open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уркай

**Уркай** (; ) — вӧрса лэбач.

## Ыджда, рöм да паськалöм

Туялысьяс торйӧдӧны войвывса вӧръясын олысь куим сикас уркайӧс. 

Медся ёна паськалӧма да быдӧнлы тӧдса шӧрпӧлӧс ыджда **коз выв уркай** (; ). Тайӧ лэбачыслӧн кузьтаыс овлывлö 19 сантиметрӧдз, сьӧктаыс – 50 граммӧдз. Тушаыслӧн рӧмыс пемыдгӧрд, бордйыс да бӧжыс рудовгӧрд.

**Пожӧм выв уркай** (; ) шочджыка паныдасьлӧ. Кызвыныс олӧны Кола кӧджсянь рытыввылын. Комиын корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь сӧмын Печора ю гӧгӧртас вӧръясын. Уркайяс пӧвстын тушанас медся ыджыд (сьӧктаыс 58 граммӧдз). Гӧн рӧмыс – югыдгӧрд.

**Ниа выв уркай** (; ), медся ичӧт лэбач (сьӧктаыс овлывлӧ сӧмын 30 граммӧдз). Рӧмыс кисьмӧм гӧрд сэтӧрлӧн кодь. Айыслӧн бордъяс тӧдчӧны еджыд визьяс, та вӧсна нӧшта нимтӧны еджыд бордъя уркайӧн.

Вайӧдӧм куим уркай сикасыслӧн нимъясыс петкӧдлӧны, кутшӧм пуяскӧд йитчӧма налӧн олӧм-вылӧмныс – козкӧд, пожӧмкӧд либӧ ниакӧд.

## Поздйысьöм
Быдтысигкежлас позсӧ тэчӧны кос увъясысь, быдмӧг заясысь, нитшкысь да ройысь. Пытшкӧсас вольсалӧны лэбач гӧн, кос турун, пожӧм лыс. Пӧжсигас мамыс весиг здук кежлӧ оз петавлы позсьыс. Эновтлас кӧ колькъяссӧ, найӧ пыр и кынмасны кӧдзыд кадад. Кайпияныс чужӧны кык кымын вежон мысти. Том йылӧмыслӧн нырныс весиг борд йылас кыпӧдчӧм бӧрас на небыд да абу падвежа, та вӧсна найӧ дзикӧдз верстяммытӧдзныс асьныс оз вермыны перйыны кынӧмпӧтсӧ. И бать-мамныслы лоӧ вердны быдтасъяснысӧ зобъяс небзьӧдӧм тусьясӧн дыр кад чӧж.

## Оласног да сёян
Тайӧ вӧрса лэбачыс ёна рӧдмӧ коль артман воясӧ. Уръяс моз жӧ олӧ лыска пуяс вылын да вердчӧ коль кӧйдысӧн. Позъялӧ пучер бердӧ, пӧжӧ куим-ӧ-нёль кольк да быдтысьӧ оз гожӧмнас мукӧд тыла-бордаяс моз, а тӧвнас коль кӧйдыс лэбзьытӧдз. Татшӧм оласногыскӧд йитчӧма лэбач вывтырыслӧн став аслыспӧлӧслуныс: кокыс чорыд шамыра да кузь гыжъя, медым увлань юрӧн ӧшӧдчыны колльӧ.

Ён нырыс падвежа, медым костӧдны коль сьӧмсӧ да пытшкӧссьыс кывнас перйыны кӧйдыссӧ. Сёйигас уркай килльӧ оз став тусьсӧ, а мыйтакӧ чирйыштӧм кольсӧ нетшыштӧ да уськӧдӧ муӧ. Локтан воас, пуяс вылын кӧ колльыс оз артмы, татшӧм чирассӧ, тадзи коми йӧз шуӧны му вылын туплясьысь мӧймуся кольяссӧ, корсялӧны уръяс да мездысьӧны тшыглунысь. Сiдзкӧ, оз прӧстӧ нимтыны лэбачсӧ уркайӧн.

Сёяныс кӧ тырмымӧн, уркайяс тӧв и гожӧм олӧны пыр ӧти местаын. Чужанiнсьыс ылыстчывлӧны сӧмын пӧтӧсаджыкинъяс корсигӧн.

Уркайӧс позьӧ быдтыны да видзны гортын, сiйӧ ӧдйӧ велалӧ морт дiнӧ. Видзан позсӧ колӧ вӧчны крепыдӧс да кӧртысь, сы вӧсна мый пуысь вӧчӧмасӧ чорыд нырнас вермӧ ӧдйӧ жугӧдны.

## Рöдвуж кыв вылын
Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын уркай пыдди вӧдитчӧны «кальсы» кывйӧн.
«Уркай» кыв тӧдса коми да перымса комияслы. Удмуртъяс оз тӧдны тайӧ нимсӧ. Сідзкӧ, пӧч-пӧльясным лӧсьӧдлӧмаӧсь тайӧ кывсӧ наысь торйӧдчӧм да войвывлань вешйӧм бӧрын нин. «Кальсы» кывйыс важджык, удмуртъяс ногӧн «кайсы». Лэбачсӧ найӧ шуӧны сiдзжӧ «вамен-нырӧн» либӧ «кечатнырӧн», мый лоӧ, комиӧдны кӧ: вомӧна ныр да креста ныр.

## Öшмöс
* Ракин А.Н. Уркай // Би кинь, 2012. – 11 №.
Каллирое

**Каллирое** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 4,3 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 103 000 км. Каллирое восьтісны Америкаса астрономъяс Тимоти Спар, Джим Скотти, Роберт Мак Миллан, Джеф Ларсен, Джо Монтани, Арианна Глисон да Том Герельс 1999 воын.
Гобор (Луздор район)

**Гобор** () – Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Ула юлӧн веськыд берегын, Ула грездӧ мунан туй вылын. Гоборсянь Луздор шӧрсиктӧдз 3 км.

## История
* 1863 — Медводдзаысь казьтыштӧма: «Чёрный мыс» пӧчинӧк.
* 1892 — Клирӧвӧй ведомосьтъяс серти, пӧчинӧкын 2 овмӧс, 8 морт, а оланінъяслӧн список серти — 30 морт.
* 1916 — 9 овмӧсын олӧ 46 морт, 1926 — 15 овмӧсын олӧ 81 морт.
* 1930-ӧд воясын грездыс кутіс шусьыны «Чернушка».
* 1970 — Варыш грездкӧд ӧтвылысь Гоборын олӧ 69 морт.
* 2000 — 6 овмӧсын олӧ 10 морт.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
* ''Потехина А.'' Старушка из Чернушки / В опустевшей прилузской деревне остался один-единственный житель - Валентина Борисовна Смолева // «Республика» газет, 2013 во, рака тӧлысь 7-ӧд лун, 40-ӧд №
## Ыстӧдъяс
Автоное

**Автоное** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 046 000 км. Автоное восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Мальцев Николай Васильевич

**Мальцев Николай Васильевич** (1932) — коми гижысь, серпасалысь, велӧдысь.

## Олан туй
* 1932, косму тӧлысь 29 лун — Чужис Сыктыв районса Волся сиктын.
* 1951 — Помаліс Сыктывкарса педучилишӧысь школаса юкӧн.
* Уджаліс роч кыв велӧдысьӧн Волсяса сизим класса школаын, сэсся веськӧдліс Велпом грездса начальнӧй школаӧн.
* Княжпогостса техническӧй училишӧын «слесарь-механик по ремонту автомобилей, тракторов и лесозаготовительных машин» специальность босьтӧм бӧрын мӧдӧдісны Кулӧмдін районысь Немдінса шӧр школаӧ. Сиктас оліс 40 сайӧ во. Уджаліс производствоӧ велӧдӧм серти завучӧн, уджӧ велӧдӧмысь, черчениеысь да серпасалӧмысь велӧдысьӧн.
* 1951 — Уджысь орӧдчытӧг помаліс Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет.
* 1998 — Олӧ Сыктывкарын.

## Серпасалысь
Челядь дырсянь нин серпасасьӧ. Гижӧ пейзажъяс, кодъяс йитчӧмаӧсь архитектуракӧд, вичкокӧд, портретъяс да натюрмортъяс. 1990-ӧд воясӧ кутчысис иконописьӧ. 1994 воын гижис Немдінса Троича вичкоын вит яруса иконостас. Челядьыслы лӧсьӧдіс аслыспӧлӧс альбомъяс. Немдінын керкасӧ да Сыктывкарын квартирасӧ мичмӧдӧны авторлӧн серпасалӧмъясыс.

Н.В. Мальцев мыччӧдліс серпасъяссӧ Кулӧмдінын, Немдінын, Югыдъягын, Сыктывкарын. Сылысь вит удж ньӧбис «Коми Республикаса йӧзкостса творчестволӧн зарни фонд». Авторлӧн корӧм серти, «Зарни фондысь» некымын серпас сетӧма Сыктыв районса история да культура музейӧ (Визин сикт). Серпасъясыс эмӧсь Сыктывдін районса история да культура музейын (Выльгорт сикт), йӧз дорын.

## Гижан удж
## Небӧгъяс
* Енкай: повесьтъяс, висьтъяс / Ред. Е.В. Козлов; серпасалiс Н. Мальцев. — Сыктывкар: «Кола», 2012. – 256 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Русский музей (виртуальный филиал)
* Коми Республикаса национальнӧй библиотека

## Ыстӧдъяс
Елькин Василий Иванович

**Елькин Василий Иванович** (комиӧн – *Иван Вась, Домна Вась*) (1912–1942) – коми поэт, журналист, вуджӧдчысь.

## Олан туй
* 1912, сора тӧлысь 15 лун — Чужис Вӧлӧгда губернияса Усть-Сысольск уездысь Кырув грездын гӧль кресьтянин семьяын.
* Водз коли батьтӧгыс, та вӧсна эз вермы помавны шӧр школа.
* 1930 — Пырис уджавны «Югӧр» колхозӧ, кӧні сійӧс бӧрйӧны комсомол ячейкаса секретарӧн да стенгазетса редакторӧн. Медводдза кывбуръясыс тані и петавлісны.
* Армиаӧ босьтӧм водзын помаліс газетын уджалысьяслысь курсъяс, лои журналистӧн. Уджаліс Коми небӧг лэдзанінын, сэсся — «Ударник» журналын.
* 1932 — Елькин лои «Коми комсомолец» газетын пионеръяслӧн юкӧдын веськӧдлысьӧн.
* 1934—1936 — Служитіс Гӧрд Армиаын, Крымын.
* Демобилизациа бӧрын уджаліс Коми АССР-са Гижысь котырын том гижысьяслы инструкторӧн.
* 1941 — Медводдзаяс лыдын муніс Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ. Фронт вылын сійӧс индісны мӧд ранга интендантӧн бригадаса штабӧ. 
* 1942, рака тӧлысь 21 лун — Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Волхов фронт вылын Ленинград дорса Шала грездсянь неылын. Медводз вӧлі дзебӧма ӧтувъя гуын Шала грездын. Но 1975 воын усьӧмаяслысь колясъяссӧ вуджӧдісны да гуалісны Любань карса кыддза аллеяын, кытчӧ сувтӧдісны ӧтувъя обелиск. 2014 воын Любаньса мемориалын ӧшӧдісны нӧшта ӧти плита, кытчӧ пасйӧма В.И. Елькинлысь нимсӧ.

## Гижан удж
Василий Елькин гижис лирикаа кывбуръяс, публицистика да сатира.

В. И. Елькин 1930-ӧд воясӧ вӧлі медся нималана коми кывбуралысьяс лыдын, коді гижис Коми му йылысь. Медводдза колхоз лӧсьӧдӧм, сиктын медводдза лампочка, коми газет петӧм — та йылысь дзик пыр жӧ гижӧ Василий Елькин.

В. Елькин 1939 восянь пырӧ СССР-са Гижысь котырӧ. Сэки жӧ петӧ кывбуръясыслӧн медводдза небӧгыс — «Шуд йылысь сьылӧм».

## Небӧгъяс
### Комиӧн
* Шуд йылысь сьылӧм: кывбуръяс / Ред. Д. Конюхов; серпасаліс В. Поляков. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1939. — 64 л.б.
* Бӧрйӧм гижӧдъяс / Лӧсьӧдіc А.А. Вежев; серпасаліc М.П. Безносов. — Сыктывкар: Коми госиздат, 1948. — 176 л.б.
* Шуд вӧсна. Бӧрйӧм гижӧдъяс. Кывбуръяс / Ред. А. Морозова; Серпасаліс М.П. Безносов. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1960. —  112 л.б.

### Вуджӧдӧмъяс
* Сьыланкывъяс / Ред. Ф.В. Плесовский; лӧсьӧдіс Д.В. Конюхов; серпасаліс В.Г. Постников; вуджӧдісны: Г. Фёдоров, В. Елькин, Д. Конюхов, И. Вавилин, С. Тимушев, А. Осипов, М. Лебедев. — Сыктывкар: Коми госиздат, 1951. — 93 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Национальнӧй библиотека

## Ыстӧдъяс
Карме

**Карме** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 23 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 400 000 км. Карме восьтіс Америкаса астроном Сет Барнс Николсон 1938 воын.
Халдене

**Халдене** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1,9 км. Юпитерӧдз шӧр кост 23 100 000 км. Халдене восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт, Янга Фернандес да Юджин Магнайер 2000 воын.
Каллихоре

**Каллихоре** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 24 043 000 км. Каллихоре восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2003 воын.
Вӧзь

**Вӧзь** (; ) — ваын уялысь утка рӧдысь лэбач.

## Ыджда да рӧм
Вӧзь — вель ыджыд утка, пӧшти кык пӧв мыгӧраджык жыдачысь – сьӧктаыс овлывлӧ кило джынсянь ӧкмыссё граммӧдз, тушаыслӧн кузьтаыс – 57 сантиметрӧдз.

Гозйӧдчан кадас айыслӧн мышку вылысыс да ӧтар-мӧдар бокыс руд, вомӧн ногыс вӧсньыдик чукыля визьясаӧсь. Кынӧм улыс еджыд, зобйыс рудов ӧмидз рӧма. Юрыс да сьыліыс гӧрдовперкаль. Кымӧсас эм еджыд кушин. Син бӧжладорас тӧдчӧ куим пельӧса чутпас. Бордъяс «рӧмпӧштаныс» югыд турунвиж, помъясӧдыс сьӧдӧн дорӧсалӧма.

## Паськалӧм
Олӧ-вылӧ тайӧ лэбачыс Европаын да Азияын. Россияын — рытыввывсяньыс Камчаткаӧдз, войладор муясас — Йиа саридзӧдз. Паныдасьлывлӧ Коми му пасьтала, но кызвыныс гожйӧ Печоралӧн шӧр да кывтыд юкӧнъясас, Усва ковтысын, вӧра тундраын да тундраын. Пармаысь да вӧраинъясысь вӧзьӧс он казявлывлы, сы вӧсна мый тайӧ лэбачыс радейтӧ овны-поздйысьны паськыд эрда местаясын, кӧні эмӧсь тыяс да гӧпъяс, туруна видзьяс.

## Поздйысьӧм
Лунвылысь вӧзьяс миянӧ пондӧны локтавны косму тӧлысь шӧрсянь. Поздйысян местасӧ корсьӧны васянь неылысь. Сайӧдаинъясысь, тшӧкыда быдмысь бадь пуяс пӧвстысь бӧрйӧны гурантор да куш муас и пуктӧны ӧкмыс колькйӧдз. Колькъясыс гырысиникӧсь да лым кодь еджыд рӧмаӧсь. А сэсся эньыслӧн пӧжсигас нин лысӧм-гылалӧм гӧнсьыс кутшӧмакӧ артмӧ поз пыдӧс вольӧсыс. Пӧжсян кадас энь вӧзьыс пукалӧ позъяс куим вежонысь дырджык. Уткапияныслӧн колькйысь петан кадыс быд во абу ӧткодь. Медводдза позтыра вӧзьясӧс корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь лӧддза-номъя тӧлысь шӧрсянь.

## Оласног да сёян
Вӧзьяс – быдмӧг сёйысь пӧткаяс, пырджык пӧткӧдчӧны ва турунъясӧн. Яя сёян вылӧ найӧ ыштывлӧны зэв гежӧда.

Чужанінсӧ вӧзьяс эновтӧны да лэбӧны шоныдджыкинъясӧ моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Тӧвйӧны уткаясыс Вой саридз да Шӧрмудор саридз бердын. Лэбачьясӧс туялысьяслӧн висьталӧм серти, Комиын кыйсьысьяслы веськавлывлӧмаӧсь Голландияын, Войвыв Исландияын, Бельгияын да Астраханьса заповедникын кольчаалӧм вӧзьяс.

## Рӧдвуж кыв вылын
Комиын кӧнсюрӧ уткасӧ «вӧзь» пыдди шуӧны «ваулаӧн» да «кос уткаӧн». Вӧзь нимыс зэв важся, лӧсьӧдлӧмаӧсь сійӧс, тыдалӧ, важ финн-йӧгра войтыр уна сюрс во сайын нин. Перымса комияс пӧткасӧ шуӧны миян моз жӧ «вӧзьӧн». Ылыс рӧдвуж кывъясын лӧсялана весьтасъясыс тшӧтш эмӧсь, но сӧмын ӧнія войвывса финн-йӧгра войтыръяслӧн – эстонецъяслӧн, саамъяслӧн, хантылӧн (ӧстякъяслӧн) да мансилӧн (вогулъяслӧн). Лунвывланьынджык олысь рӧдвуж войтыръяслӧн кывкудъясын, шуам, мордвалӧн, марилӧн да удмуртъяслӧн, «свиязь» вежӧртаса нимъясыс абуӧсь – татшӧм уткаясыс налы абу тӧдсаӧсь, сэтчӧс местаясын найӧ оз овны да.

## Галереа

Image:Mareca penelope female at Cley, Norfolk.jpg
Image:Eurasian.wigeon.2.arp.750pix.jpg
Image:Anas penelope m2.jpg
Image:Smient.jpg
Image:Anas penelope 001.jpg
Mareca penelope MHNT.ZOO.2010.11.29.3.jpg |Museum specimen 


## Ӧшмӧс
* Ракин А.Н. Вӧзь // Би кинь, 2012. – 5 №.
* Россияын позвоночнӧй пемӧсъяс: Вӧзь (рочӧн)
* «Алтайын лэбачьяс» сайтын вӧзь (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Ябыр

**Ябыр** (; ) — сьылысь кайяс рӧдысь лэбач.

## Ыджда да рöм
Ябырлӧн тушаыс чим сьӧд. Гозйӧдчан кадас кытсюрӧ содтӧд дзирдалыштӧ гӧрдов либӧ гӧрдовлӧз рӧмсерӧн. Синмыс перкаль, тулыснас нырыс кольквиж. Лысӧм бӧрас выльысь петӧм гӧныс еджыд чутъяса. Туялысьяслӧн висьталӧм серти, Коми муын сьӧд ябырысь ӧтдор кӧнсюрӧ шочиника паныдасьлывлӧ алӧйгӧрд ябыр, кодлӧн сьӧд рӧма сӧмын юрыс, бордйыс да бӧжыс, а сэсся быдлаті гöрдов.

## Паськалöм
Ябыр — локтысь-мунысь лэбач. Гожйыны волывлӧны быд во сӧмын Коми мулӧн лунвыв да шӧр юкӧнъясас, Печора карсянь да Кослан сиктсянь войвылынджык оз нин паныдасьлыны.

## Оласног да поздйысьöм
Локтӧны Коми муӧ ябыръяс сьӧд ракаясысь неуна сёрӧнджык — косму тӧлысь шӧрын. Чужанінас воӧдчӧны оз ӧтвылысь: первой айясыс, лун-мӧд мысти — эньясыс. Айясыслӧн медшӧр могыс – гозпӧвъясыслӧн воигкежлӧ корсьны лӧсялана поздысянінъяс. Эмӧсь кӧ керкаяс дорын пӧвйысь вӧчӧм позъяс, овмӧдчӧны сэтчӧ. Кодлы оз тырмы татшӧм скворечникыс — пу горсъясӧ. Поздысянiнсӧ аддзӧм бӧрын лэбачьясыс пу вожъяс вылӧ пуксьӧмӧн чуксасьӧны быдсяма пӧлӧс шыясӧн, весиг тшӧтш мукӧд кайяс ног сьывны босьтчылӧны, да нерсьӧм кодь артмылӧ. Татшӧм чуксасьӧм сертиыс эньыс и тӧдмалӧ, кытӧн сiйӧс виччысьӧ пӧлыс. А сэсся ябыр гозъя кыкӧн нин дасьтысьӧны быдтысигкежлас. Ваялӧны позъяс кос турун, гӧн да мукӧд пӧлӧс небыдтор, вольсалӧны пыдӧсас. Кольксӧ пӧжны пуктӧны нёльсянь сизимӧдз, найӧ кельыдлӧз рӧмаӧсь. Пӧжсигас позъяс пукалӧ эньыс, пӧлыс сӧмын корсюрӧ вежлывлӧ сiйӧс. Кайпияныс чужӧны кык вежон мысти. Бать-мамныс пырысь-пыр жӧ весалӧны позсӧ — кольк кышъяссӧ петкӧдлӧны ортсӧ.

Медводдза лунъясас йылӧмыс этшаника на сёйӧны, но налӧн вытьыс ӧтарӧ содӧ. Сы вӧсна сёянсӧ ябыр гозъялы лоӧ ваявны пыр унджык и унджык. Водз асывсянь сёр рытӧдз дугдывтӧг ноксигад налы атшвайтӧдзыс овлывлӧ. Борд йылас кыпӧдчӧм бӧрын том лэбачьясыс чукӧртчӧны гырысь кельӧбъясӧ да лунтыръясӧн лэбалӧны градъяс, ыбъяс, видзьяс весьтын, зiля кокалӧны лёльӧясӧс да нидзувъясӧс, вой мазiяслысь, слӧнгагъяслысь, лотшакъяслысь горш номыръяссӧ, кодъяс вайӧны уна лёк кӧдзаяслы, пуктасъяслы, веж быдмӧгъяслы. Пӧткӧдчӧны ябыръяс тшӧтш вотӧс тусьясӧн да быдмӧг кӧйдысӧн.

Чужанiнсӧ ябыръяс эновтӧны водз арнас. Тавося том быдтасъясыс туйӧ вӧрзьӧдчӧны пӧрысьджыкъяс сертиыс водзджык. И асьныс воӧдчӧны налӧн некор на волывтӧм шоныдiнъясӧ. Тӧвсӧ коллялӧны лэбачьясыс Францияын, Испанияын, Шӧрмудор саридзбердса муясын. Но медся уна тӧвйысь ябырыс чукӧртчӧ Англияын.

## Рöдвуж кыв вылын
**Ябыр** нимыс лэбачыслӧн медся важ, сiйӧс лӧсьӧдлӧмаӧсь уна сюрс во сайын, ӧнія торъя войтыръяс вылӧ юксьытӧдз на: коми пермякъяслӧн — «ябыр», удмуртъяслӧн — «юбер». Ябырӧн шуӧны лэбачсӧ лунвывса комияс — Луз ла Летка вожъясын, Эжва кывтыдын. А мукӧдлаас, тшӧтш и перымса комияс, нимтӧны **сьӧдкайӧн**. Медся ёна лӧсялӧ лэбачыслы сьӧдкай нимыс.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Ябыров — лэбач нимысь артмӧм ов.

## Öшмöс
* ''Ракин А.Н.'' Ябыр // Би кинь, 2012. — 6 №.
* ''Ракин А.Н.'' Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
Вомынъюр (Кулӧмдін район)

**Вомынъюр** () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кодӧс бырӧдісны 1950-ӧд воясӧ.

## История
* 1892 вося списокъясын оз паныдасьлы.
* 1916 — Казьтыштӧма медводдзаысь видз-му овмӧс переписьын: «Вомынюр» грезд, 10 овмӧс, 54 морт.
* 1926 — Грездын 12 овмӧс, 59 морт; 1939 — 55 морт.
* 1955 — Списокын нимыс оз нин паныдасьлы.

## Ӧшмӧсъяс
* Жеребцов И.Л. Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. ― Сыктывкар, 2000. — 448 с.
* ''Игнатов М.К.'' Взгляд сквозь годы. – Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 1998. – 224 с.
* ''Игнатов М.К.'' Усть-Куломский район: помни прошлое, зная настоящее, делай будущее (1620–2008). – Сыктывкар, 2009. – 366 с.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / По общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия в 3 т. ― Сыктывкар, 1997-2000. ― Т. 1―3.

## Ыстӧдъяс
Вомын (Кулӧмдін район)

**Вомын** () – Коми республикаын Кулӧмдін районса Пожӧг сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд, кодӧс бырӧдісны 1960-ӧд воясӧ.

## История
* 1930 вося списокын нимыс оз паныдасьлы. 
* 1939 — Перепись дырйи пасйӧма «хутор Вомын»: 42 морт.
* 1945 — Карта вылын пасйӧма Ыва, 1956 — «Вомын» грезд.
* 1959 — Грездын оліс 37 морт.
* 1964, йирым тӧлысь 26 лун — Грезд официальнӧя киритӧма .

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Вомын — Коми Республикаса Кӧрткерӧс районын сикт.
* Вомын — Коми Республикаса Емдін районын Айкатыла сикт омӧдчӧминӧ пырысь грезд.

## Ӧшмӧсъяс
* Жеребцов И.Л. Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. ― Сыктывкар, 2000. — 448 с.
* ''Игнатов М.К.'' Взгляд сквозь годы. – Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 1998. – 224 с.
* ''Игнатов М.К.'' Усть-Куломский район: помни прошлое, зная настоящее, делай будущее (1620–2008). – Сыктывкар, 2009. – 366 с.

## Ыстӧдъяс
Мнеме

**Мнеме** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 069 000 км. Мнеме восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2003 воын.
Пелысь мольяс (ансамбль)

**Пелысь мольяс** — Тима Вень нима Коми Республикаса культура колледж бердын студентъяслӧн сьылан-йӧктан ансамбль. Котырлӧн художественнӧй веськӧдлысь — Т.Т. Пупышева, хормейстер — Н.М. Гнедых, балетмейстер — О.В. Просужих.

## История
«Пелысь мольяс» ансамбль артмис 1993 воын. Котырыс чужис кык енбиа мортлӧн водзмӧстчӧм серти: Наталья Гнедых вӧлі медшӧр хормейстерӧн (2012 восянь сідзжӧ веськӧдлӧ роч йӧзкостса сьыланкывъяслӧн «Северная околица» ансамбльӧн), а Татьяна Пупышева — художественнӧй веськӧдлысьӧн.

Ансамбль век петкӧдчӧ Коми Республикаса «Шондібан» да «Луза дорса гаж» празьникъяс вылын. Ансамбльлысь сьылысьяссӧ, йӧктысьяссӧ да ворсысьыссӧ тшӧкыда позьӧ аддзывлыны выставка, гала-концерт, фестиваль, конкурс, рытпук восьтӧмъяс дырйи.

«Пелысь мольяс» котырын сьылӧны колледжын велӧдчысь студентъяс, та вӧсна налӧн лыдыс век вежласьӧ. Шӧркодя сэні 20 артист. Быд во колледж помалысьяс пыдди ансамбльӧ локтӧны выль велӧдчысьяс. Кызь воӧн дасьтӧма 400 гӧгӧр йӧктысь-сьылысьӧс.

Котырлӧн репертуарын эм коми, роч да фин-йӧгра войтырлӧн йӧзкостса сьыланкывъяс: потандорса, вежадырся, кытшӧн йӧктана и с.в.

«Пелысь мольяс» котыр сӧвмӧдӧмӧ пай пуктісны сідзжӧ концертмейстер Николай Артеев, хореографъяс  Ольга Просужих да Татьяна Бурилова, хормейстер Светлана Асташева, шылад тэчысь Любовь Глазырина, режиссёр Виктор Напалков, концерт нуӧдысь Вера Морозова.

## Конкурс-фестивальясын петкӧдчӧм
* Фин-йӧгра войтырлӧн V Войтыркостса фестиваль (Кудымкар, 1995);
* Национальнӧй культураяслӧн «Жар-птица» Регионъяскостса фестиваль (Киров, 2005);
* Йӧзкостса творчестволӧн «Родники Поволжья» XI Ставроссияса фестиваль (Чебоксары, 2002, 2003);
* «Сияние севера» Регионъяскостса фестиваль (2000).

## Ӧшмӧсъяс
* Щербинина М. Бусинка к бусинке / Ансамблю «Пелысь мольяс» — 20 лет // «Республика» газетлӧн сайт, 2013 во, косму тӧлысь 10-ӧд лун, 61 (4938) № (рочӧн)
* «Пелысь мольяс» ансамбль «Финноугория» сайтын (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Тюксей

**Тюксей** (; ) — утка рӧдысь ваын уялысь лэбач. Мукӧд ним: сьӧд утка, сьӧд чӧж.

## Ыджда да рöм
Тюксей лыддьыссьӧ ыджыд уткаяс лыдӧ пырысь пӧткаӧн. Сьӧктаыс налӧн овлывлӧ килоӧн-джынйӧнӧдз, а кузьтаыс – ветымын кык сантиметрӧдз.

Ай тюксейыс чим сьӧд рӧма. Ныр вуж діныс мылькъя, ныр розьяс бердас эм вижовгӧрд печат. Синмыс пемыдгӧрд рӧма, кокыс сьӧд.

## Паськалöм
Олӧ-вылӧ Европалӧн да Азиялӧн войвыв юкӧнъясас, поздысьӧ весиг Йиа саридз бердын. Парма весьтын петкӧдчывлӧ гожъянінъясас вуджигӧн да тӧвйыны бӧр лэбигас.

## Оласног да поздйысьöм
Коми муӧ локтӧны сьӧд уткаяс ода-кора тӧлысьлӧн мӧд джынъяс. Лэбӧны быдтысянінъясас лун и вой гырысь кельöбъясӧн. Быд кельӧбын овлывлӧ сё либӧ унджык утка. Унаӧн поздйысьӧны Печора ю ковтысын, но кызвыныс воӧдчӧны вӧра тундраӧдз да тундраӧдз. Лунвывланьӧджык кольччӧм уткаяс гожйӧны пармаса нитшка нюръясын. Быд тюксей бӧрйӧ гоз пӧвсӧ тӧвъянінас на, да найӧ ёна тӧждысьӧны ӧта-мӧд вӧснаыс. Неминучаяс дырйи айыс дыр оз эновт кулӧм либӧ лыйӧм эньсӧ.

Чужанінас воӧм бӧрас овмӧдчӧны восьсаинъясӧ — тундраса тыяс бердын либӧ лӧня визувтысь юяс дорын. Позсӧ лӧсьӧдӧны муӧ кустъяс улӧ. Пыдӧсас вольсалӧны кос турун, мый вылӧ вочасӧн содтысьӧ пӧжсян уткаыслӧн лысӧм гӧныс. Позтырас овлывлӧ 5-8 еджыд рӧма кольк. Позъяс пукалӧ сӧмын эньыс тӧлысь чӧж. Сильӧпияныслӧн чужӧм бӧрас посни котырсӧ мамыс жӧ сӧмын дӧзьӧритӧ.

Эновтӧны чужанiнсо сьӧд уткаяс арнас вель сёрӧн — кӧч тӧлысь помасигӧн либӧ йирым тӧлысь пуксигӧн. Тӧвсӧ коллялӧны Балтика да Вой саридз гӧгӧртасын. Тюксейлӧн яйыс чӧскыд, кыйсьысьяс донъялӧны сiйӧс бура. Сьӧд уткаяс – войвывса лэбачьяс, лунвыв муясын найӧ оз овны.

## Сёян
Сьӧд уткаяс пӧткӧдчӧны кызвыннас яя сёянӧн, быдмӧгъяс вылӧ ыштывлӧны сӧмын корсюрӧ. Радейтӧны кутавны васа небыд гагъясӧс, лёльӧясӧс. Чӧсмасьӧны и чериӧн.

## Рöдвуж кыв вылын
Тюксейӧн нимыс бергалӧ сӧмын удораса сёрнисикасын, роч йӧз шуӧны утка сикассӧ «синьгаӧн». Улыс эжваланьын олысьяс ногӧн — «сьӧд чӧж», мукӧд коми сёрнисикасын да литературнӧй кывйын — «сьӧд утка». 

Перымса комияслы тайӧ кывйыс абу тӧдса да кыввораныс уткаыслӧн нимыс абу. А удмуртъяс тӧдӧны, кывкудъясас пыртӧмаӧсь кык ним: «сьӧд сюлы» (комиӧн: сьӧд утка) да «сьӧд тшӧж» (комиӧн: сьӧд чӧж). Кыдзи аддзам, нимъяссӧ лӧсьӧдiгӧн и комияс, и удмуртъяс тӧд выланыс босьтӧмаӧсь уткаыслысь сьӧд рӧмсӧ.

## Художествоа литератураын
Коми гижысь Г.Юшковысь кындзи, ёнасӧ «тюксей» кывйӧн некод оз вӧдитчы. Со мый сiйӧ висьталӧ «Кысь ме тэнӧ корся?» повесьтын утка йывсьыс: «*Сэсся ӧти баржа вылысь шкиперлӧн гӧтырыс бара на кокньӧд вайыштiс сылы: Сьӧд утка кельӧб дізьгысис-пуксис Колва шӧрас, да нывбабалӧн пыр и шусис сэтчӧ: Тюксейыс*!»

## Öшмöс
* Ракин А.Н. Тюксей // Би кинь, 2012. — 8 №.
* Россияын позвоночнӧй пемӧсъяс: Тюксей (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Пожӧг сикт овмӧдчӧмин

**Пожӧг сикт овмӧдчӧмин** — Коми Республикаса Кулӧмдін районын сикт овмӧдчӧмин. Артмӧдӧма 2006 воын.

## Медшӧр юӧр
Овмӧдчӧминлӧн шӧрсикт — Пожӧг сикт.

Овмӧдчӧминӧ, кӧні олӧ 2436 морт (2012 во), пырӧ 9 оланін:
* Сьӧдтыдін грезд (1 морт)
* Кекур грезд (429 морт) 
* Пожӧг сикт (521 морт) 
* Вомынбӧж (159 морт)
* Мальӧ (56 морт)
* Пожӧгдін (396 морт)
* Полльӧ (201 морт)
* Улыс Ярашъю (216 морт)
* Ярашъю (457 морт)

Ыджда: 921 га.

## Веськӧдланін
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Веськӧдланінӧн юралысь: Шахова Нина Африкановна

## Сӧвет
Пожӧг сикт овмӧдчӧминса Сӧветӧн веськӧдлысь: Шахова Нина Африкановна

Сӧветӧ 2012 воын вӧлі бӧрйӧма 10 депутат: Бугримова Алла Августиновна, Игнатов Ренат Владимирович, Лажанёв Василий Евгеньевич, Лажанёв Константин Васильевич, Сенькин Василий Иванович, Третьяков Анатолий Васильевич, Шахов Иван Егорович, Шахова Нина Африкановна, Шахова Ольга Егоровна, Шомысов Владимир Игоревич.

## Ӧтуввез
* Пожӧг сикт овмӧдчӧмин
* Пожӧг сикт овмӧдчӧминлӧн Веськӧдланін

## Ыстӧдъяс
Эрида

**136199 Эрида** (символ: ; войдӧр Зена либӧ Ксена) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус  — 1200 км. Сылӧн эм спутник  — Дисномия. Эрида восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Вевдорйывгорт (Луздор район)

**Вевдорйывгорт** () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын, Лель ю бокын. Вевдорйывгортсянь Читаёв сиктӧдз 6 км, Абъячой юрсиктӧдз 20 км.

## История
* 1620 — Медводдзаысь казьтыштӧма дозорнӧй небӧгын: «дер. На Илгорте».
* 1859 — Грездсӧ гижӧма кыдзи «Малый Вильгорт».
* 1995 — 26 овмӧсын олӧ 48 морт; 1998 — 22 овмӧсын 40 морт; 2000 — 20 овмӧсын 36 морт .
2016 воын грездын пырӧма Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ (2016 вося ода-кора тӧлысь 6-ӧд лунся 41-РЗ № Коми республикаса оланпас).

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
* Шучалин Пётр Васильевич (1950) — коми сьылысь, шылад тэчысь, гудӧкӧн ворсысь, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.

## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.

## Ыстӧдъяс
Ашальчи Оки

**Ашальчи Оки** (1898—1973) — удмурт поэтесса да гижысь, бурдӧдысь. Збыль нимыс — Акулина Григорьевна Векшина.

## Олан туй
* 1898, косму тӧлысь 4 (16) лун — Чужис Удмурт АССР-ысь Грах районса Кузебаево грездын кресьтянин семьяын.
* 1914 — Помаліс велӧдысьяслысь Карлыганса Вотскӧй школа, 1921 — Казаньын рабочӧй факультет.
* 1928 — Помаліс Казаньса университетын медицина факультет, босьтчис уджавны врач-окулистӧн.
* Ветліс Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ, фронт вылын вӧлі хирургӧн 571 №-а полевӧй госпитальын. Эм войнакадся наградаяс.
* 1946, йирым тӧлысь — Армияысь локтӧм бӧрын уджаліс врачӧн Алнаш районса бурдӧдчанінын.
* 1973, йирым тӧлысь 31 лун — Кувсис Удмурт АССР-са Алнаш сиктын.
 
## Гижан удж
Ашальчи Оки — удмурт литератураын медводдза нывбаба-поэт. Кывбуръяссӧ заводитіс йӧӟӧдны 1918 восянь «Виль синь» и «Гудыри» удмурт газетъясын. Удмурт кывйӧн медводдза кывбур небӧг «Сюрес дурын» (Туй дорын) петіс 1925 воын , рочӧн — «О чем поет вотячка» небӧг — петіс 1928 воын.

1933 воын гижысьӧс мыждӧны националистъяскӧд йитӧд кутӧмын сідз шусяна «СОФИН» («Союз освобождения финских народностей») делӧ серти. Та бӧрын Ашальчи Оки кежӧ гижан уджысь. Реабилитируйтӧма сӧмын 1956 воын .

Ашальчи Оки гижис лирикаа кывбуръяс, кодъяс сиӧмаӧсь чужан мулы, нывбаба-удмурт олӧмлы. Сылӧн гижӧдъясыс матынӧсь фольклор дорӧ. Мукӧд кывбурыс лоины йӧзкостса сьыланкывъясӧн.

Ашальчи Оки гижис сідзжӧ челядьлы.

Кывбуръяссӧ вуджӧдӧма Рочмуса уна кыв вылӧ, а сідзжӧ француз, венгер да фин кывъяс вылӧ. Кывбуръяс вылас гижӧма уна сьыланкыв.

## Небӧгъяс
### Удмурт кывйӧн
* Сюрес дурын. 1925.
* Мон тодам ваисько. Ижевск, 1968.

### Роч кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн
* О чем поет вотячка. Глазов, 1928.
* [Стихи] // Стихи удмуртских поэтов. Ижевск, 1957.

## Паметь
* Поэтесса кулӧм бӧрын Алнаш сиктын восьтӧма керка-музей .
* 1994 воын лӧсьӧдӧма Ашальчи Оки нима Удмуртияса национальнӧй литературнӧй премиа .

## Наградаяс
* Удмурт АССР-ын нимӧдана бурдӧдысь (1957)
* Уджвывса ветеран.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Айво Иви — Удмурт гижысь, Ашальчи Окилӧн вок.

## Ӧшмӧсъяс
* Писатели Удмуртии. Биобиблиографический справочник. Ижевск, 1963.
* Удмуртская литература. Ижевск, 1966.
* Краткая литературная энциклопедия (рочӧн)
* Виртуальный музей Ашальчи Оки

## Ыстӧдъяс
Мӧсерпом (Луздор район)

**Мӧсерпом** () – Коми Республикаын Луздор районса Занулльӧ сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Мӧсерпомсянь Занулльӧ шӧрсиктӧдз 4 км, Абъячой юрсиктӧдз 54 км, Сыктывкар юркарӧдз км.

## История
* 1620 — Медводдзаысь казьтыштӧма дозорнӧй небӧгын: «Вишаковская» грезд, 3 овмӧс; «Другая Вишаковская», 4 овмӧс; «выставок из Др. Вишаковской», 2 овмӧс.
* 1710 — Кыкнан грездыс вӧлі шусьӧ Мишаковская, а 1719 во кежлӧ найӧ ӧтувтчисны.
* 1907 — Воссис начальнӧй училишӧ.
* 1926 — «Мишаковская» грездын вӧлі 54 овмӧс, 289 морт.
* 1930 — Вӧлі 1-дза тшупӧда школа.
* 1998 — 19 овмӧсын олӧ 35 морт , 2000 — 20 овмӧсын олӧ 35 морт.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
* 1719 — Исаков.

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Дисномия

**Дисномия** (войдӧр Габриэла) — тайӧ Эридалӧн спутник. Сылӧн радиус — 75 км. Эридаӧдз шӧр кост 37430 км. Дисномия восьтіс Америкаса астроном Майк Браун 2005 воын.
Оньмӧсьт (Луздор район)

**Оньмӧсьт** () — Коми Республикаын Луздор районса Луздор сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
Посёлок ним артмӧма Оньмӧсьт ю ним серти. Коми кыв туялысь А.И. Туркин серти, сійӧ артмӧма **онь** (луз-летка сёрнисикасын «ру» вежӧртас) кывйысь да **-ӧсь** кывбердлӧн суффиксысь: сідзкӧ **руа ю**. Туялысь вайӧдӧ сідзжӧ Оньмӧсьт юлӧн вожлысь роч нимсӧ (*Утренняя Роса*), кодлӧн вежӧртасыс матын Оньмӧсьт ю нимлы .

## Фольклор
## География
Посёлок пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын, Оньмӧсьт ю вомын. Оньмӧсьтсянь Луздор шӧрсиктӧдз км, Абъячой юрсиктӧдз км.

## История
* 1892 вося списокын нимыс оз паныдасьлы.
* 1916 — Медводдзаысь казьтыштӧма видз-му гижалігӧн: пӧчинӧкын 4 овмӧс, 22 морт (9 мужичӧй, 13 нывбаба).
* 1926 — Тані вӧлӧма кык пӧчинӧк: «Оньмес» — 1 овмӧс, 4 морт; «Оньмес-усти» — 6 овмӧс, 37 морт.
* 1939 — Йӧзӧс гижалігӧн пасйӧма «Коми Оньмесустье» грезд — 25 морт (9 мужичӧй, 16 нывбаба) да «Полуденный Онмес» хутор — 3 морт.
* 1956 — Татчӧ кольӧма сӧмын «Оньмесь» грезд, кӧні 1959 воын олӧма 35 морт.
* 1970 — Тані олӧ 700 морт (Бадья грездкӧд ӧтвылысь — 714 морт).
* 1976 — Оньмӧсьткӧд ӧтувтӧма Квартал 28 посёлок.
* 1989 — Оньмӧсьтын олӧ 427 морт, на пиысь 44 % — рочьяс, 43 % — комияс.
* 2000 — 124 овмӧсын олӧ 343 морт.

## Олысь лыд
Посёлокын олӧны комияс да рочьяс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
Посёлокын эм челядь сад.

## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Лихачевскӧй (Луздор район)

**Лихачевскӧй** () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн веськыд берегын. Лихачевскӧйсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 8 км, Абъячой юрсиктӧдз 41 км, Сыктывкар юркарӧдз 230 км.

## История
* Артмис XVII нэм пансигӧн. 
* 1620 — Медводдзаысь казьтыштӧма: «деревня починок в Козгорте у реки у Лузы новая роспашь», 1 овмӧс, кӧні оліс Иван Осипович (овыс абу пасйӧма). Неылын («на той ж земле в выставке») сулаліс нӧшта ӧти овмӧс, кӧні оліс Артемий Осипович.
* 1625 — Грездын вӧлі 3 овмӧс, кӧні олісны Иван да Артемий Осиповичьяс да Исаак Иванович (овъясыс абу тӧдса).
* 1645 — Тані коли сӧмын ӧти олан керка, кӧні оліс Григорий Афанасьевич (овсӧ абу индӧма). Мукӧдыс кувсисны 1630—1640—ӧд воясӧ тшыглунысь. Бӧръя олысьыс куліс тшыгъялӧмысь 1668 воӧ.
* 1678 — Грезд гижӧма кыдзи «Лихачёвская». Нимыс артмӧ грездӧ овмӧдчысь выль йӧзлӧн ов серти — Дмитрий Григорьевич Лихачёв, Михаил да Акинфей Андронович Лихачёвъяс да мукӧд.
* 1719 — Грездын оліс 39 мужичӧй (нывбабаяс йылысь юӧр абу). Индӧма налысь овъяссӧ: медтшӧкыда паныдасьлӧ Лихачёв ов, вӧлі сідзжӧ Можегов (гашкӧ, перымса комиясысь) да мукӧд.
* 1859 — «1-я Лихачевская» («Кось-Вӧлӧк») грездын, мый матынджык Ношульлань, вӧлі 8 овмӧс, 72 морт; «2-я Лихачевская» грездын — 22 овмӧс, 209 морт.
* 1905 — Воссис земскӧй училишӧ.
* 1916 — «Большая Лихачёвская» грездын вӧлі 31 овмӧс, 181 морт; «Лихачёвская» грездын — 26 овмӧс, 144 морт.
* 1926 — «Косьвӧлӧк» («Большая Лихачёвская») грездын вӧлі 38 овмӧс, 202 морт; «Лихачёвская» грездын — 36 овмӧс, 211 морт.
* 1940-ӧд да 1962—1963 воясся инним картаяс вылын — «Лихачёво» да «Кось-Волок».
* 1978, рака тӧлысь 28 лун — Тайӧ грездъясыс вӧлі ӧтувтӧма «Лихачёвская» грездӧ.
* 1995 — 43 овмӧсын олӧ 135 морт; 1998 — 40 овмӧсын олӧ 131 морт ; 2000 — 34 овмӧсын олӧ 118 морт.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
* 1678 — Лихачёв.
* 1719 — Алимпиев, Ичёткин, Лихачёв, Можегов, Пономарёв, Черноков,  Шулепов.

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Макемаке

**136472 Макемаке** (символ: ) &mdash; тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус - 739 км. Сылӧн эм спутник  — S/2015 (136472) 1. Макемаке восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Хаумеа

**136108 Хаумеа** (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус  — 718 км. Сылӧн эм спутникъяс  — Хииака да Намака. Хаумеа восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун, Дэвид Рабиновиц, Чедвик Трухильо да ӧттшӧтш испанияса астрономъяс Хосе Луис Ортис да сылӧн велӧдчысь Пабло Сантос-Санз 2005 воын.
Ловъю (Луздор район)

**Ловъю ** () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
Коми кыв туялысь А.И. Туркин серти, «Ловъю» ним артмӧма ловпу (рочӧн: ольха) нимсянь. Луз-летка сёрнисикасын **й** шы вуджӧма **ль** шыӧ роч кывлӧн влияние улын. Йӧзыслӧн висьталӧм серти, ю бокын ёнджыкасӧ быдмӧ тайӧ коръя пуыс.

## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Ловъю ю бокын (Сокся юлӧн веськыд вож). Ловъюсянь Ношуль шӧрсиктӧдз 28 км, Абъячой юрсиктӧдз 60 км, Сыктывкар юркарӧдз 249 км.

## История
* Овмӧдчанін артмис 1811 во бӧрын.
* 1859 — Грездын вӧлі 16 овмӧс, 11 морт; 1892 — 171 морт.
* 1908 — Тані воссис училишӧ.
* 1926 — Ловъюын 62 овмӧс, 282 морт.
* 1930 — Ловъю пырӧ Ношуль сикт сӧвет улӧ, грездын эм школа.
* 1939 — Ловъю — Летка районса сикт, Ловъю сикт сӧветлӧн шӧрсикт, кӧні олӧ 323 морт. Ловъю сикт сӧвет улӧ сідзжӧ пырӧны: Матяш да Сокся грездъяс, Бергач, Ошкаёль, Скоба, Сорокас, Чупов да Юсьпозъя хуторъяс; 30, 45, 46, 56, 57, 94 да 112 №-яса кварталъясын вӧрса баракъяс.
* 1960-ӧд воясын Ловъю сикт сӧвет вӧлі быродӧма, Ловъю лои Ношуль сикт сӧвет улӧ пырысь грездӧн.
* 1989 — Грездын 12 морт (6 мужичӧй, 6 нывбаба), ставныс комияс.
* 1995 — Ловъюын 8 овмӧс, 13 морт; 1998 — 6 овмӧс, 8 морт ; 2000 — 4 овмӧс, 4 морт .

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Хииака

**Хииака** (Hiʻiaka) — тайӧ Хаумеалӧн спутник. Сылӧн радиус — 155 км. Хаумеаӧдз шӧр кост 49880 км. Хииака восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2005 воын.
Кваоар

**50000 Кваоар** (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планет. Сылӧн радиус - 425-585 км. Сылӧн эм спутник - Вейвот. Кваоар восьтісны америкаса астрономъяс Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2002 воын.
Вейвот

**Вейвот** — тайӧ Кваоарлӧн спутник. Сылӧн радиус — 37 км. Кваоарӧдз шӧр кост 14500 км. Вейвот восьтіс Америкаса астроном Майк Браун 2007 воын.
Чекши (Луздор район)

**Чекши** () – Коми Республикаын Луздор районса Ношуль сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь посёлок.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Посёлок пукалӧ Чекши юлӧн веськыд берегын. Чекшисянь Ношуль шӧрсиктӧдз 1 км, Абъячой юрсиктӧдз 33 км, Сыктывкар юркарӧдз 222 км.

## История
* Артмис 1950-ӧд вояс помын, медводз вӧлі шусьӧ **Мехбаза**.
* 1959 — Посёлокын олӧ 488 морт, ставныс коми.
* 1965, ӧшым тӧлысь 10 лун — Вежисны посёлоклысь нимсӧ, кутісны шусьыны «Чекша».
* 1989 — Чешкиын олӧ 564 морт (308 мужичӧй, 256 нывбаба). На пиысь 57 % — комияс, 30 % — рочьяс.
* 1999 — 170 овмӧсын олӧ 555 морт 

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс да рочьяс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Кӧдж (Луздор район)

**Кӧдж** () – Коми Республикаын Луздор районса Спаспоруб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор

## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Кӧджсянь Спасорд шӧрсиктӧдз 12 км, Абъячой юрсиктӧдз км.

## История
Грезд артмӧма XIX нэм помын. 1920 воын медводдзаысь казьтывсьӧ Гижалігӧн: «Плёсовская» грезд, 20 овмӧс, 103 морт. 1926 воын 22 овмӧсын олӧма 98 морт. 1995 воын грездын 13 овмӧс, 25 морт; 1998 воын — 15 овмӧс, 26 морт ; 2000 воын — 11 овмӧс, 19 морт.

2012 воын Кӧдж грезд, кӧні олӧма 8 морт, кӧсйӧны вӧлі тупкыны, а олысьяссӧ овмӧдны Спаспорубӧ.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
* Плесовский Фёдор Васильевич (1920–1988) — коми фольклор, иннимъяс да овъяс туялысь, филологияса кандидат (1951).

## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Шиликова Зоя Васильевна

**Шиликова Зоя Васильевна** (1940—2013) — коми кыв да литература велӧдысь, кывбур гижысь, Россияса нимӧдана велӧдысь (2012).

## Олан туй
Зоя Шиликова чужӧма 1940-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. 1962 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология факультет.

Кулӧма 2013-ӧд вося ода-кора тӧлысь 1-ӧд лунӧ.

## Велӧдан удж
1962-ӧд восянь З.В. Шиликова уджалӧма чужан Шойнаты сиктас коми да роч кыв да литература велӧдысьӧн.

## Гижан удж
Велӧдӧм кындзи Зоя Васильевна гижӧ кывбуръяс. Найӧс йӧзӧдлісны «Звезда» районнӧй газетын, «Войвыв кодзув», «Арт», «Би кинь» да «Чушканзі» республикаса журналъясын, «Коми му» да «Йӧлӧга» газетъясын.

Сылӧн кывбуръяс вылӧ гижӧма 30 сайӧ сьыланкыв (шылад тэчысьяс — Александр Уляшов, Ирина Латкина, Алексей Ген, Гений Горчаков. 2010 воын быд вося «Василей» гаж дырйи З.В. Шиликовалӧн «Ӧшкамӧшка» кывбур вылӧ сьыланкывйыс лои вермысьӧн «Челядьлы сьыланкыв» нимпасын (шылад тэчысьыс — А. Ген).

Нелямын воысь дырджык Зоя Васильевна веськӧдлӧм улын Шойнатыса школаын уджалӧ **«Би кинь»** литературно-творческӧй кружок.

## Небӧгъяс
* *Шиликова З. В.* Килля-лыска пуяса чужанін: кывбуръяс. — Сыктывкар, 2010. — 112 л.б.
* *Шиликова З. В.* Аканьлы сьыланкыв: Кывбуръяс / Лӧсьӧдіс ''В. А. Лимерова''; Серп. А. Гордеева. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2014. — 24 л.б.  
* *Шиликова З. В.* Нывбаба гожӧм: кывбуръяс. — Сыктывкар: «Анбур» ИКК, 2020. — 80 л.б.

## Наградаяс
* Коми Республикаса школаын нимӧдана велӧдысь (1993, ода-кора тӧлысь 18-ӧд лун).
* Россияса нимӧдана велӧдысь (2012, ӧшым тӧлысь 29-ӧд лун)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса Национальнӧй библиотека
* Мастерская учителя коми языка и литературы: из опыта работы : пособие для учителя / Сост. А.В. Мишарина; ГАОУДПО (ПК) С РК «КРИРО». — Сыктывкар, 2010. — С. 44—45.

## Ыстӧдъяс
Владыкин Владимир Емельянович

**Владыкин Владимир Емельянович** (Омель Лади) (1943) — удмурт поэт, этнограф, историк, история наукаясса доктор, профессор.

## Олан туй
* 1943, рака тӧлысь 20 лун — Чужис Удмурт АССР-са Можга карын служашӧй семьяын. «Вит» вылӧ помаліс Можгаса педучилишӧ да Москваса канму университетысь история факультет (1966). Тані жӧ 1969 воын дорйис этнографияысь кандидат ним вылӧ диссертация, а 1991 воын — доктор ним вылӧ.

## Туялан удж
## Гижан удж
1993 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ.

## Наградаяс
* Удмуртия АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь (1989)
* Россияса вылыс школаын почётнӧй уджалысь (1998)
* Ёрталун орден (2002). 

## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
ESTCube-1

**ESTCube-1** – Эстонияса медводдза Мулӧн спутник, а сідзжӧ медводдза «электричествоа тӧвдӧраа» спутник. Спутник лӧсьӧдісны Тарту университетса велӧдчысьяс. Орбита вылӧ сійӧс мӧдӧдіс Куру космодромсянь (Лунвыв Америкаын) Европаса «Вега» ракета 2013 вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ. Сьӧкта – 1,048 кг, ыджда – 10×10×11,35 см. Апогей – 665 км, перигей – 665 км.
Почёт орден (Рочму)

**Почёт орден** (рочӧн: орден Почёта) — Рочмуын канму награда. Лӧсьӧдӧма Россияса Президентлӧн 442 №-а индӧдӧн 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ. Почёт орденлысь статут да серпасалӧм вынсьӧдӧма сэки жӧ. Статутӧ да серпасалӧмӧ вежсьӧмъяс пыртӧма Россияса Президентлӧн 19 №-а индӧдӧн 1999 вося тӧвшӧр тӧлысь 6 лунӧ.

## Орденлӧн статут
Почёт орден сетсьӧ гражданалы ыджыд вермӧмъясысь канму, производственнӧй, туясян, социально-культурнӧй, общественнӧй да благотворительнӧй уджын, мый сетіс позянлун бурмӧдны йӧзлысь олӧм, ыджыд квалификацияа кадръяс дасьтӧмысь, ичӧт войтырӧс быдтӧмысь, оланпас да пӧрадок кутӧмысь.

Почёт орден новлӧны шуйга морӧсын. Эм кӧ Россияса мукӧд орден, новлӧны «Военнӧй заслугаясысь» орден бӧрын.

2012 вося косму тӧлысь 12 лунӧ статутӧ пыртӧма содтӧд:

Почёт орден векджык сетсьӧ сэтшӧм мортлы, кодлӧн эм нин Россияса мукӧд канму награда.

## Орден серпасалӧм
Почёт орден вӧчӧма эзысьысь, мавтӧма эмальӧн. Орден артмӧ кӧкъямыс пельӧса пернаысь, шӧрас — гӧгрӧс медальон, мавтӧма еджыд эмальӧн, вылісяньыс серпасалӧма Россиялӧн канпас, а гӧгӧрыс — лавр кытш. Паслӧн диаметр — 42 мм. Мӧдар бокас — орденлӧн номер.

Орден пысасьӧ вит йыла колодкаӧ, кодӧс гартыштӧма пемыд лӧз рӧма лентаӧн, кӧні эм еджыд сувтса визь. Ленталӧн пасьта — 24 мм, еджыд визьлӧн пасьта — 2,5 мм. Ленталӧн веськыдладорсянь еджыд визьыс 5 мм сайын.

## Мукӧдтор
СССР-ын вӧлі жӧ Почёт орден, коді 1988-ӧд воӧдз шусис **«Почёт пас»** орденӧн.

Почёт орден и мукӧд страналӧн: Армения, Беларусь, Казахстан, Молдова.

## Ыстӧдъяс
Варуна

**20000 Варуна** (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 250-500 км. Варуна восьтіс америкаса астроном Роберт МакМиллан 2000 воын.
Иксион

**28978 Иксион** (символ: ) - тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 325 км. Иксион восьтісны америкаса астрономъяс Серро-Тололо обсерватория вылын 2001 воын.
Тыдор (Луздор район)

**Тыдор** () — Коми Республикаын Луздор районса Абъячой сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор

## География
Грезд пукалӧ Луз юлӧн шуйга берегын. Тыдорсянь Абъячой шӧрсиктӧдз 5 км, Сыктывкар юркарӧдз 194 км.

## История
* 1620 — Медводдзаысь казьтыштӧма дозорнӧй небӧгын: «Калинино» грезд.
* 1625 — Тані вӧлі 4 олан керка. Орччӧн («на тои же земле») сулаліс кык выставка, кӧні олісны тыдорса кресьтяна: сэні вӧлі нӧшта 3 олан да ӧти куш овмӧс. Небӧгын торйӧн вӧлі гижӧма: «под тою ж деревнею рыбная ловля на озерках».
* 1710 восянь грезд кутіс шусьыны «Калининская».
* 1859 — Грездын 27 овмӧс, 269 морт; 1926 — 35 овмӧс, 225 морт.
* 1950-1960-ӧд воясся инним картаяс вылын — «Тыдор».
* 1989 — Тыдорын 482 морт (242 мужичӧй, 240 нывбаба, ставныс коми); 1995 — 159 овмӧсын 491 морт; 1998 — 166 овмӧсын 519 морт; 2000 — 172 овмӧсын 470 морт .

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
Тыдорын эм школа.

## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Гермиппе

**Гермиппе** — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 21 131 000 км. Гермиппе восьтісны Америкаса астрономъяс Скотт Шеппард, Дэвид Джуитт да Джен Клина 2001 воын.
Кыргызстанса кып

**Кыргызстан Республикаса кып** (кырг. *Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни*) — тайӧ кыргыз канму пас (дӧрапас да канпаскӧд ӧттшӧтш).

## История
Кыпсӧ вынсьӧдіс **Кыргызстанса Вылыс Сӧвет** (кырг. Жогорку Кеңеш) 1992 вося ӧшым тӧлысь 18 лунӧ.

Текстыс Джамил Садыков да Эшмамбет Кулуевлӧн, шыладыс Насыр Давлесов да Калый Молдобасановлӧн. Роч кыв вылӧ вуджӧдiсны Казат Акматов да М. Рудов.

## Текст

## Кывзыны
* https://web.archive.org/web/19970706074445/http://www.kyrgyzstan.org/
* http://www.youtube.com/watch?v=PwmgLNUHZn0&feature=related
Оркус

**90482 Оркус** (символ: ) &mdash; тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета. Сылӧн радиус - 450 км. Сылӧн эм спутник - Вант. Оркус восьтісны америкаса астрономъяс Дэвид Рабиновиц, Майкл Браун да Чедвик Трухильо 2004 воын.
Вант

**Вант** — тайӧ Оркуслӧн спутник. Сылӧн радиус — 140-190 км. Оркусӧдз шӧр кост 8980 км. Вант восьтісны Америкаса астрономъяс Майк Браун да Т.-А. Суер 2005 воын.
Комор кыв

**Комор кыв** (*Shikomor, Shimasiwa*) — тайӧ бенуэ-конго (банту) кыв (либӧ суахилилӧн сёрнисикас), Комор діяс вылын каналан кыв. Анбур — латин, сідзжӧ араб.

## Лыдакывъяс

:1 - montsi
:2 - mbili
:3 - ndraru
:4 - nne
:5 - ntsanu
:6 - ndrararu
:7 - nfukare  
:8 - nane
:9 - shenda
:10 - kume

## Пример (Комор діясса кып)


**Udzima wa ya Masiwa**

beramu isi pepeza
nadi ukombozi piya
ye daula ivenuha
tasiba bu ya i dini voya trangaya hunu Komoriya
Narikéni namahaba ya huveindza ya masiwa

yatru masiwa Komoro damu ndzima
masiwa Komoro dini ndzima
Ya masiwa radzaliwa ya masiwa yarileya
Mola neari sayidiya
Narikeni ha niya riveindze uwataniya
Mahaba ya dine na duniya.

I beramu isi pepeza
rangu mwesi sita wa juiye
i daula ivenuha
zisiwa zatru zi pangwi ha
Maore na Ndzuani, Mwali na Ngazidja
Narikeni namahaba ya huveindza ya masiwa
Седна

**Седна** (символ: ) &mdash; тайӧ Шонді ылдӧсын карлик планета (гашкӧ, Ӧпик-Оорт кымӧрысь). Сылӧн радиус - 500 км. Седна восьтісны Америкаса астрономъяс Майкл Браун, Чедвик Трухильо да Дэвид Рабиновиц 2003 воын.