open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сыктывсаяс

**Сыктывса комияс** тайӧ Коми войтырлöн этночукӧр, кодъяс медсясö олöны Сыктыв ю вожын.

## Олан муяс
Сыктывса комияслöн чужанінӧ пырö Коми Республикаса Сыктывдін, Сыктыв да Койгорт районъяс. Медтöдчана оланінъяс:
*Визин
*Вöлся
*Гагшор
*Гобор
*Грива
*Карвуджöм
*Кебра (Куратов)
*Койгорт
*Лöзым
*Межадор
*Паджга
*Палаззя
*Поёл
*Ужга
*Чуклöм
*Ыб

## Овъяс
Сыктыв вожса комияслöн важся овъяс.

Шöр Сыктывланьын:
*Безносов
*Беляев
*Братенков
*Васькин
*Голосов
*Давыдов
*Екишев
*Захаров
*Князев
*Колегов
*Конюхов
*Куратов
*Кутькин
*Кучаев
*Лоскутов
*Ляшев
*Майбуров
*Максимов
*Мальцев
*Мальцев
*Морозов
*Надуткин
*Ненев
*Носков
*Оверин
*Осипов
*Пальшин
*Пельмегов
*Пунегов
*Пыстин
*Раевский
*Рочев
*Сажин
*Сельков
*Сыскин
*Томов
*Третьяков
*Цыпанов
*Шулепов

Вылыс Сыктывланьын:
*Баженов
*Безсонов
*Вольгин
*Горянский
*Данилов
*Завьялов
*Зимин
*Игумнов
*Карманов
*Копылов
*Кузнецов
*Мартынов
*Некрасов
*Нечаев
*Пантелеев
*Поздеев
*Попов
*Протасов
*Торопов
*Ушаков
*Шаньгин
*Шарапов
*Шилкин

## Öшмöсъяс
* *Белицер В.Н.* Очерки по этнографии народов коми. М., 1958.
* *Жеребцов Л.Н.* Историко-культурные взаимоотношения коми с соседними народами. М., 1982.
* Коми войтыр: культура да история йылысь дженьыд серпаскывъяс. Сыктывкар, 2008. ISBN 978-963-9876-02-6.
* Коми-зыряне. Историко-этнографический справочник. Сыктывкар, 1993. ISBN 5-7555-0440-7

## Линкъяс
Екатеринбург

**Екатеринбург** либӧ **Катькар** – Рочмуын медыджыд каръясысь ӧти, Свердловск обласьтлӧн юркар. 

Катькарыс – Уралын индустрия, наука да культура шӧрин. 

Карын олӧ 1 315,1 сюрс гӧгӧр морт (2007).

## Ним йылысь

## География

## Ордча оланінъяс

## Карлӧн юкӧнъяс

## Важвылӧм

## Веськӧдлӧм
 
## Олысьяс

## Овмӧс

## Быт

## Велӧдӧм

## Культура
Зарни ань

**Зарни ань** () тайӧ ен Коми мифологияын.

## Линкъяс
* Зарни ань - Мифология Коми
Неромкар

**Неромкар** () тайӧ Рочмуса кар, Свердловск обласьтлӧн кар. Промышленнӧй, да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 7,6 сюрс гӧгӧр (2005).
Коми Википедия

**Коми Википедиа** — тайӧ мездмӧм вики-технология подув вылын восьса энциклопедия, кытчӧ вермас быдӧн гижны, содтавны да вежлавны.

## История

Коми Википедия восьтӧма 2004-ӧд вося моз тӧлысьын медводдзаӧн Россияса мукӧд фин-йӧгра википедияясысь.

## Ӧшмӧсъяс
* Википедияяслӧн лыддьӧг
* Коми Википедия
* Виртуальные миры: сообщества финно-угров // «Молодежь Севера» газет, 2010 во, урасьӧм тӧлысь 8 лун. 5 № (рочӧн)
* Артеев Артур. В «Википедии» появились коми-пермяцкие страницы // Финн-йӧгра портал. 2010 во, урасьӧм тӧлысь 1 лун (рочӧн)
* Коми Википедия преодолела трехтысячный рубеж //  «Комиинформ» юӧр сетанін, 2012 во, косму тӧлысь лун (рочӧн) 
* Коми Википедия вышла на второе место среди финно-угорских wiki // Финн-йӧгра портал. 2012 во, вӧльгым тӧлысь 9 лун (рочӧн)
* Коми- wiki удерживается на втором месте среди финно-угорских Википедий // Финн-йӧгра портал. 2013 во, ода-кора тӧлысь 16 лун (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Майкоп

**Майкоп** тайӧ Рочмуса кар, Адыгея республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 156,7 сюрс гӧгӧр (2007).
Кар

**Кар** 
( (*qarya*) )
( (*kiryá*) )
( (*qeret*) )
(Угарит 𐎗𐎊𐎚/𐎖𐎗𐎚 (*qryt/qrt*) )
(Финикия 𐤒𐤓𐤕‎ (*qrt*) )
тайӧ уна йӧза оланін.
Сикт

**Сикт** тайӧ уна йӧза оланін.

Сикт — грезд серти ыджыдджык овмӧдчанін. XVII-XVIII нэмъясӧ сиктъясӧн лоины погостъяс, слӧбӧдаяс да пӧсадъяс. Сиктъяс ыдждаммисны мӧдлаысь йӧз воӧм тшӧт весьтӧ да ичӧт грездъяс ӧтувтчӧм вӧсна. Тшӧкыда грездъяс дзикӧдзсӧ оз вӧлі йитчыны, найӧс вӧлі торйӧдӧны шоръяс, гуранъяс да муяс.

Сиктын век вӧлі вичко, сиктлӧн шӧрин вӧлі шусьӧ **Вичкосикт**, **Вичкодор**, **Погост**. Сикт XX нэм панӧмӧдз вӧлі вӧлӧсьт шӧринӧн (сэсся — сикт сӧвет, сикт овмӧдчӧмин), кӧні уджалісны веськӧдланінъяс.

## Ӧшмӧс
* Жеребцов Л.Н. Село // Коми-зыряне. Историко-этнографический справочник / Сост. Н.Д. Конаков. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1993. — С. 133.

## Ыстӧдъяс
Грезд

**Грезд** тайӧ уна йӧза оланін, коми йӧзлӧн медшӧр овмӧдчаніҥ сикас.

Грезд век вӧлі неыджыд овмӧдчанінӧн.

Коми кывйын **грезд** пыдди нӧшта шуӧны **грез**, **сик**, **сикт** . Уна ыджыд сиктын, кодъяс артмисны ичӧтджык грездъяс подув вылын, ӧніӧдз на торйӧдӧны юкӧнъяс: шуам, Кулӧмдінын эм *Ӧльӧшсикт*, *Петырсикт*, *Куричасик* и с.в.

## Ӧшмӧс
* Жеребцов Л.Н. Деревня (сикт, грезд) // Коми-зыряне. Историко-этнографический справочник / Сост. Н.Д. Конаков. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1993. — С. 25.

## Ыстӧдъяс
Улича

## Видзӧдӧм тшӧтш
* Уличкост
* Шӧртуй
* Туй
* Бульвар
* Изэрд
Сыктыв

**Сыктыв** () - тайӧ Коми Республикаын ю (). Шуйга вож Эжва юлӧн.
Гӧрд саридз

**Гӧрд саридз** тайӧ саридз Индия океанын. Медыджыд пыдна - 2211 метр, ыджда - 438 сюрс км².

Медыджыд кар-портъяс Гӧрд саридзын:
* Суэц (Египет);
* Акаба (Иордания);
* Эйлат (Израиль);
* Порт-Судан (Судан);
* Янбу (Саудса Аравия);
* Ходейда (Йемен);
* Массава (Эритрея);
Азов саридз

**Азов саридз** тайӧ саридз Атлантика океанын. Медыджыд пыдна - 14,4 метр, ыджда - 37,6 сюрс км².

Медыджыд кар-портъяс Азов саридзын:
* Темрюк, Ейск, Таганрог (Рочму);
* Мариуполь, Бердянск (Украина);
* Azov Sea Atlas site NOAA
* Azovsko more web kamera
Кара саридз

**Кара саридз** тайӧ саридз Войвыв Йиа океанын. Медыджыд пыдна - 620 метр, ыджда - 893,4 сюрс км².

Медыджыд кар-портъяс Кара саридзын:
* Диксон (Рочму);
Медье

**Медье** (megye) – Венгрияын административно-территориальный единица.
Ананьиноса культура

**Ананьиноса культура** тайӧ археология культура м.э. VIII-III нн.
Тотараму

**Тотараму республика** (*Татарста́н*; ) тайӧ регион Рочмуын.
Саридздор край

**Саридздор край** (рочӧнджык **Приморскӧй край**) тайӧ регион Рочмуын.
Чери

**Чери** тайӧ пемӧс.

* Ёді
* Ёкыш
* Гурина
* Гыч
* Ком
* Сир
* Сын
* Упри
* Чими
Кӧин

**Кӧин** (; ) — понлӧн кодь мыгӧра хищнӧй вӧрпа. 

## Ыджда да рӧм
Шӧркоддьӧмас кузьтаыс метрӧн-джынйӧн, сьӧктаыс 50 килограмм, но медся гырысьясыслӧн овлывлӧ 96-ӧдз. Коми муын паныдасьлӧ кык сикас кӧин: пармаса да тундраса. Тундрасаыс, кӧть и жеб пармаса кӧинысь, тшӧкыд да пашкыр гӧныс вӧсна петкӧдчӧ ыджыдджыкӧн.

Юрыс кӧинлӧн ыджыд да сьӧкыд, увлань копыра, паськыд кымӧса, вына черлыяса, синмыс кольквиж, ныр-вомыс кузиник, но тшӧтшыд, пельыс сувтса. Сьыліыс ён да, верстьӧ кӧин вомас босьтӧмӧн вермӧ кокньыда нуны ыджыд межӧс. Кынӧмыс нюрсмунӧма, бӧжыс век люньвидзӧ. Гӧныс руд, гӧрдоват либӧ сьӧдоват рӧмсера. Кокыс вӧсньыд, сы вӧсна, джуджыд лымъя дырйи вӧрӧд собавны сьӧкыд да, кӧинъяс петӧны туйяс вылӧ.

Ветлӧдлӧны гӧнитӧмӧн либӧ восьлалӧмӧн. Зэв вына-эбӧса пемӧс, тӧвъяснас ӧти войӧн вермӧ ылыстчывны 150 километр сайӧдз. Кӧин чукӧр зільӧ мунны ӧти визьӧд, бӧръяясыс тувччалӧны воддзаыслӧн кок туйӧ. Чукӧрас овлывлӧ ӧти котырса дасысь унджык кӧин. Пӧрысь бать-мамыскӧд ӧтувтчӧны бӧръя кык позтырса том пияныс. Кӧинлӧн котӧртан ӧдыс зэв ыджыд, кокньыда суӧдӧ тэрыб кӧчӧс. Бура уялӧ.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны вӧрса да гортса пемӧсъясӧн, куталӧны ылалӧм понъясӧс, пӧткаясӧс, шыръясӧс, лягушаясӧс. Оз ӧтдортны и кулӧм ловъяслысь дуксьӧм яйсӧ. Туй морт вылӧ уськӧдчывлӧны шочиника, сӧмын дурмӧм кӧинъяс. Тшыг пӧраӧ весиг сёйлывлӧны ас котырса укшальмӧм либӧ доймӧм кӧинӧс. Кыйдӧссӧ шедӧдӧны вӧтлысьӧмӧн, а сідзжӧ дзебасын кыйӧдчӧмӧн. Ӧтпырйӧ сёйны вермӧны зэв уна. Сизима либӧ даса кӧин чукӧр войбыдӧн дзоньнас вильӧдӧ вӧвлысь тушасӧ. Но вывті уна ньылалігӧн лишнӧйсӧ рушкусьыс бӧр быликтӧны.

Уна лёк вӧчӧны кӧинъяс кыдзи вӧрса пемӧсъяслы, сідзи и йӧзлы, медвойдӧр, дерт, ыж видзысьяслы да кӧр видзысьяслы. Усьласьӧны йӧраяс вылӧ. Веськаласны кӧ кӧр стада вылӧ, ӧти здукӧн удитӧны джагӧдны да дойдавны дасысь унджык кӧрӧс. Колян нэм помын Коми муын кӧинъяслысь лыдсӧ артавлісны кык сюрс гӧгӧр. Быд во пӧ Комиын вӧралысьяс кыйлывлӧны 175-ӧс кымын.

## Поздйысьӧм
Кӧинъяслӧн пышъялан кадыс урасьӧм да рака тӧлысьясӧ. Кырсасигас гоз-мӧд ай вӧтлысьӧ энь кӧин бӧрся. Айясыс пурсьӧны ӧта-мӧдыскӧд. На пиысь медся вынаыс и гозйӧдчӧ эньыскӧд да локтан воӧдз сэсся оз нин торйӧдчыв сыкӧд. Нӧбасян кадыс кыссьӧ куим тӧлысьӧдз.

Вайсигкежлас кӧин гозъя лӧсьӧдӧны поз. Овмӧдчӧны васянь неылӧ: вӧрса веретя вылӧ, нюръяс костӧ, тіль пытшкӧ, вӧрсялӧм кырӧмӧ. Восьса эрд вылӧ поздйысигӧн му пытшкӧ кодйӧны пырмӧс (гу). Вайсьӧ энь кӧин ода-кора тӧлысь пуксигӧн. Позтырас 5–6 кӧинпи, но овлывлӧ и дас кыкӧдз. Кӧинпиян синмасьӧны кык вежон мысти, мамыс нёньӧдӧ найӧс квайт вежон чӧж. Верстяммӧны куим арӧс тыртігӧн. Олан нэмыс кӧинъяслӧн дас квайт воӧдз.

## Рӧдвуж кывйын
Тайӧ лёк вӧрпасӧ кӧинӧн нӧшта шуӧны перымса комияс, удмуртъяслӧн сійӧ лоӧ «кион». Мукӧд рӧдвуж войтыр пиысь быдӧн нимтӧ ас ногыс: суомияслӧн — «susi», марилӧн — «пире», эрзя да мокшалӧн — «врьгаз», маддяръяслӧн — «farkas».

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Кӧр

**Кӧр** (; ) — гозъя кока пемӧс, хап торйӧдӧма 53 сикас.

## Ыджда да рӧм
Коми муын торйӧдӧны кык сикас кӧрӧс — вӧрса кӧръяс да видзан кӧръяс. Вӧрса кӧръясӧс некод оз дӧзьӧрит, олӧны найӧ мукӧд вӧрпаяс моз ас кежаныс. Водзын паныдасьлӧмаӧсь парма пасьтала — лунвылас и войвылас. Видзан кӧръяс олӧны сӧмын войвылын — вӧра тундраын да тундраын. Кӧр видзӧмӧ изьваса комияс босьтчылӧмаӧсь XVI нэм помын, велӧдчылӧмаӧсь тайӧ уджас орчча войтырыслысь — яранъяслысь. Медводдза кадас быд котыр ассьыс кӧръяссӧ видзӧ вӧлӧм оланін матігӧгӧрас. Бӧрынджык, кор быд стадаын лыдыс лоӧма 500-ысь унджык, гожйыны кутӧмаӧсь петкӧдлыны тундраӧ. XIX нэм помын нин Печӧра гӧгӧртасын видзан кӧръяслӧн юр лыдыс артавсьылӧма 300 сюрс гӧгӧр.

Йӧра серти кӧр латшкӧс да ичӧт пемӧс. Тушаыслӧн кузьтаыс овлывлӧ кык метрӧдз, судтаыс — метрысь неуна джуджыдджык. Сюрыс быдмӧ айясыслӧн и эньясыслӧн. Тӧвнас гӧныс кузь да тшӧкыд, кельыд рӧма, гожӧмнас дженьыдджык да шочджык, перкаль либӧ рудов рӧма. Голя ув гӧныс зэв кузь, ӧшӧдчӧма весиг. Кокыс нёль чуня, ветлӧдлігас найӧ паськалӧны. Сы вӧсна кӧръяс оз ёна вӧйласьны небыд лым вывті мунігӧн да нюръяс вомӧн вуджигӧн. Водз кок гыжйыслӧн дорышыс зэв ёсь, сы отсӧгӧн кӧръяс вермӧны перйыны лым улысь аслыныс кӧрымсӧ да дорйысьны вӧрӧгъясысь. Кучикас ньылӧм нерӧдыс зэв этша да, пӧсялігас кӧр пон моз паськыда восьтӧ вомсӧ, ӧшӧдӧ кывсӧ.

## Паськалӧм да оласног
Бур ныриса пемӧс. Мортлысь дуксӧ кылӧ нёль километр сайысь. Пемӧсъяс пӧвстысь кӧр дзик ӧтнасӧн сёйӧ яла. Еджыд нитшкысь ӧтдор гожӧмнас пӧткӧдчӧ тшӧтш турунӧн да пу коръясӧн. Тӧвнас содтӧд вылӧ куталӧ кок улас сюрӧм шыръясӧс. Оз ӧтдорт и косӧ веськалӧм чериясӧс.

Нӧйтчӧны кӧръяс йирым тӧлысь чӧж. Пышъялігас айясыс вермасьӧны сюръяснас. Вермысьясыс бӧрйӧны аслыныс оз ӧти, а дас кымын эньӧс да нуӧдӧны кутшӧмкӧ лӧнинӧ. Быд ӧш ассьыс энь котырсӧ сюся дӧзьӧритӧ, мукӧд айясӧс на дінӧ оз сибӧд. Нӧйтчан кадыс помасьӧм бӧрын вынтӧммӧм айыс эновтӧ энь кӧръяссӧ, и регыд мысти сылӧн сюрыс усьӧ. Вайсьӧ энь кӧр 8 тӧлысь мысти.

Кызвыныслӧн ода-кора тӧлысьын чужӧ ӧти пи, но корсюрӧ овлывлӧ и кык. Пиянасьӧм бӧрас эньясыслӧн сюръясыс тшӧтш гылалӧны. Чужӧм мыстиыс кӧрпи пырысь-пыр сувтӧ кок вылас и пондӧ вӧтлысьны мамыс бӧрся, кытчӧ кӧть оз мун сійӧ. Вежонся кукпи вермӧ кокньыда вуджны ю вомӧн. Кык вежон тыригӧн бычӧпиянлӧн мыччысьӧны ичӧтик сюръяс.

Кӧрлӧн йӧлыс пӧтӧсджык мӧслӧн дорысь, сы вӧсна пияныс ӧдйӧ быдмӧны да сӧвмӧны. Мамсӧ найӧ нёнялӧны куим тӧлысь чӧж. Верстяммӧм выйӧдз воӧны чужӧмсяньыс мӧд арнас, а гозйӧдчыны вермӧны нёль арӧс тыригӧн.

Вӧрса кӧръяслӧн олан нэмыс 15 во, а видзан кӧръяс овлӧмаӧсь 28 арӧсӧдз. Коми пармаын олысь вӧрса кӧрлысь лыдсӧ арталӧны 5 сюрс гӧгӧр. Медся унаӧнӧсь пӧ Полюсдорса Из вылын олысь кӧръяс.

## Рӧдвуж кывйын
Перымса комияс пемӧссӧ миян моз жӧ шуӧны «кӧрӧн». Рӧдвуж весьтасъяс эмӧсь нӧшта йӧгра кывворын: вӧгулъяслӧн — «кӧӧр», ӧстякъяслӧн — «хор». Мукӧд рӧдвуж кывйын быдӧнлӧн асланыс нимъяс: удмуртъяслӧн — «былан» да «пужей», эрзя-мокшалӧн — «сярдо», марилӧн — «пючӧ», финъяслӧн — «поро» (видзаныс), «перу» (вӧрсаыс).

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Ош

**Ош** (, ) — тайӧ вына вӧрса пемӧс. Пемӧслӧн латин ним — *Ursidae*. 

## Оласног да паськалӧм
Пармаын олӧ сӧмын ӧти сикас ош — руд ош (рочӧн «бурый медведь»). Тушаыс сылӧн кыз яя да ыджыд, кузьтаыс кык метр кымын, сьӧктаыс 250 килограмм, а медся гырысьясыслӧн овлӧ тонна джынйӧдз. Юрыс паськыд, синмыс ичӧтик, голяыс дженьыд да кыз. Кокыс вит чуня, гырысь гыжъяса. Бӧжыс дженьыд да тшӧкыд лёзь гӧн пытшсьыс оз и тыдав. Укшаль пертаса вывтырыс кыпалысь шошаа да увлань копыртӧм юра, льӧбйыс кокни вӧраса. Оланінсӧ бӧрйӧ лыска пуяса пемыд вӧръясысь, кыті визувтӧны шоръяс да ёльяс. Радейтӧ сук да улис туруна вӧрпытшса эрдъяс. Тапикасьӧ-ветлӧдлӧ надзӧникӧн, тэрмасьтӧг да ньӧти шытӧг. Повзьӧмвывсьыс чеччалігтыр пышйӧ, бӧр кокъяссӧ водзӧ шыблалӧмӧн. Бура уялӧ да кокньыда кавшасьӧ пу вылӧ. Эмӧсь кӧ ошъяс, пыр и казялан налысь ветланінсӧ: чашйӧм сісь мыръяс серти, путкылялӧм пӧрӧм пуяс да колодаяс серти, пузувтӧм кодзувкоткаръяс серти, кӧмтӧм мортлӧн кодь кок туйясыс серти.

Вотӧстӧм тшыг гожӧмъясӧ ошлӧн оз чӧжсьы колана мында госыс, сы вӧсна сійӧ оз вермы унмовськӧдчыны да тӧвбыд шӧйтӧ вӧрӧд. А тшӧг ошъяс пырӧны гуӧ лым усьӧм водзвылын. Поздысьӧны вужля берд гуранӧ либӧ сулалысь гырысь пуяс улӧ. Гу пыдӧсас вольсалӧны небыд лыска вожъяс, кос турун. Узьӧмсьыс палялӧны да гусьыс петӧны рака тӧлысь помын либӧ сёрӧнджык. Кӧлысьыс ошъяслӧн овлывлӧ кӧч тӧлысьын, Семен лун гӧгӧрын. Чуалігас некымын ай вӧтлысьӧ ӧти энь бӧрся. Найӧ чорыда тышкасьӧны, вермысьыслы и вичмӧ пӧлыс. Нӧбасян кадыс ошлӧн кыссьӧ сизим тӧлысь чӧж. Вайсьӧ гуын тӧвйигас, урасьӧм либӧ рака тӧлысьӧ. Кызвыныслӧн чужӧ кык пи. Ошпиян быдмӧны ньӧжйӧ, мамыс нёньӧдӧ найӧс квайт тӧлысь чӧж. Батьыс оз тӧждысь котырыс вӧсна, тӧвйӧ торйӧн, аслас гуын. Пияныс оз эновтны мамсӧ куим арӧсӧдз, тырвыйӧ верстяммӧны 10–20 арӧс тыригӧн. Видзан ошъяс пиысь пӧ кодсюрӧ овлывлӧма 47 арӧсӧдз. Ош — видзчысьысь, сюсь пеля да ныриса вӧрпа, ылысянь кылӧ мортӧс да оз лӧсьӧдчы сылы паныд. Пияна ошкӧд ӧти туй вылӧ веськалігӧн мамыс сувтӧ бӧр кок вылас да равзӧмӧн зільӧ повзьӧдны-вӧтлыны кортӧм «гӧсьтӧс».

Ошкӧс кыйны позьӧ сӧмын лицензия серти. Вылӧ донъявсьӧны сылӧн яйыс да куыс, зэв колана пытшкӧс госыс, сӧптыс.

## Сёян
Ош абу писка пемӧс, пӧткӧдчӧ веж турунӧн, гумъя быдмӧгъяслӧн коръясӧн, юмов вужъясӧн. Радейтӧ чӧсмасьны лёльӧясӧн да кодзувкотъясӧн, мазі позъясысь перъялӧм маӧн, чериӧн. Сёйлывлӧ и кулӧм пемӧсъясӧс. Арланьыс, кор воӧ-кисьмӧ зӧр, «гӧститны» волывлӧ ыбъяс вылӧ. Вӧрын кӧ нуръясянторйыс абу тырмымӧн, ошъяс уськӧдчывлӧны гортса пода вылӧ, джагӧдӧны вӧвъясӧс, мӧсъясӧс.

## Рӧдвуж кывъясын
«Ош» кыв абу зэв важся, миянысь ӧтдор сійӧн вӧдитчӧны нӧшта перым да язьва комияс, мукӧд рӧдвуж войтырлӧн асланыс нимъяс: удмуртъяс шуӧны «гондырӧн», суомияслӧн сійӧ «karhu», эрзя-мокшалӧн — «овто», марияслӧн — «маска».

## Коми фольклорын да мифологияын

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Apoidea

**Apoidea** — чуткасьысь няр бордаяслӧн рӧдвыв, чушканзі-кодзувкоткӧд ӧти ордвужысь. Ӧнія видзӧдлас серти чукӧртӧ оз сӧмын мазіяс (Anthophila, либӧ Apoidea s. str.), но Sphecoidea.
Кодзувкот

**Кодзувкот** (; ) тайӧ гут-гагъяс. Уналы тӧдсаӧсь тайӧ визув да зіль ловъясыс, торйӧн нин вӧрӧ ветлысьяслы. Пуяс бердысь пыр и казялан налысь мыльк кодь олан позсӧ, кодӧс комиӧн шуӧны кодзувкоткарӧн. 

## Паськалӧм да оласног
Му сяр пасьтала олысь кодзувкотъяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны 12 сюрс сикасӧс, куимсёыс пӧ на пиысь паныдасьлӧ Россияын. Кодзувкотъяс торъялӧны ӧта-мӧдсьыс оз сӧмын сикасъяснас, но и ыджданас. Медся ичӧт мыгӧраясыс миллиметрысь на посниджыкӧсь, гырысьясыс овлывлӧны сантиметр джынйӧдз. Вывтырыс кодзувкотъяслӧн куим юкӧна: юр, морӧс да кынӧм. Юрыс тӧдчымӧн ыджыдджык мукӧд юкӧнсьыс. Бугыльясыс юр ӧтар-мӧдарас, юр чутас нӧшта эм куим ичӧтик син. Кык син костас чурвидзӧны вӧсньыдик усъяс, кодъясӧн кодзувкот йигӧралӧ да исасьӧ. Вомыс ён черлыяса, на отсӧгӧн оз сӧмын курччав-посньӧдлы сёянсӧ, но и вермӧ вайны либӧ нуны мыйкӧ. Морӧсас куим гоз кок, найӧ крукыля ёсь гыжъяӧсь да, кодзувкот кокньыда кыпӧдчӧ пу вылӧ либӧ керка стенӧ. Кынӧм помланяс кольк пуктаныс да чушканыс. Пӧткӧдчӧны кодзувкотъяс небыд гагъясӧн, шоймӧм яйӧн, быдмӧг корйӧн да сы вылӧ пуксьӧм неджӧгӧн, кӧйдыс тусьясӧн, радейтӧны дзоридзьяслысь ма сӧзсӧ, быдмӧг пытшъяслысь юмов дульсӧ.

Олӧны кодзувкотъяс оз ӧткӧн-ӧткӧн, а ыджыд котыръясӧн, кӧні олысьясыслӧн лыдыс овлывлӧ некымын дас либӧ сё сюрсӧдз. Кызвын котырас эм ӧти энь-мам да ай кодзувкот. Найӧ бордъяӧсь, гозйӧдчан кадас петӧны позсьыс ортсӧ да лэбалӧны. Кӧлысясьӧм бӧрас регыд мысти айыс кулӧ, а эньыс локтӧ воддза котырас либӧ лӧсьӧдӧ выль поз да котыр. Сійӧ сэсся некор нин оз петавлы позсьыс да сӧмын пукталӧ ассьыс колькъяссӧ, кодъяс пӧрӧны номыръясӧ, сэсся — гагаканьясӧ, мыйысь и петӧны кодзувкотпияныс. Энь мамыслӧн олан нэмыс кыссьӧ кызь воӧдз. Котырса мукӧд кодзувкотъясыс бордтӧмӧсь. Тайӧ удж вӧчысь-мырсьысьяс, кодъяс бура тӧдӧны ассьыныс могъяссӧ. Сідз, кодъяскӧ корсьӧны да ваялӧны сёян, медым вердны ассьыныс став войтырсӧ. Кодъяскӧ — карсӧ видзысьяс, вӧрӧгысь дорйысьяс. Казяласны кӧ тӧдтӧм кодзувкотъяслысь матыстчӧмсӧ, пыр и уськӧдчасны на вылӧ да тодмышкаласны. Кодъяскӧ дӧзьӧритӧны эньсӧ да тӧждысьӧны посни пияныс вӧсна. Кодъяскӧ пелькӧдӧны позсьыс олан жыръяссӧ, чукӧрмӧм ковтӧмторъяссӧ петкӧдлӧны ывлаӧ. Кодъяскӧ видзӧдӧны асланыс кар бӧрся, медым кадысь кадӧ дзоньтавны да выльмӧдны сійӧс.

Уджалысь кодзувкотъяс оз жӧ дыр овны, во кык-ӧ-куим сӧмын.

Вӧрса гӧрд кодзувкотъясысь кындзи (рыжий лесной муравей), кодъяс карсӧ лэптӧны му веркӧсӧ, нӧшта эмӧсь му кодзувкотъяс (луговые муравьи), кодъяс поздысьӧны видзвывса вутшъясӧ, а сідзжӧ мырйын олысь (муравей-древоточец) да керкаса кодзувкотъяс (домашние муравьи).

## Рӧдвуж кывйын
Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын «кодзувкот» пыдди вӧдитчӧны «кодзув» да «коткодзув» нимъясӧн.

Кодзувкот — кык юкӧна важся ним. Кыкнанныс коркӧ вӧлӧмаӧсь ӧткодь «муравей» вежӧртаса асшӧр кывйӧн. Перымса комияс шуӧны «кӧдзывӧн», удмуртъяс — «кузьылиӧн», мариечьяс — «куткоӧн», мордва — «коткудавӧн». Лӧсялана ним весьтасъяс эмӧсь суоми, эст, карел, маддяр да саам кывворын.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Черань

**Черань** () — йитлӧм кока гагъяслӧн котырысь пемӧсыс. 

## Оласног да паськалӧм
Олӧны Му сяр пасьтала, Россияын налӧн 2300 сикас. Ставныс найӧ, ва чераньысь ӧтдор, косӧдінса ловъяс. Медся ичӧтъясыс сантиметрысь на посниджыкӧсь, гырысьджыкъясыс овлӧны 11 сантиметрӧдз. Чераньяс пиысь кодсюрӧыс (шуам, кузь кока черань) шӧйтӧны-ветлӧдлӧны местаысь местаӧ, мукӧдыс (везъяс кыысьяс) нэмсӧ коллялӧны пыр ӧтилаын. Вывтырыс чераньлӧн кык юкӧна: юра морӧс да кынӧм, кодъяс костын эм вӧсньыдик за кодь йитӧд. Юра морӧсыслӧн вылысладорыс чорыд кыша. Водзладорас 8 син. Кокыс — квайт гоз. На пиысь воддза кыкыс сы могысь, медым бытшкыны кыйдӧссӧ да лэдзны пагӧдан дульсӧ, а сідзжӧ дорйысьны вӧрӧгъясысь. Мӧд кыкыс йигӧралан да сёянсӧ нёнялан кокъяс. Пельыс абу да, шыяссӧ кывзӧ тайӧ жӧ кокса вӧсньыдик сіясӧн. Мукӧд нёль гозйыс — ветлӧдлан кокъяс. Кынӧмыс кузьмӧс либо гӧгрӧс, сэні чераньлӧн абу сӧмын сювйыс, а тшӧтш и сьӧлӧмыс да тыыс, бӧрладорас везсӧ лэдзан нерӧдъясыс.

Быдсикас чераньлӧн айыс да эньыс торъялӧны ыджданас, эньловъясыс гырысьджыкӧсь айяссьыс. Рӧдмӧдчӧны чераньяс колькъяс отсӧгӧн, кодъясӧс асланыс везйӧн гартӧны-тӧбӧны, а сэсся пуктӧны пу потас костӧ, кырсь улӧ либӧ новлӧдлӧны сьӧрсьыс чераньпияныс петтӧдз. Черань — войын олысь да кыйсьысь пемӧс.

## Черань сикасъяс
Коми муын олӧны сэтшӧм чераньяс:

* Кузь кока черань
* Нопъя черань
* Керка черань
* Ва черань

## Кыв артмӧм
Черань — зэв важся ним, кодӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь важ перымса ӧтувъя кывйын на. Перымса комияс тшӧтш шуӧны ''чераньӧн''. Удмуртъяслӧн *[[:udm:Чонари|чонари]]*. Туялысьяслӧн чайтӧм серти, татшӧм торъялӧмыс лоӧма кодаркӧ кывъяслӧн местананыс вежсьӧм понда.

## Ӧшмӧсъяс

* Ракин А. Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур. — 2017. — 208-209 лб.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Вез
Тулан

**Тулан** (; ) тайӧ пемӧс.

## Ыджда да рӧм
Тайӧ вӧрса пемӧсыс пелькиник кань кодь. Тушаыс кузьмӧс, кокъясыс дженьыдӧсь да, быттьӧ вывланьӧ мышкыртчӧма. Юрыс паськыд, сувтса пельыс дженьыдик, йылыс гӧгрӧс. Кузь бӧжыс пашкыр. Тӧвся гӧныс пушыд да небыд, пемыдгӧрд либӧ пемыдруд рӧма. Гожся гӧныс шочджык, дженьыдджык да чорыдджык. Голя улас овлывлӧ кольквиж либӧ вижовгӧрд рӧма гӧгрӧс пас.

## Оласног да паськалӧм
Олӧ парма пасьтала, оз сӧмын лыска, но и коръя да сора вӧръясын, кӧні эмӧсь горсъя пуяс да пӧрӧмъяс, важ керасъясын. Паныдасьлывлӧ тшӧтш тундраын. Быд туланлӧн аслас угоддьӧ, кытчӧ ас коддьӧм мукӧд пемӧсӧс оз сибӧд. Зэв визув, кыйсьӧ сӧмын войнас. Пыр видлалӧ угоддьӧсӧ, суткинас кытшовтӧ 17 километрӧдз. Дженьыд кокъясыс вӧсна котравны оз вермы, сьӧдбӧж моз ветлӧдлӧ чеччалӧмӧн. Чувкӧс тушаыс письтӧ вуджны кӧть кутшӧм дзуг лӧптаинті, лёк пӧрӧмъяс пӧвсті. Лэчыд гыжъя лапаяснас пелька да ӧдйӧ кыпӧдчӧ шыльыд кырся пучерті туган йылӧдзыс. Ур моз вермӧ пуавны-чеччавны ӧти пусянь мӧдӧ, но унджык кадсӧ век жӧ коллялӧ му вылын.

## Сёян
Пӧткӧдчӧ шыръясӧн, тӧвнас репасъясысь куталӧ сьӧлаясӧс да таръясӧс, уськӧдчывлӧ дозмӧръяс да кӧчьяс вылӧ. Вӧтлысьӧ уръяс бӧрся, пыравлӧ весиг позъяс, медым сійӧс узигас тшапнитны. Гожӧмнас кыйӧ лэбачьясӧс, сёйӧ налысь колькъяссӧ да пиянсӧ, а сідзжӧ лягушаясӧс да лёкгагъясӧс. Арнас чӧсмасьӧ вотӧсӧн, медсясӧ чӧдйӧн да пелысьӧн.

## Поздйысьӧм
Гожӧмнас туланлӧн кильман кадыс, пышъялӧ сора тӧлысьсянь моз тӧлысьӧдз. Тырсялӧм бӧрас пиянсӧ кынӧмас новлӧдлӧ ӧкмыс тӧлысь чӧж. Вайсьӧм водзвылас бӧръяс кутшӧмкӧ пуысь горс. Медым шоныдджык да небыдджык вӧлі, пыртлас сэтчӧ сісьмӧм пу торпыригъяс, нитш да рой. Тулыснас туланлӧн чужӧ нёль-ӧ-вит пи. Быдтысьӧ эньыс ӧтнасӧн, айыс оз отсась. Тӧлысь мысти кымын туланпиян синмасьӧны, мамсӧ нёнялӧны 45 лун. Арнас найӧ гырысьяс ыдждаӧсь нин, и позтырыс разалӧ. Том туланпиян сӧвмӧны рӧдмӧдчӧм выйӧдз куим арӧс тыригӧн. Мевйӧдӧм туланъяс йӧз ордын овлӧмаӧсь дас вит арӧсӧдз. Туланъяс колӧны дона куныс вӧсна. Вӧрса пемӧсъясӧс туялысьяслӧн висьталӧм серти, быд во пӧ Коми муын кыйӧны да иналӧны куим сюрс гӧгӧр тулан ку.

## Рӧдвуж кывъясын
«Тулан» нимыс эм сӧмын комияслӧн да перымса комияслӧн, сідзкӧ, сійӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь пӧч-пӧльясным 400 во сайын кымын. Удмуртъяс «тулан» ним оз тӧдны, сы пыдди вӧдитчӧны «сёр» кывйӧн. Тайӧ нӧшта на важджык ним, кызвын комиыс вунӧдӧма нин сійӧс. Но ӧткымын сёрнисикасын — эжвакатыдса да удораса — ӧні на шуӧны тайӧ вӧрпасӧ пӧшти удмуртъяс моз — «сер». Кыдзи аддзам, ӧти вужйысь петӧм тайӧ ӧнія кык кывйыс ӧткодьӧсь, торъялыштӧны сӧмын шусянногнас. А куничаыс абу ас кыв, коми сёрниӧ пырӧма рочысь.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Кыдз

**Кыдз** () – тайӧ коръя пу.

## Ним
## Ӧшмӧс
## Ыстӧдъяс


## Видзӧдӧй тшӧтш
* Зарава
Визяорда

**Визяорда** (; ) — вӧрса неыждыд пемӧс.

## Ыджда да рӧм
Вӧрӧ ветлігъясӧ тайӧ визув пемӧссӧ аддзывлан пӧшти быд пӧрйӧ. Урысь неуна ичӧтджык: сьӧктаыс овлывлӧ 80 граммӧдз, кузьтаыс – 16 сантиметрӧдз, пашкыр бӧжыс 11 сантиметр. Гӧныс рудовгӧрд, кынӧм улыс рудовъеджыд, мышкас да бокас кузьтаногыс тӧдчӧны сьӧд визьяс. Сувтас бӧр кок вылас да сюся видзӧдӧ тэ вылӧ, чипӧстас здук мысти да саймовтчас лӧп-колода сайӧ, но бӧр на петкӧдчылас да дзоргыштас, а сэсся пелька шаркнитас пу вылӧ бӧрӧн либӧ водзӧн, вермас и дзикӧдз воштӧдчыны.

## Паськалӧм
Орда – асыввывса пемӧс. Россияын кындзи олӧ Казахстанса, Монголияса, Китайса да Японияса вӧръясын. А Кардор, Вӧлӧгда, Казань да Уфасянь рытыввывланьынджык оз нин паныдасьлы. Сук пемыд лыска вӧръяс ордаяслы оз лӧсявны. Найӧ пырджык олӧны да быдтысьӧны вӧр дорӧсъясын, вӧр діясын, кустъяса бурысьясын, ю ковтысъясын, сотчӧминъясын да важ керас местаясын.

## Поздйысьӧм
Позйыс ордалӧн сісь мырйын, пӧрӧм пу сьӧмӧсын, горсйын либӧ му пытшкын. Мупытшса позйыс кык жыръя – ӧтарас оланіныс, мӧдарас – сёян видзаніныс. Узьланінсяньыс боквыв кодйӧ содтӧд пырмӧсъяс, кытчӧ лӧсьӧдӧ асмогасянінъяссӧ. Сёянысла ветлывлӧ верст сайӧдз, куталӧ гагъясӧс да лёльӧясӧс, пӧткӧдчӧ тшӧтш вотӧсъясӧн. Арнас тулыс кежлӧ чукӧртӧ лыска пуяслысь да гумъя быдмӧгъяслысь кӧйдыссӧ, нянь ыбъяс вылысь тусь. Позйӧдзыс ваялӧ вомкӧтш сэрӧгъясас. Запассӧ лӧсьӧдӧ тӧвся узьӧм водзвылас. Быдсикас колана сёянторсӧ тэчӧ оз кыдз веськалӧ, а торъя чукӧръясӧ. Туялысьяслӧн висьталӧм серти, тӧвся став вӧлӧгаыс пӧ визяордалӧн чукӧрмылӧ нёль килограммӧдз.

Тӧвся узьӧмсьыс орда палялӧ косму тӧлысь пуксигӧн. Сэки вӧрыс и ваыс кыз лым улын на да, сёян кумса чӧжӧснас и посйысьӧ. Пышъялан кадас айясыс косясьӧны ӧта-мӧдыскӧд, медым лоны вермысьӧн да гозйӧдчыны эньыскӧд. Пытшписӧ энь ордаяс новлӧдлӧны кынӧмас тӧлысь чӧж. Ода-кора тӧлысь помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн найӧ чужтӧны синтӧм да гӧнтӧм нёль-ӧ-вит пи. Пиянсӧ мамыс нёньӧдӧ аслас йӧлӧн нёль вежонӧдз. Том йылӧмыс ар кежлӧ верстяммӧны да петӧны асшӧр олӧмӧ.

## Вӧралӧм
Визяордаяс – посньыдик да полысь пемӧсъяс, на бӧрся вӧтлысьӧны да тшапйӧдлӧны гырысьджык яй выв вӧрпаяс. 1930-ӧд воясӧ ёна паськавліс ордаясӧс кыйӧм. Сэки Коми муса вӧралысьяс быд во вӧлӧм иналӧны сюрсӧн-джынйӧн куӧдз. А сэсся вочасӧн татшӧм прӧмысыс дзикӧдз бырӧма, сы вӧсна мый кыйдӧс куяссӧ дугдӧмаӧсь босьтавны.

## Рӧдвуж кыв вылын
Коми йӧз пемӧссӧ нимтӧны кык ногӧн – **ордаӧн** да **визя ордаӧн**. Татшӧмӧсь жӧ нимъясыс сылӧн матыс рӧдвуж кывъясын: перымса комилӧн – **орда**, **визяорда**, удмуртъяслӧн – **урдо**. Важ йӧз гӧгӧрволӧмаӧсь кыдзи визя бока ловлысь нимъяс. Ӧнія сёрниын **орд** кыдзи асшӧр кыв оз паныдасьлы, сы пыдди вӧдитчӧны рочысь босьтӧм **бок** кывйӧн. Важ нимыс кольӧма нӧшта кык юкӧна орд/ты «ребро» пытшкын. А удмуртъяс абу вунӧдӧмаӧсь, найӧ и ӧні на шуӧны оз «бок», а «урд» либӧ «урдэс», **урдъёс висе** «бока болят», **урд вылын кылльыны** «лежать на боку» да с.в. Ылыс рӧдвуж кывъясын лӧсялана весьтас эм сӧмын марилӧн, на ногӧн ордаыд **урымдо**.

## Ӧшмӧсъяс
* Ракин А.Н. Визяорда // Би кинь, 2012. – 10 №.
Ловпу

**Ловпу** () – тайӧ коръя пу. Ловъяслӧн оланін Коми мифологияын.

## Ним
## Ӧшмӧс
## Ыстӧдъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Лов
Ниа

**Ния** () — тайӧ лыска пу.

## Ним
## Серпасалӧм
Бур условиеяс дырйи быдмӧ 50 метрӧдз, диаметрыс 1 метрӧдз. Олӧ 300—400 во. Аддзӧмаӧсь весиг 800 арӧса ниа пуяс.

Лыскыс небыд, ӧти вося. Арнас кельдӧдӧ.

## Паськалӧм
Ниа — медся тшӧкыда паныдасьлысь пу Россияын и Му вылын. Ёна быдмӧ Сибырын да Россияса ылыс Асыввылын.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* «Ниа» — Коми гижысь Тима Веньлӧн небӧг ним (2010).

## Ӧшмӧсъяс
* *Авров Ф. Д.* Экология и селекция лиственницы. — Томск: Спектр, 1996
* *Воробьёв Д. П.* Дикорастущие деревья и кустарники Дальнего Востока. — М.: Наука, 1968.
* *[[Дылис, Николай Владиславович|Дылис Н. В.]]* Сибирская лиственница. (Материалы к систематике, географии и истории). — М.: изд-во МОИП, 1948. — Нов. сер., бот., вып. 2. — 139 с. 
* *Дылис Н. В.* Лиственница Восточной Сибири и Дальнего Востока. Изменчивость и природное разнообразие. — М., 1961. — 210 с.
* *Кабанов Н. Е.* Хвойные деревья и кустарники Дальнего Востока. — М.: Наука, 1977.
* *Солодухин Е. Д.* Деревья, кустарники и лианы советского Дальнего Востока. — Уссурийск, 1962.
* *Усенко Н. В.* Деревья, кустарники и лианы Дальнего Востока. — Хабаровск: Кн. изд-во, 1984.

## Ыстӧдъяс
Нинпу

**Нинпу** (; ) – тайӧ коръя пу. Ӧтувтӧ 40 сикас пу да куст.

## Ним
## Паськалӧм
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Ньыв

**Ньыв** (; ) – тайӧ лыска пу. Мукӧд лыска пуяс серти, ньыв пулӧн кольясыс быдмӧны вывлань, а оз увлань.

## Ним
Макс Фасмерлӧн этимологическӧй кывкуд серти, пулӧн роч нимыс артмӧ  кывйысь (вежӧртасыс «коз», «ель»).

## Паськалӧм
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Пелысь

**Пелысь** (; рочӧн *Рябина*) – тайӧ коръя пу, быдмӧ 15 метрӧдз.

## Ним
Пелысьсӧ нимтӧны сӧспуӧн — омӧльяслӧн пуӧн. 

## Коми мифологияын
Важ йӧз пуктывліcны пелысь омӧльясысь дорйысьӧм могысь. Коми мифологияын пелысьысь вӧчӧм беддьӧн вӧлі позьӧ вермыны лёк тунъясӧс да повзьӧдны омӧльясӧс. Вылыс Эжваса комияс вӧлі пуктӧны пелысьсӧ выль керка сруб пытшкын: ловзяс кӧ, то выль керка лоӧ шуда. Срубсӧ лэптӧм бӧрын ловзьӧм пусӧ пуктӧны керка йӧрас либӧ мампу дорас. 

## Паськалӧм
Ставнас тӧдса 100 сайӧ пелысь сикас. На пиысь коймӧд пайыс быдмӧ Рочмуын да матысса странаясын. Пелысь паськалӧма Европаын, Азияын да Войвыв Америкаын.

## Ӧшмӧсъяс
* Мифология коми. — М., 1999.

## Ыстӧдъяс
Канкарса Кремль

**Канкарса Кремль** () тайӧ важ изкар Канкарын, Рочмуса юркарын.
Чреба

**Цхинвал** (, , ) – тайӧ Лунвыв Осетияса кар, Лунвыв Осетия республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.

Йӧз: 30 432 гӧгӧр (2015).

## Каръяслӧн матыслун
*  Тирасполь
*  Сухум

## Видзӧдӧй тшӧтш
Египет

**Еги́пет** () тайӧ му Азияын да Африкаын.

* Важ Египет
* Египет Араб Республика
Египет Араб Республика

**Египет**, **Египет Араб Республика** ( (Джу́мхуриййат Миср аль-Араби́ййа)) — тайӧ канму Африкаын да кытсюрӧ Азияын.
Сизима кодзув

**Сизима кодзув** (лат. Ursa Major) тайӧ чукӧра кодзувъяс Войвыв енэж полушарие'ын.
Удмуртъяс

**Удмуртъяс** (водзджык *Вотякъяс*; ) тайӧ Финн-йӧгра войтыр.

## Лыд
2002 воын Рочмуын - 637 000 морт, Удмуртияын - 460 584.

## Антропология

## Важвылӧм
### Археология культураяс
* Волосовоса культура
* Казандор культура (м.э. XVI-IX нн.)
* Ананьиноса культура (м.э. VIII-III нн.)
* Азелиноса культура (м.э. III н.-IV н.)

## Субэтносъяс
* Бесермянъяс
Мари

**Мари** (водзджык *Черемисъяс*; , , , ) тайӧ Финн-йӧгра войтыр.
## Лыд
2002 воын Рочмуын - 604 298 морт, Мари Элын - 312 178.

## Антропология

## Важвылӧм
### Археология культураяс
* Волосовоса культура
* Казандор культура (м.э. XVI-IX нн.)
* Ананьиноса культура (м.э. VIII-III нн.)
* ? культура
* ? культура
* ? культура

## Субэтносъяс
* Видз Мари
* Керӧс Мари
* Асыввыв Мари
* Из Мари
Мари (вежӧртасъяс)

**Мари**:

* Мари
* Мари Эл
* Мари кыв
* Керӧс Мари
* Асыввыв Мари
* Керӧс Мари кыв
Кыв

**Кыв** тайӧ пас система.

* Чудь-йӧгра кывъяс
* Славян кывъяс
* Роман кывъяс
* Тюрк кывъяс
* Семит кывъяс
* Иран кывъяс
* Балт кывъяс
* Герман кывъяс
* Кельт кывъяс
* Картвел кывъяс
* Абхаз-адыг кывъяс
* Нах-дагестан кывъяс
* Монгол кывъяс
* Син-Тибет кывъяс
* Инд-Арий кывъяс
* Тунгус-Маньчжур кывъяс

## Кывсикасъяс

* Эмакыв
* Лыдакыв
Армения апостол вичко

**Армения апостол вичко** (ААВ, *Армения Григорий вичко*) () - асыввыв христианскӧй вичко Арменияын.

## Патриархатъяс
* Иерусалимса патриархат ААВ
* Константинопольса патриархат ААВ

## Уджалысьяс
* Григорий Просветитель
* Месроп Маштоц
Армен кыв

**Армен кыв** (Հայոց լեզու hɑjótsʰ lɛzú, Հայերեն, Հայերէն hɑjɛɾɛ́n) — тайӧ инд-европаса кыв, Арменияын да Керӧс Карабахын каналан кыв.

## Анбур

Армен транслитерациялӧн стандарт ISO 9985:

**лигатураяс:**
մ+ն - ﬓ mn, մ+ե - ﬔ me, մ+ի - ﬕ mi, վ+ն - ﬖ vn, մ+խ - ﬗ mx, և ев

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

## Ыстӧгъяс

* The World Atlas of Language Structures Online - Armenian (Eastern)
* Самоучители, учебники и разговорник армянского языка
* АВБС — Армянский виртуальный колледж — Первый онлайн университета изучить армянский
* Формирование лингвистической мысли в Армении
* Сайт на армянском и на русском об армянском (+ самоучители)
* Русско-армянский словарь
* Classical Armenian Online
* Транслитерация армянского и русского языков
* Переводчики и словари: http://www.translator.am/ * http://www.translate.am/ * http://www.diktionary.info
* Особенности перевода на армянский язык
Выль Ныв манастыр

**Выль Ныв манастыр** () тайӧ православнӧй манастыр Канкарын, Рочму.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Выль Ныв шойна
Филиппинъяс

**Филиппинъяс**, *Филиппинъяс Республика* () — тайӧ канму Азияын.
Араб кыв

**Араб кыв** (, *al-luġa al-ʿarabiyya*) тайӧ семит кыв, Алжирын, Бахрейнын, Джибутиын, Египетын, Рытыввыв Сахараын, Израильын, Иорданияын, Иракын, Йеменын, Катарын, Комор діясын, Кувейтын, Ливанын, Ливияын, Мавританияын, Мароккоын, ӦАЭ-ын, Оманын, Палестинаын, Саудса Аравияын, Сирияын, Суданын, Тунисын, Чадын да Эритреяын официал кыв.

## Араб анбур

أ ب ت ث خ ح ج د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن و ي ﻩ 

**Лыдпасъяс:**

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 ٠ *ṣifr‍(un)* (صفرٌ)
:1 ١ *wāḥid(un)* (واحدٌ)
:2 ٢ *ithnān(i)* (اثنانِ)
:3 ٣ *thalātha(tun)* (ثلاثةٌ)
:4 ٤ *arba‘a(tun)* (أربعةٌ)
:5 ٥ *khamsa(tun)* (خمسةٌ)
:6 ٦ *sitta(tun)* (ستّةٌ)
:7 ٧ *sab‘a(tun)* (سبعةٌ)
:8 ٨ *thamāniya(tun)* (ثمانيةٌ)
:9 ٩ *tis‘a(tun)* (تسعةٌ)
:10 ١٠ *‘ashara(tun)* (عشرةٌ)

## Ыстӧдъяс

* Арабский язык — электронный арабско-русский словарь
* Перевод на арабский — русско-арабский словарь
* Арабский язык и арабский мир
Ӧтувтчӧм Араб Эмиратъяс

**Ӧтувтчӧм Араб Эмиратъяс** ( — *аль-Имара́т аль-Араби́я аль-Муттахи́да*) — тайӧ канму Азияын.
Важ Перым гижöм

**Важ Перым гижӧм** (*Важ Перым анбур, Важ Коми анбур, Зырян анбур, Анбур, Абур*) тайӧ Коми кывлӧн, Коми-Перым кывлӧн да Коми-Язьва кывлӧн важ анбурныс XIV-XVII нэмын.
Афганистан

**Афганистан** (пушту د افغانستان اسلامي جمهوریت (Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat), дари جمهوری اسلامی افغانستان (Jamhūrī-yi Islāmī-yi Afġānistān)) — тайӧ канму Азияын.

* Йӧз: 27 145 000 гӧгӧр
* Мувывтор: 674 500 км²
* Юркар: Кабул
* Юралысь:
Тбилиси

**Тбилиси** () – тайӧ Грузияса кар, Грузия республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 1 213 000 гӧгӧр (2005).

Tbilisi-View from St Nicholas-12-019-gje.jpg|Cityscape
Tbilisi-Rustaveli-10-Opernhaus-2019-gje.jpg|Rustaveli street
Tbilisi-St Nicholas-04-2019-gje.jpg|St. Nicholas church
Tbilisi-Sioni-Kathedrale-16-Glockenturm-2019-gje.jpg|Sioni Cathedral
Tbilisi-Sioni-Kathedrale-30-innen-2019-gje.jpg|Sioni Cathedral inside

## Видзӧдӧй тшӧтш
Комияс

**Комияс** (*Коми морт, Коми войтыр / отир*) тайӧ финн-йӧгра войтыр.

## Лыд

2002 воын Рочмуын – 418 641 морт, Украинаын – 1545.

## Антропология

## Важвылӧм
### Археология культураяс
* Чужьяёльса культура (миян эраса IV сюрс волӧн бӧръя четвертьыс – миян эраса II сюрс волӧн 1-дза четверть)
* Ананьиноса культура (миян эраса VIII–III нэмъяс)
* Гляденовоса культура (миян эраса III–IV нэмъяс)
* Ломоватовоса культура (IV–IX нэмъяс)
* Родановоса культура (IX–XI нэмъяс)

## Субэтносъяс
* Изьватас
* Эжватас
* Висерса
* Емватас
* Печораса
* Лузса
* Сыктылса
* Удораса

## Нималана коми йӧз
* Куратов Ӧльӧш Вань — гижысь
* Савин Ӧльӧксей Виттор — гижысь
* Лыткин Илля Вась — гижысь, коми кыв туялысь
* Лыткин Степан Гриш (Ёгуш) — гижысь, коми кыв туялысь
* Молодцов Сандрӧ Васьӧ — коми кыв туялысь
* Чисталёв Тима Вень — гижысь
* Батиев Дмитрий Александрович – Коми асшӧр обласьт лӧсьӧдны вӧзйысь
* Жаков Пальӧ Кальӧ — гижысь, философ, туялысь
* Сорокин Питирим Александрович — туялысь-социолог
* Сметанина Раиса Петровна — Сӧвет кадся нималана лызьӧн котралысь, Олимпиада ворсӧмъясын унаысь вермысь

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Комияслӧн лыддьӧгныс
* Коми гижысьяс анбур серти
* Комиын СССР-са геройяс
* Комиын Слава ордена тыр кавалеръяс
* Комиын сьылысьяс
Волгоград

**Волгоград** тайӧ Рочмуса кар, Волгоград обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 1 018 790 морт (2013).

Волгоградлӧн районъяс:
Уфа

**Уфа** () – тайӧ ыджыд кар Рочмуын, асъюралан Башкортостан Республикалӧн юркар.  

Уфаыс – Уралын индустрия, наука да культура шӧрин. 

Йӧз: 1 021,5 сюрс гӧгӧр (2008).
Саратов

**Саратов** тайӧ Рочмуса кар, Саратов обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 841,4 сюрс гӧгӧр (2007).
Владивосток

**Владивосток** тайӧ Рочмуса кар, Саридздор ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 578,8 сюрс гӧгӧр (2008).
Шайт (вежӧртасъяс)

**Шайт** — тайӧ сьӧм Рочмуын да ӧткымын мукӧд канмуясын.

## Ӧнія сьӧмъяс

* Рочмуса шайт
* Беларусьса шайт
* Днестрдорса шайт

## Вылӧм сьӧмъяс

* Латвияса шайт
* Арменияса шайт
* Сӧветской шайт
* Рочму империялӧн шайтыс
* Азербайджанса шайт
* Грузияса шайт
* Туркестанса шайт
* Таджик шайт
* Хакасияса шайт
* Сибирса шайт
Инӧд

**Инӧд** тайӧ оланпасъяслӧн системаныс.

## Конституция инӧд
* Конституция
## Инӧд системаяс муясӧд
Ыджыд Вылькар

**Ыджыд Вылькар** (*Ыджыд Новгород*) тайӧ Рочмуса кар, Вылькар обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 216,7 сюрс гӧгӧр (2007).
Оланподув

**Оланподув** ( - устройство) тайӧ медколан каналан оланпас.
Коми Республикаса Оланподув

**Коми Республикаса Оланподув** () тайӧ Коми Республикалӧн медколан оланпасыс.

## Ыстӧдъяс
* Коми Республикаса Оланподув
Коми войтырлӧн чукӧртчӧм

**Коми войтырлӧн чукӧртчӧм** () — коми йӧзӧс ӧтувтысь чукӧртчӧм.

## Чукӧртчӧмъяс
* Коми войтырлӧн I Чукӧртчӧм (1991) — 1991 во, тӧвшӧр тӧлысь 11—12 лунъяс
* Коми войтырлӧн II Чукӧртчӧм (1991) — 1991 во, вӧльгым тӧлысь 22—23 лунъяс
* Коми войтырлӧн III Чукӧртчӧм (1993) — 1993 во, ӧшым тӧлысь 3—4 лунъяс
* Коми войтырлӧн IV Чукӧртчӧм (1995) — 1995 во, вӧльгым тӧлысь 24—25 лунъяс
* Коми войтырлӧн V Чукӧртчӧм (1997) — 1997 во, ӧшым тӧлысь 5—6 лунъяс
* Коми войтырлӧн VI Чукӧртчӧм (2000) — 2000 во, йирым тӧлысь 27—28 лунъяс
* Коми войтырлӧн VII Чукӧртчӧм (2002) — 2002 во, тӧвшӧр тӧлысь 12 лун
* Коми войтырлӧн VIII Чукӧртчӧм (2004) — 2004 во, урасьӧм тӧлысь 5—6 лунъяс
* Коми войтырлӧн IX Чукӧртчӧм (2008) — 2008 во, урасьӧм тӧлысь 8—9 лунъяс  
* Коми войтырлӧн X Чукӧртчӧм (2012) — 2012 во, урасьӧм тӧлысь 25—26 лунъяс  
* Коми войтырлӧн XI Чукӧртчӧм (2016) — 2016 во, урасьӧм тӧлысь 12—14 лунъяс

## Видзӧдӧй тшӧтш
* «Коми войтыр» ӧтмунӧм

## Ӧшмӧсъяс
* * Марков В.П. Возрождение в эпоху перемен. Съезды коми народа: документы и комментарии. — Сыктывкар, 2011. — 246 с.
* «Коми войтыр» Дінмукостса ӧтйӧза ӧтмунӧмлӧн сайт

## Ыстӧдъяс
Волосовоса культура

thumb|300px|Волосовоса культуралӧн мортыс
**Волосовоса культура** тайӧ археология культура м.э. III-II сюрс.
Чита

**Чита** тайӧ Рочмуса кар, Байкал сайын ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 306,1 сюрс гӧгӧр (2008).

----
Грозный

**Грозный** (, нохчи Соьлжа-ГIала), сідзжӧ Джохар (Джохар Дудаев кузя) тайӧ Рочмуса кар, Чеченскӧй республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 226,1 сюрс гӧгӧр (2008).
Ставрополь

**Ставрополь** (от  — крест) тайӧ Рочмуса кар, Ставрополь ладорлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 363,7 сюрс гӧгӧр (2008).
Элиста

**Элиста** (калмыкӧн: «элст» - лыаа) тайӧ Рочмуса кар, Калмыкия республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 102,7 сюрс гӧгӧр (2008).
Астрахань

**Астрахань** — тайӧ Рочмуса кар, Астрахань обласьтлӧн юркар, Каспий регионлӧн промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Карас олӧ 530 сюрс гӧгӧр морт: рочьяс, тотараяс, казахъяс, ногайяс да мӧд войтыръяс.

Астрахань сулалӧ Волга ю ӧтмӧдар берегас, кар шӧр да тшӧкыда овмӧдӧм районъяс — шуйга берегас.
Махачкала

**Махачкала** (, ) тайӧ Рочмуса кар, Дагестан республикалӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 620,5 сюрс гӧгӧр (2007).
Ярославль

**Ярославль** тайӧ Рочмуса кар, Ярославль обласьтлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 605,2 сюрс гӧгӧр (2008).
Дашогуз

**Дашогуз** (*Ташауз, Дашховуз*) () тайӧ Туркменистанса кар, Дашогуз велаятлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. 

Йӧз: 166,5 сюрс гӧгӧр (1999).
Выль Афон

**Выль Афон** (, ) тайӧ Абхазияса кар, Гудаута районын. Турист да культурнӧй шӧрин. Выль Афонса Симон Кананитса манастыр.

Йӧз: 1,3 сюрс гӧгӧр (2003).

## Видзӧдӧй тшотш
* Афон
Новороссийск

**Новороссийск** (*Выль Рочкар*) — тайӧ Рочмуса кар, Краснодар ладорлӧн кар, Сьӧд саридз дорын. Медыджыд порт Рочмуын.
Йӧз лыд: 227,9 сюрс гӧгӧр (2008).

## Каръяслӧн матыслун
*  Гейнзвилл (АӦШ)
*  Ментона (Франция)
*  Вальпараисо (Чили)
*  Ливорно (Италия)
*  Самсун (Турция)
*  Плимут (Англия)
*  Хихон (Испания)
*  Варна (Болгария)
*  Пула (Хорватия)
*  Констанца (Румыния)
*  Омск (Рочму)
*  Томск (Рочму)
Новосибирск

**Новосибирск** либӧ **Выльсибыркар** — Рочмуын медыджыд каръясысь ӧти, Новосибирск обласьтлӧн юркар.

Выльсибыркар — Сибырын индустрия, наука да культура шӧрин. 

Выльсибиркарын олӧ 1390,5 сюрс гӧгӧр морт (2008).

## Ним йылысь

## География

## Ордча оланінъяс

## Карлӧн юкӧнъяс

## Важвылӧм

## Веськӧдлӧм
 
## Олысьяс

## Овмӧс

## Быт

## Велӧдӧм

## Культура
Кинематограф

**Кинематограф** (*Синематограф*) (эллин кывсянь: κίνημα, асалан вежлӧг κινήματος — мунӧм да γράφω — гижны, серпасавны) тайӧ морт киподтуй.
Из Мари

**Из Мари** (Урал марий) тайӧ этнос чукӧр Асыввыв Мари субэтносын.
Суоми кыв

**Суоми кыв** (*suomen kieli*), сідзжӧ **финн кыв** — тайӧ Суоми Муын каналан кыв.

## Суоми анбур

## Грамматика

### Эмакыв

Эмакывлӧн суоми кывйын эм кык лыд: ӧтка лыд (*Yksikkö*) да уна лыд (*Monikko*); дас кык вежлӧг:

### Индан-асалан суффиксъяс

**Talo** (керка):

### Морта нимвежтасъяс

### Кадакывлӧн вежласьӧм

**Kertoa** (*висьтавны*):

**Ӧнія кад**

**Ӧнія кад, соссяна форма**

**Колян кад**

**Колян кад, соссяна форма**

**Локтан кад**

**Локтан кад, соссяна форма**

### Лыдакывъяс

:0 - nolla
:1 - yksi
:2 - kaksi
:3 - kolme
:4 - neljä
:5 - viisi
:6 - kuusi
:7 - seitsemän
:8 - kahdeksan
:9 - yhdeksän
:10 - kymmenen
:11 - yksitoista
:20 - kaksikymmentä
:21 - kaksikymmentäyksi
:30 - kolmekymmentä
:100 - sata
:101 - satayksi
:200 - kaksisataa
:1000 - tuhat
:1001 - tuhatyksi
:2000 - kaksituhatta
:1000000 - miljoona
:1000001 - miljoonayksi
:2000000 - kaksimiljoonaa
:1000000000 - miljardi

## Суомиӧн кывбур




: Kun mä kuolen&nbsp;— leposija
: Ukrainassa suokaa,
: aavan aron keskelle mun
: hautakumpuin luokaa.
: Jotta Dneprin kohistessa
: nauttisin mä rauhaa,
: jotta sinne kuulisin, kun
: joki vanha pauhaa
: Vihollisen verta alkaa
: virta viedä milloin,
: Ukrainasta&nbsp;— haudastani
: minä nousen silloin.
: Rukoilemaan Jumalan luo
: menen sitten vasta, —
: siihen saakka välitä en
: minä Jumalasta
: Haudatkaa ja sorron kahleet
: lyökää voimain takaa
: Vihollisen kuumin hurmein
: arot pirskottakaa
: Ja kun yhteen yhtyy perhe
: uusi, suuri, vapaa —
: muistolleni sana hellä,
: hyvä omistakaa.



## Ыстӧгъяс

* Цыпанов Йӧлгиньлӧн "Велӧдан суоми кыв!" велӧдчан небӧг
* Учебники
* Виталий Чернявский. Краткая грамматика финского языка
* Riitta Korhonen & Maria Vilkuna: Sananselityksiä — Ison suomen kieliopin termejä.
* Supisuomea 
* Учебники финского языка
* Эстонско-финско-русский онлайн разговорник
Эрзя кыв

**Эрзя кыв** (*эрзянь кель*) тайӧ Мордовия Республикаын каналан кыв. Сiйӧн сёрнитӧ Мордовия Республикаса ӧтиныс вужвойтыръяс - эрзя йӧз (матӧ 614,3 сюрс морт).

## Мордва анбур

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - вейке
:2 - кавто
:3 - колмо
:4 - ниле
:5 - вете
:6 - кото
:7 - сисем
:8 - кавксо
:9 - вейксэ
:10 - кемень
:11 - кевейкее
:20 - комсь
:21 - комсьвейкее
:100 - сядо
:101 - сядо вейке
:300 - колмосядт
:524 - ветесядт комсьнилее
:1000 - тёжа (тыща)
:1993 - тыща вейксэсядт вейксэньгемень колмо
:1000000 - миллион

## Эрзяӧн кывбур




:**КАРМАВТОМА**
:Кода кулан, сэрей таркас
:Калмамизь се шкасто
:Монь вечкевикс Украинань
:Покш пакся куншкасо.
:Кадык тосто келей ёнкстнэ,
:Пандтнэ, ине лашмось
:Тень неявить, и маряви,
:Кода Днепрась лажны,
:Кода сон масторонь лангсто
:Ятонь веренть кандсы
:Иневедев… Вана сестэ,
:Ливтян, весень кадсынь
:И сонсензэ нишке пазонть
:Икелев пачкодян
:Тень кис озномо… А се шкас
:Меньгак паз а содан.
:Монь калмакшнозь, вийсэнк стякшнозь,
:Лангстонк тертнень керсинк
:И пургсинк эсь олякстоманть
:Вардонь кежей верьсэ.
:Сестэ од, покш семиясонк,
:Оляв пингенк шалтсо,
:Тынь моньгак илямизь стувто
:Лецтямс паро валсо.



## Ыстӧдъяс

* Языки народов России в интернете: http://www.belti.ru/peoples/erzja.html
* Финно-угорская библиотека. Тексты на эрзянском языке
* Культурно-образовательный портал: https://archive.is/20081021051746/http://www.erzan.ru/erzjanskij-jazyk
* Персональная страница американского лингвиста Джека Рютера (Jack Rueter), посвященная изучению эрзянского языка https://web.archive.org/web/20090522164841/http://www.ling.helsinki.fi/~rueter/ (на русс., эрз., англ., и фин. языках)
* https://web.archive.org/web/20201128075555/http://uralistica.com/forum/topics/1000
Мокша (войтыр)

**Мокша** (мокша: *Мокшет*) — финн-йӧгра войтыр. Ӧтияс шуӧны мокшасӧ мордва войтырӧ пырысь субэтносӧн, мукӧдыс — торъя войтырӧн.

1989 воын Мордовияын пасйӧма 180 сюрс мокша; мукӧдыс олӧны Рочмуса регионъясын (Шӧр Россияын, Волга бердын, Сибырын). Диаспораяс эмӧсь Эстонияын, Австралияын, АӦШ-ын. Мокша пӧвстын паськалӧма православие, эмӧсь лютерана да ас эскӧмӧ кутчысьяс (мокшень кой).

Мокшалӧн торъя этнографическӧй котыр каратайяс, олӧны Татарстанса Кама-Устьин районын, сёрнитӧны тотара сёрнисикас сора мокша кывйӧн.

## Ас ним
## Лыд
СССР-ын 1926 воын олӧма 392 400 мокша, 1989 воын Мордовияын пасйӧма 180 сюрс мокша.

## История
## Нималана мокша

## Ӧшмӧсъяс
Аэрофлот

**Аэрофлот** (*Аэрофлот - рочмуса сынӧд туйяс*) () тайӧ медыджыд сынӧд котыр Рочмуын.
Перым край

**Перым край** тайӧ Рочмуын регион. Видзӧ ӧтувъя суйӧр Коми, Удмурт да Башкортостан республикаяскӧд, Киров да Свердловск обласьтъяскӧд.

### Медыджыд каръяс

### Войтыръяс
* Рочьяс
* Коми-Пермякъяс
* Татаръяс
* Башкиръяс
* Коми-Ёдзякъяс
Рочмуса кӧрт туйяс

**Рочмуса кӧрт туйяс** (*РКТ*) () тайӧ медыджыд кӧрт туй котыр Рочмуын.

## Сюйӧ
* Асыввыв Сибирса кӧрт туй ()
* Горькийса кӧрт туй ()
* Ылыс Асыввыв кӧрт туй ()
* Байкал сайын кӧрт туй ()
* Рытыввыв Сибирса кӧрт туй ()
* Калининградса кӧрт туй ()
* Красноярскса кӧрт туй ()
* Куйбышевса кӧрт туй ()
* Мӧскуаса кӧрт туй ()
* Октябрь кӧрт туй ()
* Волгадор кӧрт туй ()
* Сахалинса кӧрт туй ()
* Свердловскса кӧрт туй ()
* Войвыв кӧрт туй ()
* Войвыв Кавказса кӧрт туй ()
* Асыв-Лунвыв кӧрт туй ()
* Лунвыв Изса кӧрт туй ()
Войвыв Осетия

**Войвыв Осетия-Алания республика** () тайӧ регион Рочмуын.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Лунвыв Осетия
Тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун** — Григорий календарын волӧн 1-ӧд лун. Во помӧдз 364 лун (кассяна воясӧ — 365 лун).

## Гажлунъяс
Тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ ӧнія комияс пасйӧны Выль во.

## Нимлун
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* 1886 — коми кыв туялысь, велӧдӧм да культура юкӧнын водзмӧстчысь Василий Молодцов (куліс 1940)
* 1896 — Гражданскӧй тыш дырся героиня Домна Каликова (куліс 1919)
* 1924 — Сӧвет кадся военноначальник, генерал-лейтенант Василий Филиппов (куліс 1987)
* 1934 — коми гижысь, вуджӧдчысь Владимир Попов (куліс 1995)
* 1936 — коми кыв туялысь, филологияса доктор, вуджӧдчысь Ӧдӧль Туркин (куліс 1996)
* 1940 — коми гижысь, коми литература туялысь, журналист Геннадий Беляев (куліс 2008)
* 1946 — Россияса нимйӧза велӧдысь, общественник Ангелина Захаренко (куліс 2018)
* 1947 — коми велӧдысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Раиса Вагнер
* 1964 — коми литература туялысь, критик Валентина Лимерова

## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Войвыв кӧрт туй

**Войвыв кӧрт туй** тайӧ Рочмуса кӧрт туйяслӧн филиалныс рочмуса войвыв да асыв-войвыв регионъясын:

* Кардор обласьт
* Иваново обласьт
* Кострома обласьт
* Коми республика
* Вӧлӧгда обласьт
* Ярославль обласьт
* Владимир обласьт

## Ыстӧдъяс
* Официал сайт
Тыш

**Тыш** тайӧ политика чукӧръяс (канмуяс, пыгыдъяс) костын конфликт.

## Тышъяс
* Медводдза ставмирса тыш
* Мӧд ставмирса тыш
* Ыджыд Чужаннін тыш
* Грузин-осетин тыш (2008)
Тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 4-ӧд лун** — Григорий календарын 4-ӧд лун. Во помӧдз 361 лун (кассяна воясӧ — 362 лун).

## Гажлунъяс
## Нимлун
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* 1931 — коми кыв туялысь Ия Костромина (куліс 2012)

## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 5-ӧд лун** — Григорий календарын 5-ӧд лун. Во помӧдз 360 лун (кассяна воясӧ — 361 лун).

## Гажлунъяс
## Нимлун
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* 1931 — архитектураса история туялысь, искусствовед, академик Евгения Кириченко (куліс 2021)
* 1932 — Италияса нималана гижысь, туялысь Умберто Эко (куліс 2016)
* 1955 — коми шылад тэчысь Иван Нестеров (куліс 2025)
* 1960 — коми оласног туялысь, общественнӧй удж вӧчысь Дмитрий Несанелис (куліс 2016)

## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 6-ӧд лун** — Григорий календарын 6-ӧд лун. Во помӧдз 359 лун (кассяна воясӧ — 360 лун).

## Гажлунъяс
## Нимлун
## Лоӧмторъяс

## Чужисны
* 1933 — коми гижысь, журналист Виталий Куратов (куліс 2003)
* 1947 — нималана коми гижысь, журналист, шылад тэчысь, Россияса культураын нимӧдана уджалысь Василий Лодыгин (куліс 2022)

## Кулісны
## Ыстӧдъяс
Тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лун** — Григорий календарын 7-ӧд лун. Во помӧдз 358 лун (кассяна воясӧ — 359 лун).

## Гажлунъяс
* Рӧштво

## Нимлун
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* 1907 — коми геолог, СССР-са канму премия босьтысь Василий Сенюков (куліс 1975) 
* 1930 — коми гижысь, драматург, журналист Александр Ларев (куліс 2015) 
* 1938 — коми шылад тэчысь Василий Чувьюров ('''Кузнеч Вась''') (куліс 2019)

## Кулісны
* 1959 — коми кыв да фольклор туялысь, чужан му туялысь Цембер Андрей Андреевич (чужис 1874)
* 1987 — Сӧвет кадся военноначальник, генерал-лейтенант Василий Филиппов (чужис 1924)
* 2007 — коми гижысь, публицист, туялысь Ганс Шуктомов (чужис 1929)

## Ыстӧдъяс
Тӧвшӧр тӧлысь 8-ӧд лун

**Тӧвшӧр тӧлысь 8-ӧд лун** — Григорий календар серти волӧн 8-ӧд лун. Во помӧдз 357 лун (кассяна воясӧ 358 лун).

## Гажлунъяс
## Нимлун
## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* 1913 — коми гижысь, Коми АССР-са нимйӧза поэт, РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь Серафим Попов (куліс 2003)
* 1940 — коми археолог Клим Королёв (куліс 2017)

## Кулісны
* 2022 — Совет кадся лызьӧн котралысь, тӧвся Олимпиадаын эзысь медаль шедӧдысь Нина Рочева (чужис 1948)

## Ыстӧдъяс