open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Р̌

**Р̌р̌** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [r̥]. 1932—1937 воясӧ латин анбурын **Р̌ р̌** пыдди гижисны **R’ r’**, 1979 воӧдз — диграф **рш**.
Ҍ

**Ҍҍ** (**джын небыд пас**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын **д, т, н** бӧрын. Шуанног: **дҍ** — [dʲ], **тҍ** — [tʲ], **нҍ** — [nʲ].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѣ
Ӓ

**Ӓӓ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари, кильдин саами да ханты кывъясын. 1957—1995 воясӧ **Ӓ** вӧдитчисны гагауз анбурын (ӧні латин **Ä**).

## Шуанног

**керӧс мари** — [æ]

**кильдин саами** — [a] небыд **д, н, т** бӧрын

**ханты** — [ɐ]

**гагауз** — [æ]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ä
Ӹ

**Ӹӹ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ керӧс мари кывйын. Шуанног — [ɯ].
Ҏ

**Ҏҏ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами кывйын. Шуанног — [r̥], пример вылӧ, *поҏтэ* [ˈpor̥tɛ] — вердны, *то̄ҏҏк* [toːr̥ːk] — пась.
Ӑ

**Ӑӑ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ə] либӧ [ɒ]. Сідзжӧ **ӑ** вӧдитчӧны ханты да ительмен анбуръясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ă
Ӗ

**Ӗӗ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ чуваш кывйын. Шуанног — [ɘ].

1924—1926 воясӧ **ӗ** вӧдитчисны мокша анбурын [ə] пасйӧм пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ě
Ҫ

**Ҫҫ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир, чуваш да маду кывъясын.

## Шуанног

**башкир** — [θ]

**чуваш** — [ɕ] либӧ [ʑ]

**маду** — [ɕ]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ç
Ҙ

**Ҙҙ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ башкир кывйын. Шуанног — [ð].
З̌

**З̌з̌** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ня-ася кывйын, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да вахан анбуръясын.
Ў

**Ўў** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ беларус, дунган, нивх, юпик (Чукоткаса эскимос) да ительмен кывъясын.

## Шуанног

**беларус** — [w]

**дунган** — [u]

**юпик** — [β]

## История

Шыпас петӧма важ славян Ѵ̆ шыпасысь, кутшӧм XV — XIX нэмъясӧ бергаліс румын кирилл анбурын.

1837 воӧ шыпас вӧдитчисны украинаса кывбуркудйын «Русалка днѣстровая».

Беларус анбурӧ **Ў** пырис 1870 воӧ.

1993 воӧдз **ў** вӧдитчисны узбек кирилл анбурын [o] пасйӧм пыдди (ӧнія латин анбурын **o‘**).

1970-ӧд воясӧдз **Ў** бергаліс карачай-балкар анбурын.

1862—1923 воясӧ **Ў** вӧдитчисны осет кирилл анбурын [w] пасйӧм пыдди (ӧні **У**).
Н

**Нн** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Лыд пасйӧм — 50.

## Шуанног

**[[Роч кыв|роч]]** — [n̪], [n̪ʲ]

**[[Украин кыв|украин]]** — [n̪], [nʲ]

**[[Беларус кыв|русин]]** — [n̪], [n̪ʲ]

**[[Серб кыв|серб]]** — [n]

**[[Болгар кыв|болгар]]** — [n], [ɲ]

**[[Македон кыв|македон]]** — [n]

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

H
Ң

**Ңң** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, тотара, башкир, калмык, кыргыз,  тыва, хакас, шор, уйгур, юкагир да алеут кывъясын. Шуанног — [ŋ].

Дунган анбурын **Ң** вӧдитчисны дзик ӧти кывйын: **ңә** *дзодз[[ӧ]]<nowiki/>г*.

1995 воӧдз **Ңң** вӧдитчисны туркмен анбурын (ӧнія латин анбурын **Ňň**).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ⱨ
Ҥ

**Ҥҥ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, саха да алтай кывъясын. Шуанног — [ŋ].

Мукӧддырйи **Ҥ** вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [nʲ] пасйӧм пыдди.
Федосеев Семён Алексеевич

**Федосеев Семён Алексеевич** (1936) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Семён Федосеев чужӧма 1936 вося моз тӧлысь 4-ӧд лунӧ Перым Коми кытшысь Кӧс районса Чурак сиктын. 1944—1951 воясӧ велӧдчӧма чужан сиктса школаас. Школа помалӧм бӧрын во да джын уджалӧма колхозын. 1956 воын помалӧма Кӧс сиктса шӧр школа, уджалыштӧма колхозын, веськӧдлӧма Чурак сиктса клубӧн. 

1957 вося ӧшым тӧлысьсянь 1958 вося ӧшым тӧлысьӧдз служитӧма армияын (водзджык лэдзӧмаӧсь дзоньвидзалун вӧснаыс). Армияӧ ветлӧм бӧрын веськӧдлӧма Чурак сиктса школаӧн. 1964 воын помалӧма Кудымкарса медучилишӧын. Дыр кад чӧж уджалӧма чужан сиктас пельшерӧн, веськӧдлӧма Чурак сиктса больничаӧн. 1983 воын вуджӧма овны Кӧс сиктӧ, методисталӧма Кӧс районса больничаын.

## Гижан удж
Гижны босьтчӧма школа помалӧм бӧрас. Медводдза висьтыс петӧма Кӧс районса «По социалистическому пути» газетын.

Сылӧн висьтъяс да очеркъясыс тшӧкыда петалӧны перымса коми газетъясын, «Иньва» художествоа литература чукӧрын, челядьлы «Бичирок» петасын. Йӧзӧдӧма прозаа кӧкъямыс небӧг.

1963 воын «Гора му» альманахын йӧзӧдӧма «Праздник панытi» висьт. 1967 воын Кудымкарын йӧзӧдӧма «Вот и мичамис» висьтъяса медводдза небӧгыс, 1978 воын мӧд небӧг — «Счастье ас киын». Сылӧн висьтъясыс, повесьтъясыс да очеркъясыс — сиктса йӧз йылысь, коми сиктлӧн мытшӧдъяс йылысь.
 
1989 воын йӧзӧдӧма «Повны — не овны» повесьтъяса небӧг, 1991 воын — «Кусӧм биэз» небӧг. 1994 воын Перым-Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма Семён Федосеевлысь «Сьӧд цветтэз» романсӧ. Небӧгыс босьтӧма Перым-Коми кытшса М.П. Лихачев нима литературнӧй премия проза юкӧнын.

2014 воын «Оланыс сералö» небӧгысь, мый петӧма Кудымкарын 2010 воын, сылы сетӧма Перым-Коми кытшса литературнӧй премия проза юкӧнын.

1995 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* *Федосеев С.* Вот и мичамис: рассказзэз. — Кудымкар: Перм. кн. изд-во; Коми-Пермяц. отд-ние, 1967. — 52 с.
* *Федосеев С.* Счастье ас киын: повесть. — Кудымкар, 1978. — 104 с.
* *Федосеев С.* Повны — не овны: повесттез. — Кудымкар, 1989. — 300 с.
* *Федосеев С.* Кусöм биэз: повесттез. — Кудымкар, 1991. — 302 с.
* *Федосеев С.* Сьöд цветтэз: роман. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 1994. — 328 с.
* *Федосеев С.* Сьöлöмö туй: повесттез. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2004. — 472 с.
* *Федосеев С.* Живая память: очерки, повесть. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2010. — 98 с.
* *Федосеев С.* Оланыс сералö: повесттез да рассказ. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2010. — 184 с.

## Наградаяс
* «Уджын петкӧдчӧмысь» медаль
* «Уджвывса доблесьтысь» медаль
* Уджвывса ветеран
* «Здравоохранениеса отличник» пас

## Ӧшмӧсъяс
* «Моя любимая библиотека» сайтын С.А. Федосеев йылысь
* Коми Республикаса Национальнӧй небӧгаинын перымса коми гижысьяс йылысь
* *Боталов И.* Идут в наступление строки // Рука на пульсе: Округ: годы, люди, события. — Кудымкар, 1999. — С. 114—116.
* [Федосеев Семён Алексеевич: 65 лет со дня рождения] // Даты, события, люди. — Кудымкар, 2001. — С. 149—150.
* *Федосеев С.* Ас йывсим // Федосеев С. Сьӧлӧмӧ туй: повесттез. — Кудымкар, 2004. — С. 5—11.

## Ыстӧдъяс
Һ

**Һһ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кильдин саами, курд, казах, тотара, башкир, калмык, саха, бурят, тофалар да долган кывъясын. Шуанног — [h] либӧ [ɣ].

1991 воӧдз **Һ** вӧдитчисны азербайджан кирилл анбурын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

h
Ꙣ

**Ꙣꙣ**&nbsp;— кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм мукӧддырйи вӧдитчисны важ славян анбурын небыд [dʲ] пасйӧм пыдди.
Ԛ

**Ԛԛ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд кывйын. Шуанног — [q].

XX нэмлӧн водзӧдз **Ԛ** вӧдитчисны абхаз анбурын (ӧні **[[Ҟ]]**).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Q
Ԝ

**Ԝԝ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ курд да ягноб кывъясын.

## Шуанног

**курд** — [ʋ]

**ягноб** — [β̞]

## Видзӧдӧй тшӧтш

W
Ҟ

**Ҟҟ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [qʼ].
Ӡ

**Ӡӡ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз да уильтин кывъясын. Шуанног — [d͡z].

XIX нэмӧ **ӡ** вӧдитчисны сван анбурын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ʒ
Ӷ

**Ӷӷ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз, нивх, сёлькуп, кет да юпик (Чукоткаса эскимос) кывъясын.

## Шуанног

**абхаз** — [ɣ], [ʁ], сідзжӧ гижӧны кыдз **[[Ҕ]]**

**нивх** — [ɢ]

**кет** — [ɢ], [ʁ]

**юпик** — [ɢ]
Ӿ

**Ӿӿ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [h].
Ҳ

**Ҳҳ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, абхаз да ительмен кывъясын.

1990-ӧд воясӧдз **Ҳҳ** вӧдитчисны узбек да каракалпак кирилл анбуръясын (ӧні латин **Hh**).

## Шуанног

**таджик** — [h]

**узбек** — [h]

**каракалпак** — [h]

**абхаз** — [ħ]

**ительмен** — [χ], мукӧддырйи гижӧны кыдз **[[Ӽ]]**
Ӻ

**Ӻӻ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ нивх кывйын. Шуанног — [ʁ]. 1932—1937 воясӧ латин анбурын **Ӻӻ** пыдди гижисны **Ꜧꜧ**, 1979 воӧдз — диграф **гг’**.
Ғ

**Ғғ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, башкир, таджик, хакас, нивх да тофалар кывъясын. Шуанног — [ɣ] либӧ [ʁ].

1990-ӧд воясӧдз **Ғ ғ** вӧдитчисны азербайджан (ӧні латин **Ğ ğ**), узбек да каракалпак (ӧні латин **G‘ g‘**) кирилл анбуръясын.
Қ

**Ққ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ казах, уйгур, таджик, шор да тофалар кывъясын. Шуанног — [q].

Абхаз кывйын **Қ** вӧдитчӧны [kʰ] пасйӧм пыдди.

1990-ӧд воясӧдз **Ққ** бергаліс узбек да каракалпак кирилл анбуръясын (ӧні латин **Qq**).

Мукӧддырйи ханты анбурын **Қ** гижӧны **[[Ӄ]]** пыдди.
Ӯ

**Ӯӯ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын.

1957 воӧдз **Ӯ** вӧдитчисны казах анбурын (ӧні **[[Ұ]]**).

Мукӧддырйи **Ӯ** гижӧны дунган кывйын **[[Ў]]** пыдди.

Сідзжӧ шыпас бергалӧ ылі войвывса да сибирса вужвойтыръяслӧн кывъясын кузь [uː] пасйӧм пыдди.

## Шуанног

**таджик** — [ɵ]

**шугнан** — [əː]

**ягноб** — [uː], [yː]
Ө

**Өө** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, саха, долган, тофалар, калмык, бурят, монгол, ханты, сёлькуп, ня-ася, эвен, кет, юкагир кывъясын. Шуанног — [œ] либӧ [ø], монгол кывйын — [o].

Коми-ёдз анбурын **ө** вӧдитчӧны [ɤ̹̈] пасйӧм пыдди.

1990-ӧд воясӧдз **Ө ө** бергаліс азербайджан, туркмен, крымтотара (ӧні латин **Ö ö**) да каракалпак (ӧні латин **O’o’**) кирилл анбуръясын.

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура OE oe.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ɵ

Ѳ

Θ

Ø
Ү

**Үү** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, саха, долган, тофалар, калмык, бурят, монгол, ня-ася, дунган кывъясын. Шуанног — [y] либӧ [ʏ], монгол кывйын — [u].

1990-ӧд воясӧдз **Ү ү** бергаліс азербайджан (ӧні латин **Ü ü**) да каракалпак (ӧні латин **U’u’**) кирилл анбуръясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Y

Υ

Ѵ
Ҕ

**Ҕҕ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз, саха да юкагир кывъясын. Шуанног — [ɣ].

Мукӧддырйи абхаз кывйын **Ҕ** пыдди гижӧны **[[Ӷ]]**.

XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын **Ҕ** вӧдитчисны осет да сван анбуръясын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен 1844 воӧ.
Ҧ

**Ҧҧ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [pʰ].

Мукӧддырйи **Ҧ** пыдди гижӧны **[[Ԥ]]**.

XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын **Ҧ** вӧдитчисны осет да сван анбуръясын.
Ԥ

**Ԥԥ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [pʰ].

Мукӧддырйи **Ԥ** пыдди гижӧны **[[Ҧ]]**.
Ꚋ

**Ꚋꚋ** — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ да XX нэмлӧн водзын бергаліс абхаз, осет да сван кывъясын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен 1844 воӧ. Шуанног — [tʰ].

1873 — 1938 воясӧ **Ꚋ** вӧдитчисны чуваш анбурын небыд [c] пасйӧм пыдди.
Ԡ

**Ԡԡ** — кирилл анбурлӧн шыпас, 1873 — 1938 воясӧ бергаліс чуваш анбурын небыд [ʎ] пасйӧм пыдди.
О

**Оо** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o], [ɔ] либӧ [ə]. Лыд пасйӧм — 70.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ

Латин O

Эллин Ο
Ӫ

**Ӫӫ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ханты да эвен кывъясын.

## Шуанног

**ханты** — [ɵ], [ɞ]

**эвен** — [ø], [ʏ]
Ӧ

**Ӧӧ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ коми, удмурт, мари, алтай, хакас, шор да курд кывъясын.

1995 воӧдз **Ӧ** бергаліс гагауз кирилл анбурын.

XX нэмлӧн водзӧдз роч кывйын **Ӧ** мукӧддырйи вӧдитчисны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын [ø] либӧ [ə] шы пасйӧм пыдди: **Кӧльнъ** — нем. *Köln*, **Карагӧль** — туркм. *Garagöl*.

## Шуанног

**коми** — [ə]

**удмурт** — [ʌ]

**мари** — [œ]

**алтай** — [ø]

**хакас** — [ø]

**шор** — [ø]

**курд** — [u]

## Видзӧдӧй тшӧтш

«Ӧ» коми шыпаслы паметник

Ö
Ӝ

**Ӝӝ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (коми анбурын **дж**).
Ӥ

**Ӥӥ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ удмурт кывйын. Шуанног — [i] сӧмын чорыд **д, з, л, н, с, т** бӧрын (коми анбурын **і**).
Ҹ

**Ҹҹ** — кирилл анбурлӧн шыпас, 1991 воӧдз бергаліс азербайджан кывйын. Шуанног — [d͡ʒ] (ӧнія латин анбурын **C**). Сідзжӧ **Ҹ** мукӧддырйи вӧдитчӧны тат да талыш кирилл анбуръясын.
Ҝ

**Ҝҝ** — кирилл анбурлӧн шыпас, 1991 воӧдз бергаліс азербайджан кывйын. Шуанног — [ɟ] (ӧнія латин анбурын **G**).
Ә

**Әә** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ тотара, башкир, казах, уйгур, тофалар, калмык, дунган, абхаз, курд, ханты, сёлькуп, ня-ася, кет да ительмен кывъясын. Шуанног — [æ], курд кывйын — [ε], дунган кывйын — [ɤ]. Абхаз анбурын **ә** вӧдитчӧны дженьыд [ʷ] консонантъяс бӧрын пасйӧм пыдди.

1990-ӧд воясӧдз **Ә ә** бергаліс азербайджан (ӧні латин **Ə ə**), туркмен (ӧні латин **Ä ä**), да каракалпак (ӧні латин **A’a’**) кирилл анбуръясын.

Тотара латин анбурын **Ә** пыдди гижӧны **[[Ä]]**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ə
Ӛ

**Ӛӛ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ ханты кывйын. Шуанног — [ɘ].
Ӱ

**Ӱӱ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ мари, ханты, коми-ёдз, алтай, хакас да шор кывъясын. Шуанног — [y].
Ӌ

**Ӌӌ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ хакас кывйын. Шуанног — [d͡ʒ].

Ӧнія хакас анбурӧ шыпас пырис 1947 воӧ. 1924—1929 воясӧ **Ӌ** пыдди гижисны **[[Ј]]**, 1929—1939 вояслӧн латин хакас анбурын вӧдитчисны **[[Ç]]**, 1939—1947 эз торйӧдны **[[Ч]]** шыпасысь.
Ҷ

**Ҷҷ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ таджик, абхаз а сідзжӧ мукӧддырйи шугнан да ягноб кывъясын. Шуанног — [d͡ʒ], абхаз кывйын — [t͡ʃʼ].
Ꙏ

**Ꙏꙏ** — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын, сьӧкыда кӧ шуны, кутшӧм шыпассӧ гижӧма важ документын: **ъ** либӧ **ь**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ъ, Ь, Ҍ, Ѣ
Ꙇ

**Ꙇꙇ** — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс важ славян кывлӧн транскрипцияын глагол анбурлӧн **иже** шыпас () пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Эллин ι

Латин ɩ
Ҵ

**Ҵҵ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [t͡sʼ].

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЦ тц.

1844-1923 воясӧ **ҵ** вӧдитчисны осет кывйын (ӧні **цъ**). Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.

Абхаз анбурӧ шыпассӧ пыртісны кывтуялысьяс Константин Мачавариани да Дмитрий Гулиа 1892 воӧ.
Ҩ

**Ҩҩ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ɥ] либӧ [jʷ].

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ.
Ꚃ

**Ꚃꚃ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [d͡ʑʷ] (ӧнія анбурын **ӡә**).

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин **[[Дзэта|ζ]]** шыпасысь.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Кирилл Ѕ

Латин S
Ꚍ

**Ꚍꚍ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [tʼʷ] (ӧнія анбурын **тә**).

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма эллин **[[Тау|τ]]** шыпасысь.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ԏ

Ꞇ
Ӂ

**Ӂ ӂ** — кирилл анбурлӧн шыпас, 1990-ӧд воясӧдз бергаліс молдав (ӧнія латин анбурын **g**, **i** да **e** водзын) да гагауз (ӧнія латин анбурын **c**) анбуръясын. Шуанног — [d͡ʒ].
Ꚇ

**Ꚇꚇ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ абхаз кывйын. Шуанног — [ʈ͡ʂ].

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.
Ꚑ

**Ꚑꚑ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [t͡ɕʼʷ] (ӧнія анбурын **ҵә**).

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ, петӧма ТС тс лигатураысь.
Ꚅ

**Ꚅꚅ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз кывйын. Шуанног — [ʒʷ] (ӧнія анбурын **жә**).

## История

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1862 воӧ, петӧма ЗЖ зж лигатураысь.
Ӏ

**Ӏ**, **ӏ** (**бедьтор**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ кавказса кывъясын: абазин, адыгей, авар, чечен, галгай, кабарда-черкес, даргин, лак, лезги да табасаран. Шуанног — [ʔ] либӧ [ʕ].

## История

Шыпас артмӧма 1930-ӧд воясӧ, петӧма римса **Ⅰ** лыдпасысь. Мукӧддырйи **ӏ** пыдди гижӧны **1**.
Булышева Вера Витальевна

**Булышева Вера Витальевна** (1973) — коми сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артист.

## Олан туй
Вера Булышева чужӧма 1973 вося сора тӧлысь 26 лунӧ Кулӧмдін районса Парч сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ, Ипполитов-Иванов нима Москваса шылада педагогика институт. Уджалӧ Коми республикаса филармонияын сьылысьӧн. Та кындзи, 2008 восянь уджалӧ велӧдысьӧн Коми Республикаса искусствояс колледжса сольнӧй да хорӧвӧй йӧзкостса сьылӧм юкӧнын: велӧдӧ студентъясӧс сьывны.
 
## Сьылӧм
Вера Булышевалӧн репертуарын коми и роч йӧзкостса сьыланкывъяс, а сідзжӧ ӧнія коми да роч авторъяслӧн.

1997 воын пырӧдчылӧма том сьылысьяслӧн «Юрган» йӧзкостса сьыланкыв конкурсӧ.
Унаысь сьыланкывъяснас петкӧдчылӧма «Василей» конкурс-фестиваль дырйи да шедӧдлӧма нимпасъясын местаяс да Гран-при.

Уна во чӧж веськӧдлӧ Сыктывкарын Кулӧмдінса землячествобердса «Медбур кад» котырӧн. 2015 вося косму тӧлысьсянь восьтӧма челядьлы йӧзкостса сьылан школа-студия.
 
## Общественнӧй удж

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана артистка (1994)
* Валентина Есева нима премия босьтысь.
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлысь премия босьтысь.
* Коми Республикаса нимйӧза артист (2018, вӧльгым тӧлысь 2-ӧд лун) — культура да искусство юкӧнын торъя заслугаясысь

## Ӧшмӧсъяс
*  В.В. Булышева «Финноугория» сайтын
* http://respublika11.ru/2016/01/27/vera-bulyisheva-15-let-ne-takoy-uzh-i-bolshoy-srok/ *Морохина Е.* Вера Булышева: «15 лет – не такой уж и большой срок» // «Республика» газет. 2016, тӧвшӧр тӧлысь 27-ӧд лун.
* *Макарова Е.* «Менам олӧм — сьылӧм» // «Коми му» газет. 2017, рака тӧлысь 16-ӧд лун.
 
## Ыстӧдъяс
П

**Пп** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [p]. Лыд пасйӧм — 80.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Π
Р

**Рр** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [r]. Лыд пасйӧм — 100.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Эллин Ρ

Латин P
С

**Сс** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [s]. Лыд пасйӧм — 200.

## История

Шыпас петӧма эллин *[[Сигма|тӧлысь сигма]]* (Ϲϲ) шыпасысь.

## Видзӧдӧй тшӧтш

C
Ꚓ

**Ꚓꚓ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс абхаз (ӧнія анбурын **ҷ**) да осет (ӧнія анбурын **чъ**) кывъясын. Шуанног — [t͡ʃʼ].

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ТЧ тч.

1844-1923 воясӧ **ꚓ** вӧдитчисны осет кывйын. Осет анбурӧ шыпассӧ пыртіс кывтуялысь Андреас Шёгрен.

Абхаз анбурӧ шыпас пырис 1887 воӧ.

Сідзжӧ XIX нэмӧ **Ꚓ** бергаліс коми анбурын (ӧні **ч** либӧ **чч**).
Ԭ

**Ԭԭ** — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ **Ԭ** бергаліс коми анбурын (ӧні **дч**). Шуанног — [d͡ʑ].

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЧ дч.
Ԫ

**Ԫԫ** — кирилл анбурлӧн шыпас, XIX нэмӧ **Ԫ** бергаліс коми да осет анбуръясын (ӧні **дж**). Шуанног — [d͡ʒ].

## История

Шыпас артмӧма кыдзи лигатура ДЖ дж.
Ꙡ

**Ꙡꙡ** — кирилл анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчисны вылькарса важ славян сёрнисикасын, кӧні эз торйӧдны **ц** да **ч**, кыкнан шы пасйӧм пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ц

Џ

Ч
Ꙕ

**Ꙕꙕ** — кирилл анбурлӧн шыпас, XII—XV нэмъясӧ Болгарияын мукӧддырйи бергаліс важ славян кывйын **[[Ю (шыпас)|Ю]]** пыдди. Шыпас петӧма эллин ΟΙ диграфысь.
Ю (шыпас)

**Юю** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ju] либӧ [y].

## История

Шыпас петӧма эллин  ΙǑ лигатураысь.

Серб кирилл анбурын **ю** вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні **ју**).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙕ
Ꙗ

**Ꙗꙗ** — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ja] либӧ [a] небыд консонантъяс бӧрын.

## История

Шыпас петӧма ІА іа лигатураысь.

Болгар да серб кирилл анбуръясын **ꙗ** вӧдитчисны XIX нэмӧдз. Ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Я
Ѥ

**Ѥѥ** — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [je] либӧ [e] небыд консонантъяс бӧрын.

## История

Шыпас петӧма ІЄ іє лигатураысь. XIX нэмӧ **Ѥ** мукӧддырйи гижисны кыдз ІЕ іе лигатура.

Роч кывйын **Ѥ** вӧдитчисны XV нэмӧдз. 

Серб кирилл анбурын шыпас вӧдитчисны XVII нэмӧдз. Болгар кывйын **ѥ** мукӧддырйи бергаліс XIX нэмӧ.
Ѯ

**Ѯѯ** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс роч кывйын XVIII нэмӧдз, ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын. Шыпас петӧма эллин **[[Кси|ξ]]** шыпасысь. Шуанног — [ks]. Лыд пасйӧм — 60.
Ѳ

**Ѳѳ** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f] либӧ (лунвыв славян кывъясын) [t]. Лыд пасйӧм — 9.

## История

Роч кывйын 1918 воӧдз **ѳ** вӧдитчисны **ф** пыдди эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ *ор*'ѳ**огра**ф**ія'' — ορ**θ**ογρα**φ**ία, ***Ѳ*'еодоръ* — *'Θ**εόδωρος (ӧткодялӧй: ***Ф*'іліппъ* — *'Φ**ίλιππος).

[[Украин кыв|Украин]] анбурын **Ѳ** бергаліс [[1857 во]]ӧдз.

[[Румын кыв|Румын]] кирилл анбурын **Ѳ** бергаліс [[1860 во]]ӧдз.

[[Вичко славян кыв]]йын **Ѳ** вӧдитчӧны [[Важ эллин кыв|эллин]] пыртӧм кывъясын; XVII нэмӧдз **Ѳ** да **Ф''' вӧдитчисны торйӧдтӧг.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Θ

Ɵ

Ө
Ѵ

**Ѵѵ** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [i] либӧ [v]. Лыд пасйӧм — 400.

## История

Роч кывйын 1918 воӧдз **ѵ** вӧдитчисны **и** пыдди неуна эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ: *м*'ѵ**ро, с**ѵ**нодъ, **ѵ**постась''. Мукӧддырйи **Ѵ** гижисны рим **V** лыдпас пыдди.



[[Вичко славян кыв]]йын  вӧдитчӧны [[Важ эллин кыв|эллин]] пыртӧм кывъясын, да ас нимъясын ().  диакритика пастӧг шуӧны кыдз [v]; ижица диакритика пасӧн, пример вылӧ  шуӧны кыдз гора [i].

[[Серб кыв|Серб]] кирилл анбурын **ѵ** вӧдитчисны [[XIX нэм]]ӧдз.

[[Румын кыв|Румын]] кирилл анбурын **Ѵ** бергаліс [[1860 во]]ӧдз.

[[1844 во|1844]]—[[1923]] воясӧ **Ѵ** вӧдитчисны [[Осет кыв|осет]] кирилл анбурын (ӧні **Ы''').

## Видзӧдӧй тшӧтш

Латин V

Латин Y

Кирилл Ү

Эллин Υ
У

**Уу** — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u] либӧ (казах кывйын) [w].

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙋ
Т

**Тт** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t]. Лыд пасйӧм — 300.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Эллин Τ

Латин T
Ф

**Фф** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [f]. Лыд пасйӧм — 500.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Φ
Х

**Хх** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [x]. Лыд пасйӧм — 600.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Латин X

Эллин Χ
Ц

**Цц** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡s]. Лыд пасйӧм — 900.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙡ

Џ
Ч

**Чч** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [t͡ʃ], [t͡ɕ] либӧ [ʂ]. Лыд пасйӧм — 90.

## История

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ɥ
Я

**Яя** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ja] либӧ [æ].

## История

Шыпас петӧма Ѧ шыпасысь.

Серб кирилл анбурын **я** вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні **ја**).

## Видзӧдӧй тшӧтш

R

Ꙗ
Ѧ

**Ѧѧ** (**ичӧт юс**) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɛ̃], сёрӧнджык [ja] либӧ [æ].

## История

Роч кывйын 1708 воӧдз **ѧ** вӧдитчисны **я** пыдди.

Ӧні **Ѧ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын.

Румын кирилл анбурын **Ѧ** бергаліс 1860 воӧдз [ja] пасйӧм пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѩ

Я
Ѩ

**Ѩ ѩ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын. Шуанног — [jɛ̃].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѧ
Ѭ

**Ѭѭ** — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын. Шуанног  — [jɔ̃]. Болгар анбурын **Ѭ** вӧдитчисны 1910-ӧд воясӧдз ӧнія **йъ** пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѫ
Ѫ

**Ѫѫ** (**ыджыд юс**) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɔ̃].

## История

Болгар анбурын **ѫ** (*голям юс*) бергаліс 1945 воӧдз ӧния **ъ** либӧ **а** пыдди.

Ӧні **Ѫ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын ыджыд лунся радзын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѭ
Ь

**Ьь** (**небыд пас**, важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног: важӧн — [ĭ], ӧні небзьӧдӧ воддза консонантъяс.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ъ, Ꙏ, Ҍ, Ѣ
Ъ

**Ъъ** (**чорыд пас**, важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног: важӧн — [ŭ], ӧні [j].

## История

Роч кывйын 1918 воӧдз **ъ** вӧдитчисны кыв помын чорыд консонантъяс бӧрын, а сідзжӧ кыдз торйӧдан пас. Ӧні шыпас вӧдитчӧны сӧмын кыдз торйӧдан пас.

Болгар анбурын **Ъ** (*ер голям*) бергалӧ [ɤ̞] шы пасйӧм пыдди. 1945 воӧдз **ъ** вӧдитчисны сідзжӧ кыв помын кыдз роч кывйын.

Вичко славян кывйын **ъ** вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз.

Серб кирилл анбурын **Ъ** вӧдитчисны XIX нэмӧдз.

Украин, беларус да македон кывъясын **Ъ** пыдди гижӧны **’**. Сідзжӧ мукӧддырйи гижисны **’** и роч кывйын XX нэмӧ.

Славян кывъясысь ӧтдор **Ъ** вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да кавказса кирилл анбуръясын.

Румын кирилл анбурын **Ъ** бергаліс 1860 воӧдз (ӧні **[[ă]]**).

Таджик кывйын **Ъ** (*айн*) вӧдитчӧны сӧмын араб пыртӧм кывъясын: *калъа* (изкар), *раъд* (гым).

Мокша анбурын **Ъ** бергалӧ [ɤ] либӧ [ə] пасйӧм пыдди: *ърьвя* (гӧтырпу), *ърдаз* (няйт).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙏ, Ь, Ҍ, Ѣ
Ѣ

**Ѣѣ** (важ слав.  либӧ ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [æ] либӧ [i͡e].

## История

Роч анбурын 1918 воӧдз **Ѣ** вӧдитчисны **Е** пыдди ӧткымын кывъясын.

Вичко славян кывйын **ѣ** вӧдитчӧны кыдз рочын 1918 воӧдз.

Болгар кывйын **ѣ** (*е двойно*) бергаліс 1945 воӧдз ӧния **е** либӧ **я** пыдди.

Мукӧддырйи ӧнія Рочмуын да Болгарияын гижӧны важ гижанногӧн (пример вылӧ, рекламаын), но тшӧкыда торксьӧма.

Серб кирилл анбурын **Ѣ** вӧдитчисны XIX нэмӧдз.

Украин кывйын **Ѣ** сідзжӧ вӧдитчисны XIX нэмӧдз (ӧні **[[і]]** либӧ **[[ї]]**). Рытыввыв Украинаын, а сідзжӧ русин кывйын **Ѣ** бергаліс 1945 воӧдз.

Румын кирилл анбурын **Ѣ** (*eati*) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні **ea**).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙏ, Ъ, Ь, Ҍ
Ꙋ

**Ѹ ѹ** либӧ **Ꙋꙋ** (важ слав. )  — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [u].

## История

Шыпас петӧма эллин ΟΥ лигатураысь.

Румын кирилл анбурын **Ꙋ** (*ucu*) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні **[[u]]**).

Ӧні **Ꙋ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын (**ѹ** диграф кыв водзын, **ꙋ** лигатура шӧрын да помын), та шыпасысь петӧма ӧнія кирилл **У**.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ȣ

У

Ѵ
Ꙩ

**Ꙩꙩ** (**син пӧла О**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын **[[О]]** пыдди  (*син*) кывйын, а сідзжӧ кыв водзын да гора шыяс бӧрын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѻ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ꙫ

**Ꙫꙫ** (**синма О**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын **[[О]]** пыдди  (*синъяс*) кывйын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѻ, Ꙩ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Ꙓ

**Ꙓꙓ** — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [jæː] либӧ [jeː] кыв водзын да гора шыпасъяс бӧрын: .

## История

Шыпас петӧма ІѢ іѣ лигатураысь, вӧдитчисны сӧмын 1073 воӧ *Святославлӧн Изборник* небӧгын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѣ
Ы (шыпас)

**Ыы** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [ɨ], [ɯ] либӧ [ɤ].

## История

Шыпас петӧма ЪІ ъі, ЪИ ъи, ЬІ ьі либӧ ЬИ ьи лигатураысь.

Серб да болгар анбурын **Ы** вӧдитчисны XIX нэмӧдз.

Украин кывйын **Ы** пыдди гижӧны **И**.

Русин анбурын **Ы** вермӧ гижсьыны небыд шыяс бӧрын (кыдз и комиын, но абу рочын), пример вылӧ, *синьый* — лӧз.

Славян кывъясысь ӧтдор **Ы** вӧдитчӧны уна финн-йӧгра, тюрк да монгол кирилл анбуръясын.

Румын кирилл анбурын **Ы** (*ieri*) бергаліс 1860 воӧдз (ӧні **[[â]]** либӧ **[[î]]**).
ꙮ

**ꙮ** (**уна синма О**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс важ славян кывйын **[[О]]** пыдди  (*уна синма серафимъяс*) кывъясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѻ, Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ
Истомина Анна Юрьевна

**Истомина Анна Юрьевна** (1964) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Анна Истомина чужӧма 1964 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Кудымкарын. Школа помалӧм бӧрын уджалӧма заводын. Уджысь орӧдчытӧг помалӧма Перым-Коми видз-му 
овмӧс техникум да А.М. Горький нима литература институт.

1993—2005 воясын вӧлӧма челядьлы «Силькан» журналса шӧр редакторӧн. 2004—2007 воясын веськӧдлӧма Перым-Коми кытшса гижысь котырӧн.
 
## Гижан удж
Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдлӧма 1981 воын «Парма» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Литературная Россия» газетын, Перым обласьтса да мукӧд регионса газет-журналъясын, ӧтувъя сборникъясын.

Йӧзӧдӧма 7 асшӧр небӧг. 

1994 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Старцева Любовь Афонасьевна

**Старцева Любовь Афонасьевна** (1959) — перым коми гижысь, перым-коми литература туялысь.

## Олан туй
Любовь Старцева чужӧма 1959-ӧд вося йирым тӧлысь 10-ӧд лунӧ Кудымкар районса Паль грездын. Помалӧма Иньвайывса шӧр школа (1977),  Кудымкарса лесотехническӧй техникумысь «Вӧр петкӧдан туйяс вӧчӧм да дӧзьӧритӧм» юкӧд (1980). Техникум помалӧм бӧрын уджалӧма Перым обласьтса Яйва посёлокын стрӧитчысь котыръясын, Чайковский карса небӧгаинаын. Уджысь орӧдчытӧг 1984—1991-ӧд воясӧ велӧдчӧма Удмурт университетса филология факультетын. 1985-ӧд воын бергӧдчӧма Перым Коми кытшӧ, недыр уджалыштӧма Кудымкарын электроприборнӧй заводын.

1987—1998 воясын редакторалӧма Перым-Коми небӧг лэдзанінын. 1999 восянь уджалӧма Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтлӧн общественнӧй наукаяслӧн Перым-Коми отделын, туялӧма перым-коми литература. Сёрӧнджык тайӧ юкӧныс пырӧма Перым наука шӧринӧ.

## Гижан удж
Любовь Афонасьевна гижӧ кывбуръяс да проза. Кывбуръяс гижны босьтчӧма школаын велӧдчигӧн на. Медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдӧма «По ленинскому пути» газетын 1978-ӧд воын. Кывбуръясыс да висьтъясыс петавлісны Перым-Коми кытшса газетъясын да ӧтувъя небӧгъясын: «Парма» газетын, «Иньва» да «Бичирок» литературно-художественнӧй чукӧръясын, «Ступени надежд», «Притяжение», «Ожерелье Пармы» да «Уна рöма сикöтш» ӧтувъя чукӧръясын, «Силькан» челядь журналын, «Versmondo» маддяр журналын, «Сятко» мордваса журналын, «Онычко» мари журналын; сідзжӧ пырӧмаӧсь «Зарниа рöм» антологияӧ, фин-йӧгра поэзияса «Кuum öö» антологияӧ (Таллинн).

Бӧръя кадӧ медсясӧ гижӧ проза. Сылӧн петавлӧма некымын асшӧр небӧг. 1992-ӧд воын йӧзӧдӧма Кудымкарын «Ӧкта усялӧм звездаэз» кывбуръяса медводдза чукӧр.  1999-ӧд воын Перым Коми небӧг лэдзанін йӧзӧдӧма «Сьӧлӧм говк» кывбуръяса мӧд чукӧр, 2006-ӧд воын — челядьлы «Чӧскыт козин» висьт чукӧр.

2007 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Туясян удж
Туялӧ перым коми литература. Йӧзӧдӧма перым коми гижысьяс йылысь «В мире поэзии» сборник (Кудымкар, 2005).

Л. А. Старцева пырӧдчӧма Фин-йӧгра гижысьяслӧн ставмирса конгрессъясӧ: V (Сыктывкар, 1998), VI (Саранск, 2000), VII (Ижкар, 2002), IX (Петрозаводск, 2006).

## Небӧгъяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коми-пермяцкие писатели: Биографический справочник для образовательных учреждений. В 2 ч. Часть II. / Авт.-сост.: Н. А. Мальцева. — Кудымкар, 2006. — С. 32—33.

## Ыстӧдъяс
Ѡ

**Ѡѡ** (важ слав.  либӧ ) — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o].

Омега петӧма эллин '''ω''' шыпасысь. Важ славян кывйын **ѡ** вӧдитчисны кыв водзын да гора шыяс бӧрын, а сідзжӧ  да  кывъясын.

Ӧні **Ѡ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын **[[О]]** пыдди:

* эллин пыртӧм кывъясын;
* кывводзъясын: , ;
* урчитанъяс помын:  (*мичаа сёрнитны*), ӧткодялӧй:  (*мича шонді*);
* нимвежтасъяслӧн да кывбердъяслӧн кывйывъясын:  асалан вежлӧгын, ӧткодялӧй:  керан вежлӧгын;
* уна лыда кывйывъясын:  (*сусъястӧг*),  (*сусъяслань*), ӧткодялӧй:  (*сус пуысь пызан*),  (*сускӧд*);
* ӧтка да уна лыда омонимъясӧ торйӧдӧм пыдди:  (*ӧті сюр*) —  (*кык сюртӧг*);
* лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 800.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙍ, Ѽ, Ѿ

ω
Ѿ

**Ѿѿ** (важ слав. ) — кирилл анбурлӧн шыпас.

**Ѿ** петӧма ѠТ лигатураысь. Ӧні **Ѿ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын **от** пыдди кывводзын  да лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 800.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѡ, Ꙍ, Ѽ
Ѽ

**Ѽѽ** (**мича омега**) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын **[[О]]** пыдди  да  горӧдӧмъясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѡ, Ꙍ, Ѿ
Ꙍ

**Ꙍꙍ** (**паськыд омега**) — кирилл анбурлӧн шыпас, мукӧддырйи бергаліс сӧмын вичко славян кывйын **[[О]]** пыдди эллин пыртӧм кывъясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ѡ, Ѽ, Ѿ
Ѻ

**Ѻѻ** (**паськыд Он**)  — кирилл анбурлӧн шыпас. Шуанног — [o].

Ӧні **Ѻ** бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын **[[О]]** пыдди:

* кыв водзын: ;
* сьӧктӧдан кывлӧн юкӧнъяс водзын: ;
* кывводз бӧрын: ;
* кык иннимъясын:  да ;
* лыддьӧмын, лыд пасйӧм — 70.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ꙩ, Ꙫ, Ꚛ, Ꚙ, Ꙭ, ꙮ
Коньшина Елена Ивановна

**Коньшина Елена Ивановна** (1970) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Елена Коньшина чужӧма 1970 вося урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ Кӧч районса Митя грездын. Юксьӧвса школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Перымса канму педагогика институтлӧн филологиа факультетын.

Уджавлӧма научнӧй сотрудникӧн, «Коми-Пермяцкӧй» ГТРК-ын журналистӧн, веськӧдлӧма Кудмкар районса администрацияын юӧртан да аналитика юкӧнӧн. 

2006 восянь «Иньвенскӧй край» газетын шӧр редактор. 2010 восянь веськӧдлӧ тшӧтш «Кама кытшын» газетӧн.
 
## Гижан удж
Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдлӧма «Кама кытшын» газетын. Йӧзӧдчылӧма и мукӧд газетын, «Иньва» художествоа литература сборникын. Сылӧн петавлӧма некымын асшӧр кывбур чукӧр.

## Небӧгъяс

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Коротаева Альфия Саитнуровна

**Коротаева Альфия Саитнуровна** (1959) — опера сьылысь, Коми Республикаса нимйӧза артистка, Россияса нимӧдана артистка.

## Олан туй
Альфия Коротаева чужӧма 1959 вося лӧддза-номъя тӧлысь 27 лунӧ  Челябинскын. 1985 воын помалӧма М.П. Мусоргский нима Уралса канму консерваториа, уджалӧ Коми Республикаса опера да балет канму театрын сьылысьӧн.

## Сьылӧм
## Дискография

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимйӧза артистка (2000)
* Россияса нимӧдана артистка (2005)
* Коми Республикаса Веськӧдлан котырлысь премиа босьтысь
* С. Ермолин нима театр конкурсын вермысь (2011) (Сергей Носковлӧн «Куратов» коми опера пуктысьяскӧд ӧттшӧтш)
* Романъяслӧн Юрьева нима войтыркостса конкурсын вермысь (2001, Таллинн) 
* Романсъяс сьылысьяслӧн ставросияса конкурсын вермысь (2001, Владимир)
 
## Öшмöсъяс
* А.С. Коротаева йылысь Опера да балет сайтын
 
## Ыстӧдъяс
Рычков Виктор Васильевич

**Рычков Виктор Васильевич** (1959) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Виктор Рычков чужӧма 1959 вося урасьӧм тӧлысь 16-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кудымкар районса Трошов грездын. Белоёвса шӧр школаын дас класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Перым канму университетса история факультетӧ.

Кык во уджалӧма история велӧдысьӧн. Уна во зільӧма канму службаын. 2011 восянь Перм крайса Коми кытш кузя министр. 

## Гижан удж
Виктор Рычков босьтчӧма гижны арлыдаӧн. Медводдза кывбуръяссӧ комиӧн йӧзӧдӧма «Парма» газетын, «Иньва» да «Бичирок» художествоа литература сборникъясын. Йӧзӧдӧма асшӧр небӧгъяс.

## Небӧгъяс

## Наградаяс
## Ӧшмӧсъяс
* Коми-пермяккез. — Кудымкар, 2008.

## Ыстӧдъяс
Румынъяс

Румынъяс - европаса войтыр, сёрнитӧны румын кывйӧн, индаевропаса кыв котырысь. Веськыд чалльӧг гето-дакъяслӧн. "Ромын" (румын) кывыс петкӧдлӧ Римса империяын олысьӧс.
Вужвойтыр Румынияын (90%) да Молдова Республикаын (81%). Сідзжӧ румынъяс олӧны важ Румын (Дунай) княжествояслӧн муяс вылын (Валахия, Молдова, Трансильвания), кӧдъяс бӧрынджык котыртчисны ӧти канмуӧ. 

Румынъяслӧн эм региональнӧй чукӧр нимъяс: 
Олысьясӧс Олтения регионын шуӧны олтянъяс, Мунтенияын - мунтянъяс, Молдоваын - молдаванъяс, Банатын - бэнэтъяс, Трансильванияын - арделянъяс.
Джейн Кобден

**Эмма Джейн Кэтрин Кобден Анвин ** (1851, косму, 28-ӧд&nbsp;– 1947, сора, 7-ӧд), нимтӧмась нӧшта Джейн Кобден. Вӧл1с британияса либеральнӧй политикӧн (Liberal) код1 уна петкӧдчис быдсяма радикал акцияын 19-ӧд нэм помын да 20-ӧд нэм заводитчигас. Сылӧн батьыс (Richard Cobden) вӧлӧма викторианскӧй руа реформаторӧн да чина мортӧн. Джейн томуловсянь тышкасин нывбаба праваяс понда, да 1889-ӧд воын с1йӧ лоӧма кык нывбабасьыс ӧтиӧн кодӧс бӧрйӧмаӧсь инаугурациӧннӧй Лондон графство советӧ (London County Council). Сэкъя оланпас проблемасьыс, коллизияяссыс, сылӧн статус эз вӧв чорыда пуктӧма, сы могысь лоны совет членӧн эз артми.
Мыс сиктса школа

**Мыс сиктса школа** — Кулӧмдін районса Мыс сиктысь велӧдчанін. 2013 восянь шусьӧ «Ичӧт школа-челядьӧс видзанін» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение. Ассьыс историясӧ панӧ 1887 восянь.

## История
Мыс сиктын медводдза школа воссис 1887 воын. Тайӧ вӧлі вичкобердса школа, кӧні велӧдчисны 5 зон да 1 ныв. Мӧд воас школаын лыддьыссис нин 13 зон да 3 нывка. Медшӧрсӧ велӧдісны Енлысь оланпас (Закон Божий), лыддьыссьӧм, гижӧд да артасьӧм. Торъя стрӧйба эз вӧв, велӧдчисны купеч Андрей Егорович Паршуковлӧн ӧти жырйын.
Медводдза велӧдчысьяснас вӧліны озыр крестьяналӧн челядь. Велӧдіс найӧс Трубачёв Михаил Трифелевич.

1903-1904 велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны торъя стрӧйба, сулаліс сійӧ сикт шӧрын вичко дорын. Шусис «Куим класса вичкобердса школа». 1910 во кежлӧ содіс нӧшта ӧти класс и школаыс кутіс шусьыны «Нёль класса вичкобердса школа». Медводдза велӧдысьяснас тайӧ школаясас вӧліны Александр Васильевич да Анна Ивановна Георгиевскийяс гозъя, Маегова Текуса Максимовна. Текуса Максимовнаӧс арестуйтісны 1907 воын позьтӧм брошюраяс видзӧмысь, дзескыдінын сійӧ пукаліс 1917 воӧдз.

1918 восянь вичкобердса школа кутіс шусьыны Медводдза тшупӧда Мысса начальнӧй школаӧн. Школаын велӧдісны Немдін сиктысь Тимушев Константин Иванович, Парч сиктысь Напалкова Надежда Фёдоровна, поплӧн гӧтыр Ермолина Мария Ивановна да Пименов Григорий Максимович.
Быд классын вӧлі 15-17 велӧдчысь. Унаӧн школа помалӧм бӧрын велӧдчисны Немдін сиктын.

1937-1938 велӧдчан воын начальнӧй школасӧ вежисны нетыр шӧр школаӧ. Выль велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны 180 места вылӧ выль ӧти судтаа школа. Выль школаын вӧлі ставыс - ыджыд классъяс, бур спортзал, физическӧй кабинет, библиотека. 5 классын кутісны велӧдчыны весиг ыджыдджык арлыда челядь – 13-14 арӧса. Выль школаын директорӧн лои Новиков Михаил Иванович. 1938 вося тӧлын уборщица вӧсна школаыс сотчис. Челядьӧс кутісны велӧдны важ начальнӧй школаын, сельсӧветын, больничаын.

1943-1944 велӧдчан во кежлӧ стрӧитісны 180 места вылӧ выль кык судтаа школа. Школасӧ стрӧитісны нюраинын. Канму комиссия школасӧ эз примит. 1952 вося тулысын вӧлі ыджыд ва да школаыс (медводдза судталӧн джынйыс) ойдіс ваӧн. Школаӧ пырисны пыж вылын медводдза судтаса ӧшинь пыр. Школаыс вежыньтчис, пачьяс киссисны, РОНО тшӧктіс вуджӧдны стрӧйбасӧ выліджык местаӧ.
1953 вося гожӧмсянь заводитчис школа вуджӧдӧм, стрӧитӧмыс помасис 1957 воын. Та кадӧ (1953-1957 вояс) челядь велӧдчисны 8 крестьяна керкаын.

1964-1965 велӧдчан во кежлӧ вестибюльысь лӧсьӧдісны жыр 8 класслы.

2013 воын «Ӧкмыс класса школа» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение да «Мысса челядьӧс видзанін» школаӧдз велӧдан муниципальнӧй учреждение выль ног котыртісны «Ичӧт школа-челядьӧс видзанін» Мыс сиктса муниципальнӧй велӧдан учреждение.

## Директоръяс

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Ɉ

**Ɉɉ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ аруако кывйын Колумбияын. Шуанног — [d͡ʒ].

1930—1931 воясӧ **Ɉ** сідзжӧ вӧдитчисны тыва анбурын.
Питю Ӧньӧ

**Зубов Андрей Никифорович** (1899—1937, гусянимыс **Питю Ӧньӧ**) — перым коми поэт, перым коми литературалы подув пуктысь.

## Олан туй
Андрей Зубов чужӧма 1899 вося вӧльгым тӧлысь 25-ӧд лунӧ Кудымкар районса Вылыс Иньва сиктын. Помалӧма начальнӧй школа, 1916 воын — Юрласа вылыс начальнӧй училишӧ. Уджавлӧма телеграфистӧн Кудымкарса связь контораын 1919 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧдз. Ӧтилаын гижӧны, мый сійӧс мобилизуйтӧны «еджыд армияӧ», мӧдлаын — Гӧрд армияӧ, кӧні служитӧма москваса 51-ӧд стрелкӧвӧй дивизияын 1922 воӧдз.

1922 вося ода-кора тӧлысь 5-ӧд лунӧ демобилизируйтчӧма. Сэсся Сыктывкарын велӧдчӧма Коми институтын да уджалӧма Коми небӧг лэдзанінын.

1922 воын бергӧдчӧма Кудымкарӧ: секретаралӧма Кудымкарса райпросын, ӧттшӧтш велӧдӧма перым коми кыв II тшупӧда школаын. Та кадӧ жӧ асшӧра лӧсьӧдӧма чужан кыв грамматика. Вӧзйӧма чужан кывйӧн нуӧдны «Коми рыттэз» лекция-концертъяс.

1923—1926 воясӧ велӧдчӧма Перым университетын. Помалӧм бӧрас уджалӧма Перым-Коми кытшса Исполкомлӧн Президиум бердын туялан бюроын. Дасьтӧма велӧдан небӧгъяс, лӧсьӧдӧма кыв гижанног да терминъяс.

1934 вося кӧч тӧлысьӧ А. Зубов пырӧма Перымса биологическӧй научно-исследовательскӧй институтбердса аспирантураӧ, кысянь сійӧс мӧдӧдӧны И.В. Мичурин нима НИИ-ӧ Мичуринск карӧ.

1937 вося моз тӧлысьын сійӧс арестуйтӧма да мыждӧма контрреволюционнӧй повстанческӧй котырын зільӧмысь да Германияса разведка вылӧ уджалӧмын. Питю Ӧньӧӧс лыйлӧмаӧсь 1937 вося кӧч тӧлысь 8-ӧд лунӧ. Реабилитируйтӧма 1956 вося тӧвшӧр тӧлысь 13-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
1923 воын Сыктывкарын йӧзӧдӧма медводдзаысь перым коми кывйӧн «Горадзуль» кывбур чукӧр, кытчӧ пырисны тшӧтш и Питю Ӧньӧлӧн кывбуръясыс.

1925 воын Москваын петӧма «Новая жизнь» лыддьысян небӧг, мый вӧлі лӧсьӧдӧма Андрей Зубов. Сёрӧнджык сылӧн петӧны Москваын «Эн-джа» («Мыйкӧ») кывбур чукӧр да «Виль туй вылӧт» поэма.

1935 воын А. Зубов гижӧма «Пемыт ой пырйӧт» медводдза перым коми пьеса. Сы серти спектакль вӧлі пуктӧма Кудымкарса драма театрын да петкӧдлӧма 1937 воын Свердловскын Урал войтырса Олимпиада дырйи.

1935 воын Кудымкарын йӧзӧдӧма Андрей Зубовӧн дасьтӧм перым коми мойд чукӧр.

Питю Ӧньӧ — СССР-са гижысь котырӧ пырысь.

## Небӧгъяс
### Перым комиӧн
* *Питю Ӧньӧ (А. Зубов).* Бӧрйӧм произведеннёэз. — Кудымкар: Коми-Пермяцкӧй отделеннё, 1969. — 54, [1] с.
* *Зубов А.Н., Лихачёв М.* Бӧрйӧм произведеннёэз. — Кудымкар: Пермскӧй книжнӧй издательство, Коми-пермяцкӧй отделеннё, 1989. — 438, [1] с.

### Эст кывйӧн
* *Pitju Önjö* // Kevadhommik: soome-ugri luuleklassikat II / koost. ja tõlk. A. Valton; kirjand.: E. Vingiano, P. Martins. — Tallinn, 2002. — Lk. 209-229. (Эст да перым коми кывйӧн).

## Ӧшмӧсъяс
* Коми республикаса Национальнӧй небӧгаинын А.Н. Зубов йылысь
* Моя любимая библиотека
* Зубов Андрей Никифорович // Коми-Пермяцкий автономный округ на рубеже веков: справочное пособие. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2000. — С. 232.

## Ыстӧдъяс
Коми ты

**Коми ты** — историяӧдзса ыджыд ты, кутшӧм вӧлі ӧнія Коми Республикалӧн ин вылын йиа кадколаст дырйи.

## Ыстӧдъяс

* Анимация

* Ice-dammed lakes and rerouting of the drainage of northern Eurasia during the Last Glaciation
Ʝ

**Ʝʝ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ик кывйын Угандаын. Шуанног — [ʄ].
IPA — [ʝ].
Ȼ

**Ȼȼ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын, пример вылӧ, кутенай (шуанног — [t͡s]) да саанич (шуанног — [kʷ]).
Ɨ

**Ɨɨ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса, африкаса да папуа-выль гвинеяса кывъясын.
Ꞣ

**Ꞣꞣ** — латин анбурлӧн шыпас, 1921 воӧдз бергаліс латыш анбурын (ӧні **[[Ķ|Ķķ]]**). Шуанног — [​​​​​​​c​​​].
Ꞧ

**Ꞧꞧ** — латин анбурлӧн шыпас, 1921 воӧдз бергаліс латыш анбурын (ӧні **[[R|Rr]]**, мукӧддырйи **[[Ŗ|Ŗŗ]]**). Шуанног — [r​] либӧ [​​​rʲ​].

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ɍ
Ꞩ

**Ꞩꞩẜ** — латин анбурлӧн шыпас, 1921 воӧдз бергаліс латыш анбурын (ӧні **[[S]]**).

1932—1936 воясӧ **Ꞩ** вӧдитчисны латин коми анбурын (ӧні **[[Ш]]**).

1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс кильдин саами кывйын, а 1931—1937 ханты да манси анбуръясын.

1950 воӧдз **Ꞩ** вӧдитчисны улыс сорб кывйын

Сідзжӧ шыпас бергалӧ луисеньо, купеньо да хуаненьо кывъясын (Калифорнияын).
Ɬ

**Ɬɬ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын АӦШын да Канадаын, пример вылӧ, алабама, комокс да оканаган.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ƚ, Ⱡ, Ł, Ɫ
Ɏ

**Ɏɏ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ лубуаган калинга кывйын Филиппинъяс вылын.

Сідзжӧ **Ɏ** мукӧддырйи вӧдитчӧны кыв туялысьяс кӧмри кывлӧн транскрипцияын [ə] шы пасйӧм пыдди.
Ʉ

**Ʉʉ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса, африкаса да папуа-выль гвинеяса кывъясын а сідзжӧ цзоу кывйын Тайвань ді вылын.
Ⱥ

**Ⱥⱥ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ саанич кывйын (америкаса вужвойтырлӧн кыв Канадаын да АӦШын). Шуанног — [ej].

XVIII нэмӧ норвегияса гижысь Кристиан Кӧлле вӧдитчис **ⱥ** шыпас **aa** (ӧнія **[[å]]**) да **o** пыдди дан-норвег гижанногын [o] шы пасйӧм пыдди.
Ƚ

**Ƚƚ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын америкаса вужвойтыръяслӧн кывъясын, пример вылӧ, квакиутль да саанич. Шуанног — [ɬ].

Сідзжӧ **Ƚ** (*èƚe evanesjente*) вӧдитчӧны венет анбурын [ɟ] шы пасйӧм пыдди да кобон кывйын Папуа-Выль Гвинеяын [] шы пасйӧм пыдди.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ł, Ⱡ, Ɬ, Ɫ
Ɫ

**Ƚƚ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ хейлцук-увикяла кывйын Канадаын да кобон кывйын Папуа-Выль Гвинеяын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ł, Ⱡ, Ɬ, Ƚ
Ⱡ

**Ⱡⱡ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ кутенай (Канада, АӦШ), мелпа да нии (Папуа-Выль Гвинея) кывъясын.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ł, Ɫ, Ɬ, Ƚ
Мыс сиктса библиотека (Кулӧмдін район)

**Мыс сиктса библиотека** — Кулӧмдін районса Мыс сиктын восьтӧм библиотека.

## История

1904 воын Мыс сиктын воссис библиотека. Жырсӧ торйӧдісны церковно-приходскӧй школаын, уджаліс вичкоын Федор Александрович Клепиков. Библиотека восьтӧм вылӧ вӧлі урчитӧма 77 шайт.

Во мысти библиотекаын вӧлі литературалӧн 293 экземляр, воліс 34 лыддьысьысь, кодъяслы вӧлі сетӧма 214 небӧг.

1911 воын библиотекаӧ воліс 108 лыддьысьысь, налы сетӧма 508 небӧг, фондын артавсис литературалӧн 596 экземпляр.

Медводдза Ыджыд тышлӧн воясӧ лыддьысьысьяслӧн лыд ёна чиніс.

1925 воын библиотекалысь нимсӧ вежисны изба-читальня вылӧ.  

Война кадӧ библиотекарӧн уджаліс Роза Горская, юрнуӧдіс изба-читальняӧн Михаил Никифорович Ермолин. 

Изба-читальня бердын уджаліс драмкружок. 1949 воын Михаил Ермолинлӧн вӧзйӧм серти олысьяслы петкӧдлісны "Домна Каликова" да "В чужом пиру похмелье" пьесаяс.
Изба-читальняӧ быд рыт чукӧртчывлісны олысьяс, сёрнитісны мытшӧдъяс йылысь, петкӧдлісны концертъяс, нуӧдісны рытпукъяс, гораа лыддьысьӧмъяс. Библиотекаын лыддьыссис 100-ысь унджык морт.

1949 воын бур уджысь изба-читальняӧс наградитісны РСФСР-са Министръяслӧн Сӧветса Почёт грамотаӧн.

1952 воын изба-читальня лои сиктса библиотекаӧн.

1963 воын библиотекаын уджаліс Опарина Елизавета Васильевна. Сылӧн 30 вося удж дырйи библиотека вӧлі районын медбуръяс лыдын. Артавсис 300 гӧгӧр лыддьысьысь.
1981 воын библиотека лои Кулӧмдінса шӧр библиотечнӧй системалӧн 13 филиалӧн.

1993 восянь библиотекаын уджалӧ Трофимова Валентина Андреевна. Библиотека топыда уджалӧ сиктса администрациякӧд, школакӧд, культура керкакӧд.

## Веськӧдлысьяс

1913 - Надеев Иван (тайӧ жӧ воӧ сійӧс вуджӧдӧны Мылдінӧ да Туголукова (велӧдысь) корӧ сы пыдди пуктыны поп Федор Клепиковӧс).

1914 - Игнатов Степан (вӧлӧстнӧй писар).

1915, ӧшым тӧлыссянь - Клепиков Федор Александрович (поп), (КР ШКА 116 ф., 1 опись, 169 делӧ).

1945, ода-кора тӧлысьсянь (уджаліс нёль тӧлысьысь эз унджык) - Ермолин Александр Кузьмич (чурка Кузьма Ӧлексан).

1946-1949 -  изба-читальняӧн юрнуӧдіс Михаил Никифорович Ермолин (Митипер Микайлӧ), библиотекар - Роза Горская.

1963 - 1993 вояс - Опарина Елизавета Васильевна.

1993 восянь ӧнія кадӧдз - Трофимова Валентина Андреевна.

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Ᵽ

**Ᵽᵽ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ танимука-ретуара кывйын Колумбияын.
Ɇ

**Ɇɇ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ тепехуа кывйын Мексикаын.

XVI нэмӧ францияса кывбуралысь да математик Жак Пелетье дю Ман вӧдитчис **ɇ** шыпас франсуз гижанногын сёрниттӧм **e** пасйӧм пыдди.
Ɠ

**Ɠɠ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ ӧткымын африкаса кывъясын, пример вылӧ, кпелле да фула.
Ɥ

**Ɥɥ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ африкаса дан (гио) кывйын (Либерияын). 

1932—1938 воясӧ **Ɥ** вӧдитчисны латин абазин анбурын (ӧні **Ч**). 

1928—1938 воясӧ шыпас бергаліс абхаз кывйын.

Сідзжӧ **Ɥ** бергаліс словен Метелко анбурын 1825—1833 воясӧ.

## Шуанног

**абазин** — [t͡ɕ]

**абхаз** — [t͡ʃʰ]

**словен** — [t͡ʃ]

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ч
Ɱ

**Ɱɱ** — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс америкаса вужвойтыръяслӧн кывъяслӧн транскрипцияын.
Ⱳ

**Ⱳⱳ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ пагали да лобири кывъясын (Буркина-Фасо).
Ʇ

**Ʇʇ** — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XIX нэмӧ америкаса кыв туялысь да этнограф Джеймс Оуэн Дорси америкаса вужвойтыръяслӧн кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [tː] (омаха-понка, квапау да канса кывъясын) либӧ [ʰt] (осейдж кывйын).
Ɵ

**Ɵɵ** — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс 1920—1940-ӧд воясӧ азербайджан, тотара, башкир, казах, кыргыз, уйгур, тыва, монгол кывъясын. Шуанног — [œ] либӧ [ɔ]. Ӧния пасйӧм — латин Öö либӧ кирилл Өө.

Сідзжӧ **Ɵ** вӧдитчӧны африкаса дан (гио) кывйын (Либерияын).

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ө, Ѳ, Θ, Ø
Ɋ

**Ɋɋ** — латин анбурлӧн шыпас, бергаліс нумангганг кывйын (Папуа-Выль Гвинея) 1930-ӧд вояссянь 2002 воӧдз-2-a.

Сідзжӧ **Ɋ** вӧдитчӧны папуа-выль гвинеяса кате кывйын.
Ⱦ

**Ⱦⱦ** — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ саанич кывйын (америкаса вужвойтырлӧн кыв Канадаын да АӦШын). Шуанног — [ʦ̪ʼ].
Абъячойса шӧр школа

**Абъячойса шӧр школа** — Коми Республикаса Абъячой сиктса школа, коді панӧ ассьыс историясӧ 1852 восянь.

## История
Абъячойса шӧр школа уджалӧ 1852 восянь.

## Школалӧн удж
Директорыс - Масальцев Вячеслав Михайлович. 2016 вося кӧч тӧлысь кежлӧ школаын вӧлі велӧдчӧ 1027 морт, уджалӧ 100 велӧдысь. Велӧдан уджсӧ нуӧдӧны 7 керкаын. Быд велӧдчан жырйын эм мультимедиа техника, позьӧ петны Ӧтуввезйӧ. Школа лоӧ подулӧн татшӧм уджъяслы:

- "Россияса школьникъяслӧн ӧтмунӧм " организация паськӧдан федеральнӧй пилотнӧй площадка;

- подув ӧтув велӧдӧмӧ ФГОС пыртан республиканскӧй пилотнӧй площадка;

- "Лов кыпӧдан культураӧ пыртӧмӧн быдтан-сӧвмӧдан гӧгӧртас лӧсьӧдӧм" подув методическӧй площадка;

- "Школа - социокультурнӧй шӧрин" дінмуса ресурснӧй шӧрин;

- Коми Республикаса велӧдан юкӧнын педагогъяслысь да юрнуӧдысьяслысь квалификация кыпӧдан да тӧдӧмлун бурмӧдан республиканскӧй стажируйтчан площадка.

Велӧдчысьясӧс туйдӧдӧны уджсикасӧ "Эврика" велӧдчысьяслӧн наука ӧтувын. 

Школалӧн тэчас юкӧдулӧн лоӧ Челядьлы творчество керка, кӧні велӧдчысьяслы сетӧны содтӧд тӧдӧмлун. Абъячойса шӧр школа топыда ёртасьӧ республикаса да районса 30 учреждениекӧд да организациякӧд.

Школа лои вермысьӧн татшӧм конкурсъясын:

- "Россияса медбур школа" (2006 во);

- "Коми Республикаса медбур школа" (2010 во);

- "Коми Республикаын медбур школаяс" (2012 во);

Школаын уджалӧны "Россияса медбур велӧдысьяс" конкурсса 5 вермысь, "Коми Республикаса медбур велӧдысьяс" конкурсса 5 вермысь.

## Ӧшмӧсъяс
https://web.archive.org/web/20141221102225/http://www.mouososhsite.ru/