open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Катыд (Сыктыв район)

**Катыд** () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
Роч кыв вылын «Горьковская» ним артмис М.Горький нима колхоз серти.

## Фольклор
## География
Грездсянь Визин юрсиктӧдз 7 км.

## История
* Грезд артмис 1960—1968 вояс костын некымын грезд подув вылын: «Черанева / Семенчин» (Черанево), «Катыд пом» (Верхний конец), «Ластавыл» (Коршуново, Коршуновская) да «Пролчи» (Малое Носково). 
* 1719 — медводдзаысь казьтыштӧма Черанева / Семенчин, Катыд пом, Ластавыл грездъяс (артмисны 1707—1719 вояс костын), 1784 — Пролчи грезд.
* 1926 — Катыдпомын вӧлі 51 овмӧс (203 морт), Ластавылын — 43 овмӧс (160 морт), Пролчиын — 16 овмӧс (74 морт), Чераневын — 40 овмӧс (142 морт).

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.

## Ыстӧдъяс
Кольёль (Сыктыв район)

**Кольёль** () – Коми республикаын Сыктыв районса Визин сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Кольёль пукалӧ Ыджыд Визин юлӧн веськыд берегын. Визин сиктӧдз  км.

## История
* 1646 — медводдзаысь казьтыштӧма кыдзи «Колья река» грезд.
* 1678 да 1707 — тайӧ грездыс («Колья», «Коля») пасйӧма абу кыдзи асшӧр овмӧдчанін, а гижӧдӧма Под Сосной (Сосновский, Сорд) грезд дорӧ.
* 1719 — Ревизскӧй сказкаясын пасйӧма кык торъя грезд: «Кольел» да «Большой Кольел».
* 1784 — Пасйӧма кык грезд: «Малоколская» да «Большевская».
* 1916 — «Мало-Кольелская» грездын 37 овмӧс (196 морт), «Больше-Кольелская» грездын 19 овмӧс (98 морт).
* 1926 — «Большой Кольель» грездын 23 овмӧс (103 морт), «Малый Кольель» (Торкин) грездын 22 овмӧс (105 морт), «Средний Кольель» (Кэчпиян) грездын 29 овмӧс (117 морт).
* 1939 — «Большой Кольёльын» оліс 106 морт, «Средний Кольёльын» — 155 морт, «Малый Кольёльын» — 127 морт.
* 1956 — вӧлі пасйӧма Кольёль, Большой Кольёль, Кочпиян да Торкино грездъяс.
* 1976, косму тӧлысь 22-ӧд лун — Кольёль да Большой Кольёль ӧтувтӧма Кольёль грездӧ.
* 1989 — Грездын оліс 56 морт, на пиысь 78 % — комияс.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.

## Ыстӧдъяс
2014-ӧд во

**2014-ӧд (Кык сюрс дас нёльӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Гажъяс
* Рочмуын — **Культура во**
* Коми Республикаын — **Дзоньвидзанлун во**

## Лоӧмторъяс
* тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лун — Роч Федерацияса Президент Владимир Путинлӧн индӧдӧн Вячеслав Гайзерӧс пуктӧма Коми Республикаса Юралысьлысь удж вӧчысьӧн.
* урасьӧм тӧлысь 7-23 лунъяс — XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (Сочи, Россия)
* рака тӧлысь 7-16 лунъяс — XI тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (Сочи, Россия)
* рака тӧлысь 29-ӧд лун — Сыктывдін районысь Ыб сиктса **Фин-йӧгра этнокультура паркын** вӧлі «Тӧвся Ыбица» фестиваль, кытчӧ волісны XI тӧвся Олимпиада ворсӧмъясын куимысь вермысь Даръя Домрачева (Беларусь), олимпиадаса чемпионъяс Сергей Чепиков да Анатолий Алябьев 
* ода-кора тӧлысь 11-ӧд лун — Донецк да Луганск йӧзкостса республикаяс нуӧдісны референдум да торйӧдчисны Украинаысь.
* ода-кора тӧлысь 25-ӧд лун — Украинаын бӧрйӧма выль президент Пётр Порошенко
* сора тӧлысь 17-ӧд лун — Донецк йӧзкостса республикаын усис Малайзияса «Боинг-777», сійӧ вӧлі лэбӧ Амстердамсянь Куала—Лумпур карӧ. Авиаборт вылын вӧлі 298 морт, ставныс кулісны.
* моз тӧлысь 22-ӧд лун — Сыктывкарын Сыктывкарса канму университет водзын восьтӧма Питирим Сорокинлы паметник
* кӧч тӧлысь 14-ӧд лун — Коми Республикаын бӧрйисны Юралысьӧс: вермис Вечӧ Гайзер (78,97 %, 324439 морт) 

## Чужисны

## Кулісны
* тӧвшӧр тӧлысь 17-ӧд лун — Коми Республикаса нимӧдана артист Пётр Коледенков (чужис 1958)
* ода-кора тӧлысь 5-ӧд лун — РСФСР-са нимӧдана артист Галина Лыткина (чужис 1928)
* ода-кора тӧлысь 27-ӧд лун — Маддярмуысь фин-йӧгра литература туялысь Петер Домокош (чужис 1936)
* вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лун — коми гижысь, журналист, Россияса гижысь котырӧ пырысь, Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь Иван Белых (чужис 1946)

## Ыстӧдъяс
Уляшев Олег Иванович

**Уляшев Олег Иванович** (1964) — коми гижысь, фольклор да оласног туялысь, филологияса кандидат.

## Олан туй
Чужӧма 1964-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ Коми АССР-ысь Кулӧмдін районса Вӧльдiн сиктын. 1971—1979-ӧд воясӧ велӧдчӧма Вӧльдінса 8 класса школаын, сэсся — В. Т. Чисталёв нима Помӧсдінса шӧр школаын. 1988-ӧд воын помалӧма Сыктывкарса канму университетысь филология факультетса коми юкӧн. Пырӧма уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтӧ (ӧні — Коми наука шӧрин): вӧлӧма литература да фольклор юкӧдын; ӧні — этнография секторын старшӧй научнӧй сотрудник. 

## Туялан удж
## Небӧгъяс

## Гижан удж
1977-ӧд воын йӧзӧдӧма медводдза гижӧдсӧ: «Чушканзі» журналын петӧма кань йылысь басня.

Студенталігӧн йӧзӧдлӧма кывбуръяс, мойдъяс республикаса журналъясын, газетъясын да мукӧд ӧтувъя чукӧрын. Пырӧдчӧма «ПИТОН» литературнӧй чукӧрӧ (Первое интеллектуальное творческое объединение начинающих), сэсся «Ордым» котырӧ. 1988-ӧд восянь йӧзӧдсьӧ «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, кӧні сідзжӧ петавлӧны литературно-критическӧй статьяяс. 1991-ӧд воын ветлӧма Эстмуӧ этнофутуристъяслӧн конгресс вылӧ. Сы бӧрти петӧма «Водоптицная дорога» (Тарту, 1995) небӧг, кытчӧ пырӧма сылӧн 10 кывбур. Прозаа гижӧдъясыс тшӧтш пырисны коми литература учебникъясӧ.

1990—2000-ӧд воясӧ топыда уджалӧма Коми Республикаса фольклор театркӧд (ӧні — Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драмаа театр). Театрыс 1990-ӧд воын медводдзаӧн пуктӧма О. И. Уляшевлысь «Енколаяс йылысь поэма» серти спектакль. Сэсся пуктӧмаӧсь «Куллерво» (финн кывйысь вуджӧдӧма, 1993), «Гытсан» (1994); «Коми сиктын важнога свадьба» (С. Мезенцевкӧд ӧтвылысь) да «Рӧштвоса ворсӧмъяс» (Л. Оплеснинакӧд ӧтвылысь, 1996), «Эзысь шабді» (С. Горчаковакӧд ӧтвылысь, 1998), «Йӧла гор» (1999).

«Эзысь шабді» лирическӧй комедияысь О. И. Уляшевлы сетӧма Коми Республикаса канму премия искусство юкӧнын.

2015-ӧд воын «Излань зыран, зарни зыран» небӧгсӧ шуӧма республикаса конкурсын медбур небӧгӧн. Тайӧ жӧ небӧгсьыс вичмӧма М. А. Кастрен котырлӧн «Ичӧт проза» нимпасын литературнӧй премия (Финляндия) да Рӧдвуж уджтасын премия художествоа проза гижӧдъяс юкӧнын премия (Эстония).

О. И. Уляшев гижӧ уна жанрын, комиӧн и рочӧн, ачыс вуджӧдчӧ да серпасалӧ небӧгъяссӧ. 2012-ӧд восянь пырӧ Рочмуса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* Кӧмтӧм нывкалы: кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2001. — 24 л.б. («Ӧтувъя керка» чукӧр)
* Орд ордым: висьтъяс, ворсанторъяс, кывбуръяс. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 2006. — 160 л.б.
* Мойд дзебас: посни челядькӧд уджалысьяслы отсӧг. — Сыктывкар: ГАОУДПО (пк) С РК «КРИРО», 2013. — 48 л.б.
* Излань зыран, зарни зыран. — Сыктывкар: ООО «Издательство Кола», 2014. — 96 л.б.
* Кад пыр верзьӧмӧн: висьтъяс. — Сыктывкар: «Анбур» ИКК, 2019. — 248 л.б.
* Зарни бобув. Кывбуръяс. — Сыктывкар: «Коми йӧзӧдчан керка» КР-са АУ, 2021. — 224 л.б.

## Наградаяс
* М.А. Кастрен котырлӧн «Ичӧт проза» нимпасын литературнӧй премия (2015)

## Ӧшмӧсъяс
* Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. 
* Коми гижысь котыр сайтын О. И. Уляшев йылысь

## Ыстӧдъяс
Рапануи кыв

**Рапануи кыв** (*vananga Rapa Nui, ʻarero Rapa Nui*) — тайӧ Рапа Нуи (Ыджыд лунлӧн) ді вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн ронго-ронго.

## Рапануи анбур

Пыртӧм кывъясын сідзжӧ: D d, F f, Ġ ġ, S s, CH ch, LL ll

## Морта нимвежтасъяс

## Лыдакывъяс

:1 (ka) tahi
:2 (ka) rua
:3 (ka) toru
:4 (ka) ha
:5 (ka) rima
:6 (ka) ono
:7 (ka) hitu
:8 (ka) va’u/varu
:9 (ka) iva
:10 (ka) aŋahuru
Коми АССР

**Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика** (рочӧн: Коми Автономная Советская Социалистическая Республика; дженьыда, рочӧн: Коми АССР) — РСФСР-ын рытыв-войвылын 1936—1990 воясӧ асвеськӧдлан республика. Коми АССР-лӧн юркарӧн вӧлі Сыктывкар.

## История
Коми Асвеськӧдлан Сӧветскӧй Социалистическӧй Республика (Коми АССР) вӧлі лӧсьӧдӧма СССР-са Оланподув серти РСФСР-ын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт подув вылын 1936 вося ӧшым тӧлысь 5 лунӧ.

Медыджыд каръяс: Сыктывкар, Вӧркута, Инта, Печӧра, Уква.

Айму вӧсна Ыджыд тышӧдз дугдытӧг муніс районъяс артмӧдан удж. 1939 воын Сыктывдін районысь вӧлі торйӧдӧма Кӧрткерӧс район. Шойнаты районысь Кӧрткерӧс районӧ вӧлі сетӧма Пезмӧг сиктсӧвет.

1939 воын жӧ чинталӧма Емдін район. Некымын сиктсӧвет вӧлі сетӧма сӧмын на артмӧдӧм Железнодорожнӧй районӧ.

## Юклӧм
Коми АССР артмӧдігӧн вӧлі лӧсьӧдӧма 12 район:
* Емдін район
* Изьва район
* Кулӧмдін район
* Летка район
* Луздор район
* Мылдiн район
* Сыктыв район
* Сыктывкар район
* Удора район
* Усвавом район
* Чилимдiн район
* Шойнаты район

## Олысь лыд
1939 вося Йӧзӧс гижалігӧн Коми АССР-ын 72,5 % олысьыс коми (231 301 морт). Налӧн лыдын вочасӧн содіс мукӧд воас, но став олысь пиын налӧн процент лыдыс чиніс. 1989 воын Коми АССР-ын оліс 1 250 847 морт, на пиысь рочьяс — 721 780 морт (57,7 %), комияс — 291 542 морт (23,3 %).

## Видзӧдӧй сідзжӧ
* Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьт
* Коми Республика

## Ӧшмӧсъяс
* ИСТОРИЯ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО ДЕЛЕНИЯ КОМИ АССР 1917-1990 гг.

## Ыстӧдъяс
Токелау кыв

**Токелау кыв** (*Tokelau*) - тайӧ Токелау ді вылын да Выль Зеландияын малай-полинезия кыв. Анбур - латин.

## Токелау анбур

a, e, f, g, h, i, k, l, m, n, ng, o, p, t, u, v

Важӧн сідзжӧ: r, s, w, wh

## Ыстӧдъяс

* Ethnologue report on Tokelauan
* Токелау кыв
Маркиз кыв

**Маркиз кыв** (*‘E‘o ‘Kenata* (войвыв сёрнисикас), *‘E‘o ‘Enana* (лунвыв сёрнисикас)) - тайӧ Маркиз діяс вылын (Франция Полинезия) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.
Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь

**Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь** (рочӧн: Заслуженный учитель школа Коми АССР) — Коми АССР-са почёт ним.

## История
«Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь» почёт ним лӧсьӧдӧма 1939 вося моз тӧлысь 19 лунӧ. Канмуса награда сетӧны школаясын велӧдӧдӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Награда сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.

1939 восянь 1995 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунӧдз тайӧ почёт нимсӧ Коми муын вӧлі сетӧма 850 велӧдысьлы.

## Ӧшмӧсъяс
* Коновалова М. Почётные звания Республики Коми // Республика Коми: энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 495.

## Ыстӧдъяс
Ниуэ кыв

**Ниуэ кыв** (*ko e vagahau Niuē*) — тайӧ Ниуэ ді вылын малай-полинезия кыв, англичанкӧд официал кыв. Анбур — латин.

## Ниуэ анбур

Aa, Āā, Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Ōō, Pp, Ss, Tt, Uu, Ūū, Vv, Rr

## Морта нимвежтасъяс
 

## Лыдакывъяс

:0 - nakai
:1 - taha
:2 - ua
:3 - tolu
:4 - fa
:5 - lima
:6 - ono
:7 - fitu
:8 - valu
:9 - hiva
:10 - hogofulu
:11 - hogofulu ma taha
:20 - uafulu
:30 - tolugofulu
:100 - taha e teau
:1000 - taha e afe

## Ыстӧдъяс

* Learn to speak Niue - Vagahau Niue - the Niuean Language. www.learnniue.com is a teaching resource for everyone one wishes to learn the Niuean Language. www.learnniue.com incorporates graded units and online audio. www.learniue.com is a New Zealand Ministry of Pacific Island Affairs project
* Ethnologue Entry for Niuean
* Niuean Basic Vocabulary List
* Daily Learning of the Niue Language
РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь

**РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь** (рочӧн: Заслуженный учитель школы РСФСР) — РСФСР-ын почёт ним. Лӧсьӧдӧма 1940 вося тӧвшӧр тӧлысь 11 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн.

1975 вося рака тӧлысь 28 лунӧ РСФСР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн указӧн вӧлі дасьтӧма «РСФСР-са школаын нимӧдана велӧдысь» морӧсвывса пас.

1995 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ Россияса Президент пыртіс воддза почёт ним пыддиыс выльӧс, коді шусьӧ «Россияса нимӧдана велӧдысь».

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Россияса нимӧдана велӧдысь

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Увеа кыв

**Увеа кыв** (*Fakaʻuvea*), сідзжӧ **уоллис кыв** - тайӧ Уоллис да Футуна діяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур - латин.

## Увеа анбур

a, e, i, o, u, ā, ē, ī, ō, ū, f, g, h, k, l, m, n, s, t, v, '

## Ыстӧдъяс

*Введение в уоллисский и футунанский языки
*An online French–Wallisian dictionary
Картасикт (Сыктыв район)

**Картасикт** () – Коми республикаын Сыктыв районса Куратов сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грезд пукалӧ Буб юлӧн веськыд берегын. Картасиктсянь Куратов шӧрсиктӧдз  км, Визин юрсиктӧдз  км.

## История
* 1920 — медводдзаысь казьтыштӧма: грездын 15 овмӧсын олӧ 83 морт. Вермас лоны, водзынсӧ вӧлі арталӧны орчча грездъяскӧд.
* 1926 — 16 овмӧсын олӧ 82 морт.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. — Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. — Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.

## Ыстӧдъяс
Ротума кыв

**Ротума кыв** (*Fäeag Rotuma*) - тайӧ Ротума діяс вылын (Фиджи) малай-полинезия кыв. Анбур - латин.

## Ротума анбур

* **a** – /a/
:* **ȧ** либӧ **ä** – /a/
:* **ạ** – /ɔ/
* **e** – /e/
* **f** – /f/
* **g** – /ŋ/
* **h** – /h/
* **i** – /i/
* **j** – /tʃ/
* **k** – /k/
* **l** – /l/
* **m** – /m/
* **n** – /n/
* **o** – /ɔ/
:* **ö** – /ø/
* **p** – /p/
* **s** – /s/
* **t** – /t/
* **u** – /u/
:* **ü** – /y/
* **v** – /v/
* **ʻ** – /ʔ/

## Ротума кывйӧн буркыв

:'Otomis Ö'faat täe 'e lạgi,
:'Ou asa la äf'ȧk la ma'ma',
:'Ou pure'aga la leum, 'ou rere la sok,
:fak ma 'e lạgi, la tape'ma 'e rän te'.
:'Äe la naam se 'ạmisa, 'e terạnit 'e 'i,
:ta 'etemis tela'a la tạumar,
:Ma 'äe la fạu'ạkia te' ne 'otomis sara,
:la fak ma ne 'ạmis tape'ma re vạhia se iris ne sar se 'ạmisag.
:Ma 'äe se hoa' 'ạmis se faksara; 'äe la sại'ạkia 'ạmis 'e raksa'a.
:Ko pure'aga, ma ne'ne'i, ma kolori, mou ma ke se 'äeag, se av se 'es gata'ag ne tore. 'Emen

## Ыстӧдъяс

* Rotuma Website Rotuman Language Page
* Rotuma Website Bibliography of Rotuman Language Studies
* "Rotuman" Page on Metathesis Site of Ohio State University's Language Department
* Rotuman dictionary online
Коми АССР-са почёт нимъяс

**Коми АССР-са почёт нимъяс** — Коми АССР-ын лӧсьӧдӧм канмуса наградаяс, кодъясӧс сетӧны Коми АССР-ын бура уджалӧмысь.

## История
Канмуса наградаяс сетӧм йылысь шуӧмсӧ кырымалӧ Коми АССР-са Вылыс сӧветлӧн Президиум.
Коми АССР-ын 1939-1994 воясӧ вӧлі лӧсьӧдӧма татшӧм почёт нимъяс:

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Коми Республикаса почёт нимъяс

## Ӧшмӧсъяс
* Коновалова М. Почётные звания Республики Коми // Республика Коми: энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 495.

## Ыстӧдъяс
Григорий календар

**Григорий календар** (рочӧн: Григорианский календарь) — кад арталан система, кодлӧн подулын Шонді гӧгӧр Мулӧн ветлӧдлӧм. Му гӧгӧртӧ Шонді гӧгӧр цикл чожнас 365,2425 лун либӧ 97 кассяна во 400 во чӧжнас.

## История
Календар ним артмис римса папа **Григорий XIII** ним серти. Сійӧ пыртіс тайӧ календарсӧ католик  странаясын 1582 вося йирым тӧлысь 4 лунӧ воддза Юлиан календар пыдди: четверг, йирым тӧлысь 4 лун бӧрти мӧд луннас лои пекнича, йирым тӧлысь 15 лун.

## Тӧлысьяс
Григорий календар серти, во юксьӧ 12 тӧлысь вылӧ, кодъяслӧн кузьтаыс 28-сянь 31 лунӧдз:

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Юлиан календар

## Ӧшмӧсъяс
* Григорий календар

## Ыстӧдъяс
МИ (котыр)

**МИ** — Коми том войтырлӧн «МИ» котыр, кодӧс артмӧдӧма том коми йӧзӧс ӧтувтӧм могысь.

## История
Коми том войтырлӧн торъя котыр лӧсьӧдтӧдз Комиын вӧлӧма том гижысьясӧс ӧтувтысь **«Ордым»** чукӧр. Выль котыр восьтӧм йылысь мӧвп воӧма сы бӧрын, кыдзи коми томулов ветлӧма Эстонияӧ МАФУН Сӧветлӧн чукӧртчӧм вылӧ. Медводдза нимыс вӧлӧма роч: **«Коми центр творческой молодёжи»**, артмӧдӧма 1991 вося йирым тӧлысьын. Медводдза веськӧдлысьнас бӧрйӧма Александр Пивкин.
1993 воын тайӧ котырас зіля уджалӧма том серпасалысьяслӧн «**Форма**» чукӧр. 

2000-ӧд вояс пансигӧн коми том войтырлӧн котыр чӧв олӧма. Выльысь ловзьӧдӧма 2004 во пансигӧн, кор веськӧдлыны босьтчӧма Людмила Камбалова. 2005 вося йирым тӧлысьын котырлысь нимсӧ вежӧма, кутӧма шусьыны: «Коми том войтырлӧн «МИ» котыр» (рочӧн: «Региональная общественная организация «Союз коми молодёжи «МИ»). Сэки жӧ вӧлі вынсьӧдӧма выль Устав, вӧзйӧма девизъяс: «Ставыс МИ сайын» и «Ог кӧ МИ — коді?»

Том коми войтырлӧн историяын котырӧ пырысьясысь кыкӧн вӧліны МАФУН-са президентъясӧн: Нина Нестерова (1995 воын) да Алексей Рассыхаев (2007 воын).

## Веськӧдлысьяс
* Пивкин Александр
* Белорусова Светлана Ивановна
* Моисеева Светлана
* Камбалова Людмила Николаевна (2004, урасьӧм тӧлысь—2007)
* Пельмегова Анна Валерьевна (2007, моз тӧлысь 22-ӧд лун—2010)
* Сажина Яна Степановна (2010, моз тӧлысь—2017.04.21)
* Махотина Анна (2017, косму тӧлысь 21-ӧд лун)
* Макарова Светлана (2021, ода-кора тӧлысь 16-ӧд лун)
* Шлопова Элина (2024, вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лун) 

## Медшӧр удж

## Ӧтуввез
* Фин-йӧгра порталын «МИ» котырлӧн блог
* ЖЖ-ын «МИ» котырлӧн блог
* VK-ын «МИ» котырлӧн листбок

## Ӧшмӧсъяс
* ''Рассыхаев А.Н.'' Деятельность МАФУН по сохранению и развитию финно-угорских и самодийских языков и культур // Инновационные проекты в сфере функционирования языков финно-угорских народов в работе с детьми и молодежью: Материалы Межрегион. конф. (Сыктывкар, 7-9 апреля 2009 г.). — Сыктывкар: Изд-во «Кола», 2009. — С. 140-146. 
* Коми региональная общественная организация «Союз коми молодёжи «МИ»
* *Сажина Я.С.* Эффективность реализации уставных целей региональной общественной организации «Союз коми молодежи «МИ» и конструктивное взаимодействие с молодежными общественными организациями финно-угорских стран и регионов РФ // Государственные языки финно-угорских регионов: реалии современности: сборник статей / Отв. ред. ''А.Н. Рассыхаев''. — Сыктывкар, 2013. — С. 75-80.

## Ыстӧдъяс
Кассяна во

**Кассяна во** (рочӧн: високосный год) — Юлиан да Григорий календаръясын во, кодлӧн кузьтаыс — 366 лун, мукӧд во серти ӧти лун вылӧ кузьджык. Юлиан календарын кассяна во быд нёль во мысти, Григорий календарын эм неыджыд торъялӧм.

## История
Миян эраӧдз 45 вося тӧвшӧр тӧлысь 1 лунсянь римса диктатор Гай Юлий Цезарь пыртіс календар, кодӧс лӧсьӧдісны александрийса астрономъяс Созиген веськӧдлӧм улын. Календар подулын вӧлі куйлӧ 365,25 луна астрономическӧй во (365 лун да 6 час). Тайӧ календарсӧ вӧлі шуӧма Юлиан календарӧн. Медым веськӧдны 6 час вылӧ вешйӧмсӧ, вӧлі пыртӧма **кассяна во**. Куим во арталісны 365 лунӧн, а нёльӧд воас вӧлі содтӧны нӧшта ӧти лун урасьӧм тӧлысьын. Кассяна воӧ Григорий календарын пыртӧма содтӧд лун — урасьӧм тӧлысь 29 лун.

## Мукӧдтор
* «Кассяна во» — Алёна Ельцовалӧн небӧг ним (1997)

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Истомин Аркадий Степанович

**Истомин Аркадий Степанович** (1956) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Аркадий Истомин чужӧма 1956-ӧд вося кӧч тӧлысь 25-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кудымкар районса Ыджыд Сидӧр грездын. Помалӧма Кува сиктса кӧкъямыс класса школа, Кудымкарса медицина училище (1975). Фельдшералӧма Соликамск районын, кысянь босьтӧмаӧсь служитны армияӧ (служитӧма ракетнӧй войскаясын Заполярьеын). Армия бӧрын во кымын фельдшераліс Куваса участкӧвӧй больничаын.

1984-ӧд воын эштӧдӧма Перымса медицина институтысь лечебнӧй факультет. Велӧдчигас стӧрӧжалӧма да грузчикалӧма, фельдшералӧма Перымын тэрыб отсӧг сетан станцияын.

Терапияысь интернатура помалӧм бӧрын кык во уджалӧма веськӧдлысьӧн Ошыбса больничаын да участкӧвӧй терапевтӧн. 1987-ӧд вося кӧч тӧлысьсянь 1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысьӧдз уджалӧма медшӧр врачӧн Кудымкарса районнӧй бурдӧдчанінын.

1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь 1995-ӧд вося рака тӧлысьӧдз уджалӧма Перым Коми кытшса Веськӧдланінын веськӧдлысьӧс вежысьӧн, сэсся бара вуджис бурдӧдчан юкӧнӧ. 1995-ӧд вося рака тӧлысьсянь - Перым кытшын врачебно-физкультурнӧй диспансерын медшӧр врачлысь удж вӧчысь, 1996-ӧд восянь - Перым Коми кытшса наркология диспансерын медшӧр врач.

## Гижан удж
Ӧтилан гижӧма, мый медводдза гижӧдсӧ йӧзӧдӧма 1975 воын «По ленинскому пути» газетын, мӧдлаын — мый гижны босьтчӧма 1977 воын. Йӧзӧдчылӧма газетъясын, ӧтувъя небӧгъясын, журналъясын Сыктывкарын да Москваын. 

Кывбуръясыс петавлісны «Звезда» кытшса газетын, «Дружба народов» газетын, «Медицинская газетаын», «Литературная газетаын» (1999), «Литературная Россия» еженедельникын. Петавлісны ӧтувъя чукӧръясын: «Иньва», «Керӧсӧ туёк», «Любимое и безответное», «Ступени надежд», «Притяжение»; перым коми поэзиялы сиӧм «Золотой свет» сборникын, «Современная литература народов России» кыфвбура антологияын (Москва, 2003).

1986 воын петӧма «Кӧр сотчӧны листтэз» кывбур чукӧр, 1992 воын — «Биланьӧ китӧ нюжӧт» чукӧр, кытчӧ пырисны коми да роч кывъяс вылын кывбуръяс. Кык кыв вылын кывбуръяссӧ сідзжӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Иная страна» небӧгын (1997).

2002-ӧд воын сылы сетӧма «Мӧдiк страна» кывбур чукӧрысь Питю Ӧньӧ нима литературнӧй премия.

Россияса гижысь котырын 1999 восянь.

## Небӧгъяс
* Истомин А.С. Кӧр сотчӧны листтэз: стиххез. — Кудымкар: Коми-перм. отд. Перм. кн. изд-ва, 1986. - 64 с.
* Истомин А.С. Биланьӧ китӧ нюжӧт: стиххез / пер. с коми-перм. яз. Н. Домовитов. — Кудымкар: Коми-пер. отд. Перм. кн. изд-ва, 1992. — 159 с. (коми да роч кывъяс вылын кывбуръяс)
* Мӧдiк страна. Иная страна. Стихи на коми-пермяцком и русском языках / Ред. Г. Кочубейник; Худ. П. Рычкова. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 1997. — 216 с. (тираж — 1000; 4,7 п.л.)
* Истомин А.С. ...И йиджӧны кыввез: кывбуррез. — Кудымкар: Коми-Перм. кн. изд-во, 2005. – 360 с.

## Ӧшмӧсъяс
* Истомин Аркадий Степанович // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 18.
* «Моя любимая библиотека» сайтын А.С. Истомин йылысь
* Гордость Пармы: Биографический справочник. — Кудымкар: Коми-Пермяцкое книжное издательство. — 2008. — С. 68.
* Коми-пермяцкие писатели: Биографический справочник для образовательных учреждений. В 2 ч. Часть I. / Авт.-сост.: Н. А. Мальцева. — Кудымкар, 2006. — С. 11—12.

## Ыстӧдъяс
Июль (сьылысь котыр)

**ИЮЛЬ** — Кулӧмдін сиктса томуловлӧн сьылан котыр, артмӧдӧма 2009 вося сора тӧлысьын.

## История
«Июль» котырӧн веськӧдлӧ Людмила Яснецова. Медводддзаысь сійӧ петкӧдчис 2009 вося сора тӧлысь 17 лунӧ, кор Кулӧмдін сиктын пасйисны Кулӧмдін район артмӧмсянь 80 во тырӧм.

Налӧн репертуарын вӧлі «попса». Сёрӧнджык, Людмила Яснецова водзмӧстчӧмӧн, репертуарас лоисны коми авторъяслӧн да йӧзкостса сьыланкывъяс. Медводдзаӧн вӧлі Василий Лодыгинлӧн «Кыдзсӧ кусыньті» кывбур вылӧ сьыланкыв.

Водзсяньыс котырын вӧлі 6 сьылысь, но бӧрынджык чиніс нёльӧдз. Людмила Яснецова кындзи «Июльын» сьылӧны: Наталья Казминова, Иван Нестеров,

«Июль» котырлӧн репертуарын эм татшӧм коми сьыланкывъяс: «Сьӧлӧмӧй» (кывъясыс Михаил Шаховлӧн), «Коми рок-н-ролл», «Абу на тулыс», «Сьӧлӧмӧй дай сьӧлӧмӧй», «Кулӧмдін», «Кыдзсӧ кусыньті» (кывъясыс Василий Лодыгинлӧн) да мукӧд.

Котыр зільӧ петкӧдчыны республикаса да районса праздникъясын да конкурсъясын, нуӧдӧ торъя концертъяс, на лыдын — благотворительнӧй сьылӧмъяс. Сідз, 2012 вося ода-кора тӧлысь 28 лунӧ «Июль» котыр нуӧдіс Кулӧмдін районса Культура керкаын концерт, а билетысь вузалӧм сьӧмсӧ (24 700 шайт) вуджӧдісны Кулӧмдін сиктса Кристос ловзян вичко дзоньталӧм вылӧ . Быд во том йӧзлӧн котыр петкӧдчӧ Василей гажын.

## Вермӧмъяс
* 2009, вӧльгым тӧлысь — Сьылысь котыр петкӧдчис «Этнококтейль» том войтырлӧн республикаса I фестивальын.
* 2010, ӧшым тӧлысь — сьылысь котыр босьтіс I тшупӧда диплом патриотическӧй сьыланкывъяслӧн «Живи, Родник Отечества» республикаса фестиваль-конкурсын.
* 2011, вӧльгым тӧлысь — «Июль» шедӧдіс призӧвӧй места фин-йӧгра войтырлӧн эстраднӧй сьыланкывъяс сьылысьяс костын «Ший Памаш» (Эзысь ӧшмӧс) II регионъяскостса фестиваль-конкурсын.

## Ӧшмӧсъяс
* 26 мая в Усть-Куломском районном Доме культуры состоялся благотворительный концерт молодежной вокальной группы «Июль» (рочӧн)
* «Июль» отметит четырехлетие (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Баженова Ольга Николаевна

**Баженова Ольга Николаевна** (1992) — том коми гижысь.

## Олан туй
Ольга Баженова чужӧма 1992-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лунӧ Емдін районса Кӧжмудор сиктын. Медводз велӧдчис Кожмудорса школаын, а бӧрынджык, сизимӧд классӧдз велӧдчӧма Туискерӧсса школаын. 

2009-ӧд воын помалӧма зарни медальӧн Сыктывкарын Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердын искусствояс гимназия. 

2008—2014-ӧд воясын велӧдчӧма Сыктывкарса канму университетын гуманитарнӧй наукаяслӧн институтса коми юкӧнын, помалӧма гӧрд дипломӧн.

2014-2015-ӧд воясын уджалӧма Коми Республикаса войтырлӧн шылада-драмаа театрын, та кадӧ жӧ велӧдӧма Искусствояс гимназияын. 

2015-ӧд восянь КРАГСиУ-са кыв технология сӧвмӧдан шӧринын уджалысь. 2016-ӧд вося арсянь аспиранталӧ Коми наука шӧринса Кыв, литература да история институтын. Темаыс — «Лексическая стилистика коми языка (на материале языка художественных произведений)» (веськӧдлысьыс — Е. А. Цыпанов). 

2016-ӧд восянь уджалӧ ИЯЛИ ФИЦ Комиын Уро РАНын лаборант-туялысьӧн. 

2020-ӧд восянь Сыктывкарса канму университетын филология финно-угроведение да регионоведение кафедраын велӧдысь.

## Гижан удж
Ольга Николаевна заводитіс гижны кывбуръяс 2007 восянь, кор велӧдчис Гожся филологияса университетын (семинаръяс нуӧдіс В.В. Тимин).  

Ольга Баженова унджыксӧ гижӧ кывбуръяс. Гижӧдъяссӧ йӧзӧдлӧма 2007-ӧд воын «Войвыв кодзув» да «Арт» журналъясын, «Медводдза муслун» сборникын. 

Медводдза асшӧр небӧгӧн позьӧ шуны «Кывбуръяс» чукӧр, кодӧс дасьтӧма С. К. Терентьев 2011-ӧд воын. Ки помысь небӧгын 35 кывбур, кодъясӧс гижӧма важ перым анбурӧн, а орччӧн — ӧнія графикаӧн.

2012-ӧд воын сылӧн петӧма «Шондіа ю» медводдза кывбура небӧг. Мӧд небӧгсӧ — «Ме велӧдча радейтны выльысь» (2016) — йӧзӧдӧма Эстонияса Национальнӧй Культура Фондлӧн сьӧм вылӧ.

Коми Республикаса «Эзысь борд» литературнӧй конкурсын, кодӧс нуӧдӧ «Войвыв кодзув» журнал, «Поэзия» нимпасын вермысь.

2013-ӧд воын, студентӧн на, водзмӧстчӧма драматургияын: гижӧма да йӧзӧдӧма «Арт» журналын "**От"** пьеса, код серти Искусствояс гимназияса велӧдчысьяслӧн «Ордым» театр котыр Сыктывкарса университетса велӧдчысьяскӧд ӧтвылысь пуктӧма спектакль (режиссёрыс В. М. Напалков).

2018-ӧд вося гожӧмын Ольга Баженоваӧс босьтӧмаӧсь Россияса гижысь котырӧ.

## Небӧгъяс
* *Баженова О. Н.* Кывбуръяс: [кывбуръяс важ перым анбурӧн]. — Сыктывкар: [С. К. Терентьев], 2011. — 64 л.б.
* *Баженова О. Н.* Шондіа ю: кывбуръяс / Ред. Е. Е. Афанасьева, Серпасаліс Ю. Н. Лисовский. — Сыктывкар: Коми Республикаса гижысь котыр, 2012. — 32 л.б. («Шондіа енкӧла» чукӧр / Лӧсьӧдіс А. Г. Елфимова)
* *Баженова О. Н.* Ме велӧдча радейтны выльысь: кывбуръяс / Водзкывйыс А. Г. Елфимовалӧн. — Сыктывкар, 2016. — 64 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* «Финноугория» юӧр сетан шӧрин
* Микӧ Вӧля гижӧдъяс йылысь FU-Lab сайтын

## Ыстӧдъяс
Рочев Василий Павлович

**Рочев Василий Павлович** (1951) — лызьӧн нималана коми котралысь, СССР-са чемпионатъясын 12-ысь вермысь, мирса чемпионатъясын мӧд да коймӧд места босьтысь, тӧвся Олимпиадаын (Лейк-Плесид, 1980) зарни да эзысь медальяс босьтысь, СССР-са спортын нимӧдана мастер (1980),  Россияса нимӧдана тренер (1998).

## Олан туй
* 1951, ӧшым тӧлысь 22 лун — чужис Коми АССР-са Изьва районын Сизяб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Букур грездын.
* 1969 — помаліс Букурса шӧр школа да пырис велӧдчыны И.А. Куратов нима Сыктывкарса педагогика училишӧӧ «Физвоспитание» юкӧнӧ. Сэки жӧ вӧлі пыртӧма «Урожай» ДСО томуловлӧн котырӧ.
* 1970 — муніс служитны армияӧ. 
* 1976—1982 — велӧдчис Лесгафт нима физическӧй культураса канму институтын.
* 1982-сянь — В.Рочев уджалӧ лызьӧн котралӧм серти Коми Республикаса сборнӧйын старшӧй тренерӧн.

## Вермӧмъяс
Армияын служитігӧн вӧлі котралӧ «Динамо» спортклубын, веськаліс СССР-са томуловлӧн сборнӧйӧ. 1971 воын нин томулов пӧвстын Европаса чемпионатын (Нессельванг, ФРГ) босьтіс мӧд места, кор котӧртіс 10 километра, да медводдза, кор котӧртіс 3х10 километра вылӧ эстафетаын.

1971—1982 воясӧ Василий Рочев пырӧ СССР-са сборнӧй командаӧ.

### СССР-са чемпионатъяс
Лызьӧн котралӧм серти СССР-са чемпионатъясын босьтіс 12 зарни, 8 эзысь да 5 ыргӧн медаль. СССР-са Кубок кыкысь босьтысь да унаысь призёр. Сідзжӧ унаысь вермыліс войтыркостса ордйысьӧмъясын.

### Ставмирса чемпионатъяс
Василий Рочев веськавліс ставмирса вит чемпионат вылӧ (1974 да 1978 воясӧ). Медводдза жӧ мирса чемпионат вылын 1974 воын Лахти карын шедӧдіс «ыргӧн» 15-километраа спринтын. Сэки медводдзаӧн воис норвег М.Мюрмо, а мӧдӧн — немеч Г. Гриммер. Вит чемпионатын босьтіс ӧти зарни, кык эзысь да кык ыргӧн медаль.

### Олимпиада ворсӧмъяс
Василий рочев ветліс кык тӧвся Олимпиада вылӧ: 1976 да 1980 воясӧ. XII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Инсбрук, Австрия) сылы некутшӧм медаль эз вичмы. 1980 вося тӧвся Олимпиада дырйи (Лейк-Плэсид, США) шедӧдіс эзысь медаль 30 километра классикаӧн котӧртігӧн да  зарни медаль командаӧн 4х10 километра эстафетаын.

## Тренер удж
Василий Рочев 1982 восянь уджалӧ Коми Республикаса сборнӧйын старшӧй тренерӧн. Сійӧ быдтіс Россияса унаысь чемпион Владимир Ленскийӧс, 1998-ӧд вося тӧвся Олимпиада вылӧ ветлысь Владимир Леготинӧс да Андрей Нутрихинӧс. Сылӧн веськӧдлӧм улын Василий Рочев (пиыс) 2005 воын шедӧдіс зарни медаль ставмирса чемпионатын, а 2006 воын XX-ӧд тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Турин, Италия) лои ыргӧн медаль босьтысьӧн. XX-ӧд Олимпиада вылӧ ветлісны сідзжӧ нӧшта на кык сылӧн быдтас — Ольга Рочева-Москаленко да Иван Артеев.

## Наградаяс
* СССР-са спортын нимӧдана мастер (1980)
* Войтыръяслӧн Ёрталун орден (1980)
* «Айму водзын бур уджысь» орденлӧн мӧд тшупӧда медаль (1998, косму тӧлысь 17-ӧд лун)
* Почёт орден (2004, урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лун ) — *физическӧй культура да спорт сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь*
* «Коми Республикалы 100 во» медаль (2021)

## Ӧшмӧсъяс
* Выдающийся лыжник Василий Рочев-старший отметил 61-летие
* «Комионлайн» сайт
* «Комиинформ» сайт
## Ыстӧдъяс
Бортӧм (Сыктыв район)

**Бортӧм** () – Коми республикаын Сыктыв районса Поёл сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Грездсянь Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз  км.
## История
* 1784 во — медводдзаысь казьтыштӧма кыдзи «Сиртополова» грезд.

Бортӧмын вӧліны татшӧм юкӧнъяс: Выльгрезд, Увдоргрезд, Парӧчой, Ягдор, Кропанёвгрезд, Пилягрезд, Пельӧсгрезд.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992. – 175 с.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.

## Ыстӧдъяс
Сора (кыв)

**Сора** (*Sora, Saora, Saonras, Shabari, Sabar, Saura, Savara, Sawaria, Swara, Sabara*) — тайӧ Индияын (асыввыв Орисса, сидзжӧ Андхра Прадеш, Мадхъя Прадеш, Бихар, Тамил Наду, Рытыввыв Бенгалия да Ассам штатъясын) мунда кыв. Анбуръяс — сора сомпенг, латин да телугу.

## Сора сомпенг анбур

:𑃐 sah
:𑃑 tah
:𑃒 bah
:𑃓 cah
:𑃔 dah
:𑃕 gah
:𑃖 mah
:𑃗 ngah
:𑃘 lah
:𑃙 nah
:𑃚 vah
:𑃛 pah
:𑃜 yah
:𑃝 rah
:𑃞 hah
:𑃟 kah
:𑃠 jah
:𑃡 nyah
:𑃢 ah
:𑃣 eeh
:𑃤 ih
:𑃥 uh
:𑃦 oh
:𑃧 eh
:𑃨 mae

## Лыдпасъяс

:𑃰 0
:𑃱 1
:𑃲 2
:𑃳 3
:𑃴 4
:𑃵 5
:𑃶 6
:𑃷 7
:𑃸 8
:𑃹 9

## Ыстӧдъяс

*Nirmala UI — Сора сомпенг шрифт
*Сора сомпенг анбур
*Сора кыв Омниглот сайт вылын
Чакма (кыв)

**Чакма** (*Changma Vaj* либӧ *Changma Kodha*) - тайӧ Индияын (Мизорам, Аруначал Прадеш да Трипура штатъясын), Бангладешын да Мъянмаын инд-арий кыв. 

## Чакма анбур (''Ajhā pāṭh'')

:𑄃 aa
:𑄄 i 
:𑄅 u 
:𑄆 e
:𑄇 kaa 
:𑄈 khaa
:𑄉 gaa 
:𑄊 ghaa
:𑄋 ngaa 
:𑄌 caa
:𑄍 chaa
:𑄎 jaa
:𑄏 jhaa
:𑄐 nyaa
:𑄑 ttaa 
:𑄒 tthaa
:𑄓 ddaa
:𑄔 ddhaa
:𑄕 nnaa
:𑄖 taa
:𑄗 thaa
:𑄘 daa
:𑄙 dhaa
:𑄚 naa
:𑄛 paa
:𑄜 phaa
:𑄝 baa
:𑄞 bhaa
:𑄟 maa
:𑄠 yyaa
:𑄡 yaa
:𑄢 raa
:𑄣 laa
:𑄤 waa
:𑄥 saa
:𑄦 haa

**Гора пасъяс:**

:𑄇𑄧 ka
:𑄇𑄨 ki
:𑄇𑄩 kii
:𑄇𑄪 ku
:𑄇𑄫 kuu
:𑄇𑄬 ke
:𑄇𑄭 kai
:𑄇𑄮 ko
:𑄇𑄯 kau
:𑄇𑄰 koi
:𑄇𑄱 ko
:𑄇𑄲 kau

**Мӧд пасъяс:**

:𑄇𑄳 k
:𑄇𑄴 k
:𑄇𑄀 kaṃ
:𑄇𑄁 kaṃ
:𑄇𑄂 kaḥ
:𑅀 phulacihna
:𑅁 ekacilyaa
:𑅂 dvicilyaa
:𑅃 pujhaar (юалан пас)

**Лыдпасъяс:**

𑄶0 𑄷1 𑄸2 𑄹3 𑄺4 𑄻5 𑄼6 𑄽7 𑄾8 𑄿9

## Ыстӧдъяс

* Чакма шрифт
* Чакма кыв Омниглот сайт вылын
* Chakma Script
* Chakma Bangla Blog
XVIII нэм

**XVIII нэм (Дас кӧкъямысӧд; 18-ӧд)** — Григорий календар серти пансьӧ 1701 воын да помасьӧ 1800 воӧ.

## Медыджыд лоӧмторъяс
* 1709 — Полтаваса тыш.
* 1712 — Санкт-Петербург лои Россиялӧн юркарӧн.

## Кар да сикт панӧмъяс

## Тӧдчана йӧз
* Пётр I (1672—1725) — Романов рӧдысь Русьын бӧръя сар да Рочму империяын медводдза император (1721 восянь)
* Ломоносов Михаил Васильевич (1711—1765) — Рочмуса туялысь, химик, физик, кывбур гижысь, серпасалысь.

## Ыстӧдъяс
1799-ӧд во

**1799 во** – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ воторниксянь.

## Лоӧмторъяс
## Чужисны
* лӧддза-номъя тӧлысь 6 лун — Ыджыд роч поэт, гижысь да драматург Пушкин Александр Сергеевич (куліс 1837 во). 
## Кулісны
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Турубанов Афанасий Николаевич

**Турубанов Афанасий Николаевич** (1938) — история туялысь, история наукаясса доктор (1990), профессор, Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь (1993).

## Олан туй
Афанасий Турубанов чужӧма 1938-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ Коми АССР-ын Койгорт районса Кобра сиктын. 1962-ӧд воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультет. Уджалӧма история велӧдысьӧн Летка районса (ӧні — Луздор районса) Слудкаса шӧр школаын. Служитӧма Сӧветскӧй армияын.

1964—1966-ӧд воясын уджалӧма Сыктывкарса да Коми АССР-са общественнӧй котыръясын. 1966-ӧд восянь уджалӧ Кыв, литература да история институтын: сӧвет кадся история секторын младшӧй научнӧй сотрудникӧн, старшӧй научнӧй сотрудникӧн, секторӧн веськӧдлысьӧн, чужан му история отделӧн веськӧдлысьӧн, медшӧр научнӧй сотрудник.

## Туялан удж
1974-ӧд воын дорйӧма Петрозаводскса канму университетын история наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация, нимыс — «Создание Сыктывкарского лесопромышленного комплекса в Коми АССР (1959-1972)».

1990-ӧд воын дорйӧма Москваын СССР-са наукаяс академиялӧн СССР-са история институтын история наукаясса доктор ним вылӧ диссертация, нимыс — «Индустриальное развитие и рабочий план Коми АССР в 60-е — первой половине 80-х годов».

А. Н. Турубанов гижӧма 90 сайӧ туялан удж, на лыдын 17 монография (мукӧд туялыськӧд ӧтвылысь).

## Общественнӧй удж
Афанасий Турубанов пырӧ Кыв, литература да история институтлӧн Учёнӧй сӧветӧ.

Веськӧдлӧма аспирантъясӧн, консультируйтӧма докторантъясӧс. Вӧлӧма Сыктывкарса канму университетын да Вӧлӧгдаса педагогика университетын история кандидат ним вылӧ диссертация доръян сӧветъясын.

## Небӧгъяс
* Промышленные рабочие Коми АССР. 1918-1970 гг. — Москва, 1974. — 344 с.
* Первенец индустрии республики. Страницы истории Сыктывкарского лесопильно-деревообрабатывающего комбината. — Сыктывкар, 1976. — 120 с.
* Создание целлюлозно-бумажной промышленности в Коми АССР. — Москва, 1979. — 84 с.
* Рабочий класс Коми АССР в борьбе за создание материально-технической базы коммунизма. — Москва, 1981. — 166 с.
* Строительный комплекс Республики Коми в XX веке / Коми НЦ УрО РАН; Коми республ. академия гос. службы и управления; Отв.ред. В.И. Коротаев. — Сыктывкар: КРАГСиУ, 2012. — 267 с.

## Наградаяс
* Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь (1993)
* «Уджвывса ветеран» медаль
* «Уджалан доблесьтысь» медаль

## Ӧшмӧсъяс
* Кто есть кто в Республике Коми. — Сыктывкар, 1994.
* Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. — С. 172-173.
* Доктора наук ИЯЛИ
* Российское генеалогическое древо

## Ыстӧдъяс
1796-ӧд во

**1796 во** – Григорий календар серти кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Лоӧмторъяс
## Чужисны
## Кулісны
## Ӧшмӧсъяс
## Ыстӧдъяс
Египет кыв

**Египет кыв** (*rꜣ n km.t*), либӧ **важ египет** кыв ("выль египет" кыв — араб)  — тайӧ бырӧм афразия кыв (семит кывъяслань матіса) Важ Египетын. Гижисны иероглифъясӧн, иератика, демотика анбуръясӧн, сёрӧнджык копт анбурӧн.  

## Видзӧдӧй тшӧтш
Копт кыв

## Ыстӧдъяс
* Египет шрифт (Aegyptus)
* Список литературы по египетскому синтаксису на русском языке
* Список литературы по египетским частям речи на русском языке
* Список литературы по египетской лексике на русском языке
* Список литературы по египетской фонетике и вокализации на русском языке
Сӧветскӧй Союзса Герой

**Сӧветскӧй Союзса Герой** — СССР-ын медвылыс тшупӧда почёт звание, мый вӧлі сетӧны война кадӧ подвиг либӧ зэв тӧдчана заслуга вӧчӧмысь, а сідзжӧ, мирнӧй кадӧ.

Тайӧ званиесӧ медводдзаысь лӧсьӧдӧма 1934 вося косму тӧлысь 16 лунӧ СССР-са ЦИК-лӧн Шуӧмӧн. Сӧветскӧй Союзса Геройлы содтӧд пас — «Зарни Кодзув» медаль — вынсьӧдӧма СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум Указӧн 1939 вося моз тӧлысь 1 лунӧ. Наградалысь эскизсӧ дасьтіс архитектор Мирон Иванович Мержанов.

## «Сӧветскӧй Союзса Герой» звание йылысь Положение
1934 вося косму тӧлысь 16 лунӧ СССР-са ЦИК-лӧн Шуӧмын гижӧма: «Установить высшую степень отличия — присвоение за личные или коллективные заслуги перед государством, связанные с совершением геройского подвига, звания Героя Советского Союза». Геройлы некутшӧм торъя пас оз вӧлі сетны, сетӧны сӧмын СССР-са ЦИК-лысь грамота.

«Сӧветскӧй Союзса Герой» ним медводдзаӧн вӧлі сетӧма 11 лётчиклы. Грамота кындзи, налы сетісны Ленин орден. Та йылысь вӧлі пасйӧма 1936 вося сора тӧлысь 29 лунӧ СССР-са ЦИК-лӧн Шуӧмын.

СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум Шуӧмӧн 1939 вося моз тӧлысь 1 лунӧ Сӧветскӧй Союзса Геройяслы вӧлі пыртӧма торъя пас — «Сӧветскӧй Союзса Герой» медаль. 1939 вося йирым тӧлысь 16 лунӧ вӧлі вынсьӧдӧма медальлысь ортсыса петкӧдчӧмсӧ, кодлы пуктісны «Зарни Кодзув» медаль ним. Медводдза Положение серти, ӧні позис унаысь наградитны «Зарни Кодзулӧн». Кыкысь Сӧветскӧй Союзса Геройлы вӧлі сетӧны мӧд «Зарни Кодзув» медаль да сылы чужанінас сувтӧдӧны эзысь бюст. Куимысь Сӧветскӧй Союзса Геройлы вӧлі сетӧны коймӧд «Зарни Кодзув» медаль, а сылысь эзысь бюстсӧ колӧ вӧлі сувтӧдны Москваса Сӧветъяслӧн Дворечын.

1967 вося кӧч тӧлысь 6 лунӧ Шуӧм серти Сӧветскӧй Союзса Геройяслы вӧлі лӧсьӧдӧма канмуса кокньӧдъяс.

## Лыдпасъяс
Сӧветскӧй Союзса Герой ним медводдзаӧн вӧлі сетӧма 1934 вося косму тӧлысь 20 лунӧ полярнӧй лётчикъяслы, кодъяс мездісны «Челюскин» паракодвывса вӧйысь йӧзӧс: Анатолий Ляпидевский (1-ӧд номера медаль), Сигизмунд Леваневский, Василий Молоков, Николай Каманин, Маврикий Слепнёв, Михаил Водопьянов, Иван Доронин.

1941 во кежлӧ Герой ним СССР-ын босьтісны 626 морт.
 
Айму вӧсна Ыджыд тыш кадся подвигъясысь Сӧветскӧй Союзса Герой ним вӧлі сетӧма 11 сюрс 657 мортлы (3051 мортлы — кулӧм бӧрас), на лыдын кыкысь сетӧма 107 мортлы (сизимлы — кулӧм бӧрас).

СССР кадӧ «Сӧветскӧй Союзса Герой» ним новлісны 12 сюрс 776 морт.

## Видзӧдӧй тшӧтш
* Россияса Герой

## Ӧшмӧсъяс
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И.Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с.
* «Герои страны» проект

## Ыстӧдъяс
Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союз

**Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союз** () — ыджыд государство, коді вӧлі Европаын да Азияын 1922-ӧд восянь 1991 воӧдз. Дженьыдджыка нӧшта шуӧны: Сӧветскӧй Союз, ССРС, СССР. 

## География
Сӧветскӧй Союз мирын вӧлі медыджыд государствоӧн. Сылӧн ыдждаыс — 22 400 000 кв.км. Шылькнитчис мулӧн квайтӧд юкӧн вылас. ССРС-лӧн кузьтаыс асыввывсянь рытыввылӧдз — 10 000 км (11 час вӧнь), войвывсянь лунвылӧдз — 7200 км. Страналӧн мутасын вӧлі вит климат зона.

Сӧветскӧй Союзлӧн вӧлі мирын медкузь су (границу) (60 000 км сайӧ). ССРС-лӧн вӧлі ӧтувъя су татшӧм странаяскӧд: АӦШ, Афганистан, Китай, Чехословакия, Финляндия, Венгрия, Иран, Монголия, Войвыв Корея, Норвегия, Польша, Румыния да Турция (1945—1991 воясӧ).

## История
1922 вося ӧшым тӧлысь 29 лунӧ РСФСР, Украина ССР, Беларусь ССР да Кавказсайса СФСР Сӧветъяссянь съезд делегацияяслӧн конференция вылын вӧлі кырымалӧма ССРС лӧсьӧдӧм йылысь сёрнитчӧм. Тайӧ документ вӧлі вынсьӧдӧма 1922 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ Сӧветъяслӧн I-дза Ставсоюзса съездӧн да кырымалӧма делегацияяслӧн веськӧдлысьясӧн. Тайӧ луныс и лыддьысьӧ ССРС артмӧдан лунӧн, кӧть и ССРС-лысь Народнӧй Комиссаръяслӧн сӧвет (Веськӧдлан котыр) да наркоматъяс (министерствояс) вӧлі лӧсьӧдӧма сӧмын 1923 вося сора тӧлысь 6 лунӧ.

## Юклӧм
Сӧветскӧй Союзлӧн ӧтувъя ыдждаыс 1991 вося моз тӧлысьӧ вӧлі 22,4 млн км². 

Медводдза кадас, ССРС лӧсьӧдӧм йылысь Сёрнитчӧм серти, мый вӧлі кырымалӧма 1922 вося ӧшым тӧлысь 30 лунӧ, ССРС-ӧ пырисны:
* Рочмуса Социалистическӧй Федеративнӧй Сӧветскӧй Республика (дженьыда: РСФСР)
* Украина Социалистическӧй Сӧветскӧй Республика
* Беларусь Социалистическӧй Сӧветскӧй Республика
* Кавказсайса Социалистическӧй Федеративнӧй Сӧветскӧй Республика

## Олысь лыд

## Ӧшмӧсъяс
* Сӧветскӧй Социалистическӧй Республикаяслӧн Союз // Горнӧй энциклопедия (рочӧн)
* Рочмуса да Сӧветскӧй Союзса веськӧдлысьяс (рочӧн)
* ССРС йылысь сайт (рочӧн)
* ССРС-лӧн история (рочӧн)
* СССР-лӧн эмторъяс да оласног йылысь блог (рочӧн)
* SouzInfo — аудиодокументъяс да политическӧй литературалӧн бибилиотека (рочӧн)
* ССРС 1920-ӧд да 1930-ӧд воясӧ (рочӧн)
* ССРС йылысь колана юӧръяс // Музей фактов (рочӧн) 
* 1940-ӧд — 1980-ӧд воясся Сӧветскӧй Союзысь да суйӧрсайса странаясысь каръяслӧн снимокъяс (рочӧн) 

## Ыстӧдъяс
Стоколос Владимир Савельевич

**Стоколос Владимир Савельевич** (1930—2013) — археолог, история наукаясса доктор (1992).

## Олан туй
Владимир Стоколос чужӧма 1930-ӧд вося рака тӧлысь 11-ӧд лунӧ Казахстанын, Кустанай обласьтысь Мендычар районса Борки сиктын.
* 1948—1953 — Велӧдчис Свердловскын Урал канму университетса история-филология факультетын.
* 1953—1954 да 1957—1962 — Уджаліс Челябинск обласьтса музейын.
* 1954—1957 — Каменск-Уральскын лемень техникумын велӧдысь.
* 1963 — Челябинскса планетарийын лектор.
* 1963—1966 — Велӧдчис Сыктывкарын СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалса аспирантураын.
* 1966—1970 — Уджаліс Уфаын СССР-са наукаяс академиялӧн Башкир филиалын.
* 1970—1972 — Велӧдіс Челябинскса культура институтын.
* 1972, лӧддза-номъя тӧлысь — Пырис уджавны СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтӧ этнография да археология отделса младшӧй научнӧй сотрудник должносьтӧ.
Кулӧма 2013-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 1-дза лунӧ Сыктывкарын.

## Туясян удж
1955 восянь йӧзӧдӧма 100 гӧгӧр туясян удж.

## Небӧгъяс
* Культура племен Южного Зауралья в бронзовом веке. — М., 1972.
* Археологическая карта Коми АССР. — М., 1984 (соавтр).
* Древние поселения Мезенской долины. — М., 1986.
* Культуры эпохи раннего металла Северного Приуралья. — М., 1988.

## Наградаяс
* Уджвывса ветеран (1985)
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь
* Коми Республикаса канму премия босьтысь (наука юкӧнын)

## Ӧшмӧсъяс
* Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. — 212 с.

## Ыстӧдъяс
Эрнст Юлиус Ӧпик

**Эрнст Юлиус Ӧпик** (эст *Ernst Julius Öpik*) – тайö Эстонияса астроном. 

## Олан туй

* 1893, йирым 23 лун – чужис Кундаын, Эстония.
* 1916 – помаліс Мӧскуаса университет, уджаліс ассистентӧн университетса обсерваторияын.
* 1920 – 1921 – астрономиялӧн доцент Ташкентын.
* 1921 – 1944 –  уджаліс Тартуса университетын, обсерваторияын.
* 1930 – 1934 – уджаліс Гарвардса обсерваторияын, АӦШ.
* 1944 – Гӧрд армияысь пышйис Рытыввылӧ, уджаліс Гамбургса обсерваторияын.
* 1948 – 1981 – уджаліс Арма обсерваторияын, Войвыв Ирландия.
* 1985, кӧч 10 лун – кувсис Бангорын, Войвыв Ирландия.

1922 воын висьтавліс кратеръяс Марс вылын, муртыштіс Андромедалӧн руалӧмодз кост. 1932 воын висьтавліс кометаяслӧн кымӧр Шонді ылдӧс гӧгӧр (Оорт – Ӧпик кымӧр).

Ӧпик кузя нимтісны  **2099 Öpik** астероид да Фобос вылын **Ӧпик** кратер. 

## Ыстӧдъяс

* Эпик Эрнст Юлиус (рочӧн)
* Пемыд материя йылысь висьт (рочӧн)
Вадыб (Сыктыв район)

**Вадыб** () – Коми республикаын Сыктыв районса Куньыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
Вадыбсянь Куньыб шӧрсиктӧдз км, Визин юрсиктӧдз км, Сыктывкар юркарӧдз км.

## История
* 1586 — Медводдзаысь казьтыштӧма писцӧвӧй небӧгын: 2 овмӧс. Татчӧ овмӧдчисны Семён да Дмитрий Чумановъяс. 
* 1608 — Грездын век на 2 овмӧс, ӧти олысьлӧн овыс — Скимников.
* 1646 — Тані 8 овмӧс, 22 мужичӧй (нывбабаяс йылысь юӧр абу); пасйӧма Чуманов ов да «Трошка» прӧзвишӧ.
* 1678 — Грездын 10 овмӧс, 39 морт; пасйӧма олысьяслысь овъяссӧ.
* 1859 — 33 овмӧсын олӧ 293 морт.
* 1926 — Грездын 118 овмӧс, 433 морт. Вадыб вӧлі пырӧ Волся вӧлӧсьтӧ.
* 1961, рака тӧлысь 31 лун — Грезд пыртӧма Куньыб сикт сӧветӧ.

## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.
 

## Медводдза овъяс
* 1586 — Чуманов
* 1678 — Попов, Голосов, Мазов, Худяков, Пешкин, Енышев, Бобков.

## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез

## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992. – 175 с.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
## Ыстӧдъяс
Конрад Вильгельм Мяги

**Конрад Вильгельм Мяги** (эст *Konrad Vilhelm Mägi*) — Эстонияса ывла выв серпасалысь.

## Олан туй
* 1878, вӧльгым 1 лун – чужис Хэлленурмэ усадьбаын Тарту дорын, Эстония.
* 1903 – пырис Петыркарса Штиглиц нима техника серпасасьӧм училищеӧ.
* 1907 – муніс Парижӧ, 1908 – 1910 – оліс Норвегияын, сэсь бара муніс Францияса юркарӧ.
* 1912 – бергӧдчис аймуӧ, Эстонияӧ. 1913 да 1914 вояслӧн гожӧмъяс колляліс Сааремаа ді вылын. Паніс Тартуса *Pallas* серпаса котыр (сёрӧнджык серпаса школа).
* 1925, моз 15 лун – кувсис Тартуын.


Konrad Mägi maastik.jpg|*Maastik*. 1920-1921. 46,8 x 60 cm.
Konrad Mägi sügismaastik.jpg|*Sügismaastik*. 1915-1917. 93,8 x 111,8 cm.
Konrad Mägi Norra maastik.jpg|*Norra maastik*. 1908-1910. 48 x 51 cm.
Konrad Mägi Obersdorfi maastik.jpg|*Obersdorfi maasti*. 1922-1923. 45,5 x 48
Konrad Mägi Itaalia maastik.jpg|*Itaalia maastik*. 1922-1923. 67,8 x 56 cm.
Konrad Mägi. Meditatsioon (Maastik daamiga). 1915-1916.jpg|*Meditatsioon*. 1915-1916.
Konrad Mägi Varemed Capril 1922-23 õli.JPG|*Varemed Capril*. 1922-1923.
Magi konrad tulpide valjak.jpg|*Tulpide valjak* 1910. 43,5 x 61,5 cm.
Konrad Mägi - Pargimotiiv fontääniga. Rooma.jpg|*Pargimotiiv fontääniga*. 1922-1923
Konrad Mägi - Laevad Veneetsias - 1922-1923 õli.JPG|*Laevad Veneetsias* 1922-1923.
Konrad Mägi - Vilsandi motiiv - 1913-1914 õli.JPG|*Vilsandi motiiv* 1913-1914.
Naise portree KONRAD MGI.jpg|*Naise portree* 1918-1922. 68 x 55 cm.
Konrad Mägi Capri tänav.jpg|*Capri tänav*. 1922-1923. 50,2 x 45,8 cm.
Konrad Mägi Pühajärv.JPG|*Pühajärv*. 1918-1920.
Konrad Mägi - Maastik kividega 1913-1914.JPG|*Maastik kividega*. 1913-1914.
Konrad Mägi. Teel Viljandist Tartusse. 1915-1916.jpg|*Teel Viljandist Tartusse*
Каллисто (тӧлысь)

**Каллисто** — тайӧ Юпитерлӧн ыджыд спутник, Галилей спутникъяс пиысь. Сылӧн радиус — 2410 км. Юпитерӧдз шӧр кост 1 882 700 км.
Ганимед (тӧлысь)

**Ганимед** — тайӧ Юпитерлӧн ыджыд спутник, Галилей спутникъяс пиысь, Шонді ылдӧсын медыджыд спутник. Сылӧн радиус — 2634 км. Юпитерӧдз шӧр кост 1 070 400 км.
Фобос

**Фобос** — тайӧ Марслӧн спутник. Сылӧн радиус — 9,377 км. Марсӧдз шӧр кост 9235 км. Фобос восьтіс Америкаса астроном Асаф Холл 1877 воын.
Умбриэль

**Умбриэль** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 584,7 км. Уранӧдз шӧр кост 266 000 км. Умбриэль восьтіс Британияса астроном Уильям Лассел 1851 воын.
Титания

**Титания** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 788 км. Уранӧдз шӧр кост 435 910 км. Титания восьтіс Британияса астроном Уильям Гершель 1787 воын.
Миранда

**Миранда** — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 235 км. Уранӧдз шӧр кост 129 900 км. Миранда восьтіс Америкаса астроном Джерард Койпер 1948 воын.