open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шуктомов Ганс Александрович

**Шуктомов Ганс Александрович** (1929—2007) — коми гижысь, публицист, туялысь.

## Олан туй
Ганс Шуктомов чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Шыладор грездын 1929-ӧд воося ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ кресьтянин семьяын, кодӧс сёрӧнджык кулакалісны.

Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма Сыктывкарса аэропортын. Вӧр техникум бура помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны пырны Москваса лесотехническӧй институтӧ, но пырӧма Саковскӧй лётнӧй училишӧӧ. Сэні велӧдчӧма сӧмын вит тӧлысь — 1952-ӧд во помсянь 1953-ӧд во пансьӧмӧдз. Училишӧысь сійӧс вӧтлісны кыдзи «кулаклысь» писӧ. Сёрӧнджык Ганс Шуктомов помалӧма лесотехническӧй институт да аспирантуру, но диссертациясӧ абу дорйӧма. Сылы ковмӧма мунны Тамбов карсьыс кыдзи «кулак» пилы. 1980-ӧд вон ыджыд изобретение лӧсьӧдӧмысь диссертация дорйытӧг лоӧма техническӧй наукаясса кандидатӧн, туясян институтын юрнуӧдысь научнӧй сотрудникӧн.

Кулӧма 2007-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Ганс Шуктомовлӧн гижан уджыслӧн мылькйыс веськалӧма 1988—1992 вояс вылӧ. Та кадӧ сійӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын да «Югыд туй» газетын 21 шмонитан висьт, на лыдын «Карьера», «Чурка Вань».

Шуктомов Г.А. петкӧдчӧма кыдзи публицист, гижӧма коми йӧзлӧн история да культура йылысь: «Есть ли у коми национализм?», «Вернуть имя», «Что имеешь, то и найдешь».

## Ӧшмӧсъяс
* Сыктывдін районса небӧгаинын Шуктомов Ганс Александрович йылысь

## Ыстӧдъяс
Будинос (кыв)

**Будинос** (*budinos*) — тайӧ лӧсьӧдӧм финн-йӧгра либӧ уралкостса кыв, код вӧлi йӧзӧдӧма 2009 воын. Сылы колӧ вӧдитчыны «финн-йӧгра эсперанто» пыдди. Будинос мыджсьӧ удмурт, суоми, эст, мордва, мари, мадьяр да вӧгул кывъяс вылӧ. Лӧсьӧдысь — удмурт филолог да кывбуралысь Алексей Андреевич Арзамазов (удмуртӧн: Арзами Очей) Ижкарысь.

## Будинос анбур
Будиносӧ босьтӧма латин шыпаскуд:

## Лыднимъяс

## Медколана будинос кывъяс финн-йӧгра кывъяс серти

## Будиносӧн кывбур

**Budinosan gimna**

Ajgan najasa no chenasa,
Ezre veta no vorsa keddas,
Vazhakelan kajib shonda,
Fenno-ugro madan kela.
Nezide, latide, kalzide, kalide,
Bias-garas vojtib pilmat,
Budijo vijas em amo valda,
Em gudrio mora – budijo vijas.
Mina no tina, vono miesam,
Avime ojmanmit kelan vachale,
Kelage valche tekime lelimat,
Kastime isodat todi ta kelat.

## Небӧгъяс
* Арзамазов А.А., Койнэ «Будинос». Общий язык финно-угров. Ижевск, 2009.
* Арзамазов А.А., «Будинос» – общий язык финно-угров. – Ижевск, 2009.

## Ыстӧдъяс
* Budinakeel
* Финно-угорский эсперанто – Веблистбан Удмурт Шаер вылын
* Будинос Фейсбук вылын
* ''Будинос — со финн-угор эсперанто''
* Огъя финн-угор кыл / Общий язык финно-угоров
* Елена Никитина, ''Кыл бордысь кыл...''
* Юлия Ардашева, ''«Budinos» - новый язык финно-угров. В ноябре выходит новое учебное пособие общего финно-угорского языка''
* ''Кто ты, таинственный Арзамасов?''
* Rein Sikk, ''Udmurdid lõid soome-ugri ühistehiskeele''
* Ville Ropponen, ''Mela kusi, mulimokata ajti*''
* Урал кывъяслӧн этимология кывчукӧр

## Ӧшмӧсъяс
Кочанова Анастасия

**Кочанова Анастасия Евгеньевна** (1992) — коми балерина.

## Олан туй
Анастасия Кочанова чужис Коми Республикаса Кулӧмдін сиктын 1992 вося кӧч тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Йӧктыны кутіс Кулӧмдінса шӧр школаын коймӧд классын велӧдчигӧн: ветлӧдліс школаса йӧктан кружокӧ. 

Сэсся велӧдчис Коми республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназиялӧн йӧктан юкӧдын. 

Гимназия бӧрын Настя помаліс Коми Республикаса искусствояс колледж. Велӧдчигӧн мукӧд студентыскӧд ӧттшӧтш йӧктіс Опера да балетлӧн республика театрлӧн сцена вылын.

Колледж бӧрын Настя кӧсйис пырны уджавны Опера да балет театрӧ, но нывъёртыс вӧзйис корсьны шудсӧ Коми муысь ылынджык. Йошкар-Ола бӧрти кольччӧма Москваӧ, йӧктӧма «Корона Русского балета» театрын. А во мысти вуджӧма Классическӧй балетлӧн национальнӧй театрӧ, кӧні уджалӧ нин 2012 восянь.  Труппаас морт 30. Уджъёртъясыскӧд гастрольясӧн кытшовтӧма став мирсӧ нин: Франция, Португалия, Канада, Малайзия, Ирландия, куимысь вӧлӧма Испанияын да Китайын, кыкысь Америкаын. 

## Вермӧмъяс
## Ӧшмӧсъяс
* http://www.tribuna.nad.ru/modules/news/article.php?storyid=11041 ''Лютоев Н.'' Танцы перед Бараком // Трибуна, 2014 во. Тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Славян кывъяс

**Славян кывъяс** — тайӧ индаевропаса котырысь кыв группа сатем кывъяслӧн чукӧрысь. 300 миллион мортлы гӧгӧр лунвыв да асыввыв Европаын славян кывлӧн ӧти – чужан кыв.

Славян кывъяс вӧдитчӧны латин да кирилл анбуръясӧн, важӧн сідзжӧ глагол (важ славяналӧн) анбурӧн. Медваж гижӧм кыв – важ славян кыв, славян подувкывлань матынӧсь, кодсянь рӧдмӧма ӧнія славян кывъяс.

Славян кывъяслӧн группаын эмӧсь куим чукӧр:

* **Асыввыв славян кывъяс:**
** Роч кыв
** Беларус кыв
** Украин кыв
** Русин кыв
* **Рытыввыв славян кывъяс:**
** Лехит кывъас:
*** Польша кыв
*** Кашуб кыв
*** Силез кыв
** Сорб кывъяс:
*** Улыс сорб кыв
*** Вылыс сорб кыв
** Чехословак кывъяс:
*** Чех кыв
*** Словак кыв
* **Лунвыв  славян кывъяс:**
** Рытыв-лунвыв славян кывъяс:
*** Словен кыв
*** Сербохорват кыв:
**** Хорват кыв
**** Босняк кыв
**** Серб кыв
**** Черногор кыв
** Асыв-лунвыв славян кывъяс:
*** Македон кыв
*** Болгар кыв'''
Лӧсьӧдӧм кыв

**Лӧсьӧдӧм кыв** — тайӧ кыв, код абу лоӧма войтырлӧн кыв моз, да вӧлі артмӧдӧма ӧти лӧсьӧдысьӧн либӧ лӧсьӧдысьяслӧн группаӧн. ӧткымын лӧсьӧдӧм кывйӧн вӧдитчӧны войтыркостса йитӧдъяс кузя, мӧдъяс вӧлі лӧсьӧдӧма вӧдитчӧм вӧвлытӧмторйын вылӧ либӧ лӧсьӧдысьлӧн ас нимкодьлун кузя.

Эмӧсь куим медтӧдчана категория:
* **Войтыркостса кывъяс:**
** Ставмувывса кывъяс, шуам: эсперанто, воляпук, интерлингва, идо, новиаль
** Зонаса кывъяс, шуам: будинос, славянкостса кыв
* **Вӧвлытӧмтор кывъяс:**
** Небӧгъясын, шуам: квенья, синдарин, ларимин
** Фильмъясын, шуам: клингон кыв, наʼви, дотраки кыв
* **Логика, философия да экспериментальнӧй кывъяс:**
** Логика кывъяс, шуам: логлан, ложбан
** Философия кывъяс, шуам: токи пона
** Экспериментальнӧй кывъяс, шуам: ыткуиль

## Ӧшмӧсъяс
* Кыв лӧсьӧдӧмтор котыр
* Статьи о конструировании языков
* Искусственные языки – Лингвистический Энциклопедический Словарь
Сен Сушмита

**Сен Сушмита** (хинди *सुष्मिता सेन*, ) — тайӧ нималана индияса актриса, модель.

## Олан туй
* 1975, вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лун – чужис Хайдарабад карын.
* 1994 воын – вермис мичлун конкурсын «Мисс Индия»
* 1994 воын – вермис мичлун конкурсын «Мисс Вселенная»
* 1996 воын – ворсіс медводдза роль фильмын («Dastak»)
* 2004 воын – ворсіс фильмын «Main Hoon Na» Шахрукх Кханкӧд
* 2010 восянь – котыртӧ индияса мичлун конкурсӧс «I Am She – Miss Universe India»

## Ӧшмӧсъяс
* Сен Сушмита IMDb вылын
* Сушмиталӧн олан туй да галерея
Токи Пона (кыв)

**Токи Пона** (*toki pona* — *бур кыв*) — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысь —   (Соня Элен Киса, збыль ним — Кристиан Ричард), Канадаса кыв туялысь. Анбур — латин. 

Toki Pona ( — bur kyv) — löšödyš — (Sonya Älen Kisa, zbyl’ nim — Kristian Ričard), Kanadasa kyv tuyalyš. Anbur - latin. 

## Токи Пона анбур

a e i o u k l m n p s t w j

## Лыдакывъяс

:0 - ala
:1 - wan
:2 - tu
:3 - tu wan
:4 - tu tu
:5 - tu tu wan
:6 - tu tu tu
:7 - tu tu tu wan
:8 - tu tu tu tu
:9 - tu tu tu tu wan
:10 - tu tu tu tu tu

## Пример

tenpo pini mute-mute la jan mije li lon ma sewi. ona li jo e jan meli olin. jan meli ona li pona lukin. ona mute li pilin pona. taso jan meli li moli. jan mije li pilin ike. oko ona li jo e telo mute-mute. jan mije li toki tawa jan sewi li toki e ni: «ona li moli tan seme?» taso jan sewi li kute ala e ona.

## Ыстӧдъяс

*  — развивающееся в Wikia издание свободной энциклопедии на языке токипона.
* Официальный сайт языка
* Sonja Elen Kisa, личный сайт
* [irc://irc.freenode.net/tokipona irc.freenode.net #tokipona] — IRC-канал
* Викиучебник 
* Официальный токипоно-английский словарь (не доработан к настоящему моменту, старая версия)
* Токипоно-русский словарь, тематические словари, пословицы
* Русско-токипонский словарь (дополнительные 564 слов на основе 118 слов официального словаря)
Сӧветскӧй Союзса коммунистическӧй партия

**Сӧветскӧй Союзса коммунистическӧй партия** (рочӧн: *Коммунистическая партия Советского Союза*) либӧ **КПСС** — тайӧ Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союзса ыджыдалысь ютыр 1917–1991 воясӧ.

КПСС-лӧн вӧлі татшӧм нимъяс:

* 1898–1917: Рочмуса социал-демократическӧй уджалысьяс партия (рочӧн: *Российская социал-демократическая рабочая партия*) — РСДРП
* 1917–1918: Рочмуса социал-демократическӧй уджалысьяс (большевикъяс) партия (рочӧн: *Российская социал-демократическая рабочая партия (большевиков)*) — РСДРП(б)
* 1918–1925: Рочмуса коммунистическӧй (большевикъяс) партия (рочӧн: *Российская коммунистическая партия (большевиков)*) — РКП(б)
* 1925–1952: Ставсоюзса Коммунистическӧй (большевикъяс) партия (рочӧн: *Всесоюзная коммунистическая партия (большевиков)*) — ВКП(б)
* 1952–1991: Сӧветскӧй Союзса коммунистическӧй партия (рочӧн: *Коммунистическая партия Советского Союза*) — КПСС

## Ютырса лыд

## Веськӧдлысьяс

## Пасйӧдъяс
Ӧстякъяс

**Ӧстякъяс** (ас шуӧм: ханти, хандэ, кантэк; роч: ханты) — финн-йӧгра войтыр, йӧгра котырӧ пырысь ичӧт лыда вужвойтыр, олӧ Россияын Рытыввыв Сибырын.

## Этнографическӧй котыръяс
Торйӧдӧны ӧстякъяслысь куис этнографическӧй котыр: войвывса, лунвывса да асыввывса. Лунвывса ӧстякъяс, кодъяс олӧны Иртыш ю бокын, сорласисны рочьяскӧд да татараяскӧд.

## Кыв
## Лыд
Ӧстякъяслӧн лыдыс Йӧзӧс гижалан воясӧ вежласис татшӧм ногӧн:

## История

## Ӧшмӧсъяс
* Ханты // Народы России. Атлас культур и религий. М.: «Изд-во Дизайн. Информация. Картография», 2010.
* Ханты // Сибирь. Атлас Азиатской России. М.: Изд-во «Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография», 2007.
* Сказки-сказания народов ханты и манси
* Ханты
* Словарь народа Ханты
* Хантыйские музыкальные инструменты
* Виртуальное стойбище хантов и манси
* Мифология хантов

## Ыстӧдъяс
Белых Николай Фёдорович

**Белых Николай Фёдорович** (1941—1992) — коми гижысь, драматург.

## Олан туй
Николай Белых чужӧма 1941-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Сыктывкарбердса Улыс Човйын.

Помалӧма Сыктывкарын шӧр школа, 1971-ӧд воын — Москваын А.М. Горький нима Литературнӧй институт. Некымын во вӧлӧма Коми АССР-са культура министрӧс вежысьӧн. 1986-ӧд воын котыртӧма «Би кинь» журнал да лоӧма сэні редакторӧн.

Кулӧма 1992-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 24-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Николай Белых тӧдса кыдзи драматург, коді гижис уна юкӧна квайт пьеса да некымын ӧти юкӧна пьеса. Наын петкӧдлӧма сылӧн кадся олысьяс йылысь, кыпӧдӧма нравственно-этическӧй проблемаяс. В.А. Савин нима Коми республикаса драма театр пуктіс «Анисья» да «Таысь колӧ судитны» сылӧн пьесаяс серти кык спектакль.

Критик Раиса Куклина пасйис: «Николай Белых писал в основном во время так называемого застоя. Трудно тогда было публично выражать свои мысли. От писателей требовалось выбирать и определять то, о чем можно говорить, а о чем следует умолчать. Драмы и комедии Н. Белых значительны тем, что он сказал своё слово о расстройстве-разрушении коми жизни (природы, языка, характера, бытовых традиций)».

СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1991).

## Небӧгъяс
* Кодлӧн кутшӧм шуд: нёль пьеса. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1981. — 144 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Мартынов В. И.'' Литераторы земли Коми: Биобиблиографический словарь-справочник. — Сыктывкар: издательство «Эском», 2000. — С. 19.
* Коми Республикаса Вужвойтырлӧн небӧгаин
* «Коми гижӧд» онлайн-тӧданінын Н.Ф. Белыхлӧн гижӧд лыддьӧг

## Ыстӧдъяс
Коми Республикаса почёт нимъяс

**Коми Республикаса почёт нимъяс** — Коми Республикаын лӧсьӧдӧм канмуса наградаяс, кодъясӧс сетӧ Коми Республикаса Юралысь аслас индӧдӧн бура уджалӧмысь.

## История
«Коми Республикаса канму наградаяс йылысь» Коми Республикаса оланпас серти, мый вӧлі кырымалӧма 1994 вося йирым тӧлысь 13-ӧд лунӧ, лӧсьӧдӧма со кутшӧм почёт нимъяс:

Почёт наградаяссӧ сетӧ Коми Республикаса Юралысь. Та могысь сійӧ кырымалӧ индӧд, мый колӧ быть йӧзӧдны. 

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Коми АССР-са почёт нимъяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коновалова М. Почётные звания Республики Коми // Республика Коми: энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 495.

## Ыстӧдъяс
Третьяков Владислав Григорьевич

**Третьяков Владислав Григорьевич** (1938—1988) — коми гижысь.

## Олан туй
Владислав Третьяков чужис 1938 воын Коми АССР-са Паль сиктын (ӧні — Коми Республикаса Сыктывдін район). Коми канмуса педагогика институт помалӧм бӧрын уджаліс Коми АССР-са пытшкӧсса делӧяс министерствоын.

## Гижан удж
В.Г. Третьяков гижис сатира да шмонитан висьтъяс, кӧні эрдӧдіс горш йӧзӧс, этш тӧдтӧм бюрократъясӧс, гусясьысьясӧс. 

Владислав Третьяковлысь гижӧдъяссӧ вылӧ донъяліс коми литература туялысь, критик Вера Латышева.

Ловъядырйиыс гижысьлӧн ки улысь петаліс сӧмын «Аттьӧ, другъяс-ёртъяс» ӧти небӧг.

Кувсис 1988 воын.

## Небӧг
* Аттӧ, другъяс-ёртъяс. — Сыктывкар

## Ӧшмӧсъяс
* ''Белых И.И.'' Ӧти кадӧ велӧдчывлі сыкӧд // «Коми му», 2013 во, вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун, 45 №.

## Ыстӧдъяс
Игнатов Михаил Иванович

**Игнатов Михаил Иванович** (1933—1999) — коми гижысь.

## Олан туй
Михаил Игнатов чужӧма 1933 вося ода-кора тӧлысь 28-ӧд лунӧ Коми АССР-са Кулӧмдін районын Помӧсдін сикт улӧ пырысь Мӧдлапӧв грездын.

Сизим класс помалӧм бӧрын водзӧ велӧдчӧма Укваса горнӧй техникумын, кӧні и босьтчӧма гижны кывбуръяс. 1952 восянь уджалӧма «Воркутауголь» комбинатлӧн геологоразведочнӧй партияын техник-операторӧн. Бӧрынджык зільӧма Печораса геофизическӧй экспедицияын.

1967 воын Михаил Игнатов помалӧма А.М. Горький нима Литературнӧй институт, 1968 воын пырӧма СССР-са гижысь котырӧ.

Кулӧма 1999 вося моз тӧлысь 17-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Тундраын да войвывса пармаын геофизикъяслӧн сьӧкыд да кывкутана удж йылысь гижӧма Михаил Игнатов аслас повесьтъясын да висьтъясын. «Чусалысь шом» медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын 1959 воын. Во мысти татшӧм жӧ ним улын гижысьлӧн петӧма медводдза небӧг.

Водзӧ гижӧма буритчысьяс, изыскательяс, геологъяс йылысь, кодъяс корсьӧны да аддзӧны мупытшса озырлун. Бура тӧдсаӧсь гижысьлӧн «Шоръяс визувтӧны юӧ», «Меным быть колӧ мунны», «Кор эмӧсь другъяс» небӧгъяс.

Гижлӧма сійӧ и ичӧт арлыда челядьлы. Сылӧн ки улысь петавлісны «Васьӧ да кардинал», «Юсьяс, донаяс, вай жӧ висьталӧй» небӧгъяс.

## Небӧгъяс
### Комиӧн
* *Игнатов М. И.* Чусалысь шом. [висьт]. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1960. — 24 л.б.
* *Игнатов М. И.* Шоръяс визувтӧны юӧ: повесть, висьт. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1963. — 144 л.б.
* *Игнатов М. И.* Меным быть колӧ мунны: повесть. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1969. — 140 л.б. 
* *Игнатов М. И.* Кор эмӧсь другъяс: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1970. — 38 л.б.
* *Игнатов М. И.* Васьӧ да кардинал: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1982. — 56 л.б.
* *Игнатов М. И.* Юсьяс, донаяс, вай жӧ висьталӧй...: повестьяс, висьтъяс. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1988. — 288 л.б.

### Вуджӧдӧмӧн
* *Игнатов М. И.* Ручейки текут в реку / Пер. с коми *В. Еремина*; Худ. *Р. М. Мусихина*. — Сыктывкар: Коми кн. из-во, 1977. — 254 с.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Белых И.И.'' Меным быть колӧ мунны ... // «Коми му», 2013, вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун, 45 №.
* 80 лет (1933 г., 28 мая — 1999 г., 17 августа) со дня рождения Игнатова Михаила Ивановича, писателя: [список литературы] // Календарь знаменательных и памятных дат Респуб лики Коми на 2013 год. — Сыктывкар, — 2012. — С. 44.
* Путятова Н.Н. Коми-зырянская повесть 1960-х гг. (художественное своеобразие повести М. Игнатова «Ручьи текут в реку») // Молодёжный вестник (СГУ). 2004. — Вып. 2. — С. 100—107.
* ''Холопова Д.'' «Гижӧдсӧ весиг вӧтала ...» // «Коми му», 2003, ода-кора тӧлысь 31-ӧд лун.
* ''Мартынов В.'' Игнатов Михаил Иванович // Литераторы земли Коми: словарь-справочник. — Сыктывкар, 2000. — С. 55—56.

## Ыстӧдъяс
Харлем

**Харлем** () — тайӧ Нидерландъясса кар, Войвыв Голландия провинциялöн юркар.

Олысь лыд:
Зандам

**Зандам** () - тайӧ Нидерландъясса кар, Занстад муниципалитетлӧн юркарныс.

Олысь лыд:
Хорн

**Хорн** () - тайӧ Нидерландъясса кар, Рытыв Фризия районлӧн культурнӧй шӧрин.

Олысь лыд:
Идо (кыв)

**Идо** (*ido* — пи) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв эсперанто панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Францияса эсперантист Луи де Бофрон, Францияса математик Луи Кутюра да Данияса кыв туялысь Отто Есперсен.

## Идо анбур

Диграфъяс:

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - zero
:1 - un
:2 - du
:3 - tri
:4 - quar
:5 - kin
:6 - sis
:7 - sep
:8 - ok
:9 - non
:10 - dek
:11 - dek-e-un
:20 - duadek
:21 - duadek-e-un
:100 - cent
:132 - cent-e-tridek-e-du
:200 - duacent
:1000 - mil
:2000 - duamil
:6500 - sisamil-e-kinacent
:1000000 - miliono
:1000000000 - miliardo

## Идоӧн буркыв

Patro nia, qua esas en la cielo,

tua nomo santigesez;

tua regno advenez;

tua volo facesez quale en la cielo tale anke sur la tero.

Donez a ni cadie l’omnidiala pano,

e pardonez a ni nia ofensi,

quale anke ni pardonas a nia ofensanti,

e ne duktez ni aden la tento,

ma liberigez ni del malajo.

## Ыстӧдъяс

* Международный язык IDO
* Официальный сайт идо
* Форум на и об Идо
* Учебники Идо на русском, идо-английский словарь Дайера
* Международный вспомогательный язык ИДО (PDF)
* En la rubriko «Euyasik» l´administranto deziras kolektar kontributuri a la temi «komunikado» e «linguo». La baricentro dil afero esez ye to **la promoco di projetlingui**, qui future povus servar kom linguo di komunikado.
Оксиденталь (кыв)

**Оксиденталь** (*Occidental* — рытыввыв), сёрӧнджык **интерлингве** (*Interlingue*) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Эстонияса кыв туялысь Эдгар де Валь.

## Оксиденталь анбур

Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, LI, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - null
:1 - un
:2 - du
:3 - tri
:4 - quar
:5 - quin
:6 - six
:7 - sett
:8 - ott
:9 - nin
:10 - deci
:11 - deciun
:20 - duant
:21 - duantun
:100 - cent
:101 - cent un
:110 - cent deci
:111 - cent deciun
:200 - ducent
:1000 - mill
:2345 - du mill tricent quarantquin
:1000000 - un million

## Оксидентальӧн буркыв

:Patre nor, qui es in li cieles,
:mey tui nómine esser sanctificat,
:mey tui regnia venir,
:mey tui vole esser fat,
:qualmen in li cieles talmen anc sur li terre.
:Da nos hodie nor pan omnidial,
:e pardona nor débites,
:qualmen anc noi pardona nor debitores.
:E ne inducte nos in tentation,
:ma libera nos de lu mal.
:Amen.

## Ыстӧдъяс

* Grammatica de Interlingue in Interlingue de F. Haas
* Grammar of Occidental translated into English
* Союз Интерлингвэ
* Журнал Cosmoglotta
* Руководства по Интерлингвэ
Интерлингва (кыв)

**Интерлингва** (*Interlingua*) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв латин кыв панас вылын, код вӧлі йӧзӧдӧма 1951 воын да лӧсьӧдӧма 1936-1951 воясӧ Войтыркостса отсасян кывлы котырӧн («International Auxiliary Language Association», IALA) Германияса да Америкаса кыв туялысь Александр Гоудлӧн веськӧдлӧм улын.

## Интерлингва анбур

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

а сідзжӧ: ai au ei oi cc ch ph th

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - zero
:1 - un
:2 - duo
:3 - tres
:4 - quatro
:5 - cinque
:6 - sex
:7 - septe
:8 - octo
:9 - nove
:10 - dece
:11 - dece-un
:20 - vinti
:21 - vinti-un
:30 - trenta
:40 - quaranta
:50 - cinquanta
:60 - sexanta
:70 - septanta
:80 - octanta
:90 - novanta
:100 - cento
:101 - cento un
:200 - duo centos
:381 - tres centos octanta-un
:1000 - mille
:2000 - duo milles
:1000000 - million
:1000000000 - billion
:1000000000000 - trillion

## Интерлингваӧн буркыв

:Patre nostre, qui es in le celos,
:que tu nomine sia sanctificate;
:que tu regno veni;
:que tu voluntate sia facite
:como in le celo, etiam super le terra.
:Da nos hodie nostre pan quotidian,
:e pardona a nos nostre debitas
:como etiam nos los pardona a nostre debitores.
:E non induce nos in tentation,
:sed libera nos del mal.
:Amen.

## Ыстӧдъяс

* A Grammar of Interlingua
* Union Mundial pro Interlingua
* Интерлингва в России
* Сайт Сергея Носова
* Interlingua.narod.ru
Гоуд Александр

**Гоуд Александр** (, ) (1906-1970) — Германияса да Америкаса кыв туялысь, вуджӧдчысь, Интерлингва кывлӧн лӧсьӧдысь.

## Олан туй
* 1906, йирым тӧлысь 30 лун — чужис Германияса Бремен карын
* 1927 — Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясӧ эмиграция 
* 1934 — кутчысьыс уджавны войтыркостса кыв вылын
* 1939 — Нью-Йоркса Колумбия университетын дорйис германистикаса доктор ним вылӧ диссертация
* 1939 — кутчысьыс уджавны Войтыркостса отсасян кывлы котырын (англ. *International Auxiliary Language Association*, IALA)
* 1951 — интерлингва кывлӧн йӧзӧдӧм
* 1953-1967 — Наукаяс службаса интерлингва юкӧмын веськӧдлысь
* 1960-1963 — Америкаса вуджӧдчысьяс котырлӧн панысь да медводдза юралысь
* 1970, моз тӧлысь 10 лун — Куліс АӦШ-са Маунт Киско сиктын.

## Медшӧр уджъяс
### Наука уджъяс
* Gode, Alexander (1941). Natural Science in German Romanticism. Columbia University Press.
* Gode, Alexander (1943). Portuguese at Sight. Thomas Y. Crowell Co.
* Gode, Alexander (1951). Interlingua English Dictionary. Storm Publishers.
* Gode, Alexander (1951). A Brief Grammar of Interlingua for Readers. Storm Publishers.
* Gode, Alexander (1954). Interlingua a Prima Vista. Storm Publishers.
* Gode, Alexander; Blair (1955). Interlingua: A Grammar of the International Language. Storm Publishers.
* Gode, Alexander (1962). French at Sight. Ungar Pub Co. ISBN 978-0-8044-6181-8.
* Gode, Alexander (1972). Anthology of German Poetry Through the 19th Century. Ungar Pub Co. ISBN 978-0-8044-6241-9.
* Gode, Alexander (1975). Un Dozena de Breve Contos. Beekbergen.
* Gode, Alexander (1980). Discussiones de Interlingua. Beekbergen.
* Gode, Alexander (1983). Dece Contos. Beekbergen.
* Gode, Alexander; Kraus, Wright (2000). Last Days of Mankind. Ungar Pub. Co. ISBN 978-0-8044-6366-9.

### Вуджӧдӧмъяс
* Frankl, Oscar Benjamin (1949). Theodor Herzl, the Jew and the Man: A Portrait. Gode. Storm.
* Giedion-Welcker, Carola; Herder (1952). Paul Klee. Gode. Viking Press.
* Nettl, Paul (1952). National Anthems. Gode. Storm.
* Szczesny, Gerhard (1969). The Case Against Bertold Brecht. Gode. Ungar Pub. Co. ISBN 0-8044-2847-6.
* Petersen, Caron (1969). Albert Camus. Gode. F. Ungar.
* Daim, Wilfried (1970). The Vatican and Eastern Europe. Gode. Frederick Ungar..

## Ӧшмӧсъяс
* Гоудлӧн олан туй (Интерлингваӧн)
* Alexander Gode von Aesch Papers

## Ыстӧдъяс
Новиаль (кыв)

**Новиаль** (*novial* — выль войтыркостса отсасян кыв) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Данияса кыв туялысь Отто Есперсен.

## Новиаль анбур





## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - un
:2 - du
:3 - tri
:4 - quar
:5 - sink
:6 - six
:7 - sep
:8 - ok
:9 - nin
:10 - dek
:11 - dekun
:20 - duanti
:30 - trianti
:100 - sent
:121 - sent duanti un
:200 - du sent
:1000 - mil
:409987 - quar sent nin mil ninsent otanti set
:1000000 - milione
:1000000000 - milyare

## Новиальӧн буркыв

:Nusen Patre, kel es in siele,
:mey vun nome bli sanktifika,
:mey vun regno veni;
:mey on fa vun volio
:kom in siele anke sur tere.
:Dona a nus dissidi li omnidiali pane,
:e pardona a nus nusen ofensos,
:kom anke nus pardona a nusen ofensantes,
:e non dukte nus en tentatione,
:ma liberisa nus fro malu.
:Amen.

## Ыстӧдъяс

* Novial Wikipedia
* An International Language Otto Jespersen (1928)
* Novial Lexike
* Novial Wiki Book: A Novial course for beginners.
* Novial Discussion Group: Novial discussion group at Yahoo!
* https://web.archive.org/web/20010411135038/http://www.geocities.com/Athens/Forum/5037/novial.html
* https://web.archive.org/web/19990117075348/http://www.geocities.com/CapitolHill/3141/novial.html
* Тематический словарь с эквивалентами из Новиаля
Куратов Виталий Константинович

**Куратов Виталий Константинович** (1933—2003) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Виталий Куратов чужис 1933 вося тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лунӧ Сыктыв районса Кебра сиктын. Тані жӧ помалiс 7 класса школа. 1950 воын помаліс Сыктывкарса ӧтиӧд номера Гӧрд Затонса ремесленнӧй училишӧ. 1952 воӧдз уджаліс паракод вылын кочегарӧн. Сэсся служитіс Сӧветскӧй армиаын. Воӧм бӧрын уджаліс электрикӧн «Куратов» совхозын. 1960 восянь сійӧ журналисталіс «Знамя коммунизма» газетын да радиоын, инспектораліс партияса райкомын. 1965 воын Визин сиктын рытъя шӧр школа помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны Ленинградса вылыс партийнӧй школаӧ. 1969 восянь уджаліс Койгорт районса «Новая жизнь» газетын шӧр редакторӧс вежысьӧн. Сэсся уджаліс экономистӧн Коми Республикаса видз-му овмöс министерствоын Сбербанкын.

Куліс 2003 вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Виталий Куратовлысь «Салдат тэрмасьӧ гортас» медводдза висьт 1956 воын йӧзӧдлiс «Войвыв кодзув» журнал. Сэсся вöліны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ», «Олӧмыс чуксалӧ» да «Радейтам тэнӧ, Олеся» повесьтъяс да некымын висьт. 2003 воын петіс сылöн «Кӧин котыр» медводдза проза чукöр. Аслас гижӧдъясын автор висьталӧ радейтчӧм да ёртасьӧм йылысь, уджын водзмӧстчысьяс йылысь, серамбана ёсь гижӧдъяснас янӧдiс олӧмсӧ дзугысьясӧс, юысь-кодалысьясӧс да дыш йӧзӧс.

Кулӧм бӧрас В.К. Куратовлӧн Анна Фёдоровна гӧтырыс, бур йӧзыс да гижысь-ёртъясыс водзмӧстчисны да дасьтісны «Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ» выль небӧг (2009). Выль гижӧд чукӧрӧ пырисны медводдза небӧгысь висьтъяс да «Войвыв кодзув» журналын йӧзӧдлӧм гижӧдъяс, повесьтъяс, олӧмысь войтъяс, пьеса. Виталий Куратовлӧн гижӧдъясын шӧр геройяснас лоӧны ныв-зонъяс, мужичӧйяс, нывбабаяс, кодъяслӧн петкӧдчӧ ӧта-мӧдкостса йитӧдъясныс, семьякостса миритчыны позьтӧм мытшӧдъясныс, горш йӧзкӧд веныс. И быдтор позьö венны, кор эм радейтöмлӧн би.

Гижис сидзжӧ серамбана висьтъяс.

## Небӧгъяс
* Кӧин котыр: висьтъяс / Ред. А.В. Тентюков; серпасаліс В.А. Клейман. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2003. — 112 л.б.
* Мусуктӧ сьӧлӧмыд бӧрйӧ: повесьтъяс, висьтъяс, олӧмысь войтъяс, пьеса / Ред. Л.Н. Хатанзейская; серпасалiс А.В. Мошев. — Сыктывкар: Анбур, 2009. — 432 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека

## Ыстӧдъяс
Интерглосса (кыв)

**Интерглосса** (*Interglossa*) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, лӧсьӧдысь — Англияса биолог Ланселот Хогбен.

## Интерглосса анбур



:ph = f
:th = t
:ch = k
:rh = r

## Лыдакывъяс

:1 - mono
:2 - bi
:3 - tri
:4 - tetra
:5 - penta
:6 - hexa
:7 - hepta
:8 - octa
:9 - nonnea
:10 - deca

## Интерглоссаӧн буркыв

:Na Parenta in Urani:
:Na dicte volo; tu Nomino gene revero;
:plus tu Crati habe accido;
:plus u Demo acte harmono tu Tendo
:epi Geo homo in Urani;
:Na dicte petitio: Tu date plu di Pani a Na;
:plus Tu acte pardo plu malo Acte de Na;
:metro Na acte pardo Mu; Su acte malo de Na.
:Peti Tu non acte dirigo Na a plu malo Offero;
:Hetero, Tu date libero Na apo Malo.
:Causo Tu tene u Crati plus u Dyno plus un eu Famo
:pan Tem.
:Amen.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Глоса

## Ыстӧдъяс

* Первая часть книги Л. Хогбена «Интерглосса»
* Выдержки из книги Л. Хогбена «Интерглосса»
Глоса (кыв)

**Глоса** (*Glosa*) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв интерглосса панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Рональд Кларк да Уэнди Эшби. Мукӧд войтыркостса кывъяс дорысь, глосаын эм важ эллин кывйысь уна кыв.

## Глоса анбур

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - nuli / ze(ro) 
:1 - mo(no)
:2 - bi
:3 - tri
:4 - tet(ra)
:5 - pen(ta)
:6 - six(a)
:7 - septi / seti
:8 - ok(to)
:9 - nona
:10 - deka
:11 - mo-mo
:20 - bi-ze
:22 - bi-bi	
:100 - hekto / mo-ze-ze
:101 - mo-ze-mo
:1000 - (mo-)kilo
:1000000 - (mo-)miliona

## Глосаӧн буркыв

:Na patri in urani:
:na volu; tu nomina gene honora,
:tu krati veni e
:tu tende gene akti epi geo homo in urani.
:Place don a na nu-di na di-pani
:e tu pardo na plu mali akti;
:metri na pardo mu; qi akti mali a na.
:E ne direkti na a u proba;
:sed libe na ab mali.
:Ka tu tena u krati, u dina
:e un eufamo pan tem.
:Amen.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Интерглосса

## Ыстӧдъяс

*  Glosa, an International Auxiliary Language
*  Glosa group on Facebook
*  Lexicon of Glosa language and vocabulary
Лингва франка нова

**Лингва франка нова** (*Lingua Franca Nova*) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв роман кывъяс панас вылын, лӧсьӧдысь — Америкаса психолог Корнелис Джордж Бурэй.

## Лингва франка нова анбур

:

**Диграфъяс:**

:ai [ai~ɑi]
:au [au~ɑu]
:eu [eu~ɛu]
:oi [oi~ɔi]  

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - zero
:1 - un
:2 - du
:3 - tre
:4 - cuatro
:5 - sinco
:6 - ses
:7 - sete
:8 - oto
:9 - nove
:10 - des
:11 - des-un
:20 - dudes
:100 - sento
:321 - tresento-dudes-un
:1000 - mil
:45678 - cuatrodes-sinco mil sessento-setedes-oto
:1000000 - milion
:1000000000 - mil milion

## Кывйӧн буркыв

 **Nos Padre**                                   **Нос Падре**

 Nos Padre, ce es en sielo:                  Нос Падре, ке ес ен сиело: 
 Sante es tu nome.                               Санте ес ту номе. 
 Tu renia va veni.                                  Ту рениа ва вени. 
 Tu vole va es fada,                              Ту воле ва ес фада, 
 en tera como en sielo.                        ен тера комо ен сиело. 
 Dona nos pan dial a nos.                   Дона нос пан диал а нос. 
 Pardona nos pecas                              Пардона нос пекас 
 como nos pardona los ci peca a nos. комо нос пардона лос ки пека а нос. 
 No condui nos a tentia,                      Но кондуи нос а тентиа, 
 ma proteje nos de mal.                       ма протеже нос де мал. 
 La tu es la renia, la potia,                   Ла ту ес ла рениа, ла потиа, 
 e la gloria a tota tempo.                     е ла глориа а тота темпо.

## Ыстӧдъяс

* Викивелӧдчан небӧг
* Lingua Franca Nova
* LFN Вики
* Lingua Franca Nova — дискуссионный лист на Yahoo
* Описание языка на Omniglot
Латино сине флексионе

**Латино сине флексионе** (*Latino sine flexione* — латин кыв вежлӧгасьӧмтӧг), сёрӧнджык **интерлингва** (онӧ сорлалӧй сійӧс IALA интерлингвакӧд) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв латин кыв панас вылын, код вӧлі лӧсьӧдӧма 1903 воӧ Италияса математикӧн Джузеппе Пеаноӧн.

## Анбур





## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - uno
:2 - duo
:3 - tres
:4 - quatuor
:5 - quinque
:6 - sex
:7 - septem
:8 - octo
:9 - novem
:10 - decem
:11 - decem-uno (decem et uno)
:20 - viginti (duo decem)
:30 - triginta (tres decem)
:90 - nonaginta (novem decem)
:100 - centum
:1000 - mille
:1000000 - millione

## Кывйӧн буркыв

:Patre nostro, qui es in celos,
:que tuo nomine fi sanctificato;
:que tuo regno adveni;
:que tuo voluntate es facto
:sicut in celo et in terra.
:Da hodie ad nos nostro pane quotidiano,
:et remitte ad nos nostro debitos,
:sicut et nos remitte ad nostro debitores.
:Et non induce nos in tentatione,
:sed libera nos ab malo.
:Amen.

## Ыстӧдъяс

* Instituto pro Latino sine flexione
* Blog in Latino sine Flexione
* (Latino sine flexione) Revista "Discussiones", de Academia Pro Interlingua (1909-13)
Дотраки кыв

**Дотраки кыв** (*Dothraki*, [d̪o.θɾa.ki]) — вӧвлытӧмтор кыв, лӧсьӧдӧм "Престолъяс ворсӧм" сериаллы. Лӧсьӧдысь — Америкаса кыв туялысь да Кыв лӧсьӧдӧмтор котырлӧн веськӧдлысь Дэвид Дж. Питерсон.

## Лыдакывъяс
1 - at
2 - akat
3 - sen
4 - tor
5 - mek
6 - zhinda
7 - fekh
8 - ori
9 - qazat
10 - thi

## Ыстӧдъяс
* Dothraki.com
* DothraWiki
Палкин Борис Александрович

**Палкин Борис Александрович** (1930—1992) — коми поэт, журналист.

## Олан туй
Борис Палкин чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Вачӧртыдін грездын 1930 вося ода-кора тӧлысь 4-ӧд лунӧ.

1948 воын помаліс Кослан сиктса шӧр школа, 1955 воын — А.М. Горький нима Литературнӧй институт. Уджаліс Удора районса «Выль туйӧд» газетын медводз литературнӧй сотрудникӧн, а сэсся кывкутысь секретарӧн. СССР-са журналист котырӧ пырысь.

Куліс 1992 вося вӧльгым тӧлысь 11-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Кывбуръяс босьтчис гижны школаын велӧдчигӧн. Вӧлі пырӧ «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ, кодӧн веськӧдліс нималана велӧдысь да поэт В.В. Крюков. Кывбуръяссӧ йӧзӧдліс «Войвыв кодзув» журналын. Кывбуръяслӧн медводдза ӧктӧд вӧлі йӧзӧдӧма «Том гӧлӧсъяс» чукӧрын (1949). Коми поэт Дмитрий Конюхов тайӧ кывбуръяс йывсьс гижис: «Слова Палкина можно поставить эпиграфом ко всему сборнику. Показать советского человека через его труд — это то положительное, что можно наблюдать в творчестве молодых авторов».

## Небӧгъяс
* Батьлӧн му.
* Омӧль друг.

## Ӧшмӧс
* Кослан сиктса школа сайтын Б.А. Палкинлӧн олантуй

## Ыстӧдъяс
Палкин Леонид Николаевич

**Палкин Леонид Николаевич** (1932—1999) — коми поэт, гижысь, журналист.

## Олан туй
Леонид Палкин чужӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Жук (рочӧн Георгиево) грездын 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.

Сизимӧд классянь пырӧма уджавны Удора районса исполкомӧ. 1949-ӧд воын помалӧма Косланса шӧр школа да пырӧма велӧдчыны 1 №-а Сыктывкарса ремесленнӧй училишӧӧ, кӧні босьтӧма рулевӧй да столяр-плотниклысь специальносьтъяс. Сёрӧнджык помалӧма штурманъяслысь курсъяс да уджалӧма капитанлы отсасысьӧн Войвыв юяслӧн пароходствоын. 1953-ӧд восянь служитӧма Сӧветскӧй Армияын. Воӧм бӧрас уджалӧма боцманӧн паракодъяс вылын.

1959-ӧд воянь Леонид Палкин уджалӧма «Югыд туй» газетын литературнӧй сотрудникӧн. Сэсся уджалӧма Удора районса «Выль туйӧд» газетын, вӧлӧма районса радиовещаниеын редакторӧн.

Кулӧма 1999-ӧд вося рака тӧлысь 2-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Косланса школаын велӧдчигӧн ветлӧдлӧма «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ. Тані жӧ гижӧма медводдза кывбуръяссӧ. На пиысь ӧтиӧс йӧзӧдлӧма 1949-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Тайӧ жӧ журналас 1949-ӧд воын петӧны сылӧн и мукӧд кывбурыс.

Леонид Палкин петкӧдлӧма асьсӧ кыдзи журналист да гижысь. Гижӧма кывбуръяс, висьтъяс, очеркъяс. Сылӧн артмисны челядьлы неыджыд гижӧдъяс, кодъясӧс рочӧдӧма войвыв вӧр-ва сьылысь В.С. Журавлёв-Печорский (вуджӧдӧмъясыс пырисны «Таёжное чудо» небӧгӧ). «Лесной чай» небӧгын автор гижӧмас, мый «эта книга, если говорить образно, родилась на природе, где я то с удочкой, то с фотоаппаратом провожу своё свободное время».

Палкинлӧн петавлӧма нёль небӧг комиӧн да кык небӧг рочӧн («Таёжное чудо»,  «Лесной чай»).

## Небӧгъяс
* *Палкин Л. Н.* Дона из: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1964. — 32 л.б.
* *Палкин Л. Н.* Ракета. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1966. — 12 л.б.
* *Палкин Л. Н.* Гӧрд кодзув: висьт, мойд. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1967. — 20 л.б.
* *Палкин Л. Н.* Вӧрса чай: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1970. — 32 л.б.
* *Палкин Л. Н.* Вӧрса чай: висьтъяс / Ред. ''А. В. Попов'', Худ. *А. А. Попова*. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2021. — 64 л.б.

## Ӧшмӧс
* «Коми тӧданін» сайтын Л.Н. Палкин йылысь

## Ыстӧдъяс
Упернавик

**Упернавик** (грен. *Upernavik* — «Тулысся ин») — тайӧ Гренландия ді вылын кар.

**Олысь лыд:** 1181 морт.

## Ыстӧдъяс

* Schools in Upernavik, Greenland
Потапов Егор Васильевич

**Потапов Егор Васильевич** (1937—1982) — коми поэт, серпасалысь.

## Олан туй
Егор Потапов чужӧма Шойнаты районса (ӧні Кӧрткерӧс районса) Додз сиктын 1937 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма колкозын, вӧлӧма лесникӧн, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын литсотрудникӧн. 

Бӧръя кӧкъямыс восӧ олӧма Кулӧмдін районса Уллянаса психоневрологическӧй интернатын. Кулӧма 1982 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Егор Потапов тӧдса кыдзи поэт. Медводдза кывбурыс петавлӧма «Войвыв кодзув» журналын 1952-ӧд воын, кор сылы вӧлӧма 15 арӧс. Гижӧма «Чунгыр», «Чебостан» да «Аркаша» поэмаяс. Гижӧдъяссӧ мыччӧдлӧма «самиздатӧн», аслыссяма небӧгъяс лӧсьӧдӧмӧн: машинкаӧн печатайтӧма да мичмӧдӧма ас серпасъясӧн. Ас бӧрас кольӧма сюрс гӧгӧр йӧзӧдтӧм кывбур.

Челядьлы «Дзольгӧ шор» кывбуръяса медводдза небӧгыс петавлӧма 1964-ӧд воын, выльпӧв йӧзӧдӧма 2019-ӧд воын.

Унаторйын водзмӧстчӧма: фотографияяс снимайтӧма, шылада гижӧдъяс лӧсьӧдӧма, ворсӧма гармошкаӧн, ноксьӧма радиоӧн. Серпасасьӧма. Миян кадӧдз воӧма кык серпас (ӧтиыс — **Вок да кык чойлӧн портрет**, 1950-60-ӧд вояс). Чукӧртӧма минералъяс да важ монетаяс, мый сэсся сетӧма Кӧрткерӧс музейӧ.

## Небӧгъяс
* *Потапов Е.* Дзольгӧ шор: кывбуръяс / Лӧсьӧдіс ''В. А. Попов.'' — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1964. — 10 л.б.
* *Потапов Е. В.* Дзольгӧ шор: Кывбуръяс / Ред. ''А. В. Попов.'' — Сыктывкар: «Коми йӧзӧдчан керка» КР АУ, 2019. — 32 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* «Русский музей» сайтын Е. Потаповлӧн олантуй
* Потапов Егор Васильевич (1937—1982 гг.): биобиблиографический указатель / Сост. *Г. Р. Изъюрова*. — Кӧрткерӧс: Центр. б-ка им. М.Н. Лебедева, 2007. — 7 с.
* ''Мартынов В. И.'' Потапов Егор Васильевич // Литераторы земли Коми. — Сыктывкар, 2000. — С. 148—149.

## Ыстӧдъяс
Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)

**Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (2018)** (, , официальнӧй ним **XXIII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс**) — войтыркостса спорт чукӧртчӧм, коді лоас Пхёнчханын (Корея) 2018 воӧ урасьӧм тӧлысь 9-ӧдзсянь урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лунӧдз. 

## Кар бӧрйӧм
## История
Олимпиада вылӧ ассьыныс спортсменъясӧс ыстӧмаӧсь 92 страна. Ворсӧмъяслӧн талисман — Сухоран тигрпи, Паралимпиада ворсӧмъяслӧн — Пандаби ошпи.

Олимпиада ворсӧмлӧн би эстафета пансьӧма 2017-ӧд вося йирым тӧлысь 24-ӧд лунсянь Грециясянь. Медводдзаӧн факелӧн котӧртӧма Грецияысь лызьӧн котралысь Апостолос Ангелис, коді вуджӧдӧма эстафетасӧ Лунвыв Кореяысь футболӧн ворсысь Пак Чжи Сунлы. Факелӧн странаті котӧртӧма 7 500 морт, би пыралӧма 17 карӧ да провинцияӧ. Маршрутлӧн кузьтаыс — 2018 километр.

Тӧвся Олимпиадаын ордйысисны 7 спорт сикасын да 15 спорт дисциплинаын:
* конькиӧн котралан куим сикас — фигурнӧя ислалӧм, конькиӧн котралан спорт да шорт-трек;
* лыжиӧн котралан квайт сикас — горнолыжнӧй спорт, лыжи спорт, фристайл, лыжнӧй двоеборье, трамплинсянь чеччалӧм да сноуборд;
* бобслейын кык сикас — бобслей да скелетон.
* а сідзжӧ: биатлон, кёрлинг, хоккей да даддя спорт.

Войтыркостса олимпиада комитет ворсӧмъясӧ пыртӧма 6 выль дисциплина: Сноубордын — «биг-эйр» (айловъяс да аньяс); Конькиӧн котралӧмын — масс-старт (айловъяс да аньяс); Кёрлингын — «Дабл-микст»; Горнолыжнӧй спортын — «командаа ордйысьӧм».

Олимпиада комитет бырӧдӧма кык дисциплина: сноубордын параллельнӧй слалом (айловъяс да аньяс). Пхенчханын ордйысьӧмаӧсь 102 комплект медаль вӧсна.

Квайт страна тӧвся ворсӧмъясӧ пырӧдчӧма медводдзаысь: Косово Республика, Малайзия, Нигерия, Сингапур, Эквадор да Эритрия.

## Россия Олимпиадаын
Сы бӧрын, кыдзи Россияӧс мыждісны допингӧн вӧдитчӧмысь, Пхёнчханӧ мунісны 169 спортсмен, кодъяс петкӧдчисны 15 спорт сикасын. Найӧ петкӧдчисны «Россияысь олимпиадаса спортсменъяс» статусын.

## Коми му Олимпиадаын
Тӧвся Олимпиада вылӧ веськалісны Комиысь вит спортсмен: лызьӧн котралысьяс Алексей Виценко да Юлия Белорукова, конькиӧн ислалысь Дмитрий Алиев да коккейысь ворсысьяс Лиана Ганеева да Фануза Кадирова. Лызьӧн нӧшта кык котралысь — Станислав Волженцев да Ольга Царёва — допингӧн вӧдитчӧмын мыждӧмысь эз веськавны Кореяӧ.

## Медальяс юклӧм

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Елькин Михаил Андреевич

**Елькин Михаил Андреевич** (1958) — коми поэт, вуджӧдчысь.

## Олан туй
Михаил Елькин чужӧма Сыктывдін районса Сёська сиктын 1958 вося вӧльгым тӧлысь 21-ӧд лунӧ.

Сёська сиктын 8 вося школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Выльгортса видз-му техникумын. Сӧветскӧй Армиаысь воӧм бӧрын керкаяс кыпӧдӧма да вӧр кылӧдӧма. Уджалӧма кочегарӧн, гидрологӧн.

1986-ӧд восянь уджалӧма «Войвыв кодзув» журналын, 1996-ӧд восянь — медшӧр редакторӧн. 1987-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын уджалысь том войтырлысь рытъя школа, 1993-ӧд воын — Москваын А. М. Горький нима Литературнӧй институт.

## Гижан удж
Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма 1974-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын. Сылӧн петавлӧма некымын кывбур чукӧр комиӧн да роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн: «Ӧзын» (1986), «Восьса сьӧлӧмӧн» (1989), «Лысва» (1994), «Бурас эскӧмӧн» (2000), «Арся дзоридзьяс» (2004), «Кодзула эжа» (2013), «Зарава» (2018).

1991-ӧд воянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* Ӧзын: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1986. — 48 л.б.
* Восьса сьӧлӧмӧн: кывбуръяс [«Ордым» ӧктӧдысь]. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1989. — 32 л.б.
* Лысва: кывбуръяс / Ред. А.В. Тентюков; Серпасаліс Г.Н. Шарипков. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1994. — 64 л.б. (тираж — 1000 экз.)
* Бурас эскӧмӧн: кывбуръяс, вуджӧдӧмъяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2000. — 128 л.б.
* Арся дзоридзьяс: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2004. — 158 л.б.
* Кодзула эжа: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2013. — 142 л.б.
* Зарава: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2018.

## Наградаяс
* Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь
* Коми Республикаса канму премиа кыкысь босьтысь (литература юкӧнын И.А. Куратов нима премиа) К. Жаковлысь «Биармия» поэма комиӧдӧмысь (1996)
* Коми Республикаса Веськӧдлан котыр премиа босьтысь (2007)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека
* Календарь знаменательных и памятных дат. Республики Коми на 2008 год. — Сыктывкар, 2007. — С. 63—64.
* М.А. Елькин йылысь ФУ-Лаб сайтын

## Ыстӧдъяс
Сила-Нунам

**79360 Сила-Нунам** — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн кыка объект. Силалӧн радиус — 125 км, Нунамлӧн — 117,5, на костын шӧр кост — 2300 км. Сила-Нунам восьтісны америкаса астрономъяс Джейн X. Лю, Дэвид Джуитт, Чедвик А. Трухильо да Ян Чен Мауна-Кеа обсерватория вылын 1997 воӧ.
Республика

**Республика** — тайӧ канмуӧн веськӧдланног, мый дырйи власьтлысь медвылыс органъяссӧ лиӧ бӧрйӧны урчитана кад кежлӧ, либӧ найӧс лӧсьӧдӧ парламент, а йӧзыслӧн эм ас да ютырса инӧдъяс. Республикалӧн аслыспӧлӧслунӧн лоӧ канму веськӧдлысьӧс бӧрйӧм, а власьт оз вудж кӧленаысь кӧленаӧ либӧ ӧти мортсянь мӧдлы йӧзлӧн бӧрйытӧг.

2005 во кежлӧ мирын вӧлі 190 канму: на пиысь 140-ыс вӧлі республикаӧн.
Варда

**174567 Варда** — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 250-565 км. Сылӧн эм спутник — Ильмаре, сылӧн радиус 188 км, Вардаӧдз шӧр кост — 4200 км. Варда восьтіс Америкаса астроном Джеффри Ларсен 2003 воӧ.
Кушманов Виктор Витальевич

**Кушманов Виктор Витальевич** (1939—2004) — рочӧн гижысь коми поэт, драматург, журналист, Коми Республикаса нимйӧза поэт.

## Олан туй
Виктор Кушманов чужис Коми АССР-ын Сыктыв районса Ниашор посёлокын 1939 вося рака тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Мамыс кулӧм бӧрын 1954-1953 воясӧ быдмис детдомын. 1958 восянь уджаліс Заозерьеса лесопунктын, стройкаяс вылын. 1960 восянь — «Красное знамя» да «Молодёжь Севера» газетъясын литсотрудник да корреспондент. 1976 восянь уджаліс «Голос строителя» газетын, сэсся республикаса радиоын. 1979 восянь Виктор Кушманов юрнуӧдіс Виктор Савин нима Драма театрын литература юкӧнӧн, вӧлі Ставсоюзса театр котырлӧн Коми юкӧнын консультантӧн. 

Куліс 2004 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Кывбуръяссӧ пондіс йӧзӧдны 1960-ӧд воясӧ «Молодёжь Севера» газетын, а медводдза кывбур чукӧрыс — «Мне двадцать лет» — петіс 1965 воын. 1973 восянь СССР-са гижысь котырын.
 
## Небӧгъяс
* Мне двадцать лет. 1965.
* Тревога. 1967.
* Что там, за белой дорогой. 1971.
* «В молодые наши леты...». 1973.
* На земле с тобой. 1979.
* Поклонись родной земле. 1980.
* Эта бесконечная нежность. 1982.
* Деревенские праздники. 1986.
* Люди любимые. 1989.
* Любовь к холодному снегу. 1992.
* Вино печали и любви. 1996.
* К твоим коленям припадая. 2000.
* Прости. 2003.

## Наградаяс
* Коми Республикаса канму премиа (1998) — «Вино печали и любви» кывбур чукӧрысь
* Коми Республикаса нимйӧза поэт (2004)
* Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека сайтын В.В. Кушмановлӧн олантуй

## Ыстӧдъяс
Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014)

**Тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (2014)** — войтыркостса спорт вермасьӧмъяс.

Официальнӧй ним — XI тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс. Мунісны Сочиын (Россия) 2014 вося рака тӧлысь 7-ӧд лунсянь рака тӧлысь 16-ӧд лунӧдз. Паралимпиада ворсӧмъяслӧн талисманъяс **Югӧр** (рочӧн Лучик) да **Лымчир** (рочӧн: Снежинка). Вермасьӧмъяс мунӧны сэні жӧ, кӧні мунісны Сочиын XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс.

## Паралимпиадалӧн би
## Медальяс юклӧм

## Комиысь спортсменъяс
Мария Иовлева

## Ӧшмӧсъяс
* Паралимпийские зимние игры 2014 в Сочи

## Ыстӧдъяс
Капустин Сергей Алексеевич

**Капустин Сергей Алексеевич** (1953—1997) — спортсмен (шайбаа хоккей), спортса нимӧдана мастер, олимпияса чемпион. Чужис Укваын.
Климов Юрий Михайлович

**Климов Юрий Михайлович** (1940) — спортсмен (гандбол), спортса нимӧдана мастер, олимпиадаса чемпион.

## Олан туй
Юрий Климов чужӧма 1940-ӧд вося сора тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Карьера
* Гандболысь Олимпиада ворсӧмъясын чемпион (1976, Монревль, Канада)
* Ставмирса чемпионатын эзысь медаль (1978, Дания)
* Европаса чемпионъяс пӧвстын Кубок босьтысь (1973)
* Кубок босьтысьяс пӧвстын Кубок босьтысь (1977)
* СССР-са сизимысь чемпион (1965, 1968, 1970-1972, 1974, 1975)
* СССР-са Кубок босьтысь (1977)

## Наградаяс
* «СССР-са спортын нимӧдана мастер» ним (1973)
* Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден (1976)

## Ӧшмӧсъяс
* «Спорт на Урале» сайт

## Ыстӧдъяс
Захаров Эдуард Фёдорович

**Захаров Эдуард Фёдорович** (1975—1997) — спортсмен (бокс), Европаса чемпионатын вермысь, войтыркост класса спорт мастер.

## Олан туй
Эдуард Захаров чужӧма 1975 вося тӧвшӧр тӧлысь 10-ӧд лунӧ Уква карын.

Вӧлі вийӧма 1997 вося ода-кора тӧлысь 10-ӧд лунӧ код юраяскӧд тышкасигӧн.
 
## Вермӧмъяс
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Нутрихин Андрей Владимирович

**Нутрихин Андрей Владимирович** — войтыркост класса спорт мастер, лызьӧн котралӧмысь Россияса чемпион.

## Олан туй
Чужӧма 1973 вося моз тӧлысь 20 лунӧ Вӧркутаын. Помалӧма Вӧркутаса 23-ӧд №-а школа, 12-ӧд №-а СПТУ, Сыктывкарса университетысь физическӧй культура да спорт факультет. 

8 арӧссянь 14 арӧсӧдз Андрей ветлӧдлӧма быдсяма спорт секцияӧ (бокс, сьӧкыд атлетика, волейбол, греко-римскӧй ляскасьӧм, варччӧм, шахмат). Сы бӧрын локтӧма лызь спорт секцияӧ тренер Сергей Анатольевич Крючков дорӧ.

2007 восянь уджалӧ тренерӧн Сыктывкарын.

## Вермӧмъяс
Спортын медводдза вермӧмсӧ шедӧдӧма 1990 воын 10 километра дистанцияын «Трудовӧй резервъяс» спорт котырлӧн ордйысьӧмын (Сыктывкар).

Андрей Нутрихин некымынысь вӧлӧма Россияса чемпионӧн 4х10 км эстафетаын (1996—2002) да 70 км марафонын (2000).

Вермасьӧма ставмирса чемпионатъясын: нёльӧд места 50 километра вылын коньковӧй ходӧн (Лахти, Финляндия, 2001); 18-ӧд 30 километра вылын коньковӧй ходӧн (Трондхейм, Норвегия, 1997); Валь-Де-Фиемми, Италия, 2003 да с.в.

Ветлӧма Россияса команда пытшкын 1998 воын ХVI тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс вылӧ (Ногано, Япония): 50 км вылын коньковӧй ходӧн вӧлӧма 15-ӧн. 

## Ӧшмӧсъяс
«ПРО спорт 11» сайт

## Ыстӧдъяс
Шейен кыв

**Шейен кыв** (*Tsėhesenėstsestotse*) — АӦШын (Монтана да Оклахома штатъясын) алгонкин кыв. Анбур — латин.

## Шейен анбур

a e o h k ' m n p s š t v x

Тонъяс пасйӧны: á, é, ó, ȧ (â), ė (ê), ȯ (ô)

## Лыдакывъяс

:1 - na'êstse
:2 - neše
:3 - na'he
:4 - neve
:5 - noho
:6 - naesohto
:7 - nésohto
:8 - na'nohto
:9 - sóohto
:10 - mâhtohto

## Ыстӧдъяс

*Cheyenne online dictionary
*Modern Southern Cheyenne alphabet and pronunciation key
*FREELANG Cheyenne-English and English-Cheyenne online dictionary
*Cheyenne language flashcards
*Cheyenne Language Website
*Native Languages of the Americas: Cheyenne
*Portions of the Anglican/Episcopal Prayer Book Cheyenne
*Martin Luther's Small Catechism in Cheyenne
*Lomax Collection Recording of Cheyenne (1956), Conversation
*OLAC resources in and about the Cheyenne language
Мӧскоги кыв

**Мӧскоги кыв** (*Mvskoke*), сідзжӧ **крик кыв** — АӦШын (Оклахома, Алабама, Джорджия, Флорида штатъясын) кыв.

## Мӧскоги анбур

### Дифтонгъяс

Мукӧддырйи тонъяс пасйӧны циркумфлексӧн да акутӧн (пример вылӧ â, á); ныр пыр шуанног — крукӧн шыпас улын (ą).

## Лыдакывъяс

:1 - hvmken
:2 - hokkolen
:3 - tutcēnen
:4 - osten
:5 - cvhkēpen
:6 - ēpaken
:7 - kolvpaken
:8 - cenvpaken
:9 - ostvpaken
:10 - palen

## Ыстӧдъяс

* Creek Language Archive
* Creek Language
* Muskogee (Creek) Nation of Oklahoma
* Acoustic vowel reduction in Creek: Effects of distinctive length and position in the word
* Mvskoke Nakcokv Eskerretv Esvhokkolat. Creek Second Reader. (1871)
* Muskogee Genesis Translation
Зуни (кыв)

**Зуни** (*Shiwi'ma*), важӧн сідзжӧ **зуньи** — рытыв-лун АӦШын (рытыввыв Нью-Мексико штатын) кыв.

## Зуни анбур
A a, A: a:, B b, D d, CH ch, E e, E: e:, H h, I i, I: i:, K k, L l, Ł ł, M m, N n, O o, O: o:, P p, S s, T t, U u, U: u:, W w, Y y, ’

Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: C c, R r, G g, V v, Z z, X x, Q q, F f, J j

## Лыдакывъяс
:1 - topinte
:2 - kwilin
:3 - haʼin
:4 - ʼaawiten
:5 - ʼapten
:6 - topalekkaʼa
:7 - kwilelekkʼa
:8 - haʼelekkʼa
:9 - tenalekkʼa
:10 - ʼastemlhan

## Пример
:Le'na' benan k'okshi banan kwayi. Jesus Christ, ho'n a:wan Datchu God an Tsawak'ona andepbe:'a.
:Hish kya:koł ho'n a:wan Datchu God an beye:na:kwe deya'kowa Isaiah le'na' ts'ina: ya:k'yakkya. Ho'n a:wan Datchu God yam Tsawak le'anikwekkya, "Si! Wan yu'hadiyahk'ya! Ho' yam beye:na:kwe dom an kel a:k'yap, lukk'on dom an kwa'hoł demła yelede'unna.
:Luk hom an beye:na:kwe delibałda'kowa we'atchonan, a:ho'i le'a:wanikwanna, ‘Demł a:ho' a:wan Mosson an iydunona dekkwin don yam ik'e:na: k'okshuna:wa. Iydunon akkya don yelede'una:wa!'" Lesna' Isaiah ts'ina: ya:k'yakkya.

Зуни (войтыр)

## Ыстӧдъяс
*Omniglot
*Zuni World View
*English-Zuni Word list
*English-Zuni Conversational phrases
*Zuni Bible Portions