open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Repoblek Afrika Kres

**Centrafrika** (yn Frenkek, *Centrafrique*) (Repoblek Afrika Kres e'n FSS (Kres)) ew gwlas en Africa Gres. Hei ew desedhys ynter an ryvers Oubangi (e'n soth) ha Shari (e'n west), Soudan ha Soudan Soth (e'n est) ha Chad (e'n north).

En 1966, Jean-Bedel Bokassa rug senjy nerth e'n wlas. Ev a veu "Emperour Bokassa I" a-dhia 1976 bys 1979, pan rug an Frenkyon y dedna va dhe'n dor. Ange-Félix Patassé a waynyas an kenja dewisyans fry en istori an wlas en 1993, bes an lu a jallenjyas gallos ev. François Bozizé, hembrenkyas an lu, a'y dhros ev dor yn 2003. Thera va hwath ow kovernya an wlas woja dewisyans unperfekt yn 2005.
Komoros

**Komoros** yw gwlas ynysek yn Afrika Est. Desedhys yw y'n Keynvor Eyndek yntra Mozambik ha Madagaskar.

## Kevrennow
* Gwiasva Ynys Anjouan
Mayotte

**Mayotte** yw *département d'outre-mer* ha *région d'outre-mer* y'n Keynvor Eynda. Pow Frynk a's rewl avel tiredh, mes Repoblek an Komorys a jallenj an studh na.
Zimbabwe

**Zimbabwe** ew gwlas yn dehow-barth Africa. Nag eus dhedhy trewth dhe'n mor. A-dro dhedhy yma Africa Dhehow, Botswana, Zamby ha Mozambik. Sowsnek ew an taves sodhogel, mes yma an vroassa radn a'n pobel ow clappya Shonek, yn arbednik yn north ha cres an wlas, a-dro dhe Harare. Ndebelek ew kewsys gen an re na y'n soth a-dro dhe Bulawayo.

Bys yn 1979, hanow Zimbabwe o *Southern Rhodesia*. Yn 1965, governans Ian Smith a wrug declarya anserhogeth an wlas dhyworth an Ruwvaneth Unys. Yndelma yth era owth assaya gwitha tus wydn yn gallos. Nag eren'jei byth moy es 5.5% a boblans an wlas, hedn ew le na 300&nbsp;000 dhen. Woja an ‘ger lonek’, an Ruwvaneth Unys a gemeras gallos arta yn 1979 rag y dhrei dhe ZANU-PF, lewys gen Robert Mugabe ha Canaan Banana, an vledhen woja hedna.

Yn 2009, Morgan Tsvangirai a wrug omjunya governans Zimbabwe, hag ev lewydh MDC, an eskerens politek tradycyonal dhe ZANU-PF.
Sen Peder ha Miquelon

**Sen Peder ha Miquelon** (yn Frynkek, *Saint-Pierre et Miquelon*) yw *collectivité d'outre-mer* y'n Keynvor Iwerydh.
Washington, D.C.

**Washington, D.C.** yw penncita an Statys Unys. Desedhys yw an cita war Dhowr Potomac. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 689,545.
Hampshire

**Hampshire** yw konteth yn Soth Est Pow Sows, gans poblans a 1,663,000 a drigoryon. Desedhys yw Park Kenedhlek Koswik Nowydh ynno.


New_Forest_heath_and_horses.JPG|thumb|center|An Koswik Nowydh
WinCath30Je6-4836wiki.jpg|thumb|right|Penneglos Karwyns
Azamara_Quest.jpg|thumb|Porth lestri Southampton
Pavilion_stands.JPG|thumb|Sportva Krycket Hampshire
Kint

**Kint** (Sowsnek: *Kent*) yw konteth yn Soth Est Pow Sows. Yma y'n gonteth tre Kargint (Sowsnek: Canterbury), an penneglos rag an Eglos Pow Sows
Villeneuve-d'Ascq

**Villeneuve-d'Ascq** yw sita yn Nord-Pas-de-Calais, Pow Frynk. Trigoryon an sita a skrif pupprys hy hanow heb strik – **Villeneuve d'Ascq** – mes nyns yw hemma an furv soedhogel war-lergh an Stat kres.

Poblans Villeneuve d'Ascq yw  moy po le. Desedhys yw hi yntra Lille ha Roubaix, ha rann yw a gemmynieth trevek Lille Métropole.
Suffolk

**Suffolk** yw konteth yn Pow Sows. Norfolk yw dhe du kledh Suffolk, Konteth Kargront yw dhe du west ha Essex yw dhe du soth; an Mor Kledh yw dhe du est.
Konteth Kargront

**Konteth Kargront** () yw konteth yn Pow Sows. Sita Kargront, hag ynni hy fennskol a vri, yw desedhys y'n konteth.
Berlin

**Berlin** yw penncita Almayn.


Berlin-von Siegessaeule 105-nach O-2017-gje.jpg
Berlin-Brandenburger Tor-12-Drehorgelspieler-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-190-Nr 58-Hermes-2016-gje.jpg
Berlin-Humboldt-Universitaet-08-2016-gje.jpg
Berlin-Unter den Linden-06-Reiterstandbild Friedrichs des Grossen-2017-gje.jpg
Berlin-Denkmal fuer die ermordeten Juden Europas-08-2016-gje.jpg
Berlin-Gendarmenmarkt-04-Konzerthaus-Franzoesischer Dom-2017-gje.jpg
Berlin-Sowjetisches Ehrenmal-04-2016-gje.jpg
Berlin-Koepenick-04-2017-gje.jpg
Berlin-S-Bahn-12-Bistro-2017-gje.jpg
Bengalour

**Bengalour** (Kannadek: ಬೆಂಗಳೂರು ; Sowsnek: *Bangalore* ) yw pennsita Karnataka yn Eynda.

## Gwiasva
* www.bbmp.gov.in
Lyon

**Lyon** yw pennsita an rannvro Rhône-Alpes yn Pow Frynk yn le metyans an avenow Ros ha Saône. Yn termyn an Romanyon, an sita ma (henwys *Lugdunum*) o pennsita an broyow gallek. Kres an Katholik eglos yn Frynk yw hi ynwedh. Tus Lyon a omladhas erbynn an Domhwelans Frynkek y'n 18ves kansblydhen, hag erbynn an Nazis y'n 20ves. Poblans Lyon yw .
Turks ha Kaykos

An **Turks ha Kaykos** (yn ) yw tiredh ynysek y'n Mor Karib. Pow omrewlys Predennek yw. An yethor ha Kernewegor a vri, Richard Gendall a veu genys yn Turks ha Kaykos.
Ynysow Bahama

**Ynysow Bahama** (FSS: **Enesow Bahama**; Sowsnek: *The Bahamas*) yw gwlas ynysek yn Keynvor Atlantek ogas dhe'n Statys Unys ha Kuba.
Ynysow Pitcairn

**Ynysow Pitcairn** (FSS: **Enesow Pitcairn**; ; Pitkern: *Pitkern Ailen*) yw tiredh ynysek y'n Keynvor Hebask. Pow omrewlys Predennek yw.
Jorji Dhyghow hag Enesow Sandwich Dyghow

**Jorji Dhyghow hag Enesow Sandwich Dyghow** (yn ) yw tiredh enesek y'n Keynvor Atlantek. Pow omrewlys Predennek yw.
Ynysow Falkland

**Ynysow Falkland** (FSS: **Enesow Falkland**; yn ; yn ) yw tiredh ynysek y'n Keynvor Iwerydh. Pow omrewlys Predennek yw. Byttegyns, yma Arghantina ow chalenjya an rewl Predennek ena a-dhia dermyn hir. An dhiw wlas a omladhas a-dro dhe berghennogeth an ynysow yn Bresel an Ynysow Falkland yn 1982. Herwydh Arghantina, an ynysow a via rann a bow Tir an Tan ''(Tierra del Fuego)''.
Konteth Harju

**Konteth Harju** (yn Estonek, ***Harju maakond*** po ***Harjumaa***) yw konteth yn Estoni.


Tuhala Witches Well1-21-03-2013.jpg|
Kiviloo mõisa peahoone.jpg|
Laitse mõisa peahoone2, 19.saj.jpg|
Kose kirik suvi 2012.jpg|
Jägala juga 22-03-2013.JPG|
Paadimees Paunküla veehoidlal.jpg|
Arukyla Mois.jpg|
Konteth Järva

**Konteth Järva** (yn Estonek, ***Järva maakond*** po ***Järvamaa***) yw konteth yn Estoni.


Seidla mõisa tuuleveski1.jpg|
Esna allikajärv.jpg|
Albu mõisa sild 2012.jpg|
Ervita mõisa peahoone.jpg|
Järva-Peetri kirik2.jpg|
Laupa mõisa peahoone 2012.jpg|
Konteth Jõgeva

**Konteth Jõgeva** (yn Estonek, ***Jõgeva maakond*** po ***Jõgevamaa***) yw konteth yn Estoni.


Kuremaa mõisa peahoone.jpg|
Kuremaa mõisa tuuleveski.jpg|
Torma kirik1.jpg|
Kaiu järv 26-05-2012.JPG|
Konteth Lääne-Viru

**Konteth Lääne-Viru** (yn Estonek, ***Lääne-Viru maakond*** po ***Lääne-Virumaa***) yw konteth yn Estoni.


Arkna mõisa peahoone.jpg|
Vihula mõisa tuuleveski.jpg|
Laekvere mänd 04-2012.JPG|
Neeruti Eesjärv.jpg|
Konteth Rapla

**Konteth Rapla** (yn Estonek, ***Rapla maakond*** po ***Raplamaa***) yw konteth yn Estoni.


Valtu mõisa -Puraviku- tuuleveski.jpg|
Kohila vesiveski2.jpg|
Hageri kirik 2012.jpg|
Sutlema mõisa väravatorn 02-08-2012.jpg|
Kohila mõisa peahoone.jpg|
Lohu mõisa peahoone (1).jpg|
Konteth Viljandi

**Konteth Viljandi** (yn Estonek, ***Viljandi maakond*** po ***Viljandimaa***) yw konteth yn Estoni.


Arussaare õigeusu kirik.jpg|
Suure-Kõpu mõisa peahoone 2012.jpg|
Heimtali mõisa viinaköök1.jpg|
Pärsti mõisa peahoone 2012.jpg|
Hordaland

**Hordaland** yw konteth yn Norgagh, hag ynno an sita veur Bergen. 

Edvard Grieg yw unn person geryes da neb o genys yn Hordaland.

Hordaland yw gevellys dhe Gardydh, Kembra.
Konteth Blekinge

**Konteth Blekinge** (yn Swedek, ***Blekinge län***) yw konteth yn Swedherwyk.

An rannvro ma a wre furvya rann a rywvaneth Danmark bys yn 1658. Rannyeth an konteth ma yw hwath ogas ha'n taves Danek.
Friuli-Venezia Giulia

**Friuli-Venezia Giulia** (yn Furlanek, ***Friûl-Vignesie Julie***; yn Kroatek ha Slovenek, ***Furlanija-Julijska krajina***; yn Almaynek, ***Friaul-Julisch Venetien***) yw rannvro yn Itali.
Lombardi

**Lombardi** (yn Italek, ***Lombardia***; yn Lombardek, ***Lumbardia***) yw ranndir yn Itali. Penncita an ranndir yw Milano.
Nans Aosta

An **Valle d'Aosta** (yn Arpitanek, ***Val d'Outa***; yn Frynkek, ***Vallée d'Aoste***) yw rannvro vyghan yn Itali, ryb an Alpow. Hy thrigoryon a gows Frynkek po Arpitanek (Francoprovençal) yn hengovek, ha'n dhiw yeth soedhogel dhe'n pow yw Italek ha Frynkek.
Gyni (klerheans)

**Gyni** yw hanow berberek a yll styrya lies peth:

* yn doronieth:
** an statow afrikan ma: Gyni, Gyni-Bissaw, Gyni Ekwadoriel
** an ynys Gyni Nowydh ha'n stat Papoua Gyni Nowydh
* yn bywonieth: yar Gyni
Réunion

**Réunion** (yn Frynkek, ***La Réunion***) yw *département d'outre-mer* y'n Keynvor Eyndek yntra Madagaskar hag Ynys Morrys.
Wien

**Wien** (Almaynek: *Wien* ) yw penncita Estrych.


Wien-Oberes Belvedere-106-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Burgtheater-214-2008-gje.jpg|Burgtheater
Wien-Staatsoper-124-2013-gje.jpg|State Opera Wien
Wien-Rathaus-126-von Hofburg-2008-gje.jpg|City Hall Wien
Wien-Parlament-134-Saeulen-2008-gje.jpg|Parliament
Wien-Hofburg-102-Heldenplatz-2007-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-108-Garten mit Pferdekutsche-2007-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Stephansdom-112-2007-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral
Mor Karib

**Mor Karib** (po Mor an Garibys po An Mor Karribean) yw mor trovannel usi rann a Geynvor Iwerydh, soth-est a Gammas Meksiko. A-dro dhodho yma Amerika Dheghow, Amerika Gres, ha'n Antillys.
A-dro dhe 2,754,000 km² yw arenebedh an mor. 

An hanow yw gyllys dhiworth hanow an Garibys, onan a genedhlow teythyek an moyha rowedh yn kyrghynn yn eur an devedhyans europek yn 1492. Kevys hwath yw an term 'Mor an Antillys' yn nebes yethow europek, diworth an hanow Spaynek *Antillas* a ros Cristóbal Colón dhe'n ynysek war amal est an mor.

Mor Karib o tremenyans kenwerth yn termyn a drevesigeth europek a Amerika. Kethow afrikan a veu drys bys ena rag lavurya an bargenyow-tir sugra; ha passya der an mor a wrug kansow a worholyon spaynek leun a arghans dhiworth Veksiko. Drefenn poes kenwerthel an rannvro ma, morladron o lies bys y'n 18ves kansblydhen.

Niver a wlasow ynysek yn Mor an Garibys res omjunnyas yn Kemeneth ha Marghas Gemmyn Mor an Garibys, po CARICOM.
Konteth Šiauliai

**Konteth Šiauliai** (yn Lithywanek, ***Šiaulių apskritis***) yw konteth yn Lithouani. Desedhys yw Bre'n Krowsow y'n konteth ma.
Los Angeles

**Los Angeles** yw an brassa cita yn Kaliforni, Statys Unys. Poblans an cita yn niveryans 2020 o 3,898,747. Geryes da yw drefenn kres diwysogneth fylmow amerikan yn Hollywood, LA.

Los Angeles a veu fondys yn 4 Gwyngala 1781 gans an governour Spaynek  kepar *El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula*.
Åland

An **Ynysow Åland** (***Landskapet Åland*** yn Swedek, ***Ahvenanmaan maakunta*** yn Finnek) yw pow omrewl yn Pleg-mor Botni. Swedek yw an taves kewsys gans moyha tus ena.
Charon

**Charon** yw loer vras an planet korr Plouton. Diskudhys veu Charon gans an steroniether  dhe'n 22 a vis Metheven 1978. Diw loer arall veu diskudhys a-dro dhe Blouton yn 2005; Nix ha Hydra yw aga henwyn.
Gothek

An taves **Gothek** (po ****Gutisko razda***, * ) yw yeth ermanek kewsys gans an Gothow hag yn arbennik gans an Visigothow. Yth aswonnir an taves dre vras dhiworth treylyans an Bibel gwrys y'n 4a kansblydhen OK, ha Gothek yw an unn yeth Ermanek Est re asas korpus bras. Ny aswonnir an yethow Germanek Est erell, kepar ha Burgundiek ha Vandalek, saw dre henwyn rekordyes yn tekstow koth.
Dydhyador yuliek

An **dydhyador yuliek** yw henwys yndella awos y vos dyllys gans Yuli Kesar (Julius Caesar) yn 46 KK. Ev o an dydhyador usadow y'n Howlsedhes bys 1582 pan veu an dydhyador gregorek dyllys gans Pab Gregori XIII. Awos y vos dyllys gans an Eglos Katholik Romanek, lies bro brotestant a skonyas adoptya an dydhyador gregorek, hag a besyas gans an dydhyador yuliek, henwys ynwedh an dydhyador Gis Koth (), dres moy es kansblydhen. Breten Veur (ha'n trevesigethow predennek yn Amerika Gledh) a withas an dydhyador yuliek bys 1752, ha Russi ny janjyas dhe'n dydhyador gregorek bys 1917, wosa an Domhwelans Russek.

Y'n dydhyador yuliek, yma 12 mis a 28, 30, po 31 dydh, ha hys an vlydhen gemmyn yw 365 dydh. Pub peswara blydhen, y keworrir dydh arall dhe vis Hwevrer, owth ystynna hys an mis na dhe 29 dydh ha hys an vlydhen dhien dhe 366 dydh; yth henwir an vlydhynyow ma blydhynyow lamm. Y'n Oes Kemmyn, pub blydhen rannadow ynter peswar (ytho 2000, 2004, 2008, h.e.) a vydh blydhen lamm herwydh an dydhyans yuliek.

Drefenn bos pub peswara blydhen blydhen lamm, hys kresek an vlydhen yuliek yw 365.25 dydh. Hemm yw hirra ages hys an vlydhen drovannel, an pyth yw lemmyn a-dro dhe 365.2422 dydh.

Yth usir dydhyow an dydhyador yuliek gans blydhynyow an "Oes Kemmyn" (po "Oes Krist"), herwydh usadow.

Ottomma misyow an vlydhen y'n dydhyador yuliek:
* Mis Genver (31 dydh)
* Mis Hwevrer (28 dydh yn blydhen gemmyn po 29 yn blydhen lamm)
* Mis Meurth (31 dydh)
* Mis Ebryl (30 dydh)
* Mis Me (31 dydh)
* Mis Metheven (30 dydh)
* Mis Gortheren (31 dydh)
* Mis Est (31 dydh)
* Mis Gwynngala (30 dydh)
* Mis Hedra (31 dydh)
* Mis Du (30 dydh)
* Mis Kevardhu (31 dydh)
Dydhyador an Repoblek Frynkek

Yth usys **Dydhyador an [[Kynsa Repoblek Frynkek|Repoblek Frynkek]]** po **Dydhyador an [[Domhwelans Frynkek]]** yn Pow Frynk ynter an blydhynyow 1793 (blydhen II) ha 1805 (blydhen XIV). Y'n system ma a dhydhyans, dalleth an vlydhen o dydh an kehysnos kynyavel, an pyth yw dre vras an 22 a vis Gwynngala. Kyn feu an dydhyador ma dyllys yn soedhogel gans an Guntelles Kenedhlek dhe'n 24 a vis Hedra 1793, y leverys blydhen I an dydhyador dhe dhalleth an 22 a vis Gwynngala 1792, an jydh pan veu deklarys an Kynsa Repoblek Frynkek.

An dydhyador ma a rann an vlydhen ynter dewdhek mis a 30 dydh, ha pymp po hwegh dydh keworransel nag yns rann a vis vyth, henwys yn kynsa *les sans-culottides* yn enor an *[[sans-culottes]]*, mes henwys wosa an vlydhen III (1795) *les jours complémentaires* (an dydhyow kollanwansel).

## An misyow
Dydhyador an Repoblek a dhallathas dhe dermyn an kehysnos kynyavel, hag yth esa ynno dewdhek mis a 30 dydh, pubonan anedha gans hanow selys war an bys naturel:

*Kynyav:
**Vendémiaire (dhiworth an ger latin *vindemia*, "trevas gwin"), ow talleth an 22, 23, po 24 a vis Gwynngala
**Brumaire (dhiworth an ger frynkek *brume*, "niwl"), ow talleth an 22, 23, po 24 a vis Hedra
**Frimaire (dhiworth an ger frynkek *frimas*, "rew"), ow talleth an 21, 22, po 23 a vis Du
*Gwav:
**Nivôse (dhiworth an ger latin *Nivosus*, "erghek"), ow talleth an 21, 22, po 23 a vis Kevardhu
**Pluviôse (dhiworth an ger latin *pluviosus*, "glawek"), ow talleth an 20, 21, po 22 a vis Genver 
**Ventôse (dhiworth an ger latin *ventosus*, "gwynsek"), ow talleth an 19, 20, po 21 a vis Hwevrer
*Gwenton:
**Germinal (dhiworth an ger latin *germen*, "hasenn"), ow talleth an 20 po 21 a vis Meurth
**Floréal (dhiworth an ger latin *flos*, "bleujenn"), ow talleth an 20 po 21 a vis Ebryl
**Prairial (dhiworth an ger frynkek *prairie*, "pras"), ow talleth an 20 po 21 a vis Me
*Hav:
**Messidor (dhiworth an ger latin *messis*, "ysasver"), ow talleth an 19 po 20 a vis Metheven
**Thermidor (dhiworth an ger grew *thermos*, "toemm"), ow talleth an 19 po 20 a vis Gortheren
**Fructidor (dhiworth an ger latin *fructus*, "froeth"), ow talleth an 18 po 19 a vis Est

## Deg dydh an ''décade''
Pub mis yw rennys ynter teyr *décade* po 'seythun' a dheg dydh, henwys yn sempel: 
**primidi* (kynsa dydh)
**duodi* (nessa dydh)
**tridi* (tressa dydh)
**quartidi* (peswara dydh)
**quintidi* (pympes dydh)
**sextidi* (hweghves dydh)
**septidi* (seythves dydh)
**octidi* (ethves dydh)
**nonidi* (nawves dydh)
**décadi* (degves dydh)

## Dydhyow an vlydhen
Kynth yw pub dydh y'n dydhyador gregorek yn-dann an Eglos Katholik Romanek kelmys gans hanow neb sans po sanses, pub dydh kemmyn yn Dydhyador an Repoblek Frynkek yw henwys yn enor unn plans po moen. Pub *quintidi* a'n jeves hanow unn enyval, ha pub *décadi* a'n jeves hanow unn toul.

### Kynyav

### Gwav
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** yw cyta yn *département* an Vosges, Pow Frynk. 

## Dorydhyeth

Poblans Saint-Dié-des-Vosges yw  moy po le. 

An enep yw 46.15 km², an doesedh 489 triger/km². 

## Ystory

1507 : *Cosmographiae Introductio* + mappa *Universalis Cosmographia * (Martin Waldseemüller)

## Unyversyta
Institut universitaire de technologie (IUT)

## Tus geryes da genys yn Saint-Dié-des-Vosges
Yn mysk an dus eryes da a-dhyworth Saint-Dié-des-Vosges, attendyn:
* Vautrin Lud (1448-1527)
* Jacques Augustin (1759-1832)
* Jules Ferry (1832-1893)
* Ferdinand Brunot (1860-1938)
* Fernand Baldensperger (1871-1958) 
* Ivan Goll (1891-1950)
* Jacques Brenner (1922-2001)

## Gevellansow
* Arlon (Pow Belg)
* Cattolica (Itali)
* Crikvenica (Kroati)
* Friedrichshafen (Almayn)
* Lowell (Statys Unys Amerika)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Canada)
* Zakopane (Poloni)

## Kevrennow
* Cyta 
* Institut universitaire de technologie
Hendhyskans yn Kernow

Yma niver a dylleryow **[[hendhyskans]] yn [[Kernow]]** a vri, r.e. Bargen-Tir Magor yn Egloshal ogas ha Rysrudh (an *villa* romanek unnik neb usi y'n west a Garesk).https://web.archive.org/web/20080225003753/http://www.roman-britain.org/places/illogan.htm

Yma leun a veyn hir ha men erell a'n par na.
Kelesoni Nowydh

**Kelesoni Nowydh** (*Nouvelle-Calédonie* yn Frynkek; *Kanaky* rag anserghogydhyon) yw *collectivité d'outre-mer* y'n Keynvor Hebask. Pow Frynk a's rewl avel tiredh y'n eur ma; yn 2014 y fydh raglev yn kever anserghogeth po pesyans an tiredh avel rann a Bow Frynk. Kelesoni Nowydh yw ynysek yn Melanesi, dell yw an Ynysow Salamon, Papoua Gyni Nowydh, Fiji ha Vanuatu. Desedhys yw dhe north-est Ostrali ha north-west Mordir Nowydh.

An vyajyer sowsnek James Cook a henwis an pow ma *New Caledonia* war-lergh hanow Latin rag Alban.
Arpitanek

**Arpitanek** yw yeth romanek kewsys yn Swistir, Itali, ha Pow Frynk, a-dro dhe'n menydhyow Jura. Ev yw gelwys **Francoprovençal** ynwedh. A-ban yw Frynkek po Italek an yethow soedhogel a'n tylleryow may kewsir an taves, an niver a arpitanegoryon re lehas. Frynkek yw yeth an werin dres an vrassa darn a'n rannvro arpitanek hengovek (yn arbennik y'n Repoblek Frynk). Krev lowr yw an yeth y'n *[[Nans Aosta|Valle d'Aosta]]* yn unnik (yn Arpitanek, *Val d'Outa*).
Kelt

An **Geltyon** o pobel trigys yn Europa gres, gogledh, ha west yn oesow koth. **[[Yethow Keltek]]** i a gewsa: Gallek, Brythonek, Goedhelek, Keltiberek h.e.


## Keltia arnowydh

Y'n eur ma, yma leun a vagasow gonisogethek ha gwlasek kres-Keltek: Goel Fylm Kres-keltek y'n Oryans, Breten Vyghan; an Kesunyans Keltek; an Kuntelles Keltek, h.e. Yma dhe'n dasserghyans a ilow geltek gnas kres-Keltek krev ynwedh. Esedhvosow, troyllow (po *festou noz*), h.e. re waynyas roweth yn bywnans gonisogethek an powyow Keltek oll, y'n eyl shap po an arall (r.e. *Yn Chruinnaght* yn Manow, an *Mòd* yn Alban, ha'n *Eisteddfod* yn Kembra). Yma skorennow a Orsedh Berdh Ynys Pryden y'n powyow Brythonek oll. Urdhyans Kolomm yw kesobereth governansow Alban, Repoblek Wordhon ha Kledhbarth Wordhon rag promovya an gonisogethow Goedhelek.
Beckley, Virjynni West

**Beckley** yw sita vyghan yn Virjynni West, SUA. Yth esa dhedhi poblans a 16&nbsp;994 a drigoryon yn 2004. Mountain State University usi desedhys y'n dre, neb yw penn-sita Konteth Raleigh ynwedh.
Pryv

**preves** yw divellkeynoges, ha gansa korfow hir heb garrow na lagasow.

Sensys yn bagasow pryv usi niver veur a enyvales pur dhihaval aga gwreydh genenek:

* Acanthocephala
* Annelida
* Chaetognatha
* Entoprocta
* Gnathostomulida
* Hemichordata
* Nematoda
* Nematomorpha
* Nemertea
* Phoronida
* Platyhelminthes
* Priapulida
* Sipuncula
Akrotiri ha Dhekelia

**Akrotiri ha Dhekelia** (Grew **Ακρωτήρι και Δεκέλεια**, Turkek **Ağrotur ve Dikelya**) yw an dew enep sovran predennek yn Kobros. Aga enep yw a-dro dhe 254 km². Neb 14,000 a dus a drig ena, y'ga mysk 3,000 soudor predennek, aga theylu, ha 7,000 a dus Kobros. Yma Akrotiri yn howlsedhes an ynys ogas dhe Lemesos, hag yma Dhekelia y'n howldrevel ynter Larnaka ha Famagusta.
Bro Dreger

**Bro-Dreger** po Tryger (Bretonek: *Bro-Dreger*, *Trégor* yn frynkek) yw epskobeth hengovek yn Breten Vyghan Isel. Synsys yn trevow chyf an bro ma yma Lanndreger, Lannuon ha Gwengamp.
Serbi

An **Repoblek Serbi** (yn Serbek, *Република Србија / Republika Srbija*) yw gwlas yn deghow Europa.
Fluminense Football Club

**Fluminense Football Club** yw bagas pell-droes yn Rio de Janeiro, Brasil. Yn 1902 y feu va fondyes. Hanow an bagas, *fluminense*, a styr "a'n avon" poken "teythek a Rio de Janeiro".

Fluminense re waynyas diwweyth kesstrivyansow kenedhlek ha diwweyth an tornament Rio-São Paulo. I yw onan a beswar bagas pell-droes chyf a'n sita, warbarth gans Botafogo FR, CR Vasco da Gama ha CR Flamengo.

* Fluminense Football Club
* Flumania
Seru Epenisa Cakobau

**Seru Epenisa Cakobau** (1815-1883) o penntern ha hembrenkyas breselek yn Fiji a unnyas, dres y ledyans, an kordhow esa ow kwerrya yn y vro. Ev a reynyas avel Myghtern a Fiji dhiworth an 5ves a vis-Metheven 1871 bys an 10ves a vis-Hedra 1874, pan hepkorras ev y vro dhe Vyghternes Viktoria a'n Rywvaneth Unys.
Tamil Eelam

**Tamil Eelam** (Tamilek: தமிழ் ஈழம், *tamiḻ īḻam*) yw an hanow res gans tus damilek dhe'n stat anserghek, hag yw aga medras, y'n rannow North hag Est a'n ynys Shri Lanka. Hag *Ilaṅkai* (இலங்கை) hag *Īḻam* (ஈழம்) yw henwyn tamilek rag an ynys dhien.

Nyns yw Tamil Eelam aswonnys avel stat anserghek saw gans LTTE (berrheans a'n Sowsnek "Liberation Tigers of Tamil Eelam", gans styr yn Kernewek "Tigri a-barth Rydhses Tamil Eelam").  Rewlys gans LTTE yw a-dro dhe 40% po 50% a'n tir aswonnys avel kwarel gans Tamil Eelam.  Synsys y'ga mysk yw an ranndiryow dien henwys Kilinochchi ha Mullaiththeevu, an brassa rann a'n ranndiryow Mannar, Batticaloa ha Vavuniya, ha rannow a'n ranndiryow Trincomalee hag Amparai.
Transnistri

**Transnistri** (yn Moldovek, *Република Молдовеняскэ Нистрянэ*) yw gwlas yn deghow Europa.
Gaskoynek

**Gaskoynek** (*gascon* yn Oksitanek) yw rannyeth a Oksitanek kewsys yn Gaskoyn, Pow Frynk ha rann pur vyghan a Gataloni (an Val d'Aran).

Yth ombrederir yn fenowgh bos Gaskoynek rannyeth a Oksitanek. Hemm yw an savla war-lergh reyth omrewl an Van d'Aran.
Gwayana Frynkek

**Gwayana (frynkek)** (yn Frynkek, ***Guyane*** [hanow soedhogel] po ***Guyane française***) yw *département d'outre-mer* ha rannvro tramor (*région d'outre-mer*) a Bow Frynk yn Amerika Dheghow. Desedhys yw yntra Brasil ha Surinam, ryb an Keynvor Iwerydh. Unn kres a'n programm spas frynkek hag europek yw Kres Spas Gwayana yn Kourou, Gwayana.

Gwayana a wra rann a'n Unyans Europek.

Poblans an rannvro yw pur gemmysk. Yma, yn mysk erell:
* tus Dhu/*marrons*, 46%
* *Créoles* (Frynkegoryon ha Sowsnegoryon), 30%
* tus Brasil, 12%
* tus dhiworth Pow Frynk hweghkornek, 8%
* teythogyon (Kynsa Kenedhlow), a-dro dhe 6%
* tus Hayti
* tus Surinam
* tus Hmong
* tus Cheyna
Gastrektomi

**Gastrektomi** yw removyans an benngasenn, po yn rann po yn tien, dre jirurjeri.

An kynsa gastrektomi sewen a veu gwrys gans  yn 1881 erbynn kanker an benngasenn.  

Gwrys yw gastrektomiow rag dyghtya kanker, kasow sevur a gleves goli peptek, ha tell yn paros an benngasenn. An gwrians ma a ha bos le kemmyn awos bos goliow peptek dyghtys lemmyn yn fenowgh gans antibiotegi erbynn *Helicobacter pylori*, po gans endoskoepi, ow kul devnydh a endoskoep rag mires a-berth y'n korf.
Treuslytherennans a yethow Genesik yn Ostrali

Kyns devedhyans an dus europek, an yethow genesik yn Ostrali re bia yethow kewsys yn unnik ha nyns esa dhedha system rag lytherennans. Yn anwoheladow y feu alfabet latinek an drevesigoryon devnydhys rag treuslytherennans an yethow genesik yn Ostrali.  Mes an manylyon a-dro dhe fatell yw an sonyow diskwedhys re janjyas dres an blydhynyow hag ynter skriforyon, ha'n sywyans re beu traweythyow myns bras a lytherennansow dyffrans a'n keth ger po a'n keth hanow.
Kamera lucida

**Kamera lusida** (*camera lucida* yn Latin hag a styr *stevell enowys*) yw devis optykel hag yw devnydhys avel gweres delinyans gans lymnoryon.  Patentys veu y'n vlydhen 1806 gans . Yma dustuni, dell hevel, ow tiskwedhes nag o an kamera lusida travyth moy yn gwiryonedh ages dastysmygyans a dhevis hag o desskrifys yn kler 200 blydhen a-varra gans Johannes Kepler yn y Dioptrice (1611).  Erbynn an 19ves kansblydhen desskrifyans Kepler galsa dhe goll yn tien, ha rakhenna denvydh ny jallenjas kwarel Wollaston.  An hanow 'kamera lusida' a veu dismygys gans  Wollaston (g. Edmund Hoppe, *Geschichte der Optik,* Leipzig 1926).

An kamera lusida a worr imaj an destenn yw mirys orti war an enep a dhelin an lymnor warnodho. An lymnor a wel ha'n vu ha'n enep delinyans y'n keth termyn, kepar ha digloesyans dewblek jynn-skeusenn.  Dres hemma an lymnor a yll treusperthi poyntow a vri dhiworth an vu dhe enep an delinyans, hag a weres gans diskwedhes golokva ewn. An lymnor a yll tresa hogen linennow an taklow y'n vu.
Bro Sen Malo

**Bro Sen Malo** (Frynkek: **Pays de Saint-Malo**, Bretonek: **Bro-Sant-Maloù**) yw onan a naw bro po eskobeth hengovek Breten Vyghan. Yma 198 kemmynieth (*kumun* po *commune*) y'n bro a-dreus enep a 3,931km². Sen Malo o pennsita hengovek an bro. An poblans yn termyn niveryans 1999 o 314&nbsp;934 a dus.

Bro Sen Malo yw diberthys a-dhia dermyn an Domhwelans Frynkek ynter an *départements* Il-ha-Gwilen, Alsyow-an-Arvor ha Mor Byghan (bro Ploermael).
Antillys Iseldiryek

An **Antillys Iseldiryek** (yn Iseldiryek, *Nederlandse Antillen*) o tiredh ynysek y'n Mor Karib. Pow omrewlys Iseldiryek o. Aruba a asas an unyans yn 1986 ha'n enesow erel a asas yn 2010.
Gwadeloup

**Gwadeloup** (Frynkek: ***La Guadeloupe***) yw bagas ynysek yn Mor an Garibys neb yw rannvro ha *département* a Bow Frynk. An ynys chyf yw Gwadeloup, diberthys yn dew gonna-tir, Basse-Terre ('tir isel') ha Grande-Terre ('tir bras'). Y'n kyrghynn yma nebes ynysigow erell: Marie-Galante, La Désirades, Les Saintes, h.e. 

Diw ynys pell o kemmyniethow (*communes*) Gwadeloup kyns 2007: Saint-Barth ha Saint-Martin, mes an re ma eth ha bos dew unnses tiryek diblans (*collectivités territoriales*).

Gwadeloup a furv rann a'n Unyans Europek. 

Nebes 28% a'n drigoryon yw dilavur.
Romek

**Romek** yw yeth Eyndo-Europek kewsys gans an dus Roma a-dreus an bys. Panjabek yw an nessa yeth dhedhi war-lergh yethonydhyon. A-ji dhe'n taves Romek yma liester meur, ha remenans a gemmyska gans yethow kentrevek.

Romek yw kewsys gans 45-60% a dus Roma. An brassa poblansow a Romegoryon yn Europa a drig y'n powyow ma:
Los Altos, Amerika Kres

**Los Altos** ("An Ugheldiryow" yn Spaynek) yw ranndir Amerika Kres a veu keworrys avel hweghves stat dhe'n Repoblek Kesunys a Amerika Kres y'n blydhynyow 1830. Quetzaltenango o an pennsita ha desedhys veu dhe'n west a Gwatemala dell yw hedhyw, hag a rannow a Chiapas. 

Devedhyans an stat o an dyffransow politek ha tynnder ynter Sita Gwatemala dhe'n eyl parth ha Quetzaltenango ha rannow erell a Amerika Kres a'n howlsehdhes dh'y gila.  Dadhlow a-dro dhe dhibarth dhiworth Gwatemala a dhallathas termyn berr wosa anserghogeth Amerika Kres dhiworth Spayn y'n vlydhen 1821.  Spas rag stat diblans a veu dyghtys gans an Gesva Gorf-laghek Kesunys synsys mis-Du 1824, mes yth esa gorthter bras lowr dhe'n dibarth yn Sita Gwatemala.

Anserghogeth Los Altos dhiworth Gwatemala a veu derivys yn soedhogel an 2ª a vis-Hwevrer, 1838.
An governans kesunys a aswonnis Los Altos avel hweghves stat an kesunyans ha ri esedhow dhe gannasow Los Altos y'n Kuntelles Kesunys an 5 a vis-Metheven y'n vlydhen na.  Baner Los Altos o varyans a huni an Kesunyans Amerika Kres, gans sel gres ow tiskwedhes loskvenydh y'n keyndir ha kwetsal (po 'quetzal', edhen leel) a-rag.  An kynsa baner Amerika Kres o hemma a wrug devnydh a'n kwetsal avel arwoedh; hi re bia rann baner Gwatemala a-dhia 1871. 
 
Ha'n Kesunyans ow prewi yn bresel sivil, Los Altos a dhiskleryas y vos repoblek anserghek.  Quetzaltenango ha rann vras a Los Altos a veu dres a-berth yn Gwatemala dre wal gans lu Rafael Carrera y'n vlydhen 1840.  Ledrys dre wonn herwydh gorhemmynnadow Carrera veu brassa rann soedhogyon an governans synsys a Los Altos.  Ow kwaynya les y'n studh kemmyskys, rannow a'n pyth re bia Amerika Kres yn Chiapas arnowedh a'n howldrehevel a veu synsys gans Meksiko.

Y'n blydhynyow 1844, 1848 ha 1849 sordyansow heb sewen erbynn turantieth Carrera a dherivas anserghogeth Los Altos arta dre dermyn berr. 

Diblans yw an ranndir hwath hedhyw, ha "Los Altos" yw les-hanow hwath rag an ranndir a Guatemala a-dro dhe Quetzaltenango.  Y'n keth maner aswonnys yw rann an stat kyns, hag yw lemmyn yn Meksiko,  avel "Los Altos de Chiapas".
Yethow Semitek

An yethow **Semitek** a wra rann a'n gordeylu Afro-Asiatek. Yn mysk yethow Semitek yma Ebrow, Aramayek ha'n yethow Kanaanitek; Arabek ha Maltek; ha'n yethow Ethiopek (yn arbennik Amharek, Tigrinya, Ge'ez, Tigré, Silt'e, Cheha ha Soddo).
Fit an Goos y'n Dowr

**Fytt an "Goes y'n Dowr"** (yn Hungarek *Melbourne-i vérfürdő*, "Ladhva" yn Melbourne) o fytt polo dowr ynter Hungari ha'n URSS y'n gwariow Olympek y'n vlydhen 1956. Y hyllir profya y vos an fytt an moyha a vri yn istori polo dowr. Gwariys veu an fytt a-dherag keyndir a'n sordyans hungarek yn 1956, ha Hungari a fethas an URSS 4-0. Dismygys veu an hanow gans an wask wosa gwarier hungarek Ervin Zador dhe dhos dhiworth an poll, diwedhes y'n gwari, ha goes ow tivera dhiworth trogh yn-dann y lagas dyghow.
Ynys Norfolk

**Ynys Norfolk** (FSS: **Enys Norfolk**; Norfuk: *Norfuk Ailen*; yn ) yw gwlas ynys y'n Keynvor Hebask. Pow omrewlys Ostralek yw.
Wallis ha Futuna

**Wallis ha Futuna** (yn Frynkek, *Wallis et Futuna*) yw gwlas ynys y'n Keynvor Hebask. Pow omrewlys Frynkek yw.
Ynys Clipperton

**Ynys Clipperton** (FSS: **Enys Clipperton**; Frynkek: *Île de Clipperton*) yw ynys y'n Keynvor Hebask. Nyns eus poblans mann war Clipperton, mes hy ferghennogeth yw an acheson rag Bow Frynk dhe avoes reythow ekonomik a-barth 435 612 km² a'n Keynvor Hebask a-dro dhedhi. Meksiko re jallenjyas an studh frynkek a'n ynys ma.
Karrek lorek

**Karrek loerek** a dheskrif karrek a formyas war an loer.  An hanow yw res yn lows dhe stoff loerek arall kuntellys dres hwithrans an loer.

Y'n dydhyow ma yma war an norvys teyr fenten a garregi leurek:  1) an re kuntellys gans towlennow Apollo an Statys Unys; 2) samplow a veu dres tre gans towlenn Luna an URSS; ha 3) karregi a veu tewlys yn naturel dhiworth enep an loer gans hwarvosow a wrug gordell ha koedha a-wosa avel meteoritys loerek dhe'n norvys.  Dres an hwegh vyaj Apollo war enep an loer, 2,145 sampel, 382 kg (842 lb) aga foester, a veu kuntellys, an brassa rann anedha gans Apollo 15, Apollo 16 hag Apollo 17.  An tri sterlester Luna a dhehwelis gans 326 g (0.66 lb) a samplow moy. Moy ages 90 meteorit loerek re beu kevys war an norvys bys yn diwedh 2006, synsys ynna moy ages 30 g a stoff.
Repoblek Turkek Kyprus Kledh

**Repoblek Turkek Kyprus Kledh** (yn Turkek, ***Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti***) yw repoblek yn parth gledh enys Kyprus yn dyghowbarth Europa (po howlsedhes Asi war-lergh nebes doronydhyon). Nyns yw hi aswonys gans gwlaskor vydh saw Turki. Turkek yw klappyes ena, ha Moslemyon yw an vrassa rann a'n dus.

## Links

* Zypern Times
* Nordzypern Times
Ynysow Cocos (Keeling)

**Ynysow Cocos (Keeling)** (FSS: **Enesow Cocos** ) yw gwlas ynys y'n Keynvor Eynda. Pow omrewlys Ostralek yw.
Myhal Servetus

**Michael Servetus** (an 29 a vis-Gwynngala, 1511 – an 27 a vis-Hedra, 1553), (**Miguel Servet** po, dell o y'n dalleth, **Serveto** yn Spaynek) o theologydh, medhyk ha densesydh. Didheurek dhodho o lies godhonieth: steronieth ha meteorieth; doronieth, lagha, studhyans an Bibel, awgrym, korfonieth ha medhygieth. Aswonnys yn ta yw ev y'n istori a lies a'n testennow ma, yn arbennik medhygieth ha theologieth.

Dineythys veu Servet yn Aragon, hag ev a studya orth pennskol Zaragoza poken huni Lléida. Y servya va Juan de Quintana, neb o konfessyor dhe Jarlys V. Servet ha Quintana a vyajyas dhe Almayn hag Itali yn 1529, ha Serveto a drigas wosa henna yn Swistir. Y'n blydhynyow 1531 ha '32 y tyllas niver a skrifennow theologiek (*De trinitatis erroribus* "Kammdybyansow yn kever an Drynses", *Dialogorum de Trinitate libri duo* "Keskowsow a-dro dhe'n Drynses yn dew lyver" ha *De Justitia Regni Christi* "Ewnder Reyn Krist"). Pub huni anedha a dest dhe gryjyans arbennik Servet yn kever an Drynses, henn yw, na vo grond mann y'n Bibel rag dyskas an Drynses; byttegyns, *Logos* Dyw a omjunnsa dhe Yesu pan esa va hwath yn torr Varia Wynn. Ytho, an *Logos* a dhurya bys vykken war-lergh Servet, mes an Mab o person kreatyes.

Serveto a bassyas yn Pow Frynk ha studya medhygieth yn Paris ha Dalfinat. Ev a dhisputyas orth Jean Calvin dre lyther, hag yn 1553 y tisklaryas unn breuslys frynkek y vos kablus a gammwrians. Dhe Genève ev a fias; mes ena Calvin ha'y dhiskyblyon a'n kachyas. War-lergh gorhemmyn an galvinistyon, Servet veu gorrys dhe vernans gans tan drefenn y gryjyansow.
Reydh

**<span lang="kw" dir="ltr">Reydh</span>** yw hanow an dyffrans yntra benow ha gorow yn bywonieth. Yma dyffransow reydhel yn mysk plansow hag enyvales (ow synsi ynni tus).
Vanessa Beeman

**Vanessa Beeman** o Bardh Meur a'n Orsedh Kernow a 2006 bys 2009. Y teuth ha bos bardh der apposyans y'n yeth;http://www.cornish-language-news.org/ Kernewegoryes freth yw hi.https://web.archive.org/web/20041101090155/http://www.geocities.com/cornishnews/koth25.html  yw hy hanow bardhek. Genys veu yn Kenya dhe gerens kernewek ha megys veu yn Tansania. Yn Kernow y trig hi a-dhia 1986.https://web.archive.org/web/20070311074642/http://www.gorsethkernow.org.uk/english/gallery/grandbards/egwenen.htm Hi yw an sekond benyn kurunys avel Bardh Meur.

Hi a gernewekhas *An Ky a Gerdhas bys dhe Loundres* gans Ann Trevenen Jenkin (ISBN 0-9524601-4-9).http://www.poetrycornwall.freeservers.com/photo4.html
Polynesi Frynkek

**Polynesi Frynkek** (*Polynésie française* yn Frynkek) yw *collectivité d'outre-mer* y'n Keynvor Hebask.
Aroumanek

**Aroumanek** yw yeth romanek kewsys yn Pow Grek, Albani, Roumani, Serbi, Bulgari, ha Repoblek Makedoni. Avel Roumanek, Istro-Roumanek ha Megleno-Roumanek, Aroumanek yw esel an bagas Est a davosow romanek.

## Kevrennow a-ves
* Macedon Armans Council
* Macedon Armans Association from France
* Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects
Tiryow Deghow hag Antarktik Frynkek

**Tiryow Deghow hag Antarktik Frynkek** (*Terres australes et antarctiques françaises* yn Frynkek) yw *territoire d'outre-mer * y'n Keynvor Dyghow.
Gwenenen

**Gwenen** yw hwesker neyja a'n Hymenoptera, a gomprehend ynwedh an muryon, goghi ha livbreves. Yma a-dro dhe 20,000 eghen a wenen. Kevys yns i war bub brastir a-der Antarktika. 

Klassys yw gwenen yn peswar bagas:
*Gwenen mel, ow komprehendya an wenenen vel afrikanhes.
*Gwenen gwyls: 250 eghen y'n teylu Apidae.
*Gwenen divros: 550 eghen y'n Meliponini.
*Gwenen dibarow: dibarow y'n sens bos pub benow frothus hag a vyw yn neyth drehevys gensi hy honan. Yma pals anedha, rag ensampel an gwenen ser, gwenen treghi del ha gwenen mason (hag erel ynwedh). 

Gwithys yw an wenenen vel europek (*[[Apis mellifera]]*) gans tus rag askorra mel. Henwys yw gwitha gwenen rag aga mel gwenenydhieth. 

Ponegys o bleujyow gans hwesker kepar ha hwiles pell kyns omdhiskwedhyans gwenen. Dihaval yw gwenen awos aga bos arbenigys avel maynoryon ponegi. Aga horfow hag omdhegyans a wra ponegyans neppyth essa dhe'y wul, hag ytho gwenen yw gwell orth wul an ober ma ages hwesker ponegi erel kepar ha hwiles, kelyon, tykkiow Duw ha goghi ponn 

## Esplegyans
Gwenen, kepar ha muryon, re esplegyas dhyworth goghi. Hendasow an gwenen o goghi yn teylu a breydhyas war hwesker erel. An skwych dhyworth hwesker avel preydh dhe bonn a dheuth dhyworth an goghi ow kachya hwesker gorherys gans ponn pan ve boosys dh'aga freves (*larvae*). Skwych dhe guntel ponn a sewyas. Derivys veu dell o menhesen a'n eghen *Cretotrigona prisca* diskudhys yn amber yn Jersi Nowydh y'n Statys Unys, dedhyes dhe'n Amser Kalghek nans yw 65 milvil bledhen. 

## Korfow gwenen
  

Kepar ha hwesker erel, korf gwenenen y hyllir ranna korf gwenenen dhe deyr rann: an penn, thoraks ha torr. Gwenen a's teves tri hopel a arrow ha dew gopel a eskelli. Blewek yw lower a eghennow gwenen, liwys melyn ha du po rudhvelyn ha du avel liwyow gwarnyans. Lies gwenenen a's teves bros (kepar ha naswydh gow) war an torr. Mars yns i penndegys, sorr po ownek, i a yll brosa ha skitya gwenon. Unnweyth oberyor re brosas, an wenenen a verow tamm a-wosa, mes eghennow erel a wenen ha goghi a yll brosa arta hag arta. Nebes tus a's teves alergedh erbynn brosow gwenen, neppyth a yll bos marwel. 

## Gwenen kowethasek
Nebes gwenen yw kowethasek; hemm a styr i dhe vewa yn bagasow restrys gelwys trevsigethow. Gwenen mel, an eghen usys yn gwenenydhieth, yw kowethasek. Tre trevesigeth yw gelwys kowel gwenen. Unn kowel a'n jeves unn vyghternes. 

Yma tri sort a wenen yn trevesigeth gwenen mel. Myghternes yw an wenenen bosekka y'n drevesigeth drefen hi dhe dhedhwi an oyow. An vyghternes a us hy bros marnas dhe vrosa myghternesow erel. Dell yw usys, an vyghternes yw mamm an oberyoryon. Hi a dheber kowlesen arbennik gelwys kowlesen riel hys hy bewnans. Oberoryon yw benow ynwedh, hag i yw an gwenen a guntel ponn dhyworth bleujyow hag omladha rag difresa an drevesigeth. Oberoryon a wra dons gwevya rag leverel orth an ken re le may feu nektar diskudhys gansa. An godhonydh a dhiskudhyas hemma o Karl von Frisch. Gwenen sudron yw re gorow a wra parya gans an vyghternes may hallo dedhwi oyow. Parya yw aga unnik gweythres. Ny wrons ober y'n kowel vytholl.
Champaynek

**Champaynek** (*Champenois* yn Champaynek ha Frynkek) yw yeth romanek kewsys yn Champayn yn Pow Frynk ha Walloni yn Pow Belg.
Sahara West

**Sahara West** (yn Arabek, *Al-Ṣaḥrā' al-Ġarbiyyah*; yn ) yw tiredh ha rann anodho rewlys gans Marokk yn Afrika.
Besonten

**Besontenn** yw eglyn teir linenn bymp syllabenn, yn-un rima *Á À Á* (henn yw, ganz poeslevow dihaval). Ottomma unn ensompel:

::*gwolow oer ha' dergh*
:*kalez leiz troezlergh*
:::*avorow ann ergh*

Dyvydhyz a'nn deirlinenn woze tro ha' 1990. Henwyz rag hy phymtheg syllabenn, niver ann besontow war ann Skozon. Tim Saunders yw unn bardh a wra devnydh a vesontennow yn y ober.
Albert II, Pryns Monako

**Albert II, Pryns Monako** (*Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi*; genys 14ves a vis Meurth 1958) yw Pryns Monako.
Unyans Gwerinel Breten Vian

**Unyans Gwerinel Breten Vian** (Bretonek: *Unvaniezh Demokratel Breizh*; Frynkek: *Union démocratique bretonne*) yw parti politek ranndiryel yn Breten Vian. Yma dhedha 3 esel a Senedh Ranndiryel Breten Vian.

## Eseli an Senedh Ranndiryel

* Kristian Gwioñvarc'h
* Naig Gars
* Mona Braz

## Gwiasva

* Le Parti d'une Bretagne Autonome / Strollad Breizh Emren
Konteth Brooke, Virjynni West

Yma **Konteth Brooke** () desedhys war Dhowr Ohio yn stat Virjynni West. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1797.
Konteth Berkeley, Virjynni West

Yma **Konteth Berkeley** () desedhys yn Nans Shenandoah yn stat Virjynni West. Cita an moyha poblus ha se konteth yw Martinsburg.
Konteth Grant, Virjynni West

Yma **Konteth Grant** () desedhys yn stat Virjynni West. Henwys rag Ulysses S. Grant, an konteth a veu gwrys yn 1866.
Konteth Greenbrier, Virjynni West

Yma **Konteth Greenbrier** () desedhys yn stat Virjynni West. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1778.
Konteth Morgan, Virjynni West

Yma **Konteth Morgan** () desedhys yn stat Virjynni West war Dhowr Potomac. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1820.
Konteth Pocahontas, Virjynni West

Yma **Konteth Pokahontas** () desedhys yn stat Virjynni West. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1821. Poblans an konteth yn niveryans 2020 o 7,869.
Brasília

**Brasília** yw pennsita Brasil. Pur arnowydh yw hi, ha fondys yn 1960 gans Juscelino Kubitschek. Nyns eus governans trevek dhe V-Brasília; gans huni Ranndir an Kesunyans y fydh menystrys. A-dro dhe 2 vilvil yw hy foblans.
Jeddah

**Jeddah** yw cita yn Arabi Saoudek. Hi yw an chyf porth dhe Mekka; rag henna, tre alhwodh yw Jeddah dhe lies pererin war an hajj.

## Gevellansow
Yma dhe Jeddah 23 'citys hwor' poken 'tre evellys':

## Skeusennow

|*Corniche* Jeddah
Image:King Saud Mosque2 (5).jpg|*Masjid* an myghtern Saud
Dorchester

**Dorchester** po **Kardhorn** yw tre varhas yn Dorset, Breten Veur. Desedhys yw hi ryb an Dowr Frome, ugans mildir west a Poole hag eth mildir north a Weymouth. Poblans y dre yn 2001 o 16,171 a dus. An dre a veu gyllys penncita an konteth yn 1305. 

Kowethyes yw Kardhorn gans novelow Thomas Hardy, mayth yw awen an dre fugiethel Casterbridge (r.e. yn novel "The Mayor of Casterbridge").

Y'n Oos Horn, avel *Durnovaria*, yth esa Kardhorn onan a chif trevesigethow an Durotriges, an looth Keltek trigys yn Dorset, Wiltshire ha Gwlas an Hav. Y teuth cita romanek. *Durnonovaria* yw an hanow gwelys y'n tekstow, mes amendys yw dhe Durnovaria dell yw usys. Kampollys yw *durno- (elven gynsa an hanow) dhe styrya 'dorn' ha'n nessa elven ow strya 'fow' (kowethyes dhe'n Hen [Iwerdhonek ''fáir ~ fóir''). Kampollans aral yw bos an hanow ''*Duronovaria'' yn le, ow kul an tyller ma onan a 18 hanow Hen Vrythonek ow komprehendya ''Duro-'', hag a hwer dre vras le mayth yw rysyow po ponsyow. An elven aral, ''-novaria'', a's teves dew dyller kowethyes ganso yn Breten Veur le mayth yw [kemperyow. An dielvennans ma a dheskrif Kardhorn yn ta.  

## Drehevyansow posek

*Gwithti kasorek
*Gwithti konteth Dorset
*Eglos Sen Jory
*Eglos Sen Peder
*Max Gate (chi Thomas Hardy)
*Chi romanek

## Pobel a vri

*William Barnes (1801-1886), awtour
*Thomas Hardy (1840-1928), novelydh 
*Llewelyn Powys (1884-1939), novelydh, broder John Cowper Powys
*Maurice Evans (1901-1989), gwarier
*Tim Heald (g. 1944), jornalyas


Roman Town House, Dorchester.jpg|Magoryon Durnovaria, an drevesigeth romanek
Aerial_photograph_of_Maiden_Castle_from_the_west,_1937.jpg|Maiden Castle, ker an Oos Horn bras desedhys 2 vildir a Gardhorn
Thomas_Hardy_Dorchester_Dorset.jpg|Gravyans a Thomas Hardy
Dorchestermap_1937_(1).jpg|Mappa Kardhorn dedhyes 1937
St_Peter's_Church,_Dorchester,_Dorset_-_geograph.org.uk_-_893795.jpg|Eglos Sen Peder
Nick Griffin

**Nick Griffin** (genys 1 mis Meurth, 1959) o lywydh an Party Kenedhlak Bretenak (BNP) a-dhia 1999. Y vywder yn gwlasegath an dehow pell a wrug dalleth pan th'esa 15 bloudh.
Lanneves

**Lanneves** (yn Sowsnak, *Lanivet*) yw gwyg ha plew yn randyr Kernow Gledh ha yn kens keverang Pydra. An wyg jyf yw desedhys peswar kilometer dheworth Vosvenehy tu wàr an soth-west. Yn eglos an plew yma meyn cofheans rag an teylu Courtenay a Tremere. Yma soras udn veneghva goth – huny St Benet, a'n urdh Benedyctyn – pòr ogas dh'an eglos. Udn hen sans, Congar, a wre byw y'n plew ma yn radn a-vàr an 6ves cansbledhen.
François Fillon

**François Fillon** (genys 4 a vis Meurth 1954) o Pennmenyster an Repoblek Frynkek, a-dhiworth an UMP (Frynkek: *Union pour un Mouvement Populaire*). Ev re sywyas Dominique de Villepin y'n soedh na wosa budhugoleth Nicolas Sarkozy yn dewisyansow 2007.
Kostentin II a Rom

**Flavius Claudius Constantinus** (yn kernewek, **Kostentin II**; 316-340) o rewlyer Romanek a-dhia 337 OK. Y dhyneydhyans o yn Arle (Pow Frynk) arnowydh;  o y vamm.
Jori VI

**Jori VI** (*Albert Frederick Arthur George*; 14 Kevardhu 1895—6 Whevrer 1952) o Myghtern a'n Rywvaneth Unys a-dhia 1936 bys termyn hy mernans yn 1952.
Avon Cacapon

**Dowr Cacapon** yw avon yn  Virjynni West, Statys Unys Amerika est, hag enter yn Dowr Potomac orth Great Cacapon.
Region Hovedstaden

**Region Hovedstaden** ('Ranndir an Bennsita') yw rannvro yn Danmark. Furvys yn 2007 veu hi, hag ynni sitys København ha Frederiksberg, aga hyrghynn, hag ynys Bornholm.
Kymystry

**Kymystry** (kymygieth ynwedh) yw godhonieth a-dro dha deythy ha natur mater wàr an nyvel atomak, moleculerak, po macromoleculerak. Senjys y'n desten ma yw elvednow, crystalys, ha metol. Robert Boyle (1661), Antoine Lavoisier (1787), ha John Dalton (1808) yw ombrederys an try thas a gymystry arnoweth.
Teenage Mutant Ninja Turtles

An **Teenage Mutant Ninja Turtles** yw kronogow-mor ervys yn hwedhlow dhe fleghes. Y'n hwedhlow ma ytho y fydhons ow tevnydhya hynwyn lymnoryon Italek an Quattrocento (Leonardo, Donatello, Raphael, Michelangelo).
Romney, Virjynni West

**Romney** yw sita vyghan yn Virjynni West, SUA. Yth esa dhedhi poblans a 1,940 a drigoryon yn 2000. 3,933 pella den a drig yn kyrghynn an dre. Romney yw sedh konsel Konteth Hampshire. Romney yw ogas dhe Cumberland, Tir Maria, ha Winchester, Virjynni.
Curitiba

**Curitiba** yw sita vyghan yn Paraná, Brasil. Yth esa dhedhi poblans a 1.808.969 a drigoryon yn 2007.

* http://www.curitiba-brazil.com
* https://web.archive.org/web/20140626034932/http://www.curitiba.pr.gov.br/
Patagoni

Bro yn Arghantina ha Chile yw **Patagoni**. A-dro dhe 25,000 person ena a gows Kembrek, yn arbennik yn nans Chubut (*Afon Camwy* yn Kembrek) yn kres Patagoni arghantinek. Neb 1,700,000 a dus a wra triga y'n rannvro ma. Patagoni a wra komprehendya an menydhyow Andes, tiredhow ledan ha platt, ha'n ynys . Yn howldrevel, segh yw an gewer dre vras, mes ammeth yw possybyl gras dhe avenyow pals: an Río Negro, Río Deseado, Río Limay, Río Chubut, hag erell. Yn howlsedhes, an gewer yw glyppa hag yma goenyow.


File:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|
File:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG
File:Ballenas en Península Valdès.jpg
File:Ushuaia6a (js).jpg


## Kampoellansow
Konteth Flint

**Konteth Flint** (yn Kembrek: *Sir Y Fflint*) yw efander pen ha keverang yn Kembra Cleth Yst. Ef oryon Cheshire, konteth Dinbygh ha Wreksam yma henwys rag an Konteth Flint Ystorek Keverang, py a'n jeva specyal oryon dyffrans.

Yma Koed-Le/Koed-Lé yw penntrev ynno.

An efander pen yw governyes dre an Consel Keverang Konteth Flint.
Rol wlasow

__NOTOC__

## A
Afghanistan - Afrika Dhyhow - Albani - Aljeri - Almayn - Andorra - Angola - Antiga ha Barbuda - Arabi Saoudek - Arghantina - Armeni - Azerbayjan (Aserbayjan)

## B
Ynysow Bahama (Enesow Bahama) - Bahreyn - Bangladesh - Barbados - Belarussi - Pow Belg - Belisa - Benin - Bhoutan - Bolivi - Bosni–Hercegovina (Bosni) - Botswana - Brasil - Bruney - Bulgari - Burkina Faso - Burundi - Byrmani

## C
Centrafrika - Chad - Pow Chek - Chile - China (Poblow Repoblek China) - Côte d'Ivoire (Arvor Dans an Olifans)

## D
Danmark - Repoblek Dhominikanek - Dominika

## E
Ejyp - Pow an Ekwador - El Salvador - Eritrea - Estoni - Estrych - Ethiopi - Eynda

## F
Ynysow Faroe (Enesow Faroe) - Fiji - Filipinys - Pow Finn - Pow Frynk

## G
Gabon - Gambi - Ghana - Pow Grek - Grenayd - Pow Grouzi (Pow Grousi) - Gyni - Gyni-Bissaw - Gyni Ekwadoriel - Gwatemala - Gwayana

## H
Hayti - Hondouras - Hungari

## I
Indonesi - Irak - Iran - Iseldiryow - Island - Itali

## J
Jamayka - Jibouti - Jordan

## K
Kamboji - Kameroun - Kanada - Katar - Pow Kazagh (Pow Kasagh) - Kenya - Kiribati - Kobros (Kyproes) - Kolombi - Komorys - Repoblek Kongo - Repoblek Werinel Kongo - Korea Dhyhow - Korea Gledh - Kosta Rika - Koweyt - Kroati - Kuba - Pow Kyrgys

## L
Pow Lao - Latvi - Lebnon - Lesotho - Liberi - Libi - Liechtenstein - Lithouani - Lushaborg

## M
Madagaskar - Repoblek Makedoni - Malawi - Malaysi - Maldivys - Mali - Malta - Marokk - Ynysow Marshall (Enesow Marshall) - Meksiko - Moldova - Monako - Mongoli - Montenegro - Mordir Nowydh - Moritani - Ynys Morrys (Enys Morrys) - Mosambik (Mozambik)

## N
Namibi - Nauru - Nepal - Nihon - Pow Nijer - Nijeri - Nikaragwa - Niue - Norgagh

## O
Oman - Ouganda - Pow Ousbek

## P
Pakistan - Palau - Panama - Papoua Gyni Nowydh - Paragway - Pennrynn Gwyrdh - Pennternasedh Unys Arabek (PUA) - Perou - Poloni - Portyngal

## R
Roumani - Russi - Ruwvaneth Unys - Rwanda

## S
Ynysow Salamon (Enesow Salamon) - Samoa - Sen Kitts ha Nevis - Sen Lusia - Sen Marin - Sen Vinsent ha'n Ynysow Grenadinek - Senegal - Serbi - Seychellys - Shri Lanka - Sierra Leon - Singapour - Slovaki - Sloveni - Somali - Soudan - Soudan Soth - Spayn - Statys Kesunys Mikronesi - Statys Unys - Surinam - Pow Swati - Swedherwyk - Swistir - Syri

## T
Pow Tajik - Tanzania (Tansania) - Pow Tay - Taywan (Repoblek China) - Timor Est - Togo - Tonga - Trynses ha Tobago - Tunisi - Turki - Pow Turkmen - Tuvalu

## U
Ukrayn - Urugway

## V
Vanuatu - Cita Vatikan - Veneswela - Vietnam

## W
Wordhen

## Y
Yemen - Ysrael

## Z
Zambi (Sambi) - Zimbabwe (Simbabwe)

## Powyow ha'ga studh challenjyes
Abhazi - Kosova - Kobros Kledh - Konna Gasa - Glann West - Nagorno-Karabagh - Osseti Dhyhow - Palestayn -  Transnistri

## Powyow serhek
Angwilla - Aruba - Bermuda - Bonaire - Curaçao - Ynysow Faroe (Enesow Faroe) - Greunland - Gwadeloup - Jibraltar - Ynysow Kayman (Enys Kayman) - Ynys Manow (Enys Manow) - Martinik - Montserrat - Ynys Navassa (Enys Navassa) - Puerto Rico - Saba - Saint-Barthélemy - Sint Eustatius - Saint-Martin - Sint Maarten - Turks ha Kaykos - Ynysow an Wyrghes Predennek - Ynysow an Wyrghes a'n Statys Unys