open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кедвавом сиктса шӧр школа (Уква кар)

**Кедвавом сиктса школа** — Уква карса Кедвавом сиктысь велӧдчанін. 

## История
Выль школа восьтытӧдз кедваса челядь велӧдчисны поп керкаын, вӧвлӧм вичкоын. 
Ӧнія школасӧ лэптісны войнаӧдзса да войнадырся кадӧ: 1939 – 1941 воясын. Школа стрӧитӧм вылӧ вӧрсӧ новлӧдлісны Арчаді участоксянь да Изьва юлӧн шуйга берегсянь. Унаӧн на пиысь, кодъяс стрӧитісны школасӧ, пӧгибнитісны Айму вӧсна ыджыд тышын.

Вӧйна кадӧ школасӧ ёнджыкасӧ стрӧитісны олӧма аньяс да мужичӧйяс, кодъясӧс эз босьтны фронт вылӧ арлыд серти: Вокуев Павел Андреевич, Сметанина Ефросинья Васильевна да уна мукӧд. 

Медводз школаыс вӧліс сизим класса. 1962 воын школаыс лоис 8 классаӧн. 
Кедваӧ волісны велӧдчыны орчча сикт-грездъясысь: Поромӧсь грездысь, Винла грездысь, Порожск грездысь, Кой-Ю посёлокысь. Олісны патераясын, интернатын. Тӧвнас пемыд вӧснаыс велӧдчисны 10 чассянь.
Воысь воӧ школаыс выльмис-мичаммис, ыдждіс, школа дорӧ стрӧитісны пристройкаяс, котельнӧй. 
1990 воын школаыс шусис абу тырвыйӧ шӧр школаӧн, 1994 воӧдз – шӧр школаӧн. 
1994 восянь Ухта карса Администрациялӧн 20.06.94 вося шуӧмӧн Кедвавом сиктын восьтісны шӧр школа.

## Директоръяс
1930 восянь 1938 воӧдз - Колмаков Евгений Федосеевич;

1938 восянь 1939 воӧдз - Витязев Иван Семёнович;

1940 восянь 1941 воӧдз - Пунегова Анна Фёдоровна;

1941 восянь 1943 воӧдз - Попов Дмитрий Фотиевич;

1943 восянь 1944 воӧдз - Чувьюрова Раиса Георгиевна;

1945 восянь 1946 воӧдз - Колмаков Евгений Федосеевич;

1946 восянь 1947 воӧдз - Старцев Семён Михайлович;

1948 восянь 1956 воӧдз - Балин Михаил Александрович;

1956 восянь 1970 воӧдз - Рочева Нина Ивановна;

1970 восянь 1977 воӧдз - Филлипов Альберт Егорович;

1977 восянь 1979 воӧдз - Машин Игорь Серафимович;

1979 восянь 1986 воӧдз - Глухов Юрий Витальевич;

1986 восянь 1987 воӧдз - Дуркина Людмила Дмитриевна;

1987 восянь 1992 воӧдз - Жукова Валентина Михайловна;

1992 восянь 2006 воӧдз - Рочева Надежда Остаповна;

2006 восянь                     - Сас Марта Алевсеевна

## Ӧшмӧсъяс
- Архивнӧй источникъясысь, (Изьваса районнӧй муниципальнӧй архивысь, Уква карлӧн архивысь).

- Балина Нина Евгеньвналӧн казьтылӧмъяс (уна во уджаліс велӧдысьӧн Кедвавом сиктса школаын).

## Ыстӧдъяс
Вежа Пантелеймон вичко (Кедва)

## История
Кедва сиктын Пантелеймон часовня кыпӧдлӧмаӧсь XIX нэмын, сэтчӧ волывлӧмаӧсь тшӧтш и Изьва сиктсянь Поромӧсь грездӧ мунысьяс, кӧні сулавлӧма Вежа Николай-Чудотвореч вичко.

Кедваын крам праздникӧн вӧлӧма Пантелеймон лун. Быд во моз тӧлысь 9-ӧд лунӧ татчӧ волывлӧмаӧсь вӧвъясӧн, подӧн мукӧд сиктысь олысьяс. Дякӧн вӧлӧма Николай Васильевич Прялухин. 

Часовня шӧрас грымвидзӧма ӧти ыджыд юрйыв, сыкӧд орччӧн — кык ичӧт юрйыв. Став юрйыв вылас сулалісны крестъяс. 

Кор 1936-ӧд воын разьӧмаӧсь вичкосӧ, йӧзыс бӧрдӧмаӧсь. Олӧма йӧзыс висьталӧны, кыдзи вичкосӧ разигӧн кодкӧ усьӧма жыннянӧн да кулӧмас. Йӧзыс шуӧны, мый сійӧс тадзи мыждӧма Енмыс. Война дырйи часовняас видзӧмаӧсь рудзӧг. Недыр кад вичкоын вӧлӧма клуб (война бӧрын), кӧні петкӧдлісны концертъяс. Вичко колясыс зэв дыр сулалӧма школа йӧрын. Сэні вӧлӧма склад.Сэсся сійӧс ставнас разисны, а керъяссьыс кыпӧдӧмаӧсь школа да аэропорт.

## Ӧшмӧс
## Ыстӧдъяс
Aalto-2

**Aalto-2** (су. Гы-2) – Суоми Муса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Аалто университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Канаверал кокад вылын космодромсянь Америкаса «Atlas V» ракета 2017 вося косму тӧлысь 18 лунӧ. Сьӧкта – 2,072 кг. Апогей – 424 км, перигей – 403 км.
MaSat-1

**MaSat-1** (*Magyar Satellite*) – Маддяр Муса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Технология да Экономика Будапештса Университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Куру космодромсянь (Лунвыв Америкаын) Европаса «Вега» ракета 2012 вося урасьӧм тӧлысь 13 лунӧ. Сьӧкта – 1 кг, ыджда – 10×10×10 см. Апогей – 1 071 км, перигей – 302 км.
Сич-1

**Сич-1** (укр. *Січ-1*) – Украинаса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдіс «Південне» М. К. Янгель нима Канму конструктор бюро. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Плесецк космодромсянь Украинаса «Циклон-3» ракета 1995 вося моз тӧлысь 31 лунӧ. Сьӧкта – 1 915 кг. Апогей – 683 км, перигей – 659 км.
S/2016 J 1

**S/2016 J 1** либӧ **Юпитер LIV** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 595 000 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2016 воын.
S/2017 J 1

**S/2017 J 1** либӧ **Юпитер LIX** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 484 000 км. Спутник восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2017 воын.
Venta-1

**Venta-1** – Латвияса медводдза Мулӧн спутник. Спутник лӧсьӧдісны Вентспилс университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Сатиш Дхаван нима космодромсянь Индияса «PSLV-XL» ракета 2017 вося лӧддза-номъя тӧлысь 23 лунӧ. Сьӧкта – 7,5 кг.
Екатерина нима Войвыв канал

**Екатерина нима Войвыв канал** (роч: Северо-Екатерининский канал) — Коми му да Перым край йитысь канал. Нимтӧма Екатерина II императрица серти.

## История

1785 воын лӧсьӧдӧма **Екатерина нима Войвыв канал** стрӧитӧмлысь бала. Канал йитӧ Войвыв Кӧтйӧм (Эжва вож) да Дзуридз (Лунвыв Кӧтйӧм вож, усьӧ Камаӧ). Каналсӧ босьтчисны вӧчны 1787 вося лӧддза-номъя тӧлысь 28 лунӧ

Каналсӧ заводитісны вӧчны сы могысь, медым сы пыр вайны урал заводъясысь прӧдукциясӧ войвыв флотлы, а войвыв бур вӧрсӧ — Рочму лунвылӧ; медым ёнджыка вузасьны няньӧн, солӧн, куӧн, тшайӧн, чериӧн, госӧн ас странаын да мукӧд канмуыскӧд.

Уджъяссӧ вӧчисны коми кресттяна. Канал бердын чужис выль оланін — Канава грезд. Каналлӧн кузьтаыс 18 км. Кӧсйисны вит воӧн помавны, но ыджыд тышъяс да мукӧд помка вӧсна сійӧс вӧчисны косталӧмъясӧн пӧшти 35 во. Пасьтаыс — 6 метра, ва веркӧстіыс — 15. Джуджтаыс — 2 метра. Каналас вӧлӧма 3 шлюз.

Канал кодйӧма 1812 воын, но планъяссӧ торкӧма Наполеонкӧд тыш. Уджъяссӧ помалӧма 1823 воын.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'', *Мельникова Н.* Популярная история Республики Коми. — Сыктывкар: ООО «Коми республиканская типография», 2016.

## Ыстӧдъяс
Рекемчук Александр Евсеевич

**Рекемчук Александр Евсеевич** (1927—2017) — коми гижысьясӧс роч кыв вылӧ вуджӧдысь, роч гижысь, киносценарист.

## Олан туй
Александр Рекемчук чужӧма 1927 вося ӧшым тӧлысь 25 лунӧ Одессаын. 1952 воын помалӧма Литературнӧй институт. Медводдза курс бӧрас ас кӧсйӧм серти мунӧма Сыктывкарӧ. Тані 1947 восянь 1959 воӧдз сійӧ журналисталӧма «За новый Север» газет редакцияын (сёрӧнджык кутіс шусьыны «Красное знамя»). Сэсся корреспонденталӧма «Красное знамя» газетын Укваын. 1948 восянь веськӧдлӧма Укваса литература котырӧн. Медым кольччыны Коми АССР-ын, гижысь вуджӧма Литературнӧй институтлӧн заочнӧй юкӧнӧ.

Сыктывкарын Александр Рекемчук гӧтрасьӧма Луиза Потолицынакӧд, и 1963 воын найӧ вуджӧмаӧсь овны Москваӧ.

1970 восянь пырӧ РСФСР-са гижысь котырлӧн правленньӧӧ, 1971-сянь — СССР-са гижысь котырӧ. 1975 восянь Александр Евсеевич веськӧдлӧма Литинститутлӧн кафедраса «Литературное мастерство» семинарӧн.

Кулӧма 2017 вося сора тӧлысь 6 лунӧ

## Гижан удж
Медтӧдса гижӧдъясыс — «Молодо-зелено», «Мальчики», «Нежный возраст», «36 и 6» да «Хлопоты» повесьтъяс, «Мамонты» очерк чукӧр. Гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма уна кыв вылӧ. Сылӧн сценарийяс серти лӧсьӧдӧма 11 кинофильм.

Уна гижӧдын лоӧмторъясыс мунӧны Комиын, а «Тридцать шесть и шесть» автобиографическӧй романын серпасалӧма войвывса «Город-на-реке», мый улын кокни тӧдмавны Сыктывкар.

Сыктывкарын торъя небӧгъясӧн вӧлі йӧзӧдӧма «Стужа» (1956) да «Берега» (1958) висьт чукӧръяс, «Время летних отпусков» повесьтъяс да висьтъяс чукӧр (1959), «Скудный материк» роман (1968). 2006 воын йӧзӧдӧма «Мамонты» выль небӧг - рӧдвуж йывсьыс эпическӧй гижӧд.

Вуджӧдіс роч кыв вылӧ коми гижысьяслысь небӧгъяссӧ.

## Наградаяс
* Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден (кыкысь) (1976, 1984)
* «Почёт пас» орден (1984)
* Войтыръяслӧн Ёрталун орден (1997)
* Россияын вылыс школасаса нимӧдана уджалысь (2004)

## Ӧшмӧсъяс
* «Свой вариант» сайт

## Ыстӧдъяс
Павлова Надежда Мисаиловна

**Павлова Надежда Мисаиловна** (1966) — коми гижысь.

## Олан туй
Надежда Павлова чужӧма 1966-ӧд вося ода-кора тӧлысь 21-ӧд лунӧ Емдін районса Семуков грездын. 1987 воын помалӧма Перымса канму культура институт. Уджалӧма Емдін районса Айкатылаын культура керкаын да «Радуга» содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын. Уджалӧ педагог-котыртысьӧн челядьлы 23 №-а содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын, мый уджалӧ Сыктывкарын Коми национальнӧй гимназияын.

## Гижан удж
Надежда Павлова гижӧ висьтъяс да кывбуръяс. Медводдза гижӧдсӧ (висьт) йӧзӧдӧма «Войвыв кодзув» журналын, кор велӧдчӧма шӧр классъясын. Комиӧн кывбуръяс гижны босьтчӧма институт помалӧм бӧрын. Йӧзӧдӧма «Шондіа асыв» (2006) да «Кор алӧй биӧн ойдас лежнӧг» (2011) кывбур чукӧръяс.

Сёрӧнджык босьтчис гижны пьесаяс.

2007 воын лоӧма вермысьӧн «Эзысь борд» литературнӧй конкурсын «Поэзия» нимпасын, 2008 воын — «Публицистика» нимпасын.

2015-ӧд восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* *Павлова Н.* Шондіа асыв: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2006. — 45 л.б.
* *Павлова Н.* Муслун вабергач: [кывбуръяс]. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2010. — 32 л.б.
* *Павлова Н.* Кор алӧй биӧн ойдас лежнӧг: кывбуръяс / Ред. А.Г. Елфимова; серпасаліс Н. И. Гиголян. — Сыктывкар, 2011. — 174 л.б.
* *Павлова Н.* Енэжӧ содъяс: кывбуръяс, висьт / Серпасаліс Н. И. Гиголян, В. И. Нефёдов. — Сыктывкар: [б. и.], 2016. — 159 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* «Финноугория» юӧр сетан шӧрин
* *Куклина Р.* Парма бӧрдӧ, повзьӧдлӧ, эскӧ...: (Надежда Павловалӧн «А вӧрыс быттьӧ бӧрдӧ» пьеса йылысь) // Войвыв кодзув. — 2009. — 3 №. — Л.б. 77—79.
* Календарь знаменательных и памятных дат Республики Коми на 2016 год / ГБУ РК «Национальная библиотека Республики Коми»; сост. В.Н. Казаринова; ред. Е.П. Березина. — Сыктывкар, 2015. — С. 36.

## Ыстӧдъяс
Огнев Леонид Степанович

**Огнев Леонид Степанович** (1932—1991) — коми гижысь, журналист. Сиктса ногӧн — **Питирак Вань Степ Лёнь**.

## Олан туй
Леонид Огнев чужӧма 1932 вося косму тӧлысь 17 лунӧ Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Батурорд грездын. 1952 воын Педучилишӧ помалӧм бӧрын сэні жӧ во уджалӧма серпасасьны велӧдысьӧн. Сэсся уджысь орӧдчытӧг велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика пакультетын. Помалӧм бӧрас велӧдӧма Изьва районса Кельчиюр сиктын математика. 1968 воын вуджӧма семьянас овны чужан Емдін районас да кызь во зільӧма «Вперёд» районса газетын.

Кулӧма 1991 вося ода-кора тӧлысь 3 лунӧ лёк пыкӧсысь.

## Гижан удж
Шмонитана висьтъяс босьтчӧма гижны Кельчиюрса школаын уджалігӧн. Тайӧ кадся олӧмсӧ серпасалӧма «Сиктса велӧдысь» повесьтын. Кык небӧг йӧзӧдӧм бӧрын заводитӧма журналиставны.

Леонид Огнёв гижӧма уна висьт, фельетон, мойд да кывбур. Йӧзӧдчӧма «Войвыв кодзув» да «Чушканзі» журналъясын, «Югыд туй» да «Красное знамя» газетъясын. Сылӧн петӧма «Татчӧ быдмасны дзоридзьяс» (1960), «Нюм» (1967), «Пӧсь кӧлӧбъяс» (1994) небӧгъяс, висьтъяссӧ йӧзӧдӧмаӧсь и сборникъясын.

Тшӧкыда гижлӧма ёсь гижӧдъяс да фельетонъяс пӧръясьысь вузасьысьяс, дышъяс да бюрократъяс йылысь. «Менам олӧм – менам гаж. Моя жизнь – моя радость» небӧгӧ пырӧма 19 фельетон, на лыдын аслыспӧлӧсӧн лоӧ «Люксуй, привет».

«Я ли не работал» комедия-драмаын кыпӧдӧма юысь йӧзлӧн семьяын йитӧд йылысь.

2017 воын гижысьлӧн ичӧтджык вокыс, Вячеслав Огнев, дасьтӧма Л.С. Огнев гижӧдъяса «Менам олӧм — менам гаж. Моя жизнь — моя радость» небӧг, кытчӧ пыртӧма 100 сайӧ гижӧд. Сэтчӧ чукӧртӧма повесьтъясыс, висьтъясыс, пьесаясыс, статьяяс, кывбуръяс, юморескаяс, фельетонъяс комиӧн да рочӧн, мый вӧлі йӧзӧдӧма бӧръя 40 во чӧжыс сборникъясын, журналъясын да газетъясын. Содтӧма небӧгас и йӧзӧдтӧм уджъяс да отзывъяс, казьтылӧмъяс, дневникысь пасйӧдъяс, карикатураяс, гортса аркивысь снимокъяс.

## Небӧгъяс
* *Огнев Л.С.* Татчӧ быдмасны дзоридзьяс: повесьт. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1960. — 64 л.б. 
* *Огнев Л.С.*  Нюм: висьтъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1967. — 48 л.б. 
* *Огнев Л.С.* Пӧсь кӧлӧбъяс: теш, гаж, серам. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1994. — 68 л.б.
* *Огнев Л.С.* Менам олӧм — менам гаж. Моя жизнь — моя радость. Повесьтъяс, пьесаяс, висьтъяс, фельетонъяс, статьяяс, мойдъяс, кывбуръяс, казьтылӧмъяс / [Лӧсьӧдіc Огнев В.С.]. — Сыктывкар, 2017. — 528 л.б. (комиӧн и рочӧн)

## Ӧшмӧсъяс
* Календарь знаменательных и памятных дат Республики Коми на 2002 год. — Сыктывкар, 2001. — С. 17—18.
* FU-lab сайтын Л.С. Огневлӧн гижӧдъяс йылысь
* Коми республикаса национальнӧй небӧгаин
* Сьöкыд здукö горöдліс сьывны // «Комиинформ» юӧр сетан агентство (2012.04.26 лун, комиӧн)

## Ыстӧдъяс
Рочев Василий Прокопьевич

**Рочев Василий Прокопьевич** (1952) — коми сьылысь.

## Олан туй
Василий Рочев чужӧма 1952 вося сора толысь 28-ӧд лунӧ Изьва районса Няшабӧжын.
Помалӧма Сыктывкарса шылад училишӧлысь сьылан юкӧн. Сьылӧма «Асъя кыа» канму ансамбльын, Коми республикаса шылад театрын, уджалӧма Коми Республикаса филармонияын.

Уна во чӧж веськӧдлӧ Сыктывкарын изьваса йӧзкостса культура шӧринӧн.

## Сьылӧм
1995 воын лӧсьӧдӧма «Мелi шыяс» ансамбль. Петкӧдчӧма 25 концертнӧй уджтасӧн Комиын, Москваын, Финляндияын, Германияын.

Сыктывкарын изьваса йӧзкостса культура шӧрин бердын лӧсьӧдӧма «Ижма» сьылан ансамбль.

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимйӧза артист
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь

## Ӧшмӧсъяс
* Изьва районса история-краеведение музей
* Хатанзейский Н.К. Ижемский соловей // «Новый Север» газет. 2012 во, лӧддза-номъя тӧлысь 20-ӧд лун.

## Ыстӧдъяс
Рочев Александр Андреевич

**Рочев Александр Андреевич** (1937—1995) — Комиысь шылад тэчысь, велӧдысь.

## Олан туй
Чужӧма 1937-ӧд вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Чилимдін сиктын. Сэсся семьяыс вуджӧма овны Сыктывдін районса Сёська сиктӧ. Велӧдчӧма Сыктывкарса шылад училишӧын баян класс серти. 1961-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Гнесинъяс нима Москваса шылада-педагогика институтӧ. 1971-ӧд воын помалӧма Улыс Новгородса канму консерватория. Вӧлӧма велӧдысьӧн Сыктывкарса культурно-просветительскӧй училишӧын. 1965-ӧд воын босьтчӧма веськӧдлыны Эжваын сӧмын на воссьӧм челядьлы шылад школаын.

Кулӧма 1995-ӧд вося кӧч тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Гуалӧма Сыктывдін районса Сёська сиктын.

## Шылад тэчӧм
А. Рочев гижӧма патриотическӧй да лирическӧй сьыланкывъяс, философскӧй притчаяс, частушкаяс, коми йӧзкостса сьыланкывъяслысь хорӧвӧй обработкаяс. Видлӧма гижны татшӧм жанръясын, кыдызи опера, кантата, неыджыд инструментальнӧй пьеса, симфония. Тӧдчанаторйӧн лоӧма куим юкӧна Симфония, мый сиӧма Сыктывкарлы 200 вося юбилейлы. Сылысь концертнӧй фантазиясӧ кларнетлы да струннӧй оркестрлы (1976) петкӧдлӧма Сыктывкар да Москваын.

Шылад тэчысь гижлӧма сьыланкывъяс да романсъяс Иван Куратовлӧн, Илля Васьлӧн, Тима Веньлӧн, Ананий Размысловлӧн, Николай Фроловлӧн, Геннадий Юшковлӧн, Альберт Ванеевлӧн, Владимир Поповлӧн, Виктор Кушмановлӧн да Серафим Поповлӧн кывбуръяс вылӧ. 1970 воын СССР-са композиторъяслӧн шылад фестиваль дырйи «Обелиск» сьыланкывйысь (кывбурыс В. Кушмановлӧн) Рочевлы сетӧма лауреат ним. Нёбдінса Витторлысь «Югыд кодзув» сьыланкыв вежлалӧмысь Коми АССР артмӧмсянь 50 вося юбилейлы сиӧм конкурсын босьтӧма коймӧд премия коми йӧзкостса сьыланкыв хорӧн сьылӧм могысь медбура вежлалӧмысь.

Рочев сідзжӧ гижӧма челядь хоръяслы сьыланкывъяс, «Весёлая прогулка» (кывъясыс А. Клейнлӧн) радиопостановка дорӧ шылад, челядьлы сизим фортепианнӧй пьеса, хорлы «Времена года» цикл, меццо-сопранолы да фортепианолы «12 солнц» вокальнӧй миниатюраяслысь цикл (кывбурыс Т. Агаевлӧн).

1974-ӧд воын Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма Рочевлысь шылада сборник.

## Наградаяс
* Коми ССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь (1991)

## Ӧшмӧсъяс
* *Егорова Н.Л., Шергина А.А.* Рочев Александр Андреевич // Город Сыктывкар: энциклопедия. — Сыктывкар, 2010. — С. 249.
* Рочев Александр Андреевич // Союз композиторов Республики Коми. — Сыктывкар, 2008. — С. 173—188.
* ''Горчаков А.'' Его любовь – музыка // Связь времён. — Сыктывкар, 2000. — С. 567.
* *Герстле Н.* Композитор Рочев Александр Андреевич // Дыхание Пармы. — Сыктывкар, 1991. — С. 272—273.
* Календарь знаменательных и памятных дат Республики Коми на 2012 год / Нац. б-ка Респ. Коми; сост. *В.Н. Казаринова*. — Сыктывкар, 2011. — С. 89—91.

## Ыстӧдъяс
Седокова Анна Владимировна

**А́нна Влади́мировна Седоко́ва** (1982) — украинаса сьылысь.

## Олан туй
Чужис Киевын 1982 вося öшым тӧлысь 16-ӧд лунӧ. Анна Седоковалöн эм нин кык ныв да öти пи. Зонкалöн нимыс шоч — Гектор. Кöть Седоковалöн эм ас челядь, сiйö абу на верöс сайын да ныв-пи батьтöм быдтылö.

## Дискография
* 2006: My Heart
* 2007: The Best Girl
* 2008: Get used to it
* 2010: Cold Heart (con Dzhigan)
* 2010: Drama
* 2010: Jealousy
* 2011: Cosmos
* 2012: What have I done
* 2013: Между нами кайф
* 2014: Сердце в бинтах
* 2014: Дотронься
* 2015: Тише (Anna Sedokova & MONATIK)

## Ӧшмӧсъяс

* annasedokova.com

## Ыстӧдъяс
Милиан, Кристина

**Кристина Милиан** (; 1981) — америкаса сьылысь, сьыланкыв гижысь да актриса. Чужис 1981 вося кӧч тӧлысь 26-ӧд лунӧ Нью-Джерси штатса Джерси-Сити карын. Сійӧ абу на верӧс сайын. Милианлӧн эм ӧти ныв, сылӧн нимыс Виолет ().

## Студияса альбомъяс
* 2001 - *Christina Milian* 
* 2004 - *It's About Time* 
* 2006 - *[[So Amazin']]* 

## Сьыланкывъяс
* "AM to PM" (2001) 
* "When You Look at Me" (2001)  
* "Dip It Low" (2004)
* "Whatever U Want" (2004) 
* "Say I" (2006) 
* "Gonna Tell Everybody" (2006)
* "Us Against the World" (2008)

## Наградаяс
Кристина Милианлӧн эм: "Emmy"-лӧн награда, "Ozone Awards"-лӧн награда да уна мукӧд премиа да награда.

## Ӧшмӧсъяс
: 
* christinamilian.org
* Sängerin Christina Milian zeigt fast alles was sie hat. In: Die heißesten Transparent-Looks der Stars. Bild 6/19. Yahoo Redaktion 9. Mai 2016

## Ыстӧдъяс
Джакарта

**Джакарта** () тайӧ Индонезияса кар, Индонезиялӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.
Анггун

**Анггун** (; 1974) — индонезияса сьылысь да сьыланкыв гижысь.

## Олан туй
Анггун чужис 1974 вося косму тӧлысь 29-ӧд лунӧ Джакартаын. Öнi сiйö олö и уджалö Францияын. Анггунлöн эм öти ныв, сылöн нимыс Кирана Чипта Монтана Сасми (Kirana Cipta Montana Sasmi). Анггун абу верöс сайын.

## Дискография
### Студияса альбомъяс
* 1986: *Dunia Aku Punya*
* 1991: *Anak Putih Abu-Abu*
* 1992: *Nuctorno*
* 1993: *Anggun C. Sasmi Lah!!!*
* 1994: *Yang Hilang*
* 1997: *Snow On The Sahara* — EN, *Au Nom de la Lune* — FR, *Aggun* — ID
* 2000: *Chrysalis* — EN, *Désirs Contraires* — FR
* 2005: *Luminescence* — EN, *Luminescence* — FR
* 2008: *Elevation* — EN, *Elévation* — FR
* 2011: *Echoes* — EN, *Échos* — FR

### Сьыланкывъяс
* 1998: Snow on the Sahara
* 1998: A Rose in the Wind
* 1999: Dream of Me
* 1999: Life on Mars
* 2000: Still Reminds Me
* 2000: Chrysalis
* 2000: Tears of Sorrow
* 2005: In Your Mind
* 2005: Undress Me
* 2005: Saviour
* 2008: Crazy

## Наградаяс
Анггунлöн эм: "Radio France Internationale"-лöн награда, "Government of France"-лöн награда, "Anugerah Musik Indonesia"-лöн награда, "Cosmopolitan Indonesia"-лöн награда да уна мукöд премиа да награда.

## Ӧшмӧсъяс
: 
* anggun.com
* Hubert Fanthomme. Пасьтöм Анггун

## Ыстӧдъяс
Тахмина Ниязова

**Тахмина Ниязова** (; 1989) — таджикистанса сьылысь. Сiйö чужис 1989 вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ Душанбеын.

## Дискография
### Сьыланкывъяс
* «Занги телефон»
* ‘Hero’
* 'Ты только позови'
* 'Boom Boom Boom' (5th place at International Music Festival "Suncane Skale" in Montenegro)
* 2013: 'Fairytale about love'

## Ӧшмӧсъяс
: 
* ТАХМИНА НИЁЗОВА - Гуфт, ки ҳар ду

## Ыстӧдъяс
Фабио Ровази

**Фабио Ровази** (ита Fabio Rovazzi "Фабио Роватси",ру **Фабио Ровацци**)итальянский певец,видеоблогер и актор.Стал популярным только из за три песни,2 сінгля и 1 трїек с Джанни Моранди.В каждым его видіокліпе участвовали рэпер Федез и популярней певец италий J-Ax.
Коми Республикаса опера да балет театр

**Коми Республикаса опера да балет театр** — Коми республикаын тӧдчана культура учрежденньӧ. Уджалӧ Сыктывкарын 1958 восянь.

## История
Воссьӧма 1958 вося моз тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Медводз вӧлі шусьӧ «Республикаса шылада театр»,  1992 восянь — «Коми Республикаса опера да балет театр».

1960 воын сылӧн сцена вылын пуктӧма «Гроза над Усть-Куломом» медводдза коми национальнӧй опера, а 1961 воын — «Яг морт» медводдза коми национальнӧй балет.

1968 восянь театр уджалӧ выль керкаын, мый кыпӧдӧма А.Д. Турчанинов проект серти.

1991 восянь нуӧдӧны И.П. Бобракова нима Опера да балет искусстволысь «Сыктывкарса тулыс» войтыркостса фестиваль 

1997 восянь нуӧдӧны фин-йӧгра канму да Россияса регионъяс пӧвстын балет искусстволысь «Зарни джыджъяс» фестиваль.

## Веськӧдлысьяс

## Тӧдчана артистъяс
* Бобракова Ия Петровна

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса опера да балет театрлӧн сайт

## Ыстӧдъяс
Шучалин Пётр Васильевич

**Шучалин Пётр Васильевич** (1950) — коми сьылысь, шылад тэчысь, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Пётр Шучалин чужӧма 1950 вося моз тӧлысь 28 лунӧ Луздор районса Вевдорйывгорт сиктын.
 
## Сьылӧм
Сьылӧ коми да роч йӧзкостса да авторъяслысь сьыланкывъяс. Сьылігас тшӧкыда йӧктӧ, ворсӧ инстументъясӧн. Петкӧдчылӧма унасикас фестивальын да конкурсын: «Играй гармонь» районса конкурс, «Василей» гаж-фестивальын и с.в.

Кужӧмӧн ворсӧ баянӧн, гармоникаӧн да коми йӧзкостса инструментъясӧн (сигудӧкӧн, чипсанӧн, пӧлянӧн, мукӧдӧн).

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимйӧза артист
* Лидия Чувьюрова нима премия босьтысь
* Коми Республикаса Юралысьлысь премия босьтысь
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлысь премия босьтысь
* Россияса культураын нимӧдана уджалысь

## Öшмöсъяс
* «Финноугория» сайтын П.В. Шучалин йылысь
* Коми Республикаса национальнӧй небӧгаин сайт

## Ыстӧдъяс
Канова Наталья Фёдоровна

**Канова Наталья Фёдоровна** (1963) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Наталья Канова чужӧма 1963 вося моз тӧлысь 31 лунӧ Коми АССР-ын Емдін районса Аквад грездын. 1995-ӧд воын помалӧма В. Т. Чисталёв нима Коми Республикаса культура колледж, лоӧма йӧзкостса хорӧн веськӧдлысьӧн. Уджысь орӧдчытӧг 1998-ӧд воын помалӧма Вежа Петыркарса культура да искусство канму академия. Уджалӧма Ю.А. Спиридонов нима Коми Республика Юралысьбердса искусствояс гимназияын, веськӧдлӧ велӧдчысьяслӧн «Зиль-Зёль» йӧзкостса сьыланкыв ансамбльӧн. Веськӧдлӧ «Эжвинские зори» йӧзкостса хорӧн (Эжваса Бумажникъяслӧн культура керкаын).
 
## Сьылӧм
Наталья Канова сьылӧ коми да роч йӧзкостса да авторъяслысь сьыланкывъяс.

Петкӧдчылӧма йӧзкостса сьыланкыв сьылысьяслӧн «**Юрган**» регионъяскостса конкурсын, республикаса мукӧд конкурсын да фестивальын.

## Наградаяс
* Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа босьтысь
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь

## Ӧшмӧсъяс
* «Финноугория» сайтын Т.Ф. Канова йылысь
 
## Ыстӧдъяс
Крест лун

**Крест лун** — Кулӧмдін сиктын заветнӧй вичко праздник.

## Эскӧмъяс
Кулӧмдінын тайӧ лунсӧ шуӧны **Крест лунӧн**. Праздниксӧ босьтчисны пасйыны биа висьӧм ыджыдалӧмӧм бӧрын, коді вийӧма уна йӧзӧс да скӧтӧс. Висьталӧм серти, молебен нуӧдӧм бӧрын ставыс лӧньӧма.

Водзӧ дорйысьӧм могысь Кулӧмдінын кыпӧдӧмаӧсь вичко да престолсӧ нимӧдӧдӧмаӧсь Енмамлӧн Владимирса ӧбраз кузя. Быд во тайӧ лунӧ вӧлі ветлӧны тайӧ еннас сикт гӧгӧрыс муяс вывті, кӧні сулалӧма 22 крест.

Крестӧн ветлігӧн медводз мунӧны вичкоса уджалысьяс, сы бӧрын кык айлов карнанӧн нуӧны жыннян, а коймӧдыс крестсянь крестӧдз вуджигӧн гольӧдӧ жыннянӧ. Висьталӧны, мый ӧти воӧ йӧз абу вештысьӧмаӧсь служба нуӧдӧмысь, да тайӧ воас уналӧн усьӧма скӧтыс, вӧралысьяслӧн висьмӧмаӧсь понъясыс. Та бӧрын крестӧн ветлӧмаӧсь нин быд во.

## История
XX нэм помас вичкоса уджалысьяс бара кутісны крестӧн кытшовтны сиктсӧ. 

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
Савенко Ольга Николаевна

**Савенко Ольга Николаевна** (1956) — тележурналист, Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь. Нывдырся овыс — Ануфриева.

## Олан туй
Ольга Савенко чужӧма Усинск районса Лыжавомын 1956 вося кӧч тӧлысь 11 лун. «Коми гор» телерадиокомпанияын корреспонденталӧма юӧр сетан редакцияын, нуӧдӧма челядь уджтасъяс. Уджалӧ «Коми гор» телерадиокомпанияын тематическӧй вешанньӧ службаса начальникӧн.

## Удж
О. Н. Савенко пырӧдчылӧма войтыркостса да ставроссияса унасикас телефестивальӧ да конкурсӧ. 
 
Коми войтырлӧн традицияяс да культураяс йылысь фильмъяс дасьтӧмысь шедӧдӧма Коми Республикаса канму премия.

«Финно-угорский мир» телеуджтасысь сылы сетӧма Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премия.

О. Н. Савенко — Россияса журналист котырӧ пырысь.

Россияын Айму культура да искусство, телерадиовешанньӧ, печать да связь сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь да уна вося бур уджысь 2014 вося моз тӧлысь 14-ӧд лунӧ сылы сетӧма «Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь» почёт ним.

## Общественнӧй удж

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь
* Коми Республикаса канму премия
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премия
* Россия Федерацияса культураын нимӧдана уджалысь (2014)

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми гор» ВГТРК

## Ыстӧдъяс
Путин хуйло!

Аб норматива лексика

"**Путин – хуйло!**" (, , Коми вылö вуджöдöм: *Путин - чич* (удораса диалект, "чич" - пенис)) тайö Украин да Роч кывъясын слоган серавлысь Рочмуса президент Владимир Путинöс. Слоган вöлi чужöма Украинаын 2014-öд воын, кор сiйö туис футболса сьылöмысь, медводдзаысь сьылöм дырйи ФК Металлист Харьковлöн ультрасаясöн март 2014-öд воын, кор пансис Рочмулöн Крымöс анексия да войнаса сюйсьӧм Украинаö. Тайö фразаыс ёнысь паськöдчис став Украина кузя да мöд канмуясын йöз костын, кодi оз радейтны Владимир Путинöс.

## История

Сьыланкыв босьтас ассьыс пансьӧм «Сурким хуйло!» фразаысь, футболса сьыланкывйысь, кодi вöлi инициируйтöма ФК Металлист-Харьковлöн ультрасаясöн коркö 2010-öд воын, кык украинаса олигарх костын лёкалöмлöн медвылыс тшупöд дырйи, Александр Ярославский, сэкся «Металлист» кутысь да Григорий Суркис, сэкся Украиналöн футбол Федерациялöн президент, кодлöн вöлi ён историяса да котырса йитöд киевса «Динамокöд».
Медводдза «Путин хуйло!» публичнöй сьылöм  да сьыланкыв вöлi гижöма март 2014-öд воын Харьковын, кор татчöс фанатъяс скандируйтiсны сiйöс марш-шоу дырйи. Гижöд регыд вöлi мöдöдöма YouTube'ö, кöн сiйö лои вируснöйöн. Быдкуштшöм украинаса ультрасаяслöн группаяс став гырысь украинаса клубьясысь, öти öтöр, кутiсны ён проукраинаса, мукöдсö националистса, политик видзöдлöмъяс Рочмулöн Крымöс анексия да войнаса интервенция Украинаö дырйи антиукраинаса чорыдлун босьтöдöмкöд юкын рытывыв да асыввыв Ураинаын, кор Харьков кар вöлi падмöдöма, футболса фанатъяс ӧтпырйӧн дерт сувтiсны Украина сайö сылöн Рочмукöд конфликтын. Регыд сьыланкыв кодi вульгарнöя серавлiс Путинöс, лоис сё пöв ёнаджык популярнöй, кор разалiс мöд клубьяс костын, сэтшöм кыдз «Шахтерлöн» (Донецк) да «Динамо Киевлöн» (Киев) фанатъяс, кодъяс сыöдз лӧгалiсны, но сьылiсны сьыланкыв юкын. Рочмуса интервенция да аб быдса Украина оккупация дырйи ультрабиа украинаса клубьяс дугдiсны ордйысьӧм да скандируйтiсны сьыланкывсö ӧтувъя ывлавывса маршъяс вылын. Сьылöм водзö туис популярностьöн да лои «йöзкостса öтув культура мемöн» The Guardian серти. Александр Мотыль юöртiс: «Дженьдöдöм, более гöльджык текст версия вöлi весиг пырöма популярнöй дискурсö. Тi кö кöсъяныд петкöдлыны ассьыныд видзöдлöмъясныдтö Путин вылö, ставыс, мый тiян колö, тайö шуны « ла-ла-ла-ла-ла-ла-ла », да ставыс лоö гӧгӧрвоана.

Артемий Троицкий тöдмалiс сьылöмысь мелодиясö Пэт Бунлöн «Speedy Gonzales» сьыланкывйысь, 1962-öд вося хитысь.

Юнь 2015-öд воын Рочмуса Федерал дорйысьӧм сервис панiс криминальнöй вöдитöм да тöдмöдалöм активист Дарья Полудоваöс соц вез ВКын сьыланкыв пондысь.

## Links
Видео -
Гагиева Анна Капитоновна

**Гагиева Анна Капитоновна** (1957) — коми войтырлысь история туялысь, история наукаясса доктор. Нывдырся овыс — Мальцева.

## Олан туй
Анна Гагиева чужӧма 1957-ӧд вося йирым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын. 1980-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь история факультет. Велӧдчӧма СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантураын. Сы бӧрын пырӧма уджавны Кыв, литература да история институтлӧн история секторӧ: вӧлӧма старшӧй лаборантӧн, младшӧй научнӧй сотрудникӧн. 1991-ӧд воын вуджӧма уджавны Сыктывкарса канму университетӧ — доценталӧма Россияса история кафедраын.

1999—2001 воясын уджалӧма Коми Республикаса велӧдӧм министерствоын — национальнӧй мытшӧдъяс отделса начальникӧн.

2002—2006 воясын веськӧдлӧма потребительскӧй кооперациялӧн Россия университетын Сыктывкар филиалса кафедраӧн.

2006-ӧд восянь уджалӧ Канму служба да веськӧдлыны велӧдан академияын пропессорӧн.

## Туясян удж
История наукаясса кандидат ним вылӧ диссертациясӧ дорйӧма 1988 воын Ленинградса канму педагогика институтын, темаыс — «Община крестьян Коми края во второй половине XVIII в.».

2006-ӧд воын дорйӧма доктор ним диссертация.

Йӧзӧдӧма 180 гӧгӧр туясян, методикаа туясян удж. На лыдын — 6 монография, 25 велӧдчан небӧг да пособие.

## Общественнӧй удж
2017-ӧд вося ода-кора тӧлысь 17-ӧд лунсянь веськӧдлӧ Коми му туялан котырӧн.

## Небӧгъяс

## Наградаяс
* «Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» почёта ним (2019) 

## Ӧшмӧсъяс
* Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. – Сыктывкар, 2000.
* Канму служба да веськодлыны велодан Коми республикаса академия сайтын А.К. Гагиева йылысь

## Ыстӧдъяс
Самарин Николай Степанович

**Самарин Николай Степанович** (1923—1944) — коми гижысь.

## Олан туй
Николай Самарин чужӧма Кулӧмдін районса Керчомъяын 1923-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Керчомъяса 7 класса школа помалӧм бӧрын кык во велӧдчӧма Уллянаын видз-му техникумын. 1940-ӧд воын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтӧ кыв да литература факультетӧ. 

Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ мунӧма 1941-ӧд вося ӧшым тӧлысьӧ. Служитӧма 28-ӧд номера Невельскӧй дивизиялӧн 112-ӧд артиллерия полкын стрелок-радистӧн. Сержант. Ранитчӧма 1943-ӧд вося моз тӧлысьӧ. Кулӧма госпитальын ранаясысь 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма Калинин обласьтса Аушев сикт сӧвет улӧ пырысь Помохого грезд дорын (200 метра войвывланьджык) 

## Гижан удж
Техникумын да институтын велӧдчигӧн веськӧдлӧма литература кружокъясӧн. 

Йӧзӧдчылӧма «Ударник» журналын да коми газетъясын.

Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ гижлӧма фронтвывса прессаӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Самарин Николай Степанович // Литераторы земли Коми, погибшие на фронтах Великой Отечественной войны: биобиблиогр. пособие. — Сыктывкар, 2015. — С. 28—29.
* *Самарина Е. С.* «Югыд шондi моз меным мыччысьлiн» // Войвыв кодзув. 2015. — 6 №. — 55—60 л.б.
* Воспоминания Е. Самариной о своих родных и погибшем брате. 90 лет (1923 г., 18 мая – 1944 г., 14 февраля) со дня рождения Самарина Николая Степановича, писателя: [список лит.] // Календарь знаменательных и памятных дат Республики Коми на 2013 год. — Сыктывкар, 2012. — С. 40.
* Самарин Николай Степанович // «Молодыми остались навеки...»: литературные портреты коми писателей, не вернувшихся с полей сражений: метод.-библиогр. материалы, посвященные 60-летию Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. — Сыктывкар, 2004. — С. 13—15.

## Ыстӧдъяс
Внуково

**Внуково** — Рочмуын федерал тшупӧда войтыркостса аэропорт. Восьтӧма Москва обласьтын 1941 вося сора тӧлысь 2-ӧд лунӧ. 2015 воын аэропорт пыр мунӧма 14 миллион морт.

## История
## Ӧшмӧсъяс
Попов Фёдор Васильевич

**Попов Фёдор Васильевич** (Вась Педӧр; 1899–1922) — коми поэт,  велӧдысь.

## Олан туй
Попов Фёдор Васильевич чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Сордйылын (ӧні — Кулӧмдін районса Помӧсдін сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Сордйыв грездын) 1899-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ.

Велӧдчӧма Помӧсдінын да Дереваннӧйын. Дереваннӧйын кык класса школа помалӧм бӧрын 1917-ӧд воын недыр уджыштӧ вӧлӧсьтса писарлы отсасьысьӧн; сэсся сійӧс босьтӧны армия; Румын фронт вылын висьмӧма. 1918 воын бергӧдчӧма гортас, пырӧдчӧма литература кружокӧ, мый дасьтӧма Помӧсдінын Афанасий Маегов. 1918-ӧд вося арнас сдайтӧма экзаменъяс Сыктывкарса велӧдысьяслӧн семинарияӧ, но велӧдчыны сэні абу кутӧма, сы вӧсна мый стипендиясӧ абу сетӧмаӧсь.

Том кывбуралысьӧс индӧмаӧсь коми школалы литература дасьтан Коми комиссиялӧн секретарӧн; уджавлӧма Коми небӧг лэдзанінын.

1921-ӧд восянь велӧдӧма Народнӧй образованньӧ институтын: лыддьӧма лекцияяс сы йылысь, кыдзи коми кыв вылын велӧдны мукӧд предметсӧ. Дасьтӧма коми кывйысь грамматика.

Кулӧма 1922-ӧд вося кӧч тӧлысь 7-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Гижӧма кывбуръяс да висьтъяс, критика. Тӧдсаӧсь сылӧн «Пармаын вотчӧны посньыдик челядь» да «Коми том войтырӧй» кывбуръяс, «Тшыкӧдчысь баба» кывбура мойд.

Газетъясӧ гижлӧма «Курсант-практикант» да «Студент» гусянимъяс улын, а сэсся «Вась Педӧр» ним улын.

## Ӧшмӧсъяс
* *[[Илля Вась]]*. Вась Педӧр (Попов) // Коми гижысьяс. — Мӧскуа, 1926. — Лб. 52.
* ''Надеев А.Н.'' Вась Педӧр (Федор Васильевич Попов) // Ордым. — 1926. — 3 №. — Лб. 47—48.
* Фёдор Васильевич Попов // Коми поэзия антология. — Сыктывкар, 1967. — Лб. 239.
* https://web.archive.org/web/20180114174604/http://foto11.com/komi/writer/fpopov.php 
* «Коми гижӧд» онлайн-тӧданінын Вась Педӧр йылысь (комиӧн)

## Ыстӧдъяс
Хозяинов Николай Васильевич

**Хозяинов Николай Васильевичч** (1942—1998) —  В.А. Савин нима канмуса академическöй Драма театрын ворсысь, Коми ССР-са нимӧдана артист.

## Олан туй
Николай Хозяинов чужӧма 1942 вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ Изьва районса Діюр грездсянь 16 километра сайын кӧр видзысьяслӧн семьяын. Дыр кад чӧж Хозяиновъяс олісны Кулӧмдін районса Помӧсдінын. Шӧр школа помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса культпросветучилишеӧ, но велӧдчӧма недыр. Коми АССР-са драма театрбердса театр студияӧ экзамен сдайтӧм бӧрын куим во кежлӧ мунӧма армияӧ. Ракетнӧй войскаясын пырӧдчӧма художественнӧй самодеятельносьтӧ. Армия бӧрын помалӧма ГИТИС-лысь актёръяслысь юкӧн да локтӧма уджавны Драма театрӧ.

## Ворсӧм да рольяс
Помӧсдін сиктса пионер керкаын зонка ветлӧдлӧма драма кружокӧ, мыйӧн веськӧдлӧма Муза Вениаминовна Чисталёва — нималана коми гижысь Тима Веньлӧн нылыс. Тані Николай тӧдмасьӧма театрса искусствоӧн. Медводдза рольӧн дас арӧса детинкалӧн вӧлӧма Чиполлино (Дж. Родари мойд серти).

Профессиональнӧй сценаын медводдза ыджыд рольыс — А. Штейнлӧн «Океан» пьеса серти спектакльын Задорнов старшиналӧн роль.

Рольяс:
* Коростылев («На дне»)
* Парамонов («Дело»)
* Отец («Порог»)
* Андрей (П. Шаховлӧн «Бур асыв»)
* Колип Серафим (Н. Дьяконовлӧн «Кока войӧ»)
* Саватеев (И. Тороповлӧн «Но-о, биа бордаяс»)
* Кӧмин-морт (Г.Юшковлӧн «Ен ныв»)
* Чумаков (А. Ларевлӧн «Гажтöм вальс»)
* Сопрон Педьӧ, Праведник, Петыр апостол, грешник (С. Горчаковалӧн да В. Кушмановлӧн «Югыд кодзув» )

Уна видзӧдысьлы сійӧ паметяс кольӧма кыдзи **Беддя Коля** Геннадий Юшковлӧн «Кыськӧ тай эмӧсь» пьеса серти спектакльын (пуктӧма Иван Аврамов).

## Наградаяс
* Коми ССР-са нимӧдана артист (1991)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса национальнӧй небӧгаин
* Хозяинов Николай Васильевич (1942—1998) // Коми театр: время и люди. — Сыктывкар, 2013. — С. 114.
* *Канев А.* Ричарденка придумал сам… // Утро (Асыв). 1992. Август (№ 15).
* *Канев А.* «Беддя Коля…» // Коми му. 1991. 22 октября.

## Ыстӧдъяс
Нестерова Нина Александровна

**Нестерова Нина Александровна** (1965—2017) — коми историк, общественнӧй да каналан удж вӧчысь.

## Олан туй
Нина Нестерова чужӧма 1965 вося урасьӧм тӧлысь 18 лунӧ Кӧрткерӧс сиктын. 1987 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институт, босьтӧма «Физика и математика» специальносьт серти диплом. 1987—1980 воясӧ велӧдӧма математика Кӧрткерӧс районса Каляты шӧр школаын. 1988—1991 воясӧ секретаралӧма ВЛКСМ-лӧм Кӧрткерӧс райкомын. 1991—1992 воясын вӧлӧма Кӧрткерӧс райисполкомын том йӧз делӧяс серти отделса веськӧдлысьӧн. 1992—1993 воясын Том йӧзлӧн Коми котырса рескомын организационнӧ-общӧй юкӧнын веськӧдлысь (Сыктывкар). 1993 воын — Коми Республикаса том йӧзлӧн канму комитетын медшӧр специалист.

1995 воын помалӧма Рытыв-Войвыв канму службаӧ велӧдан академия («Канму да муниципальнӧй веськӧдлӧм»). 

1993—1997 воясын — Коми Республикаса национальносьтъяслӧн делӧяс серти министерствоын ведушӧй да медшӧр специалист. 1997—2000 воясын — Коми Республикаын Россия Федерацияса Президентлӧн полномочнӧй представитель аппаратын специалист-эксперт (Сыктывкар).

2001-ӧд восянь 2010 воӧдз уджалӧ Сыктывкарса канму университетын: фин-йӧгра пакультетса регионоведение кафедраын старшӧй преподаватель да кафедраса веськӧдлысьлысь уджвӧчысь, деканлысь уджвӧчысь; содтӧд профессиональнӧй велӧдчӧм институтын социально-культурнӧй сервис да туризм шӧринын веськӧдлысь; экономика да сервислӧн менеджмент кафедраын доцент, веськӧдлан пакультетса деканӧс вежысь; университетса международнӧй юкӧнын начальник.

2010—2011 воясын вӧлӧма Коми Республикаса велӧдӧм министрӧс вежысьӧн.

2011 восянь веськӧдлӧ Канму службаӧ да веськӧдлыны велӧдан Коми Республикаса академияӧн: медводз ректорлысь уджвӧчысь, а сэсся ректор.

2015 вося кӧч тӧлысьӧ пырӧдчӧма республикаса парламентӧ бӧрйысьӧмъясӧ да лоӧма VI созывса депутатӧн. 2015 вося йирым тӧлысь 15-ӧд лунӧ сійӧс бӧрйӧмаӧсь Коми Республикаса Каналан Сӧветын оланпас да асвеськӧдлан комитетса веськӧдлысьӧн.

Кулӧма Петыркарын 2017 вося ӧшым тӧлысь 21 лунӧ. Сыктывкарын колльӧдчӧм бӧрын гуалӧма Кӧрткерӧс шойнаын ӧшым тӧлысь 25-ӧд лунӧ.

## Общественнӧй удж
Уна во чӧж вӧлі пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмса Исполкомӧ, Коми Республикаса вужвойтыр аньяслӧн котырӧ.

## Наградаяс
Бур уджысь сетӧма Коми Республикаса велӧдӧм министерстволысь Почёт грамота (2011), Коми Республикаса Почёт грамота (2013), Туризмысь федеральнӧй агентствоса Почёт грамота (2013), «Коми Республика водзын уджысь» торъялана пас (2015), Коми Республикаса каналан сӧветлысь Аттьӧалӧм (2017).

## Ӧшмӧсъяс
* Скончалась депутат Госсовета Коми Нина Нестерова // «Комиинформ» юӧр сетан агентство (2017.12.21 лун; рочӧн)


## Ыстӧдъяс
Нилогов Леонид Егорович

**Нилогов Леонид Егорович** (1924—1996) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Леонид Нилогов чужӧма 1924 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧс районса Гортлуд грездын. 1938 воын пырӧма велӧдчыны Кудымкарса педагогика училишӧӧ. 1940 восянь студенталӧма Перымса педагогика институтын. 1942 вося сора тӧлысьын мунӧ Перымса пулемётно-миномётнӧй училишӧӧ да во джын мысти нин веськалӧ фронт вылӧ. Тышкасьӧма Рытыввыв да Рытыв-Лунвыв фронтъясын, ранитчылӧма, контузитчылӧма. 1945 вося тулыснас вӧлӧма нин капитанӧн. Тышъясын бура петкӧдчӧмысь сылы сетлӧмаӧсь Айму вӧсна тышса I тшупӧда орден, «Отвагаысь» медаль да мукӧд награда.

Война бӧрын велӧдӧма, а сэсся веськӧдлӧма школаӧн. Директоралӧма Кудымкарса педагогика училишӧын. Вӧлӧма Велӧдысьясӧс сӧвмӧдан округса институтын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, Перым Коми кытшса исполкомын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.  

Кулӧма 1996 воын.  

## Гижан удж
Леонид Нилогов серпасасьӧма, гижӧма проза. Йӧзӧдчылӧма округса газет-журналъясын. 1993 воын сылӧн петавлӧма «Быд кадлӧн аслас чужӧм» висьт чукӧр.

## Небӧгъяс
* Пывсян [висьт] // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 70—73.

## Ӧшмӧсъяс
* Нилогов Леонид Егорович // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 70.
* «Менам радейтана библиотека» сайт

## Ыстӧдъяс
Ермаков Александр Константинович

**Ермаков Александр Константинович** (1960—2006) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Александр Ермаков чужӧма 1960-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 24-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кудымкар районса Питер грездын. 1977-ӧд воын помалӧма Вылыс Иньваса шӧр школа да пырӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникумӧ.

1978—1980-ӧд воясын служитӧма армияын. 1982-ӧд воын помалӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникум, уджалӧма Кудымкарса ремонтно-строительнӧй управленньӧын мастерӧн, инженерӧн. 1988-ӧд вося ода-кора тӧлысьын вуджӧ Перым-Коми кытшса краеведческӧй музейӧ столярнӧй цехӧн веськӧдлысьӧн. Сэні уджалӧ 2003-ӧд воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдз.

Кулӧма 2006-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Медводдза гижӧдыс петӧма «По ленинскому пути» округса газетын 1980-ӧд вояс помын. Медводдза асшӧр прозаа небӧг — «Кӧмтӧг вундӧмпод вылӧт» (Кӧмтӧг вундӧм му вывті) небӧг — йӧзӧдӧма 1992-ӧд воын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь и ӧтувъя небӧгъясын.

1990-ӧд воын Перым-Коми кытшса литературнӧй котыр лӧсьӧдӧма том прозаикъяс костын конкурс. А. Ермаков босьтӧма мӧд места.

## Небӧгъяс
* Кӧмтӧг вундӧмпод вылӧт. — Кудымкар, 1992. [Кӧмтӧг вундӧм му вывті] 
* Ӧткодьяс [висьт]. Тӧдліс аттьӧсӧ [висьт] / Дасьтіс О. Уляшев // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 74—80.

## Ӧшмӧсъяс
* Ермаков Александр Константинович // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 74.
* «Моя любимая библиотека» сайтын Ермаков Александр Константинович йылысь
* Коми-пермяцкие писатели: Биографический справочник для образовательных учреждений. В 2 ч. Часть II. / Авт.-сост.: *Н. А. Мальцева*. — Кудымкар, 2006. — С. 13—14.

## Ыстӧдъяс
Фадеев Тимофей Павлович

**Фадеев Тимофей Павлович** (1937—1992) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Тимофей Фадеев чужӧма 1937 вося урасьӧм тӧлысь 11-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧс районса Новожилов грездын. Тані жӧ помалӧма начальнӧй школа, а орчча Чурак сиктын — сизим класс. Кӧс леспромхозын уджалыштӧм бӧрын ветлӧма армияӧ. Сэсся уджалӧма комсомол райкомын инструкторӧн, районса газетын корреспондентӧн, веськӧдлӧма клубӧн, вӧлӧма столярӧн, горнорабочӧйӧн, трудысь велӧдысьӧн. Помалӧма шӧр школа.

Кулӧма 1992 вося ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ. 

## Гижан удж
Йӧзӧдчыны босьтчӧма 1963 воын: медводз — ӧтувъя сборникъясын, а сэсся чужӧмаӧсь  асшӧр небӧгъяс. Медводдзаыс — «Почкаэз оссьӧны» — петӧма 1970 воын Кудымкарын. 

Гижӧма да йӧзӧдӧ «Гажа грива», «Адззисьлытӧдз, Марина!» да «Прошинаын тулыс» повесьтъяс. Сідзжӧ гижӧ кывбуръяс, пьесаяс, вӧр-ва йылысь висьтъяс. Сылӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧма уна сьыланкыв да романс.

Пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

«Олӧм лун» небӧгысь Т.П. Фадеевлы сетӧма М. Лихачёв нима литературнӧй премия.

## Небӧгъяс
* Почкаэз оссьӧны. — Кудымкар, 1970.
* Олӧм лун.
* Тӧдысь [висьт] / Дасьтіс А. Лыюров // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 66—69.

## Наградаяс
* М. Лихачёв нима литературнӧй премия

## Ӧшмӧсъяс
* Фадеев Тимофей Павлович // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 66.
* Коми-пермяцкие писатели: Биографический справочник для образовательных учреждений. В 2 ч. Часть I. / Авт.-сост. Н.А. Мальцева. — Кудымкар, 2006.

## Ыстӧдъяс
Мелехина Вера Петровна

**Мелехина Вера Петровна** (1965) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Вера Мелехина чужӧма 1965 вося моз тӧлысь 2-ӧд лунӧ Перым обласьтын Перым коми национальнӧй кытшысь Кӧч районса Лобоз грездын. Велӧдчӧма Гаинчи начальнӧй школаын, 1980 воын помалӧма Хазовса 8 класса школа. 1982 воын помалӧма Верещагино карын 4 №-а ГПТУ, 1987 воын — Кудымкарын Перым Коми видз-му овмӧс техникум. Уджалӧма «Кочёвскӧй» совхозын зоотехникӧн; веськӧдлӧма Лобоз сиктса клубӧн (1982—2002 воясын), Кӧч районса культура керкаын автоклубӧн, «Надея» да «Лымдорчача» фольклор котыръясӧн. 

## Гижан удж
Перым коми кывйӧн медводдза кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Парма» кытшса газетын 1992 воын. Йӧзӧдчылӧма «Северянка» да «Кочёвская жизнь» райгазетаясын, Кудымкар районса «В окружении Камы» газетын, «Иньва» литературно-художественнӧй сборникъясын (2007, 2010, 2012 воясӧ). Пырӧдчылӧма районса да Перым коми кытшса литературнӧй конкурсъясӧ 2005, 2008, 2011, 2012 воясын. Медводдза «Оланлӧн пассэз» кывбур чукӧрыс петӧма Перым Коми небӧг лэдзанінын 2010 воын. 

2018 воын сетӧма Перым Коми кытшса А. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын «Ловнам ме гортын» кывбур чукӧрысь.

## Небӧгъяс
Ставнас йӧзӧдӧма вит асшӧр небӧг:
* Оланлӧн пассэз. — Кудымкар: Коми-Пермяцкое кн. изд-во, 2010.
* Ловнам ме гортын. 2016.

## Наградаяс
* Перым Коми кытшса А. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын «Ловнам ме гортын» кывбур чукӧрысь (2018)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми-пермяцкие писатели: Биографический справочник для образовательных учреждений. В 2 ч. Часть I. / Авт.-сост. Н.А. Мальцева. — Кудымкар, 2006.
* Пермский край: Энциклопедия.
* ''Рычков В.В.'' Из биографии Веры Мелехиной // Всходы: сборник статей IV Межрегиональной литературно-краеведческих чтений. — Кудымкар, 2012. — С. 65—68.
 
## Ыстӧдъяс
Подорова Агния Ивановна

**Подорова Агния Ивановна** (1901—1972) — коми кыв туялысь, педагог.

## Олан туй
Агния Подорова чужӧма Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Куж грездын — (ӧні  Кулӧмдін районса Куж сикт) 1901-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 7 (20) лунӧ. 1920-ӧд воын помалӧма Югдінын педагогикаысь дженьыд курсъяс да воӧма Кулӧмдінӧ веськӧдлыны челядь видзанінӧн. 1921—1924 воясын инструкторалӧма Кулӧмдін уездса РКП(б) комитетын, веськӧдлӧма женотделӧн. Велӧдӧма начальнӧй классъясын Аквадын, Княжпогостын да Туръяын.

1930-ӧд вося арнас сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь велӧдчыны Москваӧ Н.К. Крупская нима коммунист ногӧн челядьӧс быдтыны велӧдан  педагогика академияӧ, кӧні велӧдчӧма 1932-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧдз. 1932—1936 воясын велӧдӧма коми да роч кывъяс Емдінса да Сыктывкарса педагогика техникумъясын. 1936—1939 воясын велӧдчӧма Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература пакультетын, но помалӧма уджысь орӧдчытӧг сӧмын 1947-ӧд воын.

1939-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьын сійӧс индӧмаӧсь ВКП(б) Коми обкомӧ школаяс юкӧнса веськӧдлысьӧн. Регыд мысти сійӧс пуктӧмаӧсь Коми АССР-са просвещение наркомӧн. 1943-ӧд восянь А.И. Подорова веськӧдлӧма Коми туялан институтӧн, но Коми АССР-ын СССР-са наукаяс академиялысь туясян база лӧсьӧдӧм бӧрын 1944-ӧд воын сійӧс индӧны веськӧдлыны Коми филиаллӧн кыв, письменносьт да история секторӧн. 1947 восянь и 1956 воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдзыс, тайӧ секторас уджалӧма младшӧй научнӧй сотрудникӧн.

Кулӧма Сыктывкарын 1972-ӧд вося рака тӧлысь 22-ӧд лунӧ.

## Туялан удж
А.И. Подорова 1954-ӧд воын дорйӧма филологияса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Коми кывйын кывтор».

Сылӧн веськӧдлӧм улын вӧлі дасьтӧма нормаа кывкудъяс: «Коми-русский словарь» (1948), «Коми орфографический словарь» (1953).

Зільӧма коми кыв гижанноглы нормаяс дасьтӧмын. Гижӧма «Современный коми язык» (1955) велӧдан небӧгӧ «Кывтор» да «Кывйитӧд» юкӧнъяс.

## Небӧгъяс
* Коми-русский словарь. 1948
* Коми орфографический словарь. 1953

## Ӧшмӧсъяс
* ''Туркин А. И.'' Подорова Агния Ивановна // Коми язык. Энциклопедия / Отв. ред. ''Г. В. Федюнева''. —  М.: Издательство ДиК, 1998. — С. 360—361.

## Ыстӧдъяс
1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь (медаль)

**«1941–1945 воясӧ Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль** (рочӧн: Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.») — СССР-ын канмуса награда. Лӧсьӧдӧма 1945 вося лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум указӧн. Медальлы серпассӧ дасьтісны серпасалысьяс И.К. Андрианов да Е.М. Романов.

## Медаль йылысь Положение
Медаль сетӧны:
* рабочӧйяслы, инженерно-техническӧй персоналлы, промышленносьтын да транспортын уджалысьяслы;
* колхозникъяслы да видз-му овмӧсын уджалысьяслы;
* наука, техника, искусство да литература юкӧнъясын уджалысьяслы;
* сӧветскӧй, партияса, профсоюз да мукӧд общественнӧй котырын уджалысьяслы, кодъяс асланыс зіль уджӧн матыстісны Айму вӧсна Ыджыд тышын Вермӧмсӧ.

Медаль новлӧны шуйга морӧсын. Эм кӧ СССР-са мукӧд сикас медаль, ӧшӧдны «Прага мездӧмысь» медаль юӧрын. 1987 вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун кежлӧ медаль сетӧма кӧнкӧ 16 100 000 мортлы.

## Медаль серпасалӧм
Медальыс гӧгрӧс, диаметрыс 32 мм., вӧчӧны ыргӧнысь. Медаль водзладорас серпасалӧма морӧсӧдзыс И. В. Сталин маршал формаын. Вылысас гӧгӧрыс гижӧма: «НАШЕ ДЕЛО ПРАВОЕ», уліас — «МЫ ПОБЕДИЛИ».

Мӧдарас гӧгӧрыс  гижӧма — «ЗА ДОБЛЕСТНЫЙ ТРУД», шӧрас — «В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ 1941—1945 ГГ.», выліас — чарла да мӧлӧт, уліас — вит йыла кодзув. Став гижӧдсӧ да серпассӧ гӧгрӧсмӧдӧма.

## Ӧшмӧсъяс
* *Володин А.Н., Мерлай Н.М.* Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — С. 102—103.
* *Колесников Г.А., Рожков А.М.* Ордена и медали СССР. — Мн.: Народная асвета, 1986. — С. 88—89.
* «СССР-са орденъяс да медальяс» сайт

## Ыстӧдъяс
Гуляева Людмила Петровна

**Гуляева Людмила Петровна** (1952) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Людмила Гуляева чужӧма 1952-ӧд вося рака тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Юсьва районса Ларин грездын. 
1959—1969-ӧд воясын велӧдчӧма школаын. 1974-ӧд воын помалӧма Перым педагогика институтысь филология факультетса комиа-роч юкӧн. Велӧдӧма Перым Коми кытшса школаясын роч да перым коми кыв да литература: Кудымкар районса Мелехин школаын, нёль во — Антипин школаын. Бӧръя кызь восӧ уджалӧма Юсьва районса Крыкалёв шӧр школаын, на пиысь 9-сӧ — директоралӧма.

## Гижан удж
Кывбуръяссӧ заводитӧма гижны школаын велӧдчигӧн. Йӧзӧдчылӧма кытшса газет-журналъясын да литературно-художественнӧй чукӧръясын. Гижӧ верстьӧлы да поснилы кывбуръяс да проза. 

2007-ӧд воын челядьлы «Гажа кад» небӧгысь Л.П. Гуляевалы сетӧма Перым Коми кытшса премия.

Россияса гижысь котырӧ пырысь (2009).

## Небӧгъяс
* *Гуляева Л. П.* Оланын биок. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 1991. — 79 с.
* *Гуляева Л. П.* Годдэз и каддэз. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2001. — 224 с.
* *Гуляева Л. П.* Гажа кад. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2007. — 104 с.
* И шонтісьӧ бы лов. Аймам керкуын. Олан туй [Кывбуръяс]; Акробатъяс [Висьт] // Войвыв кодзув. 2018. — 2 №. — Л.б. 20—24.

## Ошканпасъяс
*  М. Лихачёв нима литературнӧй премия босьтысь (2008)
* А. Зубов нима литературнӧй премия бостысь (2019) 
* Юсьва районса Почёта гражданин (2015)

## Ӧшмӧсъяс
* Даты, события, люди ...: справочное издание / Сост. Л. П. Ратегова. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2001. — С. 290—293.
* Гуляева Людмила Петровна // Войвыв кодзув. 2018. — 2 №. — Л.б. 20.
* Л. П. Гуляева йылысь

## Ыстӧдъяс