Krib-bar Meur Ostrali

**Crib-bar Meur Ostrali** ew an form crib wylar moyha e'n bes, gen 2,900 a gribow diblans ha 900 a enesow. Ema dhe [Ertachva an Bes UNESCO] myns a voy ages 2,300 km<sup>2</sup> en radndir a 344,000 km <sup>2</sup>. Desedhys ew e'n Mor Gwylar war arvor noor-est [Ostrali, tro'ha'n est a stat Queensland. Ema hei owth ystydna tredh Enesow Arlodh Elliot en Queensland soth maga pell dre Vorblek Papua, pellder a voy ages 2,000 km. Ema an pellder dhort an arvor ow varya tredh 30 km (ogas dhe Cairns) dhe 250 km ogas dhe Gladstone. 

Ajwonys o a'n Crib-bar Meur dhe dus enejek Ostrali hag Enesow Kulvow Torres a-dhia termyn pell, orth hy usya rag peskecha hag erel. Radn bosek ew a wonisogeth ha spyrysecter bagasow leel. 

Possybyl ew dhe weles an Crib-bar Meur dhort an efanvos, ha hebm ew an starneth sengel moyha e'n bes gwres gen organedhow bew. Furvyes veu starneth an crib-bar dhort bilvilyow a organedhow bian, gelwys "polypow gwylar". Meythrinva ew dhe lies ehen a vownans, ha dewisys veu avel Ertachva an Bes UNESCO en 1981. Considrys veu an crib-bar avel onan a "Seyth Marth Naturel an Bes" en 1997. 

An Crib-bar Meur ew tednva tornyaseth moyha Ostrali. Restrys ew viajys dhe'y weles dhort trevow pecara Cairns ha Townsville. Ottobma teller gerys-da dres ehen rag tornysi, en arbednek Enesow Sulgwyn ha Cairns, hag ascorrys ew dres AUD $3 bilvil an vledhen drefen an negys ma.

Gwithys ew an brassa radn a'n crib-bar gen Park Morek an Crib-bar Meur, hag a weres lehe effeyth devnydh a vabden, pecara peskecha ha tornyaseth. Posow erel war an crib-bar hag ecosystem a gomprehend res treustir ha godhesa, chanj e'n ayredh keffrys ha canna gwylar, scollya carthyon ha preydhyans gen pempbeses henwys curun spern (*Acanthaster planci*). Herwydh whithrans gen an Academi Sciensow Kenethlek dyllys en 2012, an Crib-bar Meur a gollas moy ages hanter y wylar a-dhia 1985, whithrans afydhys gen studhyans en 2020 a dhiskudhas dres hanter an gwylar dhe verwel tredh 1995 ha 2017. Act laghel Park Morek an Crib-bar Meur a wra ynia war dhyllans derivas pub pemp bledhen a-dro dhe yeghes, posow ha'n wolok dheragdho.

## Dororieth

Tectonieth plattys a dhisqwedh Ostrali dhe waya dhe'n Noor war gevradh a 7 cm an vledhen, a-dhia an Osweyth Kenozoek. E feu termyn a dherevel tectonek, ha'n keynow dewdhowr a wayas 400 km dhe bervedh an tir. En kettermyn, Queensland a brevas tardhow loskvenydhyek a gawsas loskvenydhyow scoos ha livyow basalt. Nebes anodhans a dhisplegyas dhe vos enesow uhel. Woja furvyans bolla an Mor Gwylar, cribow gwylar a dhallathas furvya e'n bolla. Bes bys dhe nanj ew 25 milvil bledhen, e feu Queensland en frosow mor bras temprek - re yeyn rag senji tevyans gwylar. Story an Crib-bar ew complek. Woja dhe Queensland gwaya dhe dhowryow trovadnek, an Crib-bar eth dre dermydnyow a devy ha declinya gen chanjys en level an mor. 

A-dhia 20,000 bledhen kens a-lebmyn bys dhe nanj ew 6,000 bledhen, level an mor a dherevis en rewlys a-derdro'n bes. An polypow gwylar a alja tevy uhella e'n dowr war emlow an enesow. Erbydn nanj ew 13,000 kens a-lebmyn, nag o level an mor saw 60 meter isella es dell ew hedhyw. Gen cressyans aral en level an mor, beudhys veu an brassa radn a'n enesow, hag etho an gwylar a alja gordevy an enesow rag furvya an cribow gwelys lebmyn. Na wrug level an mor chanjya meur e'n 6,000 bledhen diwettha. Possybyl ew dhe weles remenans crib-bar haval ort a'n Crib-bar Meur en Kimberley, Ostrali west.

## Enevales
Ema dhe'n Crib-bar Meur Ostrali 1,500 ehen a buskes ha lies best, plans, alga ha gwylar aral. 30 ehen a vorviles ew kevys e'n mor ogas dhe'n grib, ow comprehendya an morvil bothek. Obma gwelys ew an brassa canradn a vorvughes an est. Ema whegh ehen a vorgrobanes ow tos dhe'n grib rag dinythy. 125 ehen a vorvleydh po rohes bros ew kevys war an grib ha terweythyow ema crocodiles hily ow vysytya dhort an als. Emesk bestes erel, ema 215 ehen a ydhyn, 5,000 ehen a gregynegyon, 2,200 ehen a blansow war an enesow ha 400 ehen a wylar.


Humpback_whale_fluke_(2).jpg|Lost morvil bothek
Dugong.jpg|Morvugh an est
Turtle06.jpg|Morgroben gwyrdh
White_shark.jpg|Morvleydh meur gwydn 
Reef_Manta_Ray_(14463935971).jpg|Roha bros mantel
CrownofThornsStarfish_Fiji_2005-10-12.jpg|Pempbes curun spern
Bleachedcoral.jpg|Gwylar cannys
Great_Barrier_Reef_snorkeling_21.jpg|Gwylar yagh