open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Entognatha

Klass a enevales y'n isfylum Hexapoda (hweghgarrogyon) yw an Entognatha. I a gomprehend teyr urdh:
* Diplura (Lostow reun) - 1,000 eghen
* Collembola (Lostow spryng) - 9,000 eghen
* Protura (Pennow pigorn) - 800 eghen

Nyns eus eskelli dhe'n Entognatha. Aga ganowow yw *entognathous*, hemm yw omdennys a-ji dhe'n penn, dyffrans dhe hwesker, an eseli erel y'n Hexapoda. 

## Collembola - Lostow spryng
Lostow spryng yw olldhebroryon dell yw gwell gansa studhyow leyth. Ny wrons pedri mater organek aga honan, mes keworra dhe'n pedrans yn andhidro der omvrewi temigow a dhel hag erel, ha rewlya kemenethow bakteria gweres. Dell yw usys, aga hys yw le ages 6mm, i a's teves hwegh po le tregh y'n torr, gans piben gelwys *collophore*, kelmys dhe gemeres linyow, kespos, kawghya ha keveryans. Ynwedh i a's teves lost gelwys furcula. An furcula a ober kepar ha spryng rag diank dhyworth preydhoryon. Niveryow lostow spryng yw meur dres eghen. Estemys yw bos 100,000 anedha yn pub meter pedrek a dir, pylepynak war an nor, niveryow eyl saw dhe nemotodow, mitys ha krestenogyon. I a esplegyas y'n Amser Silurek Diwedhes nans yw 428 milvil bledhen. 

## Diplura - Lostow reun
An hanow Diplura a dheu dhyworth an geryow Grek rag dew lost. Yma a-dro dhe 1,000 eghen anedha yn ollvysel, gans 12 yn Breten Veur. Aga hys yw yntra 2-50mm (7-10mm dell yw usys). Nyns eus lagasow dhedha. Diliw yns i. I a's teves tavellow hir war aga fennow. Kemmyn yns i yn del pedrys ha gweres. I a esplegyas y'n Amser Kalghek Diwedhes, nans yw 300 milvil bledhen. 

## Protura - pennow pigorn
Enevales byghan yw pennow pigorn (hys a 0.6-1.5mm), kevys yn gweres. Mar dhistyr yns i na vons diskudhys bys dhe'n 20ves kansvledhen. Nyns eus dhedha lagasow, eskelli po tavellow. Dell yw usys diliw yns i. Yma dhedha tri hopel a arrow, ha'n sett kynsa a ober kepar ha tavellow. I a gerdh war an dhew sett aral. Pigornek yw an penn. Kevys yns i yn gweres, kewni ha del pedrys yn koswigow temprek nag yw re drenk. 


Orchesella_cincta_(40186453071).jpg|Furcula, po *spryng* an lost spryng *Orchesella cincta*
Tomocerus.sp.1.jpg|Lost spryng *Tomocerus*
Allacma_fusca_on_rotting_wood.ogv|Gwydhyow a'n lost spryng *Allacma fusca* war brenn podrys
Campodeidae_sp._(11499938054).jpg|Lost reun *Campodeidae*
Diplura.jpg|Lost reun *Campodea staphylinus*
Protura_from_Durham,_NC,_USA..jpg|Ensampel a benn pigorn
Protura_(Acerentomon_species)_micrograph.jpg|Penn pigorn, eghen *Acerentomon*
Kalender

**Kalender** yw kevreyth musurya termyn. Dell yw usys an unses lyha yw dydh, po un hweldro agan planet. 

Yn Kernow ha'n brassa rann a'n bys, usys yw an Kalender Gregorek, selys war wayansow an howl, hag a rann an vledhen dhe 365 po 366 dydh. Yma 12 mis dhe bub bledhen, hag yntra 28 dhe 31 a dhedhyow yn pub mis. Seythen yw seyth dydh, gans peder po moy a seythennow y'n mis. 

Grond an Kalender Gregorek yw an Kalender Julius fondys yn reyn Julius Caesar.

Yma dhe'n Kalender Gregorek gwreydhyow Kristyon. Usys veu an termow 'Kyns Oos Krist' (KOK) hag 'Oos Krist' (OK). Wosa kampollasow gans nebes bagasow - yn arbennik re a wonisogethow nag yw Kristyon - usys yw 'Kyns Oos Kemmyn' hag 'Oos Kemmyn' hedhyw gans an keth lytherennow yn Kernewek. Yn Sowsnek usys yw CE yn le AD ha BCE yn le BC an dedhyow ma. Furvyes veu an Kalender Gregorek rag kesseni dedhyas an Pask. 

Nebes kalenderyow erel yw usys yn efan, ow komprehendya an Kalender Yedhowek, Kalender Keltek ha'n Kalender Moslemek. Ynwedh yma kalenderyow rag devnydhyow kryjyans po erbysek. Selyes yw nebes kalenderyow war wayansow an loor. 

Usys yw an ger kalender ynwedh dhe dhenotya tra a dhiskwedh manylyon an kalender - r.e. kalender fos hengovek gwrys a baper. 

Calendar_for_religious_festival_in_Corinthian_month_Foinikaios,_AM_of_Corinthos,_202895.jpg|Kalender Hen Res, a-dro dhe 550 K.O.K.
2022_Lunar_Calendar.png|Kalender lorel 2022
One_Page_Calendar_2021.jpg|Kalender unn folen 2021
Coligny.jpg|Kalender keltek Coligny
Goos

**Goos** yw lin rudh a gylghres yn gwythiennow, gwythi bras ha kolon tus ha mellkeynogyon erel. Ev a gomprehend an lin plasma, ha kellow a res dredho: kellow rudh (*Erythrocytes*), plateligow (*Thrombocytes*) ha kellow gwynn (*Leukocytes*).

Ottomma chif system daromres a-ji dhe'n korf, a bareus oksyjen dhe bub organ ha kell an korf. Sodhogeth an kellow rudh yw karya oksyjen a-dro dhe korf dhe ri nerth dhe'n keher. Kellow rudh yw an unnik kellow y'n korf na gomprehend sprusen. Sodhogeth an kellow gwynn yw omladha disesys ha kleves a assay omsettya war an korf. Plasma yw omgemeryansek rag karya karbon dewoksid. 

Niver a dermow medhegel a dhalleth gans *hemo-* po *hemato-* a dheu dhyworth an ger Hen Rek rag goos - αἷμα (*haima*).

Goos yw pompyes dre'n korf gans an golon. Yma yntra peswar ha hanter po pymp liter a woos yn korf den kemmyn. 

## Liw
Liw goos denel a greg war vyns oksyjen ynno, drefen hemma dhe effeythya studh oksydysa yn atomow horn y'n hemoglobin - ha hemm a greg war dyller an goos y'n system kylghresyas. Y'n gwythi bras ha'n reunbib, nivelyow oksyjen yw ughel ha rudh glew yw an goos. Y'n gwythiennow, yma le a oksyjen y'n goos, ha'y liw yw rudh tewl. 


Bleeding finger.jpg|Bys ow kosa
Redbloodcells.jpg|Kellow rudh denel
Bloodbags.jpg|Goos dhyworth gwythien dhenel, kuntellys dres an praktis medhegel a ri goos, ow tiskwedhes y liw rudh tewl
Jan_Janský,_1902.jpg|Jan Jansky yw an den a restras klassans goos dhe O, A, B hag AB
Dowr Toemm Kernow

**Dowr Tom Kernow** yw hwedhel berr gans Jowann Richards skrifys yn Kernewek Unys ha dyllys ganso y honan y'n 1980ow kres. Y feu dastyllys gans Kowethas an Yeth Kernewek yn Kernewek Kemmyn yn 1997 avel **Dowr Toemm Kernow**. 

An vledhen yw 1735. Jowan Trewhella, mab dhe byskador, a dhiskudh bos y das ynwedh omviskys y'n negys franklondya. Res ywa diskudha piw yw an traytour yn aga mysk. Mes neppyth a hwer dhe drobla aga thowlow.

## Chif kemeryansow
*Jowan Trewhella, maw yn gwik pyskessa Porth Cosel
*y das, pyskador
*y vamm ha hwor, y dhiw yw klav
*Peder Nancarrow, koweth y das
*Tollwas ha'y soudoryon
*Mester Bosanko, karyer
*An skwier
*Tamsyn Penrose - myrgh an tavernor
Demelsa Nankarrek

**Demelsa Nankarrek** yw hwedhel berr Kernewek gan an awtour. Jowann Richards. Hwedhel skrifys y'n furv a dhew dhydhlyver yw, an dhew ow leverel a-dro dhe'n hwarvedhyansow dhyworth dew boynt a vu dihevelep yn tien. Dyllys veu an hwedhel y'n kynsa le gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 1999, mes dastyllys veu avel kuntel gans tri hwedhel aral yn 2015. Skrifys veu yn Kernewek Kemmyn.

Hwarvedhyansow an lyver a hwer dres termyn a nebes misyow yn 1809. Myrgh deg, Demelsa Nankarrek, a denn lagas Pronter Jermyn Hocken. Hi a dhiskudh lyvrow kevrin hy mamm yn kver losowieth ha fongow ha dalleth arbrevi. Ny wra taklow displegya y'n fordh dell wayt an pronter.

## Chif kemeryansow
*Jermyn Hocken, Pronter Penkoos an Vran
*Demelsa Nankarrek, myrgh ugens bloodh
*Mestres Nankarrek, hy mamm
*Skwier Plas Penkoos an Vran ha'y wreg
*Tommas, mab an Skwier
*Mestres Gwynn, kentrevoges dhe'n teylu Nankarrek
Fell yw an Nos

**Fell yw an Nos** yw hwedhel berr Kernewek gan an awtour. Jowann Richards. Dyllys veu yn 1999 ha dastyllo y'n kuntel "Demelsa Nankarrek ha hwedhlow erel" dyllys yn 2015.

Hwedhel yw settys y'n 18ves kansvledhen. Gwreg Lokryn Tregynsa a varow. Wosa hemma y nas a janj. Ev a dheu ha bos pur dhifresus yn kever y vyrgh hag argya gans y gentrevogyon, an teylu Penndra. Wosa denladrans y vyrgh, ev a lamm dhe'n gorfen anewn.

## Chif kemeryansow
*Justis Syr Lokryn Tregynsa
*Gweniver Tregynsa, y vyrgh
*Pyran Tregynsa, y vab
*Kolumba, hwor, Syr Lokryn
*Hykka, gour Kolumba 
*Wilmot ha Petrek, aga mebyon
*Kasworon Morek, drogoberyor
*Mester Penndra, kentrevik an teylu Tregynsa
*Elwynn Penndra, y vab
*Gryffyn Trenowydh, gwithyas helgik stat Syr Lokryn
Ideografow chinek

**Ideograf chinek** po **Hanzi** yw an ideografow usys dhe skrifa yethow China. Y rennir Hanzi dhe ideografow hengovek hag ideografow sempel. 

Y hyllir ranna ideografow chinek dhe bymp sort:
*ideografow (ow ri tybyans): 下 = a-dhann, 上 = a-ugh
*piktografow (ow ri skeusen): 月 = loor, 日 = howl
*ideografow junys: 日+月 = 明 = kler
*fonografow (ow ri styr dre wreydhen a rann fonetek)
**r.e.: 女 (gwreydhen: ‘myrgh’ + 马 (elven fonetek ‘ma’ (margh) = 妈 ‘mamm’)
*ideografow chevisys: rag ri tybyansow tybel
**r.e.: 象(olifans) ynwedh yw usys rag “haval dhe”

Fonografow yw a-dro dhe 90% a'n ideogramfow usys hedhyw. Yma a-dro dhe 56,000 a ideografow Hanzi kovadhys, re anedha nag yw usys hwath. Res yw nebonan aswon a-dro dhe 3,000 a ideografow dhe redya paper nowydh Chinek, ha'y kwaytir tus chinek dyskys dhe aswon a-dro dhe 7,000 anedha yn kresek. 

Sempelhes veu an ideografow yn Repoblek Pobel China yn  1950 wosa devdhyans Mao Zedong. Usys yw an fordh sempelhes yn Singapour ynwedh, mes Taywan a wra devnydh a'n fordh hengovek. 

Kanji yw an hanow res dhe ideografow chinek usys yn system skrifa Nihonek. 

Dhe wul ideografow chinek, res yw kowlwul an strokasow pyncella yn array arbennik. An golinyans a-is a dhiskwedh fatel wul pymp ideograf. Kalligrafieth yw art meurgerys yn China, hag yn fenowgh y hyyir gweles tus y'n stret ow praktysya aga halligrafieth war baper po gan dowr ha skubyllen. 

五-order.gif
永-order.gif
西-order.gif
三-order.gif
Lytherennek arabek

An yethow a sew a wra devnydh a'n **lytherennek arabek**: Arabek, Kashmirek, Kurdek, Persek, Sindhi, Ourdu. Turkek a janjyas dhyworth an lytherennek arabek dhe'n lytherennek Latin yn 1928, ha Hausa re janjyas ynwedh. 

Skrifys yw Arabek dhyworth an dhyghow dhe'n gledh. Nyns eus lytherennow bras mes skrifys yw an lytherennow yn fordh dhyffrans yn kres ha war dhiwedh ger may hallons mires yn kempen, r.e. dell yw usys an lytheren dhiwetha a worfen gans lost. 

## An lytherennow

**Lytherennow erel:**

**Nodtennow:**
*Yma 28 lytheren y'n lytherennek. Gwrys yns i a 18 furv. Orth keworra dyjynnow, dew furv yw usys dhe wul 3 lytheren kettep penn, ha hwegh furv yw usys dhe wul diw lytheren kettep penn. 

*Re a lever **ﺍ** avel "a" hag erel avel "e". 
*Geryow benow a worfen gans **ﺓ** , leveryans "a" (po "at" mar hwrello ger aral sewya)
*Y hyllir skrifa **ﺍ** war dhiwedh ger kepar ha **ﺎ**  po kepar ha **ﻰ**
*Skrifys yw L + A avel **ﻻ** a-der **ﺎﻟ** , hemm yw; y kwrons i krowsegi an eyl dh'y gila.

## Array an lytherennek
Y kwelir an *Abjad* (lytherennek kessonyow, liesplek; *abjadi*) y'n array a sew dell yw usys. Perthewgh kov dhe redya a'n dhyghow dhe'n gledh;-

:**ﻍ ﻅ ﺽ ﺫ ﺥ ﺙ ﺕ ﺵ ﺭ ﻕ ﺹ ﻑ ﻉ ﺱ ﻥ ﻡ ﻝ ﻙ ﻱ ﻁ ﺡ ﺯ ﻭ ﻩ ﺩ ﺝ ﺏ ﺍ**
: *gh ẓ ḍ dh kh th t sh r q ṣ f A s n m l k i ṭ ḥ z w h d j b a*

Y hyllir lenna an *abjad* y'n fordh ma;-
: *"aabjad haouaz ḥuṭaï kalaman saAfaṣ qarashat thakhadh ḍaẓagh".*

Fordh aral a lenna an *abjad* yw;-
: *"abujadin hawazin ḥuṭïa kalman saAfaṣ qurishat thakhudh ḍaẓugh".*

An array yw nebes dyffrans y'n Maghreb, h.y;-
:**ﺵ ﻍ ﻅ ﺫ ﺥ ﺙ ﺕ ﺱ ﺭ ﻕ ﺽ ﻑ ﻉ ﺹ ﻥ ﻡ ﻝ ﻙ ﻱ ﻁ ﺡ ﺯ ﻭ ﻩ ﺩ ﺝ ﺏ ﺍ**
: *sh gh ẓ dh kh th t s r q ḍ f A ṣ n m l k i ṭ ḥ z w h d j b a*
Tables

**Tables**  po **tablys** yw onan a'n gwariow moos kottha rag dew warier. An darnow gwari yw gwayys herwydh rol dis, ha gwarioryon a wayn dre riddya oll an darnow dhyworth an voos. Yma lies varyans dhe dables, mes an brassa rann anedha a gevrann nasyow kemmyn. 

Pub gwarier a way darnow a-dro dhe'n voos. Gwarioryon a rol dew dhis dhe dhiskudha pana hirder hyll aga darnow gwaya yn unn tro. Gwaynyer an gwari yw an kynsa dhe waya pub darn oll an fordh a-dro dhe'n voos hag yn kerdh an voos. 

Restrys yw an gwari yn asymetrek. Gwynn a way yn korth-naswedhek, ha Du a way yn naswedhek (nyns eus les dhe'n unn tu drefen hemma). 

Kyns hwrello rol an dhew dhis komendya rann jonsys dhe'n gwari, yn essensek gwari towl yw tables. Termyn an gwari yw 15-30 mynysen, dell yw usys, rag gwari sengel (y hyllir prederi a-dro dhodho avel "leuv" hir a gartennow yn gwari kartennow). 

Pur hir yw istori an gwari. Gwariow hevelep dhodho re beu gwariys a-dhia milyow a vledhynnyow. Hendhyskonydhyon yn Iran re dhiskudhas rannow gwari haval dhe dables, gans 60 a dharnow gwari, ha dew dhis. Dedhyes yw an taklow ma a 3,000 K.O.K.. An darnow ma yw 100-2000 bledhen kottha ages sett aral, diskudhys yn Ur.
Porghel dor

An **porghel dor** po **aardvark** (*Orycteropus afer*) yw bronnvil dhyworth Afrika; an hanow aardvark a styr "hogh dor" yn yeth Afrikaans. Ev yw an unnik esel yn y urdh, kyn feu diskudhes nebes kindas avel menhesennow. 

## Taksonomieth
* Urdh *Tubulidentata*
** Teylu *Orycteropodidae*
*** Kinda *Orycteropus*
**** Eghen *Orycteropus afer*

Semlant an porghel dor yw tamm hevelep dhe vuryonoryon Amerika Dhyghow, mes nyns eus kolm goos yntredha. 

## Deskrivans
Poos tevesigyon porghelli dor yw a-dro dhe 60kg, ha'ga hys tamm moy ages unn meter. Aga liw yw loos-melynnik gwannliw, mes yn fenowgh liwys gell po rudh gans gweres. Tanow yw aga minvlew. An minvlew yw kott war an penn ha lost mes hirra war an garrow. 

## Gwandrans ha bewva
Kevys yw porghelli dor yn Afrika dhe'n dhyghow a'n Sahara, yn pub gwlas y'n ranndir na a-der Namibi, Côte d'Ivoire, Gana ha Madagaskar. I a yll bewa yn lies bewva, kepar ha savanna, gweltiryow, gwedhegi ha prysktiryow. I re beu gwelys mar ughel ha 3,200 meter yn Ethiopi.

## Boosa
Porghelli dor a dheber muryon ha termitow dre vras. I a's teves taves hir glusek, ytho es yw dhedha guntel lies muryonen kettermyn. An unnik frothen dybrys gans porghelli dor yw "kukomber porghel dor". I a nagh dybri muryon lewya ha muryon rudh. 

## Omdhegyans
Enevales an nos yw porghelli dor. I a yll neuvya yn ta ha palas toll unn meter yn le ages pymp mynysen. Hys aga bewnans yw bys dhe 23 bledhen yn kethneth. Lies eneval a breydh warnedha, kepar ha lewpardes, chitrakys, keun gwyls Afrika, usviles ha pythones. Treweythyow, tus a helgh porghelli dor rag helgik. 

## Dinythyans
Enevales digoweth yw porghelli dor saw rag parya. Termyn torrasneth yw seyth mis. Wosa henna i a dhinyth unn yonker, ow poosa 1.7-1.9kg, dell yw usys yn misyow Me dhe Wortheren. Wosa diw seythen, an yonkers a yll gasa an nyth rag sewya an vamm. Wosa 5-6 seythen, minvlew a dhalleth tevi war y gorf ha wosa naw seythen, i a yll dybri termitow. Tennys yns i dhyworth an vronn wosa tri mis dhe 16 seythen. Hwegh mis a oos, an porghel dor a yll palas y dell y honan, mes yn fenowgh i a wort gans an vamm bys dhe'n seson parya nessa. I a dhrehedh adhvetter reydhek pan vons dew vloodh. 


Orycteropus_afer_02_MWNH_147.JPG|Krogen benn porghel dor
SanWild17.jpg|Porghel dor yn y doll
Orycteropus_afer.jpg|Porghel dor ow koska yn milva
Aardvarks.jpg|Mamm ha yonker
Arvegyn

Onan a vagas a vronnviles y'n urdh Cingulata yw **arvegyn**, po **armadyllo**. Yn gnasek, yma dhe arvegynnow krogen ledhrek ha krabanow hir lymm rag palas. Berr yw aga garrow, mes i a yll gwaya yn uskis. Hys tipek arvegyn yw a-dro dhe 75 cm, ow komprehendya y lost. An kowrarvegyn a dyv dhe 150 cm, ow poosa bys dhe 54 kg, mes an arvegyn fin gwynnrudh a'n jeves hys a saw 13-15 cm. Pan vo godrosys gans preydhyer, eghennow Tolypeutes a wra rolya avel pel. 

Varya a wra boos arvegynnow, mes dell yw usys, i a dheber hwesker, preves, ha divellkeynogyon erel. Nebes eghennow a voos yn tien war vuryon ha termitow. 

I a wra palas yn fenowgh, owth usya aga krabanow lymm dhe balas rag boos, kepar ha preves, ha gul fowyow. Gwann yw golok arvegynnow, hag i a wra devnydh a sens blasa rag helghya boos. 


Chaetophractus_vellerosus3.jpg|Arvegy blewek usa
SouthernThreeBandedArmadillo065b.jpg|Arvegyn tri bond an Dhyghow
Pink_Fairy_Armadillo_(Chlamyphorus_truncatus)_(cropped).jpg|Arvegyn fin gwynnrudh


## Klassans
* Urdh Cingulata
** Teylu Chlamyphoridae: arvegynnow ha glyptodonts              
*** Arvegyn fin bras, *Calyptophractus retusus*
*** Arvegyn fin gwynnrudh, *Chlamyphorus truncatus*
*** Arvegyn lost noth an Ogledh, *Cabassous centralis*
*** Arvegyn lost noth Chako, *Cabassous chacoensis*
*** Arvegyn lost noth an Dhyghow, *Cabassous unicinctus*
*** Arvegyn lost noth bras, *Cabassous tatouay*
*** Arvegyn blewek usa, *Chaetophractus vellerosus*
*** Arvegyn blewek bras, *Chaetophractus villosus*
*** Arvegyn blewek an Andes, *Chaetophractus nationi*
*** Arvegyn hwegh bond, *Euphractus sexcinctus*
*** Kowrarvegyn, *Priodontes maximus*
*** Arvegyn tri bond an Dhyghow, *Tolypeutes matacus*
*** Arvegyn tri bond Brasil, *Tolypeutes tricinctus*
*** Korrarvegyn, *Zaedyus pichiy*
*** Isteylu †Glyptodontinae: glyptodonts
** Teylu Dasypodidae: arvegynnow tron hir
*** Arvegyn naw bond, *Dasypus novemcinctus*
*** Arvegyn seyth bond, *Dasypus septemcinctus*
*** Arvegyn tron hir an Dhyghow, *Dasypus hybridus*
*** Arvegyn tron hir an gwelstir, *Dasypus sabanicola*
*** Arvegyn tron hir bras, *Dasypus kappleri*
*** Arvegyn tron hir blewek, *Dasypus pilosus*
*** Arvegyn Yepes, *Dasypus yepesi*
Diegyn

**Diegynnow** yw eseli an isurdh Folivora  a vronnviles, ow komprehendya diegynnow gwydh, hag a vyw hwath, ha diegynnow a tir, hag yw difeudhys. Merkys yns i rag sygerneth aga gwayansow, i a spen an brassa rann a'ga thermyn ow kregi a-wartha dhe woles yn gwydh koswigow trovannel Amerika Dhyghow ha Kres.

Aga hys yw yntra 60 ha 80 cm, ha'ga foos yntra 3.6 dhe 7.7 kg. Aga garrow yw hir ha'ga fennow krenn gans skovarnow byghan. I a's teves golok liw, mes aga golok ha klewes yw gwann, ytho res yw dhedha kregi war vlasa ha tava dhe dhiskudha boos. 

Kevradhow metabolek diegynnow yw pur isel (le ages hanter an kevradh gwaytys rag eneval an myns na) keffrys ha'ga thempredh korf:  30 dhe 34 °C pan vons gweythresek ha le vyth pan ow powes. Dell yw usys, an minvlew yw ost dhe algi symbiotek, ow ri kudhliw rag jagwares, ocelotes hag eres gwragh. Drefen an algi, minvlew diegynnow yw ekosystem war y honan, ost dhe lies eghen a velldrosogyon, ow komprehendya re arvilek ow bratha ha sugna goos, kepar ha kelyon  tewes ha moskitos, low, torek ha mitys. 

Enevales digoweth yw diegynnow, ow tos warbarth saw rag parya. I a dhiyskyn dhwowrth an gwydh a-dro dhe unnweyth pub eth dydh rag kawghya war an tir. 

Pub diegyn a dheber del an wedhen cekropia, mes diegynnow dewvys yw olldhebroryon, ow tybri hwesker, karyn, frooth, del ha pedrevanes byghan ynwedh. War an leuv aral, diegynnow tribys yw losowdhebroryon yn tien, ow tybri efander ynn a dhel dhyworth nebes gwydh yn unnik. 

## Klassans
* Urdh Pilosa
** Isurdh Folivora: diegynnow
*** Teylu Bradypodidae: diegynnow tribys
**** Korrdiegyn tribys, *Bradypus pygmaeus*
**** Diegyn tribys konna gell, *Bradypus variegatus*
**** Diegyn tribys konna loos, *Bradypus tridactylus*
**** Diegyn tribys mongus, *Bradypus torquatus*
*** Teylu Choloepodidae: diegynnow dewvys
**** Diegyn dewvys Hoffman, *Choloepus hoffmanni*
**** Diegyn dewvys Linnaeus, *Choloepus didactylus*

## Diegynnow an tir
Diegynnow an tir a wre bewa a-dreus Amerika Dhyghow hag Amerika Gledh a-dhia a-dro dhe 20 milvil bledhen alemma. Re anedha o pur vras. Ow poosa moy ages pymp tonnas, gans hys a 6 meter ha ughelder a 5.2 meter, Eremotherium o ughella ages olifans Afrika. I eth mes a wel termyn kott wosa devedhyans tus nans yw a-dro dhe 11,000 bledhen. Dustuni a gampol tus ow helghya dhe gevranna dhe dhifeudhans *megafauna* Amerika. I a veu ledhys, keginys ha dybrys gans tus. 


Eremotherium.jpg|Emotherium, diegyn an tir hujes
MC_Drei-Finger-Faultier.jpg|Diegyn tribys konna gell ow poosa
Two-toed_sloth_Costa_Rica_-_cropped.jpg|Diegyn dewvys Hoffman
Muryonor

**Muryonor** yw an hanow kemmyn rag an peder eghen vyw a'n isurdh Vermilingua (ow styrya "taves pryv") a vronnviles, aswonys yn kemmyn rag dybri muryon ha termitow. 

## Klassans
Yma peder eghen a vuryonor ow pewa hwath:
* Isurdh Vermilingua: muryonoryon
** Teylu Cyclopedidae: muryonoryon owrlin
*** Muryonor owrlin, *Cyclopes didactylus*
** Teylu Myrmecophagidae: muryonoryon
*** Kowrvuryonor, *Myrmecophaga tridactyla*
*** Tamandua an Ogledh, *Tamandua mexicana*
*** Tamandua an Dhyghow, *Tamandua tetradactyla*

## Gnasow
Yma dhe bub muryonor tron hir gans taves a yll bos ystynnys dhe hys moy ages hys an penn; aga ganowyow a's teves diwweus mes nyns eus dens vytholl. I a us aga krabanow bras kromm dhe ygeri krugow muryon ha termitow ha rag defens. Aga minvlew hir tew a's difres rag omsettyansow an hwesker. Pub eghen a-der an kowrvuryonor a's teves lost hir gans dalghen dha.

## Omdhegyans
Muryonoryon yw digoweth dell yw usys, mes pareusys yns i dhe dhifresa aga thiredhow a 1 - 1.5 mildir pedrek. Gwann yw aga golok, mes aga sens a vlasa ha klewes yw da. I a greg war an sens a vlasa dhe dhiskudha boos. Tempredh aga horfow yw isel, 33 dhe 36 °C . I a vyw yn koswigow segh trovennel, koswigow glaw, gwelstiryow ha savannas. 


Myrmecophaga_tridactyla_-_Phoenix_Zoo.jpg|Kowrvuryonor
Two-toed_anteater_balanced_on_a_stick.jpg|Muryonor owrlin
Lesser_Anteater.jpg|Tamandua an Dhyghow
DirkvdM_tamandua.jpg|Tamandua an ogledh


;Gwandrans an peder eghen

Giant_Anteater_area.png|Kowrvuryonor (rudh yw difeudhys martesen)
Pygmy_Anteater_area.png|Muryonor owrlin
Northern_Tamandua_area.png|Tamandua an ogledh
Collared_Anteater_area.png|Tamandua an Dhyghow
Muryonen

**Muryon** yw hwesker kowethasek a'n teylu Formicidae ha, warbarth an goghi ha gwenen kelmys, a long dhe'n urdh Hymenoptera. Muryon a esplegyas dhyworth hendasow haval dhe woghi y'n Amser Kalghek. Moy ages 13,800 eghen a veu klassys yn-mes a sommen estemys dje vos 22,000. Es yw dh'aga aswon dhyworth aga tavellow elinek ha kesweyth a furv aga kresyow. 

Muryon a furv trevesigethow ow varya yn aga myns dhyworth nebes degow a unigynnow dhe drevesigethow restrys meur a vilvilyow a unigynnow. Trevesigethow moy a gonsist a vagasow varyansek a vuryon benow diaskellek gownagh henwys *castes* yn Sowsnek, an brassa rann anedha yw oberoryon, keffrys ha soudoryon ha bagasow arbennik erel. Ogas dhe bub trevesigeth a's teves nebes muryon gorow frothus gelwys "sudron" hag onan po moy a vuryon benow frothus gelwys "myghternesow". Trevesigethow a ober avel ughel-organedh po ensys unys, gans pubonan owth oberi warbarth rag skoodhya an drevesigeth. 

Muryon re drevesigethas ogas dhe bub brastir war an Nor, a-der Antarktika ha nebes enesow yeyn. Muryon a wra an gwella yn ekosystemow leyth trovannel, ha martesen aga biomas yw moy ages enevales hag ydhyn warbarth. Aga sewena yw drefen aga restrans kowethasek ha gallos dhe janjya bewvaow, usya asnodhow ha difresa ag honan. 

Kowethasow muryon a us rannans lavur, keskomunyans ynter unigynnow ha gallos dhe assoylya kudynnow komplek. Lies gonisogeth denel a wra devnydh a vuryon yn keginieth, medhegneth ha devynnow. Nebes eghennow yw talvesys rag rewlya ballow. Byttegyns i a yll distrui trevasow ha omsettya war dhrehevyansow.  

Herwydh usadow, rudh po du yw muryon, mes nebes eghenow yw gwyrdh. An brassa rann a eghennow muryon yw preydhoryon ollgemmyn, debroryon skollyon ha losowdhebroryon anidro, mes nebes eghennow re esplegyas fordhow arbennik a gavos megyans. I a with lew losow ha kemeres lin hweg dhywortans henwys melgowas. Nebes eghennow ynwedh yw arvilek war vuryon erel, ow synsi kethwesyon.

;Lesraannans eghennow a vuryon a-dreus an bys


Blackants-bredcrust-tokyo-may2015.webm|Gwydhyow a vuryon ow kuntel boos
Ants_in_amber.jpg|Muryon ynkleudhys yn amber
Ant_guards_its_Aphids.jpg|Muryonen ow kwithas lew losow
Safari_ants_tunnel.jpg|Koloven a vuryon lu
AntBridge_Crossing_10.jpg|Muryon ow trehevel pons gans aga horfow
Termit

Isurdh a hwesker kowethasek yw an **termitow**. An hanow Kembrek yw *morgrug gwynion*, ha gorrys yw an hanow *white ants* dhedha yn Sowsnek treweythyow, mes nyns yns i muryon vytholl.

Enevales kowethasek yns , hevelep dhe muryon ha nebes gwenen ha goghi. Dell yw usys, i a dheber skollyon, dre vras prenn, del marow, gweres po kawgh enevales. A-dro dhe 4,000 eghen a eksist (aswonys yw a-dro dhe 2,000 dhe daskonomieth). 10% anedha yw ballow a yll kawsya damach meur dhe drevasow, drehevyansow po koswigow. 

Termitow yw debroryon skollyon pur bosek y'n ranndiryow istrovannel po trovannel. I a eylgylgh prenn ha stoffow losowek erel. 

Trevesigeth termitow a dhalleth pan wrello termitow askellek (henwys alates) hesya ha parya. Wosa parya, i a godh dhe'n tir ha tenna aga eskelli. An venow a hwila rag tyller da ha'n gorow a's sew. Nythow an brassa rann a dermitow yw yn-dann dor, mes termitow yn Afrika hag Ostrali a dhrehev krugow bras gans semlant breow byghan dhe ughelder a 7 meter po moy. 

Poblansow trevesigethow termitow yw yntra nebes kansow dhe nebes milvilyow a unigynnow. I yw systemow omrestrys a wra devnydh a skians hes. I a gesober dhe usya pennfentenyow boos ha kerghynedhow na via kavadow dhe unigynnow. Trevesigeth dipek a gomprehend nymfow (yonkers hanter adhves), oberoryon, soudoryon hag unigynnow dinythi a'n dhiw reydh, treweythyow ow komprehendya niver a vyghternesow a dhedhow oyow. 


Isoptera.jpg|Golok ogas a oberor
Megaponera_analis_major_killing_macrotermes_soldier.jpg|Muryon ow ladha termit soudor
Termites_(Nasutitermes_sp.)_(8439859723).jpg|Hes a *Nasutitermes* ow hwilas boos
Nasute_termite_soldiers.png|Soudoryon Nasute war brenn podrys
Termitenhügel_Namibia.jpg|Krugow termit yn Namibi
John Fetterman

**John Karl Fetterman** (genys 15 mis Est 1969) yw politeger Statys Unys hag esel Senedh an Statys Unys rag Pennsylvani a-dhia 2023. Esel Parti Demokratek yw.

Fetterman o an Is-Governour a Bennsylvani a-dhia 2019 dhe 2023 ha'n Mer Braddock a-dhia 2006 dhe 2019. Y'n 2022 etholans Senedh an Statys Unys yn Pennsylvani (rag an esedh opyn wosa an omdennans Pat Toomey), Fetterman a gwaynyas an ombrofyans Demokratek gans 59% a'n votys, ha fethas ombrofyer Repoblikanek Mehmet Oz y'n etholans ollgemmyn gans 51% a'n votys.

## Devynnow
Samba

Dons hag eghen a ilow dhyworth Brasil yw **Samba**. Byttegyns, y tallethas samba yn Afrika. Yn ollvysel, konsidrys yw dhe vos arwodh a Vrasil ha karnival Brasil. Warbarth hag ilow Sertanejo, onan yw a venegyansow gonisogethel moyha apert Brasil, hag erbynn hedhyw, an samba yw ikon  a honanieth kenedhlek Brasil. 

Samba a dhallathas avel movyans ilow ha dons diwedh an 19ves kansvledhen war vargennyow tir yn powdir Rannvro Rio de Janeiro. Ena fondyes veu skolyow samba y'n 1920ow y'n cita. 
Yma diw jif eghen a samba yth yw pur dhyffrans: samba arnowydh an hel dhonsya, ha'n furv hengovek a Vrasil. Samba hengovek a gomprehend an samba donsyes *solo* yn Karnival. 
Y'n eghen na, donsyoryon a gemmer unn kamm war bub pols. Gwrys veu an dons hel dhonsya arnowydh yn Pow Sows, dre vras gans kammow aswiwys dhyworth an huni gwelys yn Brasil. An versyon ma yw donsyes a-derdro'n bys yn kesstrifow donsya keswlasek rewlys gans Kussul Dons an Bys. 


Hilário_Jovino_Ferreira.jpg|Hilário Jovino Ferreira a fondyas *rancho* kynsa an samba yn powdir Rio de Janeiro diwedh an 19ves kansvledhen
Heitor dos Prazeres, 1961.jpg|Heitor dos Prazeres a fondyas skolyow samba kynsa Rio de Janeiro diwedh an 1920ow
Carmen_Miranda_(1944).jpg|Carmen Miranda o an gantores samba  kynsa aswonys yn keswlasek
João Gilberto e Stan Getz em Nova York 1972 cr.jpg|João Gilberto a restras meurgerys an eghen a samba gelwys bossa nova
Samba Parade - Rio's Carnival 2008.jpg|Keskerdh Samba yn Rio de Janeiro, 2008
Carnival01.jpg|Karnival Rio
Samba_Costume_2011.jpg|Gwisk karnival
Notting_Hill_Carnival_-_London_school_of_Samba_(29240349741).jpg|Karnival samba Notting Hill yn Loundres
Kewni

**Kewni** yw *bryophyta*, bagas a blansow divaskulek, plansow nag eus dhedha kellow rag gwaya dowr. Kewni a esplegyas dhyworth losow avi y'n Amser Glowek, nans yw 320 milvil bledhen.

Res yw dhe dhowr omsugna a-ji dhe gewni kepar ha spong. Klout a gewni yw gwrys a lies plans munys a gewni kuntellys warbarth may hayllens synsi dowr hirra gallons. Nyns eus dhedha gwreydh. Drefen na yllyns kavos dowr dre wreydh, i a vyw yn diw fordh: i a yll bewa yn tylleryow gleb kepar ogas dhe bennfenten, avon po tyller mayth yw kevys niwl po glaw yn fenowgh; i a yll lettya aga argerdhow naturel pan wrellons segha. Kewni a yll durya misyow y'n studh lettys ma. Byttegyns, y'n diwedh res yw dhedha kavos dowr rag bewa.Hemm yw an skila prag na yllyns bewa yn difeythdiryow. 

Ny yll kewni tevi dhe vos pur veur drefen na allsens gwaya dowr dhe dopp tevyans re hir. An kewni moyha yw kevys yn Aotearoa, ow tevi dhe ughelder a 30cm. 

Ny wra kewni askorra has na perthi frooth. Kewni a wort bys pan vo boos ha dowr lowr kavadow. Ena i a askor sporow (kepar ha ponn) hag a wra gasa an tas-plans ha neuvella dhe ves. Pub spor yw po gorow po benow, hag a dyv dhe vos an rann wyrdh a gewni gelwys gametofyt. Gametofytow gorow a wra spermow ha re benow a wra oyow. Dowr a way an spermow dhyworth an gorow dhe'n kewni benow. Gwrys yw kell gans dew sett a TDN kewni. An kell ma a dyv dhe shap dyffrans gelwys sporofyt. An sporofyt a gemmer y vegyans dhyworth an gametofyt benow. Pan wrello an sporofyt tevi, ev a wra boks byghan gans sporow ynno yn le hasennow. An gorher a yger ha'n sporow a neyja dhe ves rag daswul an kylgh arta. 

Rennys yw kewni dhe eth bagas po klass. Pymp anedha yw pur vyghan, gans saw nebes eghennow. An brassa rann a eghennow kewni yw y'n bagas henwys Bryopsida. Yma a-dro dhe 12,000 a eghennow a gewni. 

Route_1_,_Between_Vik_and_Kirkjubæjarklaustur_-_panoramio_(7).jpg|Kewni war veyn yn Rewenys
Winter_moss.jpg|Kewni ow tevi yn fols 
Moss_on_a_wall_@_Kanjirappally.jpg|Kewni ow tevi war fos
Sphagnum.jpg|Brygwyn (), pur gemmyn war Woon Brenn
Moss_Gametophytes_Sporophytes.JPG|Skeusen ow tiskwedhes gametofytow (gwyrdh war woles) ha sporowfytow (hir war dopp)
Losowen avi

**Losow avi** yw bagas a blansow sempel. Godhonydhyon a grys dell veu losow avi an kynsa sort a *bryophyta* dhe esplegya. I a grys kewni, korndhel ha plansow moy komplek dhe esplegya dhyworth losow avi wosa henna drefen dustuni TDN. 

Losow avi yw klassys y'n bryofytow, bagas a blansow heb kellow dhe waya dowr. Hemm yw prag yw res dhedha bewa ogas dhe bennfenten, avon po tyller mayth yw kevys meur a niwl po glas. An bagas ma a gomprehend kewni ha kordhel. Taksonomieth re's klassas yn rannans henwys an **Marchantiophyta**. 

Losow avi yw plansow byghan gans korfow platt. An hanow losowen avi a dheu dhyworth an Osow Kres may feu dewisys medhegnethow herwydh an kryjyans fals *similia similibus curentur* (haval a wellha haval). Shap an avi yw gwelys y'n losowen avi *Marchantia*, rag ensampel, a wre berwys yn gwin avel medhegneth erbynn kudynnow avi. An hanow a veu treusworrys dhe oll an bagas. 

## Dinythyans
Losow avi a wra devnydh a'n keth system ha kewni rag dinythi. I a's teves sporofytow ha gametofytow hag a geschanj TDN. An sporofytow yw gwelynnow hag a dyv sporangia, saghow byghan gans sporow ynna. An sporow yw pur vyghan, kepar ha ponn, hag a neyj dhe ves war an gwyns. Plansow sempel yns i.


Lunularia cruciata.jpg|Losowen avi, *Lunularia cruciata*
Marchantia.jpg|*Marchantia polymorpha*, gans sporofytow reydhow dyffrans
Assortment_of_Hepaticae_from_Kunstformen_der_Natur_(1904),_plate_82.jpg|Delinyans a losow avi dhyworth Kunstformen der Natur (1904)
RicciaFluitans1.jpg|Ricci fluitans
Porella_platyphylla.jpg|Porella platyphylla
Korndhelen

**Korndhel** yw bagas a *bryofytow*. Plansow divaskulek yns i nag eus dhedha kellow a way dowr. An hanow "korndhelen" a dheu dhyworth an kesweythyow kepar ha korn hag a dyv war an plansow ma. An kesweyth ma yw an sporofyt. An darn platt gwyrdh a gorndhelen yw an gametofyt. 

Kepar ha pub bryofyt, korndhel a dhinyth dre geschanjya dinythyans. An sporofytow a liver sporow kepar ha ponn a neyj y'n gwyns. Korndhel a dyv yn ta le mayth yw leyth po gleb. Nebes eghennow a dyv yn niveryow meur avel hwenn munys yn gweres lowarthow ha parkow amethys. Nebes eghennow trovannel a dyv war rusken gwydh. Ansertan yw an niver a eghennow korndhel, martesen ytra 100 ha 150.
Rita Hayworth

**Rita Hayworth** (genys **Margarita Carmen Cansino**; 17 mis Hedra 191814 mis Me 1987) o gwariores, donsyores hag askoreres amerikanek.
Clara Bow

**Clara Gordon Bow** (/boʊ/; 29 mis Gortheren 1905 – 27 mis Gwynngala 1965) o gwariores amerikanek. (*It*)
Douglas Fairbanks

**Douglas Elton Fairbanks Sr.** (genys **Douglas Elton Thomas Ullman**; 23 mis Me 1883 – 12 mis Kevardhu 1939) o gwarier, skrinskrifer, kevarwodher hag askorrer amerikanek.
James McGarel-Hogg, 1st Baron Magheramorne

**James Macnaghten McGarel Hogg, 1a Baron Magheramorne**, KCB (3 mis Me 1823 – 27 mis Metheven 1890) o politeger bretennek.
Harold Hayman

**Frank Harold Hayman** (12 mis Kevardhu 1894 – 4 mis Hwevrer 1966) o politeger bretennek genys yn Resrudh, Kernow.
Syr Peter Agnew, 1a Baronet

Arghader **Syr Peter Garnett Agnew, 1a Baronet** (9 mis Gortheren 1900 – 26 Est 1990) o sodhek a'n lu lestri ha politeger bretennek.
Leif Jones

**Leifchild Stratten Leif-Jones, 1a Baron Rhayader**, PC (16 mis Genver 1862 – 26 mis Gwynngala 1939) o politeger bretennek.
Pompi

**Gnaeus Pompeius Magnus** (Latin: [ˈnːae̯.ʊs pɔmˈpɛjjʊs ˈmaŋnʊs]; 29 mis Gwynngala 106 KOK – 28 mis Gwynngala 48 KOK), o pennhembrenkyas ha statydh romanek.
Tiberius

**Tiberius Julius Caesar Augustus** (/taɪˈbɪəriəs/; 16 mis Du 42 KOK – 16 mis Meurth 37 OK) o nessa emperour romanek.
Caligula

**Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus** (31 mis Est 12 – 24 mis Genver 41), aswonys avel y leshanow **Caligula** (/kəˈlɪɡjʊlə/) o tressa emperour romanek.
Gaius Marius

**Gaius Marius** (Latin: [ˈɡaːijʊs ˈmarijʊs]; c. 157 KOK – 13 mis Genver 86 KOK) o pennhembrenkyas ha statydh romanek.
Trajan

**Trajan** (/ˈtreɪdʒən/ TRAY-jən; Latin: Caesar Nerva Traianus; 18 mis Gwynngala 53 – 9/11 mis Est 117) o emperour romanek.
Kato an Yowynka

**Markus Porkius Kato "Utikensis"** ("a Utika"; /ˈkeɪtoʊ/; 95 KOK – Ebrel 46 KOK), aswonys ynwedh avel **Kato an Yowynka** (Latin: Cato Minor) o politeger romanek.
Vespasian

**Vespasian** (/vɛˈspeɪʒ(i)ən, -ziən/; Latin: Vespasianus  [wɛspasiˈaːnʊs]; 17 mis Du 9 OK – 23/24 mis Metheven 79) o emperour romanek a 69 dhe 79 OK.
Claudius

**Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus** (/ˈklɔːdiəs/; 1 mis Est 10 KOK – 13 mis Hedra 54 OK) o peswora emperour romanek a 41 dhe 54 OK.
Domitian

**Domitian** (/dəˈmɪʃən, -iən/; Latin: Domitianus; 24 mis Hedra 51 – 18 mis Gwynngala 96) o emperour romanek a 81 dhe 96.
Nerva

**Nerva** (/ˈnɜːrvə/; y'n dalleth **Marcus Cocceius Nerva**; 8 mis Du 30 – 27 mis Genver 98) o emperour romanek a 96 dhe 98.
Nero

**Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus** (/ˈnɪəroʊ/ NEER-oh; genys **Lucius Domitius Ahenobarbus**; 15 mis Kevardhu 37 – 9 mis Metheven 68), o emperour romanek a 54 dhe 68.
Titus

**Titus Caesar Vespasianus** (/ˈtaɪtəs/ TY-təs; 30 mis Kevardhu 39 – 13 mis Gwynngala 81 BK) o emperour romanek a 79 dhe 81.
Hadrian

**Hadrian** (/ˈheɪdriən/; Latin: Caesar Trâiānus Hadriānus  [ˈkae̯sar trajˈjaːnʊs (h)adriˈjaːnʊs]; 24 mis Genver 76 – 10 mis Gortheren 138) o emperour romanek a 117 dhe 138.
Margot Kidder

**Margaret Ruth Kidder** (17 mis Hedra 1948 – 13 mis Me 2018), aswonys a-sankshyon avel **Margot Kidder**, o gwariores kanadek-amerikanek gerys da.
Donald Rumsfeld

**Donald Henry Rumsfeld** (9 mis Gortheren 1932 – 29 mis Metheven 2021) o politeger, sodhek governans ha negysydh amerikanek.
Karl Rove

**Karl Christian Rove** (genys 25 mis Kevardhu 1950) yw keskussulyer politek, *policy advisor* ha lobbyist amerikanek.
Diane Kruger

**Diane Kruger** (*née* **Heidkrüger**; Almaynek: [diˈaːnə ˈkʁuːɡɐ]; genys 15 mis Gortheren 1976) yw gwariores almaynek-amerikanek.
Jim Prior

**James Michael Leathes Prior, Baron Prior**, PC (11 mis Hedra 1927 – 12 mis Kevardhu 2016) o politeger bretennek.
Anthony Barber

**Anthony Perrinott Lysberg Barber, Baron Barber**, TD, PC, DL (4 mis Gortheren 1920 – 16 mis Kevardhu 2005) o politeger bretennek.
Anthony Crosland

**Charles Anthony Raven Crosland** (29 mis Est 191819 mis Hwevrer 1977) o politeger hag awtour bretennek.
David Owen

**David Anthony Llewellyn Owen, Baron Owen**, CH, PC, FRCP (genys 2 mis Gortheren 1938) yw politeger ha medhek bretennek.
Edward Short, Baron Glenamara

**Edward Watson Short, Baron Glenamara**, CH, PC (17 mis Kevardhu 1912 – 4 mis Me 2012) o politeger bretennek.
Denis Healey

**Denis Winston Healey, Baron Healey**, CH, MBE, PC, FRSL (30 mis Est 1917 – 3 mis Hedra 2015) o politeger bretennek.
Peter Shore

**Peter David Shore, Baron Shore a Stepney**, PC (20 Me 1924 – 24 mis Gwynngala 2001) o politeger bretennek.
Barbara Castle

**Barbara Anne Castle, Baroness Castle a Blackburn**, PC (*née* **Betts**; 6 mis Hedra 1910 – 3 mis Me 2002) o politegores bretennek.
David Kynaston

**David Thomas Anthony Kynaston** (/ˈkɪnəstən/; genys 30 mis Gortheren 1951 yn Aldershot) yw istorek sowsnek.
Robert Carr

**Leonard Robert Carr, Baron Carr a Hadley**, PC (11 mis Du 1916 – 17 mis Hwevrer 2012) o politeger bretennek.
Roy Jenkins

**Roy Harris Jenkins, Baron Jenkins a Hillhead**, OM, PC (11 mis Du 1920 – 5 mis Genver 2003) o politeger bretennek.
Aneurin Bevan

**Aneurin **"**Nye**"** Bevan** PC (/əˈnaɪrɪn ˈbɛvən/; Kembrek: [aˈnəɨ.rɪn]; 15 mis Du 1897 – 6 mis Gortheren 1960) o politeger kembrek.
Harold Lever, Baron Lever a Manchester

**Norman Harold Lever, Baron Lever a Manchester**, PC (15 mis Genver 19146 mis Est 1995) o dadhlador ha politeger bretennek.
Tanya Roberts

**Tanya Roberts** (genys **Victoria Leigh Blum**; 15 mis Hedra 1949 – 4 mis Genver 2021) o gwariores amerikanek.
Reg Prentice

**Reginald Ernest Prentice, Baron Prentice**, PC (16 mis Gortheren 1923 – 18 mis Genver 2001) o politeger bretennek.
Dick Sargent

**Richard Stanford Cox** (19 mis Ebrel 1930 – 8 mis Gortheren 1994), aswonys a-sankshyon avel **Dick Sargent**, o gwarier amerikanek.
Michael Portillo

**Michael Denzil Xavier Portillo** (/pɔːrˈtɪloʊ/; genys 26 mis Me 1953) yw jornalyas, darlesor ha kyns politeger bretennek.
Oona King

**Oona Tamsyn King, Baroness King a Bow** (genys 22 mis Hedra 1967) yw negysydhes ha kyns politegores bretennek.

## Devynnow
Lewis Gilbert

**Lewis Gilbert** CBE (6 mis Meurth 1920 – 23 mis Hwevrer 2018) o kevarwodher fylm, askorrer ha *screenwriter* sowsnek.
William Hague

**William Jefferson Hague, Baron Hague a Richmond**, PC, FRSL (genys 26 mis Meurth 1961) yw politeger bretennek.
Robert Kilroy-Silk

**Robert Michael Kilroy-Silk** (genys **Robert Michael Silk**; 19 mis Me 1942) yw kyns politeger ha darlesor sowsnek.
Chuka Umunna

**Chuka Harrison Umunna** (/ˈtʃʊkə əˈmuːnə/; genys 17 mis Hedra 1978) yw arghanser kevarghewi ha kyns politeger bretennek.
Nigel Farage

**Nigel Paul Farage** (/ˈfærɑːʒ/; genys 3 mis Ebrel 1964 yn Kint) yw darlesor ha kyns politeger bretennek.

## Devynnow
James Goldsmith

**Syr James Michael Goldsmith** (26 mis Hwevrer 1933 – 18 mis Gortheren 1997) o negysydh ha politeger frynkek-bretennek.
Anna Soubry

**Anna Mary Soubry** PC (/ˈsuːbri/; genys 7 mis Kevardhu 1956) yw dadhladores, jornalyades ha kyns politegores bretennek.
Richard Dedekind

**Julius Wilhelm Richard Dedekind**  [ˈdeːdəˌkɪnt] (6 mis Hedra 1831 – 12 mis Hwevrer 1916) o awrgrymor almaynek.
Neil Kinnock

**Neil Gordon Kinnock, Baron Kinnock** PC (genys 28 mis Meurth 1942) yw kyns politeger bretennek.
## Devynnow
David Steel

**David Martin Scott Steel, Baron Steel a Aikwood**, KT, KBE, PC (genys 31 mis Meurth 1938) yw politeger bretennek.
Kemi Badenoch

**Olukemi Olufunto Badenoch** (/ˈbeɪdnɒk/ BAYD-nok; née **Adegoke**, 2 mis Genver 1980) yw politegores bretennek.
## Devynnow
Paddy Chayefsky

**Sidney Aaron** "**Paddy**" **Chayefsky** (29 mis Genver 1923 – 1 mis Est 1981) o dramasydh, *screenwriter* ha romanser amerikanek.
Sidney Lumet

**Sidney Arthur Lumet** (/luːˈmɛt/ loo-MET; 25 mis Metheven 1924 – 9 mis Ebrel 2011) o kevarwodher fylm amerikanek.
Terence Young

**Shaun Terence Young** (20 mis Metheven 1915 – 7 mis Gwynngala 1994) o kevarwodher ha *screenwriter* iwerdhonek.
Guy Hamilton

**Mervyn Ian Guy Hamilton**, DSC (16 mis Gwynngala 1922 – 20 mis Ebrel 2016) o kevarwodher fylm sowsnek.
John Le Mesurier

**John Le Mesurier** (/lə ˈmɛʒərə/,[1] genys **John Elton Le Mesurier Halliley**; 5 mis Ebrel 191215 mis Du 1983) o gwarier sowsnek.
Michael Howard

**Michael Howard, Baron Howard a Lympne** CH PC KC (genys **Michael Hecht**; 7 mis Gortheren 1941) yw politeger bretennek.
Iain Duncan Smith

**Syr George Iain Duncan Smith** (genys **George Ian Duncan Smith**; 9 mis Ebrel 1954) yw politeger bretennek.
Arnold Ridley

**William Arnold Ridley**, OBE (7 mis Genver 1896 – 12 mis Meurth 1984) o dramasydh ha gwarier sowsnek.
Rory Stewart

**Roderick James Nugent Stewart** OBE FRSGS FRSL (genys 3 mis Genver 1973) yw akademek, lyskannas, awtour, darlesor ha kyns souder ha kyns politeger a Vreten.
Courteney Cox

**Courteney Bass Cox** (kyns **Courteney Cox Arquette**; genys 15 mis Metheven 1964) yw gwariores ha kevarwodhes fylm amerikanek.
Lisa Kudrow

**Lisa Valerie Kudrow** (/ˈkuːdroʊ/ KOO-droh; genys 30 mis Gortheren 1963) yw gwariores, kevarwodhes ha *screenwriter* amerikanek.
Matthew Perry

**Matthew Langford Perry** (19 mis Est 1969 - 28 mis Hedra 2023) o gwarier, gesyer ha kevarwodher amerikanek-kanadek.
Drew Barrymore

**Drew Blythe Barrymore** (genys 22 mis Hwevrer 1975) yw gwariores, kevarwodhes, askorres hag awtoures amerikanek.
Richard Wilson (gwarier albanek)

**Richard Wilson** OBE (genys **Iain Carmichael Wilson**; 9 mis Gortheren 1936) yw gwarier, kevarwodher gwariva ha darlesor albanek.

## Devynnow
Patti Smith

**Patricia Lee Smith** (genys 30 mis Kevardhu 1946) yw kanores, skrifores a hanow, prydydhes, lymnores hag awtoures amerikanek.
Glenn Chandler

**Glenn Chandler** (genys 12 Meurth 1949) yw dramasydh, romanser, askorrer ha kevarwodher gwariva albanek.
Natalie Portman

**Natalie Portman** (genys **Natalie Hershlag**, Ebrowek: נטע-לי הרשלג,[lower-alpha 1] (1981-06-09) 9 mis Metheven 1981) yw gwariores israelyek-amerikanek.
Bob Clark

**Benjamin Robert Clark** (5 mis Est 1939 – 4 mis Ebrel 2007) o kevarwodher fylm, *screenwriter*, askorrer ha gwarier amerikanek.
Khaled Hosseini

**Khaled Hosseini** (/ˈhɑːlɛd hoʊˈseɪni/;Pashto/Dari خالد حسینی  [ˈxɒled hoˈsejni]; genys 4 mis Meurth 1965) yw romanser ha kyns medhek afganek-amerikanek.
Piet Mondrian

**Pieter Cornelis Mondriaan** (Iseldiryek: [ˈpitər kɔrˈneːlɪs ˈmɔndrijaːn]),; 7 Meurth 1872 – 1 mis Hwevrer 1944) o lymner iseldiryek.
Hermann von Helmholtz

**Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz**[lower-alpha 1] (31 mis Est 1821 – 8 mis Gwynngala 1894) o fysygydh ha medhek almaynek.
Alex Salmond

**Alexander Elliot Anderson Salmond** (/ˈsæmənd/; 31 mis Kevardhu 1954–12 mis Hedra 2024) o politeger hag ekonomydh albanek. Ev o an Kynsa Menyster Alban a-dhia 2007 bys 2014 ha ledyer an Parti Kenedhlek Alban a-dhia 1990 bys 2000 hag a-dhia 2004 bys 2014. A-dhia 2021 bys y vernans yn 2024, Salmond o ledyer an .
Alastair Campbell

**Alastair John Campbell** (genys 25 mis Me 1957) yw jornalyas, awtour, *strategist*, darlesor ha gweythreser bretennek.
Benjamin Christensen

**Benjamin Christensen** (28 mis Gwynngala 1879 &#x2013; 2 mis Ebrel 1959) o kevarwodher fylm, *screenwriter* ha gwarier danek.
Stephen Milligan

**Stephen David Wyatt Milligan** (12 mis Me 1948 – 7 mis Hwevrer 1994) o politeger ha jornalyas bretennek.
Sidney Low

**Syr Sidney James Mark Low** (22 mis Genver 1857 – 14 mis Genver 1932) o jornalyas, istorek ha *essayist* bretennek.
Fiona Bruce

**Fiona Elizabeth Bruce** (genys 25 mis Ebrel 1964) yw jornalyades, lenores an nowodhow ha presentyades bellgowser bretennek.
Cyril Smith

**Syr Cyril Richard Smith** MBE MStJ DL (28 mis Metheven 1928 – 3 mis Gwynngala 2010) o politeger bretennek.
Jimmy Savile

**Syr James Wilson Vincent Savile** OBE KCSG (/ˈsævɪl/; 31 mis Hedra 1926 – 29 mis Hedra 2011) o den meur y hanow sowsnek.
Veronica Taylor

**Kathleen Charlotte McInerney**, aswonys ynwedh avel hy hanow gwari **Veronica Taylor** yw levwariores amerikanek.
Ncuti Gatwa

**Mizero Ncuti Gatwa** (/ˈʃuːti ˈɡætwɑː/ SHOO-tee GAT-wah; genys 15 mis Hedra 1992) yw gwarier rwandek-albanek.
Menzies Campbell

**Walter Menzies Campbell, Baron Campbell a Pittenweem**, CH, Kt, CBE, PC, KC (/ˈmɪŋɪs/; 22 mis Me 1941–26 mis Gwynngala 2025), aswonys yn fenowgh avel **Ming Campbell**, yw politeger ha kyns athlet bretennek. Ledyer an Weriniethoryon Livrel o a-dhia mis Meurth 2006 bys mis Hedra 2007.

## Devynnow
Sophie Raworth

**Sophie Jane Raworth** (/ˈreɪwɜːrθ/) (genys 15 mis Me 1968) yw jornalyades, lenores nowodhow ha darlesores sowsnek (*BBC*).
Nigel Dodds

**Nigel Alexander Dodds, Baron Dodds a Duncairn**, OBE, PC (genys 20 mis Est 1958), yw politeger bretennek.
Peter Cook

**Peter Edward Cook** (17 mis Du 1937 – 9 mis Genver 1995) o gesyer, gwarier, *satirist*, dramasydh ha screenwriter sowsnek.
Ian McEwan

**Ian Russell McEwan**, CBE, FRSA, FRSL (genys 21 mis Metheven 1948 yn Aldershot, Hampshire) yw romanser ha *screenwriter* sowsnek (*Amsterdam*, *Atonement*).
Vin Diesel

**Mark Sinclair** (genys 18 mis Gortheren 1967), aswonys a-sankshyon avel **Vin Diesel** yw gwarier amerikanek.
Vivienne Westwood

**Dama Vivienne Isabel Westwood** DBE RDI (née Swire; 8 mis Ebrel 1941 – 29 mis Kevardhu 2022) o desinores is ha negysydhes sowsnek.
Michael Martin, Baron Martin a Springburn

**Michael John Martin, Baron Martin a Springburn**, PC (3 mis Gortheren 1945 – 29 mis Ebrel 2018) o politeger bretennek.
Martin McGuinness

**James Martin Pacelli McGuinness** (Iwerdhonek: Séamus Máirtín Pacelli Mag Aonghusa; 23 Me 1950 – 21 mis Meurth 2017) o politeger iwerdhonek.
## Devynnow
Ian Paisley

**Ian Richard Kyle Paisley, Baron Bannside**, PC (6 mis Ebrel 1926 – 12 mis Gwynngala 2014) o politeger ha ledyer kryjyk a Iwerdhon Gledh.
Bonnie Langford

**Bonita Melody Lysette** "**Bonnie**" **Langford** (genys 22 mis Gortheren 1964) yw gwariores, donsyores ha kanores sowsnek.
Peter Davison

**Peter Malcolm Gordon Moffett** (genys 13 mis Ebrel 1951), aswonys a-sankshyon avel **Peter Davison**, yw gwarier sowsnek.
Dorothy Parker

**Dorothy Parker** (née **Rothschild**; 22 mis Est 1893 – 7 mis Metheven 1967) o prydydhes, skrifores, arvreusyades ha *satirist* amerikanek.
Susan Sontag

**Susan Sontag** (/ˈsɒntæɡ/; 16 mis Genver 1933 – 28 mis Kevardhu 2004) o skrifores, filosofores ha *activist* politek.