open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грамматикализация

**Грамматикализация** – асшӧр вежӧртаса кывлад элементӧ вуджӧм, асшӧр кыввор вежӧртас воштӧм. 

## Петкӧдчӧм

Грамматикализация петкӧдчӧ: 

# отсасяна кадакывъяс артмӧмын: ***кута''' велӧдчыны''; 
# [[суффикспу]] (вторичнӧй суффикс либӧ суффиксоид) артмӧмын: ''долыд'''лун''', дзебан'''ін''', вузалан'''тор'''; аслыс'''сяма'''; голь'''мун'''ны''; 
# форма артмӧдӧмын:  ''йӧктіг'''тырйи''', серам'''пырысь*** 

да мукӧдлаын.
Загаръя (Луздор район)

**Загаръя** () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Белявчисянь Абъячой шӧрсиктӧдз 5 км, Сыктывкар юркарӧдз  км.

## История
* Медводдзаысь казьтыштӧма 1620 вося дозорнӧй небӧгын: «деревня Загарье на Лузе», 2 овмӧс, «на той же земле в выставке» нӧшта ӧти овмӧс; овъяссӧ абу индӧма.
* 1926 — «Загорская» грездын 63 овмӧс, 359 морт; 1939 — «Загарская», 461 морт.
* 1940-ӧд да 1962-1963-ӧд воясся инним мусерпасъяс вылын — «Нижнее Загарье» да «Верхнее Загарье».
* 1989 — Грездын олӧ 255 морт (113 мужичӧй, 142 нывбаба, комияс); 1995 — 88 овмӧс, 278 морт.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997–2000. — Т. 1–3.

## Ыстӧдъяс
Кай варыш

**Кай варыш** (; ) — варыш котырысь неыджыд хищнӧй лэбач.

## Ыджда да рӧм
Кай варыш — ичӧтик варыш; ай лэбачыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ 210 граммӧдз сӧмын, вывтырыслӧн кузьтаыс — 35 сантиметрӧдз, шеныштӧм бордйыс метр пасьта. Энь пӧлыс мыгӧраджык. Рӧм сертиыс гознан лэбачыс ӧта-мӧдсьыс пӧшти оз торъявны. Мышку вылысыс лӧзовсьӧд, кынӧм улысыс еджгов, голяыс да сьылі бокъясыс дзик еджыдӧсь. Вом потас ӧтар-мӧдар помъясас сьӧд усъяс быттьӧ тӧдчӧны. Гӧрд рӧма бӧж улысыс да кок вож костыс сьӧдӧн кузьта ногыс визьйӧдлӧма. Синмыс перкаль, а син гӧгӧртасыс да ныр вуж кучикыс кольквиж рӧма. Нырыс сьӧдовруд, кокыс югыдкольквиж.

## Паськалӧм
Олӧны-вылӧны кай варышъяс Европаын, шӧркодь поводдяа Азияын да Войвыв Америкаын. Миянын паныдасьлӧны вель уналаын: вӧра тундраын, Урал из войвылын, Удораын, Печора, Войвыв Мылва, Эжва да Сыктыв ковтысъясын.

## Поздйысьӧм да оласног
Волысь-мунлысь лэбачьяс. Коми муӧ локтӧны ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынйын. Овмӧдчӧны коръя вӧръясын, но кушин-эрдъяссянь да видзьяссянь оз ылӧ. Паськыд вӧраинъяс налы оз лӧсявны, сы вӧсна мый тшӧкыд пармаын кыйсьыны-вӧтлысьны лэбачьяс бӧрся зэв сьӧкыд.

Мукӧд лэбач моз позсӧ кай варыш ачыс оз вӧч, а босьтӧ дасьсӧ катша-ракалысь либӧ мукӧд гырысь тылабордалысь. Ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн бӧрйӧм позйӧ энь варышыс пуктӧ нёль-ӧ-вит кольк. Пӧжсян кадыс кыссьӧ нёль вежонӧдз. Пӧжсьысь лэбачсӧ вердӧ ай пӧлыс. Пияныслӧн колькйысь петӧм бӧрын сійӧ ваялӧ сёянсӧ став котырыслы. Йылӧмыслӧн быдмыштӧм мысти кыйсьыны лэбзьывлӧны гознан лэбачыс.

Борд вылас кыпӧдчӧны да пондӧны лэбавны том кай варышъясыс моз тӧлысь пуксьӧм бӧрын; тырвыйӧ верстяммӧны найӧ да сӧвмӧны рӧдмӧдчӧм выйӧдз сӧмын локтан воас.

## Сёян
Пӧткӧдчӧны кай варышъяс посни лэбачьясӧн да гут-гагйӧн, кодъясӧс куталӧны сынӧдысь лэбаліганыс. Кокавлывлӧны позсьыс сьӧлапиянӧс, тшапйӧдлывлӧны сьӧдбӧжъясӧс да му шыръясӧс.

Эновтӧны чужанінсӧ кай варышъяс моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын, тӧвсӧ коллялӧны Индияын да Африкаса лунвыв муясын.

## Рӧдвуж кыв вылын
Перымса комияс лэбачсӧ миян моз жӧ шуӧны **кай варышӧн**, удмуртъяс ногӧн — **пӧськы душес**, кодлӧн вежӧртасыс «джыдж варыш» либӧ «чикыш варыш». Кыдзи аддзам, татшӧм нимъяссӧ варышыслы лӧсьӧдігӧн важ йӧз босьтлӧмаӧсь тӧд выланыс лэбачыслысь пӧткӧдчанторсӧ — кайясӧс, джыджъясӧс, чикышъясӧс.

## Ӧшмӧсъяс
* Ракин А.Н. Кай варыш // Би кинь, 2013. — 7 №.
Шыр варыш

**Шыр варыш** (; ) — варыш котырысь лэбач.

## Паськалöм
Шыр куталысь варыш — варыш котырö пырысь лэбач, кодӧс рочьяс шуöны луньясöн; öтувтö квайт сикас лэбачöс: юсьпöлян лунь, ыбвыв лунь, видзвыв лунь, степса лунь да пегана пунь. Олöны-вылöны лунь варышъяс Му сяр пасьтала, сöмын Арктикаын да Антарктикаын оз паныдасьлыны.

Коми муын поздысьö да быдтысьö сöмын öти сикас лэбач — шыр куталысь варыш (рочöн: лунь полевой).

## Ыджда да рöм
Ыджда сертиыс тайö шöрпöлöс варыш. Сьöктаыс овлывлö 600 граммöдз, а тушаыслöн кузьтаыс метр джынйöдз. Мукöд варышысь торъялö чужöм гöгыльнас, кодi сюзьяслöн моз паськыд ота да, синъясыс видзöдöны оз öтарö-мöдарö, а веськыда водзö. Айыслöн туша вылысыс пöим рöма, а улысладорыс еджыд. Борд помъясыс сьöдöсь. Энь варышыс вылiсяньыс гöрдовруд, вывтыр улысладорыс сэтшöм жö, но кольквиж вевъя. Бордйыс гырысь гöрдов чутъяса. Гознан лэбачыслöн кокыс да синмыс кольквиж, гыжъясыс сьöд рöмаöсь, нырныс сьöд жö, но лöзов рöмсера.

## Поздйысьöм да оласног
Шыр куталысь варыш — эрдаинъяс радейтысь лэбач, паныдасьлывлö весиг тундралöн лунвыв юкöнъясас. Лунтыръясöн кыйсьö-шлывъялö тайö варышыс. Лэбалö дзик му бердтiыс. Оз кö слöймы кватитны кыйдöссö лэбигас, вöтлысьö сы бöрся му вывтi котралöмöн. Куталö ыб выв да му шыръясöс, дзодзувъясöс, гырысь гагъясöс. Уськöдчывлö посни лэбачьяс вылö, чöсмасьлывлö кай колькъясöн да кайпиянöн.

Тайӧ волысь-мунлысь тылаборда. Петкöдчö Комиын ода-кора тӧлысь пуксигöн. Позсö лöсьöдöны му вылö, джуджыд турунаинö либö няня ыбъяс вылö. Тэчöны сiйöс турунысь да посньыдик пу увъясысь. Ыджыд лэбачыдлы и позйыд ыджыд колö — метр джын пасьта сiйö да 30 сантиметр судта. Пöжны пуктöны нёль-ö-вит кольк. Пöжсигас позъяс пукалö сöмын энь лэбачыс тӧлысь чöж. Сёянсö ваялö да вердö сiйöс ай пöлыс. Быдтысигас шыр куталысь варышъяс позсö видзöны зэв сöстöма, кадысь кадö весалöны чукöрмöм куйöдсö да сёян колясъяссö. Пияныслöн чужöм бöрын мамыс вель дыр на оз петавлы позсьыс, шонтö найöс. А посньыд йылöмыслöн ёнмыштöм бöрын сiйö тшöтш лэбзьывлö кыйсьыны. Квайт вежон мысти варышпиян петöны асшöр олöмö.

Эновтöны чужанiнсö шыр куталысь варышъяс кöч тöлысьлöн мöд джынйын. Тöвйöны найö Европалöн да Азиялöн лунвыв муясын, а сiдзжö Африка Войвылын.

## Сёян
Тайö лэбачьясыс бырöдöны быдсяма шыръяссö, лёк вöчысь гагъяссö, вайöны уна буртор вöр-валы да му вöдитысьяслы.

## Рöдвуж кыв вылын
Шыр куталысь варыш нимыслöн пытшкöсса вежöртасыс ясыд, сы серти кокньыда позьö гöгöрвоны, мыйöн пöткöдчö тайö лэбачыс. Перымса комилöн ас нимыс абу, найö вöдитчöны рочьяслысь босьтöм **лунь** кывйöн. Удмуртъяс ногöн — **шордзиськись душес**, **пурись душес**, **шыр кучыран**, кодъяс гöгöрвоöдсьöны тадзи: «шлывгысь варыш», «руд либö дзор варыш», «шыр варыш».

## Ӧшмӧсъяс
* Ракин А.Н. Шыр куталысь варыш // Би кинь, 2013. — 8 №.
* Позвоночные животные России: Полевой лунь (рочӧн)
Кербер (тӧлысь)

**Кербер** (водзджык **S/2011 P 1**, **P4**) — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 12×4,5 км. Плутонӧдз шӧр кост 59 000 км. Кербер восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 2011 воӧ.
Стикс (тӧлысь)

**Стикс** (водзджык **S/2012 (134340) 1**, **S/2012 P 1**, **P5**) — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 7×5 км. Плутонӧдз шӧр кост 42 000 км. Стикс восьтіс Америкаса астроном Марк Роберт Шоуолтер 2012 воӧ.
Коми фольклор сикасалӧм

**Коми фольклор сикасалӧм** — коми фольклорлы лӧсялана жанр система.

Фольклор сикасалӧны жанр подув вылын, коді лоӧ велӧдан медiчӧт единицаӧн. Тайӧ произведение чукӧр, кодъясӧс ӧтувтӧ ӧткодь поэтическӧй система, олӧмын вӧдитчӧм, петкӧдланног да музыкальнӧй тэчас (В.Я. Пропп серти). Сiйӧ либӧ мӧд йӧзлӧн фольклор жанр система лоӧ ставмирса жанр системалӧн вариантӧн: эмӧсь сӧмын сiйӧ либӧ мӧд йӧз фольклорлы лӧсялана жанръяс, но унджык жанрыс лӧсялӧ уна сикас культуралы.

Коми оласног туялысь да велӧдысь Валентина Филиппова вӧзйӧ коми фольклор жанръяслысь татшӧм система:

I. **Обрядкӧд йитчӧм поэзия** 
* 1. Календар обрядъяскӧд йитчӧм поэзия: 
** удждырся бӧрдӧдчанкывъяс
** удждырся сьыланкывъяс
** рӧштво сьыланкывъяс
** йӧввыв сьыланкывъяс
** заклинательнӧй сьыланкывъяс
** приговоръяс да формулаяс

* 2. Семья обрядъяскӧд йитчӧм поэзия: 
** гуасян, рекрут, кӧлысь, потандорса бӧрдӧдчанкывъяс
** кӧлысь сьыланкывъяс
** сьылӧдчанкывъяс
** садьмӧдан сьыланкывъяс
** хулитан сьыланкывъяс

* 3. Нимкывъяс: 
** нимкывъяс, вордкывъяс, ёрччӧмъяс

II. **Обрядкӧд йитчытӧм поэзия** 
* 1. Эпическӧй проза жанръяс: 
* 1.1. Мойдчана проза:
** пемӧсъяс йылысь мойдкывъяс 
** волшебнӧй мойдкывъяс 
** бытӧвӧй мойдкывъяс 

* 1.2. Мойдчытӧм проза:
** легендаяс
** преданиеяс
** быличкаяс
** вӧтъяс йылысь висьтъяс

* 2. Эпическӧй сьылан жанръяс: 
** эпическӧй сьыланкывъяс
** балладаяс 
** духовнӧй стихъяс

* 3. Лирическӧй сьылан жанръяс: 
** сьыланкывъяс
** частушкаяс
** частушка сяма сьыланкывъяс

* 4. Абу лирическӧй ичӧт жанръяс: 
** нӧдкывъяс
** шусьӧгъяс
** кывйӧзъяс

Торъя ыджыд юкӧн артмӧдӧ челядь фольклор, кӧнi Ю.Г. Рочев (1936-1995) ворсӧмкӧд йитӧд серти торйӧдӧ кык ыджыд юкӧд:

I. **Ворсӧмкӧд йитчытӧм фольклор**. 
* 1. Потандорса поэзия:
** потандорса сьыланкывъяс
** потандорса бӧрдӧдчанкывъяс.
* 2. Лелькуйтчан поэзия:
** тешъяс
** лелькуйтчанкывъяс
** чуксасянкывъяс.
* 3. Челядь сьыланкывъяс:
** вӧр-ва дорӧ шыӧдчанкывъяс
** пемӧсъяс дорӧ шыӧдчанкывъяс
** вӧр-ва да пемӧс шыяс петкӧдлан сьыланкывъяс
** прибауткаяс.
* 4. Челядь мойдъяс:
** проза мойдъяс
** мойд сюжета прибауткаяс
** сьыланкыв-мойдкывъяс

II. '''Ворсана фольклор'''. 
* Ворсӧмъяс
* Ворсан приговоркаяс да припевкаяс
* Лыддьысянкывъяс
* Нимтысянкывъяс
* Поддёвкаяс
* Кывбертласъяс.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002.
* Филиппова В.В. Фольклор народа коми. — Сыктывкар, 2007. — 220 с.

## Ыстӧдъяс
Коми фольклор чукӧртӧм да велӧдӧм

**Коми фольклор чукӧртӧм да велӧдӧм** пансьӧ XVIII нэмсянь.

Коми фольклор чукӧртӧмын да велӧдӧмын позьӧ торйӧдны некымын кадколаст:

## 1. Коми фольклор йылысь ӧтувъя юӧръяс чукӧртӧм ([[XVIII нэм]]сянь — [[XIX нэм]] шӧрӧдз)
Тайӧ кадколастыс йитчӧма роч туялысьяслӧн уджкӧд. Иван Лепёхин 1772 воын путешественниклӧн очеркын пасйӧ йӧзкостса календаркӧд йитчӧм некымын обряд (Илля лун йылысь). Академик Андрей Шёгрен 1827 воын волiс Коми муӧ, чукӧртiс кыв да фольклор-этнографияысь вель уна материал да медводдзаӧн тӧдчӧдiс коми культуралысь локальнӧй характерсӧ, торйӧдiс Сыктыв-Луз сьылан традиция. Сiйӧ гижис шмонитан сьыланкывъяс да сьылӧданчанкывъяс.

Николай Надеждин гижис кык кӧлысьдырся сьыланкыв да йӧзӧдiс «Утренняя заря» альманахын. Тӧдчана филолог Пётр Савваитов 1843-1850 воясӧ лӧсьӧдiс «Грамматика зырянского языка» да пыртiс сэтчӧ сьыланкывъяс, шусьӧгъяс. 1837 воын Александр Шренк волiс Изьваӧ и медводдзаӧн пасйис удждырся сьыланкывъяс да шусьӧгъяс.

## 2. Фольклор текстъяс чукӧртӧм да йӧзӧдӧм ([[XIX нэм]] шӧрсянь — [[1917 во]]ӧдз)

## 3. Фольклор жанръяс туялан кадколаст ([[1917 во]]сянь — ӧнiя кадӧдз)

## Öшмöсъяс
* История коми литературы: В 3-х т. Фольклор. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1979. — Т. 1. — С. 11-24.

## Ыстӧдъяс
Волга

**Волга** () тайӧ ю Асыввыв Европаын. Волга — мед кузь ю Европаын.
Кочанов Гелий Сергеевич

**Кочанов Гелий Сергеевич** (1934—2017) — коми шылад тэчысь.

## Олан туй
Гелий Кочанов чужӧма Кулӧмдін сиктын 1934-ӧд во моз тӧлысь 8-ӧд лунӧ. Помалӧма Сыктывкарса музыкальнӧй училишӧ баян класс серти да Коми канмуса педагогика институт. Олӧма Сыктывкарын.

Сьыланкывъяс дорӧ шыладсӧ босьтчӧма гижны 1956-ӧд воын нин. Гижӧма кывбуръяс да шыладсӧ на дорӧ. Г.С. Кочанов лӧсьӧдӧма 80 сайӧ сьыланкыв.

1986-ӧд восянь веськӧдлӧма Сыктывкарын «Русская гармонь» ансамбльӧн. Сы кадӧ репертуарас джын сьыланкывсӧ вӧлі лӧсьӧдӧма Г.Кочанов. 1989-ӧд воын нин ансамбльлы сетӧма **народнӧй** ним.

Г.С. Кочановлӧн сьыланкывъясыс вермылісны Василей гажын. «Жоньыс пелысьсӧ кушӧдз кокаліс» сьыланкывйыс (кывъясыс Василий Лодыгинлӧн) босьтӧма 1996 воын 3-ӧд премия, а «Ме ӧд век на тэӧн вися» сьыланкыв (кывъясыс Владимир Тиминлӧн) — 3-ӧд премия 2000-ӧд вося «Василей» гажын.

Кулӧма 2017-ӧд вося рака тӧлысь 6-ӧд лунӧ.

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь

## Ӧшмӧсъяс
* «Василей»: Сборник песен коми самодеятельных композиторов / Муз. редактор М.Л. Герцман. — Сыктывкар, 2002. 

## Ыстӧдъяс
Пинега

**Пинега** — тайӧ Кардор обласьтын ю (кузьтаыс ), Вынва юлӧн веськыд вож.

## Кыв артмӧм
## Пинега вожъяс
### Веськыд вожъяс
### Шуйга вожъяс
## Пинега вылын сиктъяс
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Мозын (ю)

**Мозын** (рочӧн: *Мезень*) — тайӧ Коми муын да Кардор обласьтын ю. Ӧтувъя кузьтаыс —  км. Усьӧ Еджыд саридзӧ. Ковтыслӧн мутасыс 78 000 км.

## География
## Вожъяс
Мозынлӧн медыджыд вожъяс: веськыд бокас — Мозын Пижма, Сула, Кыма, Пёза; шуйга бокас — Ву, Пысса, Ус, Ыджыд Лоптюга, Йирва.

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Коми йӧзкостса сьыланкыв

**Коми йӧзкостса сьыланкыв** — коми йӧз костын устнӧя артмӧм-чужӧм да бергалӧм сьыланкыв. Коми сьылан жанръяс чукӧрӧ пырӧны сьыланкывъяс, частушкаяс, бӧрдӧдчанкывъяс. Сьыланкыв жанр чужис бӧрдӧдчанкыв подулын.

## Коми сьыланкыв велӧдан история
Зэв тӧдчана коми сьыланкыв чукӧртан да велӧдан историяыс. А.К. Микушев «Песенное творчество народа коми» монографиялӧн (1956 во) I главаын вылӧ донъялӧ И. Лепёхин, Н.И. Озерецковский, Н.И. Надеждин, А.И. Шренк, П.И. Мельников, П.И. Савваитов, И.А. Куратов, Ю. Вихман, К.Ф. Жаков, П.А. Сорокин, А.А. Цембер, П. Анисимов, Нёбдінса Виттор, А.С. Сидоров, Е.В. Гиппиус да З.Б. Эвальд, Н. Грюнфельд, П.Г. Доронин, И.А. Осипов да мукӧдлысь коми сьылан традиция туялӧмӧ пай пуктӧмсӧ.

Иван Лепёхин да Николай Озерецковский «Дневные записки путешествия по разным провинциям Российского государства» небӧгын пасйисны кык финн-йӧгра войтырлысь ӧткодьлунсӧ — коми да мордвалысь обрядъяс да обычайяс серти ӧткодьлунсӧ; тӧдчӧдісны коми да яран костын йитӧдъяс; петкӧдлісны фольклорлысь, кыдзи историческӧй ӧшмӧслысь тӧдчанлунсӧ.

Николай Надеждин «Народная поэзия коми-зырян» статьяын пасйӧ коми йӧзкост поэзия йылысь да пыртӧ кык бӧрдӧдчанкыв, пасйӧ, мый коми йӧз костын эмӧсь роч сьыланкывъяс («Во саду ли в огороде»).

Александр Шренк Изьва сьылан традицияӧн тӧдмасьӧм бӧрын пасйӧ нывбаба да мужичӧй сьылан репертуар торъялӧм. Нывбаба бурджыка видзӧ национальнӧй традиция. Коми сьылан традицияын, Шренк серти, эм сӧмын импровизацияяс, а зумыд текста сьыланкывъяс абуӧсь. А татшӧмнас лоӧны роч сьыланкывъяс, кодъясӧс сьылӧны коми ногӧн. Сідзкӧ Шренк гӧгӧрвоис коми да роч поэзия костын йитӧдсӧ, роч сьыланкывсӧ аслыснога вежлалӧмсӧ.

## Коми сьыланкывъяс сикасалӧм

## Ӧшмӧсъяс
* История коми литературы: В 3-х т. Фольклор. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1979. — Т. 1.
* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002.

## Ыстӧдъяс
Гватемала

**Гватемала** (*Гватемала Республика*) () — тайӧ  канму Войвыв Америкаын.
Риск-менеджмент

**Риск-менеджмент** — тайӧ вежӧртас позьӧ гӧгӧрвоны сідз:

# **тӧдӧмлун юкӧн**, мый туялӧ да петкӧдлӧ миянлы кутшӧм ногӧн колӧ корсьны, донъявны рискъяссӧ да наӧн веськӧдлыны, формируйтӧ риск классификатор да туялан методикаяссӧ
# **велӧдан дисциплина** коді велӧдӧ веськӧдлӧны рискъяснас
#  корпорацияын рискъясӧн **веськӧдлан уджсикас**

ISO 31000:2009 Risk management. Principles and guidelines стандарт серти кӧ, риск-менеджмент тайӧ миян могъяслысь тыдӧвттӧм понда эффектъяс, бурӧсь ли лёкӧсь, координируйтӧм да видзчысьӧм ресурсъясӧн вӧдитчӧм, медым минимизируйтны, мониторитны да контролируйтны неминучаяслӧн вермӧмлун да/либӧ вынмӧдӧм либӧ медым максимизируйтны кутшӧмкӧ позянлунъяслысь збыльмӧдӧмсӧ.

Рискъяс артмӧны тыдӧвттӧмсянь (from uncertainty) быд сфераын: финанс рынокъясын, проектъяс киссьӧм горъяс понда (быд этапын: кор дизайн лӧсьӧдӧны, кор сӧвмӧдӧны, кор продукт лэдзӧны либӧ мукӧд оланцикл этапын), легал кӧсйысьӧмъяссьыс, неминучаысь, вӧр-ва помкаысь, техногеннӧй катастрофаысь.
Шергин Александр Васильевич

**Шергин Александр Васильевич** (1789-1837) — вичкоын уджалысь, чужан му туялысь, гижысь, вуджӧдчысь.

## Олан туй
Александр Шергин чужис 1789 воын. Батьыс, Василий Иоаннович Шергин, вӧлі Усть-Сысольскса Троича соборын священникӧн. А.В. Шергин помаліс Вӧлӧгдаса духовнӧй семинариа. 
1814 восянь вӧлі Совдор уездса духовнӧй училишӧын старшӧй велӧдысьӧн. 1822 восянь — Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск приходса духовнӧй управлениеын смотритель. 1825 вося моз тӧлысьлӧн 1-ӧд лунӧ пуктӧма Усть-Сысольскса Троича соборӧ диаконӧн, 1825 вося моз тӧлысьлӧн 2-ӧд лунӧ — священникӧн, 1825 вося моз тӧлысьлӧн 6-ӧд лунӧ — протоиерейӧн. 1825 воын лои Усть-Сысольскса духовнӧй приходын присутствуюшӧйӧн, духовнӧй званньӧа гӧльяслӧн Вӧлӧгдаса попечительствоын сотрудникӧн, оспалы тышкасян комитетӧ пырысьӧн. 1834 восянь — Усть-Сысольск уездса тюрмаяслӧн попечительяс комитетӧ пырысь, казначей. Служитіс Усть-Сысольскса соборын 1837 вося кӧч тӧлысьлӧн 26-ӧд лунӧдз.

## Вуджӧдан да туялан удж
Александр Шергин лои медводдза чужан му туялысьӧн. Коми гижысь Павел Доронин пасйис, мый 1813 воын на, кор А.В. Шергин вӧлі семинаристӧн, сійӧ вӧчис копия важ летописьысь («старинной летописи усть-вымской Архангельской и Благовещенской церкви и царских грамот»). Тайӧ летописьсӧ ӧні тӧдӧны «Вычегодско-Вымская» либӧ «Коми-Вымская» ним улын да тшӧкыда сы вылӧ ыстысьӧны.

Уна во А.В. Шергин велӧдіс грек кыв, катехизис да священнӧй история Совдор уездса училишӧын. Вичкоын мукӧд уджалыськӧд комиӧдіс «Выль Кӧсйысьӧм» (рочӧн: «Новый Завет»). Тайӧ сетіс позянлун нуӧдны службасӧ коми йӧзлы ас чужан кыв вылас. 1823 воын «Библиаса Роч котырлӧн» (рочӧн:«Российское Библейское общество») сьӧм вылӧ петіс торъя небӧгӧн «Матвейсянь Евангелие» (рочӧн: «Евангелие от Матфея»), кодӧс комиӧдіс Александр Шергин. Тайӧ вӧлі комиӧн йӧзӧдӧм медводдза небӧг.

## Ӧшмӧсъяс
* Шергин Александр Васильевич
* Православные приход и монастыри Севера (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Борасизи

**66652 Борасизи** - тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус - 67-91 км. Сылӧн эм спутник - Пабу. Борасизи восьтісны Америкаса астрономъяс Джун Чен, Дэвид Джуитт, Джейн Лу да Чедвик Трухильо 1999 воӧ.
Пабу

**Пабу** — тайӧ Борасизилӧн спутник. Сылӧн радиус — 68 км. Борасизиӧдз шӧр кост 4660 км. Пабу восьтісны Америкаса астрономъяс Кейт С. Нолл, Дениз К. Стефенс, Уилл Гранди, Дейл Круикшанк, Стивен С. Теглер да Уильям Романишин 2003 воӧ.
Струж

**Струж** - киӧн плотниклӧн да плотниклӧн инструментъяс, кодъясӧн лӧсьӧдӧны пуысь гӧгрӧс гӧгӧртас стругируйтӧмӧн.

## История
«Струж» кывйыслӧн абу этимологическӧй йитӧд «рубить» кывбердкӧд, коді служитӧ йӧзкостса этимологияын гӧгӧрвоана примерӧн.

Струж — важ инструмент, мый йылысь висьталӧны Помпейын археологическӧй аддзӧмторъяс, кодъяс паныдасьлӧны миян эраӧдз I нэмын. Но паськыда кутісны вӧдитчыны сӧмын XV-XVI нэмъясӧ. Самолётъясӧс первойсӧ лӧсьӧдлісны пу подувӧн да лопаткаӧн, кодӧс ёнмӧдісны пу клинӧн.

Öнiя промышленнöй производствоын вöдитчöны силосстрогальнöй машинаясöн сы вöсна, мый киöн вöчöм инструментъяс оз вермыны могмöдны колана тшупöда уджалан сямöн. Нимнас ӧткодьлун вылӧ видзӧдтӧг, электростругальнӧй станокъяслӧн (аслыспӧлӧс фрезернӧй станокъяслӧн) уджалан принципыс ёна торъялӧ ручнӧйяслӧн уджалан принципысь. Киӧн лӧсьӧдӧм плоскостьын лезвиеыс резӧ да гӧгрӧсмӧдӧ кузь, лента кодь стружкаяс, а электрическӧй стругалӧн нӧшъяслӧн бергалысь барабаныс резӧ дженьыд, полумесяц кодь стружкаяс. Тайӧ вайӧдӧ тыдалана волнаяс дорӧ электрическӧй строгальникӧн обработайтӧм бӧрын.
Кӧрткерӧсса школа

**Кӧрткерӧсса школа** — Коми Республикаса Кӧрткерӧс сиктса школа, коді панӧ ассьыс историясӧ 1843 восянь.

## История
Кӧрткерӧс сиктса шӧ школа — Коми муын медваж лыдын. Сійӧс восьтісны 1843 воын Стефан Попов поплӧн водзмӧстчӧмӧн. Сійӧ велӧдіс ас керкаас кресьтянаяслысь пиянсӧ да вичкоса уджалысьяслысь челядьсӧ. Школаын велӧдісны арифметика, роч грамматика, военнӧй гимнастику, вичко проповедьяс.

1845 воын керкасӧ сетісны йӧзкостса велӧдӧм министерстволы. Школаса медводдза велӧдысьясӧн вӧліны Анна Вишеславова, Нонна Егоровна Попова, Арсентий Константинович Коплин (велӧдіс «Закон Божий»). 1915—1920 воясӧ тані уджаліс Агния Суханова — нималана общественнӧй удж вӧчысь, коми кыв вылын челядьлы медводдза небӧгъяс лӧсьӧдысь.

Школалӧн статусыс вежласис. 1939—1940 велӧдчан воӧ сійӧ лои шӧр школаӧн, лоины выль жыръяс: физика-математика да химия-биология.

Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын школалӧн материальнӧй базаыс бурмыштіс, но челядьыс велӧдчисны куим торъя керкаын. Сӧмын 1960-ӧд вояс пансигӧн вӧлі кыпӧдӧма кык судтаа выль школа, кӧть эськӧ сэтчӧ эз жӧ ставныс тӧрны. 1978 воын кыпаліс школалӧн выль здание, кӧні вӧліны: тыр-бура оборудуйтӧм велӧдчан жыръяс, мастерскӧйяс, актӧвӧй да спорт, сёянін, небӧг видзанін да мукӧдтор.

1977 восянь школаса велӧдысьяс пырӧдчӧны «Учитель года» районса конкурсӧ. Вермысьясӧн вӧліны: Е.В. Рябинина, В.И. Старцева, Т.Н. Вишератина, Н.С. Решетихина, Т.Г. Киселёва, Е.В. Мингелене, Э.А. Стахиева, И.А. Попова, Е.В. Степанова, И.А. Ракова, Л.Н. Игнатова, Т.М. Казакова.

2013 во вылӧ Кӧрткерӧсса школаын уджалісны 101 морт, на лыдын — 69 велӧдысь; велӧдчисны 637 морт. Школаын директоралӧ В.В. Ульянова.

## Школа нимӧдысьяс
* Дмитрий Гуляев — боксысь россияса призёр
* Евгений Вишератин — единоборствоясысь Коми Республикаса призёр
* Татьяна Кынева — ориентированиеысь Коми Республикаса призёр
* Иван Мяндин — биатлонысь спорт мастер, лызьӧн котралӧмын спорт мастерӧ кандидат, лызьӧн котралӧмын Коми Республикаса чемпион.

## Ӧшмӧсъяс
* Школа со 170-летней историей // «Звезда» газет, 2013 во, кӧч тӧлысь 13-ӧд лун (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Старовский Владимир Никонович

**Старовский Владимир Никонович** (1905—1975) — Cӧвет кадся тӧдчана уджалысь, профессор (1934), экономикаысь доктор (1940), СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент (1958), Социалистическӧй уджвывса герой (1975).

## Олан туй
Владимир Старовский чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Помӧсдін сиктын (Ӧні — Коми Республикаса Кулӧмдін район) 1905 вося ода-кора тӧлысьлӧн 3 лунӧ (важ стиль серти — косму тӧлысь 20-ӧд лунӧ велӧдысьяслӧн семьяын.

Начальнӧй школа помаліс Помӧсдінын. 1919—1923 воясӧ уджаліс Усть-Сысольск уездса статбюроын делопроизводитель-статистӧн да веськӧдлысьӧс вежысьӧн. 1923 воын жӧ помаліс карын рытъя школа. 1926 воын помаліс Москваса канму университетысь сӧветскӧй право факультет.

1926—1930 воясӧ — Экономика институтын аспирант (РАНИОН — Российская Ассоциация научно-исследовательских институтов общественных наук). 1940 воын лоис экономика наукаясса докторӧн, 1958 воын — СССР-са наукаяс академияын член-корреспондентӧн.

Университетын велӧдчигӧн на, 1925 восянь, 1930 воӧдз уджаліс СССР-са Шӧр статистика управлениелӧн аппаратын статистикӧн. 1931—1937 воясӧ уджаліс СССР-са Госпланлӧн народно-хозяйственнӧй учёт Шӧр управлениын (ЦУНХУ) (научнӧй сотрудник, методическӧй юкӧн серти кадръяс отделын веськодлысьӧс вежысь). 1937—1939 воясӧ вӧлі ЦУНХУ-ысь Ставсоюзса йӧзӧс гижалӧмын бюроса веськӧдлысьӧс вежысьӧн; 1940—1941 — СССР-са Госплан-лӧн ЦУНХУ-ын начальник; 1941—1948 — СССР-са Госпланлӧн Шӧр статистика управлениеын управляюшӧй — СССР-са Госпланын Председательӧс вежысьӧн. 1948—1961 воясӧ — СССР-са Шӧр статистика управлениеын управляюшӧй, 1957 восянь СССР-са министр рангын. 1961—1975 воясӧ вӧлі КПСС-лӧн Шӧр ревизионнӧй комиссияӧ пырысьӧн.

Уджалӧм кындзи вӧлі нуӧдӧ туялан да велӧдан удж.

1975 вося моз тӧлысьӧ петіс пенсиа вылӧ. Куліс 1975 вося йирым тӧлысь 20-ӧд лунӧ Москваын.

## Партия да общественнӧй удж
* 1939 воӧ пырис ВКП(б)-ӧ. 
* Вӧлі КПСС XXII, XXIII да XXIV съездъяслӧн делегатӧн.
* 1961 вося йирым тӧлысьсянь — КПСС-лӧн Шӧр комитетӧ пырысь.
* Куимысь бӧрйылісны СССР-са Вылыс Сӧветӧ депутатӧн (1962, 1966, 1970).

## Туялан уджъяс
* Теория математической статистики
* Общая теория статистики
* Азбука статистики
* Экономическая статистика
* О методике прогноза роста численности населения Советского Союза
* Производительность общественного труда и проблемы народонаселения
* Теория и практика советской государственной статистики

## Наградаяс
* нёль Ленин орден
* Октябрса революциа орден
* кык Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден
* «Почёт пас» орден
* Социалистическӧй Уджвывса Герой (1975)

## Паметь
* Сыктывкарын эм В.Н. Старовский нима улича.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Рочев Н.Н.'' Старовский Владимир Никонович // Республика Коми: Энциклопедия. В 3-х т. — Сыктывкар, 2000. — Т. 3. — С. 87.
* Владимир Никонович Старовский (1905-1975)

## Ыстӧдъяс
Клингон кыв

**Клингон кыв** (*tlhIngan Hol*, /ˈt͡ɬɪŋɑn xol/) — вӧвлытӧмтор мӧд планетаса кыв, лӧсьӧдӧм "Кодзув туй" сериаллы, лӧсьӧдысь — Америкаса кыв туялысь Марк Окранд. Анбуръяс — латин, аслыссикас анбуръяс *пикад* (pIqaD) да *клинжай*.  

## Клингон латин анбур

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:0 - pagh
:1 - wa'
:2 - cha'
:3 - wej
:4 - loS
:5 - vagh
:6 - jav
:7 - Soch
:8 - chorgh
:9 - Hut
:10 - wa'maH
:100 - wa'vatlh
:1000 - wa'SaD
:10000 - wa'netlh
:100000 - wa'bIp
:1000000 - wa’uy’

## Пример

tlhIngan Hol yejHaD jInmol chu' 'oH Qo'noS QonoS'e'. tlhIngan Hol jatlhwI'pu'vaD wIcherpu'. naDev vuDmey Daj lutmey Sagh je DalaDlaH, 'ach tlhIngan Hol DayajnIS. Hoch jar chovnatlh chu' wImuch. yIlaD. yIqeq. tugh bIpo'choH. 

## Ыстӧдъяс

* Клингон кыв институт
* Клингон кыв Omniglot вылын
Латкин Владимир Павлович

**Латкин Владимир Павлович** (1907—1942) — коми поэт.

## Олан туй
Владимир Латкин чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Спаспоруб сиктын (ӧні — Коми Республикаса Луздор район) 1907-ӧд вося йирым тӧлысь 10(23)-ӧд лунӧ. 

Помалӧма Уллянаса видз-му техникум, уджалӧма агрономӧн. 

Усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын Волхов фронтын атака дырйи 1942-ӧд вося кӧч тӧлысь 9-ӧд лунӧ.

## Гижан удж
«Колхозник» нима медводдза кывбурсӧ йӧзӧдӧма «Ордым» журналын 1930 воын. 1931 воын Сыктывкарын петӧма сылӧн «Менам босьтсьӧм» медводдза кывбур чукӧр. Гижӧма кык эпическӧй поэма: «Выльмӧдӧм лунъяс» (1934) да «Тундраса мойд» (1937). «Тундраса мойд» поэма «Сказка тундры» ним улын вуджӧдӧмӧн петавлӧма «Песня, ставшая книгой» небӧгын (Москва, 1967).

## Небӧгъяс
### Комиӧн
* Менам босьтсьӧм. — Сыктывкар, 1931. — 56 л.б.
* Выльмӧдӧм лунъяс: поэма. — Сыктывкар, 1935. — 70 л.б.
* Выльмӧдӧм лунъяс: поэмаяс да стихъяс. — Сыктывкар: Коми книжнӧй изд-во, 1958. — 104 л.б.

### Рочӧн
* Песня, ставшая книгой. Москва, 1967.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Национальнӧй небӧгаин
* ''Изъюров И.В.'' В.П. Латкин // Выльмӧдӧм лунъяс. — Сыктывкар, 1958.
* ''Ванеев А.Е.'' Латкин Владимир Павлович // Коми советские писатели. — Сыктывкар, 1968.
* ''Ванеев А.Е.'' Латкин Владимир Павлович // История коми литературы: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. — Т. 2.
* Писатели Коми: биобиблиографический словарь. — Сыктывкар, 1995. — Т. 2. — С. 289—296.

## Ыстӧдъяс
Осипов Иван Александрович

**Осипов Иван Александрович** (1911—1942) — коми гижысь да вуджӧдчысь.

## Олан туй
Иван Осипов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Тентюков сиктын 1911 вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ. 

1929 воын мӧд тшупӧда Сыктывкарса школа помалӧм бӧрын велӧдчис Герцен нима Ленинградса пединститутын. Институт бӧрын уджаліс «Вӧрлэдзысь» газетын, Коми небӧг лэдзанінын. 1938 восянь И.А. Осипов велӧдчис Ленинградса пединститут бердын аспирантураын.

Иван Осипов усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1942 воын.

## Гижан удж
Йӧзӧдліс висьтъяс. «Заводитчӧм» висьтын серпасаліс гражданскӧй тыш. 

Комиӧдліс Виктор Гюголысь, Чарлз Диккенслысь, Артур Конан-Дойльлысь, Оскар Уайльдлысь, Михаил Шолоховлысь небӧгъяссӧ.

Гижӧдъяссӧ кырымавліс «Вокан» да «Сотчӧм Вань» гусянимъясӧн.

## Туялан удж

## Небӧгъяс
* Висер вожса сьыланкывъяс да мойдкывъяс / Лӧсьӧдіс И.А. Осипов. — Сыктывкар, 1941.
* Висер вожса сьыланкывъяс да мойдкывъяс / Чукӧртіс да лӧсьӧдіс И.А. Осипов; Бӧркывсӧ гижис А.К. Микушев; Серпасаліс А.В. Мошев. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1986. — 256 л.б.
## Ӧшмӧсъяс
* Осипов Иван Александрович

## Ыстӧдъяс
На’ви (кыв)

**На’ви** (*Lì’fya leNa’vi*, [ˈnaʔvi]) — вӧвлытӧмтор мӧд планетаса кыв, лӧсьӧдӧм "Аватар" фильмлы, лӧсьӧдысь — Америкаса кыв туялысь Пол Фроммер. Анбур — латин.  

## На’ви анбур

a [a], ä [æ], e [ɛ], f [f], h [h], i [i], ì [ɪ], k [k], kx [kʼ], l [l], m [m], n [n], ng [ŋ], o [o], p [p], px [pʼ], r [ɾ], s [s], t [t], ts [ts], tx [tʼ], u [u], v [v], w [w], y [j], z [z], ’ [ʔ]

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 - ’aw
:2 - mune
:3 - pxey
:4 - tsìng
:5 - mrr
:6 - pukap
:7 - kinä
:8 - vol

## Ыстӧдъяс

* Cловарь Na’vi из фильма «Аватар»
* Блог Пола Фроммера о языке На’ви
Пила

**Пила** — тайӧ медваж уджалан инструмент. Сылӧн эм уна пинь, мый отсогӧн вундалӧны пу, кӧрт, пластик, из да мукӧд материал.
Чупров Яков Иванович

**Чупров Яков Иванович** (Биа Ӧгыр; 1906—1942) — коми гижысь.

## Олан туй
Яков Чупров чужис Кардор губерняысь Изьва-Печора уездса (ӧні — Изьва район) Букур грездын 1906 вося лӧддза-номъя тӧлысь 3-ӧд лунӧ гӧль кресьтянин семьяын.

Гражданскӧй война дырйи Илля да Вонифатий вокъясыс мунӧмаӧсь Гӧрд гвардияӧ, тышкасьӧмаӧсь еджыдъяслы паныд. Изьва вожын Сӧвет власьт вужъясьӧм бӧрын дас квайт арӧса Яков Чупров лоӧма Букурын медводдза комсомолечӧн: *Арлыднас Яша вӧлi ми кодь жӧ, но торъялiс аслас тӧдӧмлуннас, том йӧзӧс котыртны кужӧмнас,* — казьтылӧ И.А. Рочев ёртыс. — *Сэки жӧ сiйӧ пырӧдчис гижан уджӧ*.

Революцияӧдз Яков велӧдчӧма сӧмын куим во. 1924 воын Изьваса райкомсомол мӧдӧдӧма том мортӧс Изьваса медводдза тшупӧда совпартшколаӧ. Сэсся босьтӧма тӧдӧмлун Сыктывдiнса мӧд тшупӧда совпартшколаын, кӧнi дасьтӧмаӧсь партия да комсомол котыръясын уджалысьясӧс. Помалӧм бӧрас Яков Иванович локтӧма аслас районӧ, уджалӧма Йиа саридздорса тундраын, кӧр видзысьяс пӧвстын сӧвмӧдӧма культура.

1933 воын пырӧма да куим во велӧдчӧма В.М. Молотов нима Войвыв крайса вылыс тшупӧда партийнӧй коммунистическӧй видз-му овмӧс школаын. Сэсся уджалӧма КПСС-лöн Емдiн районса комитетын. Та бӧрын редакторалӧма «Сыктывса ударник» райгазетын.

Поэтлӧн да журналистлӧн уджыс йитчӧ ӧти гӧрӧдӧ. Но тырвыйӧ босьтчыны литератураӧ абу вермӧма. 1937 вося гожӧм шӧрсяньыс Биа Ӧгыр НКВД-саяс киын. Воӧн-джынйӧн погона йӧз вӧчӧны ставсӧ, медым поэт ачыс явитiс ассьыс став грексӧ. Но изьватас дольӧма, ме пӧ абу мыжа... 1938 воын Яков Иванович мынтӧдчö НКВД-лӧн ёсь гыжъясысь. Во мысти бӧр бергӧдӧны сылысь бур нимсӧ.

Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Москва улын 1942 воын: косму тӧлысьсянь лыддьысьӧ юӧртӧг вошӧмаӧн.

## Гижан удж
Биа Ӧгыр — литератураын татшӧм аслыспӧлӧс мича псевдоним бӧрйӧма аслыс Яков Чупров. Сӧвет кадся коми литературалы подув пуктысь Нёбдінса Витторлы сьӧлӧм вылас воӧма тайӧ нимыс. «Ордым» журналлӧн 1927 вося коймӧд номерын сiйӧ вылӧ донъялӧ Биа Oгырлысь медводдза кывбурсӧ: *Сьӧлӧмсянь сиам водзӧ уджавны Биа Ӧгырлы: мед ӧгырыс оз кус, мед сiйӧ разалӧ паськыд Коми муӧд да ӧзтӧ пемыд войтырлысь сьӧлӧмъяссӧ выль биӧн!*

## Небӧг
* Чупров Яков Иванович (Биа Ӧгыр). Поэтлӧн да поэт йылысь бӧрйӧм гижӧдъяс / Небӧгсӧ дасьтісны Н. Митюшёва, С. Терентьев, Э. Чупрова. — Сыктывкар: Изд-во «Кола», 2013. — 144 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Чупров Яков Иванович
* ''Морозов С.М.'' Биа Ӧгыр // Морозов С.М. Паметьын и син водзын. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 1976. 
* ''Беляев Г.В.'' «Кыза мавтӧма», мичаа да шыльыда // Коми му, 2003. Ода-кора тӧлысь 13-ӧд лун.
* ''Холопова Д.Г.'' Биа Ӧгыр // Войвыв кодзув, 1996. — 6 №.

## Ыстӧдъяс
Леканов Василий Дмитриевич

**Леканов Василий Дмитриевич** (1918—1989) — коми гижысь, драматург, актёр, режиссёр.

## Олан туй
Василий Леканов чужӧма Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Абъячой сиктын 1918 вося рака тӧлысь 13-ӧд лунӧ (важ ногыс — урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ). Петкӧдчӧма театральнӧй самодеятельносьтын, а сэсся пырӧма велӧдчыны Коми республикаса Драма театр бердса студияӧ.

1938 восянь 1943 воӧдз велӧдчӧма А.В. Луначарский нима театрса искусствояслӧн канму институтын. Сыкӧд тшӧтш велӧдчисны мукӧд коми ворсысь: Глафира Сидорова, Юлия Трошева, Николай Турубанов, Василий Рассыхаев и с.в. Уджалӧма республикаса драма театрын актёрӧн. 1946—1949 воясӧ вӧлӧма Кулӧмдін колхозса театрын художествоа веськӧдлысьӧн. 1971—1978 воясӧ В.Д. Леканов — Коми АССР-са гижысь котырын Правленньӧса веськӧдлысь.

Куліс Сыктывкарын 1989 вося тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лунӧ.

## Ворсан удж
Драма театрын ворсӧма татшӧм рольяс: Фердыщенко (Ф. Достоевскийлӧн «Идиот» роман серти), Никон (А. Писемскийлӧн «Горькой судьбине» серти), коми авторъяслысь геройяссӧ.

## Гижан удж
Василий Леканов пуктӧма ыджыд пай коми драматургия да театр сӧвмӧмӧ. Гижӧма 20 сайӧ гижӧд (драма, комедия, челядьлы пьеса-мойд).

«Курсъяс бӧрын» медводдза ӧти акта пьеса йӧзӧдӧм бӧрын (1950) лӧсьӧдіс «Ася» (1951), «Ӧтменитӧм приказ» (1953). Уна во уджаліс лирическӧй комедия жанрын. «Сиктса рытъяс» (1954) лирическӧй комедия вӧлі пуктӧма СССР-са уна театрын. Драма театрын комиӧн пуктӧма Иван Аврамов. Комедиясӧ роч кыв вылӧ вуджӧдіс А. Успенский; рочӧн медводз пуктіс Е. Калининский,  а сэсся режиссёр М. Красильников. Пьесасӧ сэсся вӧлі вуджӧдӧма СССР-са мукӧд кыв вылӧ. Тайӧ комедия бӧрас Василий Леканов йылысь кутісны тӧдны уналаын.

Мукӧдлаын сідзжӧ вӧлі пуктӧма сылысь «Джуджыд потшӧс сайын» пьеса. Драматурглӧн медбӧръя пьесаяс лыдысь — «Парма дойяс» (1988) гижӧма история тема вылӧ.

В. Леканов гижӧма 10 пьеса, дас ӧтиӧдыс — «Мужики» — помавтӧм. Квайт пьсеса пуктӧма сцена вылын.

1959 восянь пырӧ СССР-са Гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* Пьесаяс. — Сыктывкар, 1978.
* Горш тулыс. Пьесаяс. — Сыктывкар, 1982.
* Ар — гӧтрасян кад. Пьесаяс. — Сыктывкар, 1988.

## Наградаяс
* РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь (1978)
* Коми АССР-са нимӧдана артист (1948)
* Коми АССР-са искусствоясын нимӧдана уджалысь (1960)
* И.А. Куратов нима Коми АССР-са канму премия босьтысь (1976)

## Ӧшмӧсъяс
* Куклина Р. Леканов Василий Дмитриевич // Республика Коми: энциклопедия: В 3 т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1997. — Т. 2. — С. 195.
* Творческое наследие В.Д. Леканова — драматурга, режиссера, артиста: сборник материалов район. лит. конф. / МУК «Прилузская МЦБС», ЦМБ им. В.В. Юхнина; составитель Е.В. Казакова; отв. за выпуск Е.И. Беляева. — Объячево, 2013. — 48 с.
* Василий Дмитриевич Леканов (1918–1989) // Коми театр : время и люди. — Сыктывкар, 2013. — С. 18—19.

## Ыстӧдъяс
Метр (инструмент)

*merge: should be integrated to the yet undone article [[:ru:Линейка]], reason see: [[:ru:Метр (значения)]]


*'Метр''' тайӧ мерайтчан инструмент.
Проводников Руслан Михайлович

**Проводников Руслан Михайлович** (1984) — Россияысь манси боксёр, ставмирса чемпион (2013).

## Олан туй
Руслан Проводников чужис Берёзово каркодь посёлкын 1984 вося тӧвшӧр тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Войтыр сикас серти — манси. Дас арӧсын батьыс вайӧдіс сійӧс бокс жырйӧ, медым кыскыны писӧ ывлавывса тышкасьӧмъясысь. Русланлӧн медводдза тренерӧн вӧлі Евгений Вакуев.

2009-ӧд воын помаліс Улыс Вартовскса канму университетысь физическӧй культура да спорт факультет.

Гӧтыра, эм пи (2008-ӧд вося).

## Боксын туй
### Любительяслӧн каръера
Любительяслӧн рингын Проводников нуӧдіс 150 тыш, вермис 130 тышын. Спортса мастер. 2000 воын вермис любительяслӧн «Eurocadet Junior Championship» турнирын, коді муніс Грецияын. 2005 воын Руслан Проводников ворссис ТНК-ВР призъяс вылӧ мусир перйысь странаяслӧн ставмирса Кубоклӧн четвертьфиналын, мый вӧлі Улыс Вартовскын.

### Профессионалъяслӧн каръера
Руслан Проводников профессиональнӧй боксӧ воис 2006-ӧд воӧ. Медводдза тышыс вӧлі ӧшым тӧлысь 3-ӧд лунӧ полусредньӧй весӧвӧй категорияын россияса боксёр Кирилл Артемьевкӧд. Кыкнанныслы тайӧ тышыс вӧлі медводдзаысь профессиональнӧй каръераас.

#### Майк Альварадокӧд тыш
2013 вося йирым тӧлысь 19-ӧд лунӧ вермис Майк Альварадоӧс техническӧй нокаутӧн да лои ставмирса чемпионӧн (63,5 килограммӧдз) WBO (Ставмирса боксёр ассоциация) версия серти.;

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Ларимин (кыв)

**Ларимин** — вӧвлытӧмтор Атэа планетаса лемле ёмаяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — гижысь Ольга Лаэдэль. Анбур — *тэсэнналиввонжэр* (визувтан шыпас чукӧр), латин либӧ кирилл транслитерация.  

## Лыдакывъяс

:yoroo - 0
:ornoo - 1
:wirnoo - 2
:fernoo - 3
:dharnoo - 4
:sornoo - 5
:jurnoo - 6
:yuhrnoo - 7

## Пример

**sulvi inteenau delannaelaue**

sulvi inteenau lottaelauae. sulvi inteenau delannaelaue o liahnnaelaue. inteenau sulvi ecyo lilardoni roo remuh emfe o remuh emfe amalloni roo. enel sulvi intau oi elel limi eneel o elel ani. sulvi inteenau yannaetaue dilarya ormaeta o lotelaue affeira lealfa. telau enel iscesillaemmaivni avame ela o iscesuli giptei ah rute talveena ecyo sulvi lotauae. elel liahni eneel.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Эналь — важ Атэаса кыв.

## Ыстӧдъяс

* Язык  ларимин — всеобщий язык атэанской цивилизации
Цембер Андрей Андреевич

**Цембер Андрей Андреевич** (1874—1959) — коми кыв да фольклор туялысь, чужан му туялысь.

## Олан туй
Андрей Цембер чужис Вӧлӧгда губерняса Усть-Сысольскын 1874 вося рака тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Сылӧн пӧльыс вӧлі ыстӧм поляк, мамыс — коми кресьтянка, батьыс — чиновник. А. Цембер асьсӧ шуліс «природным зырянин». Семьяас вӧлі квайт челядь, Андрей — медыджыд. Школаын велӧдчис бура, босьтіс уездса земствосянь стипендиа. Помаліс вичкобердса да карса училишӧяс, 1893 воын — Тотьмаын велӧдысьяслысь семинариа. 20 во уджаліс велӧдысьӧн Керчомъя сиктса народнӧй училишӧын.

1899—1915 воясӧ веськӧдліс Усть-Сысольскса публичнӧй библиотекаӧн.

А.А. Цембер вӧлі обласьтса архивын медводдза веськӧдлысьӧн. Сылӧн водзмӧстчӧмӧн вӧлі восьтӧма Усть-Сысольскса публичнӧй библиотека, Роч Войвыв тӧдмалан Кардор котырлӧн Усть-Сысольскса юкӧн  (1910), краеведческӧй музей (1916). 1916—1918 воясӧ уджаліс Вӧлӧгдаын да Юзовкаын коммерческӧй банкын да кооперативын кассирӧн. 1918 вося арнас бергӧдчис Усть-Сысольскӧ.
 
Куліс Пятигорскын 1959 вося тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лунӧ.

## Небӧгъяс
* Коми мойдан кывъяс / Чукӧртіс А.А. Цембер. — Устьсысольск, 1913. — 41 л.б.
* Коми мойдан и сьыланкывъяс / Чукӧртіс А.А. Цембер. — Устьсысольск, 1914. — 83 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Цембер Андрей Андреевич
* ''Рощевская Л.П.'' Спасать историю для краеведа Андрея Цембера стало смыслом жизни // «Республика» газетлӧн сайт, 2012 во, тӧвшӧр тӧлысь 18-ӧд лун
* Книжные памятники Республики Коми: коллекция А.А. Цембера
* *Краева Н.В.* Книги из коллекции А.А. Цембера в Национальном музее Республики Коми: к вопросу о реконструкции // Мудрость книжной культуры в век цифровых технологий: сб. материалов международной научно-практической конференции (Сыктывкар, 7-8 ноября 2007 г.). — Сыктывкар, 2008. — С. 56-76.

## Ыстӧдъяс
Тэхаронхиавако

**88611 Тэхаронхиавако** - тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус - 76-96 км. Сылӧн эм спутник - Савискера. Тэхаронхиавако восьтісны Америкаса астрономъяс 2001 воӧ.
Савискера

**Савискера** — тайӧ Тэхаронхиаваколӧн спутник. Сылӧн радиус — 61 км. Тэхаронхиавакоӧдз шӧр кост 27300 км. Савискера восьтісны Америкаса астрономъяс Д. Осип да С. Бурль 2001 воӧ.
Гӧгыль

**Гӧгыль** тайӧ кокниысь-кокни механизм. Кумдан кучылталтше грузым шупшыкташ, кучылталтше тӱрлӧ ӱзгар да механизмым кучылтман.

Вера автомобилестроение терминологийыште, пышкемым гына манын орва кокла верланыше орававуч шине ден шоген (рис.), — шого, шке черетыштыже, из того, шин шындалтын, диск але да имым, того орававуч дене уша.

Автомобиль шин да перерабатыватлыше кызытсе тӱняште, автомобиль-влак чарныде чот кушто кушкеш, экономический да экологический кугу значенийым налеш. Эн ончыч тидын дене кылдалтын, молан манаш гын, шке йырысе пӱртӱсым аяртымаш шин кужу шукш налме вер шотлалтеш. Адакшым ида огнеопасный спиртлаш биологий да резинкыже, а леведышым пуэн да йӧнан илыме верышт тичмаш копшаҥге шке колонийышкыж резинке ора сита, куголя, пижедылше чер-влак кокла гыч шукышт налме вер налын шога.

Туге гынат, тиде йӱла манын орва пеш шуко значенийже автолюбитель «тыртыш тыртышан» («марла диск-влак», «легкосплавной диск-влак», да тулеч молат).

Тӱҥ шотышто машина лийын да пу гыч ыштыме имне орва орава экипаж икымше деч ойыртемалтын огыл. Оравапӱй ораватогым пу да металл гыч орава вара толеш, а тыгак металл кӱртньывоштыр дене пидме, мотоцикл гай. Резинке шинан тасма гай улыт тӱрлӧ янлык, варажым, кушмына семын писылык, нунын вашталт пневмошина, могай кӱкшытыш вошт профиль 1960 ийлан эре кугем толаш, кугем комфортабельность грузоподъемностьышт да машина кудалыштман. Грузовикыште лийын тасма резинке вашлият эше 1920 ийыште, а таче да кучылталтше шай кашташ сарзе автомобиль керт — гусматика, икымше тӱнямбал сар жапыште бронеавтомобиль икымше гана ямдылыме.

1920 гыч тӱнал-металл-влак диск дене ий эркын-эркын вашталтыш лиеш спицовывать штампованный орава тыртыш, тыглай производствын да шулдырак. Ынде лу ий кыдалне нуно тыгай лийыт стандартыште электроникым ыштыше, но верын-верын, сша-ште, мутлан, «спицовка» машинам налын эртарыме шергакан шӱй даҥыт 1950-х — 1960 ийыште завод оборудований але ешартыш семын веле опция (посна случайлаште да 1980-е — 1990 викиклатыште, мутлан, завод темлалтеш диск-влак Cadillac Deville Brougham спицованный 1996 ий марте). Таче тудын дене классический эн ончыч автомобиль да лоурайдер субкультура მტკვარი.

1960 ийыште шочын спорт опция семын тореш, куштылго гыч тӱрыснек чокрак сплавым левыктыше, алюминий але магниевый. Автомобиль нуным шуко мо таче веле ок пойдаралт.

## Пасйӧдъяс
Хаос (Койпер вӧньлӧн объект)

**19521 Хаос**  — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус  — 230 км. Хаос восьтісны Америкаса астрономъяс 1998 воӧ.
Алчира

**148780 Алчира** либӧ **Альчера** — тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус — 170 км. Сылӧн эм спутник, сылӧн радиус 123 км, Альтйираӧдз шӧр кост — 5800 км. Альтйира восьтіс Америкаса астроном  Марк Буйе 2001 воӧ.
Эналь (кыв)

**Эналь** — вӧвлытӧмтор Атэа планетаса лемле ёмаяслӧн кыв, лӧсьӧдысь — гижысь Ольга Лаэдэль. Анбур — *тэсэнжаль*, латин либӧ кирилл транслитерация.

## Пример

**uluni uhnvirau uhnoe delahse ila**

uluni uhnvirau uhnoe aviljemae ila. uluni uhnvirau uhnoe delahse ila o lahere ila. inel uluni uhnvirau co aelni ro ohrau ditʼemfaufru coi diduh emfaufre amalni ro ohrau io. inel uluni uhnvirau oo ilel limi inel o ilel degi. uluni uhnvirau uhnoe yanyule leyna yira ila o shenlarlaohme leala riimnʼtacafa. uhnvirau pafrinʼiti rinuh avame ila co saatsuni gipsiidei ah ratere yalitˮina co uluni uhnoe avilae. ilel laheri inel.

## Видзӧдӧй тшӧтш

Ларимин — выль Атэаса кыв.

## Ыстӧдъяс

* Эналь - искусственный язык атэанской цивилизации
Маегов Афанасий Андреевич

**Маегов Афанасий Андреевич** (1893—1942) — коми поэт, философияса кандидат.

## Олан туй
Афанасий Маегов чужис 1893 вося сора тӧлысь 3(17)-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. 1908 воын помаліс Усть-Сысольскын карса училишӧ, 1912 воын — Тотьмаын велӧдысьяслысь семинариа. 1912—1914 воясӧ уджаліс  велӧдысьӧн Усть-Сысольск уездса Нёбдін сиктын. 1914 восянь сійӧ сарскӧй армиаын. 1915 восянь велӧдчис Тифлисын прапорщикъяслӧн школаын. 1918—1921 воясӧ Афанасий Маегов вӧлі Гӧрд армиаын: Вашка-Мезень полкса командир, уездса военком, ревкомса веськӧдлысь.

1922—1926 воясын Коми АССР-са веськӧдлан должносьтъясын.

1927—1932 воясын велӧдчис Москваын Гӧрд профессура институтын. Сійӧс помалӧм бӧрын уджаліс «Под знаменем марксизма» журналын кывкутысь секретарӧн, веськӧдліс Гӧрд профессура институтын кафедраӧн.

Куліс 1942 вося тӧвшӧр тӧлысь 30-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Ветлосян лагпунктын.

## Гижан удж
Афанасий Маегов гижис **Варыш**, **Йӧй Микит** гусянимъяс улын.

## Ӧшмӧсъяс
* Мартынов В.И. Маегов Афанасий Андреевич // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар, 1999. — Т. 2. — С. 246. 
## Ыстӧдъяс
Компьютер

**Компъютер** (инглишӧн *computer* — «лыддьысьысь», латинсянь *computare* — «лыддьыны») **—** юöрöн вöдитчан, сiйöс видзан да сетан уджтаслöн да аппаратуралöн öтувъялун.

## Сылӧн юкӧнъяс
1. Монитор 
2. Подув плата 
3. Медшӧр процессор 
4. АТА йитанін 
5. Недыръя юӧрвидзанін 
6. Паськӧдӧм платаяс 
7. Пӧтӧс блок 
8. Дисккутан 
9. Зумыд диск 
10. Шыпаспӧв 
11. Компьютер шыр 

## Ыстӧдъяс
Магнита нюдз диск дисккутан

**Магнита нюдз диск дисккутан** тайӧ компьютерлӧн лӧсьӧдантор.
Габов Александр Григорьевич

**Габов Александр Григорьевич** (комиӧн — *Гриш Саш*) (1912–1941) — коми поэт, вуджӧдчысь.

## Олан туй
Александр Габов чужӧма 1912 вося урасьӧм тӧлысь 12 лунӧ Кӧрткерӧс районса Сюзяыб грездын. Велӧдчӧма Шойнаты школаын. Сійӧс помавтӧг пырӧма уджавны обласьтса типографияӧ наборщикӧн. 1932 воын вуджӧма уджавны Коми радиокомитетӧ. Служитӧма Гӧрд армияын. Локтӧм бӧрас ассьыс олӧмсӧ йитӧма  журналистикакӧд да гижан уджкӧд. Уджалӧма «Коми комсомолец» газетын, радиоын. 1941 воын мӧдӧдчӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Юӧрттӧг усьӧма фронт вылын 1941 вося йирым тӧлысьӧ.
 
## Гижан удж
Ассьыс кывбуръяссӧ да роч классикалысь вуджӧдӧмъяссӧ Гриш Саш йӧзӧдлӧма 1930 восянь «Ударник» журналын, «Коми комсомолец» газетын. 1939 воын петӧма сылӧн медбур гижӧд — «Ёртасьӧм да радейтӧм» поэма.

Коми литератураӧ пырӧма кыдзи комсомол-поэт, коді эскӧма выль власьтлы. Кывбуръясыслӧн медшӧр темаяс — 1930-ӧд воясся том йӧзлӧн олӧм. Гижӧма вӧр кылӧдӧм, удж, армияӧ босьтӧм, границаяс дорйӧм йылысь. 1930-ӧд восся коми гижысьяс (И. Изъюров, В. Юхнин) шуисны сійӧс енбиа поэтӧн. 

## Ӧшмӧсъяс
* *Беляев Г.* На весьтын кодзувъяс оз кусны // «Войвыв кодзув». 2009. — 1 №. — Л.б. 54-59. 
* Габов Александр Григорьевич // Журналисты-фронтовики Республики Коми: биобиблиографический справочник. — Сыктывкар, 2007. — С. 30—31. 
* Габов Александр Григорьевич // «Молодыми остались навеки...»: литературные портреты коми писателей, не вернувшихся с полей сражений. — Сыктывкар, 2004. — С. 5—8.

## Ыстӧдъяс
Габов Иван Николаевич

**Габов Иван Николаевич** (комиӧн —  *Типӧсиктса Иван*, сайним - *Иван Комсомольскӧй*) (1914–1941) — коми поэт, журналист.

## Олан туй
Иван Габов чужис 1914 воын Кӧрткерӧс районса Типӧсикт грездын. 7 класса школа помалӧм бӧрын вӧлі мӧс видзысьӧн, сир вийӧдысьӧн, сиктса корреспондентӧн. 1933 восянь уджаліс «Коми комсомолец» газет редакциаын, ВЛКСМ-лӧн Коми обкомын.

1936 воын том морт мӧдӧдчис Гӧрд армиаӧ. Петкӧдліс  асьсӧ бур красноармеечӧн. Сійӧс мӧдӧдісны военнӧй училишеӧ, кодӧс бура помаліс. Военно-политическӧй академиа помалӧм бӧрын служитіс политрукӧн Украинаын. Медводдзаяс лыдын тышкасис гитлеровечьяскӧд Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи, усис сора тӧлысьӧ.

## Гижан удж
Йӧзӧдліс кывбуръяс, висьтъяс да очеркъяс. 

## Ӧшмӧсъяс
* Габов Иван Николаевич

## Ыстӧдъяс
Подоров Иван Гаврилович

**Подоров Иван Гаврилович** (комиӧн: Гаврил Иван; 1906—1942) — коми поэт, вуджӧдчысь.

## Олан туй
Иван Подоров чужӧма 1906-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Палаззя сиктын (ӧні — Сыктыв районын).

Начальнӧй школа помалӧм бӧрын уджалӧма бать овмӧсас, 1929-ӧд восянь — вӧрын. 1932-ӧд воын лоӧма «звучникъяс» медводдза бригадаӧн веськӧдлысьӧн. Гаврил Иванлысь гижан сямсӧ казялӧмаӧсь коми гижысьяс Павел Шеболкин да Иван Симаков, кодъяс волӧмаӧсь тайӧ нималана бригадаас. 1933-ӧд воын Иван Подоров пырӧма велӧдчыны Кардорса комвузӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын уджалӧма велӧдысьӧн да избачӧн Палаззяын, Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн.

Усьӧма Айму вӧсна Ыджыд тышын 1942-ӧд воын.

## Гижан удж
Гаврил Иван гижлӧма кывбуръяс да очеркъяс. Йӧзӧдлывлӧма «Ударник» журналын.

Комиӧдлӧма роч гижысьясӧс, на лыдын А. Толстойлысь «Зарни ключ либӧ Буратинолӧн приключениеяс» небӧгсӧ (1939).

## Комиӧдӧм небӧгъяс
* *Толстой А.* Зарни ключ либӧ Буратинолӧн приключениеяс. — Сыктывкар: Коми государственнӧй издательство, 1939. — 136 л.б.
* *Степняк-Кравчинскӧй С.* Андрей Кожухов. — Сыктывкар: Коми государственнӧй издательство, 1940. — 238 л.б.
* *Панферов Ф.* Ас синъясӧн: повесть. — Сыктывкар: Коми государственнӧй издательство, 1942. — 38 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Иван Гаврилович Подоров: биогр. юӧр // Коми поэзия антология. — Сыктывкар, 1967. — Л.б. 237.
* «Коми гижӧд» онлайн-тӧданінын Подоров Иван Гаврилович йылысь

## Ыстӧдъяс
Симаков Иван Николаевич

**Симаков Иван Николаевич** (комиӧн: Сим Вань; 1906—1943) — коми поэт, фельетонист, критик, публицист.

## Олан туй
Иван Симаков чужис 1906 вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Лӧзым сиктын (ӧні — Сыктывдін районын).

Помаліс чужан сиктас начальнӧй школа. Сэсся велӧдчис сапӧг вӧчысьӧ. 1924—1926 воясӧ велӧдчис Коми обласьтса совпартшколаын. Совпартшкола помалӧм бӧрын уджаліс избачӧн Изьва районса Сизяыб сиктын. 1929 восянь уджалӧ Красная Печора газет редакцияын, а 1930-сянь — Вӧрлэдзысь газетын.

1932—1935 воясӧ Иван Симаков велӧдчис Москваын, а 1935 восянь уджаліс Коми гижысь котырлӧн веськӧдланінын. 1936 вося моз тӧлысьӧ сійӧс репрессируйтісны, 1939 вося моз тӧлысьӧ бӧр лэдзисны помкаяс тырмытӧм вӧсна.

Айму вӧсна Ыджыд тыш вылын медводдза лунсяньыс. Фронт вылын тышкасис Курск мегыр вылын, дорйис Воронеж. Усис Мариуполь кар вӧсна тышын 1943 вося йирым тӧлысь 15 лунӧ.

## Гижан удж
Медводдза гижӧдъяссӧ лӧсьӧдіс Коми обласьтса совпартшколаын велӧдчигӧн.

## Ӧшмӧсъяс
* Симаков Иван Николаевич

## Ыстӧдъяс