Baiulus

**Baiulus** sive **Ballivus** Magistratus iste primum apparuit Gandavi (1169), Furnae (1170), Yprae (1172) et Sancti Audomari (1178). Eo modo fine saeculi tertii decimi Brugis, Insulae, Duaci, Cortoriaci, Burgi in Broco (Francogallice *Bourbourg*) baiulos habebatur.

## Baiulus insulis Normannorum 
In insulis Normannorum baiulus est adminitrationis civilis in utraque baiulia primus officialis, ab saeculo 13 alter in baiulia Caesareae alter in baiulia Lisiae. A corona britanica designatur, hic in officio permanet usque ad omnium vacationem munerum, Caesarea septuaginta annorum natu sexaginta quinque Lisia. Ut iudex curia regis praesidet, et cum iuratis consilium capit ; praesidet etiam comitia quae *Status* sunt noti (anglice *States* ; Francogallice *États*), occasionis civicis vicem corona supplet. Baiulus in utraque baiulia ut munera eius explere satisfaciat advocatus confirmatus esse debet.

## Baiulus Anglia et Cambria 
Principio quod in Anglia attinet ad verbum istud regis ad officialem quiscumque applicatum erat, sicut vicecomes, vulgo *sheriff*, maior urbis sive urbis praefectus inter alios, sed praecipue ad capites officiales qui comitati partes nuncupatur centena praeerant, i.e. centenarii. Verumtamen vicecomitis etiam baiulus quidam inferior officialis stat. Iurisdictio intra fines comitati ubi vicecomes magistratum suum gerit adhuc aeque baiulia appellata restat. Cum interea verbum baiulus titulus pro capiti magistratuum urbis quarundam atque castellorum regalium custodes subsitat, velut *palatii baiulus* Westmonasterii vel etiam Dubris ille castelli. *Baiulus manerii* fuit cuius munus administratio agri portionis erat.

Hodierno die septem sunt officiales quorum dici solet baiuli.
* ***Exsecutionis civilis baiuli*** (Anglice *Civilian enforcement officers*) sunt publici exsecutores qui ex Curiis Regiis Officium (Anglice ''Her Majesty's Courts Service*) munus sustinent et quo pro "magistratuum curiis" (Anglice *magistrates' courts*) exsecutiones perficiunt, praecipue illas quae attinent ad mulctationes pecunia insolutas et a curiis mulctantae erant. 
* ***Comitati curiae baiuli*** (Anglice *County court bailiffs*) sunt officiales exsecutores qui ex "Curiis Regiis Officium" (Anglice *Her Majesty's Courts Service*) munus sustinent et quo pro "comitati curiis" (Anglice *County Court*) exsecutiones perficiunt, praecipue illas quae attinent ad aeris solutiones de comitati curiis iudiciis insolutis. In bona manus iniicere atque auctionem vendere possunt. Item ad exitum adducere custodireque rei possessionem atque boni restitutionem de venditione via locationis decernente possunt. Non solum curiis documenta sed etiam cuique propria sicut divortium notificant. Comprehendi iussionem atque adducendi mandatum in iudicio exsequuntur. Praeterea *tipstaff* qui est apparitori "excelsae curiae" (Anglice *high court of justice*) auxiliarem manum praebent cum explendi munus suum necessitas haberet.
* ***Exsecutionis excelsae curiis baiuli*** (Anglice *High Court enforcement officers*) sunt officiales exsecutores qui ex societatatibus lucrativis munus sustinent et quo pro "excelsae curiis" (Anglice *high court of justice*) exsecutiones perficiunt. Paene unum et idem comiti curiae munus baiuli explent.
* ***Diplomate muniti baiuli*** (Anglice *Certificated bailiffs*) sunt officiales exsecutores qui ex societatatibus lucrativis munus sustinent et aerum alienorum diversitatem quamdam pro institutionibus publicis localibus exigunt. In bona manus inicere atque auctionem vendere possunt ut pecunia debita solvatur. Diploma quo muniti sunt habiles eos tantum et nullius praeter eos facit ad exigendum locationis pretium, rei viariae multationes, districtus vectigal atque quod ad dominium non domesticum spectat. Ante bonorum exigentia intra dominium quoddam facta sit, isti baiuli ad placide penetrandum dominium petuntur. Percipere pecunia debita e excelsae vel comitati curiae mandatis non competit in eos.
* ***Sine diplomate baiuli*** (Anglice *Non-certificated bailiffs*) sunt officiales exsecutores qui ex societatatibus lucrativis munus sustinent et aptus ad aerum alienorum diversitatem quamdam exigendam atque in bona manus inicere auctionemque vendere possunt ut pecunia debita solvatur. Nihilominus sine diplomate non sunt habiles ad exigendum locationis pretium, rei viariae multationes, districtus vectigal atque quod ad dominium non domesticum spectat, nec percipere pecunia debita e excelsae vel comitati curiae mandatis competit in eos.
* ***Ballivi aquae*** (Anglice *Water bailiffs*) sunt officiales exsecutores et curatores pro aquae temperatione talis lacus, flumen, litus maritimusve. Sunt habiles ad penetrandum dominium privatum, iniciendam manum in bona, licentiae piscandi documenti exhibitionem petendum, poenam notificadam, comprehendi iussionem atque adducendi mandatum in iudicio exsequendum erga quemcumque nocte contra legem pisces capientem.

## Baiulus Reipublicae Venetae 
Ab saeculo duodecimo Venetorum Respublica ultra mare in territoris baiulus in munere constituere coepit. Gubernator erat cui officia iudicis mercatorum qui eorum iura tuetur in emporiis portibusque et apud aulas orientales quasdam legati qui stabilem in loco sedem tenebat adiuncta fuerunt. Ut superintendens huic coloniarum parvarum, quae a consulibus gubernabantur, ad curam negotiorum incumbebat atque intra circumscriptione sua auctoritatem super civibus reipublicae omnibus extendebat.

Anno 1204 postquam bello parta est Constantinopolis usque Byzantii sub imperio restituta esset anno 1260 podestatis residentis sub auctoritate baiuli fuerunt. Post annum 1277 redintegrata colonia eiusdem ut caput urbe capite orientale vir quidam munere baiuli constantinoplis intitulatus cum iurisdictione Oriente toto fungit, sicut ille podestas ante.

Cum Imperium Ottomanicum expanderet baiuli officium minuit, id quod consules communes deducit ad substitionem pro istis. Nihilominus officium istud usque ad annum 1797 Reipublicae Venetae abolitionem superfuit.

## Bibliographia 
* Adolphe Chéruel (1809-1891), *Dictionnaire historique des institutions, mœurs et coutumes de la France*, Parisiis, 1899. 
* René Fédou, *Lexique historique du Moyen Âge*, Parisiis, 2008, Armand Colin. 
* Gauvard, Claude, De Libera, A. et Zink, M. (dir.), *Dictionnaire du Moyen Âge*, Parisiis, 2002, PUF, 
* Frank Anthony, Carl Mantello, A. G. Rigg, *Medieval latin an introduction and bibliographical guide*, Vasingtoniae, 1996, The catholic university of America press. 
* Jacques Le Goff, et Jean-Claude Schmitt, *Dictionnaire raisonné de l'Occident Médiéval*, Pictavii, 1999, Fayard. 
* Pierre-Clément Timbal et André Castaldo, *Histoire des Institutions Publiques et des Faits Sociaux*, Parisiis, 8e éd. 1990, Dalloz, ISBN 2-247-01046-6. 
* François-Olivier Touati (dir.), *Vocabulaire historique du Moyen Âge (Occident, Byzance, Islam)'', Parisiis, 1995, La Boutique de l'Histoire. 
* André Vauchez (dir.), *Dictionnaire encyclopédique du Moyen Âge*, Parisiis, 1997, Éditions du Cerf, T.1 et 2. 
* Nicolas Viton de Saint-Allais (1773-1842), *Dictionnaire encyclopédique de la noblesse de France*, Parisiis, 1816. 

* Senescalcus
* Podestas
* Praepositus

## Notae 

## Nexus externi 
Categoria:Munera