open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koton

Stoff difresus a dyv a-dro dhe hasennow an plans koton (*[[Gossypium]]*) yw **Koton**. Usys yw dhe wul neusennow pannweyth. Kodh yw, ha gwrys yw y fibrow dre vras a cellulos. An fibrow yw hir ha tanow, kepar ha gols. Wosa kuntel an fibrow dhyworth an kodhow (gelwys bombas), dre'n argerdh "jynnya", y hyllir aga nedha dhe wul neus koton. Gwrys yw an neus wosa henna dhe bannweyth. Usys yw an pannweyth dhe wul dillas rag tus ha lies tra aral. Tus a wisk dillas koton yn fenowgh, yn arbennik dres kewer domm. Dell yw usys, lystennow yw gwrys a goton. An ger "koton" a dheu dhyworth a'n Arabek *(al) qutn* قُطْن. 

An brassa rann a goton tevys y'n bys a dheu dhyworth trevasow tevys war voslannow koton. Tevys yw koton yn Afrika, Asi, Europa, Ostrali hag Amerika. Koton a wra sugna 24-27% a'y boos y honan yn dowr (pur sugnek yw). 

Koton (*Gossypium*) yw esel a'n teylu malowen, owth askorra bleujennow fin ha teg. Eseli erel a'n keth teylu yw malow lowarth (Sowsnek - *hollyhocks*) ha kowrvalow (*hibiscus*). An fibrow koton a furv a-derdro an hasennow. An fibrow a weres an has dhe waya pellderow hir war an gwyns may hallo an plansow tevi pell dhe ves. Tus a-varr a dhiskudhas bos an fibrow medhel mannbluvek pur wiw rag askorra pannweyth. I a dhallathas tevi an plans, owth usya dewis kreftus dhe askorra varyansow moy mannbluvek, es aga nedha.

Koton yw onan a'n fibrow kottha tevys hwath war vargenyow tir. Hendhyskonydhyon re dhiskudhas dustuni a goton tevys nans yw 7,000 bledhen. Ynwedh koton yw onan a'n fibrow naturel moyha usys hedhyw, gans konsumyoryon ow kwiska ha gul devnydh a goton yn pub tyller. Milvilyow a erewi yw usys rag tevi koton a-dreus an bys. 

Wosa trevasa, res yw kribas an koton rag remova an hasennow. Argerdh hir o hemma kyns an Hweldro Dhiwysyansek pan veu devisys an jynn koton a dhigelm an hasennow dhyworth an fibrow ha'ga kribas rag nedha. Nyns yw neusen goton sengel krev vytholl, mes pan vo lies neusen nedhys warbarth, i a furv neus krev ha leven a yll bos gwiys ha liwys. 

## Sortow a bannweyth koton
Lies pannweyth yw gwrys saw a goton, mes erel yw gwrys a gemyskans a goton ha fibrow erel kepar ha polyester.

* Kambrig: ottomma onan a'n sortow moyha tew a bannweyth, usys yn istorek rag askorra krysow hwel ha pluvogow.
* Denim: pannweyth koton krev gwiys gans effeyth asennow krowslinel. Usys yw rag gul jins, jerkyns hag erel. 
* Pali: onan a'y nasow moyha apert yw an kerdyn keslinek. Usys yw rag askorra lavrogow, jerkyns hag erel. 
* Gwlanen: pannweyth gwias plen gans nappa war onan po dew du. Usys yw rag lavrogow dell yw usys. 
* Pann Mosul: pannweyth plen treussplanadow gwiys usys dhe afina fenestri ha dillas benenes, kepar ha lienyow konna. 
* Gwias Ejypek: koton medhel ha sugnek a gwalita pur dha, usys rag towellow ha dillas gweli. 
* Flanelet: gwias medhel usys dhe wul dillas nos ha dillas gweli. 

### Chif gwlasow askorra
Bewdeknologieth

**Bewdeknologieth** yw teknologieth a us organedhow byw. Bewdeknologieth yw usys dre vras yn ammeth, godhonieth boos, ha medhegneth. Yn bewdeknologieth, organedhow byw yw usys dhe wul kymygow hag askorrasow dhe les, po rag performya oberen dhiwysyansel. 
## Ensamplow
Ensampel a vewdeknologieth yw devnydh an dasoberans bragesi yn burm dhe wul korev ha diwosow lasek erel. Ensampel aral yw an devnydh a garbon dewoksid askorrys gans burm dhe weres drehevyans bara.  
## Usadow
Usys yw an ger bewdeknologieth dhe gampolla teknologieth ynjynorieth genynnek y'n 21ns kansvledhen. Byttegyns, an term yw usys rag lies fordh a janjya organedhow bewoniethel rag edhommow denses. Y tallathas gans treylvaow plansow teythyek dhe drevasow boos gwellheys dre dhewisyans kreftus ha krowsegyans. Bewynjynorieth yw an wodhonieth mayth yw selys pub ombrofyans bewdeknologiethel warnedhi. Gans displegyans fordhow nowydh ha teknegow arnowydh, diwysyansow bewdeknologieth hengovek re dhallathas gwellhe kwalita aga askorrasow ha moghhe askorruster aga systemow.     

Possybyl yw klonya (an argerdh a dhewblekhe organedhow) drefen bewdeknologieth. Lies den a breder nag yw hemma ewn yn fas hag erel ow prederi y halsa assoylya lies dises. Y hyllir usya bewdeknologieth dhe assoylya lies kudyn kepar hag effeythadowder askorras ha lehe tommheans ollvysel.
Nanoteknologieth

Rann a wodhonieth weythresek ha teknologieth yw **nanoteknologieth** po **nanogodhonieth**.  I a omvysk rewlya mater war radhva atomek po molekulennek, dell yw usys 100 nanometer po le, hag askorra devisyow ha stoffow a'n mynsow na. 

### Stoffow nanoteknolegieth
Possybyl yw lower a stoffow nowydh lemmyn drefen an deknolegieth ma dhe allos askorra stoffow dhyworth atomow. Usys yns i yn yeynellow po yn stifellansow gortheginek drefen i dhe ladha bakteria, fongow ha virusow. Moy ages henna, y hyllir gul devnydh anedha yn eli howl po gul gweder a yll glanhe y honan. An perthyglow yn eli howl a lett dewynnow ughvioled rag kisya kellow an kneus ha kawsya kanker. Usys yw TiO2 ha ZnO drefen i dhe sugna ha dastewynna golow ughvioled, ha drefen aga bos treussplanadow ha tennvosek dhe dhevnydhyoryon. Settys yw nivel a berthyglow TiO2) myns nano-radhva war weder omlanhe - an re ma yw dowrfobek (gorthdhowr). An mostedhes a dhral yn golow an howl ha golghys yw dhe ves gans dowr glaw. 

### Peryllon Nanoteknologieth
Stoffow gradhva nano yw usys hedhyw wosa arbrovow dhe surhe aga bos saw rag devnydhyoryon ha'n kerghynnedh. Byttegyns, ny wodhyen hwath pyth yw an effeythyow hirdermyn. 

Drefen bos perthglow nano mar vyghan ha skav, y hyllons gwaya y'n ayrgylgh hag avonow. Y'n diwedh y hyllons drehedhes an korf.
Kelvin

Unses elvennow an  Kevreyth Keswlasek Unsesow yw an **kelvin** (arwodh: **K**), usys dhe vusura tempredh. Henwys yw dhe enora an fysegydh William Thomson, Arlodh Kelvin. Haval yw dhe'n radhva Celsius awos bos 1 kelvin haval dhe 1 gradh Celsius. Mes dyffrans dhe radhva Celsius, an niver lyha possybyl war an radhva Kelvin yw "0&nbsp;K" (mann&nbsp;K). Hanow an tempredh ma yw "mann absolut". Ottomma an tempredh le ma nag eus nerth krennus (tommder) owth eksistya y'n perthyglow. 

Drefen hemma, res yw dhywgh keworra 273.15 dhe'n tempredh Kelvin rag kavos an niver war radhva Celsius.
Watt

Unses y'n Kevreyth Keswlasek Unsesow usys gans godhonydhyon yw an **Watt** dynotys gans an arwodh W. An hanow a dheu dhyworth hanow an ynjynor albanek James Watt (1736–1819). An unses ma a vusur treylyans nerth, styrys avel unn joule an eylen.

## Styr
Yn termow mekanek pur, unn watt yw gradhva an ober gwrys pan vo tooth taklen gwithys war unn meter an eylen erbynn nerth a unn newton a'n tu aral.

:\mathrm{W = \frac{J}{s} = \frac{N\cdot m}{s} = \frac{kg\cdot m^2}{s^3}}

Yn termow elektrotennvenek, byttegyns, unn watt yw kevradh an ober gwrys pan vo fros unn amp (A) a res dre dhyffrans galladow tredanel a unn volt (V).

:\mathrm{W = V A}

Y hyllir diskudha dew unses treylyans aral rag an watt dre usya an gehavalen a-ugh dhyworth Reyth Ohm. 

:\mathrm{W = \frac{V^2}{\Omega} = A^2\Omega}

## Megawatt
Unn vilvil (106) watt yw Megawat. Y hyll gweythva veur po stock rannjiow usya unn megawatt war dredan.

An unses Kevreyth Keswlasek Unsesow (SI) dhe vusura sprallansedh tredanel yw an **Ohm** Ω.
Fugieth

**Fugieth** po **fuglien** yw hwedhel nag yw selys war fethow yn kowal. Chif porpas an hwedhel yw didhan, herwydh usadow, kyn hallo bos dhe'n awtour amkanyon erel ynwedh. Y hyll bos skrifys po lennys (kowsys). Rag ensampel, y krysir hwedhlow kepar ha Tristan hag Isolt ha Peder Skorren an Mabinogi dhe dhalleth avel hwedhlow kowsys, ha bos treylyes wosa henna, kyn na wrello breusysi ha skolhegyon akordya p'eur feu henna.

Yn mysk elvennow posek fuglien yma kemeryansow, plot (po towl an hwedhel) ha tyller. Kevys yw niver a sortow dyffrans a fuglien skrifys; an re moyha kemmyn yw an romans ha'n hwedhel berr. Y hyllir klassa fuglien herwydh gis, rag ensampel fugieth skiensel. 

Dell yw usys, yma fugieth yn furv yeth plen awenek. 

Istori fugieth yw mar hir ha lien y honan. Y tybir dell yw an kynsa romans skrifys *[[Satyricon]]* dhyworth oos an Emperoureth Romanek. Prederys yw bos elvennow fugiethel yn hwedhlow Homer, an *Iliad* hag *Odyssey*.

Yn Kernewek, lies hwedhel berr re beu skrifys gans Jowann Richards, ha lies romans klassek treylyes gans Nicholas Williams. 

## Gweller ynwedh
*Rol a novelow yn Kernewek herwydh bledhen ha lytherennek
*Lien Kernowek
Jornalieth

**Jornalieth** yw furv a skrif. Hi a gomprehend skrifa rag paperyow nowodhow, towlennow nowodhow dre bellwolok, towlennow nowodhow dre radyo, gwiasvaow ha lyvrow termyn nowodhow. 

Yma lies soodh nowodhow ha kedhlow dyffrans y'n mes jornalieth, kepar ha derivador nowodhow, 'ankor' nowodhow pellwolok, skrifer, golegydh, isgolegydh, lymner ha skeusenner. . Tus a ober yn sodhow jornalieth yw gelwys jornalysi. 

Sodhow jornalieth a gevrann elvennow kemmyn, ow komprehendya pennrewlys gwiryonedh, kewerder, fowt a ragvreus, objetuster, ewnhynseth hag akontyadowder poblek. 

## Jornalysi Kernewek
*Robert Walling
Hammurabi

Hweghves myghtern Babylon o **Hammurabi** (c. 1795 KOK – 1750 CC). Akkadek yw an furv a'y hanow, dhyworth an Amorek *ˤAmmurāpi*. Ev a fondyas emperoureth Babylon, ow kwaynya kevres a dryghow erbynn myghternethow erel Mesopotami. Erbynn diwedh y oos, ev o arlodh oll Mesopotami. 

Ev yw moyha a vri drefen Lagha Hammurabi, onan a'n ensamplow a-varra yn istori a rewlys skrifys. Diskudhys vons yn 1901, skrifys war legh men, moy ages hwegh troos-hys y ughelder, yn Susa le may feu ledrys gans an Elamitow. Lemmyn, gwithys yw yn Gwithti an Louvre, Paris.
Penicillin

**Penicillin** yw bagas a gorthviotigow usys dhe dhyghtya klevesyansow kemmyn. Ev o onan a'n re kynsa diskudhys, owth oberi yn ta erbynn staphylococci ha streptococci. Lies sort a vakteria re dhisplegyas defens erbynn gorthviotigow. Res yw dhe gymygydhyon chanjya rann a'y gesweyth rag gwitha y dhefens erbynn an bakteria. 

Diskudhys veu penicillin gans an godhonydh albanek Syr Alexander Fleming yn 1928, mes ny veu routh-askorrys bys dhe 1940. Askorrys yw an gorthviotig yn naturel gans fong a'n kinda *Penicillium*. Erbynn lemmyn yma bagas leun a worthviotigow derivys dhyworth *Penicillium* ow komprehendya penicillin G, procaine penicillin, benzathine penicillin, ha penicillin V.

Penicillin yw usys treweythyow dhe dhyghtya pockys Frynk, fagel kilwagrennow po tonsillitis, fagel ympynnyon po meningitis, niwmonia ha disesys erel maga ta. Usys veu yn kynsa yn efan dres Nessa Bresel an Bys. 

Diskudhys veu penicillin pan wrug Fleming merkya kosk a lettya bakteria rag tevi yn lester petri. An godhonydh ostralek Howard Walter Florey a dreylyas an kosk penicillin dhe vedhegneth. Warbarth ha godhonydh aral, Ernst Boris Chain, Fleming ha Florey a gavas an Pewas Nobel rag Medhegieth yn 1945.

Nebes tus a's teves allergedh dhe benicillin. Arwodhyow a gomprehend penn-dro, skit po brygh. Namenowgh, perthyoryon a's teves allergedh a dhispleg terthen, hwyja po kavos brygh kneus sevur. Drefen y vos gorthviotig, penicillin yw an moyha kemmyn skila a dhasoberyon allergek dhe dhrogg. Usys yns i yn klavjiow. 

## Synthesis kowal
An kymygydh John C. Sheehan yn Fondyans Teknegieth Massachusetts (MIT) a askorras an synthesis kymygiethel kynsa a benicillin yn 1957.

Restren:Penicillin_bioreactor.jpg|Bragesydh usys dhe askorra kosk penicillin yn 1957
Restren:Professor_Dorothy_Hodgkin.jpg|Dorothy Hodgkin a dhiskudhas kesweyth penicillin yn 1945
Restren:PenicillinPSAedit.jpg|Routh-askorrys veu penicillin erbynn 1944
Restren:Howard_Walter_Florey_1945.jpg|Howard Florey
Restren:Synthetic_Production_of_Penicillin_TR1468.jpg|Alexander Fleming
Hanow (gramasek)

**Hanow** yw an ger usys rag nebonan po neppyth orth y gampolla. Yn gramasek, rann lavar yw a omhevel ha ger mell diblans po andhiblans ha hanow gwann gwiw. 

## An Kernewek

### Henwyn pythek ha anpythek
**Henwyn pythek** a gampoll pythow gweladow.; lyver, ki, ha myrgh, ha **henwyn anpythek** ow tiskrifa pythow anweladow; hireth, tekter, ha tristys. 

### Henwyn kemmyn ha komparek
Usys yw an term **henwyn kemmyn** rag henwyn pythek po anpythek nag yw arbennik, kepar ha mos, kan ha yeth, ha'n term **henwyn komparek** a gampoll henwyn pythek po anpythek arbennik kepar ha pobel, tylleryow, servisyow ha fondyansow. Skrifys yns i gans lytheren vras dhe notya an arbennekter, kepar ha Pyran, Kernow, Servis Kenedhlek an Yeghes, hag Agan Tavas. 

Dell yw usys, usys yw lytherennow bras rag henwyn brand mes posek yw dhe berthi kov nag yw pub hanow komparek hanow brand, ha nag yw pub brand hanow komparek.  

### Reydhedh henwyn
Y'n Kernewek, kepar ha yethow keltek erel, henwyn yw gorow po benow. Yn nebes achesonyow, an reydhedh a yll varya rag niver a skilaow, kepar ha chanj dres termyn po chanj herwydh rannyeth. 

### Raghenwyn
Usys yw raghenwyn dhe wari rann henwyn yn lavar, dell yw usys dhe ri poslevwar neppyth po dhe avoydya dasleverel henwyn.
Nikotin

Alkaloyd  yw **nikotin** kevys y'n teylu plansow *Solanum*, usi a rann poos, yn 0.6 - 3.0% a dobacko. Ev a ober avel kymygyn gwenonek; drefen hemma, usys veu nikotin yn pryvladhoryon y'n termyn eus passyes. Kevys yw yn mynsow byghan yn plansow erel, kepar ha plans oy hag aval kerensa. 

Yn keskreunansow isel (yn kresek y hwra cigarik rydhhe a-dro dhe 1&nbsp;mg a nikotin yth yw kemerys gans an korf), nikotin a ober avel kentrynner yn bronnviles, hag ottomma an chif gnas a herdh person bos keth dhe dobacko. Herwydh Kowethyans Amerikanek an Golon kethneth dhe nikotin yw onan a'n kethnethow kalessa dhe'y fetha, ha'n gnasow farmakologyl hag omdhegyansel a dhiskwedh bos sevel orth kemeres tobacko haval dhe sevel orth heroin ha kokayn. Dalgh nikotin yn cigarigow re ynkressyas tamm ha tamm dres an bledhynnyow, ha unn studhyans a dhiskudhas bos ynkressyans bledhynnyek kresek a 1.6% ynter 1998 ha 2005. 

Hanow nikotin a dheu dhyworth Jean Nicot, kannas Pow Frynk yn Portyngal. Ev a dhanvonnas hasennow tobacko dhe Baris rag dielvennans. 

Restren:Nicotine skeletal.svg|Kesweyth nikotin
Restren:Nicotine.qutemol.png|Semlant molekulen nikotin
Hwedhel berr

Fugieth awenek yn furv yeth plen nebes berr yw **hwedhel berr**. Berra ages romans yns i mes aga hys a yll varya dhyworth nebes paragrafow dhe dhegow a folennow. . Wosa an romans, an hwedhel berr yw onan a'n furvow liennek gwella gerys. 

Kales yw definya hwedhel berr yn finek, mes yma dhodho lies gnas arbennik avel furv liennek. 
# Usys yw an hwedhel berr dhe greuni war unn wedh an hwedhel po kemeryans ha'y hwithra gans rach. 
# Strothys yw an gwel dell yw usys, ha'n towl yw moy sempel a lower ages towl romans. 
# Y terrir pubtra nag yw a vri dhe'n hwedhel. 
# Y tal bos ober gorfennys ynno y honan.

Gerys da yw an hwedhel berr yn lien Kernewek. Yn-mysk an awtours re skrifas an niver moyha a hwedhlow berr, yma Jowann Richards, Caradar ha Myghal Palmer.
Mike an Yar Dhibenn

**Mike an Yar Dhibenn** (1945–1947) o  gorow hag a vewas etek mis wosa y benn dhe vos treghys dhe-ves. Wosa kelli y benn, Mike a dheuth ha bos geryes da yn kenedhlek bys dh'y vernans yn mis Meurth 1947.
Godzilla

***Godzilla*** (ゴジラ, *Gojira*) yw fylm fugieth skiensel nihonek dyllys yn 1954. Kevarwodhys veu gans . An kynsa a lies fylm *kaiju* o. An fylm yw a-dro dhe Godzilla, euthvil kowrek treylys, usi ow proweghi Nihon.
Pornainen

**Pornainen** (Swedek: *Borgnäs*) yw sita yn Pow Finn. Yn 2010, poblans an sita o 5,107.

An sita a veu fondys yn 1869.

## Gwiasva
* www.pornainen.fi
Everything Everywhere All at Once

***Everything Everywhere All at Once*** (Kernewek: ***Puptra pub le oll an termyn***) yw fylm komedi-drama amerikanek 2022, skrifys ha kevarwodhys gans Daniel Kwan ha Daniel Scheinert. Ev a apper Michelle Yeoh, Stephanie Hsu, Ke Huy Quan, Jenny Slate, Harry Shum Jr., James Hong, ha Jamie Lee Curtis.

An fylm re waynyas lies pewas, ow komprehendya seyth orth Pewasow Akademi: Fylm Gwella, Kevarwodher Gwella, Gwariores Gwella (rag Yeoh), Gwarier Skodhus Gwella (rag Quan), Gwariores Skodhus Gwella (rag Curtis), Gwari Skrin Derowel Gwella, ha Penskrifa Fylm Gwella.

## Devynnow
Pewasow Akademi

An **Pewasow Akademi**, moy aswonys avel an **Oscars**, yw an solempnita Holywood ha'n pewasow gwaynys ena. An Pewasow yw enora merit artek ha teknogel y'n diwysyans fylm ha yw gwelys avel an pewasow moyha posek ha rowethek y'n Statys Unys ha'n bys. An solempnita moyha a-dhiwedhes o an 97a Pewasow Akademi, grontys yn mis Meurth 2025.

## 96a Pewasow Akademi
An 96a Pewasow Akademi a veu grontys yn mis Meurth 2024 rag fylmow yn 2023:

## 95a Pewasow Akademi
An 95a Pewasow Akademi a veu grontys yn mis Meurth 2023 rag fylmow yn 2022:

## Devynnow
Lanjeth

Tre byghan y'n pow pri Kernewek yw **Lanjeth** (war'n mappa Kernewek: Nansyergh), yntra Sen Austel ha Sen Stephens. War'n woon dhe'n wogledh yma poll pri bras, Poldhu y hanow (Blackpool yn sowsnek). Y'n termyn eus passyes yth esa nebes syghva ena: dhe Crugwallins, Burngullow hag erel. Ogas ha Burngullow yma fordh dhybarth a'n hynshorn Truru-Sen Austel ha'n re Burngullow - Parkandillack. Yth esa ynwedh skol, lytherva (yn gwerthti) ha chapel methodek. Hwath yma hel an dre, mes yn termyn eus passyes yn drehevyans aral. Yn ogas yw an drevow Sen Stephens, Foxhole, Trewoon, Sticker ha Coombe. An fordh A3058 a dremen dres an dre. Yma parl-kerri ha pastellow.
Pidgin Dhelaware

**Pidgin Dhelaware** yw an yeth bidgin yth veu kewsys yn Jersi Nowydh,  Delaware ha Evrek Nowydh York y'n Statis Unis.
William Murdoch

**William Murdoch**  (treweythyow Murdock) (21ens a vis Est 1754 – 15ves a vis Du 1839) a veu genys yn Alban.  Ev o kymgydh ha deviser hag ynjiner jynnweythor.
Cliff Manor

**Cliff Manor** yw chi John Boson yn Lulyn, Kernow.

## Istori an Chi
Drehevys veu an chi yn 1700 gans marchont pysk golusek John Boson.
Pali

**[[:en:Satin|Pali]]** yw gwias smodh, splann ha lentrus.  Nyns yw **[[:en:Satin|pali]]** duryadow ha es y gachya martesen.
As Aventuras de Gui & Estopa

***As Aventuras de Gui & Estopa*** yw kevres pellwolok bywhes brasilek gwrys gans Mariana Caltabiano rag Cartoon Network.
Yamá

**Yamá** (ynwedh **Pidgin** **Vobilian**, **Yeth Genwerth** **Chickasaw–Choctaw**) yw an yeth bidgin yth veu kewsys a-hys arvor morblek an Statys Unys.
Konteth Franklin

**Konteth Franklin** a ell bos:
*Konteth Franklin, Pennsylvani
*Konteth Franklin, Virjynni
## Gwelewgh keffrys
* Franklin
Saint John

**Saint John** a ell bos:
*Saint John, Barbados
*Saint John, Dominika
*Saint John, Grenayd
## Gwelewgh keffrys
*John
*Johann
*Jowan
Saint Andrew

**Saint Andrew** a ell bos:
*Saint Andrew, Barbados
*Saint Andrew, Dominika
*Saint Andrew, Grenayd
## Gwelewgh keffrys
* Andrew
Saint Joseph

**Saint Joseph** a ell bos:
*Saint Joseph, Barbados
*Saint Joseph, Dominika
## Gwelewgh keffrys
* Joseph
* José
Nick

**Nick** a ell bos:
*Nick Clegg
*Nick Darke
*Nick Griffin
*Nick Timothy
## Gwelewgh keffrys
* Nicolas
* Nicola
* Nicholas
Tim

**Tim** yw hanow gourel, kemmyn yn lies powyow. Ev a yll bos:
*Tim Berners-Lee (genys 1955), ynjynor ha fondyer an gwi bysefan
*Tim Farron (genys 1970), politeger an Ruvaneth Unys and ledyer kyns an Weriniethoryon Livrel
*Tim Kaine (genys 1958), politeger an Statys Unys
*Tim Saunders (genys 1952), bardh Kernewek
## Gwelewgh keffrys
* Timothy
Samuel

**Samuel** a ell bos:
*Samuel Morse
*Samuel Beckett
*Samuel Richardson
*Samuel Johnson
*Samuel Prideaux Tregelles
*Samuel Taylor Coleridge
## Gwelewgh keffrys
*Sam
Boris

**Boris** yw hanow gourel. Ev a ell bos:
*Boris Johnson (genys 1964), politeger ha Pennmenyster kyns an Ruvaneth Unys
*Boris Pasternak (1890–1960), prydydh, romanser, komposydh ha treylyer russek
*Boris Yeltsin (1931–2007), politeger sovietek ha russek
Francis

**Francis** a ell bos:
*Francis a Assisi
*Francis Cargeeg
*Francis Stuart
## Gwelewgh keffrys
* Frank
* François
François

**François** a ell bos:
*François Fillon
*François Hollande
*François Mitterrand
*François Truffaut
## Gwelewgh keffrys
* Frank
* Francis
* Franz
Ian

**Ian** a ell bos:
*Ian Blackford
*Ian Lavender
*Ian McDiarmid
*Ian McEwan
*Ian Paisley
## Gwelewgh keffrys
* Jowan
* John
* Saint John
* Johann
* Evans
* Sean
Jean

**Jean** a ell bos:
*Jean Castex
*Jean Dujardin
*Jean Racine
*Jean-Paul Sartre
*Jean-François Le Gonidec
*Jean-Jacques Rousseau
Alexander

**Alexander** po **Alex** yw hanow, kemmyn yn lies powyow. Ev a ell bos:
## Hanow kynsa
*Alex Garland (genys 1970), skrifer ha gwarier sowsnek
*Alexander Pushkin (1799–1837), prydydh, gwarier ha skrifer a romansow russek
*Alex Salmond (1954–2024), politeger albanek ha Kynsa Menyster Alban kyns
*Alexander von Humboldt (1769–1859), hwithrer prussek
## Hanow teylu
*Douglas Alexander (genys 1967), politeger albanek
*Lamar Alexander (genys 1940), politeger an Statys Unys ha Esel Senedh kyns rag Tennessi
Scott

**Scott** a ell bos:
*F. Scott Fitzgerald
*Andrew Scott (gwarier)
*Molly Scott Cato
*S. Scott Bullock
*Walter Scott
Simon

**Simon** a ell bos:
*Simon Bird
*Simon Edge
*Simon James (hendheskonydh)
*Simon Le Bon
*Simon Pegg
*Pierre-Simon Laplace
*Simone Simon
## Gwelewgh keffrys
* Simone
Simone

**Simone** a ell bos:
*Simone de Beauvoir
*Nina Simone
*Simone Simon
*Simone Weil
## Gwelewgh keffrys
* Simon
Ralph

**Ralph** a ell bos:
*Ralph Fiennes
*Ralph Northam
*Ralph Richardson
*Ralph Waite
*Ralph Waldo Emerson
*Ralph St Vincent Allin-Collins
Norman

**Norman** a ell bos:
*Norman, Oklahoma
*John Norman Collie
*Norman Davies (istorek)
*Norman Davies (prydydh)
Davies

**Davies** a ell bos:
*Christian Davies
*Norman Davies (istorek)
*Norman Davies (prydydh)
*Russell T Davies
## Gwelewgh keffrys
* David
Krym

**Krimea** yw ranndir Ukrayn y'n Ukrayn Soth. Russi a assultyas Krimea dhyworth 20ves a vis'Hwevrel 2014 dhe'n 28ves a vis'Meurth 2014.

Yn Krimea yma 1,492,078 Russow. Henn yw 65,20% a boblow yn Krimea. Sewyes gans an Ukraynow gans 344,515. Henn yw 15.99% a boblow yn Krimea. Oll dhyworth statystygow 2014.
1870

1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873

**1870** OK yw bledhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvosow
*30 Meurth - An fastheans 15ves Amendyans an Korf Lagha an Statys Unys, ow ri gwer afrikan-amerikanek an gwir votya, yw certifiys.

## Devynnow
1871

1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874

**1871** OK yw bledhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.
## Hwarvosow
*21 Meurth - Otto von Bismarck a dheu ha bos an kynsa Chansler Empir Almayn
*29 Meurth - An ygeryans Hel Riel Albert yn Loundres gans Myghternes Victoria.

## Devynnow
Blue Mustang

***Blue Mustang*** yw gravyans desedhys yn Ayrborth Keswlasek Denver. Nosedhek yw awos y semlant marthys ha drefen ev dhe ladha y ravyer, , pan wrug rann anodho kodha warnodho yn y studhla.
Saint Patrick

**Saint Patrick** a ell bos:
*Saint Patrick, Dominika
*Saint Patrick, Grenayd

## Gwelewgh keffrys
* Patrick
Cornish for All

An lyver a wrug gorra Kernowek war y dreys, skrifys gans Robert Morton Nance. Rag copy kewar gweleugh:  https://www.agantavas.com/product/cornish-early-coursebook/
Gwrians an Bys

**Gwrians an Bys** yw gwari kresosel y'n yeth Kernewek, Performys o yn plen an gwari, gwariva yn plen ayr arbennik kevys yn Kernow hepken. Selys yw an gwari ma war hwedhlow a'n Testament Koth. Kehavel yw dhe'n kottha gwari Origo Mundi, dytdh onan a'n Ordinalia, mes restrys o dhe vos performys gans 'gorsav' yn kres plen an gwari.
Dowr Enni

**Dowr Enni** yw avon vyghan yn Kernow est. Y hanow Sowsnek yw River Inny. Ragavon yw a Dhowr Tamar ha hirder an avon yw ogas dhe ugens mildir. Hi a resek diworth hy fennfenten ogas dhe Lanndhewi war ledrow est a Woon Brenn dh'y hemper gans Dowr Tamar dhe Droos Enni ogas dhe Dunterton.
Passivhaus

**Passivhaus**, po 'chi godhevus', yw savon bodhek a desin drehevyans an moyha effeythadow yn y nerth y'n bys. Possybyl yw dhe dhesinya dreheveyansow owth usya an savon ma gans edhom skant a nerth rag tommheans spas po goyeynheans. Nyns yw an savon ma strothys dhe annedhow.
Bonn

Bonn (Latin: Bonna) yw cita ogas dhe Cologne. Yma yn stat almaynek a North Rhine-Westphalia.

Bonn a veu fondys war dre romanek koth. Yma 327,000 triger y'n cita.

Wosa Bresel Nessa an Norvys, yth esa Bonn yn kwatron sesyans bretenek hag yn 1949 dewisys veu Bonn avel penncita Almayn West.
Goonbell

Goonbell yw gwig ogas ha Breanek. Fordh yntra Truru ha Breanek a's dremen. Y'n termynn eus passyes yth esa dhe'n bargen-tir Goonbell ameth kemmskys (bughes, patatys, gora h.e.) bys dhe'n vledhenyow 1960ow dhe'n lyha. Ena o Roy Blewett tiek, gans Will Lewarne omdennys di a-dhiworth Tredhynnas. Lemmyn yw ev kresen marghogethow. Yn termynn eus passyes yth esa chapel methodek a'n 19ves Kannsbledhen, dasdrehevys nebes a-dro dhe 1960, mes degeas lemmyn. Yth esa ynwedh hedh byghan (Goonbell Halt) a'n hynshorn Truru ha Dowr-Chas dhe Dewyn Pluestri, deges dhe 1963 o.
Konteth Kent

**Konteth Kent** a ell bos:
*Konteth Kent, Delaware
*Konteth Kent, Tir Maria
## Gwelewgh keffrys
* Kent (klerheans)
An Stevel Dardha

**An Stevel Dardha** () yw studhla rekordya yn Fort Collins, Kolorado. Selys veu yn 1994. Perghennys hag oberys yw gans  ha Jason Livermore. Aswonys yw an studhla awos rekordya hag askorra bandow rock punk.
Paul and Gaëtan Brizzi

**Paul ha Gaëtan Brizzi** (genys 24 mis Kevardhu 1951 yn Paris, Pow Frynk) o lewydh Frynkek gwariva ha fylm. 

## Dewis fylmskrif
**[[A Clockwork Orange]]* (1971) – directors
**Fracture* (1977, short) – directors
**Chronique 1909* (1982)
* *[[Asterix Versus Caesar|Asterix Versus Caesar/Astérix et la surprise de César]]* (1985) – directors
**[[Babar (TV series)|Babar]]* (1989, television series) – Unit producers
*** (1989) – Unit directors
* *[[DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp]]* (1990) – Unit producers
* *[[TaleSpin]]* (1990, television series) – Unit producers
* *[[Winnie the Pooh and Christmas Too]]* – Unit producers
* *[[A Goofy Movie]]* (1995) – Unit producers, sequence directors
* *[[The Hunchback of Notre Dame (1996 film)|The Hunchback of Notre Dame]]* (1996) – storyboard artists, visual development, sequence director (Paul)
* *[[Tarzan (1999 film)|Tarzan]]* (1999) – storyboard artists, visual development
* *[[Fantasia 2000]]* (1999) – storyboard artists, visual development, directors: *Firebird Suite*
* *[[Enchanted (film)|Enchanted]]* (2007) – storyboard artists
* *[[9 (2009 animated film)|9]]* (2009) – storyboard artists
* *[[Kahlil Gibran's The Prophet (2015 film)|Kahlil Gibran's The Prophet]]* (2015) – storyboard artists, segment directors
* *[[Space Jam: A New Legacy]]* (2021) - storyboard artists
Fentynnyow Loskven Pooth

**Fentynnyow Loskven Pooth** () yw tre ha se konteth Konteth Veur (), Kolorado. An dre a veu fondys yn 1860 hag ynkorforys yn 1903. Poblans an dre yn niveryans 2020 o 687.
Kuopio

**Kuopio** yw sita yn Pow Finn. Yn 2023, poblans an sita o 122,590.

An sita a veu fondys yn 1775.

## Gwiasva
* www.kuopio.fi
Kolm an Askorn

Losowen vleujennek gwyls, dell yw usys, yw **kolm an askorn**, (Latin: Symphytum officinale, Sowsnek: Comfrey). Ymons i ow tevi dhe ughelder a 30 cm dhe 150 cm. Kevys yw kolm an askorn yn gweltiryow gleb po a-hys glannow avon yn Breten, Europa hag Amerika Gledh. Losowen bubvledhynnyek yw a yll gorthsevel seghder ha yeynder bys dhe -35°C. Pur dhown yw an wreydhen, bys dhe 150 cm. An bleujennow a yll bos rudhlas po melyn. 

## Vertus medhegel

Dell yw kampollys dhyworth an hanow, an losowen vyghan ma a yll 'kelmi' eskern, hemm yw, aga gwellhe pan vons terrys. Hi a yll gweres ynwedh gans remm (po kleves eseli), phlebitis po tregh y'n groghen. An wreydhen yw rathellys ha kemyskys yn amanyn po olew kyns hy ri war an groghen rag treusworra an olewow essensek hag vertus yaghheus.


Kolm_an_askorn_1.jpg|Kolm an askorn gans bleujyow melyn
Kolm_an_askorn_2.jpg|Kolm an askorn gans bleujyow rudhlas
Kellys

Hwedhel berr skrifys gans Ken George yw **Kellys**. Dyllys veu gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 1990.

Perry Bosankow a dhiskudh dew vammskrif skrifys yn Kernewek Kres, na aswonnys kyns. Wosa sewya hwithransow yn Rysoghen, Breten Vyghan ha Rom, ev a wra areth dhe Fondyans Ryal Kernow.

## Chif kemeryansow
*Professor Peregrine (Perry) Bosankow, penndyskador istori yn Pennskol Vrystow
*Margaret Bosankow, y wreg
*Henry Tonkin, doktour
*Sylvia Tonkin, y wreg
*Doktour Campion, kovadher Kolji Karesk, Rysoghen
*Neven Keginer, dyskader yn Pennskol Roazhon
*Harold Trevanson, lywydh Fondyans Ryal Kernow
Map nep Dama – an Whethel Ingrid

Bewskrif skrifys gans Heather Ashworth yw **Map nep Dama - an Whethel Ingrid**. Skrifys veu yn Kernewek Unys ha dyllys gans Spyrys a Gernow yn 2002. Hemm yw an bewskrif kynsa skrifys yn Kernewek dell lever raglavar an lyver.

An hwedhel a sew bewnans Ingrid Emma Martha Sienkrecht. Genys veu yn 1929 yn Altona, trev vyghan ogas dhe Hamburg, Almayn, mes yth esa hi ow triga yn Blankenese wosa nebes bledhynnyow. Yn skon wosa an Vresel, hi a vetyas gans Thomas John Billing, o soudor y'n Lu Bretennek. Wosa ev dhe asa an Lu yn 1947, restrys veu hi dhe dhos dhe Gernow rag demedhi. I a dhemedhis yn mis Genver 1948 yn Resrudh. 

I a gavas peswar flogh ynter 1950 ha 1963, Peter, Treve, Graham ha Michael, hag onan a verwis kyns bos genys, Shirley. Hy gour a oberas yn gweythva Holman, mes wosa nebes bledhynnyow ev o ynkressys hanter-skentyl. Ev a weresas delivra tus dhyworth Belsen, gans gweles gwelow euthyk. Hi a oberas yn niver veur o dylleryow, ha gweythvaow kepar hag ICI, Bush (gweythva pellwologow) po Berrymans, ha gwerthjiow pysk hag asklos, ow klanhe po gwrias rag nebes tus ynwedh, owth oberi avel klavjiores hag yn golghji maga ta.

Hy gour a verwis yn 1984. Ingrid hy honan a verwis yn mis Gwynngala 2020.
Fentynnyow Idaho

**Fentynnyow Idaho** () yw cita yn Konteth Clear Creek, Kolorado. An cita a veu fondys yn 1859 hag ynkorforys yn 1885. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 1,782.
Avalon, Kaliforni

**Avalon** yw cita yn Konteth a'n Eledh (), Kaliforni. An cita a veu ynkorforys yn 1913. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 3,460.
Fentynnyow Pagosa

**Fentynnyow Pagosa** () yw tre ha se konteth Konteth Archuleta, Kolorado. Desedhys yw an dre war Dhowr San Juan. An dre a veu ynkorforys yn 1891. Poblans an dre yn niveryans 2020 o 1,571.
Ouray, Kolorado

**Ouray** yw cita ha se konteth Konteth Ouray, Kolorado. Desedhys yw an cita war Dhowr Uncompahgre. Henwys rag chyften , an cita a veu ynkorforys yn 1884. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 898.
Fentynnyow Lester Eth

**Fentynnyow Lester Eth** () yw cita ha se konteth Konteth Routt, Kolorado. Desedhys yw an cita war Dhowr Yampa. An cita a veu ynkorforys yn 1900. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 13,224.
Pewasow Laurence Olivier

An **Pewasow Laurence Olivier**, po yn sempel an **Pewasow Olivier**, yw presentys pub bledhen a-dhia 1976 gans an Kowethas Gwariji Loundres rag aswon bryntinsys yn gwariji galwesik yn Loundres. An pewasow o aswonys avel an **Pewasow Kowethas Gwariji Penn West** kyns 1984, pan o dashenwys yn enor dhe Laurence Olivier.

An Pewasow Olivier yw aswonys yn keswlasek avel an ughella pewas yn gwariji bretennek, ekwal dhe'n Pewasow BAFTA rag fylm ha pellwolok ha'n Pewasow BRIT rag ilow. An Pewasow Tony y'n SU ha'n Pewas Molière yn Pow Frynk yw haval dhe'n Pewasow Olivier.
## Solempnitys
Standing at the Sky's Edge

***Standing at the Sky's Edge*** (Kernewek: ***Ow Sevel orth Amal Ebron***) yw gwari ilow Pewas Olivier-gwaynya. Ilow ha geryow yw gans Richard Hawley ha skrif yw gans Chris Bush. An gwari ilow yw a-dro tri teyluyow trigys yn Park Hill, trevbark konsel yn Sheffield, a-dhia 1961 dres spys a dri ugens bledhen.

An kynsa performyans a'n gwari ilow o yn 2019 y'n Gwariva Crucible, Sheffield. An res a berformyansow o a-dhia 14 mis Meurth dhe 6 mis Ebrel 2019. Sewena yw ha'n askorrans o dasserghys yn 2022. Yth esa performyansow yn Sheffield a-dhia 10 mis Kevardhu 2022 dhe 21 mis Genver 2023 kyns an gwari ilow a dreusworras dhe'n Gwariva Genedhlek, Loundres a-dhia 9 mis Hwevrel dhe 25 mis Meurth 2023. Res war'n Penn West a wra dalleth mis Hwevrel 2024.

## Gorthyp
Arifa Akbar, ow skrifa rag *[[The Guardian]]*,  a leveris an rol an warioryon o "krev yn unform" ha'ga kanyans o "da dres eghan"; hi a ros an askorrans peder sterennow. Nick Curtis, ow skrifa rag an *[[Evening Standard]]*, a leveris an gwari ilow o "kamm yn-rag bold rag gwariji ilowek".

An gwari ilow a waynyas Gwella Gwari Ilow ha Gwella Skor Derowel po Orkestrayans Nowydh orth Pewasow Laurence Olivier yn 2023.

## Devynnow
Mark Dindal

**Mark Louis Dindal** (genys Me 1960) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek gerys da.

## Rol fylmyow

### Kesrosweyth

### Avel bywheer effeythyow

* *[[Toy Story]]* (1995)
* *[[A Bug's Life]]* (1998)
* *[[Toy Story 2]]* (1999)
* *[[Monsters, Inc.]]* (2001)
* *[[Finding Nemo]]* (2003)
* *[[The Incredibles]]* (2004)
* *[[Cars (film)|Cars]]* (2006)
* *[[Ratatouille (film)|Ratatouille]]* (2007)
* *[[WALL-E]]* (2008)
Pewasow Laurence Olivier 2023

An **[[Pewasow Laurence Olivier]] 2023** o synsys 2 mis Ebrel 2023 dhe'n Hel Riel Albert yn Loundres hag ostys gans Hannah Waddingham. 

Hanwesigethow o deklarys war 28 mis Hwevrel 2023. An askorransow gans an moyha hanwesigethow o *[[My Neighbour Totoro (gwari)|My Neighbour Totoro]]* (gans 9), *[[Standing at the Sky's Edge]]* (gans 8), hag *[[Oklahoma!]]* (gans 7). Hwegh askorransow a gwaynas moy agas unn pewas: *My Neighbour Totoro* (gans 6), *[[A Streetcar Named Desire]]* (gans 3), *Oklahoma!*, *[[Prima Facie (gwari)|Prima Facie]]*, *[[Standing at the Sky's Edge]]* ha *[[Tammy Faye (gwari ilow)|Tammy Faye]]* (pub gans 2).

## Gwaynyoryon ha hanwesigethow

## Devynnow
Hel Riel Albert

An **Hel Riel Albert** yw hel geskan a-gledhbarth Kensington Soth, Loundres, Pow Sows. Yma dalghuster esedhow a 5,272. An hel o ygerys gans Myghternes Victoria war 29 mis Meurth 1871, hag yw henwys rag Pennsevik Albert, hy gour tremenys. An hel yw drehevyans rolys gradh I.

## Devynnow
Walt Disney Animated Classics

## Fylmografieth
### Rol a flymys

* *[[Snow White and the Seven Dwarfs]]* (1937)
* *[[Pinocchio]]* (1940)
* *[[Fantasia]]* (1940)
* *[[The Reluctant Dragon (fylm)|The Reluctant Dragon]]* (1941)
* *[[Dumbo]]* (1941)
* *[[Bambi]]* (1942)
* *[[Victory Through Air Power]]* (1943)
* *[[Song of the South]]* (1946)
* *[[So Dear to My Heart]]* (1949)
* *[[The Adventures of Ichabod and Mr. Toad]]* (1949)
* *[[Cinderella]]* (1950)
* *[[Alice in Wonderland]]* (1951)
* *[[Peter Pan]]* (1953)
* *[[Lady and the Tramp]]* (1955)
* *[[Sleeping Beauty]]* (1959)
* *[[One Hundred and One Dalmatians]]* (1961)
* *[[The Sword in the Stone]]* (1963)
* *[[Mary Poppins]]* (1964)
* *[[The Jungle Book]]* (1967)
* *[[The Aristocats]]* (1970)
* *[[Bedknobs and Broomsticks]]* (1971)
* *[[Robin Hood]]* (1973)
* *[[The Many Adventures of Winnie the Pooh]]* (1977)
* *[[The Rescuers]]* (1977)
* *[[Pete's Dragon]]* (1977)
* *[[The Fox and the Hound]]* (1981)
* *[[The Black Cauldron]]* (1985)
* *[[The Great Mouse Detective]]* (1986)
* *[[The Brave Little Toaster (fylm)|The Brave Little Toaster]]* (1987)
* *[[Who Framed Roger Rabbit]]* (1988)
* *[[Oliver & Company]]* (1988)
* *[[The Little Mermaid]]* (1989)
* *[[The Rescuers Down Under]]* (1990)
* *[[Beauty and the Beast]]* (1991)
* *[[Aladdin]]* (1992)
* *[[The Nightmare Before Christmas]]* (1993)
* *[[The Lion King]]* (1994)
* *[[Pocahontas]]* (1995)
* *[[The Hunchback of Notre Dame]]* (1996)
* *[[Hercules]]* (1997)
* *[[Mulan]]* (1998)
* *[[Tarzan]]* (1999)
* *[[Fantasia 2000]]* (1999)
* *[[Dinosaur]]* (2000)
* *[[The Emperor's New Groove]]* (2000)
* ** (2001)
* *[[Lilo & Stitch]]* (2002)
* *[[Treasure Planet]]* (2002)
* *[[Brother Bear]]* (2003)
* *[[Home on the Range]]* (2004)
* *[[Chicken Little]]* (2005)
* *[[Meet the Robinsons]]* (2007)
* *[[Enchanted]]* (2007)
* *[[Bolt]]* (2008)
* *[[The Princess and the Frog]]* (2009)
* *[[Tangled]]* (2010)
* *[[Winnie the Pooh]]* (2011)
* *[[Wreck-It Ralph]]* (2012)
* *[[Frozen]]* (2013)
* *[[Big Hero 6]]* (2014)
* *[[Zootopia (fylm)|Zootopia]]* (2016)
* *[[Moana (fylm)|Moana]]* (2016)
* *[[Mary Poppins Returns]]* (2018)
* *[[Ralph Breaks the Internet]]* (2018)
* *[[Frozen II]]* (2019)
* *[[Raya and the Last Dragon]]* (2021)
* *[[Encanto]]* (2021)
Jazz

**Jazz** yw genre Ilow a dhallethas yn kemenethow Afrikan-Amerikan y’n Statys Unys y’n 19ves kansbledhen penn y’n 20ves kansbledhen a-varr, gans y gwreydh yn ilow blues ha ragtime.
Pavel Florenski

**Pavel Alexandrovich Florenski** (21 mis Genver 1882 – 8 mis Kevardhu 1937) o prontor Ewngryjyk, duwonydh, filosofer, mathemategydh, fiseger, ynjynor tredanel, deviser, liesroasek ha neomerther. 

Genys veu ev yn 1882 y’n cita Yevlakh (hedhyw yn Azerbayjan). Ev a studhyas yn skol nessa yn Tbilisi kyns ev dhe vos dhe Moskva rag studhya mathematik yn Pennskol Moskva. Mathemategydh Nikolai Bugaev o y brofessor ena, hag bardh Andrei Beli o y geskoweth klass ha kothman. Y’n termyn na, esel awedhyansek a vovyans arwodhieth rusek o Florenski.

Wosa y radhyans, Florenski a haghas profyans ober avel dyskador y’n bennskol ha ev a dhallethas studhya duwonieth. Diwettha pan o prontor, ev a skrifas tekstow a-dro dhe filosofieth, art, kryjyans ha lien gwerin. Florenski a assayas displegya sistem filosofek a gesun godhonieth ha kevrinieth. Ev a skrifas dielvenansow awedhyansek a-dro dhe ikonys ynwedh.

Wosa governans kemynegorek dhe dhegea managhtiow yn Russi, Florenski a dhallethas oberi rag an governans avel ynjynor tredanel, hag ev a dhellos a-dro dhe fysegieth ha mathematik. 

Yn 1933 Florenski a veu pellhes dhe gamp prison, hag yn 1937 an kreslu kevrinek a ros breus dhe’y diswrys. Ev a veu eksekutys yn mis Kevardhu y’n geth vledhen.
Roy E. Disney

**Roy Edward Disney** KCSG (January 10, 1930 – December 16, 2009) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da.
Richard Sennett

**Richard Sennett** (genys 1 mis Genver 1943) yw socyologydh Amerikanek. Ev re skrifas a-dro dhe dhisplegyans citys, gnas a lavur yn bewnans arnowydh ha socyologieth gonisogeth.  

Demedhys yw gans socyologydhes  a-dhia 1987.
Edwin Catmull

Edwin Earl Catmull (born March 31, 1945) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da. 

## Filmography
Roy Conli

Roy Conli (born 15 August, 1971) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da.

## Filmography

### Feature films

 
### Television
Don Hahn

Donald Paul Hahn (born November 26, 1955) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da. 

## Filmography
Gwir po Sewyansow, Meksiko Nowydh

**Gwir po Sewyansow** () yw cita ha se konteth Konteth Sierra, Meksiko Nowydh. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 6,052.

Fentynnyow Tomm () a janjyas hy hanow dhe Truth or Consequences avel sewyans a gesstrif towlen radyo. An cita a janjyas hy hanow yn sodhogel 31ves mis Meurth, 1950, ha'n dowlen a veu darlesys dhyworti an gorthugher wosa henna.
Boushaki

**Boushaki** a ell bos:
* Mustapha Ishak Boushaki - fisegydh tybiethel genys yn Aljeri.
* Shahnez Boushaki - pel ganstell genys yn Aljeri.
Shahnez Boushaki

**Shahnez Boushaki** (22 mis Meurth 1985) o pel ganstell genys yn Aljeri.

## Devynnow


## Links
* Profil: FIBA.
* Profiel: AFROBASKET.
* Profiel: FIBA 3X3.
Pewas Winsor McCay

Res yw an **Pewas Winsor McCay** rag enora kevrohow hys bewnans dhe art bewheans. Y hyllir aga ri rag askorra, kevarwodha, bewhe, desina, skrifa, gwari lev, son hag effeythyow son, ober teknogelḻ, ilow, dyski galwesik hag attentys erel a dhiskwedh kevrohow splann dhe vewheans. 

## Gwaynyoryon
* † Enorys wosa mernans
Fentynnyow Tomm Menydh Horn

Yma **Fentynnyow Tomm Menydh Horn** () desedhys war Dhowr Kolorado yn Fentynnyow Glenwood, Kolorado. Us kenwerthel a’n fentynnyow tomm a dhallathas yn 1896. Komodyta nowydh a veu ygerys yn 2015.
Kortez

**Kortez** yw cita ha se konteth Konteth Montezuma, Kolorado. Henwys rag Hernán Cortés, an cita a veu fondys yn 1886. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 8,766.
John Lasseter

**John Alan Lasseter** (genys 12 mis Genver 1957) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da. 

## Fylmografieth
### Fylmow

### Shorts

### TV specials and series

### Documentaries

### Other credits
Tex Avery

**Frederick Bean "Tex" Avery** (26 mis Hwevrer 1908 – 26 mis Est 1980) o kevarwodher fylm amerikanek ha gwarier lev.
Jennifer Lee

Jennifer Michelle Lee (October 22, 1971) o gwarior ha gwrier a fylmow sowsnek geryes da. 

## Filmography
### Films

### Shorts and series

### Other credits
An Enevow

**An Enevow** () yw cita ha se konteth Konteth Bent, Kolorado. Desedhys yw an cita war Dhowr Arkansas. An cita a veu ynkorforys yn 1886. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 2,300.
Abeno Harukas

An **Abeno Harukas** (あべのハルカス) yw drehevyans yn Osaka, Nihon. An uhella drehevyans y'n cita yw ev (300 meter).
Den Ughsommys

**Den Ughsommys** () yw gorour a omdhiskwedh yn lyvrow komik amerikanek. Gwruthys gans artydh Bob Kane ha skrifer Bill Finger, ev a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1939. Ev yw kenhanow Bruce Wayne, omdhivas golusek yn .
Benyn Aneth

**Benyn Aneth** () yw goroures a omdhiskwedh yn lyvrow komik amerikanek. Gwruthys gans skrifer William Moulton Marston hag artydh Harry G. Peter, hi a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1941. Hi yw kenhanow Diana Prince.
Den Kevnisen

**Den Kevnisen** () yw gorour a omdhiskwedh yn lyvrow komik amerikanek. Gwruthys gans skrifer Stan Lee hag artydh Steve Ditko, ev a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1962. Ev yw kenhanow Peter Parker.
Kapten Amerika

**Kapten Amerika** () yw gorour a omdhiskwedh yn lyvrow komik amerikanek. Gwruthys gans Joe Simon ha Jack Kirby, ev a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1940. Ev yw kenhanow Steve Rogers.
Mary Poppins

**Mary Poppins** yw fylm fantasi amerikanek dyllys yn 1964. Askorrys veu gans Walt Disney.

## rol an warioryon
* Julie Andrews
Outback

**Outback** o lyther nowodhow lesbosel, omdhyllys yn Kernow a 1996 dhe 2008. Yth esa 150 dyllans skrifys, askorrys ha lesrynnys gans bagas a venenes kethreydhel selys yn Pennsans. Kovskrifow anodho yw gwithys yn Kresen Kernow.

Dyllansow Outback a synsis lies testen a weythresieth, a geskerdhow 'Reclaim the Night' dhe repelya Tregh 28. Posek ynwedh y'n lyther nowodhow o chanj an hin hag arvreus erbynn Trago Mills. Yth esa ynwedh tregh argemmynow renkys, hwarvosow, lytherow, bardhonieth ha delinyansow.

## Dervynnow
Hil-ladha Armenyek

An **Hil-ladha Armenyek** o an ladhvaow rewlys rag an Armenyek pobel ha honensys i'n Empîr Ottoman dres Kensa Bresel an Bÿs.
Neus yma

Trelyans bardhonek 'The way it is' gans William Stafford, 1977 
			
## Fatel ev yw

Neus yma a sywir. Hi a yn-mysk

traow a janj.  Mes ny janj hi.

Yth omwovyn tus pandr’a helghydh jy.

Res yw dhis styrya an neusen.

Mes kales yw dhe’n re erel weles.

Pan y’s synsir ny yllir mos dhe goll 

Trajediow a hwer; shyndys yw pobel 

po merwel;  y hwodhevir ha kothhir. 

Ny yllir hedhi displegyans termyn. 

Nevra ny esir an neusen.
Richard Neal

**Richard Edmund Neal** (genys mis Whevrel 14, 1949) yw politikour Amerikan a-wodhvos yn densys an Stadoberthys Uestyn a'n kongres kreslu 1 a'n stat Massachusetts pedyrdeg naw. An kongres, keskelwys gans an kongres kreslu 2 ow nos da 2013, a wra an weras yn Springfield, West Springfield, Pittsfield, Holyoke, Agawam, Chicopee ha Westfield, ha yw yn teyr a drevyn dell an lestenn a'n stat. Genevog fyns an Party Demokrathek yw Neal, ha yth yw dhean an delegasyon a Massachusetts dhe Chammres an Stadoberthys Unys pedyrdeg naw, ha yth yw dhean an delegasyonow an Howlyn Nowydh.
Park Estes

**Park Estes** () yw tre yn Konteth Larimer, Kolorado. Henwys rag Joel Estes, an dre a veu ynkorforys yn 1917. Poblans an dre yn niveryans 2020 o 5,904. Aswonys yw an dre rag .
Yampa

**Yampa** yw tre yn Konteth Routt, Kolorado. Henwys rag gwreydh *Perideridia*, an dre a veu ynkorforys yn 1907. Poblans an dre yn niveryans 2020 o 399.
An Wragh

***An Wragh*** (, istitel: ***Drolla Ynglond Nowydh***) yw fylm euth gwerin dyllys yn 2015. Skrifys ha kevarwodhys veu gans . An fylm yw a-dro dhe deylu a Buritanyon.

## rol an warioryon
* Anya Taylor-Joy
Priweythva Van Briggle

Desedhys o **Priweythva Van Briggle** () yn Colorado Springs. Merit an gwara ma yw an gwedrans disliw, yw haval dhe'n gwedrans koth chinek a'n kansbledhynnyow nans yw pell. Artus Van Briggle a dhiskudhas an gwedrans ma, re bia art kellys.
Pennserneth arnowedhieth

**Pennserneth arnowedhieth** (Sowsnek: *modernist architecture*) o movyans ha gis pennsernethel. Yth o a vri y'n kansbledhen 20ves ynter an movyans Art Deco ha'n movyansow wosa-arnowedhieth. Pennserneth arnowedhieth o grondys war teknologiethow nowedh (kepar ha'n usyans a weder, dur ha kestevyn); an delvrys gweythresieth; ha ispoyntegieth ha'n denaghyans a degen. Yth o gerys-da a-dhia an Eyl Bresel an Bys dhe'n 1980s.

Bauhaus ha milusieth yw eghennow pennserneth arnowedhieth.

## Dustuniow
Gwragh Gogh

**Gwragh Gogh** () yw person a omdhiskwedh yn lyvrow komik amerikanek. Gwruthys gans skrifer Stan Lee hag artydh Jack Kirby, hi a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1964. Hi yw kenhanow Wanda Maximoff.
John Angarrack

**John Angarrack** o skrifer ha kenedhloger a Gernow neb a skrifas a-barth Kernow ha gul kaskyrghow a-barth honanieth Kernewek. Y gaskyrgh dhe vatalyas a-barth an yeth hag an gonisogeth a veu dyllys yn erthygel a 2005 yn dyllans europek a *Time Magazine*.

Angarrack o onan a'n fondyoryon a Cornwall 2000, kowethyans selys in Bosvena, Kernow. An bagas a wrug gwaska war wovernans an RU ow tochya keas mes an Gernowyon a'n Framework Convention for the Protection of National Minorities. Nyns ens i sewen ow kuntel arghans lowr rag mos dhe'n lys gans an dra, ytho an kaskyrgh a veu hedhys.

Y lyvrow yw:

* *Breaking the chains: propaganda, censorship, deception and the manipulation of public opinion in Cornwall*, Kammbronn: Cornish Stannary Publications, 1999.  
* *Our future is history: identity, law and the Cornish question*, Lannwedhenek: Independent Academic Press, 2002. ISBN&nbsp;
* *Scat t’larrups?*, dyllys an 15 Me 2008 avel sewyans a *Breaking the Chains* hag *Our Future is History*, ow tochya gwriansow gorthbroweghereth an kreslu yn Kernow yn 2007.

### Dervynnow
Alita: Battle Angel

***Alita: Battle Angel*** yw fylm nerthek cyberpunk amerikanek dyllys yn 2019. Selys veu war gevres manga Yukito Kishiro, *Gunnm*. Kevarwodhys veu gans . Skrifys veu gans James Cameron ha .

## rol an warioryon
* Mahershala Ali
* Jennifer Connelly
* Edward Norton
* Michelle Rodriguez
* Rosa Salazar
* Ed Skrein
* Christoph Waltz
Bewnans Alysaryn

**Bewnans Alysaryn** yw gwari mir arnowydh, skrifys gans Peggy Pollard yn 1940. Dyllys veu yn 1941. Yth yw 'pastiche' war dhramas Kernewek kresosel, hag onan a'n chif pennfentenyow Kernewek arnowydh. An hwedhel a sew Alysaryn, gour agnostek a yll, yn despit dhe henna, gul anethow.

Pollard a waynyas pewas lien an Orsedh yn 1940 ganso. Caradar a dheskrifas an drama dhe vos ober posek y'n Dasserghyans Kernewek.

### Devynnow
Ralph Allen

**Ralph Allen** (1693 – 29 June 1764) o den negys ha dengarer a Gernow neb yw a vri rag y janjyow a gevreyth post Pow Sows ha Kernow. Ev a worras fondyansow an gonis a-lemmyn moy es kans bledhen kyns dalleth Post an Diner.

Genys veu ev yn Kernow ha magys yn Tavern Duke William yn Lanndreth-Porth. Y vammwynn o mestres an post yn Sen Kolom Veur. Avel maw ev a wre oberi gensi ha kavos godhvos ow tochya Sodhva an Post. Hwithrer an Governans a verkyas hemma hag y avonsya orth soodh yn Karesk hag ena yn Kervadhin. Ena y feu ev henwys Mester an Post yn 1712, 19 y vloodh. Ev a besyas bos y'n soodh na bys pan verwis yn 1764.

Yn dedhyow na, pur lent ha podrek o gonis an post. Yth esa hwegh chif fordh an post ow tos a Loundres dhe rannow dyffrans a'n pow, y'ga mysk onan dhe Aberfala. Tollow an post o charjyes herwydh an niver a folennow ha'n pellder. Herwydh uusadow, y fedha lytherow tylys war hedhas. An brassa rann anedha a vedha danvenys dhe sodhva-sortya yn Loundres.

Allen a janjyas hemma yn feur. Ev a wre tyli rentyans bledhynyek settys orth Sodha an Post Ollgemmyn. Mars esa moy a arghans es henna, ev a'n gwithas. Meur a arghans o, yn brassa drefen ev dhe wul dhe'n gonis bos moy effeythus ha lel. Seul brassa a devi an ranndir yn-dann y vaystri, seul moy o an niver a daklow postys. Budhow a ynkressyas.

A-der y ober post, yth esa nebes mengleudhow dhodho dhe Combe Down yn Kervadhin. An re ma a askorras oolit, po men Kervadhin, rag ober drehevel. Ev a dhismygas fronn dhe worra war bub penn a'n kertys rag surhe sawder hag i ow diyskynna yn serth dhe'n dowrgleudh. Henwys veu Allen an mer a Gervadhin yn 1742.