open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пак

**Пак** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 81 км. Уранӧдз шӧр кост 86 004 км. Пак восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1985 воын.
Тритон

**Тритон** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1353 км. Нептунӧдз шӧр кост 354 759 км. Тритон восьтіс Британияса астроном Уильям Лассел 1846 воын.
Нереида

**Нереида** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 170 км. Нептунӧдз шӧр кост 5 513 400 км. Нереида восьтіс Америкаса астроном Джерард Койпер 1949 воын.
Протей

**Протей** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 208 км. Нептунӧдз шӧр кост 117 647 км. Протей восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.
Харон (тӧлысь)

**Харон** — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 603 км. Плутонӧдз шӧр кост 19 570 км. Харон восьтіс Америкаса астроном Джеймс Уолтер Кристи 1978 воын.
Гидра (тӧлысь)

**Гидра** — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 30—84 км. Плутонӧдз шӧр кост 64 749 км. Гидра восьтіс Америкаса астроном чукӧр 2005 воын.
Никта (тӧлысь)

**Никта** — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 54 × 41 × 36 км. Плутонӧдз шӧр кост 48 708 км. Никта восьтіс Америкаса астроном чукӧр 2005 воын.
Титан (тӧлысь)

**Титан** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2576 км. Сатурнӧдз шӧр кост 1 221 870 км. Титан восьтіс Нидерландъясса астроном Христиан Гюйгенс 1655 воын.
Япет

**Япет** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 735,6 км. Сатурнӧдз шӧр кост 3 560 820 км. Япет восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1671 воын.
Лютоев Николай Александрович

**Лютоев Николай Александрович** (1948—2021) — коми журналист, Россияса журналист котырӧ пырысь.

## Олан туй
Николай Лютоев чужӧма 1948-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лунӧ Коми АССР-лӧн Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын. Быдмӧма батьтӧгыс, водз велалӧма  кресьтянин уджӧ. Мамыс уджалӧма колкозын, а сэсся совхозын кладовщикӧн. 1966-ӧд воын помалӧма шӧр школа да пырӧма уджавны Прупт леспромхозӧ. Вӧлӧма стрӧительӧн, уджавлӧма Керчомъяса улыс складын. 1967—1969-ӧд воясӧ служитӧма армияын, стратегическӧй назначениеса ракетнӧй войскаын. Запасса капитан.

1969-ӧд восянь Армия бӧрын уджалӧма Керчомъяса кылӧдчан участоклӧн вылыс складын, вӧлӧма пӧрӧдчысьлы отсасьысьӧн. 1971-ӧд восянь сійӧс корисны уджавны Кулӧмдін районса «Ленин туйӧд» газетӧ. Вӧлӧма литсотрудникӧн, меставывса радиовещаниелӧн корреспондентӧн, народнӧй овмӧс юкӧнса веськӧдлысьӧн. 1974—1976-ӧд воясӧ велӧдчӧма Вӧлӧгдаса сӧветскӧй партийнӧй школаын да босьтӧма экономист-организаторлысь специальносьт.  1976-ӧд восянь велӧдчӧм бӧрас уджалӧма КПСС райкомса инструкторӧн, кык во — «Помӧсдін» совхозын парткомса секретарӧн.

1978-ӧд воын вуджӧма уджавны «Ленин туйӧд» газетӧ: вӧлӧма отделса веськӧдлысьӧн, редакторӧс вежысьӧн, редакторӧн. Районса газет редакцияӧн веськӧдлӧма кыкысь: ставсӧ 12 во да джын. Во да ӧкмыс тӧлысь вӧлӧма Кулӧмдін сиктсӧветса веськӧдлысьӧс вежысьӧн, куим во да джын — «Коми му» республикаса газетлӧн собкорӧн. 2007—2008-ӧд воясӧ уджалӧма ветеранъяслӧн райсӧветын веськӧдлысьӧн. 2008-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь — «Парма гор» газетса редакторӧс вежысь.

Кулӧма 2021-ӧд вося сора тӧлысь 28-ӧд лунӧ.

## Журналист удж
Журналистикаын комыд гӧгӧр во, 1971-ӧд восянь, кор локтӧма уджавны «Парма гор» газетӧ. Пырӧ Россияса журналист котырӧ. Вӧлӧма СССР-са журналистъяслӧн VI-ӧд Съездса делегатӧн. Журналист удж кузя тӧдмасьлӧма уна нималана морткӧд, босьтлӧма интервью ыджыд роч поэт Роберт Рождественскийлысь, политик Григорий Явлинскийлысь, тӧдса Владимир Познеркӧд и с.в.

Ас олӧм йывсьыс йӧзӧдӧма«Олӧм визулын» небӧг (2011 во), кытчӧ сідзжӧ пыртӧма «Парма гор» газетын йӧзӧдлӧм 1980—2003-ӧд воясся пасйӧдъяс да снимокъяс. Наысь тыдовтчӧ Кулӧмдін районын вежсьӧмъяс, тӧжд-могъяс да выльторъяс. Эжва йывса нималана войтыр йылысь лэдзӧма «Удивительные люди Верхней Вычегды» (2017).

Редактируйтӧма татшӧм небӧгъяс: «Войнаӧн нырӧм челядьдыр» (2014), «Герой Советского Союза Георгий Тимушев» (2015), «Это нашей истории строки» (2017), «Летопись длиною в полвека» (2018).

## Общественнӧй удж
Куим созыв Николай Лютоевӧс бӧрйылісны Кулӧмдін районса сӧветӧ депутатӧн. Пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Кулӧмдінса юкӧнӧ, Ветеранъяслӧн райсӧветса президиумӧ.

## Небӧгъяс
* Олӧм визулын. — Сыктывкар, 2011. — 224 л.б.
* Кавалер трёх Орденов Славы Андрей Тимушев. 2016.
* Удивительные люди Верхней Вычегды.  — Сыктывкар, 2017.
* Помоздинское охотобщество. 20 лет. 2014. (соавтор)

## Наградаяс
* Коми Республикаса канму сӧветса грамота.
* «Коми Республика сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь» пас.
* Пыртӧма «Парма гор» газет редакциялӧн Почёт небӧгӧ.
* Кулӧмдін районса Почёт гражданин

## Ӧшмӧсъяс
* Лютоев Н.А. Олӧм визулын. — Сыктывкар, 2011. — Л.б. 5.

## Ыстӧдъяс
Тефия

**Тефия** либӧ **Тетис** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 531 км. Сатурнӧдз шӧр кост 294 620 км. Тефия восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1684 воын.
Мимас

**Мимас** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 198 км. Сатурнӧдз шӧр кост 185 520 км. Мимас восьтіс Британияса астроном Уильям Гершель 1789 воын.
Куратов Василий Алексеевич

**Куратов Ӧльӧксей Василей** (, 1820-1862) — вичкоын уджалысь, коми фольклор чукӧртысь, коми гижысь, нималана коми гижысь, коми литературалы подув пуктысь Иван Куратовлӧн вок.

## Олан туй
* 1820, урасьӧм тӧлысь 28 лун — Чужис Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Кебра сиктын. 
* 1842 — Помаліс Вӧлӧгдаса духовнӧй семинариа. Уджаліс священникӧн Визинса Троича вичкоын, сэсся — Вӧлӧгда губерняын Никольск уездса Шатенев вичкоын.
* 1862 — Кувсис Вӧлӧгда губерняын Никольск уездса Вознесенье-Вохма сиктын.

## Гижан удж
Василей Куратов уджаліс коми кывлӧн грамматика вылын, чукӧртіс коми фольклор, гижис комиӧн кывбуръяс. Сылӧн ниӧти кывбур, письмӧ ни «Апология» медшӧр уджыс эз сюрны. Вензяна «Апология» уджысь сійӧс ыстісны Велико-Устюжскӧй манастырӧ. Миян кадӧдз воис сылӧн дзик ӧти гижӧд — «Бӧрданкывъяс верӧс сайӧ ныв сетӧм дырйи», кодӧс вӧлі йӧзӧдӧма профессор Павел Савваитов «Грамматика зырянского языка» небӧг дорӧ содтӧдӧн. Бӧрданкывсӧ гижигӧн Василий Куратов подуласис йӧзкостса поэзиялӧн серпасалан кывъяс вылӧ. Сёрӧнджык тайӧ кывбурсӧ вылӧ донъяліс сылӧн ичӧтджык вок Иван Куратов.

## Ӧшмӧсъяс
* http://history-x.ru/03/10/129.htm

## Ыстӧдъяс
Янус

**Янус** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 89,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 151 460 км. Янус восьтіс Францияса астроном Одуэн Шарль Дольфюс 1966 воын.
Эпиметей

**Эпиметей** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 56,7 км. Сатурнӧдз шӧр кост 151 410 км. Эпиметей восьтіс Америкаса астроном Ричард Уокер 1966 воын.
Клочков Петр Фостирьевич

**Клочков Пётр Фостирьевич** (1831—1853) — коми гижысь.

## Олан туй
* 1831 — Чужис Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Волся сиктын. Батьыс вӧлі вичкоса дякӧн.
* 1852 — Помаліс Вӧлӧгдаса духовнӧй семинария.
* 1853 — Кувсис туберкулёзысь.

## Гижан удж
Пётр Клочковлысь сьыланкывъяссӧ бура тӧдіс Иван Куратов. Та йылысь сылы висьталіс Клочковлӧн чой Ирина Фостирьевна, коді верӧс сайӧ петӧм бӧрын муніс Усть-Сысольскӧ да нуис аскӧдыс вокыслысь ки помысь гижӧдъяссӧ. Иван Куратов пасйис, мый «предание стихам Клочкова придаёт литературные достоинства». 

Пётр Клочковлысь «Мыйла бӧрдан, муса нылӧ?», «Сад йӧрын мича ныв гуляйтӧ» да «Ой, поп локтӧ» сьыланкывъяссӧ медводдзаысь вӧді йӧзӧдӧма 1914 воын «Коми мойдан i сьыланкывъяс» сборникын, кодӧс лӧсьӧдіс ас му туялысь Андрей Цембер. 1939 воын велӧдысь Забоева Ф.И. сетіс П.Ф. Клочковлысь гижӧдъяссӧ коми гижысь Павел Доронинлы. Тайӧ чукӧрсьыс ӧкмыс кывбур 1961 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын. 

Коми литература туялысь костын абу ӧтувъя видзӧдлас сы вылӧ, кымын да кутшӧм сьыланкывъяс лӧсьӧдіс Пётр Клочков. Сідз, Павел Доронин чайтіс, мый «Паськыд гажа улича» сьыланкывлӧн авторнас лоӧ — П.Ф. Клочков.

Клочковлӧн сьыланкывъясыс матынӧсь йӧзкостса сьыланъяслы, висьталӧны кресьтяналӧн сьӧкыд олӧм да удж йывсьыс. Та кындзи Пётр Клочков ачыс лӧсьӧдіс кывбуръяс дорас шыладсӧ.

## Гижӧдъяс
* Войвыв кодзув, 1961. — 6 №. — Л.б. 61—64.
* Коми поэзия: Антология. — Сыктывкар, 1967. — Л.б. 43—45.
* Коми поэзия: Антология. — Сыктывкар, 1981. — Л.б. 43—45.
* Войвыв кодзув, 1991. — 8 №. — Л.б. 23—27.

## Ӧшмӧсъяс
* http://history-x.ru/03/10/047.htm
* https://web.archive.org/web/20160304214429/http://foto11.com/komi/writer/klochkov.php
* Доронин П.Г. Коми поэт Пётр Клочков йылысь // Войвыв кодзув, 1961. — 6 №. — Лб. 59—61.
* Мартынов В.И. Кузь нэма гижӧдъяс // Войвыв кодзув, 1981. — 12 №. — Лб. 50—62.
* Кушманов С.Т. Первый коми поэт — Из Вотчи // Маяк Сысолы, 1982. 18 марта.
* Пунегов В.А. П.Ф. Клочков поэт йылысь // Коми кыв да литература велӧдысьлы. — Сыктывкар, 1989. — Л.б. 54—66.
* Мартынов В.И. Коми поэзия востымасян кадӧ // Войвыв кодзув, 1991. — 8 №. — Лб. 71—76.

## Ыстӧдъяс
Суханова Агния Андреевна

**Суханова Агния Андреевна** (комиӧн — Ӧньӧ Агни; нывдырся ов — Даньщикова) (1884—1925) — коми челядьлы медводдза гижысь, драматург, вуджӧдчысь, велӧдысь, общественнӧй удж вӧчысь.

## Олан туй
Агния Суханова чужӧма 1884-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь (11) 23 лун Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Вомын сиктын (ӧні — Коми Республикаса Кӧрткерӧс район). Андрей Алексеевич да Дарья Максимовна Даньщиковъяс семьяын вӧлӧма 6 ныв да ӧти пи.

Помалӧма Нёбдінса кык класса училишӧ, Усть-Сысольскса женскӧй прогимназия (1896—1900). 1900-ӧд восянь велӧдӧма Усть-Сысольск уездса сиктса школаясын: ӧнія Кӧрткерӧс районса  Вомын да Кулӧмдін районса Руч сиктъясын. 1903-ӧд восянь велӧдӧма Сыктыв районысь Волся сиктса земскӧй школаын. 1907—1915-ӧд воясын велӧдӧма Нӧвик грездын да Кӧрткерӧс сиктын. 1920-ӧд восянь уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын. 

Кулӧма Москваын 1925-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ. 

## Гижан удж
Агния Андреевна гижӧма да пуктӧма сиктса сцена вылын челядьлы коми кыв вылын «Кӧдзыд пӧль», «Вӧралысь», «Югыдлань», «Чурка Максим». Комиӧдлӧма Н.В. Гогольлысь да А.Н. Островскийлысь пьесаяссӧ. Лӧсьӧдӧма да веськӧдлӧма Кӧрткерӧсын драматическӧй кружокӧн.

Коми небӧг лэдзанінын уджалігӧн лӧсьӧдӧма коми школаяслы велӧдан небӧгъяс. Вӧлі пырӧ коми кыв вылын литература лӧсьӧдан комиссияӧ. Лӧсьӧдӧма «Мойданкывъяс» (1922), «Челядьлы ворсанторъяс» (1924) чукӧръяс. Дасьтӧма «Выль туйöд» да «Школаын лыддянтор» коллективнӧй сборникъяс.

## Паметь
Коми кыв да литература видзӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ Агния Сухановалысь пайсӧ бура донъялӧма:
* 1975-ӧд воын Кӧрткерӧсын ӧти уличалы вӧлі сетӧма Агния Сухановалысь ним.
* 1997-ӧд восянь быд во мунӧ «Кӧрткерӧс район» Администрацияӧн веськӧдлысьлӧн козин вылӧ А.А. Суханов нима «Учитель года» районса конкурс.
* 2004-ӧд воын вӧліны Сухановалӧн лыддьысьӧмъяс (республикаса I конференция, кодӧс сиӧма челядьлы коми гижысь да общественнӧй удж вӧчысь А.А. Сухановалы 120 во тырӧмлы).
* 2006-ӧд воын восьтӧма А.А. Сухановалы казьтылана пӧв.
* А.А. Сухановалӧн внук, Петыркарысь нималана поэт, Россияса канму премиа босьтысь (1984) Г. Я. Горбовский, сиӧма аслас пӧчыслы «Зыряне» кывбур («Заветное слово» чукӧр, 1985).

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй небӧгаин
* https://web.archive.org/web/20121010094558/http://zyrians.foto11.com/writer/suhanova
* ''Митюшева Н. А.'' Похожа на короткое северное лето (К 125-летию Агнии Андреевны Сухановой) // Молодёжь Севера, 2009. 29 января, 04 (7387) №.

## Ыстӧдъяс
Прометей (тӧлысь)

**Прометей** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 135,6 × 79,4 × 59,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 139 380 км. Прометей восьтіс Америкаса астроном Стюарт Коллинз 1980 воын.
Гиперион

**Гиперион** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 135 км. Сатурнӧдз шӧр кост 1 481 009 км. Гиперион восьтісны Америкаса астрономъяс Уильям Крэнч Бонд, Джон Филлипс Бонд да Уильям Ласселл 1848 воын.
Пандора (тӧлысь)

**Пандора** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 104 × 81 × 64 км. Сатурнӧдз шӧр кост 141 700 км. Пандора восьтіс Америкаса астроном Стюарт Коллинз 1980 воын.
Феба

**Феба** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 106,5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 12 955 759 км. Феба восьтіс Америкаса астроном Уильям Генри Пиккеринг 1898 воын.
Атлас (тӧлысь)

**Атлас** либӧ **Атлант** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 37 × 34 × 27 км. Сатурнӧдз шӧр кост 137 670 км. Атлас восьтіс Америкаса астроном Ричард Джон Террил 1980 воын.
Дафнис

**Дафнис** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 8,6 × 8,2 × 6,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 136 505 км. Дафнис восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2005 воын.
Распутин Пётр Васильевич

**Распутин Пётр Васильевич** (1820—1901) — коми гижысь, вуджӧдчысь, вичкоын уджалысь.

## Олан туй
* 1820 — Чужис Мылдінын.
* 1843 — Вӧлӧгдаса духовнӧй семинарияысь вӧтлӧм бӧрын служитіс Усть-Сысольскын пӧнӧмарӧн.
* 1858 — Священникаліс Печора вылын.
* 1859—1871 — сиктса училишӧын настоятель.
* 1867-сянь — Печора вылын квайтӧд благочиннӧй кытшын духовник.
* 1874 — Тшугӧрса Степан вичкоын настоятель. 
* 1901 — Кувсис.

## Гижан удж
Пётр Распутин вуджӧдлывліс коми кыв вылӧ ен гижӧдъяс. Петыркарын Россияса национальнӧй библиотекалӧн кипомысь гижӧд юкӧдын видзӧны псаломъяс, кодъясӧс вуджӧдліс П.В. Распутин: «Медводдза псалом. Майбыр сiйӧ, кодлӧн кок оз кежав», «133 псалом. Израильса йӧзлӧн пӧлӧнын олӧм», «145 псалом. Бур кывйӧн ыджыд Вежа енмӧс», «Олан югыд помтӧм».

Гижліс Пётр Распутин и лирическӧй кывбуръяс, кодъясӧс видзӧны сэн жӧ. Шуам, А.В. Кольцов ногӧн гижӧм «Янсӧдчӧм» кывбур. Распутинлысь гижан сямсӧ бура донъяліс Георгий Лыткин. Иван Куратов эз ошкы сылысь ен гижӧдъяс лӧсьӧдӧм: «... только для немногих».

## Ӧшмӧсъяс
* http://history-x.ru/03/16/014.htm

## Ыстӧдъяс
Пан (тӧлысь)

**Пан** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 35 × 35 × 23 км. Сатурнӧдз шӧр кост 133 584 км. Пан восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 1990 воын.
Эгеон

**Эгеон** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 1,4 × 0,5 × 0,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 167 500 км. Эгеон восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2008 воын.
Тёвтя

**Тёвтя** (; ) – истан рӧдысь вӧрса лэбач. 

## Ыджда да рöм
Тёвтя неуна ыджыдджык истанысь. Ыджда сертиыс позьӧ ӧткодявны гулюкӧд. Тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 37 сантиметрӧдз, сьӧктаыс 200 граммӧдз, а шеныштӧм бордйыс метр джынйысь паськыдджык. Сьӧд нырыс квайт сантиметр кузьта, йылыс вывлань крукыля. Тёвтяӧс шулывлӧны тшӧтш еджыд куликӧн, вывтырыс уналаті дзик еджыд да: мышку бӧрладорыс, бӧж ведорыс, борд улысладорыс, кынӧм горулыс. Сьыліыс да мышку водзладорыс гӧрдовруд рӧма, но быд тывгӧн сэні еджыдӧн жӧ дорӧсалӧма. Еджыд морӧсыс кузьтаногыс сьӧд чутъяса, еджыд бӧжас тӧдчӧны вомӧна пемыд визьяс. Кузь кокыс няйт турунвиж рӧма, синмыс перкаль.
  
## Паськалöм
Тёвтяяс олӧны зэв паськыда – Шотландиясянь Камчаткаӧдз. Войвывланьын паныдасьлӧны Полярнӧй кытш бердын, Сибырын – Байкал ты гӧгӧртасын. А лунвыв вежтасыс налӧн Татарстанӧдз и сыысь водзӧ сэсся оз нин паськӧдчыны. Комиын тёвтяяс медся уна олӧны Печораса вӧръясын, поздысьӧны сідзжӧ Удора районын, Войвыв Мылва, Эжва, Сыктыв да Летка ковтысъясын.

## Поздйысьöм
Тёвтя – вӧрса лэбач, мукӧд пӧлӧс куликсьыс торъялӧ сійӧн, мый пуксьывлӧ весиг пуяс вылӧ. Тулыснас лэбачьясыс локтӧны войвылӧ ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Овмӧдчӧны вадорса видзьяс вылын, керас местаясын, ылыс ёльяс бердын, эмӧсь кӧ на гӧгӧрын важ вӧръяс. Позсӧ лӧсьӧдӧны му вылӧ да пӧжны пуктӧны нёль кольк, найӧ кольквиж рӧмаӧсь да гырысь гӧрдовперкаль чутъясаӧсь. Пӧжсигас энь тёвтяыс позъяс пукалӧ кык вежонысь дырджык. Пияныслӧн колькйысь петӧм бӧрын дӧзьӧритӧны найӧс гознан лэбачыс. Йылӧмыслӧн борд йылӧ кыпӧдчӧм мысти, пырджык сора тӧлысь мӧд джынйын, тёвтяяс став котырнас вӧрысь лэбзьӧны юяс дорӧ. 

## Оласног да сёян
Ассьыныс кынӧмпӧтсӧ тёвтяяс перйӧны юӧд келалӧмӧн – кокалӧны небыд гагъясӧс, номыръясӧс, лёльӧясӧс. А косінысь сёянсӧ перъялӧны му пытшкӧ кузь нырнысӧ пыдӧ сюйлӧмӧн.

Лунвыв муясӧ лэбзян кадыс тёвтяяслӧн моз тӧлысь шӧрсянь да кӧч тӧлысь шӧрӧдз. Тӧвсӧ коллялӧны найӧ Шӧрмудор саридз бердын да Африкаын.

## Рöдвуж кыв вылын
Коми Республикалӧн лунвыв сиктъясын шуӧны **човчаӧн** либӧ **чолчаӧн**. Кыв туялысьяс чайтӧны, мый татшӧм и вӧлӧма важся нимыс, а «тёвтяыс» артмӧма «човча» пыддиыс, тыдалӧ, сы вӧсна, мый «тёв-тёв-тёв» шыясӧн чуксасьӧ лэбачыс. Перымса комияс ӧні оз вӧдитчыны татшӧм нимнас, но налӧн сёрниын сійӧ коркӧ вӧлӧма жӧ. Та йылысь висьталӧ войдӧр нэмся Николай Роговлӧн кывкудйын вайӧдӧм човча «кулик-прибрежник» ним. Удмурт кывйын татчӧ лӧсялӧ **чулчо** кыв, кодӧн сэні шуӧны сідзжӧ кулик сикас лэбачӧс. Лӧсялана рӧдвуж лэбач нимъяс нӧшта эмӧсь финнъяслӧн, мансилӧн да саамъяслӧн кывворын. Гӧгӧрвоана, мый тайӧ важысь-важ кывъяссӧ лӧсьӧдлӧмаӧсь уна дас сюрс вояс сайын ӧтувъя финн-йӧгра кадӧ на.

## Öшмöс
* Ракин А.Н. Тёвтя // Би кинь, 2013. – 2 №.
Елена (тӧлысь)

**Елена** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 43,4 × 38,2 × 26 км. Сатурнӧдз шӧр кост 377 396 км. Елена восьтісны Францияса астрономъяс Пьер Лаке да Жан Лекашо 1980 воын.
Полидевк

**Полидевк** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3 × 2,5 × 2км. Сатурнӧдз шӧр кост 377 396 км. Полидевк восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2004 воын.
Телесто

**Телесто** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 32,6 × 23,6 × 20,0 км. Сатурнӧдз шӧр кост 294 619 км. Телесто восьтісны Америкаса астрономъяс Брэдфорд Смит, Гарольд Рейтзема, Стивен Ларсон да Джон Фонтейн 1980 воын.
Эжваса дзоридзьяс (ансамбль)

**Эжваса дзоридзьяс** — Кулӧмдін районса Кулӧмдін сиктысь йӧзкостса хор.

## История
Йӧзкостса хор вӧлі лӧсьӧдӧма 1956 воын. 1966 воын сылы сетӧма «Народнӧй» почётнӧй ним, кодӧс век вӧлі вынсьӧдӧма. 1992 восянь хор новлӧ Тима Веньлысь нимсӧ.

«Эжваса дзоридзьяс» хорлӧн репертураын эм коми йӧзкостса сьыланкывъяс, асшӧр коми шылад тэчысьялӧн сьыланъяс. Хор пуктӧ ыджыд пай йӧзкостса творчество да коми культура сӧвмӧдӧмӧ. Хор вермывліс йӧзкостса хорӧвӧй шыладлӧн Ставроссияса да Ставсоюзса фестивальясын, вӧлі В.А. Савин нима канму премиа босьтысьӧн, Сочиын да Финляндияын войтыркостса фестивальясӧ пырӧдчысьӧн.

Кулӧмдінса хорӧн 1966 восянь веськӧдлӧ да концертмейстералӧ Василий Гущин — Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса канму премиа босьтысь, сьылысь да шылад тэчысь. Хор петкӧдчӧ районса, республикаса да ставроссияса уна конкурс-фестивальын, на лыдын «Шондібан» и «Василей».

1982—1988 воясӧ «Эжваса дзоридзьяс» хорын сьыліс Лидия Логинова, коді 1994 воын лои Коми Республикаса нимйӧза артисткаӧн. 

## Ӧшмӧсъяс
* https://web.archive.org/web/20160305025919/http://www.culturerk.narod.ru/kollektivs/zorizyas.html

## Ыстӧдъяс
Анфа

**Анфа** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км гӧгӧр. Сатурнӧдз шӧр кост 197 700 км. Анфа восьтісны Америкаса астрономъяс 2007 воын.
Паллена

**Паллена** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 5,76 × 4,16 × 3,68 км. Сатурнӧдз шӧр кост 212 280 км. Паллена восьтісны Америкаса астрономъяс 2004 воын.
Кивиок

**Кивиок** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 8 км. Сатурнӧдз шӧр кост 11 111 000 км. Кивиок восьтіс Канадаса астроном Брэтт Глэдмэн 2000 воын.
Калипсо (тӧлысь)

**Калипсо** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 30,2 × 23 × 14  км. Сатурнӧдз шӧр кост 294 619 км. Калипсо восьтісны Америкаса астрономъяс Дэн Паскью, Кеннет Зейделманн, Уильям Баум да Дуглас Карри 1980 воын.
Метона

**Метона** либӧ **Мефона** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3,8 × 2,5 × 2,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 194 440 км. Метона восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2004 воын.
Сиарнак

**Сиарнак** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 20 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 531 000 км. Сиарнак восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
Таркек

**Таркек** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 910 600 км. Таркек восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Джен Клина да Брайан Марсден 2007 воын.
Лыткин Леонид Александрович

**Лыткин Леонид Александрович** (1930—2016) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Леонид Лыткин чужӧма 1930-ӧд вося сора тӧлысь 31-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Велӧдчӧма Олег Кошевой нима Сыктывкарса 12 №-а школаын. 8 класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны республикаса Драма театр бердын театральнӧй студияӧ. Шӧр образование босьтӧма 21-ӧд №-а рытъя школаын. Велӧдчӧма Ленинградса видз-му институтын.

1949-ӧд восянь уджалӧма «Вӧрлэдзысь» газетын литературнӧй сотрудникӧн. Служитӧма Сӧветскӧй Армияын. 1954-ӧд воын бергӧдчӧма уджавны «Вӧрлэдзысь» газетӧ. 1955-ӧд воын Л. Лыткинӧс бӧрйӧмаӧсь Летка райкомын ВЛКСМ-са медводдза секретарӧн. Вит кымын во уджалӧма комсомолын. 1958—1959-ӧд воясын вӧлӧма «Молодёжь Севера» газетын редакторӧс вежысьӧн. Мыйтакӧ уджыштӧма «Красное знамя» республикаса газетын сиктса олӧм юкӧдын веськӧдлысьӧн.

24 во уджалӧма Коми АССР-са телевидение да радиовещаниеысь канму комитетын редакторӧн, а сэсся медыджыд редакторӧн.

Кулӧма 2016-ӧд вося сора тӧлысь 8-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
«Видз вылын талун шондіа» медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма 1940-ӧд воын «Коми комсомолец» газетын. Сылӧн висьтъясыс петавлӧмаӧсь «За коммунизм» районкостса газетын. «Гӧрд пӧлян» радиожурналын унаысь юргисны сылӧн дженьыд да шмонитана гижӧдторъяс. Йӧзӧдчӧма «Земля родная» (Москва), «Войвыв кодзув», «Чушканзі» да «Би кинь» журналъясын. Гижӧдъясыс веськалӧмаӧсь «Миян грездса челядь» да «Шувгӧны пожӧмъяс» висьтъяса ӧтувъя чукӧръясын.

Леонид Лыткин йӧзӧдлӧма очеркъяса кык небӧг, «Яким пӧль да Шурик» ла «Чулькъяс» повесьтъяс (юкӧнъясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын).

Бӧръя олан воясас дасьтӧма да йӧзӧдӧма роч кывйӧн «Сыктывкар и сыктывкарцы», «Профессор Худяев», «Наш Борис Иванович» небӧгъяс.

Леонид Лыткинлӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс, кодъяс юргӧмаӧсь Москваын Финн-йӧгра войтырлӧн Ставмирса конгресс дырйи.

## Общественнӧй удж
Веськӧдлӧма «Сыктывкар» нима историко-мемориальнӧй да культурно-просветительскӧй обшественнӧй котырӧн.

## Небӧгъяс
* *Лыткин Л.А.* Город белых ночей Сыктывкар. — Сыктывкар: Изд-во «Кола», 2010. — 199 с. (1000 экз.)

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2010, сора тӧлысь 1 лун). 

## Ӧшмӧсъяс
* Жеребцова Н. Летописец республики // «Красное знамя» газет, 2010. Сора тӧлысь 8-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Альбиорикс

**Альбиорикс** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 16 км. Сатурнӧдз шӧр кост 16 401 600 км. Альбиорикс восьтісны Америкаса астрономъяс Мэтью Холман да Тимоти Спар 2000 воын.
Тарвос

**Тарвос** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 983 000 км. Тарвос восьтіс Америкаса астроном Джон Кавелаарс 2000 воын.
Мундильфари

**Мундильфари** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 3,5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 18 628 000 км. Мундильфари восьтісны Бретт Глэдман, Джон Кавелаарс да мӧд астрономъяс 2000 воын.
Имир

**Имир** — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 9 км. Сатурнӧдз шӧр кост 23 040 000 км. Имир восьтіс Америкаса астроном Брэтт Глэдмэн 2000 воын.
Порция (тӧлысь)

**Порция** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 67,6 км. Уранӧдз шӧр кост 66 097 км. Порция восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.
Маб

**Маб** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5—24 км. Уранӧдз шӧр кост 97 736 км. Маб восьтісны Америкаса астрономъяс Марк Роберт Шоуолтер да Джек Джонатан Лиссауэр 2003 воын.
Калибан

**Калибан** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 36 км. Уранӧдз шӧр кост 7 168 879 км. Калибан восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс, Филип Николсон да Джозеф Бёрнс 1997 воын.
Тринкуло

**Тринкуло** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 9 км. Уранӧдз шӧр кост 8 504 000 км. Тринкуло восьтісны Мэтью Холман, Джон Кавелаарс, Дэн Милиславлевич да Брэтт Глэдмэн 2001 воын.
Офелия

**Офелия** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 23 км. Уранӧдз шӧр кост 53 763 км. Офелия восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1986 воын.
Бианка

**Бианка** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 27 км. Уранӧдз шӧр кост 59 165 км. Бианка восьтіс Америкаса астроном Брэдфорд Смит 1986 воын.
Маргарита (тӧлысь)

**Маргарита** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 10 км. Уранӧдз шӧр кост 14 345 000 км. Маргарита восьтісны Скотт Шеппард, Дэвид Джуит, Брайан Марсден да Джон Кавелаарс 2003 воын.
Пердита

**Пердита** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 15 км. Уранӧдз шӧр кост 76 417 км. Пердита восьтіс Америкаса астроном Эрих Каркошка 1999 воын.
Просперо

**Просперо** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 25 км. Уранӧдз шӧр кост 16 276 000 км. Просперо восьтісны Брэтт Глэдмэн, Джон Кавелаарс, Мэтью Холман, Жан-Марк Пети да Ганс Скулл 1999 воын.
Несо

**Несо** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 30 км. Нептуннӧдз шӧр кост 48 387 000 км. Несо восьтісны Брэтт Глэдмэн, Мэтью Холман да мӧд астрономъяс 2002 воын.
Псамафа

**Псамафа** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 19 км. Нептунӧдз шӧр кост 46 695 000 км. Псамафа восьтісны Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2003 воын.
Розалинда

**Розалинда** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 36 км. Уранӧдз шӧр кост 69 926 км. Розалинда восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.
Сао

**Сао** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 22 км. Нептунӧдз шӧр кост 22 422 000 км. Сао восьтісны Мэтью Холман, Дэн Милиславлевич, Джон Кавелаарс, Томми Грав да Уэсли Фрейзер 2002 воын.
Галатея

**Галатея** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 88 км. Нептунӧдз шӧр кост 61 953 км. Галатея восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.
Наяда

**Наяда** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 33 км. Нептунӧдз шӧр кост 48 227 км. Наяда восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1989 воын.
Ларисса

**Ларисса** — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 97 км. Нептунӧдз шӧр кост 73 548 км. Ларисса восьтісны Гарольд Рейтсема, Уильям Хаббард, Ларри Лебофски да Дэвид Толен 1981 воын.
«Зарни Кодзув» медаль

**«Зарни Кодзув» медаль»** (рочӧн: Меда́ль «Золота́я Звезда́») — СССР-ын да Рочмуын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1939 воын кыдзи торъялана пас «Сӧветскӧй Союзса Герой» ним дорӧ. Сӧветскӧй Союз бырӧм бӧрын медаль бӧр ловзьӧдӧма 1992 воын кыдзи торъялана пас «Россияса Герой» звание дорӧ.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Сӧветскӧй Союзса Герой

## Ӧшмӧсъяс
* Медаль «Золотая Звезда» : из книги С. Шишкова «Награды СССР 1918—1991 гг»
* История и фотографии медали «Золотая Звезда»
* Разновидности медали «Золотая Звезда»

## Ыстӧдъяс
Отвагаысь (медаль)

**«Отвагаысь» медаль»** (рочӧн: Медаль «За отвагу») — СССР-ын да Рочмуын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1938 вося йирым тӧлысь 17 лунӧ Краснӧй армияса, Военно-Морскӧй флотса да пограничнӧй охранаса воинъяслы, кодъяс петкӧдлісны СССР-са врагъяскӧд тышкасигӧн збойлун да отвага. Медводдзаяс лыдын, кодлы сетісны тайӧ медальсӧ, вӧліны пограничникъяс Н. Гуляев да Ф. Григорьев, кодъяс кутісны Хасан ты дорын диверсантъясӧс. Россияса Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 2424-1 №-а Шуӧмӧн, мый кырымалӧма 1992 вося рака тӧлысь 2 лунӧ, медаль кольӧма Россия Федерацияса наградаяс лыдын. Выльысь лӧсьӧдӧма Россияса Президентлӧн 442 №-а Шуӧмӧн 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ.

## История

## Мукӧдтор

## Ӧшмӧсъяс
* «СССР-са орденъяс да медальяс» сайтысь «Отвагаысь» медаль

## Ыстӧдъяс
Слава орден

**Слава орден** (рочӧн: Орден Славы) — СССР-ын войнаса орден. Лӧсьӧдӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн «Об учреждении ордена Славы I, II и III степени» Шуӧмӧн 1943 вося вӧльгым тӧлысь 8 лунӧ. Наградасӧ сетӧны Краснӧй армияса радӧвӧйяслы да сержантъяслы, а авиацияын — сідзжӧ и младшӧй лейтенантъяслы. Сетсьӧ торъя мортлӧн подвигысь; воинскӧй часьтъяслы эз вичмӧдлыны.

Слава орден статут да лента рӧм сертиыс ӧткодь революцияӧдзса Россиялӧн медся нималана наградакӧд — Георгиевскӧй кресткӧд.

## История
Слава орденлӧн эм куим тшупӧд: 1-дза тшупӧда орден медвылыс — зарниысь, а II да III — эзысьысь (Мӧд тшупӧда орденлӧн зарниӧдӧма шӧр медалёныс). Медводз вӧлі сетӧма 3, 2, а сэсся 1-дза тшупӧда орден.

1978 во кежлӧ Айму вӧсна Ыджыд тыш дырся подвигъясысь III тшупӧда Слава орден сетӧма миллион сайӧ мортлы, II тшупӧда — 46 сюрс сайӧ мортлы, I тшупӧда — 2562 мортлы.

Сёрӧнджык арталӧмъяс серти, Слава ордена тыр кавалер лыдыс содіс 2674 мортӧдз, на лыдын — нёль нывбаба.

Слава ордена тыр кавалеръяслы — лётчик Иван Григорьевич Драченколы, саридзса пехотинец Павел Христофорович Дубиндалы да артиллеристъяс Николай Иванович Кузнецовлы, Андрей Васильевич Алёшинлы Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи нӧшта сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.

1945 воын тӧвшӧр тӧлысь 14 лунся Висла-Одер операцияын Висла юлӧн шуйга берегвывса тышын смеллунысь — 77-ӧд стрелковӧй дивизияса 215-ӧд Краснознамённӧй полклӧн 1-дза батальонысь став радӧвӧйлы, сержантлы да старшиналы вӧлі сетӧма Слава орден; ротаса командиръяслы — Гӧрд Дӧрапас орден; взводса командиръяслы — Александр Невский орден, батальонса командир Б. Н. Емельянов лои Сӧветскӧй Союзса Геройӧн. Тайӧ вӧлі дзик ӧти тэчас, кытысь боецьяслы ӧти тышысь ставныслы сетӧма Слава орден.

Слава орден сетсьӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн.

Слава ордена тыр кавалеръяслы вимчӧдӧны вылынджык тшупӧда воинскӧй звание:
* радӧвӧйлы, ефрейторлы да сержантлы — старшина;
* старшиналы — младшӧй лейтенант;
* авиацияын младшӧй лейтенантлы — лейтенант.

Слава орден новлӧны морӧслӧн шуйга бокас. Эм кӧ нин СССР-са мукӧд орден, ӧшӧдӧны «Почёт пас» орден бӧрын.

## Слава ордена тыр кавалеръяс
Слава ордена тыр кавалеръяслы 1967 да 1975 воясӧ вӧлі сетӧма содтӧд кокньӧдъяс, мыйӧн ӧткодялісны найӧс Сӧветскӧй Союзса Геройяскӧд. Налы сетісны ставсоюзса персональнӧй пенсиа, керкаын олӧмысь ыджыд кокньӧд, дон босьттӧг новлӧдлӧм и с.в. Россияын став тайӧ кокньӧдыс колис.

1976 восянь Слава ордена тыр кавалеръяслы военнӧй комиссариатъяс кутісны сетавны орденскӧй небӧгъяс.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс

## Ӧшмӧсъяс
* Орденлӧн история (рочӧн)
* Слава орден (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Амальтея

**Амальтея** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 83 км. Юпитерӧдз шӧр кост 181 365 км. Амальтея восьтіс Америкаса астроном Эдвард Эмерсон Барнард 1892 воын.
Уляшев Александр Васильевич

**Уляшев Александр Васильевич** (1925–1998) — Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (1959), СССР-са нимйӧза велӧдысь (1981).

## Олан туй
* 1925 — Чужис Кулӧмдін районса Помӧсдін сиктын.
* 1942—1946 — Вӧлі Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын, тышкасис 1-дза Украинаса фронтын.
* 1947—1949 — Коми АССР-са просвещение министерство увса Помӧсдінса детдомын воспитатель.
* 1949—1955 — Помӧсдінса школаын математика велӧдысь.
* 1948—1952 — Уджысь орӧдчытӧг велӧдчис Велӧдысьяслӧн канму институтын.
* 1959—1967, 1969—1976 — Помӧсдінса шӧр школаын директор.
* 1998, лӧддза-номъя тӧлысь — Кувсис да гуалӧма Помӧсдін сиктын.

## Велӧдӧм
1978 воын А.В. Уляшев вӧлі Ставсоюзса велӧдысьяслӧн съездса делегатӧн.

## Наградаяс
* «Отвагаысь» кык медаль (1944)
* «Берлин босьтӧмысь» медаль (1945)
* «Прага мездӧмысь» медаль (1945)
* «1941-1945 воясся Айму вӧсна Ыджыд тышын Германия вермӧмысь» медаль (1945)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден (1945)
* «3-ӧд тшупӧда Слава» орден (1945)
* Отечественнӧй война орден
* «Доблестнӧй уджысь (Воинскӧй доблесьтысь). В. И. Ленин чужӧмсянь 100 во тыриг кежлӧ» юбилейнӧй медаль (1970)
* Октябрса Революциа орден (1971)
* КПСС Коми Обкомлӧн Почёт грамота (1975)
* Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (1959)
* СССР-са нимйӧза велӧдысь (1981)

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* ''Игнатов М.К.'' Гордость и трудовая слава Усть-Куломского района. — Сыктывкар, 2005. — 324 с.
* Коми Республикаса паметь небӧг. Т. 8. С. 1018
* Кулӧмдін районса сайт

## Ыстӧдъяс
Метида

**Метида** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 21,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 128 000 км. Метида восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1979 воын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Метида (астероид)
Аныб сикт овмӧдчӧмин

**Аныб сикт овмӧдчӧмин** — Коми Республикаса Кулӧмдін районын сикт овмӧдчӧмин. Лӧсьӧдӧма 2007-ӧд воын, бырӧдӧма 2017-ӧд воын.

## Медшӧр юӧр
Овмӧдчӧминлӧн шӧрсикт — Аныб сикт.

Овмӧдчӧминӧ пырӧ кык оланін:
* Аныб сикт (290 морт)
* Ӧлек грезд (1 морт).

Ыджда: 2271 га.

## Веськӧдланін
Аныб сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланінӧн юралысь: Нестерова Г. А. (2016-ӧд воӧдз), Мууева Е. С. (2017-ӧд воӧдз)

## Сӧвет
Аныб сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Панюкова В. И. (2012 восянь).

Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 7 депутат: Лобанов Сергей Алексеевич, Мууева Екатерина Сергеевна, Нестерова Галина Алексеевна, Панюкова Альбина Юрьевна, Панюкова Валентина Ивановна, Панюкова Людмила Сергеевна, Панюкова Нина Николаевна.

Аныб сикт овмӧдчӧмин вӧлі бырӧдӧма 2017-ӧд вося косму тӧлысь 20-ӧд лунӧ, кор Коми Республикаса каналан сӧвет вынсьӧдӧма та серти торъя оланпас. Аныб сикт да Ӧлек грезд пырӧмаӧсь Руч сикт овмӧдчӧминӧ.

## Ӧтуввез
* Аныб сикт овмӧдчӧмин Кулӧмдін районса сайтын

## Ыстӧдъяс
Сикт овмӧдчӧмин

**Сикт овмӧдчӧмин** — Рочмуын муниципальнӧй юкӧнъясысь медулыс сикас, коді ӧтувтӧ некымын сиктса оланін (посёлок, сикт, станица, грезд, хутор, кишлак, аул и с.в.), кӧні асвеськӧдлӧны бӧрйысьӧм пыр корсьӧм йӧз . Сикт овмӧдчӧмин пырӧ муниципальнӧй районӧ.

## История
Рочмуын статистика комитет серти, 2012 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лун вылӧ Россияын вӧлі 18 883 сикт овмӧдчӧмин ; 2011 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ — 18 996 , 2010 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧ — 19 591 .

Сикт овмӧдчӧминъяс лӧсьӧдӧм йылысь «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» оланпас вӧлі вынсьӧдӧма 2003 воын да пыртӧма олӧмӧ муниципальнӧй реформа дырйи. Сикт овмӧдчӧмин лӧсялӧ СССР кадся **сикт сӧветлы** да Россия империяса **вӧлӧсьтъяслы**.

Быд сикт овмӧдчӧминлӧн эм веськӧдлан шӧрин — шӧрсикт, кӧні сулалӧны асвеськӧдлан органъяс. Сикт овмӧдчӧминлысь мутассӧ артыштӧны сэтшӧм ногӧн, медым медся ылысса грездсяньыс позис ӧти лунӧн ветлыны шӧрсиктӧдз да бӧр воны гортас подӧн. Сикт овмӧдчӧминын олысь лыдыс вермас лоны некымын дас мортсянь 15-20 сюрӧдз.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Сикт сӧвет
* Кар овмӧдчӧмин

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Кулӧмдін сикт овмӧдчӧмин

**Кулӧмдін сикт овмӧдчӧмин** — Коми Республикаса Кулӧмдін районын сикт овмӧдчӧмин. Артмӧдӧма 2007 воын.

## Медшӧр юӧр
Овмӧдчӧминлӧн шӧрсикт — Кулӧмдін сикт.

Овмӧдчӧминӧ, кӧні олӧ 5864 морт (2012 во), пырӧ кык оланін:
* Кулӧмдін сикт (5854 морт)
* Парма грезд (10 морт) — шӧрсиктсянь 26 км сайын.

Нӧшта эм Юдор, кӧні олӧ кык семья, но сылӧн абу грезд статусыс .

Ыджда: 775 га.

## Веськӧдланін
Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланінӧн юралысь: Рубан Сергей Владимирович.

## Сӧвет
Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Тимошина Татьяна Витальевна (2012 восянь).

Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 11 депутат: Арестенко Олег Валериевич; Кузнецова Елена Дмитриевна; Нестеренко Валентина Петровна; Шахов Александр Иванович; Эрдни-Араев Валентин Николаевич; Береснева Светлана Альбертовна; Гичева Елена Дмитриевна; Морохин Иван Тимофеевич; Ракин Иван Васильевич; Тимошина Татьяна Витальевна.

2007 восянь Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланін да Сӧвет лэдзӧ «Миян Кулӧмдін» газет.

## Ӧтуввез
* Кулӧмдін сикт овмӧдчӧминлӧн сайт
* Кулӧмдінсикт овмӧдчӧмин Кулӧмдін районса сайтын

## Ыстӧдъяс
Мишарин Алексей Васильевич

**Мишарин Алексей Васильевич** (1949) — коми гижысь.

## Олан туй
Алексей Мишарин чужӧма 1949-ӧд вося косму тӧлысь 5-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. Шойнатыса шӧр школаын помалӧма 8 класс. 1965—1969 воясӧ велӧдчӧма Сыктывкарса видз-му техникумын. 1969-ӧд восянь уджалӧма механикӧн «Вишера» совхозын. Служитӧма армияын. Служба бӧрын совхозын вӧлі бригадир-механикӧн, Шӧр юкӧнса веськӧдлысьӧн, инженерӧн.

Сизим во Висерса шӧр школаын нуӧдӧма удж урокъяс. Школаын уджалігӧн 1980 воын помалӧма Ленинградса лесотехническӧй академия. 1983 восянь дас воысь дырджык веськӧдлӧма «СССР-лы 50 во нима» совхозӧн, директоралӧма «Нившера» совхозын да «Зеленеч» канмуса унитарнӧй овмӧсын.

2002—2011 воясӧ, пенсия вылӧ петтӧдз, уджалӧма Коми Республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министерстволӧн Сыктывдінса видз-му овмӧс да сёян управлениеын.

## Гижан удж
Алексей Мишарин гижны босьтчӧма квайтӧд классын. Кыдзи ачыс шуӧ: «Гижи чужан коми кыв вылын аслым да рӧдвужлы. Ёнджыкасӧ серамбанаӧс, медым гажӧдыштны матыссаясӧс» . Медводдза кывбурыс петӧма «Войвыв кодзув» журналын 1967 воын. Сідзжӧ йӧзӧдчылӧма районса да республикаса газетъясын, «Би кинь» да «Чушканзі» журналъясын.

А.В. Мишарин гижӧ челядьлы висьтъяс да кывбуръяс. 2013 воын йӧзӧдӧма «Чепелышъяс» повесьт. Петавлӧма некымын небӧг: «Зеп тыр коль» (1984), «Шоныд зэр» (1986), «Ид тусь» (2012) да «Кор лэбзьӧ коляоз» (2016).

«Кор лэбзьӧ коляоз» небӧгӧ пыртӧма куим повесьт «Кор коляоз лэбзьӧ», «Вильыд ордым» да «Шудсӧ быдӧн ас ногыс кылӧ» — аслыспӧлӧс художественнӧй триптих, кӧні шӧр геройясӧн лоӧны кык сиктса зонка — Данил Марков да Вася Моторин. Вӧр-ва дорӧ муслун, быдтор тӧдны кӧсйӧм вайӧді найӧс Шудӧгӧ — вӧвлӧм спецпоселениеӧ. Киссьӧ баракысь найӧ аддзӧны «Робинзон Крузо» важ небӧг да сы пытшкысь мӧдӧдлытӧм письмӧ, мый гижлӧма 1944 воын ичӧтик детинка Даниел Шмидт аслас Ваня ёртыслы. Зонкаяс кутасны туясьны — корсьны Даниеллысь туйпомсӧ.

2013 воын Алексей Мишарин лоӧма вермысьӧн «Эзысь борд» республикаса литературнӧй конкурсын, мый лӧсьӧдіс Коми Республикаса каналан сӧвет, «Проза» нимпасын.

2014 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс

### Комиӧн
* Мишарин А. В. Зеп тыр коль: поснияслы кывбуръяс. — Сыктывкар, 1984. — 32 л.б.
* Мишарин А. В. Шоныд зэр: кывбуръяс. — Сыктывкар, 1986. — 24 л.б.
* Мишарин А. В. Ид тусь: Кывбуръяс, висьтъяс / Ред. ''А. В. Попов''; Серпасаліс *И. А. Авилова.* — Сыктывкар: «Коми му» газет редакция КР-са АУ, 2012. — 64 л.б.
* Мишарин А. В. Кармылькын гожӧм: повесьт. — Сыктывкар: ООО «Анбур», 2013. — 144 л. б.
* Мишарин А. В. Кор лэбзьӧ коляоз: Повесьтъяс. — Сыктывкар: ООО «Анбур», 2016. — 272 л.б.

### Роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн
* *Мишарин А.В.* Проказники: Повести / Пер. *П.Р. Черкашина*; [худ. *А.П. Гордеева*]. — Сыктывкар: ООО «Анбур», 2019. — 152 с.

## Наградаяс
* Уджвывса ветеран.
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.
* Почёт орден.

## Ӧшмӧсъяс
* «Войвыв кодзув», 2013. — 2 №. — Л.б. 6.
* Коми гижысь котырын А.В. Мишарин йылысь

## Ыстӧдъяс
Адрастея

**Адрастея** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 8,2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 129 000 км. Адрастея восьтісны Америкаса астрономъяс Дэвид Джуитт да Эдвард Даниэльсон 1979 воын.
Фива

**Фива** либӧ **Теба** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 49,3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 221 889 км. Фива восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1979 воын.
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден

**Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден** () — СССР-ын орден. Медводз вӧлі шусьӧ **«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» орден** ().

## История
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма 1928-ӧд вося кӧч тӧлысь 7 лунӧ СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн.

Сэсся статутӧ вӧлі пыртӧма вежсьӧмъяс СССР-лӧн Совнаркомлӧн да Шӧр исполнительнӧй комитетлӧн Шуӧмӧн (1936-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ) да СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Индӧдъясӧн (1943-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 19 лунӧ да 1947-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 17 лунӧ).

«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧмӧдз 1920-ӧд вося ӧшым тӧлысь 28 лунӧ Сӧветъяслӧн VIII Ставроссияса съезд лӧсьӧдіс «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден, а неуна сёрӧнджык татшӧм сяма жӧ орденъяс лӧсьӧдісны и мукӧд сӧветскӧй республикаяс.

«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са орден медводдзаӧн сетісны Гомель губерняысь Быхового уездса кресьтянин Менчуков Никиталы. 1921-ӧд вося сора тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-са ВЦИК-лӧн Шуӧмӧн сылы сетісны йи кылалігӧн Чигирин пос дорйӧмысь.

«Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» СССР-са орден лӧсьӧдӧм бӧрын «Уджвывса Гӧрд Дӧрапас» РСФСР-са да мукӧд сӧветскӧй республикаса татшӧм сяма орденӧн наградитӧм помасис.

## Орден статут
Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден лӧсьӧдӧма, медым сетны уджвывса ыджыд вермӧмъясысь Сӧветскӧй Союз да йӧз водзын — производство, наука, культура, литература, искусство, велӧдӧм, дзоньвидзалун, канму да общественнӧй юкӧнъясын. Орден сетӧны:
* СССР-са гражданалы;
* овмӧсъяслы, котыръяслы, союзнӧй да асвеськӧдлан республикаяслы, дінмуяслы, обласьтъяслы да кытшъяслы, районъяслы, каръяслы да сикт-грездъяслы.

Орден вермасны сетны и суйӧрсайса государстволы, йӧзлы да овмӧсъяслы.

## Орден серпасалӧм
### Медводдза сикас
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1928 воын да шусьӧ «Треугольник».
Орден вӧчӧма эзысьысь. Ыджда: пасьта — 38 мм, джуджта — 43 мм.

### Мӧд сикас
Орденлӧн медводдза сикасыс лӧсьӧдӧма 1936 воын, артмӧ 5 юкӧнысь.

## Ӧшмӧсъяс
* *Колесников В.* Ордена и медали СССР. М.: ВИ, 1983.
* *Горбачёв А. Н.* Многократные кавалеры орденов СССР. М., «ПРО-КВАНТ», 2006.
* *Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР*. М., 1984.
* *Гребенникова Г. И., Каткова Р. С.* Ордена и медали СССР. М., 1982.
* *Дуров В.А*. Отечественные награды. 1918—1991. М., 2005.
## Ыстӧдъяс
Войтыръяслӧн Ёрталун орден

**Войтыръяслӧн Ёрталун орден** () — СССР-ын канмуса орден. 

## История
Войтыръяслӧн Ёрталун орден лӧсьӧдӧма 1972-ӧд вося ӧшым тӧлысь 17 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын. Орденлӧн статут вӧлі неуна вежӧма СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн 1980-ӧд вося сора тӧлысь 18 лунӧ. Орденлысь эскизсӧ вӧчис серпасалысь Александр Борисович Жук. Орден дугдісны сетавны Сӧветскӧй Союз киссьӧм бӧрын, 1991 воын.

1972-ӧд вося ӧшым тӧлысь 17 лунсянь 1993-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 27 лунӧдз вӧлі сетӧма 72 761 СССР-са орден. Та кындзи, 1212 мортлы вӧлі сетӧма Россияса Федерацияын Войтыръяслӧн Ёрталун орден (1992-ӧд вося рака тӧлысь 2 лунсянь 1994-ӧд вося рака тӧлысь 2 лунӧдз).

## Орденлӧн статут

СССР-лы 50 во тырӧмкӧд йитӧдын орден лӧсьӧдӧма, медым сетны социалистическӧй странаяс да войтыръяс костын ёртасьӧм ёнмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь, СССР да союзса республикаяс сӧвмӧдӧмӧ пайысь.

Орден сетӧны:
* СССР-са гражданалы;
* овмӧсъяслы, котыръяслы, союзнӧй да асвеськӧдлан республикаяслы, дінмуяслы, обласьтъяслы да кытшъяслы, районъяслы, каръяслы да сикт-грездъяслы.

Орден вермасны сетны и суйӧрсайса государстволы, йӧзлы да овмӧсъяслы.

## Орден серпасалӧм
Орден вӧчӧны эзысьысь. Вит йыла кодзув пытшкӧ пуктӧма СССР-лысь зарниӧдӧм канпас. Ӧти кодзув йывсянь мӧд кодзув йылӧдз — 47 мм.

## Ӧшмӧсъяс
* Орден йылысь юӧр
* Колесников Г.А., Рожков А.М. Ордена и медали СССР. М., ВИ, 1983.
* Гребенникова Г.И., Каткова Р.С. Ордена и медали СССР. М., 1982.
* Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. М., 1984.
* Шишков С.С., Музалевский М.В. Ордена и медали СССР. Владивосток, 1996.
* Дуров В.А. Отечественные награды. 1918-1991. М., 2005.
* Горбачёв А.Н. Многократные кавалеры орденов СССР. М., 2006.

## Ыстӧдъяс
«Мам-героиня» орден

**«Мам-героиня» орден** () — СССР-ын орден да почёт ним, кодъясӧс сетӧны уна челядя мамъяслы.

## История
Звание да орден лӧсьӧдӧма 1944-ӧд вося сора тӧлысь 8 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн. Согласно «„Мать-героиня“ ним йылысь Положение» серти, тайӧ званиесӧ сетӧны орденкӧд ӧтвылысь мамъяслы, кодъяс чужтісны да быдтісны 10 и унджык челядь, кор бӧръя кагаыслы тырас ӧти арӧс и тайӧ мамыслӧн мукӧд челядьыс ловъяӧсь. «Мам-героиня» орденкӧд ӧтвылысь лӧсьӧдісны «Мамлун медаль» да «Мам слава» орден.

«Мам-героиня» почёт ним медводдзаысь сетісны 1944-ӧд вося йирым тӧлысь 27 лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн Шуӧмӧн. Сэки тайӧ нимсӧ вичмӧдісны 14 мамлы. Ӧтиӧд номера орден да СССР-са Вылыс Сӧветысь Президиумлӧн 1-ӧд №-а Грамота вӧлі сетӧма Москва обласьтса Мамонтовка посёлокын олысь Анна Савельевна Алексахиналы, коді быдтіс 12 челядьӧс. Награда сылы сетісны Кремльын 1944-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 1 лунӧ.

Бӧръяысь СССР-ын тайӧ нимсӧ сетісны СССР-са Президентлӧн Шуӧм серти 1991-ӧд вося йирым тӧлысь 14 лунӧ.

1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лун вылӧ «Мам-героиня» орденӧн наградитӧма матӧ 431 сюрс нывбабаӧс.

## Орден серпасалӧм

Орденлӧн пасьта — 28 мм, джуджта (колодкаӧн) — 46 мм.

1975 воын орденын зарни — 4,5±0,4402 грамм, эзысь — 11,525±0,974 грамм. Зарнилӧн проба — 950. Орденлӧн сьӧктаыс — 17,5573±1,75 грамм.

## Ӧшмӧсъяс
* Орден йылысь юӧр
* СССР-ын мамлунысь канмуса наградаяс.
* Указ Президиума ВС СССР от 8 июля 1944 года (с изм. и доп.)
* «Мам-героиня» ним йылысь Положение
* «Мам-героиня» почёт звание

## Ыстӧдъяс
Леда

**Леда** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 10 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 160 000 км. Леда восьтіс Америкаса астроном Чарльз Томас Коваль 1974 воын.
Безносиков Владимир Иванович

**Безносиков Владимир Иванович** (1927—2008) — коми гижысь.

## Олан туй
Владимир Безносиков чужӧма 1927-ӧд вося ӧшым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Сыктывдін районса Ыб сиктын. Сизим класс помалӧм бӧрын уджалӧма колхозын. 1944—1950-ӧд воясӧ служитӧма Сӧветскӧй армияын: медводз вӧлӧма кӧрт туй видзысьӧн, сэсся нёль во — пограничникӧн Карелияын Заполярьеын. Армияысь локтӧм бӧрын сизим во директоралӧма сиктса клубын. Сэсся вӧлӧма собкорӧн коми радиоын, режиссёрӧн, библиотекарӧн, велӧдӧма военнӧй делӧ Ыбса школаын. Кулӧма 2008-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ Ыбын.

## Гижан удж
Владимир Безносиков медводдза висьтсӧ йӧзӧдӧма 1953-ӧд вося моз тӧлысьӧ «Войвыв кодзув» журналын. Чужан сиктса йӧз йылысь да лоӧмторъяс подув вылын гижӧма уна висьт да повесьт. 

Медтӧдчана гижӧдъясыс: «Жар гожӧм» (1964), «Свӧякъяс» (1973), «Вильыш Вӧръю» (1977) да «Кыасянь кыаӧдз» (1985) повесьтъяс. Сборникъясын вӧлі йӧзӧдӧма шмонитана кывбуръяс, фельетонъяс, частушкаяс, ӧти юкӧна пьесаяс.

Республикаса Драма театрын пуктылісны сылӧн гижӧдъяс подув вылын спектакльяс: «Пож тыр дивӧ» , «Кӧч гӧсьнеч», «Марфалӧн нимлун».

Гижысьлысь висьтъяссӧ роч кыв вылӧ вуджӧдліс Пётр Столповский.

Россияса Гижысь котырӧ пырӧ 1991 восянь.

## Общественнӧй удж
В.И. Безносиковӧс сизимысь бӧрйылісны сикт сӧветса депутатӧн, и век пуктывлісны веськӧдлысьӧс вежысьӧн.

## Небӧгъяс
* Дружба йылысь висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1961. — 51 л.б.
* Жар гожӧм: [повесьт]. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1964. — 144 л.б.
* Свӧякъяс: повесть, висьтъяс / Ред. С. Морозов. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1973. — 139 л.б.
* Вильыш Вӧръю: повесть да висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1977. — 160 л.б.
* Кӧні менам шудӧй: повесть, висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1985. — 238 л.б.
* Чужан сиктын олам-вылам: висьтъяс, повесть. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1995. — 166 л.б.
* Ок, и мортлӧн олӧм: повесть, висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 2001. — 366 л.б.
* Менам шудыс-гажыс Ыб сиктын: кывбуръяс. — Ыб, 2008. — 26 л.б.
* Ва моз визувтісны вояс... — Ыб, 2010. — 43 л.б.

## Наградаяс
* Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Вужвойтырлӧн небӧгаин
* Финн-йӧгра портал
* ''Мартынов В. И.'' Безносиков Владимир Иванович // Литераторы земли Коми: биобиблиографический словарь. — Сыктывкар, 2000. — С. 17—18.
* Коми тӧдаінын В. И. Безносиковлӧн йӧзӧдӧмъяс йылысь
* ''Беляев Г.'' Тайӧ миян висьтыс: «Кӧні менам шудӧй» висьт йылысь // Войвыв кодзув. 1981. — 11 №. — Л.б. 62—63.
* ''Микушев А.'' Владимир Безносиковлӧн проза // Войвыв кодзув. 1984. — 3 №. — Л.б. 39—44.
* Владимир Безносиков // Войвыв кодзув. 1995. — 4 №. — Л.б. 27.
* ''Кузнецова Т.'' Сиктса олӧм нимӧдысь...: В. Безносиков гижӧдъяс йылысь // Войвыв кодзув. 1997. — 4 №. — Л.б. 67—70.
* Владимир Иванович Безносиковлы — 75 // Войвыв кодзув. 2002. 12 №. — Л.б. 54.
* В. И. Безносиковлы — 80 // Войвыв кодзув. 2007. — 12 №. — Л.б. 8.

## Ыстӧдъяс
Элара

**Элара** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 43 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 740 000 км. Элара восьтіс Америкаса астроном Чарльз Диллон Перрайн 1905 воын.

## Восьтӧм
Восьтіс астроном Чарльз Перрин 1905 вося кӧч тӧлысь 2 лунӧ Лик обсерваторияын. Нимтӧма грек мифологияса персонаж Элара нимсянь, Зевс радейтысь. Официальнӧй нимсӧ босьтіс сӧмын 1975 воын.

## Орбита
Элара ветлӧ Юпитер гӧгӧр шӧркодь ылнаын 11 741 000 км 259,64 лунӧн. Орбиталӧн эксцентриситетыс 0,22, локальнӧй Лаплас плоскость дорӧ наклонениеыс 26,6°. Пырӧ Гимали чукӧрӧ.

## Физическӧй характеристикаяс
Эларалӧн шӧркодь диаметрыс 86 км. Плотносьтыс лоӧ 2,6 г/см3. Предположительнӧ артмӧма силикат изъясысь. Му шарыс зэв пемыд, альбедоыс 0,04. Ыджыдлуныс 16,3м. Сійӧ бергалӧ аслас ось гӧгӧр 12 часӧн.
Лиситея

**Лиситея** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 18 км. Юпитерӧдз шӧр кост 11 717 000 км. Лиситея восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1938 воын.
Фемисто

**Фемисто** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 4 км. Юпитерӧдз шӧр кост 7 284 000 км. Фемисто восьтісны Америкаса астрономъяс Чарльз Коваль да Элизабет Рёмер 1975 воын, но спутник воши. Сійӧс бара восьтісны Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Карпо

**Карпо** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,5 км. Юпитерӧдз шӧр кост 17 058 000 км. Карпо восьтісны Скотт Шеппард да мӧд астрономъяс 2003 воын.
Пасифе

**Пасифе** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 29 км. Юпитерӧдз шӧр кост 22 582 000 км. Пасифе восьтіс Британияса астроном Жак Мелотт Филиберт 1908 воын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Пазифее
Пазифее

**Пазифее** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 004 000 км. Пазифее восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Пасифе