Daam kuan'ab

**Daam** anɛ bʋnnuuda linɛ ka kʋsaas mɔr nuud ka li sʋŋidi ba vum bɛllim. Bɛdigʋ buoni linɛ kʋsadaam.

## Daam nuub nyɔɔd
Daam nuub mɔr sʋŋir bɛdigʋ banɛ nuud la bɛlim pʋʋgin, nwɛnɛ 

# Di tisid ziim,
# Di sʋŋid ka ba nyaŋidi tʋm tʋʋma sʋʋŋa,
# Daam mɛ lɛn anɛ malʋŋ lak kʋsaas pʋadiir nɛ kʋya ni,
# Daam mɛ mɔr ligidi bɛdigʋ tisid ɔnɛ kuanadi kuosid li, 
# Daam kuan'ab anɛ tʋʋma tis ninsieba.
# Tʋʋmsʋŋ bama nɛ bɛdigʋ kɛ ka daam yɛla pak kʋsaas.

## Laabanɛ ka ba mɔri kuanad daam
Ba mɔr ki buudi kɔnɔb kɔnɔbi kuanad daam. Ki ban sieba anɛ 

Naga,

Bɛlikɔ,

Akʋwɛrig

Kawɛnna nɛ 

Za. 

Amaa naga nɛ bɛlikɔ an linɛ ka bɛdigʋ mɔri kuanad. Za, kawɛnna nɛ akʋwɛrig mɔrɛ kuanad maluŋ daam maa ka ba pʋ mɔri kuanadi kuosida.

## Daam kuanad siem
**Ki bakkir**

Ba na wʋʋl ki la kuomin ka bak udug la yis ki bielim la ni. 

**Kuomin lɔsib**

Lin nyaaŋ ba na wʋʋl ki bielim la nwɛnɛ bɛʋgin maae zaam bɛɛ zaam nie bɛog ka li ki. 

Ki bielim la yaa ti ki ba na kpaae li digil tɛŋin ka bɔ sieli ligil ka basid kuom bɛogʋn nɛ zaam n ti paae lin na bul (nwɛnɛ daba atan) ka daba anaasi daar la ka ba lak linɛ ligil la ka yʋʋn gudugi li, nwɛdigi li ka nɔk fʋlʋgʋ ligili li sʋʋŋa nie bɛog. Bɛog yaa nie ba na yadagi li kar kar ka li kʋdʋg ka ba nɔki keŋ nɛɛm.

**Zɔm gɛndigir**

Nɛɛmʋg la nyaaŋ ba na kpaae zɔm la niŋ dʋkʋn ka niŋ kuom ka bɔ saalim bɛɛ maantirana zana gɛndigi saam. Ba yaa saam naae, ba na bas ka li tisig, ka ba silig kuom la niŋ laan bɛɛ dʋkʋn ka nyaal ganalug la kpɛlim gbinin la dʋgʋl.

**Kuan'ab**

Daam la kuanab pʋ yuugid nwɛnɛ biisigɔ. Ba yaa dʋgʋl ganalʋg la ka li ti lɛɛg ka ba kpaae kuokanɛ ka ba siligi ziel la gɛndig linɛ ka ba pun dʋgʋd la, ka li wʋsa lɛɛgi gɛndig. Ba na dʋgi li wʋsa n ti paae lin na biig. Li yaa dʋgi yuugi ti lɛɛd was-was-was di paal ye li biigya. Ka ba kpiis bugum la ka li maae. Li yaa maae, ba na silig kuom la niŋ dʋkin.

**Biisʋg**

Biisʋgʋ yuugid la zug ɛɛnti kɛ ka sieba dɛŋ duori dʋgʋl. Ba ɛɛnti kpaaenɛ linɛ an ganalʋg la dʋgʋl yiiga ka nyaan kpaae linɛ ka ba silig la gɛndig n dʋgi li wʋsa hali nɛ lin na kɔt sʋʋŋa n ti paae lin na biig. Ba yaa dʋgʋli naae, li anɛ zieg nɛ zieg maa, zininʋg kae. Asɛɛ ba kpɛn gudisid ka mɛ kɛ ka bugum la an wɛs ka pʋ sied bɛɛ kpiisida. Bugum la yaa sie bɛɛ kpiig daam la na sanam. Ba mɛ yaa pʋ guris sʋʋŋa ka li gɛndigɛ, daam la na sanam. Dinzug la gbanyaa pʋ kuanad daam, yaa ka ala o na sanami li bas. Li yaa ɛɛnti kɔdi sie ba na pɛɛs kuom.

**Bi'igir**

Li yaa ti kɔdi yuug sʋʋŋa nwɛnɛ awa anu bɛɛ ayuobʋ ba yʋʋn na sie bugum la biela ka gurisid ka gɔsid biigir yɛla. Ba yaa ti nyɛ ka agɔl la pukʋ sɔbʋg, ba na kpiis bugum la wala ka pɛɛl dʋg la nɛ kuom ka li zieni tisig. Li yaa tisigi naae ka agɔl la muoe an wii, ba na bas ka li zieni maae sʋʋŋa ka ba nyaaŋ kɛŋ tuon nɛ tʋʋmkanɛ kpɛlim.

**Siligir**

Li yaa ti maae sʋʋŋa ka tisig nyain, ba na silig kuokane bɛɛ agɔl la yuoe li nyain niŋ yʋʋr bɛɛ, dʋk bɛɛ buta ni li na niŋ siem ka siel kʋ nyaŋi kpɛnɛ li pʋʋginɛ.  Ba yaa siligi naae ba na nɔki li ziel zinikanɛ ka sɔ bɛɛ siel kʋ nyaŋi daami li, ka pibili li sʋʋuŋa.

Ka linɛ kpɛlim gbinin la ba na kɔɔns li n bɔ gariŋi tual titʋakuom mɛn ka li tuasidi lit laan bɛɛ linɛ ka ba nɔki tiel wʋsa ni. Kuom yaa ɛɛnti naae gariŋiin la, ba na paas kuom hali n ti paae sankanɛ ka malisim la na naae.

**Dankunnum**

Ba yaa niŋ wala naae, ba na buoe titʋakuom la biela niŋ danbini gɛndig nɛ lin na ti kum (pusumpuug yaa ti yina). Ba yaa dɛŋi gɛndigg danbin la, daam la na miigi galis ka pʋ malisa, linzug ba ɛɛnti kɛnɛ ka bɛog yaa ti bɔɔd nier la ka ba yʋʋn nɔk dankani kum la buosi niŋ danbanɛ bɛ yʋya ni nɛ butanamin la. Ba yaa niŋ ala tat-tat-tat nɛ bɛogʋ ti nie la ka daam la wʋsa yʋʋn kilim dankunum.

**Nuub**

Li yaa ti lieb dankunum naae linɛ kpɛlim anɛ nuub nɛ bugub. Sieba na nu ka sɛnlʋm onɛ kuan la, ka sieba mɛ nu ka tʋʋ o. 

Li yaa lɛm miigi tʋʋg ban on nuud ka tʋʋd o.

Biis nar ye ba nu titʋakuom linɛ ka bɛdigʋ buon ye biskuom la ka kpɛɛmnam mɛ nu dankani kum la mɛŋ.

Laanɛ daam mɔr yɛlsum siem la, li mɛ mɔr yɛlbɛɛdnam bɛdigʋ mɛn. li bɛɛd la sieba anɛ, ninsieba ɛɛnti nu daam la tʋm tʋʋmbanɛ pʋ dɔl suorɛ, nwɛnɛ adʋʋn bɛɛ nyɛɛ niŋ o mɛŋ, akɛŋ gbɛn suorin, akɛŋ ieed zaba, bisieba mɛ ɛɛnti buk ka pʋ lɛm mii kpɛɛm yaasa nɛ linɛ namɛ kpɛlim wʋsa ka li mɔr daʋŋ bɛdigʋ kɛn saalib bɛlimin na.

Daam kuanab ɛɛnti nɔknɛ daba atan, yiiga dabisir la anɛ kuanab daar, dabiskanɛ pɛɛs ayi la anɛ biisʋg daar ka daba atan daar la yʋʋn an daam la daar. 

Dankuaadib sieba mɛ pʋ lɛn dɔl lin nar ye ba dɔl siem kuan daam la mɛnɛ ka di mɔr yɛla bɛdigu tisid banɛ nuud daam la. Nwɛnɛ ba sieba mɔr taba, vaand, kuntnam nɛ laad bɛdigʋ gɛndigid daamin la.

## Gbanvɛɛnsa