open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лепча кыв

**Лепча** (; *Róng ríng*) либӧ **ронг** — тайӧ Непалын, Бутанын, да Индияын (Сикким) син-тибет кыв.

## Лепча анбур

### Консонант пасъяс

### Гора пасъяс

### Лыдпасъяс

## Морта нимвежтасъяс

## Ыстӧгъяс

* Лепча шрифт
* Лепча Omniglot сайт вылын
* The Lepcha indigenous script
* Silabario Lepcha
Винла (Сосногорск район)

**Винла** () — Коми Республикаын Сосногорск районысь Сосногорск кар овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд. 

## Ним артмӧм
Винла ним артмӧма ю бокӧ пуксянінсянь, сылӧн вежӧртасыс — чукляин.

## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Изьва ю берегын. Винласянь Уквавом шӧрсиктӧдз ? км.

## История
* 1889 — кыпӧдӧма пу вичко. 
* 2012 воӧдз Винла грезд вӧлі пырӧ Уквавом сикт овмӧдчӧминӧ.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс

## Медводдза овъяс
* Терентьев, Семяшкин

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
* Филиппова Валентина Викторовна (1957—2012) — коми фольклор туялысь да велӧдысь.

## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
* https://web.archive.org/web/20130809070225/http://www.sosnogorsk.net/?news=2010-08-09_12@04@53

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс
Уква каркытш

**Уква каркытш** – Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.

## География
Уква каркытш куйлӧ Коми Республика шӧрын. 

## История

## Веськӧдлысьяс
### Уква каркытшса Сӧветӧн веськӧдлысьяс
* Макаренко Александр Петрович (2007, рака тӧлысь—2011, рака тӧлысь)
* Мельник Роман Владимирович (2011, рака тӧлысь—2015)
* Коненков Григорий Григорьевич (2015—)

### Уква каркытшса Веськӧдланінӧн юралысьяс
* Каргалина Антонина Алексеевна (2003, рака тӧлысь 27 лун—2007, рака тӧлысь 11 лун)
* Казарцев Олег Владимирович (2007—2012)
* Леонов Игорь Викторович (2012.09.25—2013.09.30)
* Михель Игорь Николаевич (2013.10.31—2015)
* Бусырев Александр Евгеньевич (2015.10.31—2016.06.24)
* Любанин Федор (веськӧдлысьлысь удж вӧчысь 2016.06.24)

## Оланінъяс
Уквар каркытшӧ пырӧны: ӧти кар (Уква), нёль карсяма посёлок, кӧкъямыс посёлок, ӧти сикт (Кедвавом) да нёль грезд.

## Ӧтуввез
* Уква каркытшлӧн веськӧдланінлӧн сайт 
* Уква каркытшса Сӧветлӧн сайт

## Ӧшмӧсъяс
* Афанасьев А. П. Топонимия Республики Коми. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1996 ISBN 5-7555-0554-3
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми. Энциклопедия в 3-х томах. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1997, 1998, 2000. — Т. I, II, III. ISBN 5-7555-0617-5

## Ыстӧдъяс
Ускар каркытш

**Ускар каркытш** — Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.

## География
Ускар каркытш куйлӧ Коми Республика войвылын. 

## История
## Олысь лыд
Усва каркытшын олысь лыд:

## Оланінъяс

Ускар каркытшӧ пырӧны 20 оланін: ӧти кар (Ускар), ӧти карсяма посёлок (Парма), вит посёлок, вит сикт да кӧкъямыс грезд.

## Ӧтуввез
* Ускар каркытшса веськӧдланінлӧн сайт 

## Ӧшмӧссэз
* Афанасьев А. П. Топонимия Республики Коми. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1996 ISBN 5-7555-0554-3
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми. Энциклопедия в 3-х томах. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1997, 1998, 2000. — Т. I, II, III. ISBN 5-7555-0617-5
* Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

## Ыстӧдъяс
Вӧркута каркытш

**Вӧркута каркытш** – Коми Республикаын асвеськӧдлан юкӧд, республикаса вит каркытшысь ӧти.

## География
Вӧркута каркытш куйлӧ Коми Республика асыв-войвылын. 

## История

## Веськӧдлысьяс
### Веськӧдланінса юралысьяс
* Пуро Анатолий Аркадьевич (—2012 воӧдз)
* Шумейко Евгений Александрович (2012.10.12—2015) 
* Гурьев Игорь (2015.11.12—)

### Карӧн да депутатъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысьяс
* Сопов Юрий Константинович (—вӧльгым тӧлысь, 2012 воӧдз)
* Копасова Валентина (2012 во, вӧльгым тӧлысь 6-28 лунъяс) — юрнуӧдысьлысь могъяссӧ олӧмӧ пӧртысь.
* Говоров Сергей (2012 во, вӧльгым тӧлысь 29 лун—)
* Сопов Валентин Константинович

## Оланінъяс

Вӧркута каркытшӧ пырӧны: ӧти кар (Вӧркута), 8 карсяма посёлок, 5 посёлок, 2 грезд. Нӧшта кык посёлок лои Вӧркута карлӧн микрорайонъясӧн, а 6 посёлок дзикӧдз бырӧдӧма да тупкӧма. Водзынджык вӧлӧма: ШУ-2, Заречный, Дорожный, Загородный, Тепличный.

## Ӧтуввез
* Вӧркута веськӧдланінлӧн юӧр сетан портал

## Ӧшмӧсъяс
* Афанасьев А. П. Топонимия Республики Коми. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1996 ISBN 5-7555-0554-3
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми. Энциклопедия в 3-х томах. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1997, 1998, 2000. — Т. I, II, III. ISBN 5-7555-0617-5

## Ыстӧдъяс
Адзвавом (Инта каркытш)

**Адзвавом** ) – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь сикт.

## Ним артмӧм
Сиктлӧн воддза нимъяс: Иг, Савита, Адзва щелля юр, Адзва вом гору
## Фольклор
## География
Сиктыс сулалӧ Усва юлӧн веськыд берегын, Адзва ю вомсянь 2 км. улынджык. Интасянь Адзвавомӧдз 110 км.
## История
* Медводдзаӧн татчӧ овмӧдчис 1879 воӧ яран, вӧвлӧм кӧр видзысь.
* 1930 — тані вӧлӧма паракод сувтланін.
## Олысь лыд
1905 — 19, 1909 — 28, 1970 — 325, 2000 — 199. 
## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
Юсьтыдор (Инта каркытш)

**Юсьтыдор** ) – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Посёлок сулалӧ Ыджыд Инта юлӧн веськыд берегын. Интасянь Юсьтыдорӧдз 3 км.
## История
* 1960 вося списокын пасйӧма кыдзи "Пос. 8 км."
* 1976 вося косму тӧлысь 22-ӧд лунӧ овмӧдчанін ним вежисны, лои Юсьтыдор.
## Олысь лыд
1970 — 287, 2000 — 580. 
## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Каликова Домна Фёдоровна

**Каликова Домна Фёдоровна** (1896—1919) — Гражданскӧй тыш дырся героиня.

## Олан туй
Домна Каликова чужӧма 1896-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-дза лунӧ Вӧлӧгда губерняын Усть-Сысольск уездса Выльгорт вӧлӧсьтувса Дав грездын (ӧні пырӧ Сыктывдін районса Выльгортӧ). Куим арӧсӧн кольӧма батьтӧгыс.

Челядь дырйиыс батрачитӧма озыръяс дорын, уджалӧма кирпич вӧчан заводын. Том дырйиыс уджалӧма Кардорса, Вӧлӧгдаса да Петроградса заводъясын. Петавлӧма демонстрацияяс вылӧ Временнӧй правительстволы паныд, венласьӧма полициякӧд. 

1918-ӧд вося ода-кора тӧлысьӧ бергӧдчӧма Выльгорт сиктӧ, зільӧма Выльгортса гӧльяслӧн комитетын (комбед). Водзмӧстчӧма Выльгортса культурно-просветительскӧй кружокын. 1919-ӧд воын уджалӧма Усть-Сысольск карса исполкомлӧн му юкӧдын. 1919-ӧд вося йирым тӧлысьын пырӧ большевик партияӧ.

1919-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ пырӧма Усть-Сысольскса партизанъяслӧн котырӧ. Унаысь ветлӧма враглӧн тылӧ да вайӧма колана юӧрръяс. Ӧшым тӧлысьӧ Домна Каликоваӧс **еджыдъяс** кыйисны Кулӧмдін районса Аныб сикт дорын разведка дырйи да ёна нӧйтісны. Сійӧс вӧлі лыйлӧма ӧшым тӧлысь 22-ӧд лунӧ Помӧсдін сиктсянь неылын Эжва ю вылын.

1920-ӧд вося рака тӧлысьӧ гуалӧма Сыктывкарын Кырув вичкоса шойнаын.

## Каликова культураын
Уна во чӧж Домна Каликова вӧлі коми серпасалана искусствоын тӧдчана образӧн. Сылы вӧлі сиӧма серпасъяс, скульптураяс, графика, кывбуръяс и с.в. 

### Серпасъяс
* Стронк Георгий — серпас (1942)
* Жилин Николай — куим эскиз (1944—1945)
* Козлов Энгельс — «Домна Каликова» (1959)
* Игнатов Василий — «Похороны коми партизанки Домны Каликовой» да «Плач над телом Домны Каликовой» серпасъяс (1967); «Вступление Домны в Красную армию», «Казнь Домны Каликовой» да «Плач над Домной» серпасъяс (1976). 
* Козлов Энгельс — «Дни революции. Домна Каликова в Петрограде» (1981).
* Добряков Сергей — мозаикаысь панно. 
* Киселев Григорий 

### Скульптура
* Митюшев Пантелеймон — 2 вариант (1951)
* Мамченко Владислав — пуысь.
* Владимир Рохин — Сыктывкарын Сӧветскӧй улича вылын 2 №-а школа (ӧні — Роч гимназия) водзын скульптура (кӧрт, 1979).

### Бюст
* Карева Тамар (1953) — гипс

### Опера
* Архимандритов Б. — «Домна Каликова» опера (1967), Фёдор Щербаковлӧн кывбура драма серти.

## Паметь
* Сыктывкарын Домна Каликова нимӧн шуӧма улича.
* Сыктывкарын Виттор Савин да Завод уличаяс пельӧсын сувтӧдӧма обелиск.

## Ӧшмӧсъяс
* Попов Н. Славная дочь коми народа // Юность огневая. — Сыктывкар, 1958.
* Чупров В. Каликова Домна Федоровна // Республика Коми. Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 54.
* Домна: методико-библиографическое пособие / МБУК «Сыктывдинская централизованная библиотечная система»; Сост.: *И. Г. Жукова*, *Л. Н. Муравьёва*. — Выльгорт, 2016. — 44 с.
* Домна Каликова, героиня гражданской войны в Коми крае

## Ыстӧдъяс
Логлан (кыв)

**Логлан** (*La Logla*, англ. **''Log**ical **lan**guage* — логика кыв) — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысь — Джеймс Кук Браун (*James Cooke Brown*), Логлан институтысь кыв туялысь. 
== Логлан анбур ==



*'Дифтонгъяс*'



== Лыдакывъяс ==

* *ni* — 0
* *ne* — 1
* *to* — 2
* *te* — 3
* *fo* — 4
* *fe* — 5
* *so* — 6
* *se* — 7
* *vo* — 8
* *ve* — 9
* *tofeso* — 256
* *tomavo* — 2008
* *nemomo* — 1000000
* *tepinefoneso* — 3,1416

== Пример ==

* Mi tsodi lopo dricia.
* I lopo dricia ga puncko
* ice mi tsodi lo puntu.
* I na lepo mi setfa le purda lemi smina guo,
* de vijbangoi lia lepo le perla ga clidyfea sau le bitse je lomi cetlo dedjo.
* I kanoi ri vidre ga koerdjicea duo su versa, a su fu tradui,
* ki tie lepo no trati gu da nitmao da vi lemi smina
* Lia le bilgra snedua ja nu madzo ba le bilgro djula.
* I lepo takrulsei cirna ga fasru.
* Ibuo lepo plipursei cirna ga nardu.
* I uo mi ia tsodi lopo dricia.

== Видзӧдӧй тшӧтш ==

* [[Ложбан (кыв)|Ложбан]] 

== Ыстӧдъяс ==

* [http://www.loglan.org The Loglan Institute (Институт логлана, официальная страница).]
* [https://web.archive.org/web/20230921180344/http://loglan2.wikispaces.org/ Вики *Loglan2*]
* [https://web.archive.org/web/20161013072337/http://loglan.euro.ru/ Учебники, статьи, словарь и другое на русском языке.]
* [https://web.archive.org/web/20091023211406/http://www.scribd.com/doc/2438819/Easy-Loglan-RU-v4 Лёгкий логлан, введние в язык для начинающих, на русском языке.]
* [http://loglan.org/Loglan3Download.html Книга «Логлан 3» на английском языке на сайте Института логлана.]
* [https://web.archive.org/web/20061004172606/http://john.w.kennedy.googlepages.com/javaloglansoftware Страница загрузки словаря LOD для] *Microsoft Windows* и *Mac OS''
Ложбан (кыв)

**Ложбан** (*la .lojban.* [laʔˈloʒbanʔ], кӧні **loj**  — чинтӧм *logji* (логика) да **ban** — *bangu* (кыв)) — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысьяс — Логика Кывлӧн Группа (**ложб.** *la lojbangirz.* , англ. *The Logical Language Group*), подув кыв — логлан. 

## Ложбан анбур

## Лыдакывъяс

* *no* — 0
* *pa* — 1
* *re* — 2
* *ci* — 3
* *vo* — 4
* *mu* — 5
* *xa* — 6
* *ze* — 7
* *bi* — 8
* *so* — 9
* *pare* — 12
* *panono* — 100
* *pareci* — 123
* *panonoci* — 1003

## Пример

**la .berbif. joi la .sol.**la .berbif. joi la .sol. puki darlu lejei ri jikau ra vlimau le drata kei
co'i lenu lo litru vi klama gi'e tagji dasni lo kamgla kosta .i lego'i
cu tugni lenu le pamoi snada be lenu naldasri'a le litru le kosta du'o
ru'a vlimau le drata .ibazibo la .berbif. cu rocrai brife .iku'i go ri
vlimau brife gi le litru cu tagmau vaungau le kosta ra .ibaze'e la
.berbif. .uu cu sisti lenu troci .ibabo la .sol. cu glare dirce .ibazibo
le litru co'u dasni le kosta .iseki'ubo la .berbif. cu bilga lenu tugni
ledu'u la .sol. vlimau

## Видзӧдӧй тшӧтш

* Логлан 

## Ыстӧдъяс

* Lojban.org
* Коммьюнити lojban_ru в Живом журнале
* Учебники по ложбану на русском языке
* Часть документации о ложбане на русском языке
* le jbopre pe lj's Journal
* lo cunso selpeisku
* le karni be fi la camgusmis 
* C.I.T.O.K.A.T.E.
Важ Чечкаб

**Важ Чечкаб** (тотара **Иске Чәчкаб**) – Тотарамуын Кайбыч районӧ пырысь тотара сикт.

## География
Сикт пукалӧ **Бирля** ю бокын. Казанӧдз 100 км.

## История
Сиктыс артмис 1567 воö. 

## Олысьяс
Важ Чечкабын ӧні олӧны тотараяс, 442 морт. Водзынсӧ овлӧмаӧсь мордва да чувашъяс.

## Культура
## Велӧдӧм
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Ануфриева Татьяна Владимировна

**Ануфриева Татьяна Владимировна** (1990-2017) — том коми гижысь. Нывдырся овыс — Кирпиченко.

## Олан туй
Татьяна Кирпиченко чужӧма Новосибирск карын 1990-ӧд вося сора тӧлысь 10-ӧд лунӧ. 1991-ӧд воын сылӧн семьяыс локтӧма овны Коми Республикаӧ. Олӧма Уква карын, Уква районса Борӧвӧй сиктын, Изьва районса Діюр грездын.

2006-ӧд воын помалӧма Діюр грездса 9 класса школа, 2008-ӧд воын — Краснобор сиктса шӧр школа. 2013-ӧд воын Сыктывкарса канму университетлысь филология факультет помалӧм бӧрын уджалӧма Діюр грездса да Кельчиюр сиктса школаясын серпасасьӧм, роч кыв да литература велӧдысьӧн. 

2016 вося гожӧмын висьмӧма лейкозӧн. Кулӧма 2017 вося урасьӧм тӧлысь 24 лунӧ Сыктывкарса онкодиспансерын. Сылӧн кольӧмаӧсь пи да верӧс. Гуалӧма рака тӧлысь 1-ӧд лунӧ Изьва районса Діюрын.

## Гижан удж
Татьяна Кирпиченко кывбуръяс гижны заводитӧма роч кывйӧн квайт арӧссянь, комиӧн — дас куим арӧссянь. Проза гижӧма дас квайт арӧссянь. Сыктывкарса университетлӧн мӧд курссянь гижӧ челядьлы висьтъяс да мойдъяс. 

Татьяна Кирпиченколысь гижӧдъяссӧ йӧзӧдлӧмаӧсь Изьва районса «Новый север» газетын, республикаса «Радуга», «Йӧлӧга» да «Коми му»  газетъясын, республикаса «Войвыв кодзув», «Арт», «Би кинь» журналъясын. 2012-ӧд воын сылӧн гижӧдъясыс пырӧмаӧсь  «Ижемский характер», «Стихия — 2», «Сьӧлэм гаже — изьва кыы» небӧгъясӧ.

2015 воын петавлӧма «И воас лун» кывбура асшӧр небӧг. 2016 воын Т. Кирпиченколы сетӧма А.Лужиков нима премиа.

## Небӧгъяс
* *Кирпиченко Т.* И воас лун ... Кывбуръяс / Ред. Е.В. Козлов. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2015. — 32 л.б. (Тир. 850 экз.)
* *Кирпиченко Т.* Ботландиясянь чолӧм! Привет из Ботландии! — Сыктывкар, 2017. (Тир. 300 экз.)
* *Кирпиченко Т.* Мӧдлапӧлын. На другой стороне. — Сыктывкар, 2017. (Тир. 500 экз.)

## Ӧшмӧсъяс
Т. Кирпиченко гижӧдъяс йылысь

## Ыстӧдъяс
Ыткуиль (кыв)

**Ыткуиль** (*Iţkuîl*, [ɪθˈkʊ.il]), сидзжӧ **ифкуиль**, **ыфкуил**, сёрӧнджык (реформируйтӧм) **илакш** — лӧсьӧдӧм кыв, лӧсьӧдысь — Джон Кихада (*John Quijada*), америкаса кыв туялысь. Анбур — **ихьтаиль** (*içtaîl*) либӧ латин транслитерация. 

## Ыткуиль латин анбур
### Важ анбур (2004)

### Выль анбур (2011)

## Пример

*Pull̀ uíqišx ma’wałg eřyaufënienˉ päţwïç aŭë’yaļt xne’wïļta’şui tua kit öllá yaqazmuiv li’yïrzişka’ p’amḿ aìlo’wëčča šu’yehtaş*

**Шуанног:** [ˈpʊ́l̪l̩̪̀ ʊˈɪ́qɪ̀ʃx ˈmáʔwàɫ̪ɡ ɛʁjaʊ̯fɤˈn̪ɪ́ɛ́n̪ ˈpǽθwɯ̀ç aʊ̯ˈxɤ́ʔjàɬt xn̪ɛʔwiɬˈtáʔʂʊ̀ɪ̯ ˈt̪ʊ́à kɪ̂t̪ œl̪ˈːâ jaˈqázmʊ̀ɪ̯v l̪ɪʔjɯɾˈzɪ́ʂkàʔ pʼamˈm̩̂ aɪl̪ɔʔˈwɤ́tʃːà ʃʊʔˈjɛ́ɸt̪àʂ] 

## Ыстӧдъяс

* Авторский учебник 
* «Скорость мысли» 
* перевод учебника по языку 
* Перевод авторского учебника илакша
* Ithkuil и его философский дизайн
1755-ӧд во

**1775 во** – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ середасянь.

## Лоӧмторъяс
* йирым тӧлысь — Койгорт районса Кажымын кутіс уджавны завод, кӧні Кирс заводса чугунысь вӧлі вӧчӧны кӧрт. 
## Чужисны
## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Ипать (Сыктывдін район)

**Ипать** () – Коми республикаын Сыктывдін районса Придаш сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Ипать пукалӧ Пожӧг юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Придаш шӧрсиктӧдз 17 км, Выльгорт юрсиктӧдз 95 км.
## История
## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
1888 воын грездын воссис грамота школа, 1903—ӧдын — земскӧй начальнӧй училище.
## Овмӧс
## Тӧдчана йӧз
* Матвеев Александр Михайлович (1919—1981) — коми гижысь, «Чушканзі» журналлӧн медводдза медшӧр редактор

## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.

## Ыстӧдъяс
Парчим (Сыктывдін район)

**Парчим** () – Коми республикаын Сыктывдін районса Паджга сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Парчим пукалӧ Сыктыв юлӧн шуйга берегын. Грездсянь Паджга шӧрсиктӧдз 1 км, Выльгорт юрсиктӧдз 35 км.
## История
1586 вося писцӧвӧй небӧгын Паджга погост дорын казьтыштӧма **Екановская** да **Патчимкас** грездъяс. 1719 воын найӧс вӧлі пасйӧма кыдзи ӧти грезд — Парчимская либӧ Якушевская (Якуневская).
## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
1719-ӧд во

**1719 во** – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ вежалунсянь.

## Лоӧмторъяс
* Рочмуын нуӧдісны медводдза Ревизия. Сы серти, Коми муын олӧма 25389 мужичӧй. Нывбабаяслӧн лыд йылысь юӧ эз пасйывны.  
## Чужисны
## Кулісны
## Ыстӧдъяс
1747-ӧд во

**1747 во** – абу кассяна во, Григорий календар серти пансьӧ вежалунсянь.

## Лоӧмторъяс
* Рочмуын 1744—1747 воясӧ нуӧдісны йӧзӧс арталан мӧд Ревизия. 1747 воын вӧчӧма кывкӧртӧдъяс. Нывбабаяслӧн лыд йылысь юӧр сэки эз пасйывны.  
## Чужисны
## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Рочев Егор Васильевич

**Рочев Егор Васильевич** (1937—2012) — тӧдчана коми гижысь.

## Олан туй
* 1937, ода-кора тӧлысь 7 лун — чужис Ыджыд тундраын кӧр видзысьяслӧн семьяын.
* Усвавомын помаліс 8 класс.
* Пырис уджавны Укваса механическӧй заводӧ, водзӧ велӧдчис рытъя школаын.
* 1956 – муніс служитны армияӧ.
* Армияысь локтӧм бӧрын бӧр локтіс заводас, велӧдчис рытъя школаын: босьтіс кӧрт кузя строгальщик, плотник, бетонщик-строитель, электрик, кровельщиклысь специальносьтъяс. Та кадӧ босьтчис гижны.
* 1964—1971 — уджысь орӧдчытӧг велӧдчис А.М. Горький нима литературнӧй институтын. Та кадӧ жӧ журналисталіс «Югыд туй» газетын, телевидениеын.
* 1977—1993 – уджаліс «Войвыв кодзув» журналын, вӧлі медшӧр редакторӧн.
* 1993 – петіс пенсия вылӧ.
* 2012, йирым тӧлысь 9 лун — кувсис Сыктывкарын дыр висьӧм бӧрын., Гуалӧма Гӧрд Затонса шойнаӧ йирым тӧлысь 12 лунӧ.
 
## Гижан удж
Гижысь тӧдса кыдзи прозаик. Медводдза кывбуръяс да висьтъяс петісны «Войвыв кодзув» журналын 1962 воын. Аслыспӧлӧс гижан сям Егор Рочев петкӧдліс «Аддзысьӧм» (1965) да «Тер Мишлӧн висьтасьӧм» (1986) повесьтъясын, «Аслыспӧлӧс шыяс» висьтын (1971).

Егор Рочевлӧн гижӧдъясын шӧр темаыс – тундра, кӧр видзӧм, налӧн олӧмыс да уджыс. Кӧр видзысьлӧн пи Лёва йылысь висьтъяс сикӧтш петкӧдліс, мый гижысь кужӧ гижны ичӧт арлыда челядьлы. Егор Рочев ёна нималіс «Ичӧт Митрук да Ыджыд тундра» повесьтӧн, коді петіс 1970-ӧд воясӧ «Детская литература» небӧг лэдзанінын. Повесьт вӧлі вуджӧдӧма роч, украин, удмурт, молдав, эст да венгер кывъяс вылӧ.

Сылӧн «Батьлӧн ордым» повесьт (1969) сідзжӧ вӧлі сиӧма тундраса йӧзлы. Повесьт вӧлі вуджӧдӧма роч кыв вылӧ «Добрая тундра» ним улын. Ыджыдджык нималӧм лои «Лӧз тундра» дилогия петӧм бӧрын.

«Сьӧлӧмын вурыс» повесьт (1974), коді петіс рочӧн «За каждый свой шаг...» ним улын (1979), висьталӧ Сыктывкарса вӧр комплекс кыпӧдысьяс йылысь.

## Небӧгъяс
Егор Рочевлӧн ставнас йӧзӧдӧма 18 небӧг.

### Комиӧн
* Батьлӧн ордым. Сыктывкар, 1971. 
* Лёва. Сыктывкар, 1972. 
* Сьӧлӧмын вурыс. 1976
* Лöз тундра. 1980
* Менурей. Сыктывкар, 1983
* Митрук петӧ тундраысь. 1987
* Морт туй. 1991.
* Кузь вӧт: повесьтъяс, висьтъяс, новеллаяс / Серпасаліс А.В. Мошев; редактор А.В. Тентюков. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1998. – 240 л.б.
* Кӧрысь тэрыбджык: повесьт / Серпасаліс А. Попова; редактор А.В. Ульянов. – Сыктывкар: Эскӧм, 2007. – 112 л.б.

### Роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн
* За каждый свой шаг... . Сыктывкар, 1979.
* Добрая тундра. 1974.
* Менурей: повести / Пер. с коми С. Панкратова, А. Шихова. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1983. – 302 с.
* Бегут, бегут олени. 1989.

## Наградаяс
* 1977 — Россияса гижысь котырӧ пырысь.
* Коми Республикаын нимӧдана уджалысь.
* Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Почёт грамота.

## Ӧшмӧсъяс
* http://history-x.ru/03/16/049.htm
* https://web.archive.org/web/20160304142725/http://nbrkomi.ru/page/2767/
* http://pechora-cbs.ru/rochev-egor-vasilevich
* Одинцов А. Мортсö быдтiс тундра: воспоминания // Войвыв кодзув, 2007. № 5. Л. б. 61-64.
* Латышева В.А. У реки, у леса: (заметки о детской прозе коми) // Классики и современники: ст. о лит. Сыктывкар, 2005. С. 40-41.

## Ыстӧдъяс
1800-ӧд во

**1800 во** – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Лоӧмторъяс
* Абу кассяна во. Рака тӧлысь 13-ӧд лунсянь Юлиан календар («важ стиль серти») да Григорий календар («выль стиль серти») торъялӧны 12 лун вылӧ.
## Чужисны
## Кулісны
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Липин Михаил Иванович

**Липин Михаил Иванович** (1956) —  В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театрын  ворсысь, Коми Республикаса нимӧдана артист, Коми Республикаса нимйӧза артист.

## Олан туй
Михаил Липин чужӧма Кулӧмдін сиктын 1956-ӧд вося косму тӧлысь 24-ӧд лунӧ. 1979-ӧд воын помалӧма Сыктывкарын искусствояс училище «Драма театрса ворсысь» специальносьт серти. 2004-ӧд восянь ворсӧ В.А. Савин нима канмуса академическӧй Драма театр труппаын.

## Рольяс
Михаил Липин ворсӧма татшӧм рольяс:
* Мишӧ Васька («Гӧтыртӧгыд абу олӧм» Г.А. Юшковлӧн) 
* Борис Игушев («Гусятор» А.В. Поповлӧн)
* Варыш Ёгор («Троя» кадӧ» В.К. Куратовлӧн)
* Силантий Романыч, Сталин («Свадьба с приданым» (Н.М. Дьяконовлӧн)
* Еремеев («Прошлым летом в Чулимске» А. Вампиловлӧн)
* Николай Иванович («Сиктса шызьӧм» В. Лекановалӧн) 
* Иван («Асъя гӧсьтя» Н.А. Обрезковалӧн)
* Митрей дед («Ӧтка олӧм — абу олӧм» В. Лекановалӧн)
* Столяр Энгстран («Привидения» Г. Ибсенлӧн)
* Римас Патис («Саня, Ваня, с ними Римас» В. Гуркинлӧн)
* Первый конвоир («Хроники Савина» Е. Софроновлӧн)
* Профессор («12 месяцев» С. Маршаклӧн)
* Ансельм («Скупой, или Школа лжи» Ж.-Б. Мольерлӧн)
* Отец Невесты («Вирпаса кӧлысь» Г. Лоркалӧн)
* Ермолай («Верую ...» В. Шукшинлӧн)
* Исполнитель («Звезда Ивана Аврамова» Ю. Нестеровлӧн)

2020-ӧд во вылӧ ворсӧ татшӧм рольяс:
* Дед Мороз («Снегурочка. LIVE» А. Островскийлӧн)
* Лоуренс («Удивительное путешествие кролика Эдварда» К. ДиКамиллолӧн)
* Старейшина («Ромео и Джульетта» У. Шекспирлӧн)
* Кушак («Утиная охота» А. Вампиловлӧн)
* Микич Котрянц («Ханума» А. Цагарелилӧн)
* Федор Карлыч («Эшелон» М. Рощинлӧн)
* Сила Ерофеич Грознов («Збыльыд бур — шудыд бурджык» А. Островскийлӧн)
* Доктор Ломбарди («Truffaldino il servitore» («Слуга двух господ» пьеса серти ) К. Гольдонилӧн)
* Колхозник («Слон» А. Копковлӧн)

## Ошканпасъяс
* Коми Республикаса нимӧдана артист (1994)
* В.Д. Лекановлӧн «Сиктса шызьӧм» пьеса серти спектакльын ворсӧмысь II Республикаса театръяслӧн конкурсын «Коми Республикаса авторлӧн пьеса серти медбур спектакль» нимпасын сетӧма премиа (2005).
* Коми Республикаса Почёт грамота (2016)
* Коми Республикаса нимйӧза артист (2017) (Коми Республикаса Юралысьлӧн 32-ӧд № Шуӧм)
* Коми Республикаса канму премия босьтысь
* РСФСР-са нимӧдана артист Степан Ермолинлӧн «Зарни кодзув» нима премия босьтысь (2015)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Драма театрлӧн сайт
* ''Сакаева М.'' Михаил Липин: «В театре нужно нести свой чемодан» // «Красное знамя». 2011. 26 апреля.

## Ыстӧдъяс
Саураштра (кыв)

**Саураштра** (ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬꢵ, saurāṣṭram, சௌராட்டிரம், सौराष्ट्र) - Индияын (Гуджарат, Тамил Наду, Карнатака, Махараштра, Керала да Андхра Прадеш штатъясын) инд-арий кыв. Анбуръяс - саураштра, тамил, корсюрӧ деванагари да латин.  

## Саураштра анбур

### Гора пасъяс

### Лыдпасъяс

꣐ ꣑ ꣒ ꣓ ꣔ ꣕ ꣖ ꣗ ꣘ ꣙

## Ыстӧдъяс

* Саураштра шрифт
* Саураштра шрифт Pagul
* Palkar. Org - Sourashtra Homepage
* Sourashtra Friends Club (SFC) - Largest network of Sourashtra Friends
* Sourashtra AkaRaadi/Dictionary
* Sourashtra Matrimony
* Sourashtra World
Рохингъя (кыв)

**Рохингъя** (*Ruáingga*) - Мъянмаын (Аракан штатын) да Бангладешын (Читтагонг районын) инд-арий кыв. Анбуръяс - ханифи (выль аслыссикас анбур), араб, бирма да латин (рохингъялиш). 

## Рохингъя латин анбур

## Ханифи

















## Араб анбур (Рохингъя Фонна)

## Ыстӧдъяс

* Ханифи анбур
* Выль араб шыпасъяс Юникодын, сы пиын рохингъя понда
* Араб шрифт рохингъя шыпасъяскӧд
* Rohingyalish
* Rohingya Language Video Training
* Burmese Rohingya Organization in Germany Website
* Rohingyas News online Website
* Arakan Rohingya Cooperation Council Website
* Rohingya Website
Чам кыв

**Чам кыв** — тайӧ Вьетнамын, Камбоджаын, Таиландын да Хайнань ді вылын малай-полинезия кыв. Анбуръяс — чам аслыссикас анбур (шоча, сӧмын Вьетнамын), араб, водзджык латин.

## Чам анбур

### Лыдпасъяс

## Ыстӧгъяс

* Чам шрифт (View raw file)
* Чам кыв Омниглот сайт вылын
* Чам анбур
* Entry for Cambodian Cham at Rosetta Project
* Entry for Eastern Cham at Rosetta Project
* Entry for Hainan Cham at Rosetta Project
Бобракова Ия Петровна

**Бобракова Ия Петровна** (1927–2012) – Россияса да Коми АССР-са культура да искусствоын нимӧдана уджалысь, Россияын нимйӧза артистка, театрса режиссёр, Коми Республикаса канму премия кыкысь босьтысь.

## Олан туй
Ия Бобракова чужӧма 1927-ӧд вося ӧшым тӧлысь 28-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Сыктывдін районса Паджга сиктын. 1947-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса шылада училишӧын дирижерско-хорӧвӧй юкӧн, 1950-ӧд воын – вокальнӧй юкӧн. 1963–1966-ӧд воясын – Опера да балет театрын уджалӧма режиссёр-постановщикӧн, 1976–1980-ӧд воясын – театрын медшӧр режиссёрӧн. 1990-ӧд восянь 2011-ӧд воӧдз Ия Бобракова вӧлӧма Коми Республикаса опера да балет канмуса театрын художественнӧй веськӧдлысьӧн.

Кулӧма 2012-ӧд вося рака тӧлысь 31-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Театрын ворсӧм
Ия Петровна радейтлӧма казьтывлыны роч гижысь А.А. Фетлысь «К зырянам Тютчев не придёт» кывъяссӧ. Но аслас уджӧн Ия Бобракова петкӧдлӧма, кыдзи роч классик пӧрйӧдчис.

Ия Бобраковалӧн водзмӧстчӧмӧн театрын вӧлі пуктӧма татшӧм ставмирса шедевръяс, кыдзи «Пиковая дама», «Евгений Онегин», «Риголетто», «Тоска», «Царская невеста», «Севильский цирюльник», «Русалку», «Отелло», «Кармен», «Иван Куратов» коми опера. Ставнас сійӧ дасьтӧма 30 сайӧ спектакль, лӧсьӧдӧма 100 сайӧ концерт.

Сылӧн зільӧмӧн Сыктывкарын быд во нуӧдӧны опера да балет искусстволӧн «Сыктывкарса тулыс» войтыркостса фестиваль.

## Наградаяс
* Коми АССР-са литература да искусствоын нимӧдана уджалысь (1971)
* Россияса искусствоын нимӧдана уджалысь (1982)
* Россияын нимйӧза артистка (1994)
* Коми Республикаса канму премия кыкысь босьтысь (1997, 2011)

## Паметь
* 2018-ӧд вося моз тӧлысь 27-ӧд лунӧ Сыктывкарын Интернациональнӧй уличаса 113-ӧд керка стенмын восьтӧма казьтылана пӧв.

## Ӧшмӧсъяс
* «Комиинформ» юӧр сетан агентство

## Ыстӧдъяс
Тарабукин Алексей Андреевич

Тарабукин Алексей Андреевич - коми войтыркостса журналист, гижысь, политикаса нырвизьысь.

Чужис 1959 во вольгым тöлысь 12-öд лунö Дереваннöй сиктын. Айыс - Тарабукин Андрей Степанович.

## Олан туй
1983-öд воын помалöма Ленинградса канму университет Журналистика факультетсö. Эз кольчи Ленинградын, да кайöма бöр Коми муö. Беляев Геннадий Васильевич рекомендациöд пырöма уджавны «Югыд туй» редакцияö.

## Кулöм
Кулöма 1999 воын, сора тöлысь 2-öд лунö Сыктывкарын. Гуалöма Кöрткерöс шойна ая-энякöд орччöн.

## Кытысь юöрыс:
Ява кыв

**Ява кыв** (*Basa Jawa, Basa Jawi,* ꦧꦱꦗꦮ) - тайӧ Ява ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, шоча ява аслыссикас анбур ханачарака (*Hanacaraka* (ꦲꦤꦕꦫꦏ) либӧ *Carakan* (ꦕꦫꦏꦤ꧀)), араб анбур *пегон* (вичкоын).

## Латин анбур

Сӧмын пыртӧм кывъясын: **f, q, v, x, z.**

## Ява анбур ханачарака

### Гора пасъяс

### Консонантъяс

### Консонант пасъяс

### "Мурда" шыпасъяс (нимъяс да "вежа" кывъяс вылӧ)

### Шыпасъяс пыртӧм кывъяс вылӧ








### Лыдпасъяс

## Лыдакывъяс

"Ляпкыд" да "джуджыд" сямъясын:

* 1 = ꧇꧑꧇ = siji – setunggal
* 2 = ꧇꧒꧇ = loro – kalih
* 3 = ꧇꧓‍꧇ = telu – tiga
* 4 = ꧇꧔꧇ = papat – sekawan
* 5 = ꧇꧕꧇ = lima – gangsal
* 6 = ꧇꧖꧇ = enem – enem
* 7 = ꧇꧗꧇ = pitu – pitu
* 8 = ꧇꧘꧇ = wolu – wolu
* 9 = ꧇꧙꧇ = sanga – sanga
* 10 = ꧇꧑꧐꧇ = sepuluh – sedasa
* 50 = ꧇꧕꧐꧇ = séket – séket
* 100 = ꧇꧑꧐꧐꧇ = satus – setunggal atus
* 1000 = ꧇꧑꧐꧐꧐꧇ = sewu – setunggal éwu

## Араб анбур пегон

## Ыстӧдъяс

* Ява шрифт
* Ява кыв Омниглот сайт вылын
* Ethnologue report on Javanese
* Javanese in Suriname strive to preserve origins ''Jakarta Post'' article
Бабин Вячеслав Леонидович

**Бабин Вячеслав Леонидович** (1960—2022) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Вячеслав Бабин чужӧма 1960-ӧд вося моз тӧлысь 21-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Немдін сиктын. 1978-ӧд воын помалӧма Немдінса шӧр школа, уджалма сиктса механизаторӧн. Сэсся кочегаритӧма да ӧттшӧтш директоралӧма Культура керкаын. 1979-ӧд восянь уджалӧма «Ленин туйӧд» газетын.

1987—1988-ӧд воясын уджалӧма чери видзан службаын, сэсся — бара районса газетын, дасьтӧма радиопередачаяс. 1988—1993-ӧд воясын велӧдчӧма А.М. Горький нима литературнӧй институтын, дорйӧма «Вуджӧр» кипомысь гижӧм небӧг серти диплом. 1994-ӧд восянь — «Парма гор» газетын кывкутысь секретар, веськӧдлма «Эжва» литклубӧн.

Кулӧма 2022-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 26-ӧд лунӧ. Гуалӧма 28-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Немдін сикт шойнаын.

## Гижан удж
Кывбуръяссӧ да висьтъяссӧ йӧзӧдлӧма «Ленин туйӧд» газетын. «Войвыв кодзув» журналын медводдза кывбуръясыс петавлӧмась 1979-ӧд воын. 1994-ӧд воын ветлӧма том авторъяслӧн медводдза ставроссияса совещание вылӧ. Сэксянь жӧ вӧлі пыртӧма Россияса гижысь котырӧ.

Йӧзӧдӧма некымын небӧг: «Сьӧлӧмшӧр» (1989), «Ӧктӧ Коля коляоз» (1993), «Вуджӧр» (1995), «Вӧрса качай» (2003), «Вына зэр» (2021), «Помся шуд аслам Войвывлы вӧзъя! (2021).

2021-ӧд воын Вячеслав Бабинлӧн «Помся шуд аслам Войвывлы вӧзъя!» небӧг, коді артмӧ челядьлы кык небӧгысь — «Ӧшиньын бобув» да «Мыджӧд», шуӧма Коми Республикаын медбур небӧгӧн «Небӧг-билингва» нимпасын.

Россияса журналист котырӧ пырысь.

## Небӧгъяс
* *Бабин В.Л.* Сьӧлӧмшӧр: кывбуръяс [«Ордым» ӧктӧдысь]. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1989. — 32 л.б.
* *Бабин В.Л.* Ӧктӧ Коля Коляоз: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1993. — 16 л.б.
* *Бабин В.Л.* Вуджӧр: Кывбуръяс / Ред. *А.В. Тентюков*; Серпасаліс *В.А. Моторин.* — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1995. — 48 л.б.
* *Бабин В.Л.* Вӧрса качай: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2003. — 64 л.б.
* *Бабин В.Л.* Коми попугайяс. — Сыктывкар: Титул, 2018. — 15 л.б.
* *Бабин В.Л.* Вына зэв: Кывбуръяс / Ред. ''А. В. Попов''; Серпасаліс *А. А. Попова*. — Сыктывкар: «Эском» изд-во, 2021. — 64 л.б.
* *Бабин В.Л.* Помся шуд аслам Войвывлы вӧзъя! 2021.

## Ошканпасъяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коми гижысь котыр сайтын В.Л. Бабин йылысь
* ''Лодыгин В.'' Кӧть мӧдысь на лыддян // Коми му, 1994, 2 апр.
* *Бараненко Е.* «Гажтӧм овны черань везъя олӧмӧн…» // Коми му, 1998, 4 авг.

## Ыстӧдъяс
Уляшев Виталий Васильевич

**Уляшев Виталий Васильевич** (1946—2018) — коми гижысь, журналист.

## Олан туй
Виталий Уляшев чужӧма 1946 вося кӧч тӧлысь 29-ӧд лунӧ Кулӧмдін районса Керчомъя сиктын. 1965 вося уджалӧма «Ленин туйӧд» газетын: вӧлӧма литсотрудникӧн, кывкутысь секретарӧн, редакторӧс вежысьӧн.

1974—1999 воясын уджалӧма канмуса безопасносьт органъясын, полковник.

Кулӧма 2018-ӧд вося косму тӧлысь 27-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Ленин туйӧд» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь «Сикӧтш» (1994), «Лӧсасъяс» (1999), «Уна рӧма сикӧтш» (2002) ӧтувъя кывбур чукӧръясын. Йӧзӧдлӧма куим небӧг: «А ми Войвылын, Комиын олам» (1995), «Пожӧм кӧра войпук» (2006), «Ю дорын кӧч» (2015). 

## Небӧгъяс
* *Уляшев В. В.* А ми Войвылын, Комиын олам: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1995. — 64 л.б.
* *Уляшев В. В.* Пожӧм кӧра войпук: кывбуръяс / Ред. А. В. Ульянов. — Сыктывкар: Кола, 2006. — 144 л.б.
* *Уляшев В. В.* Ю дорын кӧч / Худ. Г. Н. Шарипков. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2015. — 16 л.б.

## Наградаяс
## Ӧшмӧсъяс
* «Коми кыв» сайт В.В. Уляшевлӧн йӧзӧдӧмъяс

## Ыстӧдъяс
Бали кыв

**Бали кыв** (*Basä Bali*,ᬩᬲᬩᬮᬶ) — тайӧ Бали, Ломбок, асыввыв Ява да лунвыв Сулавеси діяс вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс — латин (*Tulisan Bali*), шоча бали аслыссикас анбур (*Aksarä Bali*).

## Бали анбур

### Латин анбур

* ny — ɲ
* ng — ŋ

### Бали аслыссикас анбур

### Консонант пасъяс

### Гора пасъяс

### Лыдпасъяс

## Галерея

## Ыстӧдъяс
* Бали шрифт
* Бали кыв Omniglot сайт вылын
* Бали анбур
Попова Юстина Аверкиевна

**Попова Юстина Аверкиевна** (1896—1980) — коми гижысь да вуджӧдчысь.

## Олан туй
* 1896, йирым тӧлысь 12 лун — чужис Кӧрткерӧс районса Джиян грездын гӧль кресьтянин семьяын.
* Помаліс Ыджыдвиддзын вичкобердса школа да Усть-Сысольскса женскӧй гимназияысь 5 класс.
* Дас кык во уджаліс сиктса велӧдысьӧн. Сьӧкыда висьмӧм бӧрын сійӧ локтіс Сыктывкарӧ, уджаліс велӧдысьяслӧн профсоюзын, радиокомитетын да республикаса газетъяслӧн редакцияясын, комиӧдліс челядьлы литература.
* 1980, йирым тӧлысь 3 лун — кувсис Сыктывкарын.

## Гижан удж
Юстина Попова гижис **Войт** ним улын. Кыдзи ачыс шуліс: «*Гижа этша, но сьӧлӧмсянь. Сэксянь и артмӧ менам этшаникӧн, войт мындаӧн*».

Юстина Поповалӧн медводдза кывбуръясыс петісны 1920—ӧд воясӧ «Коми просвещенец» да «Ордым» журналъясын. Гижны босьтчӧма 1923-ӧд воын на, кор велӧдіс Кӧрткерӧсса школаын. Сэки Юстина Попова гижӧма быдса тетрадь тыр кывбур да ыстӧма Сыктывкарӧ нималана гижысь Нёбдінса Витторлы. Виктор Савин ошкыштӧма, ӧд тайӧ вӧлі коми нывбабасянь медводдза кывбур чукӧр. Та бӧрын том нывлӧн петіс «Югыд туй» газетын «Коми аньлы» кывбур. Медводдза кывбуръясын петкӧдлӧ мича вӧр-ва серпасъяс («Тӧвся вӧрын», «Ар»), челядьлысь быдлунъя олӧм.

Водзӧ гижны кутіс челядьлы сӧмын 1950—ӧд воясӧ. Выль гижӧдъяссӧ, кыдзи и водзынсӧ, дасьтіс коми фольклор жанръяс подув вылын: мойдъяс, сьыланкывъяс, нӧдкывъяс, кывбертласъяс, лелькуйтчанкывъяс («Кекӧнач», «Рӧдтім-гӧнитім»).

Вуджӧдіс коми кыв вылӧ челядь литература: В.М. Гаршиналысь, В.Г. Короленколысь, А.П. Гайдарлысь, Л. Кассильлысь прозасӧ. 

## Небӧгъяс
* Кекӧнач. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1962.
* Менам нӧдкывъяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1965.
* Другъяс. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1965.
* Восьтам ӧшинь паськыда. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1967 (мӧдысь петавліс 1986 воын).
* Мича Зоя. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1971.
* Кӧчильӧй да ручильӧй. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1972.

## Паметь

## Ӧшмӧсъяс
* Рочева С.Н. Попова Юстина Аверкиевна // Литература Коми: словарь школьника / Сост. В.Н. Головина, В.А. Лимерова. — Сыктывкар, 2007. — С. 204-206.
* Югов С. Юстина Аверкиевна Попова (1896-1980) // Писатели Коми: биобиблиографический словарь: В 2-х т. — Сыктывкар, 2001. — Т. 2. — С. 167-170. 
* http://history-x.ru/03/15/078.htm

## Ыстӧдъяс
Сунда кыв

**Сунда кыв** (*Basa Sunda*, ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ) - тайӧ рытыввыв Ява ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, шоча сунда аслыссикас анбур (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, *aksara sunda*), араб анбур *пегон* (вичкоын), важӧн ява анбур чачаракан.

## Латин анбур

## Сунда анбур

### Гора пасъяс

### Консонантъяс

### Консонант пасъяс

### Шыпасъяс пыртӧм кывъяс вылӧ

### Шыпасъяс [[араб кыв|араб кывйысь]] шыяс вылӧ

### Лыдпасъяс

## Араб анбур пегон

## Лыдакывъяс

## Ыстӧдъяс

* Сунда шрифт
* Сунда кыв Omniglot сайт вылын
Легенда

**Легенда** – тайӧ фольклор жанр, йӧзкостса традицияӧ пырӧм неыджыд йӧрыша проза нога висьт, коді йитчӧма Кристос эскӧмкӧд.

## Жанрлӧн признакъяс
Легенда жанрлы лӧсялӧны татшӧм признакъяс:
* Легенда висьталӧ важся вӧвлӧмтор йылысь, подулас пырджык вежа гижӧдъясысь босьтӧм сюжет.
* Тшӧкыда легенда сюрӧс подулын мыйкӧ чуймӧдантор, фантастическӧй.
* Легендасӧ висьталысьыс гӧгӧрвоӧдӧ кыдз збыль вӧвлӧмтор (збыльтор вылӧ установка).
* Легендаясын вевтыртӧны гӧгӧрвоӧдана (объяснительнӧй) да велӧдана (нравоучительнӧй) функцияяс.
* Гижӧда (книжнӧй) традициякӧд йитӧд.
* Христианскӧй легенда – сёрӧн артмӧм жанр, коді йитчӧ мукӧд фольклор жанркӧд. Легендарнӧй сюжетъяс пырны йӧзкостса прозаӧ, артмӧдӧны жанръяслысь ӧтувтчӧмъяс.
* Легендалы оз лӧсяв шыльӧдӧм-мольӧдӧм, абу зумыда урчитӧм текст.

Легенда ёна торъялӧ абу мойдана проза мукӧд жанръясысь сійӧн, мый артмӧ оз сӧмын устнӧй йӧзкостса, но и гижӧда традиция подув вылын.

## Легенда сикасалӧм

## Легенда артманног

## Коми легендалӧн терминъяс

## Коми легендаяс серти небӧгъяс

### Туялӧмъяс

### Гижӧд чукӧръяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 158-164.

## Ыстӧдъяс
Пылаева Соломония Васильевна

**Пылаева Соломония Васильевна** (**Сӧлӧ баб**, 1930—2021) — челядьлы коми гижысь.

## Олан туй
Соломония Пылаева чужӧма 1930-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ Сыктывкарын. Мамыс Койтыбӧжысь — вурсьысь, батьыс — карса, кывсьӧма кӧмкот вӧчысь Кӧч Васьӧн, овыс Малыгин. Буретш батьыс бӧрйӧма нылыслы Соломония нимсӧ.

1980-ӧд воын петӧма пенсия вылӧ. Олӧ Сыктывкарбердса Куимтыдор посёлокын.

Кулӧма 2021-ӧд вося ода-кора тӧлысь 20-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
Соломония Васильевна гижӧ ичӧт челядьлы **Сӧлӧ баб**: мойдъяс, пьесаяс, кывбуръяс. Медводдзаысь сылысь мойдъяссӧ йӧзӧдлӧмаӧсь 1984-ӧд воын «Войвыв кодзув» журналын, а сэсся — мукӧд газет-журналын «Солӧ баблӧн мойдъяс» пас улын. С.В. Пылаевалӧн петавліс комиӧн 6 да роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн 1 небӧг. 2014 воын петӧма «Шанежка» небӧг, кытчӧ пырис роч вылӧ вуджӧдӧм 55 гижӧд.

## Небӧгъяс
### Комиӧн
* Эзысь войт. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1987.
* Нерсьысь баля / Серпасаліс А.В. Мошев; Ред. А.В. Тентюков. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1994. — 56 с.
* Бӧбйӧдлысь кань Малань. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1995.
* Нерсьысь баля. — Сыктывкар, 2006.
* Варов лягей: Мойдъяс / Ред. Е.В. Ветошкина; Серпасаліс А.В. Пылаева. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2009. — 48 л.б.

### Роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн
* Шанежка / Худ. Г. Шарипков. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2014. — 

## Паметь
* Коми Республикаын челядьлы национальнӧй библиотека 2010 воын нуӧдіс «Солӧ баблӧн мойдъяс» литературнӧй праздник, коді вӧлі сиӧма Соломония Пылаевалӧн 80 вося чужан лунлы.

## Ӧшмӧсъяс
* Втюрина Л.З. Пылаева Соломония Васильевна // Литература Коми: словарь школьника / Сост. В.Н. Головина, В.А. Лимерова. — Сыктывкар, 2007. — С. 216-219.
* Соломония Васильевна Пылаева: библиограф. указ. / Сост. Втюрина Л.З.. — Сыктывкар: Национальная детская библиотека Республики Коми им. С.Я. Маршака, 2010. — 35 с. (Серия «Детские писатели Республики Коми»)
* https://web.archive.org/web/20120721012852/http://foto11.com/komi/bookshop/tales_solomonia/
* Артеев А. «Сказочная» жизнь Соломонии Пылаевой // Молодежь Севера, 2005. № 8.

## Ыстӧдъяс
Гундыр

**Гундыр** – коми мойдъясын лёк фольклор персонаж

## Гундыр мойдъясын
**Гундыр** – пемӧс да морт кодь персонаж. Сiйӧ: 4, 6, 9, 12 юра, бӧжа, кӧрт кучика, олӧ ва улын, му вылын да му улын, ветлӧ вӧла телегаӧн. 

Сылӧн функцияыс: гусялӧ нывъясӧс да сёйӧ йӧзӧс. Функция серти матын роч Змей Горынычлы, праобразыс – ош (Плесовский Ф.В. серти).

## Гундыр искусствоын

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Мойд

**Мойд** (мойдкыв, мойданкыв) (роч кыв: сказка) – тайӧ фольклор жанр, волшебнӧй, авантюрнӧй, бытӧвӧй сяма эпическӧй, устнӧй художествоа произведение, кӧні ёнджыкасӧ серпасалӧма вӧвлытӧмтор. Мойдын эм вымысел вылӧ установка.

**Мойдкыв** – медшӧр жанръяс пиысь ӧти. Коми йӧзкостса проза жанръяс пиын мойдъяс босьтӧны ыджыд места. Коми мойдкывъяс босьтчисны чукӧртны да йӧзӧдны XIX нэм шӧрын. Тайӧ жанр дорас туялысьяслӧн ыджыд интерес. 

## Мойдъяс сикасалӧм
Кыдзи и мукӧд кывъя йӧзлӧн, комияслӧн эм 3 пӧлӧс мойд: пемӧс йылысь, волшебнӧй да бытӧвӧй.

### Пемӧс йылысь мойдъяс
Туялысьяс лыддьӧны, мый медводз чужисны пемӧс йылысь мойдъяс: татшӧм мойдъяслӧн вӧлі ритуальнӧ-культӧвӧй тӧдчанлун. Пемӧс йылысь сюжетъяс чужисны пемӧс-тотем йылысь мифологическӧй висьтъясысь. Мойдлісны, шуам, вӧрӧ дасьтысигӧн либӧ вӧралӧм бӧрын, тотем-пемӧс дорӧ шыӧдчывлісны отсӧгла, виӧм пемӧслысь корлісны прӧща. Шмонь-теш чужис мойдъясын сёрӧнджык. Тотем-звер вылын серавны оз вӧлі позь. Ӧні мойдӧны серам сорӧн, иносказательнӧя, висьталӧны пемӧс йылысь, а тӧд вылас кутӧны мортӧс.

Пемӧс йылысь сюжетыс абу уна, мукӧдсӧ на пиысь босьтӧма рочьяслысь: шуам, руч гусялӧ вӧла доддьысь чери, кӧин кыйӧ черисӧ бӧжнас. Но эмӧсь сюжетъяс, кодъяс паныдасьлӧны сӧмын комияслӧн: «Шыр да катша», «Руч да чокыр», «Дона пася руч», кӧні медшӧр персонажыс – трикстер, сюсь, наян пемӧс, коді ставнысӧ пӧрйӧдлӧ либӧ вийӧ (шыр, руч).

### Волшебнӧй мойдъяс
Медся уна чукӧртӧма волшебнӧй мойдъяс. На пиын тшӧкыдджыка паныдасьлӧны татшӧм сюжетъяс:
* ичинь да ичиньводз йылысь мойдкывъяс: «Тьӧтпом ныв», «Зарни бӧжа кань»;
* чудеснӧй верӧс либӧ рӧдвуж йылысь мойдкывъяс: «Пипилисти Сӧкӧл», «Ӧльӧна»;
* героическӧй мойдкывъяс: «Кӧинсар», «Кудраш», «Гундырли».

Ёна паськалӧмаӧсь и роч лубочнӧй книгаысь босьтӧм сюжетъяс: Бова королевич, Еруслан Лазаревич, Портупей прапорщик йылысь. Тшӧкыда паныдасьлӧны Илля Муромец, Алёша Попович, Добрыня Никитич – роч эпосысь багатыръяс йылысь висьталӧмъяс.

Волшебнӧй мойдса персонажъясӧс позьӧ юкны 3 сикас вылӧ: медшӧр герой, геройлӧн отсасьыс да геройлы паныд сувтысь (антогонист). 

Медшӧр герой: Иван, Тимопей, Василей, Емель, Седун, том морт, ён морт. 

Отсасьысьяс: невеста, Ёма, Баб-Яга, пӧч, вокъяс, лев, тигр, кӧин, вӧв. Чудеснӧй предметъяс – чунькытш, чышъян, зуд, би да гырнич. 

Антогонист: Ёма, Гундыр, Кощей, Змей, Тьӧтпом, верӧслӧн мамыс, гӧтыр, вокъяс, чой, сар, васа, вӧрса, бесъяс. 

### Бытӧвӧй мойдъяс
Бытӧвӧй мойдъяс чужисны сёрӧнджык. Тайӧс гӧгӧрвоан налӧн тематика, сюжетъяс да персонажъяс (нимловъяс) серти. Бытӧвӧй мойдъясын сёрниыс мунӧ озыръяс да гӧльяс, сюсь гусясьысьяс да тӧлктӧм йӧз йылысь. Шӧр персонажъясыс гӧль да озыр вок, казак да поп, мудер мужик.

Позьӧ аддзыны, мый кызвын сюжетыс роч фольклорысь. 

## Мойдъяс артманног

## Коми мойдлӧн терминъяс

## Мойдъяс поэтика

## Коми мойдъяс серти небӧгъяс

### Туялӧмъяс

### Гижӧд чукӧръяс
* Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс / Лӧсьӧдіс ''Ю.Г. Рочев''. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1969. – 111 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 121-156.

## Ыстӧдъяс
Предание

**Предание** – тайö фольклор жанр, паськыда тӧдса вомгора висьт, кодлӧн подувнас лоӧны збыль вӧвлӧмторъяс.

## Предание жанрлӧн признакъяс
Сылы лӧсялӧны татшӧм признакъяс:
* преданиеяс висьталӧны збыль историческӧй лоӧмтор йылысь, збыль олысь йӧзӧн вӧчӧмторъяс йылысь, збыль сикт-грездъяс, каръяс, юяс ним артмӧм йылысь;
* преданиелы лӧсялӧ кольӧмторйӧ видзӧдӧм-бергӧдчӧм (ретроспектива);
* предание гӧгӧрвоӧдӧ и туялӧ кутшӧмкӧ вӧвлӧмторъяслысь помкаяссӧ.

## Предание сикасалöм
Став текстсӧ позьӧ юкны сюжет да тематика боксянь торъя циклъяс вылӧ:
### Чужанін овмӧдӧм йылысь преданиеяс
Край овмӧдӧм йылысь преданиеяс артмӧдӧны «сикт овмӧдӧм» да «культӧвӧй мога объект (вичко, манастыр) кыпöдӧм» мотивъяс. Наын висьтавсьӧ, кыдзи овмӧдчисны сiйӧ либӧ мӧд сиктӧ. Тшӧкыда татшӧм сюрӧса преданиеясын паныдасьӧ топонимическӧй мотив, сюжетыс гӧгӧрвоӧдӧ инним артмӧмсӧ.

Культӧвӧй мога объект панӧм векджык йитчыліс чужанін овмӧдӧмкӧд. Тшӧкыда вичко либӧ крест сувтӧдлiсны керка лэптӧм бӧрын. Шӧр персонажъясӧн лоӧны сикт овмӧдысьяс – ӧти морт либӧ дзонь семья (налӧн нимъяс колисны иннимъясын), пышйысьяс. Культӧвӧй мога объект кыпӧдысьясӧн вермисны лоны найӧ жӧ. Пырджык тайӧ историческӧй морт – Перымса Степан.

### Инним гӧгӧрвоӧдысь преданиеяс
### Чудь йылысь преданиеяс
### Историяса йӧз йылысь преданиеяс
### Местнӧй геройяс йылысь преданиеяс

## Предание артманног

## Коми преданиелöн терминъяс

## Коми преданиеяс серти небӧгъяс

### Туялӧмъяс

### Гижӧд чукӧръяс

## Öшмöсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 177-199.

## Ыстӧдъяс
Быличка

**Быличка** – тайӧ фольклор жанр, вӧвлытӧм ловъяскӧд мортлӧн паныдасьлӧм йылысь устнӧй висьтъяс. Найӧ топыда йитчӧмаӧсь сідз шусяна «низшей» мифологиякӧд (либӧ демонологиякӧд). 

Быличкалӧн шӧр социально-бытӧвӧй функцияыс – вӧр-ваын, морт оласногын гӧгӧрвотӧмторсӧ велӧдӧм (назидание) либӧ табу пыр гӧгӧрвоӧдӧм. Быличкаясын пыр индӧма морт, кодкӧд вӧлӧма висьталанторйыс. Быличка, кыдз и предание, йитчӧма кутшӧмкӧ места да морт дорӧ. 

## Быличка сикасалӧм
Тематическӧй принцип серти позьӧ торйӧдны быличкалысь татшӧм сикасъяс: 1. духъяс йылысь (олан места серти: гортса да вӧр-ва духъяс); 2. тӧдлытӧм кужанлунъяса йӧз йылысь; 3. шензьӧдана лоӧмторъяс йылысь: орт, кулӧмаяс, ошъяс да сёрнитысь пуяс йылысь.

### Духъяс йылысь
### Тӧдлытӧм кужанлунъяса йӧз йылысь
### Шензьӧдана лоӧмторъяс йылысь

## Коми быличкалӧн терминъяс

## Коми быличкаяс серти небӧгъяс

### Туялӧмъяс

### Гижӧд чукӧръяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 164-177.

## Ыстӧдъяс
Абу мойдана проза

**Абу мойдана проза** (роч кыв: несказочная проза) — йӧзкоста прозалӧн юкӧн, кытчӧ пырӧны татшӧм фольклор жанръяс, кыдзи быличка, легенда, предание, устнӧй висьтъяс, вӧт йылысь висьтъяс да анекдотъяс, кодъяс ӧта-мӧдыскӧд топыда йитчӧмаӧсь.

Коми фольклорын абу мойдана проза туялысьяс: Сидоров А.С., Доронин П.Г., Рочев Ю.Г., Конаков Н.Д., Кудряшова В.М., Плосков И.А., Лимеров П.Ф., Панюков А.В.

## Небӧгъяс

### Туялӧмъяс
### Гижӧд чукӧръяс

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс