Ghana 2012 Vɔɔtʋg

**Ghana 2012 vɔɔtʋg** la da bɛnɛ Arizum daar, yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi nwadis piinɛ ayi la daba ayɔpɔi daar ye ba vɔɔti gaŋ zugraan nɛ wadmaannib kɔbisyi nɛ pisyɔpɔi nɛ anu (275) constituency nam la ni. Masinbanɛ ka ba mɔri tɛɛsid nidib la da sanam la zug, banɛ nar ye ba vɔɔt la bɛdegʋ da pʋ nyaŋi vɔɔtɛ ka ba da tɔlisi keŋ Asibit daar yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayin wadis piinɛ ayi la daba anii daar. Ba da lɛn maligim vɔɔt yaas yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayin wadis piinɛ ayi la dabpisi nɛ anii daar zugraan naanyaad sɔ yaa pʋ paam vɔɔt la ka di paae pisnu kɔbiga pʋʋginɛ. Banɛ da nya zugraan naam la anɛ onɛ da zini kʋk la zug, Zugraan John Dramani Mahama onɛ bɛ National Democratic Congress (NDC), nɛ Nana Akufo-Addo onɛ bɛ New Patriotic Party (NPP) nɛ naanyaadiba ayuobʋ sieba.

Onɛ da zini kʋk la zug, Zugraan John Dramani Mahama da di zugraan vɔɔtʋg la nɛ vɔɔt pisnu du'ali ayɔpɔi kɔbiga pʋʋgin (50.7%) yi vɔɔt la wʋsa pʋʋgin, o da gaad ziesim kanɛ ka ba mak la nɛ vɔɔt tusa biela gu ka amaligim vɔɔt lɛn kae. Nana Akufo-Addo da paam vɔɔt pisnaasi nɛ ayɔpɔi dual pisyɔpɔi nɛ anaasi kɔbiga pʋʋgin (47.74%). Banɛ da pʋ di la da yɛl ye Electoral Commission (EC) da fɛndis vɔɔt lanɛ, ka da mɔr pianad la keŋ Ghana Supreme Court ye ba maligim gɔs vɔɔt la kaalʋg la da an siem. NPP da mɔr dinɛ ka ba ye "pink sheets" ka di paae ban tusa piinɛ yinne (11,000) ka di nar ye piyamnam la maki ba nɛ gbambanɛ ka EC, NDC nɛ naadɔbanɛ kpɛlim la. Pink sheets bama paal ye ba kaalnɛ vɔɔtʋg zinig yinne ka naan laasi ba ken tuon, nwɛnɛ municipality, district nɛ region nam. NPP da yɛl ye kal la pʋ zɛm taaba nwɛnɛ din nar siem vɔɔtʋg zinigin la, nɛ banɛ ka ba kaali laas la, ka ye “pink sheets” la na nyaŋi paal nɛ. 

Ba da vɔɔt Mahama ka o yʋʋn keŋi o mɛŋ on da lieb zugraan nwadisa anu John Atta Mills, onɛ da gbirigi maal kaalim tʋʋma ni yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi nwadisa ayɔpɔi la ni.

## Tiebʋg
**Biometric vɔɔtʋg**

Electoral Commission of Ghana da maal biometric vɔɔtʋg yʋda sɔbʋg nwadisa atan dabpisi nɛ anaasi, yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi la ni paae yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi nwadisa anu la daba anu daar. Gbanakaŋa da anɛ ye di gu ka nidib da sɔbi ba yʋda nɔɔrim babiga ka mɛ yis banɛ kpi yʋda vɔɔt gbaʋŋ la ni

## Vɔɔtʋg titɔdis
Ba da paasnɛ constituency nam pisnaasi nɛ anu (45) constituency nam kɔbisyi nɛ pistan (230) Ghana 2008 vɔɔtʋgin la. Ba da maal vɔɔtʋg lanɛ constituency nam kɔbisyi nɛ pisyɔpɔi nɛ anu (275) la wʋsa nɛ vɔɔtʋg zinis tusa pisi nɛ ayuobʋ nɛ ayi (26002).

Coalition of Domestic Election Observers (CODEO) da paal nidib ye ba gɔs ye vɔɔtʋg la ken wala ka da tʋm nidib tusa anaasi 4000 Ghana wʋsa ye ba gɔs vɔɔtʋg la yɛla. 

Nidib mɛ da naan ECOWAS Observer Mission dinɛ ka Nigeria zugraan kʋdʋg, General Olusegun Obasanjo da aan ba tuon gat la kena ye ba gɔs vɔɔtʋg la ken siem. Ba da nyɛ masin nam la mɔr daʋŋ siem tis vɔɔtʋg la ka di pʋ an nyain nwɛnɛ din nar ye di an siem.

## Pre-election controversy
Ba da zɛrig labaya tʋntʋnnib bɛdegʋ nɛ ban pʋ pian vɔɔtʋg la yɛla din nar siem la. 

Zugraan John Atta Mills da maal kaalim la nyaaŋ, Electoral Commission of Ghana tuon gat Kwadwo Afari-Gyan da yɛl ye vɔɔtʋg suor la pʋ tiakɛ ka di anɛ naadɔɔg yɛl ka National Democratic Congress dim mɔr suor ka ba gaŋ onɛ ka ba bɔɔd ka o aan ba zugraan naanyaad.

Dinɛ ka nidib bɛdegʋ da pianad anɛ ban da pʋ tis Nana Konadu Agyeman Rawlings, tuon gati tis naadɔkanɛ ka ban am maal, National Democratic Party la. Nɛ da yinɛ gbɛlima da bɛ gbambanɛ ka o da mɔri keŋ tis Electoral Commission la. 

## Zugraan naanyaad
Naanyaadiba anii yʋda da bɛ vɔɔt gbaʋŋʋn la.

## Zugraan nyaandɔlib
Nimbama ka ba naadɔɔg nɛ Electoral Commission of Ghana da siaki tis suor ye ba an nyaandɔlib tis zugraan naanyaadib banɛ da bɛ yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayin nwadis piinɛ ayi daba ayɔpɔi daar

## Vɔɔt kal
**Zugraan nam**

**Wadmaannib**

## Gbanvɛɛnsa