Piktek

**Piktek** yew an tavas marow kowsys gen an Biktyon, tus en Sgotlond est ha north a-dhia an Oos Horn dhe'n Kresosow A-varr. Tanow ew an dustuni skrifys rag an tavas marnas nebes henwyn telleryow ha personel war veyn kov ha rekordow kevos. An dustuni a lever dell ew tavas Geltek haval ort an tavas Brythonek kowsys en remenat Breten Veur kens an goryskydnans anglo-saksonek.

Nebes akademogyon a gryjis nag o Piktek tavas Eyndo-Europek rag termyn hir, bes golok minoryta ew hedna lebmyn. 

A-dhia reyn Domnall mac Causantín (*Dòmhnall mac Chòiseim* en Albanek arnowydh) tredh 889 ha 900 KK, e feu process a Albanekkhe dres an 200 bledhen nessa. Gelwys veu an tiredh avel meterneth Alba en le meterneth an Biktyon. Gwirhaval ew bos an tavas marow erbydn 1100KK. Ema tus ow tybi dell wrug Piktek delenwel Albanek, dre jevisya geryow ha syntaks, drefen bos Albanek moy hevelep ort an tavosow Brythonek ages Wordhonek.

### Doronieth
Henwys ew seyth meterneth piktek yen tekstow koth. An re ma ew 
*(1) Cait en Caithness ha Sutherland arnowydh, 
*(2) Ce, en Moray ha Buchan arnowydh,
*(3) Circin, en Angus arnowydh,
*(4) Fib, Fife hedhyw e'n jydh,
*(5) Fidach, ogas dhe Inverness,
*(6) Fotla, Atholl (Ath-Fotla) e'n eur ma,
*(7) ha Fortriu, en tiredh Moray lebmyn.

### Dustuni yethoniethek
An yethor, Guto Rhys, a lever bos a-dro dhe nebes kansow a dharnow kedhlow ow tochya Piktek. An brassa radn anodhans ew henwyn telleryow en tiredhow piktek ha henwyn personel a Biktyon en tekstow Sows-saksonek, Wordhonek hag Albanek. Dustuni aral ew geryow chevisyys (dre vras en Albanek) ha skrifedhow Ogham. 

Kevys ew rolyow meternedh an Biktyon e’n dornskrifow *Lebor Bretnach* ha *Kronynyl Piktek*.

Telleryow Piktek a hwer en Sgotlond dhe'n north a Dhowr Forth tredh Fife hag Enys Skye, an brassa radn anodhans dhe'n soth a Dornoch Firth. Nebes tanow enjei e'n north pell.

Ema dhe lies trev ha gnasow doroniethel an tiredh hanow Piktek, ow komprehendya: 
***Aberdeen**, Aberdeenshire. Ow styrya "aber Dowr Don" (c.f. aber en Kembrek ha Kernowek) koth.
***Cupar**, Fife. Ow styrya "kemper" (c.f. cymer en Kembrek).
***Keith**, Banffshire. Ow styrya "koos" (c.f. coed en Kembrek).
***Kirkcaldy**, Fife. Ow styrya "teller an ger galish" (Kembrek *caer* ha *caled*).
***Perth**, Perthshire. Ow styrya "perth" (c.f. ha perth en Kembrek ewedh).
***Yell**, Shetland. Ow styrya "tir boghosek" (c.f. Kembrek *iâl*).

Nebes elvendnow Piktek a hwer lies gweyth e'n tiredh. Ottobma rol a hwarvosow restrys herwydh an ger Kembrek.

Ema dhe nebes furvow Albanek kenerys le an furvow Piktek, ken thew skrifys an hanow gwreydhek en istorek. 
*Inverbervie, Kincardineshire. *Haberberui* en 1290, ow tiskwedhes dell wrug *aber* Piktek chanjya dhe *inbhir* Albanek bes gen an keth styr. 
*Inverie, Fife. Furv a-varr *Auerin* (1141), a alsa bos rag **Aberin*, h.y an keth chanj dhort*aber* dhe *inbhir*.
*Kindrochit Alian (Braemar), Aberdeenshire. *Doldauha* kens c.850 KK, gen an elven gensa *dôl*.
*Strathtyrum, Fife. *Trestirum* en 1190, ow kampolla chanj dhort an Piktek *tref*, "estate", dhe'n Albanek (styr dyffrans) *srath*.

### Skriftow Ogham

Ken thew styryow dres 40 a skriftow ansur hwath, aswonys ew bos niver anodhans a gomprehend furvow Brythonek. An yethor Guto Rhys a gussul kemeres rach drefen bos an gettesten yethoniethek anwodhevys.

Skrift Ogham e'n Broch of Burrian, Enysow Ergh, a veu treuslytherednys avel *I[-]IRANNURRACTX EVVCXRROCCS*. Mars ew *I[-]irann uract cheuc chrocs*, hebm a dhiskwedh ger Piktek haval ort Kembrek Koth *guract* (gwrug), en Kembrek Kres *goruc}*. Gen styr an pajwora ger avel Piktek **crocs* (Kembrek 'croes' dhort an Latin *crux*) ha'n kensa ger avel hanow personel, an skrift a alja bos lavar Piktek ow tisplegya an den a wrug kervya an grows. 

An skriftow en Shetland en Cunningsburgh ha Lunnasting, *EHTECONMORS* hag *[E]TTECUHETTS*, ew konvedhys avel lavarow Brythonek ow styrya "hebm ew mar veur" ha "hebm ew mar bell", a-gettep, messachys gwiw rag meyn or.

Treuslytherednys avel *IRATADDOARENS*, possybyl ew dell gomprehend skrift an Men Brandsbutt furv Piktek haval ort an Bretonek Koth *irha-*, "ev a worwedh", avel *IRA-*, en skrift Lomarec en Breten Vyghan.

### Delanwes war Albanek
Ema dhe hwithrans ow tochya an tavas Albanek, gen Alexander Macbain en 1896 en arbednik, diskwedhys niver a eryow chevisys dhort Piktek e'n tavas. 

Possybyl ew an re a sew:
****bad***. Ow styrya "bonni" (c.f. Bretonek *bod*)
****bagaid***. Ow styrya "bagas" (c.f. Kembrek *bagad*)
****dail***. Ow styrya "pras" (c.f. Kembrek *dôl*)
****dìleab***. Ow styrya "kemynro"
****monadh***. Ow styrya "menedh" (c.f. Kembrek *mynydd*)
****mormaer***. Term laghyel ow styrya "yurl" (c.f. Kembrek *mawr* ha *maer*)
****pailt***. Ow styrya "pals" (c.f. Kembrek Kres *pallt*)
****peasg***. Ow styrya "goli bian" (c.f. Kembrek *pisg*)
****peit***. Ow styrya "darn bian a dir" (c.f. Kembrek *peth*)
****pòr***. Ow styrya "trevas" (c.f. Kembrek *pawr*)
****preas***. Ow styrya "prysk" (c.f. Kembrek *prys* po *prysg*)

Yma dhe Albanek nebes geryow gen styryow nessa dhe Vrythonek ages Wordhonek, r.e. styr *Srath* (> *Strath-*) ew tir gwels en Wordhonek Koth bes “nans ledan” en Albanek arnowydh, haval en tien dhe’n yethow Brythonek (r.e. Kembrek *ystrad*). *Dùn*, *foithir*, *lios*, *ràth* ha *tom* a dhiskwedh an keth delanwes. Guto Rhys a breder Piktek dhe janjya syntaks Albanek ewedh. 

### Henwyn personel
Henwyn personel Piktek, rag ensampel an re dhort an dornskrif Poppleton  a dhiskwedh gnasow Brythonek avel synji *-st* diwettha ha *w-* kensa (c.f. P. *Uurgust* vs. Iwerdhonek *Fergus*) keffrys ha displegyans *-ora-* dhe *-ara-* (c.f. P. *Taran* vs I. *torann*).

Ema dhe nebes tus Piktek henwyn hevelep en tien e'n tavasow Brythonek erel. Ottobma rol a niver a henwyn Piktek ha’ga hevelep e’n tavasow erel. 

Niver a elvednow hag ew kebmyn en oll an tavasow Brythonek rag furvya henwyn ew kevys en henwyn Piktyon ewedh. Anjei a gomprehend **jʉð*, "arlodh" (> *Ciniod*) ha **res* (> *Resad*; c.f. kembrek *Rhys*).
En 2008 Alan James a brofyas bos Piktek ha Kumbrek (Brythonek an Hen Ogledh) moy haval ages Kembrek. Studhyans en 2015 gen Guto Rhys a leveris dell o Piktek tavas Brythonek heb kebmys a dhelanwes gen [Latin]] ages an tavasow erel. En despit dhe hedna, ema dhe Forsyth, en 1997, ha Taylor hag Aitchison en 2019 profyes niver a eryow Latin en Piktek. Anjei a gomprehend:
* **Crocs*, "krows" (c.f. Kembrek *croes* 
Serpent stone.JPG|skeusennik|Men Aberlemno ow tiskwedhes arwodhow piktek, (dhort an wartha dhe’n woles) an sarf, an disk dewplek ha’n gweder mires ha krib
Norrie's LawDSCF6226.jpg|skeusennik|left|Daswrians 19ves kansvledhen a blatt arhans dhort an Gelva Norrie, Fife, gen disk dewblek ha gwelen-Z
The_Aberlemno_Cross_-_geograph.org.uk_-_1922567.jpg|skeusennik|center|Men Aberlemno, ow tiskwedhes Batel Lydn Nechtan 685 KK
Brandsbutt_stone,_Aberdeenshire.jpg|skeusennik|Men Brandsbutt ha skrift Ogham