Grisonia

[thumb|upright=0.7|left|Caput Grisoniae [Curia Raetorum cum ecclesia cathedrale.]]
**Grisonia**, vel **Grisonum pagus**, est maximus Helvetiae pagus qui ad territorium pertinet, inter meridiem et orientem solis spectans. Hic pagus Italiam, Lichtenstenum, et Austriam adiacet. Finitimi pagi sunt Ticinum, Urania, Glarona, Sanctogallum. Caput est Curia Raetorum urbs.

## Sermones publici
[thumb|[Geographia|Geographica linguarum tabula.]]
Homines ibi praeter linguam Theodiscam etiam linguis Rhaetica atque Italiana utuntur. Nomen pagi in his sermonibus proprie est *Graubünden,* *Grischun,* et *Grigioni.*

## Historia 
Grisonia est pagus Helvetiae ab anno 1803, sed socia fuit Confoederationis Helvetiae a saeculis antea.
[thumb|Tres societates. Terrae [Aquilus|aquilae pictae Societas cana; viridae pictae Societas Domus Dei; terrae auratae Societas decem Iudicum et Vallis Telina cana picta]]

Nam Grisonia coniunctione trium municipiorum societatum: Societas Domus Dei (Rhaetice *Ligia dalla casa da Diu* aut *Cadi*, Italiane ''Lega della Ca' di Dio*, Theodisce *Gotteshausbund*); Societas cana (*Ligia grisch, Lega Grigia, Grauer Bund*), quae nomen dedit pago et Societas decem Iudicum (*Ligia dallas diesch dertgiras, Lega delle Dieci Giurisdizioni, Zehngerichtebund*) in aevo medio condita est.

Ab anno 1515 usque ad annum 1797, Italica Vallis Telina ad Grisoniam pertinuit.

### Terrae historicae
*Insubria
*Raetia

## Institutiones
Facultas legum faciendi ad Magnum Consilium (Thodisce *Grosser Rat*, Romancice *cussegl grond*, Italiane *Gran Consiglio*) pertinet, a 120 legatis populi constitutum et administrandi ad Consilium (*Regierungsrat*, *Regenza*, *Governo*) a quinque legatis constitutum.

## Districtus 
thumb|upright=0.8|Grisoniae districtus.
Grisoniae sunt undecim districtus, qui in triginta novem circulos divisi sunt:
* Albula in circulos divisus Alvaschein, Belfort, Bergün et Surses (caput Castellum Impitinis)
* Bernina in circulos divisus Brusio et Pesclavium (caput Pesclavium)
* Hinterrhein in circulos divisus Avers, Tumilasca (Domleschg), Rheinwald, Schams et Thusis (caput Thusis)
* Imboden in circulos divisus Trins et Rhäzüns (caput Domat/Ems)
* Inn in circulos divisus Remuscis, Sur Tasna, Suot Tasna et Vallis Monasterii (caput Schulles)
* Landquart in circulos divisus Magia et Fünf Dörfer (caput Igis)
* Maloja in circulos divisus Praegallia et Vallis Superior Aeni (caput Samedan)
* Moesa in circulos divisus Calanca, Mesocco et Regoredus (caput Regoredus)
* Plessur in circulos divisus Curia Raetorum, Churwal et Schanfigg (caput Curia Raetorum )
* Prättigau/Tavaus in circulos divisus Tavaus, Jenaz, Klosters, Küblis, Luzein, Schiers et Seewis (caput Tavaus)
* Surselva in circulos divisus Desertina, Iliande, Lumnezia/Lugnez, Ruis et Stosavia (caput Iliande)

## Urbes et oppida (selectio)
* Curia Raetorum, urbs
* Alvisinis
* Amedes
* Andestis
* Araus
* Ardezis
* Auna
* Beneduces, vicus
* Beverus
* Bivius, vicus
* Bregonius, vicus
* Bregelus, vicus
* Brienzola, vicus
* Brusium vel Perusium, vicus
* Castellum
* Castellum-Vergastenus
* Castrices
* Fagonium, vicus
* Fanum Sancti Victoris
* Flemme
* Gumpus de Ernece
* Higenae
* Lapidaria, vicus
* Leitura
* Lemennis, vicus
* Magia (commune), vicus
* Maladrus
* Malogia vicus
* Marmoraria, vicus
* Mederis, vicus
* Medezenus, vicus
* Mentaunis, vicus
* Mulina, vicus
* Pesclavium, vicus
* Pictavus, vicus
* Reninus, vicus
* Ruzunnes, vicus
* Sanctus Mauritius, vicus
* Scanaues, vicus
* Schraunis, vicus
* Secanius, vicus
* Selaunum, vicus
* Solium, vicus
* Speluca
* Seturius, vicus
* Stosavia, vicus
* Summusvicus
* Supra Saxa
* Tinetio-Rouena
* Turunnius
* Zuses

## Geographia 
### Montes
*Adula
*Barnynia
*Crap Sogn Gion
*Picu Kesch

### Flumina 
*Rhenus
*Aenus

### Valles 
*Vallis Calanca
*Vallis Eniatina
*Vallis Faller
*Vallis Ferrera
*Vallis Roseg
*Vallis Tumilasca

### Transitus 
*Alpis superior
*Bernina, transitus
*Cunus Aureus, transitus
*Iulius Mons
*Lucus Magnus, transitus

### Glaciaria 
*Glaciarium Morteratsch
*Glaciarium Paradisi

## Bibliographia 
*Robbi, Jules. 1916. *Ils terms per ils noms dellas vschinaunchas, fracziuns e cuorts del Chantun Grischun dad hoz in di ed aunz l'an 1500.'' Eggerling. Textus.

## Nexus externi
Categoria:Alpes
!