open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pictor (ranneves)

**Pictor** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Ranneves an margh-skrifa yw Pictor, henwys gans Abbé  y'n 18ves kansvledhen. An steren eyl-splanna, Beta Pictoris yw aswonys drefen bos kylgh a dhoust hag eksoplanet ow resek a-dro dhe'n steren, 63.4 bledhen-wolow dhe ves a'n Norvys. Godhvedhys yw bos eksoplannetys dhe bymp steren aral y'n ranneves. Dre vras, ranneves wann yw Pictor. Pictor A yw galaksi radyo ow skitya stif a blasma gans hys 800,000 bledhen-wolow dhyworth toll du yn y gres.


Restren:Lacaillepictor.JPG|Gelwys yw Pictor avel Le Chevalet et la Palette y'n delinyans ma
Restren:Constellation_Pictor.jpg|Pictor y'n ebron
Restren:Beta_Pictoris_system_annotated.jpg|Beta Pictoris, an kylgh doust ha'n eksoplanet
Restren:Pictor_A_composite.jpg|Pictor A
Pisces (ranneves)

**Pisces** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan a dhewdhek ranneves an Stergylgh yw. 

An rann a'n ebron mayth usi Pisces lemmyn o rann a dhiw ranneves y'n Oos Babylonek, hemm yw *Šinunutu4* (an wennel veur) ha *Anunitum* (Arlodhes an Ebron). Erbynn mil vledhen kyns Krist, aswonys o avel  DU.NU.NU (*Rikis-nu.mi*, "sketh an puskes"). Kelmys yw Pisces dhe'n hwedhel Grek dell wrug Aphrodite ha'y mab Eros chanjya aga furv dhe buskes rag diank. 

An brassa rann a ster Pisces yw gwann, ytho mars eus difolyans golow, nyns eus travyth dhe'y weles y'n rann ma a'n ebron. 

An ranneves a gomprehend niver a daklow a vern. M74 yw galaksi troyllek gans pellder a 30 mivil bledhen wolow. NGC 488 yw galaksi troyllek y hyllir y weles a-dal dhyn ni. NGC 520 yw kopel a alaksiow kesskwattya 105 milvil bledhen wolow dhe-ves. 


Restren:PiscesCC.jpg|Golok a Pisces y'n ebron
Restren:Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Pisces.jpg|Delinyans a Pisces yn 1825
Restren:M74_Galaxy_JWST_MIRI.jpg|Skeusen a M74 gans an Pellweller James Webb
Restren:N488s.jpg|NGC 488
Restren:Hubble_Interacting_Galaxy_NGC_520_(2008-04-24).jpg|NGC 520
Piscis Austrinus (ranneves)

**Piscis Austrinus** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Hy hanow a styr "pysk an soth" yn Latin, y'n kontrari dhe'n ranneves aral Pisces, a represent kopel a buskes. Piscis Austrinus o onan a'n 48 ranneves renkys gans steronydh an 2yl gansvledhen Ptolemy. Ster an ranneves Grus a furvya "lost" Piscis Austrinus war unn termyn. Yn 1597, Petrus Plancius a wrug ranneves dhiblans anodho, hy henwel dhyworth an edhen garan. 

Ranneves danow yw, ow komprehendya saw unn steren splanna ages an 4a splannvraster: Fomalhaut, steren a'n 1a splannvraster ha'n 18ves splanna y'n ebron. Kerghynnys yw Fomalhaut gans plasenn a dhoust a-dro dhe'n steren, martesen gans planet ynwedh. An ranneves a gomprehend ynwedh Lacaille 9352, korrsteren rudh splanna y'n ebron (mes re danow hwath dhe weles gan an dewlagas) ha PKS 2155-304, taklen BL Lacertae yth yw onan a'n blazars splanna y'n ebron. 


Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Aquarius%2C_Piscis_Australis_%26_Ballon_Aerostatique.jpg|Yma Piscis Austrinus war woles an skeusen ma, dedhyes 1825
PiscisAustrinusCC.jpg|Piscis Australis y'n ebron
Wide-field view of the sky around the bright star Fomalhaut (eso1216c).jpg|Fomalhaut
ALMA_Explores_Fomalhaut’s_Debris_Disc.jpg|Skeusen gans pellweller ALMA a'n blasenn dhoust
Bllac_image_P2155dec.png|Blazar PKS 2155-304
Puppis (ranneves)

**Puppis** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Rann o Puppis a'n ranneves goth Argo Navis, gorhel Jason ha'n Argonauts. An dhiw rann aral o Carina (an keyn ha kogh) ha Vela (an golyow). 
 
Diskudhys veu niver a systemow eksoplanettys a-dro dhe ster y'n ranneves ma, rag ensampel:.
* 1a a vis Gortheren, 2003, diskudhys veu planet ow resek a-dro dhe steren HD 70642. Pur haval yw an kevreyth ma dhe Yow gans resegva efan kylghek.
* 17ves a vis Me, 2006, diskudhys veu HD 69830 (steren nessa an ranneves ma) bos tri flanet myns Nevyon ow resek a-dro dhedhi, an system lies-planet kynsa diskudhes heb planettys haval dhe Yow po Sadorn. An steren a's teves grugys asteroydow ynter an planet kres a'n planet pella. 
* 21ns a vis Metheven 2007, an kynsa eksoplanet veu diskudhys y'n bonni yger NGC 2423 ow resek a-dro dhe'n kowrsteren rudh NGC 2423-3. Gronnedh an planet yw dhe'n lyha 10.6 myns Yow, ow resek war bellder a 2.1 Unses Steroniethel (AU). 
* 22ns a vis Gwynngala, 2008, dew blanet haval dhe Yow a veu diskudhys a-dro dhe HD 60532. HD 60532 b a'n jeves gronnedh 1.03 a Yow dhe'n lyha, ow resek war 0.759 AU, ow kemeres  201.3 dydh dhe gollenwel an resegva. Gronnedh HD 60532 c dhe'n lyha yw 2.46 gronnedh Yow, gans resegva war 1.58 AU ow kemeres 604 daydh dhe gollenwel an resegva. 

Yma lies bonni ygor yn Puppis. Tri ensampel yw taklow Messier, M46, M47 ha M93

Restren:Messier_46_-_NGC_2437.jpg|Bonni ygor M46
Restren:Noao-m47.jpg|Bonni ygor M47
Restren:M93_Eguivar.jpg|Bonni ygor M93
Restren:N2438s-crop.jpg|Niwlen ster planettek N2438
Restren:HD69830orbits.svg|Resegvaow eksoplanettys HD69830
Pyxis (ranneves)

**Pyxis** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Tanow ha bian ew en eborn an dhyhow. Berrheys ew an hanow dhort Pyxis Nautica. Y hanow ew Latin rag mornajedh. Komendys veu an ranneves gen Nicolas-Louis de Lacaille e'n 18ves kansbledhen.

Steren spladna Pyxis ew α Pyxidis, spladnvraster 3.68. Steren las-gwydn ew gen pellder a 880 bledhen wolow (270 parsecs), 22,000 gweyth moy golow avel an Howl. 

T Pyxidis, desedhys 4 gradh dhe'n north-est a Alpha Pyxidis, ew nova dashwarvedhus a dardh dhe vraster 7 pub nebes degvledhen. Ma dhe dri system steren en Pyxis eksoplanettys. Desedhys ew krenvonni Pyxis gen pellder a 130,000 vledhen wolow en golowgelgh an galaksi.   


Constellation_Pyxis.jpg|Ranneves Pyxis e'n eborn
Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Noctua,_Corvus,_Crater,_Sextans_Urani%C3%A6,_Hydra,_Felis,_Lupus,_Centaurus,_Antlia_Pneumatica,_Argo_Navis,_and_Pyxis_Nautica.jpg|Delinyans a Byxis e'n eborn ogas dhe Argo Navis
Tpyx_hst_big.jpg|T Pyxidis, nova dashwarvedhus en skeusen gen Teleskop Efanvos Hubble
NGC_2613_(captured_by_ESO's_1.5-metre_Danish_telescope).jpg|NGC 2613, galaksi troyllyek. Skeusen gen teleskop danek en La Silla, Chile
NGC_2818_by_the_Hubble_Space_Telescope.jpg|NGC 2919 - niwlen ster blanettek en skeusen gen teleskop Efanvos Hubble


{{stok
101 Dalmatians II: Patch's London Adventure

***101 Dalmatians II: Patch's London Adventure*** (Kernowek: *Kans Dalmatian hag onan II: Aventur Patch yn [[Loundres]]*) yw fylm bywhes amerikanek gwres yn 2003 askorrys gans Walt Disney Television Animation ha Walt Disney Animation Japan.
Reticulum (ranneves)

**Reticulum** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Reticulum ew ranneves vian gwadn en eborn an dhyhow. Hy hanow ew Latin rag roos vyghan po *reticle*, roos a 'vlew-krows' kevys en teller fogella teleskop usys rag musura. Studhyow gwella aspia war an ranneves ew tredh mis Hedra ha Kevardhu. Henwys veu gen Nicolas Louis de Lacaille e'n 18ves kansbledhen. Nag eus saw diw steren gen spladnvraster splanna ages 5 e'n ranneves. 

En 2005, diskudhys veu ughnova sort 1a en galaksi troyllek NGC 1559.

Ughvonni Horologium-Reticulum ew ughvonni a alaksiow  gen pellderow tredh 700 milvil dhe 1.2 bilvil vledhen wolow a'n Norvys. 

Constellation_Reticulum.jpg|Reticulum dell ew gwelys gen lagas noth.
NGC_1559.png|NGC 1559
Hor.gif|Ughvonni Horologium-Reticulum
Supernova_2005dh_and_Spiral_Galaxy_NGC_1559.jpg|Ughnova 2005dh a ugh NGC 1559
Sagitta (ranneves)

**Sagitta** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Hy hanow a dheu dhort an yeth Latin rag 'seth'. Onan ew a'n 48 ranneves gorrys en rol Ptolemy e'n 2a kansbledhen. Kyn fo ranneves goth, nag eus steren spladna ages an 3a spladnvraster enni. Ma dhe Sagitta an myns treja lyha a'n rannevesow oll e'n eborn.

Gamma Sagittae ew steren spladna an ranneves, gen spladnvraster a 3.47. Kowrsteren rudh koth ew gen gronnedh 90% a vyns an Howl, bes ort yeynhe hei a efanas dhe dreuslinen 54 gweyth myns an Howl. V Sagittae ew system varyansel gordhroglabmek - system steren dhewblek komposys a gorrsteren wydn ow kuntel gronnedh dhort steren aral thew desevys dhe furvya nova ha bos an steren spladna e'n Hens Sen Jamys hag onan a'n sterednow spladna e'n eborn a-dro dhe'n vledhen 2083. 

Sagitta a gomprehend diw steren ha ganjo eksoplanet. Ma dhe HD 231701 ha HAT-P-34 planettow an keth myns po moy ages Yow, ha 15 Sagittae ew steren an keth myns avel an Howl bes gen korrsteren worm an keth treuslinen avel Yow bes gen gronnedh 69 gweyth dhe ev. An ranneves a gomprehend krenvonni Messier 71 ha diw niwlen ster planettik, NGC 6886 ha'n Niwlen Ster Delk.


Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Delphinus,_Sagitta,_Aquila,_and_Antinous.jpg|skeusennik|Delinyans a Sagitta e'n eborn a-dhia 1825
Messier_71_Hubble_WikiSky.jpg|skeusennik|Messier 71
Necklace_Nebula_by_Hubble.jpg|skeusennik|Skeusen a'n Niwlen Ster Delk gen an teleskop Hubble
NGC_6886.jpg|skeusennik|NGC 6886
Sagittarius (ranneves)

**Sagittarius** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).  Onan ew a 48 ranneves an stergelgh renkys gen steronydh a'n 2yl gansledhen Ptolemy. Hy arwodh steroniethel koth ew  (♐︎). Hy hanow ew an Latin rag "sether".  Representys ew Sagittarius en venowgh gen centaur ow tedna gwarak. Ma Sagittarius ow sevel tredh Scorpius hag Ophiuchus dhe'n west ha Microscopium dhe'n est. 

Kres an Hens Sen Jamys ew desedhys en radn howlsedhas Sagittarius. Drefen hedna, ma lies bonni ha niwlen ster enni. En despit dhe'y hanow, nag ew α Sgr (Rukbat, glin an sether) an steren spladna e'n ranneves, spladnvraster 3.96. An spladna ew Epsilon Sagittarii (ε Sgr) ("Kaus Australis," po "radn soth an gwarak"), gen spladnvraster a 1.85.

Sagittarius a gomprehend diw gomolen ster meur. An Gomolen Ster Meur ew tiredh spladna an Hens Sen Jamys. Ema dhe'n Gomolen Ster Bian po Messier 24 spladnvraster a 2.5.EYn Sagittarius ma lies niwlen ster, pekar ha Messier 8 (Niwlen Ster Morlydn), Messier 17 (Niwlen Ster Omega) ha Messier 20 (Niwlen Ster Trifid).

Ema an bednfenten radyo komplek Sagittarius A ow sevel en Sagittarius ewedh, ogas dh'y or gen Ophiuchus. Steronydhyon a gryj bos onan a'y gesradnow, aswonys avel Sagittarius A*, kevradnek gen toll du kowrek en kres an galaksi, gen gronnedh a 2.6 milvil gronnedh an Howl. 


SagittariusCC.jpg|Sagittarius e'n eborn
Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Sagittarius_and_Corona_Australis,_Microscopium,_and_Telescopium.png|Delinyans Sagittarius a 1825
Large_Sagittarius_star_cloud.jpg|Komolen Ster Meur Sagittarius
Messier_24_Colombari_crop_invert.jpg|Komolen Ster Bian (Messier 24)
VST_images_the_Lagoon_Nebula.jpg|Niwlen Ster Morlydn
VST_image_of_the_spectacular_star-forming_region_Messier_17_(Omega_Nebula).jpg|Niwlen Ster Omega
Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|Niwlen Ster Trifid
Messier_54_HST.jpg|Messier 54, an Kensa krenvonni diskudhys ew desedhys a-ves dhe'n Hens Sen Jamys
Labeled_Map_of_the_Milky_Way_Center.tif|Mappa Kres an Hens Sen Jamys
Scorpius (ranneves)

**Scorpius** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan ew a 12 ranneves an stergelgh, desedhys en Hanterkelgh Nevek an Dyhow. Ranneves veur ha koth ew Scorpius, aswonys kens an Rekys, bes onan a'n 49 henwys gen Ptolemy e'n eyl kansvledhen. Hy hen arwodh steroniethel ew  (♏︎).Ma Scorpius ow sevel tredh rannevesow Libra dhe'n west ha Sagittarius dhe'n est. 

Scorpius a gomprehend lies steren spladn. α Scorpio ew Antares, henwys drefen y liw rudh haval ort Veurth (Ares dhe'n Rekys). U Scorpii ew an nova skaffa rekordys gen spys a deg bledhen. Drefen bos Scorpius desedhys a-dreus Hens Sen Jamys, ma lies taklen didheurek etto. An re ma a gomprehend an bonniow ygor Messier 6 (Bonni an Tykki Duw) ha Messier 7 (Bonni Ptolemy) ha'n krenvonniow Messier 4 ha 80. NGC 6302 (po'n Niwlen Ster Leslowen) ew niwlen ster planettek dewbolar. NGC 6334 (po Niwlen Ster Paw an Gath) ew niwlen ster dyllans ha tiredh furvya ster.


ScorpiusCC.jpg|Scorpius y'n ebron
Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Scorpio.jpg|Delinyans a Scorpius a 1825
Antares_overlooking_an_Auxiliary_Telescope.jpg|Antares ha Sterva Paranal, Chile
U-Sco-2010-Lightcurve-AAVSO.png|Krobmen Golow Nova U Scorpii
M6a.jpg|Messier 6 (Bonni an Tykki Duw)
The_star_cluster_Messier_7.jpg|Messier 7 (Bonni Ptolemy)
Globular_star_cluster_Messier_4.jpg|Krenvonni Messier 4
A_Swarm_of_Ancient_Stars_-_GPN-2000-000930.jpg|Krenvonni Messier 80
NGC_6302_Hubble_2009.full.jpg|Niwlen Ster Leslowen
PIA22568-CatsPawNebula-Spitzer-20181023.jpg|Niwlen Ster Paw an Gath
Sculptor (ranneves)

**Sculptor** yw ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Ranneves vian ha gwadn ew e'n Hanterkelgh Dyhow. Ma hei ow representya gravyer. Komendys veu an ranneves gen Nicolas Louis de Lacaille e'n 18ves kansbledhen gen an hanow gwreydhek *l'Atelier du Sculpteur* Apparatus Sculptoris (stevel an gravyer) bes berrhes o an hanow.

R Sculptoris ew kowrsteren rudh kerhydnys gen troyllyow a stoffow estewlys nanj ew a-dro dhe 1800 vledhen. Desedhys ew 1,440 ± 90 bledhen wolow a'n Norvys.

An ranneves a gomprehend Korrgalaksi Sculptor, radn a'n Bonni Leel, keffrys ha'n Bonni Sculptor, an nessa bonni dhe'n Bonni Leel. Galaksi Sculptor ew galaksi barrys troyllys ha'n brassa esel a'n bonni. Galaksi aral en Sculptor ew an Galaksi Ros Kert, gen pellder a 500 milvil vledhen wolow. Sewyans ew a orunyans nanj ew a-dro dhe 300 milvil vledhen. M Ma dhe ev golon a ster kottha melyn, ha kelgh a ster glas yonka pella war ves gen treushys a 100,000 vledhen wolow. 

Sculptor-Sydney-Hall.jpg|Delinyans a ranneves Sculptor
Constellation_Sculptor.jpg|Sculptor e'n eborn
Curious_spiral_spotted_by_ALMA_around_red_giant_star_R_Sculptoris_(data_visualisation).jpg|Steren R Sculptoris
Sculptor_Dwarf_Galaxy.jpg|Korrgalaksi Sculptor
Ngc253_2mass_barred_spiral.jpg|Galaksi Sculptor
Cartwheel_Galaxy.jpg|Galaksi Ros Kert
Scutum (ranneves)

**Scutum** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Henwys veu en 1684 "Scutum Sobiesianum" (Skoos Sobieski) gen an steronydh polonek Johannes Hevelius (Jan Heweliusz), rag enora trygh an luyow Kristyon hebronkys gen an matern polonek Jowan III Sobieski (Jan III Sobieski) en Batel Wien en 1683. Ma an ranneves ow sevel en Hanterkelgh an Dhyhow, ha'y feder steren spladna a furv shap adamant. 

UV Scuti ew ughelgowrsteren rudh hag a bols en janjus. Hebm ew onan a'n ster moyha aswonys gen radius tredh 800 ha 1,700 radius an Howl. Stephenson 2-18 ew ughelgowrsteren aral, ha kryjys ew hy fos an steren voyha aswonys a-lebmyn, gen radius 2,150 gweyth an Howl. 

An taklow moyha aswonys en Scutum ew Messier 11 (Bonni an Hos Gwels) ha'n bonni ygor Messier 26 (NGC 6694). Krenvonni NGC 6712 ha niwlen ster blanettek IC 1295 ew kevys an eyl ogas dh'y gila en radn est an ranneves. 

Ma tavell efanvos Pioneer 11 ow kwaya en tu an ranneves ma, bes na vydh ogas dhe'n steren nessa e'n ranneves ma milvil vledhen. 

Scutum_20191227.jpg|Ranneves Scutum e'n eborn
Scutum Sobiescianum - Prodromus astronomiae 1690 (5590349).jpg|Delinyans a Scutum a 1690
Eso1430a.jpg|Bonni an Hos Gwels
Star_Sizes_Comparison_update_2021.png|Komparyans a vyns nebes ster kowrek
ESO's_VLT_images_the_planetary_nebula_IC_1295.jpg|Niwlen ster blanettek IC 1295
An_artist's_impression_of_a_Pioneer_spacecraft_on_its_way_to_interstellar_space.jpg|Tavell efanvos Pioneer


{[udn k}}
Serpens (ranneves)

**Serpens** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Hy hanow ew Latin rag sarf. Onan a'n 48 ranneves restrys gen Ptolemy e'n 2a kansbledhen, dibarow ew drefen bos rynnys dhe dhiw radn, Serpens Caput (Pedn an sarf) ha Serpens Cauda (Lost an sarf) gen ranneves Ophiuchus (Deger an sarf) tredhans.

Steren spladna Serpens ew an gowrsteren rudh Alpha Serpentis, po Unukalhai, en Serpens Caput, spladnvraster 2.63. Ewedh en Serpens Caput ema krenvonni Messier 5 , gwelys gen dewlagas, keffrys ha ster varyansel R Serpentis ha Tau4 Serpentis. En-mes a Hens Sen Jamys ema "Seyfert's Sextet", onan a'n bonniow galaksi doosa aswonys; Arp 220, galaksi isrudh fest spladn; ha Taklen Hoag, galaksi besow tanow. 

Ma radn a blayn an Hens Sen Jamys ow mos dre Serpens Cauda, hag ew leun a daklow galaktek, pekar ha Niwlen Ster an Er (IC 4703) ha'n bonni ogas Messier 16. Ma Niwlen Ster an Er ow musura 70 bledhen wolow gen 50 bledhen wolow hag a gomprehend "an Kolovednow Gwrians", teyr homolen a bolter, meur a vri drefen an skeusen tednys gen Teleskop Efanvos Hubble; Niwlen Ster Pedrek Rudh (onan a nebes taklow steroniethel gen shap pedrek); ha Westerhout 40, tiredh furvya ster bras hag ogas. 


Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Taurus_Poniatowski,_Serpentarius,_Scutum_Sobiesky,_and_Serpens.jpg|Delinyans a Ophiuchus ha Serpens a 1825
SerpensCaputCC.jpg|Serpens Caput e'n eborn
Messier_5_-_HST.jpg|Messier 5
Seyfert_Sextet_full.jpg|"Seyfert's Sextet", bonni a alaksiow
Galaxy_arp_220.jpg|Arp 220
Hoag%27s_object.jpg|Galaksi besow Taklen Hoag
Eagle_Nebula_-_GPN-2000-000987.jpg|An skeusen a vri a Niwlen Ster an Er, tednys gen an Pellweller Hubble
Galaxy3C321-composite.jpg|3C321 - dew alaksi ow junya
Sextans (ranneves)

**Sextans** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Komendys veu an ranneves gen Johannes Hevelius en 1687 rag radn gehysedhel a'n eborn heb ster golow (hy steren spladna ew α Sextantis gen spladnvraster a 4.49). Hy hanow ew Latin rag an sekstant steroniethel usys en venowgh gen Hevelius en y aspiansow.  

Udn galaksi ew a vern en Sextans, NGC3115. Usys ew radn a Sextans rag an "Cosmic Evolution Survey", towl tredh niver a deleskops meur ow tochya kesweythow meur ha mater tewl e'n braster. Nebes anodhans ew Teleskop Efanvos Hubble, teleskop radyo "Very Large Array", teleskop dewydnow-X XMM-Newton ha teleskop Subaru. CL J1001+0220 ew an bonni a alaksiow pella aswonys. 


Johannes_Hevelius_-_Sextans_Uraniae.jpg|Delinyans a Sextans e'n eborn
NGC_3115.jpg|NGC3115
COSMOS_survey.jpg|Rann a dowl an Cosmic Evolution Survey
Composite_X-Ray_Radio_and_Infrared_of_galaxy_cluster_CL_J1001+0220.jpg|Skeusen dewydnow-X hag isrudh a CL J1001+0220, an pella bonni galaksi
Taurus (ranneves)

**Taurus** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Ranneves veur hag apert ew hag onan a 12 ranneves an stergelgh. An ger "taurus" a styr 'tarow' e'n yeth Latin, ha respresentys ew avel tarow en mythologiethow Hen Sumer, Akkad, Assyria, Babylon, Egyp, Pow Grek ha Rom. An hen arwodh ragto ew  (♉︎), haval ort pedn tarow. 

Ma niver a nasyow en Taurus a vern dhe steronydhyon. Ma dew a'n bonniow ster ygor nessa dhe'n Nor en Taurus, hebm ew an Pleiades ha'n Hyades. Possybyl ew gweles an dhew heb teleskop. Steren spladna an ranneves, Aldebaran ew kowrsteren rudh 65 bledhen wolow a'n Howl gen spladnvraster ow varya tredh 0.75-0.95. Messier 1 en radn north-est an ranneves ew remenat ughnova, ha dell ew usys gelwys ew Niwlen Ster an Kanker. Komplek Taurus-Auriga ew onan a'n tiredhow nessa a furvyans ster. Hanow an klass a ster T Tauri a dheu dhort an steren en Taurus. 


TaurusCC.jpg|Ranneves Taurus y'n ebron
Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Taurus.jpg|Delinyans a'n ranneves avel tarow a 1825
Aldebaran-Sun_comparison-en.svg|Komparyans a vyns Aldebaran a'n Howl
Pleiades_large.jpg|An Pleiades (Messier 45)
Hyades_40°N.png|Mappa ster a'n Hyades
Crab_Nebula.jpg|Niwlen ster an Kanker - skeusen gen Teleskop Efanvos Hubble
Ngc1555.jpg|Steren T Tauri
Triangulum Australe (ranneves)

**Triangulum Australe** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Desedhys ew ew Hanterkelgh Dyhow pella an eborn. Hy hanow a styr "trihorn an dyhow" en Latin drefen patron hy teyr steren spladna. Delinys veu en kensa war bel an norvys avel Triangulus Antarcticus gen Petrus Plancius en 1589. 

Alpha Trianguli Australis, aswonys avel Atria, ew kowrsteren rudhvelyn a'n 2a spladnvraster ha'n spladna steren e'n ranneves. Ow kowlwul an trihorn ew diw steren wydn Beta ha Gamma Trianguli Australis. Ken thew an ranneves e'n Hens Sen Jamys, nag eus meur a daklow eborn-dhown e'n ranneves. Nebes anodhans ew an krenvonni yger NGC 6025 ha niwlen ster NGC 5979.

An "Tednvoser Meur" (), kres gravedhel an Kowrvonni Laniakea hag a gomprehend an Hens Sen Jamys, ew hanterfordh tredh Triangulum Australe ha Norma.


Constellation_Triangulum_Australe.jpg|Ranneves Triangulum Australe
Hubble_Interacting_Galaxy_ESO_69-6_(2008-04-24).jpg|Kopel a galaksiow ow kesjunya - skeusen gen Teleskop Efanvos Hubble
NGC_5979.jpg|NGC5979
Tucana (ranneves)

**Tucana** yw ranneves aswonnys avel onan a'n 88 aswonnys gans an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan a dhewdhek ranneves yw devisys gans Petrus Plancius dhyworth aspiansow gans Pieter Dirkszoon Keyser ha Frederick de Houtman. Tucana a wrug omdhiskwedhas rag an kynsa termyn war bel an norvys 35 centimeter yn treus-hys dyllys yn Amsterdam yn 1598 gans Plancius. Henwys yw Tucana dhyworth an toukan, edhen a Amerika Dhyghow.

An splanna steren yn Tucana yw α Tucanae, myns 2.87. Beta Tucanae yw kevreyth ster ow komprehendya hwegh steren, ha Kappa yw kevreyth a beder steren. Pymp kevreyth steren yn Tucana a gomprehend eksoplanettys. An ranneves a gomprehend 47 Tucanae, onan a'n krenvonni splanna y'n ebron. An brassa rann a'n Gomolen Magellanik Byghan (korrgalaksi ha kentrevek dhe'n Hyns Sen Jamys) yw yn Tucana hwath.


Johann_Bayer_-_Uraniometria_-_Southern_Birds.jpg|Delinyans ow tiskwedhes Tucan yn-mysk rannevesow erel a'n ebron Dhyghow
Constellation_Tucana.jpg|Ranneves Tucana
Sidekick_or_star_of_the_show%3F.jpg|Rann a ebron Tucan, leun a galaksiow
Small_Magellanic_Cloud_(Digitized_Sky_Survey_2).jpg|An Gomolen Magellanik Byghan
The_Globular_Cluster_47_Tu.jpg|47 Tucanae, krenvonni splann
Ursa Major (ranneves)

**Ursa Major** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan a'n 48 ranneves renkys gen Ptolemy e'n 2a kansvledhen OK ew. Hedhyw hei ew an treja moyha a'n 88 ranneves arnowydh. 

Ursa Major ew pur aswonys drefen hy chif seyth steren, hag a furv *asterism* gelwys an "Big Dipper," "an Garven," "Karr Arthur," po'n "Arader," emesk henwyn erel. Usys ew diw steren, Dubhe ha Merak (α Ursae Majoris ha β Ursae Majoris), rag diskudha teller steren an Pednaghel, Polaris en Ursa Minor.

An steren 47 Ursae Majoris ew haval ort an Howl hag ema dhe hei system a dri flanet. 47 Ursae Majoris b, diskudhys en 1996, a resek a-dro dhe hei pub 1078 dedh ha'y gronnedh ew 2.53 gweyth gronnedh Yow; 47 Ursae Majoris c, diskudhys en 2001, a resek a-dro dhe hei pub 2391 dedh hag ew 0.54 gweyth gronnedh Yow; 47 Ursae Majoris d, a veu diskudhys en 2010, hag ansertan ew hy resegva, tredh 8907 ha 19097 dedh; hy gronnedh ew 1.64 gweyth gronnedh Yow. Ma dhe'n steren spladnvraster 5.0 gen pellder a 46 bledhen wolow a'n Norvys.

Desedhys ew hwegh taklen Messier e'n ranneves ma. Messier 81 ew onan a'n galaksiow spladna e'n ebron. M101 (An Galaksi Pinwheel) ew galaksi troyllyek 25 milvil vledhen wolow dhort an Norvys. Ervirys veu usya radn a Ursa Major rag tedna skeusen dhown "the Hubble Deep Field" gen Teleskop Efanvos Hubble en 1995.

Gwelys ew Ursa Major en lymnans gen Vincent van Gogh "A starry night over the Rhone". Usys ew delinyans a'n ranneves rag baner Alaska.


Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Ursa_Major.jpg|Lymnans a Ursa Major war garten dhort 1825
Ursa_Major_-_Ursa_Minor_-_Polaris.jpg|Owth usya Ursa Major rag diskudha Steren an Pednaghel, Polaris
47UMaOrbits.svg|Resegvaow planettys system 47 Ursa Majoris
Starry_Night_Over_the_Rhone.jpg|Lymnans Vincent van Gogh "A starry night over the Rhone"
Flag_of_Alaska.svg|Baner Alaska, ow komprehendya *asterism* "Karr Arthur"
Messier_81_HST.jpg|Messier 81
M101_hires_STScI-PRC2006-10a.jpg|Messier 101, an Galaksi Pinwheel
Noao-m97.tif|Messier 97
NGC_4013HSTPart.jpg|NGC4013
HubbleDeepField.800px.jpg|Skeusen an "Hubble Deep Field"
Ursa Minor (ranneves)

**Ursa Minor** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).  Hei o onan a'n 48 ranneves renkyes gen an steronydh Ptolemy e'n 2a kansbledhen. En hengovek, Ursa Minor a veu posek rag golyoryon drefen bos Polaris steren Pednaghel an Gogledh. 

Polaris ew steren spladna an ranneves, ha hei ew uhelkowrsteren wydn-melyn ha'n steren varyansel Cepheid spladna e'n eborn, hy spladnvraster ow varya a 1.97 dhe 2.00. Beta Ursae Minoris, aswonys avel Kochab, ew steren goth a wrug hwedha ha yeynhe dhe vos kowrsteren rudhvelyn gen spladnvraster heveladow a 2.08. Planettys a veu diskudhes ow resek a-dro dhe beder steren en Ursa Minor, ow kompehendya Kochab. Ursa Minor ewedh a gomprehend steren niwtron enyshes, Calvera, ha H1504+65, an gorrsteren dobma diskudhys hwath, gen tempredh enep a 200,000 K. Nag eus niver meur a alaksiow desedhys e'n ranneves a-der Korrgalaksi Ursa Minor ha nebes eseli a rol NGC.


Ursa_Major_-_Ursa_Minor_-_Polaris.jpg|Fatel wra diskudha teller Polaris e'n eborn
Sidney_Hall_-_Urania's_Mirror_-_Draco_and_Ursa_Minor.jpg|Skeusen goth a Ursa Minor ha Draco
NGC_6217_hs-2009-25-bc-full.jpg|NGC6217
NGC_6251HST.jpg|NGC6251
Ursa_Minor_Dwarf_-_Giuseppe_Donatiello.jpg|Korrgalaksi Ursa Minor
Vela (ranneves)

**Vela** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Desedhys ew e'n eborn Dhyhow, ha hei a gomprehend an Ughbagas Vela, onan a'n systemow moyha w'n Braster. Hy hanow ew 'golyow' en Latin, drefen e'n dalleth radn o a ranneves voy, gorhel Argo Navis, rynnys woja hedna en deyr radn (Carina ha Puppis o an radnow erel). Nag eus ster henwys α, po β enni (desedhys ew α + β Argo Navis en Carina lebmyn). Gen spladnvraster heveladow a 1.8, hy steren spladna ew an steren liesplek pooth ha glas,  Gamma Velorum, gen udn part anedhi an steren Wolf-Rayet spladna e'n eborn. Delta Velorum (1.95 spladnvraster) ew system steren teyrplek. Ema seyth system steren en Vela gen eksoplanettys.

Ughbagas Vela ew bagas meur dres ehen a alaksiow gen pellder a 870 milvil vledhen wolow dhorta nei. Ev a gonsist a dhiw fos, an eyl a jun hy ben.


Constellation_Vela.jpg|Ranneves Vela
Del_Vel_Pos.svg|Delta Velorum A + B ew system dewek, an eyl a resek a-dro y gila (ha Delta Velorum A ew dewek hy honan). C + D ew system dewek aral. 
NGC_3132.jpg|NGC3132
New_ESO’s_VLT_image_of_the_NGC_2899_planetary_nebula.jpg|NGC2899
Virgo (ranneves)

**Virgo** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan ew a 12 ranneves an stergelgh. Hy hanow a styr gwerghes en Latin. Ema an Howl ow sevel en Virgo a vis Gwydngala diwedhes bys dhe dhiwedh mis Hedra, hebm ew termyn kehysnos kidnyath. Virgo ew an sekond moyha ranneves e'n eborn. En hwedhlow nebes gonisogethow, ema hei ow telinya duwes justis po trevas.

α Virginis, henwys Spica (pedn ysen) ew steren laswydn a spladnvraster 1.0, gen pellder a 260 bledhen wolow. Gen Arcturus ha Denebola, Spica a furv Trihorn an Gwenton. 

## Eksoplanettys
Aswonys ew 35 eksoplanet ow resek a-dro dhe 29 steren en Virgo, ow komprehendya PSR B1257+12 (tri flanet), 70 Virginis (udn planet), 61 Virginis (tri flanet), NY Virginis (dew blanet), ha 59 Virginis (udn planet). Ma dhe'n steren 70 Virginis onan a'n systemow planettys a veu aswonys kensa, gen udn planet 7.5 gweyth gronnedh Yow. 

Ma dhe steren Chi Virginis onan a'n planettys moyha diskudhys besketh, gen gronnedh 11.1 gweyth Yow.

Ma dhe'n steren 61 Virginis, haval orth an Howl, tri flanet, onan ew kowr-Dor ha dew ew myns Neptun.  

## Bagas Galaksiow Virgo
Drefen bos bagas galaksiow desedhys e'n ranneves ma (henwys an Bagas Virgo)  5° dhe 12° west a ε Vir (Vindemiatrix), ema lies taklen eborn es aga gweles edni hei. Udnek anodhans ew Taklow Messier. Messier 49 (hirglghek), Messier 58 (troyllyek), Messier 59 (hirgelghek), Messier 60 (hirgelghek), Messier 61 (troyllyek), Messier 84 (gwedrikel), Messier 86 (gwedrikel), Messier 87 (hirgelghek ha pednfenten radyo a vri), Messier 89 (hirgelghek) ha Messier 90 (troyllyek). Galaksi aral a vri nag ew rann a'n bagas ew An Galaksi Sombrero  (M104), galaksi troyllyek koynt. Desedhys ew  10°  west a Spica.


VirgoCC.jpg|Shap Virgo
Sidney_Hall_-_Urania's_Mirror_-_Virgo.jpg|Delinyans a Virgo en sett a gartednow dyllys en 1825
Seeing_Quintuple.jpg|Ensampel a lens gravedhek
Black_hole_-_Messier_87_crop_max_res.jpg|Skeusen a doll du M87
Virgosupercluster_atlasoftheuniverse.gif|Bagas Galaksiow Virgo
M104_ngc4594_sombrero_galaxy_hi-res.jpg|An Galaksi Sombrero (M104)
NGC_4380_A_Galactic_Portal.tif|NGC4380
Triangulum (ranneves)

**Triangulum ** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU).

Hy hanow ew "trihornek" en Latin, drefen patron hy theyr steren spladna. Aswonys dhe'n Vabylonianes ha'n Rekys, Triangulum o onan a'n 48 ranneves renkys gen steronydh an 2a kansbledhen, Ptolemy. Johann Bayer ha John Flamsteed a wrug rol a ster an ranneves. Dhe'n Babylonianes, aswonys o avel MULAPIN (𒀯𒀳) "an Arader", ha dhe'n Rekys, Deltoton (Δελτωτόν), haval ort an lythyren "delta" - Δ.

An ster gwydn, Beta ha Gamma Trianguli, spladnvrasterow 3.00 ha 4.00, a-gettep, a furv sel an trihornek, ha'n steren wydn-melyn Alpha Trianguli, spladnvraster 3.41, ew an bleyn. Iota Trianguli ew system steren dhewblek ha tri system a ster gen planettys aswonys ew desedhys en Triangulum. An ranneves a gomprehend nebes galaksiow, an spladna ha nessa anodhans ew Galaksi Triangulum, po Messier 33 — esel a'n Bonni Leel. Ma an kwasar kensa aspiansys, 3C 48, ow sevel e'n ranneves ewedh. 

TriangulumCC.jpg|Ranneves Triangulum
VST_snaps_a_very_detailed_view_of_the_Triangulum_Galaxy.jpg|An Galaksi Triangulum, M33
The_peculiar_asymmetry_of_NGC_949.jpg|NGC949
Radio_map_of_quasar_3C48.jpg|Mappa radyo a gwasar 3C48
Telescopium (ranneves)

**Telescopium** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Hy o onan a dhewdhek henwys e'n 18ves kansbledhen gen steronydh frynkek Nicolas-Louis de Lacaille hag onan a niver ow tiskwedhes daffar skiensek. Hy hanow ew furv Latinekheys a'n ger Greka rag teleskop. 

An steren spladna e'n ranneves ew Alpha Telescopii, isgorrsteren gwydn-glas gen spladnvraster a 3.5, hag ena an gorrsteren rudhvelyn Zeta Telescopii spladnvraster 4.1. Eta ha PZ Telescopii ew dew gsystem steren yonk gen diskow atal ha kesparow korrsteren gell. Ma Telescopium owth ostya diw steren goynt gen nebes hidrojen, dre lycklod sewyans diw steren wydn gorunys: PV Telescopii, ew steren heliom pooth glas, ha RS Telescopii ew steren varyansel a'n ehen R Coronae Borealis. RR Telescopii ew steren varyansel a dardhas avel nova dhe spladnvraster 6 en 1948. En Telescopium ewedh ema an system gweladow kensa aswonys gen toll du, QV Telescopii, hag a omdhiskwedh avel steren varyansel gen spladnvraster 5.32 dhe 5.39.

Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Sagittarius_and_Corona_Australis,_Microscopium,_and_Telescopium.png|Delinyans a Delescopium a 1825.
Constellation_Telescopium.jpg|Ranneves Telescopium
NGC_6584.jpg|NGC6584
HR_6819.jpg|Delinyans a system an toll du (an toll du ew an resegva rudh)
Volans (ranneves)

**Volans** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Bian ha gwadn, ema hei ow sevel en radn bedneghlek dyhow a'n eborn. Onan a dhewdhek ranneves gwres gen Petrus Plancius ew (dhort aspiansow gen Pieter Dirkszoon Keyser ha Frederick de Houtman), hag e feu dyllys rag an kensa pres war bel an norvys dyllys en 1597 en Amsterdam. Hy ster spladna ew saw a'n spladnvraster 4a. Hy hanow kensa o Piscis Volans po pysk neyja.

Desedhys en Volans ew diw steren dhewblek a vern dhe steronydhyon, Gamma Volantis (spladnvraster 3.8 ha 5.6) hag Epsilon Volantis (4.4 ha 7.3), keffrys ha dew alaksi thew kales aga hweles en kler, NGC 2442 ha NGC 2434. An Kelgh Lindsay-Shapley ew galaksi ew shap kelgh 300 milvil vledhen wolow dhort an Norvys gwres woja keskwattyans tredh galaksiow nanj ew lies bledhen.


Constellation_Volans.jpg|Skeusen ow tiskwedhes an ranneves Volans
Ngc2442_wide_field_cropped.jpg|NGC2442
AM_0644-741.jpg|An Kelgh Lindsay-Shapley
Cepelinai

**Cepelinai** (yn Sowsnek "zeppelins"), udnek *cepelinas* po **didžkukuliai** ew pellednow poltatys gwres a boltatys rathellys, stoffys gen browgik, keus kowles po skavellow kronek. Deskrivys vons avel sand kenedhlek Lithuani. Dyghtys ew avel chif sand dell ew usys. 

Hanow cepelinai a dheu dhort aga shap, hevelep ort ayrlester Zeppelin. Cepelinai dhort Lithuani west ew moy herwydh usadow ages an re dhort an est. En  Žemaitija (Lithuani west) spellyes ew cepelinai avel *cepelinā*. 

Woja ago bryjyon, dyghtys ew cepelinai gen dehen hwerow ha temmigow backen. 

Sandys haval ew pyzy en Poloni, kroppkaka en Sweden, poutine râpée en Akadia en Kanada, raspeball en Norgagh, Kartoffelklöße en Almayn ha canederli dhort Itali.


File:Cepelinai 2, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Cepelinai ow tiskwedhes an browgik
File:Karmėlavos Cepelinas.JPG|Cepelinas meur dyghtys gen rusken kig mogh (spirgai)
Dove Cameron

**Dove Cameron** (genys **Chloe Celeste Hosterman**, 15 Genver 1996) o gwarier amerikan geryes da.

## Fylm
* Descendants
* Descendants 2
* Descendants 3
*
Treusporth

**Treusporth** ew movya tus po taklow dhort udn teller dhe deller aral. Possybyl ew dh'ago radna dhe fram (po isframweyth), degadoryon (kerri) hag oberyansow.

Ema *isframweyth* ow komprehendya for'ow, fordhow kledher (*hensyow horn* y'n FSS (K)), ayrborthow, dowrgleudhyow ha piblinellow. An isframweyth ew an rosweyth ma thew an taklow degys war ev.Ema isframweyth ow komprehendya ayrborthow, stacyons for' kledher (*gorsavow hyns horn*), stacyons kyttrin ha kayow, dell ew usys. Derevys ew isframweyth gen governansow herwydh usadow, pes gen trethow dhort burjysi an pow po tiredh. Desinys ew isframweyth pekara for'ow ha forrow kledher gen ynjynoryon civil ha towlenoryon trevow. 

*Degadoryon* () po lestri a viaj war an isframweyth. Ema degadoryon ow komprehendya kerri, kertow, trenow ha jynnow ebron. Dell ew usys, desinys enjei gen ynjynoryon jynnweythorek. Lestri a gomprehend skathow, kowbalow ha skathow hir a viaj war dhowgleudhyow hag usya kayow gwara ha morporthow. E’n keth for' trenow dhe usya for'ow kledher, jynnow ebron a us hensi tira.

*Oberyansow* a rewl an system. Ema oberyansow ow komprehendya golowow hag arwodhyow daromres, arwodhyow for'ow kledher ha tourys routya daromres ayr. Anjei a gomprehend policis ha rewlys governans, pekara tollow fordh, tollow kunys ha laghys daromres. 

## Treusporth ha keskomunyans
Tus a ell usya treusporth ha keskomunyans en le an eyl y gila (nebonan a alja pellgowsel en le vysytya). Ema othem dhe dreusporth a geskomunyans ewedh. Rag ensampel ema routya daromres ayr ow kara moy a jynnow ebron dhe neyja.  

## Treusporth, nerth ha’n kerhynnedh
Ema treusporth owth usya meur a nerth. An brassa radn a dreusporth a wra devnydh a hidrokarbonow pekar hag oyl ha gass hag a alja kawsya defolyans. Laghys kerghynedhel ha kunys isel aga defolyans a ell gweres lehe defolyans, bes pan vo usys moy a dhegadoryon, gwres ew moy a dhefolyans. 

## Sortow a dreusporth

Treusporth a hwer war an tir, an dowr po e’n ayr:
* Treusporth war an tir owth usya for'ow, for'ow kledher gen degadoryon pekara kerri, trenow ha diwrosow. 
* Treusporth war an dowr owth usya gorholyon ha skathow hir en dowrkleudhyow, ryvers ha war an mor. 
* Treusporth ayr owth usya jynnow ebron, ayrborthow ha helikoptrys.  

Newquay_Airport_-_geograph.org.uk_-_1422484.jpg|skeusennik|Jynn ebron en Ayrborth Tewynblustri
A30_near_Launceston.jpg|skeusennik|For' dhewblek an A30 ogas dhe Lannstefan
Falmouth_Docks_(2183134439).jpg|skeusennik|Kayow gwara Loghfala
Falmouth_High_Street_-_Cornish_Ferries_PJ02PZY.jpg|skeusennik|Kyttrin an dowlen 'Parkya hag Ehwias' en Stret Veur, Loghfala
Clay_for_Fowey_Docks_-_geograph.org.uk_-_1013066.jpg|skeusennik|Tren ow tegi pri dhe gayow gwara Fowydh
Ayredh

**Ayredh** (terweythyow **Hin**) a styr studh usadow an tobmder (usys ew temperedh ewedh), leythder, gwaskedh ayrgelghek, gwens, glawans hag elvednow  meteorologiethel en tiredh po teller arenep an Bes rag termyn hir. En termow sempel, ayredh ew studh kresek rag a-dro dhe dheg bledhen warn ugens. Dyffrans en tien ew ayredh ha kewer. An gewer ew studh an ayrgelgh a dhydh dhe dhydh. An sortow a ayredh ew trovadnus, tir defeyth, klor, pedneghlek ha kresvorek.  
* Ema dhe ayredh pedneghlek gwavow pur yeyn ha havow berr.
* Ema dhe ayredhow klor pajar seson. Klor ew an brassa radn a’n powyow europek. 
* Dell ew usys, ema dhe ayredhow tir defeyth onan po dew seson pekara Arabi Saoudek ha lies pow en Afrika.  
* En ayredhow trovadnus uhel ew an tobmder oll an vledhen gen onan po dew seson (gleb ha segh po gleb en udnek). Ensamplow a gerhednedhow gen ayredh trovadnus ew an savanna ha kosow glaw en Brasil. 
* Ayredh kresvorek ew tobm ha segh e’n hav, ha goyeyn ha gleb e’n gwav. Ensampel a bow kresvorek ew Spayn. 

Elvednow a ell chanjya ayredh teller ew dorles, uhelder ha pellder dhort korfow meur a dhowr. Klassys ew ayredhow dell ew usys herwydh tobmder ha kodhans. An klassans moyha kebmyn ew an klassans Köppen gwres en kensa gen Wladimir Köppen. An klassans Thornthwaite usys a-dhia 1948, a wra devnydh a dobmder, kodhans hag ethen-dreusanellans. Hebm ew dhe les rag studhya pygebmys ehen a enevales uji ena. Ema an klassans Bergeron ow fogella moy war an telleryow lebma teffo an massow ayr dhorans. 

Ayredhow a ell chanjya woja termyn hir drefen chanjyow en resegva an bes po shap an brastiryow. Hedhyw e'n jydh ema tus ow tobmhe an Bes dre dobmheans ollvesek. Hebm a hwer drefen defolyans gen karbon dioksid ha methan woja leski kunys menhes pekara glow hag oyl.


Spitzbergen_Anflug_auf_Spitzbergen_27.jpg|skeusennik|Ayredh pedneghlek en Svalbard
Lake_district_evening.jpg|skeusennik|Ayredh klor en Pow an Lydnow, Pow an Sowson
Taiga_in_Zalesovskiy_raion_of_Altai_region_01.jpg|skeusennik|Taiga po ayredh a'n brastir yeyn en Altai en Russi
Mediterranean_climates_Banner.jpg|skeusennik|Ayredh kresvorek en Spayn
Okavango_grassland_savanna.jpg|skeusennik|Ayredh an savanna, tobm gen seson gleb ha seson segh
Bwindi_Impenetrable_National_Park_desde_el_Broadbill_Forest_Camp_20190925_071122.jpg|skeusennik|Kosow glaw en Park Kenedhlek Andewanadow Bwindi en Ouganda
Thorn_Tree_Sossusvlei_Namib_Desert_Namibia_Luca_Galuzzi_2004.JPG|skeusennik|Ayredh tir difeyth en Namibi


Ema tablys ayredh ow tiskewedhes statystygyon rag pub mis, avel an kedhlow a sew rag Kemper, Breten Vyghan.
Pennfenten (tirfurv avon)

**Pednfenten** ew an teller lebma talleth ryver. Hebm ew an le pella dhort aber an ryver lebma trehedh an mor. En venowgh, tiredh a genegi ew an pednfenten, bes terweythyow, an ryver a liv dhort an garrek avel gover. An term rag ryver bian hag a wra junya an chif ryver ew ragavon. An teller lebma thuji diw ragavon owth junya ew kamper.


Source_of_Aveyron_River.jpg|skeusennik|Pednfenten an Dowr Aveyron, Frynk
River_Una_Spring.jpg|skeusennik|Pednfenten an Dowr Una, Kroati
Tarddiad_yr_Afon_Gwy_-_Source_of_the_River_Wye_(geograph_1246159).jpg|skeusennik|Pednfenten an Dowr Gwy (River Wye en Sowsnek), Kembra
Source_of_the_river_Severn-Tarddiad_Afon_Hafren_-_geograph.org.uk_-_228886.jpg|skeusennik|Pednfenten Dowr Havren
Marsh_near_the_source_of_the_Fowey_-_geograph.org.uk_-_2134.jpg|skeusennik|Fenten Fowi, ogas dhe Vronn Wenneli, Kernow
Ragavon

Gover bian ew ragavon hag a liv dhort y bednfenten. Ema diw ragavon ow junya en kamper rag furvya ryver moy, etho nag uji ragavonow ow trehedhes an mor. An ragavon hirra e'n bes ew Dowr Irtysh, ragavon Dowr Ob en Russi, gen hirder a 4,248 km (2,640 mildir).


Crossing_the_Irtysh_river.jpg|skeusennik|Dowr Irtysh, an ragavon hirra e'n bes
Pitlochry,_Tummel.jpg|skeusennik|Dowr Tummel, ragavon Dowr Tay en Sgotlond
Missouri_River_in_2021_12.jpg|skeusennik|Dowr Missouri, ragavon dhe Dhowr Mississippi
The_River_Inny_at_St_Clether_-_geograph.org.uk_-_2015496.jpg|skeusennik|Dowr Enni, ragavon dhe Dhowr Tamer
Kemper (tirfurv)

*Rag an cita yn Breten Vyghan, y hweller *Kemper*


*'Kamper** (**kemper''' e'n FSS (K)) ew an teller lebma  thuji diw ragavon ow junya. An keth ger ew usys en Bretonek (ha cymer en Kembrek). Usys ew 'kemper' en henwyn telleryow, rag ensampel

* Kemper en Breten Vian
* Kemperle (Kemper an Dowr Ele), arta en Breten Vian
* Abaty Cymer (Abatti Kemper) en Gwynedh, Kembra
* Cymer, trev en Castellnedd Porth Talbot, Kembra
* Cefn Coed y Cymer, Merthyr Tydfil, Kembra
* Roskymmer, ogas dhe Druru, Kernow
* Tregembo, ogas dhe Hayl, Kernow.


Looking north towards Tregembo (geograph 5546082 by David Medcalf).jpg|skeusennik|Tregembo
Roskymmer_Wood_-_geograph.org.uk_-_186561.jpg|skeusennik|Roskymmer
Part of the Taf Fechan gorge north of Cefn-coed-y-cymmer (geograph 3718331 by Jeremy Bolwell).jpg|skeusennik|Cefn Coed y Cymer
Llanelltyd_-_Abaty_Cymer_20180707-05.jpg|skeusennik|Abaty Cymer, ogas dhe Dolgellau, Kembra
Odet_in_Quimper.jpg|skeusennik|Dowr Oded en Kemper, Breten Vian
738_Quimperlé.jpg|skeusennik|Kemperle, Breten Vian
Federico Fellini

**Federico Fellini** (20 mis Genver 1920 en Rimini - 31 mis Hedra 1993 en Rom) o gwrier fylmow ha kevarwodher italek. Ema fylmow Fellini ow kesunya kov, hunros ha fantasi.

An kensa fylm kevarwodhys gen Fellini o *Lo Sceicco Bianco* (1951), gen Alberto Sordi, skrifys gen Michelangelo Antonioni hag Ennio Flaiano. Hag anjei ow kul an fylm ma, Fellini a vetyas Nino Rota, an vusicianores ma hwrussa y sewya rag remenat y resegva sowyn.

Fellini o demedhys dhe wariores Giulietta Masina (1921-1994) a-dhia 1943 bys dh’y vernans. En 1945, anjei a gawas mab a vewa pella diw seythen hepken. Ev o ago udnek flogh. Masina a warias en lies fylm gwres ganjo. Gwarioryon erel a oberi gen Fellini en venowgh a gomprehend Marcello Mastroianni, Alberto Sordi, hag Anita Ekberg.

A-der gul fylmow, ev a skrifas skriptow rag diskwedhyansow radyo, skrifa rag fylmow (dre vras rag Roberto Rossellini) ha gesyow rag gwarioryon a vri pekara Aldo Fabrizi. Ewedh Fellini a wrug delinyansow (dre vras, pluven blobm war baper), en venowgh portrayansow hwarthus. Y sewenyans kensa o delinya skrisellow argebmyna rag fylmow.  

Dres an oos Faskorieth, avel *Avanguardista* (an bagas konstrinus rag mebyon yonk), y skrifow kensa o rag Alleanza Cinematografica Italiana (ACI), kowethyans askorra Vittorio Mussolini, mab Benito Mussolini, neb a’y gomendya dhe Rossellini.

En 1944, woja Faskorieth, ev a ygoras gwerthji en Rom ma feu gwerthys an delinyansow  etto. Gelwys veu an gwerthji en Sowsnek, hedn ew "The Funny Face Shop", hag a gomprehendas oberow gen Fellini ha De Seta, Verdini, Camerini, Scarpelli, Majorana, Guasta, Giobbe, Attalo, Migneco (skriforyon, kevarwodhyon po skiansogyon owth oberi rag cinema italek). E’n keth bledhen ev a dallathas gweres Roberto Rossellini war an fylm *Roma Città Aperta*, gen  Aldo Fabrizi. Fellini a'y weresas rag skrifa fylm aral: *Paisà*. Ev a skrifas yewedh rag kevarwodhoryon erel pekara Alberto Lattuada, Pietro Germi ha Luigi Comencini.

En 1987 ev a waynyas an Pewas Felshyp Akademi BAFTA, pewas rag kowlwriansow y vewnans. En 1993, ev a gawas Pewas Akademi (Oscar) rag kowlwriansow y vewnans.

## Fylmow
* *Luci del varietà* (1950)
* *Lo Sceicco Bianco* (1951)
* *I Vitellon]* (1953)
* *La Strada* (1954) Pewas Akademi (Oscar) (an gwella fylm tramor)
* *Le Notti di Cabiria* (1957) Oscar (an gwella fylm tramor)
* *La Dolce Vita* (1960) Oscar (an gwella gwiskow)
* *8 1/2* (1963) 2 Oscar (an gwella fylm tramor, an gwella gwiskow)
* *Giulietta degli Spiriti* (1965)
* *[[Satyricon]]* (1969)
* *I Clowns* (1970)
* *Fellini's Roma* (1972)
* *Amarcord* (1973) Oscar (an gwella fylm tramor)
* *Fellini's Casanova* (1976)
* *Prova d'Orchestra* (1979)
* *La Citta' delle Donne* (1980)
* *E la nave va* (1983)
* *Ginger and Fred* (1986)
* *Intervista* (1987)


Dolce_vita1.gif|skeusennik|Gwel dhort an fylm *La Dolce Vita*
Federico_Fellini.jpg|skeusennik|Fellini en Gool Fylmow Cannes en 1960 
Set_La_dolce_vita.jpg|skeusennik|Gwel aral dhort an fylm *La Dolce Vita*
Aber (tirfurv avon)

**Aber** ew an teller lebma thuji ryver ow mos dhe'n mor po lydn. Ema lies hanow teller ow komprehendya an ger aber en Kembra, Breten Vian ha Sgotlond (dhort an tavasow koth Piktek ha Kumbrek). En Kernow usys ew an term *Heyl* en y le en kernow north ha *logh* en Kernow soth. En venowgh an ryver a dhiskarg godhes rag furvya tavasow tewes, barrys tewes ha trethow. Telleryow gwiw enjei rag kayow gwara ha trevow diwysyansel, r.e. Abertawe, Loghfala hag Aberdeen.

Chilaw_Sand_Spits_in_Sri_Lanka.jpg|skeusennik|Tavas tewes en Shri Lanka
Doom_Bar_Cropped.jpg|skeusennik|Barr tewes ogas dhe Lannwedhenek (Doom Bar en Sowsnek)


## Ensamplow a henwyn telleryow

**Kernow**
* Loghfala
**Kembra**
* Aberystwyth
* Abertawe
* Aberhonddu
* Aberffraw
* Aberdaron
**Breten Vian**
* Aber Benoit
* Aber Ildut
* Aberwrach
**Sgotlond**
* Aberdeen
* Aberdour
* Aberfeldy
* Aberlemno
* Abermilk


Falmouth_Harbour_-_geograph.org.uk_-_1977173.jpg|skeusennik|Loghfala (Kernow)
Swansea_from_kilvey_hill.jpg|skeusennik|Abertawe (Kembra)
Afon_Ffraw_at_Aberffraw_-_geograph.org.uk_-_2636231.jpg|skeusennik|Aberffraw (Kembra)
20_St_pabu_et_aber_benoit.jpg|skeusennik|Aber Benoit (Breten Vyghan)
315_L%27Aber_Wrac%27h_Point_de_vue_D_113.JPG|skeusennik|Aberwrach (Breten Vyghan)
Dee_bridge_from_edgars_field.jpg|Aberdeen (Alban)
Dowrlam

**Dowrlam** ew tirfurv lebma thuji dowr ow resek dres leder blobmwedhek, po kevres a ledrow serth. Dowrlabmow a ell furvya en niver a for'ow, bes an for' foyha aswonys ew pan vo usyes gweli a garrek foy medhel dell uji ow korwedha en-dadn level a garrek foy kalish.

En-dadn an dowrlam ema kownans kul gen tenwednow serth. Dres termyn, an ryver a ell movya teller an dowrlam emvann an ryver ow kul an kownans hirra.

Ema lies dowrlam a vri a-dro dhe'n bes. An uhella ew Dowrlam Angel gen uhelder a 979m (3212 tros-hes). An dowrlam uehella y'n Ruvaneth Unys ew Eas a' Chùil Àlainn. Dowrlabmow a ell bos tednvosow touryji posek, avel Dowrlabmow Niagara tredh an Statys Unys ha Kanada, ha Dowrlabmow Victoria tredh Zambi ha Zimbabwe.


American_Falls_Niagara_Falls_USA_from_Skylon_Tower_on_2002-05-28.png|skeusennik|Dowrlabmow Niagara
Emerald_Pool_Dominica.JPG|skeusennik|Dowrlam en Dominika
Eas_a_Chual_Aluinn_from_Loch_Beag_-_geograph.org.uk_-_29980.jpg|skeusennik|Eas a' Chùil Àlainn, dowrlam an uhella Breten Veur
Salto_Angel_-_Cañon_del_Diablo.JPG|skeusennik|Dowrlam Angel
Cataratas_Victoria,_Zambia-Zimbabue,_2018-07-27,_DD_07.jpg|skeusennik|Dowrlabmow Victoria
Kaieteur_Falls_Guyana_(2)_2007.jpg|skeusennik|Dowrlam Kaieteur, Gwayana


## Lavar gwerin
*Dhort an glaw bys e'n dowrlabm - *From the frying pan into the fire*
Juan Antonio Tomé Paule

**Juan Antonio Tomé Paule** (Pozuelo de Zarzón, España, 1933) o skrifer yn yeth Extremadura y Spaynek ha kevriyas orth an paper nowodhow Hoy.

## Bywskrif
Juan Antonio Tomé a oberi avel dyskador yn Gata seyth bledhen ha moy ages duw ugens bledhen yn Hoyos. Kesskrifer o ev gans an paper nowodhow ranndirek Hoy a-dhia 1954. Trigys o yn Hoyos bys yn y vernans. 

Da o ganso skrifa a-dhia o flogh yn Spaynek ha yeth Extremedura. 

Ev a receva pewasow divers yn dalghow bardhonieth. Y vardhoniek Un Mundo Cambiáu a wanyas an pewas y'n kesstrif 'Ruta De La Plata' y'n klass rannyeth an bobel.

## Devynnow