open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Урсула

**375 Урсула** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 216 ± 10 км. Урсула восьтіс францияса астроном Огюст Шарлуа 1893 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Orbital simulation
* Ephemeris
Камилла

**107 Камилла** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 285 × 205 × 170 ± 20 км. Камилла восьтіс британияса астроном Норман Роберт Погсон 1868 воӧ.

## Спутникъяс
Астероидлӧн эм спутник — S/2001 (107) 1. Сылӧн ыджда — 11 ± 2 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Хаббл телескоп вылын 2001 воӧ. 2016 воӧ Лунвыв Европаса Обсерватория вылын воссьӧма мӧд спутник — S/2016 (107) 1. Сылӧн ыджда — 3,5 ± 0,5 км.
 
## Ыстӧдъяс
* Data on (87) Sylvia from Johnston's archive
* Hubble Finds New Asteroid Moon
* 107 Camilla and S/2001 (107) 1
* [Confirmation of the discovery and first orbital characterisation of a second moon around asteroid (107) Camilla](http://archive.eso.org/wdb/wdb/eso/sched_rep_arc/query?progid=297.C-5034(A))
Сильвия

**87 Сильвия** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 385 × 265 × 230 ± 10 км. Сильвия восьтіс британияса астроном Норман Роберт Погсон 1866 воӧ.

## Спутникъяс
Астероидлӧн эм кык спутник — Ромул (сылӧн ыджда — 18 ± 4 км, спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго, Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ) да Рем (сылӧн ыджда — 7 ± 2 км, спутник восьтісны америкаса да францияса астрономъяс Франк Марши, Паскаль Декамп, Даниэль Хештроффер да Жером Бертье, Йепун телескоп вылын (Чили) 2004 воӧ).

## Ыстӧдъяс
* Minor Planet (87) Sylvia
* Data on (87) Sylvia from Johnston's archive
* Rubble-Pile Minor Planet Sylvia and Her Twins
* Adaptive Optics System Reveals New Asteroidal Satellite
* Space.com: First asteroid trio discovered
* An animation of (87) Sylvia and its moons (on Vimeo)
* Shape model derived from lightcurve (on page 19)
* Instability zones for satellites of asteroids. The example of the (87) Sylvia system
* Orbits, masses, and evolution of main belt triple (87) Sylvia
* Occultation of TYC 1856-00745-1 by (87) Sylvia and by its satellite Romulus
Ромул (Сильвиялӧн тӧлысь)

**Ромул (S/2001 (87) 1)** — тайӧ Сильвиялӧн спутник. Сылӧн ыджда — 18 ± 4 км. Сильвияӧдз шӧр кост 1356 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго, Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Data on (87) Sylvia from Johnston's archive
* Rubble-Pile Minor Planet Sylvia and Her Twins Includes images and artists impressions
* Adaptive Optics System Reveals New Asteroidal Satellite Includes a discovery image
* IAUC 7590 confirming the discovery of S/2001 (87) 1
* IAUC 8582 reporting discovery of S/2004 (87) 1 and naming Romulus and Remus
Гаспра

**951 Гаспра** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 18,2 × 10,5 × 8,9 км. Гаспра восьтіс роч астроном Григорий Николаевич Неуймин 1916 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Short intro
* JPL images
*  Gaspra in approximately true color
* JPL Ephemeris
Дактиль

**Дактиль (S/1993 (243) 1)** — тайӧ Идалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 1,6 x 1,4 x 1,2 км. Идаӧдз шӧр кост 108 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс 1994 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Satellites and Companions of Minor Planets
* (243) Ida and Dactyl
* Views of the Solar System: Ida and Dactyl
* JPL Small-Body Database Browser: 243 Ida
Ида

**243 Ида** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 59,8 × 25,4 × 18,6 км. Ида восьтіс австрияса астроном Иоганн Пализа 1884 воӧ.

## Спутник
Астероидлӧн эм спутник — Дактиль. Сылӧн ыджда — 1,6 x 1,4 x 1,2 км, спутник восьтісны америкаса астрономъяс 1994 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Orbital simulation
* Ephemeris
Евгения (астероид)

**45 Евгения** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 305 × 220 × 145 км. Евгения восьтіс германияса-францияса астроном Герман Гольдшмидт 1857 воӧ.

## Спутникъяс
Астероидлӧн эм кык спутник — Пти-Принс (сылӧн ыджда — 13 км, спутник восьтісны америкаса астрономъяс Гавай діяс вылын 1998 воӧ) да Пти-Принсесс (сылӧн ыджда — 6 км, спутник восьтісны америкаса да францияса астрономъяс Франк Марши, Паскаль Декамп, Даниэль Хештроффер да Жером Бертье, Йепун телескоп вылын (Чили) 2004 воӧ).

## Ыстӧдъяс
* Johnston Archive data
* Astronomical Picture of Day 14 October 1999
* SwRI Press Release
* Orbit of Petit-Prince, companion of Eugenia
* Shape model derived from lightcurve (on page 17)
* 14 frames of (45) Eugenia primary taken with the Keck II AO from Dec 2003 to Nov 2011
Пти-Принс

**Пти-Принс (S/1998 (45) 1)** (фр. Petit-Prince *ичӧт принц*) — тайӧ Евгениялӧн спутник. Сылӧн ыджда — 13 км. Евгенияӧдз шӧр кост 1184 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Гавай діяс вылын 1998 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Data sheet compiled by W. Robert Johnston
* IAUC 7503, announcing Petit-Prince's naming
* Orbit details compiled by F. Marchis
Пти-Принсесс

**Пти-Принсесс (S/2004 (45) 1)** (фр. Petite-Princesse *ичӧт принцесса*) — тайӧ Евгениялӧн спутник. Сылӧн ыджда — 6 км. Евгенияӧдз шӧр кост 700 км. Спутник восьтісны америкаса да францияса астрономъяс Франк Марши, Паскаль Декамп, Даниэль Хештроффер да Жером Бертье, Йепун телескоп вылын (Чили) 2004 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Satellites and Companions of Minor Planets
* (45) Eugenia, Petit-Prince, and S/2004 (45) 1
* JPL Small-Body Database Browser: 45 Eugenia
Эрос

**433 Эрос** (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 34,4 × 11,2 × 11,2 км. Эрос восьтісны германияса астроном Карл Густав Витт да асшӧра францияса астроном Огюст Шарлуа 1898 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Movie: NEAR Shoemaker spacecraft landing
* The Eros Project
*  3D VRML 433 Eros Model
* 3D shape model of Eros
* Dearborn Observatory Records, Northwestern University Archives, Evanston, Illinois
* Eros at Opposition in 2012
* NEAR database by ASU
* Eros nomenclature
* Eros map with feature names 
* JPL Ephemeris
Гектор

**624 Гектор** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид, Юпитерлӧн медыджыд троян. Сылӧн ыджда — 370 × 195 × 195 км. Гектор восьтіс германияса астроном Август Копфф 1907 воӧ.

## Спутник
Астероидлӧн эм спутник — **Скамандрий (S/2006 (624) 1)**. Сылӧн ыджда — 15 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2006 воӧ.
 
## Ыстӧдъяс
* Orbital simulation
* Ephemeris
* Keck image of Hektor and moon
* Distant Asteroid Revealed to be a Complex Mini Geological World
Патрокл

**617 Патрокл** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид, Юпитерлӧн троян. Сылӧн ыджда — 141 км. Патрокл восьтіс германияса астроном Август Копфф 1906 воӧ.

## Спутник
Астероидлӧн эм спутник — Менетий. Сылӧн ыджда — 112 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2001 воӧ.
 
## Ыстӧдъяс
* Keck Obs. press release Trojan Asteroid Patroclus: Comet in Disguise?
* Patroclus and Menoetius web page
* Orbital simulation
* Ephemeris
Менетий

**Менетий (S/2001 (617) 1)** — тайӧ Патрокллӧн спутник. Сылӧн ыджда — 112 км. Патроклӧдз шӧр кост 680 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Satellites and Companions of Minor Planets
* (617) Patroclus and Menoetius
* JPL Small-Body Database Browser: 617 Patroclus (1906 VY)
Антиопа

**90 Антиопа** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 93,0 × 87,0 × 83,6 км. Антиопа восьтіс германияса астроном Роберт Лютер 1866 воӧ.

## Спутник
Астероидлӧн эм спутник — **S/2000 (90) 1**. Сылӧн ыджда — 89,4 × 82,8 × 79,6 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Кек телескоп вылын 2000 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Discovery of Companions to Asteroids 762 Pulcova and 90 Antiope
* Data on (90) Antiope from Johnston's archive
* online data on the Antiope system
* ESO Press-Release published on May 29, 2007
* UC-Berkeley Press-Release published on May 29, 2007
* An Occultation by the double asteroid (90) Antiope seen in California
* JPL Ephemeris
Каллиопа

**22 Каллиопа** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 235 × 144 × 124 км. Каллиопа восьтіс британияса астроном Джон Рассел Хайнд 1852 воӧ.

## Спутник
Астероидлӧн эм спутник — Линус. Сылӧн ыджда — 28 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.
 
## Ыстӧдъяс
* shape model deduced from lightcurve
* orbit diagram for Linus
* A different VLT image of Kalliope and Linus
* Data sheet at Johnston's Archive
* Prediction and Reduction of Stellar Occultations of Binary Asteroids
* Ephemeris
S/2016 (107) 1

**S/2016 (107) 1** — тайӧ Камиллалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3,5 ± 0,5 км. Камиллаӧдз шӧр кост 340 км. Спутник восьтісны Лунвыв Европаса обсерватория вылын 2016 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* [Confirmation of the discovery and first orbital characterisation of a second moon around asteroid (107) Camilla](http://archive.eso.org/wdb/wdb/eso/sched_rep_arc/query?progid=297.C-5034(A))
Клеопатра

**216 Клеопатра** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 217 × 94 × 81 км. Клеопатра восьтіс австрияса астроном Иоганн Пализа 1880 воӧ.

## Спутникъяс
Астероидлӧн эм кык спутник — Алексгелиос (сылӧн ыджда — 8,9 ± 1,6 км) да Клеоселена (сылӧн ыджда — 6,9 ± 1,6 км). Спутникъяс восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2008 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* [ftp://ftp.lowell.edu/pub/elgb/astorb.html The Asteroid Orbital Elements Database]
* Minor Planet Discovery Circumstances
* Asteroid Lightcurve Data File
* Triplicity and physical characteristics of Asteroid (216) Kleopatra
* Bilobated shape of 216 Kleopatra
* Astronomers Catch Images of Giant Metal Dog Bone Asteroid
* An Asteroid for the Dogs
* Orbital simulation
* Ephemeris
Алексгелиос

**Алексгелиос (S/2008 (216) 1)** — тайӧ Клеопатралӧн спутник. Сылӧн ыджда — 8,9 ± 1,6 км. Клеопатраӧдз шӧр кост 678 км. Спутник восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2008 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* The MINOR PLANET CIRCULARS/MINOR PLANETS AND COMETS (2011 FEB. 18)
* (216) Kleopatra, Alexhelios, and Cleoselene
* Satellites and Companions of Minor Planets
* Moons Around Asteroid Reveal a Giant Rubble Pile
* JPL Small-Body Database Browser: 216 Kleopatra
Минерва

**93 Минерва** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 142 км. Минерва восьтіс америкаса астроном Джеймс Крэйг Уотсон 1867 воӧ.

## Спутникъяс
Астероидлӧн эм кык спутник — Эгида (сылӧн ыджда — 4 км) да Горгонейон (сылӧн ыджда — 3 км). Спутникъяс восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2009 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Orbital simulation 
* Ephemeris
Эгида

**Эгида (S/2009 (93) 1)** — тайӧ Минервалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 4 км. Минерваӧдз шӧр кост 630 км. Спутник восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2009 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Asteroid Minerva finds its magical weapons in the sky
Суоми (астероид)

**1656 Суоми** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 7,9 км. Суоми восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1942 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Asteroid Lightcurve Database (LCDB)
* Asteroids and comets rotation curves, CdR
* Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000)
* JPL Ephemeris
Линус

**Линус (S/2001 (22) 1)** — тайӧ Каллиопалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 112 км. Каллиопаӧдз шӧр кост 1099 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Жан-Люк Марго Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2001 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* IAUC 7703: S/2001 (22) 1, announcing Linus' discovery
* IAUC 8177: Sats of (22); Sats of Jupiter, Saturn, Uranus, announcing Linus' naming
*  Link to the Linus discovery paper , "A Low-Density M-type Asteroid in the Main Belt"
* Kalliope and Linus, very well resolved with the 8m Very Large Telescope
* orbit diagram for Linus
* Information on Kalliope, Linus' orbit and several images
* A different VLT image of Kalliope and Linus
* another image of Kalliope and Linus
Фенния (астероид)

**1453 Фенния** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 3,615 ± 0,2 км. Фенния восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1938 воӧ. Астероидлӧн эм спутник, сылӧн восьтісны 2007 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* JPL Small-Body Database Browser on 1453 Fennia
* Central Bureau for Astronomical Telegrams, Electronic Telegram No. 1150
* JPL Ephemeris
S/2001 (107) 1

**S/2001 (107) 1** — тайӧ Камиллалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 11 ± 2 км. Камиллаӧдз шӧр кост 1235 км. Спутник восьтісны америкаса астрономъяс Хаббл телескоп вылын 2001 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* 107 Camilla and S/2001 (107) 1
Сампо (астероид)

**2091 Сампо** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 23 км. Сампо восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1941 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* JPL Small-Body Database Browser: 2091 Sampo (1941 HO)
Сибелиус (астероид)

**1405 Сибелиус** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 7—12 км. Сибелиус восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1936 воӧ.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ян Сибелиус (шылад тэчысь)

## Ыстӧдъяс
* 1405 Sibelius JPL Small-Body Database Browserissa
* Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000): Minor Planet Center
* Numbered minor planets
Лённрот (астероид)

**2243 Лённрот** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 5,5 км. Лённрот восьтіс Суоми Муса астроном Юрьё Вяйсяля 1941 воӧ.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Элиас Лённрот (гижысь да кыв туялысь)

## Ыстӧдъяс
* JPL Ephemeris
Акка (астероид)

**8034 Акка** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 0,7 км. Акка восьтіс америкаса астрономъяс Кэролайн да Юджин Шумейкер 1992 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* JPL Ephemeris
Ильматар (астероид)

**385 Ильматар** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 91,53 км. Ильматар восьтіс германияса астроном Макс Вольф 1894 воӧ.

## Ыстӧдъяс
* Ephemeris
Ильмари (астероид)

**2107 Ильмари** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 15,63 км. Ильмари восьтіс Суоми Муса астроном Лииси Отерма 1941 воӧ.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ильмаре (Вардалӧн спутник)

## Ыстӧдъяс
* JPL Small-Body Database Browser
Вяйсяля (астероид)

**1573 Вяйсяля** — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 9,77 км. Вяйсяля восьтіс бельгияса астроном Сильвен Арен 1949 воӧ.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Юрьё Вяйсяля (астроном)

## Ыстӧдъяс
* JPL Ephemeris
Лииси Отерма

**Лииси Отерма** (су. *Liisi Vilhelmiina Oterma*) — суоми астроном, медводдза суоми ань, коді босьтіс доктор степень астрономияын.

## Олан туй
* 1915, тӧвшӧр 6 лун - чужис Туркуын, Суоми Му.
* 1933 - помаліс Туркуса Суоми шӧр школа.
* Велӧдіс математика да астрономия Туркуса университетын да регыд лои Юрьё Вяйсялялӧн отсасьысьӧн.
* 1938 - помаліс университет.
* 1955 - босьтіс доктор степень диссертацияысь телескоплӧн оптика йылысь.
* 1941 - 1965 - уджаліс университетса обсерваторияын, восьтіс 200 гӧгӧр астероид да 3 бӧжа кодзув.
* 1959 воӧ Отерма лои астрономияса доцентӧн, а 1965 воӧ профессорӧн.
* 1978 - пенсиа вылӧ петіс.
* 2001, косму 4 лун - кувсис Туркуын.

Отерма тӧдіс уна кыв, на пиын немеч, франсуз, итальян, испан, маддяр, англичан, эсперанто да интересуйтіс, пример вылӧ, араб кывйӧн. Войдӧр сійӧ кӧсйис велӧдны санскрит, но Туркуса университетын сылӧн эз велӧдны и бӧрйӧм сувтіс астрономия вылын.

## Восьтӧм астероидъяс
Лииси Отерма восьтіс уна астероид, на пиын:

* Ильмари
* Тапио 
* Велламо
* Калле
* Вилхо
* Юрьё
* Ику-Турсо

## Видзӧдӧй тшӧтш

Отерма (астероид)

## Ыстӧдъяс
* Liisi Oterma, astronomer, 1915-2001
* Oterma, Liisi (1915 - 2001)
* Liisi Oterma
Юрьё Вяйсяля

**Юрьё Вяйсяля** (су. *Yrjö Väisälä*) — суоми астроном, физик да геодезист. 

## Олан туй

* 1891, кӧч 6 лун - чужис Утраын (Йоэнсу карлӧн юкӧн), Контиолахти районын (асыввыв Суоми Му). Сылӧн вокъяс тшӧтш лои туялысьясӧн: Калле — математикӧн, а Вилхо — метеорологӧн.
* Помаліс Хельсинкиса университет, уджаліс страхуйтӧм котырын математикӧн.
* 1918 - 1923 - уджаліс Суоми Муса геодезия институтын.
* 1925 - 1951 - вӧлі физикаса профессорӧн, 1927 - 1961 воясӧ тшӧтш вӧчис уджмогъяс астрономияса профессорлӧн Туркуса университетын.
* 1951 - паніс университет бердын Астрономия-оптика институт (Туялан институт Туорла) да вӧлі сылӧн помся веськӧдлысьӧн, восьтіс 128 астероид да 3 бӧжа кодзув.
* 1971, сора 21 лун - кувсис Рюмяттюля районын (рытыв-лун Суоми Му).

Вяйсяля вӧлі эсперанто кыв дорйысь, юраліс *Internacia Scienca Asocio Esperantista* (Эсперанто Туялысьяслӧн Войтыркостса Ассоциация) вылын 1968 воӧ.

## Восьтӧм астероидъяс

Юрьё Вяйсяля восьтіс уна астероид, на пиын:

## Видзӧдӧй тшӧтш

* Юрьё (астероид)
* Вяйсяля (астероид)

## Ыстӧдъяс
* ["Y. Väisälä died 1971 July 21" [Ӧпик, Эрнст Юлиус|Öpik, Ernst] (1971).]
* Väisälä, Yrjö (1891–1971). Kansallisbiografia-verkkojulkaisu (maksullinen)
Кудымкар район

**Куды́мкар райо́н** (рочӧн *Куды́мкарский райо́н*) — Перым крайын Перым Коми кытшса район.

## География
## История

## Юксьӧм
Кудымкар районын 6 сикт овмӧдчӧмин:

## Олысь лыд
## Экономика

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Пӧкрӧв лун

**Пӧкрӧв лун** (роч: *Покро́в*, *Покрова́*) — коми йӧзкостса календарын лун, пасйӧны йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ.

## Сура гаж
Пӧкрӧв лун — крам празьник Лётмаын (Грива), Керӧсын (Абъячой).

## Эскӧмъяс
Пӧкрӧв лыддьысьö тӧвся празьникӧн, сы кежлӧ виччысьӧны нин лым усьӧм. Шуӧны, мый Пӧкрӧв бӧрын лым оз нин сыв. Рочыштӧмӧн коми йӧзыд шулӧмаӧсь: «*Вся земля снежком покроется*». Олысьяс вуджӧны гожся керкаысь тӧвся керкаӧ, а вӧвъяссӧ йӧртӧны гидйӧ.

Пӧкрӧвӧдз уджалӧны тулысын (Благовешенньӧ лунӧ) медалӧм йӧз — казакъяс. Шуӧны: «*Пришел Покров, казакам срок*».

Нывъяс Пӧкрӧвсянь чукӧртчӧны печканъясӧн кодлӧнкӧ керкаас печкыны.

Пӧкрӧвсянь вӧралысьяс дасьтысьӧны, медым медводдза лым бӧрын мунны ур кыйны.

Коми традицияын Пӧкрӧв бӧрын ворсӧны кӧлысьяс. Том и пӧрысь нывъяс вичкоын шыӧдчӧны Ен-Мам дорӧ, медым сiйӧ вевттяс налысь юрсӧ кокошникӧн, и найö вермасны петны верӧс сайӧ: «*Святая Мати Богородица, покрывай и закрывай штопнӧй кокошникӧн, зарни кокошникӧн*!»

## [[Примета]]
* Тӧлыс кӧ асыввывсянь — тӧлыс кӧдзыд лоӧ.
* Пӧкрӧв субӧтыс кӧ кушӧн воас, и Митрей субӧтыс кушӧн воас.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
Лётма (Койгорт район)

**Лётма** () — Коми Республикаын 1970-ӧд воясын бырӧм грезд. Вӧлі пырӧ Койгорт районса Грива сикт овмӧдчӧмин улӧ.

## Ним артмӧм
Грездлӧн нимыс артмӧма ю ним сертиыс.

## География
Грезд пукалӧма Лётма юлӧн веськыдладорас.
 
## История
Артмӧма 1784 во бӧрын. 1859 воын Лётмаын вӧлӧма 15 овмӧс, 135 морт; 1892 воын — 124 морт; 1926 воын — 26 овмӧс, 106 морт; 1939 воын — 205, 1959 воын — 29 морт, ставныс комияс. 

1976 вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ бырӧдӧма.

Водзынсӧ грездас пасйылӧмаӧсь Пӧкрӧв лун.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.

## Ыстӧдъяс
Шӧр нидерланд кыв

**Шӧр нидерланд кыв** (*dietsc, duutsc*) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны 1150 да 1500 костын лунвыв Нидерландъясын да войвыв Бельгияын; ӧнія нидерланд кывлӧн подув кыв. Анбур — латин.

## Морта нимвежтасъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Важ нидерланд кыв

## Ыстӧдъяс

* Middle Dutch text database
* Grammatical information on Middle Dutch (in Dutch)
* Spoken examples of Old Dutch, Middle Dutch and Old Frisian (in Dutch)
Горчакова Светлана Гениевна

**Горчакова Светлана Гениевна** (1946) — коми артист, режиссёр, Коми АССР-са нимӧдана артист, Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Светлана Горчакова чужис 1946 вося сора тӧлысь 15-ӧд лунӧ Луздор районса Абъячой сиктын. Батьыс — нималана коми гижысь, драматург, режиссёр, шылад тэчысь Гений Горчаков. Сы кадӧ бать-мамыс ворсісны **Абъячойса колкоз-совкоз театрын**.

## Театрын ворсысь
## Режиссёр
## Общественнӧй удж вӧчысь
## Наградаяс
* «Коми АССР-са нимӧдана артист» ним (1977)
* «Коми Республикалы 95 во» пас (2016)
* «Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь» ним (2005)

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Грязнова Маргарита Сергеевна

**Грязнова Маргарита Сергеевна** (1937—2016) — нималана коми диктор, Коми АССР-са нимйӧза артист, Коми АССР-са наука да культураын нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Маргарита Грязнова чужис Кировын 1937 вося йирым тӧлысь 26-ӧд лунӧ, быдмис Изьва сиктын. Мамыс роч, Улыс Вылькар обласьтысь.

Помаліс Коми канмуса педагогика институт. 36 во чӧж уджаліс Коми республикаса «Коми гор» радиоын дикторӧн. Вуджӧдчис Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театрын. Бӧръя лунъясӧдзыс водзмӧстчис Сыктывкарса журналист-ветеранъяслӧн сӧветын. 

1975 восянь пырӧ СССР-са журналист котырӧ. Маргарита Грязновалӧн нимыс паськыда тӧдса Россияса журналистикаын.

Куліс 2016 вося йирым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Сыктывкарын
 
## Наградаяс
* «Доблесьтя уджысь» медаль
* СССР-са Министр Сӧвет бердын гостелерадио комитетлӧн «Почёта радист» пас
* «Уджвывса ветеран»
* Коми АССР-са наука да культураын нимӧдана уджалысь
* Коми АССР-са нимйӧза артист (1991)

## Ӧшмӧсъяс
* http://www.gazeta-respublika.ru/article.php/38060 *Сажина О.* Маргарита Грязнова: «Мы жили и работали, как в коммуналке» // Республика, 2011 во, 96 №, май 6-ӧд лун.
 
## Ыстӧдъяс
Кумбри кыв

**Кумбри кыв** — тайӧ бырӧм кельт кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XII нэмӧдз войвыв Англияын да лунвыв Шотландияын; матіса кӧмри кывлань либӧ сылӧн сёрнисикас.

## Ыстӧдъяс

* Фалилеев, А. И. Древневаллийский язык. СПб: Наука, 2002.
* Davies, Wendy (2005). "The Celtic Kingdoms". In Fouracre, Paul; McKitterick, Rosamond. The New Cambridge Medieval History: c. 500–c. 700. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36291-1.
* Elliott, Elizabeth (2005). "Scottish Writing". In Fouracre, Paul; McKitterick, Rosamond. The New Cambridge Medieval History: c. 500–c. 700. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36291-1.
* Filppula, Markku; Juhani Klemola; Heli Paulasto (2008). English and Celtic in Contact. Psychology Press. ISBN 0-415-26602-5. Retrieved 2 December 2010.
* Jackson, Kenneth H. (1953). Language and History in Early Britain. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* Jackson, Kenneth H. (1969). The Gododdin: The Oldest Scottish poem. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 0-85224-049-X.
* James, Alan G. (2008). "A Cumbric Diaspora?". In O. J. Padel and D. Parsons (eds.). A Commodity of Good Names:essays in honour of Margaret Gelling. Stamford: Shaun Tyas. pp. 187–203. ISBN 978-1-900289-90-0.
* Koch, John T. (2006). Celtic Culture: a historical encyclopedia. ABC-CLIO.
* Oram, Richard (2000). The Lordship of Galloway. Edinburgh: John Donald. ISBN 0-85976-541-5.
* Phythian-Adams, Charles (1996). Land of the Cumbrians. Aldershot: Scolar Press. ISBN 1-85928-327-6.
* Russell, Paul (1995). An Introduction to the Celtic Languages. London: Longman. ISBN 0-582-10082-8.
* Schmidt, Karl Horst (1993). "Insular Celtic: P and Q Celtic". In M. J. Ball and J. Fife (ed.). The Celtic Languages. London: Routledge. pp. 64–98. ISBN 0-415-01035-7.
Важ улыс немеч кыв

**Важ улыс немеч кыв** либӧ **важ саксон кыв** (*Sahsisk, Sahsisc*) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIII нэмӧдз рытыв-вой Германияын, асыв-вой Нидерландъясын да лунвыв Данияын, а сідзжӧ Англияын; ӧнія улыс немечлӧн подув кыв. Анбур — латин.

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - ên
:2 - twêne
:3 - thrīe
:4 - fiuwar
:5 - fīf
:6 - sehs
:7 - sivun
:8 - ahto
:9 - nigun
:10 - tehan
:11 - ellevan
:12 - twėlif
:13 - thriutein
:20 - twêntig
:30 - thrītig
:100 - hund
:1000 - thūsūndig

## Важ вылыс немеч буркыв

:Fadar usa firiho barno,
:thu bist an them hohon himila rikea,
:geuuihid si thin namo uuordo gehuuilico,
:Cuma thin craftag riki.
:UUerða thin uuilleo oƀar thesa werold alla,
:so sama an erðo, so thar uppa ist
:an them hohon himilo rikea.
:Gef us dag gehuuilikes rad, drohtin the godo,
:thina helaga helpa, endi alat us, heƀenes uuard,
:managoro mensculdio,
:al so uue oðrum mannum doan.
:Ne lat us farledean leða uuihti
:so forð an iro uuileon, so uui uuirðige sind,
:ac help us uuiðar allun uƀilon dadiun.

## Ыстӧдъяс

* Gerhard Köbler: Altsächsisches Wörterbuch, (3. Auflage) 2000ff.
* Einführung in das Altsächsische
Важ нидерланд кыв

**Важ нидерланд кыв** либӧ **важ улыс франкон кыв** (нид. *Oudnederlands*) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны V нэмлань XIII нэмӧдз лунвыв Нидерландъясын, войвыв Бельгияын, войвыв Франциялӧн юкӧнын да Улыс Рейн да Вестфалиялӧн юкӧнъясын (Германия); ӧнія нидерланд кывлӧн подув кыв. Анбур — латин.

## Примеръяс

*Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu uuat unbidan uue nu.
*Irlōsin sal an frithe sēla mīna fan thēn thia ginācont mi, wanda under managon he was mit mi.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Шӧр нидерланд кыв

## Ыстӧдъяс

* Old Dutch dictionary
A

**Aa** — латин анбурлӧн медводдза шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

* Кирилл А

* Эллин Α
B

**Bb** — латин анбурлӧн мӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Бор

Кирилл В

Эллин Β
C

**Cc** — латин анбурлӧн коймӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас C = 100

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Шомчужысь

С
D

**Dd** — латин анбурлӧн нёльӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас D = 500

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

ԁ
H

**Hh** — латин анбурлӧн кӧкъямысӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Вачужысь

Эллин Η

Кирилл Н

Кирилл Һ
I

**Ii** — латин анбурлӧн ӧкмысӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас I = 1

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Йод

Кирилл І

Эллин Ι
K

**Kk** — латин анбурлӧн дас ӧтикӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Калий

Кирилл К

Эллин Κ
L

**Ll** — латин анбурлӧн дас кыкӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас L = 50

## Мӧд пасйӧмъяс
M

**Mm** — латин анбурлӧн дас коймӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас M = 1000

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Кирилл М

Эллин Μ

Эллин Ϻ
O

**Oo** — латин анбурлӧн дас витӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Шомвачужысь

Кирилл О

Эллин Ο
P

**Pp** — латин анбурлӧн дас квайтӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Фосфор

Кирилл Р

Эллин Ρ
Q

**Qq** — латин анбурлӧн дас сизимӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ԛ
R

**Rr** — латин анбурлӧн дас кӧкъямысӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Я
X

**Xx** — латин анбурлӧн кызь нёльӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас X = 10

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Эллин Χ

Кирилл Х
ß

**ẞß** (нем. *Eszett* [ʔɛsˈtsɛt] либӧ *scharfes S* [ˈʃaɐ̯.fəs ˈʔɛs] — ёсь С) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ немеч кывйын, пырся сӧмын кыдз ичӧт шыпас. Ыджыд **ẞ** пыдди тшӧкыда гижӧны **SS** либӧ **SZ**. 

Шуанног — [s] кузь гора шыяс да дифтонгъяс бӧрын, дженьыд гора шыяс бӧрын гижӧны *ss*. 1906 восянь Швейцарияын да Лихтенштейнын шыпас оз вӧдитчыны, а пыр гижӧны *ss*.

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура **ſz** (кузь S + Z) либӧ **ſs** (кузь S + гӧгрӧс S).

Мукӧддырйи *ß* вӧдитчӧны шумер кывлӧн романизацияын *š* пыдди, кыдз [ʃ] шы пасйӧм.

XVIII нэмӧдз *ß* корсюрӧ вӧдитчисны латин кывйын *ss* пыдди:

*clarißimus — clarissimus* — медъюгыд

*eße — esse* — вӧвны

Важӧн *ß* гижисны литва кывйын Асыввыв Пруссияын, кыдз *š* [ʃ] шы пасйӧм.

## Видзӧдӧй тшӧтш

β — эллин шыпас
Ä

**Ää** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ суоми, эст, карел, вепс, колтта саами, немеч, швед, люксембург, войвыв фриз, словак, чечен, тотара, туркмен, гагауз, ротума, воляпук кывъясын.

## Шуанног

**суоми** — [æ]

**эст** — [æ] либӧ [ɛ]

**немеч** — [ɛ]

**швед** — [æ] либӧ [ɛ]

**словак** — [ɛ]

**туркмен** — [æ]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Aͤaͤ, сёрӧнджык A̎a̎.

Мукӧддырйи немеч кывйын **Ä ä** пыдди гижӧны **AE ae**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӓ
Ö

**Öö** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ суоми, эст, карел, вепс, лунвыв саами (Швецияын), водь, маддяр, немеч, швед, исландса, словак, чечен, турок, азербайджан, тотара, крымтотара, туркмен, гагауз, яп, динка, воляпук кывъясын.

Швед кывйын *Ö* пасйӧ *ді*.

## Шуанног

**суоми** — [ø]

**эст** — [ø]

**маддяр** — [ø]

**немеч** — [ø] либӧ [œ]

**турок** — [ø]

**азербайджан** — [œ]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Oͤoͤ, сёрӧнджык O̎o̎.

Мукӧддырйи фарер кывйын Ø пыдди гижӧны **Ö** либӧ Ő. Важӧн **Ö** гижисны сідзжӧ дан да норвег кывъясын ӧттшӧтш Ø-кӧд.

Мукӧддырйи немеч кывйын **Ö ö** пыдди гижӧны **OE oe**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӧ
V

**Vv** — латин анбурлӧн кызь кыкӧд шыпас.

## История

Рим лыдпас V = 5

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ванадий

Ѵ
Y

**Yy** — латин анбурлӧн кызь витӧд шыпас.

## История

## Мӧд пасйӧмъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Иттрий
* Υ
* Ү
* Ѵ
* У
Ő

**Őő** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ маддяр кывйын, шуанног — кузь [øː]. Мукӧддырйи фарер кывйын Ø пыдди гижӧны **Ő** либӧ Ö.
Ű

**Űű** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ маддяр кывйын, шуанног — кузь [yː].
Ü

**Üü** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эст, вепс, водь, маддяр, немеч, испан, каталан, окситан, франсуз, чечен, турок, азербайджан, тотара, крымтотара, туркмен, гагауз, воляпук кывъясын.

## Шуанног

**эст** — [y]

**маддяр** — [y]

**немеч** — [y] либӧ [ʏ]

**турок** — [y]

**азербайджан** — [y]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Uͤuͤ, сёрӧнджык U̎u̎.

Мукӧддырйи немеч кывйын **Ü ü** пыдди гижӧны **UE ue**.
Õ

**Õõ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ эст, выру, сету, водь, лив, колтта саами кывъясын, шуанног — [ɤ] (~ [ы]). Сидзжӧ **Õ** вӧдитчӧны португал да гуарани анбурын ныр пыр шусяна **O** пасйӧм пыдди, да въет анбурын *Ngã* тона **O** шы пасйӧм пыдди.

## История

Эст анбурӧ шыпассӧ пыртіс пастор да кыв туялысь Отто Вильгельм Мазинг 1820 во гӧгӧр.
İ

**İi** (чута **İ**)— латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, тотара, крымтотара кывъясын, шуанног — [i] (~ [и]). 1994—2009 воясӧ **İ i** вӧдитчисны каракалпак анбурын (ӧні **I i**).
Å

**Åå** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ швед, дан, норвег, войвыв фриз, валлон, колтта саами, юлев саами, лунвыв саами, чаморро кывъясын. Суоми кывйын **Å** гижӧны сӧмын швед, дан да норвег ас нимъясын. Сідзжӧ **Å** вӧдитчӧны гренланд кывйын дан пыртӧм кывъясын.

## Шуанног

**швед** — кузь [ɔ], дженьыд [oː]

**дан** — кузь [ɔ], дженьыд [ɔː]

**норвег** — кузь [ɔ], дженьыд [ɔː]

**суоми** — [o̞]

**чаморро** — [ɑ]

**валлон** — [ɔ:], [o:], [ɑ:]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Aͣaͣ, сёрӧнджык Aͦaͦ.

Швед кывйын **Å** петӧма 1541 воӧ Густав Васалӧн Библияын. Норвег кывйӧ шыпассӧ пыртӧма 1917 воӧ, а дан кывйӧ — 1948 воӧ.

Мукӧддырйи дан да норвег кыв ас нимъясын **Å å** пыдди гижӧны **AA aa**.
Æ

**Ææ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ дан, норвег, исландса, фарер, важ скандинав, важ англичан, важ швед, шӧр вылыс немеч, латин, лунвыв саами кывъясын. Сідзжӧ **Æ** корсюрӧ вӧдитчӧны англичан да франсуз анбурын эллин да латин пыртӧм кывъясын. 1923—1938 воясӧ латин **Æ** вӧдитчисны осет кывйын (ӧні кирилл **Ӕ**).

## Шуанног

**важ скандинав** — кузь [ɛ], дженьыд [ɛː]

**исландса** — [ai]

**фарер** — [a], [ɛa], [eː], [ɛ]

**норвег** — [æː], [æ], [eː], [e]

**важ англичан** — кузь [æː] (пасйисны **Ǣǣ** либӧ **Ǽǽ**), дженьыд [æ]

**шӧр вылыс немеч** — [ɛː]

**латин** — [ai̯], сёрӧнджык [ɛ]

**осет** — [ə] либӧ [æ]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура AE ae.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӕ
Ø

**Øø** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ дан, норвег, фарер, важ скандинав, лунвыв саами (Норвегияын) кывъясын.

Дан кывйын *Ø* пасйӧ *ді*.

## Шуанног

**дан** — [ø], [œ]

**фарер** — [ø], [ʏ]

**лунвыв саами** — дифтонгъясын *yø* [yo] да *øø* [oe]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура OE oe либӧ OI oi.

Мукӧддырйи фарер кывйын **Ø** пыдди гижӧны Ö либӧ Ő. Важӧн дан да норвег кывъясын ӧттшӧтш **Ø**-кӧд гижисны **Ö**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Латин Ɵ

Кирилл Ө

Кирилл Ѳ
Œ

**Œœ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латин, франсуз, важ скандинав кывъясын. Сідзжӧ **Œ** корсюрӧ вӧдитчӧны англичан анбурын эллин да латин пыртӧм кывъясын.

## Шуанног

**латин** — [oi̯], сёрӧнджык [e]

**франсуз** — [œ], [ø], [e], [ɛ]

**важ скандинав** — [øː]

**англичан** — [iː] либӧ [ɛ]

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура OE oe.
Þ

**Þþ** (**þorn** либӧ **thorn**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ исландса, важ скандинав, важ англичан, шӧр англичан, гот! кывъясын.

## Шуанног

**исландса** — [θ̠] либӧ [ð̠]

**важ англичан** — [θ] либӧ [ð]

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ϸ
Ð

**Ðð** (**eð**, **edh** либӧ **eth**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ исландса, фарер, важ англичан, шӧр англичан, ӧвдаль кывъясын. Мукӧддырйи кӧмри кывйын **Ð ð** гижӧны **DD dd** пыдди. Шуанног — [ð], [ð̠], [θ] либӧ [ɡ].
Ŋ

**Ŋŋ** (**eng** либӧ **engma**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ войвыв саами, анараш саами, юлев саами, колтта саами, чечен, лакота, чжуан (1986 воӧдз), динка, эве, фула, ганда, волоф кывъясын. 1931—1955 воясӧ шыпас вӧдитчисны шона анбурын.

1931—1937 воясӧ **Ŋ** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Кирилл Ӈ

Латин Ꜧ
Ñ

**Ññ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ испан, галис, эускара, брезон, тагалог, тетун, чаморро, джарай, гуарани, кечуа, аймара, мапудунгун, мандинка, рохингъя, тотара, крымтотара кывъясын. Мукӧддырйи англичан кывйын **Ñ** гижӧны испан пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**испан** — [ɲ]

**эускара** — [ɲ]

**тагалог** — [ɲ]

**чаморро** — [ɲ]

**джарай** — [ɲ]

**кечуа** — [ɲ]

**тотара** — [ŋ]

**крымтотара** — [ŋ]

**брезон** — воддза гора шылӧн ныр пыр шуанног

**рохингъя** — воддза гора шылӧн ныр пыр шуанног

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура Nᷠnᷠ.
Ž

**Žž** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак, словен, хорват, босняк, серб (латин анбурын), черногор, вылыс сорб, улыс сорб, беларус (латин анбурын), литва, латыш, эст (пыртӧм кывъясын), карел, вепс, войвыв саами, туркмен, лаз, сиу кывъясын. Мукӧддырйи суоми кывйын **Ž** гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**чех** — [ʒ]

**хорват** — [ʒ]

**латыш** — [ʒ]

**литва** — [ʒ]

**эст** — [ʒ]

**войвыв саами** — [d͡ʒ]

**туркмен** — [ʒ]

**лаз** — [d͡z]

## История

Чех анбурӧ шыпассӧ петӧма XV нэмӧ, хорват анбурӧ шыпассӧ пыртіс кыв туялысь, гижысь, журналист да политик Людевит Гай 1830 воӧ.
Š

**Šš** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак, словен, хорват, босняк, серб (латин анбурын), черногор, вылыс сорб, улыс сорб, беларус (латин анбурын), литва, латыш, эст (пыртӧм кывъясын), карел, вепс, войвыв саами, колтта саами, анараш саами, сиу, кри, шейен, войвыв сото кывъясын. Мукӧддырйи суоми кывйын **Š** гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын. Шуанног — [ʃ] либӧ [ʂ].

## История

Чех анбурӧ шыпассӧ петӧма XV нэмӧ, хорват анбурӧ шыпассӧ пыртіс кыв туялысь, гижысь, журналист да политик Людевит Гай 1830 воӧ. Литва анбурӧ шыпассӧ петӧма 1901 воӧ. Войвыв саами кывйӧ **Š** пыртіс данияса кыв туялысь Расмус Раск 1832 воӧ.
Ğ

**Ğğ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, тотара, крымтотара, лаз кывъясын.

## Шуанног

**турок** — [ɰ]

**азербайджан** — [ɣ]

**тотара** — [ɣ]

**крымтотара** — [ɣ]

**лаз** — [ɣ]
Ə

**Əə** (**schwa**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ азербайджан, тотара, чечен кывъясын.
 
1931—1937 воясӧ **Ə** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. 1932—1936 воясӧ **Ə** вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні **Ӧ**).









## Видзӧдӧй тшӧтш

Ә
Ç

**Çç** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, туркмен, тотара, крымтотара, гагауз, лаз, чечен, курд, штип, франсуз, окситан, каталан, португал, фурлан, лигур, манинса кывъясын. 

Мукӧддырйи **Ç** вӧдитчӧны англичан, нидерландса, испан, эускара анбурын пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

1931—1937 воясӧ **Ç** вӧдитчисны яран анбурын.

## Шуанног

**турок** — [t͡ʃ]

**азербайджан** — [t͡ʃ]

**тотара** — [t͡ʃ]

**крымтотара** — [t͡ʃ]

**штип** — [t͡ʃ]

**франсуз** (*cé cédille*) — [s]

**каталан** (*ce trencada*) — [s] *a, o, u* водзвылын да кывлӧн помын.

**фурлан** (*c cun cedilie*) — [t͡ʃ] *a, o, u* водзвылын да кывлӧн помын.

**манинса** — [t͡ʃ] *çh* диграфын (*ch* диграфлӧн шуанног — [x]).

## История

Шыпас петӧма визигот Ꝣ шыпасысь важ испан анбурын [t͡s] шы пасйӧм пыдди (ӧні **Z** испан анбурын).

## Видзӧдӧй тшӧтш

C̦

Ҫ
Ş

**Şş** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ турок, азербайджан, туркмен, тотара, крымтотара, гагауз, лаз, чечен, курд кывъясын. Шуанног — [ʃ].
Ů

**Ůů** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех да силез кывъясын. Шуанног — [uː]. Сідзжӧ **Ů** вӧдитчисны важ литва анбурын [uo] шы пасйӧм пыдди.
Ř

**Řř** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, вылыс сорб да силез кывъясын.

## Шуанног

**чех** — [r̝] либӧ [r̝̊]

**вылыс сорб** — [ʃ]
Ň

**Ňň** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, словак да туркмен кывъясын. Сідзжӧ **Ň** вӧдитчисны XIX нэмӧ хорват анбурын [ɲ] шы пасйӧм пыдди.

## Шуанног

**чех** — [ɲ]

**словак** — [ɲ]

**туркмен** — [ŋ]
Ě

**Ěě** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чех, вылыс сорб, улыс сорб кывъясын. Сідзжӧ важӧн **Ě** вӧдитчисны хорват анбурын, а мукӧддырйи — индонезия, ява да сунда кывъясын.

## Шуанног

**чех** — [jɛ] (*dě* = [ɟɛ], *tě* = [cɛ], *ně* = [ɲɛ])

**вылыс сорб** — [iɪ]

**улыс сорб** — [iɪ]

**индонезия** — [ə]

**ява** — [ə]

**сунда** — [ə]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӗ
Ý

**Ýý** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ исландса, фарер, важ скандинав, кӧмри, чех, словак, туркмен, въет кывъясын.

Въет кывйын *Ý* пасйӧ Италия.

## Шуанног

**исландса** — кузь [iː], дженьыд [i]

**фарер** — кузь [ʊiː], дженьыд [ui]

**чех** — [i:]

**словак** — [i:]

**туркмен** — [j]
É

**Éé** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, исландса, дан, норвег, швед, люксембург, африкаанс, франсуз, окситан, испан, каталан, галис, португал, итальян, ирландса, кӧмри, маддяр, чех, словак, кашуб, въет, навахо кывъясын. Англичан, нидерландса да тотара (латин) анбурын **É** мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**исландса** — кузь [jɛː], дженьыд [jɛ]

**франсуз** — [e]

**итальян** — [e]

**испан** — [e]

**португал** — [ɛ]

**ирландса** — [eː]

**чех** — [ɛː]

**словак** — [ɛː]

**кашуб** — [ɛ], [ej], [i], [ɨ]

**маддяр** — [eː]
Í

**Íí** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, исландса, фарер, окситан, испан, каталан, галис, португал, ирландса, маддяр, чех, словак, тотара, въет, навахо кывъясын.

## Шуанног

**исландса** — [iː]

**фарер** — кузь [ʊiː], дженьыд [ʊi]

**чех** — [iː]

**словак** — [iː]

**маддяр** — [iː]

**тотара** — [ɨɪ]
Á

**Áá** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, исландса, фарер, нидерландса, окситан, испан, галис, португал, ирландса, кӧмри, маддяр, войвыв саами, анараш саами, юлев саами, чех, словак, въет, навахо, сиу, сиксика кывъясын. Тотара (латин) анбурын **Á** мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**исландса** — [äu̯]

**фарер** — кузь [ɔaː], дженьыд [ɔ]

**испан** — [a]

**португал** — [a]

**ирландса** — [ɑː]

**чех** — [aː]

**словак** — [aː]

**войвыв саами** — [aː]

**маддяр** — [a]
Ó

**Óó** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, исландса, фарер, окситан, испан, галис, португал, итальян, ирландса, маддяр, чех, словак, польша, кашуб, вылыс сорб, улыс сорб, въет кывъясын. Англичан да тотара (латин) анбурын **Ó** мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**исландса** — [ou̯]

**фарер** — кузь [ɔuː], дженьыд [œ]

**португал** — [ɔ]

**чех** — [oː]

**словак** — [oː]

**польша** — [u]

**кашуб** — [o], [u]

**вылыс сорб** — [uʊ]

**улыс сорб** — [ɛ], [ɨ]

**маддяр** — [oː]
Ú

**Úú** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, исландса, фарер, нидерландса, окситан, испан, галис, португал, ирландса, маддяр, чех, словак, въет кывъясын. Тотара (латин) анбурын **Ú** мукӧддырйи гижӧны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын.

## Шуанног

**исландса** — [u]

**фарер** — кузь [ʉu], дженьыд [ʏ] либӧ [ɪ]

**чех** — [uː]

**словак** — [uː]

**маддяр** — [uː]
Ï

**Ïï** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, каталан, галис, кӧмри, нидерландса, африкаанс, динка, лунвыв саами кывъясын. Сідзжӧ **Ï** корсюрӧ вӧдитчӧны англичан анбурын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ї
Ÿ

**Ÿÿ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, маддяр, немеч кывъясын ас нимъясын. Мукӧддырйи нидерландса кывйын **ÿ** гижӧны **ij** пыдди. Сідзжӧ **ÿ** **ij** пыдди важӧн гижисны немеч кывйын. Англичан кывйын **Ÿ** корсюрӧ вӧдитчӧны эллин нимъяслӧн транслитерация пыдди. Тлингит кывйын **Ÿ** шыӧн пасйӧны [ɰ].

## Примеръяс

**франсуз** — *Aÿ, Faÿ-lès-Nemours, Freÿr, L’Haÿ-les-Roses, Moÿ-de-l’Aisne; Jules Balaÿ, Ysaÿe*

**маддяр** — *Hutÿra Ferenc, Harasztÿ István, Danÿ Margit, Méhelÿ Lajos, Isabella von Croÿ-Dülmen*

**немеч** —  *von Meÿenn, Zeÿn, Boÿens, von Croÿ, Deboÿ, Meÿer, Weÿer*

**англичан** — *Artaÿctes* (Ἀρταΰκτης), Taÿgetus (Ταΰγετος)
Ŧ

**Ŧŧ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ войвыв саами анбурын. Шуанног — [​θ​].
Ë

**Ëë** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ штип, кашуб, латин, франсуз, ладин, нидерландса, африкаанс, люксембург, уйгур, тагалог кывъясын. Мукӧддырйи **Ë** вӧдитчӧны англичан да немеч кывъясын, а сідзжӧ квенья кывлӧн латин транслитерацияын.

## Шуанног

**штип** — [ə]

**кашуб** — [ə]

**люксембург** — [ə]

**ладин** — [ɜ]

**уйгур** — [e]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ё
Визя Đ

**Đđ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ войвыв саами, анараш саами, колтта саами, хорват, серб (латин анбурын), словен (ас нимъясын), въет, джарай кывъясын.

## Шуанног

**саами** — [ð]

**хорват** — [dʑ]

**серб** — [dʑ]

**въет** — [ɗ] либӧ [ʔd]

**джарай** — [ɗ] либӧ [ʔd]
Ė

**Ėė** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва анбурын. Шуанног — [​eː​]. Сідзжӧ **Ė** вӧдитчӧны немеч кывлӧн кӧльнса сёрнисикасын.

## История

Литва анбурӧ шыпассӧ пыртіс гижысь Даниил Клейн XVII нэмӧ.
ĸ

**Kʼĸ** (**kra**) — латин анбурл`ӧ`н шыпас, бергал`і`с гренланд кыв<code>й</code>ын 1973 во`ӧ`дз, `ӧ`н`і` **<code>ĸ</code>** пыдди гиж`ӧ`ны **q**. `Ӧ`н`і` **<code>ĸ</code>** в`ӧ`дитч`ӧ`ны с`ӧ`мын нунатсиавуммиутут кыв`й`ын (Канадаса инуит с`ё`рнисикас Лабрадор к`ӧ`дж вылын). Шуанног — [q].

## Видзӧдӧй тшӧтш

κ
Ą

**Ąą** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, поляк, кашуб, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын.

## Шуанног
Kill

**поляк** — [ɔ̃], [ɔn], [ɔŋ], [ɔm], [ɔ]

**кашуб** — [õ], [ũ]

**литва** — [ɑː], [æː]
Ų

**Ųų** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, ӧвдаль да ӧткымын америкаса вужвойтырлӧн кывъясын. Шуанног литва кывйын — [uː].
Ę

**Ęę** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, поляк, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын.

## Шуанног

**поляк** — [ɛ̃], [ɛn], [ɛŋ], [ɛm], [ɛ]

**литва** — [æː]

## История

**ę** (лат. **e caudata** — бӧжа **e**) вӧдитчисны шӧрнэмса латин, важ скандинав да ирландса кывъясын **ea**, **ae** либӧ æ пасйӧм пыдди.
Ǫ

**Ǫǫ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ важ скандинав, навахо, мӧскоги да ӧткымын мӧд америкаса вужвойтырлӧн кывъясын.
Į

**Įį** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ литва, ӧвдаль, навахо, мӧскоги кывъясын. Шуанног литва кывйын — [iː].
Ū

**Ūū** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, литва, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити, маршалл кывъясын.

## Шуанног

**латыш** — [uː]

**литва** — [uː]

**маршалл** — [​ʊ]
Ī

**Īī** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити кывъясын. Шуанног — [iː].
Ō

**Ōō** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити, маршалл кывъясын. 1946 воӧдз **Ō** сідзжӧ вӧдитчӧны латыш анбурын пыртӧм кывъясын. Шуанног — [ɔː].
Ē

**Ēē** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал, жемайт, лив, гавайи, маори, раротонга, ниуэ, таити кывъясын. Шуанног — [eː], [æː].
Ȳ

**Ȳȳ** — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ англичан, латин, керновса, лив кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [yː].
Ŗ

**Ŗŗ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ лив кывйын. 1946 воӧдз **Ŗ** сідзжӧ вӧдитчисны латыш анбурын. 

1931—1937 воясӧ **Ŗ** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын. Шуанног — [rʲ].
Ǥ

**Ǥǥ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами кывйын, а сідзжӧ кыв туялысьясӧн прото-герман кывлӧн реконструкцияын. Шуанног — [ɣ]. Важӧн **Ǥ** сідзжӧ вӧдитчӧны войвыв саами да важ скандинав анбурын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꞡ
Ǧ

**Ǧǧ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами, сиу, тамазигхт, кабил кывъясын. Сідзжӧ **Ǧ** вӧдитчисны XIX нэмӧдз чех да словак анбурын [g] шы пасйӧм пыдди.

## Шуанног

**колтта саами** — [ɟ͡ʝ]

**сиу** — [ʁ]

**тамазигхт** — [d͡ʒ]

**кабил** — [d͡ʒ]
Ǩ

**Ǩǩ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да лаз кывъясын.

## Шуанног

**колтта саами** — [c͡ç]

**лаз** — [kʼ]
Ļ

**Ļļ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ латыш, латгал да лив кывъясын. Шуанног — [​ʎ].

1931—1937 воясӧ **Ļ** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [lʲ].
Ʒ

**Ʒʒ** (**ezh**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да ӧткымын африкаса кывъясын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын. 1932—1936 воясӧ **Ʒ** вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні **Дз**). Шуанног — [d͡z].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӡ
Ȝ

**Ȝȝ** (**yoȝ** либӧ **yogh**) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс шӧр англичан кывйын. Сідзжӧ вӧдитчисны шӧрнэмса керновса кывйын.

## Шуанног

**шӧр англичан** — [j], [ɡ], [ɣ], [x], [ç], [w]

**керновса** — [ð]

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

З
Ǯ

**Ǯǯ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ колтта саами да лаз кывъясын. 1989—2007 воясӧ **Ǯ** вӧдитчисны ливвик карел анбурын. Шуанног — [d͡ʒ].
Ʃ

**Ʃʃ** (**esh**) — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын. Шуанног — [ʃ].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Σ
Ƣ

**Ƣƣ** (**gha**) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, казах, уйгур, узбек, таджик, саха, тыва кывъясын. Шуанног — [ɣ] либӧ [ʁ].

## Ӧния пасйӧм

* **азербайджан**: Ğ ğ

* **тотара**: Ğ ğ, Г г

* **башкир**: Ғ ғ

* **казах**: Ғ ғ

* **уйгур**: Gh gh, Ғ ғ, غ

* **узбек**: Gʻ gʻ

* **саха**: Ҕ ҕ

* **таджик**: Ғ ғ
Ț

**Țț** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [t͡s]. Сідзжӧ **Ț** вӧдитчӧны лив анбурын. 1931—1937 воясӧ **Ț** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын.
Ș

**Șș** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [ʃ]. 1931—1937 воясӧ **Ș** вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын.
Ă

**Ăă** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын да въет кывъясын. Сідзжӧ **Ă** вӧдитчисны 1972 воӧдз малай анбурын [ə] шы пасйӧм пыдди.

## Шуанног

**румын** — [ə]

**въет** — [a]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ӑ
Â

**Ââ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, португал, франсуз, фурлан, валлон, кӧмри, фриз, колтта саами, анараш саами, турок, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи **Â** вӧдитчӧны серб да хорват кывъясын, а сідзжӧ синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

## Шуанног

**франсуз** — [ɑ] либӧ [a]

**фурлан** — [ɑː]

**португал** — [ɐ]

**румын** — [ɨ]

**кӧмри** — [aː]

**анараш саами** — [ɐ]

**колтта саами** — [ɐ]

**въет** — [ɜ]

**джарай** — [ɨ]
Ƕ

**Ƕƕ** (**ƕair, hwair, huuair** либӧ **hvair**) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс гот кывлӧн транскрипцияын 𐍈  () шыпас пыдди. Шуанног — [hʷ] либӧ [ʍ].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ԋ
Ƿ

**Ƿƿ** (**ƿynn, ƿen, wynn** либӧ **wen**) — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс важ англичан кывйын. Шуанног — [w].

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꝩ
Î

**Îî** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын, итальян, франсуз, фурлан, валлон, африкаанс, кӧмри, турок, курд кывъясын. Мукӧддырйи **Î** вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

## Шуанног

**румын** — [ɨ]

**фурлан** — [iː]

**кӧмри** — [iː]

**турок** — [iː] араб пыртӧм кывъясын

**курд** — [iː]
Ô

**Ôô** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, кӧмри, словак, кашуб, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи **Ô** вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

## Шуанног

**франсуз** — [o]

**португал** — [o]

**кӧмри** — [oː]

**словак** — [u̯o]

**кашуб** — [⁠ɞ]

**въет** — [ɤ]

**джарай** — [oː]
Ê

**Êê** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ франсуз, португал, фурлан, кӧмри, нидерландса, африкаанс, курд, въет, джарай, малагаси кывъясын. Мукӧддырйи **Ê** вӧдитчӧны синдарин да кхуздул кывъяслӧн латин транслитерацияын.

## Шуанног

**франсуз** — [ɛ]

**фурлан** — [e] либӧ [ɛː]

**португал** — [e]

**кӧмри** — [eː]

**африкаанс** — [ɛ]

**нидерландса** — [ɛ] франсуз пыртӧм кывъясын

**курд** — [e]

**въет** — [e]

**джарай** — [eː]
Ŷ

**Ŷŷ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [iː], [ɪː], [ɨː] либӧ [əː]. Важӧн **Ŷ** вӧдитчисны бырӧм тупи кывйын Бразилияын [ɨ] шы пасйӧм пыдди.
Ŵ

**Ŵŵ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кӧмри кывйын, шуанног — [uː]. Сідзжӧ **Ŵ** вӧдитчӧны ньянджа кывйын [β] шы пасйӧм пыдди.
Ɔ

**Ɔɔ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ɔ]. Важӧн **Ɔ** вӧдитчисны юкатек майя кывйын [t͡sʼ] шы пасйӧм пыдди.
Ɛ

**Ɛɛ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ε]. Сідзжӧ **Ɛ** вӧдитчӧны тамазигхт да кабил кывъясын [ʕ] шы пасйӧм пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

ε

Ԑ
Ɣ

**Ɣɣ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ динка, эве, тамазигхт да кабил кывъясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

γ
Ł

**Łł** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ поляк, кашуб, улыс сорб, вылыс сорб, беларус (латин анбурын), венет, навахо, зуни кывъясын.

1921 воӧдз шыпас вӧдитчисны латыш анбурын (ӧні **[[Ļ]]**).

Сідзжӧ **Ł** вӧдитчисны украин латин анбурлӧн балаясын.

## Шуанног

**поляк** — [w], важӧн [ɫ]

**вылыс сорб** — [w]

**улыс сорб** — [w]

**беларус** — [ɫ]

**латыш** — [ʎ]

**венет** — [ɰ], [ɛ̆]

**навахо** — [ɬ]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ƚ, Ⱡ, Ɬ, Ɫ