De materia medica (Dioscorides)

[thumb|upright=1.5|[Dioscorides Neapolitanus: pagina descriptiones, glossas, imagines de origano monstrans]]
***De materia medica***, Graece scriptum et in multas linguas versum, est opus principale Pedanii Dioscuridis Anazarbei qui in provinciis Asiaticis Imperii Romani saeculo I p.C.n. floruit. Laecanio Basso dicatum est.

[thumb|Versio Latina ab [Ioannes Ruellius|Ioanne Ruellio anno 1516 edita]]
Exstant plures recensiones Graecae:
* Recensio "genuina" pristina, in quinque libros divisum, materie ordine affinitatum enumerata
** Dioscorides Parisinus gr. 2179 saeculo IX factus, exemplar huius recensionis antiquissimus sed lacunosus
* "Dioscorides alphabeticus", herbas tantum describens, imaginibus curiosis illustratus, glossario multilingui auctus. Medio saeculo IV Oribasius in *Collectionibus medicis* suis (lib. XI-XIII) medicamenta botanica et mineralia e Dioscoride ordine alphabetico compendiose enumeravit, e recensione alphabetica iam exstante ut videtur citans. Recensionis alphabeticae exemplaria sunt:
** Dioscorides Vindobonensis: exemplar divitissimum saeculo VI ineunte factum et feminae nobili Aniciae Iulianae dicatum. In Nationali Bibliotheca Austriaca servatur
** Dioscorides Neapolitanus: exemplar saeculo fere VII factum. In Nationali Bibliotheca Neapolitana servatur
* "Dioscorides alphabeticus" locupletior, in quinque libris divisus, herbis et glossis multilinguibus e recensione alphabetico priori, rebus medicinalibus aliis e recensione pristina demptis et ordine alphabetico inter libros singulos coactis
** Dioscorides Pierpont Morgan: exemplar saeculo X factum, imaginibus multis illustratum
* "Dioscorides interpolatus", e recensione pristina refectus, additamentis e Dioscoride alphabetico auctus

[thumb|upright=1.5|Versio Andreae Lacunae Hispanica Antverpiae 1555 edita. Exemplar manu tinctum ([Bibliotheca Nationalis Hispanica)]]
Versiones Latinae tres aevis antiquo et medio factae sunt. Versionis antiquissimae (A), saeculo III a Gargilio Martiali factae, fragmenta tantum supersunt. Versionis secundae (B) excerpta pauca apud pseudo-Apuleium et Isidori *Etymologias* reperiuntur. Versio mediaevalis (C, etiam "Dioscorides Langobardus" ab eruditis appellata), ab exemplari recensionis genuinae saeculo fere VI conversa, e libro manuscripto saeculi IX nobis cognoscitur. Haec versio saeculo fere XI in ordinem alphabeticum retractata est; quae recensio sub nomine "Dyascorides" recognoscitur.

Saeculo XVI opus *De materia medica* in linguas varias verterunt commentariisque adornaverunt Latine Ioannes Ruellius, Valerius Cordus, Italiane Petrus Andreas Matthiolus, alii nonnulli.

## Notae 
 Textus apud MDZ
* 1516 (Hermolaus Barbarus, interpr.) : *Ioannis Baptistae Egnatii ... in Dioscoridem ab Hermolao Barbaro tralatum annotamenta; Pedacii Dioscoridis Anazarbei De medicinali materia ab eodem Barbaro Latinitate primum donati; ... Hermolai Barbari ... Corollarium libris quinque absolutum*. Venetiis Textus apud Monacenses
* 1516 (Ioannes Ruellius, interpr.) : *Pedacii Dioscoridis Anazarbei de medicinali materia libri quinque De virulentis animalibus, et venenis canerabioso, et corum notis, ac remediis libri quattuor. Joanne Ruellio Suessionensi interprete*. Lutetiae apud Henricum Stephanum  Editio 1516 Editio Parisiensis 1549 bilinguis Editio Francofurtensis 1549 cum adnotationibus Valerii Cordi etc. Editio 1552
* 1518 (Marcellus Virgilius, interpr.) : *Pedacii Dioscoridae Anazarbei De medica materia libri sex*. Florentiae apud haeredes Philippi Iuntae  Textus apud MDZ Editio 1523 apud BVPB
* 1529 : Ioannes Ruellius, interpr.; Otho Brunfelsius, ed., *P. Dioscoridae pharmacorum simplicium reique medicae libri VIII* Textus
* 1544 (Petrus Andreas Matthiolus, interpr.) : *Di Pedacio Dioscoride Anazarbeo libri cinque della historia & materia medicinale, tradotti in lingua volgare italiana da M. Pietro Andrea Matthiolo Senese Medico, con amplissimi discorsi & commenti & dottissime annotationi & censure del medesimo interprete*  Editio 1549 apud archive.org  
* 1554 : *Petri Andreae Matthioli Medici Senensis Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de Materia Medica adjectis quam plurimis plantarum & animalium imaginibus eodem authore* (versio Latina *Materiae medicae* Dioscoridis) Editio 1558 Editio 1565 apud archive.org
* 1555 (Andreas a Lacuna, interpr.) : *Pedacio Dioscorides Anazarbeo Acerca de la materia medicinal y de los venenos mortiferos*. Antverpiae   Exemplar manu tinctum apud *World Digital Library* 
* 1561 : Valerius Cordus; Conradus Gesnerus, ed., *Annotationes in Dioscoridis; Historiae stirpium libri IV [etc.]* Textus
* 1561 (Antonius Pinaeus, interpr.) : *Les Commentaires de M. P. André Matthiolus sur les six livres de Pedacius Dioscoride Anazarbéen de la matière médicale*  Editio 1572 apud archive.org  Editio 1627 apud BiuSanté
* 1586 (Ioachimus Camerarius, interpr.) : *Kreutterbuch desz hochgelehrten unnd weitberühmten Herrn D. Petri Andreae Matthioli*  Textus
* c. 1650 facta, anno 1934 divulgata (J. Goodyer, interpr.; R. T. Gunther, ed.) : *The Greek Herbal of Dioscorides*. Londinii recensio interretialis huius versionis
* 1998 (Manuela García Valdez, interpr.) : *Dioscórides. Plantas y remedios medicinales (De materia medica)*. 3 voll. Matriti: Gredos
* 2005 (Lily Y. Beck, interpr.; John Scarborough, praef.) : *Pedanius Dioscorides of Anazarbus. De materia medica*. Berolini: Olms-Weidmann Recensio huius operis

; Editiones, versiones, commentationes partiales

* Praefatio: John Scarborough, Vivian Nutton, "The Preface of Dioscorides' Materia Medica: introduction, translation, commentary" in *Transactions and Studies of the College of Physicians of Philadelphia* n.s. vol. 4 (1982) pp. 187-227.
* Amomum: Nicolaus Maronea Veronensis, "Commentarii in tractatus Dioscoridis et Plinii de amomo" in Ioannes Pona, *Plantae seu simplicia ut vocant, quae in Baldo monte et in via ab Verona ad Baldum reperiuntur* (Basileae: Zetznerus, 1608)
* Balsamum: Andreas Chiocchus, *Carmen de balsami natura et viribus iuxta Dioscoridis placita*. Veronae, 1596
** Giovanni Pona, ''Del vero balsamo de gli antichi: commentario ... sopra l'Historia di Dioscoride*. Venetiis, 1623 
* Bryonia: S. S. Renner, J. Scarborough, H. Schaefer, H. S. Paris, J. Janick, "Dioscorides’ *bruonia melaina* is *Bryonia alba*, not *Tamus communis* and an illustration labelled *bruonia melaina* in the Codex Vindobonensis is *Humulus lupulus* not *Bryonia dioica*" in M. Pitrat, ed., *Cucurbitaceae 2008: IXth Meeting on Genetics and Breeding of Cucurbitacea* (Avenione: INRA, 2008) pp. 273-280
* Mandragora: George Saliba, Linda Komaroff, "Illustrated Books May Be Hazardous to Your Health: A New Reading of the Arabic Reception and Rendition of the "Materia Medica" of Dioscorides" in *Ars Orientalis* vol. 35 (2008) pp. 6-65 JSTOR

; Eruditio antiquior
* Hermolaus Barbarus, *In Dioscoridem corollariorum libri quinque*. Coloniae: apud Ioan. Soterem, 1530 

; Eruditio recentior
* Minta Collins, *Medieval Herbals: The Illustrative Traditions* (Londinii: British Library, 2000) pp. 31-89 
* 
* Florence E. Day, "Mesopotamian Manuscripts of Dioscorides" in *Metropolitan Museum of Art Bulletin* n.s. vol. 8 (1950) pp. 274-280 JSTOR
* A. Dietrich, *Die Dioskurides-Erklärung des Ibn al-Baiṭar: ein Beitrag zur arabischen Pflanzensynonymik des Mittelalters*. Gottingae: Vandenhoeck & Ruprecht, 1991
* Cesar E. Dubler, Elias Teres Sadaba, *La 'Materia Medica' de Dioscorides, transmisión medieval y renacentista*. 6 voll. Barcelone, 1952-1957
* Nicholas Everett, *The Alphabet of Galen: Pharmacy from Antiquity to the Middle Ages* (Toronti: University of Toronto Press, 2012) pp. 64-78 
* 
* Martin Levey, *Early Arabic Pharmacology: An Introduction Based on Ancient and Medieval Sources*. Lugduni Batavorum: Brill, 1973 
* 
* 
* John M. Riddle, *Dioscorides on pharmacy and medicine*. Austin: University of Texas Press, 1985
* Mahmoud M. Sadek, *The Arabic Materia Medica of Dioscorides*. Quebeci: Editions du Sphinx, 1983
* George Saliba and Linda Komaroff, "Illustrated Books May Be Hazardous to Your Health: A New Reading of the Arabic Reception and Rendition of the "Materia Medica" of Dioscorides" in *Ars Orientalis'' vol. 35 (2008) pp. 6-65 JSTOR
* John Scarborough, "Pharmacy in Pliny's Natural History: some observations on substances and sources" in Roger French, Frank Greenaway, edd., *Science in the Early Roman Empire* (Londinii: Croom Helm, 1986) pp. 59-85 [de fontibus tam Dioscoridis quam Plinii]
* John Scarborough, ''Pharmacy's ancient heritage: Theophrastus, Nicander and Dioscorides''. Lexington, 1985.
* Max Wellmann, "Dioskurides (12)" in  vol. 5 pars 1 (1903) pp. 1131–1142

; Notae librariae

## Nexus externi 
* Lambecius 1669

Categoria:Scripta saeculo 1
Categoria:Anatoliae scripta
Categoria:Litterae Graecae aevi Romani
Categoria:Libri de medicamentis
Categoria:Dioscorides