open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liwles

**Liwles** (*Isatis tinctoria*) yw plans bleujyowadow y'n teylu
*Brassicaceae*. Yth yw ev ynwedh an hanow an liwyans glas askorrys a'n plans. Liwles a dhallathas ow teva yn plenys ha difeythtiryow a'n Kawkasus, Asi Gres ha West, mes y hyllir y gavoes ynwedh yn Europa soth-est ha kres. Hwath pella, yth ammethys liwles rag liwya a-dreus Howlsedhes ha Deghow Europa a-dhia Oes Men. Yn Oes Horn, remenants a liwles re gavas orth Heuneburg, Hochdorf, ha Hohmichele. Herwydh Iulius Caesar, an Vrythonyon geltek a liwya aga horfow a liwles. An Fightyon ynwedh a gavas aga hanow Latin (*Picti*, po 'an re bayntys') rag an keth acheson.

Devnydh a liwles a besya yn termyn an Ankredoryon Mor (r.e. orth Evrok) hag y'n Oesow Kres yth ammethys ev yn Lincolnshire ha Gwlas an Hav yn Pow Sows; Gaskoyn, Normani, Toulouse, ha Breten Vyghan yn Pow Frynk; Toskani ha Piedmont yn Itali; hag Erfurt ha Thuringi ha tylleryow erell yn Almayn.

Indigo diworth Eynda ha'n Statys Unys a gemmeras le liwles y'n 18ves kansblydhen awos klerra yw y liwyans ages huni liwles. Hag y'n 20ves kansblydhen, liwyans synthesek a gemmeras le an dhew. Mes yma askorr liwles owth ynkressya arta y'n Rywvaneth Unys (rag ynk hegar dhe'n kyrghynnedh) hag yn Almayn (rag gwitha prenn rag podredhes heb kymygow dyantell).
Howl

An **Howl** yw an sterenn a-dro dhedhi yma'n Nor ha'n planettys erell y'gan system howlek ow kylgha. Yma'n Howl nebes brassa ages sterenn gresek. Myns a enep an Howl yw 	6.09 × 1012 km², hag yw haval dhe 11,900 weyth enep an Norvys. Yma'n Howl ow kul rann a'n ster golowys an Hyns Lethek.
Turkek

**Turkek** ew tavas Turky ha Cobros Cledh. Nag ujy hei qwil radn a'n teylu Eyndo-Europek, bes kevrednys ew dhe davasow Asy Gres pokar ha Kazaghek hag Ouzbek. An lytherennek Latin a veu selyes avell scrifa-composter sodhogel an ’eth yn 1928, yn le an lytherennek Arabek. A-dhia fondyans Kowethas an Tavas Turkek (*Türk Dil Kurumu*) yn 1932, an tavas re rug chanjys broas dhe erva hei ynwedh. Yn arbednik, geryow Arabek ha Persek re gollas aga le dhe eryow nowyth furvyes dhyworth elvednow Turkek "pur".

## Fonologieth
Tavas Māori

Yeth polynesek yn Mordir Nowydh yw **Māori**. Yeth soedhogel yn Mordir Nowydh yw hi, gans Sowsnek ha Yeth Arwoedhow a Vordir Nowydh.

## Fonologieth
* Kessonennow: /p, t, k, ɸ, h, m, n, ŋ, ɾ, w/
* Bogalennow: /i, iː, e, eː, a, aː, o, oː, u, uː/

## Lynkow
* Maori Language .net (yn Sowsnek)
Nihonek

**Nihonek** po **Japanek** yw yeth kewsys y'n ynysek Nihon ha tylleryow erell may trig tus nihonek ena.

Yma 128 milvil gowser gen nihonek yn Nihon hy honen. Yn powyow lies conquerys gen Nihon a dherag diwedh an Secund Bresel dreusvysyek, rag ensampel Taywan ha Corea, nihonek a'n jeves whath cowsoryon y'n dinythyans gottha. 

Ynwedh, nihonek yw deskys mar yeth yn adhescans a dre dro Asya a'n Est ha'n Ôstrali. Nihon a'n jeves an tressa economieth vrassa yn bys ha hy yw an ethves yeth brassa rag cowsoryon a vyghan.

Ottomma diagramm a vogalennow yn Japanek savonel:

Yma tri system-skrifa dhe Nihonek: kanji (漢字), hiragana (平仮名), ha katakana (片仮名). Y devnydhir an lytherennek Latin ynwedh treweythyow, henwys romaji (ローマ字).

* Nihonek abecedary assay (PDF)
1sa kansbledhen

1sa kansblydhen kyns OK | 1sa kansblydhen | 2sa kansblydhen


An **1a kansblydhen** a'n Oes Kemmyn o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver blydhen 1 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 100. Yma lies tus owth usya an lavar ma rag styrya an prys a-dhia 1 bys 99.

## Hwarvedhyansow

* a-dro dhe 30: mernans Yesu Krist war an Grows
* 70: distruans an Sekond Tempel yn Yerusalem gans an Romanyon
* rebellyans Boudica yn Breten Veur
* 75: fondyans an Emperoureth Koushana yn Eynda/Pakistan
* Bouddhisteth a ystynnas orth China
Resoghen

**Resoghen** () yw cita ha ranndir yn Konteth Resoghen, Pow Sows, gans poblans a 134 248 yn niverans 2001. Y'n cita ma yma Pennskol Resoghen, an kottha pennskol y'n bys a sowsnegoryon. Yth esa managhti sowsnek omma y'n 8ves kansbledhen. Ena y kwaynya an dre rowedh avel dinas war an amal ynter Wessex ha Mercia. Y fondys an bennskol y'n 12ves kansbledhen.
Yma gweythji yn tre gentrevek Cowley ow kwruthyl kerri a-dhia dermyn hir. 

## Gevellansow
* Bonn, Almayn
* Grenoble, Frynk
* León, Nikaragwa
* Leiden, Iseldiryow
* Perm, Russi
Duw

**Duw** (poken **Dew** yn KU, **Du** yn fenowgh yn dornskrifow hengovek) yw an hanow a nerth dres natur yn lies kryjyans. Ha skrifys gans lytherenn veur, 'Duw' a styry Unn nerth dres oll, herwydh usadow; gans lytherenn vyghan, 'duw' ha **** a styr onan a nebes nerthow dres natur. Gnas Duw, po an dhuwow, yw an govynn chyf a dhivinita, ha kryjyansow divers a dhysk tybyansow dihaval yn hy hever. Yma niver a welyow possybyl a-is:

* *Lies duw.* Divers yw furvow, henwyn, ha gnasow an duwow, ha kenedhlow a wordh duwow dhihaval. Byttegyns, y hyllir aswonn duw pobel arall avel furv duw y bobel y honan. Rag ensampel, y'n *interpretatio Romana* an Romanyon a gryjya aswonn Visucios (duw Keltek) avel Vergher, Osiris (duw diworth Ejyp) avel V-Bacchus, ha Teshub (duw Anatolek) avel Yow. Yma Shinto, Neo-Paganyeth, Vodoun ha kryjyansow koth pals ow tyska ytho liesduwyeth.
* *Unn Duw, a-les diworth an unyvers.* Duw a greatyas an Norvys, mes nyns ober va ynno hwath. Nyns usi Duw yn furv denel vydh. Ytho y tysk Deistyeth.

* *Unn Duw, a-les diworth an unyvers mes ow tewana an unyvers.* Duw yw an kreatour ollgalloesek, heb finwedh, hag yma hwath ow kul oberow y'n bys ma. War-lergh an Eglos Katholik Romanek, Duw a via sempel dres finwedh ha bos nevra a-bys. Yma moyha theistyon ow krysi bos Duw ow kodhvos oll ha leun a dha-ober ha truedh. Yndella y tysk an kryjyansow Abrahamek (Kristoneth, Islam, ha Yedhoweth) dre vras. Yma'n skolyow Hindou *dvayta* ha *vishtadvayta* ow pregowtha tybyansow haval (h.y. Vishnou po Shiva yw an Duw unnik).

* *Unn Duw ow tewana an unyvers.* Yma'n skol Hindou *advayta* (an brassa skol) ow pregowtha yndella. Yma Duw dres an bys, hag enev pub huni yw rann a enev Unnik (*atman/Brahman*).
* *Unn Duw – hag yw an unyvers.* Yma vershyons mystek war an kryjyansow Abrahamek (Kabbalah, Soufieth, an Eglos Katholik Livrel) ow pregowtha yndella, warbarth gans Daoisteth ha nebes furvow war Vouddhisteth, Hindoueth, h.e.

Yma moyha kredoryon ow kryji ynwedh yn nerthow spyrysek erell, le ages Duw po duwow – eledh, sens, *djinn*, dyowlow, *devas*, les-dhywow, spyrysyon hengeughyon, h.e.

## Henwyn
Etymologyl an ger Kernewek *Duw* yw an wreydhenn Eyndo-Europek **dyēus*. Y hyllir kavoes an kethsam wreydhenn y'n geryow Latin (*deus* ha *Iouis*), Grew (Ζεύς/*Zeus* ha Δίας/*Dias*), Wordhonek (*dia*), Germanek (Hen Norgaghek *Týr*). 

Yma yethow ha kryjyansow dihaval owth usya geryow divers rag Duw. Yn Islam, hanow Duw yw *Allah*/الله, ger Arabek ow styrya 'An Duw (unnik)'. Hanow hengovek Kristyon yw Yehovah, ha dallathas gans an wreydhenn Ebrow *YHWH*/יהוה, redys *adonai* (ow Arloedh). Yn Hindoueth, *Brahma* po *Brahman*/ब्रह्म yw hanow a enev an unyvers.
Pab

**Pab** yw penn an Eglos Katholik Romanek hag Epskop Rom. Herwydh an Eglos Katholik, an Pab a'n jeves hwath an awtorita ros gans Yesu Krist dhe Symon Peder, h.e. an alhwedhow dhe'n Nev ha'n Nor. Ytho, an Pab yw ughella ages epskobow, arghepskobow, ha pronteryon oll – hepken Konsel Ekywmenek, rag ensampel Vatikan II, a'n jeves moy a alloes y'n Eglos. Hwath pella, an Pab yw sovran Sita an Vatikan – stat-sita ansoedhogel yn kres Rom. An Pab a-lemmyn yw Fransis, genys Jorge Mario Bergoglio yn Buenos Aires, Arghantina, ha dewisys avel Pab yn 2013 wosa omdennans Benedikt XVI. Bys yn 1870, an Pab a rewla rann vras a Itali gres, gelwys *Patrimonium Petri* ('Eretons Peder').

Ofis ha nerth an Pab o unn acheson chyf a'n Dasfurvyans, hag a greatyas an Eglosyow Protestant, Anglikanek, h.e.

Yn lyenn Kernewek, an Pab Sylvester a saw Kostentin Veur a gleves meur yn *[[Bywnans Meryasek]]*.

Aroedh myghternses an Pab yw kurun tryblek gelwys an *triregnum*.

## Gwel ynwedh
* Rol a Babow an Eglos Katholik Romanek
1979

1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982


**1979** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow
* 1ª a vis Me: Greunland a waynyas omrewl
* 4ª a vis Me: Margaret Thatcher eth ha bos Pennmenyster an Rywvaneth Unys.

## Dinethyansow
* 18 Genver: Leo Varadkar
* 13 Hwevrer: Rachel Reeves

## Mernansow
* 26ves a vis Hedra: Park Jung Hee, lywydh Korea Deghow
Etruskek

Y kewsys an **taves Etruskek** yn Etruri yn Itali gres &ndash; kepar ha Toskani arnowydh &ndash; a'n 8ves kansblydhen kyns OK bys yn 2sa kansblydhen an Oes Kemmyn. An yeth ma yw aswonnys der vagas a skrifow, liesweyth a veyn, hag a bes hwath. Naw anedha yw hir lowr. Hepken an yeth kewsys yn Lemnos kyns trygh an Rekys yw kar diblans a Etruskek, mes yma hevelepterow ynter Etruskek ha nebes yethow Anatoli ha Soumer. Nyns yw yethonydhyon unnver o Etruskek yeth Eyndo-Europek po nag o.

An lytherennek Etruskek yw pennfenten poesek rag agan huni Latin.

__NOTOC__
## Nebes geryow Etruskek aswonnys

### Rag-henwyn

* benow : Ram(a)*th*a; Tana*ch*illa; Velia; Lar*th*ia ;
* gorow : Lar*th* ; Se*th*(re) (= Setrius) ; Aruns ; Vel.

### Niverow

An hwegh kynsa niver :
# *th*u
# zal            
# ci              
# hu*th*            
# ma*ch*
# sa
# zes*th*s 
# ces*th*s 
# nus*th*s  

### Henwyn dywow

Yn mysk henwyn an dhywow Etruskek, yma: *Tarchonte/Tagete* (=Teshub), *Turan* (dywes an nev, =Gwener), *Laran* (dyw an glaw, =Meurth), *Fufluns* (dyw an howl), ha *Thesan* (dywes an golow, =Aurora).
Tewdar

**Tewdar** po **Teudar** (a-dro dhe 520 &ndash; a-dro dhe 580) o maghtern bretonek ha pennsevik kernewek y'n Oesow Kres a-varr. 

Yn lyenn Kernewek, ev yw turant ha pagan a bersekutya an sens kristyon a'n oes na. Rag ensampel, yn *[[Bywnans Meryasek]]*, y lys usi yn Menek, ha chassya Meryasek a-dhiworth Kernow a wra ev. Tormentorys pals yw arvethesigyon Tewdar y'n hwedhel ma, ha Mahomm ev a wordh. Yn *[[Bewnans Ke|Bywnans Ke]]*, Tewdar a appos fydh Ke ow skornya dyskas an Trynses ha'n dineythyans gwyrgh. 

War-lergh David Nash Ford,https://web.archive.org/web/20211115125225/http://www.earlybritishkingdoms.com/bios/tewdwmph.html tas Tewdar o Hoel Veur, noy an myghtern Arthur. Tewdar o divroys a'y wlaskor Kernow Vyghan yn Breten Vyghan gans Macliau, myghtern Venetens, hag ena selya y vyghternses yn Pennwydh ha Kerrier. Yn 577, Tewdar a fethas Macliau mes gasa y vreur Weroc war dron Venetens.

Furv Latin y hanow a via nepprys *Teutharius*, nepprys *Theodoricus*. An Frankyon a's galwa *Thierry*, ha'n Gembroyon *Tewdr*.

## Kampoellans
* Early British Kingdoms: Tewdwr Mawr, King of Brittany & Penwith (yn Sowsnek)
Edhen

**Edhen** (liesplek **ydhyn**) yw esel unn ugh-urdh a enyvales (Lat. *Aves*), pub huni gans diw esker, pluv, lithyow yn-rag ow kul eskelli, eskern kew, ha gallos dedhwi.

Yma 10,912 eghen vyw ha 160 eghen dhifeudhys y'n bys ma; ytho, ydhyn yw an liesekka klas a viles gans mell keyn war dir. Yma nebes ydhyn ow tybri sugen bleujyow, plansow, has, hwesker, logos, puskes, karyn, po ken ydhyn. Difun dydhweyth a vydh moyha ydhyn, mes re anedha a vydh difun nosweyth po mo. Lies edhen a vyaj yn pell (po divroa) may hallens skeusi rag kewer yeyn.
Yn mysk gnasow kemmyn ydhyn yma gelvin askornek heb dens, dedhwi oyow krogenek, ha korf eskern skav mes kres. An vrassa rann anedha a yll neyja y'n ayr, mes niver a eghennow (yn arbennik war enesow) re gollas an gallos ma: r.e. pennow-gwynn, strusyow hag kiwis.

Sur yth hevel y'n eur ma ydhyn dhe esplegya diworth arghpedrevanes, h.y. diworth an bagas *Maniraptora* a'n is-urdh *Theropoda*. Ydhyn ytho yw rann a'n klas *Reptilia* (kramviles), ha'ga nessa kerens y'n klas na yw krokodiles. Yma ydhyn, kramviles erell, ha bronnviles ow furvya an *Amniota*, enyvales gans mell keyn a omgerdhas rag triga war dir.

## Teyluyow
*herwydh an Unyans Ydhyniethel Keswlasek (IOC)*
*(An niveryow a gomprehend eghennow yw difeudhys.)*

### Eghennow ydhyn mayth usi erthyglow y'ga hever
* Golvan
* Palores
* Treron sieboldii
* Rudhek
* Tinwynn
* Papynjay sisserow

## Devynnow
Derow

**Derow** (unnplek **derwen**, Lat. *Quercus petraea*) yw eghen a wydhen, yn genas Quercus, ow triga yn Europa hag Anatoli. 

*Kathik* yw aga bleujyow ha *Mes* yw aga froeth. Prenn an derow yw kales; y tevnydhyr rag gwruthyl mebyl, leuryow, balyers h.e.

Hanow an Dherwydhyon yw devedhys martesen a'n gwydh ma. I a omdhiskwa yn mythologieth keltek ha henhwedhlow arnowydh, rag ensampel yn Neo-Paganieth ha lyver Robert Graves. Krevder ha perthyans a arwoedhyons i. Derow yw an gwydh kenedhlek a Gembra ha Kernow.
China

**China** (Chinek: 中国 *Zhōngguó,* hag a styr 'gwlas kres') yw gwlaskor yn Howldrehevel Asi. Hemm yw onan a gottha ha posekka hwarheansow an bys ma. Yma China diberthys yn diw repoblek arnowyth: Repoblek Gwerin China, ha Repoblek China (yn enys Taywan). Hong Kong ha Makao a'n jeves studh arbennik. Yma a-dro dhe 1,329,000,000 a dus ow triga yn China. Shanghai yw an vrassa cita. Beijing yw penncita Repoblek Gwerin China, ha Taypey yw penncita Repoblek China.

## Vrassa citys yn China
* Shanghai
* Beijing
* Guangzhou
* Shenzhen
* Tianjin
* Chongqing
* Nanjing
* Hong Kong
* Wuhan
* Dongguan
Calans Wordhen

Tus yn Wordhon a dhevnyth an calans gregorek (gans henwyn an mysyow ha dedhyow yn Ywerdhonek, certan). Bytegens, an sesons a dhallath an 1 a vys Whevrer (*Lá Fhéile Bríd* po Calan Whevrer), an 1 a vys Me (*Lá Fhéile Bealtaine* po Calan Me), an 1 a vys Est (*Lá Fhéile Lúnasa*), ha'n 1 a vys Du (*Lá Fhéile Samhna* po Calan Gwaf), dell wrussons yn powyow Keltek erell.

;Henwyn an mysyow yn Ywerdhonek
:mys Genver - Eanáir
:mys Whevrer - Feabhra
:mys Merth - Márta
:mys Ebrel - Aibreán
:mys Me - Bealtaine
:mys Metheven - Meitheamh
:mys Gortheren - Iúil
:mys Est - Lúnasa
:mys Gwyngala - Meán Fómhair
:mys Hedra - Deireadh Fómhair
:mys Du - Mí na Samhna
:mys Kevardhu - Mí na Nollag'
Chinek

**Chinek** (汉语/漢語 *Hànyǔ*, 华语/華語 *Huáyǔ* po 中文 *Zhōngwén*) yw yeth a China, kewsys gen 1.1 bilvil a dus.

## Yethow chinek
* Mandarin - 850 milvil
* Wu - 90 milvil
* Cantonek - 80 milvil
* Min - 50 milvil
* Xiang - 35 milvil
* Hakka - 35 milvil
* Gan - 20 milvil


File:New-Map-Sinophone World.PNG|Desedhans Chinegoryon
File:Shodo.jpg|Lytherednek chinek
File:Map of sinitic languages-en.svg|Mappa yethow chinek
Galithi

**Galithi, Galisi** po **Galisa** (henwys ***Galiza*** po ***Galicia*** y'n taves teythyek) yw kemmynieth omrewl yn north-west Spayn. An keynvor Iwerydh usi dhe North ha West an pow; y'n Est yma Asturya ha Leon (rann a gemmynieth Kastil ha Leon) yn Spayn; ha dhe'n Soth yma Portyngal.

Galijek, yeth teythyek Galisi, yw pur ogas ha Portyngalek. Trigoryon hen an pow, an *Gallaeci* a via Keltyon war-lergh re awtoritaow, hag yth esa trevesigeth Predennek a-dhia an 6ves kansblydhen bys dhe'n 9ves a-dro dhe Santa Maria de Bretoña (h.y. *Sen [[Maria]] a [[Breten|Vreten]]*). Yn blydhynyow diwedhes, yma bolonjedh ow tevi dhe greatya kesunyansow gans an powyow Keltek.

Sen Jago, ha Lugo le pergherinses a vri goth, yw pennsita an gemmynieth. Vigo, A Coruña, ha Ferrol yw teyr sita arall a boes y'n bro (ha pub huni anedha brassa es an bennsita).

An hanow *Galiza* (po 'Galisa' yn furv kernewekhes) yw kottha ages *Galicia*, ha trovys yn hen dekstow Galijek-Portyngalek. Ytho yth ompreder kenedhlogydhyon alijek y vos an furv unnik ewn. War-lergh governans Galisi, yma dhe'n dhew hanow (*Galiza* ha *Galicia*) studh soedhogel.
Kemmynieth Omrewlys Bask

Kemmynieth omrewlys yn Spayn yw **Kemmynieth Omrewlys Bask**, ow komprehendya tri a seyth ranndir a Bow Bask hengovek. An yethow soedhogel yw Spaynek ha Baskek. Yn-mysk trevow an gemmynieth usi Bilbao, Gernika, Vitoria-Gasteiz, ha San Sebastián-Donostia.
Enyval

**Enyvales** po **miles** yw eseli an wlaskor vywoniethek *Animalia*. Y fywons i y'n mor ha'n nor; lies eghenn a yll nija y'n ayr ynwedh. Lies kell a'n jeves, ha galloes gwaya ha gorthybi dhe'n kyrghynnedh. I a dyber kreatoryon byw erell (enyvales, plansow, korrbryves, h.e.). War-lergh savonow bywonieth, tus a wra rann a'n wlaskor *Animalia* (h.y. y'n urdh *Primates* a'n *Mammalia*, po bronnviles).

Ottomma rol a asrannow meur ha *phyla* y'n wlaskor na (yn lytherennow **hardh** y skrifir henwyn an naw brassa *phyla*). Nyns usi an rol ma ow tiskwedhes asrannow le ages *phylum* saw yn *Chordata* (agan *phylum* nyni).

* **Porifera** (spongow)
* Eumetazoa
** Placozoa
** Ctenophora 
** **Cnidaria** (morgowles, h.e.)
** Placozoa
** is-wlaskor Bilateria
*** Acoelomorpha
*** ugh-*phylum* Deuterostomes
**** Chaetognatha
**** **Chordata**
***** Cephalochordata (gywigow)
***** Chraniata
****** Myxini 
****** Vertebrata (enyvales gans mell keyn)
******* Cephalaspidomorphi (mornadrys)
******* Gnathostomata (enyvales gans challys)
******** Chondrichthyes (puskes migornek)
******** Teleostomi (puskes askornek)
******** Tetrapoda (enyvales gans peswar lith)
********* Amniotes
********** Synapsida (bronnviles oll)
********** Sauropsida (pedrevanes, kroenogow ervys, serf, arghpedrevanes, hag ydhyn)
********* Amphibia (kronoges, pedresyf, h.e.)
***** Urochordata 
**** **Echinodermata** (pympbysyes, h.e.)
**** Hemichordata (pryv mes)
*** Orthonectida
*** Rhombozoa
*** Myxozoa
*** Protostomes
**** ugh-*phylum* Ecdysozoa
***** **Arthropoda** (an brassa *phylum* a enyvales): hwesker, kevnis, *crustacea*
***** Kinorhynca
***** Loricifera
***** **[[Nematod|Nematoda]]** (an nessa brassa *phylum* a enyvales): pryv rownd
***** Nematomorpha
***** Onychophora
***** Priapulida
***** Tardigrada
**** ugh-*phylum* Platyzoa 
***** Acanthocephala
***** Cycliophora
***** Gastrotricha
***** Gnathostomulida
***** Micrognathozoa
***** **Platyhelminthes** (pryv blatt)
***** Rotifera
**** ugh-*phylum* Lophotrochozoa
***** **Annelida** (pryv nor, geles)
***** Brachiopoda
***** Ectoprocta
***** Entoprocta
***** '''Mollusca''' (Kregynnegyon kepar ha melhwes, ester, stifogow, h.e.)
***** Nemertea
***** Phoronida
***** Sipuncula

## Niver a eghennow bew
Enyvales a yll bos rannys yntra dew vagas efan: mellkeynoges (enyvales gans mellkeyn) ha divellkeynoges (enevales heb mellkeyn). Divellkeynoges yw an brassa bagas a enyvales hag yma'n niver brassa a eghennow deskrifys y'n isbagas hwesker.
Jamys VII ha II

**Jamys Stuart** (1633–1701) a reynya avel an myghtern Jamys VII a Alban, I a Bow Sows hag yn titel a Wordhon ha Pow Frynk a-dhia 1685. A-dro dhe 1668 y teuth ev ha bos katholik, dell wrug y vroder Charlys II yn eur y vernans. Ev o Dug Evrek kyns sywya y vroder avel maghtern. An Senedh a'n chassyas dhiworth Breten Veur yn 1688 wosa dineythyans y vab, James Francis Edward Stuart, ha Wella a Oranje a gemmeris y le. Luyow Jamys ha Wella a omladhas bresel yn Wordhon 1689-1690, mes Jamys a veu chassys yn-mes arta. Dhe Bow Frynk yth eth ev. An re a'n skoedhya ev ha'y eryon yw henwys an Jakobitydhyon.
Myghternedh Pow Sows

Athelstan a Wessex a unyas wostalleth Pow Sows avel rywvaneth unnik. Wosa Reyth Unyans 1707, an rywvaneth ma a veu junyas gans huni Alban rag furvya an Rywvaneth Unys a Vreten Veur. A-dhia an termyn na, Pow Sows yw onan a beswar pow an RU, warbarth gans Alban, Kembra, Wordhon Gledh (ha Kernow war-lergh nebes tybyansow).

## Sowson (Chi Wessex)

* Ælfred Veur (Alfred) (871–899)
* Éadweard Hen (Edward) (899–924)
* Æþelstán (Athelstan) (924–939)
* Éadmund I (Edmund) (939–946)
* Éadred (Edred) (946–955)
* Éadwig (Edwy) (955–959)
* Éadgár (Edgar) (959–975)
* Éadweard the Martyr (975–978)
* Æþelred II (978–1013)

## Danyon

* Svend Tjugeskæg (Sweyn Forkbeard)

## Sowson (arta)

* Æðelred II (arta) 1014–1016
* Éadmund II "Ironside" 1016

## Danyon (arta)

* Knut Veur (Canute) (1016–1035) 
* Harald Harefot (1035–1040)
* Harðeknut (Harthacanute) (1040–1042)

## Sowson

* Éadweard the Confessor (1042–1066)
* Harold Godwinson (1066)
* Éadgar Æþeling, na gavas vydh kurun (1066)

## Myghternedh normanek

* Guillaume I (Wella an Trygher) (1066–1087)
* Guillaume II (Wella Rudh) (1087–1100)
* Henri I (1100–1135)
* Estienne (1135–1154)

## Chi Anjou po Plantagenêt

* Henri II (1154–1189) 
* Richart I (1189–1199)
* Jehan (1199–1216)
* Henri III (1216–1272)
* Edouart I (1272–1307)
* Edouart II (1307–1327)
* Edouart III (1327–1377)
* Richart II (1377–1399)

### Chi Lancaster

* Henry IV (1399–1413)
* Henry V (1413–1422)
* Henry VI (1422–1461 ha 1470–1471)

### Chi Evrek

* Edward IV (1461–1470 ha 1471–1483)
* Edward V, na gavas vydh kurun (1483)
* Hykka III (1483–1485)

## Chi Tudur

* Henry VII (1485–1509)
* Henry VIII (1509–1547)
* Edward VI (1547–1553)
* Maria I (1553–1558)
* Elisabeth I (1558–1603)

## Chi Stuart

* Jamys I, (1603–1625), kyns henna an myghtern Jamys VI a Alban
* Charlys I (1625–1649), myghtern a Alban


**Interregnum**
Nyns esa myghtern ow reyna yntra ladh Charlys I yn 1649 ha dehwel an rywvaneth yn 1660. Oliver Cromwell ha'y vab Richard a reynya avel "Arlydhi Dhifresor", mes sort dihaval a studh o henna.


* Charlys II (1660–1685), y'n keth termyn Myghtern Alban
* Jamys II (1685–1688), y'n keth termyn Myghtern Jamys VII Alban. Wosa 1688, Jamys II, y eryon ha skoedhyoryon a besya owth omladh a-barth an gurun: ynsi o an Jakobitydhyon
* Wella III (1689–1702) ha Maria II (1689–1694), y'n keth termyn Myghtern ha Myghternes Alban
* Anna (1702–1707), y'n keth termyn Myghternes Alban, ena Myghternes Breten Veur a-dhia 1707 bys termyn hy mernans yn 1714

Wosa 1707, nyns yw ewn an termow "myghtern Pow Sows" ha "myghternes Pow Sows". Yma rol a dhiwettha myghternedh war an rol myghternedh an Rywvaneth Unys.
Gerens vab Erbin

:*Rag myghtern [[Dewnens]] a'n [[8ves kansblydhen]], gwelewgh [[Gerens a Dhewnens]].*

**Gerens vab Erbin** (6ves kansblydhen, Kembrek: **Geraint ab Erbin**) yw person yn istori gembrek ha henhwedhlow a-dro dhe'n myghtern Arthur. Myghtern Dewnens ha Kernow o ev, ha breseler brav. Martesen y fywa ev yn termyn Arthur, mes nebes skoloryon na grys ev dhe byw byth. 

Y'n hwedhel Kembrek *Gereint ac Enid* yth omdhiskwa ev, hag ena yma dhodho gnasow Erec, dhiworth *Erec et Enide* gans Chrétien de Troyes. War-lergh moyha skoloryon, an hwedhel kembrek yw devedhys dhiworth huni Chrétien; mes erell a grys aga bos aga dew dhiworth pennfeynten arall gellys.

Tas Gerens yw Erbin, ha war-lergh *Culhwch ac Olwen* yma dhodho breder gelwys Ermind ha Dywel.

Yn *[[Y Gododdin]]* ynwedh, yma Gerens owth omladh *rac Deheu* (rag an Deghow, h.y. Dewnens ha Kernow). 

Onan a dri vyajoryon an mor diworth Ynys Breten yw ev yn *Trioedd Ynys Prydein*.

Yma kan yn Lyver Du Karvyrdhin ha Lyver Rudh Hergest ow kevi den gelwys Gerens a verwis orth Kas Llongborth. Nyns yw sertan, byttegyns, yw an den ma Gerens vab Erbin po Gerens a Dhewnens (hag a veu marow owth omladh dhe Ine a Wessex).
Bronnvil

**Bronnviles** yw eseli a *Mammalia*, unn klas a enyvales ow triga a-dreus an bys. Aga gnasow a rowedh yw: tethow (ha'n re a vronnviles benow ow kul leth rag bronna aga askorr); blew; ha goes toemm. An ympynnyon a rewl kylghya an goes der unn golonn a peswar chambour.

An klas *Mammalia* a gomprehend nebes 5500 eghenn rennys yn 152 deylu ha bys 46 urdh, mes an niver ma a vydh dihaval herwydh an dowlenn a glasyans devnydhys.

## Klasyans
*Mammalia*
* *[[Untollek|Prototheria]]* (monotremata po untollogyon): an re ma yw bronnviles ow tedhwi
* *Theria*: bronnviles ow tineythi babanes byw
** *Marsupialia* (porsogyon)
*** *Australidelphia* (an re a Ostrali)
*** *Ameridelphia*: (an re a Amerika)
** *Placentalia*
*** *[[Xenarthra]]*: (arvegynnow, h.e.)
*** *Epitheria*: epitheres
**** *Anagalida*: skovarnogyon, logos, hwistlow, h.e.
**** *Ferae*: kathes, bleydh, orses, morvughes, pangolines, h.e.
**** *Lipotyphla* (bronnviles ow tybri hwesker)
**** *Archonta*: eskelli-kroghen, simes ha tus, kolougos
**** *Ungulata*
***** *Tubulidentata*: porghell dor
***** *Eparctocyona*: morviles, hoghes, deves ha bughes, kowrvergh, h.e.
***** *Meridiungulata*: ungulata a Amerika Dheghow
***** *Altungulata*: olifanses, mergh, troengornviles, h.e.
Margh

**Margh** (*Equus caballus*) yw bronnvil veur lowr ow perghenni dhe onan a seyth eghenn an *genus Equus*. Yma dhedha karnow yn-dann aga threys ha mongow orth aga honnaow. Margh tevesik a boes a-dro dhe 650 kg.

A-dhia dhiw vil vlydhen kyns an OK, y hwra tus devnydh a vergh rag doen traow, marghogeth, ha gweytha yn ken fordhow. Bys y'n 20ves kansblydhen, mergh o poesek yn breselyow ynwedh, hag kreslu gustel a varghok hwath. Yn resys ha sportys erell yma mergh pur gemmyn hedhyw.

Y helwir mergh benow **kasegi**, ha mergh yowynk **leughi**. Leugh a dh ha bos tevesik orth 3 bloedh. Yma mergh ow triga yn gwelstiryow. Dell vydh usys, yma y'ga greow unn margh kellek ha 'harem' a unn bys deg kasek, warbarth gans leughi an kasegi. Oes a 20 po 30 bloedh a dhrehedh mergh yn fenowgh. I a dheber gwels ha greun (r.e. kergh, heydh, ha nepprys ys eynek). Gryghias a wrons i.

## Mergh yn lyenn ha mythologieth
Yn lyenn keltek hag Eyndo-Europek, yma kevrenn grev lowr yntra mergh ha myghternses.¹ Yn *Táin Bó Cuailgne*, Macha a ros hy hanow dhe Emain Mhacha (pennsita a Ulster koth) ow tineythi gevellow wosa gwaynya res yn erbynn kasek. Yn *Pedeir Keinc y Mabinogi*, Pryderi yw gevell dineythys yn marghti unn gasek gevrinek; ha Pwyll Pennsevik Dyfed a vetyas y bennseviges Rhiannon ha hi ow marghogeth yn farthus der an koes. (Ford 1977:4-11)

Y'n Ordinale, pan hanow Adam an enyvales oll, yn-medh ev yn kever an margh:

*Ha margh yw best hep parow*
&nbsp;&nbsp;&nbsp;*the vap den rag ymweres.*


Margh yw hanow an myghtern a Gernow yn termyn Trystan hag Isolt. (Byttegyns, an hanow ma yw devedhys dhiworth huni Latin, *Marcus* – dre wall y tallathas an gevrenn ynter y hanow ha mergh.)

## Kampoellansow
# Patrick K Ford. 1997. *The Mabinogi and other Medieval Welsh Tales.* University of California Press, Berkeley.
Is-Almaynek

Yeth Germanek, po bagas yethow, kewsys yn kledhbarth Almayn, Iseldiryow ha Pow Belg yw **Is-Almaynek** (y'n yeth hy honan, ***Plattdüütsch*** po ***Nedderdüütsch***). Taves ranndiryel yn Iseldiryow yw hi. Iseldiryek, Afrikaans ha Limbourgek yw yn Is-Almaynek.

## Yethow ha rannyethow

* **Is-Sowsnek**
** Is-Sowsnek North (Hamburg ha Schleswig-Holstein, Almayn)
** Estfalek (Hannover, Almayn)
** Westfalek (Almayn)
** Kollumerlandek (Iseldiryow)
** Gronings (Iseldiryow)
** Stellingwerfs (Iseldiryow)
** Drents (Iseldiryow)
** Twents (Iseldiryow)
** Gelders-Overijssels (Iseldiryow)
** Veluws (Iseldiryow)
* **Is-Almaynek Est**
** Meklenbourgek-Pomeranek (Almayn)
** Pomeranek Est (Poloni ha Brasil)
** Brandenbourgek (Almayn)
** Prousek Isel (Poloni, Russi, Lithywani, Kanada, Paraguay)
* **Is-Frankonek** (Iseldiryek, Afrikaans, Limbourgek, po erell)

## Fonologieth

## Gramasek

## Lynkow
Lowlands-L (yn Neddersassisch)
Limbourgek

Taves ranndiryel kewsys yn Iseldiryow yw **Limbourgek**.

## Kevrennow a-ves
* Lowlands-L Anniversary Celebration
* [Limburg (Netherlands) - AbsoluteAstronomy.com](http://www.absoluteastronomy.com/topics/Limburg_(Netherlands)#encyclopedia)
Keynskrif an Chartour

**Keynskrif an Chartour** yw bardhonek Kernewek a 41 linenn, kevys gans Henry Jenner y'n Gwithti Predennek yn 1877. An bardhonek a veu skrifys orth keyn unn chartour (*Add. Charter 19,491*) warnodho an dydhyans 1340. Ytho, an keynskrif y honan a veu gwruthys wosa henna &ndash; Jenner a brofyas dydhyans a-dro dhe 1400. 

Leveryas an bardhonek a soen demmedhyans yntra dew berson &ndash; dhe'n den ev a brays gnasow an venyn (*"Nag eus hy far/ a barth ma dhe bons [[Tamar]]"*), ha dhe'n venyn ev a gusul lelduri (*"Mar a'n keffydh yn danjer/ synsa fast yndella"*).

Jenner a gavas an keynskrif hag ev ow hwilas geryow Kernewek war geynyow chartours yn kever Eglosstefan (yn konteth Powder ogas dhe Sen Ostell). Kynsa vershyon an gan ma a dhellos Jenner y'n *Athanaeum* yn 1877, ha Whitley Stokes a dhellos vershyon ewnhes y'n *Revue Celtique*.

Lauran Toorians a dhellos breus arnowydh yn kever an gan (*The Middle Cornish Charter Endorsement &ndash; The Making of a Marriage in Medieval Cornwall*, Innsbruck, 1991; ISBN 3-85124-622-5) hag ynno treylyans Sowsnek ha kampoellow a-gritik. Yn 1994, Ray Edwards a wrug dyllans an tekst hengovek warbarth gans treuslytherennans Kernewek Kemmyn.

## Pennfenten
* Henry Jenner. 1904. *[[Handbook of the Cornish Language]]*, David Nutt, Loundres.

## Tekst kowal
* An tekst orth wikisource
Elisabeth I a Bow Sows

**Elisabeth I<sup>a</sup>** o Myghternes a Bow Sows (hag yn titel a Wordhon ha Pow Frynk ynwedh) a-dhia 1558 bys termyn hy mernans yn 1603. Genys yn 1533, myrgh Henry VIII a Bow Sows hag Ann Boleyn o hi; mes wosa dibennans hy mamm, y tiskleryas hy bos bastardh. 

Reyn Elisabeth yw kevys hwath rag splannder gonisogeth sowsnek an oes na.
An skriforyon William Shakespeare, Ben Johnson ha Christopher Marlowe a lavurya y'n termyn na; Francis Drake a worhemmynna morlu Pow Sows; ha Walter Raleigh ha Humphrey Gilbert a dhallathas trevesigethow yn Amerika.

Ny dhemmedhis Elisabeth bythkweth – rag henna yth aswonni hi avel an 'Vyghternes Wyrgh'. Hy henderow, Jamys Stuart a Alban, a gemmeras an gurun war hy lergh.
1921

1918 - 1919 - 1920 - 1921 - 1922 - 1923 - 1924


**1921** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* 13ves a vis Meurth: Ansergogeth a Vongoli

## Dineythyansow
* 16ves a vis Ebryl: Peter Ustinov
* 21ns a vis Me: Andrei Sakharov
* 8ves a vis Gwynngala: Harry Secombe

## Mernansow
* 27ns a vis Gwynngala: Engelbert Humperdinck, komposydh almaynek
* 28ns a vis Du: 'Abdu'l-Bahá
* 16ves a vis Kevardhu: Camille Saint-Saëns
1972

1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975


**1972** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* 30 Genver: Ladhva a Ger Dherow

## Dineythyansow
* 29 Meurth: Priti Patel
* 23 Metheven: Zinédine Zidane
* 20 Gortheren: Derek Thomas
* 30 Est: Cameron Diaz
* 10 Hedra: Nicky Morgan
* 17 Hedra: Eminem
* 20 Hedra: Brian Schatz
* 24 Hedra: Jeremy Wright
* 4 Du: Luis Figo

## Mernansow
* 28 Me: Edward VIII a Bow Sows
* 28 Kevardhu: Harry Truman
1949

1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952


**1949** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* Mis Ebryl: fundyans a Repoblek Wordhon

## Dineythyansow
* 26 Me: Jeremy Corbyn
* 22 Metheven: Elizabeth Warren
* 10 Gwynngala: Stephanie Tubbs Jones
* 10 Kevardhu: David Perdue

## Dineythyansow
* 7ves a vis Est: Walid Jumblatt
* 23ns a vis Gwynngala: Bruce Springsteen
* 8ves a vis Hedra: Sigourney Weaver
* 21ns a vis Hedra: Binyamin Netanyahu

## Mernansow
* 12ves a vis Gortheren: Douglas Hyde (Dubhghlas de hÍde), lywydh Repoblek Wordhon
Edward VI a Bow Sows

**Edward VI<sup>ves</sup>** o Myghtern Pow Sows (hag yn titel huni Wordhon ha Pow Frynk ynwedh) a-dhia 1547 bys termyn hy mernans yn 1553. Ev o mab Henry VIII ha'y drysa myghternes, Jane Seymour. Pan esa y oes 9 bloedh, Henry a veu marow hag Edward eth ha bos myghtern a'y wosa. Edward Seymour, Dug Gwlas an Hav (ewnter an myghtern), a wovernya an wlaskor yn le Edward a 1547–1549. Wosa henna, John Dudley, Dug Northumberland a gemmeris an galloes na. Reyn Dudley (1549–1553) a grevhas gnas Protestant a Eglos Pow Sows – kyns henna, an eglos na o "eglos katholik heb an Pab". 

Maw skiensek o Edward, mes klav yn fenowgh. Y halla ev kewsel Sowsnek, Latin, Frynkek ha Greka. Y fu ev marow hag ev 15 bloedh. Wosa henna, yth esa an gurun dh'y hwor gatholik Maria.
Margh Kynver

**Margh** (Latin *Marcus Cunomorus*, Bretonek *Roue Marc'h*, Kembrek *Cynfawr*) o Myghtern Kernow y'n 6ves kansblydhen a-varr. War-lergh an henhwedhlow, kenderow dhe Arthur ha tas po ewnter dhe Drystan o ev. Yma men bedh kevys ogas ha Fowydh ow tustunia bos Trystan (DRVSTANVS) esel a deylu Margh (CVNOMORI).

Y'n henhwedhel geryes da yn kever Trystan hag Isolt, Margh a dhannvonas Trystan dhe Wordhon doen Isolt tre rag demmedhi dhodho (h.y. dhe Vargh). Mes Trystan hag Isolt a gara y gila orth an vyaj, ha res o dhedha gasa Kernow ha mos dhe Vreten Vyghan, yn le may's kavas Margh.

Yn Kernewek, hanow Margh Kynver yw keth ha huni an margh (*Equus caballus*). Mes  yw an sywyans naturel a hanow Latin  y'n yethow Predennek; ytho, nyns eus styryans arbennik dhe'n gevrenn ma.
1905

1902 - 1903 - 1904 - 1905 - 1906 - 1907 - 1908


**1905** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* Diwedha an Bresel Rusek ha Japonek

## Dineythyansow
* 16 Me: Henry Fonda
* 18 Gwynngala: Greta Garbo

## Mernansow
* 24ns a vis Meurth: Jules Verne
1945

1942 - 1943 - 1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948


**1945** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow
* Diwedha Nessa Bresel an Bys
* An Unyans Socyal Kristyon yw formys yn Bavaria

## Dineythyansow
* 6 Hwevrer: Bob Marley
* 30 Meurth: Eric Clapton
* 17 Metheven: Eddy Merckx
* 1 Gwynngala: Margaret Ewing

## Mernansow
* 17 Genver: Raoul Wallenberg
* 30ns a vis Ebryl: Adolf Hitler
1918

1915 - 1916 - 1917 - 1918 - 1919 - 1920 - 1921


**1918** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* anserghogeth Poloni ha powyow erell

## Dineythyansow
* 26ns a vis Genver: Nicolae Ceauşescu
* 25ns a vis Ebryl: Ella Fitzgerald
* 11ves a vis Kevardhu: Aleksandr Solzhenitsyn

## Mernansow
* 6ves a vis Hwevrer: Gustav Klimt
* 25ns a vis Meurth: Claude Debussy, komposydh frynkek
1977

1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980


**1977** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 13 Genver: Orlando Bloom
* 18 Metheven: Kaja Kallas
* 1 Gortheren: Liv Tyler
* 17 Est: Thierry Henry
* 21 Kevardhu: Emmanuel Macron

## Mernansow
* 17 Genver: Anthony Eden
* 16 Est: Elvis Presley (42)
* 25 Kevardhu: Charlie Chaplin (88)
1976

1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979


**1976** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 24 Gortheren: Rashida Tlaib
* 22 Gwynngala: Ronaldo
* 6 Du: Steve Gilbert
* 20 Kevardhu: Wendy Chamberlain

## Mernansow
* 8 Genver: Zhou Enlai, pennmynyster Repoblek Werin China
* 12 Genver: Agatha Christie
* 9 Gwynngala: Mao Zedong
1975

1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978


**1975** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 22 Hwevrer: Drew Barrymore
* 14 Meurth: Rushanara Ali
* 10 Gortheren: Stefán Karl Stefánsson
* 30 Kevardhu: Tiger Woods

## Mernansow
* 9 Est: Dmitri Shostakovich, komposydh russek
* 29 Est: Eamon de Valera
* 16 Du: Mary Eve Mills
* 20 Du: Francisco Franco
1974

1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977


**1974** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 16 Genver: Kate Moss
* 13 Hwevrer: Robbie Williams
* 15 Meurth: Vaughan Gething
* 9 Gortheren: Siân Berry
* 17 Est: Shahab Hosseini
* 15 Du: Ingrida Šimonytė

## Mernansow
*

## Devynnow
1973

1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976


**1973** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 16 Hwevrer: Cathy Freeman
* 3 Meurth: Xavier Bettel
* 6 Hedra: Ioan Gruffudd
* 9 Kevardhu: Stacey Abrams

## Mernansow
* 22 Genver: Lyndon Johnson, lwywdh Statys Unys
* 8 Ebryl: Pablo Picasso
* 2 Gwynngala: J.R.R. Tolkien
* 11 Gwynngala: Salvador Allende, lywydh Chile
* 23 Gwynngala: Pablo Neruda
* 1 Kevardhu: David Ben-Gurion, pennmynyster Israel
1971

1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974


**1971** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 31 Meurth: Ewan McGregor
* 28 Me: Marco Rubio
* 23 Est: Gretchen Witmer
* 28 Gwynngala: George Eustice
* 16 Hedra: Jonathan Bartley

## Mernansow
* 3 Gortheren: Jim Morrison
* 6 Gortheren: Louis Armstrong
* 11 Gwynngala: Nikita Krushchev
Kostentin Kernow

**Kostentin Kernow** (Kembrek: *Custennin Corneu*, Latin: *Constantinus*) o myghtern Kernow a'n 6ves kansblydhen, keredhys gans Gweltas rag y dhrokter. Y helwi ev Kostentin Sans wosa Petrek dh'y dreylya tro ha Kristoneth yn 586. Y hasas Kostentin (po person arall a'n keth hanow hag oes) rag pregowtha dhe'n Fightyon; mertherys y feu yn 598 yn Alban.

Kostentin Kernow a ros y hanow dhe Lanngostentin.

Syrr Kostentin, a omdhiskwa yn henhwedhlow an myghtern Arthur, yw grondys y'n keth person, dell hevel.
1978

1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981


**1978** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* 16 Hedra: Karol Wojtyła yw dewisys Pab (Jowann Pawl II) wosa mernans Jowann Pawl I
* 3ª Du: Dominika a waynyas anserghogeth diworth an RU

## Dineythyansow
* 26 Ebrel: Munira Wilson
* 10 Gwynngala: Julia Goldsworthy

## Mernansow
* 6 Est: Pab Pawl VI
* 22 Est: Jomo Kenyatta, lywydh Kenya
* 28 Gwynngala: Pab Jowann Pawl I

## Demmedhyansow
*
1970

1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972 - 1973


**1970** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 22 Me: Naomi Campbell
* 29 Ebryl: Andre Agassi
* 19 Gortheren: Nicola Sturgeon
* 30 Gortheren: Christopher Nolan
* 8 Gwynngala: Sadiq Khan
* 27 Du: Kelly Loeffler

## Mernansow
* 2 Hwevrer: Bertrand Russell
* 21 Metheven: Sukarno, lwywdh Indonesi
* 18 Gwynngala: Jimi Hendrix
* 4 Hedra: Janis Joplin
* 9 Du: Charles de Gaulle, lywydh Pow Frynk
1969

1966 - 1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971 - 1972


**1969** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 22 Meurth: Robert Halfon
* 1 Me: Mary Lou McDonald
* 23 Gortheren: Raphael Warnock
* 15 Est: John Fetterman
* 25 Gwynngala: Catherine Zeta-Jones
* 3 Du: Dawn Butler
* 5 Kevardhu: Sajid Javid
* 28 Kevardhu: Linus Torvalds

## Mernansow
* 11 Meurth: John Wyndham
* 28 Meurth: Dwight Eisenhower, lywydh Statys Unys
* 22 Metheven: Judy Garland
* 2 Gwynngala: Ho Chi Minh
* 21 Hedra: Jack Kerouac
1968

1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969 - 1970 - 1971


**1968** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 28 Genver: Sarah McLachlan
* 5 Meurth: Theresa Villiers
* 29 Meurth: Lucy Lawless ("Xena")
* 30 Meurth: Céline Dion
* 07 Me: Traci Lords
* 27 Me: Jennifer Wexton
* 28 Me: Kylie Minogue
* 5 Est: Marine Le Pen
* 23 Gwynngala: Adam Price
* 25 Gwynngala: Will Smith

## Mernansow
* 27 Meurth: Yuri Gagarin
* 4 Ebryl: Martin Luther King Jr.
* 1 Metheven: Helen Keller
1967

1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969 - 1970


**1967** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* Fondyans Kesva an Taves Kernewek

## Dineythyansow
* 7 Genver: Nick Clegg
* 20 Hwevrer: Kurt Cobain
* 21 Gortheren: Mikheil Saakashvili
* 28 Hedra: Julia Roberts
* 9 Du: Wendy Morton
* 22 Du: Boris Becker

## Mernansow
* 9 Hedra: Che Guevara
* 17 Hedra: Puyi, an diwettha emperour China
1966

1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969


**1966** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 4 Metheven: Jane Hunt
* 30 Metheven: Mike Tyson
* 7 Est: Jimmy Wales
* 24 Hedra: Roman Abramovich
* 17 Du: Sophie Marceau

## Mernansow
* 1 Hwevrer: Buster Keaton
* 15 Kevardhu: Walt Disney
1963

1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966


**1963** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 3 Genver: Matthew Taylor
* 19 Genver: John Bercow
* 26 Ebryl: Jet Li
* 27 Meurth: Quentin Tarantino
* 21 Me: Molly Scott Cato
* 25 Metheven: George Michael
* 5 Gortheren: Yasmin Qureshi
* 18 Kevardhu: Brad Pitt

## Mernansow
* 3 Metheven: Pab Jowann XXII
* 11 Hedra: Edith Piaf
* 22 Du: Aldous Huxley
* 22 Du: John F. Kennedy, lywydh Statys Unys
1965

1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968


**1965** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 10 Metheven: Elizabeth Hurley
* 31 Gortheren: J.K. Rowling
* 21 Du: Björk

## Mernansow
* 4 Genver: T. S. Eliot (66)
* 24 Genver: Winston Churchill (90)
* 15 Hwevrer: Nat King Cole
* 21 Hwevrer: Malcolm X
* 23 Hwevrer: Stan Laurel (74)
* 29 Est: Le Corbusier
1964

1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967


**1964** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

## Hwarvedhyansow
* 21 Gwynngala: anserghogeth Malta

## Dineythyansow
* 7 Genver: Nicolas Cage
* 17 Genver: Michelle Obama
* 9 Meurth: Juliette Binoche
* 29 Meurth: Elle Macpherson
* 30 Meurth: Tracy Chapman
* 7 Ebryl: Russell Crowe
* 19 Metheven: Boris Johnson
* 21 Metheven: Tania Mathias
* 25 Est: Clive Myrie
* 2 Gwynngala: Keanu Reeves
* 20 Hedra: Kamala Harris
* 16 Du: Waheed Alli

## Mernansow
* 27 Me: Jawaharlal Nehru, pennmynyster Eynda
* 28 Gwynngala: Harpo Marx
* 20 Hedra: Herbert Hoover, lywydh Statys Unys
1962

1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965


**1962** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow
* 5 Gortheren: anserghogeth Aljeri

## Dineythyansow
* 17 Genver: Jim Carrey
* 11 Hwevrer: Sheryl Crow
* 3 Gortheren: Tom Cruise
* 31 Gortheren: Wesley Snipes
* 22 Kevardhu: Ralph Fiennes

## Mernansow
* 31 Me: Adolf Eichmann
* 5 Est: Marilyn Monroe
* 9 Est: Hermann Hesse
1961

1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963 - 1964


**1961** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* Fondyans Kesunyans Keltek

## Dineythyansow
* 3 Ebryl: Eddie Murphy
* 6 Me: George Clooney
* 14 Me: Ian Blackford
* 1 Gortheren: Diana, Prynses Kembra
* 1 Gortheren: Carl Lewis
* 31 Hedra: Peter Jackson

## Mernansow
* 9 Ebryl: Ahmet Zog, myghtern Albani
* 30 Me: Rafael Leónidas Trujillo, lywydh Repoblek Dominikanek
* 6 Metheven: Carl Jung
* 2 Gortheren: Ernest Hemingway
* 11 Hedra: Chico Marx
1960

1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962 - 1963


**1960** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 16 Est: anserghogeth Kyproes

## Dineythyansow
* 8 Hwevrel: Wera Hobhouse
* 10 Me: Bono
* 30 Ebrel: Geoffrey Cox
* 10 Est: Antonio Banderas
* 25 Est: Jonas Gahr Støre
* 9 Gwynngala: Hugh Grant
* 27 Du: Yulia Tymoshenko, pennmynyster Ukrayn
* 2 Kevardhu: Deb Haaland
* 9 Kevardhu: Caroline Lucas

## Mernansow
* 4 Genver: Albert Camus
* 30 Me: Boris Pasternak
* 6 Gortheren: Aneurin Bevan

## Devynnow
1959

1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962


**1959** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 9 Genver: Rigoberta Menchu
* 16 Genver: Sade
* 24 Genver: Nastassja Kinski
* 16 Hwevrer: John McEnroe
* 7 Metheven: Mike Pence
* 30 Metheven: Barbara Comstock
* 11 Gortheren: Suzanne Vega
* 13 Gwynngala: Ralph Northam
* 15 Hedra: Sarah Ferguson
* 25 Du: Charles Kennedy

## Mernansow
* 28 Me: Robert Morton Nance
* 15 Gortheren: Billie Holliday
1958

1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961


**1958** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 26 Hwevrel: Tim Kaine
* 24 Ebryl: Brian Paddick, Baron Paddick
* 29 Ebryl: Michelle Pfeiffer
* 16 Est: Madonna
* 29 Est: Michael Jackson
* 20 Hedra: Viggo Mortensen

## Mernansow
* 14 Gortheren: Faisal, myghtern Irak
* 9 Hedra: Pab Pius XII
1955

1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958


**1955** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
*An Parti Demokratek yw formys yn Lushaborg

## Dineythyansow
* 6 Genver: Rowan Atkinson
* 18 Genver: Kevin Costner
* 8 Hwevrer: John Grisham
* 1 Ebrel: Sal Brinton, Baroness Brinton
* 8 Metheven: Tim Berners-Lee
* 27 Metheven: Isabelle Adjani
* 14 Gwynngala: Pab Lew XIV
* 28 Hedra: Bill Gates
* 13 Du: Whoopi Goldberg

## Mernansow
* 11 Meurth: Alexander Fleming
* 18 Ebryl: Albert Einstein
1954

1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957


**1954** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 29 Genver: Oprah Winfrey
* 18 Hwevrer: John Travolta
* 23 Hwevrer: Viktor Yushchenko, lywydh Ukrayn
* 7 Ebryl: Jackie Chan
* 19 Gwynngala: Mark Drakeford

## Mernansow
* 3 Du: Henri Matisse
* 28 Du: Enrico Fermi
1953

1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955 - 1956


**1953** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 22 Genver: Jim Jarmusch
* 16 Meurth: Isabelle Huppert
* 16 Meurth: Richard Stallman
* 6 Me: Tony Blair, pennmynyster Rywvaneth Unys
* 16 Me: Pierce Brosnan
* 27 Gwynngala: Diane Abbott

## Mernansow
* 5 Meurth: Sergei Prokofiev, komposydh Rusek
* 5 Meurth: Joseph Stalin
* 9 Du: Dylan Thomas
1952

1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954 - 1955


**1952** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 11 Meurth: Douglas Adams
* 12 Ebrel: Francis Glebas
* 14 Me: David Byrne
* 6 Metheven: Marsha Blackburn
* 7 Metheven: Liam Neeson
* 7 Hedra: Vladimir Putin

## Mernansow
* 6 Hwevrer: Jori VI a'n Rywvaneth Unys
* 26 Gortheren: Eva Peron
1950

1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953


**1950** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* 28 Metheven: lu Korea Gledh a drygh Seoul, pennsita Korea

## Dineythyansow
* 25 Hwevrer: Néstor Kirchner, lywydh Arghantina
* 26 Hwevrer: Helen Clark, pennmynyster Mordir Nowydh
* 2 Meurth: Karen Carpenter
* 30 Meurth: Robbie Coltrane
* 23 Du: Chuck Schumer

## Mernansow
* 21 Genver: George Orwell
* 2 Du: George Bernard Shaw
* A.S.D. Smith, bardh a Orsedh Kernow
1948

1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951


**1948** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 17 Genver: Davíð Oddsson, pennmynyster Island
* 27 Genver: Mikhail Baryshnikov
* 4 Hwevrer: Alice Cooper
* 14 Du: Charlys, Pryns Kembra

## Mernansow
* 30 Genver: Mohandas Gandhi
1957

1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960


**1957** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* 

## Dineythyansow
* 10 Meurth: Osama bin Laden
* 20 Meurth: Spike Lee
* 4 Ebryl: Aki Kaurismäki
* 21 Me: Nadine Dorries
* 22 Me: Lisa Murkowski
* 24 Est: Stephen Fry
* 6 Kevardhu: Andrew Cuomo
* 20 Kevardhu: Billy Bragg

## Mernansow
* 24 Genver: Humphrey Bogart
* 2 Me: Joseph McCarthy
* 20 Gwynngala: Jean Sibelius
* 4 Du: Shoghi Effendi
1956

1953 - 1954 - 1955 - 1956 - 1957 - 1958 - 1959


**1956** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* an URSS a fethas Hungari wosa dasfurvyansow Imre Nagy
* fit an Goes y'n Dowr yn gwariow Olympek Melbourne, Ostrali

## Dineythyansow
* 3 Genver: Mel Gibson
* 4 Hwevrel: Sheryll Murray
* 30 Ebryl: Lars von Trier
* 9 Gortheren: Tom Hanks

## Mernansow
* 31 Genver: A. A. Milne
* 16 Est: Bela Lugosi
* 21 Gwynngala: Anastasio Somoza García, lywydh Nicaragua
1947

1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949 - 1950


**1947** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

## Hwarvedhyansow
* 15 Est: anserghogeth Eynda

## Dineythyansow
* 8 Genver: David Bowie
* 12 Genver: Sally Hamwee, Baroness Hamwee
* 25 Meurth: Elton John
* 3 Du: Mazie Hirono

## Mernansow
* 25 Genver: Al Capone
* 7 Ebryl: Henry Ford
1946

1943 - 1944 - 1945 - 1946 - 1947 - 1948 - 1949


**1946** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow

## Dineythyansow
* 19 Genver: Dolly Parton
* 20 Genver: David Lynch
* 14 Metheven: Donald Trump
* 6 Gortheren: George W. Bush
* 11 Gortheren: Ed Markey
* 19 Est: Bill Clinton
* 18 Kevardhu: Steven Spielberg

## Mernansow
* 13 Est: H. G. Wells
Brastir

**Brastir** yw rann veur an tiryow usi y'n Norvys. Nyns yw dorydhyon unnver yn kever niver ha styryans an brastiryow. Rag ensampel, Europa a wrussa rann a'n brastir (po ugh-vrastir) Eurasi herwydh lies dorydh; Amerika a via po unn brastir po dew; Ostrali a via po brastir hy honan po rann a Ostralasi (hag yth yw Ostrali ha Tiryow an Keynvor).

Ottomma unn rol possybyl anedha. An leow aswonnys yn kemmynna avel brastiryow yw notys yn lytherennow poes:
* Eurasi
** **[[Europa]]**
** **[[Asi]]**
*** Asi Gres (Kasaghstan, Mongoli, h.e.)
*** Asi Est (China, Japan, h.e.)
*** Asi Soth (Eynda, Pakistan, h.e.)
*** Siberi
*** Asi West (Arabi Saouditek, Irak, h.e.)
* **[[Afrika]]**
** Afrika an Is-Sahara
** Gogledh Afrika
* **[[Amerika]]**
** Amerika Gledh
** Amerika Dheghow
* Ostralasi
** **[[Ostrali]]**
** Tiryow an Keynvor
*** Polynesi
*** Melanesi
*** Mikronesi
* Antarktika
1944

1941 - 1942 - 1943 - 1944 - 1945 - 1946 - 1947


**1944** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

## Hwarvedhyansow
* 17 Metheven: anserghogeth Island

## Dineythyansow
* 2 Genver: Norodom Ranariddh, pryns Kambodi
* 6 Genver: Alan Stivell
* 6 Meurth: Kiri Te Kanawa
* 21 Me: Mary Robinson, lywydh Repoblek Wordhon
* 15 Hedra: David Trimble

## Mernansow
* 23 Hwevrer: Edvard Munch