open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carbonii monoxidum

thumb|Carbonii monoxidum.
**Carbonii monoxidum** (**CO**) est oxidum carbonis cum uno atomo oxygenii per atomum carbonii, formula **CO.** Item ipsum oxidari potest ad dioxidum carbonii.

## Fomes 
Substantia haec cum hydrogenium uritur sub nomine originaliter *gas aquae* et nunc *gas synthesis* (ut creatione organicorum variorum utilitas).

## Functio biologica nuntius secundarius 
In physiologia carbonii monoxidum est unum nuntiorum secundariorum, qui intra cellulas transformationis signa externa in mandata chemica momentum habent. 

* Signum transductus (nuntius secundarius)

Categoria:Inorganica carbonii composita
Categoria:Oxida
Categoria:Oxocarbonia
Categoria:Toxicologia
Machina

[thumb|[machina sartoria|Machina suturae]]
**Māchina**  est instrumentum quod auxilium labori dat. Interdum mutat energiam.

Usus machinarum mechanismatumque constans in cuncta historia humana est. Carolus Marx de machina cogitat ut causa prosessus productionis capitalistae.

## Sex machinae simplices 
* Axis in peritrochio
* Cochlea
* Cuneus
* Planum inclinatum
* Trochlea
* Vectis

## Aliae res machinarum
* Elater 
* Pulvinus 
* Motrum
* Tympanum dentatum (sive *rota dentata*)
* tolleno, prehensio, ciconia

## Fons propulsionis
Per vim, quae machinam propellet, discrimus:
* machinae vi humana propulsae
* machinae vi bestiarum propulsae
* machinae vi aquae fluentis propulsae
* machinae vi aeris propulsae
* machinae vi vaporis propulsae
* machinae vi electrica propulsae
* machinae vi ignis propulsae

## Exempla machinarum 
* machina typis imprimendi
* hamaxa (e.g. vaporaria)

## Machinarum imagines 

Image:KranIBN.JPG|Tolleno sive machina Romana molis elevendae Bonnae 
Image:GüterzuglokKiel.JPG|Machina vectrix dieseliani motorii Kieliae
Image:Deutz Bulldog.JPG|machina tractrix Divitiae
Image:Archimedes screw.JPG|Cochlea Archimedea

* Automaton
* Centrifugium
* Ingenium (machina)
* Industriae conversio
* Interfacies utentis
* Intellegentia artificialis
* Machina bellica
* Machinarum inductio
* Perpetuum mobile
* Vehiculum

## Notae 
## Nexus externus 
!
Metalla alcalica

**Metalla alcalica** sunt elementa ex primo systematis periodici grege quae configurationem electronicam ns1 praebent. Haec metalla sunt mollia, candida aut argentea et parva densitate. Vix pura in natura rerum reperiuntur quia celerrime oxidantur. Eorum atomi plerumque in compositis ionicis inveniuntur aut in solutionibus ubi cationta fiunt.

Nomen *alcalica* ex lingua Arabica *al khali* deducitur. Ergo verbum *alcalicum* et verba deducta cum *k* scribi possunt.

Metalla alcalica sunt:
* Caesium
* Francium
* Lithium
* Kalium
* Natrium
* Rubidium

Metalla alcalica sunt omnes elementa chimica quae solum unum chemicum vinculum formant cum alteris atomis. Qua re eorum formula oxidi est M2O et chloridi est MCl (et similiter fluoridi, bromidi, iodidi), ubi M quilibet metallum alcalicum est.

Quia electron singulus in extremo orbe facile ex atomo avellitur, metalla alcalica cationta  facile formant. Sic ex atomo natrii Na+ ion nascitur, ex lithii Li+ etc.

Tota in metallicae formam possunt se dissolvere in ammoniam liquidam  et hoc magis quam quodvis alterum metallum.

Metalla alcalica in igne diversos colores ad flammam conferunt. Natrium lucem luteam emittet, rubidium rubram, etc. Id est quia electron ultimae sphaerae electronicae facile energiam ex igne capit et deinde per lucem emittit.

Si metallum alcalicum in aquam transferetur, reactionem exothermam performat hydroxidi iontes (OH-) et hydrogenium  moleculare (H2) quasi gas ex aquosa solutione elicit:

:2 Na + 2 H2O ⇒ 2 Na+ + 2 OH- + H2

Ionta hydroxidica aqua alcalica facent.

Metalla alcalica sales formant, quia ionta se ordinant sic. Sunt per exemplum:
* Natrii chloridum, NaCl, quod est sal communis. Consistet in Na+ et Cl- 
* Natrii sulphas, Na2SO4, qui est sal glauberi (2 Na+ et SO4--)
* Kalii chloridum, KCl, quod adiuvat incrementum herbarum (K+ et Cl-).
* Kalii chloras, KClO3,  (K+ et ClO3-)
*Kalii phosphas, K3PO4, (3 K+ et PO4---)
*Lithii perchloras, LiClO4, (Li+ et ClO4-)

## Notae 
*Metalla transitionis

## Bibliographia 
* Dye, James L. 2015. "The alkali metals: 200 years of surprises". "Phil. Trans. R. Soc. A."

Categoria:Chemica
!
Monachus

anno fere 1556 pictus]]
thumb|right|100px|Monachus
**Monachus** (m.), vel **monacha** aut **monialis** (f.), est homo qui in monasterio vivit post votum religiosum.

## Monachi clarissimi 
* Sanctus Augustinus Hipponensis
* Sanctus Basilius Magnus
* Sanctus Beda (mortuus 735)
* Sanctus Benedictus de Nursia (mortuus circa 545)
* Sanctus Bernardus Claraevallensis
* Sanctus Gregorius Magnus
* Sanctus Hieronymus
* Sanctus Paulus Thebaeus, primus eremita
* Sanctus Theodorus Cantuariensis

* Eremita
* Monialis
* Ordo religiosus
* Sangha
* Vita monastica

## Nexus externi 
Categoria:Munera in Ecclesia
Categoria:Modi vitae
Categoria:Ascesis
Magnificat

[thumb|*Magnificatio [Maria (mater Iesu)|Mariae, matris Iesu, a Alexandro Botticelli picta.]]
**Magnificat** (secundum verba prima nominatum) in Evangelio secundum Lucam (1:46–55) in Bibliis Sacris est prex Mariae, matri Iesu.

## Verba poematis
Verba sunt:
:Magnificat anima mea Dominum,
:Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo,
:quia respexit humilitatem ancillae suae;
:ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes,
:quia fecit mihi magna qui potens est
:et sanctum nomen eius;
:et misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum.
:Fecit potentiam in brachio suo;
:dispersit superbos mente cordis sui.
:Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.
:Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes.
:Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae,
:sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in saecula.
(Tonus VIII G in Liber usualis p.212: Magnificat1.mid)

## Musica
*Magnificat'' est nomen operis Ioannis Sebastiani Bachii et Antonii Vivaldi. Georgius Philippus Telemannus fecit duo: in lingua Latina et in lingua Theodisca. Alia opera notabilia fecerunt Orlandus Lassus, Ioannes Petrus Aloysius Praenestinus, Thomas Tallis, Nicolaus Zieleński.

Categoria:Evangelium secundum Lucam
Categoria:Hymni Christiani
Categoria:Preces Christianae
Categoria:Musica ecclesiastica
Nuntius

**Nuntius**  aliquid novi est, quod alicui nuntiatur. Etiam nuntius est qui nuntiat. Ergo saepe nuntius est nomen diarii, exempli gratia Nuntius Vesperi (Italiane *Corriere della Sera*) aut Nuntius (*Il Messaggero*) etc.

## Nuntii Latini 
* Radiophonia Finnica Generalis
* Retiarius
* Vox Latina https://web.archive.org/web/20041020081225/http://www.uni-saarland.de/fak5/stockmann/voxlatina/
* Radio Bremensis in Germania
* Ephemeris
* Nuntii in Lingua Latina Panamericana

## Nuntii Graeci 
* ANT-1 (in Graeca recenti)
* Radiophonia Graeca Televisio (ERT) (in lingua Graeca recenti)

Categoria:Societas hominum
Categoria:Latinitas viva
Novum Eboracum

**Novum Eboracum** (Anglice *New York*) est civitas Civitatum Foederatarum, una e Tredecim Coloniis quae Civitates Foederatas constituerunt. Novum Eboracum est quarta a frequentissima civitate Civitatum Foederatarum, 19.54 milliones fere habitatorum anno 2018 habens.

Caput est Albanum; urbs maxima, Novum Eboracum e qua civitas nomen suum ducit; insulae maximae Insula Longa, Staten Island ('Insula Statuum'), Manhata.

Civitatis sententiola est *Excelsior.*

## Urbes et oppida 
* Astoria
* Briarcliff Manor
* Bufalum
* Croton-on-Hudson
* Graecia
* Ithaca
* Novum Eboracum
* Nyack (Novum Eboracum)
* Patterson (Novum Eboracum)
* Poughkeepsie (Novum Eboracum)
* Roffa
* Syracusae
* Utica

## Incolae notabiles 
* Alanus Greenspan, oeconomicus
* Antonius Curtis, histrio
* Burt Lancaster, histrio
* Christina Aguilera, cantrix et saltatrix
* Henricus Fonda, histrio
* Ioanna Baez, cantrix
* Ioanna Fonda, actrix
* Lana Del Rey, cantrix
* Naphtali Herz Imber, poeta
* Rita Hayworth, actrix
* Robertus De Niro, histrio, pellicularum factor et moderator cinematographicus
* Woody Allen, histrio, pellicularum fabularum scriptor, pellicularum factor et moderator cinematographicus

* Aedificium Civitatis Imperialis
* Canalis Eriensis
* Impetus 11 Septembris
* Index gubernatorum Novi Eboraci

## Notae 
## Bibliographia 
* French, John Homer. 1860. *Historical and statistical gazetteer of New York State.* Syracusis Novi Eboraci: R. Pearsall Smith. OCLC 224691273. Google Books.
* Larkin, F. Daniel, ed. 2006. *Dictionary of New York history.* Murrietae Californiae: U.S. History Publishers. ISBN 1933962348.
* New York State Historical Association. 1940. *New York: A Guide to the Empire State.* Novi Eboraci: Oxford University Press. OCLC 504264143. ISBN 978-1-60354-031-5. Google Books.
Aevum modernum

**Aevum modernum** est spatium temporis quod circa annum 1500 coepisse paene omnes consentiunt. Initium huius temporis historici definitur exitu Imperii Romani Orientalis, inventione Americae a Christophoro Columbo facta, mutatione genii saeculi, denique fissione ecclesiae a Martino Luthero facta.

Initium aevi moderni renascentia litterarum fuit. Homines docti cultus medii aevi malum esse putabant, quam ob rem ad formas antiquitatis revertere volebant (quia renascentia, antiquitatis). Lingua Latina lingua doctorum manebat, sed humanistae ad formam linguae, qua Cicero usus esse putabatur, revertere studebant. Scientiis exactis, quae florebant; lingua Latina quoque adhibebatur.

## Notae 
Categoria:Aeva historica
Neologismus

:*Haec pagina de linguistica disserit. Si de consilio Vicipaediae nostrae legere velis, vide Vicipaedia:Noli fingere

**Neologismus** (Graece *νεολογισμός* < *νέος'' 'novus' + *λόγος* 'verbum') vel **verbum novatum** est vocabulum prius non adhibitum.

## Lingua Latina
Quia aetate Romana verba modernis pro rebus non exstabant, scriptoribus Latinitatis hodiernis saepe oportet nova verba formare.

De neologismis creandis diversae sunt sententiae
# Pars censet verba quae in linguis modernis exstant ad linguam Latinam quam minimis mutationibus accommodanda esse ; e.g., creditur Anglice *computer* = Latine *computator* vel *computor.* Sed exemplum videt neologismi sensui non semper sunt neologismi vocabulae. Verbum *computator* a Seneca dictum, sed sensu hominis calculantis et non machinae calculantis.
# Pars censet in creandis verbis etiam significationem suffixorum spectandam esse. Ea de causa suffixum *-or* solum ad personas neque ad res adhibendum esse ; e.g., Anglice *computer* = Latine *computatrum* (sicut *aratrum* ab *arando*)
# Pars vero (interdum per iocum) censet verba linguarum hodiernarum cum suffixis Latinis in linguam Latinam transferenda esse. Exemplum sit "burgus", quod verbum iam Romani antiqui ex verbo Germanico *burg* sumpserunt.

## Nexus interni
* Abbreviatio
* Ars nominandi
* Derivatio
* Emendatio linguae
* Linguistica
* Morphologia
* Onomatopoeia
* Origo linguae
* Portmanteau
* Spornographia
* Teh
* Terminus technicus
* Vicipaedia:Noli fingere

## Bibliographia
*Angelinus, Vido. 1994. De neologismis Latinis. *Melissa* 60:10–11.

## Nexus externus
* Guido Angelino: Neologismi Latini 

Categoria:Linguistica
Neptunus

**Neptunus** :

#**Neptunus** est deus Romanus, qui ad Posidonem Graecorum respondet.
#**Neptunus** est octavus planeta ordinis Solaris.
#**Neptunus (Italia)** seu **Neptunium (Italia)**
Normanni

[thumb|Terrae quae ad Normannos [saeculum 12|saeculo duodecimo pertinebant.]]

**Normanni** (Normannice *Normaunds*; Francogallice *Normands*) fuerunt gens hominum qui in Ducatu Normanniae medio aevo orti sunt, ex colonis Vicingis  atque indigenis Francis Occidentalibus et  coniunctis.

Vicingi, a Scandinavia profecti, Galliam septentrionalem occupaverant. Fines quos Vicingi ceperant Normannia mox appellabantur. A finibus suis, Normanni etiam
* in Britanniam incursionem magnam fecerunt, Gulielmo Conquisitore duce;
* in Galliam incursionem magnam fecerunt, Aflingo Primo Duce Normanno;
* in Siciliam et Italiam meridianam venerunt.

* Caesarea insula
* Feudum
* *Honi soit qui mal y pense*
* Insulae Normannicae
* Lingua Anglica media
* Lingua Anglonormannica
* Neustria
* Provinciae Coronae Britannicae
* Victoria Angliae Normannica
* 1256 Normannia

## Notae 
## Bibliographia 
* Bates, David. 2013. *The Normans and Empire.* Oxonae: Oxford University Press. ISBN 9780199674411.
* Hicks, Leonie V. 2016. *A Short History of the Normans.* Londinii: I. B. Tauris. ISBN 9781780762128.
* Roach, Levi. 2022. *Empires of the Normans: Conquerors of Europe.* Cantabrigiae: Pegasus Books. ISBN 9781639361878.
* Rowley, Trevor, ed. 1999. *The Normans.* Stroud, Gloucestershire: Tempus Publishing. ISBN 9780752414348.

Categoria:Gentes Europae
!
N

**N** ([] subs. indecl.) est tertia decima vel quarta decima littera abecedarii sive alphabeti Latini.

## Abbreviationes 
# N. (abbrev) = Numerus.

* Ñ
*littera
* alphabetum

## Notae 

## Nexus externi 
* Michael Everson, *The Alphabets of Europe*

Categoria:Litterae abecedarii Latini
Categoria:Abbreviationes
Novem

[thumb|Novem [anas (avis)|anates]]
**Novem** () vel **9** est numerus quadratus. Eius factorizatio est 32.

*Enneagonum

9
Categoria:Numeri naturales
Categoria:Numeri quadrati
Nongenti

**Nongenti** numerus naturalis inter *octingenti undecentum* et *nongenti unus.*  Quadratum 30 est, et *Harshad* numerus.

Item, praefixum telephonicum telephonematum monetalium in America Septentrionali.

Item, annus; vide 900.

Categoria:Numeri naturales
Numerus e

**Numerus e** est numerus constans quidam, irrationalis, a Leonardo Eulero nominatus. Est *e* numerus transcendens (prout patuit anno 1874).

thumb|Functio ln(x):  ut videtur, ln(e) = 1
Praeterea notum est numerum *e* logarithmi naturalis esse basim, id est

: \ln (e) = 1.

Numerus *e* usurpatur ut incrementa functione exponentiali e^x describantur.

## Proprietates mathematicae 
Formulae calculandi (duae facile aequivalentes):
:e = \lim_{n\to\infty} \left(1+ \frac{1}{n}\right)^n = \sum_{n=1}^\infty { \ \frac {1} {n!}}

id est,

:e = \lim_{n\to\infty} {1 + \frac{1}{1!} + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \ldots + \frac{1}{n!}}

Computationibus factis numerus *e* circiter est 
:e = 2,718281828459045.....

* Euleri identitas
* Functio exponentialis
* Numerus pi
* Leonhardus Eulerus

Categoria:Numeri
Natrii chloridum

[thumb|Natrii chloridum ut [halogenia|halites mineralis.]]
[thumb|upright=0.8|Structura [crystallum|crystallina, natrio purpureo et chlorido viride.]]
[thumb|upright=0.8|Congeries natrii chloridi apud [salinam Bolivianam.]]
**Natrii chloridum**, olim **natrium muriaticum**, aliter **sal communis**, est salium utilissimus et maxima salis marini pars. Formula chemica est **NaCl** quia unumquodque ion natrii unicuique atomo chloro coniungitur.

In aqua marina, circa 35 partes millesimae solutum natrii chloridum sunt. Ibi sal maris siccatione nascitur. Siccatione partibus maris clausis olim sal petrifactus nascebatur. Hodie in fodinis recaptatur.

Data factaque:
* solidus sub 1074 K
* liquidus sub 1686 K
* bene solubilis in aqua; solubilitas maxima 35,8 g in 100 g solutio aquatica.

## Usus condimentarius 
## Notae 
## Bibliographia 
* Barzini, Stefania. 2007. ''Sale, un pizzico non vale l'altro.* Gambero rosso.
* Bergier, Jean-Francois, et J. Grube. 1989. *Die Geschichte vom Salz.* Campus Verlag. ISBN 3-593-34089-5.
* Feldman, Susan R. 2005. "Sodium chloride." In *Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology.* John Wiley & Sons. .
* Haynes, William M., ed. 2011. *CRC Handbook of Chemistry and Physics.* Ed. nonagesima secunda. CRC Press. ISBN 978-1439855119.
* Kurlansky, Mark. 2002. *Salt: A World History.* Walker Publishing Company. ISBN 0142001619.
* Viel, Claude. 1997. Histoire chimique du sel et des sels. *Science Tribune,* September/ Textus interretialis.
* Walker, D., P. K. Verma, L. M. D. Cranswick, R. L. Jones, et S. Buhre. 2004. "Halite-sylvite thermoelasticity," *American Mineralogist* 89: 204–210.
* Walum, Erik. 1998. "Acute oral toxicity." *Environmental Health Perspectives* (Holmiae) 106: 497–503. Abstractum.

* Natremia
* Salarium
* Salina
* Salsitudo
* Via Salaria

## Nexus externi 
* "Sodium chloride" apud *Drugs.com''

Categoria:Chlorida
!
Categoria:Condimenta
Natrii sulphas

**Natrii sulphas** sive **natrium sulphuricum** sive **sal Glauberi** nominatur. Est sal natrii acidi sulphurici.

Formula salis siccati est Na2SO4. Est hygroscopicum, crystalla aqua circum iona habet. Formula ergo normaliter est Na2SO4 · 10 H2O (sub temperaturam 305 K).

Bene solubilis in aqua. 

Nomen Sal Glauberi post chemicum Ioannem Rudolphum Glauberum, qui synthesis inveniebat circa 1655:
 2 NaCl  + H2SO4 →  Na2SO4  +  2 HCl

Categoria:Chemica
Nomen triviale

**Nomen triviale** in chemica est nomen substantivum, quod non est recte in nomenclatura chemica. Nomina sunt ex alchemia, technica vel pharmacia. Exempla sunt:
* Spiritus vini pro ethanole
* Dioxidum carbonis pro carbonii dioxido
* Gypsum pro calcii sulfate

## Nexus interni
* Lingua Latina apothecariorum

## Nexus externi
* de nomine triviali in P.M. Eckel *A Grammatical Dictionary of Botanical Latin*

Categoria:Chemica
Categoria:Lingua Latina
Nucleus

**Nucleus** (-i, m.):

#Nucleus pomi, qui est semen, exempli causa nucleus in pruno situs
#Nucleus atomi, qui e protonibus et neutronibus exstat et medium atomi est.
#Nucleus cellulae, qui est tantum in cellula Eucaryotorum et acida nuclei continet.
#Nucleus in re informatica est cor systematis administrativi computatralis
#Nucleus Telluris, stratum geologicum
Nucleus atomi

**Nucleus atomi** est media atomi pars, quae in protonibus neutronibusque consistit, qui pariter nucleones appellantur. Nucleus (circa 10-15 m) plurimo minor est quam atomus (circa 10-10 m), quamquam fere totam massam atomi habet.

## Natura sui 
Atomi nucleus nucleonibus maxime inter se vinctis componitur (hydrogenio excepto cuius nucleus uno protone constat). Vinculum interactione forti firmatur, quae eximia est in nuclei mensura. Quae vis, coniunctis nucleonibus, quominus absint impedit. 

Ut exemplum nucleonum inter se attractorum detur, licet definiri vinculi energiam quam formula Bethe-Veizsacceris computet. 

* Fissio nuclearis
* Fusio nuclearis
* Ingeniaria nuclearis
* Isotopus
* Numerus atomicus
* Physica nuclearis
* Radioactivitas
* Resonantia magnetica nuclearis
* Ernestus Rutherford
* Transmutatio nuclearis
* Vis atomica

## Notae 
Categoria:Atomi
Categoria:Chemia
Categoria:Physica nuclearis
Neutron

() est particula subatomica ex tribus quarciis facta, scilicet e duobus quarciis *d* unoque quarcio *u*. Ergo habet onus electricum nullum. Generaliter est situm in nucleo atomorum.

Saepe atomi numero neutronum inter se differunt. Quia atomi alio numero neutronum in habitu chemico non divergent et in eodem loco systematis periodici siti sunt, eos isotopos vocamus. Ergo 12C, 13C, 14C idem elementum est quia easdem substantias format. Sed stabilitas nucleorum non eadem est: 14C radios emittit.

* Isotopus
* Proton
* Electron
* Physica particularum minimarum
* Bomba atomica
* Stella neutronica

## Notae 
Categoria:Chemia
Categoria:Particulae elementares
Nematoda

**Nematoda,** (Rudolphi, 1808), -um (*n., pl.*) sunt phylum animalium. Protostomia sunt triphoplastica atque Ecdysozoa.

Corpus vermiforme, non segmentatum. Nulla cilia extra corpus adsunt. Os anterior, anus posterior, sed prae caudam. Epidermis cum cuticula, hydroskeleton formatum per pressura liquorum interiorum.

Pars specium in interstitio harenae maris vivit, ergo est pars meiofaunae. Pars specium in terra vivit. Aliae species sunt parasiticae.

Phylum Nematoda erectum est a Nathan Cobb (Nemata) anno 1919. Posterior classis aschelminthum nominatur, deinde phylum separatum. 

Longitudo Nematodum normaliter est sub 1 cm, sed Nematoda parasitica sunt plus quam 3 m longis.

Reproductio sexualis, masculina animalia minor feminina. 

Caenorhabditis elegans pro geneticam est utilis.

## Notae 
* Bongers, T. 1988. De Nematoden van Nederland. Natuurhistorische Bibliotheek van de KNNV, Nr. 46. Stichting Uitgeverij van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, Utrecht.
* Brusca, R.C. & Brusca, G.J. 1990. Invertebrates. Sinauer Associates, Sunderland.
* Margulis, L. & Schwartz, K.V. 1982. Five Kingdoms. An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth. W.H.Freeman, San Francisco.
* Margulis, L. & Schwartz, K.V. 1998. Five Kingdoms. An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth. W.H. Freeman, New York.
* Nielsen, C. 1995. Animal Evolution: Interrelationships of the Living Phyla. Oxford University Press, Oxford.
* Siddiqi, M.R. 2000. Tylenchida: Parasites of Plants and Insects, 2nd Edition. CABI Publishing: 848 pp.
* Storer, T.I., Usinger, R.L., Stebbins, R.C. & Nybakken, J.W. 1979. General Zoology, Sixth Edition. McGraw-Hill Book Company, New York.: i-ix, 1-902.

## Nexus externi 
* Nematodes at Systema Natura
* Introduction to the Nematoda, Univ. Berkeley (anglice)

Categoria:Nematoda
Usama bin Ladin

**Usama bin Ladin,** qui vulgo **Osama bin Laden,** plenius **Usāma bin Muḥammad bin ‘Awad bin Lādin** (Arabice ; natus Riadi 10 Martii 1957; mortuus 2 Maii 2011), fuit progenies divitis familiae bin Laden Saudianae et conditor societatis al-Qaeda, quae impetus 11 Septembris tromocraticos in Civitates Foederatas dedit et multos alios casus multorum malorum (Anglice: *mass-casualty events*) in cives militesque in multis orbis terrarum locis effecit. Quod Musulmanos gihad violentissimum peragere suadebat, suam civitatem Saudianam amisit et a familia repudiatus est.

thumb|upright=1.5|Usama bin Ladin (ad dextram partem) cum diurnario Hamid Mir anno fere 1998 pictus
Proscriptum est nomen bin Ladin in indicibus Decem Fugitivorum Quaesitissimorum et Terroristarum Quaesitissimorum Foederalis Investigationis Ministerii cum bombardimentis legationis Civitatum Foederatarum 1998 (*1998 US embassy bombings*) interesset. Post 2001, Usama bin Ladin et sua societas erant principales in Bello Terroris Civitatum Foederatarum hostes. Is et alii al-Qaeda duces diu putabantur in finibus Afganiae et Regionibus Tribuariis a Foederatione Administratis (*Federally Administered Tribal Areas*) Pakistaniae se celavisse.
thumb|upright=1.5|Usama bin Ladin (ad sinistram) consiliariusque Ayman al-Zawahiri die 8 November 2001 ab Hamid Mir lucis ope picti

Die 2 Maii 2011, Usama bin Laden necatus est in urbe Abbottabad Pakistaniae per rem a Manibus SEAL Americanis et magisterio *Central Intelligence Agency* gestam.

## Notae 
## Bibliographia 
* Mark Bowden, "The death of Osama bin Laden: how the US finally got its man" in *The Guardian* (12 Octobris 2012)

## Nexus externi 
* 

Categoria:Auctores Arabici
Categoria:Bellum contra terrorem
Categoria:Incolae Pakistaniae
Categoria:Incolae Arabiae Sauditae
Categoria:Necati
Categoria:Participes bellorum Afganiensium
Categoria:Rerum novarum cupidi
Categoria:Taliban
Categoria:Tromocratia
Onychophora

[thumb|*[Peripatidae|Peripatida*]]
[thumb|*[Peripatoides*]]
**Onychophora** sunt animalia vermiformia et segmentata, quae pedes in segmentis ferunt. Onychophora (Lobopedia) ex cambrio nota sunt. Hodie in Nova Zelandia, Africa Australi, et America Australi endemica sunt.

## Notae 
* *Cretoperipatus*

## Nexus externi 
*Onychophora apud Animal Diversity Web

!
Categoria:Taxa Grube
Categoria:Taxa 1853
Oraculum

[225px|left|thumb|Sibylla [Delphi in Aedicula Sixtina.]]
**Oraculum** (ab *orando*) sensu amplificato est omnis ratio tempora futura per res praeternaturales indagandi. Hoc vocabulum duplicem habet significationem: tam responsum deorum quam locum in quo dii oracula edunt et oracula consuluntur denotat.

Oracula in duas classes separantur, scilicet oracula sua sponte evenientes (velut ostenta, somnia, et oscines occinentes), atque oracula ab hominibus aut excitata, aut petita. Magni ponderis in terris Mari Mediterraneo adiacentibus erat haruspicina vel extispicium, ars quaedam antiquissima voluntatem deorum divinandi per examinationem viscerorum hostiarum, praecipue iecoris (iecur utpote ut sedes sensuum passionumque videbatur), et studium combustionis in ara hostiarum. Item sortes coniectendo, res in fontes sacros deiciendo, aquam in patera lustrando et loco sacro dormiendo compertum erat quod futurum esset. Cum oracula saepe obscuritate involuta essent et ambigua, sacerdotes et vates pro interpretatione requirebantur. Vates sibyllaeque furore divino, sine auxiliis externis, vaticinari poterant, etsi variaret modus eorum operandi.

Apollo ante ceteros fuit deus oraculorum; praeter Delphos habuit, et oracula celebra Didymae et ad Kolofon. Ceterum fuerunt Graciae multa oracula, in omnibus humanae vitae rebus consulta. Oraculi institutum, a Romanis resuscitatum, deinde in imperio Romano longe valebat, imprimis in specie astrologiae, manium evocationis, et augurii.

[left|thumb|"[Oraculi consultatio (Waterhouse)|Oraculi consultatio" ab Iohanne Gulielmo Waterhouse picta.]]
[left|thumb|[Aegeus, Athenarum rex mythologicus, Oraculo Delphico supplex Pythiae, qui in tripodem sedet]]
 

## Fontes
* Broad, William J. 2006. *The Oracle: The Lost Secrets and Hidden Message of Ancient Delphi*. Novi Eboraci: Penguin Press.
* Curnow, T. 1995. *The Oracles of the Ancient World: A Comprehensive Guide*. Londinii: Duckworth. ISBN 0-7156-3194-2.
*Evans-Pritchard, E. E. 1976. *Witchcraft, Oracle, and Magic among the Azande*. Oxoniae: Clarendon Press.
* Fontenrose, Joseph. 1981. *The Delphic Oracle: Its Responses and Operations with a Catalogue of Responses*. Berkeleiae: University of California Press.
* Temple, Robert. 2002. *Netherworld.* Londinii: Century.
* Webster, J. B., et A. A. Boahen. N.d. *The Revolutionary Years, West Africa since 1800.* Londinii: Longman.

*Fatum
*Propheta
*Pythia
*Tiresias
*Vaticinatio

## Nexus externi
* De oraculis Thibetanis (David Cherniack)
* Vita Kuten Lama a se composita

Categoria:Religiones
Categoria:Religio Romana
Ornatrix

thumb|right|300px|Tonsor crinem pueri desecans
**Ornatrix** (-icis, *f*) ancilla erat, quae dominae crinem componebat. Calamistro crinem torquebat. Viros munere hoc fungentes autem *tonsores* vocemus.

Publius Ovidius Naso scripsit:
*non acus abrupit, non vallum pectinis illos. / ornatrix tuto corpore semper erat; / ante meos saepe est oculos ornata nec umquam / bracchia derepta saucia fecit acu. / saepe etiam nondum digestis mane capillis* (Amores, liber primus).

## Bibliographia 
* Gundolf Keil, Hans-Peter Baum: *Barbier.* In: Lexikon des Mittelalters, tomus 1   (1980), p. 1444-1445
* Reinhold Reith: *Lexikon des alten Handwerks: Bader und Barbiere. Vom Spätmittelalter bis ins 20. Jahrhundert,* editio altera, Beck, Monaci 1991, ISBN 3-406-34470-4.
* Gertrud Wagner: *Das Gewerbe der Bader und Barbiere im deutschen Mittelalter.*  Zell i. W. (Buchdruckerei F. Bauer) 1917.
* Gustav Adolf Wehrli: *Die Bader, Barbiere und Wundärzte im alten Zürich.* Turici 1927 (= *Mitteilungen der Antiquarischen Gesellschaft in Zürich*, XXX, 3).
* Gerhard Wulz, Thomas Ahnert [red.], Peter Weidisch [red.]: *Der Schönheit verbunden: Geschichte und Geschichten rund um das Haar, rund um die Schönheits- und Körperpflege, rund um die Bader, Barbiere und Friseure*. Imhof, Petersberg 2003. ISBN 3-935590-88-1 
## Nexus externi
*Statistica tonsorum in Statibus Unitis

Categoria:Munera
Olympus mons (Mars)

thumb|Olympus Mons
**Olympus mons** est mons ignifer in planeta Marte situs. Altitudine 26.4 chiliometrorum et diametro paene 600 chiliometrorum est summus maximusque mons notus in nostro systemate solari. Nescitur, utrum Olympus Mons exstinctus sit an non.

Olympus Mons olim **Nix Olympica** appellatus est. Ita a Ioanne Schiaparelli, qui montem die 10 Novembris anno 1879 invenit, albedinis causa nominatus est, quia credidit se nivem videre.

## Nexus externi 
Categoria:Montes Martiani
Categoria:Montes igniferi
Mare Britannicum

[thumb|300px|Oceanus Britannicus (imago ex satellite). Videntur [insulae Vecta, Caesarea Insula, et Lisia (*Guernsey*)]]
**Oceanus Britannicus** sive **mare Britannicum** sive et **Manica** est pars Oceani Atlantici quod Angliam meridianam a Franciam septentrionalem separat, et Atlanticum cum Mari Germanico coniungit. Hoc fretum est circa 560 longum, et latitudine inter 240 km et 34 in Freto Gallico variatur. Minimum ex maribus humilibus circa dorsum continentis Europaei aream circa 75 000 km² comprehendit.

[thumb|[Eremitagium Sancti Helerii in sinu ante  eminet. Pede aestu recesso attingi potest.]]
Francogallice *la Manche* nuncupatur (scilicet "manica") unde nomen Latinum "Manica";  Anglice saepius *the Channel* ("fretum") appellatur, plenius *English Channel*, unde semel Latine "Canalites Angliae"; Bretonice *Mor Breizh*, scilicet "mare Britonum" vel "Britannicum".

Italus Ioannes Maria Salati natatione primus Oceanum Britannicum transivit, a Britannia ad Francogalliam, anno Domini 1817.

## Insulae 
* Insulae Normannorum
* Vectis insula

## Notae 
## Bibliographia 
* Patrice Marquand, *Mare britannicum: une dénomination de l’espace maritime atlantique des côtes ibériques aux îles britanniques, depuis l’Antiquité jusqu’au milieu du Moyen Âge *, http://hal.inria.fr/docs/00/62/41/87/PDF/Mare_britannicum_une_dA_nomination_de_la_espace_maritime_atlantique_des_cA_tes_ibA_riques_aux_A_les_britanniques_depuis_la_AntiquitA_jusqua_au_milieu_du_Moy.pdf 

Categoria:Freta internationalia
!
Categoria:Maria marginalia Oceani Atlantici
O

**O** ([] subs. indecl.) est quarta decima vel quinta decima littera abecedarii sive alphabeti Latini.

## Abbreviationes 
# **O.** (abbrev.) = Optimus, omnis.
# **O** (abbrev.) = Oxygenium.

* littera
* alphabetum

## Nexus externi 
* Michael Everson, *The Alphabets of Europe*

Categoria:Litterae abecedarii Latini
Categoria:Abbreviationes
Octo

[thumb|Octo [ovis|oves]]
**8** est numerus ante 9 et post 7. Eius factorizatio est 23.

## Nexus externus 
8
Categoria:Numeri naturales
Oxidum

(; verbum amalgamatum ab *oygeno* + *acido*), sive **oxydatum**, est compositum chemicum cum oxygeno.

Nomenclatura si duo vel multi atomi oxygeni sunt in formula:
* duo atomi: dioxidum 
* tres atomi: trioxidum
* quattuor atomi: tetroxidum
* quinque atomi: pentoxidum
* sex atomi: hexoxidum
* septem atomi: heptoxidum

Sunt multa oxida; exempli gratia:
* Aqua, H2O
* Carbonii dioxidum, CO2
* Carbonii monoxidum, CO
* Natrii oxidum, Na2O
* Nitrogenii dioxidum, NO2
* Sulphuris dioxidum, SO2
* Sulphuris trioxidum, SO3

* Ferri oxida
* Ozonum

## Notae 
Categoria:Oxida
Orthographia

(, acc. sive -am sive -an) seu  est ars recte scribendi. In scholis magistri discipulos orthographiam docent. Dictionaria utilia sunt, si quis orthographiam verborum ignorat. Orthographia linguarum per aetates saepe mutata est; itaque textus antiquos legere interdum difficile est. 

## Notae 
* Alphabetismum
* Breviographum
* Emendatio linguae
* Littera
* Vicipaedia:De orthographia

## Nexus externi
* Beda Venerabilis: de orthographia

Categoria:Ars grammatica
Categoria:Linguistica adhibita
Oxygenium

|}

, sive , (a Graeco ὀξύς 'acutus, acer, acidus' + γίγνομαι 'gigno', nam olim putabatur oxygenium proprium acidis esse), **O** abbreviatum, est octavum in systemate periodico elementum chemicum, in capite gregis 16 chalcogeniorum positum et in secunda periodo. Configuratio electronica 2s22p4.

Sunt oxygenii isotopia stabilia tria:
* 816O octo neutrona in nucleo habens. 99,8 partes centesimas oxygenii hoc isotopio constat. Quocirca massa atomica elementi 16 vulgo aestimatur.
* 817O novem neutrona in nucleo habens.
* 818O decem neutrona in nucleo habens.

Oxygenium est statu solito gas, liquidum sub 90,19 K fit, solidum sub 54,75 K.

Elementum purum in duabus formis stat: oxygenium O2 et ozonum O3 (Graece ὄζον "olens"), quod est valde venenosum.

Oxida sunt substantiae ex oxygenio et elemento alio factae, exempli gratia monoxidum carbonii CO, oxidum calcii CaO, oxidum ferri Fe2O3 et oxidum hydrogenii H2O, quod est aqua.

## De elemento naturali 
Elementum O est copiosissimum ex omnibus elementis in cortice telluris inventis et 23 centesima massae atmosphaerae nostrae praebet. Alterum gas in atmosphaera nostra abundans, azotum, paene iners est; econtra oxygenium libenter reagit quia duos electrones singulos in extremo orbe praebet. Omnes combustiones sunt oxidationes ac nisi per oxygenium animalia non respirarent. Gas atmosphaericus oxygenium e duobus atomis inter se duplici vinculo vinctis (O2) constat; nec colorem nec odorem nec saporem habet.

## De fabricatione industriali 
Oxygenium purum ex aere liquido per gradualem destillationem industrialiter extrahitur. Ingens quantitas oxygenii quotannis producitur quia in arte ferraria multum adhibetur sed etiam ad metallorum ferrumentationem (nam combustionem vehementiorem facit) et in medicina ad respirationis angustias medendas.

## In biologia 
Oxygenium in atmosphaera Telluris e photosynthesi plantarum et bacteriorum ortum est quae glucosum ex aqua et carbonii dioxido creando oxygenium reiciunt. In respiratione econtra intra animalium aut plantarum corpora inducitur O2  ubi consumitur in energia cellularum creanda. In mammalibus spiritu in pulmones ducitur unde sanguine ad omnes organismi cellulas distribuitur. Intra cellulam ad glucosum comburendum per phosphorylationem oxidativam consumitur. Ita cellula in mitochondriis energiam metabolismo necessariam sibi parit et CO2 in sanguinem reicit.

Pars quoque invenitur in multis compositis e quibus plantae et animalia constant ut aqua, aminoacida, carbohydrata, phosphata... Et in multis metabolitis ut acidum carbonicum...
[thumb|right|upright|[Atomus oxygenii depictus.]]

## Notae 
* Atmosphaera telluris
* 
* 
* Hypoxia (medicina)
* Photosynthesis
* Iosephus Priestley
* 

## Nexus externi 
Categoria:Elementa chemica
Categoria:Non metalla
!
Oxidum silicii

**Oxidum silicii,** vel **dioxidum silicii,** est substantia chemica, quae est oxidum semimetallici silicii. Formula est 2

Oxidum silicii crystallinum silica nominatur. Oxidum silicii etiam basis vitri est. In vitro amorphus est sicut liquor solidus. Silex etiam magna pars ex oxido silicii est. Sabulum sive harena in silica consistit.

Oxidum silicii amethystum, beryllum aquamarinum, turmalinum, et alias gemmas format, quae per oxida alia colorantur.

Categoria:Excipientes
Categoria:Materies refractoriae
Categoria:Oxida
Praeses

**Praeses**, vel Latinitate post Augustum etiam **praesidens**, est summus civitatum vel nonnullarum rerum publicarum magistratus, cuius munus et gradus dignitatis vocabulis *praesidium* et *praesidatus* significatur.

Latinitate classica, praeses, ratione etymi secundum Forcellini habita, est "qui sedet ante alium, atque adeo qui alium custodit ac tuetur." Itaque idem significare potest ac custos corporis. Item significat qui provinciam regit, de quo Macer in Digestis Iustiniani scripsit: "Praesidis nomen generale est eoque et proconsules et legati Caesaris et omnes provincias regentes, licet senatores sint, praesides appellantur: proconsulis appellatio specialis est."

## Index praesidum quibus nunc est auctoritas
* Abd al-Fattāḥ al-Sīsī (Aegyptus)
* Sahlework Zewde (Aethiopia)
* Ašraf Ġanī (Afgania)
* Cyrillus Ramaphosa (Africa Australis)
* Xaverius Milei (Argentina)
* Alexander Van der Bellen (Austria)
* Alexandra Mason (Barbata)
* Ludovicus Arce (Bolivia)
* Aloysius Ignatius Lula da Silva (Brasilia)
* Gabriel Boric (Chilia)
* Donaldus Trump (Civitates Foederatae Americae)
* Ioannes Duque (Columbia)
* Felix Tshisekedi (Res publica democratica Congensis)
* Mun Jaein (Respublica Coreae)
* Isaias Afwerki (Erythraea)
* Saulus Niinistö (Finnia)
* Emmanuel Macron (Francia)
* Franciscus Gualterius Steinmeier (Germania)
* Alexander Giammattei (Guatimalia)
* Catharina Sacellaropuli (Graecia)
* Michael Higgins (Hibernia)
* Ram Nath Kovind (India)
* Barham Ṣāliḥ (Iracum)
* Ebrahim Raisi (Irania)
* Sergius Mattarella (Italia)
* Claudia Sheinbaum (Mexicum)
* Mahometus Buhari (Nigeria)
* Arif Alvi (Pakistania)
* Rodericus Duterte (Philippinae)
* Carolus Nawrocki (Polonia)
* Marcellus Rebelo de Sousa (Portugallia)
* Nicolaus Dan (Romania)
* Vladimirus Putin (Russia)
* Xi Jinping (Res publica popularis Sinarum)
* Susanna Čaputová (Slovacia)
* Umar al-Bašīr (Sudania)
* Ahmed Hussein al-Sharaa (Syria)
* Recep Tayyip Erdoğan (Turcia)
* Vladimirus Zelens'kyj (Ucrania)
* Nicolaus Maduro (Venetiola)

## Index praesidum quibus aliquando erat auctoritas
* Anscharius Aloisius Scalfaro (Italia)
* Carolus Azelius Ciampi (Italia)
* Martinus Ahtisaari (Finnia)
* Item index praesidum Civitatum Foederatarum Americae et Categoria:Praesides Civitatum Foederatarum Americae (Civitates Foederatae Americae)
* Item Index praesidum foederalium Germaniae (Germania)
* Item Index praesidum Russiae et Categoria:Praesides Russiae (Russia)

*Caput civitatis
*Dictator
*Dux civitatis
*Gubernator
*Impedimentum
*Imperator
*Monarcha
*Potestas exsecutiva
*Praeses vicarius
*Primus minister
*Respublica praesidentialis
*Rex

## Nota
Categoria:Gubernatio
Categoria:Tituli
Civilitas

[thumb|[Plato et Aristoteles de rebus politicis multa scripserunt.]]

**Civilitas,** **polítice,**  **política** (-ae, *f*), **res**/**ars política**,, **res civiles**, **administratio reipublicae**/**civitatis**, est disciplina scientifica quae civitatis, iurum, rectionum, rerumque publicarum naturam investigat, regulas moresque civiles et systemata politica comparans. 

::Exempli causa, in hac scientia subiectum est civitas, [cuius] perfectio [est illa] optima respublica, ad quam ut ad scopum omnes contenderunt, [quibus] proprietates sunt ut consultare, causas discernere, iudicare, magistratus gerere, aliaque similia quae civitatem ornant et absolvunt. . . . Ita politicae est scientiae non solum optimam rempublicam describere, sed vires, leges, proprietates, aliaque cuncta quae omnibus conveniunt exacte demonstrare.—John Case, *Sphaera Civitatis* (1588), liber IV, caput I.

## Systemata politica seu formae rerum publicarum
* Anarchia
* Archivum
* Capitalismus
* Communismus
* Cosmopolitanismus
* Civitas popularis
* Civitas sui iuris
* Democratia
* Democratia socialis
* Dictatura
* Fascismus
* Geographia politica
* Imperialismus
* Liberalismus
* Maiestas (Ius constitutionale)
* Mundialisatio
* Nationalismus
* Meritocratia
* Oeconomia politica
* Philosophia politica
* πολις 
* Politica cibaria
* Politicus
* Regnum
* Res publica
* Scientia civilis
* Scientiae sociales
* Socialismus

## Notae
## Bibliographia
*Connolly, William E. 1981. *Appearance and Reality in Politics.* Cantabrigiae: Cambridge University Press.
*James, Paul, et Nevzat Soguk. 2014. *Global Political and Legal Governance.* Globalization and Politics, 1. Londinii: Publications.
*Ryan, Alan. 2012. *On Politics: A History of Political Thought from Herodotus to the Present.* Londinii: Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9364-6.

Categoria:Civilitas
!
Categoria:Res publica
Categoria:Scientia humana
Phoenix

[thumb|Phoenix in libro creaturarum mythologicarum illustrata a [Fredericus Iustinus Bertuch|F. I. Bertuch (1747 - 1822).]]

**Phoenix** ('-cis, *m* e Graeca ϕοῖνιξ -ικος) in mythologia est avis nobilis in Arabia vel Graeca vel Aegypta, auri fulgore circa colla, cetera purpureus, caeruleam roseis caudam pennis distinguentibus. Senescens se ipse odoribus et igni cremat iterum resurrecturus e cineribus. Post mortem, phoenix quincentis annis vivit deinde renatur a metempsychosi.
## Notae 
* Creatura fabularis
**De aevo phoenice*
* Simurgus
**Byōdō-in* - templum ubi pavillio Phoenicis stat.

## Nexus externi 
Categoria:Aves fictae
Categoria:Mythologia
Phoenices

thumb|Nexus commerciales Punici in aetate orientalizante.
**Phoenices** (sg. *Phoenix, -cis*; adj. *Punicus*) sive **Poeni** (ipsi se *Kenaani* vocantes) erant gens Antiqui Medii Orientis, qui ad orientalissima litora Maris Mediterranei urbes habebat, Tyrus, Sidon, et Byblus inter clarissimas. Verbum *Phoenices* significat *purpureos*, quia vestimenta purpurea mercabantur. 

Floruerunt Phoenices in Aetate Ferrea, ab saeculo XIII a.C.n. et 539 a.C.n.. Ob migrationes et nexus commerciales, cultura Punica et orientalis per Mediterraneum occidentalem difussa est, in motu aetas orientalizans vocatum. Deinde dicitur Phoenices ad Occidentem migraverunt; Colonia Punica Carthago in Africa maximi momenti erat. Aliae coloniae magnae Utica et Gadir erant. 

Phoenices nautae praeclari mercatoresque boni erant. Excellenti etiam arte naves aedificabant. Iter in Africam et Hispaniam fecerunt, sed nihil ostendit Phoenices in Britannia fuisse.

Et naves onerariae et naves bellicae magnae et clarae erant. Non modo erant triremes, quos et Graeci aedificabant, sed etiam quinquiremes. Vis celeritasque quinquiremium Carthaginensium magnae erant.

Phoenices etiam consonantibus scribere invenerunt et Graecis scribere docuerunt.

## Notae 
## Fontes antiqui 
 XVI.2.21-24
## Bibliographia 
* Patricia M. Bikai, Robert R. Stieglitz, Richard J. Clifford, "The Phoenicians: rich and glorious traders of the Levant" in *Archaeology vol. 43 (1990) pp. 22-30 JSTOR
* Nina Jidéjian, *Sidon through the ages*. Beryti: Dar al-Machreq, 1971
* Elizabeth Matisoo-Smith et al., "Ancient mitogenomes of Phoenicians from Sardinia and Lebanon: A story of settlement, integration, and female mobility" in *PLOS One* (10 Ianuarii 2018)
* Sabatino Moscati, ed., *The Phoenicians*. Mediolani: Bompiani, 1988 
* Donald R. Vance, "Literary Sources for the History of Palestine and Syria: The Phœnician Inscriptions" in *Biblical Archaeologist'' vol. 57 (1994) pp. 2-19 JSTOR

* Aetas orientalizans
* Emporia
* Lingua Phoenicia

## Nexus externi 
!
Categoria:Res Carthaginienses antiquae
Categoria:Phoenicia
Planeta

[thumb|200px|Planetae [Systema Solare|Systematis Solaris et Luna.]]
**Planeta** , olim **stella errans**, est corpus caeleste in spatio situm. Planetae propriam lucem non emittunt, et circum stellam sive Solem orbitam sequuntur. Difficile tamen est dictu quid exacte planeta sit.

Haec definitio, quae tantum ad planetas nostri Systematis Solaris pertinet, die 24 Augusti 2006 ab Unione Astronomica Internationali proposita est: planeta est corpus caeleste (a) quod circum quendam Solem movetur, (b) cuius pondus tam magnum sit ut formam plus minusve globatam habeat, (c) quod vicinitatem orbitae suae purgaverit. Secundum hanc definitionem, octo circum Solem Systematis Solaris nostri planetae moventur.

Huius definitionis causa alia corpora caelestia nunc planetulas appellare necesse est. Planetulae sunt corpora caelestia quae vicinitatem orbitae suae purgavisse non potuerunt. Secundum hanc definitionem quinque circum Solem Systematis Solaris nostri planetulae moventur.

Planetae extra Systema Solare circum alias stellas volventes planetae extrasolares appellari possunt.

## Planetae nostri systematis solaris 
* Mercurius
* Venus
* Tellus sive Terra
** Luna
* Mars
** Phobos (anno 1877 ab Asapho Hall inventa)
** Deimos (anno 1877 ab Asapho Hall inventa)
* Iuppiter
** Io
** Europa
** Ganymedes, luna maxima diametro systematis solaris.
** Callisto (totum illarum lunarum Iovis sunt inventae a Galileo Galileo anno 1609)
* Saturnus
** Ianus
** Mimas
** Enceladus
** Tethys
** Dione
** Rhea
** Titan
** Hyperion
** Iapetus
* Uranus
** Miranda
** Ariel 
** Umbriel
** Titania
** Oberon
* Neptunus
** Triton

## Planetulae 
* Ceres
* Eris
* Haumea
* Makemake
* Pluto (in Arizona anno 1931 a Percival Lowell inventa)
** Charon (inv. 1978)
** Hydra
** Nix
** S/2011 (134340) 1
* Fortasse et nonnulla alia corpora transneptuniana
* Nonnulli alii Asteroides

* Asteroides
* Cometes
* Leges Keplerianae
* Meteorites
* Meteoroides
* Planeta terrestris
* Plutoides
* *Stargate* (machina)
* Systema Solare
* Syzygia (astrologia)
* Syzygia (astrophysica)
* Theatrum planetarium

## Notae 

## Nexus externi 
* Adumbratio quae magnitudines planetarum, Solis, et aliarum stellarum comparat, apud www.co-intelligence.org
* International Astronomical Union, apud www.iau.org
* NASA Planet Quest – Exoplanet Exploration, apud planetquest.jpl.nasa.gov
* Photojournal NASA, apud photojournal.jpl.nasa.gov
* *Planetary Science Research Discoveries,* apud www.psrd.hawaii.edu
* "Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes," commentarius a Stern et Levinson vulgatus, apud www.boulder.swri.edu
* "The status of Pluto: A Clarification," apud www.iau.org.

*
Primates

**Primates** in zoologia sunt ordo mammalium, a Carolo Linnaeo anno 1758 statutus, ad quem *Homo* et alia genera simiiformium pertinent. Familias huius ordinis Hominidas, Pongidas, alias satis multas complectuntur.

## Classificatio 
* **Subordo** **Strepsirrhini**
** Superfamilia **Lorisoidea**
*** Galagidae
*** Lorisidae
*** Daubentonidae
*** Cheirogaleidae
** Superfamilia **Lemuroidea**
*** Megaladapidae
*** Lemuridae
** Superfamilia **Indrioidea**
*** Indridae
* **Subordo** Haplorrhini
** Infraordo Tarsiiformes
*** Tarsiidae
** Infraordo Simiiformes
*** Simia
** Parvordo Platyrrhini
*** Aotidae
*** Cebidae
*** Atelidae
*** Pitheciidae
**** Subfamilia Pitheciinae
**** Subfamilia Callicebinae
*** Callitrichidae
** Parvordo Catarrhini
*** Superfamilia Cercopithecoidea
**** Cercopithecidae
***** Subfamilia Cercopithecinae
****** Allenopithecus
****** Cercopithecus
****** Erythrocebus
****** Miopithecus
****** Cercocebus
****** Macaca
****** Mandrillus
****** Theropithecus
****** Papio (vide e.g. *Papio hamadryas*)
***** Subfamilia Colobinae
****** Nasalis
****** Presbytis
****** Procolobus
****** Pygathrix
****** Rhinopithecus
****** Semnopithecus
****** Trachypithecus
*** Superfamilia Hominoidea
**** Familia Hylobatidae
**** Familia Hominidae
***** Subfamilia Ponginae
****** Pongo
***** Subfamilia Homininae
****** Gorilla
****** Pan
****** Homo
******* Orrorin†
******* Ardipithecus†
******* Australopithecus†
******* Paranthropus†
******* Homo (habilis†, erectus†, floresiensis†, neanderthalensis†, sapiens)

## Notae 
## Bibliographia 
* Bonis, Louis de. 2004. *Vom Affen zum Menschen 1 & 2.* Spektrum Compact, 1. Heidelberg: Verlag Spektrum der Wissenschaft. ISBN 3-936278-70-9.
* Geissmann, Thomas. 2003. *Vergleichende Primatologie.* Berolini: Springer. ISBN 3-540-43645-6.
* Groves, Colin. 2001. *Primate Taxonomy.* Washingtoniae: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-872-X.
* Kemp, Thomas S. 2005. *The Origin and Evolution of Mammals.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-850761-5.
* Paul, Andreas. 1998. *Von Affen und Menschen.* Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. ISBN 3-534-13869-4.
* Swindler, Daris. 1998. *Introduction to the Primates.* University of Washington Press. ISBN 0-295-97704-3.

; De alimentatione
* David J. Chivers, Bernard A. Wood, Alan Bilsborough, edd., *Food Acquisition and Processing in Primates.* Novi Eboraci et Londini: Plenum Press, 1984. ISBN 0-306-41701-4
* Alex R. DeCasien, Scott A. Williams & James P. Higham, "Primate brain size is predicted by diet but not sociality" in *Nature Ecology & Evolution* vol. 1 no. 0112 (2017)
* R. S. Harris, ed., *Feeding and Nutrition of Nonhuman Primates*. Novi Eboraci: Academic Press, 1970
* Joseph E. Hawes, Carlos A. Peres, "Ecological correlates of trophic status and frugivory in neotropical primates" in *Oikos* (2013)
* Strier, Karen B. 2015. *Primate Behavioral Ecology*. Routledge. 

* Aegyptopithecus
* Primatomorpha

## Nexus externi 
!
Categoria:Taxa Linnaei
Categoria:Taxa 1758
Categoria:Ordines animalium
P

**P** ([]) est quinta decima vel sexta decima littera abecedarii sive alphabeti Latini.

## Usus et significationes 
# In chemia, **P** est symbolum phosphori
# In physica, **P** est symbolum pressionis
# In phonetica et phonologia, **p** est symbolum IPA consonantis mutae bilabialis surdae
# P (raro scriptum) = 400 (CCCC, quadringenti)
# P. (abbrev) = Publius

* littera
* alphabetum

## Nexus externi 
* Michael Everson, *The Alphabets of Europe*

Categoria:Litterae abecedarii Latini
Categoria:Abbreviationes
Pomponius Mela

[thumb|right|Mundus e descriptione Pomponii Melae a [Petrus Bertius|Petro Bertio pictus]]
**Pomponius Mela** fuit primus auctor operis Latine scripti de geographia. Nomen tantum et patria illius scriptoris nota sunt nobis: natus est *Tingenterae* aut *Cingenterae* in Baetica (provincia meridionali Hispaniae). 

Eum libros tres *De chorographia* (aut *De Situ Orbis*) circiter anno 43-44 scripsisse noscimus quod Mela imperatoris regnantis consilium expiditionis in Britanniam commemorat. Ille imperator paene certe est Claudius.

Hoc opus humanista Iosephus Antonius Gonsali de Salas Hispanice vertit anno 1644, praetendens se restituere antiquum textum a Pomponio Mela Hispanice scriptum. 

*  [formula Vicipaediae pro citationibus libri *De chorographia*]

## Bibliographia 
*  pp. 344-353

Categoria:Auctores Latini antiqui
Categoria:Scriptores Hispaniae antiquae
Categoria:Geographi Latini antiqui
Categoria:Mortui saeculo 1
Categoria:Nati saeculo 1 a.C.n. aut 1