open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Исаева Нина Васильевна

**Исаева Нина Васильевна** (1955) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Нина Исаева чужӧма 1955 вося лӧддза-номъя тӧлысь 22-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧч районса Шаньшор грездын. 1972 воын Кӧч сиктса шӧр школа помалӧм бӧрын 1978 воын эштӧдӧма Перым педагогика институтысь филология пакультетса комиа-роч юкӧн.

## Гижан удж
Нина Исаева гижӧ комиӧн и рочӧн. Перым институтын велӧдчигӧн ветлӧдлӧма «Лукоморье» поэзия клубӧ, кӧні и босьтчӧма гижны «версттьӧ» кывбуръяс. 

Йӧзӧдчылӧма газетъясын, литературно-художественнӧй сборникъясын. «Менам песня» медводдза асшӧр кывбур чукӧрсӧ йӧзӧдӧма 1986 воын.

2002 воын Н. Исаева босьтӧма А.Н. Зубов нима литературнӧй премия поэзия юкӧнын.

## Небӧгъяс
* Ловлӧн козин [Кывбуръяс] // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 12—13.

## Ӧшмӧсъяс
* Исаева Нина Васильевна // «Войвыв кодзув». 2018. — 2 №. — Л.б. 12.

## Ыстӧдъяс
Кунгин Василий Прокопьевич

**Кунгин Василий Прокопьевич** (1863—1936) — кресьттяна пиысь асшӧр гижысь, чужан му тӧдмалысь.

## Олан туй
Василий Кунгин чужӧма 1863-ӧд вося косму тӧлысь 12-ӧд лунӧ Перым губерняысь Чердін уездса Покча сиктын. Чужӧма кресьттяна семьяын. Помалӧма Покчаын куим вося вичкобердса школа 1874-ӧд воын.

1890-ӧд воын овмӧдчӧма Помӧсдін сиктӧ, босьтчӧма литература уджӧ. Йӧзӧдчылӧма «Сельский вестник» да «Родина» газетъясын, «Известия Архангельского общества изучения Северного края» журналын (1926—1934).

Кулӧма 1936-ӧд вося рака тӧлысь 21-ӧд лунӧ, гуалӧма Сыктывдін районса Выльгорт сикт шойнаын. Гуыс абу тӧдса.

## Гижан удж
Гижлӧма кывбуръяс да пьесаяс. Медыджыдыс — документальнӧй висьтъяс да очеркъяс, кӧні висьтавсьӧ XIX нэм пом — ХХ нэм заводитчӧмӧн олӧм.

Автор серпасалӧ Коми муын революцияӧдзса лоӧмторъяс, Гражданскӧй тыш да колкоз артман вояс. Кунгин гижӧма сталинкадся репрессияяс, Эжва, Печора да Перым вожса йӧзлӧн обычаяс йылысь.

Василий Кунгин мемуаръясас гижӧма и Л.Н. Толстойкӧд Москваын паныдасьлӧм йылысь (1896). Кывбуръяссӧ лыддьӧм бӧрын Лев Николаевич сетӧма Кунгинлы вӧзйӧм: «*Чтобы поэтом быть — нужно им родиться. А чтобы быть писателем, нужно много думать, тогда дума рождает мысль, а мысль рождает слово. Когда вы будете писать о чем-либо — сначала обдумайте, будут ли верить написанному вами. Если будут, то вы будете считаться писателем*».

Коми Республикаса национальнӧй архивын лӧсьӧдӧма В.П. Кунгинлӧн личнӧй фонд, кытчӧ чукӧрмӧма 1500 гӧгӧр лист. 1930-ӧд воясын репрессияяс дырйи кипомысь уна гижӧд вошӧма. Вӧвлӧм коробейникӧс (посни торъясӧн вузасьысьӧс), коді 1917-ӧд воӧдз чукӧртлӧма неуна сьӧм, арестуйтӧмаӧсь да шуӧмаӧсь «кулакӧн».

## Небӧгъяс
* Кунгин В.П. Наивные повести из жизни Севера / Ред.-сост. ''М.Д. Игнатов'', *Д.И., Напалков*. — Сыктывкар: Эском, 2012. — 304 л.
 
## Ӧшмӧсъяс
* Л.Томовлӧн сайтын В. Кунгин йылысь
* Забытые имена Пермской губернии

## Ыстӧдъяс
Тараканов Фёдор Гаврилович

**Фёдор Гаврилович Тараканов ** (Гаврив Пёдор, 1900—1997) — перым коми литература панысьяс пиысь ӧти, Уралын революцияса да Гражданскӧй тышъясӧ пырӧдчысь, Перым-Коми асвеськӧдлан кытш лӧсьӧдӧм могысь тыш котыртысь да водзмӧстчысь, сӧвет кадӧ партияын да канмуса уджалысь. Кудымкарса Почёта гражданин.

## Олан туй
Фёдор Тараканов чужӧма 1900 вося урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лунӧ Перым губерняысь Соликамск уездса Юсьва сиктын (ӧні — Перым Коми кытшын Юсьва районса Юсьва сикт) шӧркодя олысь кресьттянин семьяын.

Кулӧма 1997 вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Гижан удж

## Небӧгъяс
## Наградаяс
## Паметь
## Ӧшмӧсъяс
* Моя любимая библиотека 
## Ыстӧдъяс
Бушенёва Анастасия Владимировна

**Бушенёва Анастасия Владимировна** (1984) — коми гижысь. Нывдырся овыс — Павлова.

## Олан туй
Анастасия Бушенёва чужӧма 1984-ӧд вося косму тӧлысь 22-ӧд лунӧ Удора районса Пыисдін сиктын.
Помалӧма Пысса школа (1999), Ю.А. Спиридонов нима Коми Республикаса Юралысь бердса искусствояс гимназия (2001), Сыктывкарса канму университетысь фин-йӧгра пакультет (2006). Куим во уджалӧма Усогорскса шӧр школаын коми кыв велӧдысьӧн, сэсся вит во «Удора» муниципальнӧй районса администрацияын йӧзкӧд уджалысь шӧр специалистӧн. Ӧні уджалӧ Косланса шӧр школаын коми кыв, роч кыв да литература велӧдысьӧн.

## Гижан удж
Медводдза гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь роч кыв вылын районса да республикаса газет-журналын Пыисдінса школаын велӧдчигӧн на. 2001-ӧд восянь гижӧ дзик комиӧн. Гожся каникулъяс дырйи помалӧма том коми гижысьяслысь да вуджӧдчысьяслысь курсъяс.

Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма «Выль туйӧд», «Йӧлӧга», «Коми му» газетъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Ме тэнӧ радейта» альманахын, «Сьӧлӧмшӧрӧй менам Удора» да «Дона менам Пысса» сборникъясын. 2013-ӧд воын петӧма менам «Уна рӧма шуд» медводдза сборник.

## Небӧг
* Уна рӧма шуд: кывбуръяс. — Сыктывкар, 2013. — 32 лб.

## Ӧшмӧсъяс
* Коми кыв велӧдысь А.В. Бушенёвалӧн сайт
* «Финноугория» сайтын Анастасия Бушенёва йылысь

## Ыстӧдъяс
Батурорд (Емдін район)

**Батурорд** () — Коми Республикаса бырӧм грезд; коркӧ вӧлі пырӧ Емдін районса Айкатыла сикт овмӧдчӧмин улӧ.

## География
## История
Грездсӧ медводдзаысь казьтыштӧма 1916-ӧд вося видз-му овмӧс переписьын: «Батурордская» грездын 20 овмӧс, 3 лавка, земскӧй школа. 1920 воын — 26 овмӧс, 91 олысь; 1939 воын — 55 олысь. 1956 вося списокын абу нин казьтыштӧма.

## Тӧдчана йӧз
* Огнев Леонид Степанович (1932—1991) — коми гижысь, журналист

## Ӧшмӧсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Энциклопедия. — Сыктывкар, 1997—2000. — Т. 1—3.
Тентюков (Сыктывкар)

**Тентюков** () — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык сиктсӧвет шӧрин, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
* Тентюков

## Тӧдчана йӧз
* Молодцов Сандрӧ Васьӧ (1886—1940) — коми кыв туялысь, велӧдӧм да культура юкӧнын водзмӧстчысь, Молодцов анбур лӧсьӧдысь
* Илля Вась (1895—1981) — финн-йӧгра мирын нималана кыв туялысь, коми гижысь, литературнӧй критик, вуджӧдчысь
* Жилина Татьяна Ивановна (1923) — коми кыв туялысь
* Сорвачёва Валентина Александровна (1923—1977) — коми кыв туялысь

## Öшмöсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.

## Ыстӧдъяс
Бангкок

**Бангкок** (กรุงเทพฯ) тайӧ Таиландса кар, Таиландлӧн юркар. Промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин.

## Видзӧдӧй тшӧтш
Одинцов Александр Иванович

**Одинцов Александр Иванович** (1918—1995) — СССР кадӧ военнӧй разведкаын уджалысь, генерал-полковник. Дзик ӧти коми генерал, кодлы сетӧма ӧтпыр нёль Гӧрд Дӧрапас орден.

## Олан туй
Чужӧма 1918 вося ода-кора тӧлысь 13-ӧд лунӧ крестьянин семьяын Емдін районса Семуков грездын. 1936 воын Емдінса педагогика училишӧ помалӧм бӧрын уджалӧма комсомолса райкомын. 1938 восянь Сӧветскӧй армияын. 1939 воын помалӧма Энгельс нима Ленинградса военнӧ-политическӧй училишӧ. Сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь советскӧ-финляндскӧй тыш вылӧ, кӧні чорыда ранитчӧма. 1939—1940 воясӧ вӧлӧма стрелковӧй ротаса политрукӧн, стрелковӧй батальонса комиссарӧн. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сійӧс наградитӧма Гӧрд Дӧрапас орденӧн.

1941 восянь Айму вӧсна Ыджыд тышын. 1941-ӧд вося моз тӧлысь 19-ӧд лунсянь политрук А.И. Одинцов вӧлӧма Рытыв фронт штаблӧн Разведотделын торъя назначенияса отрядысь (отряда особого назначения) военкомӧн. 1942 вося моз тӧлысьсянь А.И. Одинцов вськӧдлӧм улын котыр тышкасьӧма немеч тылын Смоленск гӧгӧрын да Беларусьын. 1943 восянь А.И. Одинцов майоралӧма Рытыв фронт штабса Разведывательнӧй отделын, сэсся командиралӧма вӧрӧглӧн тылын оперативнӧй разведывательнӧй шӧринын (спецназлӧн торъя разведывательнӧй бригада). Пуктӧма ыджыд пай «Багратион» стратегическӧй операция нуӧдӧмӧ.

Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын А.И. Одинцов помалӧма М.В. Фрунзе нима Военнӧй академия (1948) да СССР-са Вооружоннӧй вынъяслысь Генеральнӧй штабса академия (1956). 1948—1968 воясӧ веськӧдлӧма стрелковӧй батальонӧн да полкӧн, механизированнӧй да танкӧвӧй дивизияясӧн, корпусӧн. 1968—1973 воясын вӧлӧма сухопутнӧй войскаяслӧн Медшӧр штабын управленньӧса начальникӧн.

1986 восянь отставкаын. Олӧма Москваын.

А.И. Одинцов кулӧма 1995-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 9-ӧд лунӧ Москваын, гуалӧма Лефортово шойнаын.

## Общественнӧй удж
1973—1986 воясын вӧлӧма ДОСААФ Шӧр комитетын веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн. Бӧръя воясас уджалӧма войнаса ветеранъяслӧн Россияса комитетын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.

## Наградаяс
А.И. Одинцовлы сетӧма  ӧкмыс орден, а сідзжӧ медальяс.
* Ленин орден (1941 во, ӧшым тӧлысь 10-ӧд лун)
* нёль Гӧрд Дӧрапас орден (1940 во, рака тӧлысь 30-ӧд лун; 1941 во, йирым тӧлысь 18-ӧд лун)
* Октябрса революциа орден
* Гӧрд Кодзувлӧн орден
* Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден
* Айму вӧсна Ыджыд тышса I тшупӧда орден

## Небӧгъяс
* Немеркнущее зарево. — М., 1982.
* Непокоренная Березина. — М., 1985.

## Паметь
* Емдін районса юрсикт Айкатылаын А.И. Одинцов нима улича (2000 во).; 
* Емдін районса Семуков грездын сувтӧдӧма казьтылана пӧв (2000 во).
* Емдін районса музейын видзӧны А.И. Одинцовлысь кӧлуйсӧ: шынель, полевӧй форма, фотографияяс, «Непокоренная Березина» небӧг да мукӧд.
* 2018 воын пасйисны 100 во тырӧмсӧ.

## Ӧшмӧсъяс
* Форум поисковых движений
* *Александров А.* Одинцов Александр Иванович // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми небӧг лэдзанін, 1999. — С. 361.
* *Юферов Д.* По спецзаданию // Верность долгу. Очерки о разведчиках. — М., 1984.

## Ыстӧдъяс
Ен каян лун

**Ен каян лун** () — йӧзкостса календарын ветлӧдлысь гаж, пасйӧны Ыджыд лунсянь 40 лун мысти.

## Ним
*Ен каян лун* ним кыдзи праздниксӧ сідзжӧ шуӧны *Вӧзнесенньӧ*, *Кристос каян лун*.

## Эскӧмъяс
Йӧз костын висьталӧны, мый Ыджыд лунӧ Енмыс лэччӧ му вылӧ, а нелямынӧд лунас енэжӧ кайӧ, та серти и нимтӧмаӧсь Ен каян лун либӧ Кристос каян лун. Шуӧны, мый тайӧ лунас Енмыс каяс енэжӧ да ыстас бур поводдя. Луздорын, Сыктыв вожын тайӧ лун кежлӧ краситӧны кольк. Верстьӧ войтыр и челядь петӧны ывлаӧ да качӧдлӧны кольксӧ енэжӧ, корӧны Енмыслысь бур поводдя, мед нянь ӧдйӧ быдмас. Мукӧдлаас челядь чукӧртчӧны ыб вылын либӧ часовня дорын да гӧгльӧдлӧны кольксӧ кыр горув. Эскӧны, мый колькйыс кӧ вошӧ турун пиӧ, туруна во лоӧ.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Кессарин Эктаваткул

**Кессарин Эктаваткул** (таи кыв: เกศริน เอกธวัชกุล; ) — тайӧ нималана таиландса спортсмен да актриса. Сійӧ олӧ и уджалӧ Бангкок карын. Эктаваткул абу верӧс сайын.
Круглов Александр Васильевич

**Круглов Александр Васильевич** (1852—1915) — коми вужъяса роч гижысь, публицист, гижлӧма комияс йылысь.

## Олан туй
Александр Круглов чужӧма 1852-ӧд вося (мукӧдлаын — 1853-ӧд воын) лӧддза-номъя тӧлысь (5) 17-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняса Югдін карын. Батьыс вӧлӧма коми, уджалӧма училишӧяс бӧрся видзӧдысьӧн. Батьыслӧн кулӧм бӧрас семьяыс вуджӧма овны Вӧлӧгдаӧ. Велӧдчӧма вӧлӧгдаса гимназияын; сетӧма урокъяс, недыр уджыштӧма губерняса казеннӧй палатаын, босьтчӧма гижны кывбуръяс да очеркъяс. 1873-ӧд воын овмӧдчӧма Санкт-Петербургӧ.

Кулӧма 1915-ӧд вося йирым тӧлысь (9) 22-ӧд лунӧ Сергиев Посад карын.

## Гижан удж
Александр Круглов гижӧма кывбуръяс, проза, очеркъяс. Кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлӧма «Русская Речь», «Наблюдатель», «Дело», «Вестник Европы», «Исторический Вестник», «Русские Ведомости», «Биржевые Ведомости» да челядьлы мукӧд журналын.

Медводдза ыджыд гижӧдӧн вӧлӧма М. В. Ломоносов йылысь очерк, мый вӧлі гижӧма 18 арӧсӧн на 1870-ӧд воын. Очеркыс петавлӧма торъя брошюраӧн челядьлы кӧкъямысысь ӧтпыр. Лэдзӧма сідзжӧ «Вологда и Вологодский край», «Кружевница» да мукӧд очерк.

XIX нэм помын — XX нэм пансигӧн А. В. Кругловӧс унаӧн кутӧмаӧсь тӧдны, кӧть и олӧма гӧля да тшӧкыда висьӧма. Сійӧ тшӧкыда йӧзӧдчӧма периодикаын. 

Ыджыд пай Кругловлӧн сыын, мый тӧдмӧдӧма аслас кадся лыддьысьысӧс коми йӧзлӧн олӧмӧн. «Лесные люди» небӧгын гижысь пыдди пуктӧмӧн висьталӧма налӧн сьӧкыд олӧм йывсьыныс.

Аслас олӧм йывсьыс казьтылӧмъяссӧ А. В. Круглов йӧзӧдӧма «Исторический вестник» журналын (1894—1895).

А. В. Кругловлӧн гижан сямын тӧдчӧ Ф. М. Достоевский. Тайӧ бура петкӧдчӧ гижысьлӧн бӧръя олан воясас, кор Круглов редактируйтіс да йӧзӧдіс «Светоч» да «Дневник писателя» журналъяс.

## Небӧгъяс
Ставнас йӧзӧдлӧма 100 сайӧ небӧг. Сылӧн петавлісны: «Живые души», очерки и рассказы (СПб., 1885); «Лесные люди»; «На исторической реке» (М., 1890); «Под колесом жизни»; «Свои — чужие»; «Немудреное счастье» (1895); «Провинциальные корреспонденты» (СПб., 1886); «Господа земцы» (СПб., 1887); «Губернские сказки» (М., 1890).

Круглов уна гижӧма челядьлы да томуловлы. Налы петавлӧмаӧсь татшӧм небӧгъяс: «Дети лесов» (СПб., 1885); «Иван Иванович и компания», (3 изд., СПб., 1889); «Большак» (4 изд.); «Котофей Котофеевич» (М., 1890); «Вечерние досуги» (2 изд.); «Незабудки»; «Разными дорогами»; «Картины русской жизни» (1892) и мукӧд.

## Ӧшмӧсъяс
* «Лирикон» сайтын А.В. Круглов йылысь (рочӧн)
* «Хронос» сайтын А.В. Круглов йылысь (рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Розе Любовь Петровна

**Розе Любовь Петровна** (1954—2018) — коми сьыланкывъяс сьылысь, поэт, шылад тэчысь, хорӧн веськӧдлысь, велӧдысь.

## Олан туй
Любовь Розе чужӧма 1954-ӧд вося сора тӧлысь 19-ӧд лунӧ Красноярск крайын Балахтинск районса Павловск приискын. Батьыс вӧлӧма туясян-корсьсян экспедицияын начальникӧн. Быдмӧма Красноярск крайын Партизан районса Мина посёлокын, кӧні 1970-ӧд воын помалӧма школа. 1974-ӧд воын вит вылӧ помалӧма Абаканын искусствояс училишӧ «Асшӧр хорӧн веськӧдлысь» специальносьт серти. 1979 воын помалӧма Ленинградын Н. К. Крупская нима канмуса культура институт «Роч йӧзкостса хорӧн веськӧдлысь» специальносьт серти. Велӧдчигас жӧ сьылӧма эстраднӧй оркестрын Капранов нима культура дворечын. 1979-ӧд восянь уджалӧ Уква карын: медводз мусир перйысьяслӧн Шӧр культура керкаын, сэсся культуралӧн карса дворечын. 

2004-ӧд воын гӧрд дипломӧн помалӧма ӧнія искусствояслӧн Москваса институт «Эстраднӧй вокал сьылысь да велӧдысь» специальносьт серти. Уджалӧма «Газпром трансгаз Ухта» ичӧт кывкутана котырын йӧзкӧд йитӧд кутан юкӧдын. 

Кулӧма 2018-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лунӧ.

## Сьылӧм
Любовь Розе лӧсьӧдӧма да веськӧдлӧма некымын асшӧр котырӧн: роч сьыланкывлӧн хорӧн, «Лысва войт» ансамбльӧн, коми сьыланкывъяса «Ӧшкамӧшка» челядь ансамбльӧн, украинаса сьыланкывлӧн «Диброва» хорӧн. 

Стажируйтчылӧма Канмуса войвыв роч йӧзкостса хорын (Кардор), М. Е. Пятницкий нима канмуса роч йӧзкостса хорын (Москва), О. Сорокин веськӧдлӧм улын ансамбльын челядь хорӧн сьылӧм серти.

Кыдзи сьылысь дасьтӧма некымын асшӧр концерт. Лӧсьӧдӧма 30 сайӧ сьыланкыв: «Поклон великим землякам», «С юбилеем, Ухта родная», «Мы первопроходцы», «Газовики народ особый», «Нас называют нефтяными королями», «Живи и здравствуй республика моя» да мукӧд. Йӧзӧдӧма 11 компакт-диск, на лыдын нёльыс асшӧр. Сьылӧма коми сьыланкывъяс (шуам, «Лэбӧ лунвылӧ тури)»
 
## Наградаяс
* Россияса кульутраын нимӧдана уджалысь (1999 во, тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лун)
* Коми ССР-са культураын нимӧдана уджалысь (1991 во, сора тӧлысь 31-ӧд лун)
* «Уджын бура петкӧдчӧмысь» медаль (1986 во, моз тӧлысь 7-ӧд лун)
 
## Ӧшмӧсъяс
* Розе Любовь Петровна // Культура Ухты в лицах: справочно-библиографическое издание / МУ «Центральная библиотека МО ГО “Ухта„». — Ухта, 2015. — С. 214—220.

## Ыстӧдъяс
Жижева Зоя Григорьевна

**Жижева Зоя Григорьевна** (1946) — асшӧра босьтчысь коми гижысь, велӧдысь. Нывдырся овыс — Королёва.

## Олан туй
Чужӧма 1946-ӧд воын Кӧрткерӧс районса Пӧддельнӧй сиктын. Мӧд классянь велӧдчӧма Одыбса школаын. 1961 воын помалӧма Одыбын 7 класса школа, велӧдчӧма медводз Сыктывкарса педагогика училишӧын, а сэсся уджысь орӧдчытӧг  Сыктывкарса канму университетысь история факультетын. 1965—1967-ӧд воясын уджалӧма Кӧрткерӧс районса Каляты посёлокын, а 1968-ӧд восянь — Одыбын: велӧдӧма начальнӧй классъяс, история да обществознание. Одыбса шӧр школаын уджалӧма 43 во.

## Гижан удж
Зоя Жижева гижӧ комиӧн кывбуръяс да сьыланкывъяс челядьлы да верстьӧлы. Кывбуръяссӧ сиӧ муса войвыв вӧр-валы да чужан мулы. Уна кывбур тэчӧма радейтчӧм, вона кадся олӧм йылысь.

Кывбуръяссӧ йӧзӧдлӧма республикаса газет-журналъясын, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь и гижысьяслӧн ӧктӧдъясын — «Сьӧлӧм кудйысь» (1996), «Край родной, ты дорог мне» (2004), мый петӧма Кӧрткерӧс районлы 65 во тыриг кежлӧ.

Зоя Григорьевна сьылӧ да петкӧдчӧ «Сипертас» йӧзкостса котыркӧд районса да республикаса «Шондібан», «Василей», «Играй гармонь, звени частушка», «Русская зима» гажъяс дырйи, кӧні юргӧмаӧсь сылӧн кывбуръяс вылӧ тэчӧм сьыланкывъяс.

## Мукӧдтор
Дыр кад чӧж веськӧдлӧма Одыб сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн. З.Г. Жижева — уджвывса ветеран да Рочмуса велӧдӧм юкӧнын нимӧдана велӧдысь.

## Небӧгъяс
* *Жижева З. Г.* Баба гожӧм: [кывбуръяс] / МУ «Корткеросская ЦБС», Нившерский ф-л; сост. Т. Ю. Михайлова. — Одыб: [б. и.], 2009. — 21 л.б.

## Ӧшмӧсъяс
* Жижева Зоя Григорьевна [Гижысь йылысь] // *Жижева З. Г.* Баба гожӧм: [кывбуръяс] / МУ «Корткеросская ЦБС», Нившерский ф-л; сост. Т. Ю. Михайлова. — Одыб: [б. и.], 2009. — Л.б. 1.

## Ыстӧдъяс
Игушев Николай Ефимович

**Игушев Николай Ефимович** (**Епим Микулай**, 1931—2016) — видз-му овмӧсын уджалысь, Коми АССР-са народнӧй овмӧсса нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Николай Игушев чужӧма Кӧрткерӧс районса Зулӧб грездын 1931-ӧд вося ӧшым тӧлысь 13-ӧд лунӧ.
Ичӧтсянь зільӧ колхозын, а сэсся «СССР-лы 50 во» совхозын, бригадиралӧма. Сылӧн веськӧдлӧм улын бригадаясыс век вӧлӧмаӧсь медводдзаын. 

Кулӧма Зулӧбын  2016-ӧд вося йирым тӧлысь 30-ӧд лунӧ.

## Наградаяс
* Коми АССР-са народнӧй овмӧсса нимӧдана уджалысь (1980)
* Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден.
* Уджвывса ветеран

## Ӧшмӧсъяс
* ''Рассыхаев Ӧ.'' Реалии современного российского здравоохранения // «7х7» сайт (2015.06.19 лун, рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Мирошниченко Надежда Александровна

**Мирошниченко Надежда Александровна** (1943) — Комиысь роч гижысь, Россияса гижысь да журналист котыръясӧ пырысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь.

## Олан туй
Надежда Мирошниченко чужӧма 1943-ӧд вося сора тӧлысь 3-ӧд лунӧ Москваын. 1949-ӧд восянь олӧ Сыктывкарын. 1964 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультетса английскӧй кыв велӧдан чукӧр. Школаясын куим во велӧдӧма англия кыв; дас кык  во уджалӧма республикаса газетъясын, телевидениеын, Коми АССР-са гижысь котырын консультантӧн (1978—1981).

## Гижан удж
Медводдза кывбуръяссӧ вӧлі йӧзӧдӧма «Молодёжь Севера» газетын да «Перекличка» сборникын (1966). Кывбуръяса асшӧр чукӧр «Назовите меня по имени» ним улын петӧма 1975 воын. Сы бӧрын петавлӧмаӧсь «Отрывок» (1980), «Все кончается добром», «Сыктывкарский вариант» (1986), «Хочется счастья», «Русское сердце» (1996), «Зачем не сберегли» чукӧръяс. Ставнас йӧзӧдӧма 11 небӧг.

Сылӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс да романсъяс.

Надежда Мирошниченко — СССР-са журналист котырӧ пырысь (1977), СССР-са гижысь котырӧ пырысь (1981), «Всемирный Собор русского народа» общественнӧй котырӧ пырысь, «Мир Севера» войтыркостса журналлӧн редколлегияӧ пырысь, наукаяс да искусствояс Петыр академияса член-корреспондент. 

Н. Мирошниченко шедӧдлӧма Коми Республикаса канму премия (1997), «Наш современник» журналлысь литературнӧй премия, Россияса да Саха (Якутия) Республикаса гижысь котыръяслысь «Северная звезда» литературнӧй премия, Россияса ыджыд литературнӧй премия.

2009-ӧд вося косму тӧлысьын Надежда Мирошниченколы медводдзаысь роч поэтъяс пӧвстын сетӧма Коми Республикаса нимйӧза гижысь ним. Рочмуын роч поэтъяслы татшӧм нимыс абу.

## Небӧгъяс
* *Мирошниченко Н. А.* Отрывок: стихи. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. — 79 с.
* *Мирошниченко Н. А.*  Сыктывкарский вариант: [стихи] / [худож. Е. П. Борисевич].— Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1986. — 88.
* *Мирошниченко Н. А.* Русское сердце: [стихи]. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1996. — 335 с.

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (1995)
* Коми Республикаса нимйӧза гижысь (2009)
* Россияса культураын нимӧдана уджалысьяс (2010)
* «Айму водзын бур уджысь» орденлӧн II тшупӧда медаль (2004)
* «Айму водзын бур уджысь» орденлӧн I тшупӧда медаль (2021)
* «Имперская культура» медаль
* «Коми Республикалы 100 во» медаль (2021)

## Ӧшмӧсъяс
* Коми Республикаса гижысь котырлӧн сайтын Н.А. Мирошниченко йылысь
* Коми Республикалӧн культурнӧй карта
* Коми Республикаса национальнӧй электроннӧй небӧгаин

## Ыстӧдъяс
Купальнича лун

**Купальнича лун** — йӧзкостса календарын лун, кӧні йитчӧмаӧсь вичкоса да йӧзкостса эскӧмъяс. Иванлунся рытсӧ уналаын шуӧны *Купальнича лунӧн*, *Иван Купалаӧн*.

## Эскӧмъяс
Купальнича лунӧ медводдзаысь вӧрысь вайӧны да пывсьӧны кыдз пу корӧсьӧн, кытчӧ содтӧны купальнича чвет либӧ кольквиж рӧма дзоридзьяс (чал, лютик, лютик-летки), пелысь увъяс. Йӧзыс ӧлӧдӧны, мый Иван лунӧдз кӧ выль корӧсьӧн пывсян – лудӧм висьӧм лоӧ. Пывсигӧн шуалӧны: 
 «Ло кыдз пу кодь ёнӧн, 
 Купальнича кодь мичаӧн, 
 Пелысь кодь сӧстӧмӧн!» 

Либӧ: 
 «Мед корӧсь кодь жӧ мича лоан, 
 Ён да зумыд, 
 Дзоньвидза да шуда.
 Порсьлы — лудӧм, 
 Каньлы — висьӧм, 
 Ошлы — гыжъясьны, 
 А меным быдмыны-сӧвмыны».

Купальнича лунӧ челядьӧс пывсянын корӧсялігӧн (вермӧны корӧсьӧ пуктыны бадь, пипу, ловпу, жовпу увъяс) лыддьӧны татшӧм кывъяс:
  Быгзян турун моз быгзьыны,
  Купальнича моз чветитны,
 Кыдз пу кор моз гӧгрӧсмыны,
 Бадь кор моз нюжавны тэныд.

Иван лун асылӧ йӧзыс гусьӧн ветлӧны кӧмтӧгыс лысваа турунті, ӧктӧны лысвасӧ корӧсьӧ, туплясьӧны лысваын, медым дзоньвидзаӧн лоны. 

Иван-Купала лунӧ кӧзяйкаяс вӧрӧдӧны лук, медым сійӧ бурджыка быдмас.

## Тунасьӧм
Быд морт пывсьӧ аслас корӧсьӧн, а сэсся чӧвтӧ юӧ: корӧсьыс кӧ ылӧ кывтӧ, сідзкӧ олӧмыс кузь на лоӧ; вӧйӧ кӧ — кувсьӧм, шог либӧ лёктор водзын. Томиник нывъяс корӧсь шыбитӧмӧн кӧсйӧны тӧдмавны верӧс сайӧ петӧм йылысь: ю кузя водзӧ кывтӧм индӧ чунькытшасьӧм вылӧ.

Лунвывса комияс пывсьӧм бӧрын корӧсьсӧ асылӧдзыс кольӧны майӧг йылӧ: войнас кӧ корӧсьыс вижӧдас, мортыс кулас; оз кӧ кельдӧд — ставыс лоӧ бур. Мукӧдыс чайтӧны, мый майӧг вылӧ ӧшӧдӧм корӧсь нуас мортыслысь став висьӧмсӧ.

Корӧсьсӧ шыбитлӧны и пывсян вевт вылӧ: сувтӧны мышкӧн пывсяныслы да веськыд киӧн шуйга пельпом вӧмын чӧвтӧны. Кодарланьыс петкӧдлӧ діныс, сэтысянь и воас верӧспуыд. Мукӧдыс шуӧны, діныс кӧ вичколань либӧ шойналань, сідзкӧ кулан.

Иван войӧ нывъяс гадайчӧны: ветлӧны войнас виж турунла. Сійӧс кусыньтӧны пидзӧс вылас, пиньнас курччӧны да вомас вайӧны гортас. Турунсӧ пуктӧны юрлӧс улас, водӧны пӧрччысьтӧг, некодкӧд оз сёрнитны. Чайтӧны, мый войнас вӧтын волас верӧспуыс.

## [[Примета]]:
Ивана Купала лунӧ кӧ зэрыс абу, оз зэр Петыр лунӧдз.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Иван лун

**Иван лун** () — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйӧны сора тӧлысь 7-ӧд лунӧ.

## Сура праздник
**Иван лун** — сура (крам) праздник Кулӧмдін районса Дереваннӧйын, Кӧрткерӧс районса Джиян грездын, Сыктыв районса Кебраын, Луздор районса Леткаын, Мутнича да Олгу грездын, и с.в.

## Эскӧмъяс
Эжва йылын Иван лун бӧрын петӧны турун пуктыны. Йӧзыс чайтӧны, мый Иван лун кежлӧ турунъясыс воӧны нин и позьӧ чукӧртны бурдӧдчан быдмӧгъяс. Тӧдысь йӧзыс бурдӧдчан турунсӧ мунӧны чукӧртны водз асывнас. Эскӧны, мый мунігӧн оз позь сёрнитны паныдасьысьяскӧд, колӧ пасьтасьны сӧстӧм еджыд кӧлуйӧ. 

Бурдӧдчигъясӧн Иван лунӧ чукӧртӧм корӧсь коръяссӧ пӧжӧны пӧсь ваын да юӧны кызӧмысь.

Тайӧ лунӧ, висьталӧм серти, керкаысь керкаӧ ветлӧны еретикъяс да тшыкӧдӧны мӧсъяссӧ да йӧзсӧ.

Иван лун войӧ йӧзыс ветлӧны вӧрӧ корсьны ас турун либӧ папоротник, коді пӧ войнас дзоридзалӧ. Эскӧны, мый папоротниксӧ видзӧ бес, и сійӧс колӧ гусявны. Кодлы веськалас дзоридзалысь папоротникыс, сійӧс некод оз кут аддзыны. Коді аддзас ассьыс турунсӧ, лоӧ шудаӧн.

## Ӧшмӧс
* Коми календар. 2009 во / Лӧсьӧдіс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Тикӧн лун

**Тикӧн лун** () — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун, пасйöны лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧ.

## Сура праздник
**Тикӧн лун** — сура (крам) праздник Сыктыв районса Волсяын (Ягдор, Вичкодор, Вадыб), Луздор районса Керӧс грездын. Койгорт районса Ужгаын Тикӧн лун пасӧны куим лун: медводдза лун — Мырпонаыбын, мӧд лун — Ужгаын (Погостас), коймӧд лун Ыбпонын.

## Эскӧмъяс
Тикӧн лун бӧрын Луздорын петӧны турун пуктыны. Оз тшӧктыны тайӧ лунас пырны ваӧ да купайтчыны.

Керӧс грездӧ Тикӧн лунӧ поп локтӧ Абъячойысь. Крестдiн дорын поп локтiгкежлӧ керӧссаяс лӧсьӧдӧны сёян тыра пызан. Нёльӧд лун вылас, йӧз висьталӧм серти, выль корӧсь нин позьӧ перйыны.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Речкей

**Речкей** () — коми йӧзкостса календарын Николай Великорецкийлы сиӧм лун, кодӧс пасйӧны Ыджыд лунсянь дасӧд шойччан лунӧ. **Речкей** ним артмӧма *Великорецкий* ним дженьдӧдӧмӧн.

## Сура праздник
Тайӧ лунсӧ Сыктыв районса Поёлын да Сыктывдін районса Гаръяын лунсӧ шуӧны *Речкей* (*Микӧла Речкей*), Кулӧмдін районса Полльӧн — *Микела*, Кӧрткерӧс районса Одыбын — *Гажа Микела*, *Одыб Микела*, и с.в. Одыб сиктын праздничайтӧмаӧсь куим лун: медводз сиктас, а сэсся Ягвыв да Тист грездъясын.

## Эскӧмъяс
Одыбын праздник бӧрын вӧлі етӧны турун пуктыны.

Гаръяын вичкоын асывсяньыс сьылӧны. Сэсся лэччӧны ва дорӧ да вежӧдӧны васӧ. Нывбабаяс турунысь кыӧны вӧньяс да вачкалӧны мужичӧйясӧс. Та лун бӧрас петӧны сэсся турун пуктыны. Том йӧз гажӧдчӧны пос вылын.

## Öшмöс
* Коми календар. 2009 во / Лöсьöдiс *Öльöш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
Чит (Сыктывкар)

**Чит** () — Сыктывкар юкӧн, карпом. Водзынджык Кӧджпом сиктсӧветын торъя грезд, ӧтувтӧма Сыктывкаркӧд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География

## История
Медводдзаысь казьтыштӧма 1586 воын: «Титовская» грезд, 1 овтӧм овмӧс, сэні олысьыс, Дмитрий Васильевич (овыс тӧдтӧм), мунӧма мӧд грездӧ. 1646 воын грездас («что была пустошь Титовская над озерков над Титовским») вӧлӧма 2 кресьтянин овмӧс: Ӧтиас олӧма Иван Леонтьевич, мӧдас — Малко прӧзвишӧа Емельян Иванович. 1678 воын грездын вӧлӧма 5 овмӧс. XVI—XVII нэмъясӧ грездыс вӧлі пырӧ Сёська вӧлӧсьтӧ, XVIII—XIX нэм заводитчигӧн — Выльгорт вӧлӧсьтӧ, кытысь торйӧдчӧма сэсся.

1719 воын грездыс шусьӧма «Читовская». 1784 воын 26 овмӧсын олӧма 158 морт. 1859 воын Чит грездын 32 овмӧс, 273 морт, вӧлӧма вичко. 1892 воын тані олӧма 509 морт. 1900 воын воссьӧма училишӧ, 1905 воын — библиотека. 1920 воын грездын вӧлӧма 128 овмӧс, 506 морт; 1925 воын — 132 овмӧс, 578 морт; 1926 воын — 137 овмӧс, 570 морт.

## Олысь лыд

## Медводдза овъяс
* 1719 — Сидоров, Луашев, Емельянов, Мальцев

## Тӧдчана йӧз
* Колегова Нина Андреевна (1913—2006) — коми кыв туялысь

## Öшмöсъяс
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. — Сыктывкар, 2000.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. — Сыктывкар, 1992.

## Ыстӧдъяс
Эдирне

**Эдирне** (, , , , ), тайӧ Турцияса кар, Эдирне велаятӧн юркар.
Маркова Галина Петровна

**Маркова Галина Петровна** (1950) — сценарист, телережиссёр, Россияса культураын нимӧдана уджалысь.

## Олан туй
Галина Маркова чужӧма Коми АССР-ын Луздор районса Абъячойын 1950-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лунӧ. Помалӧма Абъячойса шӧр школа, Коми канмуса педагогика институтысь филология пакультет (1974). 

1977-ӧд восянь уджалӧма «Коми гор» телерадиокомпанияын.

## Удж
Коми телевидениеын медводдзаяс лыдын босьтчӧма снимайтны коми фольклор серти уджъяс. Коми йӧзлӧн традицияяс да обрядъяс йылысь «Кӧка войяса му» телефильмысь **Фин-йӧгра войтырлӧн I войтыркостса телефестиваль** дырйи 1991-ӧд воын сетӧма медшӧр приз. Фильмсӧ вӧлі петкӧдлӧма Россияса шӧр каналъясті да Венгрияын. 1995-ӧд воын тайӧ фильмыс вӧлі петкӧдлӧ Рочмунымӧс «Радуга» ставмирса телефестивальын.

Галина Маркова дасьтӧма да снимайтӧма художествоа татшӧм дженьыд фильмъяс, кыдзи «Трипан Вась» (Тима Вень висьт серти), «Войвыв кӧш улын» (изьва-колваса эпос серти).

Г. П. Маркова вӧлӧма «Финно-угорский мир» (1993) ӧтувъя тележурнал котыртысьяс лыдын.

«Я хочу жить в тундре» телефильмсӧ петкӧдлӧма «Дети и экология: 21 век» ставмирса II телефестивальын (1999). 

«Колесо времени» телепроект ӧтувтӧ вит фильм, кӧні петкӧдлӧма комияслӧн во гӧгӧрся йӧзкостса праздникъяс да керка кыпӧдӧм. 

Г. Маркова дасьтӧма сідзжӧ медводдза коми гижысь-романист В. В. Юхнинлӧн «Бианюр» повесьт серти фильм.

## Общественнӧй удж
Веськӧдлӧма «Землячество Прилузья» ӧтмунӧмӧн.

## Наградаяс
* Коми Республикаса нимӧдана уджалысь (1997)
* Россияса культураын нимӧдана уджалысь
* Коми Республикаса канму премия босьтысь
* Луздор районса Почёта гражданин

## Ӧшмӧсъяс
* Маркова Галина Петровна // Республика Коми. Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2000. — Т. 3. — С. 375—376.
* Кинорежиссер Галина Маркова завершила съемки нового фильма о коми народе // «Финноугория» юӧр сетан шӧрин (2013.07.01; рочӧн)
* Колесо времени Галины Петровны Марковой // Серпасасян искусство да кипод уджлӧн Луздор районса шӧрин (2016.12.13 лун; рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Русина Анна Степановна

**Русина Анна Степановна** (1915—1975) — нималана коми актриса, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимӧдана артистка. Медводдза верӧсыс — серпасалысь Н. Л. Жилин, мӧдыс — Сергей Александрович Русин, коді вӧлӧма 1950-ӧд воясӧ Коми АССР-са торговля министрӧн. Нывдырся овыс — Тарабукина.

## Олан туй
Анна Тарабукина чужӧма Кардор губерняысь Яренск уездса Емдінын (ӧні Коми Республикаын Емдін районса Емдін сикт) 1915-ӧд вося ӧшым тӧлысь 6 (19)-ӧд лунӧ. 1932—1936-ӧд воясын велӧдчӧма Ленинградса театральнӧй училишӧлӧн коми студияын. Помалӧм бӧрын пырӧма уджавны Драма театрӧ.

Кулӧма 1975-ӧд вося кӧч тӧлысь 22-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Ворсӧмъяс
Аслас ворсӧмнас вермис вӧрзьӧдны сьӧлӧмсӧ быд видзӧдысьлысь. Петкӧдчис рытыввывса классическӧй драматургияын: В. Шекспир, Р. Шеридан, К. Гольдони, Б. Шоу. 

Творчествоын ыджыд вермӧмӧн лои А.Островскийлӧн «Приданнӧйтӧм ныв» пьесаын Ларисаӧс ворсӧм (1945). Тайӧ образас и серпасалӧма актрисаӧс Н. Жилин, сылӧн верӧсыс.

Анна Тарабукиналы медводдзаяс лыдын (Пантелеймон Мысовкӧд ӧттшӧтш) Коми АССР-ысь Вылыс Сӧветса Президиумлӧн шуӧмӧн вӧлі сетӧма «Коми АССР-са нимйӧза артист» ним 1943-ӧд вося косму тӧлысь 10-ӧд лунӧ.

### Рольяс
* Луиза Миллер («Коварство и любовь», Ф. Шиллер)
* Косова («Земля», Н. Е. Вирта)
* Дездемона и Джульетта («Отелло» и «Ромео и Джульетта», Шекспир)
* Софья («Горе от ума», А. С. Грибоедов)
* Шура Азарова («Давным-давно», А. К. Гладков)
* Элиза Дулитл («Пигмалион», Б. Шоу)
* Лариса («Бесприданница», А. Н. Островский)
* Негина («Таланты и поклонники», А. Островский)
* Нина («Маскарад», М. Ю. Лермонтов)
* Таня («Таня», А. Н. Арбузов)
* Глория («Остров Афродиты», А. Парнис)
* Нора («Кукольный дом», Г. Ибсен)
* Мария («Школа злословия», Р. Шеридан)
* Аня («Вишневый сад», А. П. Чехов)
* Люба Шевцова («Молодая гвардия», А. Фадеев серти)
* Машенька («Машенька», А. Афиногенов)
* Верочка («Месяц в деревне», И. Тургенев)
* Таня Егорова («За вторым фронтом», В. Н. Собко)
* Валя («Русские люди», К. М. Симонов)
* Лена Журина («Счастье», П. Павленко да С. Радзинский)
* Агафья («Усть–Куломское восстание», Н. Дьяконов да С. Ермолин)
* Лиза («Дни войны», Н. Дьяконов да С. Ермолин)
* Степанида («Печорская быль», М. Калинин)

## Наградаяс
* Коми АССР-са нимйӧза артист (1943)
* РСФСР-са нимӧдана артистка (1946)
* Уджвывса Гӧрд Дӧрапас орден

## Ӧшмӧсъяс
* *Клейн А.* Русина (Тарабукина) Анна Степановна // Коми Республика. Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 563.
* «Коми-театр ру» сайтын Тарабукина А.С. йылысь
* Тарабукина-Русина Анна Степановна, Коми народная артистка //    «foto11» сайт
* Звездный час Анны Тарабукиной (Русиной) / Спецпроект Национальной галереи Республики Коми: К 105-летнему юбилею актрисы

## Ыстӧдъяс
Рочев Николай Васильевич

**Рочев Николай Васильевич** (1962—2018) — общественнӧй удж вӧчысь.

## Олан туй
Николай Рочев чужӧма 1962-ӧд вося ӧшым тӧлысь 5-ӧд лунӧ Изьва районса Кыдзкар сиктын.
 

1977-ӧд воын помалӧма Гамса 8 класса школа, 1979-ӧд воын — Мокчойса шӧр школа. Коми канмуса педагогика институтысь естественно-географическй пакультет помалӧм бӧрын велӧдӧма школаын география, история да удж. Гамса школаын вӧлӧма директорӧс вежысьӧн. 

Веськӧдлӧма спортивнӧй туризм кружокӧн. Сылӧн веськӧдлӧм улын школьникъяс быд во ветлӧдлӧмаӧсь лызьӧн, подӧн да ва походъясӧ (I–IV сьӧкыдлун категория) Изьва районті, Приполярнӧй Урала, Тянь-Шаньӧ, Байкал ты бердӧ. Ачыс лызьӧн ветлывлӧма 5-6-ӧд сьӧкыдлун категорияа лызь походъясӧ. Лызь туризм Россияса чемпионатын шедӧдлӧма коймӧд места. Кайлӧма походасигӧн Е. Корженевская нима пикӧ (7 195 м.) да Коммунизм пикӧ (7 495 м.); тӧвъяснас кайлывлӧма Тянь-Шань гӧра йывъясӧ. 2008-ӧд воын лызьӧн тӧвнас ветлӧма Вӧркутасянь Ямалӧ (2008 год). 2010-ӧд воын ветлӧма Дятлов перевалӧ, кӧні реконструируйтӧмаӧсь 1959-ӧд вося лоӧмторъяс, да вӧлӧма экспедиция веськӧдлысьӧс вежысьӧн.

Некымын созыв Н. В. Рочев вӧлӧма Изьва район Сӧветса депутатӧн. 2004—2005-ӧд воясын вӧлӧма Изьва район Сӧветса веськӧдлысьӧс вежысьӧн удждон босьтӧмӧн, а 2005-ӧд восянь 2007-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысьӧдз — Изьва районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысьӧн. Та кадӧ вӧлі дасьӧма Изьва районын туризм сӧвмӧдан уджтас да 2007—2011-ӧд вояс вылӧ Изьва район сӧвмӧдан уджтас.

Кулӧма Сыктывкарын 2018-ӧд вося моз тӧлысь 31-ӧд лунӧ онкология висьӧмысь.

## Общественнӧй удж
2010-ӧд воын изьваса комияслӧн регионкостса ӧтмунӧмлӧн VII-ӧд съезд вылын вӧлі бӧрйӧма «Изьватас» ӧтмунӧмса веськӧдлысьӧн, 2014-ӧд воын — выль пӧв. Печора доръян комитеткӧд ӧтвылысь «Изьватас» котыр дорйӧ изьваса комиясӧс мусир перйысьяслӧн вывтіасьӧмысь.

## Ӧшмӧсъяс
* Народный избранник и лидер «Изьватас» // «Миян Ижма медся дона» сайт (2015.08.30; рочӧн)

## Ыстӧдъяс
Мастеница Вацлав Ииосифович

**Мастеница Вацлав Ииосифович** (унджыклаас — Иосифович) (1921—1995) — шылад тэчысь, артист. Гӧтырыс — нималана коми сьылысь, Коми АССР-са нимйӧза артистка Валентина Есева.

## Олан туй
Чужӧма 1921-ӧд вося кӧч тӧлысь 3-ӧд лунӧ Ленинградын. Помалӧма Мусоргский нима Ленинградса шылада техникум да Ленинградса канму консерваториялысь 1-дза курссӧ, мый бӧрын вӧлі босьтӧма армияӧ. Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ, воӧма инвалидӧн. Уджавлӧма Андреевлӧн оркестрын, Ленинградса радиокомитетын, Башкортостанса канму филармонияын. 

1947—1984-ӧд воясын уджалӧма Коми республикаса филармонияын — сьылысь, конферансье, хормейстер, концертмейстер-аккомпаниатор. 1961—1961-ӧд воясын — Коми АССР-са сьылӧм да йӧктӧм канму ансамбльын художественнӧй веськӧдлысь.

Кулӧма 1995-ӧд вося кӧч тӧлысь 1-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Шылад тэчӧм
1949-ӧд восянь дасьтӧма 100 сайӧ сьыланкыв.

## Уджъяс
* Сердцу близкая сторона. — Сыктывкар, 1966.
* Песни лирические. — Сыктывкар, 1973.

## Ошканпасъяс
* Коми АССР-са нимӧдана артист (1960)

## Ӧшмӧсъяс
* ''Осипов А.'' О коми музыке и музыкантах. — Сыктывкар, 1969.
* *Кучер Л.* Мастеница Вацлав Иосифович // Коми Республика. Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 257.
* «foto11» сайт

## Ыстӧдъяс
Анисимов Павел Александрович

**Анисимов Павел Александрович** (1886—1947) — шылад тэчысь, коми фольклор туялысь.

## Олан туй
Чужӧма 1886-ӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь 27-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса  Нювчимын (ӧні Сыктывдiн районын). Батьыс уджавлӧма чугун сывдан заводын. Вичкобердса школа помалӧм бӧрын помалӧма 1904-ӧд воын Казаньын велӧдысьяслысь семинария. Велӧдӧма сьывны Усть-Сысольск уездса сиктса школаясын. Тышкасьӧма Медводдза мирӧвӧй да Гражданскӧй тышъясын. Аспиранталӧма 1926—1928-ӧд воясын **Асыввыв войтыръяслӧн институтын**. 

Кулӧма 1947-ӧд вося рака тӧлысь 18-ӧд лунӧ Сыктывкарын.

## Шылад тэчӧм
Анисимов тӧдса кыдзи коми шылад фольклор чукӧртысь да туялысь. Гижӧма «Усть-Куломское восстание» медводдза коми шылада драма, кӧні тшӧтш и ачыс сьылӧма.
  
## Уджъяс
* Коми сьыланкывъяс. — М., 1926.
* Музыкальная этнография коми // Коми просвещенец. 1927. — № 4.

## Ӧшмӧсъяс
* ''Чисталёв П. И.'' Музыкант-фольклорист П. А. Анисимов // Войвыв кодзув. 1966. — 10 №.
* ''Чисталёв П. И.'' Анисимов Павел Александрович // Коми Республика. Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1997. — Т. 1. — С. 227.
* Оспипов А. О коми музыке и музыкантах. Сыктывкар, 1969.

## Ыстӧдъяс
Захаренко Ангелина Михайловна

**Захаренко Ангелина Михайловна** (1946—2018) — Россияса нимйӧза велӧдысь (2008), общественнӧй удж вӧчысь.

## Олан туй
Ангелина Захаренко чужӧма 1946-ӧд вося тӧвшӧр тӧлысь 1-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса Шойнаты сиктын. 1970-ӧд восянь уджалӧма сэтчӧс школаын,1980-ӧд восянь веськӧдлӧма велӧдчанінӧн.

Сылӧн веськӧдлігӧн Шойнатыса школаын восьтӧмаӧсь прогимназия да видз-му нырвизя классъяс, а 2001-ӧд воын — 20-ӧд номера училишӧлысь филиал.

Водзмӧстчысь ань зільӧма коми кыв видзӧм-сӧвмӧдӧмын, вӧлӧма 8-9 классъясын велӧдчысьяслы небӧг дасьтысьяс пиысь ӧтиӧн.

Кулӧма 2018-ӧд вося йирым тӧлысь 14-ӧд лунӧ. Гуалӧма шойнатыса шойнаын.

## Общественнӧй удж
Ангелина Захаренко тӧдса кыдзи зіль да водзмӧстчысь общественник. 1996-ӧд воын пырӧдчылӧма Венгрияын Фин-йӧгра войтыр II Ставмирса конгрессӧ.

Водзмӧстчӧма «Коми войтыр» ӧтмунӧмын, Коми Республикаса вужвойтыр аньяслӧн котырын, Коми Республикаса Общественнӧй палатаын.

Сійӧс бӧрйывлӧмаӧсь сиктса да районса сӧветъясӧ депутатӧн.

## Ошканпасъяс
* Россияса нимӧдана велӧдысь (1996)
* Россияса нимйӧза велӧдысь (2008)
* Коми ССР-са школаын нимӧдана велӧдысь

## Ӧшмӧсъяс
* «Коми войтыр» сайт (комиӧн; 2018.10.14)
* В Корткеросе умерла Народный учитель РФ Ангелина Захаренко // «Комиинформ» юӧр сетан агентство (рочӧн; 2018.10.14 лун)

## Ыстӧдъяс
Ярпияг (Инта каркытш)

**Ярпияг** () – Коми республикаын Инта каркытшӧ пырысь грезд.

## Ним артмӧм
## Фольклор
## География
## История
## Олысь лыд
Грездын олӧны комияс.

## Медводдза овъяс
## Культура
## Велӧдӧм
## Тӧдчана йӧз
## Тӧдчана эмторъяс
## Ӧтуввез
## Ӧшмӧсъяс
* Атлас Республики Коми. – Москва, 2000.
* ''Жеребцов И.Л.'' Где ты живешь: Населенные пункты Республики Коми. Историко-демографический справочник. – Сыктывкар, 2000.
* История Коми с древнейших времен до конца XX века: В 2-х т. / Под общей редакцией ''А.Ф. Сметанина''. – Сыктывкар, 2004.
* Республика Коми: Административно-территориальное деление на 1 августа 1992 г. Издание пятое. – Сыктывкар, 1992.
* Республика Коми: Энциклопедия. – Сыктывкар, 1997-2000. – Т. 1-3.
Чагин Георгий Николаевич

**Чагин Георгий Николаевич** — историк, этнограф, перымса комияслысь да роч культура туялысь, история наукаясса доктор.

## Олан туй
Георгий Чагин чужӧма 1944-ӧд вося косму тӧлысь 24-ӧд лунӧ Молотов обласьтса Чердін районса Баня грездын.

1967-ӧд воын помалӧма Перым канмуса университетын история пакультет. 1967—1974-ӧд воясын директоралӧма А. С. Пушкин нима Чердінса краеведческӧй музейын. 1974-ӧд восянь уджалӧма Перымса университетын: медводз ассистент, сэсся старшӧй велӧдысь, доцент. 1975-ӧд восянь веськӧдлӧма университетлӧн Камаса этнографическӧй экспедицияӧн; туясьӧма Перым да Свердловск обласьтъясын, Удмуртияын, Комиын, Башкортостанын да Татарстанын.

Кулӧма 2018-ӧд вося вӧльгым тӧлысь 11-ӧд  лунӧ.

## Туялан удж
## Небӧгъяс
* Чердынь: краткий исторический очерк. — Пермь, 1972.
* На древней Пермской земле. — М.: Искусство, 1988. — 176 с. — (Дороги к прекрасному). (125 000 экз.)
* Оборин В. А., Чагин Г. Н. Чудские древности Рифея: Пермский звериный стиль. — Пермь: Пермское книжное издательство, 1988. — 184 с. — (Искусство Прикамья). (30 000 экз.)
* Культура и быт русских крестьян Среднего Урала в середине XIX — начале XX века: этнические традиции материальной жизни. — Пермь, 1991.
* Язьвинские пермяки: история и традиции. — Пермь, 1993.
* Мировоззрение и традиционная обрядность русских крестьян Среднего Урала в середине XIX — начале XX века. — Пермь, 1993.
* Этнокультурная история Среднего Урала в конце XVI — первой половине XIX в. — Пермь, 1995.
* Этнокультурная история Среднего Урала XVI—XX вв. — Екатеринбург, 1999.
* Этносы и культуры на стыке Европы и Азии: избранные труды. — Пермь, 2002.
* Города Перми Великой Чердынь и Соликамск. — Пермь, 2004.
* Пермь Великая в топонимических доказательствах. — Пермь, 2004.
* Круглый год праздников, обрядов и обычаев коми-пермяков. — Кудымкар, 2005. (соавт.)
* Коми-пермяцкий национальный костюм: из собрания Коми-Пермяцкого окружного краеведческого музея им. П. И. Субботина-Пермяка. — Кудымкар, 2006. (соавт.).
* Рыболовство в Пермском крае в стародавние времена. — Пермь, 2007. (соавт. И. К. Кирьянов и С. Н. Коренюк).
* Наследие Пермского края как ресурс развития историко-культурного туризма. — Пермь, 2008.
* Фокеевна: документальная повесть. — Пермь, 2009. (соавт. И. А. Подюков и С. С. Шляхова).
* Пермский край на перекрёстках истории и культуры. — Пермь, 2010.
* Исторические знания народов Урала в XIX — начале XXI вв. — Екатеринбург, 2011.
* Города — заводы. — Пермь, 2014. (соавт. Г. П. Головчанскиq, А. Ф. Мельничук и А. В. Шилов)
* Коми-Пермяцкий краеведческий музей им. П. И. Субботина-Пермяка. Фотоальбом. — Пермь, 2015 (редактор)
* Народы и культуры Урала. XIX—XXI вв. — Екатеринбург, 2015;
* Храмы земли Чердынской. Вып. I. — Пермь, 2015.

## Ошканпасъяс
* Россияса Федерацияса вылыс профессиональнӧй велӧдӧмын почёта уджалысь (2004)
* Россия Федерацияса вылыс школаын нимӧдана уджалысь (2007)

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (моз тӧлысь 22 лун 1984, Хальмстад) — швед сьылысь, музыкальный продюсер да диджей.

## Дискография
### Студияса альбомъяс
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Сьыланкывъяс
* «The Big Show» (2004)
* «Welcome to Rainbow» (2006)
* «Boten Anna» (2006)
* «Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA» (2006)
* «Jingle Bells» (2006)
* «Vifta med händerna» (2006)
* «Now You're Gone» (2007)
* «Please Don't Go» (2008)
* «All I Ever Wanted» (2008)
* «Angel in the Night» (2008)
* «Russia Privjet (Hardlanger Remix)» (2008)
* «I Miss You» (2008)
* «Walk on Water» (2009)
* «Al final» (2009)
* «Every Morning» (2009)
* «I Promised Myself» (2009)
* «Saturday» (2010)
* «Fest i hela huset» (2011)
* «Northern Light» (2012)
* «Dream on the Dancefloor» (2012)
* «Crash & Burn» (2013)
* «Calling Time» (2013)
* «Elinor» (2013)
* «Masterpiece» (2018)
* «Home» (2019)
* «Angels Ain't Listening» (2020)
* «Life Speaks to Me» (2021)
* «End the Lies» (& Alien Cut) (2022)
* «Ingen kan slå (Boten Anna)» (Victor Leksell) (2023)

## Ыстӧдъяс


## Ӧшмӧсъяс

* Официал сайт
Исаев Константин Иванович

**Исаев Константин Иванович** (**Иву Косто**, 1958—1996) — перым коми гижысь.

## Олан туй
Константин Исаев чужӧма 1958-ӧд вося ӧшым тӧлысь 2-ӧд лунӧ Перым Коми кытшын Кӧч районса Дуров грездын. 1975-ӧд воын Кӧч сиктса шӧр школа помалӧм бӧрын ӧти во уджалӧма Кудымкарса лесотехническӧй техникумын. Армияын служитӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны В. В. Вахрушев нима Свердловскса горнӧй институтӧ. Сійӧс помалӧма 1985-ӧд воын инженер-геологӧн, уджалӧма тайӧ специальносьт сертиыс.

Кулӧма 1996-ӧд воын.

## Гижан удж
Гижӧма кывбуръяс рочӧн да перым коми  кывъясӧн. Йӧзӧдчӧма **Иву Косто** гусянимӧн. Гижӧдъясыс петавлӧмаӧсь гежӧда.

## Гижӧдъяс
* Исаев К. И. Вот он – я: небритый, непричесанный; Гололёд на взлётной полосе...; Отцвели эдельвейсы в долине...; Письмо с поля; «Свеча горела на столе» в стеклянной банке...  [кывбуръяс] // Парма. — 1991. — 19 дек. (№243). – С. 3.
* Исаев К. И. Всё дальше и дальше...; Разлад в душе и с каждым годом – хуже..; Вот он – я: небритый, непричесанный; Ну что вы, сударь... ; Порой достаточно кивка... [кывбуръяс] // Иньва. — Кудымкар: Коми-Пермяцкое книжное издательство, 2002. — С. 136-137.
* Исаев К. И. Кылан, мый миянын керсьӧ? [кывбур] // Иньва. — Кудымкар: Коми-Пермяцкое книжное издательство, 2002. — С. 136—137.

## Ӧшмӧсъяс
* Моя любимая библиотека сайт К.И. Исаев йылысь
* Кочёво литературное: [биобиблиогр. справочник] / Сост. *Г. А. Седегова*. — Кочёво, 2006. — С. 10—12.
* *Мелехина В.* Нылісь ниммез ог вунӧтӧ // Кама кытшын. — 2013. — 12 дек. (№ 47). — С. 3.

## Ыстӧдъяс
Истомин Пётр Анисимович

**Истомин Пётр Анисимович** (1891—1919) — медводдза коми лётчик.

## Олан туй
Пётр Истомин чужӧма 1891-ӧд воын Кардор губерняын Печора уездса Уквавомын (ӧні Сосногорск районса Уквавом сикт) гӧль кресьтянин семьяын, витӧд пиӧн вӧлӧма. Помалӧма вичкобердса школа. Уджалӧма Укваса мусир перъянінъясын.

1913-ӧд воын сійӧс босьтӧмаӧсь армияӧ. Медводдза ставмирса тыш кежлӧ служитӧма «Сильный» эскадроннӧй миноносец вылын  старшӧй машинистӧн. Артиллериялы ичӧт командиръясӧс дасьтан школа помалӧм бӧрын сійӧс индӧмаӧсь командуйтны «Витязь» крейсерын башеннӧй ӧруддьӧӧн. Повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетӧмаӧсь боевӧй медаль.

1917-ӧд воын помалӧма сынӧдса аппаратъяслы бортмеханикъяслысь Кронштадтын школа, да сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь франко-роч заводӧ (ӧні Балтийскӧй вокзал) самолётъясла. 1917-ӧд вося сора тӧлысьын пырӧма большевикъяслӧн партияӧ.

1917-ӧд вося йирым тӧлысьӧ Пётр Истомин штурмуйтӧма Зимньӧй двореч. 1918-ӧд воын, медводз бортмеханикӧн, а сэсся лётчикӧн, дорйӧма Петроград вӧрӧглӧн авиацияысь.

1918-ӧд воын Ленинлӧн корӧм серти аэропланъяс колльӧдӧма Петроградсянь Котласӧ. 1919-ӧд воын помалӧма Ропшаса вылыс пилотаж школа. 1919-ӧд вося урасьӧм тӧлысьсянь тышкасьӧма **Гӧрд армия** дор Асыввыв фронтын, кӧні сылысь да Дмитриев лётчиклысь самолётъяссӧ самолётъяссӧ уськӧдӧмаӧсь ода-кора тӧлысь 19-ӧд лунӧ, кор вӧлі вӧрӧг тылын нуӧдӧны разведка. Самолётсӧ ковмӧма пуксьӧдны матысса ты вылӧ. Ваӧ дона груз шыбитӧм бӧрын лётчикъяс кутӧмаӧсь варччыны береглань, медым сэні дзебсьыны, но найӧс кыйӧмаӧсь белогвардеечьяс катер вылын да вайӧдӧмаӧсь полкса штабӧ. Юасигӧн найӧс чорыда нӧйтӧмаӧсь. 

Пётр Истоминӧс лыйлӧмаӧсь 1919-ӧд вося ода-кора тӧлысь 29-ӧд лунӧ.

## Паметь
* 1973-ӧд вося моз тӧлысьӧ Усвавомса культура керкаӧ ӧшӧдӧма сылӧн барельефа казьтылана пӧв. Сэні гижӧма: «В селе Усть-Ухта родился и жил первый коми летчик Петр Анисимович Истомин. Геройски погиб в годы гражданской войны. 1891—1919». 
* 2018-ӧд воын Сыктывкарса аэропортлы вӧлі сетӧма Пётр Истоминлысь нимсӧ. 2019-ӧд вося ода-кора тӧлысь 31-ӧд лунӧ та йылысь индӧд кырымалӧма Рочмуса президент .

## Ӧшмӧсъяс
* Прошев Василий Иванович. За власть Советов. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. — 119 с.
* Борцы за Советскую власть. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1988. — 240 с.
* *Вайровская С.* Истомин Пётр Анисимович // Республика Коми: Энциклопедия: в 3-х т. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999. — Т. 2. — С. 45.
* Историческая хроника. Республика Коми с древнейших времен / И. Л. Жеребцов, М. В. Таскаев, М. Б. Рогачев, Б. Р. Колегов. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. — С. 97.
* Присвоить имя Петра Истомина аэропорту Сыктывкара пожелали 12500 человек // «Правда Коми» газет сайт (2018.12.01; рочӧн)
* Уква карса историко-культурнӧй атласын Уквавом сикт йылысь

## Ыстӧдъяс