open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Семяшкин Гавриил Прокопьевич

**Гавриил Прокопьевич Семяшкин** (1888—1937) — революционер, бурӧвӧй мастер, Уджвывса Герой.

## Олан туй
Чужӧма 1888-ӧд вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ Изьва сиктын. Семьяас вӧлӧма мӧд кагаӧн, водз заводитӧма уджавны. Уджалӧма озыр кӧр видзысьяс дорын, Стелла Поларе фирмаын, коді вӧлӧма ӧнія Наръяна-Марсянь неылын. Помалӧма сельхозприходскӧй школа. Пырӧдчӧма революционнӧй уджӧ изьваса сикт-грездъясын. 1920—1921-ӧд воясӧ вӧлӧма бурӧвӧй мастерӧн. 1921-ӧд восянь уджалӧма прӧмыселса веськӧдлысьӧн. Бур уджысь да медводдза коммунистическӧй субботникъяс да воскресникъяс котыртӧмысь 1921-ӧд воын сылы сетӧма Уджвывса Герой ним.

Кулӧма 1937-ӧд вовося сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ Изьва сиктын, сэні жӧ дзебӧма.

## Паметь
* 1968-ӧд воын Ухта карын вӧлӧм Первомайскӧй переулок нимтӧмаӧсь Семяшкин уличаӧн, а 1-дза номера керкаӧ ӧшӧдӧма казьтылан пӧв.

## Наградаяс
* Уджвывса Герой (1921)

## Ӧшмӧсъяс
* Гавриил Семяшкин
* Ижме - 440 лет

## Ыстӧдъяс
Висьт Ульяновскӧй манастырь

Висьтыс босьтӧма небӧгысь “Коми йӧзкостса важ висьтъяс” кодӧс чукӧртӧма Веньӧ Яркӧ Юрӧ (Юрий Герасимов Рочев) 

Ульяновскӧй манастырь существуйтӧ важсянь. Висьталӧны, сiйӧ кутшӧмкӧ дзоляник грезд вӧлi даже Степан Пермскӧй дырся. Сэсся Уралсянь воласны грабительяс, кутшӧмкӧ особӧй национальность, Уральскӧй гӧра сайсянь.И тайӧс, Ульяновскӧй манастырсӧ сiйӧ лёк вӧчысьясыс грабитасны и кутшӧмкӧ мича нылӧс пышйӧдӧны пыжӧн вӧлӧм. Ульяния ныв, нимыс вӧлӧма Ульяния. Оз кӧсйы накӧд мунны и пыжсьыд сiйӧ Эжваӧ чеччыштас и вӧйтчас, пӧдӧ сэсся.

Но, сэсся сiйӧ Ульяна вӧян местасӧ Ульяновскӧйӧ шуасны.Но, сiйӧ лыддьӧны, мый вроде сэтшӧм поступок вӧчӧма Ульяния, мый налы, лёк йӧзлы, эз сетчы, асьсӧ пӧгибнитӧдiс, вӧйтчис. Ӧнi кӧ шуны, героиня, но вот сэсся местаыс и Ульяна.Сы весьтӧ и стрӧитӧмаӧсь манастырсӧ, сы местаӧ.Но ещӧ Ульяна манастырыс, названиеыс ещӧ сложнӧйджык: Ульяновский Троицко-Печорский Стефановский монастырь.Тадзи сложнӧй названиеыс.
Небӧг Robinzon

Небӧгсӧ лӧсьӧдӧма “Приключения Робинзона Крузо” роман серти, кодӧс гижӧма Даниель Дефо. Медводдзаысь йӧзӧдӧма 1719 вося апрель 17-ӧд лунӧ. 

Роч вылӧ вуджӧдӧма да лӧсьӧдӧма Лев Николаевич Толстой 1862 воын. Комиӧдіс М. Шестаков.

Небӧгсӧ гижӧма латиницаӧн. Йӧзӧдӧма 1935 воын.

Редактор: П. Доронин.
Висьт Ярук Иван

Висьтыс босьтӧма небӧгысь “Коми йӧзкостса важ висьтъяс” кодӧс чукӧртӧма Веньӧ Яркӧ Юрӧ (Юрий Герасимов Рочев)

Ярук Иваныс тайӧ вӧлӧма миян Понысь, зэв ён морт. Пӧдругасӧ сiйӧ видзлӧма Сернӧсысь – сэтчыӧдз миянсянь сё верс сайӧ.Важ йӧз висьталлӧмны: пуксяс пӧ лыззьӧ, босьтас коса пурт ла мӧдӧдчас.Кутшӧм ув мешайтчӧ, коса пуртнад керыштӧ.Рытнас каяс сё версттьӧ, аскинас бӧр воас.

Коркӧ сiйӧ узьмӧдчас вӧр керкаын.Вӧрсаясыд и локтасны сiйӧс кыскыны.Кватитасны юрсиӧдыс.Сылы ки улад шедӧ стобйыс, кодӧс тулъялӧны ӧдзӧс водзас, мед кинад пыксьыны сы вылӧ.Мӧд киас чер шедас.Стобъяд петитчас да юрситӧ кыскӧны. Сӧтас чернас да кералiгтырйи вӧтлас вӧрсаястӧ.
Маврикий креол кыв

**Маврикий креол кыв** (*kreol morisien*) — франсуз креол кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны Маврикий ді вылын. Анбур — латин.

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

## Ыстӧдъяс

* Korek - A Beginners Guide To Mauritian Creole
Саваяг (Вуктыл каркытш)

**Саваяг** () — Коми республикаын Вуктыл каркытшӧ пырысь грезд. 2015-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 19-ӧд лунӧдз вӧлі пырӧ Вуктыл районын Дутов сикт овмӧдчӧмин улӧ.

## Ним артмӧм
## Фольклор
1895-ӧд воын историк И. Н. Суворов гижӧма Саваягын му пуксьӧм йылысь миф (йӧзӧдӧма князь В. Н. Тенише
## История
## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс
Коми войтырлӧн XI Чукӧртчӧм (2016)

**Коми войтырлӧн XI Чукӧртчӧм** вӧлі нуӧдӧма Сыктывкарын 2016 вося урасьӧм тӧлысь 12—14-ӧд лунъясӧ.

## История
Съезд уджаліс Нёбдінса Виттор нима Коми Республикаса драма театрын. 

## Веськӧдлысьӧс бӧрйӧм
Бӧрйӧмаяс вӧзйисны ӧтмунӧмӧн веськӧдлысьпуӧн куим мортӧс: Коми Республикаса Ёртасян керкаӧн веськӧдлысь, национальнӧй политикаса вӧлӧм министр Г.И. Габушеваӧс, «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Эжваса юкӧнӧн веськӧдлысь, ас вылӧ уджалысь А.И. Габов да Россияса Федерацияса сенатор, Фин-йӧгра войтырлӧн консультативнӧй комитетӧн веськӧдлысь, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн 1991—2008 воясӧ веськӧдлысь Валерий Марков, коді босьтіс самоотвод.

Гуся гӧлӧсуйтӧмӧн веськӧдлысьӧн бӧрйӧма Галина Габушева, сы дор сувтісны 110 морт, А.И. Габов вӧсна сетӧма 82 гӧлӧс.

## Президиум бӧрйӧм
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Умберто Эко

**Умбе́рто Э́ко** (1932—2016) — Италияса нималана гижысь, туялысь.

## Олан туй
Умберто Эко чужис Италияса Алессандриаын (Пьемонт карын, Туринсянь неылын) 1932 вося тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лунӧ. Батьыс, Джулио Эко, вӧлі бухгалтерӧн, ветліс куим тыш вылӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ Джованна мамыскӧд Умберто вуджис овны неыджыд грездӧ, мый вӧлі Пьемонт гӧраясын. Сылӧн пӧльыс вӧлі шыбитӧм кагаӧн (подкидыш). Италияын сэк кадся традиция серти, сылы пуктӧма ов-аббревиатура — Ех Caelis Oblatus, сідзкӧ «енмӧн сетӧм».

Умберто помаліс 1954 воын Туринса университет, туяліс средневековӧй философиа да литература. Велӧдчигас дугдіс эскыны Енлы да муніс Католик вичкоысь.

Умберто Эко уджаліс телевидениеын, журналисталіс «Эспрессо» (итал. L’Espresso) газетын, велӧдіс культуралысь эстетика да теория Милан, Флоренция да Турин университетъясын. Болон университетын профессор. Суйӧрсайса уна университетын почётнӧй доктор.

1962 вося кӧч тӧлысьӧ гӧтрасис искусствояс велӧдысь вылӧ: Рената Рамгакӧд быдтісны пи да ныв.

Куліс Милан карын 2016 вося урасьӧм тӧлысь 19-ӧд лунӧ ракысь.

## Гижан удж
Авторлӧн петавлісны татшӧм романъяс:
* «Il nome della rosa» (1980) («Имя розы» / «Роза ним»).
* «Il pendolo di Foucault» (1988) («Маятник Фуко» / «Фуко маятник»).
* «L’isola del giorno prima» (1994) («Остров накануне» / «Ді лунӧн водз»).
* «Baudolino» (2000) («Баудолино»).
* «La misteriosa fiamma della regina Loana» (2004) («Таинственное пламя царицы Лоаны» / «Лоана сарисалӧн би»).
* «Il cimitero di Praga» (2010) («Пражское кладбище» / Прагаса шойна).
* «Нулевой номер» (2015) («Ноль нумер»).

## Небӧгъяс
## Ыстӧдъяс
Харута (Заполярнӧй район)

**Харута** () — Яран асвеськӧдлан кытшын посёлок, Заполярнӧй районса Хоседа-Хард сикт сӧветлӧн шӧрсикт.

## Ним артмӧм
«Харута» яран кывйысь вуджӧдсьӧ кыдзи «ньыв пуа ю».

## География
Посёлок пукалӧ Адзва юлӧн шуйгаладорас, Харутаю вомын.

Оланинын эм некмыны улича: Колхоз, Вадор, Выль, Первомай, Вермӧм, Полярнӧй, Сӧветскӧй да Хутор уличаяс.

## История
Посёлокӧ медводдзаӧн овмӧдчис 1892 воын изьваса кресьттянин Ф.А. Канев гӧтырыскӧд да куим челядьыскӧд. 1897 воын Харута вӧлі пасйӧма кыдзи Кардор губерняысь Печора уездса выселок. 1925 восянь Харута вӧлі Хоседа-Хард кочевӧй сӧветлӧн шӧринӧн. Сы кадсянь олысь лыдыс ӧтарӧ содіс.

## Олысь лыд
Посёлокын олӧны изьваса комияс, яранъяс да рочьяс.

## Велӧдӧм
## Культура
## Овмӧс
Посёлокын эм Хоседа-Хард сиктсӧветлӧн веськӧдланін, «Рассвет Севера» кӧр видзан овмӧслӧн база, бурдӧдчанін, культура керка, пывсян, пӧжаланін, радиоузел, шӧр школа да челядь видзанін, спорт комплекс, «Москва» телестанция. Уджалӧ «102,0 Север FM» радио, Медводдза да Мӧд мультиплекс. 2013 вося урасьӧм тӧлысьсянь кыйӧ **МТС** сотӧвӧй оператор.

## Туй
Адзва юлӧн веськыдладорас эм аэропорт да пуксян эрд, кытчӧ вермас пуксьыны Ан-2 самолёт; ю шуйгаладорас — вертолёт пуксянін.

Вежоннас кыкысь Ан-2 самолёт да Ми-8 вертолётӧн Харутаӧ позьӧ воӧдчыны Наръян-Марсянь. Груз вайӧны Адзва ю кузя да тӧвся туйті Интасянь.

## Тӧдчанатор
* Посёлоксянь рытывлунвылын (1,5 км) Харута куйланін, кӧні сюрисны трогонтериевӧй слӧнлӧн лыяс да и кварцит. Налӧн арлыдыс — 200—120 сюрс во сайын.

## Ӧшмӧсъяс
* «Хоседа-Хард сиктсӧвет» муниципальнӧй юкӧнлӧн сайт (рочӧн)
* Харутаын челядь видзанінлӧн сайт

## Ыстӧдъяс
Несанелис Дмитрий Александрович

**Несанелис Дмитрий Александрович** (1960—2016) — этнограф, историяса кандидат, общественнӧй удж вӧчысь.

## Олан туй
Дмитрий Несанелис чужӧма 1960-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Помалӧма 4-ӧд №-а карса шӧр школа, Сыктывкарса канму университетысь история факультет. Сӧветскӧй армияын служитӧм бӧрын велӧдӧма история сыктывкарса 35-ӧд №-а школаын. Кыв, литература да история институтын аспирантура помалӧм бӧрын 1989—2000-ӧд восӧ уджалӧма этнография секторын.

2000—2011-ӧд воясӧ веськӧдлӧма общественносьткӧд йитӧд кутан юкӧдъясӧн «ЛУКОЙЛ» котырлӧн тэчасъясын Кардорын, Наръяна-Марын да Ускарын, юрнуӧдӧма Яран асвеськӧдлан кытшлӧн Кардорса петкӧдчанінӧн.
 
Кулӧма 2016 вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Туялан удж
Кандидатскӧй диссертация темаыс — «Традиционные формы досуга сельского населения Коми края (вторая половина XIX – первая треть XX вв.)», уджсӧ дорйӧма Москваын Этнология да антропология институтын.

## Небӧгъяс
Ставнас йӧзӧдӧма 150 сайӧ туясян удж:
* *Несанелис Д.А.* Старинная игра детей коми «гӧрд гача»: опыт семантического анализа // Генезис и эволюция традиционной культуры коми / Тр. ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН. — Сыктывкар, 1989. — Вып. 43. — С. 80-89.
* *Несанелис Д.А., Шарапов В.Э.* Тема смерти в традиционных играх коми детей и проблема возрастной стратификации сельского мира // Семиотика культуры. — Сыктывкар, 1991.
* *Несанелис Д.А., Шарапов В.Э.* Тема смерти в детских играх: опыт этносемантического анализа (по материалам традиционной культуры коми) // Смерть как феномен культуры: Межвуз. сб. науч. трудов. —Сыктывкар, 1994. — С. 122-134
* *Несанелис Д.А.* Раскачаем мы ходкую качель. Традиционные формы досуга сельского населения Коми края (Вторая пол. XIX — первая треть XX вв.). — Сыктывкар, 1994.
* *Несанелис Д.А., Шарапов В.Э.* Мотив «раскачивания» в мифопоэтических представлениях народов коми // Традиционное мировоззрение и духовная культура народов Европейского севера / Тр. ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН. — Сыктывкар, 1996. — Вып. 60. — С. 77-95.

## Общественнӧй удж
## Наградаяс
* Владимир Вернадский фондлӧн экология велӧдан юкӧнын ставроссияса премия
* Вежа Сергий Радонежский нима I тшупӧда медаль

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Петрухин, Владимир Яковлевич

**Влади́мир Я́ковлевич Петру́хин** (1950) — археология туялысь, история наукаясса доктор, профессор.

## Олан туй
* 1950— чужис Мӧскуа обласьтса Пушкино карын.
* 1967 – помаліс шӧр школа.
* 1967-1972 — велӧдчис Мӧскуаса канму университетысь история факультетын.
* 1972 — университет бӧрын пырис велӧдчыны аспирантураӧ.
* 1975 воын помаліс «археология» специальносьт серти аспирантура да дорйис Мӧскуаса канму университетын история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Погребальный культ языческой Скандинавии».
* 1991-2004 — Еврей университетлӧн профессор.
* 1994— дорйис Рочмуса наукаяс академияысь Славян туялан институтын история наукаясса доктор ним вылӧ диссертация, нимыс — «Проблемы этнокультурной истории славян и Руси в IX-XI вв.».
Ӧні уджалӧ Славян туялан институтын.

## Туялан удж
### Небӧгъяс
* Начало этнокультурной истории Руси IX-XI веков / Рос. акад. наук, Ин-т славяноведения и балканистики. - Смоленск : Русич;  : Гнозис, 1995. - 317 с.
* От Бытия к Исходу : отражение библейских сюжетов в славянской и еврейской народной культуре : сб. ст. / Центр Сэфер. Академическая серия ; Отв. редактор В.Я. Петрухин. - М., 1998. - Вып. 2.
* Древняя Русь. - М. : Слово, 2000. - 48 с.
* Славяне : [учеб. пособие для доп. образования]. - М. : Росмэн, 2002. - 112 с.
* Истоки России : ист. рассказы / В. Петрухин, А. Торопцев. - М. : Росмэн, 2002. - 132 с.
* Хазарско-еврейские документы X века : пер. с англ. / Голб Норман, Прицак Омельян ; Н. Голб и О. Прицак; науч. ред., послесл. и коммент. В.Я. Петрухина; Рос. акад. наук, Ин-т славяноведения. - Изд. 2-е, испр. и доп. - Иерусалим ; М. : Гешарим : Мосты культуры, 2003. - 239 с., [8] л. к., факс. - (Библиотека Российского еврейского конгресса). - Пер. изд. : Khazarian Hebrew documents of the tenth century / N. Golb a. O. Pritsak. - Ithaca ; London : Cornell Univ. Press, 1982. - Доп. тит. л. ориг. англ. - Библиогр. в тексте. - Алф. указ.: с. 226-227. - ISBN 5-932731-26-5 : 125
* Мифы финно-угров. - М. : Астрель: АСТ: Транзиткнига, 2005. - 463 с.

### Статьяяс
* Айхенвальд А.Ю., Петрухин В.Я., Хелимский Е.А. К реконструкции мифологических представлений финно-угорских народов // [Балто-славянские исследования](http://www.inslav.ru/images/stories/books/BSI1981(1982).pdf). — 1981. — М.,1982. — С.162-192.

## Ыстӧдъяс
Гущин Василий Яковлевич

**Гущин Василий Яковлевич** (1952) — коми шылад тэчысь.

## Олан туй
Василий Гущин чужӧма Коми АССР-ысь Луздор районса Слудкаын 1952-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарын культура училишӧ, Перымса культура институт. 28 во чӧж, 1986-ӧд вося рака тӧлысьсянь 2014-ӧд воӧдз веськӧдлӧма В.Т. Чисталёв нима «Эжваса  дзоридзьяс» йӧзкостса хорӧн.

## Шылад тэчӧм
Сьыланкывъяссӧ тэчӧ 1979-ӧд восянь. Сетӧӈа мӧвп да котыртӧма 1994-ӧд воын «Василей» республикаса гаж. 

В. Гущинлӧн сьыланкыв серти «Коми гор» телерадиокомпания снимайтӧма «Ой, олӧм олӧм» фильм (режиссёрыс Н.М. Чадоромцева). «Васьӧ-Касьӧ нимлунасьӧ», «Ӧти муслуныд», «Ёртасьӧмлӧн би» и «Гущин Глас» аудиодискъясын йӧзӧдӧма авторлысь 102 сьыланкыв. 

## Наградяс
* Коми  АССР-са культураын нимӧдана уджалысь (1990)
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлысь премия босьтысь (2002)

## Ӧшмӧсъяс
* Гущин Василий Яковлевич // Лауреаты премий Правительства Республики Коми: библиографический справочник. — Сыктывкар, 2008. — С. 88.
* Гущин Василий Яковлевич // Певцы родного края: биобиблиографический указатель. — Усть-Кулом, 2008. — С. 4-8.
* ''Лодыгин В.''  «Дась  нянь  ог  сёйӧй»:  «Эжваса  дзоридзьяс»  народнӧй  хорӧн веськӧдлысь В. Гущин // Парма гор. 2007. 13 января.
* Васильев В. И керка лэптіс // Парма гор. 2006. 19 августа.
* Молчанов Л. «Радуйте творчеством!» // Огни Вычегды. 2005. 4 марта.
* ''Лодыгин В.'' А тайӧ Васьӧ гудӧкасьӧ // Коми му. 2002. 2 февраля.

## Ыстӧдъяс
Артеева Агафья Тимофеевна

**Артеева Агафья Тимофеевна** (1918—1996) — нималана коми вӧралысь, Ленин орден новлӧдлысь.

## Олан туй
Агафья Артеева чужӧма 1918-ӧд вося рака тӧлысь 28-ӧд лунӧ Кардор губерняысь Изьва-Печора уездса Мокчойын (ӧні Изьва районса Мокчой сикт) кӧр видзысь семьяын. Бать-мамыскӧд 1930-ӧд воясӧ овмӧдчӧма Каратайка посёлокӧ, кодӧс сӧмын на вӧлі кыпӧдӧны. 1939-ӧд восянь уджалӧма К.Е. Ворошилов нима колхозын. 

Агафьялӧн верӧсыс вӧлӧма вӧралысьӧн. Кор сылы вӧлӧма 23 арӧс, верӧсыс вӧйӧма «Комсомолец» буксир экипажкӧд ӧтвылысь. Агафья босьтчӧма вӧравны, сійӧс велӧдӧма Василий Иванович Филиппов. 

А.Т. Артеева вӧралӧма тундраын нелямын вит во — 1942-сянь 1987 воӧдз. Кыйдӧссӧ сдайтӧма канмулы.
1947-ӧд восянь 1957 воӧдз вӧлӧма вӧралысьяс пӧвстын ставсоюзса социалистическӧй соревнованньӧын вермысьӧн.

Куимысь ветлӧма ВДНХ вылӧ. 1956-ӧд воын сійӧс вӧлі бӧрйӧма Юшар сиктсӧветса депутатӧн.

Бур уджысь сылы сетӧма уна аттьӧалана гижӧд, ружйӧ (премиа пыдди), «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль да «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын Вермӧмсянь 50 во» казьтылана медаль. Вӧралӧмын ыджыд вермӧмъяс шедӧдӧмысь 1971 воын наградитӧма Ленин орденӧн.

Кулӧма 1996-ӧд вося ода-кора тӧлысь 13-ӧд лунӧ Яран асвеськӧдлан кытшса Каратайка посёлокын.

## Наградаяс
* Ленин орден (1971)
* «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын бур уджысь» медаль
* «1941–1945 воясса Айму вӧсна Ыджыд тышын Вермӧмсянь 50 во» казьтылана медаль (1995)

## Ӧшмӧсъяс
* Ненецкий автономный округ. Энциклопедический словарь / Гл. ред. *Корепанова Л.Ю.* . — М.: Дом Книги «Аванта+», 2001. — С. 304. — ISBN 5-8483-0040-2.
* ''Шевелёва Н.'' Агафья-охотница // Няръяна вындер, 27 дек. 2014 г.
* *Талеева Л. И.* Артеева Агафья Тимофеевна //  Ненецкий автономный округ: Энциклопедия: в 2-х т.  / Гл. ред. *Корепанова Л. Ю.* . — М.: ОСТ ПАК НТ, 2019. — Т. 1. — С. 92.

## Ыстӧдъяс
Семиков Илья Сергеевич

**Семиков Илья Сергеевич** (1993) — Коми Республикаысь лызьӧн котралысь, Россияса чемпион (2016).

## Олан туй
Илья Семиков чужис Чилимдін районса Чилимдін сиктын 1993-ӧд вося йирым тӧлысь 22-ӧд лунӧ.
Лызьӧн котравны кутіс 7 арӧссянь тренер Иван Трофимович Попов дорын. 2011 воын пыртӧма «Ӧтувтӧм командаяслӧн спорт дасьтан шӧрин» КР-са КАУ-лӧн ӧтувтӧм котырӧ. Семиков И.С. — лызьӧн котралӧмысь Россияын спорт мастер, Россия да Коми Республикаса ӧтувтӧм командаясӧ пырысь. Велӧдчӧ Сыктывкарса канму университетлӧн сьӧм-экономика факультетын.

## Вермӧмъяс
### 2011 во
* Россияса Первенство (зонъяс, нывъяс 1993—1994 чужан вояс) — 10 км, классика — 3 места.

### 2012 во
* Томуловлӧн спартакиада финал — эстафета 4х5 км — 3 места.

### 2013 во
* Россияса Первенство (21—23 арӧсаяс) — эстафета 4х5 км — 1 места; 10 км классика — 2 места;
* Россияса Первенство (19—20 арӧсаяс) — 15 км классика — 1 места; эстафета 4х5 км — 2 места; 20 км персьют — 3 места.

### 2014 во
* Россияса Первенство (21—23 арӧсаяс) — эстафета 4х5 км — 3 места;
* Россияса Чемпионат (Тюмень) — эстафета 4х10 км — 3 места.

### 2015 во
* Россияса Чемпионат (Кононовская грезд, Кардор обласьт) — командаса спринт, классика — 2 места; 50 км — классика — 2 места; эстафета 4х10 км — 3 места;
* Росияса Первенство (21—23 арӧсаяс) — эстафета 4х5 км — 1 места;
* Ставмирса тӧвся универсиада (Словакия) — 10 км классика — 8 места.

### 2016 воын
* Россияса чемпионат (Мурманск обласьт, Мончегорск кар , косму тӧлысь 10 лун) — 70 км марафон, классика — 1 места (кад: 3 час 19 минут 20 секунд).

## Ӧшмӧсъяс
* Про спорт 11 сайтын И.С. Семиков йылысь

## Ыстӧдъяс
Гӧрд бӧжа кай

**Гӧрд бӧжа кай** (, ) — ичӧтик сьылысь лэбач. Медмича кайяс лыдысь, кодъяс олӧны Россиялӧн европаса юкӧнса паркъясын да садъясын.

## Ыджда да рӧм
Ичӧтик тылаборда, пышкай ыджда кымын: тушаыс овлывлӧ 17 сантиметрӧдз, сьӧктаыс — 20 граммӧдз, шеныштӧм бордйыс 27 сантиметр пасьта. Тайӧ лэбачыслӧн медвойдӧр синмад шыбитчӧ би кодь гӧрд бӧжыс. 

Ай лэбачыслӧн тулыснас юр ӧтар-мӧдар бокыс да голяыс сьӧд, кымӧсыс дзик еджыд, но нырладорас тӧдчӧ сьӧд визь. Юр вылысладорыс да мышкуыс рудов. Морӧсыс, туша бокыс да улысыс бӧжыс кодь жӧ гӧрд рӧма. Энь пӧлыслӧн бӧжыс айыслӧн кодь, мукӧдлатіыс торъялыштӧ. Синмыс перкаль, нырыс да кокыс сьӧд. Пукалігас кадысь кадӧ бӧжсӧ тіркӧдӧ.

## Паськалӧм да оласног
Коми муын гӧрд бӧжа кайяс олӧны-вылӧны паськыда — лынвывсяньыс войвылӧдзыс, паныдасьлывлӧны пӧ весиг тундрабердса вӧръясын. Шоныдінъясысь локталӧны миянӧ косму тӧлысь помсянь ода-кора шӧрӧдз. Овмӧдчылӧны шоч пуяса вӧраинъясын, вӧр дорӧсъясын, садъясын да карса паркъясын. Мыйӧн сӧмын воасны чужанінас, айыс заводитӧ сьывны-дзользьыны асывсяньыс сёр рытӧдз, войнас весиг оз ланьтлы. Но мыйтакӧ кад кольӧм мысти дугдӧ шыалӧмсьыс.

Чужанінсӧ эновтӧны кӧч тӧлысьын, тӧвйӧны Африкаса муясын.

## Поздйысьӧм
Быдтысигкежлас позсӧ лӧсьӧдӧны пу горсйӧ либӧ ув-лӧп чукӧр пытшкӧ, пу вужъяс улын тыртӧминъясӧ, овлывлӧ и пес чипас костӧ, керка вевт улӧ. Пыр зільӧны поздысьны сідзи, медым ортсысяньыс оз вӧлі тыдав. Пӧжны пуктӧны чутъястӧм лӧзов рӧма сизим колькйӧдз. Пӧжсьӧмыс кыссьӧ кык вежонӧдз. Кызвын кадас позъяс пукалӧ сӧмын эньыс. Кольксьыс петӧм бӧрын пиянсӧ вердӧны гознан лэбачыс. Аслыныс и быдтасъясыслы сёянсӧ корсигӧн пӧ лунтырся лэбалӧмыс артмывлӧ 40 километрысь на унджык.

Том йылӧмыс дзикӧдз эновтӧны познысӧ да бать-мамнысӧ сӧмын сэки, кор найӧ пондӧны лӧсьӧдны да пӧжны мӧд позтырсӧ.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны гӧрд бӧжа кайяс яя сёянӧн. Куталӧны-кокалӧны бобувъясӧс да быдмӧгъяслы лёк вӧчысь мукӧд сикас гагӧс. Кӧдздӧдыштӧм бӧрын, кор гут-гагйыд абу нин, чӧсмасьӧны вӧрса вотӧсӧн.

## Рӧдвуж кывйын
Гӧрд рӧм сертиыс нимтӧны лэбачсӧ оз сӧмын рочьяс да комияс, но и мукӧдлаын. Сідз, удмуртъяс ногӧн **гордбыж** (комиӧдны кӧ, гӧрд бӧж ). Став гӧрд бӧжа кайяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны дас сикасӧс, квайтыс на пиысь олӧны Россияын.

## Ӧшмӧс
* Ракин А.Н. Гӧрд бӧжа кай // Би кинь, 2015. — 7 №.
Чичивичи

**Чичивичи** (, ) — ичӧтик тылаборда.

## Ыджда да рӧм
Ичӧтик тылаборда, пышкай ыджда кымын, тушаыс 18 сантиметрӧдз овлывлӧ, сьӧктаыс 23 граммӧдз. Шеныштӧм бордйыс 28 сантиметр пасьта. Ай лэбачыслӧн гӧн рӧмыс синмӧ шыбитчана. Юр вылысыс, голяыс, зобйыс да морӧсыс дзик гӧрд, мышкуыс сьӧдовгӧрд, кынӧм улыс алӧйгӧрд, бӧжыс да бордйыс рудовгӧрд. Энь пӧлыс абу сэтшӧм яръюгыд, вывтырыслӧн кызвынлатіыс сімруд, улысладорыс вижовгӧрд, бордйыс кельыд рӧма кык визя. Гознанныслӧн синмыс, нырыс да кокыс ӧткодь пемыдперкаль.

Тайӧ лэбач сикасыс торъялӧ мукӧд кайсьыс оз сӧмын гӧн рӧмнас, но тшӧтш и дзользьӧмнас. Чуксасигас найӧ быттьӧ юасьӧны: «чичи-вачи-вичи?», «чичи-вачивичи?». Татшӧм шыяса сьылӧмыс, тыдалӧ, и чуйдӧдӧма артмӧдны чичивичи нимсӧ.

## Паськалӧм
Шӧр оланіныс чичивичилӧн Азияса муясын, но паныдасьлывлӧ кӧнсюрӧ и Асыввыв Европаын. Комиын паськыда жӧ олӧ. Сӧмын тундраын да пармалӧн дзик нин войвывладорас он казявлывлы.

## Оласног да поздйысьӧм
Индияын да Асыв-Лун Китайын тӧвйӧм бӧрын лэбачьясыс локтӧны миянӧ ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн. Овмӧдчыны зільӧны сук баддя да льӧм пуяса васӧд ю ковтысъясӧ. Гозйӧдчӧны сӧмын гожъянінъясас воӧм мысти. Быдтысянінсӧ лӧсьӧдӧны джуджыд петшӧра тшӧкыд пушйӧд пытшкӧ. Кыпыд познысӧ тэчӧны быдмӧг заясысь оз ёна вылӧ мусяньыс пучер бердса вож вылӧ. Пыдӧсас вольсалӧны небыд турун. Та могысь ноксьӧ сӧмын энь лэбачыс, айыс ньӧти оз отсась. Позтырас овлывлӧ посньыдик квайт колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын эньыс жӧ кык вежонӧдз. А айыс оз эновт пӧвсӧ, вердӧ сійӧс да гажӧдӧ аслас дзользьӧм-сьылӧмнас. Кайпияныслӧн чужӧм бӧрын бать-мамныс ӧтвылысь ваялӧны налы сёянсӧ. Моз тӧлысь пуксигӧн быдтасъясыс 16 лун тырӧм бӧрын пондӧны лэбавны да эновтӧны познысӧ. 

Чужанінсӧ эновтӧны лӧня кӧдздӧдтӧдз на моз тӧлысьын да, лунвылӧ мунӧмсӧ налысь он и казявлы.

## Сёян
Чичивичияс пӧткӧдчӧны быдмӧг кӧйдысӧн да гаръясӧн, кокавлывлӧны тшӧтш и гагъясӧс.

## Рӧдвуж кывйын
Перым войтыръяслӧн ӧтувъя лэбач нимыс абу. Удмуртъяс нимтӧны ас ногыс: **валуллясь** да **горд дзольгыри**, кодъяс гӧгӧрвосьӧны, кыдзи «вӧв вӧтлысь» да «гӧрд воробей». Воддза нимсӧ лӧсьӧдігӧн найӧ ӧткодялӧмаӧсь лэбачыслысь шыалӧмсӧ вӧлӧн мунігӧн вӧтлысьыслысь чибӧ вылас горӧдлӧмъяскӧд, а мӧд нимыслы подувнас лоӧма вывтыр гӧныслӧн гӧрд рӧмыс.

## Ӧшмӧс
* ''Ракин А.Н.'' Чичивичи // Би кинь, 2015. — 5 №.
Тимушев Георгий Фёдорович

**Тимушев Георгий Фёдорович** (1922—1997) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1945), туялысь-физик.

## Олан туй
Георгий Тимушев чужӧма Кулӧмдін районса Немдін сиктын 1922 вося кӧч тӧлысь 10-ӧд лунӧ. Батьыс вӧлӧма фельдшерӧн. 1939 воын Кулӧмдінса школаын 10 класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтлӧн физика-математика факультетӧ. 1941 воын помалӧма кык курс, моз тӧлысьсянь Гӧрд армияын.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
1941 воын помалӧма Кардорын военно-инженернӧй училишӧ. 1942 вося урасьӧм тӧлысьсянь фронт вылын. Тышкасьӧма Сталинград да Курск косьясын. Кокниа ранитӧмаӧсь Днепр вӧсна тышын.

1944 вося моз тӧлысьын лейтенант Георгий Тимушев командуйтӧма 5-ӧд инженерно-сапёрнӧй бригадаса 106-ӧд №-а инженерно-сапёрнӧй батальонлӧн взводӧн, мый пырӧ 2-ӧд Украинаса фронтлӧн 6-ӧд танкӧвӧй армияӧ. Асьсӧ бура петкӧдлӧма Румыния дорйигӧн. 1944 вося моз тӧлысь 25-ӧд лунӧ Тимушевлӧн взводыс мырддьӧма вӧрӧглысь Сирет ю вомӧн кӧрттуй да шоссе посъяс (Текуч кар дорын) да видзӧма найӧс, кытчӧдз эз воны медшӧр вынъясыс.

СССР-са Вылыс Сӧвет Президиумлӧн 1945 вося рака тӧлысь 24-ӧд лунся Шуӧмӧн фронтын командованньӧлысь боевӧй заданньӧ бура вӧчӧмысь да повтӧмлун петкӧдлӧмысь лейтенант Георгий Тимушевлы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним, Ленин орден да «Зарни Кодзув» медаль (8051 номера).

Мукӧд тышын нӧшта на кыкысь ранитчылӧма. Госпитальысь лэдзӧм бӧрын уволитӧмаӧсь Армияысь.

### Тыш бӧрын
Олӧма Москваын. 1949 воын помалӧма Москва канму университетлысь физика факультет, а сэсся сэні жӧ аспирантуру. Уджалӧма ядернӧй физика научно-исследовательскӧй институтын. Водзмӧстчӧма общественнӧй уджын.

Кулӧма 1997 вося косму тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Гуалӧма Троекуров шойнаын (4 участок).

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1945.03.24)
* Ленин орден (1945.03.24)
* «Зарни Кодзув» медаль (511 №) (1945.03.24)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден
* «Почёт пас» орден
* 1 тшупӧда Айму тыш орден

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын Г.Ф. Тимушев йылысь

## Ыстӧдъяс
Серб-хорват кыв

Видзӧдӧй:

*Серб кыв
*Хорват кыв
*Босняк кыв
*Черногор кыв
S/2015 (136472) 1

**S/2015 (136472) 1** — тайӧ Макемакелӧн спутник. Сылӧн радиус — 80 км. Макемакеӧдз шӧр кост 21000 км. Спутник восьтісны Америкаса астрономъяс A. H. Паркер, М. Буйе, У. Гранди да К. Нолл 2015 воӧ.
Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа

**Валентина Есева нима Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа** — Коми Республикаса Веськӧдлан котырлӧн премиа. 

## История
Валентина Есева нима премиа лӧсьӧдіс 1999 воын Коми Республикаса Веськӧдлан котыр. Вичмӧдӧны Коми муса енбиа сьылысьяслы ӧтчыдысь кык вонас. Премиа сетӧны Валентина Есевалӧн чужан лун водзвылас косму тӧлысь помын, кор нуӧдӧны концерт, кӧні петкӧдчӧны премиа босьтысьяс.

## Премиа босьтысьяс
* 1999 — Галина Груздова
* Лидия Логинова
* 2002 — Виктория Пыстина
* 2004 — Вера Булышева
* Галина Бутырева
* Прасковья Кузьпелева
* Екатерина Ивановна Битнер
* Валентина Соколова
* Надежда Мартюшева
* Вероника Илянина
* Наталья Траилина
* 2012 — Наталья Канова 
* 2014 — Екатерина Курочкина
* 2016 — Зоя Осипова
* 2018 — Валентина Ковальчук

## Ӧшмӧсъяс
* Обладателем премии Правительства Коми имени Валентины Есевой стала Екатерина Курочкина // Коми Республикаса культура министерстволӧн сайт (рочӧн; 2014.05.01 лун)

## Ыстӧдъяс
Социалистическӧй Уджвывса Герой

**Социалистическӧй Уджвывса герой** — СССР-ын медвылыс тшупӧда звание, мый вӧлі сетӧны бура уджалӧмысь 1938 восянь 1991 воӧдз.

## История

Тайӧ званньӧсӧ да званньӧ йылысь Положениесӧ лӧсьӧдӧма 1938 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум «Об установлении высшей степени отличия — звания Героя Социалистического Труда» Шуӧмӧн. Водзынсӧ вӧлі Уджвывса Герой ним.

Социалистическӧй Уджвывса Герой ним сетӧма 20 605 мортлы (мӧд юӧр серти — 21 560 мортлы): на лыдын 205 морт кыкысь шедӧдісны тайӧ нимсӧ, а 16 морт — куимысь.
 
## Видзӧдӧй тшӧтш
* Сӧветскӧй Союзса Герой
* Россияса Уджвывса Герой

## Ӧшмӧсъяс
* ''Трут В.П.'' Герои Труда Дона: предисловие (История звания «Герой Социалистического Труда») // «Донской временник» сайт

## Ыстӧдъяс
Еремей (Мылдін район)

**Еремей** () — Коми республикаын Мылдін районса Приуральскӧй сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Габов Николай Николаевич

**Габов Николай Николаевич** (1919—1982) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).

## Олан туй
Николай Габов чужис Сыктывкарын 1919 вося вӧльгым тӧлысь 28-ӧд лунӧ.

Кулі 1982 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ

### Тыш бӧрын

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1944.09.13)
* Ленин орден (1944.09.13)
* «Зарни Кодзув» медаль (4268 №) (1944.09.13)

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын Н.Н. Габов йылысь

## Ыстӧдъяс
Тувсов Ёгорей лун

**Тувсов Ёгорей лун** () — православнӧй вичкоса гаж, пасйöны ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунӧ.

Ёгорей лунсӧ уналаын шуӧны «**вӧв нимлунӧн**», «**вӧв празьникӧн**» либӧ «**вӧв вежӧдан лунӧн**». Празьник лун кузя вӧвъясӧс оз уджӧдны, лэдзӧны гуляйтны-тімбылясьны, йирсьыны, мед пӧ Ёгӧрей-батюшкоыс тошнас йирсьӧдас вӧвъяссӧ.

Унджык сиктын лэдзлӧны став скӧтсӧ йӧрӧ ли карта вылӧ гуляйтны. Луздорын да Сыктыв вожын лэдзтӧдзыс сетӧны Ыджыд четвергся нянь да сов, вачкалыштӧны берба лунся шатьясӧн да шыӧдчӧны Ёгорей дорӧ, мед видзас да кранитас скӧтсӧ и кӧзяеваӧс став лёксьыс-притчасьыс, здоровье сетас гожӧм кежлас. Та могысь жӧ Эжва вожын скӧтсӧ лэдзтӧдзыс резӧны вежа ваӧн да пернапасалӧны плешсӧ.

Туръяын тайӧ лунас вайӧдлӧны став скӧтсӧ вичко дорӧ, нуӧдӧны молебен да вӧтлӧны кык бипур косттi. Тадзи жӧ вӧчӧны и Емдiнын. Аслыспӧлӧса тайӧ луныс кольӧ Изьваын: скӧтсӧ йӧртӧны загонӧ, молебен нуӧдӧм бӧрын поп резӧ скӧтсӧ вежа ваӧн.

Кутшӧмсюрӧ грездын вӧлӧмаӧсь Ёгорей часовняяс. Ёгорей лунас сэтчӧ чукӧртлӧмаӧсь скӧтсӧ, и вичкосяньыс попыс волӧма нуӧдны скӧт молебенсӧ. Татшӧм грездъясас Ёгорейыс лоӧ престольнӧй празьникӧн (сура празьникӧн): локталӧны-чукӧртчӧны орчча сикт-грездысь войтырыс, гӧститӧдчӧны, сьылӧны-гуляйтӧны.

Ёгорей лунӧ асывсяньыс пывсьӧны, киськасьӧны ваӧн, туплясьӧны ва гӧпъясын, медым мынтӧдчыны висьӧмъясысь.

## [[Примета]]яс:
* Ёгорей лунӧ кӧ увтасінъясын лымъя на, нӧшта кык вежон оз ло шоныд.
* Ёгорей лунӧ кӧ шоныд, водзӧ шоныд жӧ лоӧ.
* Егорей дырйи кӧдзыд — сю бура артмас.
* Егорей лунӧ кӧ вой тӧв, сэк нелямын лун лоӧ вой тӧв.
* Егорей ваа кӧ, Микӧла туруна лоӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Сердитов Семён Алексеевич

**Сердитов Семён Алексеевич** (1904—1943) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ усьысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).

## Олан туй
Семён Сердитов чужис Луздор районса Ношуль сиктын 1904 вося кӧч тӧлысь 14-ӧд лунӧ.

Уси тыш дырйи 1943 вося йирым тӧлысь 18-ӧд лунӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1944.01.10)
* Ленин орден (1944.01.10)
* «Зарни Кодзув» медаль (1944.01.10)

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын С.А. Сердитов йылысь

## Ыстӧдъяс
Хатанзейский Андрей Гурьевич

**Хатанзейский Андрей Гурьевич** (1923—1945) — Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).

## Олан туй
Андрей Хатанзейский чужӧма Изьва районса Мокчой сиктын 1923-ӧд вося йирым тӧлысь 21-ӧд лунӧ. Вӧлӧма кӧр видзысьӧн. 

Усьӧма 1945-ӧд вося косму тӧлысь 9-ӧд лунӧ тыш дырйи Австрияын Балатон ты бокын.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
1942-ӧд восянь Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын. 

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1945.03.24)
* Ленин орден (1945.03.24)
* «Зарни Кодзув» медаль (1945.03.24)
* «Отвагаысь» медаль (1942)

## Паметь
* Мокчой сиктын бюст (1979)
* Печора карын улича.

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.Г. Хатанзейский йылысь
* «Регион» журнал (2018.10.04 лун, рочӧн)
* *Сивкова А.* Андрей Хатанзейский: подлинный и мнимый // «Дым Отечества», 2004. ӧшым тӧлысь 18-ӧд лун.
* Изьва районса историко-культурнӧй музей

## Ыстӧдъяс
Чупров Александр Ефимович

**Чупров Александр Ефимович** (1925—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).

## Олан туй
Александр Чупров чужӧма Изьва районса Кипъёва сиктын 1925-ӧд вося кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Помалӧма 4 класс, колхозын уджалӧма кӧр видзысьӧн. 

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Гӧрд армияын 1943-ӧд восянь. Айму вӧсна Ыджыд тышын 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысьсянь. Радӧвӧй, стрелок. Тышкасьӧма 1-дза да 2-ӧд Украинаса фронтъясын.

Повтӧмлун петкӧдлӧма Днестр ю вуджигӧн Сороки кар дорын (Молдавия): бырӧдӧма дзот да станкӧвӧй пулемёт, противотанкӧвӧй пушка. Пленӧ босьтӧма кык унтер-офицерӧс да 7 салдатӧс. Бура петкӧдчӧмысь 1944-ӧд вося кӧч тӧлысь 13-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум шуӧмӧн сылы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.

Сьӧкыда ранитчӧмысь кулӧма госпитальын 1944-ӧд воын аслас чужан лунӧ — кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ. Гуалӧма Румынияын Турну-Северин карсянь неылын.

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1944.09.13)
* Ленин орден (1944.09.13)

## Паметь
Сылӧн нимӧн шуӧма уличаяс Кипъёваын, Изьва сиктын да Сыктывкарса Эжва районын, Кипъёваса школа. Чужан сиктас А.Чупровлы пуктӧма обелиск (1975-ӧд воын), барельеф (2005-ӧд воын) да бюст (2016-ӧд воын), Сыктывкарын **Куслытӧм би** дорын — барельеф.

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.Е. Чупров йылысь

## Ыстӧдъяс
Данилов Алексей Дмитриевич

**Данилов Алексей Дмитриевич** (1907—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).

## Олан туй
Алексей Данилов чужӧма Койгорт районса Ужга сиктын 1907-ӧд вося рака тӧлысь 17-ӧд лунӧ.

Помалӧма 1929-ӧд воын Абъячойын II тшупӧда школа, вуджӧма овны Мордовияӧ, кӧні помалӧма видз-му техникум. Уджалӧма агрономӧн МТС-ын, олӧма Чамза районса Каменка грездын. Гӧтрасьӧма Анастасия Константиновна вылӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1942-ӧд вося ода-кора тӧлысь 18-ӧд лунсянь. Вӧлӧма ротаса партогрӧн, старшинаӧн.

1943-ӧд вося арын тышъясын повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧма «Сӧветскӧй Союзса Герой» почёт ним да Ленин орден (1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ).

Усьӧма 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ тыш дырйи Беларусьын Калинковичи кар мездігӧн.

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1944.01.15)
* Ленин орден (1944.01.15)

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.Д. Данилов йылысь

## Ыстӧдъяс
Горчаков Иван Павлович

**Горчаков Иван Павлович** (1922—2004) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).

## Олан туй
Иван Горчаков чужис Сыктыв районса Поёл сиктын 1922 вося лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лунӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ

### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі  2004 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Петыркарын.

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1945.02.21)
* Ленин орден (1945.02.21)
* «Зарни Кодзув» медаль (4957 №) (1945.02.21)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын И.П. Горчаков йылысь

## Ыстӧдъяс
Марков Иван Петрович

**Марков Иван Петрович** (1913—1941) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1940). Сылы медводдзаӧн Коми муын чужлӧмаясысь вӧлі сетӧма Сӧветскӧй Союзса Геройлысь ним.

## Олан туй
Иван Марков чужис Луздор районса Спаспоруб сиктын 1913 вося косму тӧлысь 11 (24)-ӧд лунӧ. Велӧдчӧма Коми пединститутса рабфакын.

Сӧветскӧй Армияын 1935 восянь. 1938 воын помалӧма Ленинградса I артиллерийскӧй училишӧ. 
Уси 1941 вося сора тӧлысьӧ Беларусьын тышкасигӧн.

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1940.04.11)
* Ленин орден (1940.04.11)
* медаль.

## Паметь
И.П. Марков нимӧн шуӧма Сыктывкарын улича да Спаспоруб школа.

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын И.П. Марков йылысь

## Ыстӧдъяс
Лобанов Виктор Иванович

**Лобанов Виктор Иванович** (1925—1996) — Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ ветлысь, Сӧветскӧй Союзса Герой (1944).

## Олан туй
Виктор Лобанов чужӧма Луздор районса Спаспоруб сикт улӧ пырысь Кулига грездын 1925-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 14-ӧд лунӧ. 

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Колхозын да связь контораын уджыштӧм бӧрын 1942-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ мӧдӧдчӧма Гӧрд армияӧ. 1943-ӧд вося моз тӧлысьсянь Айму вӧсна Ыджыд тышса фронт вылын. Разведчик. 1943-ӧд вося кӧч тӧлысьӧ Днепр ю некымынысь вуджӧмысь да командованиекӧд йитӧд лӧсьӧдӧмысь, повтӧмлун петкӧдлӧмысь 1944-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 15-ӧд лунӧ сылы сетӧма Сӧветскӧй Союзса Герой ним.

### Тыш бӧрын
1956-ӧд воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Куйбышевын строительнӧй институт. Олӧма Сыктывкарын, уджалӧма вӧр пӧрӧдан юкӧнын старшӧй инженерӧн.

Кулӧма Сыктывкарын 1996-ӧд вося сора тӧлысь 8-ӧд лунӧ, гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаын. 

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1944.01.15)
* Ленин орден (1944.01.15)
* «Зарни Кодзув» медаль (2967 №) (1944.01.15)
* Айму тышса 1-дза да мӧд тшупӧда орденъяс (1985.04.06, 1943.12.30)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден (1944.97.25)
* Коми АССР-са народнӧй овмӧсын нимӧдана уджалысь

## Паметь
* В. И. Лобановлысь нимсӧ новлӧма Уква карын шӧр школаса пионер дружина.
* Спаспорубын ӧшӧдӧма казьтылан пӧв сійӧ керкаас, кӧні овлӧма Герой, Сыктывкарын — уджаланінас.
* 2015-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ В.И. Лобановлысь нимсӧ сетӧма Сыктывкарса аэропортын «Комиавиатранслӧн» L-410 (RA-67022) самолётлы.

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын В.И. Лобанов йылысь

## Ыстӧдъяс
Собянин Гавриил Епифанович

**Собянин Гавриил Епифанович** (1896—1944) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945), Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ снайпер.

## Олан туй
Гавриил Собянин чужӧма Мылдін районса Шалтановкаын грездын 1896 вося ода-кора тӧлысь 25-ӧд лунӧ. Помалӧма начальнӧй школа. Дас кык арӧссянь вӧралӧма. Ветлӧма медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ.

1918 воын вуджӧма овны Вылыс Нарыкарыӧ, вӧралӧма. 1936 восянь олӧма Ханты-Манси асвеськӧдлан кытшын Берёзов районса Анеев сикт сӧвет улӧ пырысь Игрим посёлокын, веськӧдлӧма чери кыйысьяслӧн артельӧн. 

1941 воын ас кӧсйӧм серти мунӧма фронт вылӧ. Медводз сійӧс индӧмаӧсь овмӧс юкӧнӧ, а сэсся — М. И. Калинин нима 48-ӧд номера Ропшаса дивизиялӧн стрелковӧй полкӧ, коді тышкасьӧма Ленинград фронтын. Г. Е. Собянинӧс мӧдӧдӧмаӧсь снайпер школаӧ, кӧні кӧкъямысӧд лунас сетӧмаӧсь винтовка да мӧдӧдӧмаӧсь полкас.

Усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ 1944 вося ӧшым тӧлысь 23-ӧд лунӧ немеч пехотакӧд траншеяын тышкасигӧн. Гуалӧма Латвияын Салдус районса Курсиши грездын.

## Подвигъяс
Арталӧм серти, война вылын вийӧма 60 сайӧ салдат да опицерӧс.

Красноармееч Г. Е. Собянинлы Сӧветскӧй Союзса Герой ним сетӧма кулӧм бӧрас нин 1945-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум Шуӧмӧн сыысь, мый петкӧдлӧма повтӧмлун Маза-Югла ю вуджигӧн да Латвия мездігӧн.

Тӧдса некымын подвиг йылысь:
* 1944-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 25-ӧд лунӧ Саакада грезд вӧсна тышын рядӧвӧй Собянин мунӧма рота водзас вӧрті, лыйӧма винтовкасьыс куим немеч снайперӧс; ставнас — вӧрӧглысь 10 сайӧ салдат да опицерӧс. Ранитчӧма, но тышысь петӧма сӧмын командирлӧн тшӧктӧм бӧрын.
* 1944-ӧд вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ Сунтажи вӧсна тышын медводдзаяс лыдын вуджӧма Маза-Югла ю, лыйӧма кык снайперӧс да бырӧдӧма пулемётчикъяслысь расчёт, мыйӧн отсалӧма водзӧ писькӧдчыны ротаыслы.
* 1944-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 2-ӧд да 3-ӧд лунъясӧ Лиелауцес тысянь рытыв-лунвылын винтовкаысь лыйӧма вӧрӧглысь 11 салдат да опицерӧс.
* 1944-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лун гӧра босьтігӧн тышын водзӧ нуӧдӧма ротасӧ. Ас кинас чергӧдӧма некымын вӧрӧгӧс.

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1945.06.29)
* Ленин орден (1945.06.29)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын Г.Е. Собянин йылысь

## Ыстӧдъяс
Бабиков Макар Андреевич

**Бабиков Макар Андреевич** 1921—2009) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1945).

## Олан туй
Макар Бабиков чужис Чилимдін районса Чилимдін сиктын 1921 вося сора тӧлысь 31-ӧд лунӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ

### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі Москваын 2009 вося урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (7в участок).

## Гижан удж

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1945.09.14)
* Ленин орден (1945.09.14)
* «Зарни Кодзув» медаль (номер 8771) (1945.09.14)
* Гӧрд Кодзувлӧн орден (1942.12.14)
* кыкысь Гӧрд Дӧрапас орден  (1944.04.10; 1944.10.20)
* Айму вӧсна тышысь 1 тшупӧда орден (1985.03.11)
* «Почёт пас»

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын М.А. Бабиков йылысь

## Ыстӧдъяс
Тимушев Андрей Антонович

**Тимушев Андрей Антонович** (1897—1969) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1945).

## Олан туй
Андрей Тимушев чужӧма Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса (ӧні — Коми Республикаса Кулӧмдін районысь) Немдін сиктын 1897 вося моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ. Коми. Помалӧма начальнӧй школа. Ветлӧма Медводдза мирӧвӧй тыш вылӧ: повтӧмлунысь сійӧс кыкысь наградитӧмаӧсь Георгиевскӧй крестӧн.

Гражданскӧй война кадӧ джын во служитӧма Колчак армияын, кытчӧ сійӧс мырдӧн мобилизуйтӧмаӧсь. Том красноармееч тышкасьӧма Гражданскӧй война помодзыс уна фронтын, веськавлӧма весиг Кавказӧ.

Войнаӧдз уджалӧма МТС-ын трактористӧн.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Гӧрд Армияӧ вӧлі босьтӧма 1941 воын ас кӧсйӧм серти, кор сылы вӧлӧма 44 арӧс. Айму вӧсна Ыджыд тышын 1941 вося йирым тӧлысьсянь.

Радӧвӧйсянь сійӧ быдмӧма старшӧй сержантӧдз да взводса командирлы отсасьысьӧдз. Веськавлӧма трибунал улӧ, тышкасьлӧма штрафбатын. Коймӧд Слава орденсӧ сетӧмаӧсь 1945 воын косму тӧлысь 19-ӧд лунся тышысь Берлин дорӧ матыстчигӧн. Андрей Тимушев вежӧма взводса кулӧм командирӧс, кыпӧдӧма салдатъясӧс тышӧ; асьсӧ вӧлі ранитӧма, но водзӧ на тышкасьӧма.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
CCCР-са Вооружоннӧй Вынъясысь воӧма 1946 воын инвалидӧн госпитальясын дыр куйлӧм бӧрын, уджалӧма Немдінын. Кулӧма 1969 вося урасьӧм тӧлысь 10-ӧд лунӧ чужан сиктас.

2016 воын А.А. Тимушев йылысь кулӧмдінса журналист Николай Лютоев гижӧма да йӧзӧдӧма торъя небӧг — «Кавалер трёх орденов Славы Андрей Тимушев».

## Наградаяс
* кык Георгиевскӧй крест.
* III тшупӧда Слава орден (№ 174509) (1944.09.15).
* II тшупӧда Слава орден (№ 11689) 1945.02.21).
* I тшупӧда Слава орден (№ 912) (1945.05.31).
* Гӧрд Дӧрапас орден.
* Гӧрд Кодзувлӧн орден.

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.А. Тимушев йылысь
* http://www.tribuna.nad.ru/ot-ust-kuloma-do-germanii-proshagal-ryadovoj-andrej-timushev/ *Санин Т.* От Усть-Кулома до Германии прошагал рядовой Андрей Тимушев // Трибуна, 2016. Ода-кора тӧлысь 5 лун.
* ''Лютоев Н.А.'' Кавалер трёх орденов Славы Андрей Тимушев. — Сыктывкар, 2016.

## Ыстӧдъяс
Забоев Василий Андреевич

**Забоев Василий Андреевич** (1914—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1945).

## Олан туй
Василий Забоев чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса (ӧні — Коми Республикаын Кӧрткерӧс районса) Дань грездын 1914 воын.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Сьӧкыда ранитчис тыш дырйи 1945 вося тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лунӧ Фельшеершсянь неылын (Будапештсянь рытыввылӧ 20 километра, Венгрия). Ранаясысь кувсис тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма Кичкунешвекын (Венгрия).

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 52724) (1944.01.22).
* II тшупӧда Слава орден (№ ?) 1944.10.25).
* I тшупӧда Слава орден (№ ?) (1945.03.24).

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын В.А. Забоев йылысь

## Ыстӧдъяс
Кисляков Василий Павлович

**Кисляков Василий Павлович** (1916—1990) — Комиысь Сӧветскӧй Союзса Герой (1941).

## Олан туй
Василий Кисляков чужис Чилимдін районса Бугаев сиктын 1916 вося урасьӧм тӧлысь 20-ӧд лунӧ.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ

### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі Москваын 1990 вося вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лунӧ. Гуалӧма Москваын Троекуров шойнаын (2 участок).

## Наградаяс
* Сӧветскӧй Союзса Герой почёт ним (1941.08.13)
* Ленин орден (1941.08.13)
* «Зарни Кодзув» медаль (номер 532) (1941.08.13)
* «Тышын заслугаясысь» медаль
* «Сӧветскӧй Заполярйӧ дорйӧмысь» (медаль)
* «1941—1945 воясся Айму вӧсна Ыджыд тышын Германия вермӧмысь» (медаль)
* Айму вӧсна тыш 1 тшупӧда куим орден (1944.12.08; 1945.03.05; 1985.03.11)

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын В.П. Кисляков йылысь

## Ыстӧдъяс
Худяков Александр Георгиевич

**Худяков Александр Георгиевич** (1924—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1945).

## Олан туй
Александр Худяков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Выльвидз грездын 1924 воын (луныс тӧдтӧм на). Роч.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Кулі 1945 вося тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лунӧ тышын. Гуалӧма Калининград обласьтысь Черняхов районса Свободное посёлокын.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 189566) (1944.05.14).
* II тшупӧда Слава орден (№ ?) (1944.12.01).
* I тшупӧда Слава орден (№ ?) (1945.04.19).
* Гӧрд Кодзувлӧн орден

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.Г. Худяков йылысь

## Ыстӧдъяс
Бажуков Иван Данилович

**Бажуков Иван Данилович** (1924—1958) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).

## Олан туй
Иван Бажуков чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Мылдін районса Максим грездын 1924 воын сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ. Коми.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Кулі 1958 вося ода-кора тӧлысь 16-ӧд лунӧ чужан грездас. Гуалӧма Максим грездса шойнаын.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 163503) (1944.09.21).
* II тшупӧда Слава орден (№ 8940) (1945.02.11).
* I тшупӧда Слава орден (№ 1790) (1946.05.15).
* Гӧрд Кодзувлӧн орден.
* Айму вӧсна тышса II тшупӧда орден.

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын И.Д. Бажуков йылысь

## Ыстӧдъяс
Ерилов Николай Григорьевич

**Ерилов Николай Григорьевич** (1925—2007) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).

## Олан туй
Николай Ерилов чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Луздор районса Тарбиевскӧй грездын 1925 воын ӧшым тӧлысь 9-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Оліс Кемеров обласьтса Новокузнецк карын. Кулі 2007 вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Гуалӧма Новокузнецк карса Байдаев шойнаын.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 30858) (1944.03.10).
* II тшупӧда Слава орден (№ 15120) (1945.03.31).
* I тшупӧда Слава орден (№ 1007) (1946.05.15).
* Гӧрд Кодзувлӧн орден.
* Айму вӧсна тышса I тшупӧда орден.

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын Н.Г. Ерилов йылысь

## Ыстӧдъяс
Чупров Кирилл Матвеевич

**Чупров Кирилл Матвеевич** (1913—2002) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1943, 1945, 1946).

## Олан туй
Кирилл Чупров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Чилимдін районса Замежнӧй сиктын 1913 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Оліс Чилимдін районса Замежнӧй сиктын, веськӧдліс нянь пӧжаланінын. 1980-ӧд воясын вуджис овны Сыктывкар. Кулі 2002 вося моз тӧлысь 29-ӧд лунӧ.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 7651) (1943.12.14).
* II тшупӧда Слава орден (№ 11409) (1945.03.27).
* I тшупӧда Слава орден (№ 3615) (1946.05.15).
* Айму вӧсна тышса I тшупӧда орден (1985.03.11).
* Коми АССР-са культураын нимӧдана уджалысь.

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын К.М. Чупров йылысь

## Ыстӧдъяс
Ореховский Георгий Сергеевич

**Ореховский Георгий Сергеевич** (1915—1944) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1944, 1944).

## Олан туй
Георгий Ореховский чужис Ставрополь карын 1915 воын уджалысь семьяын. Роч. Помаліс 6 класс. Оліс Ставропольса Георгиевск карын. Служитіс видз-му овмӧс колонияын стрелок-конвоирӧн. 1940 вося моз тӧлысьӧ мыждӧма сыысь, мый дзескыдінысь пышйӧма некымын пукалысь. Ачыс пукаліс Коми АССР-са лагерын. Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1943 вося тӧвшӧр тӧлысьӧ Коми АССР-са Кожва райвоенкоматӧн.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын 1943 вося рака тӧлысьсянь.

Куліс тыш дырйи 1944 вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ. Гуалӧма Беларусьын Могилёв обласьтысь Чаус районса
Юшковичи грезд помын ӧтувъя гуын.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 12511) (1944.01.23).
* II тшупӧда Слава орден (№ ?) 1944.02.07).
* I тшупӧда Слава орден (№ ?) (1944.02.23).

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын Г.С. Ореховский йылысь

## Ыстӧдъяс
Павлов Александр Иванович

**Павлов Александр Иванович** (1914—1982) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1946).

## Олан туй
Александр Павлов чужис Вӧлӧгда обласьтысь Сямжа районса Коробицыно грездын 1914 вося вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лунӧ кресьттянин семьяын. Роч. Помаліс начальнӧй школа, уджаліс колхозын. 1936—1938 воясын служитіс Гӧрд Армияын. 1938 восянь уджаліс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. Мӧдысь Гӧрд Армияӧ босьтӧма 1941 вося ӧшым тӧлысьсянь. 

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Тышкасис 1942 вося косму тӧлысьсянь.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын
Война бӧрын А.И. Павлов водзӧ служитіс Пытшкӧсса делӧяс министерствоын. 1946 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь 1968 вося моз тӧлысьӧдз оліс Коми Республикаысь Княжпогост районса Ропча посёлокын, а сэсся Ярославль карын. Куліс 1982 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 238957) (1944.12.13).
* II тшупӧда Слава орден (№ 23687) 1945.05.03).
* I тшупӧда Слава орден (№ 911) (1946.05.15).
* Гӧрд Кодзувлӧн орден
* «Тышын заслугаясысь» медаль
* «Берлин босьтӧмысь» медаль
* «1941—1945 воясся Айму вӧсна Ыджыд тышын Германия вермӧмысь» медаль

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын А.И. Павлов йылысь

## Ыстӧдъяс
Соров Иван Васильевич

**Соров Иван Васильевич** (1925—1945) — Комиысь Слава ордена тыр кавалер (1944, 1945, 1945).

## Олан туй
Иван Соров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Удора районса Выльвидз грездын 1925 воын (луныс тӧдтӧм на). Коми.

### Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ
Асыввыв Пруссияын чорыд тышъяс дырйи ёна ранитчис. Кулі 1945 вося косму тӧлысь 26-ӧд лунӧ медсанбатын. Гуалӧма Калининград обласьтысь Зеленоград районса Русское посёлоклӧн ӧтувъя гуын.

## Наградаяс
* III тшупӧда Слава орден (№ 168263) (1944.11.05).
* II тшупӧда Слава орден (№ 11079) 1945.02.08).
* I тшупӧда Слава орден (№ ?) (1945.04.19).

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* «Герои страны» проектын И.В. Соров йылысь

## Ыстӧдъяс