Nyin/ Nyina

Nyin (yinne) bɛɛ Nyina (babug). Ninsaal nyina la tʋʋm anɛ di nyaŋi wan'a, bʋ'ar, ka kia diib la ka fʋ nyaŋi vɔl ka li mɛ nyaŋi nɛɛm titʋaa fʋ pʋʋrin la. Din zug ba gɔs ka li pɛ'ɛs laad banɛ sʋŋidi nɛɛmid diib pʋʋrin la. Ninsaal mɔrnɛ nyina buudi anaasi. Ti mɔr kaansima, nyin tiid, nyin kiara nɛ tuon nyina. Ka sɔ'ɔ wʋsa mɔri o tʋʋm.Nyin kiara la bua'asid diib la, ka nyin tiid la aansid bɛɛ gisid diib la, ka kannsima la yʋʋn bugusid ka nɛ'ɛm diib la. Nyina la nya'anra la ba'a nɛ agɔl nɛ tɛŋin yier la ni ka nigbiŋ ni'im ligili di. Nyina la kpi'em ka mɔr la'ad bɛdigʋ kanɛ bɛ di pʋʋgin ka li kɛ ka di mɔr paŋ.

Ninsaalib nɛ bʋnkɔbid kɔn'ɔb kɔn'ɔb la nɔbigidi nɛ nyina zin'is ayi. Nyina banɛ dɛŋidi yit la anɛ nyin vɔɔnda, ba mɛ anɛ  yiiga nyina bɛɛ  bin'isim nyina nɛ bilia nyina. Saŋa bɛdigʋ ba tʋne an' wʋʋ pisi nɛ (20). Yiiga nyina la yiti pin'ili yitnɛ biig ya'a ti an' nwadis ayuobʋ.Nɛŋa tʋne mɔr daan'ʋŋ bɛɛ zabiri tis biig la. Amaa saŋa sieba bɛ ka ba dʋa biig la ka o pʋn yina ka mɔr nyina finn  finns.

## zi'esim
nyina zi'esim anɛ pa'alʋg linɛ pa'an nyina yiiŋ nɛ ba pʋʋgin nɛ an si'em. li nɔbigir, bɛllim nɛ ba buudi wʋsa anɛ nina zi'esim pa'alʋg la ni. nyina zi'esim la mɛ lɛn pa'an nyina kɔn'ɔb-kɔn'ɔb yʋda nɛ ba bɛllim an sieba. nwa sʋŋidnɛ ka nyina tʋmtʋmnib banɛ gɔsidi li laafi yɛla la, ka ba nyaŋ baŋ ka pa'al nyina nɛ ba zi'esim an bɛ ti'ebʋg saŋa.

nyindaʋg la an linɛ ka enamel gu'uli li bɛ nyingbɛʋg la ni. nyindaʋg la bɛne kɔnbir zug.

#### Cementum
Cementum anɛ bʋnlinɛ wan wʋʋ kɔnba baanlig nɛ lʋs nyin la zinig kanɛ sʋa la ka li nyaŋi tabin nɛ yier la. Bʋnlinɛ kɛt ka nyina kpiem la anɛ pisnaasi nɛ anu kɔbiga pʋʋgin bɛ anina, ka linɛ mɛ kɛt ka nyin la pʋ kɔɔgida mɛ an pistan nɛ atan, kɔbiga pʋʋgin ka kuom an pisi nɛ ayi, kɔbiga pʋʋgin bɛɛ li pʋʋgin. Giinla banɛ bɛ anina la tʋʋma anɛ ye li gbane nyin la tabil ka li da vigisida. Bʋnlinɛ wan wʋʋ kɔnba la tɔɔŋid nyin la zinig kanɛ kpiem la, zinig kanɛ pʋ mɔr giinla la lʋs nyin la abʋyi, fʋ yaa pʋdʋg nyin la zʋgin abʋtan. Zinig kanɛ mɔr giinla la lʋs yin la abʋyinnɛ, fʋ yaa pʋdʋg nyin la zugin abʋtan.

#### Nyin bʋgʋsim
Nyin bʋgʋsim la anɛ bʋnlinɛ bɛ yin la tɛnsʋkʋ pʋ kpiemaa ka an giinla banɛ ka kuom nɛ ziim dɔl ka mɛ tɔɔŋi ba taaba. Ba tɔɔŋ taaba ka ziim dɔlisidi gat ka mɛ dɔlisid nyin la vɔnya ni. Zinig kanɛ ka bʋʋlim la nɛ kɔnbir la tɛnsʋk, giinla banɛ laasidi maan nyin la lʋa kanɛ kpiemi gat la bɛɛ ani. Giinla sieba mɛ bɛɛ paas anina. 

## Nɔbigir
Nyina dɔlisid siem ka nɔbigid anɛ li ɛɛnti pinil nɛ kaansima giinla ni, nɔbigi ti nie li mɛŋ nɔɔr pʋʋgin. Bʋnvʋya bɛdɛgʋ mɔr nyina amaa, ba nyina la dɔlisid siem ka nɔbigid nwan wʋʋ ninsaalib din nɛ. Ninsaalib nyina nɔbigir mɔr saŋa, yin lʋak kanɛ kpiem ka bɛ yiŋ la, linɛ nwan dɔnbʋʋlim bɛ tɛnsʋk, yin giinl kanɛ gbane yier la nɛ bʋnlinɛ gbane nyina la zanl la nɔbigid nɛ ba saŋa kanɛ nar biilim saŋa. Yin banɛ mɔr saŋa vɔɔnd la pinini yit nɛ biigi nam maan o ma pʋʋgin la, li yi bakwai ayuobʋ ni paae bakwai anii, pʋʋg tʋkir saŋa, ka nyin banɛ yuolim nyaaŋ la mɛ pinin bakwainam pisi saŋa. Nyina la yaa pʋ pinili maan saŋa bamaa, ba pʋ lɛn nyaŋi yina yaasɛ.

Ba vɛɛns vɛɛnsa bɛdigʋ ye ba gɔs lin dɔlisid siem ka nyina nɔbigid. Bɛdigʋ siak ya ye yela bɛdigʋ maani bɛ giinla nam la ni ka li dɔlisid anina ka nyina la nɔbigidi yit na.

Nyina wʋsa nɔbigid nɛ dɔlisid suoya bama ni: yin la nam an giinla saŋa, lin pinili gbilimid, yin la yi paalʋ na ka kpɛɛŋid, nɛ lin yʋʋn ti an kandigʋ nyaŋidi tʋm tʋʋma. Ba bɔɔd nɛ ye ba paal nyina la nɔbigi paae siem bɛn ka gɔsidi li sankanɛ ka li nan pʋ yii ti paae sankanɛ ka li nɔbigi paae li bɛn, amaa li tɔi nɛ ban na nyaŋi vɛɛns nyina la saŋa wʋsa ka baŋ nyin banɛ nan nɔbigidi paae siem bɛn. 

Nyin la pinilig la ɛɛnti anɛ giinla bibisi laasid biel bieli ti kilimid nyin. Li pʋdʋg nɛ zinis atan: zinig kanɛ na ti nie paalʋ gaan la, linɛ bɛ tɛnsʋk nɛ zinig kanɛ bɛ tɛŋir la. Yin la zinig kanɛ an gaan kpiem la, linɛ laasi an yinnɛ di anɛ di yiiŋ, di pʋʋgin, nɛ linɛ guudi li, li nɔbigir saŋa. Giinla bama laasid taaba nɔbigidi kilim nyin la zinig kanɛ kpiem ka bɛ paalʋ ni la. Linɛ bɛ nyina la tɛŋir la nɔbig mɛ kpɛɛŋid ka paan nyin la zinig kanɛ bɛ kaama baba la na ti nɔbig ka zɛm siem. Giinla bama nɔbigidi yʋʋn kpiem birbir. Dinɛ lɛn paas anɛ ye, paalʋ kanɛ bɛ yin la giinla nɛ kaansima tɛnsʋk la paan nyin la labisim bɛnni na an siem. Nyina la giinla la laasid taaba bɛdigʋ nɔbigid ka ti nyaŋidi gbanad yier kɔnbir la kiŋkiŋ.

### Busup
Yin yiibi Ninsaalib ni anɛ nyina na nɔbigi paae sankanɛ ka li na yi nɔɔrin na ka yʋʋn nyɛt. Vɛɛnsig paal ye giinla sieba bɛ gbanae yin la tabil kaansima la, giinl ban sʋŋid ka nyin la yit paalʋ nɔɔr ni na. Nyin banɛ yit tɔ ka vɔɔnd tɔ la yit paalʋ nɔɔr pʋʋgin nɛ biig yaa paae nwadis ayuobʋ ti paae o yʋma ayi. Nyin ban maa bɛ biig la nɔɔr ni nɛ on ti paae yʋma ayuobʋ. Sankan ka nyina banɛ yuolim nyaaŋ la yʋʋn yit na. Sankanɛ ka yiiga nyina nɛ banɛ tial laasi yi nɔɔrin na la anɛ sankanɛ ka nyina la gɛndig taabaa la. Sankan bɛnɛ wala ti paae yin banɛ yi yiiga wʋsa vɔɔnb, ka nyin banɛ yuolim nyaaŋ la yʋʋn die nɔbir.

Vɛɛnsig bɛdigʋ yina paan nyina niŋid siem yit nɔɔrin na. Vɛɛnsig sia paal ye yin banɛ ba pʋʋgin mɛ maani kɛn na la tuunsid banɛ bɛ tuon la ka ba yit paalʋ nɔɔr pʋʋg na. Vɛɛnsig yinnɛ mɛ gɔs nɛ naasaasɔɔng laʋk kanɛ gɔsid nwan wʋʋ gɔtiŋ nɛ nyɛt siel wʋsa ka li an bɔda-bɔda la, ka li paal ye giinla sieba bɛ tɔɔŋ nyin la kaasima la ni. Lin nyaaŋ ka ba vɛɛnsi gɔs ka nyɛ ka li an ye bʋnlinɛ wan wʋʋ giinla la anɛ bʋnlinɛ yi nyina la pʋʋgin na. Nannanna, nidib bɛdigʋ siak siel anɛ ye nyin linɛ wan wʋʋ giinla la paasidi kɛt ka nyina yit paalʋ nɔɔr ni na.

Ba vɛɛnsi gɔs ka ye fʋ nyina yaa vɔn, li paal ye fʋ paae fʋn na kɛŋ sakur.

## Gbanvɛɛnsa