open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spayn

**Spayn** (Spaynek ha Galijek: *Reino de España*; Katalanek: *Regne d'Espanya*; Baskek: *Espainiako Erresuma*; Asturyek: *Reinu d'España*; Aragonek: *Reino d'Espanya*) yw rywvaneth werinel yn Howlsedhes Europa, yntra Pow Frynk ha Portyngal war gonna-tir Iberi. Andorra ha Jybraltar yw hy hentrevigyon ynwedh. Yma sitys Ceuta ha Melilla, war vorrep Marokk, ow perghenn dhe Spayn, ha'n ynysek Canarias yn kres Keynvor Iwerydh.

## Trevow yn Spayn
* Barcelona
* Bilbao
* Granada
* Madrid
* Santiago de Compostela
* Sevilla
* Toledo
* León

## Kemmyniethow Omrewl
Spayn yw diberthys yn 17 kemmynieth omrewl:
* Andalousi
* Aragon
* Asturya
* Ynysow Balearek
* Pow Bask
* Canarias
* Extremadura 
* Galisi
* Kantabri 
* Kastil-La Mancha
* Kastil ha Leon
* Kataloni
* Madrid
* Murcia 
* Navarra
* La Rioja
* Pow Valensianek 
* Ceuta (cita omrewl)
* Melilla (cita omrewl)


Eunate-02-Santa Maria-1996-gje.jpg|Eunate
Poblet-12-Reial Monestir-Turmfenster gotisch-1983-gje.jpg|Poblet
Segovia-106-Stadt mit Kathedrale-1983-gje.jpg|Segovia
Segovia-158-Aquaedukt parallel einwaerts-1983-gje.jpg|Segovia
Toledo-22-gotische Kirche-1983-gje.jpg|Toledo
Granada-108-Stadt-Dom-1983-gje.jpg|Granada
Granada-152-Alhambra-Loewenhof-Saeulen-Hof-1983-gje.jpg|Granada
Andalusien-06-Landschaft-Oelbaeume-1983-gje.jpg|Andalusia
1991

1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994


**1991** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow
* 16ves a vis Genver: an keffrysysi a omsettyas Irak yn Kynsa Bresel an Golf
* 9ves a vis Hwevrer: raglev an werin rag anserghogeth yn Lithouani
* 27ves a vis Hwevrer: Irak yw fethys yn Kynsa Bresel an Golf
* 14ves a vis Meurth: rydhses an Hwegh a Birmingham (eseli Óglaigh na hÉireann) wosa 16 blydhynyow yn prison
* 21ns a vis Me: Rajiv Gandhi, kyns Pennmenyster Eynda, yw ledhys yn Madras
* 30ns a vis Gwynngala: an lywydh Jean-Bertrand Aristide yw chassys dhiworth Hayti
* Gwryans Linux gans Linus Torvalds

## Dinethyansow
* 23 mis Du: Christian Cueva

## Mernansow
* 3 Ebrel: Graham Greene
* 21ns a vis Me: Rajiv Gandhi
* 26ves a vis Gwynngala: Miles Davis
* 24ves a vis Du: Freddie Mercury
Namibi

**Namibi** () yw repoblek anserghek y'n howlsedhes a dheghowbarth Afrika war vorrep an Keynvor Iwerydh. Yn 2025 yth esa poblans a 3,092,816 a drigoryon y'n pow. An gwlasow kentrevek yw Afrika Dheghow, Botswana, Simbabwe, hag Angola. Yth esa Afrika Dheghow ow kovernya an pow (erbynn an lagha keswlasek) bys 1988. Yma niver veur a dus "wynn" (europek aga hendeughyon) ha tus kemmysk, mes tus Afrikan a furvy an vrassa niver a dus. A-dhia 1990, yma governans gorth-aghel, h.y. SWAPO neb a omladho erbynn wovernans *apartheid* an dus wynn.
Ostrali Soth

**Ostrali Soth** () yw pow Ostrali yn darn dhyghow kres an wlaskor, war hys an Keynvor Deghow. Y syns ynni enep a 984 377 km². Ostrali Soth yw aswonys avel Stat Golyow ha Stat Gwin, ha'y fenncita yw Adelaide. Y teuth hi ha bos pow Predennek yn 1836 ha junnya Kemmynieth Ostrali yn 1901. Poblans an stat yw ogas hag 1.53 milvil (2004), ha'n niver vrassa anedha ow triga y'n morrebow ha downans an Avon Murray.

Lies Kernow a drevesigas yma y'n 19ves kansbledhen, yn arbennik war an gonna tir Yorke, yn le yth esa balyow kober.

## Ranndiryow
* Adelaide Hills
* Barossa Valley
* Konna-tir Eyre 
* Konna-tir Fleurieu 
* Menydhyow Flinders 
* Arvor Kalgh
* Plen Nullarbor
* Tiravon
* Konna-tir Yorke
Eglos an Vethodysi

Yma'n movyans **Medhodek** ow kul rann a Gristoneth Protestantek. John Wesley a dhallathas an movyans yn Pow Sows y'n 18ves kansblydhen. An Vethodysi a bregowtha orth kuntellyansow plen, hag a dheuth ha bos sywys a-les yn Kembra, Gogledh Pow Sows, Kernow, ha tylleryow erell. Gweythoryon Vethodek o dhe les y'n kesunyansow lavur y'n 19ves kansblydhen.

Y'n termyn eus passys, yth esa niver vras a eglosyow y'n movyans Methodek: an Vethodysi Elvenek (), Kristonyon an Bibel, Eglos Unys an Vedhodysi, an Vethodysi Galvinistek, ha'n Vethodysi Wesleyanek, h.e. An teyr hynsa eglos ma a furvyas **Eglos an Vethodysi a Vreten Veur**; mes yma eglosyow erell ow turya. Korf kres a Eglos an Vethodysi y'n Gwlaskor Unys yw an Junnyas (*Connexion*).
Maria I a Bow Sows

**Maria Tudur** (1516-1558) o myghternes Pow Sows (warbarth gans Kembra ha Kernow) ha myghternes Wordhon ow reynya a-dhia 1553 bys termyn hy mernans. Mergh Henry VIII, hi yw kevys yn kwella rag assaya selya arta an Eglos Katholik Romanek. Yn 1533, hy dineythyans o deklarys mes a dhemmedhyans wosa torrva Henry gans hy mamm, Katrin a Aragon. Mes mernans hy les-vroder Edward a's gasas erita an Gurun. Hi a dhemmedhis Felipe II, myghtern Spayn, ha persekutya Protestans (nebes 300 anedha a veu leskys avel kammgryjyogyon – rag henna y's gelwys hi yn Sowsnek ***Bloody Mary***). Yn mysk an epskobow owth holya an polisi fronnadow ma yth esa Edmund Bonner.
Colin Breed

**Colin Breed** yw Esel an Senedh LivWer rag Soth-Est Kernow a-dhia 1997. Genys yn Loundres yn 1947, y hevis ev y adhyskas yn Dewnans. Ev yw kyns dyghtyer a Midland Bank ha wosa henna Mer a Essa. Y kwithas Breed y esedh senedhek orth dewisyansow 2001 ha 2005. Pregowther Methodek yw ev ynwedh.

## Gwiasva
* Y wiasva soedhogel
Kelliwik

**Kelliwik** () yw tre yn soth-est Kernow, Breten Veur, yn Ranndir Karadon. Desedhans an wig yw yntra Goen Brenn ha Bronn Kit. Kowethyans pastiow Ginsters a's peus y hweythva omma. Poblans Kelliwik o 4,048 yn 2001 ha 3,511 yn 1996. Lemmyn yth yw .

Y'n 18ves kansblydhen, kyrghynn Kelliwik o onan a'n poesikka ranndiryow balyow y'n Ynysek Predennik. Y hevis arghans y'n Nans Arghans kentrevik. Y'n eur ma, y hyllir gweles lies bern bal y'n dirwel, mes nyns eus balyow snell namoy saw mengleudh growan war Woen Hingston.

Yma'n kyns tre varghas ammeth orth le kuntellyans fordh Aberplymm-Bud (ow mos a-gledhbarth hag a-dheghowbarth der Essa ha Lannstefan) a fordh Tavistock-Lyskerrys  (ow mos dhe'n howlsedhes ha dhe'n howldrehevel).
19ves kansbledhen

18ves kansblydhen | 19ves kansblydhen | 20ves kansblydhen


An **19ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1801 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1900. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1800, h.y. an prys a-dhia 1800 bys 1899. 

An gansblydhen ma o an oes owr a jatelydhieth, mes a sosialisteth ha kemmynieth ynwedh. Yth ystynnas rewl Predennik a-dreus an vrassa rann a Eynda hag est ha soth Afrika; an nerth Frynkek a ystynnas dreus north ha west Afrika hag Asi Soth-Est. Powyow Amerika Latin a waynyas aga anserghogeth, ow talleth gans Hayti yn 1804. An hyns horn, tredan, ha papurow nowodhow a wrug chanjys meur yn bywnans pub-dydhyek a vilvilyow a dus.

## Hwarvedhyansow
* an Domhwelans Diwysiek
* Kuntelles Vienna (1815)
* trevesigeth Afrika gans tus Europa
Mordir Nowydh

Pow enesek yn dyghowbarth an Keynvor Hebask yw **Mordir Nowydh** (), po **Aotearoa** (Maori rag "Tir an Komolen Wynn Hir").  

Yma diw enys veur, an Enys Gledh (*Te Ika-a-Māui*) ha'n Enys Dhyghow (*Te Waipounamu*), ha lies enys vyghan aral. Yma'n benncita, Wellington (*Te Whanganui-a-Tara* po *Pōneke)*, ha'n vrassa cita, Auckland (*Tāmaki Makaurau)* y'n Enys Gledh. Yma an menydh ughella, Menydh Aoraki (po Menydh Cook) y'n Enys Dhyghow.  

Brassa niver an poblans a drig y'n Enys Gledh. Yn 2023, poblans an pow o 4,993,923. Maori ha Sowsnek yw hy yethow sodhogel. 

Yn Kernewek Unys Amendys, an pow y's helwir **Selond Nowyth**.
Pow Belg

An **Ruvaneth Belgek** (Frynkek: *Royaume de Belgique*, Iseldiryek: *Koninkrijk België*, Almaynek: *Königreich Belgien*) yw stat yn howlsedhes Europa, ynter an Iseldiryow, Almayn, Luksembourg ha Pow Frynk. Brussel yw an benncita. Yma teyr yeth sodhogel kewsys yn Pow Belg: Frynkek, Iseldiryek hag Almaynek.

An wlaskor yw diberthys yn teyr hemmynieth yethoniek:
* Kemmynieth Flamanek
* Kemmynieth Frynkek
* Kemmynieth Almaynek

ha teyr ranndir:
* Pow Flamanek
* Walloni
* Brussel

Brussel yw cita diwyethek ow kul rann a'n Gemmynieth Frynkek hag a'n Gemmynieth Flamanek y'n keth prys. Byttegyns, yma'n vrassa rann a'y fobel ow klappya Frynkek.
Pow Grek

An **Repoblek Grek** (yn Greka, Ελληνική Δημοκρατία, Ελλάδα) yw stat yn deghow Europa. An hwarheans greka yw onan a'n kottha yn Europa.
Iseldiryow

**Iseldiryow** (yn Iseldiryek, *Nederland*) yw ruvaneth werinel yn howlsedhes Europa, ynter Almayn, Pow Belg ha'n Mor Kledh. Iseldiryek ha Frisek yw an yethow sodhogel, mes Is-Almaynek ha Limbourgek yw yethow ranndiryel ynwedh.
Itali

An **Repoblek Itali** (yn Italek, *Repubblica Italiana*) yw stat yn deghow Europa.

## Kevreow
* Carlo Biotti
Euro

An **euro** (**€** po **EUR**) yw mona kemmyn soedhogel pymthek stat esel a'n Unyans Europek, po "tireth an euro" (*eurozone* po *zone euro*).

Powyow tireth an euro yw:
* Almayn
* Pow Belg
* Estoni
* Estrych
* Pow Finn
* Pow Frynk (saw tirethow y'n Keynvor Hebask owth usya *franc* an CFP)
* Pow Grew
* an Iseldiryow
* Itali
* Kroati
* Kobros
* Latvi
* Lithouani
* Lushaborg
* Malta
* Portyngal
* Slovaki
* Sloveni
* Spayn
* Wordhon

An euro yw mona kemmyn *de facto* niver a direthow erell, avel:
* Andorra
* Kosovo
* Monako
* Montenegro

* Sen Marin
* Cita an Vatikan

## Kevrednow a-ves
* Euro (Sowsnek) (Almaynek)
Danmark

**Danmark** (Danek: *Kongeriget Danmark*) yw ruvaneth werinel yn howlsedhes Europa. Danmark yw bagas a enesow hag unn konna tir ynter an Mor Baltek ha'n Mor Kledh. Yma Swedherwyk – neb yw ruvaneth skandinavek ynwedh – a-dreus chanel byghan a benncita Danmark.
Godhelek

An **yethow godhalek** yw skorenn a deylu tavosow keltek. Ymons i ow talleth yn Wordhen goth hag a veu dannvenys yn Alban, Manow ha Kembra dheghow a-dro dhe'n 6ves kansblydhen. Y'n eur ma, yma'n tavosow ma oll bragys gans Sowsnek y'ga teyr fow.

* Wordhenek
* Albanek
* Manowek
Manowek

**Manowek** (*Gaelg* po *Gailck*) yw yêth keltek Manow. Gans an yêthow Wordhonek hag Albanek. Yêth dasserghys kepar ha Kernowek yw, mès an gowsoryon deythyek a besyas bys yn kres an 20ves kansblydhen. Ned Maddrell a veu an diwettha kowser genesik.

## Tekstow Sampel
**Manowek:** Ta dagh ooilley pheiagh ruggit seyr as corrym ayns ard-cheim as kiartyn. Ren Jee feoiltaghey resoon as cooinsheanse orroo as by chair daue ymmyrkey ry cheilley myr braaraghyn.

**Kernowek:** Pub den oll yw genys rydh hag kehaval yn dynita ha gwiryow. Yth yns i kemynnys gans reson ha kowses hag y tal dhedha gul dhe unn orth y gila yn spyrys a vrederedh.

**Manowek:** 

Ayr ain t'ayns niau,
: Casherick dy row dt'ennym.
: Dy jig dty reeriaght.
: Dt'aigney dy row jeant er y thalloo,
: myr t'ayns niau.
: Cur dooin nyn arran jiu as gagh laa,
: as leih dooin nyn loghtyn,
: myr ta shin leih dauesyn ta jannoo loghtyn nyn 'oi.
: As ny leeid shin ayns miolagh,
: agh livrey shin veih olk:
: Son lhiats y reeriaght, as y phooar, as y ghloyr, son dy bragh as dy bragh.
: Amen.
: **Kernowek:**
: Agan Tas-ny, us yn neft,  Benygys re bo dha Hanow,  Re dheffo dha wiacor,  Dha voth re bo gwres,  y'n nor kepar hag y'n nef;  Ro gaf dhyn agan camwyth,  Kepar del aven-nyny dhe'n  re-na us ow camwul er  agan pyn-ny;  Ha na wra agan gorra  yn temptasyon,  Mess delyrf ny dworth drok.  Rag dhyso-jy an walscor,  ha'n gallos, ha'n gordhyans  Bys vyken ha bynary.  Amen.
Albanek

:*Rag yeth [[Albani]] y'n Balkanys, gwel [[Albaniek]].*

**Albanek** (*Gàidhlig*) yw yeth keltek Alban. Y's gelwir nepprys *Godhalek* yn Kernowek ynwedh. An vrassa niver a Wydhelegoryon a drig yn Ynysow an Howlsedhes ha war arvor west Alban. Governansow Alban ha'n Ruwvaneth Unys a aswonn Gwydhelek avel yeth ranndiryel an pow na, mes ny gyv an yeth vydh an keth skoedhyans hag Wordhenek (taves Wordhen), rag ensampel.

Manowek ha Wordhenek (yn arbennik rannyeth Ulster) yw tavosow pur ogas hwath. Dyffransow ynter an teyr yeth ma yw le yn tevri ages an re ynter an yethow Brythonek.

## Pella derivadow
* Sabhal Mór
1989

1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992


**1989** yw blydhen gemmyn ow talleth Dy' Sul.

## Hwarvedhyansow
* 20ves a vis Genver: George H W Bush a dheuth ha bos Lywydh an Statys Unys, wosa Ronald Reagan
* 27ns a vis Meurth: y'n kynsa dewisyansow rydh y'n URSS, an Parti Kemmyniethek a gollas y alloes
* 30ns a vis Me: Diskwedhyansow yn Skwar Tiananmen yn Beijing
* an Dalai Lama a waynyas Pris Nobel Kres

## Dineythyansow
* 26 Metheven: Magid Magid
* 13 Hedra: Alexandria Ocasio-Cortez

## Mernansow
* 7ves a vis Genver: an Emperour Hirohito a Japon
1988

1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991


**1988** yw blydhen lamm ow talleth Dy' Gwener.

## Hwarvedhyansow
* 21ns a vis Kevardhu: Pan-Am nij 103 yw tannbellenys a-ugh Lockerbie, Alban, ow skila an mernans a 270 person
* an Parti Livrel-Werinel a veu fondys avel kesunyans an Parti Livrel koth gans an Parti Kowethasel-Werinel
* Soudoryon Gwitha-Kres an Kenedhlys Unys a waynyas Pris Kres Nobel
* kwitya Namibi a wrug soudoryon lu a wovernans *apartheid* a Afrika Dheghow

## Mernansow
* 17ves a vis Est: Muhammad Zia-ul-Haq, lywydh Pakistan
Meurth (planet)

**Meurth** yw an peswera planet y'gan system howlek ha'n tressa lyha planet wosa Plouto ha Mergher. Yma diw loer dhodho: *Deimos* ha *Phobos*.

Awos liw rudhik an planet ma, tus an kothenep a gonvedhas avel an dyw a gasow – Ares rag an Rekys hag a-wosa Meurth (Latin: *Mars*) rag an Romanyon. Y'n eur ma, yth aswonnys Meurth avel an **planet rudh** ynwedh.
Fynndir

**Fynndir** yw stat yn Kledhbarth Europa, ryb an Mor Baltek ynter Skandinavi ha Russi. Dres niver a kansbledhynnyow, Fynndir o rann a'n Ruvaneth Swedek; mes wosa an breseli Napoleonek y teuth ev ha bos Dugeth a Russi. Repoblek anserghek yw ev a-dhia dermyn an Domhwelans Russek.
Island

**Island** (Islandek: Ísland [ˈistlant]), henwys ynwedh **Rewenys** po **Repoblek Island** yw pow enysek europek y’n Keynvor Atlantek Kledh, hag yw prederys dhe vos onan a’n Powyow Nordek. 329,100 yw y boblans, ha 103,000 km² y enep. Reykjavík yw an penncita, hag ynni hag y’n ranndir a-dro dhedhi yw trigys moy ha 60% poblans an pow.

Yma dhe Rewenys efander usel; nebes a-woles dhe’n Kylgh Arktek yw y dyller. Hemma a styr yn despit dh’y vos tommys gans an Strem Morblek, yma dhe Rewenys ayredh goyeyn; yma ytho dhodho an tanowa poblans yn Europa. Byw yw y dhororieth, hag yma y’n pows loskvenydhyow. Diannedh yw an pervedh gans y ayredh tundra; ev a gonsyst dre vras a dewes, mes lava, menydhyow ha rewivaow.

Herwydh derivas a’n lyver Landnámabók y tallathas an trevesigyans Rewenys yn 874 O.K. pan dheuth ha bos an chiften norgaghek Ingólfr Arnarson an kynsa trevesiger war an enys. Y’n kansvledhynnyow ow sewya y trevesigas yn Island Norgahysi ha tus a bowyow erel yn Skandinavi, keffrys ha kethyon wodhalek. Ynter 1262 ha 1814 yth o Island rewlys gans Norgagh, hag a’y wosa gans Danmark. Bys y’n 20ves kansvledhen y trestyas an pow dre vras dhe byskessa hag ammeth.

Island a dheuth ha bos anserhek yn 1918 ha Repoblek yn 1944. Y'n termyn a sewyas Nessa Bresel an Bys y teu ha bos Island onan a’n powyow moy golusek ha moy displegys y’n norvys. Hemm yw awos gweres a’n Plan Marshall ha jynnweythekheans an diwysyans pyskessa. 1994 yth o hi rann a Ranndir Erbysek Europa. Yn termyn an terosa arhansek treusvysek, yn 2008, y fyllis an kevreyth arhantti yn Rewenys, hag a gawsya iselweyth erbysek hag ankres politek. An erbysiedh a dhallathas omwellhe awos tornyasedh.

Yma dhe Rewenys erbysiedh marhas gans tollow isel yn ferthinek. Yma dhedhi kevreyth les Nordek gans y yeheswith universel hag adhyskans pennskol rag pub burjes. Usel yw yn renkyow parder, faster erbysek ha faster kowethasek. Dasnowedhadow yw ogas hag oll an tredan yw usys yn Rewenys.

An yeth kenedhlek ha sodhogel yw Islandek po Rewenysek. Yeth germanek kledh yw hi. Faroyek ha nebes rannyethow a’n west a Norgagh yw an yethow ogassa dhedhi.


Restren:Reykjavík_séð_úr_Hallgrímskirkju.jpeg|Reykjavík
Restren:Iceland satellite.jpg|Imach lorel Island
Restren:Sn%C3%A6fellsj%C3%B6kull_.jpg|An menydh Snæfellsjökull
Restren:Grassodenh%C3%A4user.jpg|Chiow kesen
Restren:Strokkur geyser eruption, close-up view.jpg|An geysir "Strokkur"
Malta

**Malta** yw bro anserghek war dhiw enys veur (Malta ha Gozo) ha niver a enesow byghan, y'n mor ynter Itali ha Tunisi.

Marhogyon Sen Jowan a wovernyas an enesow a-dhia 1530 bys 1798, pan gemeras Napoléon Bonaparte rewl anodha. Yn 1814, kevambos Vienna a ros Malta dhe'n Emperoureth Predenek. An enys a veu anserghek yn 1964.

Malta a omjunyans an Unyans Europek yn 2004. Yn 2008, Malta ha Kyprus a gemeras an euro avell aga mona kemmyn yn le lira maltek (MTL) ha peuns Kobros.

War-lergh statistigow an Unyans Europek, yma 100% a dus Malta ow kewsel Maltek, an taves Semitek nacyonal; 88% Sowsnek, an taves sodhogel aral; 66% Italek, unn taves sodhogel bys an bledhynnyow 1930s; ha 17% Frynkek.

## Pennfentynyow

Malta Map
Pow Chek

**Cheki** (*Česko*) / **Pow Chek** (*Česká republika*) yw stat yn Kres Europa, ynter Almayn, Poloni, Slovaki ha Ostri.
Slovaki

**Slovaki** yw repoblek yn Kres Europa. Rann a Cheko-Slovaki o hi war-barth gans Repoblek Chek; kyns henna, an pow ma o rann a Ruvaneth Hungarek.

## Net
* The Slovak Republic Government Office
Sloveni

**Sloveni** yw repoblek yn kres Europa. An powyow kentrevek yw Kroati, Ostri, hag Itali (an rannvroyow hengovek Frioul ha Veneto). Kyns 1991 yth o an pow ma rann a Yougoslavi; ha kyns henna hi o rann a Emperoureth Ostri. A-dhia 2003 yth yw Sloveni rann a'n Unyans Europek.

## Kevrennow yn-mes
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
* Hiking in Slovenia
Sweden

**Sweden** yw ruvaneth yn Europa kledh yntra Norgagh ha Fynndir war an konna tir skandinavek. Yma Danmark a-dreus an *Skaggerak*.
Poloni

**Poloni** yw stat yn Kres Europa. Yma moyha tus Poloni ow kewsel yethow Slavek – Polonek dell vydh usys, po yeth unnwoes gelwys Kashoubek. Bys 1945, Almanyon pals a driga yn gogledh ha howlsedhes Poloni (Prussi, Silesi, ha Mecklenburg), mes Polonyon a drevesigas an tiredhow ma wosa Nessa Bresel an Bys. Meur a dus polonek a driga yn powyow kentrevik kyns an bresel na – Lithywani, Belarous, Ukrayn, h.e. – mes an vrassa rann anedha a veu dasleys tro ha'n tiredhow kyns almaynek. Eglos moyha Polonyon yw an Eglos Romanek Katholik – ha sur o an Pab Jowann Pawl II y honan polonek. Yn 2004, Poloni re dheuth ha bos an brassa esel nowydh a'n Unyans Europek a-dhia omjunnyans Spayn yn 1986.
Kyprus

**Kyprus**, (**Kobros**, po **Koberenys**) yw enys yn dyghowbarth Europa (po howlsedhes Asi war-lergh nebes doronydhyon). Yma rann gledh an enys yn-dann governans Repoblek Turkek Kyprus Kledh, nag yw aswonys gans gwlaskor vydh saw Turki. Turkek yw klappyes y'n gogledh, ha Moslemyon yw an vrassa rann a'n dus ena. Yn rann dyghow an enys, Greka yw taves kemmyn an pobel, neb yw Kristonyon Orthodoks, dre vras. Yma governans Repoblek Kyprus ow chalenjya rewl an enys oll. Esel a'n Unyans Europek yw an repoblek.

Yn 2008, Kyprus ha Malta a gemeras an euro avel aga mona kemmyn yn le peuns Kyprus (CYP) ha lira Malta.
Karesk

**Karesk** (yn ) yw sita war Avon Esk yn Dewnens, Breten Veur. Yth esa neb 111,000 person trigys y'n sita yn 2001. An Romanyon a fondyas an dre a-dro dhe 50 OK. Y servya Penneglos Karesk Dewnens oll ha Kernow ynwedh a-dhia termyn an Normanyon bys yn 1877. Yma Pennskol Karesk ha Konsel Konteth Dewnans, y'n dre. Yn 2004, Karesk a waynyas an studh a sita *Fairtrade*.
Ker Dherow

**Ker Dherow** (Wordhonek, *Doire* po *Doire Colm Cille*; Sowsnek, *Derry* po *Londonderry*) yw sita yn Wordhon, fondys gans Sen Kolomm y'n 6ves kansblydhen. Ha dhedhi 105,000 a drigoryon, an nessa brassa tre yn Kledhbarth Wordhon yw hi, wosa Belfast. Ker Dherow yw desedhys orth penn Loch Feabhail, yn le'ma Avon Feabhail po Foyle ow metya an Keynvor Iwerydh. Saw Carcassonne yn Pow Frynk, Ker Dherow yw an sita unnik gans murow yn Howlsedhes Europa. Murow Derow yw geryes da awos durya omsettyans yn 1688-1689. Konteth Dún na nGall, yn Repoblek Wordhon, yw pur ogas ha'n dre.
Norgagh

**Norgagh** yw ruvaneth yn kledhbarth Europa yntra Swedherwyk ha'n Mor Norgaghek war an konna tir skandinavek.

## Devydnow
Dulyn

**Dulyn** (Wordhonek: *Baile Átha Cliath*) yw an voyha sita yn Wordhon. Pennsita an Repoblek Wordhon yw hi. Yth esa 495,000 a drigoryon y'n sita yn 2002. 

Y'n 10ves kansblydhen, yth esa trevesigeth Ankredoryon Mor orth Dulyn (*Dyflinn* hy hanow) ha gwig Goedhyli ynwedh (*Áth Cliath*). 
A-dhia 1171, Dulyn yw pennsita an drevesigeth Sowsnek ha Normanek yn Ynys Wordhon. Yth esa Senedh Wordhon owth esedha y'n dre, ha Kastell Dulyn o kres an galloes Predennik y'n ynys. Elisabeth I a igeris Kollji an Trynses Dulynn (po TCD, *Trinity College Dublin*) yn 1595 avel pennskol Protestant rag an gwellhevin a Wordhon. Wosa anserghogeth Stat Rydh Wordhon, Dulyn a dheuth ha bos pennsita an stat na.
Kober

**Kober** yw elven gymyk gans an arwoeh **Cu** ha'n niver atomek 29. Yma hanow an alkan rudhik ow talleth y'n geryow Latin *aes Cyprium* (alkan Kobros) ha'y wosa *cuprum*. Essensek yw dhe bub eghen. Yma moy ages 10 ensaym hag a's teves edhom a gober. Byttegens gwenonek yw kober mar dhybrys re anedha. Kawsys yw kleves Wilson ha kleves Menke gans anallos an korf dhe dhyghtya kober. Y'n kynsa kober a wra kreuni y'n ympynnyans, ha'n aral yw kudyn genynnek hag a wra kawsya fowt kober y'n korf, ledya dhe vernans avel fleghik.

Devnydh a gober yw gwrys rag furvya brons. Aswonnys veu kober dhyworth nans yw 10,000 bledhen. Yn mythow hag alkymygieth, kober yw kevrennys dhe'n dhywes Gwener. Balieth kober a veu diwysyans posek yn Kernow ha Dewnans bys an 20ves kansblydhen. Es y dhyghtya ha mortholya yw. An chif moon yw malakit gwer (kober karbonat, Cu2CO3(OH)2). Orth dreylya, yma kober ow furvya kroghen gwer, *verdigris* po ken kober. Erbynn 1860 trev Abertawe yn Kembra a wre dyghtya 90% a gober an bys dhyworth moom a Gernow hag Enys Mon. Hedhyw, askorrys yw kober dhyworth monow a Chile, Indonesi, an Statys Unys, Ostrali ha Kanada, a-dro dhe 17 milvil tonnas an vledhen.

Usys yw kober dhe wul daffar tredanel, tohow ha pibellow dowr, ha kesalkenyow. Kemyskans a gober ha nikel, kupronikel, yw alkan bathow mona.

Poos atomek kober yw 63.55, y boynt teudhi yw 1084°C ha'y boynt bryjyon yw 2567°C. Y dhosedh yw 9.0kg an liter.

## Mirva

Restren: Malachit_hg.jpg |skeusennik|An moon malakit
Restren: Copper_-_world_production_trend.svg |skeusennik|Askorrans ollvysel kober
Restren: Chino_copper_mine.jpg |skeusennik|Bal Chino y'n Statys Unys
Restren: Old_and_New_Cook%27s_Kitchen_Shafts_-_geograph.org.uk_-_357053.jpg |skeusennik|Bal Crofty Soth a dhallathas avel bal kober
Restren: Assorted_bronze_castings.JPG |skeusennik|Towlow brons Keltek a Wlas an Hav
Restren: %27Twin_and_Earth%27_electrical_cable._BS_6004,_6mm².jpg |skeusennik|Gwiver kober
Restren: Statue-of-liberty_tysto.jpg |skeusennik|*Statue of Liberty* yn Evrok Nowydh, ow tiskwedha *verdigris* po ken kober
Restren: Paris_8e_-_église_de_la_Madeleine_vue_de_la_tour_Eiffel.JPG |skeusennik|To eglos yn Paris gwrys a gober
Spaynek

**Spaynek** yw yeth romanek kewsys yn Spayn hag Amerika Latinek. Wosa Sinek, Spaynek yw an yeth an moyha kewsys y'n norvys – yma moy es 500 milvil a Spaynegoryon yn Amerika hag Europa. Spaynek a dhisplegya dhyworth Latin an werin yn Kasteyl (kres-gogledh Spayn) ha teva a-dreus an konna-tir Iberi yn termyn an *Reconquista* (dastryghyans, 11ves kansblydhen–1492). Wosa henna, an yeth a veu diffusys a-dreus Amerika Latinek der dryghyow Cristóbal Colón, Francisco Pizarro, Hernán Cortés hag erell.
Lithuani

**Lithuani** (yn Lithuaniek, *Lietuva*) yw repoblek yn Europa ryb an Mor Baltek, an Latvi, Poloni, Russi, Belarus. 

Yn 2004 yth omjunyas Lithuani an Unyans Europek (po an UE).

## Bagasow keswlasek
* Eurosenedh
* Konsel an Unyans Europek
* NATO
* Kenedhlow Unys

## Citys ha trevow
* Kaunas
* Klaipėda
* Šiauliai
* Panevėžys
* Palanga
* Nida
* Šventoji
* Druskininkai
Romaniek

**Roumanek** yw yeth romanek kewsys yn Roumani ha Moldova. Hyhi yw an esel chyf a'n tavosow romanek Est, haval lowr dhe Latin mes shappys gans an yethow Slavek, yn arbennik yn kever hy fonologieth. War-lergh governans Moldova, yeth an bro na yw gelwys **Moldovek**.
Oksitanek

**Oksitanek** (*occitan* po *lenga d'òc* yn Oksitanek) yw yeth Romanek kewsys yn deghowbarth Pow Frynk, yn Spayn, yn Itali hag yn Monako.

## Rannyethow
Italek

**Italek** yw yeth Romanek kewsys yn Itali, Swistir, Sen Marin ha'n Sita an Vatikan.

Map Italophone World - updated.png|
Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Llythrennow milhynn yn skol Italia
Idioma%20italiano.png

## Devynnow

* Raffaele, Simone (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.
* Berloco, Fabrizio (2018). *[https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition]*. Lengu. ISBN 9788894034813.
* Palermo, Massimo (2015). *Linguistica italiana*. Il Mulino. ISBN 9788815258847.
Romanek

An **tavosow romanek** yw teylu a yethow eyndo-europek ow talleth y'n furvow war Latin kewsys y'n Emperoureth Romanek diwedhes. Spaynek yw an esel moyha kewsys a'n teylu ma, yn arbennik yn Amerika Latinek; mes yma gans Frynkek, Portyngalek, hag Italek moy ages 50 milvil a gewsoryon ynwedh. 

Y tallathas an yethow romanek oll yn Europa, mes yma dhe Amerika Latinek an moyha niver a romanegoryon. Yn Afrika, yma milvilow a dus ow kewsel yethow romanek avel nessa yeth, yn arbennik Frynkek ha Portyngalek.

Ottomma unn klasyans kemmyn a'n tavosow y'n teylu ma:
* yethow Romanek West
** yethow Ibero-Romanek: Asturyek, Galijek, Leonek, Portyngalek, Spaynek, Aragonek
*** yethow Oksitano-Romanek: Katalanek, Oksitanek
** yethow Gallo-Romanek: Frynkek, Gallo, Wallonek
*** Gallo-Italek
**** Ligurek
***** Monegaskek
*** Francoprovençal po Arpitanek
** yethow Italo-Romanek: Italek
** yethow Rheto-Romanek: Roumantsh, Furlanek
* yethow Romanek Est
** Roumanek
* yethow Romanek Soth
** Sardaynek
Tony Blair

**Antony Charles Lynton Blair** (genys 6 mis Me 1953) o Pennmenyster an Ruvaneth Unys a Vreten Veur ha Wordhen Gledh, a-dhyworth an Parti Lavur. Ev a veu genys orth Din Edyn, Alban. Ev o Ledyer an Parti Lavur a-dhia 1994 bys 2007 , ha Pennmenyster a-dhia 1997 bys 2007. Blair a bellhas Lavur dhyworth y ertach socyalydhek hag a fondyas an bagas *New Labour* ("Lavur Nowydh") rag avonsya gwlasegeth Kres y'n parti.
Dalleth

**Dalleth** o bagaz skoedhyans rag teyluyow ow mage fleghez dre Gernewek. Ordenyz o kampow hav keffryz ha hwarvozow erell, dre vras yn termyn goelyow Kernewek ha Keltek. Ynwedh, gweres a wrug darbari lyvrow ha devnydh dyski yn Kernewek, y'ga mysk treylyansow dhiworth yethow Keltek erell.

Pan ove kreffa, Dalleth a synsis a-dro dhe neb dewdhek teylu, mez awoz i dhe voz skoellyz a-lez dres Kernow yn tien, ny allaz ordene yn sewen hwarvozow menowgh avel bagazow gwari. Gwannhez veu Dalleth worth devedhyans Kernewek Kemmyn, ha nebez a'y eseli a'n moya diwyzek ow pezye gans Kernewek Unyyz. Wortiwedh omjunye a wrug Dalleth arte yn Kowethas an Yeth Kernewek, ha nynj ywe na moy bagaz arbennik.

## Pennfenten
* *Kov personek* gans
Cornish Today

***Cornish Today*** yw lyver le may tispleg Nicholas Williams y amendyans a Gernewek Unys, dyllys gans Kernewek dre Lyther yn 1995.

## Lyvrow
* Williams, N.J.A. (1995) *Cornish Today*, Kernewek dre Lyther, Sutton Coldfield. ("CT")
* Williams, N.J.A. (1996) *A supplement to Cornish Today*, Faculty of Celtic Studies, University College Dublin.

## Gweler ynwedh
* Williams, N.J.A. (1996) "Linguistically sound principles: the case against Kernewek Kemmyn". *Cornish Studies (Second series), 4*.
* Gwyasva Golvan (Gwyasva N. J. A. Williams)
* The Spelling of Revived Cornish (Berrheans pur gott a **CT** yw hemma)
Kardydh

**Kardydh** (Kembrek: *Caerdydd*) yw pennsita Kembra, yn le 'ma Avon Tav owth omwaghe yn Mor Havren. Poblans an sita o  a drigoryon; ytho, homm o an 16ves brassa trevesigeth y'n Wlaskor Unys.

An hembronkyas romanek Aulus Didius a fondyas an sita, hag yma'n gastell romanek hwath orth kres an dre. Kardydh a waynyas leun a les y'n 19ves kansblydhen, pan esa hi kres poesek a garyans glo. Port Kardydh, aswonnys avel Tiger Bay, a veu unnweyth onan a'n moyha bysi porth y'n norvys ha'n poesekka port glo y'n bys dreus neb prys. Yn 1905, Kardydh a dheuth ha bos 'sita' soedhogel. 

Erbysieth an sita re dheuth pur wann wosa diwedh Nessa Bresel an Bys yn 1945. Kardydh a veu henwys avel pennsita Kembra yn 1955, hag a-dhia 1999, yma Kuntelles Kenedhlek Kembra owth esedh omma. Wosa termyn a wall hir, Tiger Bay a gav y dhasserghi avel kwartron artys, didhan ha donsya. Baya Kardydh, mordidek kyns bos drehevys Arge Baya Kardydh yn 1999, yw leun a dhowr frysk pupprys lemmyn, lenwys gans dew avon, Tav hag Eli. 

Yn gwlasegeth trevek, nyns eus maystri dres oll gans parti vydh lemmyn, mes yma'n LivWer an parti chyf. Yn kyrghynn an sita yma Pennskol Kardydh ha dew gollji a Bennskol Kembra.

## Tus geryes da genys yn Kardydh
* Ivor Novello
* Rhodri Morgan
* Roald Dahl
* Charlotte Church 
* Shirley Bassey
* Terry Nation
* Bobi Jones

## Gevellansow
* Stuttgart, Almayn
* Naoned/Nantes, Breten Vyghan, Pow Frynk
* Luhans'k, Ukrayn
* Hordaland, Norgagh
* Xiamen, China

## Devynnow
Roazhon

**Roazhon** (Frynkek: *Rennes*, Gallo: *Resnn*) yw sita yn Breten Vyghan Uhel, orth poynt metyans an avonydh  hag . Yma hi ow servya avel pennsita Rannvro Breten Vyghan, hag esedh Consel Ranndiryel Breten Vian ew. Yma diw bennskol y'n sita: Pennskol Roazhon I ha Pennskol Roazhon II. Poblans a ranndir an sita (*aire urbain*) yw  person.
Statys Unys

**Statys Unys Amerika** () yw stat yn Amerika Gledh, yntra Kanada ha Meksiko. I yw repoblek ow kesunya hanterkans stat gans omrewl. Dydh soedhogel a fondyans an SUA yw an 4a a vis Gortheren, 1776. A-dhia gres an 20ves kansblydhen, an Statys Unys a's teves kevoeth leun dres materow erbysieth, gwlasegeth, nell lu, skians, teknegolieth ha gonisogeth y'n bys ma.

Yma 94,882,000 a vughes y'n Statys Unys, herwydh Asrann Agrikoleth an SU.

Yma 50 stat (pow) y'n Statys Unys, unn ranndir a-barth an bennsita, ha niver a bowyow enesek tramor.

## Tavosow
Sowsnek yw an yeth kemmyn a-dreus an brassa rann a'n wlas. Milyonow a dus a gews Spaynek ynwedh, yn arbennik y'n Soth-West (ogas dhe or meksikan), yn sitys, hag yn Florida dheghow. An trysa taves herwydh niver a gewsoryon yw Chinek (rannyeth Kantonek dre vras) hag a gewsir yn arbennik y'n sitys ha ryb arvor an Keynvor Hebask. Frynkek a gewsir yn Louisiana ha Pow Sows Nowydh; hag y hyllir klewes Almaynek yn statys an gogledh – yma hwath rannyeth arbennik, henwys ''Pennsilfaanisch'', yn Pennsylvani ha statys erell.

## Pennfentynyow



Image:US Capitol west side.JPG
Image:0326New York City Statue of Liberty.JPG
Image:Golden Gate Bridge Clear.JPG
Image:Apollo 15 flag, rover, LM, Irwin cropped.jpg
20ves kansbledhen

19ves kansblydhen | 20ves kansblydhen | 21ns kansblydhen


An **20ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1901 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 2000. Yma lies den owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1900, h.y. an prys a-dhia 1900 bys 1999.

## Hwarvedhyansow

* 1914–1918, Kynsa Bresel an Norvys
* 1917, Domhwelans Russek
* 1937–1945, Nessa Bresel an Bys
* 1947 (mis Est), anserghogeth Eynda ha Pakistan. Y'n deg blydhen warn ugens ow sywya, an brassa rann a drevesigethow europek yn Asi hag Afrika a waynsa aga anserghogeth
* 1989, degeans a vur Berlin

### Yn Kernow
* diwedh balieth sten ha kober
* Dasserghyans Kernewek
* tevyans tornyaseth
18ves kansbledhen

17ves kansblydhen | 18ves kansblydhen | 19ves kansblydhen


An **18ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1701 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1800. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1700, h.y. an prys a-dhia 1700 bys 1799.

## Hwarvedhyansow

* 1707: Reyth Unyans a wrys unn rywvaneth a Bow Sows hag Alban
** Edward Lhuyd a dhyllas *[[Archaeologia Britanniae]]*
* 1713: Kres Utrecht – diwedh a Vresel a Eretons Spayn
* 1715: mernans Louis XIV a Bow Fynk
* 1735-99: an Emperour Qianlong a reynya yn China
* 1757: lu Predennik (lywys gans Robert Clive) a fethas an Nawab a Vengal orth Kas Plasey yn Eynda
* 1776: Diskleryans anserghogeth an Statys Unys
* 1789: an Domhwelans Frynkek
* 1794: Pow Frynk a rydhhas an gethow yn hy emperoureth
17ves kansbledhen

16ves kansblydhen | 17ves kansblydhen | 18ves kansblydhen


An **17ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1601 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1700. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1600, h.y. an prys a-dhia 1600 bys 1699.

## Hwarvedhyansow

* Oes Owr an Iseldiryow
* 1603: Samuel Champlain a wrug kynsa mappa a Dhowr Sen Lowrens yn Quebec, Kanada
* 1607: devedhyans trevesigoryon Sowsnek yn Amerika (stat Virginia arnowydh, yn Statys Unys Amerika)
* 1611: William Jordan a skrifas *[[Creacon of the World]]*
* 1616: mernans William Shakespeare
* 1642-1651: Bresel Sivil Pow Sows/Bresel an Teyr Gwlaskor yn Pow Sows, Kembra, Kernow; Alban; Wordhon; ha'n trevesigethow Predennik
* 1674: an maharaja Shivaji a fondyas an Emperoureth Maratha yn Eynda
* 1685: an myghtern Louis XIV a estewlis an Brotestans a Bow Frynk ow tiswul Gwarnyans Naoned
* 1688-90: Domhwelans Sowsnek
16ves kansbledhen

15ves kansblydhen | 16ves kansblydhen | 17ves kansblydhen


An **16ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1501 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1600. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1500, h.y. an prys a-dhia 1500 bys 1599.

## Hwarvedhyansow

* Kansblydhen Owr (*Siglo de Oro*) yn Spayn
* Niccolò Machiavelli a skrifas *An Pryns*
* 1504: *[[Beunans Meriasek|Bywnans Meryasek]]* skrifys gans Radulphus Ton
* 1511: Portyngal a dryghas Soudoneth Malakka yn Asi Soth-Est
* 1517: Martin Luther a dhallathas an Dasfurvyans Protestantek
* 1521: Kastil (rann a Spayn y'n eur ma) a dryghas an Emperoureth Aztec yn Meksiko
* 1533: Henry VIII a Bow Sows a dhiberthis Eglos Pow Sows a awtorita Rom
** Kastil a dryghas an Emperoureth Inka yn Perou
* 1545-1563: Konsel Trent a dhallathas an Gorth-Dhasfurvyans
* 1549: Rebellyans an Lyver Pysadow yn Kernow
* 1562-1598: Breseli Kryjyans yntra Katholigyon ha Protestans yn Frynk
* 1564: William Shakespeare a veu genys
* 1566: mernans Süleyman, Soudon an Ottomanyon
* 1588: treylyans Kembrek a'n Bibel
15ves kansbledhen

14ves kansblydhen | 15ves kansblydhen | 16ves kansblydhen


An **15ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1401 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1500. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1400, h.y. an prys a-dhia 1400 bys 1499.

## Hwarvedhyansow

* an *[[Ordinalia]]*, *[[Pascon agan Arluth]]*, ha martesen *[[Bewnans Ke]]* veu skrifys yn Kollji Glasneth, Kernow
* rebellyans Owain Glyndŵr yn Kembra
* 1429: Jeanne d'Arc a lywyas luyow Frynk dhe vudhugoleth erbynn an Sowson
* 1453: an Durkyon a dryghas Kostentinopel
* 1492: devedhyans Cristóbal Colón yn Amerika; oll an Vuslimyon ha Yedhewon a veu estewlys a-dhiworth Spayn
* Pedro Álvares Cabral a jallenjyas Brasil avel rann a rywvaneth Portyngal
* 1497: Rebellyans 1497 yn Kernow, Dewnans, ha tylleryow erell
* 1498: devedhyans Vasco da Gama yn Eynda
14ves kansbledhen

13ves kansblydhen | 14ves kansblydhen | 15ves kansblydhen


An **14ves kansbledhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1301 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1400. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1300, h.y. an prys a-dhia 1300 bys 1399.

## Hwarvedhyansow

* 1305: sita an Pab yw movys dhyworth Rom dhe Avignon
* a-dro dhe 1310: Dante Alighieri a skrifas an *Divina commedia*
* 1320: Gwarnyans Arbroath a dhiskleryas anserghogeth Alban
* 1337: dalleth Bresel Kans Blydhen yntra Pow Sows ha Frynk
** fondyans Dugeth Kernow
* 1347-1351: an Pla Meur a ladhas milvilyow a dus yn Europa, China, Eynda, hag Asi West
* 1368: an teylu Ming eth ha bos Emperours a Jina
Ray Edwards

**Ray Edwards**,  (1924 - 2 Ebrel 2008) o skoler hag awtour Kernewek a vri veur y'n Dasserghyans arnowydh. 

## Bewskrif
Ev o dyskador tavosow (Frynkek ha Spaynek) kyns omdenna a-varr yn 1980; ena y tallathas ev studhya Kernewek. Ev a sewenis yn ughella gradh aposyansow Kesva an Taves Kernewek yn 1982, ha berdhys veu avel esel a'n Orsedh y'n keth vledhen. Geryes gwell yw Edwards awos dyllo Kernewek Dre Lyther bys 2001. Kernewek Dre Lyther a res an chons dhe dhyski Kernewek dhe dus trigys dhe ves a Gernow. Moy es 300 studhyor a'n gwrug. Yntredha  yma niver da a dus re warias aga rann ynsi a avonsya an yeth alenna rag. Ray a brovias pup-prys skoodhyans diwysyk dh'y studhyoryon gans notennow pals ha lyther-nowodhow *An Kesrifer*.

Edwards re bennskrifas hwelow bardhonieth hengovek (Passyon agan Arleth yn 1982 ha Keynskrif an Chartour yn 1994), ha re skrifas niver a hwedhlow y honan: "An Asyn", "Dew Hwedhel Istorek", "An Teyr Myghternes". Ev a waynyas pewas An Gwrys Kernewek yn 1984 rag an hwedhel *An Asyn*. Yn 1986, Edwards a dyllas treylyansow nebes lyvrow an Bibel, ha treylyans a *[[Alys y'n Vro a Varthusyon]]* gans Lewis Carroll yn 1998. Symon Harner re-n sywyas avel Ordener Kernewek Dre Lyther. Skoodhyer o a Gernewek Kemmyn.

Ray a wodhevis kanker dres nebes bledhynnyow mes y pesyas owth oberi rag Kernewek a-hys an termyn na. Soweth, kres mis Hwevrer 2008, y teuth ha bos gweth ha'n kanker ow lesa dres y gorf may feu res dhodho mos y'n klavji. Ev a verwis ena, 2a Ebrel 2008, 83 bloodh y oos. 
## Oberow
*Pennskrifow: tekstow hengovek, ow tiskwedhes an mammskrif, Kernewek Kemmyn ha treylyans Sowsnek ha notennow skolheygiethek
***Origo Mundi* (Dallethvos an Bys) 1a rann an Ordinali
***Passio Christi* (Passyon Krist) 2a rann an Ordinali
***Resurrexio Domini* (Dasserghyans an Arlodh) 3a rann an Ordinali
**''An Darn Chartour
**Bewnans Meryasek
**Gwrians an Bys
**Pregowthow Tregear
**Passyon agan Arloedh 
* lies erthygel ha lyther yn An Gannas
*Treylyansow Biblek - Diskwedhyans Yowann; Unnek Epystel; Jenesis ha Levitikus
*Notennow Kernewek - notennow skolheygiethel a ramasek ha gerva an yeth
*An Asyn
*An Teyr Myghternes
*Tri Hwedhel a-dhiworth Kanada: Three Tales from Canada (1996) (war-barth ha Jeffrey Shaw)
*Dew Hwedhel Istorek: Two Historical Tales (1993)
*Krowseryow Kernewek: Cornish Crosswords (1996)
*Gwersyow Kernewek: Cornish Verses (2005)
*Govynnadow War an Tekstow Settys Orth Peswara Gradh Rag 2002, 2003, 2004: Questions on the Set Books at Fourth Grade for 2002, 2003, 2004 (2002)
*Alys Y'n Vro A Varthusyon Ha der an Gweder-Mires de Lewis Carroll

## Kampoellans
* Words without Borders (yn Sowsnek)
12ves kansbledhen

11ves kansblydhen | 12ves kansblydhen | 13ves kansblydhen


An **12ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1101 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1200. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1100, h.y. an prys a-dhia 1100 bys 1199.

## Hwarvedhyansow

* Kynsa, Sekond, ha Trysa Breseli an Grows yn Palestina
* 1128: Portyngal a wayn anserghogeth a Spayn
* Minamoto no Yoritomo yw kynsa shogun a Japan
* Chingis Khan yw genys yn Mongoli
* Omar Khayyam, steronydh ha skrifer, a vyw
* Pierre Abélard a skrif y dybyansow 'skolastek' yn kever theologieth
* Maimonides, den skiensek Yedhowek
* diwedh an Emperoureth Toltek yn Meksiko
* distruans an skol Nalanda, kres a Vouddhisteth yn Eynda
* 1170: Thomas à Becket (arghepskop Kargens) yw ledhys
* 1170: an Pab Adrian IV a ro myghternses Wordhon dhe Henry II a Bow Sows
11ves kansbledhen

10ves kansblydhen | 11ves kansblydhen | 12ves kansblydhen


An **11ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1001 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1100. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1000, h.y. an prys a-dhia 1000 bys 1099.

## Hwarvedhyansow

* 1001: Mahmud a Ghazni a dhallathas omsettya gogledh Eynda
* 1001: an Ankredoryon Mor a drevesigas 'Vinland' yn Amerika
* an stat Kanem-Bornu a ysynna dhe'n deghow yn Nigeri arnowydh
* 1060: an Normanyon a dryghas Sisili
* 1066: an Normanyon a dryghas Pow Sows ha Kernow
* 1099: breselyoryon an Grows a dryghas Yerusalem
21ns kansbledhen

20ves kansblydhen | 21ns kansblydhen | 22ns kansblydhen


An **21ns kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 2001 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 2100. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 2000, h.y. an prys a-dhia 2000 bys 2099.

## Hwarvedhyansow

* 2001: omsettyansow 11ves a vis Gwynngala yn Evrok Nowydh ha Washington, Statys Unys
* 2003–hedhyw: nessa Bresel Irak
* 2004: tsounami an Keynvor Eyndek
10ves kansbledhen

9ves kansblydhen | 10ves kansblydhen | 11ves kansblydhen


An **10ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 901 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1000. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 900, h.y. an prys a-dhia 900 bys 999.

## Hwarvedhyansow

* dalleth a Amser Doemm an Oesow Kres
* dalleth an Emperoureth Toltek yn Meksiko
* tus Loghlann a drevesigas Normani yn Pow Frynk
* 965: an Emperoureth Khazar yw fethys gans Rus' Kievan
9ves kansbledhen

8ves kansblydhen | 9ves kansblydhen | 10ves kansblydhen


An **9ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 801 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 900. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 800, h.y. an prys a-dhia 800 bys 899.

## Hwarvedhyansow

* 805: Dewnens eth ha bos rann a rywvaneth Wessex
* Charlys Meur a raynya yn Howlsedhes Europa
* kesunyans Breten Vyghan yn-dann Nevenoe
* 850-875: Ankredoryon Mor a-dhiworth Norgagh a drevesigas Island
* 875: mernans Downerth, myghtern Kernow
* sitys an dus Maya (Meksiko ha Kres Amerika) a dhallathas dhe omwannhe
* Adi Shankar a bregowtha an skol *advayta* a *vedanta* (skians Hindou): ottomma dalleth a dhasserghyans Hindoueth yn Eynda, erbynn Bouddhisteth ha Jayneth
* Alfred Veur yw myghtern an Sowson West
* mernans an yeth vrythonek yn Galisi
8ves kansbledhen

7ves kansblydhen | 8ves kansblydhen | 9ves kansblydhen


An **8ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1ª a vis Genver 701 hag ow tiwedh an 31 a vis Kevardhu 800. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 700, h.y. an prys a-dhia 700 bys 799.

## Hwarvedhyansow

* 710: mernans Gerens, myghtern Kernow
* 711: an Arabyon a dryghas Iberi ha diwedh reyn an Visigothyon ena
* Beda (marow 735) yw managh yn gogledh Pow Sows
* *Beowulf* yw skrifys, dell hevel
* Denmark a waynyas y anserghogeth
* 771: Charlys Meur eth ha bos Myghtern an Frankyon
* 786–809: Harun ar-Rashid yw *khalif* yn Baghdad
* 793: kynsa omsettyans an Ankredoryon Mor erbynn Lindisfarne, Pow Sows
13ves kansbledhen

12ves kansblydhen | 13ves kansblydhen | 14ves kansblydhen


An **13ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 1201 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 1300. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 1200, h.y. an prys a-dhia 1200 bys 1299.

## Hwarvedhyansow

* 1215: Yowann Heb Tir, myghtern Pow Sows, a dhegemmeras an Chartour Meur
* 1258: an Vongolyon a dryghas Baghdad, Irak, hag eev pennsita a Emperoureth an Soudons Abbasid

## Tus a Vri
* Dante Alighieri
* Thomas Aquinas
* Francis Bacon
* Kublai Khan
* Ramon Llull
* Snorri Sturluson
* William Wallace
7ves kansblydhen

6ves kansblydhen | 7ves kansblydhen | 8ves kansblydhen


An **7ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 601 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 700. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 600, h.y. an prys a-dhia 600 bys 699.

## Hwarvedhyansow

* Gregori Veur yw Pab (590-604)
* 632: mernans Mahomm, diwettha profoes Islam
* Arabi, Iran, Asi Kres, ha Gogledh Afrika a dhegemmer Islam dre vras
* yngleudhyans Sutton Hoo yn Pow Sows
* 661: mernans Ali, noy a Vahomm
* an Anglys – agh haval dhe'n Hen Sowson – a drevesigas yn Alban dheghow
* mernans an yeth Foenisek yn Tounisi
6ves kansblydhen

5es kansblydhen | 6ves kansblydhen | 7ves kansblydhen


An **6ves kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 501 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 600. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 500, h.y. an prys a-dhia 500 bys 599.

## Hwarvedhyansow

* an Woedhyli a Wordhon a drevesiga Kelesoni (Alban a-lemmyn)
* an myghtern Arthur a fethas an Sowson; bywnansow Margh ha Trystan, Gerens vab Erbin, ha tus erell a henhwedhlow Arthur
* budhugolethow Yustinyan (Emperour romanek y'n Est) ha Belisari (hembrenkyas y luyow) erbynn an Vandalyon ha Gothyon
* Petrek a fondyas Bosvenegh yn Kernow
* Kolomm a fondyas Ker Dherow yn Wordhon
* 552: Bouddhisteth eth bys yn Nihon
* dalleth an movyans *bhakti* (movyans omriadow hindou) yn Eynda Dheghow
* 589: mernans Dewi, tasek Kembra
* 598: mernans Kostentin, myghtern Kernow
* 599: mernans Talyesin, bardh kelesonek a vri
5es kansblydhen

4a kansblydhen | 5es kansblydhen | 6ves kansblydhen


An **5es kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 401 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 500. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 400, h.y. an prys a-dhia 400 bys 499.

## Hwarvedhyansow

* 410: an Visigothyon a omsettyas Rom
* Chandragoupta II a reynya avel an emperour Goupta yn Eynda gledh bys yn 413/415
* an vyghternedh Yamato a reynya yn Nihon
* 434–453: Attila yw myghtern an Hunys
* a-dro dhe 440: an Sowson hag Anglys a drevesigas yn Pow Sows est – Gourthern a ros dhedha tir, war-lergh an henhwedhel
* Niall Noigíallach a reynya avel ugh-vyghtern Wordhon
* an Hunys a omsettyas an Emperoureth Goupta yn Eynda gledh
* sitys ha rywvanethow Indonesi a dhegemmeras Bouddhisteth, Hindoueth, ha'n yeth Sanskrit dhiworth Eynda
* trevesigeth Madagaskar gans tus dhiworth Ostronesi hag Afrika
4a kansblydhen

3sa kansblydhen | 4a kansblydhen | 5es kansblydhen


An **4ª kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1 a vis Genver 301 hag ow tiwedh an 31 a vis Kevardhu 400. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 300, h.y. an prys a-dhia 300 bys 399.

## Hwarvedhyansow

* 301: Kristoneth o devedhys kryjyans an stat yn Armeni 
* Kostentin Veur o Emperour romanek; Konstentinopel eth ha bos pennsita an Emperoureth; studh Kristoneth y'n Emperoureth o krevhes
* an *[[Kama Soutra]]* o skrifys yn Eynda
* 361-3: Yulyan o Emperour romanek
* Gwanggaeto Veur yw myghtern Goguryeo, rywvaneth Korea
* 383: Kas Avon Fei yn China
* 390-2: an Emperour Theodosi a worras paganeth yn-mes a'n lagha
3sa kansblydhen

2sa kansblydhen | 3sa kansblydhen | 4a kansblydhen


An **3sa kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1 a vis Genver 201 hag ow tiwedh an 31 a vis Kevardhu 300. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 200, h.y. an prys a-dhia 200 bys 299.

## Hwarvedhyansow

* 220: diwedh an Emperoureth Han yn China
* kudh meur an Emperoureth Romanek: omsettyansow an Wothyon, slakyans a'n poblans
* gwlaskor Aksoum yn Ethiopi eth ha bos kristyon yn termyn an myghtern Ezana
* 275: an Emperoureth Romanek eth ha bos arloetti (*dominium*)
* 284-305: Diokletyan a raynya avel Emperour Romanek
2sa kansblydhen

1sa kansblydhen | 2sa kansblydhen | 3sa kansblydhen


An **2ª kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1ª a vis Genver 101 hag ow tiwedh an 31 a vis-Kevardhu 200. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 100, h.y. an prys a-dhia 100 bys 199.

## Hwarvedhyansow

* 105: Cài Lún a greatyas papur wostalleth yn China
* an Sowson ha Frisyon a ravshya mordiryow Breten Veur ha Bro Gall
* displegyans a art Greko-Bouddhistek yn Afghanistan, Pakistan hag Eynda
* an pymp 'Emperour Da' a raynya yn Rom (96-180) – Nerva, Trayan, Hadrian, Antonin Pius, ha Margh Awreli
* mernans an yeth Etruskek
* tevyans Kristoneth, r.e. orth Karthach ha Numidi
* 168: mernans Ptolemaeus, steronydh ha doronydh geryes da
Kenedhlow Unys

An **Kenedhlow Unys** yw kesunyans keswlasek, furvys wosa diwedh Nessa Bresel an Bys yn 1945 rag avonsya kres y'n bys ma. Yma y 192 stat esel ow synsi y'ga mysk ogas ha statow an bys oll, a-dhia junnyans Montenegro yn 2006. Yma drehevyansow chyf an KU yn Evrok Nowydh.

## Kevrennow yn-Mes
* Chartour an Kenedhlow Unys orth Wikisource (tekst an vammskrif Sowsnek)