open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2021-ӧд во

**2021-ӧд (кык сюрс кызь ӧтиӧд) во** — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Гажъяс
## Лоӧмторъяс
* косму тӧлысь 14-ӧд лун — Сыктывкарын выль температура рекорд: косму тӧлысьын шондӧдӧма 20,4 градусӧдз.
* лӧддза-номъя тӧлысь 16—18-ӧд лунъяс — Фин-йӧгра войтырлӧн VIII Ставмирса конгресс (Эстония, Тарту)
* сора тӧлысь 23-ӧд лун—моз тӧлысь 8-ӧд лун — Японияса юркар Токиоын мунісны XXXII Гожся Олимпиада ворсӧмъяс

## Кулісны
* тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лун — коми туялысь-историк Михаил Рогачёв (чужис 1952)
* ода-кора тӧлысь 20-ӧд лун — челядьлы коми гижысь Соломония Пылаева (Сӧлӧ баб) (чужис 1930)
* лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лун — асму туялысь Анатолий Смилингис (чужис 1927)
* сора тӧлысь 1-ӧд лун — архитектураса история туялысь, искусствовед, академик Евгения Кириченко (чужис 1931)
* сора тӧлысь 29-ӧд лун — коми журналист Николай Лютоев (чужис 1948)
* моз тӧлысь 16-ӧд лун — коми гижысь, Коми Республика нимйӧза гижысь Нина Куратова (чужис 1930)
* кӧч тӧлысь 20-ӧд лун — Коми Республикаса нимӧдана уджалысь, РСФСР-са нимӧдана бурдӧдысь Анатолий Лукьянов (чужис 1935)
* кӧч тӧлысь 29-ӧд лун — коми фольклор туялысь Иван Плосков (чужис 1951) 
* йирым тӧлысь 8-ӧд лун — телевидениеса диктор, Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь Марина Филатова (чужис 1943)
* йирым тӧлысь 16-ӧд лун — коми велӧдысь, гижысь, журналист, «Коми войтыр» ӧтмунӧмын водзмӧстчысь Владимир Шомысов (чужис 1954)
* вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лун — коми гижысь Александр Ульянов (чужис 1953)
* ӧшым тӧлысь 29-ӧд лун — коми гижысь Елена Козлова (чужис 1954)

## Ыстӧдъяс
2022-ӧд во

**2022-ӧд (кык сюрс кызь кыкӧд) во** — Григорий календар серти, абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.

## Гажъяс
* Россияса войтырлӧн культурнӧй наследие во

## Лоӧмторъяс
* Урасьӧм тӧлысь 4-20-ӧд лунъяс — Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (Пекин, Китай)
* Урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лун — Россияса президент В.В. Путин кырымаліс Указ, мый серти торъя канмуясӧн лыддьӧ водзынсӧ некодӧн пыдди пуктытӧмъяс Донецк Йӧзкостса Республика да Луганск Йӧзкостса Республика.
* Рака тӧлысь 26-ӧд лун — косму тӧлысь 3-ӧд лун — Коми Республикаын Р.П. Сметанина нима республикаса стадион вылын нуӧдісны лыжиӧн котралӧм серти ставроссияса чемпионат (Сыктывдін районса Выльгорт сикт): 42 регионысь локтӧма 300 сайӧ спортсмен.

## Кулісны
* тӧвшӧр тӧлысь 8-ӧд лун — Совет кадся лызьӧн котралысь, тӧвся Олимпиадаын эзысь медаль шедӧдысь Нина Рочева (чужис 1948)
* тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лун — коми гижысь, вуджӧдчысь Николай Щукин (чужис 1933)
* тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лун — коми депутат, общественник Валерий Потолицын (чужис 1953)
* лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лун — коми гижысь, журналист Вячеслав Бабин (чужис 1960)
* сора тӧлысь 15-ӧд лун — нималана коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь, журналист, шылад тэчысь, Россияса культураын нимӧдана уджалысь Василий Лодыгин (чужис 1947)
* моз тӧлысь 30-ӧд лун — коми гижысь, журналист, Коми Республикаса нимйӧза гижысь Виктор Напалков (чужис 1938)

## Ыстӧдъяс
2020-ӧд во

**2020-ӧд (Кык сюрс кызьӧд) во** — Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Гажъяс
* **Паметь да слава во** (Рочму)

## Лоӧмторъяс
* урасьӧм тӧлысь 14—15-ӧд лунъяс — Коми войтырлӧн XII Чукӧртчӧм (Сыктывкар)
* Финн-йӧгра туялысьяслӧн XIII Ставмирса конгресс (Австрия, Вена)

## Кулісны
* рака тӧлысь 18-ӧд лун — скульптор, Коми Республикаса нимйӧза серпасалысь, Россияса нимӧдана серпасалысь Владимир Рохин (чужис 1939) 
* рака тӧлысь 29-ӧд лун — роч гижысь, Социалистическӧй Уджвывса герой Юрий Бондарев (чужис 1924) 
* косму тӧлысь 1-ӧд лун — коми журналист, краевед Никон Хатанзейский (чужис 1926)
* косму тӧлысь 1-ӧд лун — перымса коми гижысь, фольклор чукӧртысь Василий Климов (чужис 1927)
* лӧддза-номъя тӧлысь 7-ӧд лун — перым коми гижысь, перым коми литература туялысь Вера Пахорукова (чужис 1937)
* ӧшым тӧлысь 1-ӧд лун — общественник, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Жанетта Прошутинская (чужис 1949-ӧд воын)

## Ыстӧдъяс
Партян кыв

**Партян кыв** (*parsīk, pahlavīk, pahlawānīg*) либӧ **парфян кыв**, сідзжӧ **Аршакид пахлави** — тайӧ бырӧм иран кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны V—XIII нэмъясӧдз Иранын да Шӧр Азияын.

## Партян анбур

:𐭀 - aleph
:𐭁 - beth
:𐭂 - gimel
:𐭃 - daleth
:𐭄 - he
:𐭅 - waw
:𐭆 - zayin
:𐭇 - heth
:𐭈 - teth
:𐭉 - yodh
:𐭊 - kaph
:𐭋 - lamedh
:𐭌 - mem
:𐭍 - nun
:𐭎 - samekh
:𐭏 - ayin
:𐭐 - pe
:𐭑 - sadhe
:𐭒 - qoph
:𐭓 - resh
:𐭔 - shin
:𐭕 - taw

## Лыдакывъяс

:1 - 𐭘 - ēw
:2 - 𐭙 - dō
:3 - 𐭚 - hrē
:4 - 𐭛 - čafār
:5 - 𐭛𐭘 - panǰ
:6 - 𐭛𐭙 - šwah
:7 - 𐭛𐭚 - haft
:8 - 𐭛𐭛 - hašt
:9 - 𐭚𐭚𐭚 - nah
:10 - 𐭜 - das

## Ыстӧгъяс

* Партян шрифт (View raw file)
* Парфянские тексты на TITUS
* Some valuable texts in Parthian including Boyce, Mary The Manichaean hymn-cycles in Parthian (London Oriental Series, Vol. 3). London: Oxford University Press, 1954.
Ыджыд турунчӧж

**Ыджыд турунчӧж** (; ) — утка котырысь ваын уялысь лэбач.

**Турунчӧж** котырса уткаяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны 3 сикас тылабордаӧс: гӧрд юра турунчӧж (красноголовая чернеть), тугъя турунчӧж (хохлатая чернеть) да **ыджыд турунчӧж** (морская чернеть). Гӧрд юра турунчӧж — шоч лэбач, быдтысьӧмсӧ казявлӧмаӧсь сӧмын ӧтилаысь — Печора йылысь. Мукӧд сикасыслӧн лыдыс ёна унджык, да паныдасьлӧны найӧ частӧджыка — либӧ тундраын да вӧра тундраын (ыджыд турунчӧж), либӧ лунвылынджык — пармаса юяс да тыяс бердын (тугъя турунчӧж).

## Ыджда да рӧм
Ыджыд турунчӧж мукӧд утка серти медся гырысьӧсь. Айыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ кило кыксё граммӧдз, а тушаыслӧн кузьтаыс — метр джын сайӧ. Сылӧн юрыс, сьыліыс, морӧсыс да мышкуыслӧн бӧрладорыс сьӧд рӧма, кынӧм улыс еджыд. Кокыс да паськыд нырыс рудов. Синмыс югыдкольквиж.

## Паськалӧм
Олӧны-вылӧны ыджыд турунчӧжъяс оз сӧмын Европалӧн кӧдзыдінъясас, а тшӧтш и Войвыв Америкалӧн рытыв-вой юкӧнъясас. Комиӧ локтӧны ода-кора тӧлысьын. Гожъян местаяссӧ бӧрйӧны виска тыяса инысь. 

## Поздйысьӧм
Гоз пӧвъясныскӧд ӧтувтчӧны тӧвъянінъясас на. Быдтысигкежлас позсӧ лӧсьӧдӧны тыяс да юяс бердӧ, туруна да кустъяса местаясӧ. Овлывлӧ и васӧдінӧ дасьтӧны, сэки поз пыдӧсас кыза вольсалӧны кос эжӧр. Пӧжны пуктӧны гырысиник рудовтурунвиж 11 кольк. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь уткаыс, матӧ тӧлысь чӧж.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны турунчӧжъяс кыдзи яя, сідзи и быдмӧг сёянӧн. Куталӧны васа лёльӧясӧс да небыд гагъясӧс, кокалӧны тшӧтш и ваын быдмысь турунъяс. Кынӧмпӧтсӧ перйӧны суналӧмӧн либӧ юрнысӧ туша джынйӧдзыс дзумгылӧмӧн. 

## Оласног
Чужанінсӧ эновтӧны тайӧ уткаясыс кӧч тӧлысь помын — йирым пуксигӧн. Лэбӧны неыджыд кельӧбъясӧн. Кызвыныс тӧвйӧ Балтика да Войвыв саридз бердын. Кутшӧмкӧ юкӧн воӧдчывлӧ Шӧрмудор саридзӧдз.

## Рӧдвуж кывйын
Ыджыд турунчӧж — войвывса лэбач. Та вӧсна миянысь лунвылынджык олысь перым кывъя войтыр сійӧс оз тӧдны да оз и нимтыны некыдзи. Турунчӧжъясыд олӧны, поздысьӧны да быдтысьӧны тшӧкыд туруна местаясын. Татшӧмторйыскӧд йитчӧма коми нимыслӧн воддза *турун*- юкӧныс. А -*чӧж* юкӧнсӧ кызвын коми йӧзыс оз нин гӧгӧрво, кӧть эськӧ коркӧ вӧлӧма асшӧр кывйӧн, да сійӧн вӧдитчывлӧмаӧсь рочысь босьтӧм ӧнія утка кыв пыдди. Ӧткымын сёрнисикасын тайӧ важ кывйыс «ловъя» на. Сідз удорасаяс да Эжва кывтыдсаяс ӧні на шуӧны уткатӧ — **чӧжӧн**, утка-питӧ — чӧжпиӧн, утка кольктӧ — чӧж колькйӧн да с.в. Коми-пермякъяслӧн войвывса сёрнисикасъясас **чӧж** «утка» кывйыд эм жӧ. Удмуртъяслӧн быд сёрниын **тшӧж** «утка». Утка кыв сэні оз паныдасьлы. Рӧдвуж весьтасъяс тайӧ ас кывъясыслы эмӧсь мордвалӧн, ӧстякъяслӧн да вӧгулъяслӧн  кывворын.
## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Турунчӧж // Би кинь, 2014. — 3 №.
Тугъя турунчӧж

**Тугъя турунчӧж** (; ) — утка котырысь ваын уялысь лэбач.

## Ыджда да рӧм
Тайӧ уткаыс топыд яя, но тӧдчымӧн ичӧтджык ыджыд турунчӧжысь. Кызвыныслӧн сьӧктаыс овлывлӧ кило джынйысь сӧмын неуна унджык, тушаыслӧн кузьтаыс — 43 сантиметрӧдз. Мукӧд турунчӧж сикассьыс торъялӧ сійӧн, мый балябӧжас гӧныс чурвидзӧ да быттьӧ тугъя сэті. Тайӧ аслыспӧлӧслунсӧ, буракӧ, и босьтӧмаӧсь тӧд выланыс коми йӧз тугъя турунчӧж нимсӧ лӧсьӧдігӧн.

Ай уткаыслӧн юрыс, сьыліыс да морӧсыс сьӧд рӧма, кытсюрӧ гӧрдовлӧз сораса. Мышкуыс сьӧдовруд, посньыдик еджыд чутъяса. Нырыс рудовлӧз, кокыс кельыдруд, синмыс кольквиж. Энь уткаыслӧн вывтырас пемыд гӧрдовруд рӧмсерыс унджык айыслӧн серти, еджыд кынӧм улыс гӧрдовруд тывгӧнъяса.

Лэбалӧны тайӧ турунчӧжъясыс тэрыба, гора борд шыӧн. Гречкӧмыс карган нога.

## Паськалӧм
Тугъя турунчӧж некор оз паныдасьлывлыны ылі войвылын. Тугъя турунчӧжыд абу тундраса, а пармаын олысь ва выв лэбач. Кызвыныс на пиысь поздысьӧны да быдтысьӧны Печора ю ковтысын йывсяньыс да кывтыдӧдзыс, а сідзжӧ Кулӧмдін да Удора районъясын, тшӧтш и кӧнсюрӧ Коми мулӧн лунвыв юкӧнъясас.

## Поздйысьӧм
Тугья турунчӧжъяс пондӧны локтавны Комиӧ ода-кора тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Гожйыны бӧрйӧны эрда местаяс. Овмӧдчӧны вӧртӧм, паськыд адзьяса ыджыд тыяс бердӧ. Позсӧ лӧсьӧдӧны васянь неылӧ туруна местаӧ, корсюрӧ — матігӧгӧрса пу горсйӧ.

Рӧдмӧдчан кадыс тайӧ тылабордаясыслӧн заводитчӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн. Позтырас овлывлӧ дас кык колькйӧдз, найӧ вель гырысьӧсь да рудовтурунвиж рӧмаӧсь. Уткапияныс борд йылӧ кыпӧдчӧны моз тӧлысь помын.

## Сёян
Кынӧмпӧтсӧ корсьны уткаясыс петӧны рӧмдігӧн либӧ войнас. Пӧткӧдчӧны ыджыд турунчӧжъяс моз, яя да быдмӧг сёянӧн. Зіля куталӧны васа лёльӧясӧс да небыд гагъясӧс, оз ӧтдортны и посни черипиянӧс.

## Оласног
Арланьыс тугъя турунчӧжъяс ӧтувтчӧны гырысь кельӧбъясӧ да лунвылӧ петан кадӧдзыс олӧны лӧнь тыяс гӧгӧрын. Чужанінсӧ эновтӧны йирым тӧлысьын. Тӧвсӧ колялӧны Войвыв море дорын, Британияса діяс гӧгӧрын, Шӧрмудор саридз пӧлӧнын. Турунчӧжъяслӧн яйыс сёйны шогмана да, лыддьыссьӧны кыйны туяна пӧткаясӧн. 

## Рӧдвуж кывйын
Удмуртъяс тӧдӧны тайӧ уткасӧ, найӧ шуӧны сійӧс **сюро тшӧжӧн**. Комиӧдны кӧ нимсӧ, лоӧ «сюра утка».

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Тугъя турунчӧж // Би кинь, 2014. — 4 №.
Ньывкай

**Ньыв кай** () — уркай котырысь лэбач.

## Ыджда да рӧм
Тайӧ лэбачыс кальсыяскӧд ӧти котырысь, но на серти тӧдчымӧн мыгӧраджык. Сьӧктаыс овлывлӧ 60 граммӧдз, тушаыслӧн кузьтаыс — 23 сантиметрӧдз. Айыслӧн гӧн рӧмыс гӧрд сэтӧрлӧн кодь, кынӧм улыс рудов, голяыс еджгов. Бордъяс тӧдчӧ вомӧна кык еджыд визь. Нырыс лӧзов, синмыс пемыдперкаль, кокыс пемыдруд. Ныр вылысыслӧн йылыс увлань крукыля. Энь лэбачыс абу гӧрд, а вежов рӧма, юрыс рудовкольквиж.

## Паськалӧм
Ньывкай — вӧрса лэбач, пӧткӧдчӧ коль кӧйдысӧн. Коми пармаысь ӧтдор олӧ-вылӧ Европаса, Азияса да Войвыв Америкаса лыска вӧръясын. Миянын олӧны да поздысьӧны Щугӧр, Ыктыль, Печора да Мозын юяслӧн ковтысъясын, а сідзжӧ Урал гӧралӧн войвылын. Уркайяс моз жӧ местаысь местаӧ ветлӧдлысь тылабордаяс. Колльыд ӧд оз быд во ӧтмоза артмы, сы вӧсна, сёяныс кӧ абу тырмымӧн, крукыля ныраясыд лэбӧны мӧдлаӧ, сэні кӧ нинӧм оз сюр, вуджӧны коймӧдлаӧ да с.в. Но лыска пуясаинъясысь ёна оз ылыстчывлыны. Войвывланьӧ кӧ сетчыласны — вӧра-тундра вежтасӧдз сӧмын, лунвывланьӧ кӧ — Новгород, Вӧлӧгда да Псков обласьтъясӧдз, а сідзжӧ Балтика бердса муясӧдз.

## Поздйысьӧм
Гозйӧдчыны пондӧны ода-кора тӧлысьын. Позсӧ тэчӧны вӧсньыдик ньӧръясысь да лапъясысь пучер бердӧ, куим-ӧ-нёль метр вылнаӧ. Ортсысяньыс тупкалӧны нитшкӧн да ройӧн, пыдӧсас вольсалӧны турун тылымъяс. Пӧжны пуктӧны вит колькйӧдз, найӧ абу еджыдӧсь, а кельыдлӧз рӧмаӧсь, рудов да гӧрдов чутъясаӧсь.

## Сёян
Ньывкайяс медся ёна радейтӧны чӧсмасьны ньыв пу коль кӧйдысӧн. Тулыснас кокалӧны тшӧтш коз пулысь коляоз, тусяпулысь мольяссӧ, гожӧмнас ӧктӧны чӧд вотӧс. Зіля куталӧны тшӧтш и гут-гагъясӧс.

## Оласног
Гожӧмсӧ ньывкай коллялӧ кыддза да ловпуа лыска вӧръясын. Унджык кадас лэбалӧны неыджыд кельӧбъясӧн. Кайясыс ӧти чукӧрас овлывлӧны дас витӧдз кымын. Жбыръялӧны пуысь пуӧ да му вылӧ пуксьывлӧны зэв шоча.

Чужанінъяссӧ эновтлывлӧны тӧв пуксьӧм бӧрын — вӧльгым либӧ ӧшым тӧлысьын.

## Рӧдвуж кывйын
Ньывкайяслӧн олӧм-вылӧмыс топыда йитчӧма ньыв пуяскӧд, сы вӧсна и сетӧмаӧсь налы коми йӧз татшӧм нимсӧ. Удмуртъяслӧн кывкудъясын эмӧсь жӧ тайӧ лэбачыслӧн нимъясыс, но абу миян кодьӧсь, а асланыс: **тэль юбер** да **горд юбер**. Комиӧдны кӧ лоӧ, «вӧрса ябыр» да «гӧрд ябыр».

## Мукӧдтор
Ньывкайясӧс кутӧм лэбачьясыс пӧ оз дыр вӧйсасьны йӧзысь да недыр мысти пондӧны нуръясьны сетӧм сёянӧн. Но клеткаӧ йӧршытӧмъясыдлӧн пӧ медводдза лысӧм бӧрас нин мича рӧмъясыс чусмӧны и нэм помыс дженьыдик.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Ньывкай // Би кинь, 2014. — 5 №.
Сьӧдъюр

**Перк** (; ) — пышкай сяма лэбачьяслӧн котырӧ пырысь тылаборда.

Лэбачьясӧс туялысьяс славкаяслысь став сикассӧ Му сяр пасьтала арталӧны 400 сайӧ. На пиысь 51-ӧс пасйӧны Россияысь, Коми муын паныдасьлӧ 17 сикасӧдз. Ӧти вужъя лэбачьясыслысь, сьӧдъюрысь ӧтдор, нӧшта позьӧ вайӧдны татшӧм нимъяс: сэтӧр кай «садовая славка», намӧдчысь кай «серая славка», тусяпу кай «славка-завирушка» да с.в.

## Ыджда да рӧм
Тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 15 сантиметрӧдз. Мышку вылыс айыслӧн вежовруд, балябӧжыс, сьыліыс да бӧж вевдорыс руд, вывтыр улысладорыс кельыдруд, кынӧмыс еджгов. Синмад шыбитчӧ юр пыдӧсыс — сэтчӧ быттьӧ сьӧд рӧма кышӧд пуктӧмаӧсь. Эньыслӧн сэті абу сьӧд, а гӧрдов.

## Паськалӧм
Сьӧдъюръяс олӧны-вылӧны Европа пасьтала да Сибырса муясын Об ю дорӧдз. Миянын быдтысьӧны Летка ю ковтысын, Печора юбердса вӧраинъясын да мукӧдлаын.

## Поздйысьӧм
Поздысьӧны оз парма пасьтала, а сӧмын кустъяса вӧр дорӧсъясын. Позсӧ лӧсьӧдігӧн мырсьӧны гознан лэбачыс квайт лунӧдз кымын. Тэчӧны сійӧс бӧрйӧм кустлӧн вожъяс костӧ либӧ пу вылӧ, но мусяньыс оз ёна вылӧ. Позтырас овлывлӧ еджговняйт рӧма да сьӧдовгӧрд чутъяса вит колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧны кыкнан лэбачыс ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Кольксьыс петӧм бӧрын кайпияныс пондӧны лэбавны 12 лун мысти. Но борд йылас кыпӧдчӧм бӧрын найӧс бать-мамныс лун дасӧдз на дӧзьӧритӧны-вердӧны. Сы бӧрын сӧмын том быдтасъясыс дзикӧдз эновтӧны чужан познысӧ.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны сьӧдъюръяс гут-гагйӧн, гожӧмнас чӧсмасьӧны тшӧтш кисьмӧм вотӧсӧн. Кокалӧм мольясыслӧн пӧ кӧйдысыс чулляс оз изсьы да, найӧ веськалӧны-паськалӧны оз сӧмын матігӧгӧрӧ, но и ылі местаясӧ, кытчӧ лэбзьывлӧны лэбачьясыс.

## Оласног
Кӧдздӧдігӧн сьӧдъюръяс эновтӧны чужанінсӧ да тӧвйӧны шоныд муясын — та могысь воӧдчывлӧны Грецияӧдз, Италияӧдз да Войвыв Африкаӧдз.

## Рӧдвуж кывйын
Удмуртъяс кайсӧ шуӧны **сьӧдйырӧн**. Нимсӧ лӧсьӧдігӧн комияс моз жӧ тӧд выланыс босьтӧмаӧсь лэбач юрыслысь сьӧд рӧмсӧ.

## Мукӧдтор
* Сійӧс, кыдзи сьылысь кайӧс, лэбачьясӧс радейтысьяс донъялӧны зэв вылӧ. Та серти пӧ сӧмын колипкайлы неуна ворссьӧ, а сэсся некодлы оз.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Сьӧдъюр // Би кинь, 2014. — 8 №.
Синдарин (кыв)

**Синдарин** (*Eglathrin*) — вӧвлытӧмтор Шӧрмуса эльфъяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — Британияса гижысь Джон Рональд Реуэл Толкин. Анбуръяс — тэнгвар, кирт либӧ латин транслитерация.

## Тэнгвар

### Стандарт ног

### Гора пасъяс

### Белерианд ног

### Гора пасъяс

### Лыдпасъяс

## Кирт

## Ыстӧгъяс

*Parma Tyelpelassiva
*Renkian Neo-Sindarin course
*Ardalambion with Fauskangerian Neo-Sindarin course 
*Hisweloke's Sindarin dictionary project
Сэтӧр кай

**Сэтӧр кай** (; ) — пышкай сяма лэбачьяслӧн котырӧ пырысь тылаборда.

## Ыджда да рӧм
Тушанас сэтӧр кай ыджыдджык сьӧдъюрысь, кузьтанас овлывлӧ 16 сантиметрӧдз, а сьӧктанас — 20 граммӧдз. Вывтыр гӧныс абу уна пӧлӧс рӧма. Гозйӧдчан кадас вылысладорыс рудовсера, а улысладорыс сэтшӧм жӧ, но бледджык; кынӧм улыс да бӧж увдорыс еджыд, вижовгӧрд веркӧса. Сьыліыслӧн ӧтар-мӧдар бокыс пӧим рӧма чутпаса. Эньыслӧн татшӧм чутпасьясыс омӧльджыка тӧдчӧны. Арнас гознан лэбачыслӧн вылысладорыс содтӧд турунвиж рӧмсера. Нырныс пемыд рудовгӧрд, кокныс сера, синныс югыдперкаль.

## Паськалӧм
Ай сэтӧр кайыслӧн сьылӧмыс сьӧлӧм вылӧ воана, дзользьӧмыс кыссьӧ вель кузя, оръявлытӧг. Олӧны-вылӧны сэтӧр кайяс Европа пасьтала, Сибырса муясын паныдасьлывлӧны Енисей ю дорӧдз. Коми муын уналаын жӧ гожйӧны: частӧ казявлывлӧмны найӧс Сыктывкар гӧгӧртасын, Эжва йылын, Печора ю пӧлӧнъясын, Летка ю ковтысын. Войвылӧ локтан кадсӧ стӧча оз индыны, а ылӧсалӧны ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынъяс.

## Поздйысьӧм
Поздысьны да рӧдмӧдчыны пондӧны лӧддза-номъя тӧлысь шӧрсянь. Познысӧ тэчӧны оз чорыд пу вож-увъясысь, а кос турун заясысь. Пыдӧсас вольсавны чукӧртӧны вуж сіяс да вӧрса пемӧсъяслысь гӧнсӧ. Татшӧм позъясыс торъялӧны мукӧд тылабордаяслӧн дорысь сійӧн, мый кышыд тэчассӧ абу топыда йитӧма подувса чальясыскӧд, а быттьӧ тӧрӧдӧма-сюйыштӧма на костӧ. Но абу быд пӧрйӧ дзик тадзи, кодсюрӧыслӧн овлывлӧ куст бердас, но куш му вылас. Позтырас овлывлӧ вит-ӧ-квайт колькйӧдз, рӧмыс налӧн кольквиж вевъя да сера либӧ рудовгӧрд чутъяса.

Пӧжсигас позъяс пукалӧны кыкнан лэбачыс 12 лун чӧж, ӧта-мӧдсӧ вежлалӧмӧн. Сильӧпияныслӧн чужӧм бӧрын сёянсӧ налы ваялӧны мамыс и батьыс. Верстям-мыштӧм бӧрас на мыйтакӧ кад найӧ дӧзьӧритӧны ассьыныс быдтасъяснысӧ.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны сэтӧр кайяс кызвыннас гагъясӧн, кодъясӧс найӧ сюся корсялӧны-кокалӧны пу-кустъяслӧн вожъяс вылысь.

## Оласног
Сэтӧр кай — гусьӧнмоз олысь лэбач. Сьылӧм сертиыс и позьӧ гӧгӧрвоны, кодарын найӧ. Мед кӧть и вӧрса ловъяс, но джуджыд пуяса сьӧд парматӧ найӧ оз радейтны. Лунвылысь локтӧм бӧраныс овмӧдчӧны тшӧкыд бурыся кустъяса да понӧляинъясӧ, а сідзжӧ юбердса адзьясӧ.

Сэтӧр кайяс эновталӧны чужанінъяссӧ моз тӧлысьсянь да кӧч тӧлысь помын найӧ войвылад абуӧсь нин. Тӧвся кадсӧ пӧ тайӧ тылабордаясыс коллялӧны Лунвыв Африкаса муясын.

## Рӧдвуж кывйын

Сэтӧр кай нимыс (тшӧтш и роч смородинкаыс) йитчӧма, тыдалӧ, лэбачьясыслӧн гожъянінъясас быдмысь сэтӧр кустъяскӧд. Удмуртъяслӧн кыввораныс лэбачыслӧн нимыс татшӧм: **сутэр утӥсь**, гӧгӧрвосьӧ, кыдзи «сэтӧр видзысь».

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Сэтӧр кай // Би кинь, 2014. — 9 №.
Дзоля сюзь

**Дзоля сюзь** (; ) — сюзьяс котырын медся ичӧт лэбач.

## Ыджда да рӧм
Дзоля сюзь — ябырысь абу ыджыдджык. Тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 17 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 70 граммӧдз, шеныштӧм бордйыс 39 сантиметр пасьта. Мукӧд сюзьясысь торъялӧ сійӧн, мый пельдорса чурвидзысь сіясыс абуӧсь. Кокыс чуньясӧдзыс ставнас гӧна, дзик еджыд. Сьӧдовгӧрд мышкуыс еджыд чутъяса. Вывтыр улысладорыс еджыд рӧма, вомӧна гӧрдовруд визьяса. Юрас тӧдчӧны гӧгрӧс еджыд чутъяс. Паськыд бугыльыс кольквиж рӧма, сэтшӧм жӧ нырыс. Кок гыжйыс пемыд сьӧдовгӧрд. Бӧж йылыс еджыд дорӧса.

## Паськалӧм
Дзоля сюзь олӧ-вылӧ Европаса да Войвыв Азияса лыска вӧръясын. Россияын паныдасьлывлӧ Кола кӧджсянь да Сахалинӧдз. Коми муын быдтысьӧ парма пасьтала, кыдзи войвыв, сідзи и лунвыв юкӧнъясас, но абу синмӧ шыбитчана да, ёнасӧ он и казявлы.

## Поздйысьӧм
Рӧдмӧдчыны дзоля сюзь заводитӧ тулыснас — косму тӧлысьын, позтырас овлывлӧ еджыд рӧма квайт колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь сюзьыс 25 лунӧдз. Кольксьыс петӧм бӧрын сюзьпияныс позъяс олӧны бать-мам дӧзьӧр улас тӧлысь чӧж.

## Сёян
Пӧткӧдчӧ медсясӧ вӧрса шыръясӧн. Тайӧ ичӧтик да горш сюзьыс уськӧдчывлӧ тшӧтш мукӧд лэбач вылӧ. Куталӧ оз сӧмын посньыдик кайясӧс, но и весиг ас коддьӧм ыдждаясӧс. Гожся кадӧ корсялӧ да кокалӧ гут-гагйӧс.

## Оласног
Абу ветлысь-мунысь лэбач, чужан местаяссьыс ылӧ оз вешйывлы. Поздысьӧ пу горсйӧ, тӧв кежлӧ сёян запассӧ сэтчӧ чукӧртӧ вель уна. 

Йӧз ордӧ веськалӧм лэбачыс кокниа велалӧ видзысь дорас. И тайӧ тылабордаыс окотапырысь видзӧдсьӧ, торйӧн нин посни войтырлы, сылӧн тешкодь оласногыс вӧсна. А вердны пӧ быдсяма сёянӧн оз позь, сӧмын пӧ колӧ шыръясӧн да лы сора да гӧна яйӧн. Дзик чиг сёйигӧн пӧ ӧдйӧ висьмӧны да регыдӧн кулӧны.

## Рӧдвуж кывйын
Мыйла тадзи нимтӧны коми йӧз тайӧ сюзьсӧ, гӧгӧрвоана. Удмуртъяс шуӧны сійӧс **дзольгыри кучыранӧн**; комиӧн кӧ, «воробей сюзь». Найӧ, тыдалӧ, лӧсьӧдӧмаӧсь ассьыныс нимсӧ роч кыв (воробьиный сычик) сертиыс.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Дзоля сюзь // Би кинь, 2014. — 10 №.
Из выв кай

**Из выв кай** (; ) — гут кыялысь котырын ичӧт лэбач.

## Ыджда да рӧм
Тайӧ ичӧтик лэбач, пышкай ыджда кымын: вывтырыслӧн кузьтаыс овлывлӧ 18 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 29 граммӧдз.

Бокыс да мышкуыс руд, кымӧсыс еджгов, кынӧм улыс кольквиж сора еджыд, бӧжыс дзик еджыд, но йылыс да бордйыс сьӧд рӧма. Синсӧ вомӧналӧ сьӧд визь, синкымыс еджыд. Татшӧм «паськӧмыс» ай лэбачыслӧн тулыснас. Арланьыс сылӧн рудовинъясыс гӧрдӧдыштӧны да рӧмсерыс лоӧ энь пӧлыслӧн кодь.

## Паськалӧм
Олӧ-вылӧ из выв кай уналаын: Европа пасьтала, Азиялӧн кызвын юкӧнъясас, Аляскаын да Канадаын. Комиын сідзжӧ абу шоч лэбач. Частӧ паныдасьлывлӧ Печора юлӧн кывтыдын, Эжва катыдын, Урал излӧн войвывланяс, Воркутаса кӧрт туй пӧлӧнъясын.

## Поздйысьӧм
Быд лэбач гозъялӧн быдтысяніныс асланыс, и найӧ бура дӧзьӧритӧны-видзӧны найӧс. Позсӧ лӧсьӧдӧны му вылӧ либӧ шыръяслӧн пырмӧсӧ. Овлывлӧ, и пес чипас костӧ, а тшӧтш и изъяс пӧвстӧ. Позйыс из выв кайлӧн — кышыд тэчас, быдмӧг заысь, коръясысь, турунысь, пыдӧсас вольсалӧны вӧрса пемӧсъяслысь гӧнсӧ. Пӧжны пуктӧны вит-ӧ-квайт кольк, найӧ лӧзоввиж рӧмаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын энь лэбачыс, пӧшти дас кык лунӧдз. Кайпиянсӧ вердӧны батьыс и мамыс, быдтасъясыс олӧны позъяс кык вежонӧдз да эновтӧны сійӧс борд йылас кыпӧдчытӧдзыс на.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны из выв кайяс гагъясӧн, кодъясӧс найӧ корсялӧны му вылысь. Корсюрӧ кокалӧны и вотӧсъяслысь кӧйдыссӧ.

## Оласног
Локтӧны тайӧ тылабордаясыс Коми муӧ тулыснас: лунвывладорас — ода-кора тӧлысьын, войвывладорас неуна сёрӧнджык — лӧддза-номъя тӧлысьын. Овмӧдчыны бӧрйӧны эрдаинъяс. Вӧръяс да нюръяс налы оз лӧсявны. Лэбалӧны туй пӧлӧнъясын, юяслӧн кыркӧтша дорӧсъясын, тундраса изъя местаясын. Казявлывлан и сиктъяс бердын.

Морткӧд паныдасигӧн тайӧ лэбачыс оз пышйы, а водзалӧ сійӧс: лэбыштас неылӧ да пуксяс, быттьӧ виччысьӧ матыстчӧмсӧ, сэсся бара лэбыштас мыйтакӧ. И тадзи вӧчӧ нӧшта на некымынысь. Локтысьсӧ «виччысигас» оз вӧрзьӧдчытӧг пукав, а быттьӧ лажыньтчывлывлӧ да копрасьыштӧ.

Лунвылӧ муналӧны из выв кайяс кӧч тӧлысь помын. Тӧвся кадсӧ коллялӧны Шӧр Африкаса муясын.

## Рӧдвуж кывйын
Лэбачыслӧн оласногыс кызвыннас йитчӧма изъя местаяскӧд, сы вӧсна и нимтӧны рочьяс **каменкаӧн**, а комияс **из выв кайӧн**. Удмуртъяс вӧдитчӧны асланыс **алгазы** кывйӧн.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Из выв кай // Би кинь, 2014. — 11 №.
Шӧр перс кыв

**Шӧр перс кыв** (پارسیگ *Pārsīg*, پارسی میانه *Pārsi-e Miāneh*), сідзжӧ **пахлави** — тайӧ бырӧм иран кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны IX нэмӧдз Сассанид империяын (ӧнія Иран).

## Пахлави анбур

:𐭠 - aleph
:𐭡 - beth
:𐭢 - gimel
:𐭣 - daleth
:𐭤 - he
:𐭥 - waw-ayin-resh
:𐭦 - zayin
:𐭧 - heth
:𐭨 - teth
:𐭩 - yodh
:𐭪 - kaph
:𐭫 - lamedh
:𐭬 - mem-qoph
:𐭭 - nun
:𐭮 - samekh
:𐭯 - pe
:𐭰 - sadhe
:𐭱 - shin
:𐭲 - taw

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - ēvak
:2 - dō
:3 - sē
:4 - čahār
:5 - panǰ
:6 - šaš
:7 - haft
:8 - hašt
:9 - nah
:10 - dah
:11 - yāzdah
:12 - duvāzdah
:13 - sēzdah
:14 - čahārdah
:15 - pānzdah
:16 - šāzdah
:17 - haftdah
:18 - haštdah
:19 - navazdah
:20 - vīst
:30 - sīh
:40 - čihil
:50 - panǰāh
:60 - šast
:70 - haftāt
:80 - haštāt
:90 - nahvat
:100 - sat
:200 - duvēst
:1000 - hazār

## Пример

:Dārom andarz-ē az dānāgān
:Az guft-ī pēšēnīgān
:Ō šmāh bē wizārom
:Pad rāstīh andar gēhān
:Agar ēn az man padīrēd
:Bavēd sūd-ī dō gēhān

## Видзӧдӧй тшӧтш

Важ перс кыв

## Ыстӧгъяс

* Пахлави шрифт (View raw file)
* Middle Persian texts on TITUS
* Scholar Raham Asha's website, including many Middle Persian texts in original and translation
* An organization promoting the revival of Middle Persian as a literary and spoken language
Важ перс кыв

**Важ перс кыв** — тайӧ бырӧм иран кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны миян эраӧдз IV нэмӧдз Ахеменид империяын (ӧнія Иран).

## Важ перс анбур

:𐎠 - a
:𐎡 - i
:𐎢 - u
:𐎣 - ka
:𐎤 - ku
:𐎥 - ga
:𐎦 - gu
:𐎧 - xa
:𐎨 - ca
:𐎩 - ja
:𐎪 - ji
:𐎫 - ta
:𐎬 - tu
:𐎭 - da
:𐎮 - di
:𐎯 - du
:𐎰 - tha
:𐎱 - pa
:𐎲 - ba
:𐎳 - fa
:𐎴 - na
:𐎵 - nu
:𐎶 - ma
:𐎷 - mi
:𐎸 - mu
:𐎹 - ya
:𐎺 - va
:𐎻 - vi
:𐎼 - ra
:𐎽 - ru
:𐎾 - la
:𐎿 - sa
:𐏀 - za
:𐏁 - sha
:𐏂 - ssa
:𐏃 - ha

## Видзӧдӧй тшӧтш

Шӧр перс кыв

## Ыстӧгъяс

* Важ перс шрифт (View raw file)
* Decipherment of Persian Cuneiform
* Old-Persian Cuneiform Inscription
* The Ancient Persian Alphabet
Угарит кыв

**Угарит кыв** — тайӧ бырӧм семит кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны миян эраӧдз XII нэмӧдз Угарит карын (ӧнія Сирияын).

## Угарит анбур

## Лыдакывъяс
:1 - ʾaḥadu
:2 - ṯinā(mi)
:3 - ṯalāṯu
:4 - ʾarbaʿu
:5 - ḫamišu
:6 - ṯiṯṯu
:7 - šabʿu
:8 - ṯamānī
:9 - tišʿu
:10 - ʿašaru

## Ыстӧгъяс
*Угарит шрифт
*Ugarit and the Bible
*"El in the Ugaritic tablets"
*Abstract of Mark Smith, ''The Origins of Biblical Monotheism: Israel's Polytheistic Background and the Ugaritic Text''
*"Introduction to Ugaritic Grammar"
Тай лы (кыв)

**Тай лы кыв** (ᦅᧄᦑᦺᦟᦹᧉ [kâm.tâj.lɯ̀]) — тайӧ Мъянмаын, Китайын, Лаосын, Въетнамын да Таиландын тай-кадай кыв.

## Тай лы анбур

### Важ тай лы

#### Гора пасъяс

᩵ - тон-1, ᩶ - тон-2

#### Лыдпасъяс

**Хора:**

᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉

**Тхам:**

᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙

### Выль тай лы

#### Гора пасъяс

ᧈ - тон-1, ᧉ - тон-2

## Лыдакывъяс

:1 - ᧑ (᧚) - nɯŋ
:2 - ᧒ - sɔ́ŋ
:3 - ᧓ - sám
:4 - ᧔ - si᷄ː
:5 - ᧕ - ha᷅ː
:6 - ᧖ - hók
:7 - ᧗ - tɕét
:8 - ᧘ - pɛ᷄t
:9 - ᧙ - ka᷅w
:10 - ᧑᧐ - síp
:100 - ᧑᧐᧐ - hɔ̀i
:10000 - ᧑᧐᧐᧐᧐ - mɯ᷄n
:100000 - ᧑᧐᧐᧐᧐᧐ - sɛ́n
:1000000 - ᧑᧐᧐᧐᧐᧐᧐ - làn

## Ыстӧгъяс

* Выль тай лы шрифт
* Важ тай лы шрифт (View raw file)
* Omniglot - Tai Lue script
Тай нюа (кыв)

**Тай нюа кыв** (ᥖᥭᥰᥖᥬᥳᥑᥨᥒᥰ [tai taɯ xoŋ]), сідзжӧ **тай лэ** (*tai˥ lə˧*) — тайӧ Китайын, Мъянмаын, Таиландын да Лаосын тай-кадай кыв.

## Тай нюа анбур

### Тонъяс

## Ыстӧгъяс

* Тай нюа шрифт (View raw file)
* Tai Dehong
* Тай нюа Omniglot сайт вылын
Микова Галина Аркадьевна

**Микова Галина Аркадьевна** — коми актриса, Россияса нимӧдана артистка (2001).

## Олан туй
Галина Микова чужӧма 1949-ӧд вося моз тӧлысь 11-ӧд лунӧ Коми АССР-са **Железнодорожнӧй** посёлокын (ӧні — Емва кар). 1964—1966 воясӧ велӧдчӧма О. Кошевой нима 12-ӧд №-а Сыктывкарса школаын.

1971-ӧд воын помалӧма им. А.В. Луначарский нима театральнӧй искусствояслысь канму институт (ГИТИС) «Драма да кино актриса» специальносьт серти. 1971 восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театр труппаын.

## Театрын рольяс
* Изабелла Тренч («Недоступная» С. Моэмлӧн)
* Цинтия («Все в саду» Э. Олбилӧн)
* Клеопатра («Игра теней» Ю. Эдлислӧн)
* Надежда Монахова («Варвары» М. Горькийлӧн)
* Елена Андреевна («Дядя Ваня» А.П. Чеховлӧн)
* Аркадина («Чайка» А.П. Чеховлӧн)
* Сарра («Авенир» В. Кушнирлӧн)
* Мария Стюарт («Ваша сестра и пленница» Н. Разумовскаялӧн)
* Элиза («Скупой» Мольерилӧн)
* Маричка («Несравненная Солоха» В. Кушнирлӧн)
* Аделаида («Аделаида» Е. Унгардлӧн)
* Мария («Счастье мое» А. Дударевлӧн)
* Мария Петровна Огнева («Любовный роман» А. Толстойлӧн)
* Мать («Не такой, как все» А. Слаповскийлӧн)
* Хороших («Прошлым летом в Чулимске» А. Вампиловлӧн)
* Чожинь («Гӧтыртӧгыд абу олӧм» Г.А. Юшковлӧн)
* Фру Элене Алвинг («Привидения» Г. Ибсенлӧн)
* Анна («Птичка» Л. Терентьевалӧн, 2010)
* Гертруда («Гамлет» У. Шекспирлӧн)

## Наградаяс
### Россияса
* Россияса нимӧдана артистка (2001)
* «За заслуги в культуре и искусстве» орден (14.02.2026)

### Коми
* Коми АССР-са нимӧдана артистка (1980)
* Коми Республикаса нимйӧза артистка (1993)
* Коми АССР-са канму премия босьтысь (1990)
* РСФСР-са нимӧдана артист С.И. Ермолин нима премия босьтысь (2009)
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн В.А. Савин нима премия босьтысь (драматургиа да сценическӧй искусство юкӧнын У. Шекспирлӧн пьеса серти «Гамлет» сьпектакль пуктӧмысь) (2014)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Драма театрлӧн сайтын Г.А. Микова йылысь

## Ыстӧдъяс
Тай дам (кыв)

**Тай дам кыв** (ꪺꪕꪒꪾ), сідзжӧ **сьӧд тай** — тайӧ Китайын, Въетнамын, Таиландын да Лаосын тай-кадай кыв. Анбур — *тай въет*.

## Тай въет анбур

### Гора пасъяс (LOW KO шыпаскӧд)

### Тонъяс

:ꪀ꪿ - MAI EK
:ꪀ꫁ - MAI THO
:ꪀꫀ - MAI NUENG
:ꪀꫂ - MAI SONG

## Ыстӧгъяс

* Тай въет шрифт
* Tai Dam Language, Literature, and Culture
* Тай дам Omniglot сайт вылын
Мырйӧрӧм (Емдін район)

**Мырйӧрӧм** () — Коми Республикаын Емдін районысь Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Бурдина Любовь Михайловна

** Бурдина Любовь Михайловна** (1954—2026) — «Зарни Ань» ансамбльын сьылысь-йӧктысь, Коми Республикаса нимйӧза артист (2011 во). Нывдырся овыс — Надуткина.

## Олан туй
Любовь Бурдина чужӧма Сыктывкарын 1954-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Батьыс уджалӧма прорабӧн «Сыктывкарстройын». Медицинскӧй сестраӧ велӧдчӧм бӧрын уджалӧма челядьлы учреждениеясын да Сыктывкарса 96-ӧд №а челядь видзанінын. 

## Йӧктӧм
Медводз йӧктӧма «Зыряночка» йӧктан котырын, коді уджалӧма «Металлист» культура керкаын. 

«Зыряночка» котырӧн веськӧдлысь Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Ирина Ивановна Прохорова вӧзйӧма сылы видлыны вынъяссӧ балетса артистӧн «Асъя кыа» ансамбльын. Кӧть и абу вӧлӧма хореография серти велӧдчӧм 1977-ӧд восянь уджалӧма сэні артист-стажёрӧн. Кык во мысти петкӧдчӧма «Алая ленточкаын». 

Сылӧн репертуарын сэсся лоисны сольнӧй партияяс «Усть-Цилемские горки» да «Гажа ворсанторъяс» («Веселые постучалочки») сьылан-йӧктан поставновкаясын, «Ижемские шали», «Деревенский ухажер» да «Перепляс» номеръясын. 

«Асъя кыа» коллективӧн ветлӧма гастрольясӧн петкӧдлыны коми искусство Россияті, а сідзжӧ Болгарияӧ, Чехословакияӧ, Финляндияӧ, Францияӧ, Англияӧ, Германияӧ, Бельгияӧ, Голландияӧ.

Сцена вылын йӧктыны дугдӧм бӧрын велӧдӧма «Асъя кыа» ансамбльбердса национальнӧй студияын сценаса йӧктӧм, вӧлӧма балетса репетиторӧн.

Дас сайӧ во йӧктӧма «Зарни Ань» ансамбльын, мыйӧн веськӧдлӧма сылӧн верӧсыс М. Н. Бурдин.

2011 воын культура да искусствоӧ ыджыд пай пуктӧмысь Коми Республика Юралысьлӧн Указӧн Л.М. Бурдиналы сетӧма «Коми Республикаса нимйӧза артист» почёт ним.

Кулӧма 2026-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 12-ӧд лунӧ.

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимйӧза артистка (2011)
* «За трудовую доблесть» медаль

## Видзӧдӧй тшӧтш
* «Зарни Ань» ансамбль

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Иванова Валентина Васильевна

**Иванова Валентина Васильевна** (1956) — коми прозаик, журналист. 

## Олан туй
Валентина Иванова чужӧма Сыктывкарын 1956-ӧд вося моз тӧлысь 6-ӧд лунӧ. Челядьдырйиыс кольӧма Укваын да Керчомъяын. Помалӧма Керчомъяса школа-интернат, Сыктывкарса канму университетысь филология пакультет (1980). 

Уджалӧма школаын, радиоын, «Би кинь» журналын, Коми гижысь котыр аппаратын. Вӧлӧма медшӧр редакторӧн «Йӧлӧга» газетын (1991—1996).

## Гижан удж
В. Иванова гижӧ комиӧн челядьлы. 1979-ӧд воын сылысь медводдза висьтсӧ вӧлі йӧзӧдӧма районса газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Би кинь», «Войвыв кодзув» да «Мурзилка» журналъясын, Марий Элын, Удмуртияын да Перым Коми кытшын петысь журналъясын. Висьтъяссӧ йӧзӧдлӧма «Дзиръя ӧшинь дорын» да «Сикӧтш» ӧтувъя сборникъясын.

«Керка-пӧль» медводдза небӧгыс петӧма 2001-ӧд воын.

## Небӧг
* Керка-пӧль: повесть, висьтъяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2001. — 181 л.б.
* *Иванова В. В.*Биа ӧгыр: Висьтъяс, повесьт / Серпасаліс А. Попова. — Сыктывкар: «Коми йӧзӧдчан керка» КР АУ, 2018. — 80 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* ФИННОУГОРИЯ сайтын В.В. Иванова йылысь

## Ыстӧдъяс
Мру (кыв)

**Мру** либӧ **мро** — тайӧ Бангладешын да Мъянмаын син-тибет кыв.

## Мру анбур

Сідзжӧ гижӧны латин анбурӧн.

## Лыдакывъяс

:1 - 𖩡 - lɔk
:2 - 𖩢 - pre
:3 - 𖩣 - ʃum
:4 - 𖩤 - taːli
:5 - 𖩥 - taŋa
:6 - 𖩦 - tro
:7 - 𖩧 - rinit
:8 - 𖩨 - rijat
:9 - 𖩩 - tako
:10 - 𖩡𖩠 - muit

## Ыстӧгъяс

* Мру шрифт
* Мру Omniglot сайт вылын
* Proposal for encoding the Mro script in the SMP of the UCS
Балти (кыв)

**Балти** (بلتی, སྦལ་ཏིའི་སྐད་ *sbal-ti-skad*) — тайӧ син-тибет кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны войвыв Пакистанын да Ладакх территорияын (войвыв Индия), матіса тибетлань. Анбуръяс — араб (урду) либӧ тибет; важӧн кывйӧн гижисны аслыссикас гижӧдъясӧн — балти А да Б.

## Балти анбур

### Гора пасъяс

### Лыдпасъяс

### Балти Б

#### Гора пасъяс

## Ыстӧгъяс

* Unicode
* Koshur: The Balti Language
* Tibetan script makes a comeback in Pakistan
* Proposal to add four Tibetan characters for Balti to the BMP of the UCS
* Tibetan Extensions 2 : Balti
* Pakistan's Northern Areas dilemma
* Northern Areas Development Gateway
* Pakistan's Northern Areas
* A Bibliography of Tibetan Linguistics
Куклина Раиса Ильинична

**Куклина Раиса Ильинична** (комиӧн **Илля Райӧ**; 1951— 2018 ) — коми кывбуралысь да литература туялысь. Гижӧма комиӧн да рочӧн.

## Олан туй
Раиса Куклина чужӧма 1951-ӧд вося кӧч тӧлысь 16-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Тані жӧ помалӧма 2-ӧд номера школа. 1970—1973-ӧд воясӧ уджалӧма телеграфистӧн. Сэсся лоӧма «Югыд туй» газет редакцияын машинисткаӧн. 1973—1978-ӧд воясӧ велӧдчӧма Коми пединститутса филология факультетын уджысь орӧдчытӧг. Институт помалӧм бӧрын 1978-ӧд воын пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтса кыв секторӧ старшӧй лаборантӧн. 1980—1983-ӧд воясӧ велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса очнӧй аспирантураын «СССР-са войтырлӧн литература» специальносьт серти. 1987-ӧд восянь уджалӧ фольклор да литература секторын младшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1992-ӧд восянь — литературоведение юкӧдса научнӧй сотрудник должносьтын.

Кулӧма 2018-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьын.

## Туясян удж
Диссертация темаыс — «Комедия как ведущий жанр коми драматургии». Туялӧма коми драматургиялысь аслыспӧлӧслунсӧ, поэтикасӧ жа жанръяссӧ. 

Р.И. Куклиналӧн медводдза йӧзӧдӧм уджӧн вӧлӧма В.А. Латышевалӧн «Драматургия и жизнь» небӧг вылӧ рецензия, мый петавлӧма 1986-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын (2 №). Сы бӧрын тшӧкыда гижлӧма коми литература, драматургия да национальнӧй театр йылысь.

## Гижан удж
Р.И. Куклина гижӧ кывбуръяс комиӧн да рочӧн. Аслас гижан сям йывсьыс восьсӧн юӧртӧма 1997 воын. Кывбуръясыс петавлісны «Войвыв кодзув» журналын, «Коми му» газетын, «Сыктывкар» да «Летящей мысли светлый луч» литературнӧй альманахъясын, «Уна рӧма сикӧтш» (2002), «Ӧтувъя керка» (2001) ӧтувъя чукӧръясын.

Некымын кывбур вуджӧдӧма эст кыв вылӧ да йӧзӧдӧма «Пӧсь вой» чукӧрын (2006).

Раиса Куклиналӧн комиӧн петавлісны «Тэ менам шондіӧй» (2001) да «Ловзьысь муслун» (2012) чукӧръяс, комиа-рочӧн — «ТЫ и Я» (2005) да «Эн дивит тэ менӧ» (2007) небӧгторъяс, рочӧн — «Весенние напевы» небӧг (2008).

## Небӧгъяс
* Тэ менам шондіӧй: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2001. — 24 л.б. («Ӧтувъя керка» кывбур чукӧрысь)
* ТЫ и Я: кывбуръяс. — Сыктывкар: Геопринт, 2005. — 52 л.б. (рочӧн да комиӧн)
* Эн дивит тэ менӧ...: кывбуръяс. — Сыктывкар: Эскӧм, 2007. — 96 л.б. (комиӧн да рочӧн)
* Весенние напевы: [стихи] / Предисл. ''А.Г. Елфимовой''. — Сыктывкар: КРИРОиПК, 2008. — 32 л.б. (рочӧн) (50 экз.)
* Ловзьысь муслун: [кывбуръяс]. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2012. — 32 л.б.

## Туясян уджъяс

## Ӧшмӧсъяс
* "Коми тӧданін" сайтын Р.И. Куклина йылысь
* Куклина Раиса Ивановна // Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. ''И. Л. Жеребцов''. – Сыктывкар, 2000. — С. 99.

## Ыстӧдъяс
Фомин Юлий Александрович

**Фомин Юлий Александрович** (1928—2015) — контр-адмирал, туялысь, техническӧй наукаясса кандидат, профессор, гижысь.

## Олан туй
* Юлий Фомин чужис 1928 вося ода-кора тӧлысь 20-ӧд лунӧ Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Кулига грездын (ӧні Коми Республикаын Луздор районысь Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Кулига грезд). Сылӧн батьыс гражданскӧй тыш дырйи вӧлӧма Гӧрд флотын морякӧн, мамыс — коми кресьтянка. Кор мунӧма школаас, роч кывсӧ абу тӧдӧма.
* 1944 воын помаліс Абъячойса школаын 9 класс. Сэсся Юлий Фомин помаліс куим военнӧ-морскӧй велӧдчанін: Бакуса военнӧ-мор­скӧй дасьтысян училишӧ (1945), Дзержинскӧй нима Вылыс военнӧ-морскӧй инженернӧй училишӧ (1950) да Крылов нима караб вӧчан да вооружениелӧн Военнӧ-морскӧй академиа (1958).
* Караб вылын служба пансис Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын Балтика флотын, кӧні служитіс вит во чӧж «Выборг» мониторын (вӧвлӧм фин броненосец). 1955-сянь 1990 воӧдз велӧдіс. Военнӧ-морскӧй академиа помалӧм бӧрын Юлий Фоминӧс мӧдӧдісны Севастопольса вылыс военнӧ-морскӧй инженернӧй училишӧӧ. Тані уджаліс 23 во: велӧдысьсянь воӧдчис училишӧса начальникӧс вежысьӧдз велӧдан да туялан уджъяс серти. Уна во чӧж дасьтіс ваувса атомнӧй флотлы кадръяс. Бӧръя дас восӧ сійӧ вӧлі Военно-Морскӧй флотса велӧдчанінъясын начальникӧс вежысьӧн. ВМФ-ын служитіс пӧшти 45 во.
* Военнӧй служба помалӧм бӧрын вӧлі медшӧр методистӧн Шӧр Велӧдан методическӧй кабинетын.
* Куліс Москваын 2015 вося тӧвшӧр тӧлысь 12-ӧд лунӧ.

## Туясян удж
1960 воын Юлий Фомин дорйис диссертациа, лои техническӧй наукаясса кандидатӧн. Юлий Александрович —Циолковский нима космонавтика академиаын да наукаяс да искусствояслӧн Петыр академиаын профессор, академик.

Йӧзӧдіс 130-ысь унджык удж.

## Гижан удж
Юлий Фомин гижис да йӧзӧдіс некымын прозаа да кывбура небӧг. Сійӧ гижӧ роч флот да нималана флотоводечьяслӧн олӧм йылысь. Гижӧ чужан Луздор йывсьыс. На пиысь ӧти кывбур чукӧр шусьӧ «В океан от деревенской околицы».

## Небӧгъяс
* В океан от деревенской околицы

## Наградаяс
* «Вооружённӧй Вынъясын Аймулы служитӧмысь» III тшупӧда орден
* Гӧрд Кодзувлӧн орден
* Саридзса Флотын почётнӧй уджалысь
* Россия транспортын почётнӧй уджалысь
* Арбат районса почётнӧй олысь
* Луздор районса почётнӧй олысь

## Ӧшмӧсъяс
* Независимый сайт района Арбат города Москвы
* Артеев А. В океан от деревенской околицы / Контр-адмирал Юлий Фомин посетил родное Прилузье // «Республика» газет, 2013 во, ода-кора тӧлысь 24-ӧд лун

## Ыстӧдъяс
Тохар кывъяс

**Тохар кывъяс** (**тохар А**, ас ним гашкӧ *ārśi* да **тохар Б**, *kuśi* либӧ *kuči*) — тайӧ бырӧм инд-европаса кывъяс. Тохар кывъяс вылын сёрнитісны IX нэмӧдз Шӧр Азияын, Тарим ю вожын.

## Анбур

## Лыдакывъяс

## Ыстӧгъяс

* Conjugation tables for Tocharian A and B
* Tocharian alphabet (from Omniglot)
* Tocharian alphabet
* Tocharian A manuscripts from the Berlin Turfan Collection
* Mark Dickens, 'Everything you always wanted to know about Tocharian'
* Tocharian-to-English dictionary with nearly 200 words
* Tocharian Online
* Online dictionary of Tocharian B
* Tocharian B Swadesh list
* Comprehensive Edition of Tocharian Manuscripts
Беляев Геннадий Васильевич

**Беляев Геннадий Васильевич** (1940—2008) — коми гижысь, коми литература туялысь, литературнӧй критик, филологияса кандидат, журналист.

## Олан туй
Геннадий Беляев чужис 1940 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Сыктыв районса Кычаныб грездын.

Служитіс армиаын. Помаліс Коми канмуса педагогика институт, аспирантура. Уджаліс КПСС-лӧн Коми обкоме, «Югыд туй» газетын редакторӧн. Вӧлі телевиденньӧ да радиовешанньӧ кузя Коми АССР-са Госкомитетын веськӧдлысьӧн, «Коми гор» телерадиокомпаниаса веськӧдлысьӧс вежысьӧн.
 
Куліс 2008 вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Г. Беляев гижліс ичӧтик висьтъяс, драмаа миниатюраяс. Комиӧдіс Николай Носовлысь «Приключения Толи
Клюквина» небӧгысь висьтъяс (1963). Дасьтіс «Анбур — коми мойд = Коми сказка — азбука» небӧг (2000), кытчӧ пыртісны роч кыв вылӧ вуджӧдӧм ас кывйӧн висьталӧм коми мойдъяс.

## Туясян удж
Кыдзи литературнӧй критик тӧдса 1960-ӧд вояссянь. Туяліс коми гижысьяслысь олӧмсӧ да гижӧдъясссӧ: Иван Куратовлысь, Нёбдінса Витторлысь, Михаил Лебедевлысь, Палалей Кальӧлысь, Иван Тороповлысь, Геннадий Юшковлысь, Пётр Шаховлысь да мукӧдлысь.

1978 воын дорйис филологиаса кандидат ним вылӧ диссертациа.
 
Коми проза йылысь литературно-критическӧй гижӧдъяс йылысь Г.В. Беляевлӧн Коми
небӧг лэдзанінын петавлісны «Литература да олӧм» (1974), «Книгаын да олӧмын» (1977), «От вечно живого корня» (1983) да «Лыддьысьыськӧд сёрни» (1986) сборникъяс. 2004 воын «Эскӧм» небӧг лэдзанінын петіс коми гижысьяслӧн гусянимъяс йылысь «Кодi ciйӧ, кодi тайӧ» небӧг.

## Небӧгъяс
* Литература да олӧм. — Сыктывкар, 1974.
* Книгаын да олӧмын. — Сыктывкар, 1977.
* От вечно живого корня. — Сыктывкар, 1983.
* Лыддьысьыськӧд сёрни. — Сыктывкар, 1986.
* Кодi ciйӧ, кодi тайӧ. — Сыктывкар, 2004.

## Премиа
* Коми Республикаса канму премиа босьтысь (1998)

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ульянов А.'' Регыд ӧд бара Выль во // «Войвыв кодзув» журнал, 2004 во. — 12 №. — Л.б. 49—52.
* Беляев Г.В. // Лауреаты премий Правительства Республики Коми. — Сыктывкар, 2008. — С. 50-51.
* ''Лимерова В.'' Ас морт // «Коми му» газет, 2015 во, тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Селиванова Альбина Ильинична

**Селиванова Альбина Ильинична** (1942—2024) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Альбина Селиванова чужӧма 1942-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Удора районса Вачӧртыдін грездын. 1962-ӧд воын помалӧма Косланса шӧр школа, 1967-ӧд воын — Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет. Уджалӧма медводз школаын, а сэсся 1973-ӧд восянь — «Выль туйӧд» газет редакцияын отделӧн веськӧдлысьӧн да кывкутысь секретарӧн. 1997-ӧд восянь пенсия вылын, олӧма Косланын.

Кулӧма 2024-ӧд вося кӧч тӧлысь 12-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
А. Селивановалӧн медводдза гижӧдыс петавлӧма Удора районса «Выль туйӧд» газетын. «Пони школа» повесьтын казьтыштӧма, кыдзи 1950-ӧд воясся медводдза джынъяс велӧдчӧма школаын. «Ыджыд школа» повесьтын гижӧма ыджыд классын велӧдчӧмкӧд йитчӧм казьтылӧмъяс йылысь: Коми АССР-са каръясӧ экскурсия ветлӧм, колхозлы да «Кослан» совхозлы отсасьӧм.

Альбина Селиванова сідзжӧ гижӧма коми кывбуръяс, серпасасьӧма (2010 воын дасьтӧма выставка), лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс да сьылӧма.

Сылӧн гижӧдъясыс петавлісны «Выль туйӧд» да «Коми му» газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын. 

## Небӧгъяс
* Зарава — Вежа ва. — Сыктывкар: «Кола», 2001.
* Коми небöг. — Сыктывкар: «Кола», 2007.
* Дуда Вань: мойд / Ред. А.В. Попов. — Сыктывкар, 2017. (100 экз)

## Ӧшмӧсъяс
* Кослан шӧр школаса сайтын А.И. Селиванова йылысь

## Ыстӧдъяс
Бушенёв Пётр Феликсович

**Бушенёв Пётр Феликсович** (1956) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Пётр Бушенёв чужис 1956 вося сора тӧлысь 12-ӧд лунӧ Удорса районса Мутьдін грездын. 

Оліс Ыджыдъяг посёлокын, 1962 восянь сэні велӧдчис 8 класса школаын. 1973 воын Косланса шӧр школа помалӧм бӧрын уджаліс слесарӧн Косланса вӧр пунктын. 1974 восянь велӧдчис Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика факультетын. Велӧдіс Косланса шӧр школаын физика да астрономиа. 1986-сянь «Выль туйӧд» газетын корреспондент, ӧні — экономика юкӧдын редактор.

## Гижан удж
Пётр Феликсович медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдіс Войвыв кодзув журналын 1977 воын. Гижысь корсьӧ аслыспӧлӧс образъяс.

## Небӧгъяс
* Син водзын. — Сыктывкар, 1989.
* Пипу кор. — Сыктывкар, 1993.

## Ӧшмӧсъяс
* Кослан шӧр школаса сайтын П.Ф. Бушенёв йылысь

## Ыстӧдъяс
Роч гижысьяс анбур серти

**Роч гижысьяс анбур серти** — лыддьӧг, кытчӧ алфавит серти пуктӧма роч йӧзлысь нимъяссӧ, кодъяс Коми Республикаын гижӧны рочӧн художествоа гижӧдъяс либӧ уджалӧны журналистикаын.

## Комиын роч литература

## Комиын роч гижысьяс

## Ӧшмӧсъяс
* ''Мартынов В.И.'' Литераторы земли Коми: биобиблиограф. словарь справочник. — Сыктывкар: Эскӧм, 2000.
* Писатели Коми: биобиблиогр.словарь / Науч.ред. ''В.Н. Демин''. — Сыктывкар, 1996. — Т.I : А-Л. — 374 с.: портр.
* Писатели Коми: биобиблиограф. словарь: Т. 2. М-Я. — Сыктывкар, 2001.
* Писатели Коми АССР. — Сыктывкар, 1970.
* Коми гижысь котыр

## Ыстӧдъяс
Говорухина Светлана Ювинальевна

**Говорухина Светлана Ювинальевна** (1959) — коми кывбуралысь.

## Олан туй
Светлана Говорухина чужӧма 1959-ӧд вося косму тӧлысь 5-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Быдмӧма Удорса районса Кослан сиктын.

1976-ӧд воын помалӧма Косланса шӧр школа, 1981-ӧд воын — Сыктывкарса канму университетысь филология факультет. 1981 восянь 1999 воӧдз уджалӧма Удора районса Ёдва шӧр школаын велӧдысьӧн да внекласснӧй удж котыртысьӧн. 1999—2004 воясӧ — Ёдва шӧр школаса директор. 2004—2008 воясӧ С. Говорухина уджалӧма Сыктывкарын **Коми Республикаса фин–йӧгра культура шӧринын**: веськӧдлӧма НКО-яскӧд удж нуӧдан юкӧдӧн.

## Гижан удж
Светлана Ювинальевна босьтчӧма гижны челядьдырйиыс на. Гижӧ комиӧн да рочӧн. Аслас пӧжасъяснас лыддьысьысьясӧс тӧдмӧдӧма сёрӧн. Кывбуръясыс петавлӧма «Коми му» да «Выль туйӧд» газетъясын, «Капелька жизни» да «Сьӧлӧмшӧрӧй менам Удора» сборникъясын. Кывбуръяс вылас лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс.

Гижӧ бур йӧз, чужанін дорӧ радейтӧм, сӧстӧм  муслун йылысь. «Збыльмытӧм вӧт» медводдза небӧгсӧ сиӧма аслас мам Елена Павловна Долгиналы.

## Общественнӧй удж
2004 воын С. Говорухина ветлӧма Фин–йӧгра войтырлӧн IV Ставмирса конгресс вылӧ (Таллинн, Эстония).

2016 восянь пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмса сыктывкарса представительствоӧ.

Веськӧдлӧ Сыктывкарын Удора землячествоӧн.
 
## Небӧгъяс
* Збыльмытӧм вот: кывбуръяс. — Сыктывкар: «Кола» небӧг лэдзанін, 2013. — 64 л.б. (тиражыс — 1000 экз.)
* Шондіа нюм: кывбуръяс. — Сыктывкар: ООО «Телесемь Коми», 2016. — 40 л.б.
* Дона сикӧтш: кывбуръяс. — Сыктывкар: Анбур, 2019. — 79 л.б.

## Ӧшканпасъяс
* Коми Республикаса Почёта грамота (2018)
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2023.12.20)
* Удора районса Почёта гражданин (2026.02.12-ӧд лун)

## Ӧшмӧсъяс
* Кослан шӧр школаса сайтын С.Ю. Говорухина йылысь
* Светлана Говорухина // Сьӧлӧмшӧрӧй менам Удора. — Сыктывкар, 2009. — Лб. 90.

## Ыстӧдъяс
Афанасьева Елена Евгеньевна

**Афанасьева Елена Евгеньевна** (1967) — коми кывбуралысь.

## Олан туй
Елена Афанасьева чужис 1967 вося вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лунӧ Удорса районса Важгорт сиктын. 1984 воын помаліс Важгортса шӧр школа, 1991 воын  — Сыктывкарса канму университетлӧн филологиа факультетысь коми юкӧн. Уджаліс Интаса шӧр школаын, кӧні пыдісянь велӧдісны франсуз кыв, Коми Республикаса велӧдысьяслӧн институтын Велӧдан да методика дасьтан шӧринын научнӧй сотрудникӧн. Уджалӧма «Арт» журналын, Коми гижысь котырын литконсультантӧн.

## Гижан удж
Елена Афанасьева гижны босьтчӧма 1993-ӧд воын Интаын. Роч кывбуръясыс да висьтъясыс петавлісны «Искра» инта карса газетын. Сыктывкарӧ вуджӧм бӧрын кутіс гижны комиӧн. Кывбуръяссӧ да висьтъяссӧ йӧзӧдлісны «Йӧлӧга» газетын, «Чужан кыв» да «Арт» журналъясын, «Удора, Удора, кык мича ю дорын…» (2000) да  «Сьӧлӧмшӧрӧй менам, Удора» (2009) сборникъясын. 2001 воын петіс сылӧн медводдза кывбур чукӧр.

2010 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

Елена Афанасьевалысь кывбуръяссӧ роч кыв вылӧ вуджӧдлісны Екатерина Соколова, Евгений Козлов.

«Дуда Платтьӧа» небӧгсӧ шуӧма Коми Республикаын 2016-ӧд воын челядьлы медбур небӧгӧн.

## Небӧгъяс
* *Афанасьева Е. Е.* Эжӧр-вежӧр: лыддьысян да мӧвпалан книга ичӧт класса велӧдчысьяслы. — Сыктывкар: КРИРОиПК, 2001. — 84 л.б.
* *Афанасьева Е.* Лэбачӧс ки помысь верді: кывбуръяс. — Сыктывкар: КРИРОиПК, 2001.
* Мӧвпалан визьяс: ичӧт класса челядьлы лыддьысян нига дасьтігӧн чужӧм мӧвпъяс: велӧдысьлы небӧг. — Сыктывкар: КРИРОиПК, 2002. — 24 л.б.
* *Афанасьева Е.* Енкӧлаӧ ыбӧс: [кывбуръяс: 1994-2008 воясӧ гижӧмъяс]. — Сыктывкар: Эскӧм, 2008. — 85 л.б.
* Каленик-лэбач: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми гижысь котыр, 2010. — 30 л.б.
* *Афанасьева Е.* Ву: кывбуръяс, висьтъяс. — Сыктывкар: ООО «Издательство «Кола», 2014. — 65 л.б.
* Дуда Платтьӧа: Челядьлы висьтъяс / Пер. с коми С. Новикова. — Сыктывкар: «Арт» журнал редакция, 2016. — 104 л.б.
* *Афанасьева Е. Е.* Тӧла тан... вывті тӧла...: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми республикаса гижысь котыр, 2016. — 32 л.б.
* Дуда кимӧститчӧ. 2017.
* Кутш. 2019.
* Дуда чуксалӧ. 2021.
* *Афанасьева Е. Е.* Тӧвся дуда. Зимняя дуда: висьт [комиӧн да рочӧн]. — Сыктывкар: «Радуга» журнал редакция» КР АУ, 2022. — 48 л.б.
* *Афанасьева Е. Е.* Пыж да лов. — Сыктывкар: Коми республикаса гижысь котыр, 2023. — 40 л.б. (тираж — 100 экз)
* *Афанасьева Е. Е.* Синва пӧль: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми республикаса гижысь котыр, 2024. — 30 л.б.

## Ошканпасъяс
* «Коми Республикалы 100 во» медаль (2021)
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (2025)

## Ӧшмӧсъяс
* FU-lab сайтын Е.Е. Афанасьева йылысь
* Коми гижысь котырлӧн сайтын Е.Е. Афанасьева йылысь
* «Арт» журналлӧн сайт
* ''Мартынов В.'' «Лов пыдӧсын дзирдалысь изъяс» // Арт. 2001. — № 4.
* *Полякова Э.* Мӧвпалана небӧг // Йӧлӧга. 2003. — 25 №.
* ''Шергина А.'' Радейтӧмыд вежӧ морттӧ // Коми му. 2002. Кӧч тӧлысь 7-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Реми (Емдін район)

**Реми** () — Коми Республикаын Емдін районысь Зӧвсьӧрт кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
* Медводдзаысь казьтыштӧма 1586 вося писцӧвӧй небӧгын: 2 овмӧс. 1646 воын вӧлӧма ӧткодь нима кык грезд, найӧ бӧртиджык ӧтувтчисны: сэні вӧлі 4 овмӧс.
* 1719 воын — 5 овмӧс; олысьясыслӧн овъяс: Римский, Коковкин, Седрочев, Карманов. XVII—XVIII нэмъясӧ некымын олысь вуджис овны Сибырӧ да Уралӧ (Кунгур). 
* 1859 воын грездын вӧлі 16 овмӧс, 108 морт. 1895 воын грамота школа, 1910 воын — земскӧй начальнӧй училишӧ.
* 1926 воын Ремиын вӧлі 47 овмӧс, 225 морт; 1989 воын — 59 морт, комияс; 2000 воын — 27 овмӧс, 44 морт.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
* 1719 — Римский, Коковкин, Седрочев, Карманов.

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.