Monacum

[thumb|[Ecclesia cathedralis]]
**Monacum** seu **Monachium** (Theodisce *München*; Bavarice *Minga*) est urbs et caput maxima terrae foederalis Bavariae. Urbs, cui erant habitantium  anno 2023, tertia est Germaniae omnis quo ad incolas pertinet, locum primum Berolino alterumque Hamburgo cedens.

Urbs medio saeculo duodecimo rite condita, sedes olim ducum et regum Bavariae, sedes (una cum Frisinga) archiepiscoporum Archidioecesis Monacensis et Frisingensis, universitatibus museisque ornata est. Quotannis mense Septembri exeunte per dies quattuordecim Octobralia habentur Germaniae maxima et celeberrima. Maiora sunt quam solemnia Canstadii popularia, quae ipsae quoque a fine mensis Septembris usque ad mensem Octobrem habentur.

## Historia 
[thumb|upright=1.25|Forum Marianum urbis Monaci (*Der Marckt zu München*, hodie *Marienplatz*) anno fere [1642 excussum (Matthaeus Merian, *Topographia Germaniae*).]]
Primum die 14 Iunii 1158 Monacum commemoratur sub nomine "forum apud Munichen" ("forum apud monachos"). Quo anno, oppido a duce Henrico Leone nuper condito, imperator Fridericus Barbarossa diplomate Augustae Videlicorum dato nundinas et vectigalia decrevit. Sedes facta est ducum Bavariae ab anno 1255, residentia imperialis ab anno 1328, Bavariae caput ab anno 1506.

### Historia recentior 
Mense Maio 1992, aeroportus Monacum "Franciscus Iosephus Strauß" apertus est, eodem tempore clausus est pristinus aeroportus Monacum Riem (*Messestadt Riem*) eisdemque locis centrum expositionis Monaci erectum est.

## Geographia 
Monacum est caput provinciae, quarum in Bavaria sunt septem. Inter metropoles Germaniae maximam densitatem incolarum habet.

Editissimus urbis locus est Mons Warnberg, cuius culmen 579 metra super mare est; infimus Schwarzhölzl, in Feldmochingo, parte urbis boreali, situs, qui locus 482 metra super mare iacet.

Isara flumen 13.7 chiliometra per terram urbis ex occidente australi in orientem borealem fluit. Insula musei, in qua Museum Germanicum est, atque proxima Insula Pratina sunt insulae celebratae fluminis. Districtus multos lacus magnos habet, qui sunt Lacus Ammeris, Lacus Wörthis, atque Lacus Starnbergensis. Aquae fluentes aliae sunt flumen Wuermum (Germanice *Würm*), qui ex Lacu Starnbergensi veniens per urbem occidentalem fluit, Rivus Hachingensis (*Hachinger Bach*), qui ad Perlachum territorium urbis init et in boreale Novi Perlachi perit, multa brachia Isarae, quae rivuli urbani Monacenses (*Münchner Stadtbäche*) dicuntur.

## Cultura 
thumb|upright=1.25|Maria Monacensis.
Universitas Monacensis satis antiqua a principio anno 1472, ducatu in complures partes diviso, Ingolstadii, non Monaci, a duce Ludovico IX condita, anno 1800 a principe electore Maximiliano IV Iosepho Landishutam remota est. Ad horum principum honorem "Ludovico-Maximilianea" cognominatur. Denuo anno 1826 a rege Ludovico I Monacum constituta est. Universitas Technica Monacensis anno 1868 condita est.

Musea:
* Pinacotheca Vetus
* Pinacotheca Nova  
* Pinacotheca modernorum
* Museum nationale Bavaricum
* Museum Brandhorst
* Glyptotheca (collectio artificiorum Graecorum et Romanorum) 
* Collectus Antiquitatum (e praehistoria et medio aevo priore) 
* Museum Witt (conlectio papilionum maxima orbis terrarum)
* Museum quinque continentium (theodisce *Museum Fünf Kontinente*, prius *Völkerkundemuseum*)
* Bibliotheca publica Bavarica inter divitissimas Europae omnis reputatur.
* Hortus botanicus Monacensis Nymphopolitanus

Urbs praeterea est notissima propter theatra et greges musicorum. *Kammerspiele* et *Residenztheater* sunt - illud urbanum, hoc publicum - theatra ludorum scaenicorum. *Bayerische Staatsoper* in *Theatro Nationali* operis et ballationibus, *Staatstheater am Gärtnerplatz* operettis et musical et ballationibus dedicatum est. Quotannis *Münchner Opernfestspiele* mensibus Iunio et Iulio habitae multos homines operarum amantes invitant et adlectant. Greges musicorum, velut *Bayerisches Staatsorchester* et *Münchner Philharmoniker* et *Münchner Rundfunkorchester* in totius orbis terrarum scaenas solent prodire.

## Res oeconomicae 
Domus editoria C. Bertelsmann Verlag hic est ex anno 1972.

## Instrumenta divulgationis 
Urbi Monaco loco instrumentorum divulgationis maius momentum est. Post Novum Eboracum numerus sedum domuum editoriarum Monaci secundus maximus orbis terrarum est.

## Commeatus 
[thumb|[Transviaria raeda alba caeruleaque ferriviae stratariae.]]
Aeroportus Monacum (Codex IATA: MUC) 29 km ab urbis media Monaci abest, secundus maximus aeropoertuum Germaniae est. Connexus est aeroportus cum urbe per autovia A92 et per tramina S, lineas S1 et S8.

### Ferriviae 
Ferrivia subterranea metropolitana Monacensis (vulgo *U-Bahn*) omni die plurimos homines transvehit.

## Clima 
Urbi Monaco clima est "oceanicum" per enumerationem Köppen–Geiger, temperatura aëris media mense Ianuario 0.3° atque mense Iulio 19.4°, totius anni 9.7°, minima inter −3.7° et +12.3°, maxima inter 2.7° et 23.1°; pluviis mense Februario ad 46 mm tantum, mense Iulio 122 mm, per annum totum non minus quam 946 mm elevatis; diebus pluviosis per annum totum fere 129 accidentibus; humiditate relativa inter mensuras 55 centesimas mensibus Maio et Iulio et 81 centesimas mense Decembri, horis solis fulgentis mense Decembri 59, mense Iulio 238, per annum totum 1&nbsp;777 repertis.

## Incolae notabiles 
* Aloisius Niederalt, politicus et sodalis CSU, hic mortuus 2004
* Antonius Hofreiter, rerum politicarum peritus factionis Viridum, hic natus 1970
* Basilius Leontief, oeconomicus, hic anno 1905 natus
* Bernhardus Stempfle, ordinis Sancti Hieronymi, theologus, scriptor, hic anno 1934 mortuus
* Ericus Emminger, sodalis primo factionis Centri, deinde Factionis Popularis Bavaricae, hic anno 1951 mortuus
* Ernestus Grassi philosophus, hic mortuus 1991 
* Ernestus Röhm, politicus Nazista, hic anno 1887 natus, 1934 mortuus
* Fridericus Neumayer, politicus, hic mortuus 1973 
* Guillelmus de Ockham, philosophus, hic anno 1349 mortuus
* Henricus Himmler, politicus Nazista, hic anno 1900 natus
* Ioannes Robertus Becher, poeta et politicus, hic anno 1891 natus
* Ioannes Schuberth, politicus, hic mortuus 1976
* Ioannes Singhammer, rerum politicarum peritus factionis CSU, natus 1953
* Iustus de Liebig, chemicus, hic anno 1873 mortuus
* Maximilianus Weber sociologus, hic anno 1920 mortuus
* Nicolaus Barthel, rerum politicarum peritus factionis SPD, natus 1955
* Osvaldus Spengler eruditus, hic anno 1936 mortuus
* Philippus Plein, sumptuosorum vestium factor
* Ricardus Jaeger, politicus et sodalis CSU, hic mortuus 1998

## Notae 
* Alumni Universitatis Monacensis
* 428 Monachia

## Nexus externi 
*Bishop, Jordan. 2018. Munich Named The Most Livable City In The World. *Forbes,* 25 Iunii. [interretialis.](https://www.forbes.com/sites/bishopjordan/2018/06/25/monocle-most-livable-city-quality-life-survey-2018-munich/#5e1cb4886153 Textus)



Categoria:Urbes milies milium incolarum
Categoria:Urbes olim capitales