open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biloxi, Mississippi

**Biloxi** yw cita yn Konteth Harrison, Mississippi, Statys Unys. Yn 2010, poblans an cita o 45,670.

An cita a veu fondys yn 1699.

## Gwiasva
*   www.biloxi.ms.us
Hartford, Connecticut

**Hartford** yw penncita Connecticut, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Konnectikut. An cita a veu fondys yn 1635 hag ynkorforys yn 1784. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 121,054.

## Gwiasva
*  www.hartford.gov
Bridgeport, Connecticut

**Bridgeport** yw an vrassa sita yn Connecticut, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

## Gwiasva
*  www.bridgeportct.gov
New Haven, Connecticut

**New Haven** yw sita yn Konteth New Haven, Connecticut, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 129,779.

An sita a veu fondys yn 1638.

## Gwiasva
*  www.cityofnewhaven.com
Stamford, Connecticut

**Stamford** yw cita yn Konteth Fairfield, Connecticut, Statys Unys. An cita a veu fondys yn 1641 hag ynkorforys yn 1893. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 135,470.

## Gwiasva
*   www.cityofstamford.org
Little Rock, Arkansas

**Little Rock** yw an vrassa cita ha penncita Arkansas, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Arkansas. An cita a veu ynkorforys yn 1835. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 202,591.

## Gwiasva
*  www.littlerock.org
Springdale, Arkansas

**Springdale** yw cita yn Arkansas, Statys Unys. Hi a veu ynkorforys yn 1878. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 84,161.

## Gwiasva
* www.springdalear.gov
Sioux Falls, Dakota Dheghow

**Sioux Falls**  yw cita ha se konteth Konteth Minnehaha, Dakota Dheghow. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 192,517.

An cita a veu fondys yn 1856.

## Gwiasva
*  www.siouxfalls.org
Rapid City, Dakota Dheghow

**Rapid City** yw cita ha se konteth Konteth Pennington, Dakota Dheghow, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 74,703.

An cita a veu fondys yn 1876.

## Gwiasva
*   www.rcgov.org
Aberdeen, Dakota Dheghow

**Aberdeen** (Lakota: *Ablíla*) yw cita ha se konteth Konteth Brown, Dakota Dheghow, Statys Unys. Yn 2010, poblans an cita o 26,091.

An cita a veu fondys yn 1882.

## Gwiasva
* www.aberdeen.sd.us
Hweskeren

**Hwesker** yw enevales heb mellow keyn y'n klass **Insecta**. Yma hwegh garr vellek ha diw davel dhedha. Rynnys yw aga horfow yn teyr rann. Yma moy ages milvil ehen aswonys a hweskeren y'n bys.

## Urdhyow

## Kevrennow a-ves

* Hwesker ha kevnis, Gwithti Istori Naturel
* Insecta, Tree of Life Web Project
Fort Smith, Arkansas

**Fort Smith** yw cita yn Konteth Sebastian, Arkansas, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Arkansas. Yn 2010, poblans an cita o 86,209.

An cita a veu fondys yn 1817.

## Gwiasva
* www.fortsmithar.gov
Folen dre

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__






    
        Wikipedya a'gas dynnergh
        An godhoniador rydh rag onan hag oll erthygel yn Kernewek
    

    

    









A-dro dhe Wikipedya


Wikipedya yw godhoniador warlinen heb kost, ygor ha liesyethek, a yll bos skrifys gans onan hag oll. Gelwys yw pub den dh'agan gweres dre wellhe erthyglow ha der ynkressya an myns a Gernewek war an kesrosweyth.



Peuri erthyglow

Mars eus hwans dhywgh peuri an kuntel a erthyglow a's teves an wiasva, hwi a yll hwilas testen der usya an  orth penn pub folen. Ynwedh, sortyes yw keniver folen herwydh klassys, may hyllir gweles rol dhien , po klyckyewgh an kevrennow orth goles folennow rag gweles rol a erthyglow y'n keth klass.



Kemeres rann


Yma an gemeneth Kernewek pub prys ow hwilas kevriysi nowydh. Hwi a yll dalleth skrifa a-dhistowgh, a-dro dhe desten vyth oll a'gas deur. Mars eus hwans dhywgh dyski moy a-dro dhe gemeres rann, kewgh dhe , po gesewgh govyn y'. 








Erthyglow chonsus











Kevrennow
*
*
*A-dro dhe Wikipedya
*


Kedhlow
*
*
*
*


Lewya
*
*
*






Ostyes yw **Wikipedia** gans an Fondyans Wikimedia, kowethas heb budh. An Fondyans a ost ynwedh an ragdresow wiki Kernewek erel a syw：
Quercus

**Quercus** yw genas a 600 ehen gwydh, yn teylu Fagaceae, ow triga yn tylleryow oer a hanter-kylgh gogledh an Norvys. 

*Kathik* yw aga bleujyow ha *Mes* yw aga froeth. Prenn an Quercus yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow, balyers h.e.

Hanow an Dherwydhyon yw devedhys martesen a'n gwydh ma. I a omdhiskwa yn mythologieth keltek ha henhwedhlow arnowydh, rag ensampel yn Neo-Paganieth ha lyver Robert Graves. Krevder ha perthyans a arwoedhyons i. Ehenow a Quercus yw an gwydh kenedhlek a'n Wlaskor Unys, an Statys Unys, hag Almayn.

## Klassans

*Rag rol leun, gwelewgh [[Rol a Ehennow Quercus|omma]]*

An genas yw yn diw isgenas:

### Isgenas ''Quercus''
Yma pymp tregh yn isgenas Quercus:

**Tregh ''Quercus***: neb ehen yn tregh Quercus yw:
**Quercus ilex* — Glastan — Europa Dehow, Afrika north-west.
**Quercus petraea* - Derow - Europa, Anatoli.
**Quercus robur* - Dar - Europa, Asi west.

*'Tregh *Mesobalanus***: neb ehen yn tregh Mesobalanus yw:
*''[[Quercus frainetto]]'' — Derow Hungari po Derow Itali — Europa soth-est.
*''[[Quercus macranthera]]'' — Derow Persi — Asi west.
*''[[Quercus pontica]]'' — Derow Armeni — Asi west.
*''[[Quercus pyrenaica]]'' — Derow Pyreniow — Europa soth-west.

**Tregh *Cerris***: neb ehen yn tregh Cerris yw:
*''[[Quercus cerris]]'' — Glastan Turki — Europa dehow, Asi soth-west.
*''[[Quercus suber]]'' — Glastan rusk-spong — Europa soth-west, Afrika north-west.

**Tregh *Protobalanus***: neb ehen yn tregh Protobalanus yw:
*''[[Quercus chrysolepis]]'' — Canyon Live Oak — Amerika Gledh soth-west.
*''[[Quercus tomentella]]'' — Glastan Enys — Enysow mor Kaliforni.

**Tregh *Lobatae**': neb ehen yn tregh Lobatae yw:
**Quercus coccinea* — Derow Kogh — Amerika Gledh est.

=== Isgenas *Cyclobalanopsis* ===
Yma a-dro dhe 150 ehen yn isgenas Cyclobalanopsis. Neb ehen yw:
**Quercus acuta* - Nihon, Korea.
**Quercus glauca* - Afghanistan dhe Nihon ha Vietnam.
**Quercus lamellosa* — Himalayas.
**Quercus myrsinifolia* — China, Nihon, Korea, Laos, Pow Tay, Vietnam.
**Quercus salicina* — Nihon, Korea Dhyhow.
**Quercus stenophylloides'' — Taiwan.
Concord, Hampshire Nowydh

**Concord** yw penncita Hampshire Nowydh, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Merrimack. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 43,976.

An cita a veu fondys yn 1773.

## Gwiasva
* www.concordnh.gov
Dover, Hampshire Nowydh

**Dover** yw cita yn Konteth Strafford, Hampshire Nowydh, Statys Unys. Yn 2020, poblans an cita o 32,741.

An cita a veu fondys yn 1623.

## Gwiasva
* www.ci.dover.nh.us
Pierre, Dakota Dheghow

**Pierre** yw penncita Dakota Dheghow, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Missouri. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 14,091.

An cita a veu fondys yn 1880.

## Gwiasva
* www.pierre.sd.gov
Manchester, Hampshire Nowydh

**Manchester** yw an vrassa cita yn Hampshire Nowydh, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 115,644.

An cita a veu fondys yn 1751.

## Gwiasva
* www.manchesternh.gov
Indianapolis, Indiana

**Indianapolis** yw an vrassa cita ha penncita Indiana, Statys Unys. Yn 2010, poblans an cita o 829,718.

Henwys rag , Konteth Marion a veu gwrys yn 1822.

## Gwiasva
* www.indy.gov
South Bend, Indiana

**South Bend** yw cita ha se konteth Konteth St. Joseph, Indiana, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 103,453.

An cita a veu fondys yn 1865.

## Gwiasva
*  www.southbendin.gov
Des Moines, Iowa

**Des Moines** yw an vrassa cita ha penncita Iowa, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 214,133.

An cita a veu fondys yn 1843.

## Gwiasva
*   www.dmgov.org
Fort Wayne, Indiana

**Fort Wayne** yw cita ha se konteth Konteth Allen, Indiana, Statys Unys. Yn 2010, poblans an cita o 253,691.

An cita a veu fondys yn 1794.

## Gwiasva
*  www.cityoffortwayne.org
Evansville, Indiana

**Evansville** yw cita ha se konteth Konteth Vanderburgh, Indiana, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Ohio. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1812. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 118,414.

## Gwiasva
*  www.evansvillegov.org
Sioux City, Iowa

**Sioux City** yw cita ha se konteth Konteth Woodbury, Iowa, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Missouri. An cita a veu fondys yn 1854 hag ynkorforys yn 1857. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 85,797.

## Gwiasva
* www.sioux-city.org
Cedar Rapids, Iowa

**Cedar Rapids** yw cita ha se konteth Konteth Linn, Iowa, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Meryw Syth (). An cita a veu ynkorforys yn 1849. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 137,710.

## Gwiasva
* www.cedar-rapids.org
Davenport, Iowa

**Davenport** yw sita yn Konteth Scott, Iowa, Statys Unys. Yn 2010, poblans an sita o 99,685.

An sita a veu fondys yn 1836.

## Gwiasva
* www.cityofdavenportiowa.com
Jersey City, Jersi Nowydh

**Jersey City** yw cita ha se konteth Konteth Hudson, Jersi Nowydh, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Hudson. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 292,449.

An cita a veu fondys yn 1630.

## Gwiasva
*  www.cityofjerseycity.com
Trenton, Jersi Nowydh

**Trenton** yw penncita Jersi Nowydh, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Delaware. Henwys rag , an cita a veu ynkorforys yn 1792. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 90,871.

## Gwiasva
*   www.trentonnj.org
Wichita, Kansas

**Wichita** yw an vrassa sita yn Kansas, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2020.

An sita a veu fondys yn 1863.

## Gwiasva
*  www.wichita.gov
Overland Park, Kansas

**Overland Park** yw cita yn Konteth Johnson, Kansas, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 197,238.

An cita a veu fondys yn 1905.

## Gwiasva
*  www.opkansas.org
Newark, Jersi Nowydh

**Newark** yw an vrassa cita yn Jersi Nowydh, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 311,549.

An cita a veu fondys yn 1625.

## Gwiasva
*  www.ci.newark.nj.us
North Charleston, Karolina Dheghow

**North Charleston** yw cita yn Karolina Dheghow, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

## Gwiasva
*  www.northcharleston.org
Cita Kansas, Kansas

**Cita Kansas** () yw cita ha se konteth Konteth Wyandotte, Kansas, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 156,607.

## Gwiasva
*  www.wycokck.org
Frankfort, Kentucky

**Frankfort** yw penncita Kentucky, Statys Unys. Yn 2008, poblans an cita o 25,527.

An cita a veu fondys yn 1786.

## Gwiasva
* www.frankfort.ky.gov
Lexington, Kentucky

**Lexington** yw sita yn Kentucky, Statys Unys. Yn 2008, poblans an sita o 295,803.

An sita a veu fondys yn 1775.

## Gwiasva
*  www.lexingtonky.gov
Bowling Green, Kentucky

**Bowling Green** yw cita ha se konteth Konteth Warren, Kentucky, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 72,294.

An cita a veu fondys yn 1798.

## Gwiasva
*  www.bgky.org
Aurora, Kolorado

**Aurora** yw cita yn Kolorado, Statys Unys. Tre Fletcher a janjyas hy hanow dhe Aurora yn 1907. An cita a veu ynkorforys yn 1929. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 386,261.

## Gwiasva
*  www.auroragov.org
Fort Collins, Kolorado

**Fort Collins** yw cita ha se konteth Konteth Larimer, Kolorado, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Cache la Poudre. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1864 hag ynkorforys yn 1883. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 169,810.

## Gwiasva
*  www.fcgov.com
Lakewood, Kolorado

**Lakewood** yw cita yn Konteth Jefferson, Kolorado, Statys Unys. An cita a veu fondys yn 1889 hag ynkorforys yn 1969. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 155,984.

## Gwiasva
*  www.ci.lakewood.co.us
Louisville, Kentucky

**Louisville** yw an vrassa cita yn Kentucky, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Ohio. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

An cita a veu fondys yn 1780.

## Gwiasva
*  www.louisvilleky.gov
Portland, Mayn

**Portland** yw an vrassa cita yn Mayn, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 68,408.

An cita a veu fondys yn 1633.

## Gwiasva
*  www.portlandmaine.gov
Lewiston, Mayn

**Lewiston** yw cita yn Konteth Androscoggin, Mayn, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 37,121.

An cita a veu fondys yn 1863.

## Gwiasva
*  www.ci.lewiston.me.us
Bangor, Mayn

**Bangor** yw cita ha se konteth Konteth Penobscot, Mayn, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Penobscot. Plansans Kendeskeag a veu ynkorforys yn 1791. An cita a veu ynkorforys yn 1853. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 31,753.

## Gwiasva
*  www.bangormaine.gov
Augusta, Mayn

**Augusta** yw penncita Mayn, Statys Unys. Harrington a janjyas hy hanow dhe Augusta yn 1797. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 18,899.

## Gwiasva
* www.augustamaine.gov
Cita Kansas, Missouri

**Cita Kansas** () yw an vrassa cita yn Missouri, Statys Unys. An cita a veu ynkorforys yn 1853. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 508,090.

## Gwiasva
*  www.kcmo.org
St. Louis, Missouri

**St. Louis** yw cita yn Missouri, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

An cita a veu fondys yn 1764.

## Gwiasva
*  stlouis-mo.gov
Jefferson City, Missouri

**Jefferson City** yw penncita Missouri, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Missouri. Henwys rag Thomas Jefferson, an cita a veu ynkorforys yn 1825. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 43,228.

## Gwiasva
* www.jeffcitymo.org
Springfield, Missouri

**Springfield** yw cita ha se konteth Konteth Greene, Missouri, Statys Unys. An cita a veu ynkorforys yn 1838. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 169,176.

## Gwiasva
* www.springfieldmo.gov
Independence, Missouri

**Independence** yw cita ha se konteth Konteth Jackson, Missouri, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Missouri. An cita a veu fondys yn 1827. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 123,011.

## Gwiasva
* www.ci.independence.mo.us
Falhun prierin

An **falhun prierin** (*Falco peregrinus*) yw edhen y'n teylu Falconidae. Trigys yw ev yn pub brastir marnas Antarktika. Yma hys a 35–51&nbsp;cm dhodho. Yma keyn glas-loos, "minvlew" du ha torr wynn gans bondys tewal dhodho. Ev a wra dybri ydhyn erel dre vras.

## Kevrennow a-ves

* (Sowsnek) Peregrine Falcon, Global Raptor Information Network
Reno, Nevada

**Reno** yw cita ha se konteth Konteth Washoe, Nevada, Statys Unys. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1868 hag ynkorforys yn 1903. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 264,165.

## Gwiasva
* reno.gov
Carson City, Nevada

**Carson City** (hanow sodhogel: *Consolidated Municipality of Carson City*) yw penncita Nevada, Statys Unys. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1858. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 58,639.

## Gwiasva
*   www.carson.org
Henderson, Nevada

**Henderson** yw cita yn Konteth Clark, Nevada, Statys Unys. Henwys rag , an cita a veu ynkorforys yn 1953. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 317,610.

## Gwiasva
* www.cityofhenderson.com
North Las Vegas, Nevada

**North Las Vegas** yw sita yn Konteth Clark, Nevada, Statys Unys. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

An sita a veu fondys yn 1946.

## Gwiasva
* www.cityofnorthlasvegas.com
Cita Oklahoma

**Cita Oklahoma** () yw an vrassa cita ha penncita Oklahoma, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 681,054.

An cita a veu fondys yn 1889.

## Gwiasva
* www.okc.gov
Norman, Oklahoma

**Norman** yw cita ha se konteth Konteth Cleveland, Oklahoma, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 128,026.

An cita a veu fondys yn 1889.

## Gwiasva
*   www.ci.norman.ok.us
Lawton, Oklahoma

**Lawton** yw cita ha se konteth Konteth Comanche, Oklahoma, Statys Unys. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1901. Yth esa dhedhi poblans a  a drigoryon yn 2010.

## Gwiasva
*   www.cityof.lawton.ok.us
Montpelier, Vermont

**Montpelier** yw penncita Vermont, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Winooski. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1787 hag ynkorforys yn 1895. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 8,074.

## Gwiasva
* www.montpelier-vt.org
Rutland, Vermont

**Rutland**  yw sita yn Konteth Rutland, Vermont, Statys Unys. Yn 2020, poblans an sita o 15,807.

An sita a veu fondys yn 1865.

## Gwiasva
*  rutland.govoffice.com
Burlington, Vermont

**Burlington** yw cita ha se konteth Konteth Chittenden, Vermont, Statys Unys. An cita a veu fondys yn 1783 hag ynkorforys yn 1865. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 44,743.

## Gwiasva
*  www.burlingtonvt.gov
South Burlington, Vermont

**South Burlington**  yw cita yn Konteth Chittenden, Vermont, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 20,292.

An cita a veu fondys yn 1865.

## Gwiasva
*  www.sburl.com
Barre, Vermont

**Barre** yw cita yn Konteth Washington, Vermont, Statys Unys. Henwys rag , an cita a veu ynkorforys yn 1895. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 8,491.

## Gwiasva
* www.barrecity.org
Laramie, Wyoming

**Laramie**  yw cita ha se konteth Konteth Albany, Wyoming, Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Laramie. Henwys rag , an cita a veu fondys yn 1868. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 31,407.

## Gwiasva
*  www.ci.laramie.wy.us
Cheyenne, Wyoming

**Cheyenne** yw an vrassa cita ha penncita Wyoming, Statys Unys. Henwys rag trib Amerikanyon Enesik, an cita a veu fondys yn 1867. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 65,132.

## Gwiasva
* www.cheyennecity.org
Casper, Wyoming

**Casper**  yw cita ha se konteth Konteth Natrona, Wyoming, Statys Unys. Yn 2010, poblans an cita o 55,316.

## Gwiasva
*  www.casperwy.gov
Gillette, Wyoming

**Gillette**  yw cita ha se konteth Konteth Campbell, Wyoming, Statys Unys. Henwys rag Edward Gillette, an cita a veu ynkorforys yn 1892. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 33,403.

## Gwiasva
*  www.ci.gillette.wy.us
Rock Springs, Wyoming

**Rock Springs**  yw cita yn Konteth Sweetwater, Wyoming, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 23,526.

An cita a veu fondys yn 1888.

## Gwiasva
*  www.rswy.net
Best Goon Brenn

**Best Goon Brenn** (Sowsnek: *The Beast of Bodmin Moor* po *The Beast of Bodmin*) yw kath vras prederys dhe vos trigys war Goon Brenn, Kernow. Goon Brenn a dheuth kes a welansow sopposyes wosa 1978, gans nebes derivasow a enevales bargen tir ledhys ha mutilatyes.

Yn ollgemmyn, godhonydhyon a dhenagh kudhansow an par ma awos an odhom a niverow diwirhaval vras dhe witha poblans bridya hag awos y hwrussa kudynnow gans hin ha profyans boos treusvewans kroaduryon an par ma y'n arenebedhow derivys anwirhaval.

Skrifys veu hwedhel henwys *Best Goon Brenn* gans Alan Kent ha treylyes dhe Gernewek gans Neil Kennedy. Dyllys veu gans Evertype yn 2011.
Kramvil

**Kramviles** yw enevales gans mellow keyn ha goos yeyn y'n klass **Reptilia**. Gorherys yw aga krohen gans skans. Yma peder garr po hendasow gans peder garr dhedha. Kevys yns i yn pub brastir marnas Antarktika, yn arbennek powyow tesek ha sygh.

## Urdhyow
Yma peder urdh a gramvil y'n termyn present:
* Crocodilia (krokodiles hag aligators): 25 ehen
* Sphenodontia (tuataras): 2 ehen
* Squamata (pedrevanes ha serf): moy ages 9,150 ehen
* Testudines (kronogow ervys ha kronogow ervys mor): moy ages 300 ehen

## Kevrennow a-ves

* The Reptile Database
Kolom

**Kolom** po **kolommen** yw edhen y'n teylu **Columbidae**. Yma a-dro dhe 335 ehen y'n teylu; kevys yns i yn pub brastir marnas Antarktika. Ydhyn korfek gans gelvin byhan ha pluv medhel yw kelemmi. I a wra dybri has, frooth ha del dre vras.

## Kampolansow
* Perrins, Christopher, *pennskrifer* (2004) *The New Encyclopedia of Birds*, Oxford University Press, Rysohen.

## Kevrennow a-ves
* (Sowsnek) Internet Bird Collection: Pigeons and doves
Nha Trang

**Nha Trang** yw brassa cita Khanh Hoa, Vietnam. Enep an cita yw 251 km², hag yma dosedh a 392.244 a drigoryon (2010).
Ayrborth Cam Ranh is 6 km south of Nha Trang.

*Nha Trang - Wikivoyage
Ba Ria

**Ba Ria** yw brassa cita Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Enep an cita yw 91,5 km², yn 2011, hag yma dosedh a 122.424 a drigoryon. An sita a veu fondys yn 1930.

## Gwiasva
* www.baria.gov.vn
Thanh Hoa

**Thanh Hóa** yw brassa cita Thanh Hoa, Vietnam. Enep an cita yw 146,77 km², yn 2012, hag yma dosedh a 393.294 a drigoryon. An sita a veu fondys yn 1930.

## Gwiasva
* www.baria.gov.vn
Motorhead

**Motörhead** yw band rokk eseli yw Lemmy Kilmister, Phil Campbell, Mikkey Dee.

## Sidiow

* 1977: *Motörhead*
* 1979: *Overkill*
* 1979: *Bomber*
* 1979: *On Parole* 
* 1980: *Ace of Spades*
* 1981: *No Sleep 'til Hammersmith*
* 1982: *Iron Fist*
* 1983: *Another Perfect Day*
* 1986: *Orgasmatron*
* 1987: *Rock 'n' Roll*
* 1991: *1916*
* 1992: *March ör Die*
* 1993: *Bastards*
* 1995: *Sacrifice*
* 1996: *Overnight Sensation*
* 1998: *Snake Bite Love*
* 2000: *We Are Motörhead*
* 2002: *Hammered*
* 2004: *Inferno*
* 2006: *Kiss of Death*
* 2008: *Motörizer*
* 2010: *The Wörld Is Yours*
* 2013: *Aftershock*
* 2015: *Bad Magic*
Vinh Long

**Vinh Long** yw brassa cita Vinh Long, Vietnam. Enep an cita yw 48 km², yn 2009, hag yma dosedh a 147.039 a drigoryon. An sita a veu fondys yn 1950.

## Gwiasva
* www.vinhlong.gov.vn
Tren

**Tren** yw kevres junya kertow kledhrenn a rakherdh war hyns (po "*hyns-permanent*") dhe dreusperthi karg po pobel.

Yma nell ow provia gans jynn-kledhrenn diblans po motoryow yn unnytys-liesek omrakherdhya. Yn istorek nell-ethenn a warthevyas gans lokomotyvyow-ethenn, mes hedhyw yma jynnow-disel ha tredan moy a gemmyn. An power rag jynnow-tredan yw proviys gans gwiver a-ugh penn po dre gledhrennow keworansel.

Hynsyow-tren a gonsyst a dhiw, teyr po peder kledhren, gans niver a hynsyow-unngledhren ha hynsyow-gidya maglev y'n kemmysk.
Jynn-ethenn hyns-horn

Jynn hyns-horn yw lokomotyv-ethenn hyns-horn a dhineyth y nell gans jynn-ethenn. An jynnow-ma a lesk keunys fossil avel glow, oyl po glowwydh dhe boetha dowr ha gwul ethenn y'n boyler. An ethenn-ma a dhriv an jynn. An keunys ha dowr yw tennys gans an lokomotyv; treweythyow war an jynn y honan po yn kert a-dryv dhodho.

Lokomotyvyow-ethenn veu displegyes yn Breten hag i a warthevyes treusporth hyns-horn bys kres an kansblydhen ugensves. A'n nownsek-kanvledhen, jynnow-ethenn veu asleys gans jynnow-disel ha tredan.

Lokomotyvyow-ethenn veu (ha hwath yw) devnydhys dhe denna trenow a gochow po kertow war hynsyow-horn.
Augusto De Luca

**Augusto De Luca** (genys 1 July 1955, Napoli ‪Kampani‬) o artist (skeusenner) italek.

## Lyvrow
* (1986) *Napoli Mia*. (Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1987) *[[:it:Napoli donna|Napoli Donna]]*. (Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1995) *[[:it:Trentuno napoletani di fine secolo|Trentuno napoletani di fine secolo]]*. Electa, Naples, ISBN 88-435-5206-6
* (1996) *[[:it:Roma nostra|Roma Nostra]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-7448-705-9 
* (1997) *[[:it:Napoli grande signora|Napoli grande signora]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-7448-775-2
* (1998) *[[:it:Il Palazzo di Giustizia di Roma|Il Palazzo di giustizia di Roma]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-492-0231-1
* (1998) *[[:it:Firenze frammenti d'anima|Firenze frammenti d'anima]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-7448-842-1
* (1999) *[[:it:Bologna in particolare|Bologna in particolare]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-7448-980-0
* (2000) *[[:it:Milano senza tempo|Milano senza tempo]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-492-0093-5
* (2001) *[[:it:Torino in controluce|Torino in controluce]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-492-0211-3
* (2002) *[[:it:Tra Milano e Bologna appunti di viaggio|Tra Milano e Bologna appunti di viaggio]]*. Gangemi Editore, Rom, ISBN 978-88-7448-980-0
* (1992) *Swatch Collectors Book 1*. Editore M. Item&nbsp;— Swistir, ISBN 88-86079-01-X
* (1992) *Swatch Collectors Book 2*. Editore M. Item&nbsp;— Swistir, ISBN 88-86079-00-1

## Soler

Restren:Carla Fracci 1991 - Augusto De Luca photographer.jpg|*Carla Fracci*
Restren:‪Renato Carosone - fotografia di Augusto De Luca.jpg‬|*Renato Carosone*
Restren:‪Lina Wertmuller - foto di Augusto De Luca.jpg‬|*Lina Wertmuller*
Restren:‪Renzo Arbore - ritratto fotografico di Augusto De Luca.jpg‬|*Renzo Arbore*
Restren:Rick Wakeman - photo Augusto De Luca.jpg|*Rick Wakeman* (Yes)
 

Restren:LA3 Roma di Augusto De Luca.jpg|*[[‪Rom‬]]*
Restren:LA2 Roma di Augusto De Luca.jpg|*[[‪Rom‬]]*
Restren:LA5 Bologna di Augusto De Luca.jpg|*‪Bologna‬*
Restren:LA6 Firenze di Augusto De Luca.jpg|*[[‪Florens‬]]
Restren:LB3 Firenze di Augusto De Luca.jpg|*‪Florens‬
Restren:LB1 Firenze di Augusto De Luca.jpg|*[[‪Florens‬]]
</gallery></center>

== Devydnow ==
<references/>
----
* [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Augusto_De_Luca?uselang=it *Commons*]

== Kevrennow yn-mes ==
* *Witness Journal* - https://web.archive.org/web/20111022071011/http://www.fotoup.net/000Intervista/2789/augusto-de-luca 
* *Hasselblad gallery* - https://web.archive.org/web/20140326085604/http://www.hasselblad.com/hoc/photographers/italian-photography.aspx
* *Polaroid Art Italy* - https://web.archive.org/web/20120126101855/http://www.polaroidartitaly.it/elgg/pg/profile/AUGUSTODELUCA
* *Artelab'' - https://web.archive.org/web/20120425105044/http://www.artelabonline.com/articoli/view_article.php?id=5196
Dowrgleudh

__TOC__

Dowrhyns gwrys gans tus yw **dowrgleudhyow**. Dell yw usys dowrgleudhyow yw byldyes rag karya gwara gans skathow po kreftow-dowr erel.

Y hyllir devnydhya dowrgleudhyow rag junya korfow a dhowr kepar ha loghow, moryow po avonyow. Unn ensampel a hemma yw an Dowrgleudh Panama a jun an Keynvor Hebask ha'n Keynvor Atlantek.

Dowrgleudhyow a yll bos junyes avel rosweyth-sita, avel an *[[gracht]]* yn Amsterdam.

## Nasyow

Dowrgleudh sempel a gonsyst a gleudh yw leunhes a dhowr. Treweythyow res yw dhe dhowrgleudhyow bos gwiskys gans pri po kestevyn. An argerdh a dhevnydh pri yw aswonys avel *pollenna*.

Res yw dhe dhowrgleudhyow bos leven, kowlwrys yw hemma dre wul troghvaow ha tomennow. Dhe yskynna po diyskynna breow, meur a dhowrgleudhyow a dhevnydh yetys dowr a janj leven an dowr rag lyftya po iselhe an skathow. Treweythyow yskynellow po plenow-goleder yw devnydhyes awos aga bos a bris isella hag y tevnydhons le po na dowr.

Dowrgleudhyow a dreus avonyow, fordhow po nansow dre dhowrbonsow. Ensampel a dhowrbons yw an Dowrbons Pontcysyllte yn Kembra a dreus an Avon Dowrdiw.

## Dowrgleudhyow an Ruvaneth Unys

Yma dew eghen gemmyn a dhowrgleudh y'n Ruvaneth Unys: dowrgleudhyow gorholyon, rag skathow brassa ages lestri po gorholyon-kruws; ha dowrgleudhyow ynn, rag skathow ynn ha skathow hir. Y hyllir ranna dowrgleudhyow ynn yn lies eghen aral, ow komprehendya: dowrgleudhyow efan ha dowrgleudhyow skath geryn. 

Meur a dhowrgleudhyow an Ruvaneth Unys yw dowrgleudhyow ynn a dreus an tir yntra citys bras kepar ha Loundres, Birmingham ha Lyverpoul. Ensampel a dhowrgleudh ynn yw an Dowrgleudh Konteth Vonnow hag Aberhondhu. Dowrgleudhyow gorholyon a jun citys avel Mankeynyon dhe'n mor po avonyow meur.

Yma 2,200 mildir a dhowrgleudhyow y'n Ruvaneth Unys a ober hwath hedhyw. An hirra dowrgleudh yn Breten Veur yw Dowrgleudh Leeds ha Lyverpoul, py yw 127 mildir y hys. 

Berra dowrgleudh Breten Veur yw Dowrgleudh Wardle yn Middlewich, Cheshyr, yw 154 troos-hys.

## Dowrgleudhyow yn Kernow

Yma dew vildir a dhowrgleudhyow viajadow yn Kernow war an Dowrgleudh Porth Bud, an dowrgleudh ma yw devnydhyes gans tus owth usya kayakow, kanouyow ha skathow-dhelit yn-unnik a-der skathow ynn. Yn y dhydh yth o an Dowrgleudh Porth Bud 32 mildir y hys hag ev a dhiwedhas ogas dhe Lannstevan, y'n jydh hedhyw yma y dhiwedh ogas dhe Bonsheyl. Yma dew yet dhowr war an dowrgleudh skath hir ha plenow-goleder yn le yetys dowr dres an 30 mildir a dhowrgleudhyow skath geryn yntra Ponsheyl, Lannstevan ha Holsworthy.

Dowrgleudh aral yn Kernow o an Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh, hag a eth a-dhyworth Lyskerrys der an Glynn Logh dres 6 mildir dhe Logh. Yth esa 24 yet dhowr war an dowrgleudh, mes y'n jydh hedhyw nyns usi saw boghes ensampel anedha gesys, rag ensampel dhe Gomm, ryb Lyskerrys, po ryb Logh.

#### Rol a dhowrgleudhyow yn Kernow
* Dowrgleudh Porth Bud
* Dowrgleudh Kesunyans Lyskerrys ha Logh
* Dowrgleudh Parnall
* Dowrgleudh Porth
* Dowrgleudh Sen Kolom
*Dowrgleudh Teyl Tamar

## Gwelewgh ynwedh

* Rol a dhowrgleudhyow yn Kembra
* Rol a dhowrgleudhyow yn Pow Sows
* Rol a dhowrgleudhyow yn Alban
* Rol a dhowrgleudhyow yn Wordhen
Alan Stivell

**Alan Stivell** (genys **Alan Cochevelou** 6 mis Genver 1944) yw ilowydh, caner, artydh recordya ha mester a'n delyn geltek, neb a wrug a-dhia an bledhynnyow 1970 dasserhy les ollvysel y'n delyn geltek hag ilow geltek.

## Bewnans a-vres

Genys veu Alan yn tre Riom yn Auvergne. Y das Georges Cochevelou o gonisek civil yn Menystrans Arhans Frynk a wrug cowlwul y hunros a dhaswruthyl telyn geltek po bretonek y'n dre vian a Gourin, Breten Vian. Yn 1953, Alan a dhalathas seny an mayn orth naw bloodh yn-dann dhescans y das ha Denise Megevand, telynyores gescan. Mythologieth keltek, art hag istory a wrug Alan desky ynwedh, keffres ha'n yeth vretonek, dons hengovek Breten Vian ha seny an vombard, mayn hengovek a Vreten Vian dhyworth an teylu obow. Ev a dhalathas seny orth kescanow orth unnek bloodh ha desky ilow gwerin Breten Vian, Pow Sows, Alban, Wordhon ha Kembra, keffres ha desky an tambour, an tollgorn wordhonek, ha'n whythel sten. Ev a waynyas lies kesstrif ilow hengovek bretonek hag ev yn bagas pibow Bleimor. Alan a spenas y dermyn avel flogh yn Paris, gans y dhelanwesow cosmopolitek dhyworth Frynk, Aljery, Moroco ha teleryow erel. Mes ev a gavas kerensa dhown rag ilow Breten Vian ha gonisogeth keltek yn kemmyn, ha menowgh y whre ev dewheles dhe Vreten Vian yn y vledhynnyow degowek.

Kensa recordyans Alan a dheudh yn 1960 ("Musique gaelique", Ilow godhalek), hens a veu sewyes gans an LP  *[[Telenn Geltiek]]* (Telyn Geltek) in 1964. Yth esa recordyes ganso canoryon telyn rag an gilva yn 1959 gans *Breiz ma bro* ("Breten Vian ow pow") hag EP *Mouez Breiz* ("Lev Breten Vian") gans an ganores Andrea Ar Gouilh. "Stivell" yw y hanow gwary, ow styrya "fenten" yn Bretonek. Yma an hanow-ma ow tuchya war an dasserhyans bretonek keffres ha'y hanow teylu "Cochevelou" (chanj dhyworth *kozh stivelloù*, "coth fentynyow").

## Disgyddiaeth
(*heb casgliadau*)
* 1961 : *Telenn Geltiek*
* 1971 : *Reflets*
* 1972 : *Renaissance de la Harpe Celtique*
* 1972 : *A l'Olympia* (*Live in Paris*)
* 1973 : *Chemins de Terre*
* 1974 : *E Langonned*
* 1975 : *E Dulenn* (*Live in Dublin*)
* 1976 : *Trema'n Inis - Vers l'Île*
* 1977 : *Before landing / Raok Dilestra - Avant d'Accoster*
* 1978 : *Un dewezh 'barzh 'gêr - Journée à la maison*
* 1979 : *International tour - Tro ar Bed* (*Live*)
* 1980 : *Symphonie Celtique - Tir na nOg*
* 1981 : *Terre des vivants - Bed an dud vew*
* 1983 : *Legend - Mojenn*
* 1985 : *Harpes du nouvel âge*
* 1991 : *The Mist of Avalon*
* 1993 : *Again*
* 1995 : *Brian Boru*
* 1998 : *1 Douar*
* 2000 : *Back to Breizh*
* 2002 : *Au-delà des mots - En tu-hont d'ar c'homzoù - Beyond words*
* 2006 : *Explore*
* 2009 : *Emerald*
* 2015 : *AMzer*
* 2018 : *Human~Kelt*

## Devynnow
Radyo an Gernewegva

**Radyo an Gernewegva** (RanG) yw gonis radyo podkast yw darlesys warlinen yn Kernowek. Cowethyans heb budh yw, mes yma ow receva rann a'y arhesans dhyworth Kescowethyans an Tavas Kernowek.

## Istory
An gonis a wrug dalleth yn 2007 avel 'Nowodhow an Seythen', podkast cot pajar mynysen y hirder, dyllys pub seythen dres bagas a wiasvaow Kernowek. Cressyes veu an gonis dhe hanter our pub seythen yn 2008, yn unn gemeres an hanow nowyth. An furvyans a wrug chanjya gans hemma dhe dowlen an termyn, ynny ilow, kescows ha nowodhow. Yn 2010 y feu 'Nowodhow an Seythen' kesunys arta gans RanG.

## Presentyoryon
Matthi Clarke yw an presentyer chyf, hag y feu dalgh proviys yn fenowgh gans James Hawken, Tim Saunders ha Nicholas Williams.

## Kevrennow a-ves
* Gwiasva RanG war an Gernewegva
* Bagas RanG war Facebook
Nightwish

Band metol nell symffonek yw **Nightwish** a Gitee, Pow Finn. An band a veu furvyes yn 1996 gans an penn-skrifergan ha gwarierbiano Tuomas Holopainen, gitarydh Emppu Vuorinen, ha kanores Tarja Turunen a wrug kavoes hy aslea gans kanores kyns Alyson Avenue Anette Olzon. Yn 2002, an gwariervass dalethel Sami Vänskä a veu asleys gans Marco Hietala a gemmerys charj an rol kaner, Holopainen po kanoryon gwester re wrug an rol-ma yn kyns.
Dowrgleudh Porth Bud

An Dowrgleudh Porth Bud yw dowrgleudh o gwrys dhe servya an pervedhdir y'n amaldir ynter Kernow ha Dewnens y'n Ruwvaneth Unys. Penn-ober an dowrgleudh o an karyans a dewes gans kalgh rag godeyl ammethek. Yth esa'n system Dowrgleudh Porth Bud onan a'n koynta yn Breten. Yma dew vildir a dhowrgleudh hwath yn dowr ogas dhe Borth Bud yn Kernow North.

Marthek o y dhevnydhyans a blenow-goleder dhe denna skathow-keryn gans rosow dhe'n levenow ughel. Yma dew lok normal war rann an dowrgleudh ogas dhe Borth Bud hag unn lok-vor yn Porth Bud y honan, mes nyns eus moy aves an tri-ma war an dowrgleudh. An dowrgleudh eth rag 35 mildiryow hag yskynna 433 treys-hys a-ugh leven an mor.
Komm Trevargh

Tremar Coombe (po *Komm Trevargh* yn Kernowek hy honan) yw gwodrev vyghan yn ranndir Karadon dhe'n north a Lyskerrys yn Kernow. Konsydrys yw hy bos "trevesigeth dhiwysyansek" awos darnas bras an wodrev a veu byldyes y'n gansblydhen hanter-nownsegves dhe gavoes chiow dhe weythyoryon an balyow ha mengleudhyow ha'ga theyluyow. 

## References

https://web.archive.org/web/20120309042139/http://www.historic-cornwall.org.uk/cisi/tremar_coombe/tremar_coombe.htm
Morvleydh

**Morvleydhes** (**Selachimorpha** po **Selachii**) yw bagas a buskes migornek. Yma moy ages 470 ehen a vorvleydh yn moryow an bys. Preydhoryon yns i dre vras.

## Kevrennow a-ves
*The Shark Trust
*ReefQuest Centre for Shark Research
Kays Gramasek

Yn gramasek, kays an hanow po rakhanow yw furv janjadow a sin y weythres gramasek yn fres, klows po lavarenn. Rag ensampel, rakhanow a yll bos an gostoedh ("***My*** a'n kas"), an dra ("Ev a***'m*** kas") po an perghennek ("***Ow*** fel yw an bel-na"). Nyns eus kaysys yn Kernowek awos Kernowek dhe dhevnydhya dardrigyow yn le an kaysys. Yma systemow kays hwath yn yethow arnowydh kepar hag Almaynek po Finnek hag yma tresow an kaysys yn Sowsnek kyn nag eus lowr anedhans i.

## Yn Almaynek
Yma peswar kays gramasek yn Almaynek nowydh: Substansek, Akusek, Riek ha Piwek.

An substansek yw devnydhyes dhe sinya gostoedh an verb vyghan.

An akusek yw devnydhyes dhe sinya tra an verb.

An riek yw devnydhyes dhe sinya tra a-dhirekt an verb.

An piwek yw devnydhyes dhe sinya perghennek an hanow arall. Kepar hag yn Kernowek, yma teyr fordh dhe wul an piwek; an kensa gans ***von*** (*a*) + riek (avel an ***a'n*** kernowek) gans artykyl piwek (avel ***an*** yn Kernowek) po gans ***s*** orth fin an ger ow tegemmeres.

## Yn Finnek
Yma 15 kaysys yn Finnek; mirewgh orth an moos a-is dhe dhyski moy anedhans i.

## Yn Sowsnek
Hedhyw, nyns eus kaysys gramasek yn Sowsnek kepar ha'n re yn Almaynek po Finnek, mes yth esa nebes yn Sowsnek-Koth. An kaysys a gontynew dhe vywa yn Sowsnek-arnowydh yw an piwek ha'n riek.

### An piwek
Yn Sowsnek an piwek yw furvyes gans ***of*** (*a*) po ***'s***; an ***'s***-ma yw remenant piwek Sowsnek-Koth. Ev a ober haval dhe Almaynek; an ***'s*** war fin an ger ow tegemmeres yw kepar ha'n ***s*** finek y'n piwek almaynek. Rag ensampel: "Der Hund ***des*** Mann***s***" a yll bos "Der Mann***s*** Hund"  yn Almaynek anstrothys. An anstrothys yw an pyth yw kevys hwath yn Sowsnek: "The man***'s*** dog".

### An Riek
An riek yn Sowsnek formal a vyw bosva ow merwel. Y benn-ober yw gans **who** (*piw*) yn lavarennow relatyf gans an dardrigow **to** (*dhe*), **with** (*gans*), **for** (*rag*) po **from** (*a*), pan yw **who** devnydhyes yn riek lyennek ***m*** yw adyes dhe'n **who** dhe wul ***whom***.
2012

2009 - 2010 - 2011 - **2012** - 2013 - 2014 - 2015

**2012** (MMXII) yw blydhen lamm a wrug dalleth de' Sul.

## Wharvosow

## Mernanjow
*Whitney Houston
*Neil Armstrong
Chittagong

**Chittagong** (Bengalek: চট্টগ্রাম, Chôţţogram) yw cita yn Bangladesh. Yma a-dro dhe 5,680,000 a dus ow triga yn Chittagong.
Kenedhlow keltek

An **kenedhlow keltek** yw bagas a hwegh kenedhel yn west Europa, gwelys avel keltek drefen bos hwath bew aga yethow keltek ha'ga gonisogethow hengovek. Alban, Breten Vian, Kembra, Kernow, Manow ha Wordhon yw an hwegh kenedhel.

## An hwegh kenedhel

## Gwelowgh ynwedh
* Kenedhel heb stat
Fong

**Fongow** yw bagas a organedhow y'n wlaskor **Fungi**. Yma a-dro dhe 100,000 ehen dheskrifys a fongow, ow komprehendya skavellow kronek, burm ha kosk. Lies fong a wra tevi war enevales po plansow marow. Teurek war organedhow byw yw lower a ehennow erel.

## Devynnow


## Kevrennow a-ves
* (Sowsnek) Tree of Life: Fungi
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (genys 8 Meurth 1982) yw gwariores vrasilek geryes da.

## Fylmow
*2003: *Malhação* ... *Fabiana*
*2004: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
*2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel* 
*2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li* 
*2007: *Duas Caras* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
*2009: *Caminho das Índias* ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
*2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
*2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
*2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
*2011: *Cine Conhecimento* ... -
*2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca*
*2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção*
*2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Kevrennow a-ves
* IMDb
* Gwiasva sodhogel
* MySpace
Oula

**Oula** po **kowan** yw edhen y'n urdh **Strigiformes**. Yma a-dro dhe 229 ehen y'n bagas. Yma penn ha lagasow bras, fas ledan, lost berr ha pluv medhel dhedha. An rann vrassa anedha a wra helghya dres an nos rag bronnviles byhan, hwesker hag enevales erel.

## Devynnow


## Kevrennow a-ves
* (Sowsnek) The Owl Pages
* (Sowsnek) World Owl Trust
Menydhyow Karnek

An **Menydhyow Karnek** yw kadon a venydhyow y'n Statys Unys ha Kanada. Desedhys yw an Menydhyow Karnek yn statys Kolorado, Wyoming, Meksiko Nowydh, Utah, Idaho ha Montana, hag yn rannvroyow Alberta ha Kolombi Bredennek.
Chordata

An fylum **Chordata** yw onan a vrassa fyla enevales, ow komprehendya a-dro dhe 65,000 eghen. An mellkeynogyon (puskes, diwelvenogyon, kramviles, ydhyn ha bronnviles) yw eseli Chordata. Yma dew vagas a enevales heb mellow keyn, Tunicata, (skitviles hag erel) ha Cephalochordata, y'n fylum ynwedh. Kynsa eseli Chordata a omdhiskwedhas nans yw 550 milyon bledhen.

## Devynnow


## Kevrennow a-ves
* (Sowsnek) Tree of Life: Chordata
Camila Pitanga

**Camila Manhães Sampaio** (genys 14 Metheven 1977) yw gwariores vrasilek geryes da.

## Kevrennow a-ves
* IMDb
* Gwiasva sodhogel
Melldrosek

**Melldrosogyon** yw divellkeynoges y'n fylum **Arthropoda**. Yma a-dro dhe 1,230,000 ehen dheskrifys y'n bagas, ow komprehendya hwesker, ethgarrogyon ha krestenogyon. Yma garrow mellek ha korf eskern a-ves dhedha ha rynnys yw aga horfow yn trehow.

## Devynnow


## Kevrennow a-ves
* (Sowsnek) Introduction to the Arthropoda
2013 FA Cup finek

A-barth **2013 FA Cup finek** yw bagas pel-droes a-barth FA Cup tredh Manchester City ha'n Wigan Athletic yn Wembley Stadium, Loundres.

## Sources
Gwernen

**Gwern** (unnplek **gwernen**, Lat. *Alnus glutinosa*) yw ehen a wydhen yn genas Alnus, ha teylu Betulaceae. Trygys yw yn brassa rann Europa (gans oll Enesow Breten ha Finn-Skandynavi), hag Asi dyhow-howlsedhes. 

Gwern yw gorow ha benow an dhew. *Kathigenow* (kuntellek *kathik*, unnplek *kathigen*) yw aga bleujyow gorow ha bleujyow benow. Prenn an gwern yw bleudh mes defensek er-bynn dour; y tevnydhir rag gwruthyl mebyl, eskisyow, bollow, selbrenn h.e.

Gwern a dyv yn ta yn leow glyb, ytho le glyb yw henwys gwern (liesplek *gwernow*). Kelli wern yw henwys gwernek (liesplek *gwernegi*).
Alnus

**Alnus** yw genas a 30 ehen gwydh, yn teylu Betulaceae, ow triga yn tylleryow oer a hanter-kylgh gogledh an Norvys. 

Alnus yw gorow ha benow an dhew. *Kathigenow* (kuntellek *kathik*, unnplek *kathigen*) yw aga bleujyow gorow ha bleujyow benow. Prenn an gwern yw bleudh mes defensek er-bynn dour; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, eskisyow, bollow, selbrenn h.e.

## Klassans

An genas yw yn tri isgenas:

**Isgenas ''Alnus***: Gwydh gans skyll garrek, kathik gorow ha benow yw gwrys yn kynyav mes gortons deges dres gwav, yma ponnegyans yn gwav helergh po gwenton a-varr, yma a-dro dhe 15–25 ehen:
**Alnus acuminata*—Gwern Andes, Menydhyow Andes, Amerika Dheghow
**Alnus cordata*—Gwern Itali, Itali
**Alnus cremastogyne*
**Alnus firma*—[[Kyūshū]] ([[Nihon]])
**Alnus glutinosa*— [[Gwern]], Europa
**Alnus incana*—Gwern Loos, Eurasi
***Alnus hirsuta* (*A. incana* isehen *hirsuta*)—Gwern Manchuri, [[Asi]] Borlowenn, hag yn menydhyow Asi Kresel.
***Alnus oblongifolia* (*A. incana* isehen *oblongifolia*)—Gwern Arizona, Amerika Gledh dyhow-howlsedhes
***Alnus rugosa* (*A. incana* isehen *rugosa*)—Gwern brygh, Amerika Gledh Borlowenn
***Alnus tenuifolia* (*A. incana* isehen *tenuifolia*)—Gwern delmoen po menydh, Amerika Gledh north-west
**Alnus japonica*—Gwern Nihon, Nihon
**Alnus jorullensis*—Gwern Meksiko,  Meksiko, Gwatemala (ehen bythlas)
**Alnus mandshurica*— [[Russi Howldrevel Pell]], [[China]], [[Korea]]
**Alnus matsumurae*—[[Honshū]] (Nihon)
**Alnus nepalensis*—Gwern Nepal, Himalayas Est, China dyhow-howlsedhes
**Alnus orientalis*—Gwern Howldrevel Ogas, Turki dyhow, Syri north-west, Kobros
**Alnus pendula*—Nihon, Korea
**Alnus rhombifolia*—Gwern gwynn, pervedh a Amerika Gledh howlsedhes 
**Alnus rubra*—Gwern rudh, arvor howlsedhes a Amerika Gledh
**Alnus serrulata*—Gwern koll, gwern lappa po gwern gwastas, Amerika Gledh howldrehevel
**Alnus sieboldiana*—Honshū (Nihon)
**Alnus subcordata*—Gwern Kawkas, Kawkas, Iran
**Alnus trabeculosa*—China, Nihon

*'Isgenas *Clethropsis*.** Gwydh po prysk gans skyll garrek, kathik gorow ha benow yw gwrys yn kynyav, yma ponnegyans yn kynyav, yma tri ehen:
*''[[Alnus formosana]]''—Gwern Taiwan, Taiwan
*''[[Alnus maritima]]''—Gwern arvor, arvor howldrehevel a Amerika Gledh, ha poblans yn Oklahoma heb junyans
*''[[Alnus nitida]]''—Gwern Himalayas, Himalayas howlsedhes

**Isgenas *Alnobetula*.*' Prysk gans skyll heb garr, kathik gorow ha benow yw gwrys yn gwenton helergh, yma ponnegyans yn gwenton helergh ynwedh, yma onan dhe peswar ehen:
**Alnus viridis*—Gwern glas, yn lies le:
***Alnus viridis* isehen *viridis* - Eurasi
***Alnus viridis* isehen *maximowiczii* (*A. maximowiczii*) - Nihon
***Alnus viridis* isehen *crispa* (*A. crispa*) - Amerika Gledh gogledh
***Alnus viridis* isehen *sinuata* (*A. sinuata'', Gwern Sitka po gwern slynk - Amerika Gledh howlsedhes, Siberi Borlowenn pell
Michelangelo

**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni** (6 Meurth 1475 – 18 Hwevrel 1564), godhvedhys avel **Michelangelo**, o lymner, gravyer, pennser, prydydh, hag ynjynor a Itali y'n Dastinythyans (*Renaissance*). War-barth ha Leonardo da Vinci, y'n gylwir yn fenowgh "den a'n Dastinythyans" a styr y'n jeva roas meur yn lies devnydh.

Michelangelo a vewa bewnans bysi dres ehen, yn unn wruthyl niver bras a oberennow. Yma rann a oberennow Michelangelo yn-mysk an re moyha aga bri a'n jeves an bys. Ynna yma diw dhelow varbel gerys-da, *an Pieta* yn Basilica Sen Peter ha *Davydh* a sevi unnweyth yn piazza yn Florens mes yma lemmyn y'n Virva Accademia. Y lymnansow an moyha gerys-da yw frescos hujes, nen an Chapel Sistin hag an *Vreus Dhiwettha*. Y oberen an moyha gerys-da a bennserneth yw penn est ha dom Basilica Sen Peter.

Y hwodhor meur a vewnans Michelangelo drefen ev dhe asa lies lyther, bardhonek ha jornal. Drefen y vos a gemmys bri, ev a veu an kynsa artydh dhe weles dyllo bewskrif a'y vewnans hag ev byw hwath. Treweythyow y'n gylwir *Il Divino*. 
Artydhyon erel a leveris y'n jeva *terribilità*, (ow styrya y perthys own a'y oberennow drefen aga bos mar vras ha leun a amovyansow krev). Lies artydh aral hag a welas y ober a assaya kopia an keth gnas a amovyansow. Dhyworth an tybyans ma a *terribilità* y teuth gis artydh henwys Mannerism.

## Devynnow
Istori

**Istori**, po **ystory**, yw an studhyans a dharvosow passys. Tus a woer a-dro dhe'n darvosow passys dre vires orth traow diworth an termyn usi passys. An traow ma yw kovathow (kepar ha lyvrow, paperyow nowodhow ha lytherow) ha hendraow (kepar ha priweyth, toulys ha gesyon denel po enyval). Lyvervaow, kovskrifennow ha gwithtiow a guntell ha gwitha an traow ma rag tus a studh istori. Istorior yw den a studh istori. Hendhyskonydh yw den a studh kynsistori dre draow dhiworth hen wonisogethow. Anthropologieth yw studhyans a dhenses ha kowethas.

## Linnen-dermyn istori
*Kynsistori
**Oos Men
**Oos Brons
**Oos Horn
*Hendermyn
**Mesopotami
**Hen Ejyp
**Hen Res
**Emperoureth Romanek
*Osow Kres
**Oos an Golowyans
**Astek
**Emperoureth Romanek Howldrehevel
**Krowskasow
**Emperoureth Romanek Sans
**Bresel Kansblydhen
**Emperoureth Mongol
**Ternieth Ming
**Emperoureth Ottoman
**An Dasfurvyans
**Asgenesigeth
**Bresel Deg Blydhen warn Ugens
**Ankrydor Mor
*Istori Arnowydh
**Bresel Bredereth Statys Unys Amerika
**Apartheid
**Emperoureth Breten Veur
**Bresel Yeyn
**Domhwelans Frynkek
**Iselweyth Meur
**Loskaberth
**Domhwelyans Gwreansel
**Bresel Korea
**Almayn Nazi
**Domhwelyans Russi
**Ternieth Qing
**Bresel Bredereth Spayn
**Kevambos Versailles
**Bresel Vietnam
**Kynsa Bresel an Bys
**Nessa Bresel an Bys
Kynsistori

**Kynsistori** yw an termyn kyns tus dhe dhalleth skrifa, yntra 12,000KOK ha 3000KOK. Traow dhiworth kynsistori yw henwys kynsistorek. Kynsistori a yll dalleth gans gwrians an ollvys mes styr an ger moy yn fenowgh yw an termyn gans kroaduryon byw war an norvys. Arghpedrevanes yw ensampel a enyval kynsistorek ha tus gynsistorek yw henwys tus-fow treweythyow. Ny wodhon lies tra a-dro dhe gynsistori drefen nag esa an dus ow skrifa. Ni a woer neb tra a-dro dhe gynsistori awos mires orth traow avel toulys, eskern ha lymnansow-fow. Kynsistori a dhiwedhas yn tyleryow ken dhe weythyow ken pan dhallathas tus skrifa.

Yn oos kynsistorek tus a vewas yn bagasow henwys kordhow, ha trigys ens yn fowys ha tyldys (chiow gwrys a greghyn). Yth esa toulys sempel dhedha, gwrys a brenn hag eskern, ha toulys rag treghi, gwrys a veyn (avel kellester). I a wrug devnydh a'n toulys ma rag helghya ha gul traow sempel. I a wrug tan yn lies fordh, hag i a geginas boos hag omwitha tomm ryb an tan.
Alamandwydh

**Alamandwydh** (unnplek **alamandwydhen**, Lat. *Prunus amygdalus*) yw ehen a wydhen vyhan yn teylu Rosaceae (genas Prunus). An frooth alamandwydh yw know alamand.
Aval

**Aval** (unnplek **Avalen**, Lat. *Malus domestica*), po **avalwydh**, yw ehen a wydhen vyhan yn teylu Rosaceae (genas Malus). Aval henwys yw an frooth aval ynwedh.

Avalenek (liesplek *avalenegi*), po avallan (liesplek *avallanow*), henwys yw an le tus a dyv aval.
Gwydh krabbys

**Gwydh krabbys** (unnplek **gwydhen krabbys**, Lat. *Malus sylvestris*), po **aval krabbys**, yw ehen a wydhen vyhan yn teylu Rosaceae (genas Malus). Aval krabbys henwys yw an frooth gwydh krabbys.
Malus

**Malus**  yw genas a 30-55 ehen a wydhen vyhan yn teylu Rosaceae. 

## Ehenow
**[[Malus angustifolia]]* — Gwydh krabbys dyhow
**[[Malus asiatica]]* — Gwydh krabbys delper China
**[[Malus baccata]]* — Gwydh krabbys Siberi
**[[Malus bracteata]]*
**[[Malus brevipes]]*
**[[Malus coronaria]]* — Gwydh krabbys hweg
**[[Aval|Malus domestica]]* — Aval frooth
**[[Malus florentina]]*
**[[Malus floribunda]]* — Gwydh krabbys Nihon
**[[Malus formosana]]*
**[[Malus fusca]]* — Gwydh krabbys Oregon
**[[Malus glabrata]]*
**[[Malus glaucescens]]*
**[[Malus halliana]]*
**[[Malus honanensis]]*
**[[Malus hopa]]* — Gwydh krabbys bleujowa
**[[Malus hupehensis]]* — Gwydh krabbys te
**[[Malus ioensis]]* — Gwydh krabbys gwelstiryel
**[[Malus kansuensis]]*
**[[Malus lancifolia]]*
**[[Malus × micromalus]]* — Gwydh krabbys korr
**[[Malus prattii]]*
**[[Malus prunifolia]]*
**[[Malus pumila]]*
**[[Malus rockii]]*
**[[Malus sargentii]]*
**[[Malus sieboldii]]*
**[[Malus sieversii]]* — Gwydh krabbys Asi
**[[Malus sikkimensis]]*
**[[Malus spectabilis]]*
**[[Malus sublobata]]*
**[[Gwydh krabbys|Malus sylvestris]]* — Gwydh krabbys
**[[Malus toringoides]]*
**[[Malus transitoria]]*
**[[Malus trilobata]]*
**[[Malus tschonoskii]]*
**[[Malus yunnanensis]]*
Salix

**Salix**  yw genas a 400 ehen a wydhen ha prysken, yn teylu Salicaceae, ow triga yn tylleryow oer a hanter-kylgh gogledh an Norvys. I a gar doryow gwylgh. 

An moyha ehen yw henwys **helyk** yn Kernowek, mes neb gans del kul yw henwys **owsyl**. Salix yw gorow po benow ha *Kathigenow* (kuntellek *kathik*, unnplek *kathigen*) yw aga bleujyow. An prenn yw da rag gul glowbrenn, ha gwel salix yw da rag gul helygweyth. Rusk an salix yw da rag difres dolor.

## Neb Ehenow
**[[Helyk gwynn|Salix alba]]* — Helyk gwynn
**[[Helyk bryw|Salix fragilis]]* — Helyk bryw
**[[Owsyl|Salix viminalis]]* — Owsyl
**[[Helyk loos|Salix cinerea/Salix atrocinerea]]* — Helyk loos
**[[Helyk|Salix caprea]]* — Helyk
**[[Owsyl purpur|Salix purpurea]]* — Owsyl purpur