Ilias

[thumb|upright=1.5|Textus Graecus *Iliadis* lib. VIII vv. 245-253 iuxta imaginem proelii inter Graecos (ad sinistram partem) et Troianos. Liber manu scriptus saec. V exeunte factus ([Bibliotheca Ambrosiana Mediolani cod. Ambros. F 205 inf. tab. 29)]]

 vel litteris Graecis Ἰλιάς ('carmen de Ilio', hoc est Troia) est poema epicum heroicum Graecum hexametris dactylicis enarratum. Opus est capitale litterarum Graecarum antiquarum sed origine, auctore, aevo compositionis necnon conscriptionis haud certis. A Graecis ipsis Homero tributum est, cantori caeco qui saeculo fere nono a.C.n. vixisse censebatur, aliaque carmina composuisse inter quae *Odysseam*. A saeculo quinto a.C.n., auctores Graeci fere omnes Homerum admiraverunt textumque *Iliadis* memoriae mandabant. Scriptores epici posteriarum litterarum Europaearum hoc carmen imitabantur. Latine et in alias linguas permultas conversum est.

## Fabula
[thumb|upright=1.75|[Dolon explorator Troianus a Graecis Odysseo et Diomede captus (ad sinistram partem) et mox ab eisdem interfectus (ad dextram partem). Supra dea Athena Graecis favet. Imago ad textum *Iliadis* lib. X vv. 314-464 illustrandum e libro manu scripto saeculo V exeunte facto (Bibliotheca Ambrosiana Mediolani cod. Ambros. F 205 inf. tab. 34).]]

*Ilias* res aliquas anno ultimo belli Troiani gestas canit: Ilii obsidione decem annos ab heroibus Graecis sine successu persecutá, dissentionem inter Agamemnonem regem et Achillen bellatorem de Briseide muliere captiva oriri; Achillen ira commotum e proelio omnino se removisse seque pro Graecis pugnaturum negavisse; castra Graeca ab exercitu Troiano expugnatis, Patroclum pro Achille amico proelium intravisse, sed ab Hectore, filio Priami regis Troiani, interfectum esse; Achillen, ira statim in Hectorem versa, proelium rursus intravisse multosque Troianos et denique Hectorem ipsum interficisse; ludis funebribus pro Patroclo ab Achille habitis, Priamum regem castra Graeca noctu visitavisse cadaverque Hectoris filii tandem ab Achille redimisse.
[thumb|upright=1.25|Textus Graecus *Iliadis* lib. I vv. 602-611 et lib. II vv. 1-10 e libro manu scripto ab editoribus "Venetus A" nuncupato. Hoc e libro, [saeculum 10|saeculo 10 scripto, proveniunt omnes editiones *Iliadis* (Bibliotheca Marciana Venetiis cod. Graec. Z.454).]]

Quamquam res decimo belli anno gestae narrantur, de multis prius in eodem bello factis mentio fit. Libro II inseruntur "Catalogus navium", sive potius enumeratio urbium Graecarum quae naves heroësque ad bellum miserant, atque "Apparatus Troianus" de exercitu et sociis Troianorum. Nihil autem quod postea accedit dicitur.

Historia *Iliadis* in *Odyssea* continuatur, sed temporis intervallo: ibi enim reditus Odyssei post decem vagationis annos narratur, breviterque refertur et per allusionem de morte Achillis, de equo Troiano, de Troia capta, de reditu heroum aliorum Graecorum, de Agamemnone a Clytaemnestra necato. Olim cyclus aliorum carminum epicorum ab auctoribus Graecis compositorum exstitit, quae narrationem ab origine belli (vel iam antea) usque ad progeniem heroum extendebat. Haec carmina iam diu deperdita sunt, fragmentis paucis exceptis, sed epitome cycli epici oratione soluta a Proclo scripta, titulo *Chrestomathia*, servatur. Multo tardius, carminibus cycli fortasse iam deperditis, Quintus Smyrnaeus saeculo fere V p.C.n. poëma epicum Graecum conscripsit de ultimis diebus belli Troiani, titulo *Posthomerica* cognitum.

## Argumenta librorum
## De componendi modo 
[thumb|upright=1.2|Textus Graecus *Iliadis* lib. I vv. 1-27 cum scholiis aliisque adnotationibus. Liber anno 1059 manu scriptus ([Bibliotheca Britannica Londinii cod. Burney 86 (*Townley Homer*) f. 1r).]]
Quamquam vir caecus cui nomen est Homerus multos annos putabatur esse huius operis scriptor vel saltem auctor, aliquantum nuper tamen probatum est a Milman Parry, viro doctissimo in Universitate Harvardiana docente, hoc carmen non modo auctorem unicum non habere sed etiam ne unicum quidem carmen esse. Nam carmina antiqua, id est antequam ars scribendi inventa est, non per dies, menses, annos scripta sunt, sed sunt composita e tempore, non velut opus quoddam ab aliis operibus disiunctum et confectum ab unico auctore, sed ut fabula quaedam a posterioribus tradita et canta a poeta quodam, qui, versiculis in mente factis et coniunctis, cunctos versus novos de famis veteribus cecinit nullo carmine memoriae umquam mandato. Qui componendi modus a doctis dicitur “recompositio in canendo” (anglice “oral recomposition-in-performance”). Incipio Saeculi Vigesimi hoc componendi modo nonnulli cantatores in Serbia, ubi Parry hunc comperit, etiamtum utebantur.

Quare carmen cuius titulus Ilias a doctis dicitur esse ultimum in serie carminum, id est, tantum una (sed fortasse primum scripta et sane nunc multo clarissima) editio eiusdem fabulae, quam alii cantatores tempore praeterito aliter canebant.

## Versiones 
### Latinae 
#### Hexametricae
Anno 1452, Carolus Aretinus iussu Nicolai V pontificis Iliadem hexametris Latinis vertere coepit; carmen primum et orationem Achillis e carmine nono verterat, cum mortuus est. Angelus Politianus iuvenis opus Aretini continuavit et ad annum 1475 carmina II–V vertit. Nicolai Vallae versio diversarum poematis partium, annis 1471–1473 facta, usque ad annum 1510 inedita manebat.

Ioachimus Camerarius senior anno 1537 versionum carminum primi et secundi edidit. Helius Eobanus Hessus primam versionem plenam confecit, Basileae anno 1540 editam.

Saeculo XVIII duae versiones plenae a poetis Societatis Iesu factae sunt; Raymundus Cunichius Ragusinus anno 1776 suam edidit et Franciscus Alegrius Veracrucensis anno 1788. Primum et initium secundi carminis etiam Constantius Pulcharellius vertit (anno 1618); videtur et Iosephus Paschalius Marinellius quaedam fecisse.

Versiones plenae ut comparari possint, lineae e numero maxime notarum exscribamus:

#### Oratione soluta
Post versionem Leontii Pilati minime probatam Laurentius Valla Iliadem oratione soluta Latine transpositam anno 1474 edidit; Franciscus Aretinus nec ipse Valla hanc versionem confecisse videtur. Andreas Divus et Henricus Stephanus poema cum versione Latina prosaica ediderunt. Ioannis Spondani editio non solum versione, sed etiam notis famosa erat.

### Francogallicae
Primam versionem plenam oratione soluta a versione Latina a Laurentio Vallae factam Ioannes Samxon edidit anno 1530. Anno 1545  versu decasyllabo rimato conversa carmina a primo usque ad decimum edidit; versionem eius  versu Alexandrino finivit.

Saeculo XVII versiones oratione soluta tres editae sunt:  anno 1614, Achillis de La Valterie, fabulae Romanicae assilmilata (1681) et Annae Daceriae versio a multis laudata (1699). Antonii Houdar de la Motte, cuius controversia cum Daceria de principiis vertendi famosa erat, imitatio libera versu Alexandrino carminibus XII anno 1714 edita est.

Anno 1764   annoque 1776 Carolus Franciscus Lebrun versiones oratione soluta factas ediderunt et annis 1766-1770  versu Alexandrino. Postea etiam multae versiones factae sunt, quarum  (1843), quae multis usui erat, et Caroli Leconte de Lisle poetae Parnassici et  a Le Corbusier illustratam notemus.  *Iliadi* vertendae versu Alexandtino sine rimis usus est (1955) et  versu quattuordecim syllabarum (1989).  versionem suam (2010) hexametricam appellat et sic legit, sed sine divisione versuum typis mandata est. Versu libero  (2013) et  versiones fecerunt.

### Italicae
 primus anno 1544 carmen primum *versu exsoluto* (Italice *verso sciolto*), i.e. hendecasyllabo sine rimis, vertit; carmina a primo ad quintum  eodem modo edidit anno 1564. Prima versio plena octavis a  facta est (1620) et oratione soluta a  (1642). Bernardus Filippini cantum primum hexametris vertit (1659)

Saeculo XVIII  versionem plenam versu exsoluto fecit (1723) et  Iesuita plenam octavis (1769).  in versione sua carminis primi versu exsoluto  facta lingua Italica magna cum audacia usus est. Melchior Cesarottus *Iliadem* interpretatus est (1786) tum versu exsoluto tum oratione soluta, sed in versione versificata, cui titulum *De morte Hectoris* dedit, ordinem operis mutavit. Octavis et Iacobus Casanova carmina 18 vertit,  autem anno 1788 octavis versionem in linguam Venetam fecit.

Anno 1807 Hugo Foscolo et Vincentius Monti versiones suas versu exsoluto edere coeperunt; Foscolo suam non finivit, Montiana autem, quam aliquot emendabat (postremo in editione anni 1825) Italicarum omnium laudatissima est. 

Versionem hexametricam  edidit anno 1923. Inter recentissimas versio hexametrica a Daniele Ventri) et versu libero facta (a ), ambae anno 2010 editae, nominari possunt.

### Theodiscae
 primam versionem Theodiscam oratione soluta e versione Laurentii Vallae Latina fecit anno 1584; inedita usque ad annum 2009 manebat. Primam editam fecit  "cantus magister" (*Meistersinger*) Augustae Vindelicorum anno 1610; versu Theodisco populari ''* dicto usus est. Versu Alexandrino versionem carminum sex fecit  (1751) et carminum duorum Ioannes Adolphus Petrus Gries (1752). Godefridus Augustus Bürger partes aliquae iambo quinque pedum (decasyllabo) sine rimis reddidit (1771). Versionem oratione soluta plenam  eodem anno edidit.

Homerum hexametro syllabotonico vertere iam Ioannes Christophorus Gottschedius anno 1737 monuit;  (plena editio anno 1778) et Ioannes Iacobus Bodmer (eodem anno) sic fecerunt, sed versio Ioannis Henrici Vossii (1781), numero linearum textui Homerico aequa, ab omnibus laudata est et versio Theodisca  notissima adhuc manet.

Recentiorum Volfgangi Schadewaldt versionem doctam notemus.

### Anglicae
 primus Anglice carmina decem de versione Francogallica Hugonis Salel iambis septem pedum (cum dihaeresi post quartum) rimis binis anno 1581 edidit; tali versu versionem plenam fecit Georgius Chapmanus, quam ab anno 1598 ad 1611 edebat. Anno 1660 versio Ioannis Ogilbii chartographi rimata edita est et anno 1673 Thomae Hobbii philosophi clarissimi (iambis quinque pedum cum rimis cruce positis, *abab*). Ioannes Drydenius solum carmen primum distichis heroicis (iambis quinque pedum rimis binis) anno 1700. Ab anno 1715 ad 1720 versio Alexandri Pope distichis heroicis facta edebatur, quae Anglicarum maximas laudes nacta esse videtur.

 versu Miltonio (i.e. iambis quinque pedum sine rimis) factam versionem anno 1791 edidit. quae exacta putatur. Iacobus Macpherson, qui Ossiani carmina finxit, versionem *Iliadis* plenam oratione soluta factam anno 1773 edidit. Matthaeus Arnold in commentatione *On Translating Homer* (*de Homero vertendo*, 1861) interpretes hortatur, ut hexametro utantur; multae versiones hexametricae factae sunt, quarum versionem Henrici Dart (1862) et recentiorem Rodney Merrill (2007) notemus; sed hexameter Anglicus nimis gravis et lectu difficilis habetur.

Permultae et versiones posteriores factae sunt, quarum factam a  (1898) et a  (1951) notemus. Lattimoriana *libera cum sex accentibus* (*free six-beat'') est, sed aequo numero linearum, quae multoties edita est et exemplar rhythmi interpretibus posterioribus nonnullis facta est.

### Nederlandicae
Carolus Vermanderus carminum duodecim primam versionem versu Alexandrino de versione Francogallica Hugonis Salel fecit, anno 1611 editam, primam plenam, sed oratione soluta   anno 1658. Prima versu Alexandrino a  anno 1719 edita est, altera ab Ioanne van 's Gravenweert (1818–1819). Anno 1855  primam hexametricam edidit. Inter recentiores multas hexametricas vel prosaicas versionem iambis quinque pedum a  anno 2010 editam notemus.

### Pyrenaeicae
Castellanam primam plenam versionem  conscripsisse videtur, sed inedita est et iam manuscriptum perditum est; Ioannis de Lebrija Cano versio hendecasyllabica circa annum 1628 facta inedita manet. Prima edita (anno 1788) versio plena eodem metro facta ab  composita est, sed tantum opus Iosephi Gómez Hermosillae (1831) in litteris Hispanicis optima habetur. 

Versionem doctam exactamque oratione soluta compositam Ludovicus Segalá y Estalella anno 1908 edidit.  opus incompletum est et variatoni lberae similis. Tempore posteriore et versiones hexametricae (Ferdinandi Gutiérrez, 1953; Augustíni García Calvo, 1995, 2003) et octosyllabo assonante, ut poesis epica Castellana mediaevalis (Iosephi María Aguado, 1935), et aliae apparuerunt.

Poesi Lusitanae epicae decasyllabus proprius est; primam plenam versionem Udalricus Mendes decasyllabo sine rimis fecit; anno 1874 edita est; brevius textu Homerico est; nunc auctoritatem quandam habet. Hexametris usus est  (1945), dodecasyllabo  (2002) et versu libero  (2005).

Versiones Catalanae vel oratione soluta, vel hexametro factae sunt. Prima prosaica completa a  de versione Francogallica  facta est anno 1875; primam hexametricam  anno 1971 edidit; postea etiam quattuor hexametricae editae sunt et aliquot oratione soluta factae.

### Slavicae occidentales
Polonice Ioannes Cochanovius anno 1585 carmen tertium tridecasyllabo cum rimis binis vertit; longum post intervallum  Piarista versionem plenam hoc versu fecit, quae ab anno 1791 ad 1801 edebatur; huius versio adhuc laudatissima et vulgatissima in Polonia est, quamquam multae aliae exsistunt, tridecasyllabus autem post Dmochowski poeseos epicae Polonicae versus solitus est.

Versiones tridecasyllabicae Hyacinthi Przybylski (1814) et  {1815) laudes minimas acceperunt, sicut et tres versiones hexametricae (Paułi Popiel, 1880; Augustini Szmurło, 1887; Stanislai Mleczki, 1894).  (1896) et  a tridecasyllabum reverterunt, sed characterem popularem si non rusticum ei addere temptaverunt. Et saeculo XX aliquot versiones editae sunt.

In Cechia autem traditio Germanica hexametrica sine luctatu vicit. Carmen primum  Bohemice vertit anno 1802, plena, versionem hexametricam plenam Ioannes Vlčkovský edidit anno 1842; tales fecerunt et  (1877–1881) et Antoninus Škoda (1881–1886). E recentoribus versionem  versu libero factam (2010–2021) notemus.

Miloslaus Okál primam versionem Slovacam hexametro compositam anno 1961.

### Slavicae orientales
Russice Michael Lomonosov in *Rhetorica* sua (1748) Ulixis orationem ex *Iliade* (IX, 225-61) versu Alexandrino vertit. Prima versio plena a Cyriaco Kondratovič ex editione Spondani oratione soluta anno 1759 confecta est et adhuc inedita manet. Petrus Iekimov versionem prosaicam anno 1777 edidit. Hermylus Kostrov versionem versu Alexandrino incepit, carmina sex anno 1778 edidit; tria etiam post mortem eius edita sunt. Haec versio ab   anno 2019 confecta est. 

Nicolaus Gnedič versionem versu Alexandrino incepit, sed reliquit post disputationem anni 1815, in qua Basilius Kapnist versum bylinarum, Sergius Uvarov autem hexametrum proposuerat. Versionem hexametricam maxime laudatam Gnedič anno 1826 confecit, linguam Homericam et genus dicendi vocabulis novis vel vetustioribus vel regionalibus imitans et iam epitheta composita moris Homerici inveniens. 

Ioannis Martynov versio oratione soluta facta anno 1825 edita est. Boris Ordynskij anno 1854 versionum carminum duodecim fecit, oratione soluta cum multis fabularum popularium Russicarum locutionibus utens. Versiones hexametricae Nicolai Minskij (1896) et Vincentii Veresaev (1949) genus dicendi Gnedičianum non servant. E recentioribus versio (vel variatio libera)  iambo quinque pedum rimato (2008) nominari potest.

Ucrainica versio prima a  dodecasyllabo cum caesura sine rimis facta est annis 1862–1863, sed edita solum anno 1903.  versio inedita manet,  autem sex carmina sola edidit anno 1903. Versionem hexametricam plenam Boris Thenes anno 1978 edidit.

Albaruthenice  carmem primum et pars vicesimi secundi hexametro vertit.

### Scandinavicae
In terris Scandinaviae mos Germanicus hexametri syllabotonici usurpandi praevalebat. 

Suecice versionem hexametricam primam Marcus Wallenberg edidit (1814–1815), secundam  (1844-1848), tertiam Erland Lagerlöf (1912), quae nunc in Suecia maxime laudatur. Versiones recentiores a  (1972) et ab  (1999) factae sunt.

Danice Christianus Wilster primam plenam versiones fecit (1836), quae notissima (si non unica) manebat ad annum 1999, cum versio  edita esset. Ambae hexametricae sunt. 

Islandice Benedictus Gröndal *Iliadem* vertit versu Nordico antiquo alliterationibus constructo, quod opus inter versiones Homericas unicum manet. Anno 1856 carmina duodecim edita sunt. Alteram versionem Sveinbiörnus Egilli filius oratione soluta fecit. 

Versionem Norvegicam (in *linguam librorum*, *Bokmål*) Petrus Østbye hexametris fecit et anno 1920 edidit.

### In terris Balticis
Hexameter more Germanico et Russico et oris Balticis valuit. Otto Manninen versionem Finnicam hoc metro anno 1919 edidit, Ioannes Lõo versionem Estonicam decem annos paraverat et confecerat, sed editam non vidit. Versionem Lituanicam primam  fecit, sed et ille mortuus est, antequam edidit; a ,  et  confecta et anno 1930 edita est. Alteram versionem Lithuanicam Antonius Dambrauskas anno 1981 edidit.

### Ceterae
Hungarica versio laudata a Stephano Szabó anno 1853 facta est; novam Gabriel Devecseri anno 1952 fecit. Ambae hexametricae sunt.

Dacoromanica versio probata a Georgio Murnu composita est (1955); nova a Daniele Slușanschi anno 2012 edita. Ambae eodem modo hexametricae sunt (sed *Odysseam* Murnu iambis vertit).

 versionem Croatam anno 1881 edidit et alteram Ladislaus Bulcsú anno 1997.

Graeci nostrae aetatis linguam antiquam male intelligunt et versionibus opus est, quarum vix non notissima a Nicolao Cazantzace et  versu decem et septem syllabis cum caesura post decimum anno 1955 facta est.

Hebraice  *Iliadem* annis vicesimis saeculi XX hexametris vertit. Ab  versio oratione soluta cum notis anno 2012 edita est, et ab  hexametrica altera (2016).

Versionem Armenicam hexametricam Amazasp Ambartsumian anno 1955 edidit.

E versionum Iaponicarum a  facta (1940) versu Iaponico quinque et septem syllabarum composita est. Interpretatio a  facta etiam versificata variationes inopinatas continet.  (1992) versionem doctam oratione soluta fecit.

Si linguas artificiosas meminerimus, Esperantice  anno 1896 hexametro quinque carmina et partem sexti carminis vertit.

## Notae 
## Bibliographia 
[thumb|Editio Iliadis, [Argentoratum|Argentorati fortasse anno 1572 divulgata.]]
; Eruditio
* Bocchetti, Carla. 2012. *El espejo de las musas: el arte de la descriptión en la Ilíada y Odisea.* Vasingtoniae: Center for Hellenic Studies. ISBN 9789561905061
* Buchan, Mark. 2012. *Perfidy and Passion:  Reintroducing the Iliad.* Madison: University of Wisconsin Press.  ISBN 9780299286347
* Budimir, Milan. 1940. *On the Iliad and Its Poet.*
* Dee, James H. 2010. *Iuncturae Homericae:  A Study of Noun-Epithet Combinations in the Iliad and the Odyssey.* Hildesheim: Olms-Weidmann. ISBN 9783487143408.
* Dentice di Accadia, Stefano. 2012. *Omero e i suoi oratori: tecniche di persuasione nell’Iliade.* Berolini et Bostoniae: De Gruyter. ISBN 9783110287646 .
* Fox, Robin Lane. 2008. *Travelling Heroes: Greeks and their myths in the epic age of Homer.* Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9980-8.
* Griffin, Jasper. 1980. *Homer on Life and Death.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0198140169.
* Lecoq, Anne-Marie.  2010. ''Le Bouclier d'Achille:  un tableau qui bouge.* Lutetiae: Gallimard. ISBN 9782070765881.
* Lucci, Carlamaria. 2011. *Le diverse percezioni del tempo nell’epica greca arcaica: studi sull’Iliade e l’Odissea.* Pisae:  ETS. ISBN 9788846729552.
* Mueller, Martin. 1984. *The Iliad.* Londinii: Allen & Unwin. ISBN 0-04-800027-2. Editio altera interretialis.
* Nagy, Gregory. 1999. *The Best of the Achaeans.* Editio secunda. Baltimorae: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-2388-9. Textus interretialis.
* Nikoletseas, Michael M. 2012. *The Iliad: Twenty Centuries of Translation:  A Critical View.* Charlestown: ab auctore editus. ISBN 9781469952109.
* Parry, Milman. 1971. *The Making of Homeric Verse: The Collected Papers of Milman Parry,* ed. Adam Parry. Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0198141815.
* Powell, Barry B. 2004. *Homer.* Malden Massachusettae: Blackwell. 978-1-4051-5325-6.
* Ready, Jonathan L. 2011. *Character, Narrator, and Simile in the Iliad.* Novi Eboraci: Cambridge University Press. ISBN 9780521190640.
* Rodríguez Delgado, Juan Carlos. 2010. *El desarme de la cultura: una lectura de la Ilíada.* Matriti: Katz. ISBN 9788492946198.
* Scully, Stephen P.  1990. *Homer and the Sacred City.* Ithacae: Cornell University Press. ISBN 080142464X
* Seaford, Richard. 1994. *Reciprocity and Ritual.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-815036-9.
* Slatkin, Laura M. 2011. *The Power of Thetis and Selected Essays.* Vasingtoniae: Center for Hellenic Studies.  ISBN 9780674021433.
* Taplin, Oliver. 1992. *Homeric Soundings:  The Shaping of the Iliad.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0198140274.
* Tsagalis, Christos. 2008. *The Oral Palimpsest:  Exploring Intertextuality in the Homeric Epics.* Vasingtoniae: Center for Hellenic Studies.  ISBN 9780674026872.
* West, Martin L. 1997. *The East Face of Helicon.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-815221-3.
* West, Martin L. 2011. *The Making of the Iliad: Disquisition and Analytical Commentary.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 9780199590070.

; Latine legere si cupis 
*Matthaeus Valeton, *De Iliadis fontibus et compositione.*, Lugduni Batavoeum, Brill, 1915

* Hisarlik
* *Ilias Latina*
* Albertus Lord
* Οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη
* Πότνια θηρῶν
* Henricus Schliemann
* 6604 Ilias

## Nexus externi 
* Homer Multitext Project
* Textus editionis 1588 apud *Hathi Trust'' 
* Situs de versionibus Francogallicis

!
Categoria:Ilium
Categoria:Libri de bello Troiano
Categoria:Litterae Graecae antiquae
Categoria:Litterae Latine versae
Categoria:Scripta saeculo 7 a.C.n.