Augusta Taurinorum

[thumb|[Moles Antonelliana]]
**Augusta Taurinorum** (Italiane *Torino*) est urbs Italica et municipium, circiter 896&nbsp;350 incolarum, locus princeps regionis Pedemontii et caput urbis metropolitanae Taurinensis.

Fuit colonia Romana, ab Augusto principe condita, sed iam ante Imperium Romanum fuerat, ut videtur, metropolis civitatis Taurinorum. Temporibus recentioribus fuit caput ducatus Sabaudiae, regni Sardiniae, et ab 1861 ad 1865 Regni Italiae omnis; unde nuncupari potest cunabula unificationis paeninsulae. Urbium industrialium Italiae hodiernae loco tertio enumeratur.

Hic admiratione digna sunt Porta Palatina urbis Romanae, Palatium *Madama* reginarum Sabaudiensium, moles Antonelliana ad museum cinematographicum accommodata, necnon ecclesia cathedralis Sancti Ioannis Baptistae, ubi servatur sindon Taurinensis; hinc praeterea formosissimae Alpium occidentalium valles visitantur.

## Nomen 
Antiquissimum urbis nomen, si recte huic loco adsignatur, est *Taurasia*; ita appellabatur caput civitatis Taurinorum, quo tempore Hannibal hanc terram transivit. Colonia Romana ibi ad honorem imperatoris Augusti nomine pleno et sollemni *Colonia Iulia Augusta Taurinorum,* nomine autem communi *Augusta Taurinorum* laureata est. Haec appellatio a recentioribus saepe adhibetur. Multi autem brevius **Taurinum** Latine nuncupant. Haec urbs Italiane hodie *Torino* appellatur, sed sermone Pedemontico huius regionis (sicut et Theodisce) *Turin*. Incola Latine Taurinensis (Italiane *Torinese*&thinsp;; Pedemontice *Turinèis*) nuncupatur.

## Historia 
; Origines Italicae et Romanae
Tertio saeculo a.C.n. secundum ripas Padanas primae tribus collocabantur, ab Alpibus venientes, quaerentes campos, quos colerent. Hi homines ex stirpe Celto-Ligura appellabantur, etiam Taurini et nomen loci *Taurasia* dederunt; nomen autem e *tauro* non oritur, qui signum civitatis postea factum erit, sed a Celtico verbo *tau,* quod 'mons' significat.

Socii Romanorum invasioni Hannibalis anno 218 a.C.n. restiterunt. Sita in via per Gallias, postea *Castra Taurinorum* a Gaio Iulio Caesare anno 58 a.C.n. condita sunt.

Urbs comprehenditur in Imperio Romano, Augusto Principe, ut praesidia limitum, nomine *Augusta Taurinorum*. Ex illo tempore oritur institutio tabulae latrunculariae, quae pertinet et ampliatur usque ad hodiernos dies, cum decumano, qui vocatur hodie Via Garibaldi, et cardine, qui constituitur viis Sancti Thomae et portae Palatinae.

Primo saeculo a.C.n. constructum est theatrum Romanum, e quo amplae partes exstant. Porta Palatina etiam illo tempore constructa est. Anno 69 in proelio inter Othonem et Vitellium incendium civitatem partim delevit.

; Aetate hodierna
thumb|left|Inscriptio "Qui bene bibit, bene dormit, qui bene dormit, non peccat, qui non peccat, venit in coelum, ergo, qui bene bibit, venit in coelum."
Anno 1861 Augusta Taurinorum, quae ab anno 1563 caput ducatús Sabaudiae (ab anno 1720 regni Sardiniae) fuerat, primum caput Italiae facta est; sed anno 1865 caput Italiae Florentiam et postea Romam translatum est.

## Clima 
Urbi Taurinensi inter climata duo per enumerationem Köppen–Geiger, videlicet subtropicum humidum et oceanicum. Clima in stationes quattuor dividitur, hieme frigida et admodum sicca, aestate calida, vere et autumno pluviosioribus, pluviis violentibus aestate interdum incidentibus; temperatura aëris media mense Ianuario 2° atque mense Iulio 22.5°, minima inter −2.5° et 17°, maxima inter 6.5° et 28°, sed minima extrema usque hodie nota −21.8°, maxima extrema 37.1°; pluviis mense Decembri ad 45 mm tantum, mense Maio 145 mm, toto anno non minus quam 981 mm elevatis; diebus pluviosis per annum totum fere 81 incidentibus; humiditate relativa inter mensuras 67 centesimas et 80 centesimas reperta, horis solis fulgentis mense Novembri 105, mense Iulio 260, per annum totum 1990 relatis.

## Urbis administratio 
Ab anno 2016 praefectus urbis est Clara Appendino.

## Ecclesia Catholica 
Augusta Taurinorum est sedes episcopalis metropolitana (Archidioecesis Taurinensis) Ecclesiae Catholicae. Praesens archiepiscopus Caesar Nosiglia est. Multi archiepiscopi Augustae Taurinorum etiam cardinales fuerunt. Augustae Taurinorum archiepiscopus est custos sindonis Taurinensis.

## Clari cives 
Augustae Taurinorum vixerunt aut nati sunt (praeter alios praeclaros incolas):

### Nati 
* Maximus Taurinensis, episcopus ac sanctus
* Josephus Aloysius Lagrange, mathematicus
* Maria Ludovica Sabaudiae Carignano
* Camillus Cavour, primus praeses Consilii Ministrorum regni Italiae
* Victor Emmanuel II, primus rex Italiae
* Leonardus Fea, zoologus (1852–1903)
* Franciscus Tamagno, tenor
* Guido Gozzano, poeta
* Petrus Gobetti, vir publicus ac diarii scriptor
* Primus Levi, scriptor
* Iosephus Saragat, praeses Rei Publicae Italiae
* Erminius Macario, histrio
* Carolus Fruttero, scriptor
* Carolus Maria Martini, episcopus
* Ioannes Rondolino, historicus
* Iulianus Amato, vir publicus, bis praeses Consilii Ministrorum Rei Publicae Italianae et administer rerum interiarum
* Fabricius Barca, vir publicus
* Maximus Gramellini, scriptor

### Mortui 
* Claudius Taurinensis
* Ioannes Bosco, sanctus
* Camillus Cavour, vir publicus
* Leonardus Fea, zoologus (1852–1903)
* Petrus Georgius Frassati, beatus
* Caesar Pavese, scriptor
* 1987 Primus Levi, scriptor
* Francus Lucentini, scriptor
* Petrus Micca (1677– 1706), heros

## Res oeconomicae 
Augusta Taurinorum est urbs industrialis. Hic est FIAT, maxima societas lucrativa ad autocineta facienda in Italia dicata. Taurini *La Stampa*, clarum diarium, ac tertium, quod ad propagationem in Italia pertinet, edita est.

## Aedificia egregia 
* Ecclesia cathedralis Sancti Ioannis Baptistae
* Moles Antonelliana
* Porta Palatina urbis Romanae
* Palatium *Madama*

## Vecturae 
### Aeroportus 
* Aeroportus Augustae Taurinorum-Casellarum seu Aeroportus Internationalis "Alexander Pertini"

## Institutio Publica 
### Biliothecae 
Anno 1839 Bibliotheca Regalis condita est.

### Scholae 
* Universitas Taurinensis

## Ludi athletici 
Juventus FC et Torino FC turmae pediludii urbis Augustae Taurinorum sunt.

## Fractiones, vici et loci in municipio 
### Vici urbani (Circumscriptiones) 
* I Regio *Centro, Crocetta*
* II Regio *Santa Rita, Mirafiori Nord*
* III Regio *Borgo San Paolo, Cenisia, Pozzo Strada, Cit Turin, Borgata Lesna*
* IV Regio *San Donato, Campidoglio, Parella*
* V Regio *Borgo Vittoria, Madonna di Campagna, Lucento, Vallette*
* VI Regio *Barriera di Milano, Regio Parco, Barca, Bertolla, Falchera, Rebaudengo, Villaretto*
* VII Regio *Aurora, Vanchiglia, Sassi, Madonna del Pilone*
* VIII Regio *San Salvario, Cavoretto, Borgo Po*
* IX Regio *Nizza Millefonti, Lingotto, Filadelfia*
* X Regio *Mirafiori Sud*

### Loci clari 
* Superga

## Municipia finitima 
* Baldicherium Cheriensium
* Benacum
* Burgarium Taurinense
* Collegium
* Gruliascum
* Amapanum
* Mons Calerius
* Nicolinum
* Orbacianum
* Picetum Taurinorum
* Pinetum Taurinensium
* Ripulae
* Pulcherada
* Septimum Taurinorum
* Venatica Regia

* Pedemontium
* Provincia Taurinensis
* Urbs metropolitana Taurinensis
* Urbes Italiae
* 512 Taurinensis

## Notae 
## Bibliographia 
; De urbe antiqua
* "Augusta (5). Augusta Taurinorum" in  vol. 1 col. 738
* "Augusta Taurinorum (Torino)" in  p. 29
* 

; Opera veteriora
* "Augusta Taurinorum" et "Taurini" in 
* Onorato Derossi, *Nuova guida per la città di Torino*. Taurinis, 1781 Textus

; Operea recentiora
* *Storia di Torino*. 9 Voll. Taurinis: Einaudi, 1997-1999
* Norberto Bobbio, ''Trent'anni di storia della cultura a Torino (1920-1950)*. Taurinis: Einaudi, 2002
* A. L. Cardoza, G. W. Symcox, *Storia di Torino*. Taurinis: Einaudi, 2006
* Giuseppe Culicchia, *Torino è casa mia*. Mediolani: Laterza, 2006.
* Giuditta Dembech, *Torino città magica*. Ariete Multimedia, 1995.
* Gennaro Di Napoli, Luca Mercalli, *Il clima di Torino*. Taurinis: Società Meteorologica Subalpina, 2008.
* Enrico Martino, *Gente chiamata Torino*. EGA Editore, 1996
* Vittorio Messori, Giovanni Cazzullo, *Il Mistero di Torino*. Mediolani: Mondadori, 2005, ISBN 88-04-52070-1

; Aliae encyclopaediae
* "Torino" in *Dizionario di storia'' (Romae: Treccani, 2011)
* 
* 
* 

## Nexus externi 
* Situs publicus 
* De urbe Romana

## Pinacotheca 

Fasciculus:Map - IT - Torino - Municipality code 1272.svg|Collocatio finium Municipii Taurinensis in urbe metropolitana Taurinensi.
Fasciculus:Mole Antonelliana Torino.JPG|Moles Antonelliana.
Fasciculus:Mole Antonelliana from Piazza Statuto.jpg|Moles Antonelliana.
Fasciculus:Palazzo Reale (7379271406).jpg|Palatium regale.
Fasciculus:Duomo Torino.jpg|Ecclesia Cathedralis Turinensis et Cappella Sacri Sindonis.
Fasciculus:Mg-k Basilica Superga1.jpg|Basilica Supergaana.