open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Söl'ring

**Söl'ring**, **Sölring** po **Syltring** (koth) yw onan a dheg penn-rannyeth an Northfrisek a gowsir war an enys Sylt yn Almayn hag yw varien enesek an yeth, gans Fering, Öömrang ha Frisek-Hallig. Dyffrans yw an yeth dhe rannyethow an dor bras awos delanwes an yeth Danek. Peryllys yw an yeth awos ev re beu disworrys gans an Almaynek a gowsir gans havysi dhe'n enys. Kowsys yw an yeth gans le es 500 person ha ny drig meur a'n pobel a'n kows war Sylt. Kyn tyskir an yeth yn lower a skolyow kensa, nyns eus chons da a dreusvewa dhodho.

## Tekst Sampel

Ottomma devynn a'n gan *Üüs Söl'ring Lön*' (*Agan Gwlas a Sylt*).

## Kevrennow a-ves
Fondyans an Northfrisek (yn Almaynek)
Hyns-horn Menydh Aberhondhu

An **Hyns-horn Menydh Aberhondu** (Kembrek: *Rheilffordd Mynydd Brycheiniog*, ) yw hyns-horn kledhrennow-kul 1 tros-hys 113⁄4 meusva (603 mm) rag havysi a bon dre'n Banaghow Aberhondhu a-hys hirder kowal Kreun Ponsgammva hag yn-bann dre'n kreun gwartha dhe Dorbansow.

Trigys yw an hyns-horn tri mildir (4.8 kilometer) dhe'n north a Verther Tydvil yn Glamour Kres yn Kembra soth-est.

## Hyns
An linen a bon a-hys rann gweli-kledhrennow an Hyns-horn Aberhondhu ha Merther, usi hyns-horn geyj savonek koth, a-dhyworth Pans dhe worsav nowyth dhe Dorpansow dres Ponsgammva ha loup Tnowanger. An hyns-horn yw ogas ha 5 mildir (8.0 kilometer) hir.

An hyns-horn a dhiwedh ogas dhe entrans soth an gowfordh Dorpansow , usi 667 lath hir, ev yw an gowfordh hyns-horn ughella Breten Veur, a gemeras an linen wreydhek dre'n breow dhe Aberhondhu.

An hyns-horn a as havysi dhe wodriga orth rannow pell an Park Kenedhlek Banaghow Aberhondhu heb bos fowt dhedha lewya aga herri yndho. Yma parkva veur dhe worsav Pans.

## Gorsavow
* Gorsav hyns-horn Pans

* Gorsav hyns-horn Ponskammva

* Tnowanger - loup-passya yn-unnik

* Gorsav hyns-horn Torpansow

## Lokomotyvyow

## Mirva

Restren:Brecon Mountain Railway - geograph.org.uk - 1451289.jpg|Kledhrennow a'n Hyns-horn Menydh Aberhondhu ow ponya dre goos.
Restren:Brecon Mountain Railway - Redstone (geograph 4050814).jpg|Lokomotyv De Winton 'Pendyffryn' y'n hwelji.
Restren:Start of the day at the Brecon Mountain Railway (2) (geograph 3087071).jpg|An lokomotyv Jung ow tiberth gorsav Pans,
Restren:Brecon Mountain Railway - Torpantau Station (geograph 4037539).jpg|Lokomotyv niver 2 ow ponya a-dro dh'y dren dhe Dorpansow.
Restren:Brecon Mountain Railway - geograph.org.uk - 1652520.jpg|An Hyns-horn Menydh Aberhondhu yn-dann an ergh.
Restren:Brecon Mountain Railway train entering Pant Station - geograph.org.uk - 1405095.jpg|Tren ow trehedhes gorsav Pans.


## Gweller ynwedh
* Hensi-horn kledhrennow-kul yn Breten Veur
* Hyns-horn Ertach

## Kevrennow a-ves
* Gwiasva sodhogel (yn Sowsnek)
* Skeusen an gorsav Torpansow nowyth (kyn ev dhe ygeri)
Hyns-horn Glynn Groudel

An **Hyns-horn Glynn Groudel** (, Manowek: *Raad Yiarn Lhen Coan*) yw hyns-horn kledhrennow kul dew troos-hys (610 mm) usi trigys dhe'n north a Dhouglas war Enys Vanow. Oberys yw an hyns-horn gans bagas a vodhogyon, gans trenow owth oberi yntra mis Me ha mis Gwynngala gans nebes trenow arbennik y'n Kynnyav.

An linen a bon rag 0.55 mildir (0.9 kilometer) yntra Gorsav Lhen Coan ha Sea Lion Rocks, le mayth esa milva yn termyn eus passyes. Yma gortva dhe Lime Kiln Halt ha loup-passya dhe'n penn-worsav koth dhe Headland.  Yma dew grow-jynn ha krow-gocha dhe Lhen coan.

Yn hwreydhek, an linen a oberas yntra 1895 ha 1962, pan dheges veu, an kledhrennow veu kemerys dhe-ves ha'n byldyansow veu distuys. Yn 1982 an Isle of Man Steam Railway Supporters' Association a dhallathas owth eyl-vyldya an linen. Rann gott yntra Lime Kiln Halt ha Headland veu ygerys yn 1983, ha'n eyl-ygerans sodhogel a hwarva yn mis Me 1986.

## Gweller ynwedh
* Rol a Hensi-horn war Enys Vanow
* Kledhrennow kul

## Kevrennow a-ves
Gwiasva sodhogel an Groudle Glen Railway (yn Sowsnek)

Gid Enys Vanow - the Groudle Glen Railway (yn Sownsek)
Northfrisek

Yeth minorita usi kowsys yn Almayn yw **Northfrisek** (*Frasch/Fresk/Freesk/Friisk*). Kowsys yw gans 30,000 person yn Frisi Kledh. Keskelmys yw an yeth dhe'n dhew yeth Frisek aral, Saterfrisek usi kowsys yn Is-Saksoni ha Westfrisek usi kowsys y'n Iseldiryow.

An yeth Sowsnek yw keskelmys dhe Frisek keffrys. Klassys yw an dhew yeth yn bagas Anglo-Frisek kemmyn hag Anglo-Frisek yw gorrys yn bagas gans an yethow Jermanek Mor Kledh gans Is-Almaynek.

## Rannyethow

Yma dew bennvagas a rannyethow Northfrisek: rannyethow an dor bras ha rannyethow enesek. Oll yn oll yma deg rannyeth a Northfrisek ynter an dhew vagas ma.

### Northfrisek Enesek
* Söl'ring
* Öömrang/Fering
* Halunder

### Northfrisek an Dor Bras
* Frisek Wiedringharde
* Frisek Bökingharde
* Frisek Karrharde
* Frisek Goesharde North
* Frisek Goesharde Kres
* Frisek Goesharde Soth (marow a-dhia 1981)
* Frisek Halligen

### Ensamplow

Treylyans an lavar a-woles yw: "'Spann, loor koth, splann!', Häwelman a grias, mes ny yllys gweles po'n loor po'n ster; i res eth dhe'n gweli seulabrys" (dhyworth: *Der kleine Häwelmann* gans *Theodor Storm*).

#### Enesek
Söl'ring (rannyeth a Sylt)
: *„Ljucht, ual Muun, ljucht!” skriilt Häwelmann, man di Muun wiar narigen tö sen en uk di Stiaren ek; ja wiar al altermaal tö Bēr gingen.*
Fering-Öömrang (rannyeth a Föhr hag Amrum)
: *„Locht, ual muun, locht!” rep Heewelmaan, man a muun wiar nochhuaren tu sen an a stäären uk ei; jo wiar al altermaal tu baad gingen.*
HeligolandekHeligolandek (rannyeth a Helgoland)
: *„Lochte, ool Muun, lochte!” rüp Heäwelman, oawers de Muun wear naarni tu sin’n en uk de Steern ni; dja wear al allemoal tu Baad gingen.*

#### Dor Bras
Frisek Goesharde North, Hoorninger Fräisch eghen a Langenhorn
: *„Jocht, uule moune, jocht!” biilked Hääwelmoon, ors e moune waas närngs to schüns än da steere ok ai; ja weern al aal to beede gingen.*
Frisek Wiedringharde
: *„Ljocht, uuile moone, ljocht!” biilked Hääwelmuon, män e moone was näärgen to schüns än uk e steere ai; jä würn al altomoale to beerd gingen.*
Halligen Frisian (kowsys y'n enysyow Halligen mes yw rann an rannyethow Dor Bras)
: *„Jaacht, uale mööne, jaacht!” bölked Hääwelmoon, man de mööne woas näärngs to siinen än de steere uk ee; jä weern al altomaole to beed giangen.*
Mooring (rannyeth a Bökingharde)
: *„Jucht, üülje moune, jucht!” biiljked Hääwelmoon, ouers e moune wus nargne tu schüns än e stääre uk ai; ja wjarn ål åltumååle tu beed lim.*

#### Tabel hevelyans
Sowsnek re beu komprehendyes rag hevelyans.

## Studh a-lemmyn
An niver a Northfrisegoryon yw ynter 8,00 ha 10,000, mes nyns eus arhwithransow kewar. Yn peryll yw an yeth awos ny'n dysk fleghes yn lower a leow. Yn *Lyver Rudh an Yethow Peryllys* gans UNESCO, klassys yw Northfrisek avel peryllys yn tevri. Gwithys yw an yeth gans an **[[Chartour Europek rag Yethow Ranndiryel po Bian.]]**

## Gweller ynwedh
* Yethow Jermanek
* Yethow Frisek
* Yethow Minorita yn Almayn
* Frisi Kledh
Santiago

**Santiago** yw penncita Chile. Desedhys yw an cita war Dhowr Mapocho. An cita a veu fondys yn 1541 gans .
Hyns-horn Bal Laksaa Meur

Hyns-horn war Enys Vanow yw an **Hyns-horn Bal Laksaa Meur** (, Manowek: *Raad Yiarn Meain Laksaa*). Gwrys veu an hyns-horn dhe servya'n Bal Laksaa Meur, bal plomm usi trigys yn Laksaa. Y'n jydh hedhyw, an linen kledhrennow-kul 19 meusva (483 mm) a bon a-dhyworth entrans koth an bal dhe'n leuryow-golghi dre'n unsel gowfordh esys war an enys yn-dann an Hyns-horn Tredanek Manow ha'n fordh yntra Douglas ha Ramsey. 

Forsakyes veu an hyns-horn gwreydhek yn 1929 pan veu an bal deges. An hyns-horn 1⁄4 mildir (0.4 km) a eyl-ygeris yn mis Gwynngala 2004. An hyns-horn a dhevnydh eyl-vyldyansow an jynnow-ethen Lewin gwreydhek henwys *Ant* *(moryonen)* a *Bee (gwenenen)* ha jynn-disel henwys *Wasp (goghien)* a oberas yn bal yn Kernow yn hwreydhek. 

## Lokomotyvyow

Yn hwreydhek, an hyns-horn a dhevnydhyas mergh rag tenna an kertow, mes yn 1877 prenys veu dew jynn-ethen dhyworth Stephen Lewin a Poole. *Ant* ha *Bee* o jynnow-tank 0-4-0 a veu gwrys dhe fittya yn shafta adyt an bal. Yth esa diw hirgrennen a-berth yn framyow pub jynn a dhevnydhyas daffar-kalpes Bagnall-Price rag provia power dhe'n aksel a-dryv. Yskynnys veu an tankyow-dowr war benn an gist-vog rag gwitha'n jynnow kul. An jynnow a dhevnydhyas kaltoryon-skathik rag an acheson ma keffrys.

## Kevrennow
Gwiasva sodhogel an Hyns-horn Bal Laksaa Meur (yn Sowsnek yn-unnik)

## Gweller ynwedh
* Hensi-horn Enys Vanow
* Rol a Hensi-horn yn Kernow
Šiprage

Treveglos yw **Šiprage** (Шипраге, Bosnek, ha Kroatek, Šiprage) yn Bosni–Hercegovina desedhys yn kres an pow.

Y'n vresel sivil (1992–1995) ogas ha kans mil person a verwis. An brassa niver a bobel trigys yn Šiprage yw Bosniak.

## [[Hin]]

## Mirva

|Plan (18,42 x 14.2 m) Roman basilica, 5. century
|One of two last stećak, 12. century


## Dustuni

## Kesrowsweyth

*http://opstinakotorvaros.com/ 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Gorsav Porth

**Gorsav Porth** a serv an treveglosyow a Borth, Ty war Dreth ha Lanndreth yn Kernow. Desedhys yw war Benn-hyns-horn Kernow ha dibarthva yw rag Linen Arvordiryow Atlantek dhe Dewynblustri. Oberys yw an gorsav gans Great Western Railway a ober servisyow gans CrossCountry.

Ygerys veu an gorsav gans Hyns-horn Kernow yn 1859 ha junyes veu gans Hyns-horn Monow Kernow yn 1879. Yth esa res dhe drethysi chanjya tren dhe Worsav Porth bys 1882 drefen bos an dhew hyns-horn geyjys dyffrans; geyj ledan o an penn-hyns-horn ha geyj savonek o an hyns-horn monow.

## Displegyans an tyller

Yma tri hay dhe worsav Porth. 
* Kay Onan: Trenow a dhe Sen Ostell, Truru ha Pennsans dhyworth Aberplymm, Karesk ha Loundres.
* Kay Dew: Trenow a dhe Aberplymm, Karesk ha Loundres dhyworth Sen Ostell, Truru ha Pennsans.
* Kay Tri: Hemm yw termynus an Linen Arvordiryow Atlantek. Trenow a dheu dhyworth Tewynblustri, Tregarrek ha Karnrosveur ha mos dhe'n re na keffrys.
Kay enys yw kayys dew ha tri usi drehedhys gans pons dhyworth Kay Onan.

Yma Kist Sinellow dhe Borth ynwedh. Desedhys yw dhe benn Kay Dew.

## Gweller keffrys
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Lanndreth

Gorsav deges war an Linen Arvordiryow Atlantek yw **Gorsav Lanndreth** a servyas an treveglosyow a Lanndreth ha Ty war Dreth. Ygerys veu an gorsav yn 1876 pan dhallathas an Hyns-horn Monow Kernow owth oberi servis dhyorth Fowydh dhe Dewynblustri. Yn hwreydhek, y henwys an gorsav Porth, mes chanjyes veu dhe *Lanndreth* (St Blazey) yn 1879 wosa an gorsav Hyns-horn Kernow gans an keth hanow dhe ygeri. Y tegeas an gorsav dhe drethysi yn 1925 ha dhe dus-hwel yn 1934.

Nebes trenow gwara a bes dhe dhevnydhya an garth dhe dyller an gorsav yn jydh hedhyw hag yth yw tre dhe dro-voos Lanndreth keffrys.

## Gweller ynwedh
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Logsulyan

Gorsav a serv an bluw ha treveglos a Logsulyan yn Kernow Kres yw **Gorsav Logsulyan**. Desedhys yw war Linen Arvorduryow Atlantek ha dyghtyes yw gans Great Western Railway a ober trenow a hedh omma. Gorsav-govyn yw, ytho yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer. 

An kensa hyns-horn dhe ygeri yn Logsulyan o an Hyns-Tramm Treffry, mes yn 1874 yth ygeris an Hyns-horn Monow Kernow a wrug dhe hyns-tramm bos dres nivera. Trenow trethysi a dhallathas yn 1876, ow stoppya orth kay henwys *Bridges* (Ponsow). Eylhenwys veu an gorsav yn 1905 dhe *Luxulyan* (Logsulyan). Yth esa dew gay ha loup-passya dhe Logsulyan esa ystynnys yn 1910. Y'n keth bledhen, y feu removyes an dhew gay esa eylsettyes gans kay-enys yntra kledhrennow an loup. Yth esa garth-gwara a veu deges yn 1964, an keth bledhen avel stubb an Skorren Colcerrow, enep an eyl kay ha'n loup-passya.

## Displegyans an tyller
Y'n jydh hedyw, yma unn kay dhe Logsulyan gans skovva hag esedhow. Yma gwel-kerri byghan a jun gans vownder a-dryv dhe'n tyller.

## Gweller keffrys
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Karnrosveur

**Gorsav Karnrosveur** a serv an treveglos dhe Garnrosveur yn Kernow. Gorsav yw war an Linen Arvordiryow Atlantek usi dyghtyes gans Great Western Railway. 

## Istori

An Hyns-Tramm Treffry a veu ygerys yn 1847 a oberas y'n arenebedh kyn an Hyns-horn Monow Kernow dhe dhos yn 1874. Trenow trethysi a dhallathas yn 1976 yntra Tewyblustri ha Fowydh. Dhe'n pols na yth esa unn kay dhe Garnrosveur. Doblys veu an linen dhe Dhibarthva Goonwrug yn 1930 hag y feu an kay treylyes dhe gay-enys. An linen dhe Woongrug a dhegeas rag trethysi yn 1964, ytho treylyes delergh dhe worsav unn gay o. An linen dhe Garrbons veu deges yn 1989 a styr nag eus saw unn lergh dre'n treveglos y'n jydh hedhyw.

## Servisyow
Gorsav-govyn yw, ytho yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer.

## Gweller keffrys
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Tregarrek

Y serv **Gorsav Tregarrek** an treveglos a Dregarrek yn Kernow.

## Istori
Ygerys veu depot war an tyller henwys *Holywell* (Fentensans) yn 1874 ha wortalleth yth o devnydhyes gans trenow-gwara yn-unnik. Trenow trethysi a dhallathas yn 1876, pan veu eylhenwys an depot *Victoria.* Chanjyes veu an hanow unweyth arta yn 1904, an dro ma ow mos yn *Roche* (Tregarrek). Ystynnys veu an loup-passya yn 1936 rag an trenow havysi hir a dhevnydhyas an linen dhe'n pols na. Y tegeas an loup ma yn 1965 dhe'n keth pols ha'n garth gwara. Trenow a hedhas orth kay dhe-west rag spys kyn an kledhrennow dhe vos removyes. A-dhia nena trenow re hedhas orth an kay dhe-est.

## Servisyow
Gorsav-govyn yw Tregarrek, ytho yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer.

## Gweller Keffrys
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Fordh Sen Kolom

Yth yw **Gorsav Fordh Sen Kolom** gorsav war an Linen Arvordiryow Atlantek a serv Fordh Sen Kolom yn Kernow. Oberys ha dyghtyes yw gans Great Western Railway. Ny hedh Trenow Yntra-Cita orth an gorsav ma drefen y vos re bian. Yth ygeris an gorsav ma yn 1874 ha trenow trethysi a dhallathas yn 1876. Yn hwreydhek, yth o an gorsav henwys *Halloon* (Hel an Woon), mes y feu res an hanow *St Columb Road* (Fordh Sen Kolom) yn 1878. Yth esa garth gwara ha loup-passya omma yntra 1933 ha 1965.

Nyns usi saw unn kay dhe Fordh Sen Kolom y'n jydh hedhyw.

## Servisyow
Gorsav-govyn yw Gorsav Fordh Sen Kolom. Yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer a-dhyworth an kay.

## Gwelewgh Keffrys
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Goonkoyntrel
* Gorsav Tewynblustri
*Dowrgleudh Sen Kolom
Gorsav Goonkoyntrel

**Gorsav Goonkoyntrel** yw gorsav hyns-horn a serv Goonkoyntrel war an Linen Arvordiryow Atlantek. Trenow a bon dhe Dewynblustri ha gorsavow dhe Borth dhyworth an gorsav ma. Oberys ha dyghtyes yw gans Great Western Railway. Trenow Yntra-Cita CrossCountry ha Great Western Railway a hedh orth an gorsav ma hag i ow viajya war-tu ha Porth rag bywhe an dreusva, mes ny yll trethysi yskynna po diyskynna y'n servisyow ma. 

## Istori

Yth ygeris hyns-tramm mergh dhyworth Porth Tewynblustri dhe Hendra (ger Tredhinas) war an tyller gans Joseph Treffry yn 1849. Y junyas an Hyns-horn Monow Kernow gans an hyns-tramm ma yn 1874 dhe Dhibarthva Tredhinas. Trenow trethysi a dhallathas yn 1876, mes ny ygeris gorsav Goonkoyntrel bys 1911 avel *Quintrell Downs Platform* (Kay Goonkoyntrel). Y feu an gorsav ma staffyes bys y'n 1990ow pan veu an dreusva yetyes eyl-worrys gans treusva ygor. Nowedhys veu an dreusva dhe dreusva hanter-lettys yn 2003 ha 2004.

## Servisyow
Gorsav-govyn yw hag yma res dhe drethysi war an tren leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna, yma res dhe'n re a vynn yskynna y'n tren sinya dhe'n lewyer dhyworth an kay.

## Gweller ynwedh
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Tewynblustri
Gorsav Tewynblustri

Gorsav a serv an dre a Dewynblustri yn Kernow yw **Gorsav Tewynblustri**. Termynus usi oberys gans Great Western Railway yw war an Linen Arvordiryow Atlantek a dreus Kernow Kres dhyworth Porth. Yma'n gorsav ogas dhe gres an drev ha's trethow ow kweles trenow dhyworth Porth, Aberplymm ha Loundres-Paddington (y'n hav). CrossCountry a ober trenow-hir war bennseythennyow y'n hav dhe Dundee ha Manchester.

## Istori

An kensa hyns-horn war an tyller veu oberys gans mergh war hyns-tramm a veu drehevys gans Joseph Treffry y'n 1840ow. Ystynnys veu an linen ma gans an Hyns-horn Monow Kernow yn 1874 ha trenow trethysi a dhallathas yn 1876. Hyns-horn an West Bras a oberas pub tren dhyworth 1877 ha prena Hyns-horn Monow Kernow yn 1896.

Yn hwreydhek, yth esa unn kay unsel ha tro-voos dhe Worsav Tewynblustri. Eyl-vyldyes veu yn 1905 gans dew gay ha tri lergh ha'n linen dhe Porthperan a ygeris y'n keth bledhen a styryas y hylli trenow ponya dhyworth Tewynblustri dhe Druru.

An penn-gay veu ystynnys yn 1928 ha 1935, ha'n nessa kay veu ystynnys yn 1938. An ystynnansow ma veu gwrys rag an trenow hir leun a havysi dhyworth Loundres ha pella dhe-ves. Yth esa lies lergh-gwitha rag an trenow ma ynter an servisyow ma.

Nyns o a gorsav gwithys yn ta, ha gweladow o hemma was an linen dhe Druru dhe dheges yn 1963. An garth gwara a dhegeas yn 1965 ha to kayys dew ha tri veu removyes yn 1964. Berrhes veu kay tri yn 1966 hag erbyn 1972 y feu removyes peswar lergh-gwitha. Degys veu an gist sinellow y 1987, an kledhrennow yn kay onan veu dideklys ha pub daffar sinnel keffrys. An lergh-gwitha finek veu degys keffrys. Gwithys veu an kledhrennow ryb tenewen kay tri bys dhe gres an 1990ow. 

## Servisyow
Termynus an skorr dhyworth Porth yw Twynblustri. Ev a handel lies tren yntra-cita y'n hav ha trenow leel maga ta. 

## Gweller ynwedh
* Linen Arvordiryow Atlantek
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Gorsav Porth
* Gorsav Lanndreth
* Gorsav Logsulyan
* Gorsav Karnrosveur
* Gorsav Tregarrek
* Gorsav Fordh Sen Kolom
* Gorsav Goonkoyntrel
Tren Tooth Bras

**Trenow Tooth Bras** yw karyans kledhrennow a ober yn snella es traffik hyns-horn usadow, ow tevnydhya system a stock-rolya ha lerghow re beu delinyes yn arbennek. Nyns yw styryans savonek rag an trenow ma, nebes trenow arnowyth a snella es 250 kph (160 mph). Kensa system an re ma veu oberys yn Nihon, ow talleth yn 1964. Yma trenow an par ma yn lis gwlas an bys, ow komprehendya an Ruvaneth Unys, Almayn, Pow Frynk, an Statys Unys ha lies moy.

## Gweller Keffrys
* Hensi-horn yn Kernow
* Tren Yntra-Cita
* Hyns-horn Kernow
* Penn-Hyns-Horn Kernow
* Tren
Tren yntra-cita

**Trenow Yntra-Cita** yw servisyow trethysi ekspres py a dres pelderyow pella es trenow kommutor po ranndiryel. 

Nyns yw styryans poran a drenow yntra-cita ha'n styryans a janj yntra pub gwlas.

## Gweller Keffrys
* Tren
* Hensi-horn yn Kernow
* Tren Tooth Bras
Hyns-horn Hellys

Hyns-horn ertach 4 tros-hys 81⁄2 meusva (1,435mm) yn Kernow yw an **Hyns-horn Hellys**. Yma kowethas an Hyns-horn Hellys owth assaya dasdhrehevel ha gwitha kemmys a'n linen HWB gwreydhek dell vo possybyl yntra Nansigolen ha Bal Walter Trout yn arenebedh Hellys.

## Istori
8.5 mildir (13.7km) o an linen wreydhek hag o an sottha skorr hyns-horn y'n Ruvaneth Unys. Byldyes veu rag junya Hellys ha Kernow soth-west gans an penn-hyns-horn. Ygerys veu yn 1887 hag yth eth rann Hyns-horn an West Bras yn 1898, owth oberi avel an Skorr Hellys bys 1962 rag trethysi ha 1964 rag gwara pan dhegeas.

Yth o linen wara dre vras, mes y kemeras havysi keffrys.

## Gwithans

Yth esa tybyans dhe eyl-ygeri an linen yn 1994, mes arhwithrys veu an hyns gans sodhogyon Kledhrennow Bretennek (BR) a dhewisis nag o possybyl an eyl-ygerans awos pygemmys ober o res dh'y wul. Yn 2002, bagas a vodhogyon a wrug Kowethas Gwitha an Hyns-horn Hellys () a dhallathas klerya an lasneth ha losowedh yn 2005.

An hyns-horn a eyl-ygeris rag trethysi mis Kevardhu 2011 hag erbyn mis Gwynngala 2012 yth esa nebes mildir (1.6km) a gledhrennow devnydhyadow dhyworth Prospidnick dhe Worta Truthall.

Yn 2016, y feu res kummyas-tewlel rag ystynn an kledhrennow ha drehevel kay nowydh ha lerghow-gwitha dhe Brospidnick, ha dhe eyl-vyldya an gorta dhe Druthall.

## An linen
* Nansigolen - tyller nowydh profyes.
* Bargen tir Trevranow - penn nowydh an linen gans gwel-parkya poblek.
* Gorta Prospidnick - kay servadow.
* Gorsav Trevranow - deges. Kyn-ven an linen.
* Gorta Truthall - Eyl-ygerys 2017 yn gis HWB.
* Hellys (Bal Walter Trout) - Yth yw ragwelys yth eyl-ygerir an hyns-horn dhe dyller servadow awos bos tyller gorsav Hellys gwreydhek war dir privedh.

## Gwelewgh keffrys
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Tren

## Kevrennow
* Gwiasva sodhogel
Gorsav Lyskerrys

Gorsav hyns-horn yn Kernow Est yw **Gorsav Lyskerrys** () a serv an dre a Lyskerrys. Yma'n gorsav 17.75 mildir (29 km) dhe-west a Aberplymm war Benn-Hyns-Horn Kernow, yth yw dibarthva an Linen Nans Logh.

## Istori
Ygerys veu an gorsav gans Hyns-horn Kernow yn mis Me 1859. Addyes veu lergh-gwitha gwara kyn diwedh an vledhen awos myns an traffik.

Yn 1901 an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh veu ystynnys yn-bann an nans rag junya gans an penn-linen. An ystynnans veu ygerys war 15ves mis Me 1901. An skorr  a dhrehedhas Lyskerrys dhe elin pedrek dhe'n penn-linen, ytho yth esa res drehevel kay ha byldyans arbennek rag trenow an linen Logh. Junyans gans an penn-hyns-horn veu gwrys gans an garth gwara a asas trenow gwara ha kochys gwag dhe vos kesschanjyes ynter an penn-linen ha'n skorr. Drehevys veu kist sinellow yn arbennek rag an skorr rag dyghtya trenow ow mos war tu ha Komm. Deges veu homm yn mis Meurth 1964, a-dhia nena an dhibarthva re beu dyghtyes gans dorfram.

## Deskrifans

Desedhys yw an gorsav nebes 0.5 mildir (0.8 km) soth-west a gres Lyskerrys. Oberys yw gans Great Western Railway.

Kayys onan ha dew yw desedhys yn treghans down a flank lerghow doblek an penn-hyns-horn. Treusys yw gans pons fordh ha pons kerdhoryon y'n gorsav. Orth pub penn, yth a an linen yn-nans ha treusi ponsfordhow, Ponsfordh Lyskerrys dhe'n est ha Ponsfordh Dowr an Woon dhe'n west.

Y tiberth trenow rag Pennsans dhyworth Kay Onan usi drehedhys dre dreusi'n pons kerdhoryon. Trenow dhe Aberplymm a dhyworth Kay Dew usi nes dhe'n sodhva toknys. Trenow rag Logh a dhyworth Kay Tri usi dhe elin pedrek gans an kayys erel hag yma byldyansow dyffrans dhodho. Yma fordh drehedhes ow separatya Kayys Onan ha Dew ha Kay Tri.

Yma dre-dreusow dhe bub penn an kayys war an penn-linen a allesog trenow dhe worthtreylya dhe Lyskerrys ha dhe junya gans an linen dhe Logh. 

## Servisyow
Servyes yw Lyskerrys gans trenow Great Western Railway ha CrossCountry war Penn-hyns-horn Kernow yntra Pennsans hag Aberplymm. Yma trenow dydhyek dhe Bennsans, Aberplymm ha Loundres. Yma keffrys trenow dhe Vristol, Manchester hag Alban, ha Koskador Revyor an Nos a bon ynter Loundres ha Pennsans, ha Pennsans ha Loundres.

Yma unn jynn-tokyn dhe'n gorsav ryb tenewen an penn-byldyans.

## Gweller keffrys

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Gorta Dibarthva Komm
* Dowr an Woon (deges)
* Gorta Fenten Geyn
* Tir an Bughes
* Tewesva
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh

* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Tren
Gorta Dibarthva Komm

**Gorta Dibarthva Komm** () yw gorsav hyns-horn war an Linen Nans Logh a serv an gwigow a Gomm ha Nansmelin ogas ha Lyskerrys, Kernow. Yma res dhe bub tren ow mos yntra Lyskerrys ha Logh gorthtreylya dhe Dhibarthva Komm, mes nyns usi saw dew dren pub dydh a bes an pelder kott dhe'n kay rag gallesogi trethysi dhe junya po diyskynna an tren.

Yntra mis Ebrel 2014 ha mis Meurth 2015, nyns o saw 26 merkyans a drethysi ow junya po diyskynna an tren dhe Gomm, henn a wrug dhodho bos an nessa gorsav lyha devnydhyes yn Breten Veur, wosa Shippea Hill.

## Istori

Yth ygerys an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh a-hys an Nans Logh yn 1860, yn 1896 y feu kay drehevys dhe Gomm rag trethysi a vynnas kerdhes yn-bann an vre dhe'n gorsav yn Lyskerrys.

Ystynnans an hyns-horn dhyworth Komm dhe worsav Lyskerrys veu ygerys yn 1901 pan veu gorsav Dowr an Woon deges. Y hedhas pub tren orth Dibarthva Komm ha'n lokomotyv ow ponya a-dro dhe'n tren kyn pesya gans an viaj. Yn hwreydhek, yth esa loup dhe soth an gorsav a asas dew dren dhe bassya, mes wosa 1928 y feu hemm kesunyes gans hyns an kay. Wosa hemma, y hyllas trenow passya wosa an kensa tren dhe bonya a-dro ha shuntya dhe'n dre-linen, pan yllas an nessa tren mos dhe'n kay. 

## Deskrifans

Yma kay unsel a yll bos drehedhys dhyworth an fordh yn Nansmelin dhe'n north po dhyworth hyns-kerdhes ryb tenewen an dreusva dhe'n soth.

Yma res dhe drenow trethysi gorthtreylya dhe Gomm, mes nyns a miver meur anedha dhe'n kay. Yth a an linen a bes dhe'n north dhe Dhowr an Woon yn-dann Ponsfordh Dowr an Woon, mes nyns yw devndhyes homma saw gans trenow gwara treweythus.

## Servisyow
Servyes yw Komm gans dew dren pub dydh yntra dydhyow Lun ha Sadorn. Nyns yw servis war dhydhyow Sul.

## Gweller ynwedh

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys 
* Dowr an Woon (deges)
* Gorta Fenten Geyn
* Tir an Bughes
* Tewesva
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
Gorsav Dowr an Woon

Yth esa **Gorsav Dowr an Woon** () kres oberansow an Hyns-horn Lyskerrys ha Karn ha'n Hyns-horn Lyskerrys ha Logh. Y furvyas an dhew hyns-horn dibarthva penn-dhe-benn dhe'n tyller ma. Omma yth esa krowji an linennow ha hwel pri gwynn esa devnydhyes avel termynal lim rag lies bledhen erna wrug degea a-gynsow.

## Istori

An Hyns-horn Lyskerrys ha Karn veu ygerys yn mis Du 1844 dhyworth an mengleudhyow ha balyow war amalow Bre Garn ha Goon Brenn a-gledhbarth Lyskerrys dhe Dhowr an Woon le may feu gwara treuslestrys dhe'n Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh. Dhe Logh y feu treuslestrys an gwara arta dhe worhelyow morek rag karya dhe dylleryow pella dhe-ves.

Hyns-horn a eylworras an dowrgleudh yn 1860 ha trethysi veu karyes yntra Dowr an Woon ha Logh dhyworth 11ves mis Gwynngala 1879. An Hyns-horn Kernow  ygeris yn 1859, ow treusi an linennow ha'n garth gwara dhe Dhowr an Woon dre bonsfordh veur. Gorsav nowyth veu drehevys a-gledhbarth an ponsfordh. Y feu devnydhyes gans trethysi ow viajya dhe Lyskerrys, mes yn 1896 y feu ygerys kay nowyth dhe Gomm rag trethysi ow mos dhe worsav Lyskerrys.

War 15ves mis Me 1901, yth ygerys skorr-junya dhyworth Komm dhe worsav Lyskerrys. Wosa an prys ma, nyns esa res dhe drenow hedhi orth Dowr an Woon ha deges veu an gorsav. 

Trenow gwara re besyas dhe dhevnydhya an linen dhe lergh-gwitha dhe Dhowr an Woon yn treweythus, mes ny dheu an trenow ma yn fenowgh. 

## Krowji

Yth esa desedhys an krowji ynter an linen Bre Garn ha'n lergh-gwitha pri gwynn gans hwelji byghan a-dhelergh dhodho. Yth esa keffrys hwelji rag gwitha an kertow ha'n kochys kyn an linen dhe junya gans Hyns-horn an West Bras. Y feu gwithys an kochys yn krowji aral dhe Logh.

Y feu deges an krowji war 11ves mis Gwynngala 1961, wosa henna oberys veu an skorr gans ULDow ha okomotyvyow disel Klas 22 Kledhrennow Bretennek. 

## Droglamm

War 15ves mis Metheven 1906 y hwarva droglamm dhe Dhowr an Woon. Hwegh kocha gwag a dren arbennek re bia kemeres dhe Lyskerrys, mes hag i ow pos shuntyes y ponsons dhe-ves yn-nans an skorr serth. An gwithyas-sinell re bia gwarnyes yn-kever an kochys ha tren trethysi dhyworth Logh veu stoppyes orth sinellow an dhibarthva. Y feu estemyes bos an kochys ow viajya dres 60 mildir pub our (100 kilometer pub our) a bonyas bys dhe Dhowr an Woon le may kesskwatsons gans kochys erel y'n krowji. Pub onan veu distruys.

## Gweller keffrys

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys
* Gorta Dibarthva Komm
* Gorta Fenten Geyn
* Tir an Bughes
* Tewesva
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
Gorta Fenten Geyn

**Gorta Fenten Geyn** () yw gorsav hyns-horn war an Linen Nans Logh a serv an treveglos a Sen Keyn ha gwithti "Magnificent Music Machines".

## Istori
Kyn an hyns-horn dhe ygeri, y feu an bargennow tir ha treveglosow y'n arenebedh servyes gans an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh. An Hyns-horn Lyskerrys ha Logh veu ygerys war 27ves mis Kepardhu 1860 rag karya gwara yntra Lyskerrys ha Logh ha'n dowrgleudh veu devnydhyes lyha ha lyha. Trenow trethysi a dhallathas war 11ves mis Gwynngala 1879, mes nyns o bys dhe'n 25ves mis Hwevrer 1902 yth ygerys an gorta ogas ha Sen Keyn y'n Nans Logh, wosa an hyns-horn dhe junya gans an penn-linen dhe worsav Lyskerrys.

## Deskrifans

Yma unn kay gans skovva vian dhe Worta Sen Kay usi desedhys a-dhyghow dhe drenow ow mos war-tu ha Logh.

## Sevisyow
Y hedh ogas ha pub tren dhe Sen Keyn orth govyn - hemm a styr bos res dhe drethysi leverel dhe'n gwithyas-tren y fynnons diyskynna omma; yma res dhe'n re a vynn junya an tren gul sinell kler dhe'n lewyer ha'n tren ow trehedhes. Nyns usi trenow war dhydhyow Sul y'n gwav yntra mis Du ha mis Me.

## Gweller ynwedh

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys 
* Gorta Dibarthva Komm
* Dowr an Woon (deges)
* Tir an Bughes
* Tewesva
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
Gorsav Tir an Bughes

**Gorsav Tir an Bughes** (Sowsnek: *Causeland railway station*) yw gorsav hyns-horn war an Linen Nans Logh a serv an wig Tir an Bughes.

## Istori
An Hyns-horn Lyskerrys ha Logh a ygeris a-hys an Nans Logh yn 1860 rag eylworra an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh ha trenow trethysi a dhallathas war 11ves mis Gwynngala 1879. Wortalleth yth esa gorsavow dhe Dhowr an Woon, Tir an Bughes ha Logh yn-unnik.

Yn mis Kepardhu 1881, y feu deges gorsav Tir an Bughes wosa an gorsav nowyth dhe Dewesva temmik pella a-hys an nans. An gorsav dhe Dir an Bughes a eyl-ygeris yn mis Metheven 1888.

## Deskrifans

Yma unn kay ha skovva dhe Dir an Bughes a-dhyghow dhe drenow a dhrehedh dhyworth Lyskerrys.

## Servisyow
Gorsav govyn yw Tir an Bughes. Yma res dhe drethysi a vynn junya an tren gul sinell kler dhe'n lewyer ha'n tren ow trehedhes; yma res dhe'n re a vynn diyskynna leverel dhe'n gwithyas-tren. Nyns usi trenow dydh Sul yntra mis Du ha mis Me.

## Gweller Ynwedh

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys 
* Gorta Dibarthva Komm
* Dowr an Woon (deges)
* Gorta Fenten Geyn
* Tewesva
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh

* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Tren
Gorsav Tewesva

Yma **Gorsav Tewesva** () gorsav war an Linen Nans Logh yn Kernow a serv an wig a Dewesva.

## Istori
Kyn an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh dhe ygeri yn 1860, yth esa porthva dhe Dewesva war an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh. An borthva a servyas an kylnow lim y'n wig ha bargennow tir an arenebedh. War 11ves mis Geynngala 1879, y tallathas trenow trethysi a-hys an hyns-horn, mes ny veu an gorsav drehevys dhe Dewesva bys 1881. Yth esa lergh-gwitha gwara desedhys dhe soth a'n gorsav, mes hemm re beu deges rag lies bledhen.

## Deskrifans

Yma unn kay ha skovva dhe Dewesva usi desedhys dhe-gledh dhe drenow a dhrehedh dhyworth Lyskerrys.

## Servisyow
Gorsav govyn yw Tir an Bughes. Yma res dhe drethysi a vynn junya an tren gul sinell kler dhe'n lewyer ha'n tren ow trehedhes; yma res dhe'n re a vynn diyskynna leverel dhe'n gwithyas-tren. Nyns usi trenow dydh Sul yntra mis Du ha mis Me.

## Gweller keffrys

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys 
* Gorta Dibarthva Komm
* Dowr an Woon (deges)
* Gorta Fenten Geyn
* Tir an Bughes
* Logh

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh

* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
* Tren
Gorsav Logh

**Gorsav Logh** (Sowsnek: *Looe railway station*) a serv kemenethow yn Logh ha Porth Byghan yn Kernow. Penn-hyns an Linen Nans Logh yw, 8.75 mildir (14 km) dhe soth a Lyskerrys.

## Istori

Ygerys veu an Hyns-horn Lyskerrys ha Logh war 27ves mis Kepardhu 1860 rag karya gwara yntra Lyskerrys ha Logh, owth eylworra an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh. Trenow trethysi a dhallathas war 11ves mis Gwynngala 1879.

Anusadow o an gorsav avel penn-hyns drefen nag esa saw kay unsel ha lergh, heb loup rag an jynn dhe bonya a-dro dh'y dren rag an viaj delergh. Pub tren a besyas dhe'n krowjiow kochys ha jynnow esa desedhys ynter an gorsav ha'n pons fordh der an Dowr Logh. Yth esa lerghow-gwitha rag gwara ynter an krowjiow ha'n avon, mes rann mogha an gwara eth dhe Gay Buller.

Kist sinellow Logh veu desedhys yn krow war an kay. Yth esa eth lever ynno ha deges veu yn 1964.

An skorr Logh, avel lies linen-skorr yn Kernow, veu profyes rag degeans y'n 1963 Derivas Beeching. An lerghow-gwitha dres an gorsav veu deges yn mis Du 1963 ha treghys veu an linen gans 110 lath yn mis Ebrel 1968; yma gorsav kreslu Logh war dyller byldyans an gorsav ha rann a'n kay. Post mildir mann veu desedhys ogas ha'n pons fordh der an avon ple junyas an hyns-horn gans an lerghow-gwitha privedh dhe Gay Buller. An gorsav gwreydhek veu 14 chayn (252 lath po 231 meter) dhe north an poynt ma, mes an linen re beu berrhes lies gweyth der an bledhynnyow; hemm a styr bos an post a verk ¼ mildir dhyworth 'penn' an linen a-dal an kay arnowyth usi 20 lath dhyworth penn an hyns-horn a-lemmyn.

## Deskrifans

Yma unsel kay ha skovva dhe Logh a-gledh dhe drenow a dhrehedh dhyworth Lyslerrys. Nyns yw toknys prenadow dhe worsav Logh, ytho yma res aga frena dhyworth an gwithyas-tren. Yma gwel-parkya byghan ryb tenewen an gorsav.

## Servisyow
Y'n euryador Me 2017, yma 12 dibarth war dhydhyow an seythen ha dydhyow Sadorn y'n gwav, 14 war dhydhyow Sadorn ha 10 war dhydhyow Sul y'n hav. Nyns usi trenow dydh Sul y'n gwav.

## Gweller keffrys

### Gorsavow erel an Linen Nans Logh
* Lyskerrys 
* Gorta Dibarthva Komm
* Dowr an Woon (deges)
* Gorta Fenten Geyn
* Tir an Bughes
* Tewesva

### Erel
* Rol a hensi-horn yn Kernow
* Rol a hensi-horn yn Breten
* Linen Nans Logh
* Keskowethyans Kledhrennow Dewnens ha Kernow
John Couch Adams

**John Couch Adams** (5 Mis Metheven 1819 – 21 Mis Genver 1892). Adams a veu genys yn Lanest, ogas dhe Lannstevan, Kernow. Ev a verwis yn Cambridge. Aswonnys yw ev dres oll rag y dhargan bosva a Nevyon.
Breizh eo ma bro!

***Breizh eo ma bro!*** (Bretonek rag *Breten Vian yw ow bro!*) ew cuntel gen Rozenn Talec. 

## Canow
* 1-*Breizh eo ma bro*
* 2-*[[Bro gozh ma zadoù]]*
* 3-*Marie-Jeanne Gabrielle* 
* 4-*Terres d'Irlande* 
* 5-*Brian Boru* 
* 6-*Le son du bagad* 
* 7-*Le Bagad de Lann-Bihoué* 
* 8-*La Complainte de Porzh Koton* 
* 9-*Porzh Koton*
* 10-*Kergonan* 
* 11-*Prélude à "La hargne au cœur"* 
* 12-*La hargne au cœur* 
* 13-*Son ar chistr* 
* 14-*Prélude à "La mémoire et la mer"* 
* 15-*La Mémoire et la mer* 
* 16-*Prélude à "Borders of Salt"* 
* 17-*Breizh ar vor sonerezh* 
* 18-*Borders of Salt* 
* 19-*Île* 
* 20-*Courir les îles* 
* 21-*Sur les quais de Dublin* 
* 22-*Ar soudarded 'zo gwisket e ruz* 
* 23-*Prélude à "Sein 1940"* 
* 24-*Sein 1940* 
* 25-*Portsall* 
* 26-*Tonnerre de Brest* 
* 27-*Brest* 
* 28-*Gavotte des montagnes*

## Devydnow
Lowarn Arktek

An **lowarn arktek**, hanow skiansek **Vulpes lagopus** yw lowarn byghan a drig yn ranndir an Arktek. Y ughelder yw 10-12 meusva (25-30 cm), ha'y boos yw 6.5 - 21 peuns (2.7 - 4.5 kg). An re benow yw le ages an re gorow dell yw usys. Shap y gorf yw krenn, gans tron ha garrow berr, ha skovarnow kott blewek. Y vinvlew yw tew ha down, gell y'n hav ha gwynn y'n gwav. Hys aga bewnans yw 3 - 6 bledhen.

An lowarn ma a yll bewa y'n ogledh yeyn pan vo an tempredh -35°C hogen. Aga minvlew tew a's gwith tomm. Minvlew an lowarn arktek a brev an enysheans gwella a bub bronnvil oll. Y bawyow ledan blewek a allosegi ev dhe gerdhes war rew po ergh rag hwilas boos. Lewern arktek a's teves skovarnow pur dha may hallo klewes enevales byghan yn-dann an ergh. Pan wrello klewes eneval yn-dann an ergh, ev a lamm ha hwaffa dre'n ergh rag kachya y breydh. Olldhebroryon yw lewern arktek, ow tybri lemmyngas, skovarnogow arktek, puskes, ydhyn, oyow, frooth, hwesker, reunes byghan ha karyn.

Ny wra lewern arktek gwavgoska. I a dyv minvlew tewwa rag an kynnyav, ow kwaynya moy ages 50% a boos aga horfow avel blonek rag enysheans ha kreunyow nerth. 
 
Torrasneth a dhur 53 dydh kyns genesigeth an lewernigow. An vamm a askor 5-8 lowarnik, ha treweythyow kemmys ha 25 lowarnik. Ha'n tas ha'n vamm a weres maga an re yowynk. An re benow yowynk a as an teylu ha furvya aga bagasow aga honan, ha'n re gorow a wort gans an teylu. Lewern arktek a furv koplow y'n seson omdhon. Dinythys yw lewernigow a-varr y'n hav. An kerens a veyther an yonkers yn fow meur yn-dann dor. Dinythys yw an lewernigow gans minvlew gell. Kepar dell wrellons adhvesi, aga minvlew a dreyl gwynn. I a gosk gans aga lostow plegys a-dro dhedha aga honan. I a's teves sens krev a glewes blasow. I a yll klewes blas karyn gesys gans eirth gwynn a bellder kemmys ha 10 - 40 km.


Alopex_lagopus_IMG_9019.JPG|Lowarn arktek ow koska
Arctic fox pups animals.jpg|Lewernigow
Arctic fox with fish.jpg|Lowarn arktek gans eghek
Arctic_fox_lying_in_grass_-_DPLA_-_6bbdf7a6ee8c38192bcfad0a6f6dab84.jpg|Lowarn arktek gans minvlew hav gell
Vulpes lagopus in Iceland.jpg|Lowarn arktek gans minvlew gwav
Hogh

**Hogh** (*Sus scrofa domestica*) yw bronnvil y'n kinda ***Sus*** ha teylu ***Suidae***. Usys yw an liesplek **hoghes** ha **mogh**.

Kelmys, mes dhe ves a'n kinda ma, yw an babirusa ha'n hogh gwenogus. Hoghes, kepar ha pub esel a'n Suidae, yw teythyek dhe'n Bys Koth. Hoghes yowynk yw gelwys porghelli. Olldebroryon yw hoghes, hag i yw enevales pur gowethyasek ha skiansek. Y hendas yw an badh gwyls (*Sus scrofa*). An hogh a'n jeves korf tew, shap balyer, gans garrow  berr.

Dybrys yw kig hoghes, gelwys kig mogh. An kryjyansow Yedhowek hag Islamek bos dybri kig mogh, ha nebes hanwansow Kristion a gryj bos dybri kig mogh kamm. Tiogow a gemmer with  na wra an enevales kachya klevesow po teurek a yll shyndya tus.

Hoghes dov a dheu yn lies liw, shap ha myns. Dell yw usys, gwynnrudh yns i, mes porghelli gwithys avel enevales dov kepar ha hoghes berrik (*pot-bellied pigs*) yw liwyow erel treweythyow. Hoghes a rol yn leys rag gwitha erbynn golow an howl. Lies den a breder bos hoghes mostys ha flerya. An gwiryonedh yw i dhe rolya yn leys rag gwith teurek ha hwesker dhe ves a'ga hneus.  An leys a weres gwitha aga hneus leyth, owth iselhe tempredh aga horfow dedhyow tomm. 

Nebes hoghes yw gwithys avel enevales oberi, usys dhe gelera (helghya keler mogh po *truffles* yn Sowsnek), tenna kertys po frigwetha ha diskudha tardhennow tir. 

## Charj
Res yw dhe hoghes kavos tyller tomm ha glan yn-dann to rag koska, ha ny dal dhedha bos herdhys war-barth. Res yw dhedha bos hwithrys rag klevesow yn rewlys. Res yw dhedha kavos lower a dhowr - moy ages hanter poos aga horfow yw gwrys a dhowr. Y tal dhedha kavos kemmys boos dell yllons dybri, dell yw usys peswar dhe bymp peuns an jydh. Ys yw boos da rag hoghes, mes y kodh dhedha kavos keworransow protin magata. 

Kevys yw mogh a-derdro an bys, ow pewa war vargenyow tir hag y'n difeyth. Gerys-da yns i avel enevales dov. Gwithys ha ladhys yw hoghes rag aga hig, kig mogh. 

## Lavarow gwerin
*Ny venja ev (hei) cawas hedna namoy ‘es del venja hogh cawas pokettys tenewa - *He didn’t want it no more than flying in the air*
*Pan allo mogh neyja - *Once in a blue moon*
*Pan dheffo mona war wydh, mogh 'ra neyja - *When money grows on trees, pigs will fly*


Restren:Sus scrofa vietnamita.002 - Campañó.jpg|Hogh dov ow krowedha war strayl
Restren:A Man Carrying a Pig on a Bicycle.jpg|Den ow karya hogh war benn diwros yn Zambi
Restren:Bournemouth East Beach - land train - Peppa Pig World 01.jpg|Tren gans skeusen a'n hogh moyha kerys y'n bys, hemm yw Peppa Pig
Restren:Pig farm Vampula 9.jpg|Bargen tir mogh yn Pow Finn
Restren:Feral_pig.jpg|thumb|left|A feral pig near Canberra, Australia.
Rudhek

**Rudhek** (*Erithacus rubecula*) ew edhen gebmyn a gosow ha lowarthyow en Europa. Nanj ew nebes bledhynnyow, esel o a deylu Turdidae - an molghow, bes lebmyn esel a'n Muscicapidae ew, h.y teylu an chekkyer ha gwibesoryon.

Henwyn yn yethow Keltek erel:
* Bretonek   - Boc'hruzig rujodenn
* Kembrek    - Robin goch
* Iwerdhonek - Spideog bhroinndearg
* Manowek    - Spittag
* Albanek    - Brù-dhearg

Es y aswon ew an rudhek drefen y vron rudh. Edhen dhov ew yn Breten Veur, parys dhe vos ogas dhe dus e'n lowarth. Nag ew mar dhov en remenat Europa. Ema'n rudhek ow kana dres an vledhen, dyffrans dhe ydhyn erel. Ev a ell bos argasus dhe rudhek aral war y diredh. Ema nebes anedha ow tivroa ynter Loghlyn ha Breten Veur rag tremena an gwav. Y hirder ew 12.5–14.0 cm. Nag eus dyffrans semlant ynter an gorreydh ha'n venynreydh. Anjei a dhedhow dew po tri goryans a bymp po hwegh oy pub bledhen.
Hensi-horn Kledhrennow Kul an Harz

Kompani hyns-horn a ober rosweyth geyj-meter (1,000 mm / 3 tros-hys 3

3⁄8 meusva) yw **Hensi-horn Kledhrennow Kul an Harz** (Almaynek: *Harzer Schmalspurbahnen* po **HSB**) yn menedhyow an Harz yn kres Almayn (an Republik Demokratek Almayn kyns). Y hwres an kompani wosa Nessa Bell an Bys avel kesunyans a dhew gompani a-varra. Yma dhodho nebes 140 kilometer (87 mildir) a gledhrennow a jun an penndrevow a Wernigerode, Nordhausen ha Quedlinburg ha seul trevesigeth le y'n arenebedh. Yma ledrasow serth war veur a'n rosweyth teg. Penn-hyns mogha kerys-da an linen yw Brocken, menydh ughella an arenebedh. Meur a drenow an hyns-horn yw tennys gans lokomotyvow ethen 2-10-2 a-dhyworth an 1950ow. 

## An rosweyth

Yma'n rosweyth hensi-horn gwrys a deyr linen an Harzquerbahn (Hyns-horn dre'n Harz), an Brockenbahn (Hyns-horn an Brocken), ha'n Selketalbahn (Hyns-horn Nans Selke). An hensi-horn a bon der an statys keffrysek a Niedersachsen ha Sachsen-Anhalt ha'n awtoritas leel a berghen an kompani.

## Stock-rolya

An rosweyth yw nosedhek drefen ev dhe dhevnydhya lies jynn-ethen. Hemm yw awos fowt a gevarghow dres berghenogeth an Deutsche Reichsbahn yntra 1945 ha 1993. Y tevnydh an hensi-horn kemmysk a jynnow dhyworth an 1950ow ha jynnow gwreydhek. Yma keffrys lies jynn ha kerri-tren disel dhe'n kompani usi devnydhyes dhe skoodhya'n poblans leel pan nyns yw gwiw devnydh a jynnow-ethen. 

## Kevrennow
* Harzer Schmalspurbahnen (yn Almaynek)
Juca de Oliveira

**Juca José de Oliveira Santos** (genys 16 March 1935) yw gwarier brasilek geryes da.

## Kevrennow a-ves
* IMDb
Malu Mader

**Maria de Lourdes da Silveira Mäder** (genys 12 September 1966) yw gwariores vrasilek geryes da.

## Kevrennow a-ves
* IMDb
Camila Morgado

**Camila Ribeiro da Silva** (genys 12 April 1975) yw gwariores vrasilek geryes da.

## Kevrennow a-ves
* IMDb
Folen dre/2

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__



Wikipedya a'gas dynnergh
An godhoniador rydh rag onan hag oll
 erthygel yn Kernewek


Arty
Pobel
Gonisogeth
Doronieth
Istory
Kernow
Skiens
Teknegieth







Mell





Ostyes yw **Wikipedya** gans an Fondyans Wikimedia, kowethas heb budh. An Fondyans a ost ynwedh an ragdresow wiki Kernewek erel a syw：





**This Wikipedia is written entirely in [[Kernewek]], for an English language introduction to the Cornish Language, [[:en:Cornish language|click here]].**
Stergylgh

An **Stergylgh** yw grogys a rannevesow usi yn plen an eklyptek, hag yw plen resegva an norvys balegys war an pel nevek. 

Herwydh hengov sterorieth, yma dewdhek anedha y'n rol a-woles amontys y'n stergylgh.

An eklyptek yw kylgh bras y'n pel nevek, ytho yma hirder elinek a 360° ganso. Yn sterorieth, pub a'n dewdhek ranneves ma a'n jeves 30° a'n stergylgh, mes herwydh oryon a'n rannevesow steroniethek arnowydh nyns usi pub ranneves gans an keth hirder a'n stergylgh, hag yma rann an eklyptek y'n ranneves Ophiuchus.

## Arwodhyow
Broder Jacka

## Geryow

Broder Jacka,Broder Jacka,Koska a wredh?Koska a wredh?Deus dhe dhybri pasti,Deus dhe dhybri pasti;Na borth meth,Na borth meth.
Mariano Rajoy Brey

**Mariano Rajoy Brey** (1955) yw politeger Spaynek ha esel Partido Popular (PP). Ev o Pennmenyster Pow Spayn a-dhia 2011 dhe 2018.
Craig Weatherhill

**Craig Weatherhill**, (1951 - 19 Gortheren 2020)  o istorior ha skrifer a Gernow.

## Bewskrif
Esel a Gussel an Tavas Kernowek o ev. Y ober a gomprehendyas lyvrow war hendhyskonieth, henwyn tylleryow, ha mythys ha henhwedhlow Kernow. Ev a skrifas ynwedh romansow selyes war an henhwedhlow.
## Obereth

* *The Principal Antiquities of the Land's End District* (war-barth ha Charles Thomas ha P.A.S. Pool), Cornwall Archaeological Unit, 1980
* *Belerion: Ancient Sites of Land's End*, 1981
* *Cornovia: Ancient Sites of Cornwall and Scilly*, 1985
* *Myths and Legends of Cornwall* (war-barth ha Paul Devereux), Wilmslow, Sigma Press, 1994
* *Cornish Place Names & Language*, Wilmslow, Sigma Press, 2007 [1995], 
* *A Concise Dictionary of Cornish Place-Names* (war-barth ha Michael Everson), Westport, Evertype, 2009
* *The Lyonesse Stone*:

# *The Lyonesse Stone*, 1991
# *Seat of Storms*, 1997
# *The Tinners' Way*, 2011

* *Nautilus. A sequel to Jules Verne's Twenty Thousand Leagues Under the Seas and The Mysterious Island*, Westport, Evertype, 2009
* *The Place-names of the Land's End Peninsula*, Heyl, Penwith Press, 2017, 

### Oberow treylys

* *Jowal Lethesow: Whedhel a'n West a Gernow*, treylys dhe Gernowek gans N.J.A. Williams, Westport, Evertype, 2009

## Notennow
Richard de Luci

**Richard de Luci** (po Richard de Lucy, 1089 – 14 mis Gortheren 1179) a veu pennjustis Pow Sows dres reyn Henry II. Ev a dhrehevis kastel yn Kernow wosa bos grontyes dhodho tiredh ynni rag y servisyow dhe'n lys. An cita Truru a devis yn skeus an kastel hag y feu grontyes dhedhi an studh a vurjestra dhe ynkressya aktivita erbysek. Gallas an kastel dhe goll termyn hir.
Carles Puigdemont

**Carles Puigdemont** (genys an 29 a vis Kevardhu 1962 yn Amer, Kataloni) yw politeger a Gataloni. Lewydh Kataloni a veu a-dhia mis Genver 2016 bys yn mis Hedra 2017, pan veu ev diles dhyworth an soodh gans Governans Spayn wosa diskleryans anserghogeth untu Kataloni.

## Gweler ynwedh

* Kataloni