open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7th Parliament of the 4th Republic of Ghana

## Rules

__NOEDITSECTION__

;Wikipedia
*Destubb the Wikipedia article of an MP to a readable prose of 1000 Bytes or more (i.e. about 200 words or 8 to 10 sentences). **Please carefully check the prose size, for example by using [https://xtools.wmflabs.org/articleinfo Xtools article info] and looking for the number of words under "Prose".**

;Wikidata:
* Wikidata items must have the  property set Member of the 8th Parliament of the 4th Republic of Ghana with the following qualifiers added:
:*
:*
:*
:*
:*
:*
:*

* Wikidata entries must also have the following independent qualifiers added:
:* 
:* 
:* 
:* , and 
:* 

;Outcome
# When you are done editing the Wikipedia page and Wikidata item of an MP,
# Claim your entry by going here to sign **** next to your entry.
# A facilitator will review your edits and add  next to your signature if a **Wikipedia article** you created or edited meets the contest rules.
# Another facilitator will review your edits and add  next to your signature if the **Wikidata item** you created or edited meets the contest rules.
# A third facilitator will review **both Wikipedia and Wikidata items** and add . If both Wikipedia and Wikidata items meet the contest rules
# A fourth facilitator will increment your leaderboard if a green correct sign,  is added by an item you worked on. The green correct sign, **shows both Wikipedia and Wikidata item is completed**.
# If you don not see any of the correct signs, yellow, purple and green by an item in the list or a facilitator adds  next to your signature, then you don't get a point; in which case another participant can come around and work on it to claim the point for that entry, or you may go back to working on the entry, or try a different MP altogether.

## Articles

## Awards
AZAYA 26

AZAYA 26

 Zun'or yʋʋma
 1 Daakan la ba na yʋ'ʋm yʋʋm kaŋa Juda teŋin:
 Ti mɔr tempʋkanɛ kpi'em!
 Wina'am maal faangiri tisi ti
 wʋʋ zaŋguoma linɛ mɔr paŋ nɛ.
 2 Yɔ'ɔgim za'anɔɔri tis buudkanɛ an pʋpielim dim la
 ka ba kpɛn', buudbanɛ an yadda dim la.
 3 Fʋ na kɛ ka sumbʋgʋsʋm bɛ nɛ onɛ yadda niŋiri zi'e kiŋ-kiŋ la
 bɔzugɔ, on niŋif yadda sʋ'ʋŋa la zug.
 4 Niŋim Zugsɔb la yadda saŋa wʋsa,
 bɔzugɔ Zugsɔb la an tampiing kanɛ bɛ saŋa kanɛ ka' naarɛ.
 5 O sigis banɛ dʋ'ʋsi ba mɛŋ la,
 ka nwɛ' tempʋkanɛ zi'e agɔla la sigis teŋin;
 o da'ae li bas ka li naalim nɛ titan.
 6 Ba nɔɔ li nɛ nɔba digil teŋin.
 Banɛ ka ba daa mugusidi ba la nɔɔ li,
 nɔŋ dim la nɔɔ li nɛ ba nɔba.
 7 Pʋpielim dim la suor anɛ sassi;
 Fʋn kanɛ an burikin la
 kɛya ka pʋpielim dim suor an sʋ'ʋŋa.
 8 Ɛɛn, Zugsɔba, ti dɔlli fʋ wada la suor ka gu'usidif,
 fʋ yʋ'ʋr la an sʋm hali, ka ti ya'am bɔɔd.
 9 Yʋ'ʋŋ wʋsa m ya'amlɛog bɛ nɛ fʋ san'an,
 ka m siig ieedi fʋ zin'ig bɛkɛung wʋsa.
 Fʋ sida pian'adi nie dunia ni la,
 dunia nidib baŋi fʋ pʋpielim an si'em.
 10 La'an nɛ fʋn maal suguru tis bugusnam la
 ba pʋ zamis pʋpielim ya'am.
 Hali la'an nɛ yɛlsida dim teŋin,
 ba nan kpɛn tʋmnɛ bɛ'ɛd
 ka ba ba'a ka' nɛ Zugsɔb la paŋi an si'em la.
 11 Zugsɔba, fʋ paŋ la zu'oya
 amaa ba pʋ nyɛti li.
 Kɛl ka ba nyɛ fʋn bɔɔdi fʋ nidib la yɛla si'em ka nyan dii ba;
 kɛl ka bugum kanɛ ka fʋ maali guri fʋ bi'emnam la dii ba.
 12 Zugsɔba, fʋ kɛya ka ti zin' nɛ sumalisim,
 ka tinamɛ maal si'el la wʋsa, fʋnɛ tʋmi li tisi ti.
 13 Zugsɔb onɛ aan ti Wina'am, winsieba da sʋ'oe ti,
 amaa fʋ ma'aa ka tinam na'asid.
 14 Ba kpiya, ba pʋ lɛn vʋe yaa,
 banɛ kpii gaad la kʋ lɛn duoe ya'asɛ.
 Fʋ namisi ba ka kɛ ka ba paam san'auŋ,
 fʋ uusi ba ka sɔ' pʋ lɛn tɛnri ba yɛla ya'asɛ.
 15 Zugsɔba, fʋ yalig buudi la,
 ɛɛn, fʋ sid yalig buudi la.
 Fʋ yalig teŋ la titɔndis
 ka dinzug ka fʋ yʋ'ʋr paam girima.
 16 Zugsɔba, fʋn namisi fʋ nidib la,
 ba kɛɛn fʋ san'an na nɛ sʋnsa'aŋ,
 ka nya'am nɛ winsɔsʋg.
 17 Zugsɔba, nwɛnɛ pu'a na sa'ae bɔɔd du'ab
 ka li zabid ka o nwɛɛn ka kaasid si'em la,
 ala ka ti daa bɛɛ fʋ tuon.
 18 Ti daa mɔri pʋʋg,
 ka li zabid ka ti nwɛɛn,
 amaa ti du'anɛ zaalim.
 Ti pʋ tis dunia la faangirɛ;
 ti pʋ nyaŋi du'a biisi tis dunia la.
 19 Amaa ya nimbanɛ kpi la na vʋ'ʋg;
 ba niŋgbina la na vʋ'ʋgi yi kumin.
 Yanam banɛ dig yaʋgʋn la,
 duom tansi ka yʋ'ʋm nɛ sumalisim,
 bɔzugɔ ya yʋ'ʋn nwɛnɛ bɛogʋn mɛligim nɛ,
 teŋ la na duos banɛ kpii bɛɛ o ni la wʋsa.
 20 M nidiba kpɛn'ɛminɛ ya dɔɔdin ka yɔ' dalamma la lɛbis;
 Su'amini ya mɛŋ bi'ela, hali ka o sʋnpɛɛn la ti gaad.
 21 Gɔsima, Zugsɔb la yii o bɛllim zin'igi kenna
 ye o namis dunia nidib, ba tʋʋmbɛ'ɛd la zug.
 Teŋ la na yis banɛ ka ba kʋʋ ba dʋ'ʋs na,
 o kʋ lɛn su'a banɛ ka ba kʋʋ ba la.
AZAYA 38

AZAYA 38

 Na'ab Hezekia lu ban'a la yɛla
 ( 2Na 20:1-11;  2Yɛ 32:24-26)
 1 † Saŋkan la Na'ab Hezekia da lu ban'a ka li bɔɔd o kʋʋb. Nɔdi'es Azaya onɛ an Amoz biig la da keŋ o san'an yɛl o ye, “Zugsɔb la yɛl si'eli nwa', ‘Maalimi fʋ yir la sʋ'ʋŋa bɔzugɔ fʋ na kpi, fʋ kʋ duoe.’” 2 Hezekia da fɛndig o nindaa kpa' dɔkpinni sɔsid Zugsɔb la yɛt ye, 3 “M Zugsɔba, tiɛnm man dɔllif nɛ sida si'em nɛ m sʋnf wʋsa la. M pɛsigi m mɛŋ ka tʋm si'el wʋsa ka li an sʋ'ʋŋa fʋ nini ni!” Ka Na'ab Hezekia kaas nɛ sʋnsa'aŋ.
 4 Ani ka Zugsɔb la labaar kɛn Azaya san'an na yɛl o ye, 5 “Lɛm yɛl Hezekia ye, ‘Zugsɔb onɛ aan fʋ yaab David Wina'am la yɛl ye, m wʋmi fʋ sɔsʋg ka mɛ nyɛɛ fʋ ninta'am la. M na paasif yʋʋm pii nɛ anu. 6 M mɛ na faaɛn fʋn nɛ teŋ kaŋa yis Asiria Na'ab la nu'ugin. 7 Nɛ' na an Zugsɔb la zanbinnɛ pa'annif ye Zugsɔb na maal on kaanb si'el la wʋsa: 8 m na kɛ ka winnig la ma'asim la lɛb nya'aŋi dʋ nɔba yakir piiga wʋʋ lin sig si'em, Ahaz ma'asim makir zin'igin la.’”
 Ka winnig la sid lɛb nya'aŋ nɔba yakir piiga wʋʋ lin da pʋn sig si'em la.
 Na'ab Hezekia yʋʋm
 9 Juda na'ab Hezekia n tilig o ban'as la ni la, ka sɔb nɛ'ɛŋa:
 10 “Ka m yɛl ye,
 ‘M nyɔvʋr bɛllim saŋa, saŋkan ka m nam mɔr paŋ la,
 li nar ye m dɔl kum za'anɔɔrɛɛ?
 Li sʋm ye m kɔ'ɔŋi m nyɔvʋr m bɛllim wʋsa nii?’
 11 Ka m yɛl ye, ‘M kʋ lɛn nyɛ Zugsɔb la nɛ banɛ vʋe la ya'asɛ;
 man kʋ lɛn nyɛ ninsaaliba,
 bɛɛ banɛ nam bɛ dunia kaŋa ni la.
 12 Man yir nwɛnɛ kɔnbkemnib Fuug Sʋgʋr
 ka ba da'ae li bas ka yisi li m san'an.
 M nyɔvʋr nwɛnɛ pien kanɛ ka ba ʋgʋd ka kpilimi li,
 ka ba yʋ'ʋn nwaae li yis sʋlʋg daadin la.
 Nintaŋ nɛ yʋ'ʋŋ wʋsa fʋ kɛya ka man yɛla naae.
 13 Ka m gu'usid nɛ suguru ka bɛog ti nie,
 amaa ka o nwɛnɛ gbigim nɛ, kɔɔ m kɔnba wʋsa;
 Nintaŋ nɛ yʋ'ʋŋ wʋsa fʋ kɛya ka man yɛla naae.
 14 Ka m kaas wʋʋ lilaaliŋ nɛ,
 ka kum nwɛnɛ dawan nɛ.
 Ka m gɔs agɔla ka m nini sɔbid.
 Zugsɔba, kem na sʋŋim, ka m bɛ nɛ yɛla ni!’
 15 Amaa m ye m yɛl ye bɔ?
 O pian' tisim, o mɛŋ mɛŋi tʋm nɛ'ɛŋa.
 M na anɛ baanlimm m vʋm wʋsa pɔɔgin
 sʋnsa'aŋ kanɛ paam la zug.
 16 Zugsɔba, nɛ'ɛŋa kɛ ka nidib vʋe,
 ka m siig mɛ nyɛt vʋm li ni.
 Fʋ kɛya ka m nyɛ laafi,
 ka vʋe.
 17 Asida sida li anɛ man sʋ'ʋm zugʋ
 kɛ ka m paam sʋnsa'aŋ kaŋa.
 Fʋ nɔŋilim la zug ka fʋ su'am
 ka yisim bʋmbɔk kanɛ an san'auŋ la pɔɔgin.
 Fʋ yisi m tʋʋmbɛ'ɛd la wʋsa m bas.
 18 Yaʋg kʋ nyaŋi zun'e fɔ,
 kum mɛ kʋ nyaŋi yʋʋm dʋ'ʋsi fʋ yʋ'ʋrɛ;
 banɛ sig yaadin la
 pʋ mɔr ti'ir nɛ fʋ sida la ya'asɛ.
 19 Banɛ vʋe la dʋ'ʋsid ka zun'odi fʋ yʋ'ʋr,
 nwɛnɛ man an si'em zina la;
 saamnam yɛti ba biisi
 fʋ sida la yɛla.
 20 Zugsɔb la na faanm!
 Kɛl ka ti nwɛ' kɔna yʋ'ʋm dʋ'ʋs o yʋ'ʋr.
 O Pʋ'ʋsim Yin ka ti na bɛ,
 ti nyɔvʋr bɛllim wʋsa ni.”
 21 † Ka Azaya da yɛl ye, “Yisim kekama kpaam suoɛn o natiŋkpi'eŋ la ka o na paam laafi.”
22 Na'ab Hezekia da pʋn bu'os ye, “Zanbin bɔɔ na pa'alim ye Zugsɔb la na tisim laafi ka m keŋ Zugsɔb Pʋ'ʋsim Yin la?”
AZAYA 27

AZAYA 27

 Israel faangir yɛla
 1 Daakan la Zugsɔb la na zaŋi o zaba sʋ'ʋg kanɛ san'amid nidib la;
 linɛ zu'oe hali ka kʋʋd nidib ka dabiem bɛ la.
 O na namis wa'akanɛ yʋ'ʋri buon Lɛviatan,
 ka o ian'ad ka nwɛɛlim o mɛŋ hali la,
 Zugsɔb la na kʋʋ atɛukʋn bʋnyua la.
 2 Daakan la, yʋ'ʋmmi tiwanna pɔɔg linɛ wan sʋ'ʋŋa la yɛla.
 3 Mam kanɛ an Zugsɔb la guri li,
 ka dɔn'ɔsidi li saŋa wʋsa.
 M guri li yʋ'ʋŋ nɛ nintaŋ
 ka sɔ' kʋ nyaŋi daami lii.
 4 M sʋnf pʋ pɛligɛ,
 baa gauŋ nɛ gɔn'ɔs ya'a daamidim,
 m na zabi vɔɔn li ka li kpi,
 ka nyu'oe li wʋsa bugum.
 5 Ya'a ka' ala kɛl ka ba kɛɛn m san'an na su'a.
 Kɛl ka ba mɔr sumbʋgʋsʋm nɛ mam,
 sida kɛl ka ba mɔr sumbʋgʋsʋm nɛ mam.
 6 Dabisa kenna ka Jakob na ba'a nya'a,
 Israel na tɔn wila ka pu puum
 ka kɛ ka dunia la pɛ'ɛl nɛ li wala.
 7 Zugsɔb la nwɛ' o wʋʋ on nwɛ' banɛ daa nwɛ' o laa?
 O kʋʋ o wʋʋ banɛ daa kʋʋ o ka o kʋʋ ba si'em laa?
 8 Zugsɔb la da namis o nidib la ka kɛ ka ba mɔri ba keŋ teŋ zʋŋ,
 o sʋnf da duoe nɛ ba hali ka o kadi baa yis
 wʋʋ ya-nya'aŋ sisi'em da'ae ba keŋ sa nɛ.
 9 † Nɛ'ɛŋa zug ka ba na kɛ Jakob yidim tʋʋmbɛ'ɛdi bas,
 ka ban na niŋ si'em nwa' ka di pa'al ye ba yisi ba tʋʋmbɛ'ɛdi bas:
 ba na yis kuga banɛ bɛ bimbima la ni nwa'ae ba
 ka nɛɛmi li bugusi bugus;
 ka Asera teŋgban daad kʋ lɛm bɛɛ,
 nɛ bimbim banɛ ka ba nyu'od bʋnnyubisa li zugʋ tisid wina la.
 10 Tempʋkanɛ mɔr kpi'euŋ la lieb dabɔɔg,
 zin'ikanɛ ka nidib daa zin' la yʋ'ʋn nwɛnɛ sian'anr nɛ.
 Ani ka niigi ɔnbid ka digi;
 ka fanrisi li vaand la wʋsa.
 11 Wil banɛ mɔr vanmɛna la ya'a kʋdig,
 li na kɔ'ɔgi li ka pu'ab kena pi'isi nyu'oe bugum.
 Nimbama pʋ gban'ad pian'ad gbinnɛ;
 alazug, onɛ maali ba la pʋ zɔti ba nimbaanlig
 bɛɛ o mɔri ba nyɔɔgɔ.
 12 Li saŋa ya'a ti paae, lin yi Efiritis kɔldaugʋ pʋbidi yit zin'isi'a la ti paae kɔlbil linɛ bɛ Egipt teŋ titɔndigin la, Zugsɔb la na wɛlig o nidibi yis wʋʋ ki ka ba bʋ'ʋdi yɛligid si'em la, amaa yanam Israel dima, Zugsɔb la na la'asi ya yinne-yinne. 13 Li daar ya'a paae, ba na pieb na'atantita'ar, ka banɛ bɛ Asiria bɔɔd bɔdigir la, nɛ banɛ da zɔɔ keŋ Egipt la, na lɛb na zun'e Zugsɔb la Jerusalem zuokanɛ an kasi la ni.
AZAYA 46

AZAYA 46

 Babilon wina
 1 Bel nɛ Nebo banɛ an Babilon bada
 banɛ ka bʋnkɔnbid ziidi ba la na vanbin teŋin.
 Li anɛ gɛɛnlisi tis bʋnkɔnbid banɛ ziidi ba
 nɛ banɛ maannɛ ba la.
 2 Bada nwa' wʋsa na igin teŋin,
 ba kʋ nyaŋi faaɛn ba mɛŋa,
 amaa ba na zii ba keŋ sankpan'asimin.
 3 Kɛlisimi, Jakob yidima,
 yanam banɛ kpɛlim Israel yin la wʋsa,
 yanam banɛ ka m guri ya sʋ'ʋŋa
 saŋkanɛ ka ba da nan kpɛn'ɛdi ya pʋʋg
 ka mɔri ya lin yii ya du'am saŋa sa la.
 4 Manɛ aan ya Wina'am ka na guri ya
 ka ya ti kʋdig ka ya zut pɛlig.
 Manɛ la, manɛ na nyaŋi sʋŋi ya.
 Manɛ maali ya ka na gɔsidi ya;
 M na guri ya ka faaɛn ya.
 5 “Anɔ'ɔn ka ya na nɔki mak nɛ mam bɛɛ tɛn'ɛs ka o zem nɛ mam?
 Anɔ'ɔn ka ya na nwaas nɛ mam ka na nɔki ti makɛ?
 6 Sieba kpa'ae sanlima ligidi yisi ba kɔlʋgin na
 ka nɔk anzurifa maki li tɛbisim;
 ka yɔ banɛ tʋm sanlima tʋʋma la ye ba nɔki maal ba'ari tisi ba,
 ka iginid teŋin zun'odi li.
 7 Ba bukidnɛ ba'ar la ba biankimpiiung zug;
 ka mɔri keŋ ba'a li zi'eli li zi'esigin, ka li zi'e ani.
 Li zi'egi la, li kʋ nyaŋi vurigɛ.
 Baa sɔ' ya'a buonnɛ li, li kʋ siakɛ;
 li kʋ nyaŋi yis o yɛla pʋʋginɛ.
 8 Tɛnri dina, yanam banɛ an ki'isʋg dim nwa',
 niŋimini li ya sʋʋnrin.
 9 Tɛn'ɛsimi bʋn linɛ da niŋ saŋa kanɛ gaad la yɛla;
 Manɛ an Wina'am, sɔ' lɛn kae;
 Manɛ an Wina'am ka sɔ' lɛn kae nwɛnɛ mam.
 10 Pin'ilʋgʋn sa, ka m pa'ali ya naari na ti an si'em.
 Kʋdimin sa ka m pa'al linɛ na ti kena.
 M yɛl ye, ‘Mam bɔɔdim na zi'en,
 ka m na maal linɛ malisim.’
 11 M buol dau sɔ' ka o na yi ya-nya'aŋ na;
 o na kena nwɛnɛ silʋg nɛ tʋm mam bɔɔd si'el.
 Man yɛl si'el la, dinɛ na niŋ;
 man gban'e si'el la, dinɛ na tʋm.
 12 Kɛlisimi, yanam tʋbzian'asim dim
 banɛ lal nɛ pʋpielim la.
 13 M mɔri m pʋpielim la li'el na,
 li pʋ lalla;
 ka m faangir la kʋ lɛn yuugɛ.
 M na tis Zion faangir,
 ka Israel mɛ na nyɛ m vɛnlim.”
AZAYA 47

AZAYA 47

 Babilon liig yɛla
 1 “Babilon pu'ayua, sigim teŋin,
 zin'inim uusʋgin, zin'inim teŋin,
 fʋ kʋ nyɛ na'am gbauŋʋ zin'inɛ.
 Ba kʋ lɛm buonif ye girima sɔb bɛɛ onɛ vɛnla.
 2 Nɔkim nɛɛri nɛɛm zɔ'ɔm;
 yisimi fʋ bɔbig la.
 Dʋ'ʋsimi fʋ fuug la ka kɛɛ fʋ nɔba
 la zaalim lɔ'ɔŋ kɔlis la.
 3 Ba na nyɛɛ fʋ sanwɛɛr
 ka fʋ nyan yi paalʋ.
 M na yɔ sam;
 ka kʋ bas baa nid yinnee.”
 4 Onɛ aan ti Faangid nɛ ti Zugsɔb Paŋtita'ar Sɔb la,
 o yʋ'ʋri an Israel dim Wina'am Onɛ An Kasi la.
 5 “Babilon dim pu'ayua,
 zin'inim likin baanlimm,
 ba kʋ lɛm buonif ye,
 tɛɛns pu'ana'aba.
 6 M sʋnf da pɛlig nɛ m nidib la
 ka m niŋi ba wʋʋ ba ka' m dinnɛ;
 m nɔki ba niŋi fʋ nu'usin,
 ka fʋ pʋ zɔɔ ba nimbaanliga.
 Hali la'an nɛ banɛ kʋdig la,
 ya nɔk zitɛbisa ziili ba.
 7 Fʋ tɛn'ɛsi fʋ pʋtɛn'ɛrin
 ye, ‘M na kpɛn an pu'ana'ab saŋa wʋsa!’
 Amaa fʋ pʋ tɛn'ɛs nɛ'ɛnam yɛla
 bɛɛ linɛ na ti niŋɛ.
 8 Nannanna kɛlisim sʋ'ʋŋa,
 fʋn kanɛ tʋmmi fʋ ya'amlɛog bɔɔdim,
 ka tɛn'ɛs ye si'el-si'el kʋ niŋi fɔ,
ka yɛt ye, ‘Manɛ bɛ ka sɔ' lɛn kae paae mam.
 Mam kʋdim kʋ lieb pʋkɔɔnr
 bɛɛ m biis kpi ka kɛɛ ma.’
 9 Bʋnama ayi' nwa' na ba'asi tʋm
 dabisir yinne pɔɔgin, ka li mɛ kʋ yuugɛ;
 fʋ biis na kpi ka fʋ mɛ na lieb pʋkɔɔnr.
 Li na kɛɛn fʋ san'an na ka li wʋmif,
 la'an nɛ fʋn an sɔnpʋt nɛ ba'akɔlʋg sɔb
 ka tʋm nyalima la.
10 Fʋ ti'enɛ bugusim tʋʋma ma'aa,
 ka yɛl ye, ‘Sɔ' pʋ nyɛti ma.’
 Fʋ ya'am nɛ fʋ baŋir la bɔdisif nɛ.
 Lin ka fʋ yɛti fʋ mɛŋ ye,
 ‘Manɛ bɛ ka sɔ' lɛn ka' paam la.’
 11 Tɔɔg na lii fʋ zugin,
 ka fʋ zi' fʋn na niŋ si'em yii li pʋʋginɛ.
 Yɛlta'ada na paaf
 ka fʋ kʋ nyaŋi maal maana yii li pʋʋginɛ;
 namisʋg linɛ ka fʋ kʋ dɛŋi baŋi li yɛla
 na libigif.
 12 Kem tuon, nɛ fʋn nyalimid nidib si'em
 nɛ fʋ sɔnpʋt nɛ fʋ ba'akɔlʋg tʋʋma
 linɛ ka fʋ mɔri tʋmmi fʋ biilimin sa la.
 Daasi'erɛ fʋ na nyaŋi nɔki li
 kpɛn'ɛs nidib dabiem.
 13 Sa'al banɛ ka ba tisif la wʋsa gɛɛnsif nɛ!
 Kɛl ka fʋ nimbanɛ zamis nwadbibis yɛla la yi tuon na.
 Ban banɛ yɛt linɛ saa na maal bɛog sa la.
 Fʋ nimbanɛ gɔsid nwadbibis
 ka yɛtif linɛ na maal bɛog sa nwadig-nwadig wʋsa la,
 kɛl ka ba faaɛn fʋ yis bʋn linɛ kennɛ fʋ zugin na la.
 14 Sida ba nwɛnɛ kikan'a nɛ ka bugum dii ba.
 Hali ba kʋ nyaŋi faaɛn ba mɛŋ
 bugum tita'ar la pʋʋginɛ.
 Li ka' bugumsaana ka sɔ' na ʋʋs,
 bɛɛ zin'inɛ kpi'enɛ.
 15 Fʋ tʋm nɛ nimbama nwa',
 ka ba bɛ nɛf hali fʋ biilimin sa
 amaa ba kʋ nyaŋi sʋŋi fɔ.
 Ba wʋsa na keŋi ba ken zin'ig;
 ka baa yinne kʋ kpɛlim faaɛn fɔ.”
AZAYA 48

AZAYA 48

 Israel dim zukpi'euŋ la yɛla
 1 Kɛlisimi nɛ', Jakob yidima,
 yanam banɛ ka ba mɔr Israel yʋ'ʋri buonnɛ ya
 ka ya yi Juda gbinnin na la,
 yanam banɛ pɔɔd nɛ Zugsɔb yʋ'ʋr,
 ka ye ya dɔlnɛ Israel Wina'am
 amaa ka li ka' sida la.
 2 Yanam banɛ buoli ya mɛŋ ye ya anɛ tempʋkanɛ an kasi nidib
 ka ti'e Israel Wina'am la.
 Zugsɔb Paŋtita'ar Sɔb la aan o yʋ'ʋr.
 3 “M dɛŋi yɛl linɛ an kʋdimin yɛla ka li yuug,
 m nɔɔr mɔɔli li ka pa'ali li nyain;
 m tʋmi li vuguri, ka kɛ ka li maal.
 4 Mam mi' ya tʋbzian'asim yɛla;
 ya niŋgɔɔnr pʋ su'unida,
 ka ya zut kpi'emi gaad kʋntzɛn'ug.
 5 Alazug ka m yɛli ya nɛ'ɛnam kʋdimin sa la;
 m mɔɔli li yɛla tisi ya ka li nam pʋ maalɛ;
 ala ka ya kʋ yɛl ye,
‘Ti bada la maali ba,’
 bɛɛ ‘Ti daad nɛ ti kʋnt wina la niŋi li.’
 6 Ya wʋm nɛ'ɛnam yɛla; yʋ'ʋn gɔsimini ba.
 Ya kʋ siakɛɛ?
 Lin yi nannanna wa'ae sa m na yɛli ya yɛlpaala
 banɛ su'a ka ya pʋ baŋ la.
 7 Bʋmbama maan nɛ nannanna ka ka' saŋa kanɛ gaad la;
 Ya nan zi' wʋmi li daasi'er sa ka ya'a ka' zinaa.
 Ala ka ya kʋ nyaŋi yɛl ye,
 ‘Ɛɛn, ti pʋn mi' ba yɛlaa.’
 8 Yanam pʋ wʋm bɛɛ gban'e li gbinnɛ;
 hali kʋdimin sa ya tʋba nam pʋ yɔ'ɔgɛ.
 M mi' ya sʋ'ʋŋa ye ya anɛ banɛ ka ya pʋʋg pʋ paada;
 ya biilimin sa ya anɛ banɛ pʋ siakida.
 9 † Mam pʋ bɔɔd ye m yʋ'ʋr san'am la zug
 ka m gu'usid nɛ m sʋnpɛɛn la;
 m mɛŋ yʋ'ʋsʋŋ zug, m kʋ kɛ ka li kɛɛn ya san'an na, san'ami ya.
 10 Gɔsima, m maki ya nɛ namisʋg linɛ nwɛnɛ bugum,
 ka nwɛnɛ anzurifa ka ba nyɛligidi siligid si'em la.
11 Mam mɛŋ zug, ka m niŋ nɛ'.
 M na niŋ wala kɛ ka m mɛŋ yʋ'ʋr nyɛ zɛrigirɛ?
 M kʋ nɔki m na'asi la tis sɔ'ɔɔ.”
 Israel nyɛ yɔlisim
 12 “Kɛlisima, O Jakob
 Israel onɛ ka m buol la:
 Manɛ la, manɛ an pin'ilʋg ka an naar.
 13 † Mam mɛŋ nu'ug ka m ɛɛnb dunia la,
 ka m datiuŋ nu'ug yadig saŋgbana la;
 m ya'a buoli ba,
 ba wʋsa la'asid nɛ duoe zi'en.
 14 Ya wʋsa la'asim taaba na ka kɛlis.
 Ba'akanɛ san'anɛ dɛŋi yɛli ya nɛ'ɛnam yɛla?
 Zugsɔb la gaŋ sɔ' la
 na niŋ nwɛnɛ on gban'e ye o niŋ Babilon dim si'em la.
 O nu'ukanɛ mɔr paŋ la na zab nɛ Babilon.
 15 Mam mɛŋ mɛŋi pian';
 ɛɛn, manɛ buol o.
 M na mɔr o na,
 ka o na nyaŋi tʋm o tʋʋma sʋ'ʋŋa.
 16 “Li'elimi m san'an na, ka kɛlis nɛ'ɛŋa:
 “M yiiga mɔɔlʋg la, m pʋ su'a pian';
 ka lin maal saŋsi'a la, m bɛɛ ani mɛn.”
 Ka nannanna Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la,
 tʋmim nɛ o Siig la.
 17 Zugsɔb onɛ an Israel dim Faangid
 ka an Wina'am Onɛ An Kasi la yɛl si'em nwa':
 “Manɛ an fʋ Zugsɔb Wina'am
 onɛ pa'anif linɛ an sʋm,
 ka pa'anif suokanɛ ka fʋ na ken.
 18 Fʋ ya'a kɛlisini m nɔzi'ela la,
 fʋ sumbʋgʋsʋm na pʋbid nwɛnɛ kɔldaug ku'om nɛ,
 ka fʋ pʋpielim nwɛnɛ atɛuk ku'opila nɛ.
 19 Fʋ yaas la na zu'oe wʋʋ titanbin'isʋg nɛ,
 ka fʋ biis na nwɛnɛ tanbin'isbʋʋlʋg nɛ;
 ba yʋ'ʋr ka' linɛ na bɔdigɛ
 bɛɛ li san'am mam san'anɛ.”
 20 Basim Babilon,
 zɔm yi Babilon dim san'an!
 Mɔɔlim agɔla gɔla nɛ sumalisim
 ka yɛli li yɛla.
 Kɛl ka labaar la paae teŋ-magbinnin;
 yɛlim ye, “Zugsɔb la faaɛn o tʋmtʋm Jakob.”
 21 On da mɔri ba ken sian'arin la, ku'onuud da pʋ gban'e baa.
 O da kɛ ka ku'om yi tampiingin na ka ba nu;
 o da buak tampiing la,
 ka ku'om yina.  22 Zugsɔb la yɛl ye,
 “Bugusim dim kʋ maligin nyɛ sumalisim.”
AZAYA 39

AZAYA  39

 Babilon Na'ab tʋm Sieba na
 ( 2Na 20:12-19)
 1 Saŋkan la Merodak-Baladan onɛ saamme an Babilon Na'ab ka o yʋ'ʋr buon Baladan la da tɔlim gbana nɛ piini ye ba tis Hezekia bɔzugɔ o da wʋm o ban'as la yɛla. 2 Hezekia sʋnf da ma'ae ka o di'e saam la ka pa'ali ba linɛ wʋsa bɛɛ o la'ad dɔɔgin la. La'abama da anɛ, anzurifa nɛ sanlima nɛ tudaari nɛ kpasʋma. O mɛ da pa'ali ba zaba la'ad zin'ig nɛ la'abanɛ wʋsa bɛ la'ad suak dɔɔgin la. Si'el da pʋ kpɛlim na'ayin la bɛɛ o sʋ'ʋlim la ni ka o pʋ pa'ali baa.
 3 Azaya onɛ da an nɔdi'es la da keŋ Na'ab Hezekia san'an bu'os o ye, “Nimbanɛ kena la yɛl ye bɔ, ka ba yi yaanɛ na?” Ka Hezekia lɛbis ye, “Ba yinɛ lallisa, hali Babilon teŋin na.” 4 Ka nɔdi'es la bu'os o ye, “Ba nyɛ bɔɔ fʋ yin la?” Ka Hezekia lɛbis ye, “Ba nyɛ si'el wʋsa. Si'el pʋ kpɛlim suak dɔɔgin la ka m pʋ pa'ali baa.” 5 Ka Azaya yɛl Hezekia ye, “Tɔ'! Kɛlisim Zugsɔb Paŋtita'ar Sɔb la yɛl si'el, 6 † ‘Saŋa kenna ka la'abanɛ bɛ na'ayin nwa' wʋsa nɛ fʋ yaanamɛ da su'a la'asieba ba saŋa ti paae zina la wʋsa, ba na vaae li wʋsa lɛb Babilon teŋin ka si'el-si'el kʋ kpɛlim!’ Zugsɔb la yɛl ala.”  7 O lɛn yɛl ye, “Ba na gban'e fʋ yaas banɛ aan fʋ mɛŋ ziim la sieba mɔri keŋ zan' ba ka ba lieb Babilon Na'ayitʋmtʋmnib.” 8 Ka Hezekia lɛbis ye, “Zugsɔb pian'akanɛ ka fʋ pian' la an sʋm!” Bɔzugɔ o tɛn'ɛs o sʋʋnrin ye, “Sumbʋgʋsʋm ya'a sadigim bɛ man nyɔvʋr bɛllim saŋa la, li ka' yɛllɛ.”
AZAYA 50

AZAYA 50

 Israel tʋʋmbɛ'ɛd nɛ Zugsɔb tʋmtʋm la siakir
 1 Zugsɔb la yɛl si'eli nwa':
 “Ya tɛn'ɛs ye m kadi m nidib la nɛ bas
 nwɛnɛ dau na kad o pu'a lɛbisɛɛ?
 Ka li ya'a pʋn aan ala, li kasɛt gbauŋ bɛ ya?
 Ya tɛn'ɛs ye m kuosi ya nɛ yɔ sam
 nwɛnɛ ninkanɛ kuos o biisi tis sankpan'asim?
 Li anɛ ya tʋʋmbɛ'ɛd zug ka m kuosi ya;
 ya tʋʋmbɛ'ɛd zug ka m kadi ya maa lɛbis.
 2 Man kɛɛn na la, bɔ ka sɔ'ɔsɔ ka'anɛ?
 Ka man buol la, bɔ ka sɔ' pʋ siakɛ?
 Anɛ m nu'ugʋ gim hali galis nɛ mam na nyaŋi faaɛn yaa?
 Bɛɛ m paŋi pɔɔd nɛ mam na yisi ya?
 M pian'ʋk bi'ela da kɛ ka atɛuk kpiɛn kʋdig,
 ka m kɛ ka kɔldaad lieb pipiris;
 ka zimi la kpi nɛ ku'onuud ka pun'oe.
 3 Mam pil saŋgbana la nɛ lik,
 wʋʋ sʋnsa'aŋ dimi yɛ fusabila si'em la.”
 4 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la tisim baŋir ka m na nyaŋi pian',
 ka pian'ad linɛ na kpɛ'ɛŋ banɛ tadig la.
 O niedim bɛkɛung wʋsa,
 o yɔ'ɔgidi m tʋba ka m kɛlisid wʋʋ onɛ ka ba pa'an.
 5 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la yɔ'ɔgi m tʋba
 ka m pʋ zan'asɛ;
 M pʋ bid o kudugɔ.
 6 † M basim nya'aŋi tis banɛ bʋ'ʋdim la,
 ka basim tieŋgu'ori tis banɛ vɔɔndim tieŋ la;
 m pʋ su'a m nindaa nɛ banɛ la'adim
 ka tʋbisid nintɔɔndi niŋidim la.
 7 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la sʋŋidim la zug,
 m kʋ di nyannɛ.
 Alazug ka m mɔdigid,
 ka mi' ye nyan kʋ dii ma.
 8 On kanɛ zi'e m nya'aŋ la bɛ yammin,
 dinzug, anɔ'ɔnɛ na zi'enɛ tu'a nɛ mam?
 Kɛl ka ti kpa' taaba!
 Anɔ'ɔnɛ na nyaŋi yɛl ye, man tʋm bɛ'ɛdɛ?
 Kɛl ka on sɔb kena bu'osim!
 9 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la sʋŋid mam la,
 anɔ'ɔnɛ na kʋʋs man yɛla bɛ'ɛdɛ?
 Ba wʋsa na aans nwɛnɛ fuud
 ka muak mu'a ba.
 10 Anɔ'ɔnɛ bɛɛ ya sʋʋgin zɔt Zugsɔb la
 ka siakid o tʋmtʋm nɔɔr pian'adɛ?
 Onɛ ken likin ka pʋ mɔr nɛɛsim la,
 kɛl ka o niŋ Zugsɔb la yʋ'ʋr yadda
 ka nɔk o ti'iri niŋ o Wina'am la san'an.
 11 Amaa nannanna, yanam banɛ mɔ'ɔsid bugum
 ka nyɔ'ɔdi ya mɛŋ bugum la,
 kemini ya mɛŋ nɛɛsimin la,
 amaa baŋimi ye yanamɛ na di'e si'eli nwa':
 ya na dig nɛ namisʋg.
AZAYA 52

AZAYA 52

 Zion, duom ka zi'en nɛ paŋ!
1 Jerusalem, tempʋkanɛ an kasi la,
 yɛɛmi fʋ fubanɛ vɛnl la!
 Banɛ pʋ kpɛn' baŋʋ ka an dian'ad dim la
 kʋ lɛn kpɛn' fʋ san'an na ya'asɛ.
 2 Jerusalem, kpa'asim titan la bas;
 duom keŋ zin'in na'am gbauŋ la zug.
 Zion pu'ayua onɛ bɛ namisʋg pʋʋginɛ,
 yidigim baans banɛ ka ba lɔɔ fʋ niŋgɔɔnr la ka nyɛ yɔlisim.
 3 Zugsɔb la yɛl si'eli nwa':
 “Ba daa kuosif nɛ zaalim ka pʋ di'e ligidii,
 fʋ mɛ na nyɛ faangir zaalim ka kʋ yɔ ligidii.”
 4 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la yɛl ye,
 “M nidib da dɛŋi keŋ Egipt ye ba zin' ani;
 li nya'aŋ ka Asiria dim mugusi ba.”
 5 Ka Zugsɔb la yɛl ye, “Gɔsima, nannanna nɛ'ɛŋa an bɔ?
 Ba mɔri m nidib la keŋ zaalim-zaalim,
 ka banɛ sʋ'oe ba la la'adi ba,
 ka pian'ad bɛ'ɛdi san'amidi m yʋ'ʋr saŋa wʋsa.”
Zugsɔb la pian'ʋkʋ la.
 6 “Dinzug ka m nidib la na baŋi m yʋ'ʋr;
 di zug ka ba na baŋ
 ye manɛ da dɛŋi yɛli zi'el.
 Ɛɛn, li anɛ mam.”
 7 † Banɛ mɔr labasʋŋʋ yit zuoya ni na la,
 ba ken malisi ti sʋnf pamm!
 Ban banɛ mɔɔn sumbʋgʋsʋm yɛla,
 ka mɔr labasʋŋʋ kenna,
 ka mɔɔn faangir yɛla,
 ka yɛt Zion ye,
 “Fʋ Wina'am la anɛ na'ab la!”
 8 Kɛlisimi! Nimbanɛ gur teŋ la dʋ'ʋsi ba kʋkɔya;
 ba la'asi tansid agɔla nɛ sumalisim.
 Zugsɔb la ya'a ti lɛb Zion na,
 ba na nyɛɛ o nɛ ba mɛŋ nini.
 9 Jerusalem dinɛ an dabɔɔdɛ,
 la'asim yʋ'ʋmmi nɛ sumalisim,
 ka Zugsɔb la bʋgʋl o nidib sʋnya;
 o faaɛn Jerusalem dim.
 10 Zugsɔb la na pa'al o paŋ kanɛ an nyain la
 buudi wʋsa tuon,
 ka banɛ bɛ teŋ-magbinnin sa na nyɛɛ
 ti Wina'am la faangir.
 11 † Yimi, yimi anina na!
 Da si'isi bʋn linɛ an dian'adɛ!
 Yim anina na ka maali ya mɛŋ nyain,
yanam banɛ ziid Zugsɔb la'ad la.
 12 Amaa ya kʋ yinɛ tʋkpiidʋg nwɛnɛ ba mugusidi ya nɛ
 bɛɛ ya zɔt wʋʋ banɛ ka ba kata;
 Zugsɔb la na gaadi ya tuon,
 Israel Wina'am la na bɛɛ ya nya'aŋi guri ya mɛn.
 Tʋmtʋm la namisʋg nɛ na'am kanɛ ka o na nyɛ la yɛla
 13 Zugsɔb la yɛt ye,
 “Gɔsima, m tʋmtʋm la na tʋm nɛ ya'am.
 Ba na dʋ'ʋs o agɔla ka na'as o.
 14 Nwɛnɛ nidib bɛdegʋ daa nyɛɛ o ka li paki ba si'em,
 ka o nindaa tiak hali ka o pʋ lɛn nwɛnɛ ninsaala,
 ka o niŋgbina wʋsa san'am ka sɔ' pʋ lɛm baŋ ye li anɛ on la,
 15 † ala ka o na kɛ ka tɛɛns pamm lidig
 ka na'anam mak pian'adi gʋ'ʋŋ ka gigilim o yɛla.
 Ban da yɛli ba si'el o yɛla la, ba na nyɛɛ li,
ka ban nam pʋ wʋm si'el yɛla la, ba na gban'e li gbin.”
AZAYA 53

AZAYA 53

1 † Anɔ'ɔn niŋi ti labaar la yadda
 ka anɔ'ɔn san'an ka Zugsɔb la nie o paŋi pa'alɛ?
 2 Zugsɔb tʋmtʋm la nɔbig o san'an wʋʋ tikanɛ nam bun paalim
 ka nwɛnɛ nya'ar kanɛ bɛ teŋ kpi'emis zin'igin nɛ.
 O daa pʋ mɔr vɛnlim bɛɛ kpi'euŋ si'a na kɛ ka ti ya'am bɔɔd o.
 On an si'em la pʋ tisi ti nyɛlʋg ka ti na kɛɛn o san'an naa.
3 Nidib daa nɛ'ɛs o ka zan'as o.
 O daa anɛ ninkanɛ miilim pu'alʋŋ, nɛ tɔɔg nɛ namisʋg.
 Sɔ' daa pʋn pʋ bɔɔd ye o gɔs oo;
 ba daa nɛ'ɛs o ka tinam mɛ gɔs o zaalim.
 4 † Li ya'a an sida, onɛ di'e ti niŋgbina tɔɔg
 ka yisi ti ban'as wʋsa.
 La'an nɛ wala ti tɛn'ɛs ye li anɛ Wina'am
 kɛ ka yɛltɔɔd nɛ namisʋg nɛ mugusʋg paae o.
 5 Amaa ba daa pu'alim o nɛ ti tʋʋmbɛ'ɛd yɛla,
 tinam taal zug ka ba namis o;
 ba daa namis o ka li kɛ ka ti nyɛ sumbʋgʋsʋm;
 o pu'alʋŋ la zugʋ kɛ ka ti paam laafi.
 6 Ti wʋsa nwɛnɛ pɛ'ɛs nɛ yirid kɔn'ɔb-kɔn'ɔb,
 ti wʋsa yinne-yinne fɛndig nɛ ti ya'am bɔɔdim;
 ka Zugsɔb la nɔki ti tʋʋmbɛ'ɛd la wʋsa ziil o.
 7 Ba daa mugus o ka namis o,
 la'an nɛ wala o pʋ ya'ae o nɔɔrɛ.
 Ba daa mɔr o ken wʋʋ pɛribig ka ba mɔri kennɛ o kɔdigir zin'igin si'em la,
ka nwɛnɛ pɛ'og ka ba ye ba kiesi o kɔnbid nɛ ka o an baanlimm ka pʋ ya'ae o nɔɔrɛ
 8 Ba daa mugus o ka kad o saria ka mɔr o keŋ.
 Ka anɔ'ɔnɛ na nyaŋi pʋn tiɛn on kpi ka pʋ bas nya'aŋ la yɛllɛ?
 Ba daa mugus o ka kʋʋ o
 man nidib la tʋʋmbɛ'ɛd zug.
 9 Ba daa tuu o yaʋgʋ la'as nɛ nimbɛ'ɛdnam,
 ka on daa kpi la ba daa mum o kpan'am dim yaʋgʋn,
 la'an nɛ on daa pʋ tʋm tʋʋmbɛ'ɛd
 bɛɛ siak ka dama'am yii o nɔɔrin na la.
 10 La'an nɛ wala linɛ niŋ o la daa anɛ Zugsɔb la bɔɔdim
 ka Wina'am kɛ ka o nyɛ mugusʋg ka namis,
 hali ka nɔk o nyɔvʋri maal maan.
 Nɛ wala o na nyɛɛ o yaas ka o dabisa yuug,
 ka Zugsɔb bɔɔdim na maal o bɛllimin.
 11 O namisʋg nya'aŋ o na lɛn nyɛ sumalisim ka o pʋʋg pie;
 o baŋ ye o namisʋg la ka' zaalim.
 “M tʋmtʋm sʋŋ onɛ ka m nɔŋ la
 na di'e namisʋg nidib pamm zug,
 ka o yɛla ka m na kɛɛ ba taali bas.
 12 Alazug m na tis o girima
 nintitada nɛ kpi'emnam sʋʋgin.
 Bɔzugɔ o nɔk o nyɔvʋri tis
 ka kɛ ka ba kaal o paas tʋʋmbɛ'ɛd dimin ka kʋʋ oo.
 O zi nidib bɛdegʋ tʋʋmbɛ'ɛd
 ka sɔs Wina'am tisi ba ye o kɛɛ ba taali bas.”
AZAYA 54

AZAYA 54

 Zion n na ti an si'em
 1 † Zugsɔb la yɛl ye,
 “Jerusalem, yʋ'ʋm nɛ sumalisim,
 fʋn kanɛ nwɛnɛ pu'a kanɛ nan zi' du'a la;
 yʋ'ʋm ka tansid nɛ sumalisim,
 fʋn kanɛ nan zi' sa'ae la;
 bɔzugɔ pu'a kanɛ ka' sid la biis na zu'oe
 gaad pu'a kanɛ mɔr sid la.”
 Zugsɔb la yɛl ala.
 2 Yaligimi fʋ Fuug Sʋgʋr la,
 vɛ'ɛgim fubanɛ bɛŋ la tɔlis ka da basɛ;
 yaligimi fʋ za'as,
 ka maali fʋ kpada la ka li kpi'em.
 3 Fʋ na yaligi keŋ datiuŋ nɛ dagɔbʋg;
 fʋ yaas na kad buudi bɛdegʋ yis
 ka zin'in tempʋbanɛ ka ba yi ka bas la.
4 Da zɔt dabiem ka fʋ kʋ di nyannɛ.
 Da kɛ ka dabiem mɔri fɔ ka ba kʋ diisif nyannɛ.
 Fʋ na tami fʋ pu'asatimin nyan la,
 ka kʋ lɛn tiɛn fʋ pʋkɔntim saŋa sʋnsa'aŋ la yɛlaa.
 5 Onɛ maalif la aan fʋ sid;
 o yʋ'ʋri an Zugsɔb Paŋtita'ar Sɔb la.
 Israel Wina'am onɛ an Kasi la aan fʋ Faangid;
 o yʋ'ʋri buon Teŋgbauŋ Wʋsa Wina'am.
 6 Zugsɔb la na lɛn di'ef ya'as
 wʋʋ pu'a kanɛ ka ba bas o ka o sʋʋnr san'am.
Fʋ Wina'am la yɛl ye, “Fʋ nwɛnɛ pu'asadir kanɛ kul sid
 ka o sid zan'as o.
 7 M daa basif ka li pʋ yuugɛ
 amaa m nimbaanlzɔɔri galis la zug
 ka m di'ef ya'as.
 8 M sʋnpɛɛnni daa zu'oe galis la zug
 ka m basif saŋa bi'ela
 amaa m pʋpielim linɛ ka' naar la zug,
 m na zɔɔ fʋ nimbaanlig.”
 Zugsɔb onɛ an fʋ Faangid la yɛl ala.
 9 † “Mam san'anɛ, nɛ'ɛŋa nwɛnɛ Noa saŋa;
 ka m da pɔ nɔɔr ye, Noa saŋa ku'om la kʋ lɛn san'am teŋgbauŋ ya'asɛ.
 Ala ka m pɔ nɔɔr ye m sʋnf kʋ lɛm pɛlig nɛf ya'asɛ,
 m mɛ kʋ lɛn tansif ya'asɛ.
 10 Hali baa zuoya ya'a mi'im
 ka kʋkʋna birid,
 La'an nɛ wala, man nɔŋif si'em la,
 bɛɛ m sumbʋgʋsʋm nɔnaar la kʋ naae.”
 Zugsɔb onɛ zɔtif nimbaanlig la yɛti li.
 11 “O Jerusalem teŋa,
 fʋn kanɛ ka namisʋg paaf ka onɛ bɛlisidif kae,
 m na mɛɛf nɛ kugbanɛ ligidi kpi'em
 ka nɔk kugvɛnla ɛɛnbi fʋ ɛɛnbir.
 12 M na mɛɛ ya zaŋguoma la ka li an sʋ'ʋŋa
 ka ya za'anɔya vɛnl nwɛnɛ sanlima nɛ,
 ka ya zaŋguoma la na an kuga banɛ ligidi kpi'em.
 13 Zugsɔb la na pa'annɛ ya biis la
 ka ba na mɔr sumbʋgʋsʋm bɛdegʋ.
 14 Fʋ na zin' nɛ pʋpielim:
 fʋ bi'emnam na lal nɛf
 ka fʋ kʋ zɔt si'el-si'el dabiem.
 Dabiem na yi nyain;
 li kʋ li'eli fʋ babaa.
 15 Sɔ' ya'a duoe ye o zab nɛf, li kʋ an ye manɛ tis o suorɛ;
 onɛ zab nɛf, fʋ na nyaŋ o.
 16 Gɔsima, li anɛ manɛ maal onɛ kʋnt la
 nɛ onɛ zugid ka bugumsaana la'aŋid la
 ka kʋnt zaba la'abanɛ wʋsa nar nɛ zaba tʋʋma.
 Manɛ lɛm maal la'asan'auŋ sɔb ka o san'amid la'ad.
 17 Zaba lauk kae ka ba maal ka ba na nyaŋi nɔki zab nɛ fɔ,
 nɔkanɛ pian' pian'abɛ'ɛd wʋsa, li kʋ dɔlli fɔ.
 Nɛ'ɛŋa an Zugsɔb tʋmtʋmnib la faar,
 ka mɛ an nɔzi'elʋg linɛ yi man san'an na.”
 Zugsɔb la pian'ʋkʋ la.
AZAYA 55

AZAYA 55

 Ba buol banɛ ka ku'onuud mɔri ba
 1 † Zugsɔb la yɛl ye,
 “Kemi na, yanam banɛ ka ku'onuud mɔri ya la,
 kemi ku'om zin'igin na!
 Yanam banɛ ka' ligidi la,
 kemi na da' diie!
 Kemi na da' daam nɛ bin'isim
 ka da yɔ ligidii, li mɛ ka' sammɛ.
 2 Bɔ ka ya san'amid ligidi nɛ linɛ ka' diibɔ,
 ka gɛɛnd nɛ linɛ pʋ mɔr sʋŋirɛ?
 Kɛlisimini m pian'ad, ka di linɛ an sʋm,
 ka dikanɛ an sʋ'ʋŋa ka na malisi tisi ya.
 3 Yɔ'ɔgimi ya tʋba ka kɛɛn m san'an na;
 kɛlisimini m pian'ad, ka ya siig na paam vʋm.
 M na maal nɔnaar linɛ ka' naar nɛ ya,
 ka li anɛ m sida nɔŋilim linɛ ka m da kaanbi tis Na'ab David la.
 4 Gɔsima, m da kɛ ka o an kasɛti tis nidib la,
 ka an tɛɛns dim la tuongat nɛ ba kpɛɛm.
 5 M yɛl o ye, ‘Sida fʋ na buol buudbanɛ ka fʋ zi' la la'as,
 ka buudbanɛ zi'if la na zɔ tɔ'ɔtɔ kɛɛn fʋ san'an na,
 ka li na anɛ fʋ Zugsɔb Wina'am la zug,
 onɛ an Kasi tis Israel la,
 bɔzugɔ onɛ kɛ ka fʋ an girima sɔb.’”
 6 Dɛŋim iee Zugsɔb la saŋkanɛ ka ya na nyɛɛ o;
 buolimin o on nam bɛ yammin la.
 7 Kɛl ka bugusim sɔb bas o bugusim suoya
 ka tʋʋmbɛ'ɛd sɔb kɛɛ o pʋtɛn'ɛbɛ'ɛd la.
Kɛl ka o lɛb Zugsɔb la san'an na ka o na zɔɔ o nimbaanlig,
 ka lɛbi ti Wina'am la san'an na ka o na kɛɛ o tʋʋmbɛ'ɛdi bas.
 8 Zugsɔb la yɛl ye, “Mam pʋtɛn'ɛr ka' ya pʋtɛndaa,
 ka ya suoya mɛ ka' man suoya.
 9 Nwɛnɛ agɔla lal nɛ teŋ si'em la,
 ala ka m suoya lalli gati ya suoya
 ka m pʋtɛnda mɛ gati ya pʋtɛnda.
 10 Saa nɛ sakuga yit agɔla lit na
 ka kʋ lɛb zaalim ka pʋ madig teŋgbauŋ la,
 ka kɛt ka bʋmbʋta yitna ka maan puum,
nɛ zʋʋdi tisid onɛ bʋd la
 nɛ diibi tisid onɛ dit la,
 11 ala mɛn nɔɔ ka m pian'ad la kʋ yii m nɔɔrinɛ keŋ
 ka lɛn lɛbi m san'an na zaalim,
 amaa asɛɛ li maal mam bɔɔd si'el,
 ka maal mam tʋmmi li si'el yɛla la.
12 Ya na yinɛ sumalisim
 ka lɛb nɛ sumbʋgʋsʋm;
 zuoya nɛ kʋkʋna
 na yʋ'ʋmmi ya tuon,
 ka tiis banɛ zi'e la wʋsa
 na nwɛ'ɛdi ba nu'us pʋra-pʋra!
 13 Kpʋkparig tiis na yi gɔn'ɔsi daa bɛ zin'isi'a la
 ka tivɛnla yi zin'ikanɛ daa an sian'anr la.
 Lina na an zanbin linɛ na bɛ saŋa wʋsa
 ka na tiɛn ya man Zugsɔb la tʋm si'el.”
AZAYA 56

AZAYA 56

 Buudsieba mɛ na paam faangir
 1 Zugsɔb la yɛl si'eli nwa':
 “Tʋmmi linɛ an sida
 ka niŋi linɛ dɔl suor,
 ka m faangir la pʋ lal la;
 m pʋpielim la kʋ yuugɛ ka nie.
 2 Yɛlsʋm bɛ nɛ dau kanɛ gban'e li sʋ'ʋŋa
 ka dɔlisid Vʋ'ʋsʋm dabisir la ka pʋ san'ami li,
 ka yis o nu'ug bɛ'ɛd pʋʋgin.
 3 Da kɛ ka saan onɛ kɛn Zugsɔb la san'an na yɛl ye,
 ‘Zugsɔb la kʋ paas mam o nidib la kallinɛ.’
 Da kɛ ka onɛ ka ba zan' o la nyɔn ye,
 ‘Mam kʋdim nwɛnɛ tikanɛ kʋdigɛ.’”
 4 Zugsɔb la yɛl si'eli nwa',
 “Yanam banɛ ka ba zan' ya la ya'a dɔlisidi m Vʋ'ʋsʋm dabisir la,
 ka tʋm linɛ malisim
 ka gban'e m nɔnaar la yɛla sʋ'ʋŋa,
 5 ba na tɛnri ya yʋda m Pʋ'ʋsim Yin la
 gat yanamɛ naan mɔrin biribis nɛ bipumis;
 ka ya yʋda la kʋ kpiis bɛɛ bɔdigɛ.”
 6 Saam banɛ nɔki ba mɛŋi tabil nɛ Zugsɔb la
 ka tʋmmi tisid o, ka nɔŋ o yʋ'ʋr ka pʋ'ʋsid o,
 ka dɔlisid Vʋ'ʋsʋm Daar la ka pʋ san'ami lii,
 ka mɛ gban'e o nɔnaar la yɛla sʋ'ʋŋa la,
 7 † bama ka m na mɔri kɛɛn m zuokanɛ an kasi la ni na
 ka tisi ba sumalisim m winsɔsʋg yin la.
 Ba nyu'or maana nɛ maana banɛ ka ba maan
 bimbimin la, m na di'e li.
 Bɔzugɔ ba na buonnɛ m yir la ye
 buudi wʋsa winsɔsʋg yir.
 8 Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb
 ka la'asid Israel dim banɛ zɔɔ widig la yɛl ye,
 “Banɛ ka m pʋn dɛŋi la'as la,
 m na lɛn la'as sieba na m paasi ba.”
 Wina'am zɛrig banɛ an bugusim dim la
 9 Yanam mɔɔgin bʋnkɔnbid
 nɛ banɛ bɛ sian'arin nɛ, kemi na vɔli ba!
 10 Banɛ gur Israel dim la wʋsa zu'om nɛ,
 ba wʋsa ka' ya'am;
 ba wʋsa anɛ bagigis,
 ba kʋ nyaŋi wɛsɛ;
 ba la'as nɛ digi zaansim,
 ba nɔŋnɛ gbɛɛm ma'aa.
 11 Ba anɛ baas banɛ ka ba nɔya malis hali;
 si'el nan zi' sia'ali baa.
 Ba anɛ kɔnbkemnib banɛ pʋ gban'ad si'el gbinnɛ;
 ba wʋsa fɛndigi dɔlli ba mɛŋ suor,
 sɔ' wʋsa ieed o mɛŋ din.
 12 Ba wʋsa yinne-yinne kaasidi buon ye, “Kɛlli ka m iee daam na!
 Kemmi na ka ti nu daam tig!
 Ka bɛog na nwɛnɛ zina,
 bɛɛ li na gaad ala.”
AZAYA 57

AZAYA 57

 1 Pʋpielim dim kpiid,
 ka sɔ' pʋ gban'adi li gbin bɛɛ tɛn'ɛsidi ba yɛllɛ.
 Banɛ siaki zaŋi ba mɛŋi pɛsig ye ba tʋm dinɛ nar la
 ya'a kpi, sɔ' pʋ gban'adi li gbin
 ye ba faaɛn ba nɛ yis tʋʋmbɛ'ɛd kanɛ na paae ba.
 2 Banɛ bɛllim an sʋ'ʋŋa la
 na zin'in nɛ sumbʋgʋsʋm;
 ba ya'a kpi ba na nyɛ vʋ'ʋsʋm.
 3 “Amaa yanam banɛ an ba'abʋgʋdib biisɛ,
 kemi kpɛla na!
 Ya saamnam anɛ dap banɛ san'amid pu'ab
 ka ya manam mɛ an pu'agɔɔnda.
 4 Anɔ'ɔn ka ya la'ada?
 Anɔ'ɔn ka ya man siaa ka mi'ed nɔɔrɛ?
 Ya ka'anɛ banɛ ki'isid
 nɛ banɛ an faad dim la biisɛ?
 5 Ya bɛ nɛ tʋtʋga nɛ tibɛda gbina ni maannɛ ya teŋgbana la
 ka ya pʋtɛnda wʋsa bɛ pu'abɔɔsimin.
 Ya mɔri ya biisi maan maana bɔn'ɔfalisin
 nɛ tampinlɛma ni.
 6 Ya nɔk kugbanɛ bɛ bɔn'ɔgin saalim la ka ba aan ya wina;
 ka ya maannɛ ba, ka tisidi ba bʋnnuuda nɛ zʋʋd maana.
 Fʋn nyɛ nɛ'ɛnam wʋsa la,
 M na nyaŋi mɔdig ka nan kpɛm mɔr suguruu?
 7 Ya maali ya digisa zuotitada zug;
 ka dʋt ani maannɛ ya maana ka tʋm tʋʋmyaalis.
 8 Ya nɔki ya bada la
 su'a ya dalamma nya'aŋ.
 Ya tam mam yɛla, ka pʋ'ʋsidi ba.
 Li nwɛnɛ pu'asan'auŋ tʋʋma nɛ.
 Ya dɔl bada la ka li nwɛnɛ nidi na dig nɛ pu'agɔɔndir nɛ.
 9 Ya suoɛn olif kpaam ka niŋ tudaari
 keŋ maan maannɛ tis Molek.
 Ya tʋm nidib lalli ye ba iee bada,
 hali la'an nɛ kpi'im teŋ!
 10 Ya suoya la wʋsa kɛ ka ya gɛn,
 amaa ya pʋ siak ye, ‘Li ka' gbinnɛ.’
 Ya nyɛ paŋ paalig,
 linɛ kɛ ka ya pʋ vibɛ.
 11 Anɔ'ɔn ka ya zɔt ka ya ya'am ian'ad
 ka ya ma'adi ma?
 Ya pʋ tiɛn m yɛla
 bɛɛ tɛn'ɛsi m yɛla ya sʋʋnrinɛ.
 Li ka'anɛ man sin baanlimm ka li yuug la zug
 ka ya pʋ lɛn zɔti maa?
12 Ya tɛn'ɛs ye yanamɛ tʋm si'em la dɔl suor,
 amaa m na viigi ya nyan
 ka ya bada la kʋ nyaŋi sʋŋi yaa.
 13 Ya ya'a ti kaasidi bɔɔd sʋŋir,
 yanam kɛl ka ya bada banɛ ka ya la'as la faaɛnnɛ ya!
 Ayei, sisi'em na zii ba gaad,
 pɛbisʋg bi'ela ma'aa na mɔri ba keŋ.
 Amaa ninkanɛ su'a o mɛŋ man san'an
 na sʋ'oe teŋ la
 ka na pʋ'ʋs mam m Pʋ'ʋsim Yin la.”
 Wina'am na bʋgʋl banɛ sʋnya san'am la
 14 Ka ba na yɛl ye,
 “Maalimi suor la uusi sʋ'ʋŋa!
 Yisimi linɛ vi'idi m nidib la suor.”
 15 Onɛ bɛ agɔla, ka gaad si'el wʋsa la yɛl si'eli nwa',
 on kanɛ bɛ saŋa wʋsa, ka o yʋ'ʋr an kasi la:
 “M bɛ nɛ zin'ikanɛ bɛɛ agɔla ka an kasi la,
 amaa m mɛ bɛ nɛ onɛ sied o mɛŋ ka siakid tiakir.
 M kɛ ka banɛ ka' ti'ir la paam ti'ir
 ka kɛ ka banɛ sʋnya san'am la nyɛ sumalisim.
 16 M kʋ zɛrigi m nidib la
 bɛɛ m sʋʋnr pɛlig nɛ ba saŋa wʋsaa.
 M ya'a niŋ ala, ninsaal vʋ'ʋsʋm dinɛ ka m maal la na yi ka o kpi,
 ka o siig lɛbi m san'an na.
 17 M sʋnfʋ daa duoe nɛ o tʋʋmbɛ'ɛd la,
 m daa namis o ka keŋ ka bas o nɛ sʋnpɛɛn,
 la'an nɛ wala, o nan kpɛn dɔl nɛ o ya'amlɛog bɔɔdim.
 18 M nyɛɛ o suoya la, amaa m na tis o laafi;
 M na gur o ka bʋgʋl o sʋʋnr,
 19 † ka kɛ ka banɛ kaasid Israel teŋin la yʋ'ʋm zʋn'or yʋʋma.
 Sumbʋgʋsʋm sid bɛɛ tis banɛ bɛ lalli nɛ banɛ bɛ yammin.”
 Ala ka Zugsɔb la yɛl. Ka mɛ lɛn ye, “M na tisi ba laafi.”
 20 Amaa bugusim dim la nwɛnɛ atɛuk ku'opila
 linɛ kʋ nyaŋi an baanlimm nɛ,
 ka gudigid dian'ad nɛ bian'ar. \v 21 M Wina'am la yɛl ye,
 “Bugusim dim kʋ maligin nyɛ sumbʋgʋsʋm.”
AZAYA 58

AZAYA 58

 Sida nɔlɔɔr
 1 Zugsɔb la yɛl ye,
 “Tansim agɔla, ka da sinna!
 Dʋ'ʋsimi fʋ kʋkɔr wʋʋ na'atannɛ.
 Yɛlimi m nidib la ban ki'isi m nɔɔr la yɛla
 ka yɛl Jakob yidimi ba tʋʋmbɛ'ɛd la yɛla.
 2 Daar wʋsa ba ieedim nɛ;
 ka niŋid wʋʋ ba mu'oinɛ nif ye ba baŋi m pa'ala la;
 ba niŋidnɛ nwɛnɛ ba anɛ buudbanɛ tʋm linɛ an sʋ'ʋŋa
 ka pʋ basi ba Wina'am nɔɔr zi'elʋgɔ.
 Ba yɛtim ye ba bɔɔd gban'ar linɛ an sida
 ka nwɛnɛ ba bɔɔd nɛ ba sʋnf wʋsa
 ye Wina'am li'eli ba nɛ.
 3 Ba yɛti ye, ‘Bɔ ka ti lɔɔd nɔɔr
 ka fʋ pʋ nyɛta?
 Bɔ ka ti sie ti mɛŋ
 ka fʋ ba'a mɛ kae?’
 Nɛ wala, daakanɛ ka ya lɔ nɔɔr la,
 ya maannɛ linɛ malisi ya,
 ka mugusidi ya tʋmtʋmnib.
 4 Ya ya'a lɔ nɔɔr, li ba'asʋg anɛ nɔŋgbannwa'ar nɛ zaba,
 ka nwɛ'ɛd taaba tampian'as nɛ ɛndʋg.
 Ya kʋ nyaŋi lɔ nɔɔr wʋʋ yanamɛ niŋ si'em zina la,
 ka bɔɔd ye m wʋmi ya winsɔsʋgɔ.
 5 Nɔlɔkaŋa taaba ka mam bɔɔdaa?
 Li anɛ nidi na sie o mɛŋ daar yinne ma'aa la zugɔɔ?
 Li anɛ nidi na sʋ'ʋnnɛ o zug wʋʋ mɔɔg nɛ
 ka dig bɔto fuudin nɛ tampɛligiminɛɛ?
 Lin la ka ya buon nɔlɔrɛɛ?
 Ya tɛn'ɛs ye m sʋnf na malis nɛ nɔlɔkaŋa buudii?
 6 Ayei, li ka' nɔlɔkaŋa buudi ka mam bɔɔda.
 Amaa lɛɛ yisimi bana nwiis linɛ an ziri la
 ka tʋk zitɛbisa nidib zugin,
 ka kɔ'ɔg yu'asindaug linɛ an zitɛbisa la,
 ka tis banɛ ka ba mugusidi ba la yɔlisim.
 7 † Li pʋ nar ye ya pʋdigi ya diib nɛ banɛ kɔ'ɔm zabid la
 ka tis nɔŋ dim banɛ ka' gbɛɛnsa la gbɛɛnb zin'igaa?
 Ya ya'a nyɛ sɔ' ka o ken biel yanam yɛɛlim o fuug,
 ka da zan'asi ya nidib sʋŋirɛ.
 8 Ala ka ya nɛɛsim na nie nwɛnɛ bɛogʋ nie nɛ,
 ka ya laafi nyɛɛb na kɛn tɔ'ɔtɔ na;
 ka ya pʋpielim la na kɛ ka ya keŋ tuon,
 ka Zugsɔb na'am paŋ la na guri ya.
 9 Ya na buoli ya Zugsɔb la ka o siak;
 ya na kaasi bɔɔd sʋŋir, ka o na yɛl ye, ‘Manɛ nwa'!’
 Ya ya'a yis mugusʋg linɛ nwɛnɛ yu'asindaug la,
 ka bas nu'ubibis tiesʋg nɛ pian'abɛ'ɛd,
 10 ka tis banɛ ka kɔ'ɔm mɔri ba la diib
 ka tis banɛ bɛ mugusʋg pʋʋgin yɔlisim,
 ala ka ya nɛɛsim na nie likin,
 ka ya yʋ'ʋŋ na nwɛnɛ nintaŋ nɛ.
 11 Zugsɔb la na guri ya saŋa wʋsa;
 o na tisi ya yanamɛ bɔɔd si'el teŋ kanɛ ka nintaŋ tʋʋlʋg bɛ hali la
 ka tɛndigi ya paŋ.
 Ya na nwɛnɛ lɔmbɔn'ɔg kanɛ ka ba dɔn'ɔsid saŋa wʋsa,
 ka nwɛnɛ bulkanɛ ku'om bun ka pʋ naada.
 12 Ya nidib la na lɛbisi mɛ' dabɔɔd banɛ da bɛ kʋdimin sa la
 ka na dʋ'ʋs ɛɛnb kʋda la;
 ba na buonnɛ ya ye, ‘Banɛ Mɛɛd Zaŋguom nwa'alima’,
 nɛ ‘Banɛ Lɛbisid Suoraad’,
 nɛ ‘Banɛ Maan Zin'ikanɛ ka Nidib Bɛ la’.
 13 Dɔlisimi Vʋ'ʋsʋm Daar la sʋ'ʋŋa
 ka da tʋm ya ya'amin dabiskanɛ an kasi la daarɛ.
 Mɔri sumalisim Vʋ'ʋsʋm Daar la yɛla
 ka na'asi Zugsɔb dabiskanɛ an kasi la.
 Na'asimini li ka da tʋmmi ya mɛŋ bɔɔdim
 bɛɛ pian'ad yɔɔg-yɔɔg dabiskan la.
 14 Ya ya'a niŋ ala, ya na nyɛ sumalisim Zugsɔb la san'an
 ka m na kɛ ka ya mɔr na'asi teŋgbauŋ la ni.
 M na kɛ ka ya dii ya yaab Jakob faar la.”
 Man Zugsɔb mɛŋi yɛli li.
AZAYA 61

AZAYA  61

 Yʋʋm kanɛ an Zugsɔb faangir la
 1 † Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la Siig bɛɛ m ni,
 bɔzugɔ o gaŋim ye m mɔɔl labasʋŋ la tis nɔŋ dim.
 O tʋmim ye m bʋgʋl banɛ sʋnya san'am la,
 ka mɔɔl yɔlisim yɛla tis banɛ an yammis la,
 ka yis banɛ bɛ sanrega la likin.
 2 Ka mɔɔl yʋʋm kanɛ ka Zugsɔb na zɔ nidib nimbaanlig ka di'e ba
 nɛ daakanɛ aan ti Wina'am la sam yɔɔb la.
 O na bɛlis banɛ kum la,
 3 ka tis banɛ bɛ Zion ka mɔr sʋnsa'aŋ la
 na'am zupibig linɛ vɛnl ka pa'an sumalisim
 ka ka' sʋnsa'aŋa,
 ka tis linɛ na bʋgʋli ba sʋʋnr wʋʋ kpaam
 ka ka' kʋkumaa,
 ka yɛɛli ba fuug linɛ na dʋ'ʋsi ba
 ka ka' sʋntɔɔgɔ.
 Ba na buonnɛ ba ye pʋpielim tiis,
 linɛ ka Zugsɔb la sɛ
 ye li pa'al o vɛnlim.
4 Ba na lɛbi mɛ' dabɔkʋda la
 ka lɛbisi maal zin'ibanɛ ka ba san'am ka li yuug la;
 ba na lɛbisi mɛ' tempʋbanɛ an dabɔɔd
 ka ba da san'ami li zʋmaana bɛdegʋ banɛ gaad la saŋa.
 5 Teŋ zʋŋ dim na kemi ya kɔnbidi tisi ya;
 saam mɛ na tʋmmi ya pɔɔdin nɛ tiwala lɔmbɔn'ɔdin.
 6 Ba na buonnɛ ya Zugsɔb la maanmaannib,
 ka pʋd o ya yʋ'ʋr ye ti Wina'am la tʋmtʋmnib.
 Tɛɛns na mɔri ba kpan'am na tisi ya
 ka ya na nwɛ'ɛd nyɔ'ɔg lin aan ya din la zug.
 7 Lin naan aan nɛ'ɛsʋg la
 m nidib la na di'e pʋʋr zin'is ayi',
 ban naan diisinɛ ba nyan la
 ba na maal sumalisim lin aan ba faar la zug;
 ala ka ba na sʋ'oe faar la pʋʋr ayi' ba teŋin la,
 ka sumalisim linɛ ka' naar na aan ba din.
 8 Man Zugsɔb la nɔŋ sida la zug;
 m kis faaung nɛ tʋʋmbɛ'ɛd.
 M na yɔɔ ba nɛ m sida
 ka maal nɔnaar linɛ ka' bɛn nɛ ba.
 9 Tɛɛns la wʋsa na baŋi ba biis
 ka nidib wʋsa baŋi ba yaas.
 Banɛ wʋsa nyɛ ba na baŋ ye
 ba anɛ nimbanɛ ka Zugsɔb la niŋi ba bareka.
 10 M ya'amlɛog bɔɔd Zugsɔb la;
 ka m siig mɔr sumalisim m Wina'am la yɛla.
 Bɔzugɔ o yɛɛlim fukanɛ an faangir
 ka bɔbim nɛ pʋpielim fuug
 wʋʋ pu'apaal sidi na bɔbig o zug wʋʋ maanmaan nɛ,
 ka nwɛnɛ pu'apaali maal o mɛŋ nɛ niŋgɔnkɔris.
 11 Nwɛnɛ titan nɛ kɛt ka bʋmbʋta yit si'em
 ka lɔmbɔn'ɔg mɛ kɛt ka ban bʋd si'el nɔbigid si'em la,
 ala ka Zugsɔb onɛ an Paŋtita'ar Sɔb la mɛ na kɛ ka pʋpielim
 nɔbigi bɛ tɛɛns wʋsa sʋʋgin.
AZAYA 62

AZAYA 62

 Zion yʋ'ʋpaal la yɛla
 1 Zion zugɔɔ m kʋ sinni m nɔɔrɛ;
 Jerusalem yɛla m kʋ an baanlim nɛ,
 hali nɛ o pʋpielim na ti nie nwɛnɛ bɛogʋ nied si'em la
 ka o nyɔvʋr kanɛ ka' naar la nie wʋʋ bugum nɛ.
 2 Tɛɛns la wʋsa na nyɛɛ fʋ pʋpielim,
 ka na'anam wʋsa nyɛɛ fʋ girima;
 ba na buonif nɛ yʋ'ʋpaal
 linɛ ka Zugsɔb la mɛŋ na pʋdif la.
 3 Fʋ na an wʋʋ sanlima zupibig Zugsɔb la nu'usin
 nɛ na'am laukʋ fʋ Wina'am la nu'usin.
 4 Ba kʋ lɛn gɔtif wʋʋ onɛ ka ba kadi basɛ,
 bɛɛ buonnɛ fʋ teŋ la ye zin'ikanɛ ka ba tami ba yɛlaa.
 Amaa ba na buonnɛ fʋ yʋ'ʋr ye Hefiziba
 ka fʋ teŋ la yʋ'ʋr buon ye Beula;
 Bɔzugɔ fʋ na ma'ae Zugsɔb la sʋʋnr,
 ka teŋ la na an nwɛnɛ pu'a tis Zugsɔb la.
 5 Wʋʋ dasaŋi dit pu'asadir si'em la,
 ala mɛn ka onɛ maalif la na diif;
 pu'apaal sid sʋnfʋ ma'ae nɛ o pu'a yɛla si'em la,
 ala mɛn ka ya Wina'am la sʋnf na malis nɛ ya.
 6 Jerusalem dima, m zi'el banɛ gur teŋ la ya zaŋguoma la nya'aŋ;
 yʋ'ʋŋ nɛ nintaŋ wʋsa ba yɛtnɛ linɛ maan ka kʋ sinni ba nɔɔrɛ.
 Yanam banɛ buon Zugsɔb la bɔɔd sʋŋir la,
 mid ka ya gɛn ka bas,
 7 ka mɛ da basin o sɔsʋg baa bi'elaa,
 nɛ on na ti kɛ ka Jerusalem zi'en,
 ka an teŋ kanɛ ka dunia wʋsa na na'asid.
 8 Zugsɔb la kaanbi zi'el
 Ka na nɔk o paŋ la kɛ ka li sid tʋm ye,
 “M kʋ lɛn kɛ ka ya dataas la faaɛn ya ki,
 ka teŋ sieba dim mɛ kʋ lɛn nuu ya danpaalig
 linɛ ka ya namisi paam la;
 9 Amaa yanam banɛ bun la na dii li
 ka zun'e Zugsɔb la yʋ'ʋr,
 ka banɛ ku'on daam tiwala la na nuu li daam la
 man Pʋ'ʋsim Yir la za'as pʋʋgin”
 10 Dɔlli gaad, dɔl yaŋirin la gaad!
 Maalimi suori tis nidib la.
 Wɛdigim, wɛdigim suoraug la!
 Yisimi kuga suor la zug.
 Maalimi tuuta zi'el ka dunia wʋsa nyɛ.
 11 † Zugsɔb la mɔɔli tis dunia bɛn wʋsa:
 “Yɛlim Zion dim ye,
 ‘Gɔsimi, ya faangid la kenna!
 Gɔsimi, o yɔɔd la bɛɛ o san'an,
 ka o na yɔ sɔ' wʋsa samme lɛbis.’”
 12 Ba na buonnɛ ba ye nimbanɛ an kasi,
 banɛ ka Zugsɔb la faaɛn;
 ka na buonif ye teŋ kanɛ ka Zugsɔb la nɔŋ,
 nɛ tempʋkanɛ ka Zugsɔb la pʋ tammi li yɛlaa.
A zaya zut 4

AZAYA ZUT 4

1 Dabisban ya'a ti paae,

pu'aba ayɔpɔi na la'asi gban'e dau yinne ka yɛl o ye,

“Ti na tʋm diisi ti mɛŋ,

ka da'adi ti mɛŋ fuudi yɛɛd.

Tinamɛ bɔɔd si'el anɛ fʋ siak ka ti buonif ye ti sid

ka li yisi ti nyan pʋʋgin

ka nidib da yɛl ye, ti kɔ'ɔŋ sidibi kulɛ.”

**Zugsɔb la na maligim sʋŋi ba**

2 “Saŋkan la Zugsɔb na kɛ ka ya tiis la nɔbig ka vɛnl hali, ka zʋʋd na maal teŋ la zug bɛdegʋ ka Israel dim banɛ kpɛlim la na nwɛ'ɛd nyɔ'ɔg ka mɔr si'ire li zug. \v 3 Ba na buon banɛ kpɛlim Zion nɛ Jerusalem la ye banɛ an kasi. Ban banɛ wʋsa nan kpɛn vʋe Jerusalem tempʋʋgin ka ba sɔbi ba yʋda digil la. 4 Zugsɔb la na pie dian'ad linɛ ka Zion pu'ab tʋm la, ka kad saria ka vaae ziim linɛ kpa'ae Jerusalem pɔɔgin la, ka o siig la na kadi li saria ka pie li nɛ bugum. 5 † Zugsɔb la na kɛ ka saŋgbauŋ linɛ nwɛnɛ nyɔ'ɔs la lus banɛ la'as Zion zuorin la nintaŋ, ka an bugum nie tisi ba yʋ'ʋŋ. Ka Wina'am na'am pipilim la na nwɛnɛ sʋk nɛ lusi ba. 6 Li na mɔr ma'asim tisi ba nintaŋ, ka an suak zin'igi tisi ba saa nɛ sisi'em saŋa.”
Abdul-Aziz Ayaba Musah

**Abdul-Aziz Ayaba Musah** anɛ Ghana pɔlitiks nwɛɛd ka an Mion sυυlυm wadmaan. Yυυma tusa yi nɛ piisi la vot la ni ka ba da vɔɔt ka o di. Onɛ an yiiga wadmaan kanɛ an Wabυg Naadɔɔg nid ka di Mion sυυlυm wadmaanib kυk la.

## O vυm pinilυg nɛ o sakυr yɛla
Ba da dua o nɛ Buniya nyaaŋ nwadig yinne li dabisim yinne yυυm tusir nɛ kɔbiswai nɛ piisnii nɛ ayuobυ la ni. O yinɛ Sang linɛ bɛ Gaana Northern tuuru sυυlυm la. O da naae o gbaυŋ zamisυg linɛ an SSSCE yυυma tusa ayi nɛ anu la ni. Ka yυυma tusa ayi nɛ pii nɛ ayɔpɔi la ni, ka o tɔlisi maal o Post graduate kasɛta gbaυŋ linɛ an Public Administration la ka yυυma tusa ayi nɛ piiga la ni ka o lɛn tɔlisi maal Digiree linɛ an Economics la.

## Tυυma
O da maali atʋm-pɛsig yυυm yinne tis Gɔmina bɛ National Health Insurance Authority ni ka lin nyaaŋ ka kena tυm n an dministrator tis Local Government Service dim tυυma la. Onɛ an kpɛɛm linɛ an General Manager bɛ Alhaj Musah Enterprise tυυma la ni.

## Pɔlitiks tυυma
O anɛ Wabυg Naadɔɔg nid ka nannanna onɛ an Mion sυυlυm wadmaan. Ban da vot ka o paam vot siem anɛ 21,552 ka Mohammed Abdul Aziz onɛ an Maasim Tiig nid la mɛ da paam vot 14,158. O naam la diib anɛ labakanɛ dig daar wυsa bɔzugɔ linɛ da an yiiga saŋa ka Wabυg Naadɔɔg nyaŋi faaen Mion sυυlυm kυk la yis Abdul Aziz nuusin. Mion sυυlυm la siniŋi paas wadmaanib yin la, li an wυυ yυυma piisi nɛ anii nɛ.

Yυυma tusa ayi nɛ piisi nɛ yinne la ni, ka ba da bas nɔɔr n tis Abdul-Aziz, Alexander Kwamena Afenyo-Markin, Johnson Kwaku Adu, Laadi Ayii Ayamba nɛ Emmanuel Kwasi Bedzrah ye ba siiŋ tυυma laasυg linɛ da maal Extraordinary Session yυυma tusa ayi nɛ piisi nɛ yinne la ni n bɛ wadmaanib yin la nɛ ECOWAS dim laas kanɛ da naam Freetown linɛ bɛ Sierra Leone sυυlυm la.

## Kpɛɛm banɛ ni ka o paas
O paas kpɛɛm banɛ gɔsid Special Budget la ni ka mɛ paas kpɛɛm banɛ gɔsid tυυma nɔ'ɔsυg yɛla la ni, nɛ banɛ gɔsid Social Welfare and State Enterprises la ni.

## O bɛllim
Abdul Aziz anɛ mɔr.

## On tυm siel
Yυυma tusa ayi nɛ piisi la ni, o da  tɔd naanam mɔtɔnam Jagrido linɛ bɛ ti Gaana Northern tuuru sυυlυm la ni.

## Gbanvɛɛnsa
Abdul-Razak Tahidu

**Abdul-Razak Tahidu** anɛ Ghana pɔlitis nwɛɛd ka wadmaan n tis Chereponi linɛ bɛ Ghana North East region sυυlυm la.

## O vυm pinilυg nɛ o sakur yɛla
Ba da duanɛ Buniya nyaaŋ nwarig yinne la li dabisim piisi nɛ anii yυυm tusri nɛ kɔbiswai nɛ piisyɔpɔi nɛ ayɔpɔi la ni, o yinɛ Chereponi linɛ bɛ Ghana North East region sυυlυm la. O da pinili o sakur zamisυg nɛ yυυm tusir nɛ kɔbiswai nɛ piiswai nɛ ayi ka maal o SSSCE yυυm tusir nɛ kɔbiswai nɛ piiswai nɛ anu la ni. O da maal linɛ an paalυg kasɛta gbaυŋ yυυma tusa yi la ni ka  tɔlisi maal o Digirɛɛ linɛ an Basic Education yυυma tusa yi nɛ ayɔpɔi ka lɛn tɔlis maal mastɛs digirɛɛ linɛ an Leadership & Development yυυma tusa yi nɛ piian tan.

## Tυυma
Onɛ da an Budget and Examinations Officer n tis ti Ggana gbaυŋ zamisυg lυgυr dim la ka lin nyaaŋ ka o kena an District Chief Executive n bɛ Ministry of Local Government n tis Chereponi sυυlυm la.

## O pɔlitiks tυυma
O anɛ Wabυg nid, nannna onɛ an wadmaan n tis Chereponi sυυlυm la. Ban da vɔt la o da paanɛ vɔt bam 19,800 o tiraan Samuel Abdulai Jabanyite onɛ da ziin kυk la zug la da paamnɛ 12,859 vɔt. Nannanna o paas kpɛɛm banɛ gɔsid Petroleum Commission la ni.

## Kpɛɛm banɛ ni ka o paas
O paas kpɛɛm banɛ gɔsid Subsidiary Legislation la ni ka  mɛ paas kpɛɛm banɛ gɔsid Trade, Industry nɛTourism la ni.

## O mɛŋ bɛllim
Abdul-Razak anɛ Mɔr.

## Gbanvɛɛnsa
Abdul-Rauf Tanko Ibrahim

**Abdul-Rauf Tanko Ibrahim** anɛ Ghana  pɔlitis nwɛ'ɛd, onɛ tʋʋma an linɛ an nɔbigir/nu'ugtʋʋma, onɛ mɔr mi'ilim kati wa'ae  makir tʋʋma ni. Ka mɛ an wadmaani paas wadmaanib yir linɛ paas anaasi , anu, nɛ ayɔpɔi Ghana Republic linɛ paas  anaasi la ni onɛ zi'en Ma'asim Tiig Na'adɔɔg la zugu zi'enɛ tis Yagaba-Kubori bɛ North East Region sʋ'ʋlʋm linɛ bɛ Ghana la.

## O vʋm pin'ilʋgin nɛ Sakʋr yɛla
Ba da du'a Abdul-Rauf Ibrahim nɛ nwadis piiga dabisim piiga, 1968 la ni. O yinɛ Yagaba linɛ bɛ Ghana North East Region  sʋ'ʋlʋmin la. O da keŋ nɛ Navrongo Secondary Sakʋr  la naae ka di'e GCE 'A' Kasɛta gbaʋŋ yʋʋma 1989 la ni.

## Tʋʋma
Li anɛ Abdul-Rauf Ibrahim n da an Tass Klia  Enterprise Limited tʋʋma  zugdaan lin da yi 1983 ti paae 2016. O mɛ da anɛ Hajj kʋkdaan n bɛ gɔmina la tʋʋma dɔɔgin lin da yi 2013 ti paae 2016. O anɛ onɛ mɔr mi'ilim kati wa'ae banɛ makid mɛɛb nam nɔbigir nɛ la'ad makir.

## Pɔlitis
Abdul-Rauf Ibrahim anɛ Ma'asim Tiig Na'adɔɔg bɛɛ National Democratic Congress (NDC) la nid. Ban da maal Ghana vɔt yʋʋm 2004 la, o da zi'enɛ Ma'asim Tiig Na'adɔɔg la nɔba zugu di n tis Yagaba-Kubori sʋ'ʋlʋm la. Nidib banɛ da vɔt sʋ'ʋlimin la kal wʋsa da duoe nɛ 12080 ka nidib 64609 vɔɔti tis o ka  di pa'al ye kɔbiga pʋʋgin, o da paam nɛ pʋdigir pisnu nɛ atan' nɛ pʋsʋk (53.5%). O da lɛn paamɛ o kʋk la ya'as n paas wadmaanib yir linɛ paas anu la Ghana Republic linɛ paas anaasi  la yʋʋm 2008 la ni. Yʋʋm 2012 la ni ka ba da maal Ghana vɔɔt la ka o lu ka Ussif Mustapha onɛ da nya'ad nɛ o la zi'en Wabʋg Na'adɔɔg bɛɛ New Patriotic Party (NPP) la nɔba zugu di ka bas o. O da lɛn zi'enɛ nya'a yʋʋm 2016 vɔɔt linɛ ka Ghana dim da maal la ka di. Nɛ' da sʋŋ ka o mɛ paas wadmaanib yir linɛ paas ayɔpɔi la Ghana Republic linɛ paas anaasi la ni. O da zi'enɛ Ma'asim Tiig Na'adɔɔg bɛɛ National Democratic Congress (NDC) nɔba zug. O da paas nidib pisi nɛ yinnɛ (21) yiiga dim banɛ gɔsid wada yɛla la ni,. O mɛ  da lɛn paas kpɛɛm banɛ gɔsid suoya nɛ nwiigir yɛla la ni. Ba da anɛ nidib pii nɛ anii ka ba wʋsa pʋtɛn'ɛr da anɛ ye ba gɔs suoya nɛ nwier nam yɛla. O mɛ da paas kpɛɛm banɛ pa'an ban na pian'ad si'em n bɛ wadmaanib yir la ni.

## Mɛŋ vʋm yɛla
Abdul-Rauf Ibrahim mɔr pu'a nɛ biis ayuobʋ. O anɛ Mɔr.

## Gbanvɛɛnsa