open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шегъясьӧм

**Шегъясьӧм** — ыжлӧн шегъясӧн ворсӧм. Ворслiсны том и челядь, комияс ёнджыкасö шегъясисны Вежадыр кадколастö (Рöштвосянь Ва вежöдан лунöдз). 

## Ворсӧм ним
Ворсöм нимыс быдлаын öткодь – **Шегйöн ворсны**, **Шегъясьны**, **Шегъясьöм**, некымын изьва сиктын шуöны **Бабкаöн ворсны**.

## Коми ворсанног
Ворсöны ыж шегъясöн – пемöсыслöн бöръя коксьыс лыясöн. Мукöддырйи лыяссö краситöны лöз либö гöрд рöмöн. Ворсöны джоджын, пызан либö паччöр вылын. 

Ворсöм вылö колö босьтны сы мында шег, медым быдöнлы вöлi öтмында (40 шег, 4 ворсысь, быдöнлы 10). 

Медводз лöсьöдöны öчередь: ставöн босьтö шег да шыбитö пызан вылö. Öчередь лöсьöдiгöн колö тöд вылын кутны шег бокъясыслысь вынсö. Медвынаöн лыддьысьö **стол** (шыльыдладорнас вывлань), мöдöн – **сак** (кык гöпнас вывлань), коймöдöн – **пук** (мылькнас вывлань), медся жебöн – **гатш** (гураннас вывлань). 

Ворсысьяслöн кö шегъясыс усьöны öткодя, ас костаныс найö выльысь шыбитöны лыяссö. Öчередь лöсьöдöм бöрын медводдза ворсысьыс чукöртö соддзас шегъяссö да койыштö пызан вылö. Сэсся пондö печлавны öткодя куйлысь шегъяссö: пуксö пукö, гатшсö гатшö, и с.в. Инмас кö, босьтö на пиысь öтисö да водзö печлалö. Оз кö веськав либö инмас кö коймöд шегйö (та дырйи шуöны *куималiс*), сэки кутас печлавны мöд ворсысь. 

Öшыбкаöн лоö, кор ворсысь печиктас да оз веськав чуньнас шегйö, либö тöдлытöгыс вöрзьöдас кинас либö паськöмнас мукöд лысö. Ворсiгöн оз позь вежны пукалан местатö. Кор кодкö торксьö, сэки мöд ворсысь чукöртö шегъяссö соддзас да койыштö пызан вылö. Ворсöмыс помасьö сэк, кор бöръя кык шегйыс усьö öткодя, да ворсысь стöча инмас. Мöд конас ворсысьяслöн öчередь лöсьöдöны чукöрмöм шег лыд серти. Кодлöн медуна лыыс, сiйö медводдзаöн кутас печлавны.

Ворссьысьöс мыждöны плешкö печлалöмöн. Шуам, кор 40 шегйöн ворсöны нёльöн, сэки шöркодя быдöнлы воö 10 лы. Кодлöн дассьыс этшаджык, сiйö «ньöбö» мöд ворсысьлысь сы мында шег, кымын оз тырмы дасöдзыс. Быд сетöм шегйысь печиктöны.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми ворсöм да гаж: тöрыт да талун / Лöсьöдiсны *Л.Н. Камбалова*, *А.Н. Рассыхаев*. – Сыктывкар: Кола, 2007. – 76 л.б. 
* Коми календар. 2009 во / Дасьтiс  *А.Н. Рассыхаев*. – Сыктывкар: Кола, 2008. – 385 л.б.
* *Рассыхаев А.Н.* Чинки, Киколь да Геч: Коми йӧзкостса ворсӧмъяс. – Сыктывкар: Кола, 2011. – 64 л.б.
* *Рассыхаев А.Н.* Игры с шегами (в бабки) в традиционной культуре коми // Фольклористика Коми / Тр. ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН. – Сыктывкар, 2002. – Вып. 63. – С. 91-104.
Упри

**Упри** (, ) - мык рöдысь ыджыд чери.

## Чери ыджда да рöм
**Упри** быдмö ыджыда:  кузьтаыс - 80 см-öдз, сьöктаыс - 4 кг сайö. Юр пыдöсыс паськыд да шыльыд, сьöмыс - гырысь. Мышкыслöн рöмыс - пемыдтурунвиж да сьöд, бокъясыс - югыд. Улiса да бокиса плавникъясыс - гöрд рöмаöсь, мукöдыс - пемыдлöз рöма.

## Чери паськалöм
Комиын упри олö Летка, Эжва да Висер юясын. Оз паныдасьлы Печора да Мозын юясын.

## Рöдмöм
Упри пöксö лэдзö ода-кора да лӧддза-номъя тöлысьясö гырысь юяслöн вожъясын. Пöкйыс ыджыд - диаметрыс 1,5 мм. Отпырйö кöдзö 200 сюрс пöкйöдз.

## Сёян
Сёйö нидзувъяс, гут-гаг, ракъяс, посни черияс, и весиг - лягуша да шыр.

## Öшмöс
Республика Коми: Энциклопедия: В 3-х т. Сыктывкар, 1997. Т. 1.
Вӧркань

**Вӧркань** (, ) тайӧ кань рӧдысь вӧрса пемӧс

## Ыджда да рӧм
Вӧркань кузь кока, пельпомъясӧдзыс 65 см. Юрыс неыджыд, гӧгрӧс, синмыс ыджыд. Пель йылыс гӧна.

Кок гыжйыс кузь да ён. Бӧжыс дженьыд, керыштӧмкодь.

Тӧвся гӧныс небыд да пашкыр.
Гӧныс тшын да сім рӧма, мыш вылас да кокас бура тыдалӧ чутъяс.

## Паськалӧм

Вӧркань ёнджыка паныдасьлӧ Комиын лунвыв районъясын, войвылас - гежӧдджыка.

## Сёян
Вӧркань сёйӧ кӧчьясӧс, шыръяс да лэбачьясӧс.

Вӧралӧ пемыднас да войнас. Вермӧ дыр виччысьны да виччысьтӧг уськӧдчыны кыйдӧс вылас.

## Рӧдмӧм
Вӧрканьлӧн лыдыс содӧ-чинӧ кӧч лыд серти.

Кырсасян кадыс - урасьӧм да рака тӧлысьясӧ. Вайӧ 2-3 каньпиӧс коркӧ ода-кора да лӧддза-номъя тӧлысьясӧ.

Медводдза воас каньпиян олӧны мамыскӧд.

## Вӧрканьӧс кыйӧм

Вӧркань вылӧ вӧралӧны. Комиын шӧркодя дасьтӧны 100 гӧгӧр вӧркань ку. Медуна вӧлӧма 1940-ӧд воын - 202 ку.

## Ӧшмӧс

Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. Сыктывкар, 1999. Т. 2.
Гезйӧн ворсӧм

**Гезйöн ворсöм** — том йöзлöн гожся кадӧ ворсöм.

Ворсöм нимъяс: «Гезйöн ворсны» (изьва, удораса да емваса сиктъяс: Вачöртыдiн, Латьюдiн, Путшкöмдiн, Ляй), «Дезъя дечысь ворсны» (Айкатыла).

Ворсысьяс сувтöны кытшö, кыкнан кинас кутчысьöны гезйö, кодi артмöдö кытш. Бöрйöны öти ворсысьöс, кодi пырö кытш шöрас. Сылы колö корсьны колана здук да инмöдчыны кодлöнкö киас. Ворсысь, медым не шедны, вештö гезсьыс öти кисö. Сэки куталысьлы мöд кисö оз нин позь вöрöдны. Кодлы тапкасны, лоö куталысьöн.

## Öшмöс
* Коми ворсöм да гаж: тöрыт да талун / Лöсьöдiсны *Л.Н. Камбалова*, *А.Н. Рассыхаев*. — Сыктывкар: Кола, 2007. — 76 л.б. 
* Коми календар. 2009 во / Дасьтiс  *А.Н. Рассыхаев*. — Сыктывкар: Кола, 2008. — 385 л.б.
* *Рассыхаев А.Н.* Чинки, Киколь да Геч: Коми йӧзкостса ворсӧмъяс. — Сыктывкар: Кола, 2011. — 64 л.б.
Пелыськай

**Пелыськай** (, ) — ватшкысь кайяс (дроздъяс) котырӧ лэбач. Пелыськайкӧд ӧти сикасӧ туялысьяс пыртӧны вель уна тылабордаӧс, шуам, **сера ватшканӧс** «пестрый дрозд», **сьылысь ватшканӧс** «певчий дрозд», **сьӧд зобъя ватшканӧс** «чернозобый дрозд» да с.в.

## Ыджда да рӧм
Пелыськай неуна ыджыдджык ябырысь: тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 28 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 150 граммӧдз. Юр вылысыс, сьыліыс да бӧж вевдорыс руд, мышкуыс, бордйыс да бӧжыс сьӧдовруд. Кынӧмыс еджгов, ӧтар-мӧдарӧдыс сьӧдӧн серӧдалыштӧма; голяыс, морӧсыс да зобйыс вижов. Гӧн рӧмнас айыс и эньыс дзик ӧткодьӧсь, ӧта-мӧдсьыс оз торъявны. Ай лэбачьясыс дзользьӧны дзуртышталігтырйи. Чуксасьӧны «тшак-тшак-тшак» шыясӧн, а повзиганыс «ра-ра-ра» горӧдӧны. Та вӧсна удорасаяс нимтӧны **тшаръяӧн**.

## Паськалӧм
Пелысь кайяс олӧны-вылӧны Европа пасьтала, асыввылын — Сибырса Лена юлӧн Алдан вожӧдз. Комиын поздысьӧны-быдтысьӧны кыдзи пармаын, сідзи и вӧра тундраын, нӧшта Урал излӧн войвыв юкӧнъясас.

## Оласног
Ветлысь-мунысь лэбачьяс. Войвылӧ локтӧны косму тӧлысь помын — ода-кора тӧлысь пуксигӧн. Овмӧдчӧны оз сӧмын пожӧма, но и сора да коръя вӧръяслӧн дорӧсын, васӧд местаяссянь матіникӧ. Гожӧмбыд олӧны оз ӧткӧн-ӧткӧн, а гырысь кельӧбъясӧн.

## Поздйысьӧм
Ӧти пу вылас пелыськайяслӧн овлывлӧ нёль-ӧ-вит позйӧдз. Найӧ джынъя сяр кодьӧсь. Ассьыныс быдтысянінсӧ дасьтігӧн лун витӧдз дугдывтӧг ноксьӧны лэбачьясыс — тэчӧны позъяснысӧ шепта быдмӧгъяслӧн заясысь, коръясысь да вуж сіясысь, пытшкӧссӧ кышӧны нюйтӧн, пыдӧсас вольсалӧны бонзьӧм кач да турун тылӧб. Позтырас овлывлӧ сизим колькйӧдз. Пӧжсян кадыс кыссьӧ кык вежонӧдз. Кайпияныслы сёянсӧ ваялӧны батьыс и мамыс. Быдтасъясыс асшӧр олӧмӧ петӧны борд йылас кыпӧдчытӧдз на. Лэбавны сӧвмытӧдзыс найӧ олӧны сук турун пиӧ дзебсясьӧмӧн.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны пелыськайяс мувывса небыд гагъясӧн: номыръясӧн, лёльӧясӧн, нидзувъясӧн. Арнас — вотӧсӧн. Медся ёна радейтана чӧсмасянторйыс — пелысь пулӧн кисьмӧм мольясыс. Лэбалӧны пуысь пуӧ да кокалӧны став вотӧссӧ ӧтчыд пуксьылӧмӧн.

Воыс кӧ озыр вотӧсӧн (пелысьӧн, лежнӧгӧн, жовйӧн), пелыськайяс тӧв шӧрӧдз оз эновтны чужанінсӧ. Кӧдзыд кадсӧ коллявны лэбзьылӧны Европаса шӧринъясӧ да весиг воӧдчывлӧны Африкаса муясӧдз.

## Рӧдвуж кывйын
Перымса комияс лэбачсӧ шуӧны миян моз жӧ — пелыськайӧн. Мыйла тадзи сійӧс нимтӧны рочьяс (рябинник) да комияс (пелыськай), гӧгӧрвоана. Удмуртъяс ногӧн «палэзьсиись» да «пурысь юбер», кодьяс гӧгӧрвосьӧны, кыдзи «пелысь сёйысь» да «руд ябыр».

## Ӧшмӧс
* Ракин А.Н. Ватшкысь кай // Би кинь, 2014. — 12 №.
2010-ӧд во

**2010-ӧд (Кык сюрс дасӧд) во** — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Лоӧмторъяс
* Россияын Велöдысь во
* Россияын Франция во да Францияын Россия во
* тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лун — Вячеслав Гайзер лои Коми Республика-са Юралысьöн
* йирым тӧлысь 14-ӧд лун — йирым 25 лун Ставроссияса йöзöс арталöм 
* кӧч тӧлысь 28-ӧд лун — Россияса Президент вештiс удж вывсьыс Москва карса мэр Юрий Лужковӧс
* йирым тӧлысь — Фин-йöгра скульпторъяслöн Войтыркостса пленэр дырйи скульптор Александр Выборов гранитысь вöчис «Ӧ» коми шыпаслы паметник
* йирым тӧлысь 21-ӧд лун — Москва карса мэрöн лои Сергей Собянин
* йирым тӧлысь 28-ӧд лун — йирым тӧлысь 29-ӧд лун — Сыктывкарын вöлi коми нывъяс пöвстын «Райда» III республикаса конкурс, кодöс нуöдö «Коми войтыр» ӧтмунӧм
* вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лун — Сыктывкарö воліс Россияса Президент Д.А. Медведев да Госсоветса Президиум, сёрнитісны жилищнö-коммунальнöй овмöс сöвмöдöм йылысь

## Кулісны
* ода-кора тӧлысь 22-ӧд лун — экономист-географ, туялысь, Сыктывкарса канму университетысь медводдза ректор Валентина Витязева (чужис 1919)
* моз тӧлысь 10-ӧд лун — коми оласног туялысь, этнограф Николай Конаков (чужис 1946)
* моз тӧлысь 12-ӧд лун — Коми Республикаса Юралысь (1994—2001), Россия Федерацияса Канму Думаса депутат (2003—2007), Естественнӧй наукаяслӧн Россияса академияӧ збыльвывса пырысь, Горнӧй наукаясса Академияӧ збыльвывса пырысь, экономика наукаясса доктор Юрий Спиридонов (чужис 1938)
* вӧльгым тӧлысь 3-ӧд лун — Россия Правительствоöн веськöдлысь (1992—1998), Россияса Президентлöн сöветник (2009 восянь) Виктор Черномырдин (чужис 1938)
* вӧльгым тӧлысь 17-ӧд лун — радиобиолог, туялысь, Коми наука шöринысь Биология институтса веськöдлысь (1988-2000), Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь (1992) Анатолий Таскаев (чужис 1944)
* вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лун — коми литература туялысь Ирина Ванеева (чужис 1933)
* ӧшым тӧлысь 6-ӧд лун — история туялысь, Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институтса веськöдлысь (1996—2010 во), Коми Республикаса заслуженнӧй уджалысь (1999) Александр Сметанин (чужис 1949)

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Челядь ворсана фольклор

**Челядь ворсана фольклор** - челядь фольклор юкöн, кодi йитчöма челядь ворсöмъяскöд.

## Челядь ворсана фольклор сикасалöм
## Коми челядь ворсана фольклор туялысьяс
## Роч челядь ворсана фольклор туялысьяс
## Фин-йöгра челядь ворсана фольклор туялысьяс
Пудъясянкыв

**Пудъясянкыв** - фольклор жанр, пырӧ челядь фольклор жанръяс лыдӧ.

## Пудъясянкывъяс сикасалöм
## Пудъясянкывъяс артманног
## Коми пудъясянкывлöн терминъяс
## Пудъясянкывъяс поэтика
## Öшмöсъяс

* *Рочев Ю.Г.* Детский фольклор коми // История коми литературы. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. - С. 194-224.
* Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс / Лöсьöдiс *Ю.Г. Рочев*. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1969. – 111 л.б.
1839-ӧд во

**1839 во** — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.

## Лоӧмторъяс
* Россияын пансьӧ сьӧм реформа (1839 во—1843 во).
## Чужисны
* рака тӧлысь 21 лун — роч шылад тэчысь Мусоргский Модест Петрович (куліс 1881 во).
* косму тӧлысь 12 лун — роч ветлысь-мунысь да натуралист Пржевальский Николай Михайлович (куліс 1888 во).
* сора тӧлысь 18 лун — медводдза коми поэт, коми литературалы подув пуктысь Куратов Ӧльӧш Вань () (куліс 1875 во, вӧльгым тӧлысь 29 лун).

## Кулісны
* ода-кора тӧлысь 4 лун — роч поэт, 1812 вося Айму вӧсна тышся герой Денис Давыдов.

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
1865-ӧд во

**1865 во** – Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.

## Лоӧмторъяс
* ӧшым тӧлысь 13 — Усть-Сысольскын воссис общественнӧй банк. Кыдзи юӧртіс «Вологодские губернские ведомости» газет, банк «будет производить следующие операции: прием вкладов на хранение, учет векселей, выдачу ссуд под залог». Директорӧн лоис 1-дза гильдияса купеч М. Н. Латкин, правление пырисны 2-ӧд гильдияса купечьяс А. А. Жеребцов да В. И. Комлин.

## Чужисны
## Кулісны
*  коми велӧдысь, комиӧдысь Попов Андрей Ефимович (чужис 1816)

## Ӧшмӧс
1890-ӧд во

**1890 во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Гажъяс
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* урасьӧм тӧлысь 10 лун — роч да Сӧвет кадся поэт да гижысь, литератураысь Нобель нима премия босьтысь (1958) Борис Пастернак (куліс 1960).
* йирым тӧлысь 20 лун — коми гижысь Чисталёв Тима Вень (куліс 1939).
* йирым тӧлысь 18(30) лун — мари этнограф, фольклор туялысь да шылад тэчысь Яков Андреевич Эшпай (куліс 1963).

## Кулісны
* сора тӧлысь 7 лун — «Nestle» компания восьтысь Анри Нестле.
* сора тӧлысь 29 лун — Нидерландъясса да Францияса серпасалысь-постимпрессионист Винсент ван Гог (чужис 1853).
* ӧшым тӧлысь 26 лун — немеч археолог Генрих Шлиман (чужис 1822).

## Ыстӧдъяс
Челядь фольклор

**Челядь фольклор** – фольклорлӧн асшӧр юкӧн, кытчӧ пырӧны уна сикас темаа да функцияа текстъяс. Жанр артмӧм серти, челядь фольклор ӧтувтӧ произведениеяс, кодъясӧс верстьӧяс сьылӧны челядьлы; произведениеяс, кодъяс вуджисны верстьӧяссянь челядьлы; и зон-посни костын артмӧм текстъяс. Челядь фольклор сӧвмис йӧзкостса педагогикакӧд йитӧдын, сӧвмӧдіс кагалысь вежӧрсӧ да мыгӧрсӧ, сылысь олӧм вылӧ видзӧдласъяссӧ.

## Челядь фольклор гöгöрвоöм
Челядь фольклор понятиеӧн кутісны вӧдитчыны 1860-ӧд воясын. 1920-ӧд вояссянь чужис кык пӧлӧс видзӧдлас «челядь фольклор» объем вылӧ: векни – В.В. Виноградовлӧн, паськыд – О.И. Капицалӧн, коді пыртӧ и мам поэзия.

## Коми челядь фольклор туялысьяс да уджъяс
Коми челядь фольклор туялӧмӧ медыджыд пай пуктіс Ю.Г. Рочев, коді 1974 воын дорйис тайӧ тема сертиыс кандидат ним вылӧ диссертация. Сійӧ вӧзйис жанръяс вылӧ юклӧм, видлаліс налысь аслыспӧлӧслунсӧ. 1969 воын йӧзӧдіс «Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс» небӧг, кытчӧ пыртіс сӧмын на чукӧртӧм фольклорнӧй материал. Небӧгыс выль пӧв петіс 1994 воын. Челядь фольклор жанръяс вӧлі йӧзӧдӧма и «Коми йӧзкоста сьыланкывъяс» куим томын, мукӧд ӧтувъя фольклор чукӧръясын. 1988 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Коми челядьлӧн важъя ворсӧмъяс» небӧгтор, кытчӧ пыртӧма 16 ворсӧм да некымын пудъясянкыв. Ворсӧмлысь семантика видлалӧма Д.А. Несанелис да В.Э. Шарапов уджъясын. Бӧръя воясас челядь фольклор туялӧ А.Н. Рассыхаев, ёнджыкасӧ ворсӧмкӧд йитчӧм текстъяс – пудъясянкывъяс, ворсана текстъяс, йӧзкостса важся ворсӧмъяс, а сідзжӧ ӧнія кадся челядь фольклор.

## Коми челядь фольклор сикасалöм
Ю.Г. Рочев аслас уджын медводдзаӧн вӧзйис коми челядь фольклор жанръяс юклӧм. Челядь арлыд да йӧзкостса ворсӧмкӧд йитӧд подувъяс вылын сійӧ юкис фольклор жанръяссӧ куим котыр вылӧ:
* Потандорса сьыланкывъяс.
* Ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклор, кӧні вевтыртӧ текст. 
* Ворсана фольклор, кӧні кыв йитчӧ ворсӧмкӧд.

Медводдза кадас кӧ кага олӧмын медыджыд ин босьтӧ потандорса поэзия (потандорса сьыланкывъяс да бӧрдӧдчанкывъяс), то водзӧсӧ на пыдди челядьлы коланаӧсь произведениеяс, кодъясӧс пыртӧны ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ. Ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклорӧ пырӧны: лелькуйтчан поэзия – тешъяс, лелькуйтчанкывъяс, чуксасянкывъяс; челядь сьыланкывъяс – вӧр-ва дорӧ шыӧдчанкывъяс, пемӧсъяс дорӧ шыӧдчанкывъяс, вӧр-ва да пемӧс шыяс петкӧдлан сьыланкывъяс, прибауткаяс; челядь мойдъяс – проза мойдкывъяс, мойдкыв сюжета прибауткаяс, сьыланкывъяс-мойдкывъяс.

Неуна быдмыштӧм бӧрын вежсьӧ челядьлӧн репертуар. Челядь ёнджыка заводитӧны ворсны асшӧра. Тайӧ арлыдыскӧд йитӧмаӧсь фольклор текстъяс, кодъясӧс Ю.Г. Рочев пыртӧ челядь ворсана фольклорӧ: ворсан приговоркаяс да припевкаяс, лыддьысянкывъяс, нимтысянкывъяс, поддёвкаяс, кывбертласъяс.

## Роч челядь фольклор туялысьяс да уджъяс

## Фин-йöгра челядь фольклор туялысьяс да уджъяс
Веденньӧ лун

**Веденньӧ лун** () — коми йӧзкостса календарын вичкоса гажкӧд йитчӧм лун, пасйӧны ӧшым тӧлысь 4-ӧд лунӧ.

Введенньӧ кӧть и веськалӧ Рӧштво видз вылӧ, но позьӧ сёйны чери.

1881—1883-ӧд воясӧ пуысь кыпӧдӧм Введенньӧ вичко вӧлӧма Кӧрткерӧс районса Шойнатыын, а Тистын — часовня.

## Приметаяс
* Кутшӧм луныс Веденньӧ дырйи, сэтшӧм жӧ поводдяыс лоӧ тӧв помын.
* Енэжыс кӧ кодзула, вотӧса во лоӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
1875-ӧд во

**1875 во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Гажъяс
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* тӧвшӧр тӧлысь 14 лун — немеч теолог и врач, Нобель нима мирса премия босьтысь (1952) Альберт Швейцер (куліс 1965).
* лӧддза-номъя тӧлысь 6 лун — немеч гижысь Томас Манн (куліс 1955).
* сора тӧлысь 26 лун — Швейцарияса психиатр, психолог, философ Карл Густав Юнг (куліс 1961).
* вӧльгым тӧлысь 19 лун — СССРса государственнӧй и партияса уджалысь Михаил Калинин (куліс 1946).
* ӧшым тӧлысь 4 лун — немеч поэт Райнер Мария Рильке (куліс 1926).

## Кулісны
* моз тӧлысь 4 лун — Данияса гижысь Ганс Христиан Андерсен (чужис 1805).
* йирым тӧлысь 10 лун — граф, роч поэт Алексей Толстой (чужис 1817).
* вӧльгым тӧлысь 29 лун — медводдза коми поэт, коми литературалы подув пуктысь Иван Куратов (чужис 1839).
* ӧшым тӧлысьи20 лун — роч историк да гижысь Михаил Погодин (чужис 1800).

## Ӧшмӧс
1892-ӧд во

**1892 во** — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Лоӧмторъяс
* тулыс — Павел Никитич Козлов купеч Туръя вӧлӧсьтса Козлорд грездысь (ӧні – Сьӧськаса Козлорд грезд) ньӧбис Кардорысь «Купчик» паракод, вежис нимсӧ «Вымичанин» вылӧ да ветлӧдліс Емва ю кузя.

## Чужисны
* тӧвшӧр тӧлысь 3 лун — англиясаса гижысь, кыв туялысь, филолог, «The Lord of the Rings» трилогиялӧн автор Джон Рональд Руэл Толкин (куліс 1973).
* йирым тӧлысь 8 лун — роч поэт Марина Цветаева (куліс 1941).
* йирым тӧлысь 10 лун — нималана коми учёнӧй–энциклопедист, коми кыв, литература, фольклор да археология туялысь Алексей Сидоров (куліс 1953).
* йирым тӧлысь 31 лун — шахматъясысь мирса 4-ӧд чемпион Александр Алехин (куліс 1946).

## Кулісны
* ӧшым тӧлысь 3 лун — роч поэт да вуджӧдчысь Афанасий Фет (чужис 1820).

## Ӧшмӧс
Катерина лун

**Катерина лун** () - вичкоса гаж, пасйӧны ӧшым 7 лунӧ .

**Катерина лун** пасйӧны Койгорт районса Гриваын, Кулӧмдін районса Носимын.

Тайӧ лунас Носимӧ волӧны попъяс Кулӧмдінса вичкосянь. Найӧ юрбитӧны часовняас, кӧні вӧлӧма «Екатерина-мученица» ен.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. - Сыктывкар, 2008.
Тӧвся Ёгорей

**Тöвся Ёгорей** () - вичкоса гаж, пасйöны ӧшым 9 лунö .

**Тöвся Ёгорей** - крам празьник Койгорт районса Карвуджӧм грездын.

Тайö празьниксö пасйöны сiдзжö Луздор районысь Сернӧсса Улпонын, кöнi лунсö шуöны *Арсёо Ёгорейöн*.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Пинькай

**Пинькай** (, ) – вöрса лэбач, неуна ыджыдджык пышкайысь. 

## Ыджда
Кузьтаыс 14-18 сантиметр, сьöктанас овлывлö 25 граммöдз. 
## Рöм
Юрыс, сьылiыс, мышкуыс да борд шöрыс югъялана сьöд рöма. Морöс улысладорыс, туша бокыс, кынöмыс, бöж вевдорыс еджыд. Морöс вылысладорыс, бöж йывъясыс гöрдов. Ён нырыс да синмыс сьöдов, кокыс рудов. 
## Паськалöм
Паныдасьлö вöра местаясын Скандинавия муяссянь Камчаткаöдз. Миянын олö парма пасьтала. Поздысьö Печора ковтысын тундраöдз, а сiдзжö Войвыв Уралын, Удораын, Эжва катыдын, Летка ю вожын да мукöдлаын. 
## Оланін да поздйысьöм
Радейтö васöд ньыв пуа-козъяинъяс. Позъяснысö пинькайяс век тэчöны кыдз, коз, пожӧм да мукöд сикас пу вылö, мусяньыс нёль-ö-вит метр вылнаö. Найö гöгрöс сяр кодьöсь, кодлöн вылысладорыс джынвыйöдзыс восьса. Пöжны пуктöны вит-ö-квайт посньыдик кольк. Рöмыс налöн вижов вевъя, ичöтик чутъясöн серöдöма. Борд йылö кыпöдчöм да верстяммыштöм бöрын пинькайпиян öтвывтчöны кельӧбъясö да дыр на лэбалöны чужанiн гöгöртас вӧръясын. 
## Сёян
Кынöмпöтсö пинькайяс перйöны быдмӧгъяс помысь, кокалöны налысь туся кӧйдыссö. Гожӧмнас чöсмасьöны тшöтш и гут-гагйöн.
## Тöвйöм
Кӧч тӧлысьын пинькайяс гырысь кельöбъясöн вешйöны миянысь лунвыв да рытыв-лунвывланьö. Сэсся йирым тöлысь шöрын воöдчöны асланыс быдвося тöвъянiнъясöдз – Лунвыв Европаöдз. А налöн Сибырын гожйысь чой-вокыс тӧвсö коллявны лэбзьöны Гималай гöраясöдз.
## Гортын видзöм
Кыдзи висьталöны лэбачьяслысь олöм-вылöмсö бура тöдысьяс, пинькайяс оз туйны гортын видзöм вылö. Найö зэв полысьöсь, öтдортöны йöзöс да оз сетчыны мевйöдны. Нöшта и сьыланногыс пö тайö кайясыслöн абу зэв мича.
## Рöдвуж кыв вылын
Перымса комияс тылабордасö миян моз жö шуöны *пинькайöн*. Кыдзи аддзам, важ коми йöз нимсö сетiгöн мыджсьöмаöсь сылöн чуксасян шыясыслöн аслыспöлöслун вылö. Удмуртъяслöн кывворын татшöм нимыс абу. Найö шуöны лэбачсö ас ногыс: *тэль куака*, мый лоö, комиöдны кö, вöрса рака.
## Художествоа гижöдын
«Пинь-пинь... пинь-пинь!..» – кытöнкö коз йылын, кылö, тешкöдчö-пинясьö кöдзыдкöд пинькай, коль гылöдiгтырйи. Тадзи гижö Тима Вень 1919 вося дженьыдик «Во гöгöр кытшовтöм» висьтын, кöнi сёрниыс мунö войвывса лэбачьяслöн сьылöм да чуксасьöм йылысь.
## Öшмöс
* Ракин А.Н Пинькай // Би кинь, 2010. 7 №.
* Республика Коми: Энциклопедия: В 3-х т. Сыктывкар, 2000. Т. 1.
Зулӧб (Кӧрткерӧс район)

**Зулӧб** () – Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сикт овмӧдчӧминын коми грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
Зулӧбын праздничайтлӧмаӧсь Пантелеймон лун, кодӧс пасйӧны моз тӧлысь 9 лунӧ.

## География
Зулӧб пукалӧ Висер юлӧн веськыд берегас Зулӧб ю вомын. Грездсянь Ыджыдвидз шӧрсиктӧдз 6 км, Кӧрткерӧс шӧрсиктӧдз — 81 км, Сыктывкар юркарӧдз — 129 км.

## История
* Грезд чужис XIX нэм пансигӧн. Краевед *Александр Панюков* серти, 1810 воын татчӧ овмӧдчӧмаӧсь нин, сэк ӧти овмӧсын олӧма 6 морт. Медводдзаӧн вужъясьӧма Висерысь *Арсений Ефимович Никифоров*. 
* 1825 воын сы дорӧ воӧма висерса *Егор Артемьевич Игушев*, 1830 воын – сэтысь жӧ *Фёдор Захарович Ивашев*. 
* 1850-ӧд вося ревизия серти, Зулӧбдінскӧй грездын 3 овмӧсын олӧма 26 морт.
* 1859 вося списокын пасйӧма, мый «*Зулобдинская (Зулеб-Дин)*» грездын вӧлӧма нин 10 овмӧс, 30 морт (14 мужичӧй, 16 нывбаба). 
* 1916 воын «*Зулобдинская*» грездын, коді пырӧ вӧлӧм Висер вӧлӧсьтӧ, вӧлӧма 31 овмӧс, 161 морт (75 мужичӧй, 86 нывбаба). 
* 1926 воын Висер вӧлӧсьтӧ пырысь «*Зулобдинская*» грездын вӧлӧма 40 овмӧс, 180 морт (88 мужичӧй, 92 нывбаба).
* 1939 вося перепись дырйи Висер сикт сӧвет улӧ пырысь Зулӧб грездын олӧма 270 морт.
* 1956 вося списокъясын Зулӧб пасйӧма Ыджыдвидз сикт сӧвет улын нин. 
* 1970-1980-ӧд воясӧ Зулӧбын олысь лыдыс чинӧма: 1970 воын вӧлӧма 187 морт, 1989 воын лоӧма 143 морт (68 мужичӧй, 75 нывбаба). Став олысьыс – коми.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
* Игушев, Ивашев, Никифоров.

## Велӧдӧм
Коркӧ вӧлӧма улыс тшупӧда школа да челядь видзанін.

## Культура
Ӧні грездас уджалӧ клуб (вӧвлӧм часовня инын).

## Овмӧс
* 1950 воын Ыджыдвидзса 4 колхоз да Зулӧбса «Ударник» нима колхоз ӧтлаасисны «Ленин» нима колхозӧ.
* Ӧні грездас эм клуб, ФАП, вузасянін.

## Тӧдчана йӧз
* Игушев Николай Ефимович (**Епим Микулай**, 1931—2016) — видз-му овмӧсын уджалысь, Коми АССР-са народнӧй овмӧсса нимӧдана уджалысь (1980)
* Бурдин Михаил Николаевич (1948) – «Зарни ань» сьылан котырӧн веськӧдлысь, Коми Республикаса нималана артист (1982), Коми Республикаса нимйӧза артист (2004).

## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.) Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997-2000. — Т. 1—3.
* *Панюков И.М.* Висер вож да сэтчӧс олысьяс йылысь пасйӧдъяс. — Кӧрткерӧс, 1999.

## Ыстӧдъяс
Парма (Кулӧмдін район)

**Парма** – Коми Республикаын Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса грезд.

## География
Грезд пукалӧ Кулӧмъюлӧн веськыд берегын, Кулӧмдін шӧрсиктсянь 26 км сайын.  

## История да олысь лыд
* Артмӧма 1892 во бӧрын. 
* Медводдзаысь казьтывсьӧ 1916 вося видз-му овмӧс арталігӧн. Сэки Пармаын нёль овмӧсын олӧма 23 морт (11 – мужичӧй да 12 нывбаба), ставныс – Булышевъяс.
* 1940 вося инним картаяс вылын – Пурга, 1956 вося списокын – Парма.
* 1970 воын грездас вӧлі 74 морт, 1979 воын – 76 морт, 1989 воын – 11 морт (3 мужичӧй да 8 нывбаба), ставныс – коми.
* 1992 воын Пармаын оліс 10 морт, 1995 воын – 8 морт 7 овмӧсын, 1998 воын – 6 морт 5 овмӧсын, 2000 воын – 13 морт 4 овмӧсын.

## Пармаса овъяс
* Булышев, Чаланов.

## Видз-му овмӧс
* Ӧні Пармаын ас вылӧ уджалысь фермер *Ракинлӧн* муяс да видзьяс.

## Тӧдчана йӧз
* Ногиев Иван Иванович (1952) – коми гижысь.

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* ''Игнатов М.К.'' Взгляд сквозь годы. – Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 1998. – 224 с.
* ''Игнатов М.К.'' Усть-Куломский район: помни прошлое, зная настоящее, делай будущее (1620–2008). – Сыктывкар, 2009. – 366 с.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / По общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
* ''Туркин А.И.'' Основы коми топонимии: Учеб. пособие по спецкурсу. – Сыктывкар, 1985.

## Ӧтуввез
* http://www.tomovl.ru/ycylom.htm,
* https://web.archive.org/web/20111020170657/http://ust-kulom.parma.ru/
Тӧвся Микӧла

**Тöвся Микöла** () — вичкоса гаж, кодöс пасйӧны ӧшым 19 лунö.

*Тöвся Микöла* – сура празьник Луздор районса Поруб грездын, Сернöс да Абъячой сиктъясын, Кулöмдiн районса Помӧсдiнын.

Тайö лунсö Абъячойын шуöны *Арся Микöла* и пасйöны куим лун матысса грездъясас: Белявчиын, **Ручукын**, сэсся – Лукинчиын да **Дунайчиын**.

Сiдзжö и Помöсдiнын: медводдза лунсö пасйöны сиктас, мöдсö да коймöдсö – Сордйыв да Выльгорт грездъясын.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Спиридон лун

**Спиридон лун** () - вичкоса гаж, кодӧс пасйӧны ӧшым 25 лунö.

Йöз костын эм примета: шуöны, мый Спиридон лунӧ шондi бергöдчö тулыслань, а ош аслас гуас – мöдар бокас.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Митрей лун

**Митрей лун** () - вичкоса православнӧй гаж, кодӧс пасйӧны вӧльгым 8 лунӧ.

*Митрей лун* – сура празьник Луздор районса Читаёв сикт улӧ пырысь Вевпонын.

**Примета**: Митрей дырйи кӧ ваыс (юыс) йи улын, Ёгорей дырйи йи улын жӧ.

## Ӧшмӧс

* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.

тя е тук аз съм нейн пратеник за да убия този който дазне да я убиди
Коми небӧг лэдзанін

**Коми небöг лэдзанiн** — Коми муын небӧг дасьтан да йӧзӧдан медводдза канму уджаланін, коді воссис 1920-ӧд воын.

## История
### XX нэм
* *Коми небöг лэдзанiн* воссис 1920 вося ӧшым 6 лунö Усть-Сысольск карын. Тайö тöлысяс жö йöзöдiсны медводдза небöг – «Лыддьысьны велöдчан».
* Мӧд воас нин вӧлі лэдзӧма 11 небӧг, ӧтувъя тиражыс — 61100 небӧг.
* 1926-ӧд воӧдз Коми небӧг лэдзанін вӧчис 75 небӧг да небӧгтор, ӧтувъя тираж — 222 сюрс 500 экземпляр. На пиысь 34,25 % — велӧдчан небӧг, 11,5 % — политикаысь литература, 3,4 % — Владимир Ленин йылысь, 33,1 % — художествоа гижӧд. 75 небӧгсьыс 55 % — тайӧ ас литература, 31 % — вуджӧдӧмъяс, 16 % — сора гижӧдъяс.

### XXI нэм
2007 воын *Коми небöг лэдзанiн* бырӧдісны-тупкисны, а овмӧссӧ вузалісны асшӧр уджалысьяслы. 

## Веськӧдлысьяс

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Рӧштво видз

**Рöштво видз** () - вичкоса нёль виддзысь öти, кодi пансьö вӧльгым 28 лунö да помасьö Рöштво лунö.

Рöштво видз нелямын луна да абу стрöгöй: чери позьö сёйны вежалунö да празьник лунъясö. Видзлöн бöръя вит лунас (тӧвшӧр мöд-квайтöд лунъясö) чери сёйны оз позь. Кöнтусь вый оз видлыны выльлунö, середаö да пекничаö.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Кузьма-Демьян лун

**Кузьма-Демьян лун** () — йӧзкостса гаж, кодӧс пасйӧны вӧльгым тӧлысь 14 лунӧ.

*Кузьма-Демьян лунӧ* эжвайывса сиктъясын том йӧз рытнас чукӧртчӧны братчина вылӧ, кодӧс празднуйтӧны куим лун. Зонъяс медалӧны керка. Нывъяс вайӧны пызь, ид, таг да ӧтвыв пуӧны тагъя сур. 

Юантор пуӧм бӧрын нывъяс сьыланкывйӧн корӧны керка кӧзяинлысь яндӧва. Сэсся нёль ныв стӧкан тыра сурӧн йӧктӧны сьыланкыв улӧ да юӧны. Сьыланкывйӧн жӧ найӧ матыстчӧны кык зон дорӧ подносӧн да мыччӧны налы сур. Юӧм бӧрын зонъяс пуктӧны поднос вылӧ сьӧмтор. 

Та бӧрын нывъяс гӧститӧдӧны мукӧд зонсӧ.

Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын *Кузьма-Демьян лунӧ* ичӧт нывкаяс ветлӧны керкаысь керкаӧ. Найӧс гӧститӧдӧны тшайӧн, ырӧшӧн, няньӧн, калляӧн (идъя чужваысь юантор).

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
Еремей лун

**Еремей лун** () - вичкоса гаж, пасйӧны ода-кора 14 лунӧ.

*Еремей лун* йитчӧма гӧра-кӧдзан уджкӧд.

Керчомья сиктса йӧзлӧн вӧлӧма примета: ывлаыс кӧ мича, *Еремей лунӧ* медводдзаысь петӧны гӧрны.

А гӧра-кӧдзан удж колӧ пӧ эштӧдны Доропей лун кежлӧ (лӧддза-номъя 18-ӧд лун).

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Доропей лун

**Доропей лун** () - вичкоса гаж, пасйӧны лӧддза-номъя 18 лунӧ.

*Доропей лун* кежлӧ лунвывса комияс помалӧны нин став гӧра-кӧдзан уджсӧ.

* Примета: *Доропей лунӧ* кӧ лун тӧв – кӧдзны позьӧ на, вой тӧв кӧ – оз, лоас на кӧдзыд.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Истан

**Истан** (, ) – куликъяслöн котырö пырысь шöрпöлöс лэбач. 

## Ыджда
Тушаыс весьтысь неуна кузьджык, сьöктаыс овлывлö 74 граммöдз. Вöсни нырыс юрсьыс кузь. Та вöсна удмурт кывйын лэбачыслöн нимыс *кузьныр*. 
## Рöм
Лыа рöмысь рудовджык, истанлöн мышкуыс турунвиж сора, вомöнöн вöсньдик чукля визьясöн серöдлöма. Кынöм улыс еджыд, кокыс вижов, синмыс перкаль.
## Паськалöм
Олö-вылö Европа да Азия пасьтала. Комиын паныдасьлö пöшти был ю вожын: Эжва и Сыктыв, Печора и Мозын ковтысын.
## Оласног
Веськалан кö ва дорö, пыр и казялан тайö визув да сибöдысь лэбачсö. Медъёна радейтöны истанъяс сэтшöм юяс да шоръяс, кодъяслöн дорöсыс изъя либö лыаа, а ва пöлöнас эмöсь тшöкыд кустъяса бурысьяс. Пыжа либö пода мортлöн матыстчигöн истан чепöсйö места вывсьыс да «и-ис... и-ис. и-ис-и-и-ис...» чипсöмöн ва веркöстi лэбзьö мöдарладорас. Татшöм ногöн быттьö чуксалö повзьöдысьсö вуджны ас бöрсяыс. Та серти гöгöрвоана, мыйла рочьяс нимтöны истанöс вуджöдчысьöн – *перевозчикöн*. Корсюрö пö истанъяс тшöтш пуксьывлöны ва вылö, медым уялыштны да суналыштны. 
## Сёян
Истан сёйӧ гут-гагӧс да чераньясӧс. 
## Поздйысьöм
Локтöны истанъяс миянö тулыснас, лым сылöм бöрын. Воöм мысти быдöн на пиысь бöрйö аслыс гозпöвсö. Сэсся гозйöдчöм лэбачьяс öтвылысь корсьöны олан места да сэнi и коллялöны гожӧмсö. Мукöд гозъялöн угоддьöö оз сюйсьыны. Поздысьны заводитöны лӧддза-номъя тöлысьын. Ва дорышсянь комын воськов ылнаын кымын кустъяс пöвстысь бöрйöны кос места. Неыджыд гуранö ваялöны коръяс да пуктöны сэтчö льöм рöма чутъяса вижов нёль кольк. Пöжсигас эньыс пукалö куим вежон чöж. Айыс зэв гежöда вежлывлö сiйöс. Кайпияныс борд йылö кыпöдчöны сора тöлысь помын. Недыр мысти матiгöгöрса позтыръяс öтувтчöны дас вита-комына кельöбъясö. 
## Тöвйöм
Моз тöлысь пуксьöм бöрын истанъяс эновтöны чужанiнсö да лэбзьöны шоныд муяслань. Тöвйöны найö Африкаын, Азия лунвылын да Австралияын. 
## Рöдвуж кыв вылын
Перымса комияс лэбачсö шуöны комияс моз жö *истанöн*, удмуртъяс шуöны *кузьныр*. Коми нимъясыс тöдчöдöны сылысь шыалан аслыспöлöслунсö.
## А. Ракинлöн казьтылöмъясысь
Ичöтдырйи, школаын велöдчигöн на, ачым аддзылi татшöмтор: ыджыд рака уськöдчис истан вылö, кöсйис ловсö босьтны сылысь. И рам лэбачыдлы быть лои юö пырны да пондыны сунавны-сайласьны, мый отсалiс мездмыны «шышкыдлöн» ёсь гыжъясысь.

## Öшмöс
* Ракин А. Истан // Би кинь, 2010. — 6 №.
* Республика Коми: Энциклопедия: В 3-х т. — Сыктывкар, 2000. — Т. 2.
Джиан

**Джиан** (, ) – вöрса лэбач. Олö джуджыд пучера коръя да сора вӧръясын.

## Ыджда
Пышкай ыджда кымын, сьöктаыс овлывлö 25 граммöдз. Вывтырыслöн кузьтаыс 13-16 сантиметр. Ёсь нырыс веськыд, кокыс дженьыд, но ён. Кузь чуньяса да крукыля чорыд гыжъяса.

## Рöм
Мышкуыс лöзовруд, кынöм улыс да юр бокыс еджыд. Туша бокыс да бöж улыс, тшöтш и синмыс, перкаль рöма. Пемыдруд нырсяньыс син вомöныс сьылi пöлöнöдыс мунö сьöд визь. Чипсасьö «ждив-джив-джив, джив-джив-джив» гора шыясöн.

## Паськалöм
Паныдасьлö Англиясянь Камчаткаöдз, лунвылын – Шöрмудор саридз бердсянь. Миянын тöдса Печора ю ковтасын Чилимдiнöдз, Эжва катыдын да Удораын. Пыр öтилаын олысь лэбач. Весиг тӧвсö коллялö чужанiнас, лунвывланьö оз вешйыв.

## Оласног да сёян
Оласногас уна öткодьлуныс сизьяскöд. На моз жö пöткöдчö пуяс вылын, корсялö гагъяслысь кырсь улö да пуö пырöм номыръяссö, перъялö лыска пуяслöн колльысь кӧйдыс. Ёна радейтö кокавны быдмӧгъяслысь чорыд кыша тусьяссö. Пуяс вылысь кынöмпöтсö перйигöн öтмоза тэрыба визъялö кыдзи вывлань юрöн, сiдзи и увлань юрöн.

Кöдзыдъяс дырйи корсюрö джианъяс волывлöны «гöститны» мукöд лэбачьяслы дасьтöм сёянiнъясö. Сэнi найö оз сöмын пöттöдзыс чöсмасьны, но и тшöтш весаласны став коляссö – новласны асланыс дзебасъясö.

Джиан — пöльза вайысь лэбач: бырöдö-кокалö быдмöгъяслы лёк вöчысь гагъяссö. Миян пӧч-пӧльяс лöсьöдалöмаöсь лэбачыслысь нимсö сылöн шыалöм серти.

## Поздйысьöм
Позсö лöсьöдö сизьöн кодйöм пу горсйö. Пыран розьыс кö паськыд, тöран выйöдзыс ичöтмöдö дульнас кöтöдöм сёйöн. Мавтöминыс артмö сэтшöм чорыд, мый куш киöн чуктöдны он вермы. Косму тöлысь помын либö ода-кора тöлысь пуксигöн позйö пуктö 6-9 кольк. Посньыдик еджыд рöма колькъясыс гöрд чутъясаöсь. Энь джиан пöжсьö кык вежонысь дырджык. Чужöм бöрас кайпияныс позъяс олöны кызь вит лунöдз. Тӧвнас джианъяс сюртчöны пыстаяскöд да лэбалöны öтувъя кельӧбъясын. Та вöсна кöнсюрö пыстаясöс тшöтш шуöны джианъясöн.

## Рöдвуж кыв вылын
Перымса комияс тайö тылабордасö оз тöдны, сы вöсна налöн ас нимыс абу. Удмуртъяс шуöны – **кызтэй**, артмöма кык юкöнысь: *кыз* «коз», *тэй* «той». Нимсö лöсьöдысьясыс, буракö, босьтöмаöсь тöд выланыс кайыслысь пуяскöд йитöдсö да ичöт мыгöрсö.

## Öшмöс
* Ракин А. Джиан // Би кинь, 2010 во. — 5 №.
* Республика Коми: Энциклопедия: В 3-х т. — Сыктывкар, 2000. — Т. 2.
Рӧштво видзӧ пыран лун

**Рöштво видзö пыран лун** () - Рöштво видз водзвывса лун, вичкоса православнӧй гаж, кодöс пасйöны вӧльгым 27 лунö.

Рöштво видзö пырöм Висер сиктын шуöны «*Чипан öбедня*».

Томулов чукöртчöны ас пескöн войпук вылö. 

Сэтчö вайöны пызь, яй, блин, либö блинсö пöжалöны сэнi нин öтув. Сёрöнджык матыстчöны зонъяс, кодъясöс гöститöдöны блинöн. 

Кодöс оз лэдзны керкаас, найö пакöсьтитчöны, кыдзи и Вежадыр кадö – кайöны керка вевт вылö тупкöны пач труба, медым тшыныс керкаас петö, пес чипас кисьтöны, ваöн пессö киськалöны. 

Петавлöны ывла вылö да коялöны öта-мöдöс лымйöн.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Тӧвся Иван лун

**Тöвся Иван лун** () - вичкоса гаж, пасйöны тöвшöр 20-öд лунö.

**Тöвся Иван лун** – сура празьник Катыд грездын (Луздор районса Сернöсын), пасйöны кык лун. Сы кежлö век лöсьöдöны студень – порсь, мöс либö ыж юрысь да кокысь. Пызан вылö лэптöны шаньга, яесьнича, черинянь да пирöг.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Василей лун

**Василей лун** () — коми йӧзкостса календарын вичко подула гаж, пасйӧны тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лунӧ.

**Василей лун** водзвылын начкӧны порсь. Юр да коксӧ нуӧны вичкоӧ вежӧдны да кольны сэтчӧ. Мукӧдыс вичкоысь сэсся ньӧбӧны яйсӧ. Гортаныс сідзжӧ пуӧны порсь юр да кок, та вӧсна лунсӧ шуӧны *порсь юр-кок вильӧдан лун*.

Йӧзыс шуӧны: «Кӧть мый закладӧ пукті, но тайӧ сёянсӧ лӧсьӧд».

Порсь начкӧм бӧрын кольӧ уна лы. Наысь челядьлы вӧчӧны «шурган» шылада инструмент: кыклаті розьӧдӧны лыяссӧ, нюжӧдӧны на пыр кӧв, а помъяссӧ гӧрддзалӧны. Шургансӧ ӧдйӧ бергӧдлігӧн чужӧ гора шы.

Рытъя сёйӧм бӧрын енув пельӧс джоджысь корсьӧны сю тусь. Сюрӧ кӧ, бур во пӧ лоӧ.

## [[Примета]]

* Василей войӧ сэзь — пув да чӧд уна лоӧ.
* Василей войӧ кӧ кодзула — чӧдйыд артмас.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдiс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Опонасьӧй лун

**Опонасьӧй лун** () — йӧзкостса календарын гаж, подуласьӧ православнӧй вичкоса гаж вылӧ, пасйӧны тӧвшӧр 31-ӧд лунӧ.

**Опонасьӧй лун** — сура праздник Кулӧмдін районса Пожӧг вожын, Емдін районса Аквадын.

Пожӧг вожын гажӧдчӧны вежон чӧж: медводдза лунас Пожӧгын, мӧд лунас — Шахсиктын, коймӧдас — Кекурын, нёльӧдас — Вомынбӧжын, витӧдас — Полльӧын, квайтӧдас — Пожӧгдінын.

## [[Приметаяс]]:

* **Опонасей лунӧ** кӧ лун тӧв, тулыс лоӧ дженьыд; асылыс кӧ кӧдзыд, а ӧбӧд бӧрас шоныд – тулыс помыс водз воас, воыс лоас бур урожая.
* **Опонасей лунӧ** керкалӧн лунладорсьыс кӧ сылӧ лым, тайӧ вонас нянь кынмас.
* **Опонасей лунӧ** кӧ пурга, Илля лунӧ зэрас.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Дасьтіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Педосей лун

**Педосей лун** - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны урасьӧм 18-ӧд лунӧ.

**Педосей лун** пасйӧны Кулӧмдін районса Носим сиктын. Лунсӧ шуӧны «поп празьникӧн». Сэки волывлӧны Кулӧмдінса вичкоысь попъяс да нуӧдӧны службасӧ часовняын, мый сулавлӧма Ярӧсиктын. Вывті кӧдзыдъяс дырйи попъяс абу волывлӧмаӧсь.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Дасьтіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Степан лун

**Степан лун** () – православнöй вичкоса гаж, пасйöны тöвшöр 9 лунö.

**Степан лун** – сура празьник Луздор районса Ношуль сиктын. Празьничайтöны некымын лун чöж: тöвшöр 9 лунö – Вичкодорын, 10-öд лунö – Ёльдор грездын, 11-öд лунö – Грездын да Даньгрездын, сэсся Эдым, Варко да Фильö пöчинöкъясын.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Дасьтiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Выль во

Ӧнія комияс **Выль во** пасйӧны Григорий календар серти тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ.

Водзынсӧ мирын олысь войтырлӧн **Выль во** пансьылӧма тулысын либӧ арын, а та вылӧ тӧдчӧма тӧлысь либӧ шонді серти оласног. Миян нэмӧдз 45-ӧд воын римса император Юлий Цезарь вуджӧдӧма Выль восӧ тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ.

Важ Рочмуын во заводитчӧмсӧ пасйӧмаӧсь рака тӧлысьын, кор тулыс вайӧ аскӧдыс шонді, шоныд да бур урожай вылӧ лача.

Кор Русь 10 нэм помын пыртчӧ Кристос эскӧмӧ, Выль во пондӧны пасйыны византияса календар серти арнас — кӧч тӧлысь ӧтиӧд лунсянь.

1699 воын Пётр I сетӧ индӧд выльвоасьны Европаса странаясын моз тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ. Россияын кӧ сэки виччысисны нин мир артмӧмсянь 7207 во, то Европаын 1699 во Иисус Кристос чужӧмсянь.

Сідзжӧ император тшӧктӧ мичмӧдны керкаяссӧ пожӧм да коз увъясӧн, чолӧмавны да козьнавны рӧдвужсӧ да тӧдсаяссӧ, гажӧдчыны войшӧр каднас бипур гӧгӧр.

Кристос эскӧмӧ пырттӧдз комияс олісны вӧралан календар серти, кӧні тӧдчӧдӧма кутшӧм кадӧ позьӧ кыйны-вийны дона куа вӧрса пемӧсъясӧс. Тайӧ календарыс важӧн петіс олӧмсьыс, и ӧні комияс, кыдзи и мукӧд войтыр, пасйӧны Выль восӧ тӧвшӧр ӧтиӧд лунӧ.

Во йылысь эм коми нӧдкыв: Кузь-кузь пу, дас кык йӧзви, нёль ув и сизим коль. (Во, тӧлысь, вежон, лун).

### [[Выль во]] [[:en:Mesopotamia|Важ Месопотамияын]]

Важ Месопотамияын вöлi пасйӧны Выль во тӧлысь чужӧм лунӧ тувсов ӧткузя луна-воя (Рака тӧлысь 21-ӧд лун) бӧрын .
Важ Месопотамияын вöлi вӧчӧны Акиту - Загмук - Sacaea Выль во фестиваль Выль во водзвылын али бӧрын  .

*Шумер: 𒀉𒆠𒋾 /A2.KI.TI/ , Аккад: 𒀉𒆠𒌈 /A2.KI.TUM/  - "Акиту" Важ Месопотамия Выль во ид фестиваль.

*Шумер: 𒍠𒈬 /ZAG.MU/  - "Загмук" Важ Месопотамия Выль во фестиваль.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Дасьтіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
Кристослӧн Рӧштвоыс

**Кристослӧн Рӧштвоыс** () - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны тӧвшӧр 7-ӧд лунӧ.

## Эскӧмъяс
**Рӧштвосянь** Ва вежӧдан лунӧдз кадколастсӧ шуӧны Вежадыр (Эжва вожын), **Вежа пӧра** (Изьва вожын), **Светтьӧ** (Луздор вожын). Тайӧ лунъясас оз позь печкыны, тшӧтшӧдны гыж, шырсьыны, пеславны кӧлуй. Шуӧны, кутан кӧ та кадӧ печкыны, кутир-катирыс дзугас став печкан уджтӧ, либӧ куттяыс сіталас да кудзалас кудель вылад. Печкантӧ оз позь кольны сёр вылӧ.

## Ворсӧм
**Рӧштвосянь** кык вежон чӧж (кӧнсюрӧ – сӧмын ӧти вежон) ворсӧны ыж шегйӧн. Эскӧны, мый татшӧм ногӧн позьӧ содтыны ыжлысь лыдсӧ.

## Челядьӧс повзьӧдлӧм
Йӧзыс чайтӧны, мый тайӧ лунъясас ветлӧдлӧны «куттяяс», кодъясӧн повзьӧдлӧны челядьӧс: «водз игнасьӧй, куттяяс мед оз пырны». Челядьсӧ оз лысьтны рытъяснас лэдзны ывлаӧ.

## Тшыкӧдчӧм
Йӧзыс эскӧны, мый лёк вынъяс вермӧны пырны картаӧ да тшыкӧдны мӧстӧ, кодлӧн сэсся вошӧ йӧлыс. Медым видзчысьны лёкторйысь, кӧзяйка пернапасалӧ керка-карта ӧдзӧсъяс, лыддьӧ молитва.

## Куття-войса
Шуӧны, мый **Рӧштвоӧдз** колӧ быдлаысь бус чышкавны. Оз кӧ чышкавны, сэтчӧ овмӧдчӧ «**куття-войся**» (*куття*, *кити-коти*, *куття-даддя*, *шора*, *куль*, *шы пуляк*). Йӧзыслӧн чайтӧм серти, куттяяс петӧны ваысь, сэтчӧ жӧ вермасны кыскыны йӧзсӧ.

## Войпук
Том йӧз чукӧртчывлӧны войпукъяс вылӧ, кӧні гажӧдчӧны – сьылӧны, йӧктӧны, ворсӧны. Емва вожса сиктъясын войпук дырйи ворсӧны «Приятель» да «Старик» ворсӧмъясӧн.

Кругӧн йӧктігӧн сьывлӧны «Из-за лесу», «Дай, дай, сваття», «Да сьылім, сьылім, сьылім» да «Тшуи» сьыланкывъяс.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Вежадыр

**Вежадыр** - йӧзкостса вежӧрын вежа кадколаст, пансьӧ Рӧштво дырйи (тӧвшӧр 7-ӧд лунӧ) да помасьӧ Ва вежӧдан лунö (тӧвшӧр 19-ӧд лунӧ).

*Эжва вожын* тайӧ кадколастсӧ шуӧны **Вежадыр**, *Изьва вожын* - **Вежа пӧра**, *Луздор вожын* - **Светтьӧ**.

**Вежадырйи** том йӧз гажӧдчӧны войпукъяс вылын: сьылӧны, йӧктӧны, ворсӧны да гадайтчӧны, маскаӧн ветлӧны. Челядь ветлӧны Енмӧс славитны. 
 
## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Енмӧс славитӧм

**Енмöс славитöм** - Иисус Кристос чужöмкöд йитчöм вичкоса обычай, нуöдöны Рöштво асылö.

Водз асывсянь челядь, пöрысь йöз ветлöдлöны керкаысь керкаö **Енмöс славитны** (йöз костын – *попитны*). Мукöд дырйи найö аскöдыс новлöдлöны **кодзув** – бедь йылö öшöдöм гöгыль, кодöс мичмöдöма уна рöма гумагöн. 

Керкаö пырöм бöрын славитысьяс пöрччöны шапка, чöвтöны пернапас да вöзйысьöны **Енмöс славитны**. Та бöрын лыддьöны Иисус Кристос чужöм йылысь молитва: «Рождество твое Христе Боже нас, воссияй свет разум...».

Молитва бöрын мукöд дырйи лыддьöны нöшта со мый:

*Хозяйка, хозяин,*

*Со скотом, животом,*

*Благодатный дом.*

*Шаньгатö эг чег,*

*Пирогтö эн чег.*

*Совсем подавай.*

*По рюмочке винца,*

*По стаканчику пивца.*

Енмöс славитысьяслы сетöны гöстинеч (пирöг, шаньга, кöлöб, кампет) либö кöрт сьöмтор.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Ва вежӧдан лун

**Ва вежöдан лун** - () - православнöй вичкоса гаж, пасйöны тöвшöр 19-öд лунö.

**Ва вежöдан лун** – крам празьник Кöрткерöс районса Висер сиктын.

**Ва вежöдан лунöн** помасьö Вежадыр. **Эжва йылын** сiйöс шуöны *Ва вежöдöм* либö *Крешенньö*, **Луздор вожын** – *светтьö öстанöк*.

Тайö лунас юяс вылö вöчöны йöрдан либö öшмöс. Йöрдансö кералöны нёль пома крест моз. Лун шöр кадö сэтчö локтö поп. Сiйö вежöдö васö молитваясöн (лыддьö «Во Иордани»), Енъясöн да крестöн, кодöс сэсся дзугмылö ваас. Та бöрын ваыс лыддьысьö вежаöн, бурдöданöн.

Чайтöны, мый тайö лунас колö вöтлыны лёк вынъяссö, кодъяс Вежадыр чöж восьсöн шöйтiсны сикт кузя. Вежöдöм ваöн мыськалöны ки да чужöм, медым мынтöдчыны «сöтанасьыс» да пежсьыс; йöзыс купайтчöны. Васö босьтöны дозмукъясö да видзöны во чöж. Вежа ваöн койöны керка-карта пельöсъяс, гöбöч да öшмöс, мыськалöны енъяс, сэсся пернапасалöны.

Сiдзжö эскöны, мый вой шöр каднас ваыс быдлаын вежа. Абу кö позянлун босьтны васö вежöдöм йöрданысь, сiйöс позьö гумовтны öшмöсысь либö ключысь. Унаöн вежа васö босьтöны вичкоысь.

Ношульын шуöны, мый вежа ва койöмöн позьö вöтлыны тöрöканöс, лудiкöс да шыр чукöрöс.
Медым вöтлыны лёк вынсö керкаысь да гидйысь, кöзяйка босьтö кок костас рач пу (сковородник) да кытшовтö керкасö, лым вылö визь кольöмöн.
 
Пожöг сиктын пöжалöны «ва вежöдан ляпушка», кодöс видзöны жытникас локтан Ва вежöдан лунöдз.

Эскöны, мый **Ва вежöдан лунö** оз позь ёртчыны – Енмыс мыждас таысь.

## [[Примета]]яс :

* Ывлаас кö кöдзыд – Прокопей лунö поводдяыс лоö бур, лоö бур урожай. Кодзула енэж кö, гöрд вотöса во водзын.
* Рöштвосянь **Ва вежöдан лунöдз** кö кöдзыд, Петыр лунсянь Прокопейöдз зэра поводдя лоö.
* Кор **Ва вежöдан лунö** вичкоысь лэччасны ю вылö йöрданысь васö вежöдны, сэк кö поп плеш вылö усьö енежсьыс лымчир, сiйö вонас лоö бур урожай.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Куття лун

**Куття лун** () - православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны тӧвшӧр 6-ӧд лунӧ.

**Куття лунӧн** шуӧны Рӧштвоӧдзса лунсӧ. Сы рытӧ помасьӧ Рӧштво видз, коді кыссьӧ вӧльгым 28-ӧд лунсянь. Куття лун кежлӧ дасьтӧны куття рок. Куття роксӧ вӧчӧны шабді выйысь да шыдӧсысь.

Куття лунӧ помасьӧ кос лунъя, заводитчӧ уль лунъя - позьӧ нин сёйны йӧла-яя сёян. Пызан вылӧ лэптӧны рысь, йӧв, нӧк, яя шыдъяс, нӧкъя шаньгаяс, пирӧгъяс.

Кӧзяйкаяс сю пызьысь кӧтӧны сук шомӧс. Бать-мамыс сыысь вӧчалӧны быдсяма чачаяс – вӧлӧс да кора додьяс, мӧскӧс, кукӧс, порсьӧс, сюра межӧс, петукӧс. Тайӧ пӧжассӧ шуӧны «чибиӧн». Фигураяссӧ пӧжалӧны пачын, асывнас сетӧны челядьлы ворсны. Челядь ворсӧны Ва вежӧдан лунӧдз, сэсся сёйӧны чибисӧ.

Мукӧд чибиыс бедь йылын. Пӧжалӧм бӧрын дзик пыр кӧзяйка петкӧдӧ найӧс анбарӧ да сувтӧдӧ нянь тусь пытшкӧ.

## Ӧшмӧс
Коми календар. 2009 во / Дасьтіс  *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Маскаасьӧм

**Маскаасьӧм** () - Вежадыркӧд йитчӧм важся обычай.

Вежадыр рытъяснас керкаысь керкаӧ ветлӧдлӧны том йӧз. Тайӧ ветлӧдлӧмсӧ шуӧны **маскаасьӧм**, **светтьӧасьӧм**, **машкуритчӧм** (Изьва), а ветлӧдлысьсӧ – **рӧштво куттяӧн**, **маскаӧн**, **кити-котиӧн**, **куття-войсаӧн**, **куття-даддяӧн**, **бомӧн**, и с.в. 

Томулов кышасьӧны быдсяма ногыс, вежласьӧны паськӧмнас. Нывъяс пасьтасьӧны мужикö, старикӧ (беддя, уска да тошка), а зонъяс – бабаӧ, старукаӧ (сарапана, чышъяна). 

Сы кындзи вӧччылӧны чиганö (паськыд юбкаа), нянь вундысьӧ (чарлаӧн), пемӧсъясӧ да лэбачьясӧ: козёлö, кӧинö, ошкӧ (гугӧдӧны пась), туриö, петукö (пасьталӧны бугай – еджыд дӧраысь гожся кышӧд, вӧчӧны ныр, медым кокавны). 

Медым эз тӧдмавны, чужӧмсӧ тупкӧны марляӧн, мавтӧны саӧн либӧ шомӧн, кӧмалӧны гын сапӧг, кепысясьӧны. Изьватас вӧлі пасьталӧны маличасӧ гугӧн.

**Вӧччӧмаяскӧд** ветлӧдлӧ отсасьысь. Сійӧ таркӧдчӧ да вӧзйысьӧ керкаас: «маскаяссӧ лэдзанныд онӧ?» Пырысьяслы эз позь сёрнитны. Найӧ гибльӧдчӧны-дурӧны, больгӧны гӧлӧс вежлалӧмӧн либӧ рочасьӧны, броткиг моз ливкйӧдлӧны-сьылӧны, ылӧсас йӧктӧны да ворсӧны гудӧкӧн либӧ балалайкаӧн, киын кутӧны стопка да корӧны юантор. Лёк кӧзяевалы джоджас кисьтӧны са да йӧктӧны сы вылын.

Кӧзяеваяс зільӧны тӧдмавны пырысьясӧс, пуксьӧдӧны найӧс пызан сайӧ, сетӧны кампет, шаньга да мукӧдтор. Сэсся **маскаяс** мунӧны мӧд керкаӧ.

**Маскаяс** кӧ ёна дӧзмӧдчӧны, налысь паськӧмсӧ вермӧны мавтны дьӧгӧтьӧн, а вӧла-доддяяслысь вермӧны вундыны гужжисӧ.

Кӧзяева кӧ оз лэдзны керкаас, **маскаяс** перйӧны налысь водзӧс: камгӧны стенӧ да ӧдзӧс-ӧшиньӧ, игналӧны ӧдзӧссӧ карнанӧн, кисьтӧны пес чипас, тыртӧны лымйӧн да пескӧн кильчӧ, пач труба. Вильшасигмоз гусьӧн таркӧдчӧны ӧдзӧсӧ, ӧшиньӧ, а сэсся дзебсьӧны. Медъёна дӧзмӧдчӧны сэтшӧм керкаясын, кӧні олӧны том нывъяс.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Тунасьӧм

**Тунасьöм** ()

Гадайтчöны вöлi медсясö том йöз - нывъяс Вежадыр кадö.

Торйöн нин эскöны Важ Выль во войся гадайтчöмлы. Вой шöр кадö петöны кывзысьны туй вожö (öшмöс дорö либö амбар улö). 

Нывъяс пуксьöны лым вылö вольсалöм ыж либö кукань ку вылö, гижтöны ас гöгöрыс сэра помöн либö беддьöн кытш, медым чöртъясыс эз вермыны на дорö пырны, вевттьысьöны чышъянöн либö пызан дöраöн да кутчысьöны кинаныс. Пукалысьяс чöла кывзöны, кысянь шыыс и мый кылö. 

Дöскаö камгöм кö кылöны – кулысь водзö; жыннян шы – кöлысь водзö, пон увтöм – лёк водзö, кага бöрдöм – кага чужтöм водзö.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.
Петыр лун

**Петыр лун** () — православнӧй вичкоса гаж, пасйӧны сора 12 лунӧ.

**Петыр лун** – сура празьник Кулӧмдін районса Кулӧмдінын да Скӧрӧдумын, Емдін районса Ремиын, Койгорт районса Гриваын, да Луздор районса Читаёв сикт улӧ пырысь Екшорын, и с.в.

**Петыр лун** вӧлі ыджыд праздникӧн. Кыдзи и мукӧд ыджыд вежа лунъясӧ, та лунӧ эз тшӧктыны уджавны, Енмыс пӧ вермас мыждыны. 

**Петыр лун** шуӧны гожӧм шӧрӧн: кодкӧ кӧ керкасьыд ӧдзӧстӧ оз тупкы, сійӧс ӧлӧдӧны «Абу ӧд Петыр лун!»

## Турун пуктӧм
Та лунӧ эновтчылӧны турун пуктӧмысь. Уджалӧны пажынӧдз, а сэсся воӧны гортас ылысса видзьясысь пывсьыны да петырлунасьны. Ӧтилаын – пажынӧдз позьӧ сӧмын куртны водзынсӧ ытшкӧм турун, но эз ытшкыны; мӧдлаын – пажун бӧрын мӧдӧдчӧны нин видзьяс вылӧ страдуйтны.

## Чери кыйӧм
Чери кыйысьяс пасйӧны **Петыр лунӧ** ассьыныс празьник. Шыасьӧны **Петыр-Павел** дорӧ, корӧны чери: «Петыр-Павел, чери сет!» Кыйӧм чериысь пуӧны юква да корӧны тӧдсаяссӧ видлыны сійӧс.

## Кодрасьӧм
Бӧръя кадӧ **Петыр лунӧ** гуяс вылын кодралӧны Троича бӧрын кувсьӧм йӧзӧс. Блин, чипан кольк кындзи лӧсьӧдӧны выль лук турунысь сёянтор.

## Эскӧмъяс
**Петыр лунӧ** вичкоын лук турун вежӧдӧм бӧрын позьӧ сійӧс чегъявны да сёйны.

Мукӧдлаын оз тшӧктыны **Петыр лунӧдз** вотны оз тусь.

## [[Примета]]:
* Петыр лунӧ кӧ оз зэр, оз зэр Прокопейӧдз.

## [[Шусьӧг]]:
* Томлуныд абу Петыр лун, мӧдысь оз ло.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Ыджыд Чужаннін тыш

*merge [[Айму вӧсна Ыджыд тыш]]?

*'Ыджыд Чужаннін тыш''' () тайӧ СССР да Германия костын тыш.
## Ыстӧдъяс
* Медводдза ставмирса тыш
* Мӧд ставмирса тыш
Монархия

**Мона́рхия** (;   — ӧти;  — ӧтивласьттӧм) тайӧ кансям системаясысь ӧти.
## Монархия пӧлӧсъяс
* Дзик монархия
* Оланподув монархия
* Парламент монархия