open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Еринь (Емдін район)

**Еринь** () — Коми Республикаын Емдін районысь Вежайка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Еринсянь Вежайка шӧрсиктӧдз 21 км.

## История
* 1940-ӧд воясся инним мусерпасъяс вылын да 1956-ӧд вося оланінъяслӧн списокын нимыс оз паныдасьлы. 1960-ӧд вося списокын — «Яренга» кӧрттуй станциа. 1968 воын — Яренга посёлок.
* 1970 воын тані оліс 1018 морт, 1999 воын — 43 овмӧсын 118 морт, 2000 воын — 101, 2007 воын — 35 морт.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Пӧвъю (Емдін район)

**Пӧвъю** () — Коми Республикаын Емдін районысь Вежайка сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
Посёлок нимтӧма ю ним серти.

## География
* Посёлок пукалӧ Пӧвъю веськыд берегын, Чуб юӧ усянінсянь неылын. Пӧвъю посёлоксянь Вежайка шӧрсиктӧдз 12 км. 

## История
* 1940-ӧд воясся инним мусерпасъяс вылын да 1956-ӧд вося оланін списокын нимыс оз паныдасьлы. 
* 1960 воын Микунь кар сӧветӧ пырысь «Певью» кӧрттуй станциа, 1968 воын — Вежайка сикт сӧветын (артмӧдӧма 1961 воын) Певью посёлок.
* 1989 воын тані оліс 339 морт: 57 % рочьяс, 20 % украинечьяс; 1998 воын — 35 овмӧсын 83 морт.

## Олысь лыд

## Культура да велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Протока (Емдін район)

**Протока** () — Коми Республикаын Емдін районысь Мадмас сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
## География
Посёлок пукалӧ Эжва юлӧн шуйга берегын. Протокасянь Мадмас шӧрсиктӧдз 9 км. 

## История
* 1930 вося списокын нимыс оз паныдасьлы. 1940-ӧд воясся инним мусерпасъяс вылын тані пасйӧма (нимтӧм) баракъяс. 1956 вося списокын Межӧг сикт сӧветса совхозлӧн «Протока» посёлок.
* 1975 вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лунӧ посёлок пыртӧдӧма Мадмас сикт сӧвет улӧ. 1989 воын тані оліс 53 морт, на пиысь 58 % рочьяс; 1998 воын — 5 овмӧсын 12 морт.

## Олысь лыд

## Культура да велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Шожым (Емдін район)

**Шожым** () — Коми Республикаын Емдін районысь Микунь кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
## География
## История
* 1937 воын вӧлі котыртӧма «Шежам» видз-му овмӧс. Сылӧн могыс — Войвыв Печораса кӧрттуй вӧчысьясӧс сёян-юанӧн могмӧдӧм. 1930-ӧд вояс помын — 1940-ӧд вояс пансигӧн чужис «Шежам» кӧрттуй станциа, сійӧ вӧлі пасйӧма 1945-ӧд вося мусерпасын.
* 1949-ӧд вося списокын Микунь посёлок сӧветын пасйӧма «Шежам» станциа да «Шежам» совхоз. 1940-ӧд воясся инним мусерпас вылын сідзжӧ пасйӧма «Шежам» станциа да «Шежам» совхоз.
* 1956 вося списокын Микунь посёлок сӧветын пасйӧма совхозлӧн «Шежам» посёлок (Микуньсянь 4 км сайын, Айкатыласянь 15 км сайын) да «Шежам» кӧрттуй станциа (Микуньсянь 9 км сайын, Айкатыласянь 20 км сайын), а сідзжӧ Айкатыла сикт сӧветын вӧр пӧрӧдысьяслӧн «Шежам» посёлок (Айкатыласянь 13 км сайын).
* 1960 вося списокын пасйӧма: Микунь кар сӧветын «Шежам» посёлок да «Шежам» кӧрттуй станциа, Айкатыла сикт сӧветын — «Шежам» посёлок. 1966 вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ Айкатыла сикт сӧветысь «Шежам» посёлок сетӧма Микунь кар сӧветӧ. Сэки жӧ став посёлокыс ӧтувтӧма Шежамӧ.
* 1999 воын Шожымын 28 овмӧсын оліс 41 морт.

## Олысь лыд

## Культура да велӧдӧм

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Кхам муан (кыв)

**Кхам муан** (ᨣᩴᩤᨾᩮᩥᩬᨦ, กำเมือง [kam˧.mɯːəŋ˧]) либӧ **войвыв [[таи кыв]]**, сідзжӧ ланна — тайӧ тай-кадай кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны войвыв Таиландын. Анбур — туа-тхам либӧ таи.

## Туа-тхам

### Гора пасъяс

᩵ - тон-1, ᩶ - тон-2

### Лыдпасъяс

**Хора:**

᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉

**Тхам:**

᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙

## Морта нимвежтасъяс

## Ыстӧгъяс

* Ланна Омниглот сайт вылын
* Туа-тхам шрифт (View raw file)
Тсангла (кыв)

**Тсангла** (/tsʰaŋla/) — тайӧ син-тибет кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны Бутанын, Тибетын да Аруначал-Прадеш штатын (войвыв Индия), а сідзжӧ Непалын. Анбур — тибет.

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - thur
:2 - nyiktsing
:3 - ssam
:4 - pshi
:5 - nga
:6 - khung
:7 - zum
:8 - yen
:9 - gu
:10 - se

## Ыстӧгъяс

* Tshangla Language Page
Кулижников Павел Александрович

**Кулижников Павел Александрович** (1994) — Россияса конькиӧн котралысь, Россия спортса мастер, 500 метра вылӧ ставмирса чемпион (2015 во).

## Олун туй
Павел Кулижников чужис Коми муын Вӧркута карын 1994 вося косму тӧлысь 20-ӧд лунӧ.

## Спортын туй
Конькиӧн котравны кутіс 12 арӧссянь Коломна карын. Медводдза тренерӧн лоис Дмитрий Дементьев. 2012 воын юниоръяс пӧвстын ставмирса чемпионат вылын зарни да эзысь босьтӧм бӧрын Кулижниковлӧн допинг-проба дырйи сюрис вӧдитчыны позьтӧм препарат метилгексанамин. Сылысь став вермӧмсӧ киритісны, асьсӧ кык во кежлӧ вештісны ордйысьӧмъясысь (2014 вося рака тӧлысьӧдз).

2014-2015 вося сезонын Ставмирса Кубоклӧн 1-дза этапын (Обихироын) вермис 1000 метра вылын; 500 метра вылын вӧлі мӧдӧн (медводдза лунас) да медводдзаӧн. Мӧд этапын Сеулын вермис 1000 метра вылын да кыкысь 500 метра котӧртігӧн.

Павел Кулижников пырӧ конькиӧн котралӧм кузя Россияса сборнӧйӧ. Тренируйтчӧ Дмитрий Дорофеев дорын, олӧ Коломнаын.

## Ӧшмӧсъяс
* Кулижников. Есть первый большой титул! (2015.02.15; рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Moonsorrow

**Moonsorrow** (англ. *Тӧлыся жугыльлун*) — Суоми Муса метал группа. Пансьӧма 1995 воӧ Хельсинкиын.

## Пырысьяс

*Хенри Сорвали – ритм, гитара, клавишаяс, вокал
*Вилле Сорвали – бас-гитара, нуӧдӧм вокал
*Митъя Харвилахти – нуӧдӧм, ритм-гитара, бэк-вокал
*Маркус Эурен – клавишаяс, бэк-вокал
*Марко Тарвонен – барабанъяс, перкуссия, бэк-вокал

## Дискография

**Thorns of Ice* (1996, лэдзавтӧм)
**Promo* (1997, лэдзавтӧм)
**Metsä* (Вӧр) (1997)
**Tämä ikuinen talvi* (Тайӧ помасьлытӧм тӧв) (1999)
**Suden uni* (Кӧинлӧн вӧт) (2001)
**Voimasta ja kunniasta* (Каналӧм да нималӧм йылысь) (2001)
**Kivenkantaja* (Из нуысь) (2003)
**Verisäkeet* (Вир сагаяс) (2005)
**Viides luku – Hävitetty* (Витӧд юкӧн — Киссьӧм) (2007)
**Tulimyrsky* (Биа сьыв) (2008)
**Varjoina kuljemme kuolleiden maassa* (Вуджӧръяс кодь ми ветлам кулӧм мортлӧн муӧд) (2011)
**Heritage: 1995-2008 — The Collected Works* (2014, *Boxed set*)
**Jumalten aika* (Енъяслӧн кад) (2016)

## Ыстӧгъяс

*Группа йылысь рочӧн
*Официал сайт
Шерпа (кыв)

**Шерпа** (शेर्पा, ཤེར་པཱ།་) — тайӧ син-тибет кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны Непалын да Сикким штатын (войвыв Индия), а сідзжӧ Тибетын. Анбуръяс — деванагари либӧ тибет.

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - སུ་ན་ suna
:1 - གཅིག་ ci
:2 - གཉིས་ nyi
:3 - གསུམ་ sum
:4 - བཞི་ zhi
:5 - ལྔ་ nga
:6 - དྲུག་ thruk
:7 - བདིན་ din
:8 - བརྒྱད་ gye
:9 - དགུ་ gu
:10 - བཅུ་ཐམ་པ་ cuthampa

## Ыстӧгъяс

* Himali Sherpa:sherpa Culture dictionary
* Sherpa-English and English-Sherpa Dictionary
* Sherpa dictionary
Паршукова Екатерина Александровна

**Паршукова Екатерина Александровна** (1997) — Комиысь том лыйсьысь-спортсмен, войтыркостса тшупӧда спорт мастер (2015).

## Олан туй
Екатерина Паршукова чужис Кулӧмдін районса Тымсер посёлокын 1997 вося сора тӧлысь 5-ӧд лунӧ. 

## Спортын туй
Тренируйтчӧ бать Александр Паршуков веськӧдлӧм улын.

## Вермӧмъяс
* Европаса первенствоын — зарни (Air-50 командаса упражненньӧ, Москваса Владислав Фетисовкӧд).

## Ӧшмӧсъяс
* http://www.gazeta-respublika.ru/__test1/article.php/75509 *Севрук Я.* Стрелок из глубинки / Таежный Тимшер стал центром подготовки стрелковой элиты республики // «Республика» газет, 2015 во. 22 №, рака тӧлысь 5-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Finntroll

**Finntroll** — Суоми Муса швед кывйӧн сьылан метал группа. Пансьӧма 1997 воӧ Хельсинкиын.

## Пырысьяс

*Самули "Skrymer" Понсимаа — гитара (1998–)
*Хенри "Trollhorn" Сорвали — клавишаяс, гитараяс (1998–; сӧмын студияын 2004 восянь)
*Сами "Tundra" Ууситало — бас-гитара (1998–)
*Микаэль "Routa" Карлбом — гитара (2003–)
*Алекси "Virta" Вирта — клавишаяс (2005–)
*Матиас "Vreth" Лиллмонс — вокал, кывбуръяс (2006–)
*Хэйкки "Mörkö" Саари — барабанъяс (2014–)

### Кольӧм пырысьяс

*Тээму "Somnium" Райморанта — гитара (1997-2003; кувсис 2003 воӧ)
*Ян "Katla" Йэмсен — vocals (1997–2002), клавишаяс (1997–1998), кывбуръяс (1997–2002, 2006–; ӧні гижӧ кывбуръяс группалы)
*Микаэль "Ancient Lord" Харъю — бас-гитара (1997-1998)
*Томи "Grönt Helvetes Kungen" Улльгрен — гитара (1997-1998)
*Рауно "Nattvind" Райморанта — барабанъяс, клавишаяс (1997)
*Тапио Вильска — вокал, кывбуръяс (2003-2006)
*Саму "Beast Dominator" Руотсалайнэн — барабанъяс (1998–2014)

## Дискография

*Midnattens widunder (1999)
*Jaktens tid (2001)
*Visor om slutet (2003)
*Nattfödd (2004)
*Trollhammaren (2004)
*Ur jordens djup (2007)
*Nifelvind (2010)
*Blodsvept (2013)
*Vredesvävd (2020)

## Ыстӧгъяс

*Official Web Page
*Official MySpace Page
Кони (Княжпогост район)

**Кони** () — Коми Республикаын Княжпогост районысь Туръя сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
* 1678 — Ветошев, Аксенов, Габов, Мантюров, Сокерин, Куштысев.

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.
Metsatöll

**Metsatöll** (эст кывйӧн эвфемизм "кӧин" кывлы) — Эстонияса фолк-метал группа. Пансьӧма 1998 воӧ Таллиннын.

## Пырысьяс

*Маркус "Rabapagan" Тээяяр – вокал, гитара (1999-)
*Лаури "Varulven" Ыунапуу – вокал, гитара, флейта, торупил да мӧд эст йӧзкостса инструментъяс (1999-)
*Райво "KuriRaivo" Пиирсалу – бас-гитара, вокал (2000-)
*Марко Атсо – барабанъяс да вокал (2004-)

### Кольӧм пырысьяс

*Сильвер "Factor" Раттасепп – барабанъяс (1999–2004)
*Андрус Тинс – бас-гитара (1999–2000)

## Дискография

*Terast mis hangund me hinge (демо) (1999)
*Hiiekoda (2004)
*Terast mis hangund me hinge 10218 (2005)
*Sutekskäija (EP) (2006)
*Iivakivi (2008)
*Suured koerad, väiksed koerad (2008) (Kukerpillid группакӧд ӧттшӧтш)
*Äio (2010)
*Ulg (2011)
*Karjajuht (2014)

## Ыстӧгъяс

* О группе Metsatöll
* Official Site
* Interview with Marko Atso of Metsatöll by FREE! Magazine
Нестерова Алёна Николаевна

**Нестерова Алёна Николаевна** (1985) — коми гижысь, журналист. Нывдырся овыс — Старцева. Йӧзӧдчывлӧ «Алёна Старцева» гусяним улын.

## Олан туй
Алёна Старцева чужӧма Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сиктын 1985-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Помалӧма ыджыдвидзса школа, Сыктывкарса канму университетса фин-йӧгра факультет «национальнӧй филология» специальносьт серти. Уджавлӧма коми кыв велӧдысьӧн, С.Я. Маршак нима Коми Республикаса вужвойтырлӧн челядьлы небӧгаинын краеведение юкӧнса веськӧдлысьӧн. 2021-ӧд вося кӧч тӧлысь ӧтиӧд лунсянь — челядьлы «Би кинь» журналса шеф-редактор.

## Гижан удж
Медводдза кывбурыс петавлӧма 1996-ӧд воын «Би кинь» журналын. Алёна гижӧ кывбуръяс комиӧн и рочӧн; тэчӧ верлибръяс да рифмаа стихъяс. Кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлісны «Разноцветные фантазии», «Край родной, ты дорог мне», «Небыдик ловшы», «Ме тэнӧ радейта…» альманахъясын, «Российский писатель» москваса газетын, «Войвыв кодзув» журналын.

Ас кадӧ сійӧ вӧлӧма том авторъяслӧн республикаса семинаръяс вылын, пырӧ литературнӧй котырӧ, мыйӧн веськӧдлӧ коми поэт Елена Афанасьева. 2011-ӧд воын Алёна Старцевалӧн петӧма «Лолыштӧм» кывбур чукӧр, 2015-ӧд воын — «Тувсов синва» кывбура небӧг, 2024-ӧд воын — «Нимкодь лоны капитанӧн» челядьлы кывбур чукӧр.

2013-ӧд воын А. Старцевалы вичмӧма А. Лужиков нима премия.

Пырӧ Россияса гижысь котырӧ 2020-ӧд восянь.

## Небӧгъяс
* *Старцева А.* Лолыштӧм: [Кывбуръяс] / Ред. Е.Е. Афанасьева. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2011. — 32 л.б. («Библиотека молодых» серия) (Тир. 200 экз.)
* *Старцева А.* Тувсов синва. Кывбуръяс / Ред. Е.Е. Афанасьева. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2015. — 32 л.б. (Тир. 850 экз.)
* *Старцева А.* Нимкодь лоны капитанӧн: челядьлы кывбур чукӧр / [Ред. Е. В. Козлов; худ. Е. Л. Гомзякова]. — Сыктывкар: Коми республиканскӧй типография, 2024. — 24 л.б. (Тир. 590 экз.)

## Ӧшмӧсъяс
* А.Н. Старцева FU-Lab сайтын
* Алёна Тувсовъя блог

## Ыстӧдъяс
Торлопов Станислав Анфимович

**Торлопов Станислав Анфимович** (1936—2015) — коми серпасалысь.

## Олан туй
Станислав Торлопов чужӧма 1936-ӧд вося йирым тӧлысь 12-ӧд лунӧ Москваын, кӧні сылӧн бать-мамыс вӧліны курсъяс вылын. 1953—1958-ӧд воясӧ велӧдчӧма Костромаса художественнӧй училишӧын. 1958-ӧд восянь олӧ Сыктывкарын, уджалӧ Художественнӧй фондын.

Кулӧма Сыктывкарын 2015-ӧд вося рака тӧлысь 3-ӧд лунӧ;, гуалӧма Сыктывкарын жӧ.

## Серпасасьӧм
С.А. Торлопов тшӧкыда серпасаліс Войвыв: Печора да Войвыв Урал, Арктика да Кӧла кӧдж. Тані чужисны пейзажъяс, тані паныдаліс серпасъясыслы да портретъясыслы геройясӧс. 1960—1980-ӧд воясӧ некымынысь ветлӧма геологъяскӧд экспедицияӧ Печора ковтысӧ, Войвыв Уралӧ да Арктикаӧ.

Выль уджъяс чужӧмаӧсь суйӧр сайӧ ветлӧм бӧрын. Аслыспӧлӧсӧн петкӧдчӧма Вьетнам. 1975 да 1976-ӧд воясӧ Вьетнамӧ ветлӧм бӧрын С. А. Торлопов дасьтӧ этюдъяс, портретъяс да серпасъяс чукӧр. Тадзи жӧ чужӧмаӧсь серпас чукӧръяс Литва, Болгария, Польша да Германияӧ ветлӧм бӧрын.

СССР-са серпасалысьяслӧн котырӧ пырысь (1967); Петровскӧй наукаяс да искусствояслӧн академияӧ пырысь.

Сылысь уджъяссӧ видзӧны Третьяков нима канму галереяын да Россияса некымын регионса музеях, Россияса да суйӧрсайса асшӧр коллекцияясын.

## Торъя выставкаяс

## Наградаяс
* Коми АССР-са канму премия босьтысь (1968)
* РСФСР-са нимӧдана серпасалысь (1971)
* Коми АССР-са нимйӧза серпасалысь (1980)
* «Почёт пас» орден (1986)
* Россияса нимйӧза серпасалысь (2006)

## Ӧшмӧсъяс
* ARTRU.INFO сайт
* http://www.gazeta-respublika.ru/article.php/67376 *Щербинина М.* Станислав Торлопов: «Истина открывается не сразу» // «Республика» газет, 2014 во, рака тӧлысь 13-ӧд лун, 26-ӧд № (рочӧн)
* В Коми скончался народный художник России Станислав Торлопов // «Комиинформ» сайт (2015.03.03; рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Клейн Александр Соломонович

**Клейн Александр Соломонович** (1922—2009) — роч поэт, драматург, велӧдысь, искусствовед. Збыль нимыс — Рафаил. Овліс да уджаліс Комиын.

## Олан туй
Чужис 1922 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ Киевын бурдӧдысьяслӧн семьяын.

Шӧр школа помалӧм бӧрын пырис велӧдчыны Ленинградса театральнӧй институтлӧн актёрскӧй факультетӧ.

Коймӧд курсын велӧдчигӧн, 1941 воын, ас кӧсйӧм серти муніс фронт вылӧ. Ленинград улын тышкасигӧн висьмӧм да контуженнӧй морт веськаліс немеч пленӧ, кор вӧлі петӧны кытшысь. 1944 воын пышйӧ пленысь. Сійӧс мыждӧны да пуксьӧдӧны 20 вы вылӧ: пукаліс Сибырса да Вӧркутаса лагеръясын. 1955 воын мездӧма, 1966 воын дзикӧдз реабилитируйтӧма. Мездӧм бӧрын кольччис Вӧркутаӧ.

1964 восянь оліс Сыктывкарын, велӧдіс Коми Республикаса культура колледжын сценаса речь да ставмирса художествоа культуралысь история. 1969 воын помаліс театр, шылад да кинематографиялысь Ленинградса институтысь театроведческӧй факультет. 1987 воын дорйис искусствоведение кандидат ним вылӧ диссертациа.

Куліс 2009 вося косму тӧлысь 8-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Гижан удж
А.С. Клейн гижис куим кывбура небӧг, пьесаяс, мойдъяс, автобиографическӧй прозы («Дитя смерти», «Улыбки неволи»).

## Небӧгъяс
* Мой номер «2П-904»: автобиографические стихи и поэмы. — Сыктывкар, 1992. — 96 с.
* Дитя смерти: невыдуманный роман. — Сыктывкар, 1993. — 415 с.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека сайтын А.С. Клейн

## Ыстӧдъяс
Газет да журнал лыддьог коми кыв вылын

## Газет
* Коми му (газет)
* Парма гор (газет)
* Йӧлӧга (газет)
* Миян Кулӧмдін (газет)
* Видза олан, Петрунь! (газет)
## журнал
* Войвыв кодзув (журнал)
* Чушканзі (журнал)
* Чужан кыв (журнал)
* Би кинь (журнал)
* Арт (журнал)
## См. также
* :ru:Средства_массовой_информации_России#Печатные СМИ по языкам
Дия

**Дия** (S/2000 J 11) — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 12 297 000 км. Дия восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воӧ.
Цивилёва Лидия Анатольевна

**Цивилёва Лидия Анатольевна** (1950—2015) —  коми артист, В.Савин нима Драма театрын ворсысь.

## Олан туй
Лидия Цивилёва чужис 1950 вося урасьӧм тöлысь 17-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1971 воын помаліс ГИТИС-лысь Коми студия да пырис уджавны Коми Республикаса Драма театрö. Республикаса искусствояс училишӧлӧн театральнӧй студиаын велӧдліс сценаса речь. Куліс 2015 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ.

## Рольяс

## Наградаяс
* Коми АССР-са нимӧдана артист (1978)
* Коми АССР-са нимйӧза артист (1988)
* Россияса нимӧдана артистка (2001.10.11)

## Ӧшмӧсъяс
* Скончалась актриса театра драмы им.В.Савина Лидия Цивилева // «Комиинформ» сайт (2015.07.16 лун; рочӧн
Микӧла вичко (Семуковын)

**Микӧла вичко** — ӧні восьса вичко Емдін районса Семуков грездын.

1872 воын Семуковӧ лэптісны Микӧла вичко. Но сійӧ сэсся сотчылӧма да та вӧсна 1888 воын кыпӧдлісны пуысь выль вичко. Тайӧ жӧ воын сэн восьтлӧмаӧсь вичкобердса школа. 
 
1900 воын вичкоӧ волысьяслӧн сьӧм вылӧ пӧдрадчик Андрей Камбалов  стрӧитлӧма вичкосӧ кирпичысь. Стрӧйбаыс вӧлӧма куим судтаа. Коймӧд судтаас кӧлӧкӧльня вӧлӧма, некымын пудъя бронза кӧлӧкӧллӧн шыыс зэв ылӧдз кылӧма.

Революция бӧрын вичкосӧ тупкисны, иконаяссӧ сотӧмаӧсь, но мукӧдсӧ сиктса йӧз вермӧмаӧсь гортаныс нуны да дзебны. Кӧлӧкӧлсӧ войнас шедӧдӧмаӧсь, взорвитӧмаӧсь кытчӧкӧ нуӧмаӧсь. Кык вылысса судтасӧ кирпичьяс вылӧ разьӧмаӧсь, а улысса судтасӧ колхозлы склад улӧ сетӧмаӧсь.

А 1954 воын клуб восьтісны сэтчӧ. Дыр кад чӧж вичкоын сиктса йӧз йӧктісны-гажӧдчисны, кино видзӧдісны. 

Ӧнія кадӧ вичкоын службаяс нуӧдісны. А некымын во сайын вичкосӧ выльмӧдісны-дзоньталісны, зарни купол сувтӧдісны.
Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин

**Кӧжмудор сикт овмӧдчӧмин** - муниципалитет Коми Республикаса Емдін районын.

## География

## Юкӧнъяс

Кӧжмудор сикт улӧ ӧні пырӧны татшӧм оланінъяс:

#Гажакерӧс
#Заречье
#Ипа
#Кӧжмудор
#Кырс
#Лыаты
#Назар
#От
#Семуков
#Сюлатуй
#Туискерӧс
#Улыс От
#Эжолты

## История

## Веськӧдлӧм
«Кӧжмудор» сикт овмӧдчӧминса юралысь - Каракчиева Надежда Ильинична.

## Овмӧс

## Культура

## Мукӧд

## Ӧтуввез
*Кӧжмудор сиктлӧн сайт
Уляшев Егор Ефимович

**Уляшев Егор Ефимович** (**Креста Ёгор**) — Мувывса медводдза тышса герой, Георгий крестъяса кавалер.

## Олан туй
Чужис Кулӧмдін районса Бадьёль грездын 1884 воын. Ветліс Россия—Япония костын 1904—1905 воясся тыш вылӧ. Тышкасис и медводдза мирӧвӧй тыш дырйи 1914—1917 воясӧ.

Стӧч историческӧй юӧр Е.Е. Уляшев йылысь абу. Креста Ёгор йылысь тӧдӧны йӧзлӧн висьталӧм серти. Тышкасигӧн унаысь доймылӧма. Юрӧ ранитчӧм медъёна сылы имитӧма, эпилепсия вӧлӧма.

Висьталӧны, мый Уляшевлӧн полкыс Россия-Япония тыш дырйи 1905 воын веськалӧма пленӧ. Роч салдатъяс винтовкаяссӧ эновтӧмаӧсь. А Егор Ефимович эз кӧсйы сдайтчыны да винтовкаӧн мылькъяслань пышйӧма. Некымын японеч бӧрсяньыс котӧртӧмаӧсь. Ёгор бергӧдчӧма да штыкӧн сатшкалӧма найӧс, сэсся пышйӧма водзӧ. Повтӧм мортӧс пыдди пуктӧма и враг — японечьяс клопайтӧмаӧсь да горзӧмаӧс пышйысьлы: «Браво, русь!»

Шуӧны, мый коркӧ Епим Ёгор тувсов югыд войӧ ӧтнас вӧлӧм стынсӧ лэптӧ. Вылысяньыс вильснитас, но удитас черсӧ керйӧс сатшкыны. Тадзи асьсӧ усьӧмысь доръяс.

НЭП кадӧ пӧ Ёгор петас подӧн Мылдінсянь гортас, Бадьёльӧ (110 верст гӧгӧр), Вӧзнесенньӧ пасйыны. Воас Вӧльдінӧдз (Бадьёльйывсянь верст 10 сайын) да пырас тӧдса ордас. Мӧдыс юкталас мудзӧм  морттӧ винаӧн. Сэтчӧ и унмовсяс Егор Ефимовичыд, гортӧдзыс крам праздник кежлад оз во.

Коркӧ, сёрнитӧны, вайӧмаӧсь лавкаӧ табак. Кузь ӧчередьын йӧзыс сулалӧны, урадник пӧрадок сэн видзӧ. Кывлӧма табак йывсьыд и Креста Ёгор, кодi больничаас вӧлӧм куйлӧ. Локтас сійӧ лавкаӧ. А вузӧстӧ сылы, Георгиевскӧй крестъяса кавалерлы, ӧчередьтӧг век сетлӧмаӧсь. Помӧсдінысь Ӧльӧш Ёгор вашнитас сылы пеляс, мен пӧ тшӧтш табактӧ босьт, гашкӧ, йӧзыс уна да, оз и тырмы. Епим Ёгор водзӧ пырас, а урадникыд пановтас да медбӧръя мортӧн индас. Зык кыптас, урадник шашкасӧ перйыны кутлас и быдӧн. Епим Ёгор лӧсыштас урадникыдлы. Восьтас Уляшев шынель пӧласӧ, и сӧмын сэки урадник гӧгӧрвоас, кодкӧд воӧма зыкӧ. Тэрыба чесьт пӧ сетас да корас водзӧ лэдзны.

Абу ошйысьлӧма Епим Ёгор аслас крест-медальӧн, но йӧзыс пыдди пуктывлӧмаӧсь сійӧс, тшӧкыда уездса карӧ корлывлӧмаӧсь.

Сӧветскӧй кадӧ оз вӧлӧм лэдзны гижны Егор Ефимович Уляшев йылысь. Власьт мыждылӧма сiйӧс гражданскӧй тыш дырйи еджыдъяслы отсасьӧмысь.

Кулӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ тшыгйысла.

## Паметь

* Крест Ёгорлӧн фотоыс сюрӧма коми гижысь Тима Веньлӧн ныв Муза дорысь.

* 2015 воын Бадьёль грездын Креста Ёгорлы сувтӧдӧма казьтылан пӧв.

## Ӧшмӧсъяс
* *Уляшев Евгений*. Креста Ёгор // «Коми му» газет, 2001 во, урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лун.
* В Бадьельске увековечили память полного Георгиевского кавалера — уроженца села // «Комиинформ» сайт (2015.06.22; рочӧн)
Пони Пыисдін (Удора район)

**Пони Пыисдін** () – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.

## Ним артмӧм
*Пони Пыисдін* нимын кык юкӧн. *Пони* - удораса ногӧн "посни, ичӧт". Тадзи грездыс шусьӧ сы вӧсна, мый мӧдлапӧлын эм ыджыдджык Пыисдін сикт. *Пыисдін* кылыс бара кык юкӧнысь тэчӧма. *Пыис* - тайӧ ним юыслӧн, код вомын сулалӧ сиктыс, а дін - сійӧ "ю вом" и лоӧ.

## География
Пыисдін грезд пукалӧ Мозын ю веськыдладорын, ю мӧдлапӧлас - Пыисдін сикт. 

Грезд пыр жургӧ Мӧдпӧвъёль, коді тані усьӧ Мозын вылӧ.

## История

Грездыс артмӧма 1707ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1719ʼ воын. Сэки вит овмӧсын олӧмаӧсь Логиновъяс, Чукоевъяс, Бушиновъяс.

## Веськӧдлӧм

Пони Пыисдін пырӧ Пыисдін сикт овмӧдчӧминӧ.

## Йӧз
Ичӧт Пыисдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.

### Олысь лыд

## Овмӧс да быт

## Культура да велӧдӧм

## Тӧдчана йӧз

## Видзӧдмӧн

## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
Сісьтыдін (Удора район)

**Сісьтыдін** () – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.

## Ним артмӧм
Сісьтыдін шусьӧ тадзи, мыйла сулалӧ Сісьты дорын. Рочӧн шусьӧ *Патраково*, медводдза олысь *Патрак* серти. Грездыс рочӧн коркӧ шусьӧма тшӧтш *Пазозера*.

## География
Сісьтыдін грезд пукалӧ Мозын ю веськыдладорын. 

Медматыс оланін, Пӧлянин грезд, пукалӧ Сісьтыдінсянь кывтыд 1,5 верст ылнаын. Овмӧдчӧмин сиктӧдз, Пыисдінӧдз колӧ мунны автотуй кузя 13 верст войвылӧ. Сісьтыдіныс - Пыисдін овмӧдчӧминса медся лунвывса грезд.

## История

Грездыс артмӧма 1646ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1678ʼ воын (*Патрекеевская, а Гнилое Озеро тож*). Сэки кык овмӧссӧ кутӧмаӧсь пыисдінса Иван Патрак пиян, а куим овмӧсыс вӧлі йӧзтӧм, мунӧмаӧсь пӧ Яткаланьӧ. 1719ʼ воӧ *Пазозераын* вӧлі 4 овмӧс, кӧні олӧмаӧсь Бушеновъяс да Патраковъяс. 1926ʼ воӧ Сісьтыдінын 28 овмӧсын олӧмаӧсь 140 морт. 1930ʼ во кежлӧ тан вӧлі школа да гӧрд пельӧс.

## Веськӧдлӧм

Сісьтыдін пырӧ Пыисдін сикт овмӧдчӧминӧ.

## Йӧз
Сісьтыдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.

### Олысь лыд

## Овмӧс да быт

## Культура да велӧдӧм

## Тӧдчана йӧз

## Видзӧдмӧн

## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
Серапима лун

**Серапима лун** — Кулӧмдін районса Носим сиктын заветнӧй празьник.

Серапима лунӧ носимсаяс вӧлі зорӧдасьӧны. Лёк кымӧр кыпӧдчӧма, пондӧма чардавны. Йӧзыс зорӧд улӧ дзебсьӧмаӧсь, кытчӧ чардбиыс лыйӧма. Ловйӧн кольӧма сӧмын кык морт. Сэксянь Серапима лунӧ оз тшӧктыны уджавны, а лунсӧ кӧсйысьӧмаӧсь празьничайтны.

## Öшмöсъяс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьӧдiс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Мувывса медводдза тыш

**Мувывса медводдза тыш** (1914, сора тӧлысь 28-ӧд лун — 1918, вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лун) — 1914-1918-öд воясö кык ыджыд каналан öтувтчöм костын тыш: шöр Европаса муяс (Германия, Австрия да Венгрия, Турция, Болгария) мунiсны паныд Антанталы (Рӧсия, Прансузму, Ыджыд Британия, Сербия, сёрöнджык накöд öтлаасисны Япония, Италия, Румыния, АӦШ да мукöд му).

Тайӧ нимсӧ историографиаын вынсьӧдӧма Мӧд мирӧвӧй тыш бӧрын сӧмын 1939 воын. Кык тыш костын вӧлі шуӧны «Ыджыд тыш» (англ. The Great War, фр. La Grande guerre), Россия империаын сідзжӧ шуисны «Великая война», «Большая война», «Вторая Отечественная», «Великая Отечественная», а йӧз пӧвстын (революциаӧдз и бӧрти) — «германская»; СССР-ын — «империалистическая война».

## Коми му Медводдза мирӧвӧй тышын
## Медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ ветлысьяс

## Ӧшмӧсъяс
* Первая мировая война. Подробности сражений
* Хронология Первой мировой войны
* Вячеслав Шацилло. Первая мировая война 1914—1918. Факты. Документы
* Первая мировая война (Великая война). Предпосылки. Сражения. Битвы. Итоги войны
* Первая мировая война
* Русская армия в Великой войне
* Сайт «Герои Первой мировой» (сражения, персоналии, захоронения, списки погибших)
* Сайт об армиях Первой мировой войны

## Ыстӧдъяс
Илля лун

**Илля лун** () — коми йӧзкостса календарын пыдди пуктана гаж. Подуласьӧ православнӧй вичколӧн празьник вылын, пасйӧны моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ.

## Эскӧмъяс
Илля лун лыддьысьӧ медводдза арся празьникӧн. Шуӧны, мый пажунӧдз гожӧм, а пажун бӧрын — ар. Уджалысь войтыр зільӧ помавны турун пуктӧм, сы вӧсна мый чайтӧны, мый «Илля лун бӧрын куст сайысь турун оз нин косьмы».

Оз тшӧктыны Илля лунӧ уджавны, купайтчыны. Ыркалӧм ва вӧсна шуӧны «Илля чӧвтіс юӧ йи».

Йӧзыслӧн эскӧм серти, Илля лунӧ век зэрӧ, гымалӧ да чардалӧ. Лунсӧ шуӧны «несчастливӧйӧн», ӧд тайӧ лунас гым-чардыс мортӧс да пемӧсӧс вермас вийны. Гымалігӧн шуӧны «Илляяс воӧны» либӧ «Илля-пророк телеганас енэжті ветлӧдлӧ».

Йӧзыс оз тшӧктыны Илля лунӧдз, кор дзоридзалӧ-быдмӧ нянь, шумитны. Челядьлы ыджыдъяс оз лэдзны пӧлясьны, шуӧны: «Абу ӧд Илля лун, мый тювзан — сюыд кынмас». Сю шептасигӧн кадсӧ луздорсаяс шуӧны «гожся светтьӧӧн». Йӧзыс эскӧны, мый шептасигӧн кӧ пыран сю пытшкӧ, «светтьӧыс» мортсӧ вӧтлас сэтысь.

Луздорса комияслӧн дырджык кутчысис важся традиция, мый серти Илля лунсянь позьӧ ворсны чипсанӧн, кодӧс вӧчӧны заргумысь. Нывбабаяс кӧ ворсӧны чипсанӧн, мужичӧйяс — пирулькаӧн. Чипсанӧн вӧлі ворсӧны турун пуктанінысь локтігӧн, частушкаяс сьывлӧны. 

Койгорт районса Гриваын Илля лунӧ ен джаджйӧ пуктӧны выль урожайысь зӧр, ид да рудзӧг кӧйдыс, медым урожайыс содіс.

Эскӧны, мый Илля войӧ позьӧ мынтӧдчыны градвывса йӧнысь. Сійӧс ытшкӧны сотчӧм гормӧдчанӧн (кокалюкаӧн). Ытшкигӧн ассьыс юалӧны: «Мый ытшкан?» Сэсся вочакыв сетӧны: «Йӧн ытшка!» Та бӧрын муас кокалюкасӧ сатшкӧны да шуӧны: «Кокалюкаыс кӧ коръялас, и йӧнлы лоны!»

Луздор районса Ношульын Илля лунӧ часовня дорас начкӧны ӧшкӧс либӧ межӧс. Пемӧссӧ кӧсйысьӧ быдтыны на Енлы вайны олысьяс пиысь ӧти морт, коді татшӧм ногӧн Ен водзас мыжсӧ вештӧ. Вичкоын служба помасьӧм бӧрын ставӧн лэччӧны Луз ю бокӧ, кӧні ӧш яйсӧ разӧдӧны йӧзыслы, кодъяс пернапас чӧвтӧм бӧрын сёйӧны пызан сайын. Йӧзы шуӧны: «Мунам Илля яй кватайтны». Вичкоын служба помасьӧм бӧрын ывла вылын куимысь пишальысь енэжӧ лыйӧны. Муыс либӧ пызан вылыс кӧ пороксьыс сьӧдӧдӧ, виччысьӧны зэра поводдя.

## Сура празьник
**Илля лун** — сура празьник Кӧрткерӧс районса Висер сиктын да Изьва районса Діюр грездын.

Висер сиктын Илля лунӧ мӧс начкӧны, яйсӧ пуӧны да йӧзлы сеталӧны. Йӧзыслӧн висьталӧм серти, водзынсӧ тайӧ лунас волывлӧма лӧз кӧр, кодӧс начкылӧмаӧсь. Коркӧ кӧрыд сёрмӧма да сы пыдди пондӧмаӧсь мӧс начкыны. Кӧрыд скӧрмӧма да сэсся некор нин абу волӧма. Крам празьник кежлӧ ыджыд тшанын кода сур пуӧны.

## Заветнӧй празьник
Удора районса Путшкымдінын Илля лун — **заветнӧй празьник**. Шерӧн став быдмӧм няньсӧ жугӧдӧм бӧрын олысьяс босьтчӧмаӧсь вӧдитны Илля лунсӧ празьник пыдди.

## [[Примета]]
* Илля лунӧ кӧ мича, ар быд мича лоӧ; зэрӧ кӧ — зэра ар лоӧ.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Латьюдін (Удора район)

**Латьюдін** () – Удора районса Пыисдін сикт овмӧдчӧминын коми грезд.

## Ним артмӧм
Латьюдін шусьӧ тадзи, мыйла сулалӧ Латью вомланьын (*дін* - 'ю вом').

## География
Латьюдін грезд пукалӧ Мозын ю шуйгаладорын. Сиктсянь Кослан юрсиктӧдз *** км, Сыктывкар юркарӧдз *** км.

## История

Грездыс артмӧма 1629ʼ во бӧрын. Медводз казьтыштӧма 1646ʼ воын. Сэки тані вӧлі куим овмӧса пӧчинок, кытысь вӧлі арталӧма 13 айлов. 1678ʼ вося 11 овмӧсысь олӧмаӧсь сӧмын квайтын. 1719ʼ воӧ 11 овмӧс жӧ вӧлӧма, олӧмаӧсь Павлов, Устинов, Бунин да Чубаров.

1926ʼ во кежлӧ Латьюдінын олӧмны 364 морт, вӧлі 84 овмӧс. Татчӧ восьтлӧмаӧсь школа, гӧрд пельӧс, паракод сувтланін.

## Веськӧдлӧм

## Йӧз
Латьюдін грездын олӧны комияс, сёрнитӧны комиӧн.

### Олысь лыд

## Овмӧс да быт

## Культура да велӧдӧм

## Тӧдчана йӧз

## Видзӧдмӧн

## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
Пантелеймон лун

**Пантелеймон лун** — коми йӧзкостса календарын гаж. Подуласьӧ православнӧй вичколӧн празьник вылын, пасйӧны моз тӧлысь 9-ӧд лунӧ.

**Пантелеймон лун** празьничайтӧны Кӧрткерӧс районса Зулӧб да Важкуа грездъясын, Изьва районса Изьваын. Йӧз пӧвстас лунсӧ сідзжӧ шуӧны **Пантелей** либӧ **Пантелей лун**.

Пантелеймон — вежа морт, коді бурдӧдӧ висьысь йӧзӧс да пемӧсъясӧс. Сы дорӧ шыӧдчӧны дзоньвидзалун коригӧн. Пантелеймон лунӧ видзалӧны — оз сёйны яя-йӧла сёян. 

## Заветнӧй празьник
**Пантелеймон лун** — заветнӧй празьник Изьва районса Сизяыбын. Скӧт усьӧм бӧрын сизяыбсаяс кевмысьӧмаӧсь Енлы, и скӧт усьӧм дугдӧма. Сэки сувтӧдӧмаӧсь **Пантелеймон** нима крест. Мӧсъяссӧ йирсьыны медводдза лэдзигӧн крест дорас юрбитӧны, кевмӧны, медым скӧтыскӧд гожӧм быд нем лёктор эз ло. Висьысьяс волывлӧны сылы сиӧм крест дорас, ленточкаяс кӧрталӧны да дзоньвидзалун корӧны.

Важкуа грездын Пантелеймон лунӧ Енъясӧн кытшовтӧны муяссӧ Катыдпомті. Лунсӧ босьтчисны пыдди пуктыны тиф эпидемиа помасьӧм бӧрын.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Потеминский Всеволод Иванович

**Потеминский Всеволод Иванович** либӧ **Всеволод Иоаннович Потёминский** (1870—1937) — православнӧй вичкоын уджалысь, поп, Рочмуын вежа новомученик (2001). Паныдасьлӧ овыслӧн мукӧд гижанног: Потёмкинский, Потемницкий.

## Олан туй
Чужлӧма 1870 вося рака тӧлысь 30-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Никольскӧй уездса Ляменье сиктын Ляменьеса Благовешенньӧ вичкоса псаломщиклӧн семьяын.

1890 воын помалӧма 3 класс Вӧлӧгдаса духовнӧй семинарияын.

1890 вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ Югдінса Иоанникиеӧн (Казаньса) индӧма Симоноволом сиктса Крестоводвиженскӧй вичкоса дякӧн.

1891—1900 воясӧ велӧдӧма Симоноволомса народнӧй начальнӧй школаын.

1900 вося косму тӧлысь 17-ӧд лунӧ корӧм серти вуджӧдӧмаӧсь Вӧлӧгда губерняысь Никольскӧй уездлӧн Халед сиктса Введенскӧй вичкоӧ, та бӧрын вуджӧдӧмаӧсь Вӧлӧгда губернияысь Яренск уездлӧн Семуков сиктса Микӧла вичкоӧ.

1903 вося лӧддза-номъя тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгдаса епископ Алексий (Соболев) пуктӧма сійӧс попӧ.

1903 восянь велӧдӧма Семуковын вичкобердса школаын, 1906 восянь тӧждысян сӧветӧ пырысь, 1910 восянь Кырсса земскӧй начальнӧй училишеын велӧдысь.

Революция кадӧ 1917 во бӧрын, кор быдлаын тупкавлісны вичкояс, Всеволод Потеминскийӧс сідз шусяна Сӧвет власьтлы паныд мунӧмысь куимысь арестуйтлісны: 1928, 1934 да 1936 воясӧ. Бӧръяысьсӧ Всеволод Ивановичӧс арестуйтлӧмаӧсь 1937 воын да мыждӧмаӧсь сыын, мый поп пырӧдчӧ контрреволюционнӧй чукӧртчылӧмъясӧ, сувтӧ паныд вичкояс тупкӧмлы, чукӧртӧ сьӧм вичкоясысь вот мынтӧм вылӧ. 1937 вося кӧч тӧлысь 16-ӧд лунӧ Коми АССР-са УНКВД-ӧн шуӧма сійӧс лыйлыны. Сійӧс лыйлӧма кӧч тӧлысь 19-ӧд лунӧ Сыктывкар дорын.

1988 вося ӧшым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Медвылыс Ёрдса президиум сійӧс реабилитируйтӧма.

2001 вося йирым тӧлысь 6-ӧд лунӧ Роч православнӧй вичколӧн Вежа Синод пыртіс сійӧс Рочмуса вежа новомученикъяс лыдӧ.

## Наградаяс
* набедренник (1914)
* скуфья (1916)

## Сы йылысь литература
* *[[Прокофьева Н. Н.]]* Сщмч. Всеволод Потеминский // Жизнеописания новомучеников, в земле Коми просиявших. — Сыктывкар, 2002. — Ч. 1. — С. 4-10.
* *[[Суворов Е.]]* На высоком берегу // Вера-Эском: Христианская газета Севера России. — Сыктывкар, 2002. — № 1 (2 сент.).
* ''Малыхина А.'' Поименно назвать... // Эском-Вера. Христианская газета Севера России. — Сыктывкар, 1997. — Вып. 18. — № 282-283. С. 3.
* Репрессированное православное духовенство Коми края (биографический справочник) / Сост. ''М.Б. Рогачёв''. — Сыктывкар: «Мемориал», 2003. — Машинопись. С. 21.
* Покаяние: Мартиролог. Т. 2. / Сост. Г.В. Невский. — Сыктывкар, 1999. — С. 825.
* Репрессированное православное духовенство Коми края / Сост. ''Малыхина А.''. — Сыктывкар, 2000. — Машинопись. С. 6.
* Покаяние: Мартиролог. Т. 1. / Сост. Г.В.Невский. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1998. — С. 484.
* Краткие сведения о храмах и причтах церковных Коми края до 1917 года / Сост. Л. Торопова. — Сыктывкар, 2002. — С. 100.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Прокофьева Н. Н.'' Всеволод Иванович Потемкинский. Православная энциклопедия. М., 2009. Т. 9. С. 538
* Православная энциклопедиа сайтын В.И. Потёминский йылысь
* Древо: открытая православная энциклопедиа сайтын В.И. Потеминский йылысь

## Ыстӧдъяс
Вачӧртыдін (Удора район)

**Вачӧртыдін** () — Коми Республикаын Удора районысь Благоев кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс
Арся видзӧ пыран лун

**Арся видзӧ пыран лун** — вичко календарын нёль видз пиысь ӧти. 

Коми йӧзкостса календарын *Арся видзӧ пыран лун* шуӧны нӧшта *Ӧспӧжа видзӧ пыран лун*. Виддзыс кык вежон кузя: пансьӧ моз тӧлысь 13-ӧд лунӧ, Первӧй Спас водзын, да помасьӧ Успенньӧӧдз. Виддзыс абу чорыд — позьӧ сёйны чери.

Примета: Ӧспӧжа видзӧ пыран лунӧ кӧ зэрас, кык вежон зэрас.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Автор чукӧр; Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Каратайка (Заполярнӧй район)

**Каратайка** (, ) — Яран асвеськӧдлан кытшын посёлок, Заполярнӧй районса Юшар сикт сӧветлӧн шӧрсикт.

## Ним артмӧм
Посёлок ним артмӧма Коротаиха ю нимысь. Яран кывйысь вуджӧдсьӧ кыдзи «чукля ю».

## География
Посёлок пукалӧ Янгарей юлӧн веськыдладорас, Коротаиха юӧ усянінсяньыс 1,5 км ылнаын, Баренц саридзса Хайпудыр губасянь 20 км сайын. Посёлоксянь Наръяна-Марӧдз 370 км.

Посёлокын куим улича: Вадор, Тыбокса, Шӧр.

## История
Посёлок чужис 1930-ӧд вояс пансигӧн. Чужан лунӧн лыддьӧны 1932 вося сора тӧлысь 27-ӧд лун, кор Яран кытшса исполкомлӧн Президиум шуис Каратайка-Гладь тундраса сӧвет пыдди лӧсьӧдны Юшар сӧвет. 

1932 воын Юшарса тундра Сӧветын вӧлі лӧсьӧдӧма кӧр видзысьяслӧн «Япта-Яга» товарищество, 1936 воын — Выучейский нима колхоз.

Та кадӧ Юшар Сӧветын вӧлі 3 школа: Юшарса яран ичӧт (Хабаров), Мадорса ичӧт школа (Хорейвӧр), Амдермаса ичӧт школа.

1938 воын «Япта-Яга» товарищество да «Кочевник» артельысь колхозникъяс (Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт) ӧтувтчисны  Ворошилов нима артельӧ.

1939 воын посёлокын вӧлі Ворошилова ним колхоз (ӧтилаын пукалӧ и вӧрзялӧ), школа, медпункт, кооперативлӧн база, радиостанция.

1998 воын посёлокын оліс 685 морт, Йӧзӧс ставроссияса гижалігӧн 2010 воын — 544 морт.

2015 во вылӧ Каратайкаын эм челядь видзанін, шӧр школа, интернат, амбулатория, культура керка, кафе, вузасянінъяс, шӧр котельнӧй, электростанция.

## Велӧдӧм
### Челядь видзанін
Посёлокын челядь видзанін вӧлі восьтӧма 1959 воын. Ӧти судтаа выль керка кыпӧдӧма 1980 воын (площадь 563,2 кв.м.). 2012 воын садйӧ вӧлі ветлӧдлӧ 47 кага куим котырӧ: ясельнӧй (1,5 арӧссянь 3-ӧдз) — 10 морт, шӧр (3-5 арӧсаяс) — 16 морт; дасьтысян (5-7 арӧсаяс) — 21 морт. Челядь видзанінын 22 уджалысь: 6 велӧдысь да 17 отсасьысь.
 
### Школа
Выль школалысь кык судтаа типӧвӧй керка кыпӧдӧма 2008 воын. Школабердса интернатлӧн кык керка вӧчӧма 1957 да 1982 воясӧ. Тані велӧдчӧны Варнек посёлокысь, «Дружба народов» СПК-са кӧр видзысьяслӧн, Ямб-то котырса кӧр видзысь-фермеръяслӧн челядь. Ставнас интернатын олӧ 72 морт.

2013—2014 велӧдчан воын школаын велӧдчис 139 кага: ичӧт классъясын 71 велӧдчысь, 5-9 классъясын 68 велӧдчысь. Найӧс велӧдӧ 14 морт.

## Культура
## Овмӧс
Йӧзыс олӧны кӧр видзӧмӧн. Каратайкаын «Дружба народов» СПК-лӧн базаыс. Тані уджалӧ 150 морт: на пиысь 90-ыс колхозник, мукӧдыс — медалӧм йӧз. Кӧр видзанінын уджалӧ 60 сайӧ морт (чумработникъяскӧд ӧтув). Вит бригада видзӧ кӧръяссӧ материк вылын, квайтӧдыс — Вайгач ді вылын. Водзынсӧ колхоз сідзжӧ вӧлі чери кыйӧ (навага, омуль).

Посёлокын уджалӧ МТС сотӧвӧй оператор, Север-FM (102,0) радио, медводдза да мӧд россияса лыдпаса телевидение.
 
## Туй
Каратайкаӧ ӧтчыдысь вежоннас лэбалӧ Наръян-Марсянь АН-2 самолёт либӧ МИ-8 вертолёт. Сёян-юан вайӧны саридз вомӧн йи воссьӧм бӧрын, а сідзжӧ гусеничнӧй транспортӧн тӧвнас да гожӧмнас Вӧркутасянь.

## Тӧдчана йӧз
* Артеева Агафья Тимофеевна (1918—1996) — вӧралысь, Ленин орден новлысь.

## Ӧшмӧсъяс
* Яран асвеськӧдлан кытшысь «Заполярнӧй район» МЮ-лӧн сайтын «Юшар сиктсӧвет» МЮ-лӧн листбок (рочӧн)
* «Юшар сиктсӧвет» муниципальнӧй юкӧнлӧн сайт (рочӧн)
* Каратайкаын челядь видзанінлӧн сайт
* Каратайкаын шӧр школалӧн сайт

## Ыстӧдъяс
Медводдза спас

**Медводдза спас** — коми йӧзкостса календарын куим спас празьникысь медводдзаыс, подуласьӧ вичко празьник вылӧ. Пасйӧны моз тӧлысь 14-ӧд лунӧ.

## Ним
Медводдза спас йӧзкостса традицияын шуӧны сідзжӧ **Первӧй Спас**, **Пас**, **Пас лун** и с.в. Сы вӧсна, мый тайӧ лунас вежӧдӧны васӧ, уналаын лунсӧ шуӧны **Вавыв спасӧн**.

## Сура празьник
Медводдза Спас либӧ **Спас лун** — сура празьник Луздор районысь Ношуль сиктувса Косьын. Водзынсӧ вичкоын служба помасьӧм бӧрын зонъяс вӧв вылын вӧлі лэччӧны Луз ю дорӧ, кытысь васӧ поп вежӧдӧ. Вӧлаяс ӧтарӧ-мӧдарӧ уйӧны, сэсся веськыд туй вылын ас костаныс ордйысьӧны. Гӧсьтъясӧс яндӧваысь сурӧн юктӧдӧны, льӧмъя пирӧгӧн вердӧны.

## Ӧбетнӧй празьник
Изьва районса Вертеп грездын тай лун шуны **Макевей Спас**. Празьникыс обетнӧй, вӧдитӧны скӧт усьӧм бӧрын. Тайӧ лунас Красноборсянь зібъя Енъясӧн петӧны да Вертеп юбокса луд вылӧ мунӧны. Мунігӧн куимлаӧ сувтлӧны — крестъяс дорӧ да юрбитӧны. Кор ю бокас воӧны, Ен ӧбразъяс пукталӧны. Поп бӧчкаын ва вежӧдӧ да вежӧдӧм ванас йӧзсӧ резӧ. Сэні жӧ поп медводдзаысь вотӧсъяс вежӧдӧ. Медводдзаысь картупель видлӧны, колӧ нин турун пуктӧм помавны.

## Примета
Комияс пӧвстын ветлӧ роч примета ветлӧ: «Первый Спас — рукавицы про запас».

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Автор чукӧр; Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Шӧр спас

**Шӧр спас** — коми йӧзкостса календарын куим спас празьникысь мӧдыс, подуласьӧ вичко празьник вылӧ. Пасйӧны моз тӧлысь 19-ӧд лунӧ.

## Ним
Шӧр спас йӧзкостса традицияын шуӧны сідзжӧ **Мӧд Спас**, **Преображенньӧ**, и с.в.

## Сура празьник
**Шӧр спас** — сура празьник Койгорт районса Грива, Луздор районса Ношуль да Читаёв сиктъясын.

Ношульын Шӧр спас лунсӧ пасйӧны кык лун. Вичкодорас унджыкӧн олӧны Иевлевъяс, та вӧсна лунсӧ пондісны шуны **Иевлевщинаӧн**. Шӧр Спас бӧрын град вылысь лук идралӧны, мыськалӧм сёркни ен джаджйӧ пуктӧны. Матысса часовняӧ йöзыс вайӧны капуста, галанка, сёркни, кодъясӧс поп сэсся вежӧдӧны. Сӧмын сы бӧрын позьӧ вӧлі чукӧртны град вылысь да сёйны найӧс.

Гриваын Шӧр Спас лунӧ зонъяс да мужичӧйяс вӧвъясӧн ордйысьӧны: кодi водзджык юӧдзыс воӧдчас. Поп васӧ вӧлі вежӧдӧ, а сэсся йӧзыс вӧвъяснысӧ мыськалӧны.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Автор чукӧр; Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Лун сюзь

**Лун сюзь** (, ) — сюсь котырӧ пырысь лэбач. Коми муын олысь сюзьяс котырын туялысьяс торйӧдӧны дас сикасӧс, на лыдын и лун сюзьӧс. 

## Ыджда да рӧм
Тайӧ шӧрпӧлӧс тушаа сюзь: кузьтаыс овлывлӧ 79 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 375 граммӧдз, шеныштӧм бордйыс 81 сантиметр пасьта. Энь лэбачыс кӧть и мыгӧраджык айсьыс, но сьӧктанас жебджык. Мукӧд сюзь серти юрыс тайӧ лэбачыслӧн ичӧтджык и бугыльыс абу сэтшӧм паськыд. Пель дорас сиясыс оз чурвидзны, бӧжыс кузь да тшупӧда. Гӧн рӧмыс лун сюзьлӧн варышлань мунӧ, сы вӧсна и роч йӧз варыш кодь сюзьӧн шуӧны.

Вывтыр улысладорыс лэбачыслӧн еджыд, сьӧд визьяса. Вылысладорыс сьӧдовгӧрд, чужӧм гӧгыльыс еджыд жӧ, а синмыс да нырыс кольквиж. Кок гыжйыс сьӧд рӧма. Тивзӧмыс тшӧтш варышлӧн кодь.

## Паськалӧм
Лун сюзь — войвывса тылаборда, олӧ-вылӧ кыдзи Европаын да Азияын, сідзи и Войвыв Америкаын. Коми муын медся частӧ паныдасьлывлӧ Печора ковтысын, Эжва ю катыдын, Удораса вӧръясын.

## Оласног
Сюзьясыд войся лэбачьяс, югыд кадад найӧ дзебсьӧмӧн олӧны, а тайӧ сикасыс аддзӧ да кыйсьыны петавлӧ тшӧтш и луннас. Оласногыслӧн татшӧм аслыспӧлӧслуныскӧд и йитчӧма лун сюзь нимыс.

Лун сюзь — абу ветлысь-мунысь лэбач, чужӧмсяньыс олӧ пыр ӧтилаын: вӧрсялан сотчӧминъясын, важ керасъясын, нюръяс бердын. Паськыд да дженьыд бордйыс, кузь бӧжыс сетӧны бур позянлун лун сюзьлы пелька лэбавны пуяс костӧд да перйыны кынӧмпӧтсӧ.

## Поздйысьӧм

Быдтысян кадыс лун сюзьлӧн заводитчӧ косму тӧлысьын. Аслыс позсӧ тайӧ лэбачыс некор оз дасьтыв, сы вӧсна кольксӧ пуктӧ тӧрмӧм вольӧса горсйӧ, чегӧм йыла пу вылӧ, либӧ эновтӧм катшалӧн да ракалӧн позйӧ. Позтырыс абу быд во ӧткодь — этша кыйдӧса кадӧ овлывлӧ куим либӧ вит кольк, а унджык кыйдӧса дырйи пӧжӧ ӧкмыс колькйӧдз. Гӧгрӧс колькйыс лун сюзьлӧн еджыд рӧма.
Лэбавны заводитӧм сюзьпиянӧс казявлывлӧмаӧсь лӧддза-номъя тӧлысьсянь.

## Сёян
Пӧткӧдчӧ сійӧ сӧмын яя сёянӧн — куталӧ вӧрса шыръясӧс. Быдмӧгъясӧс йирысь шыръясӧс бырӧдӧмнас тайӧ сюзьыс чинтӧ налысь юр лыдсӧ да татшӧм ногӧн отсалӧ вӧр-валы.

## Рӧдвуж кывйын
Сьӧкыд висьтавны, тӧдӧны оз лэбачсӧ перымса комияс, сы вӧсна мый асланыс кывкудъясын татшӧм вежӧртаса нимъяссӧ найӧ оз вайӧдны. А удмуртъяслы тӧдса, найӧ нимтӧны лун сюзьтӧ **лек кучыранӧн**, мый лоӧ, комиӧдны кӧ, *лёк сюзь*.

## Ӧшмӧс
* Ракин А.Н. Лун сюзь // Би кинь, 2015. — 1 №.
Подорова Галина Александровна

**Подорова Галина Александровна** — Коми Республикаса нимйӧза артист.

## Олан туй
Уджалӧ Коми Республикаса Шылада-Драма театрын артисткаӧн, сьылӧ «Парма» ансамбльын.

## Рольяс
* Таня («Ар — гӧтрасян кад»)
* Сандра («Эзысь шабді»)
* Федосья («Гожся вой, муслун дой»)
* Варук тьӧт («Макар Васька — сиктса зон»)
* Матрен («Му югыдӧй менам»)
* Акулина («Коркӧ муса, коркӧ абу»)
* Анна («Олӧмын бужӧдъяс»)
* Лиза («Шудӧй, эн дзебсясь, эн вош»)
* Анна тьӧт («Кык бать»)
* Агния Васильевна («Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась»)
* Вэре («Ясӧвӧй»)
* Куница («Ручильӧй да Кӧчильӧй)
* Тельӧ («Йӧкты, муслун!»)
* Татьяна («Кӧні озырлуныд, батьӧ?»)
* Ёма («Нагай лэбач»)
* тётя Тони («Садьмы да сьыв!»)

## Наградаяс
* «Коми Республикаса нимӧдана артист» почёт ним (2005) 
* «Юрган-97» йӧзкостса сьыланкыв фестивальлӧн лауреат. 
* «Коми Республикаса нимйӧза артист» почёт ним (2015) — культура да искусство юкӧнын бур уджысь

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми театр» сайтын Г.А. Подорова

## Ыстӧдъяс
Бӧръя спас

**Бӧръя спас** — коми йӧзкостса календарын куим спас празьникысь коймӧдыс, подуласьӧ вичко празьник **[[Успенньӧ]]** вылӧ. Пасйӧны моз тӧлысь 28-ӧд лунӧ.

## Ним
Бӧръя спас коми йӧзкостса традицияын шуӧны сідзжӧ **Успенньӧ**, **Ӧспӧжа лун**, и с.в.

## Сура празьник
**Бӧръя спас** — сура празьник Кулӧмдін районса Помӧсдін, Луздор районса Читаёв да Спаспоруб сиктъясын (Ягын, Кӧджын), Мӧсерпом грездын.

Помӧсдінын Успенньӧ дырйи пажунӧдз уджалӧны, а сэсся праздничайтӧны. Ӧтув сур пуӧны. Крест дорын молебен лыддьӧны. Поп керкаысь керкаӧ ветлӧдлӧ да нянь тусьяс вежӧдӧ. Поплы сетӧм ыж юр пуӧны вичко дорын да юкӧны йӧз костас.

Ыджыд Кужйын муяс гӧгӧр Енъясӧн кытшлалӧны  Локтӧм бӧрас пуӧны кукань либӧ ыж яй, а сійӧс ньӧбӧм вылӧ чукӧртӧны ӧтувъя сьӧм. Ывла вылын поп яйсӧ вежӧдӧ, и ставныс сёйӧны.

## Эскӧмъяс
Эскӧны, мый тайӧ празьник налӧн, коді удитӧ муяс вылысь нянь идравны. Шуӧны, мый Успенньӧ кежлӧ колӧ лук керны, Пречиста кежлӧ — картупель, Звиженньӧ кежлӧ — капуста.

## Видзӧдӧй тшӧтш
Успенньӧ — Енмамлӧн кулан лун.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Автор чукӧр; Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Мича кай

**Мича кай** (, ) — пышкай котырӧ пырысь лэбач.

## Ыджда да рӧм
Вывтырыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ 19 граммӧдз, кузьтаыс — 16 да шеныштӧм бордйыс — 25 сантиметрӧдз. Кынӧм улыс еджгов няйт рӧма, кокыс рудовгӧрд, нырыс сьӧдов. Но медся ёна лэбачсӧ мичмӧдӧ сылӧн ыджыд перкаль синмыс. Та вӧсна, тыдалӧ, и думыштӧмаӧсь пӧч-пӧльясным мича кай нимсӧ. Миянысь ӧтдор тадзи тайӧ лэбачсӧ сэсся некытӧн оз шуны.

## Оласног да поздйысьӧм
Мича кай — ветлысь-мунысь лэбач. Лунвылысь найӧ локтӧны миянӧ водз тулыснас, овмӧдчӧны лыска пуа вӧръясӧ. Поздысьӧны му вылӧ, либӧ мусянь оз ёна вылӧ — бадь кустъяс вож костӧ, пу горсйӧ. Кышыд познысӧ тэчӧны быдмӧг коръясысь да заясысь. Пыдӧсас вольсалӧны турун тылым да вӧрса пемӧсъяслысь гылалӧм гӧнсӧ. Пӧжны пуктӧны вит-ӧ-квайт кольк. Найӧ посньыдикӧсь да гӧрд чутъяса гӧрдоввиж рӧмаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь лэбачыс кык вежон чӧж. Кайпияныс позсӧ эновтӧны чужӧмсяньыс дас вит лун мысти. Но борд йылас кыпӧдчӧм бӧрас найӧс вердӧны бать-мамныс вель дыр на.

Мича кайяс эновтӧны чужанінсӧ кӧч тӧлысь шӧрын.

Тӧвся кадсӧ коллявны лэбзьӧны Европалӧн рытыв да лунвыв юкӧнъясас, Войвыв Африкаса муясӧ.

## Сёян
Кынӧмпӧтсӧ мича кайяс перйӧны му вылысь. Куталӧны гагъясӧс, номыръясӧс, лёльӧясӧс, чераньясӧс. Арнас кокавлывлӧны тшӧтш юмов вотӧс тусьяс.

Горш номыр-гагъясӧс бырӧдӧмнас тайӧ лэбачьясыс дорйӧны наысь вӧрса быдмӧгъясӧс.

## Рӧдвуж кывйын
Лэбачлы нимсӧ сетӧма рӧм сертиыс. 
Коми йӧз, тшӧтш и коммусаяс, нимтӧны сійӧс нӧшта **ӧмидз кайӧн**. Мича кайлӧн кытсюрӧ (кымӧсыс, голяыс да морӧсыс) ӧмидз тусь кодь. Удмуртъяс уна ногӧн шуӧны лэбачсӧ, но кыкыс на пиысь гӧн рӧмыскӧд жӧ йитчӧма: **горд юбер** да **горд гадё юбер**, кодъяс гӧгӧрвосьӧны кыдзи «гӧрд ябыр» да «гӧрд морӧса ябыр». Рочӧн **малиновка** либӧ **зарянка**. А зарянка нимыс артмӧма «заря» кывйысь, сы вӧсна мый тайӧ сьылысь кайыс пӧ кыпыда дзользьӧ-шыалӧ асъя кыасянь рытъя кыаӧдз кӧть тулыс—гожӧмнас, кӧть арнас.

## Ӧшмӧс
* ''Ракин А.Н.'' Мича кай // Би кинь, 2015. — 2 №.
Мудздін (Удора район)

**Мудздін** () — Коми республикаын Удора районса Черныб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд
## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс