open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Descendants

***Descendants*** yw fylm fantasi amerikanek gwres yn 2015. Ster an fylm yw Dove Cameron, Sofia Carson, Booboo Stewart ha Cameron Boyce.
Descendants 2

***Descendants 2*** yw fylm fantasi amerikanek gwres yn 2017. Ster an fylm yw Dove Cameron, Cameron Boyce, Sofia Carson, Booboo Stewart, Mitchell Hope, ha China Anne McClain.
The Princess and the Frog

***The Princess and the Frog*** (Kernowek: *An bennseviges ha'n kwilkyn*) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 2009. Askorrys veu gans Walt Disney Animation Studios.

## rol an warioryon
* John Goodman
Ian Blackford

**Ian Blackford** (genys 14 Me 1961 yn Karedin, Alban) yw politeger albanek, leyder an Parti Kenedhlek Albanek yn Westminster a-dhia 2017 dhe 2022, hag an esel senedh rag Ross, Skye ha Lochaber a-dhia 2015.
Elijah Cummings

**Elijah Eugene Cummings** (18 Genver 1951 yn Baltimore, Tir Maria - 17 Hedra 2019 yn Baltimore, Tir Maria) o politeger amerikanek, kaskyrgher gwiryow kemmyn, hag esel Chi an Ganasedhoryon rag an 7ves ranndir kuntellesel yn Tir Maria a-dhia 1996 bys y vernans yn 2019. Ev o esel Parti an Dhemokratyon.
Stephanie Tubbs Jones

**Stephanie Tubbs Jones** (genys **Stephanie Tubbs**; 10 Gwynngala 1949 yn Cleveland, Ohio - 20 Est 2008 yn Cleveland, Ohio) o politegores a Amerika hag esel Chi an Ganasedhoryon rag an 11ves ranndir kuntellesel yn Ohio a-dhia 1999 bys hy mernans yn 2008. Hi o esel Parti an Dhemokratyon hag hi a veu spedys gans Marcia Fudge, esel an 11ves ranndir a-lemmyn.
Nick Clegg

**Syr Nicholas William Peter "Nick" Clegg** (genys 7 Genver 1967 yn Chalfont St Giles, Buckinghamshire) yw politeger bretennek kyns, an leyder a'n Parti Livrel Werinel a-dhia 2007 dhe 2015, hag an esel Senedh rag Sheffield Hallam a-dhia 2005 dhe 2017.

Clegg a veu etholys esel a'n Eurosenedh rag Midlands Ost yn 1999. Ev a veu etholys dhe Ji an Gemmynyon y'n etholans 2005 rag Sheffield Hallam. Yn 2007, ev a veu etholys an leyder a'n Parti Livrel Werinel. War-lergh an etholans 2010, Clegg a entras yn governans yn keffrysyans gans an Parti Gwithadorek hag ev a veu gwrys is-pennvenyster. Y'n etholans 2015, an Gweriniethoryon Livrel kellys 49 eseli ha Clegg a omdennas maga an leyder a'n Parti. Ev a veu spedys y'n offis gans Tim Farron.

Clegg a kellys y esel y'n etholans 2017 - an ombrofyer Lavur, Jared O'Mara, gwaynas 2,125 votys moy ages Clegg.
Florence Eshalomi

**Florence Dauta Eshalomi** (genys **Nosegbe**; 18 Gwynngala 1980 yn Brixton, Loundres) yw politegores a Vreten hag an esel Senedh rag Vauxhall  a-dhia 2019. Hi yw esel a'n Parti Lavur.

Eshalomi o konseler war Konsel Lambeth a-dhia 2006 dhe 2018 hag an esel rag Lambeth ha Southwark dhe Gesva Loundres a-dhia 2016. Yn 2019, hi a veu etholys esel Senedh rag Vauxhall, ha spedys Kate Hoey.
Brighton

**Brighton** yw cita trethvor yn Sussex Est, Pow Sows. Yma poblans a 290,885 yn 2019 ha drefen an poblans bras LKDT, Brighton yw an "penncita ansodhogel kethreydhel a'n Ruwvaneth Unys".

An cita yw representys gans diw pastellow vro: Brighton Kemptown ha Brighton Pavilion. Brighton Kemptown yw representys gans Lloyd Russell-Moyle (Parti Lavur) a-dhia 2017. A-dhia 2010, Brighton Pavilion re beu representys gans Caroline Lucas (Parti Gwyrdh).
The Sword in the Stone

***The Sword in the Stone*** (Kernowek: *An kledha y'n men*) yw fylm fantasi bywhes amerikanek gwres yn 1963. Askorrys veu gans Walt Disney.
Mhairi Black

**Mhairi Black** (genys 12 Gwynngala 1994 yn Paisley, Alban) yw politegores albanek hag an esel Senedh rag Paisley ha Renfrewshire Soth a-dhia 2015. Hi yw an esel a'n Parti Kenedhlek Alban.

Black a veu etholys dhe Ji Kemmynyon a'n Ruwvaneth Unys yn 2015, ow fetha Douglas Alexander, an kyns esel Lavur, gans 5684 votys. Hi a veu dasetholys yn 2017 ha 2019. Dhe an termyn a hy etholans yn 2015, Black o an yowynka esel Senedh bykken (hi o 20 dhe an etholans 2015).

A-dhia Genver 2020, Black yw ynwedh an Skeus Skrifenyades a Stat rag Alban a'n Parti Kenedhlek Alban.

## Devynnow
Lloyd Russell-Moyle

**Lloyd Russell-Moyle** (genys 14 Gwynngala 1986 yn Brighton) yw politeger bretennek hag an esel Senedh rag Brighton Kemptown a-dhia etholans 2017. Ev yw esel a'n Parti Lavur.

Yn 2017, Russell-Moyle a waynas an esedh dhyworth an Parti Gwithadorek, ow fetha an kynsa esel gwithadorek Simon Kirby gans 9,868 vota moy. Russell-Moyle a veu cregys Chi an Gemmynyon yn Kevardhu 2018 war-lergh ev a assayas remova an Welen Riel dhe stoppya an Chi dhe esedha yn krodhvol war-bynn an ervirans Theresa May delatya vota Brexit posek.

Kethreydhel yw Russell-Moyle, hag ev a diskudhas yn mis Du 2018, yth yw HIV-positiv.

## Devynnow
Sharice Davids

**Sharice Lynnette Davids** (genys 22 Me 1980 yn Frankfurt, Almayn West) yw laghyades ha politegores amerikanek hag esel Chi an Ganasedhoryon Statys Unys rag an tressa ranndir kuntellesel yn Kansas a-dhia 2019. Hi yw esel Parti an Dhemokratyon.

Davids a veu etholys yn 2019, ow fetha an esel kyns hag an ombrofyer repoblikanek Kevin Yoder. Hi yw an kynsa esel kuntellesel demokratek yn Kansas (a-dhia Dennis Moore a gesys offis yn 2011), an kynsa esel kethreydhel apert etholys dhe Guntelles yn Kansas hag eyl esel benow amerikanek enesik (an huni aral yth yw Deb Haaland).
Tour Eiffel

Yma an Tour Eiffel yn Champs de Mars, Paris, Pow Frynk ha gwrys a horn yw.  Henwys yw wosa an ynjinor  drefen y negys dhe dhesina ha drehevel an tour.  Drehevys re beu ynter 1887 ha 1889.
Sajid Javid

**Sajid Javid** (genys 5 Kevardhu 1969 yn Rochdale, Pow Sows) yw politeger a Vreten hag an esel Senedh rag Bromsgrove a-dhia 2010. Ev yw esel an Parti Gwithadorek.

Javid o an Skifennyas an Pervedh a-dhia 2018 bys yn 2019 yn-dann Theresa May ha Chansler an Exchequer a-dhia 2019 dhe 2020 y'n governans Boris Johnson. Ev a omdennas dres dasapoyntyans an Kabinet yn 2020.
Jeanie Johnston

**Jeanie Johnston** yw replica a worhel tri gwern neb a veu drehevys y'n dalleth yn Quebec, Kanada gans drehevyer gorhel John Munn, neb a veu genys yn Alban.  Yma ryb Kay Tollji, Dulyn. 

Jeanie Johnston dherowel a veu prenys gans Tralee ha Co., marchons dhyworth Kerry, avel gorhel karg ha marghasa yn sewen 

yntra Tralee hag Amerika Gogleth rag lies bledhen.  An gorhel a dhros divroysi dhyworth Iwerdhon dhe Amerika Gogleth, 

hag ena dehweles dhe Europa gans prenn.
Horace

**Quintus Horatius Flaccus** (8ves Mys Kevardhu, 65 KOK - 27ves Mys Du, 8 OK), aswonnys dhe redoryon Sowsnek avel **Horace**, o bardh gerys-da y'n Emperoureth Romanek.
Tollgorn

An tollgorn yw daffar ilow.  Yma meur lies eghen a tollgorn.  An eghen moy kemmyn yw tollgorn keskan.  An tollgorn yw daffar ilow y'n klassans gwyns ha gwrys yw po gans alkan, po gans prenn.
Molethi

Molethi yw taves offensus.

## Ensamplow
* Bastard
* Gast
* Gwenn
* Kagha
* Kal
* Kons
* Kyjya
* Pisa
* Tin

## Devedhyansow
Clarke, Matthi. "Mollethi yn Kernewek". *Kernewegva*.
Goedhboell

Goedhboell yw gwari bordh rag dew gwarier. Yth yw gwariys war vordh gans peswar pedrek ha tri ugens (8x8).

## Rewlys
An rewlys ha kesstrifow yw governys gans  FIDE (*Fédération Internationale des Échecs)*. 

Amkan an gwari yw kachyans myghtern an gwarier arall (kowlardak). Yn hwir, ny yll an myghtern bos kemmerys mes kowlardak yw studh mayth yw kachyans an myghtern sertan y'n nessa tro.

### Dalleth

Yn dalleth an gwari, yma hwetek 'den' dhe vayni pub gwarier: unn myghtern, unn vyghternes, dew gastell, dew epskop, dew varghek, hag eth gwerinor.
Pi

An niver *π* (/piː/), po *pi*, yw divaren awgrymek: komparriv kehysedh kylgh orth y dreuslinen. Ogas dhe 3.14159 yw π, mes niver diresnel ywa, gans deghedhegow didhiwedh. Usys veu an lytheren π avel y furvell rag an kynsa prys gans an awgrymor kembrek, , yn 1706.

## Devynnow
Douglas Adams

**Douglas Noel Adams** (11ves Mis-Meurth 1952 – 11ves Mis-Me 2001) o skrifer sowsnek. Ev yw meurgerys rag y romansow *[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]*.

Adams a veu genys yn Kargront ha ev o trigys yn Loundres Est hag Essex pan o yowynk. 

Ev o skrifer rag towlennow pellwolok, yn sampel *Monty Python* ha *Doctor Who* y'n blydhennow 1970. Yn 1978, ev a skrifas gwari radyo fugieth skiensel, henwys *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy*.
Kylgh

Kylgh yw furv rond a dhew vyns. An keth pellder dhiworth y gres yw leow oll war an amal, an keysedh.

Keysedh kylgh yw π lieshes gans y dreuslinen.

Arenabedh kylgh yw π lieshes gans pedrek y asen (hanter treuslinen).
Sophocles

**Sophocles** (497/496 - 406/405 KOK) o skrifer gerys-da a wariow hengovek. Trigys o ev yn Athens y'n pympes kansblydhen KOK. Aswonnys yw avel awtour a vri war-barth gans Aeschylus hag Euripides.
Virgil

**Publius** **Virgilius Maro**, (15ves Mis Hedra, 70 KOK - 21a Mis Gwynngala 19 KOK) aswonnys dhe redoryon Sowsnek avel **Vergil**, o bardh gerys-da y'n Emperoureth Romanek.
Point Pleasant, Virjynni West

**Point Pleasant** yw cita ha se konteth Konteth Mason, Virjynni West. 4,062 o hy foblans yn 2019. An cita a esedh yn kemper an Dowrow Ohio ha Kanawha.

## Devynnow
Vladimir Putin

**Vladimir Vladimirovich Putin** (genys 7 Hedra 1952 yn Leningrad, Russi) yw politeger russek ha Lewydh Russi a-dhia 1999 bys yn 2008 hag a-dhia 2012 bys y'n jydh ma.
Deb Haaland

**Debra Anne 'Deb' Haaland** (genys 2 Kevardhu 1960 yn Winslow, Arisona) yw politegores amerikanek ha Skrifenyades an Pervedh an Statys Unys. Hi o esel Chi an Ganasedhoryon rag an 1a ranndir kuntellesel yn Meksiko Nowydh a-dhia 2019 bys yn 2021. Hi yw esel Parti an Dhemokratyon.

Haaland a veu etholys dhe Ji an Ganasedhoryon yn 2018, ow talleth servya yn 2019. Hi yw eyl esel benow amerikanek enesik (an huni aral yw Sharice Davids).

Yn mis Kevardhu 2020, Joe Biden a wrug henwel Haaland avel Skrifenyades an Pervedh. An Senedh a gonfirmas Haaland yn mis Meurth 2021. Hi yw an kynsa Skrifenyades an Pervedh amerikanek teythyek.

## Devynnow
Kesunyans Arab

**Kesunyans Arab** yw kowethyans gwrys a bowyow y'n bys Arab yn Afrika North ha Asi Soth-West. Brassa rann an powyow ma a dhevnydh Arabek avel yeth sodhogel. Amkan an Kesunyans yw trovya fordhow unys dhe gesoberi rag assoylya aga hudynnow.

## Kanaseth
An kowethyans a dhevnydh an yeth Arabek yn oll y guntellesow ha paperyow sodhogel, kyn na leveris an Kesunyans bythkweyth bos Arabek an Yeth Sodhogel. Kesunyans Arabek a veu selys wosa Protokol Alexandria sinys yn 1945 gans seyth statys Arab: Ejyp, Lebnon, Arabi  Saoudek, Syri, Irak, Yemen ha Treus-Jordan (Jordan). Y'n dedhyow ma, yma 22 esel dhe'n Kesunyans. Oll an powyow gans Arabek avel yeth sodhogel yw eseli an Kesunyans, marnas Ysrael, Eritrea ha Chad.

## Eseli

An powyow yn Kesunyans Arab yw:

* Ejyp - Mis Meurth 22, 1945 (selyer) (difennys 1979-1989)
* Irak - Mis Meurth 22, 1945 (selyer)
* Jordan - Mis Meurth 22, 1945 (selyer) (pan o henwys "Treusjordan")
* Lebnon - Mis Meurth 22, 1945 (selyer)
* Arabi Saoudek - Mis Meurth 22, 1945 (selyer)
* Syri - Mis Meurth 22, 1945 (selyer)
* Yemen - Mis Me 5, 1945 (selyer)
* Libi - Mis Meurth 28, 1953
* Soudan - Mis Genver 19, 1956
* Marokk - Mis Hedra 1, 1958
* Tunisi - Mis Hedra 1, 1958
* Koweyt - Mis Gortheren 20, 1961
* Aljeri - Mis Est 16, 1962
* Pennternasedh Unys Arabek - Mis Metheven 12, 1971
* Bahreyn - Mis Gwynngala 11, 1971
* Katar - Mis Gwynngala 11, 1971
* Oman - Mis Gwynngala 29, 1971
* Moritani - Mis Du 26, 1973
* Somali - Mis Hwevrer 14, 1974
* Palestin - Wosa kemeres an le synsys gans an Kowethyans Livreson Palestin a-ban Mis Gwynngala 9, 1976
* Jibouti - Mis Ebrel 9, 1977
* Komorys - Mis Du20, 1993

## Rol Skrifenysi-Jeneral
Ynkleudhva Giza

Yma **Ynkleudhva Giza** (ynwedh henwys **an pyramidow Giza**) war Tir Drehevys Giza yn ogas dhe sita Cairo, Ejyp. A-dro dhe 8 8 kilometer (5&nbsp;mildir) a-bervedh yn difeyth a'n hen dre Giza ryb an Nil, hag a-dro dhe 25 kilometer (12.5&nbsp;mildir) dhe'n soth-west a gres an dre Cairo. An Pyramid Meur yw an unnsel kovep gesys a'n Seyth Marth a'n Bys. A-dro dhe 20,000 oberer ha 20 bledhen o res rag drehevel Pyramid Giza.

## Rannow chyf a'n Ynkleudhva

* Pyramid Khufu
* Pyramid Khafre
* Pyramid Menkaure
* Sfinks Meur
* Gorhel Khufu

## Drehevyans Pyramid Meur
Yma lies tybieth yn kever styrya fatel veu drehevys an pyramidow. Yn aga mysk:

* devnydhya yskynva a-ves
* devnydhya jynn-krana
* devnydhya yskynva a-bervedh

## Dyski Moy

* Lehner, Mark 1997. *The Complete Pyramids*. Thames & Hudson, 1997.  
* Manley, Bill (ed)  *The Seventy Great Mysteries of Ancient Egypt*. Thames & Hudson.  ISBN&nbsp;
* *Mysteries of Egypt* National Geographic Society, 1999.  ISBN&nbsp;.
* Rhys-Davies, John 1995. *Riddles of the monument builders: Who built the Sphinx?* Time-Life Video, 1995.
* Hai, Paul 2007. *Raising Stone 1: Paul Hai's racks & pinions theory*.  ISBN&nbsp;.
* Wirsching, Armin 2009. *Die Pyramiden von Giza - Mathematik in Stein gebaut*, 2nd ed.  ISBN&nbsp;
Oos Horn

An **Oos Horn** yw an termyn wosa an Oos Brons. Horn a veu askorrys yn Anatoli mar a-varr ha 1200 KOK dhe'n lyha, gans dustuni a boynt dhe dhedhyasow a-varra hwath.

Yn statys Mesopotamek Sumer, Akkad hag Assyria, horn a veu devnydhys yn martesen 3000 KOK. Onan a'n a-varra taklow gwrys gans horn teudhys o dagyer gans lown horn kevys yn bedh Hattic yn Anatoli ha dedhys a 2500 KOK. Devnydh ogas ha pell a arvow horn (owth aslea arvow brons) a lesas yn uskis hys-ha-hys dres an Est Ogas (Afrika North, Asi Soth-West) bys yn derow an kynsa milvledhen KOK.

Kyns henna, tus a usyas toulys brons po kelester ha priweyth. I a amethas hag o trigys yn kemenethow. Rann vrassa a Europa, Afrika hag Asi a dhrehedhas an Oos Horn a-ban 500 KOK. Termyn a kynsistori yw drefen, kynth yw horn ha dur posek hwath hedhyw, diwedh an Oos Horn yw styrys avel an termyn pan dallathas tus skrifa aga istori.

Y hyllir trovya horn yn es, mes y hyllir gul toulys ganso yn kales. Ev a deudh dhe dempredh ughella ages brons. Pan dhyskas govyon fatel wra toulys horn, i a allas gul lies anedha. Gans moy a doulys ha toulys gwella, tus a allas gul moy. Rag ensampel, moy a dus a allas usya arader alkan. I a allas amethi aga gwelyow gwell ha tevi moy. Neb tus a dhismygas bathow rag prena ha gwertha aga threvasow ha'ga thoulys horn. 

Arvow ha arwisk brons o gweth ages an re na gwrys gans horn. Ytho, tus heb horn a veu tryghys gans tus gans horn. Soudoryon a usyas skoosow ha basnettys horn yn kasow.
Oos Brons

Oos Brons yw an termyn istorek yw aswonys gans devnydh a brons.  An Oos Brons yw an nessa penntermyn yn system tri Oos (Men - Brons - Horn) profyes gans Christian Jürgensen Thomsen rag klassa ha rag studhya  hen kowethasow.

Boscawen-un yw dons meyn oos brons yn Pennwyth
Penn-pali

**Penn-pali** (*Cyanistes caeruleus*) yw ydhyn a deylu Paridae.  An ydhyn ma a drig yn Europa ha gorlewin Asi.
Korev

**Korev** yw eghen a dhiwes alkoholek. Gwrys gans dowr, hopys, barlys ha eghennow a vurm (fong may hwrello alkohol).
Hexham

**Hexham** yw tre yn Northumberland, Pow Sows. Yma'n dre ogas hag ugens mildir dhiworth Newcastle upon Tyne, ha dew ugens mildir dhiworth Carlisle.
Oos Men

An **Oos** **Men** o termyn kynsistorek pan wre tus toulys a ven. Prenn, eskern ha devnydhyow erel o usys ynwedh rag toulys, mes ny dhur an taklow ma maga ta. Ytho, y kevir moy a doulys men. Men o usys (yn arbennik eghen gales a ven henwys kelester) rag treghi taklow. 

An oos a dhallathas gans an kynsa toulys men, nans yw a-dro dhe 2.7 milvil vledhen. Nebes bagas a dus o hwath y'n Oos Men bys y'n 20ves kansvledhen. Ynwedh i a wre ladha enevales rag boos ha dillas. I a usya kroghen eneval rag aga skovvaow.

An oos wosa Oos Men yw Oos Brons, henwys warlergh alkan brons. An Oos Men a dhiwedhas pan dhiskudhas tus an art teudhi (gul alkan). An kynsa alkan usys o kober, sewyes gans brons. Dres lycklod, tus a dhallathas usya brons yn le men yn Est Kres yntra 3000 ha 2000 KOK. 

An Oos Men yw rynnys gans hendhyskonydhyon (tus neb a studh kreryow) yn teyr rann: Paleolithek ("men koth"), Mesolithek ("men kres") ha Neolithek ("men nowydh"). Priweyth a veur dismygys dres Oos Men Neolithek..

An **Paleolithek** yw oos kynsistorek aswonnys gans an displegyans a doulys men. Ev a styr an rann vrassa a dermyn denses (a-dro dhe 99% a istori den) war an Norvys, a nans yw 2.7 milvil vledhen dhe nans yw 20,000 vledhen. Ev a veu sewyes gans an Mesolithek ha'n Neolithek.
Danaw

**Danaw** (hanow Latinek *Hister*) yw avon an nessa hirra yn Europa (Volga yw an hirra). Avon Danaw yw an hirra avon y'n Unyans Europek.  

An avon yw 2,860&nbsp;km (1,777&nbsp;mildir) hir. Avon Brigach ha Avon Breg a wra junya war-barth yn Donaueschingen (yn ogas dhe'n Koos Du) ow kul Danaw. Avon Danaw a fros dres, po gul rann an amal a, dheg pow: Almayn, Estrych, Slovaki, Hungari, Kroati, Serbi, Roumani, Bulgari, Moldova hag Ukrayn. An avon a dhiwedh y'n Mor Du dres delta Danaw. 

Danaw a fros dres sitys bras, yn aga mysk: Ulm, Regensburg yn Almayn; Linz, Wien yn Estrych; Bratislava yn Slovaki, Budapest yn Hungari; Vukovar yn Kroati; Novi Sad ha Belgrade yn Serbi. 

Danaw yw henwys yn lies yeth aral: Esperantek *Danubo*, Bulgarek *Дунав (Dunav)*, Almaynek ha Plattdüütsch *Donau*, Grew *Dounavis*, Hengrew: *Ister*, Hungarek *Duna*, Turkek *Tuna*, Latin *Danuvius* po *Danubius*, Romanek *Dunăre*, Kroatek *Dunav*, Serbek *Дунав*, Slovakek *Dunaj*, Ukraynek *Dunay*.

Danaw yw dowrhyns posek. Gorholyon keynvor a yll mos bys dhe Brăila yn Roumani. Gorholyon avon a yll mos bys dhe Kehlheim yn Bayern. Gorholyon byghan a yll mos bys dhe Ulm.

Yma tri dowrhyns gwriansel drehevys war Danaw: 

* Kanel Danaw-Tisa-Danaw (DTD) yn ranndiryow Banat ha Bačka (Vojvodina, rannvro north a Serbi)
* Kanel Danaw-Mor Du (64km) yntra Cernavodă ha Constanţa (Roumani), gwrys yn 1984, hag a berrha an pellder dhe'n Mor Du a 400&nbsp;km
* Kanel Roen-Main-Danaw (a-dro dhe 171&nbsp;km), gwrys yn 1992, hag a gelm an Mor Kledh dhe'n Mor Du.

## Skeusennow

Restren:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Dew avon byghan (Breg ha Brigach) a jun dhe wul Danaw yn Donaueschingen, Almayn.
Restren:DonauknieVisegrad.jpg|Danaw yn Visegrád, Hungari
Restren:Eisernes Tor Durchbruch.JPG|Nans down gwrys gans Danaw yntra Serbi ha Roumani
Restren:Canalul Dunare Marea Neagra.jpg|Danaw - kanel arvor Mor Du
Bresel Vredereth Spayn

An **Bresel Vredereth Spayn** (18ves Gortheren 1936 – 1a Ebrel 1939) o bresel may hwrug Jeneral Spaynek Francisco Franco a'y lu kemeres maystri war Spayn. Lies bagas dyffrans a gesoberi gans an Repoblek Spaynek (governans a'n oos) rag y hedhi, yn aga mysk socyalydhyon, kemynegoryon, direwlysi ha bagasow erel a'n gledh. 

An governansow faskor a Almayn hag Itali a dhaffaras luyow ha provyansow dhe Franco, ha'n URSS ow kwertha arvow dhe'n lu Repoblek. Lies den a bowyow erel a erviras dos ha bos bodhogyon y'n kas erbynn Franco (treweythyow erbyn gorhemynadow aga fowyow aga honan), yn aga mysk tus a-dhyworth an Statys Unys, an Ruwvaneth Unys, Pow Frynk, Pow Belg, Almayn, Itali ha lies pow aral. An bagasow ma o henwys an Brigadow Keswlasek. 

An vresel a dhiwedhas 1a Ebrel 1939 pan hepkorras an diwettha lu repoblek. Franco a dheuth ha bos rewlyas a Spayn bys dhe'y vernans yn 1975. 

Hanter milvil dhen a verwis y'n vresel hag yth esa lies outray dhe bub tu. An moyha aswonnys o towl tanbellennow war Guernica. Dhe Ebrel April 26ves, 1937, y tewlis tanbellennow war Guernica gans Legion Condor, skoodhys gans rewlyans Nazi Hitler. An kynsa tro o mayth esa niver bras a dhynasogyon shyndys.
Hostelri Jamayka (romans)

***Hostelri Jamayka*** () yw romans gans skrifor Sowsnek Daphne du Maurier, dyllys yn terowel yn 1936. Yma fylm selyes war an romans a wrug gans Alfred Hitchcock. Yth yw darn y dermyn a hwer yn Kernow yn 1820. Y feu awenys gans gortos du Maurier y'n Hostelri Jamayka gwir yn 1930, a eksist hwath avel tavern yn kres Goon Brenn y'n jydh hedhyw. An drolla a hol bagas a wreckoryon voldransus a denn gorhelyon dhe'n kerrek, ladha'n varners ha ladra'n gwara.
Hostelri Jamayka

***Hostelri Jamayka*** () yw tavern hengovek war Woon Brenn yn Kernow. Y feu byldyes avel hostelri kochys yn 1750, gans junyansow dhe franklondya, yth o desedhans romans 1936 Daphne du Maurier *[[Hostelri Jamayka (romans)|Hostelri Jamayka]]* esa gwrys avel fylm *[[Jamaica Inn (fylm)|Jamaica Inn]]* yn 1939 gans Alfred Hitchcock.

Desedhys ryb tenwewn an A30, yn kres an woon yn gwig Bedheshardh, y feu devnydhyes avel post kochys rag chanjya mergh.

Kepar ha'y dhevnydh yn lien ha fylm, an ostel yw komprehendyes yn kan "Jamaica Inn" gans Tori Amos war hy flassen *The Beekeeper* (An Gwenenwas), skrifys ha hi ow viajya yn karr a-hys fordh an arvor hag awenys gans hwedhel a glowas a-dro dhe'n hostelri.

Y teuth dhe vyldyans restrys gradh II war an 23ens a vis Du 1988.

## Kevrennow
Gwiasva sodhogel an hostelri (yn Sowsnek yn-unnik)
Direwlieth

**Direwlieth** yw kryjyans politek, ma na grysir yn urdhasow kepar ha'n governans. Drog yw ynwedh dhe dhirewlegoryon bos gwriansow ynniys gans tus erell. Govynn dhe-les a dhirewlieth yw "Pyth yw bodh?". Ny grys direwlegoryon bos bodh dhe'n werin a vos rewlys gans aga governans.

Direwlieth yw "kals dyskasow hag omdhalghow a grys yn kresel bos an governans dregynnus hag a-der res." Yma'n ger "direwlieth" diworth an geryow "di-", a styr fowt a neppyth, ha "rewl". Y egwal yn Sowsnek yw "anarchy", diworth an Hen Reka αναρχία, an pyth a styr "heb hembrynkysi", a-der "heb rewl"; yth  yw treylys treweythyow avel "heb governans".

Yn yethow erell, term haval orth "direwl", po "anarchy" yn Sowsnek, a yll styrya deray, po studh heb laghys. Byttegyns, dell yw usys, nyns eus hwans a hemma dhe'n brassa rann a dhirewlegoryon. Yn y le, i a dhispleg "direwl" avel fordh a wul keskowethyansow yntra tus. I a grys, pan vo hi kowlwrys, y hwra an keskowethyansow ma pesya aga honan. Dell yw usys, gorthenebys yw direwlegoryon gans an kevreythow a vynnons distrui.

Henwyn nebes direwlysi a vri yw Mikhail Bakunin, Emma Goldman ha Pyotr Kropotkin a Russi, Nestor Makhno a Ukrayn ha Murray Bookchin a'n Statys Unys. Y hwelir tybyansow direwlieth yn'n lyvrow Ursula Le Guin yn-mysk awtours erel.
Harrow

**Harrow** yw tre yn Loundres, Pow Sows ha penntre Burjestra Harrow. Yn 2011, yth esa poblans 149,246.

An tre yma to pastellow vro dhedhi - Harrow West ha Harrow Est. Esel Senedh Harrow Est yw Bob Blackman (Parti Gwithadorek) hag esel Senedh Harrow West yw Gareth Thomas (Parti Lavur).
Steve Gilbert

**Stephen David John Gilbert** (genys 6 Du 1976 yn Truru, Kernow) yw politeger bretennek hag an esel Senedh rag Austol ha Tewyn Plustry a-dhia 2010 bys yn 2015. Ev yw esel an Parti Livrel Werinel.

Gilbert a veu etholys yn etholans 2010 gans rann vrassa a 1,312 vota. Ev a veu fethys yn etholans 2015 gans an ombrofyer gwithadorek Steve Double.

Dyskador yw Gilbert lemmyn. Kethreydhel yw ev.

## Devynnow
Brian Paddick

**Brian Leonard Paddick, Baron Paddick** (genys 24 Ebrel 1958 yn Loundres, Pow Sows) yw politeger bretennek ha gwithyas kres omdennys. Ev a esedh yn Chi an Arlydhi a-dhia 2013 hag ev yw esel a'n Parti Livrel Werinel.

Paddick o gwithyas kres a-dhia 1976 dhe 2007 hag ev o an gwithyas kres kethreydhel moyha henavek. Maga ta yn 2007, Paddick a veu dewys bos an ombrofyer LivWer rag etholans Mer Loundres yn 2008. Ev a finsas tressa, war-lergh Boris Johnson (Parti Gwithadorek) ha Ken Livingstone (Parti Lavur), gans 9.8% a votys kynsa dewis.

Paddick o ombrofyer LivWer rag an etholans Mer a Loundres 2012 maga ta. Ev a finsas peswora, war-lergh Boris Johnson, Ken Livingstone hag Jenny Jones, an ombrofyer gwyrdh. Yn 2013, Paddick a veu gwrys yn Chi an Arlydhi avel arlodh Livrel Werinel.
Kowethyans Kenwerth an Bys

**Kowethyans Kenwerth an Bys** **(KKB)** yw kowethyans keswlasek bras rag rewlya kenwerth. Y feu selys yn 1995. A 2018 yn rag, yma 164 esel ha 23 kenedhel miror. Y'n KKB, ambosow yw gwrys yn kever kenwerth yntra powyow. Unverheans Ollgemmyn yn kever Tollow ha Kernwerth (yn Sowsnek: General Agreement on Tariffs and Trade, GATT) a styr bos res dhe bowyow iselhe  lettys dhe kenwerth keswlasek, kepar ha tollow war gwara a dreus emlow. Gans hemma yth yw possibyl negysyow dhe oberi yn lies pow dyffrans.

## Ambosow
Yma a-dro dhe 30 ambosow. Selys war an ambosow ma, eseli an kowethyans a wra kenwerth war-barth. I a weth taklow yntredhon hag i a sew rewlys.
KOKAN

**Kowethyans Kevambos an Atlantek North (KOKAN)**, henwys yn Sowsnek an "North Atlantic Treaty Organization" (NATO), yw keffrysyans breselek. Ev a veu selys gans  yn 1949 hag a veu sinys yn Washington, D.C., Statys Unys, 4ves Ebrel, 1949. Yma y bennplas yn Brusselas, Pow Belg. Y hanow sodhogel aral (a-der Sowsnek) yw yn Frynkek: *Organisation du traité de l'Atlantique nord* (*OTAN*).

## Yethow
Yma diw yeth sodhogel dhe NATO, Sowsnek ha Frynkek, dell yw styrys yn Erthygel 14 a Gevambos Atlantek North.

## Istori
Yn 1949, eseli KOKAN o: an Statys Unys, Pow Belg, an Iseldiryow, Lushaborg, Pow Frynk, an Ruwvaneth Unys, Kanada, Portyngal, Itali, Norgagh, Danmark hag Island. Wosa teyr bledhen, 18ves Hwevrer 1952, Pow Grek ha Turki a junyas ynwedh.

Pan junyas Almayn West 9ves Me 1955, y feu deskrifys avel "poynt treylya y'n istori agan brastir" gans Halvard Lange, Menyster Tramor Norgag a'n oos. An sewyans a veu Kevambos Warsow, sinys 14ves Me 1955 gans an Unyans Sovyetek a'y statys lorell avel gorthyp dhe GOKAN.

Wosa an Vresel Yeyn yn 1999 tri fow kemynegorek y'n termyn eus passys a junyas KOKAN: Hungari, an Pow Chek ha Poloni. Dhe'n 29ves Meurth 2004 seyth moy pow europek a'n north ha'n est a junyas KOKAN: Estoni, Latvi, Lithouani, Sloveni, Slovaki, Bulgari ha Roumani.

Kroati hag Albani a dhegemeras galow eseleth KOKAN dhe 3a Ebrel 2008. Repoblek Makedoni a dhegemeras galow ambosek hepken awos bos lettys gans Pow Grek wosa dadhel hanow yntra Repoblek Makedoni ha Pow Grek.

Montenegro a junyas 5ves Metheven 2017. Makedoni North a junyas KOKAN yn sodhogel 27ves Meurth 2020, y 30ves esel.
Pennskol Texas Tech

**Pennskol Teksas Tech** (yn  po **TTU**) yw pennskol hwithrans poblek yn Lubbock, Teksas. Hi a veu fondys yn mis Hwevrel 1923 avel Kolji Teknologieth Teksas. Yma dhe'n bennskol ma 38,000 studhyer.
Mona kemmyn

**Mona kemmyn** yw an unses a arghans usys gans tus pow po unyans rag prena ha gwertha gwara ha gonisyow..

Y leverir bos nebes mona kemmyn "tegys" po "stegys" dhe neppyth, dell yw usys mona kemmyn aral. Yma talvosogeth sad dhe vona kemmyn tegys po stegys pan y gomparyn gans an pyth mayth yw tegys dhodho. Rag ensampel, escudo a Bennrynn Gwyrdh yw tegys dhe Euro. Mar sev talvosogeth Euro 1% komparys dhe furv aral mona kemmyn, talvosogeth escudo a sev ynwedh 1% komparys dhe'n kethsam mona kemmyn.  

Powyow pals re usyas kevreythyow le mayth o aga mona kemmyn tegys dhe wara yn le mona kemmyn aral. An rann vrassa ahanan a usya po owr po arghans (an alkan). Pan wrens i hemma,  seul ughella talvosogeth aga owr seul ughella talvosogeth aga mona. Hemm o henwys "skwir an owr" po "skwir an arghans". An rann vrassa a bowyow a hedhas usya skwirys arghans hag owr y'n 20ves kansvledhen. 

Nebes mona kemmyn aswonnys yn ta yw:

* Dollar Statys Unys
* Euro
* Peuns Stirling a Vreten Veur
Stephen Morgan

**Stephen James Morgan** (genys 17 Genver 1981 yn Portsmouth, Pow Sows) yw politeger bretennek hag an esel Senedh rag Portsmouth Soth a-dhia 2017. Ev yw esel a'n Parti Lavur.

Ev a veu etholys y'n etholans 2017, ow fetha an kyns esel Senedh hag an ombrofyores gwithadorek Flick Drummond (en) gans 1,554 votys. Morgan a veu dasetholys yn 2019 ha 2024. Wosa an etholans, ev o henwys avel Menyster rag Adhyskans A-varr y'n Asran rag Adhyskans.

## Devynnow
Waheed Alli

**Waheed Alli, Baron Alli** (genys 16 Du 1964 yn Croydon, Loundres) yw negysydh media hag politeger a Vreten. Alli a kevober an dowlen bellwolok Survivor hag ev a lavuras yn lies studhleow askorrans pellwolok.

Yn 1998, Alli a veu gwrys esel Chi an Arlydhi rag an Parti Lavur. Ev yw onan a'n nebes politegoryon kethreydhel Moslem.
Konteth Volusia, Florida

**Konteth Volusia** () yw konteth yn Florida. Henwys rag , an konteth a veu gwrys yn 1854.

## Citys yn Konteth Volusia

## Devynnow
Orange City, Florida

}}, }]]
An sel Orange City
|-
| align="center" colspan="2" | 
|-
|Kenedhel || Statys Unys Amerika
|-
|Stat || Florida
|-
|Konteth || Konteth Volusia
|-
|Mayour || Gary Blair
|-
|Poblans&nbsp;(2019) - Doesedh|| 12,335 a drigoryon  610.04 triger/km²
|-
|Amser - Hav (CST) || UTC -5  UTC -4
|}
**Orange City** yw cita yn Konteth Volusia, Florida. An cita a veu ynkorforys yn 1882. 12,335 o hy foblans yn 2019.

## Devynnow
Lincoln

}}, }]]An sel Lincoln
|-
| align="center" colspan="2" | Lincoln yn Lincolnshire
|-
|Kenedhel || Ruwvaneth Unys
|-
|Konteth || Lincolnshire
|-
|Mayour || Sue Burke (Parti Lavur)
|-
|Poblans&nbsp;(2011) - Doesedh|| 93,541 a drigoryon  2733.01 triger/km²
|}
**Lincoln** yw cita yn Lincolnshire, Pow Sows. 93,541 o hi foblans yn 2011.

## Devynnow
Trevesigoleth

**Trevesigoleth** a hwer pan wrello maystri unn wlas po kenedhel war diryow, ranndiryow po tiredhow yn-mes a'y emlow (oryon an wlas) dre dreylya an tiryow, ranndiryow po tiredhow na dhe drevesigeth. Dell yw usys, kenedhel ryccha ha nerthekka a wra maystri war ranndir po tiredh byghanna ha le nerthek. Yth usir treweythyow an geryow "trevesigoleth" hag "emperouregieth" rag an keth styr.

Y'n blydhynyow 1700 dhe 1800, lies a'n ryccha ha nerthekka gwlasow europek (kepar ha Breten, Frynk, Spayn, hag an Iseldiryow) a wrug selya trevesigethow y'n brastiryow Afrika, Amerika Dhyghow, Asi, ha'n Karibys.

Yma gwlasow a gyv moy a dir rag aga foblans dhe driga ynno, dre drevesigoleth. I a weresa trevesigoryon ow kwaya dhe'n tyller nowydh. Dell yw usys, an dus teythyek trigys seulabrys y'n tir po y'n tiredhow a veu removys yn freudhek gans luyow. May fe difresys an drevesigoryon ma rag an poblans teythyek, a veu gwayvys a-denewen, kenedhlow trevesigel a wrug yn fenowgh drehevel keryow, po selya gonis kreslu trevesigel.

Nebes gwlasow erell a wra usya trevesigoleth dhe gavoes moy a dir, dh'y usya rag ammeth, po dhe gemmeres asnodhow kepar ha gwydh (prenn), glow, po alkan, po dhe wruthyl governans leel po ker vreselek.

Yma ynwedh gwlasow pella, a wra usya trevesigoleth dhe gavoes oberoryon a'n boghosekka gwlas, dhe oberi yn gweythvaow po yn bargennyow-tir (po y'n ryccha gwlas, po y'n boghosekka). Yn termyn eus passys, gwlasow nerthek ow kul trevesigethow yn gwlasow boghosekka a wre yn fenowgh ynnia an dus y'n boghosekka gwlas dhe oberi avel kethyon.
Kemynegoreth

**Kemmynegoreth** yw movyans politek kowethasek. Y amkan yw drehevel unn furv a gowethas gans grond berghennogeth kemmyn an maynys askorrans, ha ny fydhsa war renkasow po arghans.

Herwydh skrifyoryon ha tybyoryon gemmynegorek, amkan kemmynegoreth yw gwruthyl kowethas heb stat ha heb renkas, ha dhe dhilea chatelydhieth. Y krys tybyoryon gemmynegorek y hallsa hemma hwarvos mar kwrella an werin remova nerth an vurjeseth (an renkas ow rewlya, a wra perghennegi an maynys askorrans) ha selya maystri an oberoryon war an maynys askorrans.

Nyns yw kemmynegoreth gorth-unnigynek. Byttegyns, hy fennrewl yw y talvia bos dewisyow da gans an poblans oll, yn le gans rann an wlas hepken.

A-dhia 1992, yma pymp kenedhel gesys ow pos governys yn soedhogel gans tybiethow kemmynegorek. Peder anedha a wra siwya ken furvow a Marksydhieth-Lenynydhieth: Vietnam, China, Cuba, ha Laos. An pympes, Korea Gledh, a siw yn soedhogel Kemmynegoreth Juche y'n eur ma, mes y hwre ynwedh omhenwel Marksydhek-Lenynydhek kyns es 1991. Lies kenedhel arall a wrug hepkor Marksydhieth y'n termyn na, drefenn an brassa rann a dus dhe grysi y hwrug fyllel. Lies gweyth hy skila o legryas delvrysyow, hag awtoritauster, boghosogneth veur, ha kas freudhek a wrug omsiwya.
Ormond Beach, Florida

**Ormond Beach** yw cita yn Konteth Volusia, Florida. Henwys rag James Ormond I, an cita a veu ynkorforys yn 1880. Yma poblans a-ugh 38,000 y'n cita a-dhia 2010.
Shirley Chisholm

**Shirley Anita Chisholm** (genys **St. Hill**; 30 Du 1924 yn Evrek Nowydh, Stat Evrek Nowydh - 1 Genver 2005 yn Ormond Beach, Florida) o politegores amerikanek. Hi o esel a'n Parti Demokratek.

Chisholm a veu etholys yn 1968 dhe Ji an Ganasedhow rag an ranndir 12ves kuntellesek Stat Evrek Nowydh, ow hwul hy an kynsa benyn du etholys dhe Guntelles. Yn 1972, hi a entras an res bos an ombrofyer lewydhek demokratek, an kynsa benyn du hwilas an ombrofyer lewydhek a parti brassa. George McGovern, esel Senedh rag Dakota Soth, a gwaynas an res ha Chisholm a finsas peswora (hi a gwaynas an etholansow yn Jersi Nowydh, Louisiana hag Mississippi). Chisholm gesys Kuntelles yn 1983.
Lake Helen, Florida

**Lake Helen** yw cita yn Konteth Volusia, Florida. Henwys rag myrgh Henry DeLand, an cita a veu ynkorforys yn 1888. 2,801 o hy foblans yn 2019.

## Devynnow
Gwithyaseth

**Gwithyaseth** yw enebieth erbynn chanjyow uskis, hag y skoedh gwitha hengovyow y'n gemmynieth. Gradhelieth, may hwrer chanjya an gemmynieth tamm ha tamm (ytho, yn hwradhek), yw unn furv.

An kynsa devnydh an term godhvedhys yn kettestenn bolitek a veu gans François-René de Chateaubriand, dhe 1818. Hemm o yn-mysk oes asverans an Vourbonys, dhe'n pyth yth esa hwans a dhilea polisis an Domhwelans Frynkek.
Sal Brinton

**Sarah Virginia 'Sal' Brinton, Baroness Brinton** (genys 1 Ebrel 1955 yn Loundres, Pow Sows) yw politegores bretennek, an Lewydh a'n Parti Livrel Werinel a-dhia 2015 ha 2019 hag esel Chi an Arlydhi a-dhia 2011.

## Devynnow
Munira Wilson

**Munira Hassam Wilson** (genys **Hassam**, 26 Ebrel 1978) yw politegores pretennek hag an esel Senedh rag Twickenham a-dhia 2019. Hi yw esel Parti Livrel Werinel.

Hi a veu etholys dhe'n Senedh yn etholans 2019, ow fethas an ombrofyores withadorek gans 14,121.

## Devynnow
Sally Hamwee

**Sally Rachel Hamwee, Baroness Hamwee** (genys 12 Genver 1947) yw politegores a Vreten hag esel Chi an Arlydhi. Hi yw esel a'n Parti Livrel Werinel.

A-dhia 1978 bys yn 1998, Hamwee o konselores yn Richmond upon Thames yn Loundres. Hi a veu gwrys barones yn mis Metheven 1991. Hamwee o kaderyores Kesva Loundres a-dhia Me bys yn Gwynngala 2002, a-dhia 2005 bys yn 2006 hag a-dhia 2007 bys yn 2008.
Lytheren

Yn yethow hag a us abecedari, rag ensampel Kernewek, pub arwodh y'n abecedari yw lytheren. Lytherennow a wra representya sonyow pan yw an yeth kewsys.

Ny us nebes yethow lytherennow dhe skrifa: Chinek, rag ensampel, a us "ideogrammow". 

Ni a us lytherennow dhe wul geryow. Yn nebes yethow, rag ensampel Spaynek, yma unn lytheren rag unn son (po unn *phoneme*, rann lyha a gows). Hemm yw es y redya. 

In yethow erel, rag ensampel Sowsnek, yma treweythyow lytherennow dyffrans rag an keth son (k ha q, rag ensampel) po unn lytheren rag sonyow dyffrans yn geryow dyffrans (r.e. c yn 'city' ha c yn 'cake'). Hemm yw kales y redya gans dyskoryon.

Ottomma nebes ensamplow:

: Spaynek: *feliz* - 5 lytheren ha 5 son
: Sowsnek: *happy* - 5 lytheren ha 4 son

: Yn Sowsnek an "a" yn "happy" yw usys rag tri son:
:# a = /æ/ (p**a**d)
:# a = /ɑ/ (b**a**r)
:# a = /Ej/ (c**a**ke)

: Yn Spaynek "a" yw usys rag unn son:
:# a = /a/ (g**a**to)

Kernewek, Frynkek, Sowsnek ha lies yeth aral a us an abecedari latinek dhe skrifa. Y'n abecedari ma,  yn fenowgh yma diw lytheren dyffrans rag unn son. Rag ensampel, "A" hag "a". Yn abecedaris erel, rag ensampel y'n lytherennow kyrillek, yma saw unn lyther rag son (marnas yn Kyrillek dornskrifys hag yw dyffrans).

: Lytherennow latinek: D d
: Lytherennow Kyrillek: Д д

## Eghennow lytherennow

### Ensamplow
Yma a-dro dhe 26 abecedari. Arabek, kyrillek ha romanek yw usys an moyha.

Abecedari assamek:অ, আ, ই, ঈ, উ, ঊ, ঋ, এ, ঐ, ও, ঔ, ক, খ, গ, ঘ, ঙ, চ, ছ, জ, ঝ, ঞ, ট, ঠ, ড, ঢ, ণ, ত, থ, দ, ধ, ন, প, ফ, ব, ভ, ম, য, ৰ, ল, ৱ, শ, ষ, স, হ, ড়, ঢ়, য়, ৎ, ং, ঃ, ঁ

Abecedari arabek (dyghow dhe gledh): ﺍ, ﺏ, ﺕ, ﺙ, ﺝ, ﺡ, ﺥ, ﺩ, ﺫ, ﺭ, ﺯ, ﺱ, ﺵ, ﺹ, ﺽ, ﻁ, ﻅ, ﻉ, ﻍ, ﻑ, ﻕ, ﻙ, ﻝ, ﻡ, ﻥ, هـ, ﻭ, ﻱ.

Abecedari armenek: Ա, Բ, Գ, Դ, Ե, Զ, Է, Ը, Թ, Ժ, Ի, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Ո, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Ւ, Փ, Ք, Օ, Ֆ.

Abecedari syriek: (dyghow dhe gledh) ܐ, ܒ, ܓ, ܕ, ܗ, ܘ, ܙ, ܚ, ܛ, ܝ, ܟܟ, ܠ, ܡܡ, ܢܢ, ܣ, ܥ, ܦ, ܨ, ܩ, ܪ, ܫ, ܬ.

Abecedari kyrillek: А, Б, В, Г, Д, Е, Ж, З, И, І, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Ю, Я.

Abecedari grushek: ა, ბ, გ, დ, ე, ვ, ზ, თ, ი, კ, ლ, მ, ნ, ო, პ, ჟ, რ, ს, ტ, უ, ფ, ქ, ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, წ, ჭ, ხ, ჯ, ჰ

Abecedari grek: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.

Abecedari ebbrow: (dyghow dhe gledh) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

Abecedari latinek: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Hangul: ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ

Bopomofo: ㄅ ㄆ ㄇ ㄈ ㄉ ㄊ ㄋ ㄌ ㄍ ㄎ ㄏ ㄐ ㄑ ㄒ ㄓ ㄔ ㄕ ㄖ ㄗ ㄘ ㄙ ㄚ ㄛ ㄜ ㄝ ㄞ ㄟ ㄠ ㄡ ㄢ ㄣ ㄤ ㄥ ㄦ ㄧ ㄨ ㄩ ㄭ

Ogam:   ᚁ ᚂ ᚃ ᚄ ᚅ ᚆ ᚇ ᚈ ᚉ ᚊ ᚋ ᚌ ᚍ ᚎ ᚏ ᚐ ᚑ ᚒ ᚓ ᚔ ᚕ ᚖ ᚗ ᚘ ᚙ ᚚ ᚛ ᚜

Ethiopek ሀ ለ ሐ መ ሠ ረ ሰ ቀ በ	 ተ ኀ ነ አ ከ ወ ዐ ዘ የ ደ ገ ጠ ጰ ጸ ፀ ፈ ፐ 

Tifinagh (abecedari Amazigh) : ⴰ, ⴱ, ⵛ, ⴷ, ⴹ, ⴻ, ⴼ, ⴳ, ⴳⵯ, ⵀ, ⵃ, ⵉ, ⵊ, ⴽ, ⴽⵯ, ⵍ, ⵎ, ⵏ, ⵓ, ⵄ, ⵖ, ⵅ, ⵇ, ⵔ, ⵕ, ⵙ, ⵚ, ⵜ, ⵟ, ⵡ, ⵢ, ⵣ, ⵥ.

Abecedari Sonyeth Keswlasek - usys dhe representya leveryans poran
Lytherennow kyrillek

An **lytherennow kyrillek** yw abecedari Slavek teythyek. Lemmyn usys yw dhe wul kevreyth skrifa, hemm yw an skrypt kyrillek rag skrifa Russek, Ukraynek, Belarussek, Rusyn, Bulgarek, Makedonek ha rag brassa rann a yethow Slavek Soth. Displegys o y'n kynsa le y'n Kynsa Emperoureth Bulgarek dres an 10ves kansvledhen. Res o dhe'y usya gans an URSS rag lies yeth di-Slavek y'n Kaukasus, Siberi, Asi Gres ha Russi Gledh.

## Istori
Slavonek Eglos Koth o yeth dherowel an dus slavek.  Slavonek Eglos Koth o usys y'n Eglos Russek Ewngryjek. Yn 9ves kansvledhen, dew vanagh henwys Sen Cyril ha Methodius o kanasow eglos yn Europa Est. I a bregothas dhe'n dus slavek dre dhismygi glagolitek, hag o kyrillek a-varr. Selys o y'n brassa rann war an abecedari Grek, yeth teythyek an dhew vanagh. Kynth, i a geworras lytherennow nowydh pals rag representya sonyow nag eus yn na Slavonek na Grek.

Dres an 18ves kansvledhen Nikolay Karamzin a geworras an lytherennow Э, Й hag Ё.

Yn 1708, Peder Bras a geworras lytherennow byghan.

Yn 1991, Azerbayjan, Turkmenistan hag Usbekistan a erviras dhe hedhi usya lytherennow kyrillek ha dalleth usya lytherennow latinek.
Magdeburg

**Magdeburg** yw penncita ha'n nessa brassa cita y'n stat almaynek Sachsen-Anhalt. Yma an cita war an Elbe hag yth o hy foblans moy es 230,000 yn 2018.
Alosa

***Alosa*** yw genus a buskes henwys **hern gwynn avon**.

### Eghennow gans dalleth doroniethek

#### [[Amerika Gledh]]
* *[[Alosa aestivalis]]* (Mitchill, 1814) (blueback herring)
* *[[Alosa alabamae]]* D. S. Jordan and Evermann, 1896 (Alabama shad)
* *[[Alosa chrysochloris]]* (Rafinesque, 1820) (skipjack shad)
* *[[Alosa mediocris]]* (Mitchill, 1814) (hickory shad)
* *[[Alosa pseudoharengus]]* (A. Wilson, 1811) (alewife)
* *[[Alosa sapidissima]]* (A. Wilson, 1811) (American shad)

#### Europa a'n Howlsedhes hag an [[Kresvor]]
* *[[Alosa agone]]* (Scopoli, 1786) (agone)
* *[[Alosa algeriensis]]* Regan, 1916 (North African shad)
* *[[Alosa alosa]]* (Linnaeus, 1758) (allis shad)
* *[[Alosa fallax]]* (Lacépède, 1803) (twait shad)
* *[[Alosa killarnensis]]* Regan, 1916 (Killarney shad)

#### [[Mor Kaspi]], [[Mor Du]], an Balkans
* *[[Alosa braschnikowi]]* (Borodin, 1904) (Caspian marine shad)
* *[[Alosa caspia]]* (Eichwald, 1838)
** *A. c. caspia* (Eichwald, 1838) (Caspian shad)
** *A. c. knipowitschi* (Iljin, 1927) (Enzeli shad)
** *A. c. persica* (Iljin, 1927) (Astrabad shad)
* *[[Alosa curensis]]* (Suvorov, 1907) (Kura shad)
* *[[Alosa immaculata]]* E. T. Bennett, 1835 (Pontic shad)
* *[[Alosa kessleri]]* (Grimm, 1887) (Caspian anadromous shad)
* *[[Alosa macedonica]]* (Vinciguerra, 1921) (Macedonia shad)
* *[[Alosa maeotica]]* (Grimm, 1901) (Black Sea shad)
* *[[Alosa saposchnikowii]]* (Grimm, 1887) (Saposhnikovi shad)
* *[[Alosa sphaerocephala]]* (L. S. Berg, 1913) (Agrakhan shad)
* *[[Alosa tanaica]]* (Grimm, 1901) (Azov shad)
* *[[Alosa vistonica]]* (Economidis and Sinis, 1986) (Thracian shad)
* *[[Alosa volgensis]]* (L. S. Berg, 1913) (Volga shad)
Ger

**Ger** yw neppyth kewsys gans ganow hag a yll bos leverys. An lyha tra a yllir leverel gans styr yw. Yn skrifedh abecedarek, kuntell a lytherennow usys war-barth rag keskomunya styryans yw.An re ma a yll bos leverys. Logogram yw ger ynwedh.

Yma moy ages unn styr dhe nebes geryow. Rag ensampel, 'kons' a yll styrya arenep drehevys ryb fordh po rann an korf. Hemm yw keshanow. Yn yethow erel, geryow a yll bos leverys yn tyffrans. Rag ensampel, yn Sowsnek y leverir 'wind' (an hanow 'gwyns') ha 'wind' (an verb 'stumma') yn tyffrans.

Yma dyffransow yn lytherenna lies ger. Rag ensampel, "koos" yn FSS ha "koes" yn KK. An dhew yw ewn. Yn Sowsnek, 'color' yw usys yn Sowsnek Amerikan ha 'colour' yw usys yn Sowsnek Bretennek. Nebes geryow a yll bos unn lytheren hepken, rag ensampel 'a' po 'i' yn Kernewek. 

Yma geryow dyffrans dhe yethow erel. Pan skrifir gans abecedari, y tivaglir geryow herwydh usadow gans spas gwag. Pan skrifir gans ideogram, pub ger yw arwodh dyffrans, dell yw usys.

Geryow a yll bos dismygys. Rag ensampel, yn Sowsnek, 'radar' o pykhanow yn terowel, mes ev a dheuth ha bos ger ewn. Y hyllir junya dew hanow dhe wul ger kompleth.
Bondys delinys

**Bond delinys** a re kedhlow po hwedhlow dre skeusennow, po skeusennow ha geryow war-barth. Yn bondys delinys, y leverir hwedhel dre lies skeusen, yn brassa rann yn panellow.  Y redir an kynsa panel yn kynsa le hag hemma a hwer kyns an panellow a sew.

Yma lies eghen a vond delinys. Bondys komik yw bondys delinys berr bos kevys yn paper nowodhow yn fenowgh.  Lyvrow komik yw lyver-termyn tanow gans bondys delinys. Romansow grafek yw lyvrow a vondys delinys. 

Yn Nihon, meurgerys yw bondys delinys. An ger Nihonek rag bond delinys yw manga ha tus a us an ger ma rag bondys delinys Nihonek ha gis Nihonek oll a-dro an bys.

An kynsa bondys komik y'n Statys Unys o hwarthus. "Komik" yw ger aral rag hwarthus yn Sowsnek. An kynsa lyvrow komik o kuntellowa vondys komik. Y'n jydh hedhyw, lies bond delinys yw sad.

Yn bondys delinys, y diskwedhir kows dre hwythen ger. Yma lies eghen a hwythen ger, kepar ha hwythen kows ha hwythen preder.
Bewnans Gilgamesh

***Bewnans*** ***Gilgamesh*** yw bardhonek epyk a Hen-Mesopotami. Onan a'n kynsa ober a lien aswonnys yw.

An dienna versyon hwath y'n bys hedhyw o gwithys war dewdhek legh y'n kuntell lyverva a'n Myghtern Assyrek Ashurbanipal a'n 7ves kansvledhen KOK. Kevres a henwedhlow ha bardhonegow Sumerek yn kever an gorour-myghtern mythek **Gilgamesh** o martesen kuntellys war-barth dhe vardhonek hirra Akkadek kyns an 7ves kansvledhen KOK.

An hwedhel yw a-dro dhe'n keskowethyans yntra Gilgamesh, myghtern a dheuth ha bos digolonhes gans y rewl, ha y goweth, Enkidu, neb yw hanter-gwyls hag a wra aventurys peryllus gans Gilgamesh. Rann vrassa an epyk yw yn kever sens koll Gilgamesh wosa mernans Enkidu. 

An epyk treylys yw redys oll a-dro an bys. An gorour, Gilgamesh, yw ikon a wonisogeth an werin.

## Istori
**Gilgamesh** o an pympves myghtern Uruk, sita goth a Sumer. Y rewl o, dell gryjyn, yn oos 2700 dhe 2500 KOK, 200–400 bledhen kyns an kynsa hwedhlow skrifys a aswonnyn. Y das o an tressa myghtern, Lugalbanda.

## Devyn a Vewnans Gilgamesh
*Gilgamesh myghtern yn Uruk*

Neb re welas puptra, my a dherivas dhe’n broyow.

Neb re brovas puptra, my a vynn dyski anodho.

Neb a gemeras oll skians kowal dhyworth Arludh Anu.

Ev a welas taklow kudhys ha kevrinyow.

Ev a hwedhlas dhyn ni a'n oos kyns an liv.

Ev a viajyas hirbellder bys mayth o ev pur skwith.

Mes ev a dhehwelis ha hebask o ev.

Ev a ravyas war men-skrif oll y wriansow,

Ha ev a drehevis an fosow Skovva Uruk,

Ha fos an Tempel Eanna, an meneghi sans.

Mirewgh orth y fos, kepar ha kober yw.

Hwithrewgh an fos kresel, ny vyth y worbassya.

Otta an men treudhow, dhyworth henosow yw!

Kewgh dhe Tempel Eana, an trigva Ishtar,

Ny vyth myghtern po den diwettha hy gorbassya!

Kewgh war an fos Uruk ha kerdh a-dro,

Hwithrewgh y sel, mirewgh war pub meyn.

A nyns usi y wrys a garrek kalesa?

A nyns esa y dowla gans an Seyth Dooth?

Unn lew ker, unn lew lowarth palmek,

Unn lew iseldiryow, garth an Tempel Ishtar,

Teyr lew hag unn garth a Uruk, klos gans y fos.

Kevewgh an kyst kober, ygerewgh hy floren brons,

Digelmewgh kevren an toll kevrinek.

Kemerewgh ha redyewgh an men-skrif karrek-glas,

Ottoma, hwedhel an duryow Gilgamesh!
Iliad

***Iliad*** yw skrif kottha hwath y'n bys yn lien Grek. Bardhonek epyk war anow o. Skrifys o y'n 8ves kansvledhen KOK. Epyk yw; hemma a styr bos bardhonek pur hir. Yma 24 chaptra ynno, skrifys yn hweban. 

War-barth gans bardhonek Homer aral, *Odyssey*, unn a'n dhew vardhonek epyk Grek brassa yw.

Tus posek yn *Iliad* yw: Achilles, Odysseus, Agamemnon, Menelaus, Priam, Hector, Paris ha Helen.

Yma y'n bardhonek mythys ha henhwedhlow Grek a-varr. Possybyl yw ev a veu selys yn omsettyans war sita Ker Droya yn Oos Brons. Y leverir *Iliad* o skrifys gans Homer. Byttegyns, nyns yw skoloryon sur yn gwiryonedh mars o an bardhonek skrifys gans unn den hepken.

An hwedhel a hwyris dres an Bresel Ger Droya, a-dro dhe 1200 KOK. Ev a dheriv dhyn yn kever an trobel yntra an kasor Achilles ha Myghtern Agamemnon. Ev a lever an hwedhel a sorr Achilles dhe vernans ha ynkleudhyans Hector ha kerghynnans Ker Droya.

## Hwedhel
Y tallethir an hwedhel gans an Duw Apolyn neb a dhanvon pla dhe'n Wrekys awos i dhe gachya myrgh a unn a'y bronteryon a Ger Droya. Agamemnon a veu ynnys dhe ri tre an vyrgh. 

Agamemnon a gemer an vowes gachys Briseis a Ger Droya a'y ferghennek Achilles, may hallo kavos myrgh y honan. Serrys yw Achilles hag ev a skon batalyas y'n vresel. Pan yw ledhys Patroclus, sos po karer Achilles, gans Hector, Achilles a dhalleth batalyas arta. Ev a ladh Hector yn omladh dewdhen. Wosa henna, tas Hector, Priam, a dheu yn-dann gel dhe Achilles dhe ri tre korf y vab drudh may hallo kavos ynkleudhyans gwiw. Achilles a as hemma. An bardhonek a worfen gans ynkleudhyans Hector.
Nicky Morgan

**Nicola Ann Morgan, Baroness Morgan a Cotes** (genys **Griffith**, 10 Hedra 1972 yn Loundres) yw politegores a Vreten Veur, an Skrifenyades Adhyskans a-dhia 2014 dhe 2016, an Skrifenyades Wonisogeth a-dhia 2019 dhe 2020, hag an esel Senedh rag Loughborough a-dhia 2010 dhe 2019. A-dhia 2020, esel Chi an Arlydhi yw Morgan. Esel a'n Parti Gwithadorek yw hi.
Jane Hunt

**Jane Marion Hunt** (genys 4 Metheven 1966) yw politegores a Vreten Veur hag an esel Senedh rag Loughborough a-dhia 2019. Esel a'n Parti Gwithadorek yw hi.

Hunt a veu etholys y'n etholans 2019, ow fetha ombrofyer Lavur gans 7,169 votys.

## Devynnow
Rushanara Ali

**Rushanara Ali** (Bengalek: রুশনারা আলী; genys 14 Meurth 1975 yn Bangladesh) yw politegores a Vreten hag esel Senedh Bethnal Green ha Bow a-dhia 2010. Hi yw esel a'n Parti Lavur.

A-barth Shabana Mahmood ha Yasmin Qureshi, Ali o onan a'n kynsa eseli Senedh usi Moslemes.

## Devynnow
Mahatma Gandhi

**Mohandas Karamchand Gandhi** (/ˈɡandi/; 2 mis Hedra 1869 – 30 mis Genver 1948) a veu laghyas ha kenedhloger gorth-kolonegieth a Eynda, a wre devnydh a dhefens heb garowder rag ledya an kaskergh sowen rag anserghogeth Eynda dhyworth rewl gans an Ruvaneth Unys, a veu sewyes gans movyansow rag gwiryow civil ha frankedh dres an bys. 

Genys ha megys yn teylu Hindi yn Gujarat, Eynda west, Gandhi a studhyas an lagha orth an Inner Temple yn Loundres, hag y feu galow orto dhe'n barr yn mis Metheven 1891, pan o 22 bloodh. Wosa diw vledhen ancertan yn Eynda, ma na allas dalleth soodh lagha sowen, ev a veu trigys yn Afrika Dhyghow yn 1893 rag kanasedhi marchont a Eynda yn ken breuslys. Wostalleth y trigas ena 21 vledhen. Y feu yn Afrika Soth may magas Gandhi teylu, ha may hwrug kynsa devnydh a dhifres heb garowder yn kaskergh rag gwiryow civil. Yn 1915 orth 45 bloodh, ev a dhewhelis dhe Eynda. Ev a dhallathas ordena gwerinoryon, tiogyon, ha lavurysi dhe brotestya erbynn toll tir ughel ha disfaverans. War-lergh y vos gwrys ledyer Senedh Kenedhlek Eynda yn 1921, Gandhi a ledyas kaskerghow rag heuthhe boghosogneth, lesa gwiryow benenes, drehevel karadewder kryjyk ha ethnek, diwedha antochadewder, ha dres pub tra hedhes *Swaraj* po honan-rewl.
Victor Hugo

**Victor Marie Hugo** (26 mis Hwevrel 1802 – 22 mis Me 1885) a veu prydydh, dramatydh, skrifer, politeger ha kaskergher rag gwiryow mabden a Frynk. Person posek veu y'n movyans romansek yn Frynk.

Gwrys gerys da veu Hugo yn Frynk drefen y vardhonieth, keffrys hag y romansow hag y wariow. *Les Contemplations* ha *La Légende des siècles* yw y guntellow an moyha a vri. A-ves a Frynk, yma y romansow *Les Misérables* ha *Notre-Dame de Paris* yn mysk y ober an moyha gerys da.

Pan o yowynk, rielydh gwithyasek o. Hag ev ow kothhe y feu moy livrel hag a skoodhya repobleganieth. Skrifys veu y ober a-dro dhe lies a'n kudynnow politek ha kowethasek, keffrys ha'n tuedh artweythek a'y dermyn. Ynkleudhys yw y'n Panthéon, yn Paris.