Montes Sanctae Crucis

thumb|Despectus in Montem Sanctae Crucis cum monasterio et turri televisifica
**Montes Sanctae Crucis** (Polonice *Góry Świętokrzyskie*) sunt iugum montium, vel potius collium, in Polonia media.

## Nomen 
Totius iugi nomen a monasterio Ordinis Sancti Benedicti in Calvo Monte, ubi reliquiae Crucis Christi osservantur, originem ducit. Calvus Mons (Polonice *Łysiec* vel *Łysa Góra*; nomen primum anno 1167 perscriptum) a saeculo XV et deinceps Mons Sanctae Crucis (nomen primo perscriptum anno 1412) nuncupari incepit, quod nomen saeculo XX ad totum iugum montium significandum extensum est.

Una hodiernarum divisionum administrativarum Poloniae Palatinatus Sanctacrucensis (*województwo świętokrzyskie*) appellatur.

## Geographia, biota et geologia 
thumb|Forma agri Montium Sanctae Crucis e chasmatibus parallelis multis parvisque consistentium; ultimum chasma silva coopertum Łysogóry sunt, omnium altissimum
Montes Sanctae Crucis in multis chasmatibus separatis consistunt, quorum maxima pars eandem directionem, WNW–ESE scilicet, exhibet. Chasma principale, Polonice Łysogóry dictum, cacumina duo maxima habet, quorum altius Łysica altitudinem 612 m habet, humiliusque Mons Sanctae Crucis seu Łysa Góra 595 m. Etiamsi altitudo relativa montium numquam 250 m excedat, clima eorum respectu planitiei a septentione iacentis haud parum differt, temperatura media annua in chasmate principali 1–2 °C minore quam Varsoviae. 

*Larix decidua* ssp. *polonica*, subspecies laricis conos intermedios inter *Laricem deciduam* in Alpibus praesertim crescentem et *Laricem sibiricam* habens, e Monte Chełmowa Góra descripta est.

Petrae, in quibus Montes Sanctae Crucis constituuntur, plerumque Palaeozoicae sunt. Cum metamorphismus in hac regione nullus fere locum habuerit, permulta fossilia, praesertim Devonica, in petris inveniuntur, ut puta brachiopoda, cephalopoda, trilobita et alia.

Inter oppida principalia Kielce, Opatovia, et Sandomiria connumerantur.

## Monumenta artium litterarumque 
thumb|Altare maius in ecclesia Bodzentynensi
Inter praecipua artis monumenta in Montibus Sanctae Crucis altare maius ecclesiae Bodzentyn in oppido notandum est. Quod altare, annis 1546–1547 a Petro Veneto pictum et Ioanne Cini Senensi sculptum, primo ad usum ecclesiae cathedralis Cracoviensis destinatum est; cum autem decursu annorum placeri destitisset, Cracovienses altare maius novum parari iusserunt, veteri in urbem minorem translato.

Sermones Sanctacrucenses dicti (*Kazania świętokrzyskie*) sunt antiquissimus textus prosaicus in lingua Polonica, saeculo XIV medio conscriptus, sed saeculo XIII exeunte vel XIV ineunte compositus. Quorum fragmenta in tegumine codicis manuscripti olim monasterii in Monte Sanctae Crucis anno 1890 inventa sunt.

## Eponymia 
Pleraeque species fossiles in Montibus Sanctae Crucis regionibusve limitrophis primum inventae a toponymo hoc nomina sua acceperunt. Inter quas exempli gratia anthozoon *Hexagonaria sanctacrucensis*, gastropodum *Gibbula sanctacrucensis*, tentaculitum *Palaeoconchus sanctacrucensis* vel echinoideum *Pseudocidaris sanctacrucensis* nominari possunt. Aliquot genera a montibus, amnibus urbibusque regionis huius nomina ducunt, ut puta cephalopoda Devonica *Kielcensia* ab urbibus Kielce et Łagów, *Lysagoraceras* a monte Łysa Góra, gastropodum Devonicum *Kowalatrochus* a pago Kowala, crustaceum Ordovicicum ex ordine ostracodorum *Mojczella* a pago Mójcza, agnathum Devonicum *Psarkosteus* autem ab amne Psarka.

## Notae 
Categoria:Regiones Poloniae
Categoria:Montes Poloniae