Lyver Rudh Hergest

Hen dhornskrif y’n yeth Kembrek skrifys a-dro dhe 1382-1410, yw **Lyver Rudh Hergest** (*Llyfr Coch Hergest*). Onan yw a’n chif pennfentynnyow rag hwedhlow an Mabinogi. Komprehendys yw ynno ynwedh lies testen aral yeth frynk Kembrek kres hag asran bosek a ganow. Restrys yw an ober yn kempen. Ev a gomprehend yeth frynk, prydydhieth, oberyow teythyek, aswiwansow a yethow erel ha treylyansow. 

Y leverir y vos 'an kuntel a dhorskrifow moyha rych yn lien Kembrek an Osow Kres’, ‘’lyverva yn unn lyver’, ha’n ‘posekka a lyvrow an osow kres yn Kembrek a fordh bell, an moyha yn y vynsow ... ha’n tewwa’. 

Dornskrif o *Lyver Gwynn Hergest* skrifys yn rann gans Lewis Glyn Cothi, mes yn 1810 distruys veu yn tan. 

War dhalleth an 15ves kansvledhen yth esa rann a berghenogeth an darganer Hopcyn ap Tomas a Ynysforgan hag Ynysdawe. Godhvedhys yw y vos rann a’y berghenogeth drefen bos kovadhow ynno a-dro dhodho gans an dasskrifer galwesik  Hywel Fychan ap Hywel Goch a Fuellt, ha possybyl yw rag Hopcyn ap Tomas ab Einion a Ynysforgan yn Cwm Tawe dell veu an dornskrif darbarys. Hywel a wrug pals a ober rag Hopcyn ha komprehendys yw pymp ‘awdl’ (kan) rag Hopcyn y’n lyver rudh hag ober gans Llywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth hag [Ieuan Llwyd ab y Gargam maga ta. Keffrys ha henna, kevys yw awdl gans Y Proll dh’y vab Tomas ap Hopcyn, skoodyer berdh a vri.

Y teuth an hanow awos y vos kelmys yn ledher rudh, hag y vos keskelmys ha Plas Hergest yn Konteth Henfordh. Y teyth dhe berghenogeth John Vaughan a Dre-tŵr yn 1465, ha wosa henna mos dhe Hergest. Y feu yn perghenogeth an teylu bys dhe dhalleth an 17ves kansvledhen, ytho y hanow. Komendys veu an lyver gans an Revrond Thomas Wilkins dhe Golji Yesu, Resoghen yn 18701. Gwithys yw yn Lyverva Bodley, Pennskol Resoghen a-dhia 1701. Gwrys veu versyon bysysel war kummyas ygow. 

## Komprehendyans
**Ystorya Dared* (Istori Dared)
**Historia Regum Brittaniae* (*Brut* Jeffry a Drevenow)
**Brut y Tywysogion*
**Ystorya de Carolo Magno* Istori Karl Veur
**Delw y Byd* Delow an Bys
**Chwedlau Saith Ddoethion Rhufain* Hwedhlow Seyth Den Fur  a Rom
**Breuddwyd Rhonabwy* Hunros Rhonabwy
**Detholiad o Drioedd Ynys Prydein*  Dewis a driow Enys Breten
**Pedair Cainc y Mabinogi*  Peder rann an Mabinogi
***Pwyll Pendefig Dyfed*  Pwyll Pensevik Dyved
***Branwen ferch Llŷr*   Branwen vyrgh Llyr
***Manawydan fab Llŷr*  Manawydan vab Llyr
***Math fab Mathonwy*   Math vab Mathonwy
**Ystorya Bown o Hamtwn*   Istori Bown a Hamtwn
**Testunau Meddygon Myddfai*   Testennow Medhogyon Myddfai
**Amlyn ac Amig*   Alyn hag Amig
**Testun o un o ramadegau'r beirdd* Testen a unn a ramasegow an verdh
**Casgliad o ddiharebion Cymraeg*   Kuntel a lavarow koth
**Testunau gwaith rhai o Feirdd y Tywysogion* Testennow ober nebes a Verdh an Devesigyon
**Testunau cerddi eraill, gan rai o feirdd y 14eg ganrif*  Testennow kanow erel, gans nebes  berdh an 14ves kansvledhen

## Dustuni

* "Llyfr Coch Hergest", yn *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, gol. Meic Stephens (Kardydh: Dyllansow Pennskol Kembra, 1998)

## Kevrennow a-ves
* Prifysgol Rhydychen:Skeusennow dewisys warlinen a’n lyver
* Mary Jones: Cynnwys, rhannau o’r testun, a rhai cyfieithiadau i’r Saesneg