William Charles Daniel Watson

**William Charles Daniel Watson**, **Tyrvab** (25 Du 1886 - Hedra 1959) o lowarther, aghskrifer, kunteller skians ow tochya an tavas Kernowek ha den posek en Dasserghyans an yeth. Genys veu en Lannwythek (Mylor en Sowsnek) ogas dhe Loghfala en 25 Du 1886, an kottha a eth flogh dhe Daniel Watson, marner marchont, ha Clara Frances Hocking. Aswonys ew avel onan a’n kensa tus e’n Dasserghyans dhe allos kewsel Kernowek heb hockya.

## Yonkneth ha deski Kernewek
Pan veu Watson 13 bloodh, ev a welas troosnoten en lever en Kernowek, *‘kemer with na rey gasa a vor goth rag an vor noueth’* (kebmer with na wre ta gara an vor' goth rag an vor' nowydh). Watson a skrifas, *‘nevra na veu an yeth Kernewek na istori Kernewek menegys y’n skol’*.

Ev a aras skol Lannwythek 13 bloodh, hag oberi avel lowarther. En gwav 1901, Watson a vetyas den henwys J.W.Bull, polsyer frynkek, a woya a-dro dhe’n tavas hag a senjas skians hengovek a lavarow ha geryow Kernewek.  Ev a dhallathas adhyski y honan dhort levrow a Lyverva Frynk Loghfala. En 1904, woja ev dhe gawas droklam war skath en Poll Skathow, ev a vetyas benyn goth en Klavji Loghfala. Thera dhe hei skians hengovek a’n niverednow.  Watson a usyas lever Henry Jenner, *‘A Handbook of the Cornish Language’* rag gwellhe y Gernewek, ha kesskrifa gen an Rev. H.L. Leverton a Vaunan (den a woya neppeth ow tochya an tavas ewedh). Watson a wre viajya a-dro dhe’n pow ow teski tebmyn hengovek a’n tavas dhort tus pekar ha George Hall a Lannwythek, George Bray ha Mr Dunn a Lannergh, John George a Eglosvelyan hag erel. En 1918 A.P. Jenkin a Drewydhgi a gomendyas Watson dhe Jenner ha Morton Nance, ha woja hedna dhe Richard Hall a Lannust, hembronkyoryon an Dasserghyans.

## Radn Watson y'n Dasserghyans
William Watson a guntellas kanow ha karollow hengovek ewedh. Ev a dhiskudhas hen garol kenys gen den koth a Sen Dey, Thomas Beard, karol aswonys hedhyw avel Karol Sen Dey. Ev a dreylyas an karol dhe Gernowek ha keworra vers aral dhodho. 

Jenner, Morton-Nance ha Watson a dhallathas gul towlow rag fondya Gorsedh Kernow.  Rag gallosegi hedna, ev eth dhe Dreorci en Kembra, ma feu enorys avel bardh Gorsedd Cymru (Gorsedh Kembra) en 1928 genan hanow bardhek , war-barth ha Morton-Nance ha hwegh aral. En 1929 Watson o kannas Gorsedh Kernow e’n solempnita kensa en Boskawenn-Unn. Ev a senjas an keth soodh lies bledhen.

Watson o a’n renkas oberi, ha drefen hedna, Henry Jenner, fondyer an Dasserghyans, a sevis ort y ajon en ogas. Pan veu dyllys *‘Lyver Canow Kernewek’* gen Dr Ralph Dunstan en 1929, komprehendys veu pymp a ganow e’n yeth Kernowek. Dunstan o koweth Jenner ha Robert Morton Nance, dew jif hembronkyer an Dasserghyans. Jenner ha Morton Nance o a’n renkas kres. Nag ew mar revedh etho nag uji geryow Kernowek dhe Garol Sen Dey, skrifys gen Watson, komprehendys e’n lyver.

Tyrvab a gesoberas gen Morton-Nance rag rekordya geryow radnyethel . Thera bern meur ganjo ow tochya neppeth Kernowek. Ev o aghskrifer a vri. Y skians avel lowarther a veu aswonys gen lies lever-termyn akademek lowarthieth ha levrow pekar ha ‘British and Foreign Trees and Shrubs in Cornwall’ gen Edgar Thurston.

En 1931 Tyrvab a dhellos lever lavarow gelwys *First Steps in Cornish*. Nag o pur lowen gen an vor' a wrug Morton Nance savonegi an lytherenans avel 'Kernewek Unyes' hag y vor' a skrifa Kernowek o moy haval ort for' Jenner, selyes war Kernowek Diwedhes.

## Bownans teylu
En 1908 ev a dhemedhas Elizabeth Mary Rogers en Hellys. Anjei a gawas dew vab, John (1910) ha Sidney (1915), hag udn vyrgh, Esther (1911). Y wrek a verwis en Genver 1937. En mis Kevardhu an keth bledhen, ev a dhemedhas arta, dhe Ruby Pope en Sen Eler. 

Ev o lowarther dhe Lowarthow Rosehill, Loghfala, ha lowarther Mr A. Pearse Jenkin en Trewydhgi. Tredh 1929 ha 1951 ev o pedn lowarther dhe Gorforeth Pennsans hag avisyer Lowarthow Morrab ’n keth tre.

En y vownans diwettha, ev a dhyskas Frynkek, ha woja hedna ev a dhyskas Bretonek ort gosowes ort an peskadors a Vreten Vian.
Herwydh E.G.R.Hooper (Talek), *‘nagonan re gowsas Kernewek yn fordh mar burwiryon avel Watson’*.

Watson a verwis en Hedra 1959 en Klavji Pennsans. Entiryes ew en enkledhva Pennsans.

## Karol Sen Dey
Geryow Karol Sen Dey, skrifys gen Watson

* 'Ma grün war 'n gelynen, 'ga lyú-ý léthwyn *
*Ha Jésus ó maylyes yn dyllas owrlyn</br></br>
*Ha Mam ó an Vaghteth
*Marýa Mam Dew</br>
*Ha gwedhen an gwella
*An gelynen yú</br>
*Kelyn, kelyn
*Ha gwedhen an gwella</br>
*An gelynen yú
* 'Ma grün war 'n gelynen, 'ga lyú-ý gwelswer</br>
*Ha Jésus ó crowsys, ý Vam yn awhér
* 'Ma grün war 'n gelynen, 'ga lyú-ý gosrüth</br>
*Ha Jésus yú 'gan Sylw'as, ý vernans mar druth
* 'Ma grün war 'n gelynen, 'ga lyú-ý glowdhú</br>
*Ha Jésus ó marow, dredho ný a vew''

* Rekordyans a William Watson ow kana Karol Sen Day e'n 1930ow a-varr (dhort 08.06 yn rag)