open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Титов Иван Павлович

**Титов Иван Павлович** (1908—1941) — коми поэт, комсомолын уджалысь.

## Олан туй
Иван Титов чужӧма Сыктывкар бердса Тентюков сиктын 1908-ӧд вося моз тӧлысь 28-ӧд лунӧ уна челядя кресьтянин семьяын. Помалӧма начальнӧй школа, велӧдчӧма рабфакын. Сэсся уджалӧма Сыктывкарын типографияын. 1932-ӧд воын И.П. Титов помалӧма Москваса индустриально-педагогическӧй институт. Лоӧма коммунистическӧй партиялӧн Москваса комитетын референтӧн. Уджалӧма партияса и мукӧд тэчасын.

Иван Титов усьӧма 1941-ӧд воын Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Смоленск улын.

## Гижан удж
Школаын велӧдчигӧн на босьтчӧма гижны кывбуръяс да проза. Кырымасьлӧма **Тит Паш Вань** да **И.Лучев** нимъясӧн.

## Небӧгъяс
* Кывбуръяс, висьтъяс // Вояс пыр, би пыр. — Сыктывкар, 1985.
* Кык час мысти // Ытва дырйи. — Сыктывкар, 1987.

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми гижӧд» онлайн-тӧданінын Титов Иван Павлович йылысь

## Ыстӧдъяс
Старцев Александр Дементьевич

**Старцев Александр Дементьевич** (1908—1943) — коми литератор.

## Олан туй
Александр Старцев чужис Сыктыв районса Куньыб сиктын 1908 вося ода-кора тӧлысь 24 лунӧ. Велӧдчис Перымса рабфакын, сэсся А.И. Герцен нима Ленинградса педагогика институтын. 1938 воӧдз уджаліс Сыктывкарын Велӧдысьяслысь тӧдӧмлун кыпӧдан Институтын, а сэсся Сыктывкарса медицинскӧй техникумын велӧдіс общественнӧй наукаяс.

Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1943 вося моз тӧлысьӧ. «Книга памяти» небӧгын гижӧма, мый сійӧ куліс немеч пленын.

## Гижан удж
## Небӧгъяс
* Кывбуръяс, висьтъяс // Вояс пыр, би пыр. — Сыктывкар, 1985.

## Ӧшмӧсъяс
* Старцев Александр Дементьевич
* *Дёмин Г.* Старцевыд Комиын уна // Коми му, 1995. Вӧльгым тӧлысь 2-ӧд лун.
* *Дёмин Г.* Нимыс вӧлі // Коми му, 1998. Ода-кора тӧлысь 23-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Старцев Николай Александрович

**Старцев Николай Александрович** (1907—1942) — коми поэт да вуджӧдчысь.

## Олан туй
Николай Старцев чужӧма Сыктыв районса Куньыб сиктын 1907-ӧд вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ. Чужан сиктас помалӧма Мӧд тшупӧда школа. Велӧдчӧма Сыктывкарса педагогическӧй техникумын. Уджалӧма избачӧн, комсомоллӧн бӧрйӧм тэчасъясын. Помалӧма Н.К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтан академия. Редактируйтӧма «Культура фронт» журнал. 1939-ӧд воын пома0ӧмас Москваса университетысь физика-математика факультет. Уджалӧма велӧдысьӧн.

Усьӧма фронт вылын Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1942-ӧд вося йирым тӧлысь 8-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдӧма 1929-ӧд воын «Ордым» журналын.
Кывбуръяссӧ гижӧма комиӧн да рочӧн. Комиӧдалӧма Сергей Есенинлысь (1895—1925) кывбуръяссӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Старцев Николай Александрович // Журналисты-фронтовики Республики Коми: биобиблиографический справочник. — Сыктывкар, 2007. — С. 142—143.
* *Сивкова А.* «Я вас люблю…»: эти слова звучат рефреном во всех фронтовых письмах уроженца с. Куниб Николая Старцева к своей жене и близким // Республика. 2007. 12 мая. (Ист.-краевед. вып. «Дым Отечества»). 
* Старцев Николай Александрович // «Молодыми остались навеки...» : литературные портреты коми писателей, не вернувшихся с полей сражений. — Сыктывкар, 2004. — С. 17—18.
* *Беляев Г.* «Быттьö тöдö ывла, олам танi мыйла» // Коми му. 1997. 1 марта.
* *Демин Г.* Старцевыд Комиын уна // Коми му. 1995. 28 октября.

## Ыстӧдъяс
Ярасов Борис Степанович

**Ярасов Борис Степанович** (1908—1942) — коми поэт, гижысь, фольклор чукӧртысь.

## Олан туй
Борис Ярасов чужис Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Зӧвсьӧрт сиктын 1908 вося моз тӧлысьӧ. Начальнӧй школа помалӧм бӧрын велӧдчис Гамса шӧр школаын. 1928—1930 воясӧ велӧдчис Сыктывкарса совпартшколаын, а сэсся А.И. Герцен нима Ленинградса пединститутын. 1936 восянь велӧдіс Сыктывкарса вӧр техникумын да вӧрса рабфакын. 

1938 воын аслас ёртыскӧд, коді бӧрынджык лои коми фольклор туялысьӧн, Иван Осиповкӧд (Вокан), пырис велӧдчыны Ленинградса пединститутлӧн аспирантураӧ «фольклористика» специальносьт серти. Айму вӧсна Ыджыд тыш водзвылын недыр чукӧртыштіс коми фольклор, сэсся мӧдӧдчис фронт вылӧ. Доймылӧм бӧрын 1941 во помын бурдӧдчис Ленинградса госпитальын. Сы бӧрын служитіс флотын. «Книга памяти» небӧгын пасйӧма, мый Б.С. Ярасов вошис юӧрттӧг 1942 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ.

## Гижан удж
Поэзия дорӧ сибаліс Гамса школаын велӧдчигӧн, кор лӧсьӧдісны ки помысь вӧчӧм журнал. Йӧзӧдчыны босьтчис 1927 восянь.

## Йӧзӧдӧмъяс
* Ярасов Б. Нывлӧн думъяс // Ордым, 1927. № 4.
* Ярасов Б. Веніс // Ордым, 1928. № 5.
* Ярасов Б. Колӧ коми гижӧд бурмӧдны // Ордым, 1928. № 8.
* Ярасов Б. Розъялӧм // Ордым, 1929. № 6.

## Ӧшмӧсъяс
* Ярасов Борис Степанович
* Беляев Г. Зӧвсьöртса Биавир // Коми му, 1998. № 84.

## Ыстӧдъяс
Арт (журнал)

**Арт** — Коми Республикаын петысь литературно-публицистическӧй, историко-культурологическӧй, художественнӧй, серпасъяса журнал. Петӧ 1997 восянь вонас нёльысь кык кыв вылын: комиӧн да рочӧн.

## История
Журнал артмӧмлӧн медводдза лунсяньыс медшӧр редакторӧн вӧлі коми поэт Галина Бутырева, редакторӧс вежысьӧн фольклор да литература туялысь Павел Лимеров. 2015 вося рака тӧлысь 12-ӧд лунсянь медшӧр редакторыс П.Ф. Лимеров.

## Адрес
Редакциалӧн инпас: 167982, Коми Республика, Сыктывкар, Карл Маркс улича, 229 керка.

Телепон / факс: 8(8212) 201-499; E-пошта: artkomi@mail.ru

Веб-сайт: https://web.archive.org/web/20131031164658/http://www.artlad.ru/

Шӧр редактор: Павел Лимеров.

## Ӧшмӧсъяс
* «Арт» журнал йылысь

## Ыстӧдъяс
Чуистова Инна Александровна

**Чуистова Инна Александровна** (1941—2013) — коми балерина, Коми АССР-са нимйӧза артист.

## Олан туй
Инна Чуистова чужӧма 1941-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 
1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрын. 1968-1972 воясӧ вӧлӧма театр бердса балет студияын педагогӧн.

Кулӧма Сыктывкарын 2013-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 8-ӧд лунӧ; гуалӧмаӧсь 13-ӧд лунӧ.

## Йӧктан удж

Школа кадӧ на Инна Чуистова ветлӧдлӧма пионеръяслӧн Сыктывкарса дворечӧ йӧктан (хореография) кружокӧ, стажируйтчӧма Шылада театрын. 1958-ӧд восянь йӧктӧма Коми Республикаса шылада-драмаа театрлӧн сцена вылын.

И.Н. Чуистова уджалӧма Комиын опера да балет театрын балетса юрнуӧдысь солистӧн 23 сезон. Та кадӧ удитӧма ворсны пӧшти став медшӧр партиясӧ, на лыдын «Жизель», «Бахчисарайский фонтан» балетъясын. Яков Перепелицалӧн «Яг морт» медводдза коми балетын лӧсьӧдӧма Ёма образ.

Партияяс: Ёма («Яг-Морт» Перепелицалӧн), Эсмеральда, Зарема, Лиззи («Тропою грома»), Вожаклӧн нывъёрт («Барышня и хулиган»), Мерседес («Дон Кихот»), Фанни («Большой вальс», шыладыс И. Штрауслӧн) да мукӧд.

1979-ӧд воын коми серпасалысь Энгельс Козлов лӧсьӧдӧма балериналысь портретсӧ.

## Наградаяс
* Коми АССР-са Ленинса комсомол премия босьтысь (1969)
* Коми АССР-са нимйӧза артист (1976)
* Коми Республикаса канму премия босьтысь (2003)

## Ӧшмӧсъяс
* «Комиинформ» юӧр сетан агентство
* «Краевидение» сайт

## Ыстӧдъяс
Попов Андрей Алексеевич

**Попов Андрей Алексеевич** (Ӧльӧк Ӧндрей; 1903—1939) — коми гижысь, коми литература туялысь.

## Олан туй
Ӧльӧк Ӧндрей чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Немдін сиктын 1903-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 12-ӧд лунӧ. Кыдзи зэв бура велӧдчысьлы, Нэмдінса школаысь велӧдысьяс шедӧдасны Ӧндрейлы земскӧй стипендия да мӧдӧдасны водзӧ велӧдчыны Кулӧмдінса высшӧй начальнӧй училищеӧ, кӧні велӧдчас 1915–1919-ӧд воясӧ. Училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма велӧдысьӧн. Сэсся уджалӧма 1930-ӧд воӧдз ВЛКСМ Кулӧмдінса райкомын да Усть-Сысольскӧй укомын, веськӧдлӧма обоноса облполитпросвет отделӧн. 1929–1930 воясӧ веськӧдлӧма ВКП(б) Войвыв крайкомлӧн нацмен подотделӧн.

1933-1936-ӧд воясӧ велӧдчӧма **Гӧрд профессура Институтын**. Куим воӧн вермӧма помавны «Отлично» вылӧ велӧдчӧмсӧ! Тайӧ институтас велӧдчысьяссӧ лыддисны аспирантъясӧн. Нёль морта семьянас Коми представительство общежитиеын 16 кв. метр ыджда жырйын.

Кулӧма 1939-ӧд вося моз тӧлысь помын.

## Гижан удж
Ӧльӧк Ӧндрей пуктӧма ыджыд пай коми литература туялӧмӧ, торйӧн нин Иван Куратовалысь творчествосӧ видлалӧмӧ. А.А. Поповӧдз Иван Куратовӧс вӧлі шуӧны Литературнӧй энциклопедияын (1931 во, 5 том) «коми националист и народникӧн», а сылысь поэзиясӧ  — «сентиментальнӧй лирикаӧн». А. Поповлӧн «Важ коми поэзияысь» статьяыс лоӧма подулӧн коми литератураын сылӧн водзӧ туясьӧмъяслы. Нималана туялысь Алексей Сидоровкӧд ӧттшӧтш сійӧ восьтӧма коми йӧзлы Ивана Куратовлысь творчествосӧ. Йӧзӧдӧма коми литературалы подув пуктысьлысь аддзӧм кывбуръяссӧ «Ударник» журналын. Коми гижысь да туялысь Илля Вась пасйӧма, мый Андрей Попов вӧлӧма медводдза туялысьӧн, коді сетӧма ыджыд коми поэтлӧн кывбуръяслы джуджыд анализ. 

Андрей Попов водзмӧстчӧма и литера­турнӧй критикаын («Шуйгавыв» вульгаризаторстволы паныд», «Выль во вылӧ могъяс», «Паськыд эрд вылын» Геннадий Фёдоровлӧн творчество йылысь). Гижасьӧма коми гижысьяскӧд (М.П. Доронинкӧд, Тима Венькӧд да мукӧдкӧд).

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса вужвойтырлӧн небӧгаин
* Попов Андрей Алексеевич
* Холопова Д. Ӧльӧк Ӧндрей да сылӧн семья йылысь // Коми му, 2003. Вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лун.
* Беляев Г. Куратовлы туй писькӧдысь // Войвыв кодзув, 2003. — 10 №. — Л.б. 38-48.
* Андрей Алексеевич Попов (1903-1939) // Писатели Коми: биобиблиографический словарь. — Сыктывкар, 2001. — Т. 2. — С. 115-118.

## Ыстӧдъяс
Доронин Михаил Павлович

**Доронин Михаил Павлович** (*Шыладорса Миш*, *Йӧнӧ Епим Миш*; 1902—1939) — коми поэт, критик.

## Олан туй
Михаил Доронин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Шыладор сиктын 1902 вося кӧч тӧлысь 4-ӧд лунӧ. 

1921 воын помалӧма сӧветскӧй партийнӧй школа. Уджалӧма вӧлӧсьтса исполкомын делопроизводительӧн да секретарӧн. Служитӧма Гӧрд Армияын. Демобилизация бӧрас уджалӧма Емдін уездса большевик партия комитетын пропагандистӧн. 1927 восянь — Михаил Доронин Удора районса исполкомын веськӧдлысь.

1930-ӧд вояс пансигӧн велӧдчӧма редакторъяслӧн да газетса уджалысьяслӧн курсъяс вылын. 1930-ӧд восянь уджалӧ Коми обласьтса газетын да Коми небӧг лэдзанінын. СССР-са Гижысь котырын 1934 восянь. 1935 восянь веськӧдлӧма Коми гижысь котырӧн да редакторалӧма «Ударник» журналын.

Кыдзи и уна мукӧд гижысьӧс, Шыладорса Мишӧс мыждісны «буржуазнӧй национализмын» да «сепаратизмын», вӧтлісны партияысь да репрессируйтісны. Сійӧс арестуйтӧмаӧсь 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ. 1938-ӧд вося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ СССР-са НКВД-лӧн торъя сӧвешанньӧ пуксьӧдӧма сійӧс 5 во кежлӧ. Сыкӧд ӧти кадӧ вӧлі пуксьӧдӧмаӧсь Иван Изъюровӧс да Нёбдінса Витторӧс. М. П. Доронин кулӧма Магаданын СССР-са НКВД-лӧн Севвостоклагерса бурдӧдчанінын 1939 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ. Коми СССР-са Вылыс ёрдлӧн шуӧмӧн реабилитируйтӧма 1956-ӧд вося моз тӧлысь 3-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Михаил Доронин гижӧма кывбуръяс («Паш Колялы», «Узьтӧм войясӧ», «Талун», «Ва катчӧс мӧдӧдчис», «Кык во визьясӧн кыскалӧ плуг...»), но асьсӧ ёнджыка петкӧдлӧма кыдзи критик, гижӧма критическӧй статья, пасйӧд да рецензия жанръясын. 

1934-ӧд воын вӧлӧма сӧветскӧй гижысьяслӧн медводдза Ставсоюзса съездлӧн делегатӧн.

## Ӧшмӧсъяс
* *Полещиков В.М.* Михаил Доронин (1902—1939) // Репрессированные литераторы. — Сыктывкар, 2008. — С. 198—201.
* ''Дёмин В. Н.'' Михаил Павлович Доронин // Писатели Коми: биоблиографический словарь: в 2- т. / Науч. ред. В. Н. Дёмин. — Сыктывкар, 1995. — Т. 1. — С. 134—136.
* *Зиявадинова О.* Михаил Павлович Доронин // Писатели Коми: биоблиографический словарь: в 2- т. — Сыктывкар: «Анбур, 2017. — Т. 1. — С. 255—257.
* Сыктывдінса шӧр библиотека система

## Ыстӧдъяс
Торлопов Георгий Иванович

**Торлопов Георгий Иванович** (Ивӧ Ёгор; 1913—2001) — коми гижысь, вуджӧдчысь, коми литература туялысь, критик.

## Олан туй
Георгий Иванович чужӧма 1913-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Паль сиктын (ӧні — Коми Республикаса Сыктывдін район). Начальнӧй школа помалӧм бӧрын уджалӧма Усть-Сысольскын кирпич вӧчан заводын. Айкатыласа профтехшколаын босьтӧма слесар, кӧрт кузя токар, дорччысь, жестянщик да трактористлысь специальносьтъяс. 17 арӧссянь куим во уджалӧма «Комилес» трестлӧн Ношульса трактор базаын. Кардорын куим тӧлысься курсъяс вылын велӧдчӧм бӧрын уджалӧма Луздор районса комсомол комитетын, а сэсся ВЛКСМ-лӧн Коми обкомын секретарлӧн отсасьысьӧн.

1936-ӧд восянь редакторалӧма «Коми комсомолец», «Вöрлэдзысь», «Колхозник» (Сыктывдін район) газетъясын, радиоын. 1952—1953-ӧд воясын вӧлӧма медшӧр редакторӧн «Войвыв кодзув» журналын.

1955-ӧд воын помалӧма партийнӧй школа. Вӧлӧма КПСС обкомысь пропаганда юкӧдын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Коми АССР-са гижысь котырлӧн правленньӧса веськӧдлысьӧн (1958 восянь), Коми радиокомитетын старшӧй редакторӧн, Коми радиоын шӧр редакторӧн. 1976 воын петӧма пенсия вылӧ.

Кулӧма Сыктывкарын 2001-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Ассьыс «Выль керка» медводдза висьтсӧ Георгий Торлопов йӧзӧдӧма 1936-ӧд воын.
 
Георгий Торлопов пырӧма коми литератураӧ медводз кыдзи вуджӧдчысь. Комиӧдӧма роч классикаысь нималана гижӧдъяс: А. С. Пушкинлысь «Дубровский», «Слово о полку Игореве», В. Василевскаялысь, Викентий Вересаевлысь, Б. Горбатовлысь, Александр Авдеенколысь романъяс да мукӧд гижӧд.

Сёрӧнджык шыӧдчӧма критика дорӧ да йӧзӧдӧма коми литература йылысь некымын статья — Нёбдінса Виттор, Тима Вень, Иван Вавилин, Николай Фролов (Сук Парма) да мукӧдлӧн гижӧдъяс йылысь.

Таысь кындзи, Г.И. Торлопов вӧлӧма антологиа да гижӧд чукӧр, коми литератураысь бӧрйӧм гижӧдъяс  дасьтысьӧн. Медшӧр уджъяс лыдын: «Коми поэзия антология» (1967), Нёбдінса Витторлӧн куим небӧга йӧрым, Тима Веньлӧн, Илля Васьлӧн да Николай Шаховлӧн (Сандрик Микол) бӧрйӧм гижӧдъяс. Георгий Торлопов гижӧма «Писатели Коми АССР» справочник (петавлӧма кыкысь — 1961, 1970).

1990-ӧд воясӧ чукӧртӧма Илля Васьлысь литературно-критическӧй гижӧдъяссӧ, помалӧма Иван Куратовлӧн гижӧдъясын кыв йылысь ыджыд удж.

Гижысь котырын 1954-ӧд восянь.
 
## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй небӧгаин
* Выставка «Погиб поэт…» (2012.02.09; рочӧн)
* ''Дёмин В. Н.'' Георгий Иванович Торлопов (1910—2001) // Писатели Коми: биобиблиографический словарь. — Сыктывкар, 2001. — Т. 2. — С. 339—344.
* ''Белых И. И.'' И кывбур гижис, и вуджӧдчис // «Коми му», 2013 во, вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун, 45 №.
 
## Ыстӧдъяс
Чеусов Алексей Александрович

**Чеусов Алексей Александрович** (Гӧрд Ӧльӧш; 1882—1940) — коми гижысь, критик, асму тӧдмалысь, общественник.

## Олан туй
Габӧ Педӧр Ӧльӧксан Пи Ӧльӧксей Нима Гӧрд Ӧльӧш, кыдзи асьсӧ шуліс А.А. Чеусов, чужис 1882 вося йирым тӧлысь (3)15-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Выльгорт сиктын (ӧні — Сыктывдін районса Выльгорт). 

Велӧдчис Выльгортса да Усть-Сысольскса училишӧясын, Тотьмаса велӧдысьяслӧн семинариаын 1898—1901, но эз помав. 1917 воӧдз уджаліс школаясын велӧдысьӧн да мукӧд должносьтын.

1899—1900 воясӧ Алексей Чеусов пырӧдчис общественнӧй уджӧ, кутіс йитӧдъяс политссыльнӧйяскӧд, мый вӧсна сы бӧрся кыйӧдчис полициа. Медводдза роч революциа дырйи разӧдіс листовкаяс, сёрнитіс митингъяс вылын Югдінын, Тотьмаын, Кардорын. 1917 воын зілис «Общество обновления местной жизни» Усть-Сысольскса котырын. Тайӧ котырыс кӧсйис нуӧдны Рочмуын демократическӧй вежсьӧмъяс. 1918 вося рака тӧлысьын сійӧс бӧрйисны уездса Сӧветъяслӧн исполкомӧ пырысьӧн. 1918 вося лӧддза-номъя тӧлысьсянь йирым тӧлысьӧдз А.А. Чеусов вӧлі пырӧ сідзжӧ шуйгавыв эсеръяслӧн ютырӧ.

1918—1926 воясӧ А.А. Чеусов уджаліс уездса да губерняса органъясын, Йӧзкостса велӧдан институтын велӧдысьӧн, ВЦИК бердса Войвыв комитетын.

1922—1930-ӧд воясӧ вӧлі пырӧ Коми му туялан котырӧ да сылӧн веськӧдлан органъясӧ. Кутіс йитӧд зырянизация комиссиакӧд. 

А.А. Чеусовӧс кыкысь арестуйтлісны да пуксьӧдлісны. 1933 воын сійӧс мыждісны кыдзи «буржуазнӧй националистӧс», пукаліс Казахстанын. 1938 воӧ Чеусовӧс мӧдысь кутісны да пуксьӧдісны кыдзи «контрреволюционерӧс», «буржуазнӧй националистӧс да финскӧй фашистъяслысь агентӧс». Мыжтӧг мыждісны. Куліс Пезмӧгса лагерын 1940 вося сора тӧлысь 23 лунӧ. Реабилитируйтісны сӧмын 1967 воын.

## Гижан удж
1899 восянь босьтчис гижан уджӧ. Йӧзӧдіс кывбуръяс комиӧн и рочӧн.
 
1903 воын А.В. Гудков-Беляковлӧн Вӧлӧгдаса типографиаын йӧзӧдіс «Стихотворения зырянина» неыджыд небӧг. Гижӧдъясыс петавлісны сідзжӧ «Трудовая кооперация» журналын (1923), «Гора омра» чукӧрын (1924).

1918 восянь йӧзӧдіс статьяяс экономика, литература, кыв да чужан му йылысь «Известия» да «Советская мысль» газетъясын, «Коми му» да «Парма ёль» журналъясын.

Кыдзи критик гижліс Георгий Лыткин, Афанасий Маегов (Варыш), Нёбдінса Виттор да мукӧд культура уджалысьяс йылысь литературно-критическӧй статьяяс.

Сылӧн некымын удж сиӧма Коми мулӧн историялы. Лӧсьӧдіс «История коми народа» удж, мый коли йӧзӧдтӧмӧн.

## Небӧгъяс
* Стихотворения зырянина. — Вӧлӧгда, 1903.
* К зыряноведению // Этнограическое обозрение. 1904. — № 2. 
* История коми народа (Введение в 1-ю часть). — Усть-Сысольск, 1927.

## Ӧшмӧсъяс
* Чеусов Алексей Александрович
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека
* ''Жеребцов И.Л.'' Чеусов Алексей Александрович // Республика Коми: энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 2000. — Т. 3. — С. 285.

## Ыстӧдъяс
Изъюров Иван Васильевич

**Изъюров Иван Васильевич** (Изъюр Иван; 1910—1995) — коми гижысь, вуджӧдчысь.

## Олан туй
Иван Изъюров чужӧма 1910-ӧд вося рака тӧлысь 6-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Позтыкерӧсын (ӧні — Кӧрткерӧс районса Позтыкерӧс сикт). Сыктывкарса мӧд тшупӧда школа помалӧм бӧрын уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын, сэсся «Ударник» журналын.

И.В. Изъюров — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, тышкасьӧма Карел фронтын. Пехотинеч, миномётчик, связист, вӧлӧма сідзжӧ войнавывса корреспондентӧн — «Часовой Севера» да «Во Славу Родины» газетъясӧ гижӧма 30 гӧгӧр очерк да висьт.

Война бӧрын журналисталӧма «Красное знамя» газетын, «Войвыв кодзув» журналын, телевидениеса студияын.

Кулӧма 1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Гуалӧма Сыктывкарын.

## Гижан удж
Иван Изъюровлӧн медводдза кывбуръяс да висьтъяс петавлісны «Ордым» журналын 1926-ӧд воын. Сёрӧнджык петісны «Тималӧн бригада» (1932) да «Доменьлӧн мыж» (1936) повесьтъяса небӧгъяс, «Шуд» (1935) висьт чукӧр.

1950—1990-ӧд воясся висьтъяслӧн, повесьтъяслӧн да очеркъяслӧн тематикаыс вель паськыд. «Кор дзоридзалӧ льӧм» да «Судзӧд меным ӧшкамӧшка» гижӧдъясын И. Изъюров зільӧ сетны сылӧн кадся олысьлысь портрет. 1979-ӧд воын республикаса драма театр пуктӧма сылысь «Морт коли ӧтнас» пьеса.

Челядьлы гижӧма «Миян Бикинь» повесьт, «Бурмортлӧн чунькытш» мойд, «Ылі туй петтӧдз» висьт.

И.В. Изъюрову комиӧдлӧма А. С. Пушкинлысь, Н. В. Гогольлысь, А. М. Горькийлысь да В. В. Маяковскийлысь гижӧдъяссӧ.

1934-ӧд восянь Иван Изъюров пырӧ гижысь котырӧ. 1967-ӧд восянь — Коми АССР-са гижысь котырын кывкутысь секретар. Уна во чӧж вӧлӧмаі «Север» журналса редколлегияӧ пырысьӧн.

1970-ӧд воын сылы сетісны «Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь» ним. И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия босьтысь.

## Небӧгъяс
* Сиктса повестьяс / Ред. С. Морозов; серпасалiс А.С. Добряков. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1970. — 264 л.б.
* Достань мне радугу: повести и рассказы: перевод с коми. — Москва: Современник, 1981. — 223 с. (Новинки «Современника»)

## Ошканпасъяс
* Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь (1970) 
* И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия босьтысь

## Ӧшмӧсъяс
* ''Вежев А. А.'', ''Ванеева И. М.'' Иван Васильевич Изъюров // История коми литературы: в 3-х т. — Сыктывкар, 1981. — Т. 1. — С. 99—111.
* Коми Республикаса вужвойтырлӧн небӧгаин
* ''Мартынов В.И''. Изъюров Иван Васильевич // Литераторы земли Коми: биобиблиографический словарь. — Сыктывкар, 2000. — С. 57—58.

## Ыстӧдъяс
Сканер

**Сканер** тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор. Сканер пӧртӧ серпасӧс лыдпаса сикас.
Веб-камера

**Веб-камера** тайӧ компьютерлӧн ортсы лӧсьӧдантор, неыджыд видео- али фотокамера.
Коми йӧзкостса эпос

**Эпос** — важӧн вӧвлӧмторъяс йылысь героическӧй висьтасьӧм, кӧнi петкӧдчӧ йӧз олӧмлӧн ӧтувъя серпас, герой-багатыръяслӧн да эпическӧй мирлӧн ӧтсӧгласа ӧтувъялун. Йӧзкостса эпос чужис культурнӧй геройяс-«первопредокъяс» йылысь мифологическӧй эпос подув вылын.

## Коми йӧзкостса эпос чукӧртӧм да туялӧм
Коми эпос туялӧмӧ медыджыд пай пуктiс А.К. Микушев. Сiйӧ туялiс коми эпос чукӧртан история, ачыс гижавлiс экспедицияясын эпическӧй сьыланкывъяс да дорйис тайӧ тема сертиыс филология доктор ним вылӧ диссертациа.

## Коми йӧзкостса эпос сикасалӧм

## Ӧшмӧсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002.

## Ыстӧдъяс
Коми туялан институт

**Коми туялан институт** (рочӧн: Коми научно-исследовательский институт) — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын 1930-ӧд воясын лӧсьӧдӧм институт, кӧні туялісны Коми мулысь история, культура да кыв.

## История
Институт восьтӧм йылысь мӧвп вӧлі гижӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Исполкомлӧн докладын, мый вӧлі сиӧма Обласьт лӧсьӧдӧмсянь 10 волы. Коми туялан институт лӧсьӧдӧм пасйӧма 1931 вося сора тӧлысь 20-ӧд лунӧ дасьтӧм ВЦИК Президиумлӧн Шуӧмын. Коми Облисполкомлӧн 1934 вося косму тӧлысь 17-ӧд лунӧ дасьтӧм Шуӧмӧн вынсьӧдіс Коми туялан институтлысь Положение баласӧ. Сы серти вӧлі лӧсьӧдӧма кык юкӧд: история, кульутра да быи юкӧд да кыв, литература да история юкӧд. 1936-ӧд воын Коми АССР лӧсьӧдӧм бӧрын Коми туялан институт вуджӧдісны Просвещениелӧн народнӧй комиссариат (Наркомпрос) улӧ да кутіс шусьыны Коми АССР-са Наркомпрос бердса НИИ (научно-исследовательскӧй институт).

## Туялӧмъяс
Коми туялан институтлӧн медводдза вояссяньыс босьтчисны лӧсьӧдны школалы коми кывйысь, литератураысь да историяысь велӧдан небӧгъяс. Вӧлі лӧсьӧдӧма коми кыв гижанног свод (1937), йӧзӧдӧма коми кыв гижанног кывкуд (1939). Институтса уджалысьяс дасьтісны да йӧзӧдісны Иван Куратовлысь кык небӧга йӧрыш (1939), «Висер вожса сьыланкывъяс да мойдкывъяс» (1941). Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ коми кыв туялысьяс босьтчисны чукӧртны сёрнисикасъяс.

Коми туялан институтын ас кадӧ уджавлісны: СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент Д.В. Бубрих, кыв туялысьяс А.С. Сидоров, Н.А. Колегова, М.А. Сахарова, Т.И. Жилина, Е.С. Гуляев, А.И. Подорова, фольклор туялысь А.К. Микушев, литература туялысь А.А. Вежев, история, литература да фольклор туялысь П.Г. Доронин и с.в.

1944 воын Коми туялан институт пырис СССР-са наукаяс академиялӧн Базаӧ кыдзи коми войтырлӧн кыв, письменносьт да история сектор. 1949 воын нин СССР-са наукаяс академиялӧн База подув вылын лӧсьӧдӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиал, кытчӧ торъя юкӧд пыдди пырис тшӧтш и Коми туялан институт. Тайӧ юкӧд подув вылас 1970 воын восьтӧма Кыв, литература да история институт. Институтлӧн секторъяс 1988 воын, кор **Коми филиал** пыдди лои СССР-са наукаяс академиялӧн Урал юкӧнысь Коми наука шӧрин, лоины отделъясӧн: кыв туялӧм, литература туялӧм, этнография да фольклор туялӧм, археология, айму история. 1988 воын восьтӧма нӧшта ӧти юкӧд: **общественнӧй наукаяслӧн коми-перым юкӧд** (Кудымкар, Перым Коми кытш).

## Ӧшмӧсъяс
* Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. — 212 с.
* ''Бараксанов Г.Г.'' Коми научно-исследовательский институт // Коми язык. Энциклопедия. — Москва, 1998. — С. 188-190.
* Коми наука шöринлӧн сайт
* Коми филиал АН СССР. — Сыктывкар, 1969. — С. 76-100.
* Научный поиск / Коллектив авторов. — Сыктывкар, 1991.
* Научный поиск / Коллектив авторов. — Сыктывкар, 1995.

## Ыстӧдъяс
Сажин Иван Иванович

**Сажин Иван Иванович** (Ичӧт Иван; 1904—1962) — коми гижысь, велӧдысь.

## Олан туй
Иван Сажин чужӧма 1904-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Чуклӧмын (ӧні — Сыктыв районса Чуклӧм сикт). Велӧдчӧма Чуклӧмса начальнӧй школаын, сэсся — велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинарияын. 1925-1927-ӧд воясӧ служитӧма армияын. Сы бӧрын пырӧма велӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын Иван Сажин журналисталӧма, директоралӧма шӧр школаын да индустриальнӧй техникумын. 

1930-ӧд воын "Коми Ассоциация пролетарских писателей" (КАПП)-лӧн III-ӧд конференция вылӧ чукӧртчӧма. 1930-ӧд воясын КАПП-са пӧвстын чистка нуӧдан комиссияӧ шлен моз пырис. Мӧд ногӧн комиссияыс шусис "Куим Иванлӧн Комиссия". Председательысӧн сэн вӧлӧма Кутькин Иван.

1932-ӧд воын мунӧма бурдӧдчыны Крымӧ, уджалӧма музейса директорӧн Евпаторияын. Кулӧма 1962-ӧд воын.

## Гижан удж
Иван Сажин газетъясын да журналъясын кутӧма йӧзӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академияын велӧдчигӧн. Гижӧма неыджыд серамбана висьтъяс, мыйӧн муныштӧ А.П. Чеховлань: «Сё сикас» (1927), «Шева чуман» (1927), «Сьӧд ёль». Тайӧ висьтъясас петкӧдчӧ небыд нюм коми йӧзлӧн важся эскӧмъяс вылӧ.

Иван Сажин — медводдза коми повесьтлӧн автор. «Ён тыш» повесьт сюрӧс боксяньыс абу помалӧма да матын кинохроникалань. Повесьтын Сажин серпасалӧ Коми обласьтын Гражданскӧй тыш кадся некымын эпизод.

Сы йылысь 1928 воын гижӧма Нёбдінса Виттор «Гижӧд сям Ичӧт Иванлӧн» уджын да шуӧма «Коми Зощенкоӧн».

1933-ӧд восянь сылӧн гижан удж йылысь нинӧм абу тӧдса.

## Небӧгъяс
* Ён тыш: Коми муын еджыдъяскӧд водзсасян кадысь [повесьт]. — Сыктывдінкар: Коми гиз, 1927. — 56 л.б.
* Сё сикас: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1981. — 80 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми тӧданін» сайтын Сажин Иван Иванович йылысь 
* Иван Сажин, коми гижысь

## Ыстӧдъяс
Чисталёв Иона Тимофеевич

**Чисталёв Иона Тимофеевич** (Жан Морӧс; 1893—1923) — коми поэт, вуджӧдчысь, критик, велӧдысь, нималана коми гижысь Тима Веньлӧн вокыс, нималана коми шылада фольклор туялысь Прометей Чисталёвлӧн батьыс.

## Олан туй
Иона Чисталёв чужис 1893 вося кӧч тӧлысь 25-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт). Помаліс Помӧсдінса начальнӧй школа, Усть-Сысольскса вылыс начальнӧй училишӧ, велӧдысьяслысь Кардорса кыквося семинариа.

Ветліс Ставмирса медводдза тыш вылӧ. Локтӧм бӧрас велӧдіс Помӧсдінын. 1919 восянь — Усть-Сысольск исполкомлӧн педагогическӧй юкӧдӧн веськӧдлысь.

Висьмис чахоткаӧн. Бурдӧдчис Эжва ю бокса противотуберкулезнӧй санаторийын. Куліс 1923 вося сора тӧлысь 24-ӧд лунӧ туберкулёзысь Коми обласьтысь Усть-Сысольск уездса Пӧддельнӧй сиктын (ӧні —Кӧрткерӧс районын). Гуалӧма сэн жӧ.

## Гижан удж
Иона Чисталёв — «Шыпас йӧртӧд» медводдза коми буквар лӧсьӧдысьяс лыдысь.

Кыдзи и Тима Вень вокыс, велӧдіс да кывбуръяс гижны босьтчис. Гижис лирическӧй да сатирическӧй кывбуръяс. Комиӧдіс Э.Потьелысь, А.С. Пушкинлысь, М.Ю. Лермонтовлысь, Е.А. Баратынскийлысь, И.А. Крыловлысь, А.В. Кольцовлысь, Н.А. Некрасовлысь, А.Н. Толстойлысь, Л. Мейлысь, И. Никитинлысь, И. Суриковлысь, В. Тан (Богораз)лысь да мукӧд авторлысь гижӧдъяссӧ.

## Паметь
Иона Чисталёвлӧн гу бӧрся дыр кад чӧж видзӧдіс сылӧн пиыс — нималана коми шылада фольклор туялысь Прометей Чисталёв. 2013 воын паметниксӧ выльмӧдӧма Коми Республикаса культура министерство тшӧт весьтӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Чисталёв Иона Тимофеевич
* Кудинова А. Поэту, просветителю, переводчику // «Республика» газетлӧн сайт, 2013 во, моз тӧлысь 24-ӧд лун, 144 № (рочӧн)
* Сыктывкарса канму университетлӧн сайт (2013.09.25)

## Ыстӧдъяс
Тарабукин Иван Иванович

**Тарабукин Иван Иванович** 1902—1980) — коми гижысь, коми кыв туялысь да велӧдан небӧгъяс лӧсьӧдысь.

## Олан туй
Иван Тарабукин чужис 1902 вося моз тӧлысь 14-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Яренск уездса Ситты грездын (ӧні — Сыктывдін районса Парма грезд). Челядь дырйиыс отсасис батьыслы гортса овмӧсас, пилитіс паракод вылын пес. 1918 воын лои переписчикӧн Проньдор вӧлӧсьтса исполкомын, уджаліс сиктса том йӧзкӧд уездсянь котыртысьӧн. 1920 восянь сійӧ велӧдчис Югдінын сӧмын на воссьӧм Войвыв-Двинаса университетын. 1922—1925 воясӧ велӧдчис Йӧзкостса велӧдӧм Усть-Сысольскса институтын, коді лои вылыс тшупӧда педтехникумӧн. 1925 воын техникум помалӧм бӧрын муніс Гӧрд армиаӧ.

Некымын во директораліс да велӧдіс Сыктывдін районса Паджга, Изьва районса Краснобор да Изьва шӧр школаясын. 1929—1933 воясӧ велӧдчис А.И. Герцен нима Ленинградса пединститутын. Велӧдчӧм бӧрын Сыктывкарӧ воӧм мысти велӧдӧ Педтехникумын кыв да литература, сӧмын на восьтӧм Коми канмуса педагогика институтын велӧдӧ коми кыв да веськӧдлӧ студентъяслӧн педагогическӧй практикаӧн. Уджаліс Коми туялан институтын кыв да литература секторса младшӧй научнӧй сотрудникӧн. Та кадӧ гижис да йӧзӧдіс коми кывйысь начальнӧй школалы велӧдан небӧг, роч кывйысь коми школаяслы учебник, лӧсьӧдіс коми да роч кывъяс велӧдӧм серти методическӧй гижӧдъяс да уджтасъяс. 1934 воын К.И. Туркинкӧд ӧтвылысь йӧзӧдӧ «Коми терминология словарь (делӧвӧй гижӧд кузя). Проект», кытчӧ пыртӧма 2000 гӧгӧр кыв.
 
1937 воын Иван Тарабукинӧс кутісны. Коми АССР-са Вылыс Ёрд мыждіс сійӧс 1938 вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ РСФРС-лӧн Ук-ысь 58-10 ч.1 да 58-11 статьяяс серти. Пуксьӧдіс 10 во кежлӧ. 

Локтӧм бӧрас уджаліс Кӧччойягса лесопунктын, 1948 воын выльысь вӧлі арестуйтӧма политикаысь да мӧдӧдӧма Новосибирск обласьтӧ век кежлӧ. Реабилитируйтісны сӧмын 1954 воын, бырӧдісны мыжсӧ да лэдзисны овмӧдчыны Сыктывкарӧ.

1962 воын пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс Коми небӧг лэдзанінын велӧдан литератураса редакторӧн. Куліс 1980 вося лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Иван Тарабукин гижис драмаа да прозаа гижӧдъяс.

## Туялан удж
Иван Тарабукин гижис кык кывкуд: «Краткий коми-русский фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1959) да «Краткий русско-коми фразеологический словарь» (Сыктывкар, 1961). Тайӧ кывкудъясас медводдзаысь вӧлі ӧтувтӧма коми кывлысь зумыд кывтэчасъяс. 

## Ӧшмӧсъяс
* ''Туркин А.И.'' Тарабукин Иван Иванович // Коми язык. Энциклопедия. — Москва, 1998. — С. 482-483.
* И.И. Тарабукинлы 70 арӧс // Войвыв кодзув. — 1972. — 8 №. 
* Тарабукин Иван Иванович
* Книга памяти

## Ыстӧдъяс
Компакт диск

**Компакт диск** тайӧ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Иттоккортоормиит

**Иттоккортоормиит** (грен. *Ittoqqortoormiit*, асыввыв гренланд сёрнисикасӧн *Illoqqortoormiut*, **Иллоккортоормиут** («ыджыд керка»), важӧн дан. *Scoresbysund*, Скорсбисунн) — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
**Йӧз:** 452.

## Ыстӧдъяс

* Иттоккотоормиитлӧн сайт
Магнита барабан

**Магнита барабан** тайӧ важ компьютерлӧн да мукӧд лыдпаса техникалӧн юӧркутӧд.
Забоев Александр Степанович

**Забоев Александр Степанович** (Сан Антус; 1904—1980) — коми критик, коми литература туялысь, экономист.

## Олан туй
Александр Забоев чужӧма 1904-ӧд вося рака тӧлысь 7-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Мысын (ӧні — Кулӧмдін районса Мыс сикт).

1919-ӧд воын мӧд тшупӧда школа помалӧ бӧрын пырӧма велӧдчыны Дереваннӧйса вылыс начальнӧй училишӧын велӧдысьяслӧн курсъяс вылӧ. Уджалӧма велӧдысьӧн, сэсся вӧлӧма йӧзӧс велӧдан юкӧдын политпросветса веськӧдлысьӧн. 1922—1925 воясӧ велӧдчӧма Москва университетса рабфакын, 1925——1930-ӧд воясӧ — Ленинградса политехническӧй институтса экономика факультет. Институт помалӧм бӧрын уджалӧма Госбанклӧн Войвыв юкӧнса Кардор кытшса контораын старшӧй консультантӧн, госбанклӧн Изьва районса контораын. Айму вӧсна Ыджыд тыш пансигӧн служитӧма армияын.

1943-ӧд вося ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ СССР-са НКВД-лӧн торъя совешанньӧӧн РСФСР-са УК-лӧн 58-10 ч. 2 стаття серти мыждӧма «национализмын» кыдзи «войтырлӧн вӧрӧг» да пуксьӧдӧма 8 во вылӧ. Сэк кадӧ сійӧ вӧлӧма Приморск районса Лахта грездын олысьӧн, нянь вундалӧма сёянінын. Лагерысь воӧм бӧрын локтӧма Коми муӧ да 1951-ӧд восянь уджалӧма экономистӧн совнархозын. 

Кулӧма 1980-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 23-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Гижан удж
Очеркъясас гижӧма вӧр-ва дорйӧм йылысь. Кыдзи критик донъялӧма Тима Вень, Илля Вась, Митрук Як, Михаил Лебедев да Михаил Доронинлысь гижӧдъяссӧ, коми литература чужӧмсӧ. Дорйӧма Тима Веньлысь «Трипан Вась» висьтсӧ да Илля Васьлысь «Мунӧны» поэмасӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* «Бессмертный барак» сайтын А.С. Забоев йылысь
* Кулӧмдін районса шӧр небӧгаин сайтын А.С. Забоев йылысь
* ''Горинова Н. В.'' Александр Степанович Забоев // Писатели Коми: биобиблиографический словарь: в 2-х т. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — Т. 1: А—Л. — С. 349—352.

## Ыстӧдъяс
Ян Сибелиус

**Сибелиус, Ян** () (1865–1957) — мирын нималана суоми шылад тэчысь, скрипка да орган ворсысь, дирижёр. Тыр ним — Юхан Юлиус Кристиан Сибелиус ()

## Олан туй
* 1865, ӧшым тӧлысь 8 лун — чужис Тавастгус карын.
* 1876—1885 — велӧдчис Нормальнӧй лицей Хямеэнлиннаын.
* 1875 — гижис медводдза шылад пьесасӧ.
* 1885 — пырис велӧдчыны Императорскӧй университетлӧн юридическӧй факультетӧ Хельсинкиын. Недыр мысти вуджис Шылад институтӧ.
* 1891 — гижис «Куллерво» (Kullervo) симфоническӧй поэма, ор. 7.
* 1892—1895 — гижис «Мойд» (En Saga), ор. 9 (1892); «Карелия» (Karelia) сюита, ор. 10 и 11 (1893); «Тувсов сьылан», ор. 16 (1894) да «Лемминкяйнен» (Lemminkissarja) сюита, ор. 22 (1895).
* 1926 — гижис медбӧръя шылад уджсӧ — «Тапиола» симфоническӧй поэмасӧ, ор. 112.
* 1957, кӧч тӧлысь 20 лун — кулiс Ярвенпяя сиктын.

## Ӧшмӧсъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Сибелиус (астероид)

## Ыстӧдъяс
Надеев Алексей Николаевич

**Надеев Алексей Николаевич** (1895—1991) — коми гижысь, велӧдысь, удж котыртысь.

## Олан туй
Алексей Надеев чужӧма 1895-ӧд вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Тентюков сиктын (ӧні — Сыктывкар бердса Тентюков карпом). 1915-ӧд воын помалӧма Тотьмаса велӧдысьяслысь семинария, мӧдӧдчӧма 1-дза мирӧвӧй тыш вылӧ. 1918-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь велӧдӧма Дереваннӧй сиктын. 1918-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь уджалӧма Усть-Сысольск уездса йӧзкостса велӧдӧм отделбердса «Коми комиссияын», кӧні дасьтісны коми школаяслы велӧдчан небӧгъяс. 1928-ӧд вося моз тӧлысьӧ босьтӧмаӧсь Гӧрд армияӧ, тышкасьӧма Войвыв да Лунвыв фронтъясын. 1922-ӧд воын сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь Москваӧ велӧдчыны. 1925-ӧд воын помалӧма Н. К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтыны велӧдан педагогика академияӧ, уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын завӧн. 1927-ӧд вося ода-кора тӧлысьсянь — Коми обласьтса йӧзкостса велӧдӧм юкӧнын веськӧдлысь. 1932-ӧд восянь — Коми обласьтса исполнительнӧй комитетын веськӧдлысьӧс вежысь, 1933-ӧд восянь — Коми небӧг лэдзанінын медшӧр редактор. 1933-1966-ӧд воясын уджалӧма Коми канмуса педагогика институтын. 1937-ӧд воын сійӧс репрессируйтісны, кык во мысти лэдзисны.

Кулӧма 1991-ӧд вося косму тӧлысь 2-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Гижан удж
Гижӧма литературнӧй статтяяс Чард гусяним улын.

## Ошканпасъяс
* Гӧрд Дӧрапас орден (1967)
* 1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь (медаль)

## Ӧшмӧсъяс
* http://project201173.tilda.ws/page5579042.html Жданов Л. Суматошный век Алексея Надеева / За свои 96 лет учитель из Тентюково переделал множество дел, испробовав разные профессии // «Республика» газет, 2011 во. 200 №, йирым тӧлысь 29-ӧд лун.
* *Савельева Е.* Надеев Алексей Николаевич // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар, 1999. — Т. 2. С. 311-312.

## Ыстӧдъяс
Аасиаат

**Аасиаат** (грен. *Aasiaat* («чераньяс»), важӧн дан. *Egedesminde*) - тайӧ Гренландия ді вылын кар.
**Йӧз:** 3142 морт.

## Ыстӧдъяс

* Официал сайт
* Фотографияяс Flickr вылын
* Турист служба
* Аасиаатлӧн сайт
Чолӧм, дзолюк! (телеуджтас)

**Чолӧм, дзолюк!** — коми кыв вылын ичӧт арлыда челядьлы телеуджтас.

## История
«Чолӧм, дзолюк!» проект артмис школаӧдзса национальнӧй мытшӧдъяс велӧдан лабораторияӧн веськӧдлысь Зоя Остаповалӧн водзмӧстчӧмӧн. Уджтаслӧн медшӧр геройяс: **Кикуруллю** петук, **Ваткыль** пон да **Юмпель**. Геройяслӧн аканьясӧн ворсӧны: В.А. Савин нима Драмаа театрысь артистка, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Анна Сафронова, «Юрган» телеканалысь режиссёр Вера Пивкина да лабораторияын жӧ уджалысь Вера Муравьёва. Телеуджтаслӧн режиссёр — Марина Кузьчуткомова.

«Чолӧм, дзолюк!» уджтаслӧн эм «Дзолюк кып» сьыланкыв. Кывъяссӧ гижис коми гижысь Евгений Козлов, шыладсӧ дасьтіс Алексей Ген.

Сюжет серти, челядьлы кажитчысь геройяс ветлӧдлӧны гӧститны челядь садъясӧ да висьталӧны та йылысь мукӧдыслы. Тшӧкыда телеуджтас дасьтысьяс ветлӧдлӧны районъясӧ, чукӧртӧны ӧти челядь видзанінын некымын садйысь коми челядьсӧ.

«Чолӧм, дзолюк!» телеуджтас дасьтӧ «Юрган» канал да пуктӧ аслас сайтӧ. Та кындзи, «Коми гор» телерадиокотыр дасьтӧ «Дзолюк» радиоуджтас, кӧні петкӧдчӧны тайӧ жӧ геройясыс.

## Ӧшмӧсъяс
* *Пунегова Н.* «Чолӧм, дзолюк!» — Кебраын // «Йӧлӧга» газет, 2013 во. Лӧддза-номъя тӧлысь 28-ӧд лун.
* ''Гончарова В.'' Корткеросские малыши увидят себя на экранах телевизоров вместе с героями передачи «Дзолюк» // «Комиинформ» юӧр сетан агентство (28.05.2008) (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Сюраныр

**Сюраныр** () тайӧ ыджыд пемӧс. Сюраныръяс олӧны Африкаса да Азияса тропическӧй вӧръясын да саваннаясын.

## Характеристика
Сюранырлӧн эм ӧти али кык сюр нырыс вылын. Медыджыд сюрлӧн кузьтаыс — 158 сантиметр. Сюранырлӧн тушаыс сьӧкыд, кокъясыс дженьыдӧсь да кызӧсь. Сюранырлӧн омӧль аддзӧм, но вывті бур кывзӧм да завидьтан нырис.

## Олан сям
Сюраныръяс олӧны ӧткӧн, кӧнсюро саваннаын неыджыд котырӧн. Лун шӧрын сюраныръяс узьӧны, рытын да войбыд узьтӧг олӧны.

## Систематика
Сюраныръяслӧн эмӧсь вит сикас: индияса сюраныръяс - индияса сюраныр да яваса сюраныр; африкаса сюраныръяс - еджыд сюраныр да сьӧд сюраныр; межся важ суматраса сюраныр и.
## Ыстӧдъяс


* Дикий портал. Портал о дикой природе. Всё о носорогах  http://wildportal.ru/nosorog/nosorog.html(рочӧн)
Лист Ференц

**Лист Ференц** (маддярӧн: Liszt Ferenc, (немечӧн: Franz Liszt) (1811—1886) — нималана маддяр, шылад тэчысь, пианист-виртуоз, педагог, дирижёр, публицист, шылад романтизм сӧвмӧдысьяс пиысь тӧдчана чужӧм.

XIX нэмын Лист вӧлi медпаськыда тӧдса пианистъясысь ӧти. Сы дырйи Европаын дзоридзалӧма концертса пианизм. Листӧс пуктӧны фортепианоӧн ворсысь медыджыд виртуозӧ му югыдын.

## Олан туй
* 1811, йирым тӧлысь 22 лун — чужис Австрия империяса Райдинг карын.
* 1823 — «Парижын олӧм»: Листлӧн семьяыс олӧ Париж карын.
* 1825 — гижис «Дон Санчо, али Радейтӧм Изкар» медводдза операсӧ.
* 1876—1885 — велӧдчис Парижын консерваторияын.
* 1835—1848 — «Мунӧм-ветлӧм вояс»: Лист овлiс Женеваын, ветліс Италияӧ — оліс Римын, Неапольын, Флоренцияын, Венецияын. Сетiс концертъяссӧ Европаса уна муын — Маддяр муын, Рочмуын, Австрияын, Испанияын, Португалияын, Турцияын.
*  1848—1859 — Веймар. Лист веськӧдліс Веймар Опера Театрӧн, пуктіс Моцарт, Шуман, Вагнерлӧн операясӧс.
*  1860—1885 —  Медбӧръя вояс. Пешт карын (Венгрияын) Лист вӧлi Вылыс шылад школаын президентӧн.
* 1886, сора тӧлысь 31 лун — кулiс Германияса Байройт карын.

## Педагог, дирижёр, публицист
Лист сідзжӧ вӧлі нималана дирижёрӧн да велӧдысьӧн. Уна во чӧж Лист сетiс урокъяссӧ том музыкантъяслы. Лист гижис сiдзжӧ Шопен йылысь небӧг, венгрияса чиганъяслӧн шылад йылысь небӧг, да мукӧд тема йылысь зэв уна статья.

## Шылад гижӧдъяс
Лист лӧсьӧдіс 647 шылад гижӧд — симфонияяс, рапсодияяс, симфоническӧй поэмаяс, ораторияяс да мессаяс.

## Интереснӧй фактъяс
* Лист вӧлі франкфуртса «Единство» масон ложаын.
* 1859 вося йирым тӧлысь 30 лунӧ австрияса император Франц Иосиф сетiс Листлы рыцар ним (чин), сетiс сылы Франц Риттер фон Лист ним. (Ritter (немеч) — рыцарь, верзьӧма морт)

## Ыстӧдъяс
Жуков Георгий Константинович

**Жуков Георгий Константинович** (1896—1974) — Сӧветскӧй Союзса маршал (1943), нёльысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1939, 1944, 1945, 1956).

## Олан туй
Георгий Жуков чужис 1896 вося ӧшым тӧлысь 1-ӧд лунӧ (важ стиль серти — вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧ) Калуга губерняысь Малоярославец уездса Стрелковка грездын.

### [[Айму вӧсна Ыджыд тыш]]ӧдз
Медводдза ставмирса тыш дырйи сійӧс наградитісны кык Георгиевскӧй крестӧн. Гӧрд Армиаын — 1918 восянь. Тышкасис Гражданскӧй тышын.

1939 воын сылӧн веськӧдлӧм улын лӧсьӧдӧма да олӧмӧ пӧртӧма Монголия вылӧ уськӧдчӧм японияса войскаяс пасьвартӧм кузя операциа.

### [[Айму вӧсна Ыджыд тыш]]
1941 вося лӧддза-номъя тӧлысь 29 лунсянь — Медвылыс Главнокомандованиелӧн Ставкаӧ пырысь, 1942 вося моз тӧлысьсянь — СССР-са оборона наркомлӧн 1-дза вежысь да Медвылыс Главнокомандуюшӧйлӧн вежысь. 1941 воын веськӧдліс Резервнӧй фронтӧн, мый отсӧгӧн Ельня кар дорын вӧлі нуӧдӧма гитлерса войска вылӧ медводдза уськӧдчӧм да вермӧм. 1942—1943 воясӧ координируйтіс фронтъяслысь тышкасьӧмсӧ Сталинград улын, Ленинград гӧгӧрысь блокада орӧдігӧн, Курск улын да Днепр ю вӧсна. 1944 вося рака—ода-кора тӧлысьясӧ веськӧдліс Украинаса 1-дза фронтлӧн войскаясӧн, гожӧмнас координируйтіс Беларусьса 1-дза да Мӧд фронтъяслысь тышъяссӧ, кор дасьтісны «Багратион» нима уськӧдчан операциа. Айму вӧсна Ыджыд тыш помасигӧн веськӧдліс Беларусьса 1-дза фронтӧн, мый вынъясӧн тышкасисны Висла-Одер операциаын да босьтісны Берлин.

Медвылыс Главнокомандование тшӧктӧм серти 1945 вося ода-кора тӧлысь 8-ӧд лунӧ Берлинсянь неылын — Карлсхорстын — кырымаліс нацистскӧй Германиялӧн вооруженнӧй вынъяс капитуляция йылысь документ. Фашистскӧй Германия пасьвартӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь сылы кыкысь сетлісны СССР-са медвылыс военнӧй орден — «Победа» орден. 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 24-ӧд лунӧ принимайтіс Москваын **Победа парад**.

### [[Айму вӧсна Ыджыд тыш]] бӧрын
Война бӧрын 1953 воӧдз командуйтіс некымын военнӧй кытшын войскаясӧн. 1953—1955 воясӧ — оборона министрлӧн 1-дза вежысь. 1955—1957 воясӧ — СССР-са оборона министр.

Куліс 1974 вося лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лунӧ.

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Паамиут

**Паамиут** (грен. *Paamiut* — «ю вомлань овмӧдчӧм мортъяс», важӧн дан. *Frederikshåb*) — тайӧ Гренландия ді вылын кар.
**Йӧз:** 1515 морт.

## Ыстӧдъяс

* Официал сайт
Элиас Лённрот

**Лённрот, Элиас** (суомиӧн Elias Lönnrot) (1802—1884) — суоми кыв да фольклор туялысь, велӧдчӧм серти бурдӧдысь. Гельсингфорса университетын суоми кывйысь да литератураысь профессор. Став мир пасьтала тӧдса «Калевала» карел-суоми эпослӧн автор.

## Олан туй
Элиас Лённрот чужӧма 1802-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ Самматти сиктын (Суоми Му) сиктса вурсьысьлӧн гӧль семьяын. 1822—1827 воясын велӧдчӧма Або университетын.  1827—1832 воясӧ велӧдчӧма бурдӧдысьӧ Гельсингфорс университетын. Сійӧс помалӧм бӧрын 1833 восянь уджалӧма бурдӧдысьӧн Каяни карын.

1853—1862 воясын уджалӧма суоми кыв да литератураысь профессорӧн Гельсингфорса университетын. 1862 воын помалӧма уджсӧ профессорӧн да бӧр локтӧма чужан Самматти сиктӧ.

Кулӧма 1884 вося рака тӧлысь 19-ӧд лунӧ Самматти сиктын (Суоми му).

## Туясьӧм
1827 воын дорйӧма «Вяйнямёйнен — важъя суомилӧн ен» диссертация.

1828—1842 воясӧ ветлӧдлӧма Асыввыв Каръялаті рунояс чукӧртӧм могысь. Ветлӧдлӧма подӧн, кывтӧма пыжӧн, пищальӧн да нопйӧн. Кывзӧма рунаяс сьылысьясӧс, гижалӧма важ рунаяс. Дасьтӧма луннебӧгсӧ, кытчӧ пасъялӧма йӧз олӧм, вӧр-ва, кыв йылысь.

1835 воын медводдзаысь йӧзӧдӧма «Калевала» небӧг, мӧдысьсӧ — 1849 воын.

1836 воын Лённротлӧн веськӧдлӧм улын петӧма медводдзаысь Суоми литература серти «Mehiläinen» (Малямуш) журнал.

Сідзжӧ сійӧ нӧшта дасьтӧма да гижӧма фольклорысь куим небӧг: «Кантелетар» (1840—1841) лирикаа рунояс ӧктӧд, «Суоми войтырлӧн шусьӧгъяс» (1842) да «Суоми войтырлӧн нӧдкывъяс» (1844).

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Калевала
* Лённрот (астероид)

## Ыстӧдъяс

*  Элиас Лённрот http://slovari.yandex.ru//БСЭ/Лёнрот%20Элиас
Коми гижысь котыр

**Коми Республикаса гижысь котыр** (рочӧн: *Союз писателей Республики Коми*) — «Россияса гижысь котыр» ставроссияса общественнӧй котырлӧн регионса юкӧн. Артмӧдӧма 1934 воын.

## История
1932 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын вӧлі лӧсьӧдӧма гижысь котырлӧн оргкомитет. Коми гижысь котыр лӧсьӧдӧма 1934 вося косму тӧлысьӧ Нёбдінса Виттор, Тима Вень да Николай Попов (Жугыль) водзмӧстчӧмӧн. Коми гижысьяслӧн обласьтса медводдза конференция дырйи правленньӧса медводдза веськӧдлысьнас вӧлі бӧрйӧма Николай Попов (Жугыль).

1936 воын обласьтлысь ним вежӧм вӧсна гижысьясӧс ӧтувтысь котыр кутіс шусьыны Коми АССР-са гижысь котыр. 1930-ӧд воясся репрессияяс бӧрын Коми гижысь котырын коли ӧти пырысь да ӧти пырны кӧсйысь.

Гижысь котырлӧн эм «Войвыв кодзув» литературно-политическӧй журнал, коді петӧ тӧлысьнас ӧтчыдысь комиӧн. 1969-ӧд восянь мукӧдкӧд ӧттшӧтш лэдзӧ «Север» литературно-художественнӧй да общественнӧ-политическӧй журнал (петӧ рочӧн Петрозаводскын). 1986 восянь ВЛКСМ-лӧн Коми реском да Йӧзӧс велӧдан министерствокӧд ӧтвылысь лэдзӧ «Би кинь» челядь журнал.

Ӧтчыдысь вит вонас Гижысь котыр чукӧртлӧ съезд; ветлӧны гижысьяслӧн СССР-са да Россияса съездъяс вылӧ. 

Коми Республикаса гижысь котырлӧн правленньӧса веськӧдлысь Андрей Попов.

## Веськӧдлысьяс
* Николай Попов (Жугыль) (1934—1935)
* Михаил Доронин (Шыладорса Миш) (1935)
* Василий Юхнин (Луздор Вась) (1938—1948)
* Геннадий Фёдоров (Педь Гень) (1948—1958)
* Георгий Торлопов (Ивӧ Ёгор) (1958—1964)
* Василий Леканов (1971—1978)
* Геннадий Юшков (1978—1992)
* Пётр Шахов (Педот Петыр) (1992—1995)
* Елена Козлова (1995—2021)
* Андрей Попов (2021—)

## Котырӧ пырысьяс
Коми гижысь котырӧ пырӧ 50 гӧгӧр морт. 
* 2013, ӧшым тӧлысь 12 лун — Коми гижысь котырӧ пырисны 9 морт. Витӧн гижӧны рочӧн: Коми Республикаса шылад тэчысьяс котырлӧн веськӧдлысь Михаил Герцман, вӧвлӧм разведчик Виктор Давыдов, кераяс кыпӧдысь Станислав Новиков, укваса олысьяс Сергей Рулёв да Инга Карабинская. Нёльыс гижӧны комиӧн: Любовь Ануфриева, Алёна Шомысова, Иван Ногиев да Алексей Мишарин.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Мартынов В.'' Союз писателей Республики Коми // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар, 2000. — Т. 1. — С. 79.

## Ӧтуввез
* Союз писателей Республики Коми. Гижысь Котыр

## Ыстӧдъяс
Букур (Изьва район)

**Букур** (рочӧн: **Бакур**) — Коми Республикаын Изьва районысь Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География

Букур пукалӧ Изьва юлӧн шуйга вадӧрын, Изьва юрсиктлы паныдамоз.

### Орчча оланінъяс
Букурсянь войвылас пукалӧ Брыка грезд, а сы сайын овмӧдчӧминса шӧрсикт — Сизяб. Рытвылас пукалӧ Варыш грезд, а лунвылас, вӧр сайын — Ёль грезд.

### Юкӧнъяс
Букур сиктын выйим татшӧм юкӧнъяс:
* Букурпом
* Вылыс Букур
* Гӧгӧра /Гӧгера/
* Кустыш
* Сидӧр
* Улыс Букур

## История
Букур медводдзаысь казьтыштӧма кабалаясын 1820 воын.

## Олысь лыд
## Медводдза овъяс
## Овмӧс
## Велӧдӧм
## Культура
## Тӧдчана йӧз
* Яков чупров (Биа Ӧгыр) (1906—1942) — коми гижысь

## Мукӧдтор
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Изьва мулӧн ин нимъяс. Топонимия Ижемского района / Сост. Е.А. Хозяинова. — Изьва: МБУК «Ижемский районный историко-краеведческий музей», 2013. ISBN 978-5-7934-0535-5. 
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. / Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1-3.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс
Попов Николай Павлович

**Попов Николай Павлович** (Жугыль; 1901–1971) — коми гижысь, драматург.

## Олан туй
Николай Попов чужӧма 1901 вося ӧшым тӧлысь 6-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын уна челядя кресьтянин семьяын. Водз кольӧма батьтӧг. Велӧдчӧмас вылыс начальнӧй училишӧын, велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинарияын. 1918-ӧд воын ас кӧсйӧм серти пырӧма Гӧрд армияӧ. Тышкасьӧма А.В. Колчак да Н.П. Врангельлы паныд. Гражданскӧй тыш бӧрын — красноармеечьяслӧн грамота школаын велӧдысь, Коми обласьтса военнӧй комиссариатын уджалысь. Редактируйтӧма «Ордым» журнал. Уджалӧма ВКП(б)-лӧн обласьтса комитетын пропаганда да агитация юкӧнса веськӧдлысьӧн. 1934—1935-ӧд воясӧ вӧлӧма пролетарскӧй гижысьяслӧн Коми ассоциациаын веськӧдлысьӧн. Помалӧма Журналистикалысь коммунистическӧй институт.

1937-ӧд воын сійӧс репрессируйтісны сідз шусяна «контрреволюционнӧй котырӧ» пырӧмысь. 1945-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ недыр кежлӧ сійӧс мездывлісны лагерсьыс, но сэсся бара мӧдӧдӧма Красноярск крайӧ ссылкаӧ. Выльысь мездісны И.В. Сталин кувсьӧм бӧрын. Мыжтӧг мыждӧмысь делӧсӧ тупкӧма 1955-ӧд вося моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ.

Кулӧма 1971-ӧд вося ода-кора тӧлысь 29-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
1923 воын йӧзӧдіс «Коді мыжа?» да «Олыштан да муса лоӧ» пьесаяс, а 1927 воын — «Ая-пиа — коммунистъяс». 1928 воын помаліс «Чурка Нина» пьеса. Тайӧ гижӧдъясас петкӧдлӧма коми йӧзлӧн важъя оласног.

1934-ӧд восянь СССР-са гижысь котырӧ пырысь.

## Небӧгъяс
* Коді мыжа: витторъя драма. — Сыктывдінкар: Коми нига лэдзанін, 1923. — 68 л.б.
* Олыштан да муса лоӧ: 3-торъя ворсантор. — Сыктывдінкар: Коми нига лэдзанін, 1923. — 44 л.б.
* Ая-пиа коммунистъяс: ӧтиторъя ворсантор. — Сыктывдінкар: Коми нига лэдзанін, 1927. — 12 л.б.
* Чурка Нина: витторъя драма. — Сыктывдінкар: Коми нига лэдзанін, 1928. — 46 л.б.
* Коді мыжа?: драма / выльпӧв лӧсьӧдіс гижысьыс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1959. — 60 л.б.
* Настя: повесть, очеркъяс, висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1964. — 100 л.б.
* Веж гыяс; Коді мыжа?: драмаяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1969. — 100 л.б.
* Настя: повестьяс, висьтъяс, очеркъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1986. — 144 л.б.
* Олан гаж: пьесаяс — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2001. — 190 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми гижӧд» онлайн-тӧданінын Н. П. Попов гижӧдъяс йылысь
* ''Морозов С.'' Важыс паметьын, выльыс син водзын // Войвыв кодзув. 1981. — 12 №. — Л.б. 42—43.
* ''Куклина Р.'' Сылӧн олӧмын пода туй // Войвыв кодзув. 1997. — 2 №. — Л.б. 76—80.
* ''Габова Е.'' Жугыль пӧль // Войвыв кодзув. 2004. — 1 №. — Лб. 52—56.
* ''Куклина Р.'' Жугыльлӧн «Веж гыяс» // Войвыв кодзув. 2006. — 12 №. — Лб. 66—72.

## Ыстӧдъяс