1653 : 
* 1656 : Pierre de Lune, *Le Cuisinier* (Lutetiae: David, 1656) pp. 66, 299-308, 342-343, 359-360
* 1691 : 
* 1699 : 
* 1704 : 
* 1721 : 
* 1723 : John Nott, *The Cooks and Confectioners Dictionary* (1723) O no. 36-39
* 1733 : 
* 1742 : François Marin, *Suite des Dons de Comus*. 3 voll. Lutetiae: veuve Pissot, 1742 
* 1747 : 
* 1811 : ''Manuel de la cuisine, ou, L'art d'irriter la gueule* (Lutetiae) pp. 289-292
* 1813 : Louis Eustache Ude, *The French Cook* (Londinii) pp. 364-366
* 1814 : Antonius Beauvilliers, *L'Art du cuisinier* vol. 2 pp. 174-176
* 1847 : 
* 1870 : Urbain-Dubois, *Cosmopolitan cookery: popular studies* (Londinii: Longmans, 1870) no. 238, 668, 1013-1047 passim, 1130-1137 passim; versionis Francogallicae editio 3a 1872 pp. 126, 460-490 passim
* 1873 : 
* 1895 : 
* 1907 : 
* 1928 : Austin de Croze, *Les Plats régionaux de France. 1400 succulentes recettes traditionnelles de toutes les provinces françaises*. Lutetiae: Editions Montaigne p. 75 et passim

; Eruditio
* "Omelette" in 
* 
* Elizabeth David, "An Omelette and a Glass of Wine" in *Besides* (Decembri 1959); reimpressa in Elizabeth David, *An Omelette and a Glass of Wine'' (1984)
* Bertrand Guégan, "Histoire de l'omelette" in *Fémina* (1 Augusti 1934)

; Notae ad bibliographiam subiunctae

* On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs

## Nexus externi 
* "Omelettes" apud *Hertzmann*
* "Omelettes, pannequetes e crepes" apud *Cucina medievale*
* Marcellus Boulestin, "How To Make an Omelette" (quomodo ova spongia parantur) e serie BBC ''Cook's Night Out'' (Ianuario 1937)

!
Categoria:Ars coquinaria Romana
Categoria:Ars coquinaria Byzantina