open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cowlek

An **cowlek** ew an esel moyha an teylu Mustelidae (teylu an codnaow gwydn ha lovednes. Kigdebrer ber ha cref ew, gen semlant moy pecara ors vras es re erel an teylu. Best udnek ew, gen hanow rag garowder, a ell ladha predh myns lies gweyth moy agesso y honan.    

Ema dyffrans apert tredh an dhiw is-ehen: onan an Bes Coth Gulo gulo gulo ha'n Bes Nowydh G. g. luscus.

Uhelder an gorow ew a-dro dhe 18 misva (46 cm), an venow 14 misva (36 cm). Aga hirder ew tredh 36 misva (91 cm) (benow) dhe 45 misva (110 cm) (gorow) ha'ga poos a-dro dhe 25–36 pens (11–16 kg). Hirder an lost ew 8 misva (20 cm). Ma aga blew melyn ort aga gwitha dhort an temperedh yeyn dres ehen ha'ga threys bras ort aga galosegy dhe gerdhes war bedn an ergh.

## Gwandrans

 Ema cowlogyon ow triga dell ew usys en radndiryow udnek Arctek hag Alpek a Ganada,  Alaska, Siberia, ha Scandinavi. Genejek enjei ewedh dhe Russi Europek, powyow an Baltek, China noor-est ha Mongoli. Kevys enjei en nniveryow isel en Menedhyow Carnek an Statys Unys. Trigys ew an brassa niver a gowlogyon en Canada war neb cor.

Ma anjei ow tebry ogas dhe bub sort a voos kevys gen anjei: logos, rathes, edhen, oyow ydhyn, kerwes ergh ha predh bras erel. Ma anjei ow helghya predh bras e'n gwav, pan wrelho an ergh lenthe an predh ha rei prow dhe'n cowlek. Gwadn ew golok cowlogyon bes ma anjei a ell blasa predh endadn 20 trooshes a ergh. 

Por diredhek ew cowlogyon. Ma anjei ow tinethy pub diw py teyr bledhen. Ma an venow ow tinethy tredh onen ha trei yonker en cowdoll pell endadn an ergh. 

## Difresyans
Mabden ew pedn escar an cowlek. Pelour tew tobm ew usys dhe wul amal cougal cotys 'parka' po dilajas gwav erel, drefen nag ujy an blew tew cuntel glytt. Difresys ew colowgyon e'n Statys Unys a-dhia 2023.
Encanto

***Encanto*** yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2021. Askorrys veu gans Walt Disney Animation Studios. Ster an fylm yw Stephanie Beatriz, María Cecilia Botero, John Leguizamo, Mauro Castillo, Jessica Darrow, Angie Cepeda, Carolina Gaitán, Diane Guerrero, ha Wilmer Valderrama.
Rachel Reeves

**Rachel Jane Reeves** (genys 13 mis Hwevrer 1979) yw politegores pretennek neb re servyas avel Chansler an Statarghow a-dhia mis Gortheren 2024. Esel Parti Lavur, hi re beu esel Senedh rag Leeds West ha Pudsey, kyns Leeds West, a-dhia 2010.

## Resegva politek
Reeves o ombrofyores Lavur yn etholans ollgemmyn 2005 rag Bromley ha Chislehurst, esedh saw Gwithadorek. Reeves a wrug dos yn nessa le, ow gwaynya 22% a votys, wosa Eric Forth, an ombrofyer Gwithadorek. Y'n isetholans 2006 y'n bastel vro keth, Reeves a wrug dos yn peswora le gans 1,925 votys, wosa Bob Neill (an ombrofyer Gwithadorek a waynyas), an ombrofyer Livrel Werinel, ha Nigel Farage (an ombrofyer UKIP).

Rag an etholans ollgemmyn 2010, Reeves a veu henwys avel an ombrofyores Lavur rag Leeds West. Hi a veu etholys gans 42% a'n vota. Yn Senedh, Reeves o etholys dhe'n kessedhek arbennik Asran rag Negys, Nowedhyans ha Sleynethow. Yn mis Hedra 2010, Reeves o henwys Menystres Skeus rag Pensyons gans Ed Miliband. Yn mis Hedra 2011, hi o henwys Skrifenyades Chif Skeus dhe'n Dresorva. A-dhia 2013 bys 2015, Reeves o an Skrifenyades a Stat Skeus rag Ober ha Pensyons. Nyns o Reeves y'n kabinet skeus gans Jeremy Corbyn.

Gans etholans Keir Starmer avel ledyer Lavur yn 2020, Reeves a wrug dehweles dhe'n kabinet skeus y'n rann Chansler an Duketh Lancaster. Hi a veu avonsys dhe Jansler Skeus an Statarghow yn mis Me 2021. Wosa an etholans ollgemmyn 2024, Reeves a dheuth ha bos Chansler an Statarghow, an kynsa benyn y'n rann.

## Devynnow
Carlo Biotti

**Carlo Biotti** (Milano, 1901 – Milano, 1977) o veu unn lyas hag avelow italian, junyes avel symbol bysual a’ fybyans agas an lyasow. Y hwedhel lowarth, junyes gans an kas a varow an anarkyst Giuseppe Pinelli wosa an strage de Piazza Fontana, yw gans menowgh considerys avel moment meur yn istori an justis italian.

Carlo Biotti, yn termyn, ev a veu symbol bydhywgh rag defenda an dispendhyans rag yowynyon ha rag gwrys gans an tawelow meur.

## Bywans
Biotti rug enys yn 1901 hag entra yn servij an lyas. Ev a dhystynnas dre’ rigour lowarth hag independentya kultur, owth oberi yn kowl an Italia pow-war-lergh gans tensyons politikel ha sosial krev.

## An kas Pinelli–Calabresi
Yn 1971 ev o galwes yn fegh hag y talveses ow judhya an komisar a’ polis Luigi Calabresi rag an presumpcjon a voreneth rag Giuseppe Pinelli, ow kelli dhyworth fenester a’ Questura Milano yn mis Kevardhu 1969.  
Biotti a dhywghas gans nerth an prinsipya a impartyalita an lyas, owth aswonya pup furv a brassion politikel po medhyatek. Mes ev o suspennys dhyworth y gavas yn kowl a tensyon institutionel meur.

Yn 1977 an Corte di Cassazione aswonas an justis lowarth a’y oberow, ha rehybyllys y hanow yn kettermyn. Hemm a gryfhas y imach avel lyas kales hag indipendent.

## Eredita kulturys
Imach Biotti yw hedhyw interpretas avel sembel a resistyans an lyasow orth pup conditionyans a-ves. Y hwedhel veu mater a studhyans, artiglow ha performansow cinema, ow kowsel an film *[[Romanzo di una strage]]* (2012).

## Relevantya bysual
An hanow Carlo Biotti yw menowgh komparys gans sembelow avel Giovanni Falcone, Paolo Borsellino ha Aldo Moro, avel representyans bysual a’n prinsipya a autonomya an lyas orth an poder politikel. Y hwedhel a dresen an context italian hag entra yn debata bysual a-dro dhe’n stat a’ low.

## Lyvervos
* Paolo Cucchiarelli, *Il segreto di Piazza Fontana*, Milano, Ponte alle Grazie, 2009.  
* Camilla Cederna, *Pinelli. Una finestra sulla strage*, Milano, Feltrinelli, 1971.  
* Aldo Giannuli, *Bombe a inchiostro. L’Italia della strategia della tensione*, Milano, Rizzoli, 2008.  

## Kevreow a-ves
* Treccani – Carlo Biotti  
* Rai Storia – Carlo Biotti  
* ''Romanzo di una strage'' in MyMovies
Hogen limaval Key

**Hogen limaval Key** yw hogen melyssand Amerikanek. Gwrys gans sugen limaval Key, melynyow oy, ha leth gluthys hwekhes yw; lieskweyth yma meringue a-wartha ynwedh.

An dalleth hogen limaval Key yw disputys. Herwydh koges Stella Parks, hogen limaval Key a dheu dhyworth Stat Evrek Nowydh y'n 1930s ha 1940s avel hogen lymmaval gwrys gans Borden, kompani leth gluthys, rag kaskyrgh argemmyn. Yn Florida, an recayt o chanjys ha limaval Key o usys yn le lymmaval. Herwydh kog David Sloan, an recayt yw gans benyn aswonys avel "Aunt Sally" y'n 1890s yn Key West, Florida; herwydh an *Miami Herald*, nyns yw an hwedhel Aunt Sally gwirhes.

## Devynnow
Konteth Larimer

Yma **Konteth Larimer** () desedhys yn stat Kolorado. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1861 gans . Poblans an konteth yn niveryans 2020 o 359,066. Cita an moyha poblus ha se konteth yw Fort Collins.

## Kemenethow
* Fort Collins
* Loveland
* Park Estes
Ughelvarr

**Ughelvarr** (Sowsnek: *mistletoe*) yw hanow kemmyn rag plansow hanterteuregel y'n order Santalales. An plansow a drig war gwedhen po prysken ost hag estenna dowr ha methynnow a'n ost. Yma kansow a eghennow henwys aval ughelvarr; an brassa rann anedha a drig y'n trovannow.

An hanow ughelvarr yw usys rag an eghen *[[Viscum album]]* ynwedh - an unnik eghen enesik yn Breten Veur ha meur a Europa.

Ughelvarr yw kevrennys gans lien gwerin ha Nadelik.

## Devynnow
Baner Syllan

Gwrys veu **Baner Syllan** yn 2002 gans an paper nowodhow *Scilly News*, hag a gavas skoodhyans dhyworth tus Syllan yn votyans poblek. Aswonys veu avel baner sodhogel an enesek gans an Flag Institute.

Yma yn desin an baner elvennow a wra representya rannow a imach ha doronieth Syllan:

* Krows wynn - dhyworth Baner Peran, rag diskwedhes honanieth kernowek an enesek
* Rudhvelyn - an howlsedhesow rudhvelyn eus dhe'n enesek
* Glas - an mor usi a-dro dhe'n enesek
* Pymp steren - tyller ha braster an enesow poblys
Medusa gans Penn Perseus

***Medusa gans Penn Perseus*** yw gravyans gwrys gans Luciano Garbati yn 2008. An gravyans a dhiskwedh  noth ow synsi penn  yn hy dorn dyghow ha kledha yn hy dorn kledh.
Etholans ollgemmyn Ruvaneth Unys 2024

Yth esa etholans ollgemmyn war 4a mis Gortheren 2024 rag etholi 650 esel Senedh an Ruvaneth Unys. An Parti Lavur ha Keir Starmer a gwaynyas trygh dorslynk, ow fethas an Parti Gwithadorek ha Rishi Sunak hag ow tiwedha governans Gwithadorek wosa peswardhek bledhen.

Lavur a gwaynyas 411 esedhow ha majorita a 174 eseli, an gwella etholans rag an parti a-dhia 2001, gans 33.7% a'n votys. An lakka etholans rag an Parti Gwithadorek y'ga istori o, gans 23.7% a'n votys ha 121 esedhow. An Gwithadoryon a gollas 252 esedhow, y'ga mysk an esedhow Pennmenyster kyns Liz Truss ha dewdhek meynystoryon kabinet. Yn Kernow, an Gwithadoryon a gollas pub esedh - Lavur a waynyas peswar ha'n Parti Livrel Werinel a waynyas dew.

## Devynnow
Park Hill, Sheffield

**Park Hill** yw trevbark yn Sheffield, Konteth Evrek Soth, Pow Sows. Byldys yntra 1957 ha 1960 hag ygerys gans Hugh Gaitskell yn 1961, yth esa 995 rannji dhe'n trevbark. Ensampel a pennserneth milusiethel yw hag o awenys gans ** gans Le Corbusier. An trevbark o henwys drehevyans rolys gradh II yn mis Kevardhu 1998. Wosa termyn a dhifygyans, an nowedhyans an trevbark a dhallathas yn 2007.

An gwari ilow *[[Standing at the Sky's Edge]]* yw settys yn Park Hill.
## Devynnow
Angelique Rockas

**Angelique Rockas** yw gwariores, gweythreser, hag askorrer gwariva. Aswonys yw hi rag  yn Loundres. Hi a veu genys yn Afrika Dyghow dhe gerens a dhevedhyans grek.

## Devynnow
Diwotti

**Diwotti** yw negys gans leshyans servya diwes alkoholek rag konsumyans war-lown. Herwydh an , yma peder gnasow a'n diwotti:
#Diwotti yw ygor dhe'n poblek heb eseleth
#Diwotti a serv korev po cider dhyworth keg heb an edhom a brena boos
#Yma arenebedh a-bervedh nag yw settys rag boos dhe dhiwotti
#Vysytoryon a yll prena diwesow dhe varr
Kemmyn yw diwottiow yn Kernow ha'n Ruvaneth Unys. Herwydh , yth esa 636 diwottiow yn Kernow yn 2022.
## Devynnow
The Boy and the Heron

***The Boy and the Heron*** () yw 2023 fylm fantasi bywhes nihonek. Skrifys ha kevarwodhys o gans Hayao Miyazaki hag askorrys o gans . An levow a Soma Santoki, Masaki Suda, Ko Shibasaki, Aimyon, Yoshino Kimura, Takuya Kimura, Kaoru Kobayashi ha Shinobu Otake a apper. An stori a fogell war maw henwys Mahito Maki neb a way dhe'n powdir wosa an mernans a'y vamm; ev a dhiskudh tour forsakys ha bys fantastek gans  loos ow kewsel.

An fylm a dhendilas US$13.2 milvil (￥1.83 bilvil) yn y vennseythen debut yn Nihon, an gwella pennseythen debut a bub fylm Studio Ghibli. *The Boy and the Heron* o lawdys gans barnoryon; yma skor a 91 war Metacritic dhodho, ow poyntya dhe "kanmola ollvysel". Ev a waynyas lies pewasow, y'ga mysk an Gwella Fylm Bywhes y'n Pewasow Akademi, an Pewasow BAFTA, ha'n Pewasow Pel an Norvys Owrek.

## Devynnow
Mona kemmyn kreun

**Mona kemmyn kreun** yw mona kemmyn estren neb yw usys gans governansow,  po awtoritaow monesek aral avel part a . Mona kemmyn kreun a yll bos usys rag ow sevel orth jaggys erbysieth, ow prena ynporthow, ow servisya kendonow hag ow menystra an dalvosogeth a'ga mona kemmyn. Mona kemmyn kreun yw mirys war avel mona kemmyn saw.

An  a aswon eth mona kemmyn kreun meur: an dollar ostraliek, an peuns Sterling, an dollar kanadek, an  chinek, an Euro, an yen nihonek, an franc swis, ha'n dollar Statys Unys. Herwydh an Arghanti Kreun Federal yn Philadelphia, an dollar SU yw 58% a bub kreunyow keschanj estren yn mis Gortheren 2025. An Euro a akont rag 20% ha'n yen ha peuns Sterling a akont rag 5% rag kettep onan.

## Devynnow
Michelle Donelan

**Michelle Emma May Elizabeth Donelan** (genys 8 mis Ebrel 1984) yw politeger kyns a Vreten. Esel an Parti Gwithadorek, Donelan a sodhas y'n governansow Boris Johnson, Liz Truss ha Rishi Sunak. Esel Senedh rag Chippenham o a-dhia 2015 bys 2024.

Y'n etholans ollgemmyn 2015, Donelan a gwaynyas yn Chippenham, esedh yn Wiltshire. Hi a veu henwys Menyster a Stat rag Pennskolyow y'n governans nessa Boris Johnson yn mis Hwevrer 2020. An offis a veu dashenwys yn 2021 avel Menyster a Stat rag Adhyskans Ughella ha Pella. Donelan a veu avonsys dhe Skrifennyas a Stat rag Adhyskans yn mis Gortheren 2022 yn-mysk  mes hi a omdhisodhas wosa 36 eur ha krias rag an omdhisodhans Johnson. Yma'n berra term yn offis yn istori Ruvaneth Unys dhedhi - hy term o berra ages an term a , neb a sodhas avel Skrifennyas Estren rag peswar dydh yn 1783.

Yn mis Gwynngala 2022, Donelan a veu henwys Skrifennyas a Stat rag Besyel, Gonisogeth, Media ha Sport y'n governans Liz Truss. Hi a gwithas an offis yn-dann Rishi Sunak ynwedh. Y'n offis, Donelan a hedhys an privedheans a Channel 4 devisys gans an Skrifennyas a Stat kyns, Nadine Dorries. Yn mis Hwevrer 2023, Donelan a veu apoyntys Skrifennyas a Stat rag Skiens, Nowedhyans ha Teknologieth, offis nowydh.

Donelan a dheklaryas hy ombrofyans rag an pastel vro Melksham ha Devizes y'n etholans 2024 yn mis Me 2023. Y'n etholans, hi a veu fethys gans an ombrofyer Livrel Werinel .

## Devynnow
Dehen rew

**Dehen rew** yw melyssand rewys gwrys gans leth po , sawrys gans  ha spisys po frooth. Saweryow kemmyn y'n Ruvaneth Unys a gomprehend choklet, ,  ha . Dehen rew yw dybrys lieskweyth dhyworth skudel gans lo, po yn , gwrys a waffer ha dybrys gans an leuvyow.

## Devynnow
Morgi glas

**Morgi glas** **(''Prionace glauca'')** yw eghen a vorvleydh. Blåhaj, gwariell bleudh, yw selys war'n morvleydh ma.
Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres

An **Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres** (aswonys ynwedh avel an **Yn-dann Dhor**, an **Bib**, po yn Sowsnek an **Tube**) yw system treustremen uskis ow servya Loundres Veur ha rannow a'n kontethow Buckinghamshire, Essex ha Hertfordshire yn Pow Sows. Part a'n rosweyth karyans menystrys gans  yw. Yma unnek linyow, 272 gorsav ha 249 mildir a hyns-horn.

## Devynnow
Metro Kernow Kres

**Metro Kernow Kres** yw ragdres karyans poblek yn Kernow kres, owth ygeri yn 2026. Trenow a wra mos (yn diw tuyow) dhyworth Tewynblustri, dre Borth, Sen Austel, Truru, hag ena dhe'n gorsavow yn Aberfala. Y fydh gonisyow gans Hyns-horn an West Bras (hag ena Hyns-horn Bretennek Veur dell yw sopposys).

## Drehevyans
Avel darn a’n ragdres yth esa meur a dhrehevyansow, dre vras war'n Linen Arvordiryow Atlantek. An brassa rann a'n dhrehevyans yw deu lemmyn. Y'n gorsav Tewynblustri, yma dew kayys lemmyn, an nessa daswrys wosa 38 bledhynnyow. Ynwedh, yma kabester rag passya yn Hal Gors. Deg sinellow besyel nowydh a veu drehevys a-hys an linen. Possybyl o der hemma rag gonis herwydh an our.

## Gorsavow
An hyns leun yw:

* Tewynblustri
* Goonkoyntrel
* Fordh Sen Kolom
* Tregarrek
* Karnrosveur
* Logsulyan
* Porth
* Sen Austel
* Truru
* Fentenberan
* Pennrynn
* Pennmeur
* Arwennek Aberfala
* Porthklos Aberfala

## Devynnow
Gorsav Sen Austel

**Gorsav Sen Austel** yw gorsav hyns horn yn Sen Austel, Kernow. War'n Penn-hyns-horn Kernow yw, gorsav Loundres Paddington yw 286 mildiryow ahanan ena (musurys dre Boks hag Aberplymm Millbay). An gorsav yw dyghtys gans Hyns horn an West Bras, neb a oberi moyha gonisyow. Trenow mos dhe Bennsans, Aberplymm, Karesk, ha Loundres, keffrys ha nebes gonisyow CrossCountry treweythus dhe Bennsans ha Birmingham Stret Nowydh, Wolverhampton, Manchester Piccadilly, Leeds, Evrek, Karedin, ha Glasgow. Yn termyn a dheu, y fydh gonisyow Metro Kernow Kres gans Hyns horn an West Bras dhe Aberfala ha Tewynblustri.
Lin Bakerloo

An **lin Bakerloo** yw lin an Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres, hag a brovi gonisyow yntra  yn Loundres north-west ha  yn Loundres soth. Yma 25 gorsav, y'ga mysk 15 yn-dann dhor, ha 23.2 kilometer a gledhrennow. War'n mappa Bib, an lin Bakerloo yw gell.

An hanow 'Bakerloo' yw portmantel a'n hanow derowel an hyns-horn, an "Baker Street & Waterloo Railway". An kynsa part an hyns-horn a ygeras yntra Lambeth North (henwys avel "Kennington Road") ha Baker Street yn mis Meurth 1906. An part trohag Elephant & Castle a ygeras yn mis Est. Y'n Kynsa Bresel an Bys, an hyns-horn a veu ystynnys arta dhe Queen's Park, owth ygeri yn mis Hwevrer 1915.

## Devynnow
Lin Central

An **lin Central** yw lin an Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres, hag a brovi gonisyow yntra  po  y'n west, ha  po  y'n north-est. Gans 49 gorsav ha 74 kilometer a gledhrennow, an lin Central yw an hirra lin war'n Bib. War'n mappa Bib, an lin Central yw rudh.

An lin Central a ygeras avel an Hyns-horn Loundres Kres () yn 1900, yntra Shepherd's Bush ha Bank. An part troha Wood Lane y'n west a ygeras yn 1908 ha'n part troha Liverpool Street y'n est a ygeras yn 1912. An lin a veu ystynnys arta dhe Ealing Broadway yn 1920. An ystynnans dhe Epping yn Essex a ygeras yn mis Gwynngala 1949.

## Devynnow
Wiktionary

**Wiktionary** yw an gerlyver rydh liesyethek. Kesoberus yw, haval dhe Wikipedya hag hostys gans Fondyans Wikimedia yw.
IKEA

**IKEA** yw korforeth lieskenedhlek dhyworth Sweden y'n dalleth. I gwertha mebel ha taklow mayni. A vri, i gwertha an Blåhaj.
Kenek kern kodh betys

**Kenek kern kodh betys (''Heterodera schachtii'')** yw eghen a nematod. I a doch moy es 200 eghennow a plansow, y'ga mysk nebes trevasow posek.
Blåhaj

**Blåhaj** yw gwariell bleudh gwrys gans an gwerthji swedek IKEA. Selys war vorgi glas yw. Y teuth ha bos arwodh a wiryow LKDT, dres oll gerys-da yw y'n gemeneth treusreydhel.
Lin Jubilee

An **lin Jubilee** yw lin an Hyns-horn Yn-dann Dhor Loundres, hag a brovi gonisyow yntra Stanmore yn Loundres north-west ha Stratford yn Loundres est. Yma 27 gorsav ha 36.2 kilometer a gledhrennow dhodho. War'n mappa Bib, an lin Jubilee yw loos.

An lin Jubilee a veu ygerys gans Pennsevik Charles yn 1979 hag henwys rag an yubile arghans a Elisabeth II yn 1977. Dres an displegyans an lin, ev a veu aswonys avel an lin Fleet, rag an dowr Fleet yn-dann Loundres. Nyns o nowydh an rann vrassa a'n lin; nag eus drehevyansow nowydh vyth dhodho ha'n part dhyworth Stanmore dhe Baker Street re bia usys avel skorr an lin Bakerloo. An ystynnans troha Stratford a veu ygerys yn 1999, gans gorsavow yn Greenwich, Canary Wharf ha Bermondsey.

## Devynnow