Nathaniel Azarco Welbeck

**Nathaniel Azarco Welbeck** yʋʋma pinilʋg lin yʋʋma (1915–1972) O da anɛ Ghana pɔlitis nwɛɛd ka mɛ da lɛn an onɛ zie ti Ghana nɔba zug teŋ sieba ni. O da anɛ Convention People's Party la naadɔɔg nid ka da an minister of state n da bɛ yiiga republic la ni. Onɛ da an resident minister  tis Ghana n bɛ Guinea nɛ resident minister yaas tis Ghana bɛ Congo.

## Vʋm pinilʋg nɛ sakur yɛla
Ba da dua Welbeck nɛ bɛ Cape Coast Senlʋŋ nwadig la dabisim piisi nɛ anu la yʋʋma 1915 la ni, o duadib anɛ Madam Adwoa Twi nɛ Nomo Welbeck banɛ da yii lɛb Abidjan, Côte d'Ivoire teŋin la. O saam da anɛ Ewe nid ka o tʋŋ lɛɛ yi Ga dim buudi ni ka o ma mɛ da anɛ Fanti, dinzugɔ, Welbeck da anɛ Fanti,  Ga ka lɛn an Ewe dim yaas, wʋʋ Fanti an  Akan dim buudi ka ba malima sieba an ma faar diib la ka fʋ ma yidim mɛ suoe fʋ la, Welbeck da anɛ Fanti yi Cape Coast. Bugum da laŋ yir ka li taasi  o saam kum n bɛ Abidjan ziikanɛ ka buudi da bɛ la. Welbeck onɛ o saam da laasnɛ gbɛɛnd dɔɔg kan nɔɔ ni. O yaapua da dɛŋim nyɛ bugum la ka kia kʋŋ. O saam la da wʋm kʋŋ la ka vaae duoe tɔɔ ʋk Welbeck keŋ digil ziinsʋŋ. Ka o lɛn lɛbi kpɛn bugum la ni ye o yis biig yinne yaas, ka o yis biig la tud takɔrɔ ni ka o yi amaa on naae la ka bugum la nyaŋi o ka o ia suor ye o yii gʋʋŋ ka kpi. Welbeck da pɔɔdnɛ hali nɛ on da na baŋ o saam. O ma da anɛ kpikpiʋŋ sɔb. O sid la kum nyaaŋ la o da pʋ gaadɛ amaa o da maligim muki o mɛŋ n maali o tɔlʋŋ la tituaa ka li zie sʋŋa n bɛ Abidjan teŋin la. Welbeck da pinili o sakuri bɛ Abidjan. French pianad da an pianakanɛ ka ba mɔri zamisidi bɛ sakurin sʋʋlʋm la ni, li da ti kena ka Welbeck  mii  French pianad la hali tituaa. Ka Welbeck ma da ti gbane ye o na kɛ ka Welbeck kuli o teŋin linɛ an Gold Coast la  n kuli bɛ nɛ o saam nam buudi la o saam yinne; Mr. Joseph Mensah Attabrah. Onɛ o buudi la da laasi bɛnɛ Swedru ziikanɛ ka o da tɔlisi kennɛ o sakur la, amaa saŋkan yuun da anɛ naasaal zamisʋg. O da keŋ sakur nam bɛdigʋ naae ka die kasɛta gbana yʋʋma 1932 la ni ka kpɛn Wesley College la ni yʋʋma 1933 la ni zamis linɛ an paan zamisʋg.

## Tʋʋma nɛ pɔlitis
O da anɛ paan yʋʋma 1936 la ni. O da paan n bɛ ziis kɔnɔb-kɔnɔb, sakur kanɛ ni ka o da paal ka pʋ lɛn paal yaas la da anɛ Takoradi Methodist Sakur la ni. O da kpɛn pɔlitis ni naae ka naan bas paalʋg la. O da nɔki o mɛŋi paas nɛ naadɔɔg linɛ da yɔɔg paalim ka li yʋʋr buon United Gold Coast Convention (UGCC); naadɔɔg nwa mɛŋim da yɔɔgi sʋŋ mɔr  Gold Coast keŋi afaae mɛŋ ni na la.Yʋʋma 1949 la ni ka ba da gaŋ o ye o an gbaʋŋ sɔbid n tis Local Education kpɛɛmnam la. Yʋʋm kan noo yaasɛ, ka o yiisi o mɛŋ nyain yi paan tʋʋma la ka yuun kpɛn pɔlitis ni amɛŋ. Kwame Nkrumah da bas UGCC ka keŋ yɔɔg naadɔɔg linɛ an Convention People's Party (CPP) Sigir nwadig dabisim piina ayi la yʋʋma 1949 la ni ka Welbeck da laal naadɔɔg la daa kan noo n an nid yinne banɛ siiŋi li. Yʋʋma sieba nyaaŋ, ka ba da gbana o n dɔl nɛ Nkrumah da piana siel ye “ba na duoe tawai linɛ dɔl suor ka ziim ka li pʋʋgin la." Ba da gbana o nwɛɛd o sam ka yɔ o wʋʋ nwadis piina ayi pʋʋgin. Nɛ da duoesi o hali pamm ka o da ti kena an gandaag pɔlitis nwɛɛb ni ban da yɔɔg o la nyaaŋ. Yʋʋma 1951 la ni ka CPP naadɔɔg la da gaŋ o ye o aan ba gbaʋŋ sɔbid. Kwesi Plange kum la nyaaŋ yʋʋma 1953 la ni ka o naadɔɔg CPP la da gaŋ o ye o an ye o zienɛ nyaa naam ba teŋin linɛ an Cape Coast municipal n zienɛ an legislative assembul la. On nɛ Amponsah Dadzie onɛ da an United Party naadɔɔg nid la da laasi nya Cape Coast kʋk la. Ban da vɔti naae la ka Welbeck da di amaa ka onɛ da nyaand nɛ o la Amponsah Dadzie da pʋ siaki tis o. Cape Coast Vɔt la ba da lɛm maligim gbane dabisir n vɔt yʋʋma 1954 ni la ka ban da lɛn vɔt la ka Welbeck di ka pianad la pʋ lɛn keŋ Kɔtɔ ni yaasɛ. Yʋʋm kan noo ni ka ba da gaŋ o ye o an minista gɔsid tʋʋma nam yɛla. O da kpɛn tʋʋma dɔɔgin la nɛ yʋʋma 1956 la ni ka yʋʋma 1958 la ni ka ba da gaŋ o ye o an minista n zien Ghana nɔba zug n bɛ Guinea la. Yʋʋma 1960 la ni ka ba da lɛn vɔt ka o di kʋk la n kpɛn bɛ wadmaanib yir la ka ba da lɛn gaŋ o ye o an minister of state for Defence. Yʋʋm kan mɛŋim ni yaas ka ba da gaŋ o Minister Plenipotentiary nɛ minista kanɛ na zien ti Ghana nɔba zug n bɛ Congo. O da yii anina lɛb Ghana na yʋʋma 1960 Sapal nwadig la ni dɔlis nɛ zaba nam banɛ da naam Congo la sogianam Patrice Lumumba da duoe zabid nɛ gɔmina la Mobutu win la. Senlʋŋ nwadig la ni yʋʋma 1962 la ni, ka o da an gbaʋŋ sɔbidi tis CPP naadɔɔg ka li yinɛ ban da yis Hugh Horatio Coffie Crabbe la. Ba da gaŋ o ye o an gbaʋŋ sɔbid n tis naadɔɔg la nɛ yʋʋma 1963 la ni amaa ka Nkrumah lɛɛ aan wʋsa-wʋsawas gbaʋŋ sɔbid. Yʋʋma 1965 la ni ka ba da gaŋ Welbeck ye o an minista onɛ tisi labaya ka mɛ aan ba naadɔɔg sɔnsʋg yɛla gbaʋŋ sɔbid

## O vʋm bɛllim
O da anɛ Philip Quaque linɛ bɛ Cape Coast la yaaŋ. Yiiga o di pua ka o yʋʋr buon  Sarah Andrews ka ba dua bipʋŋ yinne. Ba da ziini lin da yi yʋʋma 1942 ti 1950 la ni ka bas taaba. Ka o tɔɔm di Esther Quarm yʋʋma 1954 la ni. Welbeck da nɔŋ siel anɛ lawn tennis nɛ stamps.

## O kum
Welbeck da kpinɛ yʋʋma 1972 la ni wiim n da daam o hali pamm la nyaaŋ.

## Gbanvɛɛnsa