open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unitates Planckianae

in cosmologia physica et in physica particularum elementarium sunt systema  a Maximiliano Planck physico Germanico anno 1899 propositum (undevicensimo anno ab unitatibus Stoneyanis creatis), sic excogitatum ut ex quinque tantum quantitatibus constantibus primariis dependeret: [[celeritas lucis|]], [[constans gravitatis|]], [[constans Planckiana minuta|]], [[constans Boltzmanniana|]] et [[constans Coulombiana|]].

## Unitates 
Ad systema mensurae Planckianum definiendum, hae quantitates constantes adhibentur:

* , celeritas lucis in vacuo ()
* , constans gravitatis ()
* , constans Planckiana minuta ()
* , constans Coulombiana ()
* , constans Boltzmanniana ()

Unitates Planckianae emergunt numerum unius parti numerali talium constantium imponendo et systema quinque aequationum linearium solvendo.

Forma originalis systematis a Maximiliano Planck proposita constantem Planckianam () ad vicem constantis Planckianae minutae () adhibebat et constanti Coulombiana carebat. Idcirco: l_\text{S} = \sqrt{\alpha}\,l_\text{P}; m_\text{S} = \sqrt{\alpha}\,m_\text{P}; t_\text{S} = \sqrt{\alpha}\,t_\text{P}; q_\text{S} = \sqrt{\alpha}\,q_\text{P}.

Ad vicem constantis gravitatis () et constans Coulombiana (), nonnulli auctores, rationem Oliverii Heaviside sequentes, praeferunt  et  uni aequare (). Talis emendatio, “rationalizatio” appellata, aliquando in physica altarum energiarum adhibetur et hoc modo unitates Planckianas transformat:

: \begin{align}
l_{\text{P}}^{\prime}=\sqrt{\frac{4\pi G\hbar}{c^{3}}}\approx5.7295\times10^{-35}\,\text{m}\\
m_{\text{P}}^{\prime}=\sqrt{\frac{\hbar c}{4\pi G}}\approx6.1396\times10^{-9}\,\text{kg}\\
t_{\text{P}}^{\prime}=\sqrt{\frac{4\pi G\hbar}{c^{5}}}\approx1.9111\times10^{-43}\,\text{s}\\
q_{\text{P}}^{\prime}=\sqrt{\frac{\hbar c}{4\pi k_{e}}}\approx5.2908\times10^{-19}\,\text{C}\\
T_{\text{P}}^{\prime}=\sqrt{\frac{\hbar c^{5}}{4\pi Gk_{\text{B}}^{2}}}\approx3.9967\times10^{31}\,\text{K}
\end{align}

## Notae 
* Longitudo Planckiana
* Massa Planckiana
* Celeritas lucis
* Constans Planckiana
* Constans Coulombiana
* Constans gravitatis
* Onus electricum Planckianum
* Physica particularum elementarium
* Radius Schwarzschildianus
* Systema internationale unitatum
* Temperatura Planckiana
* Tempus Planckianum
* Unitas mensuralis
* Unitates Stoneyanae

Categoria:Mensura
Categoria:Notiones in physica
Categoria:Physica
Categoria:Quantitates constantes physicae
Categoria:Unitates naturales
Categoria:Unitates physicae
Onus electricum Planckianum

( notatum) in physica est unitas oneris electrici in hodierno unitatum Planckianarum systemate adhibita. Quod est sola unitas Planckiana quae ex constante gravitatis non dependet. Definitur:

:q_\text{P} = \sqrt{4 \pi\epsilon_0 \hbar c} = \frac{e}{\sqrt{\alpha}} = 1.875\;546\;037\;78(14) \times 10^{-18} C,

ubi

*  est celeritas lucis in vacuo
*  est constans Planckiana minuta
*  est constans electrica
*  est onus electricum elementare ( onus protonis vel electronis)
*  est constans structurae politae

Cum per aequationes classicas computetur,  unius oneris electrici Planckiani intra sphaeram radio unius longitudinis Planckianae stipati est unius energiae Planckianae – vel, ad massam conversa, unius massae Planckianae.
:E_\text{P} = k_\text{e} \frac{q_\text{P}^2}{l_\text{P}}

## Notae 
* Longitudo Planckiana
* Massa Planckiana
* Temperatura Planckiana
* Tempus Planckianum
* Unitates Planckianae
* Unitates Stoneyanae

Categoria:Mensura
Categoria:Notiones in physica
Categoria:Physica
Categoria:Quantitates constantes physicae
Categoria:Unitates naturales
Categoria:Unitates physicae
Categoria:Unitates mensurae
ISOTYPE

(Anglice *International System of Typographic Picture Education* ‘Formula Eruditionis per Tabulas Typographicas inter Gentes Apta’) est modus nexuum socialium, technologicorum, biologicorum, historicorumque tabularum pictarum ostendendorum. Constat in grege abstractorum regulatorumque symbolorum, qui, una cum praecipuis indiciis de modo easdem figuras coniungendi, iteratione in serie utendo, ad notiones sociales et scientificas repraesentandas adhibentur.

Cum haec ratio apud  inter annos 1925 et 1934 primum orta esset, innotuit nomine Rationis Vindobonensis pro Statistica Picta. Conditor et rector musei, Otto Neurath, fuit creator et contemplator princeps talis rationis, Gerardo Arntz pictore tabularum.

Nomen "ISOTYPE" ad hanc rationem significandam circa anno 1935 adhibitum est, cum studiosi huius disciplinae fascismo in Austria orto coacti essent ut Vindobonam relinquerent.

## Bibliographia 
* Otto Neurath, *International picture language*. London: Kegan Paul, 1936. Facsimile reprint: Department of Typography & Graphic Communication, University of Reading, 1980.
* Michael Twyman, ‘The significance of Isotype’, 1975
* Robin Kinross, ‘On the Influence of Isotype’. *Information Design Journal*, ii/2, 1981, pp.&nbsp;122–30.
* Marie Neurath and Robin Kinross. *The transformer: principles of making Isotype charts*. London: Hyphen Press, 2009.
* Otto Neurath, *From hieroglyphics to Isotype: a visual autobiography*. London, Hyphen Press, 2010.
* Christopher Burke, Eric Kindel, Sue Walker (eds), *Isotype: design & contexts, 1925–1971*. London, Hyphen Press, 2013
* 

## Notae
Categoria:Infographica
Categoria:Linguae artificiosae
Regio Iuninensis

**Regio Iuninensis** est regio Peruviae mediae. Plus quam 1225 milia incolarum habet et aream 44&thinsp;410 chm2. Huancaium urbs regionis caput est. 

Regio in Andibus et planitie elata sita est. Iunin lacus Peruviae maximus in regione situs est Apurimacum est flumen regionis maximum.

## Notae
## Nexus externi
Iuninensis
Regio Tacnensis

**Regio Tacnensis** est regio (olim *departamento*, denuo *región*) Peruana meridiana, in confinio cum Chilia et Bolivia sita. Caput est urbs Tacna. Aream 	
16&thinsp;075 chm2 habet et incolarum plus quam 288 milia.

Ad litus Oceani Pacifici sita est, ubi montes Andium (cum montibus igniferis) et deserta ad mare appropinquant. 

## Notae
## Nexus externi
Tacnensis
Acta Timothei

**Acta Timothei** sunt apocryphus Novi Testamenti liber, Graece scriptus et Latine redditus. Praecipue de Timotheo Ephesi episcopo tractant eiusque morte, sed et de Ioanne Evangelista.
thumb|Timotheus episcopus.

## Auctoritas 
Latinus liber dicat scriptorem actorum Polycratem Ephesinum (c. 130–196) esse; impossibile autem est librum ante 370 scriptum esse, praeterea veri dissimile est librum ante saeculum quintum evenisse..

## Nexus interni 
* Novi Testamenti apocrypha

## Nexus externi 
* Liber Latinus Actorum Timothei apud Vicifontem
* Liber Latinus iuxta Graecum

## Notae
Categoria:Novi Testamenti apocrypha
Categoria:Litterae Graecae aevi Romani
Polycrates Ephesinus

**Polycrates Ephesius** (Graece Πολυκράτης Ἐφέσιος) fuit episcopus Ephesi, qui floruit c. 130–196. Synodum convocavit, quae Quartodecimanismum stabilitaret. Eius epistula inter annum 186 et 195 scripta est.

## Quartodecimana controversia 
Cum Papa Victor I voluerit praxim officialem unam Paschae in universo mundo Christiano statuere, ut Pascha die Dominica celebraretur, Polycrates in nomine totius ecclesiae Asiae scribens contendit apostolos docuisse Pascham quarto decimo die Nisan celebrandam esse. Quamquam Polycrates anno 190 synodum in Ephesum convocavit ut Quartodecimanismum officialem declararet, haec praxis postea evanuit cum Concilium Nicaenum decrevit Pascham die Dominica celebrandam esse.

## Notae 
Categoria:Doctores Ecclesiae Catholicae
Categoria:Episcopi Ephesini
Otto Neurath

**Otto Carolus Gulielmus Neurath** (Theodisce: *Otto Karl Wilhelm Neurath*, natus die 10 Decembris 1882; mortuus die 22 Decembris 1945) fuit philosophus scientiae, sociologus et oeconomista politicus. In statistica picta, formulam "ISOTYPE" excogitavit. Ceterum innovator quoque fuit in moribus museorum.

Ab eo uxoreque eius, Maria Neurath, anno 1936 Carolus Kay Ogden petivit, ut "linguam pictam gentium" crearent partem seriei octo librorum in lingua Anglica Basica.

## Scripta selecta 
Pleraque ab et de Neurath scripta Theodisce tantum sunt in promptu. Scripta in lingua Anglica , ab Ogden creata, etiam inveniuntur.

### Libri 
* 1913. *Serbiens Erfolge im Balkankriege: Eine wirtschaftliche und soziale Studie*. Vindobonae : Manz.
* 1921. *Anti-Spengler*. Monachii, Callwey Verlag.
* 1926. *Antike Wirtschaftsgeschichte*. Lipsiae, Berolini: B. G. Teubner.
* 1928. *Lebensgestaltung und Klassenkampf*. Berolini: E. Laub.
* 1933. *Einheitswissenschaft und Psychologie*. Vindobonae.
* 1936. *International Picture Language; the First Rules of Isotype*. Londinii: K. Paul, Trench, Trubner & co., ltd., 1936
* 1937. *Basic by Isotype*. Londinii, K. Paul, Trench, Trubner & co., ltd.
* 1939. ''*. Alfred A. Knopf
* 1944. *Foundations of the Social Sciences*. Sicagi, University of Chicago Press.
* 1944. *International Encyclopedia of Unified Science*. With Rudolf Carnap, and Charles W. Morris (eds.). Sicagi, University of Chicago Press.
* 1946. *Philosophical Papers, 1913–1946: With a Bibliography of Neurath in English*. Marie Neurath and Robert S. Cohen, with Carolyn R. Fawcett, eds. 1983
* 1973. *Empiricism and Sociology*. Marie Neurath and Robert Cohen, eds. With a selection of biographical and autobiographical sketches by Popper and Carnap. Includes abridged translation of *Anti-Spengler''.

## Notae 
Categoria:Encyclopaedici
Categoria:Philosophi scientiae
Categoria:Philosophia analytica
Categoria:Positivismus logicus
Categoria:Incolae Austriae
Ioannes Pople

thumb|Ioannes Pople (1998).
**Ioannes Anthonius Pople** (natus die 31 Octobris 1925; mortuus die 15 Martii 2004) fuit chemicus Britnnicus qui chemiae theoricae cum methodo conputatrali et quanticae peritus Praemium Nobelianum chemiae cum Guartherio Kohn anno 1998 accepit, ratione studii chemiae quanticae.

Alumnus Universitatis Cantabrigiensis fuit.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Chemici Britanniae
Categoria:Praemium Nobelianum Chemiae
Categoria:Alumni Universitatis Cantabrigiensis
Categoria:Nati 1925
Categoria:Mortui 2004
Publius Cornelius Lentulus Sura

**Publius Cornelius Lentulus Sura** (...- mortuus Romae anno 63 a.C.n. in carcere Tulliano) fuit vir publicus et consul rei publicae Romanae.

## Vita 
Quando Lentulus, *patricius ex gente clarissuma Corneliorum*, natus sit ignotum est, sed quaestor rei publicae Romanae fuisse anno 81 a.C.n. pro certo traditur. Anno 75 a.C.n. praetor, postea propraetor Siciliae fuit et anno 71 a.C.n. consul cum Gnaeo Aufidio Oreste electus est. Posthac probri causa a censoribus senatu expulsus est; nihilominus denuo praetor anno 63 a.C.n. fuit. Deinde, magnitudine aeris alieni coopertus, ad sequaces Catilinae rerum mutationem parantes se adiunxit, familiaris illius factus est et coniurationi favit. Tamen, post fugam Catilinae, a Gallis Allobrogibus (qui primum adfirmaverant se socios coniuratorum) proditus est et scelera sua a consule Marco Tullio Cicerone comperta sunt. Quare in carcerem Tullianum deductus est et ibi vindices rerum capitalium eum supplicio capitis affecerunt.

## Bibliographia 
G. Sallustii Crispi "De Catilinae Coniuratione", sive "Bellum Catilinae"

## Nexus externi 
[De Lentulo Sura in Encyclopaedia Treccani](https://www.treccani.it/enciclopedia/publio-lentulo-sura_(Enciclopedia-Italiana)/)

## Notae 
Categoria:Catilinae coniuratio
Categoria:Consules
Categoria:Gens Cornelia
Regio Huancavelicensis

**Regio Huancavelicensis** est regio (olim *departamento*, denuo *región*) Peruviae mediae. Caput est urbs Huancavelica. Aream 22&thinsp;131 chm2 habet et incolarum plus quam 347 milia.

In montibus Andium et in alta planitie cannonibus profundis dissecata sita est. 

## Notae
## Nexus externi
Huancavelicensis
Gualtherius Kohn

thumb|Guatherius Kohn (2012).
**Gualtherius Kohn** (natus die 9 Martii 1923; mortuus die 19 Aprilis 2016) fuit chemicus Americanus origine Austriae, qui chemiae quanticae peritus anno 1998 Praemium Nobelianum chemiae cum Ioanne Pople accepit, ratione studii theoriae functionalis densitatis chemiae quanticae.

Alumnus universitatum Torontoniensis et Harvardianae fuit.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Alumni Universitatis Harvardianae
Categoria:Alumni Universitatis Torontonensis
Categoria:Chemici Austriae
Categoria:Chemici Civitatum Foederatarum
Categoria:Praemium Nobelianum Chemiae
Regio Huanucensis

**Regio Huanucensis** est regio (olim *departamento*, denuo *región*) Peruviae mediae. Caput est urbs Huanucum. Aream 36&thinsp;938 chm2 habet et incolarum plus quam 721 milia.

Pars regionis occidentalis in montibus Andium altissimis sita est, pars occidentalis in silvas pluviales Amazoniae descendit. Maranonius et Ucayali sunt flumina regionis maxima. 

## Notae
## Nexus externi
Huanucensis
Apurimacum

**Apurimacum** est magnum flumen Peruvianum, quod per regiones Arequipensem, Cuscensem, Apurimacensem, Aiacuchensem, Iuninensem et Ucayalensem fluit. E lacu Vilafro exoritur et per Andes altiores in cannonibus profindis paene totum fluxum it. Tributario Mantaro accepto apud indigenas nomen *Ene* accipit et tributario Perene accepto nomen *Tambo*.  Longitudinem circa 1250 chiliometrorum habet, et, cum flumine Urubamba confluens, flumini Ucayali initium dat. Saepe et fluvii Ucayali et fluvii Amazonum ipsius (qui ab Ucayali et Maranonii confluentia oritur) pars superior putatur.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Peruviae
Categoria:Systema Amazonum fluminis
Ucayali

**Ucayali** est magnum flumen Peruvianum, quod per regiones Ucayalensem, Huanucensem et Lauretanam fluit. E fluminibus Tambo (fluminis Apurimaci fluxus inferior sic nominatur) et Urubamba confluentibus exoritur, et per silvam pluvialem in paludibus fluit. Longitudinem circa 1600 chiliometrorum habet, et, cum flumine Maranonio in regione Lauretana confluens, Amazonum fluvio initium dat. Saepe fluvii Amazonum ipsius pars superior putatur.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Peruviae
Categoria:Systema Amazonum fluminis
Regio Ucayalensis

**Regio Ucayalensis** est regio Peruviae orientalis, in confinio Brasiliano sita. Caput est urbs Pucalpa. Aream 102&thinsp;411 chm2 habet et incolarum plus quam 496 milia.

Silvae pluviales Amazoniae et paludes regionem operiunt. Ucayali et Purus sunt flumina regionis maxima. 

## Notae
## Nexus externi
Ucayalensis
Regio Piurensis

**Regio Piurensis** est regio Peruviae borealis. Caput est urbs Piura. Aream 35&thinsp;892 chm2 habet et incolarum plus quam 1856 milia.

Inter litus Oceani Pacifici et confinio cum Aequatoria regio sita est. Flumen oceanicum Humboldtianum et *El Niño*, calida ambo, litora regionis alluunt. Fluminum valles frugiferae sunt et ostia iam mangroviis operta, sed aliae terrae siccae et desertae iam in litore oceanico.   

## Notae
## Nexus externi
Piurensis
Regio Punensis

**Regio Punensis** est regio Peruviae australis, in confinio Boliviano sita. Caput est urbs Punum. Aream 71&thinsp;999 chm2 habet et incolarum plus quam 1268 milia.

Partem regionis occidentalem Andes et terrae siccae operiunt, partem orientalem silvae pluviales Amazoniae et paludes. Titicacae lacus pars maior in regione sita est. 

## Notae
## Nexus externi
Punensis
Kagera

**Kagera** est flumen in Africa Meridiana, quod, circa 420 chiliometra patens, maximum est quod in lacum Victoriam se effundit. Ex lacu Nilus exoritur, et interdum superior Nili pars putatur.

E confluentia fluminum Niavarongo et Ruvuvu oritur, under inter paludes per confinium Ruandae et Tanzaniae, postea Ugandae et Tanzaniae et per Tanzaniam solam fluit. Kuaka urbs Tanzaniae ad Kageram sita est.

Rukarara accolarum Kagerae longissimus est, sed Luvironzae accolae fontes in Burundia siti ab ostio Nili longissime distant.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Ruandae
Categoria:Flumina Tanzaniae
Categoria:Flumina Ugandae
Categoria:Systema Nili fluminis
Regio Tumbesensis

**Regio Tumbesensis** est litoralis Peruviae borealis regio. Caput est urbs Tumbes. Aream 4&thinsp;669 chm2 et incolarum plus quam 200 milia habet.

Regio minor inter litus Oceani Pacifici et confinio cum Aequatoria sita est. Fluminum valles et ostia frugifera sunt, sed aliae terrae siccae iam in litore oceanico.  

## Notae
## Nexus externi
Tumbesensis
Regio Sancti Martini

**Regio Sancti Martini** (de Iosepho Sancti Martini nomen datum est) vel **Sanmartinensis** est regio Peruviae borealis. Plus quam 813 milia incolarum habet et aream 51&thinsp;253 chm². Moiobamba urbs regionis caput est. 

In declivibus Andium regio sita est, silvis pluvialibus montanis in parte occidentali et silvis pluvialibus Amazonicis in parte orientali operitur.

## Notae
## Nexus externi
Sancti Martini
Coloratum (discretiva)

* Coloratum, una Civitatum Foederatarum
* Flumen Coloratum:
**Flumen Coloratum maius, Civitatum Foederatarum et Mexici
**Flumen Coloratum Texiae
**Flumen Coloratum Argentinae
* Desertum Coloratum Civitatum Foederatarum

## Nexus interni
* Fontes Coloratenses, vulgo *Colorado Springs*
* Urbs Colorati, vulgo *Colorado City*:
**Urbs Colorati Texiae
**Urbs Colorati Arizonae
Saskatchewan (flumen)

**Saskatchewan** est flumen Canadae. In provincia cui nomen suum dedit oritur e confluentia Saskatchewanis Borealis et Saskatchewanis Australis, qui de Montes Saxosis defluunt. Circa 550 chm fluit et in Manitoba in lacum Vinnipegam se effundit. Hydrolelectrificinae tres nunc in Saskatchewane constructae sunt. 

Nomen de lingua Cree mutuatum est, ubi *kisiskāciwani-sīpiy* 'flumen rapidum' valebat. 

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Canadae
Categoria:Manitoba
Categoria:Saskatchewan
Categoria:Systema Nelsonis fluminis
Nelson (flumen)

**Nelson** est flumen Canadae (in provincia Manitoba situs). E lacu Vinnipega oritur, circa 644 chm fluit et in sinum Hudsonium se effundit. Trans lacus plurimos transit. Cataractas habuit multas; nunc hydrolelectrificinae et receptacula aquae tredecim in Nelsone constructa sunt. 

 anno 1612 flumen invenit et nomen navitae sui  gubernatoris hic mortui ei dedit.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Canadae
Categoria:Manitoba
!
Bulla (amuletum)

[thumb|Bulla aurea [Etrusci|Etrusca ex Vulceiis (quarto saeculo a.C.n.)]]
[thumb|[Marmor funebre pueri Romani bullam gestantis.]]
**Bulla** erat insigne quod pueri Romani e collo ante pectus suspensum gestabant, sive ex auro apud nobilium familias sive ex loro apud humiliores factam, quam deis domesticis consecrabant cum togam virilem induebant. Ita appellata erat ob formam guttae similiorem et *inclusis intra eam remediis quae crederent adversus invidiam valentissima*  avertere credebatur.  saepe signabatur.

## De origine 
Plutarchus originem Latinam illi mori dabat quoniam ius bullae liberorum collis nectendae inter honores numerat quos Romulus Sabinis raptis placandi gratia tribuit. Ceteri auctores morem ad Etruscos referunt ut Iuvenalis qui Etruscum aurum memorat. Plinius et Macrobius consentiunt regem Tarquinium Priscum primum filium suum quod adhuc puer hostem interfecisset hoc aureo ornamento donasse. Unde si Plinio credimus ad equitum filios honos transiit. Macrobius aliorum auctorum opinionem refert qui eundem regem patriciis gentibus bullae gestamen instituisse contendebant si magistratum curulem gessissent. Certe Latinis auctoribus  bullae gestamen apud Etruscos non tam pueritiae ingenuae insigne quam regni triumphantiumque visum est.

Archaeologi multas bullas aureas aut aeneas invenerunt e quibus nonnullae antiquissimae sunt atque fortasse ad Villanovianum cultum pertinent. Difficile igitur scire utrum apud Tuscos an apud Latinos primum in usu fuerint eo magis quod auctores Romani fortasse materiam auream tantum ad Etruscos referebant.

## De falsa etymologia 
Nonnulli scriptores antiqui bullam per dialectum Aeolicam (βόλλαν) ad verbum Graecum βουλήν (consilium) referebant tamquam signum 'boni consilii'. Primus auctor huius pseudoetymologiae Varro fuit qui Linguam Latinam e dialecto Aeolica enatam esse credebat. Vera origo nominis obscura hodieque manet.

## Notae 
## Fontes 
[thumb|Aurea bulla cum [Icarus|Icaro.]]
*Iuvenalis, *Satura* Vː 164-5
*Macrobius, libro primo *Saturnaliorum* cap. 6
* Plinius, *Naturalis Historia* XXXIII.10
*Plutarchus, *Vita Romuli* XX.4 et XXV.7 ; *Quaestiones Romanae* 101.
*Valerius Maximus, *Factorum et dictorum memorabilium* libro tertio 1.1 (statua bullata Aemili Lepidi in Capitolio).

## Plura legere si cupis 
*A. Andren, "Oreficeria e plastica etrusche", in *Opuscula archeologica* , 1948ː 91-112
*Raymond Bloch, *Tite Live et les premiers siècles de Rome*, Les Belles Lettres, 1965ː 84-8.
*Francesco Ficoroni, ''La bolla d'oro de' fanciulli nobili romani e quella de' libertini, ed altre singolarità spettanti a mausolei nuovamente scopertisi*, Romae, 1732
*Marie-Laurence Haack, "Boules et bulles. Un exemple de transfert culturel", *Dialogues d'histoire ancienne*, 2007ː 57-67
*Hans Rupprecht Goette, "Die Bulla", *Bonner Jahrbücher'', 1986ː 133–164

## Nexus externi 
*Daremberg et Saglio.

Categoria:Amuleta
Categoria:Insignia
Categoria:Pueritia
Categoria:Roma antiqua
Henricus Birtwistle

(natus Singapurae patre Britannico die 1 Decembris 2003), est pedilusor Singapuranus. Birtwistle cum grege *Oxford City* ludit, contractus ad *Wolverhampton Wanderers.*

Categoria:Homines vivi
Categoria:Nati 2003
Casa Friderici Teutsch

thumb|Delubrum Sancti Ioannis protestanticum cum archivio (Cibinii).

 patet eruditioni atque explorationi media in urbe Cibiniensi in Transsilvania (in via Metropoleos 30). Rem moderatur Ecclesia Evangelica confessionis Augustanae.

## Historia
Eruditorium in domo est quam anno 1883 erexerunt, oratorio salvo: quoniam ecclesia Sancti Ioannis nova non ante 1912 venit. Aedes vetus caduca renovari debuit et habitatione sacerdotali aucta est. In area rectangulari in forma crucis saepitur in septentrione turri camparia quae ipse turriculis quattuor pulchrescit. Intus binas aras habemus: imaginem quattuor evangelistarum Ioannes Stoß Schaesburgensis pinxit. Statuae utriusque Ioannis, artificium perbellum Viti Stoß, in tota Transsilvania glorificatur.

Omnia haud procul a moenibus antiquissimis distant, quorum tegulae paucae in aula servantur. 

Usque secundum bellum mundanum orphanotrophium in muris inveniebatur, quod Ioannes Engeleiter sacerdos et Consociatio Mulierum Evangelica iuvabat. Communismo saeviente, casa discipulis tamquam hospitium et culturale centrum se praestabat. Rebus novis postcommunisticis perfectis, restitutio in sinum ecclesasticum non contigit, usque annum 1999. Inde nova ibi instituta et vetera refecta sunt. Fridericus Teusch episcopus patronus pro nomine electus est. Quoniam annis 1990 theodiscophoni permulti patriam reliquerunt, parochiarum multarum pretiosa matriculaeque servanda erant. Cibinii dumtaxat rerum conservatio melior et securior fit.

## Scientifica
In casa Teutsch tabularium maximum documentorum ecclesiasticorum institutum est; qui scopus haud facile post multos annos firmitate magna attingi potuit. Nostris diebus fores omnibus  patent, christifidelibus ad animum refocilandum, sed praesertim doctis et eruditis. Bibliotheca cum libris praecipuis Theodiscis adest. Cooperationes offerunt, cum aliis, Academia Evangelica Transsilvanica, Museum Transsilvanicum in Gundelsheim, Lyceum Brukenthal Cibiniense. "Miscellanea ecclesiastica" indagatoribus assiduis forum dant, ut explorata vulgo referant.

## Museum et spectacula 
Ex anno 2007 inest museum cum artificiis fabrorum, qui res ad minoritatem theodiscophonam spectantes confecerant. In diaetis et maenianis et xystis spectacula edere licet. Fanum Sancti Ioannis homines ad preces vocat. Ibidem discipuli initium et finem anni scholastici celebrant, de Bibliis disputatur, et quotannis de sancto Martino Turonensi sanctimoniae fiunt. Congressus et conventus varii in eo loco celebrati corda laetificant et scientias augent.

## Nexus externi 
* Situs interretialis casae proprius.
* Michael Schuller: "Siebenbürgen hat viel anzubieten". Apud: Karpatenrundschau, 19 Novembris 2015 (conspectus culturalium ecclesiasticorum in Transsilvania).

## Notae
Categoria: Bibliothecae
Categoria:Cibinium
Categoria:Musea
Categoria:Transsilvania
Categoria:Tabularia
Sempronia (Aemiliani Africani uxor)

**Sempronia** (nata circa 170 a.C.n., mortua post 101 a.C.n.) fuit filia consulis anni 177 a.C.n. Tiberi Semproni Gracchi et Corneliae Scipionis Africani filiae eademque soror maior natu Gracchorum Tiberii et Gai. Circa 150 a.C.n. iam Scipioni Aemiliano Africano nupserat cui liberos non peperit.

Cum foedo vultu et sterilis haberetur fama erat  nec amare maritum nec ab eo amari. Quibus de causis et quia maritus Aemilianus fratrum consiliis de agris dividentis obstabat occulti sceleris in suspicionem venit postquam ille anno 129 a.C.n. incerta de causa subito mortuus in cubiculo inventus est. Quamquam enim primo mors naturalis visa est nec ulla quaestio decreta est postea saevientibus inimicitiis et dissensionibus de republica optimates rumores sinistros spargere coeperunt qui non tantum Semproniam sed etiam matrem Corneliam turpabant. Illi rumores in Titi Livii historiam transierunt.

Econtra quia anno 101 a.C.n. Lucium Equitium popularem et seditiosum virum humili quidem loco natum sed Tiberii Gracchi filium esse sese iactantem in Foro agnoscere recusarat atque reppulerat magnificis verbis laudabatur a Valerio Maximo qui semper optimatibus  benignos scriptores sequebatur.

## Notae 
## Plura legere si cupis 
*R. A. Bauman, *Women and Politics in Ancient Rome*, 1994ː 48-50. Recensio critica Nonnullae paginae apud Guglum librorum
*Hieronymus Carcopino, "La mort de Scipion Emilien" in *Autour des Gracques. Etudes critiques*, Les Belles Lettres, 1967ː 85-127 

Categoria:Gens Sempronia
Categoria:Nati saeculo 2 a.C.n.
Categoria:Mortui saeculo 2 aut 1 a.C.n.
Categoria:Romani antiqui
Categoria:Mulieres
Sambia

[thumb|[Tabula geographica terras tribuum Prutenicarum saeculo tertio decimo exhibet.]]
**Sambia** est provincia historica ad meridiem Maris Baltici litus sita, nunc ad Russiam pertinens. Quod nomen etiam ad paeninsulam et dioecesim significandam usurpatur. Sambia non est cum Zambia confundenda.

## Nomen et situs 
Sambia, Latine etiam Samlandia, Sambita seu Zambia, Theodisce *Samland*, Polonice *Sambia*, nomen a tribu Prutenica huius regionis incola accepit. Hoc idem nomen pro paeninsula, in qua maior pars provinciae consistit, usurpatur.
thumb|Litus Maris Baltici in Sambia
Limes meridionalis Sambiae in Pregella seu Praegola flumine situs est, trans quam Natangia provincia Prutenica invenitur, orientalis autem in Deima flumine, qua Sambia a Lithuania separatur. Reliqui limites Sambiae a mari constituuntur, nempe a Habo seu Lacu Recente a meridie, a Mari Baltico proprie dicto ab occidente, atque a lacuna Curonensi ab aquilone. Lingua terrae Curonica in Sambia initium ducit.

Maxima Sambiae urbs est Regiomontium.

Sambia celebris est propter permulta succina quae ibi inveniuntur.

## Dioecesis Sambiensis 
Dioeceses Sambiensis, Warmiensis, Pomesaniensis et Culmensis anno 1243 erectae sunt. Postquam Georgius von Polentz episcopus Sambiensis confessionem Lutheranam adeptus fuisset, titulum episcoporum Sambiensium episcopi Warmiae adhibere coeperunt; quod usus usque ad saeculum XVIII permansit. Anno 1989, capitulum (canonicorum scilicet) Sambiense iterum erectum est.

## Eponymia 
Species arthropodorum fossilium succino Eocaeno inclusorum nonnumquam a Sambia nomen ducunt, ut puta *Palaeogammarus sambiensis*, crustaceum ordinis amphipodorum, vel *Tschirnhausia sambiensis*, insectum ordinis hemipterorum.

## Notae 
Categoria:Regiones antiquae Europae
Montes Lunae

thumb|Palus Bigo Inferior sub declivibus Montium Lunae
**Montes Lunae** (Suahelice *Ruwenzori, Rwenzori*) sunt iugum montium in Africa Orientali. Per confinium Ugandae et Rei publicae democraticae Congensis siti sunt. Unum est iugorum, qui ad latera Vallium Magni Chasmatis stant inter lacum Eduardum et lacum Alberti, in quem flumina, de montibus Lunae defluentes, se effundunt. Iugi longitudo 120 chm est et latitudo usque ad 50 chm. 

Altissimus montium Lunae est mons Stanley, tria cacumina habens, quorum *Margarita* altitidinis 5109 metra est Africae omnis tertius ab altissimo (post Kilimandiarum et montem Keniae). Praeter Stanley etiam quinque cacumina altiores qaum 4500 m, montes Lunae habent. 

thumb|Montis Stanley cacumina duo, "Alexandra" et "Margarita"
Silvae tropicae usque ad 2600 m in montibus Lunae ascendunt, loca altiora a Bambuseis occupata sunt, a 2600 ad 3800 *Erica arborea* abundat (quae montium Lunae species endemica est), et supra 3800 prata alpina patent.

Antiqui dicebant fontes Nili eis incognitos in montibus Lunae quibusdam sitos esse; cum haec loca Europaeis notiores facta sunt, in tabulis hic inter lacus montes Lunae cartographi designabant. Fontes Nili sensu stricto (Kagera et fontes eius) etiam longius ab ostio distant, quam montes Lunae, sed per lacum Alberti sub his montibus Nilus fluxu suo superiore transit. 

## Notae
## Nexus externi
Categoria:Montes Ugandae
Categoria:Montes rei publicae democraticae Congensis
Categoria:Nilus
Montes Lunae (discretiva)

* Montes Lunae sunt iugum Africanum
* Lunae montes sunt iugum Italicum
* de montibus in Luna sitis v. Index montium lunarium
Coanza

**Coanza** (Suahelice *Kwanza*) est flumen Angolae. In planitie montana Bie oritur, circa 965 chm fluit et in Oceanum Atlanticum prope ad Luandam urbem capitalem se effundit.

Coanzae ostium et fluxus inferior navigabilis a saeculo XVI Lusitanis bene notum erat; per eum in terras Angolae interiores primo intraverunt.

Nomine fluvii coanza, moneta publica Angolae, nominata est.

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Angoliae
Categoria:Systema fluviorum Oceani Atlantici Africae
Victoria (aqua cadens)

thumb|Pars aquae cadentis (despectus de ripa Zambiana)
**Victoria** est aqua cadens fluminis Zambezi, In confinio Zambiae et Zimbabuae sita est. A Davido Livingstone anno 1855 nomine reginae Victoriae nominata est.

Unus deiectuum aquarum orbis terrarum amplissimorum est. Latitudo aquarum cadentium 1,8 chm est, altitudo ad 120 metra. Decursus aquae medius circa 1400 m³/s est.

thumb|Pars aquae cadentis (despectus de ripa Zimbabuana)
Zambezi, ante deiectum alveo latissimo inter insulas permultas fluens, hic de lamina basaltina cadit et per angustias saxosas versuris arduis iter suum continuat.   

Monumentum Patrimonii totius mundi est.

## Notae
## Nexus externi
Categoria:Aquae cadentes Zambiae
Categoria:Aquae cadentes Zimbabuae
Categoria:Patrimonium totius mundi
Regnum Ganae

thumb|His fere locis regnum Ganae erat.
**Regnum Ganae**, quod nunc saepe **Imperium Ganense** nominatur, fuit civitas antiqua in Africae Occidentali, praecipue in terris Maliae et Mauritaniae hodiernae sita. A saeculo octavo ad saeculum undecimo floruit. Reliquiae urbis Ganae capitis (quae et ipsa a nonnullis *Gana* nominatur) in  anno 1910 inventae sunt. In septentrione  oasis saeculo undecimo a Ganensibus occupatum est, in meridie flumina Senegalum et Nigrum regnum Ganae attingebat. 

Gana de fontibus Arabicis mediaevalibus nota est, a scriptoribus Arabicis "terra Auri" saepe appellata. Populus Soninke, Barbaris inimicus, regnum Ganae possidebat; nomen civitatis in lingua Soninke *Wagadu* fuisse videtur. Islamus et cultus indigenarum pagani in regno miscebantur. Saeculo undecimo ab Almovidarum militibus Barbaricis Gana debellata et destructa est.

## Notae
## Nexus externi
* *Encyclopedia Russica magna* 
* *Store Norske Leksikon* 
* *Universalis* 
* *World History Encyclopedia* 

Categoria:Antiquae civitates Africae
Categoria:Historia Maliae
Categoria:Historia Mauritaniae
Regnum Bornu

thumb|**Regnum Bornu** circa annum 1750.
**Regnum Bornu** vel **Bornuense**, quod nunc saepe **Imperium Bornu** nominatur, fuit civitas antiqua Saheliae, quae a saeculo XIV ad saeculum XIX floruit; circum lacum Tzadiam in terris Tzadiae, Nigeriae, Nigritaniae, et Cammaruniae hodiernarum regnum Bornuense situm erat.

A gente Canuri regnum Bornuense conditum est. Terrae regni Canem hereditavit. Domus Sefuwa, qui in Canem regnaverat, et in Bornu imperium servavit; *mai* titulis regis fuit. Musulmani fideles Bornuenses fuerunt bellaque sua contra paganos vicinos Gihad putaverunt. Saeculo XIV primum a scriptoribus Arabicis memoratur. Idris Alaome (1580–1617) *mai* Bornuensis famosissimus fuit, qui multas terras adiunxerat et ius Sharia pro omnes leges instituerat.

Saeculo XIX ineunte, Bornuenses bellum contra gentem Fula gesserant, maximoque labore eos vicerunt; duces e domo Kanemi, qui in hoc bello famam acceperant, reges Sefuwa imperio privaverunt novamque Kukawam urbem capitalem aedificaverunt. Anno 1893, et Kanemi a Rabih az-Zubayr deiecti sunt, qui ipse anno 1900 ab exercitu Francico victus est. Francia, Britannia, et Germania terras Bornuenses inter se dividerunt.

## Notae
## Nexus externi
* *Britannica*, 1911 
* Lange, Dierk, * (1984). "The kingdoms and peoples of Chad" (PDF). In Niane, D. T. (ed.). General History of Africa. Vol. IV. London: UNESCO. pp. 238–265.
* De Bornu in *Lexico encyclopaedico Brockhaus et Efron'' 

Categoria:Antiquae civitates Africae
Categoria:Historia Cameroniae
Categoria:Historia Nigeriae
Categoria:Historia Nigritaniae
Categoria:Historia Tzadiae
Cubango

**Cubango** (sic in Angolia nominatur) vel **Okavango** est unum maximorum fluminum  Africae Meridianae. In Angolia prope ad *Cachiungo* urbem oritur, postea per confinium Angoliae et Namibiae, denique per Botsuanam fluit. In Kalahari deserto permulta bracchia facit, qui omnes inter paludes et arenas perduntur; haec loca delta Okavango nominantur. Si imbres abundant, ad lacum Ngami aqua pervenit; etiam rarius ad demissionem *Makgadikgadi*, ubi quondam lacus fuit. Longitudo flluvii circa 1600 chm est. 

## Nexus interni
* 1701 Okavango, asteroides

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina Angoliae
Categoria:Flumina Namibiae
Categoria:Flumina Botsuanae
Categoria:Systemata fluviorum endorrheica
Shari

**Shari** vel **Shary** est flumen magnum in Africa media. *Bamingui* et *Gribingui* fluminibus confluentibus in re publica Africae Mediae iangalis oritur; postea per Tzadiam fluit et per confinium Tzadiae et Cammaruniae. In lacum Tzadiam se effundit, cuius lacus tributarius est maximus. 

Ndjamena Tzadiae urbs capitalis ad Shari sita est. 

Piscibus abundat, *Lates niloticus* species a piscatoribus amata est. 

## Notae 
## Nexus externi 
Categoria:Flumina rei publicae Africae Mediae
Categoria:Flumina Cameroniae
Categoria:Flumina Tzadiae
Categoria:Systema fluviorum lacus Tzadiae
Demeke Mekonnen

**Demeke Mekonnen Hassen**, litteris Aethiopicis ደመቀ መኮንን ሐሰን (in provincia Wollo natus die 27 Septembris 1963) est politicus Aethiopiae. Alumnus est universitatum Neanthopolitensis in Aethiopia et Bradfordiensis in Anglia.

Praeses factionis democraticae Amhararum erat ab anno 2010 usque in 2019. Minister ab eruditione a die 30 Octobris 2008 usque in 4 Iulii 2013 meruit, primis ministris Meles Zenawi et Hailemariam Desalegn. Denuo minister a rebus externis a die 4 Novembris 2020 ad 1 Februarii 2024 functus est, primo ministro Abiy Ahmed.

## Notae 
## Nexus externi 
* "Who is Demeke Mekonnen" (24 Septembris 2012) apud *Capital Ethiopia*
* "Demeke Mekonnen Hassen" apud *GlobalSecurity.org*

Categoria:Politici Aethiopiae
Categoria:Ministri eruditionis
Categoria:Ministri rerum externarum
Categoria:Alumni Universitatis Neanthopolitanae
Categoria:Alumni Universitatis Bradfordiensis
Olžas Bektenov

**Olžas Aba filius Bektenov**, litteris Cyrillicis Олжас Абайұлы Бектенов (Almatae in urbe natus die 13 Decembris 1980) est politicus Kazachstaniae. Alumnus est universitatis nationalis iuridicae Kazachicae Astanae in urbe. Primus minister a die 6 Februarii 2024 meret, praeside Casimo Žomart Toqaev.

## Nexus externi 
* "Олжас Бектенов ҚР Премьер-министрі қызметіне тағайындалды" (6 Februarii 2024) apud *Egemen.kz*

Categoria:Politici Kazachstaniae
Categoria:Gubernatores civitatum
Categoria:Alumni Universitatis Nationalis Iuridicae Kazachicae
Arminius Pitters

[thumb|Arminius Pitters, anno [2017 in mystagogia quadam in Casa Friderici Teutsch.]]
**Arminius**, vulgo *Hermann Dankwart,* **Pitters** (natus Schaesburgi die 25 Ianuarii 1932; mortuus Cibinii die 23 Decembris 2023) fuit historicus ecclesiasticus Dacoromanicus e stirpe Saxonum Transsilvaniae oriundus.

## Vita 
[thumb|upright=0.8|[Schola superior Cibiniensis de theologia Protestantica, nunc pars universitatis a Luciano Blaga nominatae.]] 
Filius pastoris Cibinii, quo familia interim venerat, paedagogicae arti studuit. Breviter Schaesburgi ludimagistri munere functus est, antequam se apud  annis ab 1951 ad 1955 in theologia collocaret. Quo finito, Helgam Rehner in matrimonium duxit, quacum tres filios habuit. Inde Pitters ipse presbyter Veszedo in vico apud Villam Ecclesiae creatus est. Neque umquam scientias neglexit, ut anno 1961 Cibinii veniam in quodam instituto theologico docendi nancisceretur, et octo annis post doctoratu laurearetur. Ex anno 1978, cathedram de  obtinebat; rude donatus a disciplinis temporatim continuandis non horruit. Annis inter 1986 et 1998 theologis decanus fuit, quando nexus cum peregrinis universitatibus corroborandi erant et aliunde multi studiosi Cibinium ibant.

Quoniam annis inter 1979 et 1999 periodicum *Kirchliche Blätter* moderabatur; ipse symbolas multas publicavit. Post decennium anno 1995, terminari potuit editio in Theodiscum conversa istius operis magni dogmatici orthodoxi quod Demetrius Stăniloae pepigerat; cui titulus *Orthodoxe Dogmatische Theologie.*

Pitters oecumenismi fautor anno 2007 opus *Rumänisches Martyrologium* scripsit. Ibi victimae Christiani omnium confessionum honorati sunt qui communismo saeviente persecutionem passi erant. Alumni praelectiones eius magni aestimaverunt, quae semper captantes et litteratae fuisse dicuntur. 

In tribu Cibiniensi quodam cui nomen Turnișor ex anno 1991, in erigendo eruditorio operam dabat, quod *Academia Evangelica Transsilvanica* (compendiarie *EAS*) nuncupatur. Insuper doctissimus atque inclutissimus in historia artis fuit, quam libentissime et magno cum gaudio aliis explicabat.

## Honores 
* 2019: doctor honoris caussa in Constantia
* doctor honoris caussa Hilariopolitanus 
* praemium rei publicae Dacoromaniae pro cultura promovenda 
* gemma Academiae Evangelicae Transsilvanicae honoraria

## Nexus externi 
* "Kirchenhistoriker mit großem Herzen". Apud: *Hermannstädter Zeitung*, 18 Februarii 2022 (in anniversario XC)
* de doctoratu Tomis accepto (2019)
*necrologus
*nexus apud DDB
## Notae 
Categoria:Cibinium
Categoria:Eruditi Romaniae
Categoria:Historici Romaniae 
Categoria:Interpretes
Categoria:Lutherani 
Categoria:Paedagogi
Categoria:Theologi Romaniae
Michaela O'Neill

'''Michaela O'Neill'*, nomine nativo *Michelle Doris* (Fermoy in oppido comitatus Corcagiensis nata die 10 Ianuarii 1977) est politica Hiberniae Septentrionalis.

E familia oppidi Clonoe comitatus Tyronensis orta, Dungannon in urbe educata ubi pater consiliarius municipalis merebat, annum vicensimum primum agens sodalis factionis *Sinn Féin* facta est; cui factioni praeses vicaria functa erit a die 10 Februarii 2018.

Consiliaria mox iuxta politicum  laborare coepit. Ipsa ab anno 2007 legata est conventui legislativo Hiberniae Septentrionalis. Ministra ab agricultura evolutionisque ruralis a die 5 Maii 2011 usque in 6 Maii 2016 meruit, deinde ministra a valetudine usque ad 2 Martii 2017. Prima ministra vicaria Hiberniae Septentrionalis die 11 Ianuarii 2020 facta est. Factione *Sinn Féin'' in comitiis anni 2022 ineuntis victrice, Michaela O'Neill ministra primaria fieri debebat (huius factionis prima) nisi quod factionistae Unionistarum democraticae co-operationem duos fere annos recusavissent. Denuo die 3 Februarii 2024 officium primae ministrae accepit.

## Bibliographia 
* Rory Carroll, "Michelle O’Neill: Sinn Féin leader from IRA family who has vowed to respect royals" in *The Guardian* (3 Februarii 2024)
* Henry McDonald, "Michelle O'Neill: new Sinn Féin leader marks republican sea change" in *The Guardian* (23 Ianuarii 2017)
* Gerry Moriarty, "Michelle O’Neill takes over as new Sinn Féin leader in North" in *Irish Times* (23 Ianuarii 2017)

Categoria:Politici Hiberniae
Categoria:Incolae Hiberniae Septentrionalis
Categoria:Gubernatores provinciarum
Categoria:Ministri agriculturae
Categoria:Ministri valetudinis
Constans Boltzmanniana

( notata) in physica est constans proportionalitatis quae energiam thermicam mediam particularum cuiuscumque materiei et temperaturam thermodynamicam eiusdem materiei nectit. Ei sunt dimensiones . Adhibetur in  de , in , atque in ipsis definitionibus gradūs kelvini et . Nomen in honorem Ludovici Boltzmann physici Austriae (1844–1906) electum est, qui, Maximiliano Planck memorante, primus, suā theoriā gasium, nexum logarithmicum inter entropiam et probabilitatem invenit. 

Tamquam entropia, sic constans Boltzmanniana dimensiones habet energiae temperaturā fractae (). Secundum unitates primarias Systematis internationalis unitatum, ei congruunt (exacte) . Secundum nonnulla systemata  ( secundum unitates Planckianas), constans Boltzmanniana partem numeralem habet unius (: ).

## Notae 
* Constans Coulombiana
* Constans gravitatis
* Entropia
* Energia
* Particula elementaris
* Temperatura
* Unitates Planckianae
* Unitates Stoneyanae

Categoria:Electricitas
Categoria:Notiones in physica
Categoria:Physica
Categoria:Quantitates constantes physicae
Ignatius Friedman

thumb|Ignacy Friedman, anno 1908.
**Ignatius**, vulgo *Ignacy* **Friedman** (natus Cracoviae die 13 Februarii 1882, mortuus Sydneii die 26 Ianuarii 1948) fuit clavilista et musicographus Polonicus.

## Nexus externi 
*  in "International Music Score Library Project"

Categoria:Compositores Poloniae
Categoria:Musici Poloniae
Categoria:Clavilistae
Regnum Ashanti

[thumb|  Acanensis, Aurea appellata, [insigne|insigni regis Asantiensis similis.]]
**Regnum Ashanti** vel **Ashantiense** fuit civitas Africae Occidentalis, quae ab anno 1670 ad annum 1902 in terris Ganae hodiernae et Litoris Eburnei floruit. Kumasi urbs caput regni fuit.

Regnum Ashantiense fuit gentium populi Acan foedus, ad bellum contra regnum Denkirae (et id Acanense) gerendum constituta; Denkira autem victa, Ashantienses aditum ad litus Sinus Guineensis acceperant, ac servos aurumque Europaeis vendebant. Osei Tutu (circa 1695–1717) rex (titulo *asantehene*) Ashantiensis notissimus erat. Saeculo undevicensimo, permulta bella contra Britannos regnum Ashanti gerebat, donec victum in coloniam Litoris Aurei inclusum est. Hodie in Ashantiensi Ganae liberae regione, *asantehene* e domo regia et alia insignia regia  manent.

## Notae
## Nexus externi
* Regna Acanensia in *Universali* 
* De regno Ashanti in *Encyclopedia Russica magna* 
* De regno Ashanti in *Store Norske Leksikon* 

Categoria:Antiquae civitates Africae
Categoria:Historia Ganae
Categoria:Historia Litoris Eburnei
Imperium Sokoto

[thumb|Incolae Sokoto. [Photographema anno 1900 factum.]]
**Imperium Sokoto**, sive **chalifatus** vel **sultanatus Sokotoensis**, fuit civitas sui iuris Africae Occidentalis, quae saeculo undevicenimo in terris Nigeriae borealis hodiernae floruit.

A gente Fula creatum est; Osman dan Fodio dux et Islami magister gihad Fulanum contra paganos anno 1804 declaravit. Urbes Haussanae liberae occupatae a Fulanis sunt, et multi homines victi (Bornu, Adamawa, Nupe aliique). Mahometis Osmani filius et heres bella continuavit. Kebbi amiratus ultimus a Sokotensibus saeculo undevicensimo occupatus est, cum iam exercitus Britannicus has terras invaderet; ad annum 1903 Sokoto a Britannis destructum occupabatur. 

## Notae
## Nexus externi
* *Britannica* de bello Sokotensi 

Categoria:Antiquae civitates Africae
Categoria:Historia Nigeriae

+
Regnum Congum

thumb|Nzinga a Nkuvu, rex Congi (qui et Ioannes I).
**Regnum Congum** fuit civitas sui iuris Africae Aequinoctialis, quae in terris rei publicae Congensis, rei publicae democraticae Congensis occidentalis, et Angoliae borealis a saeculo quarto decimo ad saeculum undevicesimum exsistebat. 

## Historia
Urbs Mbanza Kongo (Lusitane *Sanctus Salvator de Congo*), quae nunc in Angolia sita est, caput regni fuit. Dux populi Congo (vel *Bacongo*) Nimi a Lukeni a flumine Coango cum militibus Mbanzam saeculo XIV venisse et hic regnum condidisse putatur. Rex titulum *manicongo* habuit; heres regis non filius, sed filius sororis regis fuit.
[thumb|"Congo regnum Christuanum in Africa."  tabula anni [1617.]]

Saeculo quinto decimo medio, regnum maxime floruit, cum multas gentes circumiacentes sibi subdidisset et ostia Congi fluminis et ripas eius boreales possedisset. Anno 1482. expeditio Didaci Cão Lusitana prima in litora Angoliae venit; Lusitani ebur et servos apud Congenses emerunt. Anno 1491, rex Nzinga a Nkuvu baptizatus est cum familia omni et nomen Ioannem accepit; ab eo tempore, *manicongo* omnes bina nomina habent, Congensem et Christianum, Filius Ioannis Alphonsus I (qui et Nzinga Mbemba) missionarios Lusitanos regno emisit,—nam populus Congenses eos male acciperet,—Didacus I autem filus Alphonsi (1545–1561) et omnes Lusitanos abire coegit.

Anno 1579, populus Iaga Congenses debellaverat, et *manicongo* solum cum auxilio Lusitano regnum sibi vindicavit; tanta Lusitanorum potentia facta est, ut seditio populi regem deiceret; rex novus Alvarus I ad Paulum Papa V legatos misit, qui auxilium rogarent. Saeculo septimo decimo post multa bella contra Iaga et Lusitanos Congum multas terras perdit. Antonio I rege anno 1665 ad Ambuilam a Lusitanis victo, bellum civile Congense inter domos Kimpanzu et Kinlaza oritur, quod usque ad annum 1709 flagrabat; Mbanza anno 1678 destructa et relicta est.

Seditio nova oritur, cum  prophetria Congensis, quae dicebat Antonium Patavinum eam visitare et religionem novam nec totam Christianam, nec paganam docebat, fideles suos contra Lusitanos instinxit. Duos reges Congenses tunc alterutri inimicos Beatrix foedus contra Lusitanos facere monebat, sed frustra; tunc ipsa Mbanzam reaedificavit. *Manicongo* Petrus II Beatricem condemnavit; incensa est, ut malefica. Rex anno 1708 fideles Beatricis vicit et Mbanzam occupavit. 

Post Beatricem, regnum Congum Lusitanis semper oboediverat, sed tantum anno 1914 Manuele III regnante de iure abolitum est, 

## Notae
## Nexus externi
* *Britannica* de regno Congo 
* *Universalis* de regno Congo 

Categoria:Antiquae civitates Africae
Categoria:Historia Angoliae
Categoria:Historia rei publicae Congensis
Categoria:Historia rei publicae democraticae Congensis
Congum (discretiva)

**Congum** vel **Congo** est:
* Congum, flumen Africae magnum
* Regnum Congum, civitas historica
* Status Liber Congum, civitas historica (de facto colonia Belgicae)
* Res publica Congensis, quae interdum et Congum (Brazzapolis) nominatur, civitas hodierna
* Res publica democratica Congensis, quae interdum et Congum (Kinshasa) nominatur, et nomen Zairum habuit, civitas hodierna
Mbanza Kongo

**Mbânza Kôngo** (sic in lingua Kongo) vel **Sanctus Salvator de Congo** (Lusitane *São Salvador do Congo*) est urbs Angoliae, provinciae Zairi caput. Plus quam 24 milia incolarum habet. Regni Congi caput fuit.

## Historia
Ab anno 1390 caput regni Congensus est; cum Ioannes I rex baptizatus esset, sedes missionum catholicarum. Saeculo XVI medio ecclesia cathedralis sancti Salvatiris constructa est. Saeculo XVII medio circa 30 milia incolarum habuit. Sed bello civili Congensi orto anno 1678 urbs destructa est, incolis in servitutem venditis. Tunc et sedes episcopalis a Lusitanis in Luandam translata est. Anno 1705 a   reconstructa, quae Mbanzam urbem sacram putabat, sed anno 1708 iterum relicta.   

## Notae
## Nexus externi
* *Britannica*
* *Erectio cathedralis Ecclesiae S. Salvatoris de Congo in huiusmofi regno in Africa (in: *'Bullarum collectio quibus ... Lusitaniae ... regibus... ius patronatus conceditur", Ulyssipone 1707)

Categoria:Urbes Angoliae
Categoria:Urbes olim capitales
Kīš Naṣṣār

*Kīš Naṣṣār* est vallis parva in Provincia Orientali Arabiae Sauditae. Sita est in latere orientali Planitiei Maaqlah, prope declive ad oras Sinus Persici, inter municipia Al-Nuʿairiiah et Qariat alʿUliā. Lapides soli sunt Caenozoici qui super mediam Anticlinalem Khurais-Burgan iacent. 

## Notae
Categoria:Res geographicae Arabiae Sauditae
Categoria:Valles