Deminutivum Latinum

:*Vide etiam deminutivum.*
**Deminutivum** est vocabulum ab alio vocabulo derivatum, quod deminuat, attenuet vel temperet significatum illius vocabuli *principalis*. In lingua Latina non modo nomina (cum substantiva tum adiectiva), sed etiam verba *deminui* possunt. *Deminutio* efficitur suffixo *stirpi principali* addendo. Sic nomen 'hort-us' (a stirpe 'hort-') *deminutive* fit 'hort-ul-us' suffixo '-ul-' stirpi addito.

Nomina deminutiva ponuntur cum pro signo caritatis, tum familiaris loco agnominis, sicut Iacobulus ex Iacobo. Exemplum significationis contemnentis est agnomen Romulo Augusto, Augustulus, utpote quod licentius sit in imperatorem dictum.

## Deminutiva nominum substantivorum et adiectivorum 
Deminutivum monstrat plerumque peioritas vel affectio in nominibus propriis. Potest quoque monstrare parvitas in aliis formis. Conservat genus nominis principalis (Vicus *m.* → Viculus *m.*) Formae iregulares sunt "Conventus" *m.* (qui fit "Conventiculum" *n.*) et "Nux" *f.* (quae fit "Nucleus" *m.*)

### Suffixa deminutiva 
In lingua Latina tria suffixa *deminutiva* inveniuntur:
* **-(c)io, -(c)iōnis** (m.). Hoc suffixum rarissime invenitur. Adhibetur tantum in nominibus substantivis spectantibus ad viros, ita ut *deminutivum* quoque ipsum plerumque sit generis masculini. Exempla praecipua sunt:
** homo > homun-cio (m.)
** Graeculus > Graecul-io (m.)
** pūmilus > pūmil-io (m./f.)
** pūsus > pūs-io (m.)
** senex > senec-io (m.)
:Nomen 'Graeculionis', per iocum a Petronio fictum, nobis ostendit hoc suffixum alio quoque suffixo *deminutivo* (i.e. -ul-) appendi posse.

* **-ŭleus** (m.). Hoc quoque suffixum rarissime invenitur. Appenditur nominibus tam femininis quam masculinis, sed forma *deminuta* ipsa semper est generis masculini. Exempla praecipua sunt:
** equus (m.) > ec-uleus (m.)
** acus, -ūs (f.) > ac-uleus (m.)
** nux, nucis (f.) > nuc-(u)leus (m.)
:Huic typo *deminutivorum* fortasse nomen quoque 'hinnuleus' (vel 'inuleus') addendum est, cui forma *principalis* non est. 

* **-ul- / -ol- / -l- / -(i)cul-** (+ -us/-a/-um). Hoc suffixum est trium omnium maximi momenti, quo paene omnia nomina *deminui* possunt. Secundum declinationem et stirpem nominis *principalis* variae formae huius suffixi inveniuntur, quae stirpibus - interdum paulum commutatis - appenduntur, plerumque genus *principalium* conservantes. Nonnulla exempla sunt:
** hort-us (m.) > hort-**ul**-us (m.)
** besti-a (f.) > besti-**ol**-a (f.)
** libr-um (n.) > libel-**l**-um (n.)
** mulier (f.) > mulier-**cul**-a (f.)
** os, oss-is (n.) > oss-**icul**-um (n.)
:Regulae formationis *deminutivorum* huius typi valde nodosae sunt. Infra temptatur eas quam disertissime exponere.

### Genus deminutivorum 
*deminutivum* adeo nominis *principalis* genus conservare solet ut grammatici antiqui suaderent volentibus *principale* genus cognoscere ut spectarent *deminutivum*:

Nomina *principalia* masculini generis *deminutivum* mittere solent in **-us**, feminini generis in **-a**, neutri generis in **-um**. Vide exempla:
* later, -is (m.) > later-cul-**us (m.)**
* mulier, -is (f.) > mulier-cul-**a (f.)**
* tūber, -is (n.) > tūber-cul-**um (n.)**

Cui regulae, ut solet, sunt aliquot quoque exceptiones. Primum nomina masculina primae declinationis declinationem suam conservant et *deminutivum* mittunt in **-ula**, quod nihilominus sit generis masculini:
* scurr-**a (m.)** > scurr-ul-**a (m.)**
* vern-**a (m.)** > vern-ul-**a (m.)**
Deinde, ut grammatici (supra citati) quoque admittunt, nonnulla nomina nihilominus genus mutant in *deminutione*:

### Regulae praecipuae deminutionis nominum 
Regulae formationis *deminutivorum* nominum valde difficiles sunt. Forma suffixi dependet primo a *principalis* declinatione, tum a stirpis terminatione. Infra primum conspectus brevis datur regularum praecipuarum uniuscuiusque declinationis, deinde conspectus magis extentus regulas quoque obsoletas et formas omnino irregulares includens.

### Declinationes Prima Secundaque 
#### Conspectus parvus 
#### Regula Generalis 
#### Stirpes in vocalem exeuntes 
In nominibus propriis declinationis primae, "-ia" fit interdum "-illa" (Lucia → Lucilla, sed Tullia → Tulliola).

#### Stirpes in -ul- exeuntes 
Nomina quorum stirps exit in -ul- (seu *principalia* seu *deminutiva*) in *deminutione* (seu prima seu secunda) illud -ul- mutant in -ell- aut -ill-. Regulam tamen discernere difficile est. In tabula supposita multorum vocabulorum quorum stirps in -ul- exit *deminutiva* data sunt. Eis quae ipsa *deminutiva* sunt, *principalia* sunt praeposita, significatu tamen admodum differentia in parenthesibus () inclusa. Qui systema viderit, dicat!

#### Stirpes in -r- exeuntes 
#### Stirpes in -n- exeuntes 
#### Deminutiva in -xill- exeuntia 
#### Excepta 
### Declinatio Tertia 
#### Conspectus parvus 
**Nomina tertiae declinationis parisyllaba in -es, -is et -e**

**Cetera nomina tertiae declinationis**

#### Nomina in -ēs, -is exeuntia 
#### Nomina in -is, -is (m./f.) aut -ĕ, -is (n.) exeuntia 
#### Stirpes in -c- et -g- exeuntes 
#### Stirpes in -t- et -d- exeuntes 
#### Stirpes in -p- et -b- exeuntes 
#### Stirpes in -n- exeuntes 
#### Stirpes in -r(r)- et -l(l)- et -s- exeuntes 
#### Stirpes in -r- ex -s- orta exeuntes 
#### Stirpes in -u- et -v- exeuntes 
#### Stirpes in duas aut plures consonantes exeuntes 
### Declinatio Quarta 
### Declinatio Quinta 
### Deminutiva ambigua 
* catellus  clanculum
* diu > diutule
* longe > longule
* saepe > saepicule
* saepius > saepiuscule

## Deminutiva verborum 
In verbis, deminutivum semper geret coniugationem primam, "-ill-" inter radicem et finem addens. Exempli gratia:

## Notae 

## Nexus externi 
* Nōmina Dēminūtīva Latīna ab Ian Andrea Miller confecta 
* Allen and Greenough's *New Latin Grammar for Schools and Colleges*, 'Diminutive Nouns' and 'Diminutive Verbs' 
* Latinum - The Latin Language Learning Podcast from London, 'Latin suffixes' (ausculta imprimis partes "Diminutives" et "Verbs ending in *-lo*") 
* Frederic Taber Cooper, *Word Formation in the Roman Sermo Plebeius*, pages 26 and 27 
* Words, a Gulielmo Whitaker confecta. Versionem interretialem invenies hic 
* *Grammatici Latini*, ex recensione Henrici Keilii, vol. 1, vol. 2, vol. 3 

Categoria:Grammatica Latina