open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Epistemologieth

**Epistemologieth** (a'n Grek ἐπιστήμη*, epistēmē* 'godhvos') yw skorren filosofieth yn kever godhvos. Epistemologydhyon a studh an gnas, dallathvos ha finyow a wodhvos, avowans epistemek, resonekter kryjyans, hag erel. Epistemologieth yw isran chyf a filosofieth, gans isrannow chyf erel kepar hag ewnhynsegieth, lojyk ha metafisek.

Yma dadhlow yn epistemologieth yn peswar leurnedh chyf:

# Dielvennans filosofek a'n gnas a wodhvos ha'n studh res rag kryjyans dhe vos godhvos, kepar ha gwiryonedh hag avowans.
# Penfentennow possybyl a wodhvos ha kryjyans avowys, kepar ha percepcyon, reson, kov ha dustuni.
# An kesweyth a gorf a wodhvos po kryjyans avowys, yn y vysk mars yw edhom a gryjyansow avowys oll dhe vos devedhys a gryjyansow avowys ha selvenek po mar nag yw res saw sett a gryjyansow kesklenus rag avowans.
# Diskryjyans filosofek hag a wra govyn an possybylta a wodhvos ha kudynnow kelmys, kepar ha mars yw diskryjyans godros dhe wodhvos normal ha mars yw possybyl dhe nagha argyansow diskryjyek.

Y'n dadhlow ma, hag erel, epistemologieth a assay gorthebi govynnow kepar ha "Pandr'a wodhon?", "Pandr'a styr ni dhe leverel y hwodhon neppyth?", "Pandr'a wra kryjyansow avowys dhe vos avowys?", ha "Fatel wodhon ni dhe wodhvos?".
Broadcasting House

**Broadcasting House** (Kernewek: *Chi Darlesans*) yw pennplas an BBC, desedhys yn Plas Portland ha Plas Langham yn Loundres. Yma an drehevyans yn gis Art Deco. Drehevys yn 1932 o Broadcasting House gans 12 leuryow (9 war'n dor ha 3 yn-dann an dor). Yth esa nowydhheansow hag ystynnans, hag usi henwys 'new Broadcasting House' gans n vyghan, ynter 2002 ha 2012. New Broadcasting House a veu ygerys yn 2013. Drehevyans rolys gradh II* yw Broadcasting House.

## Devynnow
Kabsa

**Kabsa** (Arabek كبسة *kabsah*) ew sant kemysk a ris, dyghtys war skudel gebmyn a dheu dhort Arabi Saoudek bes prederys ew avel keginieth kenedhlek en powyow Konna Tir Arabi. 

Gwres ew an sant a ris a kig.  Dyghtys ew en venowgh en powyow pekar ha Arabi Saoudek, Koweyt, Bahreyn, Katar, an Emirethow Arabek Unyes, Oman, Yemen, Iran ha'n difeythtir Negev en Israel. Aswonys ew an sant avel *makbūs/machbūs* (Arabek مكبوس/مچبوس}).

## Gerdardhans
An hanow a dheu dhort an ger *kabasa* (Arabek كبس), ow styrya strotha po gwaska, drefen an devnydhyow bos strothys e'n keth pott.

## Devnydhyow
Gwres ew an sandys dell ew usys gen ris, (basmati herwydh usadow), kig, losow kegin ha kemyskans a spisys. Ma lies sort a kabsa, pubonan heb parow. 

A ell bos kevys ew spisys kemyskys kens en-dadn niver a henwyn merk. Ma an re ma ow lehe termyn pareusi, bes gen blas dyffrans dhort kabsa hengovek. Ma an spisys usys en kabsa owth ervira y vlas, hag anjei a gomprehend puber du, kentrigow spis, kardamon, safran, kanel, limaval du, delyow baywydh ha know muskat. 

An chif devnydh uji ow mos war-barth an spisys ew an kig. An kig ew usys herwydh usadow ew kig yar, kig gaver, kig on, kig kowrvargh, kig bewin, pysk po bibynes bubyn. En acheson kig yar, usys ew *machbūs* po yar gowal.

Tus a ell keworra alamandys, know pin, know dor, onyon ha sodones. .  Possybyl ew dhe afina an sant gen *ḥashū* (Arabek حشو) ha'y dhyghtya gen *daqqūs* (Arabek دقّوس), po sows tomatos arabek gwres en tre. 

## Methodys kegina

Tus a ell kegina an kig rag kabsa en for'ow divers. For' veurgerys a bareusi kig ew *mandi*. Teknek hengovek ew ow tos dhort Yemen, lebma thew keginys an kig en toll down e'n dor. For' aral a bareusi ha dyghtya kig rag kabsa ew *mathbi*, lebma thew rastellys kig sawrys war veyn leven settys war bedn regyth pooth. An treja for',  *madghūt*, ew kegina an kig en gwaskoker.

## Dustini
Zapopan

**Zapopan **  yw cita yn stat Jalisco yn Mexico, an nessa moyha a rann poblans y'n stat na wosa Guadalajara. Yma a-dro dhe 1,332,272 a dus eus trigys yn Zapopan. Y hanow a dheu dhyworth an ger Nahuatl *tzapotl* ow styrya gwydh "sapote"  gans losten "pan" ow styrya tyller.
Kastylli ha Fosow Tre Myghtern Edward yn Gwynedd

**Kastylli ha Fosow Tre Metern Edward en Gwynedd** ew Ertachva an Bes UNESCO, desedhys en Gwynedd, Kembra North. Hi a gomprehend an pajar kastel a Biwmares, Harlech, Caernarfon ha Conwy. Pederys enjei a vos an ensamplow gwella a bednserneth kasorek an 13ves kansvledhen diwedhes ha 14ves kansvledhen a-varr. 

## Istori
E'n 20ves kansvledhen aswonys veu an kastylli dre vras rag aga forpas kasorek. Deskrivys veu termyn aga terevyans avel uhelboynt derevel kastylli Sowsnek gen D. J. Cathcart King. Hebm ew drefen aga devnydh a dhefens keskresek, barbikanow ha treven porth meur. Ewedh, Sidney Toy a's deskrif avel "nebes a'n kastylli moyha gallosek dhort neb oos po pows".  

A-dhiwedhes, istorioryon avel Michael Prestwich hag Abigail Wheatley a boslev radn an derevyansow ma avel palesyow hag arwodhyow gallos riel.

Dewisys veu telleryow an kastylli en Caernarfon ha Conwy drefen aga styr politek ha devnydh kasorek. Anjei a gomprehend stevellow gorlanwesek ha lowarthow. Kastell ha fosow tre Caernarfon a's teva menweyth kostek, gwres martesen dhe dewlel imach a allos Myghtern Arthur po an Emperoureth Romanek.  

Radn an pednser riel (Jamys a Sen Jory) e'n derevyans ew poynt a argya gen lies istorior, rag ensampel delanwes Savoy war y dhelinyansow. Deskrifys veu e'n pednfentydnyow avel *“Magistro Jacobo de sancto Georgio, Magistro operacionum Regis in Wallia”*, ow styrya “Mester Jamys a Sen Jory, Mester Oberyow an Myghtern yn Kembra.”

## Aswonvos
En 1986 apoyntys veu an pajar teller avel ertachva an bes UNESCO. Henwys enjei avel "Kastylli ha Fosow Tre Metern Edward en Gwynedd".

UNESCO a bederis an telleryow avel an  "ensamplow gwella a bednserneth kasorek an kansvledhen 13ves diwedhes ha 14ves a-varr en Europa".  UNESCO ewedh a leveris a-dro dhe boos aga hevrennow gen Edward I ha Jamys a Sen Jory, aga myns ha pednserneth kasorek avonsys, aga studh fest da ha dogvennow istorek.  

## Kostow Mentons
Kostow mentons an telleryow veu £239,500 en 2002–03.  "Parthow padn" a veu apoyntys a-dro dhe'n kastylli. Aga forpas ew rag gwitha an gwelyow ha telleryow rag displegyans anewn. Gwithys ew an telleryow gen kemyskans a laghys 'Men Kov kovskrifys', 'Derevyans Kovskrifys' ha 'Radndir Gwithans'. T

## Mirva

The North Gate of Caernarfon's town wall - geograph.org.uk - 367561.jpg|skeusennik|Yet North en Fosow Tre Caernarfon
Conwy Castle - bridge view.jpg|skeusennik|Kastel Conwy, ha teyr fons 19ves ha 20ves kansvledhen
Beaumaris aerial.jpg|skeusennik|Kastel Biwmares dhort an ayr, ow tiskwedhes y dhefens keskresek
Harlech Castle - Cadw photograph.jpg|thumb|Kastel Harlech

## Devynnow
Hypatia

**Hypatia**, genys a-dro dhe 350-370 OK hag a verwis 415 OK o filosofer Platonek, mathemategydhes ha steronydhes, trigys en Alexandria, Ejyp. Hy thas o Theon, ha war-barth anjei a oberas war styryansow a ober Ptolemy.

Hi o prederydh a vri en skol filosofek neo-Platonieth en Alexandria, lebma feu dyskader filosofieth ha steronieth. 

Hi yw an mathemategydh benow kensa dell veu hy bownans skrifys en hy hever en manylys. Hi o meur a vri en hy oos hy honan 'vel dyskajer da ha keskussulyer fur. Hypatia a skrifas styryans war ober Diophantus, hebm ew *Arithmetica*.

Ken feu pagan, hi o meur hy ferthyans tro'ha Kristonyon. Thera dhe Hypatia meur a studhyoryon Kristyon, ow komprehendya Synesius, neb a dheuth epskop Ptolemais. Pednfentydnyow hengovek a lever bos Hypatia gordhys gen Paganyon ha Kristonyon. Thera dhe hei meur a dhelanwes dres gwelhevyn bolitek Alexandria. War tu-ha diwedh hy bownans, Hypatia a gussulyas Orestes, is-rewlyas romanek Alexandria, neb o eskar politek dhe Cyril, epskop Alexandria. Kuhudhys veu Hypatia a lettya Orestes rag kesassoylya gen Cyril. En mis Meurth 415 OK, ledhys veu Hypatia gen bush a Gristonyon ledys gen den, Peder y hanow. Anjei a's omdhiwiskas ha's moldra der dhiskroghenna.

Sowdhanys veu an Emperoureth Romanek gen mernans Hypatia. Hi a veu gwres merther dhe filosofieth, ow telenwel filosofers neo-Platonieth dhe sevel orth Kristonedh. E'n osow Kres, prederys veu Hypatia ha bos symbol a vertus Kristyon. E'n oos arnowydh, hi a dheuth ikon dhe reythyow benenes. Hy bownans ew deskrifys en niver a levrow ha fylmow, ow komprehendya an fylm *Agora* (2009) ow steredna Rachel Weisz ha levrow gen Umberto Eco (*Baudolino*), Charlotte Kramer ha Ki Longfellow.

Enorys veu Hypatia gen hanow planetik 238, diskudhys en 1884 gen an steronydh russek Viktor Knorre. Y dreustrogh ew 145 km. Ema kowdoll henwys Hypatia war an Loor, hag onan aral henwys Theon dhe enora hy thas ena ewedh.

An Fydhyans Hypatia ew kowethyans a guntel ha dyllo dogvednow ow tochya kowlwriansow benenes. Fondys veu en Kernow en 1996. Aga huntel a lien benenes ew synjys en Universita Karesk. Ev a gomprehend an Kuntel Elizabeth Treffry.

## Mirva

Letter of Synesius to Hypatia b2.jpg|skeusennik|Tekst koth Greka onan a seyth lether dhort Synesius dhe Hypatia (versyon dyllys en 1553)
Mort de la philosophe Hypatie.jpg|skeusennik|upright=1.8|Lymnans gen Louis Figuier ow tochya an omsettyans war Hypatia dhort 1866
Hypatia (Charles Mitchell).jpg|skeusennik|*Hypatia* (1885) gen Charles William Mitchel, ow tiskwedhes gwel en hwedhel *Hypatia; Or, New Foes with an Old face* gen Charles Kingsley (1853)]]
Conic Sections.svg|skeusennik|Hypatia a skrifas displegyans a ober Perga war dreghow pigornek.
Rachel_Weisz_Deauville_2012_3.jpg|skeusennik|Rachel Weisz, steren an fylm, Agora
Eco,_Umberto-1.jpg| skeusennik|Umberto Eco
Hypatia_crater_AS16-M-0827.jpg|skeusennik|Kowdoll Hypatia dhort Apollo 16
238_Hypatia.png|skeusennik|Resegva planetik Hypatia 238
A Blaze of Feather

**A Blaze of Feather** yw bagas gwerin bretennek dhyworth Kernow. An bagas a gomprehend Mickey Smith gitarydh ha limner gwelesek, Ben Howard, India Bourne, Nat Wason (esel kyns a'n bagas Kernewek ‘Haven’), Rich Thomas ha Kyle Keegan (tabourer kyns a Hiss Golden Messenger). 

## Bagas kevrinek
Yn 2017 a-varr, an hanow A Blaze of Feather a dhallethas diskwedhes yn koynt war rol golyow y'n RU, mes den vyth re glewas anedha a-gynsow. Yth esa skodhyoryon ilowek owth assaya dyski piw re restras an ragdres. Y hwarva dell o ragdres nowydh gans Mickey Smith hag artydhyon neb esa ow wul torn gans Ben Howard (neb o onan a'n hwegh). An bagas yw askorrys gans Hell Up Records, label Howard. 

## Senglow ha PY

## Plasennow hir

2017 - A Blaze of Feather

2020 - Labyrinth
Para Diwrosa Sen Peran

**Para Diwrosa Sen Peran** (en ) ew para diwrosa galwesik bretednek UCI Brastiryel dhort Kernow. Fondys veu en 2018 gen an dowl a dhisplegya roas diwrosa Kernowek ha degemeres galow dhe'n Tour de France a-ji pymp bledhen avel para diwrosa galwesik UCI Brastiryel. Woja teyr bledhen avel Para Kenedhlek Flour, an para a wayas dhe level UCI Brastiryel 2021.

Hanow an para a dheu dhort tassans Kernow, Sen Peran. Awen gwlanek an para ew Baner Sen Peran ha brith kernewek. Dibarow ew drefen na gomprehend hanow skoodhyer. Keffrys ha'y bara UCI Brastiryel, ema dhe Sen Peran parys displegya ha para benenes.

Anjei a wra devnydh a dhiwrosow Colnago a-dhia 2018. Aga dyghtyer ollgebmyn ew Ricci Pascoe, ha'ga dyghtyoryon para ew Steven Lampier, Dudley Hayton, Liam Holohan, Tom Murray ha James Round.

## Rol an para
En mis Gorefen 2021

## Gwaynyow meur
;2019
: 1a  Rol an poyntys, Kevres torn (*Tour Series*), Steven Lampier
;2021
: 1a Grand Prix de la Somme, Tom Mazzone

## Devydnow

## Kevrednow a-ves
* Gwiasva sodhogel - https://saintpiranprocycling.com
* ProCyclingStats - https://www.procyclingstats.com/team/saint-piran-2021
Brith Kernewek

**Brith kernowek** ha pilednow brith kernowek (lostennow brith kernewek y'n FSS (K)) ew hengov arnowydh dallethys e'n 20ves kansvledhen a-varr ha kres. An bilen arnowydh kensa o du plen, ha patronyow erel a sewyas. Skrifow a lever dell wiska tus geltek a driga en Breten Veur pows rudhek brith kriys *bracca*. An ger Kembrek *brech* a styr checkerys, haval dhe'n ger Albanek *breac*, ("brithennek"), ha'n ger *bracca* a dheu dhort an ger Kernowek *brythen* hag a styr an keth tra.

Kothskrifer kernowek L.C.R. Duncombe-Jewell a assayas previ bos pilednow plen usys en Kernow. Ev a dhiskudhas kervyansow a venestrals ow kwiska pilednow ha gwari pibow sagh war bednow formys en eglos Alternonn, dedhys 1510. An dustuni kensa istorek rag an bilen vrith gernowek ew dhort 1903, pan omdhiskwedhas Duncombe-Jewell gwiskys en pilen las avel kannas Kernow dhe'n Kuntelles Keltek en Caernarfon. John T. Koch en y lever *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia* a wra mencyon a bilen dhu gwiskys gen Soudoryon Skav Duk Kernow en batel, bettegyns nag eus dustuni istorek rag skoodhya hebma. 

## Brith kenedhlek

Gwres en kensa en 1963, delinys veu an brith kenedhlek kernowek gen an bardh E. E. Morton Nance, noy Robert Morton Nance. Pub liw an brith a styr neppeth arbednek. An grows wydn war gilva dhu ew dhort baner Peran. Du hag owr o liwyow meternedh Dumnonia, rudh rag garrow ha gelvyn edhen genedhlek Kernow, an balores, ha glas rag an mor a-derdro Kernow. Kenwra an brith kenedhlek kernowek a veu gwiskys rag an pres kensa gen Morton-Nance e'n Kuntelles Keltek en 1963, synjys en Porth reb Tor, stag war vrith Clan Douglas. E'n keth bledhen desinys veu brith Gool Piran gen Donald Rawe. Kovskrifys veu an brith helghya kernowek e'n 1980ow. 

An re ma ew an brithow kernowek kovskrifys gen an Awtorita Brith Albanek, hag etho komprehendys enjei en sel kedhlow Kovskrif Brith Albanek. 

## Brith teylu

Gwres ha kovskrifys veu nebes brithow rag teyluyow kernowek en termynyow arnowydh, r.e. rag demedhyansow ha kevewiow. An brassa radn a'n re a sew ew kovskrifys gen an Awtorita Brith Albanek po Kovskrif Brith Albanek an Bes hag etho ew komprehendys en sel kedhlow Kovskrif Brith Albanek. 

## Devydnow

## Kevrednow a-ves

*  Cornish National Tartan
* https://web.archive.org/web/20210907224440/http://www.alanrichards.org/cornishtartan.htm
* Cornish tartans
* Cornish Kilts
Taves tewes

**Taves tewes** ew tirfurv gwres ha'n mor ow kodhesa. Anjei a dhispleg pan wrello drift an gladnow treusberth godhes a-dreus kabmas po heyl. Ema todnow ow kwaya grow emann an treth war elin (golgh ew hebma) pan na ell todnow metya an treth en kompes, bes gravedh a’y dhehwel en kompes (aswolghes). E’n for' na, pub todn a way grow tabm a-hes an treth. Terweythyow morlydn a furv a-dryv an taves tewes, hag a janj dhe vorva dres termyn. Pan wrello tu an treth chanjya, drift an gladnow a dheu le gallosek, etho droppys ew rann a'n godhes, ow keworra dhe'n taves tewes. Woja termyn, glasneth a dhalleth tevi, ow kul an taves tewes fast. Taves tewes hag a wra junnya enys dhe’n tir meur ew kriys tombolo. Lettys ew drift an gladnow dre dhevnydh groynys. 

## Tavesow tewes a vri a-derdro'n Bes

An taves tewes hirra e'n Bes ew Taves Tewes Arabat e'n Mor Azov gen hirder a 110km. 

An taves tewes hirra en lydn ew Long Point, Ontario, gen hirder a 32 km en Lydn Erie. 

Aswonys en ta ew Pentir Spurn en aber Humber gen hirder a 4.8km. Onan aral ew Treth Chesil en Dorset, ow junya Enys Portland dhe'n tir meur. 

Kuršių Nerija po Taves Tewes Curonian, radn nodho en Lithouani ha radn en Kaliningrad Oblast, Russi, ew desedhys e'n Mor Baltek, gen hirder a 98km.

Curonian Lagoon.jpg|skeusennik|Kuršių Nerija, taves tewes tredh Russi ha Lithouani
Dungeness National Wildlife Refuge aerial.jpg|skeusennik|upright=1.3|Taves tewes Dungeness en Kulvor Juan de Fuca war arvor north-west an Statys Unys.
Farewell Spit.jpg|left|skeusennik|Taves tewes Farewell war Enys Soth Mordir Nowydh
Curonian_Spit_and_Lagoon.png|skeusennik|left|Mappa Taves Tewes Kuršių Nerija
ChesilBeach.JPG|skeusennik|Treth Chesil, Dorset
Etholans ollgemmyn Norgagh 2021

Yth esa dewisyans war 13ves mis Gwynngala 2021 rag etholi an 169 Eseli a'n Storting (an Senedh Norgagh). An pennvenyster a-lemmyn, Erna Solberg a wrug amyttya fethans war nosweyth a'n 13ves, wosa an Parti Lavur ha'y keffrysysi a waynyas lowr a'n esedhow y'n Storting gallos formya keffrysyans. Jonas Gahr Støre yw gwaytys dos ha bos an pennvenyster nowydh yn keffrysyans gans Parti Kres ha'n Parti Kledh Socyalydhek.

## Results

## Devynnow
Zarah Sultana

**Zarah Sultana** (genys 31 mis Hedra 1993) yw politeger a Vreten hag esel senedh rag Coventry Soth a-dhia an etholans 2019. Esel Bagas Kaskyrgh Socyalydhek yw. 

Sultana a veu etholys avel esel Lavur mes omdennys yn 2025, ow fondya Agas Parti gans Corbyn. Hi a gablas an governans Lavur a vos "kevrennek gweythresek yn hilladhans" yn Gaza.

Sultana yw Moslem ha hi re gowsel yn Senedh a-dro dhe Islamophobia may hwra hi enebi.

## Devynnow
Storting

An **Storting** yw senedh Norgagh, selys yn 1814 gans an Korf Lagha Norgagh. Desedhys yw drehevyans an Storting yn Oslo. An Storting yw unnchambourek hag yma 169 a eseli, etholys gans termys peder bledhen rag nownsek pastel vro liesesel. An etholans moyha a-dhiwedhes o yn mis Gwynngala 2021. Esel Storting yw henwys *stortingsrepresentant*, ow styrya 'kannas Storting'.

An Storting yw ledys gans lewydh hag, a-dhia 2009, pymp is-lewydh. War-barth, an eseli ma a form an *Presidium*. A-dhia 2018, Tone Wilhelmsen Trøen yw lewydh an Storting.

## Presidium

## Devynnow
The Three Caballeros

***The Three Caballeros*** yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1944. Askorrys veu gans Walt Disney.
Fun and Fancy Free

***Fun and Fancy Free*** yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1947. Askorrys veu gans Walt Disney.

## rol an warioryon
* Walt Disney – Mickey Mouse
Eas a' Chùil Àlainn

**Eas a' Chùil Àlainn**, (kevarwodhans rastel NC281278) en pluw Asaint (Assynt en Sowsnek), en Uheldiryow Sgotlond, ew an uhella dowrlam e'n Ruvaneth Unys. Ev a godh 200 m (660 tros-hes), teyrgweyth uhelder Dowrlam Niagara.
Kerdhoryon a ell drehedhes an dowlam dhort an for' soth a Caolas Cumhang (Kylesku en Sowsnek) en Cataibh (Sutherland). Viaj 6 mildir (10km) ew a-dreus tir gwernek. En kewer deg, ema skathow ow viaja dhort an slynkva ryb Ostel Kylesku dhe Loch Beag lebma thew an dowrlam gweladow. An hanow a styr "dowrlam an plethendnow teg" en Albanek.

## Devydnow

## Kevrednow a-ves

* http://www.gigapan.org/gigapans/88668 Golok 'panorama' a Eas a' Chùil Àlainn
Lurkyer

An **lurkyer** (usys ew an ger 'lurcher' ewedh) ew ki krowsmegys, sewyans a barya hond gweles gen ki a ehen aral, dell ew usys ki bugelya po dorgi. En istorek ki pocher po lader helgik o, bes en termynyow arnowydh synjys enjei rag enevales dov, keun helghya po resek. 

## Istori

Ki krowsmegys ew an lurkyer, herwydh usadow tredh milgi ha ki deves. An ger lurkyer  () a dheu dhort an ger Frynkek kresosel *lerce*, gen an styr 'skolkya'. Usys veu an ger e'n kensa pres rag ki en 1668.  Re a lever bos an ger dhort an ger Romani *lur*, ow styrya lader.

Thera dyffrans laghel ha bewoniethel tredh milgi ha lurkyer. Difennys veu devnydh milgeun saw gen an gwelhevyn era dhe anjei gober po tir luck. Woja 1389, nag o gerys den veth  gen gober le rag helghya gen ki, ow komprehendya lurkyoryon.

## Deskrivans

Dre vras, amkan an krowsmaga ew dhe gawas hond gweles moy skentel, eneval konnek ha gwiw rag helghya konines, skovarnogyon hag ydhyn helgik.  Dres termyn, ladron helgik ha helghoryon a dhiskudhas bos krowsya certan ehennow gen keun gweles a wrug askorra ki gwell rag an porpos ma, drefen bos an lurkyer mar uskis ha skentel. 

## Usyow

Megys veu lurkyoryon dhe weres ladron kelgik ow helghya konines ha skovarnogyon. Tus a ell ago gwitha rag bos enevales dov dhe deylu, po rag kesstrifa en sportow pekar'a resek ha chasya skovarnogyon po dynyans.

Avel keun krowsmegys na wra klubbow keun posek pekara 'The Kennel Club' ort ago ajon avel ehen. 
## Mirva

Lucy_the_Lurcher.jpg|skeusennik|Lurkyer hir y vlew
Brown_lurcher.jpg|skeusennik|Enep tipek dhe lurkyer
Lurcher_(4653397189).jpg|skeusennik|Lurkyer kott y vlew ow resek
Lurcher_on_Mountain.jpg|skeusennik|Lurkyer hir y vlew war venydh
Dillas

**Dillas** ew tra po gwias, gwriys war-barth dhe worheri radn a’n korf denel. Tus ew an udnik eneval a wisk dillas, ha pub den a wisk neb sort a dhillas gwiw. 

Tus a ell gorheri an korf gen krys po pows, brehow gen breholow, diwarr gen lavrogow po lostednow, diwla gen manegow, treys gen eskijyow, ha’n pedn gen hattys po maskow. En ayredhow yeyn, tus a wisk kotys tew ewedh. Tus a ell gwiska ken dillas rag termynyow dyffrans, rag ensampel, e’n nos, rag oberi po rag solempnita arbednek.

Ema dillas ow kwitha an korf rag an Howl en powyow tobm. Dillas pekara kotys gwlan tew ha botas a weres gwitha an korf tobm en tempredhow oor pekara'n Arktik. Dillas a ell gwitha an korf rag damach ewedh.        

Gwiskys ew dillas rag afina ha gis. Tus a wonisogethow dyffrans a wisk ken dillasow ha kryji en dyffrans ow tochya an sort a dhillas a dal bos gwiskys. 
Dhe lies den, dillas ew arwodh gre, po fordh a omvenegyans.  Hebm ew an skila rag gonisogethow yonkers pekara ‘punk’, ‘Goth’ ha ‘hippy’.

## Dallethvos dillas
Nag ew godhvedhys p’eur feu displegys dillas e’n kensa pres drefen bos dillas podradow, hag e hwarva en kensistorek. Nebes kedhlow a dheu dhort hwithrans ow tochya lew. Trigys ew lewen an korf en dillas, owth esplegya dhort lew gols nanj ew 107,000 bledhen. Ema hebma ow profya bos dillas owth ekistya e’n termyn na. Ema dismygrivow erel ow profya a-dro dhe 42,000–72,000 KOK.

Dedhys veu kota gwres a vilvlew gwiweres, kevys en fogow en Itali, dhe 23.000 KOK. En mis Gwydngala 2021, skiensydhyon a dherivas bos dustuni a dhillas gwres nanj ew 120,000 a vledhydnyow en godhesow en Marokk.

## Taklow nag ew dillas
En venowgh pobel a afin aga horfow gen tremliw ha melysethow, ha treghi po chanjya an gols war aga fednow po bejethow. Ema tus ow kawas tatous ha korfliw. Bes nag uji tremliw po tatous dillas veth oll. 

Mandaffar ew hanow taklow dell ew degys en le gwiskys, pekara skryppys, porsys, glawlednow ha gwelydni kerdhes, bes nag enjei ehednow a dhillas. Dewweder ha gemweyth ew mandaffar dell ew gorrys war an korf.

## Devnydhyow usys rag gul dillas
Dillas ew gwres en venowgh a 
* Gwias
**Gwiasow naturel, pekara koton, lin, gwlan, kowargh hag owrlin 
**Gwiasow synthesek, pekara nylon, polyester hag akrylik 
* Milvlew
* Ledher

## Mirva

Paris Janvier 1860. Toilette de Mme de Dardel. Fritz von Dardel, 1860 - Nordiska Museet - NMA.0038389.jpg|skeusennik|right|230px|Paris 1860
Oba Lagos060602-N-8637R-006.jpg |thumb|right|230px|Den Oba (Nijeri)
Kimono backshot by sth.jpg|thumb|200px|Benyn ow kwiska *Kimono* hengovek
Helvellyn

**Helvellyn** ew menedh en Pow an Lydnow tredh lydnow Thirlmere hag Ullswater. Ev ew an treja uhella menedh en Pow an Lydnow ha Pow an Sowson. Esya ew dhe grambla ages Scafell Pike ha Scafell, ha gerys-da ew an menedh, yskydnys gen degow a vilyow a dus pub bledhen. En mis Genver 2018, henwys veu Helvellyn avel an gwella kerdh en Breten Veur en towlen pellwolok ITV ostys gen Julia Bradbury.

An hanow a dheu dhort an geryow Kumbrek, yeth haval dhe Gembrek Koth kowsys e'n a Bow an Sowson bys dhe'n 12ves kansvledhen, ow styrya Hal Velyn.

Gwres veu karrygi loskvenydhyek an menedh en kowdoll hen venedh tan a'n Oos Ordowek nanj ew 450 milvil a vledhydnyow. E'n Oos Rew, chanjyes veu an tirwedh gen rewlivans rag gul tri homm down gen kilfosow serth diberthys gen diw grib. Lenwys ew an kres a'n tri homm gen lydn, Red Tarn. Meur hy hanow ew udn grib, Striding Edge, drefen hy bos mar serth. Ema dhe niver a vernansow hwarvedhys dres an bledhydnyow awos droglammow.

Usys veu an menedh e'n 19ves kansvledhen rag balweyth plobm.

Topp an menedh ew nebes gwastas, gen ledrow pur serth dhe'n est. Mar wastas ew dell wrug jynn ebron tira war ev en 1926. An uhella poynt ew 950m (3120 tros-hes) a ugh level an mor.

Ema dhe dus kerdhys dres an menedh nanj ew lies bledhen, bes touryji a dhallathas kerdhes war an menedh nanj ew diwedh an 18ves kansvledhen. Samuel Taylor Coleridge ha William Wordsworth a gerdhas Helvellyn en 1800.

## Mirva

Red Tarn and Swirral Edge.JPG|thumb|Tu est Hevellyn: Ow mires ort Red Tarn dhort Striding Edge, ha topp Helvellyn a-dryv dhe ev
Helvellyn, from Wythburn Fells.JPG|thumb|Tu west Helvellyn: Radel Helvellyn gwelys dres Thirlmere dhort Wythburn Fells
Sketchmap helvellyn area.jpg|350px|thumb|right|Mappa delinyans a Helvellyn
Striding Edge.jpg|thumb|right|upright|Ow mires dhe'n dor dhe Striding Edge ha tro'ha High Spying How
Helvellyn summit.JPG|thumb|left|Topp Helvellyn
Wordsworth on Helvellyn by Benjamin Robert Haydon.jpg|thumb|upright|*[[William Wordsworth]] war Helvellyn* (1842) gen Benjamin Robert Haydon
Aeroplane landing commemoration on Helvellyn.JPG|thumb|Mengov war Helvellyn ow tochya tira jynn ebron ena
39 Dryas octopetala (2661256260).jpg|thumb|Lesbenigys an menedh (*Dryas octopetala*), ehen alpek a vew hwath war Helvellyn
Deepdale Sandstone Formation.JPG|thumb||Kragen lownek a'n Furvyans Kragen Deepdale, kevys ogas dhe dopp Helvellyn
Helvellyn Mine.JPG|thumb|Magor derevyans en Bal Helvellyn, gen graghellow skoll a-dryv dhe'n gover
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** (Kernowek: *An [[lowarn]] ha'n helgi*) yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 1981. Askorrys veu gans Walt Disney Productions. Selwys yw an fylm war novel a'n keth hanow gans Daniel P. Mannix. Yth esa nessa fylm henwys *[[The Fox and the Hound 2]]*, dyllys avel gwydhyow yn mis Kevardhu 2006.
The Fox and the Hound 2

***The Fox and the Hound 2*** (Kernowek: *An [[lowarn]] ha'n helgi 2*) yw fylm bywhes direct-to-video amerikanek gwres yn 2006 askorrys gans DisneyToon Studios ha directed gans Jim Kammerud.
The Carpenters

Bagas pop a Statys Unys veu **The Carpenters**, dallethys yn Downey yn 1968. Eseli an bagas o Richard Carpenter ha Karen Carpenter.
Till Eulenspiegel

**Till Eulenspiegel** yw den nosedhek yn hwedhlow gwerinek almaynek. Till Gwederoulek yw treylans y hanow yn Kernewek.
Gwederoula o an dregynussa gesyer yn Almayn koth. Nyns o ev bythkweth lowenna es dell gwari pratt, yn arbennek gans fesethik meuredhek.
Genesyk an dhuketh Brunswick-Lüneberg yw. Ev a viaj dhe lies le oll a-dro dhe'n Emporeth Romanek Sans dres resegva gwius. Ev a wra prattys orth y gevosogyon, ow tiskudha drokter.
Lyverva

**Lyverva** yw kuntel a lyvrow ha media a yll bos usys ha drehedhes yn es. Hi a yll bos tyller fisegel po gowir hag a yll kontaynya pythow fisegel po besyel. Lyvervaow yw gwithys gans governansow, fondyansow (rag ensampel skolyow, pennskolyow ha korforethow) ha unigynnow privedh.

Lyvervaow poblek yw kuntellow kavadow rag an poblek; lieskweyth yw arghasys gans arghans governans po tollow. Lyvervaow arbennik yw kuntellow war desten gomparek.

An brassa lyverva y'n bys yw po an Lyverva Vretennek yn Ruvaneth Unys po an Lyverva Kuntelles y'n Statys Unys, herwydh an musurans ha'n devedhyans kedhlow.

## Devynnow
Pieter De Poortere

**Pieter De Poortere** yw awtour bondys delinys (*bandes dessinées*) belgek, genys an 17ves a vis Gwynngala, 1976 yn Ghent, Pow Belg.
Ev a dhegemeras kanmola yn 2001 rag y lyver *Boerke* (*Dickie* yn frynkek ha sowsnek). Nyns eus geryow yn komigow *Boerke* hag a gesun gis sempel gans hwarthuster fell.
Oberow De Poortere re beu yn Kresen Lyvrow Komik Belg (CBBD) yn Brussel nans yw mis Hedra 2014.

## Rol Lyvrow
*An kevres Boerke
*An Den Gweladow (Bries, 2003)
*Kawgh (Bries, 2004)
*Joe An Eskimo (Bries, 2007)
*Eskimo A War Vyaj (Lannoo, 2007)
*Super Mickey (Glénat, 2019)
*Devesik (Nanuq, 2020)
*Lewyon an Flanders (Nanuq, 2020)
*An Fram Vanshyes gans Moniek Vermeulen ha Frank Pollet (Nanuq, 2020)
Billy's Boots

***Billy's Boots*** yw bond delinys a-dro dhe maw sowsnek, Billy Dane, neb a gar an gwari pel droos. Nyns yw ev gwarier da, mes y allos yw splann gans an eskisyow coth a'n peldrosyades istorek Dead Shot Keen.

Skrifer an komik o Fred Baker, hag an bennlymnoryon ens John Gillatt ha Mike Western. Dyllys o *Billy's Boots* an kensa prys yn lyver termyn *Scorcher* yn 1970.
André Franquin

**André Franquin** o awtour bondys delinys (bandes dessinées) belgek, genys an 3a a vis Genver, 1924 yn Etterbeek, Pow Belg, merwys an 5es a vis Genver 1997 yn St-Laurent-du-Var, Pow Frynk.
Rol a vyghternedh an Biktyon

Selys ew **rol veternedh an Biktyon** war rolyow meternedh an Kronikyl Piktek. Dornskrifow diwedhes ew an re ma, ha na wra anjei rekordya dedhyasow reynys an meternedh. Nag eus akord leun tredh an rolyow ow tochya henwyn an meternedh ha hirder aga reynys. Radn a’n rolyow ew mythoniethel, hag etho nag ew komprehendys obma. 

## Meternedh piktek
Meternedh piktek a rewlyas en Sgotlond north hag est. En 843 KK asleys veu an meterneth piktek gen meterneth Alban, ken feu usys *Piktyon* ha *Fortriu* gen an bledhenlevrow Wordhonek rag hanter kansvledhen moy. Skrifys veu an rolyow meternedh a-varr e’n 8ves kansvledhen, dre lycklod erbydn 724 KK.

Meternedh mythoniethel ew restrys e’n *Lebor Bretnach* avel hwedhel a dhalleth an bobel Cruithne. An rol a dhalla gen Cruithne map Cing, *"tas an Biktyon"*. Nena ema hwedhel 'Kronikyl an Biktyon' ow restra peswar rol a henwyn:
* An kensa ew rol a vebyon Cruithne.
* An sekond ew rol a veternedh a-varr heb kedhlow erel marnas dedhyasow.
* An treja ew rol aral a veternedh a-varr heb hwedhlow po dedhyasow, pubonan gen dew hanow a dhalla gen "Brude". Possybyl ew dell veu usys "Brude" vel titel rag "metern" dhort pednfenten aral, kabmdybys avel hanow woja hedna gen an skrifer. 
* An pajwora ew rol a veternedh diwettha. A'n kensa a vos attestys en pednfenten anserghek ew Galam Cennalath.

## Henwyn
Kalish ew kawas orgraf kesson. Cinioch, Ciniod ha Cináed oll ew furvow a’n hanow sowsnekkhes arnowydh Kenneth. Piktek "uu", terweythyow skrifys avel "w", ew kesson ha Albanek "f", ma thew Uuredach an Albanek Feredach ha Uurguist an Albanek Fergus, po martesen Forgus. 

## Meternedh an Biktyon
Liwyow a dhiskwedh bagasow a veternedh prederys dhe vos e’n keth teylu. 

### Meternedh a-varr

### Metern istorek a-varr
An  kensa metern a dhiskwedhas en moy es udn pednfenten a-varr ew Bridei mab Maelchon, ha meternedh dhort an 6ves kansvledhen diwedhes a vo prederys istorek drefen aga mernansow dhe vos dyllys en pednfentenyow wordhonek.  

### Meternedh istorek diwedhes

### Meternedh an Biktyon 839&ndash;848
Woja mernansow Eógan ha Bran, e feu niver veur a gesstrivoryon rag  meterneth Pow an Piktyon.

### Meternedh an Biktyon reknys avel Meternedh Alban en hengovek
**Kenneth I a Alban** po **Cináed mac Ailpín** (Kenneth MacAlpin en Sowsnek) a fethas an meternedh erel, gen gwaynya a-dro dhe 845&ndash;848. En hengovek ev ew prederys dhe vos an kensa “Metern Alban” po “a Biktyon hag Albanyon".

### Metern Alban
Piktyon

Pobel geltek a veu trigys en Alban north hag est o an **Biktyon**. Anjei a wre kowsel an tavas Piktek,  tavas Brythonek haval ort Kumbrek ha Kembrek koth, bes gen le a dhelanwes an tavas Latin. Erbydn an 9ves kansvledhen, meternedh an Piktyon a dhallathas gelwel ago honan 'vel meternedh Alban ewedh. Ottobma rol a veternedh piktek. Gelwys vons *Picti* en Latin drefen ago usadow a bayntya aga honan gen korfliw pekara liwles () kens batalya.

Henwys ew seyth meterneth piktek e’n tekstow koth. An re ma ew 
*(1) Cait en Caithness ha Sutherland arnowydh, 
*(2) Ce, en Moray ha Buchan arnowydh,
*(3) Circin, en Angus arnowydh,
*(4) Fib, Fife hedhyw e'n jydh,
*(5) Fidach, ogas dhe Inverness,
*(6) Fotla, Atholl (Ath-Fotla) e’n dedhyow ma,
*(7) ha Fortriu, en tiredh Moray lebmyn.
Lyverva Kuntelles

An **Lyverva Kuntelles** yw an lyverva hwithrans a'n Kuntelles Statys Unys hag yw an lyverva kenedhlek *de facto* a'n Statys Unys. Desedhys yw drehevyans an Lyverva y'n Capitol Statys Unys yn Washington, D.C. An Lyverva yw onan a'n brassa lyvervaow y'n bys, gans moy es 170 milvilyow tra y'ga kuntel. An Offis Gwir-Pryntya Statys Unys yw annedhys y'n Lyverva ynwedh.

## Devynnow
Chicken Run

***Chicken Run*** yw fylm bywhes gwres yn 2000 askorrys gans Pathé, Aardman Animations, ha DreamWorks Animation.
Madagascar (fylm)

***Madagascar*** yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2005 askorrys gans DreamWorks Animation.

## rol an warioryon
* David Schwimmer

## Pennfentynyow
Pons Yet Owrek

**Pons Yet Owrek** () yw pons yntra San Francisco ha Konteth Marin, Kaliforni, Statys Unys. An pons yw an tennvos tornysi moyha a vri yn Kaliforni.
Andromeda (ranneves)

**Andromeda** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Kevys yw yn hantergylgh nevek an gogledh, ha gwelys yw yn kynyav diworth an hantergylgh gogledh.
An sterenn an moyha splannder gwelys yw Alpheratz (α And), yw an le a wra Andromeda junya an pedrek Pegasus.
Ranneves bras yw, gans myns a 722 degre pedrek. 

## Istori
Andromeda o onan a'n 48 ranneves rolys hans an steronydh Ptolemy y'n nessa kansvledhen OK. Andromeda yw henwys wosa an henhwedhel Grek Andromeda, o myrgh Cassiopeia, neb o kelmys dhe garrek, dhe vos dybrys gans euthvil-mor Cetus. Andromeda o rann an henhwedhel Grek Perseus, ha nebes karakterys yw representys y'n ebron avel rannevesow.

## Taklennow
Yma galaksi bras M31 (an Galaksi Andromeda) gweladow dhe'n lagas nooth yn ebron tewl, hag onan an taklow Messier moyha y splannder. Yth yw a-dro dhe 2.2 milvil vlydhen wolow dhe-bell, onan an pella taklennow gweladow dhe'n lagas nooth. Gans agan galaksi ni, ev yw an brassa galaksi yn Bagas Leel.
Yma galaksiow erell yn Andromeda, ow komprehendya galaksiow-loor M31 M110 ha M32, ha NGC891.

Alpheratz (α And) yw sterenn gans an moyha splannder gans braster gweladow +2.06. Hi a fyrv an pedrek Pegasus gans α, β, ha γ Peg.

Mirach (β And) yw sterenn kowr rudh, ogas ha'n keth splannder es α And, gans braster chanjyadow ynter +2.01 ha +2.10. 

Almach (γ And) yw sterenn liesplek, gans sterenn kowr rudh ha tri sterenn arall, yw gwynn po blou-gwynn. Yth o diskudhys avel sterenn dewblek yn 1778 gans Johann Tobias Mayer, ha dew sterenn yw gweladow yn pellweler byghan, an eyl rudhvelyn ha'y ben blou-gwynn. Yn 1842, Wilhelm Struve a diskudhas onan an dhew yw yn gwir dew sterennow le ages 1 arksekond yntredha. Yn gwir, onan an dhew yw dewblek y honan, diskudhys dre spektroskopieth yn 1950ow.
Antlia (ranneves)

**Antlia** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Yma **Antlia** y'n hantergylgh soth, ha henwys o gans an steronydh frynkek Nicolas-Louis de Lacaille yn etegves kansvledhen. Nebes byghan yw hi, 62a a'n 88 yn arebenedh. Nyns yw an rannneves Antlia gans splannder ughel, an sterenn moyha hy splannder yw *Alpha Antliae* gans mogheans chanjyadow ynter +4.22 ha +4.29. 

Hy hanow o yn kynsa *Antlia Pneumatica*, rag kommendya pomp ayr devisys gans fysegydh frynkek Denis Papin. **Antlia** yw onan an peswardhek ranneves devisys gans de Lacaille hag ev a wre yn Kap an Govenek Da yn Afrika Soth rag mires orth an ebrenn soth.

An steronydh sowsnek John Herschel a brofyas berrhe an hanow dhe unn ger **Antlia** yn 1844, ha henn o kemmerys gans steronydhyon erell.
Unyans Steroniethek Keswlasek

Yma an **Unyans Steroniethek Keswlasek** (Frynkek: *Union astronomique internationale*, UAI; , IAU) korf a wra avonsya steronieth dre kesoberyans keswlasek ha gorra henwyn sodhogel war bythow yn spas, ha'n 88 a rannevesow. Sevelys o yn 1919. Yma pennplas ganso yn  Paris hag esel yw a'n Konsel Godhonieth Keswlasek (ISC). 

## Dustuniow
Lien Bretonek

An lien Bretonek a yll bos: an lien skrifys yn Bretonek, po an lien skrifys gans Bretones yn yethow erel, avel an Frynkek, an Gallowek po an Latin.

## Dornskrif Leyden
An tekst kottha skrifys yn Bretonek yw dornskrif Leyden. Yma yn pennskol Leyden, yn Iseldiryow.

## Lien goth
Yma lies gwari mir ha bardhoneg yn Bretonek kres:

-*An Buhez Sant Gwenôlé Abat - Ar Kentaf eus a Lantevennec*

-*An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff*

-*Buhez Santes Nonn hag he map Devy*

-*Buhez Santes Barba*

-*Le Mirouer de la Mort/Melezour ar Marv*

## Lien arnowydh
Yann-Frañsez ar Gonideg (1775-1838) a wrug kempen orgraf an yeth Bretonek, ha treylya an Testament Nowydh yn Bretonek.

Lies den a guntellyas lien war anow:

-Kervarker, yn lyver Barzaz Breiz (1839)

-Fañch an Uhel, a wrug dyllo bardhonieth ha kedhlow

Lan Inizan a wrug skrifa an romans Bretonek kynsa, henwys "Emgann Kergidu" (1877-1878).

Yann-Bêr Kalloc'h a wrug skrifa bardhonogow yn "Ar en deulin". Ev a wrug merwel yn Bresel Bys Kynsa.

Tangi Malmanche a wrug skrifa lies gwari: Gurvan ar marc'heg estrañjour, Buhez Salaün lesanvet ar Foll, Ar Baganiz, Marvailh an ene naonek...

Yn 1925, an skrifer ha yethor Roparz Hemon a wrug gwruthyl lyver termen nowydh rag an lien arnowydh yn Bretonek: Gwalarn. Lies skrifer Bretonek a dhallathas ena: Youenn Drezen, Jakez Riou, Abeozen.

Ytho nebes oberow a vri:

-*Pirc'hirin Kala-Goañv*, gans Abeozen (hwedhlow berr)

-*Itron Varia Garmez*, gans Youenn Drezen (romans)

-*Geotenn ar Werc'hez*, gans Jakez Riou (hwedhlow berr)

-*Mari-Vorgan*, gans Roparz Hemon (romans)

Awos an Nessa Bresel Bys, lies skrifer (Ronan Huon, Pêr Denez) a wrug gwruthyl lyver termen nowydh: Al Liamm.
Apus (ranneves)

**Apus** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Yma **Apus** y'n hantergylgh soth, ha delinys o yn kynsa gans Petrus Plancius war bel nevek yn 1598, ha war vappa ster gans Johann Bayer yn 1603. Apus yw onan a'n dewdhek ranneves dyllys yn kynsa gans Petrus Plancius, diworth miransow gwrys dres eskerdh kenwerth Iseldiryek dhe'n Est. An hanow o yn kynsa *Paradysvogel Apis Indica*, henwys a-wosa edhen paradhis, ha Plancius a wrug kamm *Apis* (Latinek: gwenenen) rag *Avis* (Latinek: edhen). An hanow o chanjys yn oberow Johannes Kepler dhe *Apus*. An hanow *Apus* a dheuth diworth an Grek *apous* a wra styrya "heb treys". Lies den yn Europ y'n termyn na, a grysis an ydhyn paradhis ny'jeves treys, drefen an treys ha'n eskelli o removys kyns i dhe weles an samplow.

Nebes byghan yw, an 67ves a 88 yn arebenedh war an ebrenn, ha'n ster ynni yw gwann, an huni moyha hy splannder *Alpha Apodis* a'n jeves moghheans +3.8. Ogas dhe'n Aghel Nevek Soth, gans deklinyans ynter -67° ha -83°, ytho anweladow yw diworth dorlesow y'n hantergylgh kledh, ha gwladow puprys diworth rann meur a'n hantergylgh soth.
Aquarius (ranneves)

**Aquarius** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Aquarius yw onan a'n 12 ranneves hengovek y'n stergylgh, hag onan a'n 48 ranneves derowel Ptolemy.

Hanow Aquarius yw Latinek rag Deger Dowr. Yma Aquarius yn steronieth Babylonek hag a bortraya duw Babylonek Ea.

 

Kynth yw Aquarius ranneves bras (10ves a'n 88 yn arebenedh), nyns eus meur a ster ughel aga splannder ynni. Sterenn an moyha splannder heveladow yw Beta Aquarii gans braster +2.9.
Camelopardalis (ranneves)

**Camelopardalis** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).
Cancer (ranneves)

**Cancer** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Cancer yw onan a'n 12 ranneves hengovek y'n stergylgh, hag onan a'n 48 ranneves derowel Ptolemy. Yn henhwedhlow Grek, Cancer o an kanker a omsettyas orth Hercules hag ev owth omladh gans Hydra. Skwattys o an kanker gans Hercules, mes ughelhys o bys dhe'n nevow.

Y'n hen dermynyow, an howl a dhrehedhas y boynt moyha dhe'n north yn ranneves Cancer, hag ytho an Trovan Cancer yw henwys a-wosa. Yn termyn ma, dre effeyth presessyans an poynt moyha north resegva an howl yn ebrenn yw yn rannves Taurus.

Nyns yw meur a ster splann yn Cancer, yma saw dew brassa es braster +4, Beta Cancri ha Delta Cancri, mes yma taklow dhe les, kepar ha'n bonni ster M44 (Praesepe, an presep).
Yn henwhedhlow, yth o presep rag dew asen usi ow tybri diworto. Dionysos ha Silenus a varghogas an dew asen yn bresel erbynn an Titanow. An dew esen yw y'n nevow avel an sterennow Asellus Borealis (Gamma Cancri) ha Asellus Australis (Delta Cancri).
M44 yw gweladow dhe'n lagas noeth avel kommol byghan, ha gwelys yn ta gans diwlagatell. An bonni ma yw henwys ynwedh avel an kowell gwenen (Beehive)

Yma bonni ster arall, M67 ynwedh yn Cancer, gweladow yn diwlagatell po pellweler.

Yma sterenn 55 Cancri, gerys da awos y system planetys. 55 Cancri yw sterenn dhewek, gans sterenn yn klass spektrel K 55 Cancri A ha sterenn yn klass spectrel M 55 Cancri B. Yma dhe 55 Cancri A pymp planet aswonnys.
Capricornus (ranneves)

**Capricornus** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Capricornus yw onan a'n 12 ranneves hengovek y'n stergylgh, hag onan a'n 48 ranneves derowel Ptolemy. Y hanow yw Latinek rag "gaver hornek", ha herwydh henhwedhel Grek, yth yw an duw Pan gans penn gaver, a lammas yn avon rag skapya diworth an euthvil Typhon, ha treylya y hanter isel yn pysk.

An ranneves modern yw amalys gans Aquila, Sagittarius, Microscopium, Piscis Austrinus hag Aquarius.
Nyns eus meur a ster ughel aga splannder yn Capricornus, an splanna anedha yw Delta Capricorni (henwys Deneb Algedi) gans braster +2.9. 

Yn hendermynyow, an howl o yn Capricornus hag ev a dhrehedh poynt an pella dhe'n soth a'n kehysedh nevek. Kynth yw an poynt na yn Saggitarus lemmyn, an trovan Capricorn yw hwath henwys rag an ranneves Capricornus.

Yma an bonni pelek M30 yn ranneves Capricornus. Yma an bonni ma 30,000 vlydhen wolow dhe-ves ha braster kowal +7.5.
Canes Venatici (ranneves)

**Canes Venatici** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Canes Venatici yw yn hantergylgh north an pel nevek, ha gwrys o gans Johannes Hevelius yn 17ves kansblydhen. Y hanow yw Latinek rag 'helgeun', hag yn fenowgh yw delinys avel helgeun Boötes an bugel, yw ranneves nessa.

Canes Venatici yw ranneves nebes le a'n myns mayn (465 a degreow pedrek, 38ves a'n 88) ha nyns eus meur a ster ughel aga splannder ynno. Alpha Canum Venaticorum yw an splanna sterenn, henwys ynwedh avel Cor Caroli, avel kov rag Myghtern Charles I a Bow Sows o ledhys.
War y emlow yma Ursa Major dhe'n north ha west, Coma Berenices dhe'n soth, ha Boötes dhe'n est. Berrheans an hanow yw CVn.

Yma lies galaksi dhe les yn Canes Venatici y'ga mysk peswar esel an katalog Messier: M51 (an Galaksi Lonklynn), M63 (an galaksi howlvlujenn), M94, M106; ha unn bonni pelek M3. 


Restren:Messier51 sRGB.jpg|M51, an Galaksi lonklynn, gans pellweler Hubble Space Telescope.
Restren:M63 (NGC 5055).jpg|M63, an Galaksi Howlvleujenn, gans pellweler Hubble.
Restren:Starburst galaxy Messier 94.jpg|Kres galaksi M94 gans pellweler Hubble.
Restren:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|M106 gans pellweler Hubble.
Restren:Messier 3 - Adam Block - Mount Lemmon SkyCenter - University of Arizona.jpg|Bonni pelek M3.
Restren:A cosmic atlas NGC 4248.jpg|NGC 4248 yw galaksi a-dro dhe 24 milvil vlydhen wolow dhe-ves.
Restren:Dim and diffuse.jpg|NGC 4242 yw galaksi isel y splannder yn Canes Venatici.
Restren:NGC 4631 HST.jpg|NGC 4631 gans pellweler Hubble Space Telescope.
Restren:NGC 4707 - HST - Potw1651a.tif|NGC 4707 yw galaksi korhwyth a-dro dhe 22 milvil blydhennow-golow dhe-ves.
Vulpecula (ranneves)

**Vulpecula** ew konstellacyon (FSS (K) ranneves) gwadn en eborn an north. Styr y hanow ew 'lowarn bian'. Aswonys veu e'n kensa pres e'n 17ves kansvledhen. Nag eus steren moy golow ages an 4ves spladnvraster e'n constellacyon. Steren voyha golow an konstellacyon ew Alpha (*Α*) Vulpeculae, kowrsteren rudh, spladnvraster 4.4 gen pellder a 297 bledhen-wolow.  Diskudhes veu an pulsar kensa (PSR B1919+21) en 1967 gen Jocelyn Bell Burnell en Vulpecula. An konstellacyon a gomprehend an 'Niwlen ster Pos Lifftya' po *Dumbbell Nebula*, niwlen ster veur diskudhys gen Charles Messier en 1767. Hi a gawas an niver M27 en rol y niwlednow ster.

Hanow kensa an kostellacyon o ** Vulpecula cum ansere**, henwys en kensa gen Johannes Hevelius, po 'lowarn bian ha goodh'. Remembrys ew an hanow ma dhort hanow an steren voyha golow (A Vulpeculae), hebm yw 'Anser' po goodh.

Galaksi en Vulpecula ew NGC7052, gen shap hirgelghek, hag a gomprehend toll du kowrek gen gronnedh a 220-630 milvil weyth myns an Howl.

M27_-_Dumbbell_Nebula.jpg|skeusennik|Niwlen ster Pos Lifftya (Dumbbell Nebula)
Sidney_Hall_-_Urania's_Mirror_-_Lacerta,_Cygnus,_Lyra,_Vulpecula_and_Anser.jpg|skeusennik|Mappa koth an konstellacyon Vulpecula cum anser
Ngc7052a.jpg|skeusennik|Galeth NGC7052, desedhys en Vulpecula (skeusen Pellweller Hubble)
Leo (ranneves)

**Leo** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Leo yw onan a'n 48 ranneves aswonnys gans Ptolemy ha Leo yw onan a'n 12 ranneves usi yn stergylgh herwydh hengov. An ranneves a bortray lew. Herwydh henhwedhlow Grek, yth o lew Nemea ledhys gans Heracles avel onan y 12 ober.

## Sterennow
Yma lies ster ughel aga splannder yn Leo, gans peswar anedha kynsa po nessa braster. An sterenn moyha hy splannder yw Regulus (alpha Leonis) yw sterenn glas-gwynn ha braster +1.34. Yth yw ogas dhe'n eklyptyk, saw 0.456 degre. Hemm yw ogas lowr bos okkultys gans an loer ha'n planetys traweythyow.
Denebola (beta Leonis) yw dhe'n penn arall an ranneves, hag styr an hanow yw "lost an lew".
Algieba (gamma Leonis) yw sterenn dewblek a yll bos diberthys yn pellweler byghan.

## Galaksiow
Yma lies galaksi dhe notya yn Leo. Yma bagas byghan a galaksiow henwys an Tryflek Leo, M65, M66 ha NGC 3628. An galaksiow ma yw 37 milvil vlydhyn-wolow diworthyn.

Yma kopel galaksio arall M95 ha M96 yw ogas ha 30 milvil vlydhyn-wolow diworthyn, ha ogas dhedha galaksi M105.
Pegasus (ranneves)

**Pegasus** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Pegasus yw margh askellek mythologieth Hen Res. An ranneves ma yw seythves moyha an 88. Re beu diskudhys bos eksoplanettys dhe dhewdhek system a ster y'n ranneves. Arbennik yw eksoplanet HD 209458 b drefen y vos an kynsa eksoplanet aswonys gans ayrgylgh hag a gomprehend ethen dowr. Musurys veu myns hager awel y'n ayrgylgh na. Eksoplanettys HR 8799 o an kynsa dhe vos gwelys yn tidro gans skeusen. 

Krennvonni yw M15, desedhys yn Pegasus, 34,000 bledhen-wolow dhe ves a'n Norvys. Galaksi troyllyek yw NGC 7331 gans pellder a 38 milvil bledhen-wolow, Kwasar 8 bilvil bledhen-wolow dhe ves yw Krows Einstein moghhes dre lens a alaksi a-ragdho 400 milvil bledhen-wolow dhe ves. Bonni a bymp galaksi yw Kwintet Stephan, pur a vri drefen i dhe gesskwattya. 


Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Pegasus_and_Equuleus_(best_currently_available_version_-_2014).jpg|Delinyans a Pegasus dhyworth 1825
PegasusCC.jpg|Pegasus y'n ebron
Stephan%27s_Quintet_taken_by_James_Webb_Space_Telescope.jpg|Skeusen a Gwintet Stephan tennys gans Pellweler James Webb
M15_Globular_Cluster_from_the_Mount_Lemmon_SkyCenter_Schulman_Telescope_courtesy_Adam_Block.jpg|Krennvonni M15
NGC_7331_Acquired_with_the_Schulman_Telescope_at_the_Mount_Lemmon_SkyCenter.jpg|NGC 7331
Einstein_cross.jpg|Krows Einstein
HR_8799_Orbiting_Exoplanets.gif|Skeusen a eksplanettys HR 8799 tennys gans Pellweler Keck
Perseus (ranneves)

**Perseus** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan yw a'n 48 ranneves restrys gans Ptolemy y'n eyl gansvledhen OK. Lies steren yn Perseus yw rann a vonni ygor henwys Bonni Alpha Perseus. Hy steren voyha aswonys yw Beta Persei, Algol, steren varyansek. An Bonni Dewblek o aswonys dhe dus China y'n dedhyow koth. Perseus a re y hanow dhe'n Bonni Perseus, bonni hujes a alaksiow 250 milvil bledhen-wolow dhe ves. 


Restren:Algol_TESS_lightcurve.png|Krommen wolow Algol
Restren:Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Perseus.jpg|Delinyans a Berseus yn atlas ster dedhyes 1825
Restren:PerseusCC.jpg|Perseus y'n ebron
Restren:NGC869NGC884.jpg|An Bonni Dewblek
Restren:Central_regions_Perseus_galaxy_cluster.jpg|Kres Bonni Galaksiow Perseus
Phoenix (ranneves)

**Phoenix** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Ranneves vyghan yw, henwys dhyworth an edhen vythologiethel. Hy a omdhiskwedhas yn kynsa yn 1603 yn lyver Johann Beyer, *Uranometria*, mes devisys veu gans Petrus Plancius yn 1597. An steren splanna, Alpha Phoenicis, yw gelwys *Ankaa*, العنقاء (al-‘anqā’)  ger Arabek ow styrya an fenyk. 

An ranneves a's teves deg steren gans eksoplanettys. Hi a gomprehend ynwedh dew vonni a alaksiow, El Gordo ha Bonni Fenyk, desedhys 7.2 ha 5.7 bilvill bledhen-wolow dhe ves a'n Norvys. Kwartet Roberts yw bagas a beswar galaksi (NGC 87, NGC 88, NGC 89 ha NGC 92) 160 milvil bledhen-wolow dhe-ves, yn gweythres kesskwattya. 


Restren:Phoenix_in_Doppelmayr%27s_Atlas_Coelestis.jpg|Phoenix yn Atlas an Ebron a 1742
Restren:Constellation_Phoenix.jpg|Phoenix y'n ebron
Restren:ACT-CL_J0102−4915.jpg|Bonni El Gordo
Restren:SPT-CLJ2344–4243_(Phoenix_Cluster)_Chandra.jpg|Bonni Phoenix
Restren:Robert's_quartet.jpg|Kwartet Roberts