Wina'am Gbauŋ:Nɔnaar Kʋdʋg:Esta

## Gbauŋ nwa' yɛla
Esta gbauŋ la yɛti ti nɛ Juda ninsieba banɛ da pʋ lɛb Jerusalem ka nam bɛ Pesia teŋin la yɛla. Dau sɔ' yʋ'ʋri da an Haman ka o mɔɔd ye o san'am Juda nidib la wʋsa bɔzugɔ o da kisi ba nɛ. Wina'am da yis Juda bipuŋ si'a ka o yʋ'ʋr buon Esta ka o da lieb Pesia na'apu'a. O da kuos o nyɔɔr ye o faaɛn o mɛŋ nidib, ka o saambil Modekaya sʋŋ o. Gbauŋ kaŋa pa'annɛ ti nɛ Wina'am sʋ'oe si'el wʋsa ka gur o nidib la tituaa si'em.

## Esta 1

### Ba yis na'apu'a Vasiti na'amin
1 Nɛ'ɛŋa da maal nɛ Na'ab Zeesis onɛ da sʋ'oe tɛɛns kɔbiga nɛ pisi nɛ ayɔpɔi lin yi India paae Kus la.

2 Saŋkan la Zeesis da bɛ nɛ Susa linɛ an o na'am zin'ig ka an teŋ kpi'euŋ ka soogianam bɛ ka gɔt teŋ la. 

3 On da di na'am la, li yʋma atan' saŋa ka o da la'as o ninkpi'ema nɛ kpɛɛmnam maal diibi tisi ba. Soogia kpɛɛmnam banɛ bɛ Pesia nɛ Media la wʋsa da bɛ, nɛ na'ayikpɛm nɛ banɛ sʋ'oe sʋ'ʋlim kɔn'ɔb-kɔn'ɔb wʋsa da bɛ.

4 O da nɔk dabisa kɔbiga nɛ pisnii pa'al nidib la o mɔrim nɛ girima nɛ kpi'euŋ kanɛ ka o mɔr.

5 Lina nya'aŋ ka Na'ab la da maal diibi buol nidib ka ba zin'in lɔmbɔn'ɔg kanɛ bɛ Na'ayin la, daba ayɔpɔi. O da buol biis nɛ ninkʋda wʋsa banɛ bɛ Susa na'am zin'igin la, ka ba kena.

6 Ba da lɔ pien piela nɛ pien dɛn'ɛm bɛŋi ba diib zin'ig, ka da nɔk nwiis nɛ anzurifa baansi lɔɔ ga' zan'antɔlis banɛ ka ba kpi'e kugsʋma maal la. Ba da zin'in kʋgbanɛ ka ba nɔk sanlima nɛ anzurifa bulig la. Ka ba nɔk kuglamma banɛ an pʋpɔnra ka ba ligidi kpi'emi maal zak la teŋ. 

7 Ba da nɔknɛ sanlima la'ad banɛ gʋl kɔn'ɔb, kɔn'ɔbi kuob daam tis na'anam la. Na'ab la da tisi ba daam bɛdegʋ ka li pa'al o na'am paŋi zem si'em. 

8 Na'ab la da tis nɔɔr ye sɔ' wʋsa num o paŋ bɛn, ka mɛ yɛl banɛ pʋʋd la ye ba tisim sɔ' wʋsa on bɔɔd dansi'a buudi wʋsa.

9 Na'ab la pu'a onɛ yʋ'ʋri da buon Vasiti la mɛ da maal diibi tis pu'a banɛ bɛ Na'ab Zeesis yin la.

10 Li daba ayɔpɔi daar Na'ab la da nu daam kʋʋl ka buol o tʋmtʋmnib ayɔpɔi banɛ bɛɛ o san'an la. Ba yʋda da anɛ Mehuman nɛ Bizita nɛ Habona nɛ Bigita nɛ Abagita nɛ Zeta nɛ Kakas. Ban da kena la, ka o yɛli ba ye

11 ba kem yɛl o pu'a Vasiti ka o pidi o na'am zupibig la kɛɛn o san'an na. Na'apu'a la da vɛnl nɛ hali ka Na'ab la bɔɔd ye o zaŋ o pa'al nidib la nɛ kpɛɛmnam la on vɛnl si'em.

12 Amaa dap ayɔpɔi la da keŋ tis o Na'ab la labaar la, Na'apu'a Vasiti da zan'as ye o kʋ keŋɛ. Nɛ'ɛŋa da kɛ ka Na'ab la sʋnf duoe hali.

13 Li da anɛ ba malʋŋ ye si'el ya'a ti an wada yɛla Na'ab la on bu'os banɛ mi' wada nɛ sariakatib la, dinzug Na'ab la da bu'os ya'am dim banɛ da mi' linɛ nar ye ba maal la.

14 Banɛ da li'el Na'ab la da anɛ Kasena nɛ Sieta nɛ Adimata nɛ Tarsis nɛ Meres nɛ Masena nɛ Memukan, ya'am dima ayɔpɔi nwa' da an Pesia nɛ Media tɛɛns kpi'emnam la ka mɛ mɔr suori na tun'e kpɛn' Na'ab la san'an.

15 O da bu'osi ba ye, “Wada pʋʋgin, li nar ye ba niŋ Na'apu'a Vasiti wala? O zan'as nɔɔr kanɛ ka man Na'ab Zeesis, tʋmi m tʋmtʋmnib ye ba keŋ yɛl o la.”

16 Ani ka Memukan da yɛl Na'ab la nɛ ya'am dim la tuon ye, “Naa, li ka'anɛ Na'ab la ma'aa ka Na'apu'a Vasiti nɛ'ɛsɛ amaa o mɛ nɛ'ɛs nɛ ya'am dim nɛ nimbanɛ bɛɛ fʋ sʋ'ʋlimin la wʋsa. 

17 Bɔzugɔ Na'apu'a la tʋm si'el la, pu'ab la wʋsa na wʋm, ka lin na kɛ ka ba nɛ'ɛsi ba sidib mɛn ka yɛl, ye, ‘Na'ab Zeesis da tis nɔɔr ye ba mɔr Na'apu'a Vasiti na, amaa ka o pʋ siakɛ.’ 

18 Zina nɔɔ pu'ab banɛ an burikinnam ka bɛ Pesia nɛ Media sʋ'ʋlim la na wʋm Na'apu'a la maal si'el la, ka ba mɛ na niŋ ala tisi ba sidib banɛ an burikinnam la. Li na kɛ ka na'asi nɛ nɔɔr yinne naae teŋgbauŋ kaŋa ni.

19 “Alazug, Na'aba, fʋ ya'a na siak, fʋn sɔm gbauŋ ka tik nu'ug ka kɛ ka li lieb wada Pesia nɛ Media teŋin ye, Vasiti kʋ lɛn kɛn Na'ab tuon naa, ka faaɛn o na'am la tis onɛ sɔn'ɔ o.

20 Na'aba, fʋn ya'a niŋ ala ka li tiigi fʋ teŋgbauŋ la wʋsa, pu'ab la na tisi ba sidib girima lin pin'il tadimnamin ti keŋ paae kpi'emnamin la.”

21 Na'ab la nɛ o kpɛɛmnam la sʋnf da ma'ae ya nɛ sa'al kaŋa, alazug Na'ab la da niŋ wʋʋ Memukan n yɛl si'em la. 

22 O da sɔb gbana tis o sʋ'ʋlim la bɛn wʋsa, ka tɛɛns wʋsa di'e li ka li sɔbi ba mɛŋ buudi pian'adin, yɛti ba ye dau wʋsa na sʋ'ʋg o mɛŋ yidim.

## Esta 2

### Esta lieb na'apu'a
1 Lina nya'aŋ, Na'ab Zeesis sʋnfʋ yʋ'ʋn da ma'ae la, o da tiɛn Vasiti n da maal si'el nɛ on gban'e si'el o yɛla. 

2 O na'ayikpɛm banɛ da sa'an o la da yɛl ye, “Naa, kɛl ka ba iee paam pu'asadbanɛ zi' dau na tisif.

3 Kɛl ka Na'ab gaans kpɛɛmnam zin'ig wʋsa ka ba zi'en o nɔba zugʋ gaans pu'asadvɛnla mɔri kɛn Susa teŋin na. Naa, kɛl ka fʋ tʋmtʋm onɛ ka ba fuo o ka o yʋ'ʋr buon Hegai ka o gur pu'ab la sʋ'oe ba ka gɔti ba vɛnlim yɛla.

4 Ka kɛ ka pu'asadir kanɛ ka Na'ab ya'am kpɛn' la di'e Vasiti zin'igi lieb na'apu'a.” Sa'al kaŋa da malis Na'ab la ka o sid da niŋ ala.

5 Saŋkan la ka Jew nid da bɛ Susa teŋin, ka o yʋ'ʋr buon Modekaya, ka o saam yʋ'ʋr buon Jair ka o yaanam an Simie nɛ Kis. O da anɛ Benjamin dɔɔg nid.

6† Babilon Na'ab Nebukadnɛza da gban'e Juda Na'ab Jehoyakim nɛ o nidibi yi Jerusalem kena maali ba yammis la, o da anɛ ba nid yinne. 

7 Modekaya saam pitʋ biig da bɛɛ o san'an, ka o da ugus o bɔzugɔ o da ka' saam bɛɛ maa. O da anɛ bipuŋ ka o yʋ'ʋr buon Hadasaa bɛɛ Esta. O da anɛ onɛ vɛnl ka o zi'esim an sʋ'ʋŋa. O ma nɛ o saam da kpinɛ ka Modekaya nɔk o maal o mɛŋ biig.

8 Ban da mɔɔl Na'ab la tɔlʋŋ zin'ig wʋsa la, ba da mɔr pu'asada bɛdegʋ kɛn Susa teŋin na ka Hegai guri ba. Ba mɛ da mɔr Esta n kɛn Na'ab la yin na mɛ gu'ul Hegai onɛ da gur zin'ikanɛ ka pu'ab la'asi bɛ la.

9 O nini da tig Esta ka o bɔɔd o yɛla hali. Linzug o da bɔ duorim la'adi tis o, nɛ disʋma linɛ bɛɛ li kɔn'. O da gaans bipumis ayɔpɔi yi na'ayin la ye ba gɔsid o yɛla, ka nɔk on nɛ o tʋmtʋm bipumis la bɛ zin'isi'a la tɔɔm niŋ zin'isʋŋin.

10 Esta da pʋ pa'al o buudi nɛ o tuŋʋ bɔzugɔ, Modekaya da pʋ siak ye o niŋ alaa.

11 Daar wʋsa Modekaya da kaalim pu'ab la bɛ zin'isi'a la gɔsid Esta an si'em nɛ ban maan o si'em.

12 Pu'asadir ya'a na kpɛn' Na'ab Zeesis san'an, asɛɛ ka ba dɛŋin nɔk nwadis pii nɛ ayi' maal o ka o vɛnl wʋʋ ban pa'al si'em la. Ba na zaŋ nwadis ayuobʋ suoɛn o kpaam nɛ tiim linɛ ka ba buon mir la, ka lɛn nɔk nwadis ayuobʋ kanɛ kpɛlim la niŋ o tudaari nɛ li buudi wʋsa.

13 Pu'asadir ya'a da ye o yi pu'asada la bɛ zin'isi'a la kpɛn' Na'ab la san'an ka yɛl ye o bɔɔd si'el wʋsa, ba nɔkid nɛ tisid o ka o mɔri ken Na'ab la dɔɔgin.

14 O ɛɛnti kpɛn' nɛ Na'ab la san'an zaam, ka lɛb bɛkɛung na tɔɔm zin'isi'a pu'ab la zin'igin la, ka kpɛm bɛ Saasgas onɛ ka ba fuo o ka o gɔt pu'abibis la nu'ugin. Pu'asadir la kʋ lɛn lɛb Na'ab la san'anɛ ya'a ka' o ya'am ti lɛb o san'an ka o buol o yʋ'ʋr ye ba mɔr o naa.

15 Saŋa da paae ye Esta (pu'asadir kanɛ an Abihel biig ka lɛn an Modekaya taʋn bil onɛ ka o da nɔk o gɔt la) keŋ Na'ab la san'an, o da pʋ sɔs si'eli gaad linɛ ka Hegai onɛ da guri ba la da pa'al ye o mɔri keŋ la. Banɛ da nyɛ Esta la wʋsa ya'am da kpɛn' o nɛ.

16 Ba da mɔr o kɛn Na'ab Zeesis san'an na, o na'am la yʋma ayɔpɔi saŋa li nwadis piiga linɛ ka ba buon Tebɛf la ni.

17 Na'ab la ya'am da kpɛn' Esta gaad pu'ab la wʋsa, ka o zug di Na'ab la gat pu'asada banɛ kpɛlim la wʋsa. Ka o nɔk na'am zupibigi pid o zug ka faaɛn Vasiti na'am la diis o.

18 Ka Na'ab la maal diib bɛdegʋ Esta na'am diib yɛla tis nidib la wʋsa, la'an nɛ o ya'am dim nɛ o kpɛɛmnam la wʋsa. O da mɔɔl vʋ'ʋsʋm dabisire tis o sʋ'ʋlim nidib la wʋsa ka tis nidib la piinsʋma bɛdegʋ.

### Modekaya tilig na'ab la nyɔɔr
19 Ban da lɛn la'as pu'asada la, Modekaya da zin'inɛ Na'ab la zɔŋŋin. 

20 Amaa Esta da pʋ pa'al o buudi nɛ o tuŋ yɛla wʋʋ Modekaya da sa'al o si'em la, bɔzugɔ o da nan kpɛm mɔr sa'al kanɛ ka Modekaya da sa'al o wʋʋ on da nan ugus o saŋsi'a la.

21 Bigitana nɛ Teris da bɛɛ ani, ka an Na'ab la kpɛɛmnam banɛ gur za'anɔɔr linɛ kpɛn'ɛd la. Saŋa kanɛ ka Modekaya da zin' Na'ab la zɔŋŋin la, ba sʋnf da duoe hali ka ba gban'e ye ba kʋ Na'ab Zeesis

22 Modekaya da wʋm ban gban'e si'em la ka yɛl Esta, ka on mɛ nɔki yɛl Na'ab la, ka li kɛ ka Modekaya paam yʋ'ʋr. 

23 Ka ban da vɛɛnsi nyɛ ka li an sida la, ba da yul nidib ayi' la nɛ nwiisi kʋ. Nɛ'ɛŋa wʋsa da sɔbi niŋ Na'anam Labaya Gbana la ni Na'ab la nini ni.

## Esta 3

### Haman gban'e ye o kʋ Jew dim la
1 Nɛ' wʋsa nya'aŋ la Na'ab Zeesis da na'as Haman onɛ an Hamedata biig ka an Agag buudi la ka tis o kpɛŋ ka li gaad kpɛɛm banɛ bɛɛ ani la wʋsa.

2 Na'ab la da tis nɔɔr ye banɛ bɛ zɔŋŋin la wʋsa iginim o tuon ka tis o girima. Ba wʋsa da niŋid ala, amaa Modekaya ma'aa da zan'as ka pʋ iginidi tisid o girimaa.

3 Ka o taaba la da bu'os o ye, “Bɔzugʋ kɛ ka fʋ pʋ siak ye fʋ dɔl Na'ab la tis nɔsi'a la?” 

4 La'an nɛ ban da pian'adi tisid Modekaya li yɛla la daar wʋsa la, o da pʋ tiak o pʋtɛn'ɛrɛ. Alazug, ba da yɛl Haman li yɛla ye ba gɔs ye o na siaki bas Modekaya ka o kpɛm bɛ ala bɛɛ o kʋ siakɛ? Bɔzugɔ o da yɛli ba ye o anɛ Jew.

5 Haman da baŋ ye Modekaya pʋ bɔɔd ye o igin o tuon bɛɛ tis o girima la, o sʋnf da duoe nɛ hali.

6 On da baŋ Modekaya nidib la an ninsieba buudi la o da pʋ siak ye o kʋ Modekaya ma'aanɛ, amaa ka ieed suokanɛ na kʋ on nɛ o nimbanɛ an Jew dim la wʋsa, Na'ab Zeesis sʋ'ʋlimin la wʋsa.

7 Zeesis na'am la yʋma pii nɛ ayi' saŋa, nwadig kanɛ an yiiga ka ba buonnɛ li Nisan la ni, ka ba da maal pur (linɛ ka ba buon bʋgʋlʋm-bʋgʋlʋm la) Haman tuon ye ba gaŋ dabisir nɛ nwadig kanɛ ka ba na kʋ Jew dim la, ka li keŋ lu nwadig pii nɛ ayi' linɛ ka ba buon Ada la zug, li dabpiiga nɛ atan' daar.

8 Haman da yɛl Na'ab la ye, “Naa, ninsieba bɛ kpɛla ka ba malima bɛɛ li kɔn', ka ba gɛndig nɛ fʋ nidib sʋ'ʋlimin la wʋsa; ba anɛ banɛ pʋ siaki dɔlli fʋ wada laa. Na'aba, li pʋ sʋm ye fʋ kɛ ka nimbama bɛ teŋ kaŋa nii.

9 Fʋ ya'a na siak, fʋn tisim nɔɔr ka ba kʋʋ ba, ka m na nɔk anzurifa ligidi bɛdegʋ niŋ na'am ligidi suak zin'igi tis banɛ yii kʋʋ ba la.”

10 Na'ab la da fuoe o nu'ubil tikir baŋi yis o nu'ugin tis Haman onɛ da an Jew dim dataa la. O da anɛ Hamedata biig ka an Agag buudi.

11 Na'ab la da yɛl Haman ye, o kɛl ligidi la, ka lɛɛ maal nidib la wʋʋ on gban'e ye o niŋi ba si'em la.

12 Yiiga nwadig la ni, li dabpiiga nɛ atan' la daar, ba da la'as teŋ la gbansɔbidib la wʋsa. Ba da sɔb gbana tis o sʋ'ʋlim la wʋsa, nɛ Gɔmenanam nɛ tɛɛns la tuongatib nɛ kpɛɛmnam wʋsa, ka tɛɛns wʋsa di'e li ka li sɔbi ba mɛŋ sɔbirin, nɛ buudi la wʋsa mɛŋ pian'adin, ka li pa'al Haman n gban'e ye ba tʋm si'em. Ba da sɔb nɛ'ɛŋa wʋsa nɛ Na'ab Zeesis yʋ'ʋr ka nɔk o mɛŋ nu'ug baŋ la tiki li zug.

13 Ba da tʋm nidib ka ba mɔri keŋ tis sʋ'ʋlim la wʋsa. Pian'akanɛ da bɛ gbauŋʋn la da yɛti ba ye nwadkanɛ paas pii nɛ ayi' la ni, li dabpiiga nɛ atan' daar, ba kʋʋm Jew dim la na'akim nɛ pu'asada nɛ ninkʋda, la'an nɛ pu'ab nɛ biis wʋsa ka faaɛn ba la'ad la wʋsa.

14 Gbana la da anɛ ba nɔki li ka teŋ wʋsa di'e mɔɔl ka sɔ' wʋsa wʋm ka li mɛ lieb wada, ka buudi nɛ sɔ' wʋsa baŋ ka ti'ebi gur dabisir la.

15 Labaya dim la da zi Na'ab la wada la keŋ mɔɔl Susa tempʋʋgin mɔɔli gilig. Din saŋa la, Na'ab la nɛ Haman da zin'inɛ nuud daam, amaa Susa teŋ la da pɛ'ɛl nɛ tʋkpiidʋg.

## Esta 4

### Modekaya yɛl Esta ye o sʋŋimi ba
1 Modekaya wʋm ban gban'e si'em la, o sʋnf san'amnɛ hali ka o aans o fuud ka yɛ bɔtkɛɛnd ka nɔk tampɛligim bug, sʋnsa'aŋ la zug, ka kpɛn' teŋ la pʋʋgini kaasid agɔla gɔla nɛ nimmua.

2 Amaa o da paae Na'ab la yaŋirini tir, bɔzugɔ sɔ' ya'a yɛ bɔtkɛɛnd fuud, ba pʋ siakid ka o kpɛn'ɛda.

3 Zin'ikanɛ wʋsa ka Na'ab la tik gbauŋ si'a la paae, Jew dim la da kpɛn' nɛ kukuma ka lɔ nɔɔr ka kaasid ka ki'ed kuŋ. Ba bɛdegʋ da yɛnɛ bɔtkɛɛnd ka nɔk tampɛligim bugi ba mɛŋ.

4 Esta zak biis la nɛ dap banɛ da gur o la da kena yɛl o Modekaya yɛla la ka o sʋnf da san'am hali. Ka o tis fuud ye ba keŋ tis Modekaya ka o yɛ ka bas bɔtkɛɛnd la, amaa o da zan'as nɛ ka pʋ di'e fuud laa.

5 Esta da buol Hatak onɛ ka Na'ab la gaŋ ye o gur o la, ka tʋm o ye o kem bu'os Modekaya linɛ daamid o, nɛ linɛ niŋ.

6 Hatak da yii keŋ Modekaya san'an Na'ab la yaŋir la tuon.

7 Ka Modekaya yɛl o linɛ maal la wʋsa, la'an nɛ Haman n gban'e ye ba ya'a sid nyaŋi kʋ Jew dim la wʋsa o na yɔ ligidi niŋ ban su'ad Na'ab la ligidi zin'isi'a la.

8 Modekaya mɛ da nɔk gbauŋ kanɛ ka ba sɔb Jew dim la yɛla ka ba karimi li Susa teŋin la tis Hatak ye o keŋ pa'al Esta, ka yɛl o ye o mɔɔm ka yɛl Esta ka o keŋ Na'ab la san'ani bɛllim o ye o zɔmi o nidib la nimbaanlig.

9 Hatak da lɛbi yɛl Esta Modekaya yɛl si'el la. 

10 Ka o yɛl o ye o kem yɛl Modekaya ye,

11 “Na'ayikpɛm la nɛ nimbanɛ wʋsa bɛ teŋ la sʋ'ʋlim wʋsa mi' ye dau bɛɛ pu'a pʋ kpɛn'ɛd Na'ab la zɔŋŋin ka li ya'a ka' ye o buol o nɛ. Onɛ niŋ ala, asɛɛ ka ba kʋʋ o. Linɛ na faanf anɛ Na'ab la na ʋk o sanlima dansaar la tiel ka fʋ gban'e. Amaa dabpistan' linɛ gaad la wʋsa, Na'ab la pʋ buolim ka m kpɛn' o san'anɛ.”

12 Ban da nɔk Esta labaar la yɛl Modekaya la, 

13 Modekaya da lɛbis ye ba kem yɛl o ye, “Da tɛn'ɛs ye fʋn bɛ na'ayin la zug, ba na kʋ Jew dim la wʋsa ka fʋn pɔnsɛ. 

14 Nannanna fʋ ya'a sin, Jew dim la yɔlisim tun'e yi zin'isi'a na, amaa fʋn nɛ fʋ saam yidim na san'am. Ka anɔ'ɔnɛ mi' linɛ zugʋ kɛ ka fʋ bɛ na'am zin'igin saŋa kaŋa?”

15 Ka Esta lɛbis labaar ye ba kem yɛl Modekaya ye, 

16 “Kem la'as Jew dim banɛ bɛ Susa teŋin wʋsa ka ya lɔ nɔɔri sɔsi m yɛla. Da di bɛɛ nu si'el yʋ'ʋŋ nɛ nintaŋ wʋsa daba atan'. Man nɛ m zak biis la mɛ na lɔ nɔɔr nɛ ya. Ti ya'a niŋ ala naae, m na keŋ Na'ab la san'an la'an nɛ lin pʋ dɔl suor la. Ka m ya'a lɛn kpi li naanɛ.”

17 Modekaya da keŋ niŋ wʋʋ Esta pa'al o si'em la.

## Esta 5

### Esta sɔs na'ab la sʋŋir
1 Daba atan' la nya'aŋ, Esta da yɛɛ o na'am fuugʋ kpɛn' na'ayir la pʋʋgʋ zi'en Na'ab la zɔŋ za'anɔɔr tuon. Na'ab la da zin' nɛ o na'am gbauŋ zug dɔɔg la pʋʋgin ka o nindaa kpa' zɔŋ la za'anɔɔr la.

2 On da nyɛ Esta ka o zi'e zakin la, Na'ab la ya'am da kpɛn' o ka o ziank o sanlima dansaar linɛ ka o zanl la tiel o san'an na. Ka Esta paae o tuonnɛ si'isi li zug la.

3 Na'ab la da bu'os ye, “Esta, yɛlim fʋn bɔɔd si'el? Hali baa li zem nɛ m sʋ'ʋlim la pʋsʋkɔ, m na tisif.” 

4 Ka Esta lɛbis o ye, “Naa, Na'aba, fʋ ya'a na siakin, fʋn nɛ Haman naan kɛɛn na di dikanɛ ka m maal ye m tisif la.”

5 Ka Na'ab la yɛl ye, “Mɔri Haman tɔ'ɔtɔ na ka ti niŋ Esta bɔɔd si'el la.” Dinzug Na'ab la nɛ Haman da keŋ ye ba di dikanɛ ka Esta maal la. 

6 Ban da bɛɛ ani nuud daam la, ka Na'ab la maligim yɛl Esta ye, “Yʋ'ʋn yɛlimim fʋn bɔɔd ye m maal si'eli tisif, ka m na maal. Bɔ kimm ka fʋ bɔɔda? Hali baa fʋn bɔɔd si'el la ya'a zem nɛ m sʋ'ʋlim la pʋsʋk m na tisif.”

7 Esta da lɛbis ye, “M sɔsʋg nɛ man bɔɔd si'el la anɛ anwa:

8 Naa, Na'aba, fʋ ya'a sid nɔŋim yɛla ka mɛ sid na maal man bɔɔd si'eli tisim, fʋn nɛ Haman kem bɛog na di dikanɛ ka m ye m maali tisi ya la. Ka m saa na gandig fʋn bu'osid man bɔɔd si'el la yɛla.”

### Haman sʋnf duoe nɛ Modekaya
9 Haman da yina ka o sʋnf ma'ae nɛ hali. Amaa on da nyɛ Modekaya ka o zi'e Na'ab la za'anɔɔrin ka pʋ duoe zi'en ka kirid nɛ dabiem on Haman tuon la, o sʋnf da duoe nɛ Modekaya hali pamm.

10 La'an nɛ wala, Haman da nyaŋi gban'e o mɛŋ ka yii kul. Ka buol o zuanamɛ la'as nɛ o pu'a onɛ yʋ'ʋri buon Zeres la,

11 ka nwɛ'ɛd nyɔ'ɔg nɛ on mɔr arezak si'em nɛ o biisi zem si'em nɛ Na'ab la na'asid o si'em ka tis o kpɛuŋʋ gaad o taaba banɛ wʋsa bɛ na'ayin la.

12 Haman da lɛn yɛli ba ye, “Ka' lin ma'aanɛ, man ma'aa ka Na'ab pu'a Esta buoli paas Na'ab la zug ka ti keŋ di dikanɛ ka o maali tis Na'ab la, ka lɛm buol man nɛ Na'ab la bɛog ya'as.

13 Amaa nɛ' wʋsa pʋ niŋim malisim, man nyɛ ka Modekaya zin' Na'ab la za'anɔɔr tuon la.”

14 Ka o pu'a nɛ o zuanam la wʋsa yɛl o ye, “Kɛl ka ba sɛ dabanɛ wa'am hali ka ba mɔri yun nidibi kʋʋd la, ka bɛog bɛkɛung ka fʋ saa sɔs Na'ab la ka o kɛ ka ba yul Modekaya ani n kʋʋ o. Ka fʋ nyaan dɔl Na'ab la keŋ di diib la ka li malisif.” Sa'al kaŋa da kpɛn' o kpakin ka o kɛ ka ba sɛ daad la.

## Esta 6

### Modekaya paam wɔ'ɔgir
1 Yʋ'ʋŋ kan la Na'ab la da pʋ gbisɛ, ka kɛ ka ba nɔk gbambanɛ ka ba sɔbid yɛla digin ka ba buon Na'anam Tiɛnr Gbana la, ye ba mɔr na karim ka o wʋm.

2 Gbana la pʋʋgin ba da karim nyɛ Modekaya da yis na'ayir kpɛɛmnam ayi' gbin si'em. Ba da anɛ Bigitana nɛ Teris banɛ da gur za'anɔɔr la ka gban'e ye ba kʋ Na'ab Zeesis la.

3 Ka Na'ab la bu'os ye, “Modekaya da niŋ anwana la, yɔɔd bɛɛ girimbɔ ka ba tis o?” Ka o na'ayikpɛm la lɛbis ye, “Ba da pʋ maal si'eli tis oo.”

4 Ka Na'ab la bu'os ye, “Anɔ'ɔnɛ bɛ zakin la?” Saŋkan mɛn ka Haman mɛ kpɛn' ye o yɛl Na'ab la ka o kɛ ka ba yul Modekaya dawa'ama banɛ ka o ba' la zugʋ kʋʋ o.

5 Na'ab nidib la da lɛbis o ye, “Li anɛ Haman n zi'e zakin la.” Ka Na'ab yɛl ye, “Kɛlli ka o kpɛn' na.”

6 Ka Haman kpɛn' na ka Na'ab la bu'os o ye, “Bɔ ka ti na maali tis onɛ ka Na'ab gban'e ye o tis o girima la?” Haman da tɛn'ɛs o sʋʋnrin ye, “Anɔ'ɔn ka Na'ab nɔŋi paae mam, ka bɔɔd ye o tisi o sɔb girima ka li ya'a ka' manɛ?”

7 O da lɛbis Na'ab la ye, “Onɛ ka Na'ab bɔɔd ye o tis o girima la, 

8 ba nɔkim na'am fukanɛ ka Na'ab mi' yɛ nɛ wiedkanɛ ka o mi' ban', ka na'am baŋ bɛɛ o zugin la.

9 Ka nɔk fuug la nɛ wief la tis na'ayikpɛm yinne onɛ gat o taaba la wʋsa. Ka kɛ ka ba nɔk fuug la yɛɛl onɛ ka Na'ab ye o tis o girima la, ka ban'al o wief la zugʋ gilig teŋ la wʋsa, ka kɛ ka ba gaad o tuonnɛ tansidi yɛt nidib la ye, ‘Na'abi maal si'eli nwa' tis onɛ ka o nɔŋ ka ye o tis o girima!’”

10 Ka Na'ab la yɛl Haman ye, “Tɔ'! Kem tɔ'ɔtɔ nɔk na'am fuug nɛ wief la niŋ wʋʋ fʋn yɛl si'em la nɔɔ tis Modekaya onɛ an Jew nid ka zin' m zɔŋŋin la. Bʋmbanɛ ka fʋ kaal la wʋsa mid ka fʋ bas baa yinne.”

11 Haman sid da nɔk fuug la ka lɔ wief la. O da bɔb Modekaya nɛ fuug la ka ban'al o wief la zugʋ giligid teŋ la ka kɛ ka ba yɛt nidib la ye, “Na'abi maal si'eli nwa' tis onɛ ka o gban'e ye o tis o girima la!”

12 Modekaya da giligi naae ka lɛb Na'ab la zɔŋŋin na. Amaa Haman da zaŋ si'eli lus o nindaa lɛb tɔ'ɔtɔ kul nɛ nyan, 

13 ka yɛl o pu'a Zeres nɛ o zuanam la linɛ wʋsa maal o. Banɛ sa'an o la nɛ o pu'a Zeres da yɛl o ye, “Fʋn nɛ Modekaya onɛ kpa' taab la an Jew nid la zug, fʋ ye fʋ ba'asi lu nɛ. Fʋ lɛn ka' onɛ na nyaŋ o, asɛɛ fʋ ba'asi san'am!”

14 Ban da nan pian'ad nɛ o la, Na'ab la sankpan'asnam da kena ye ba dɔl Haman tɔ'ɔtɔ kɛn dikanɛ ka Esta maal ka buon o la zin'igin na.

## Esta 7

### '''Ban yul Haman la yɛla'''
1 Na'ab la nɛ Haman da keŋ ye ba la'am di nɛ Esta.

2 Ban da nan bɛɛ ani nuud daam la, Na'ab la da lɛm bu'os Na'apu'a Esta ye, “Bɔ ka fʋ bɔɔda? Yɛlim ka m na tisif, hali baa li ya'a zem wʋʋ man sʋ'ʋlim la pʋsʋk gba fʋ na nyɛ.”

3 Na'apu'a Esta da lɛbis ye, “Naa, fʋ ya'a sid siak ye fʋ na tisim man sɔs si'eli fʋ san'an, alaa mam bɔɔd si'el anɛ ye fʋ sʋŋim ka m nyɔvʋr da san'am ka mɛ faanm nidib la bas.

4 Bɔzugɔ ba kuos man nɛ m nidib la tis ye ba mugusi ti ka kʋʋ ti wʋsa. Ba ya'a kuosini ti wʋʋ yammis, m sinnin nɛ, bɔzugɔ lin pʋ siak ye m daam Na'aba.”

5 Na'ab Zeesis da bu'os o ye, “Anɔ'ɔnɛ la? Dau kanɛ ye o tʋm tʋʋm kan la bɛ yaanɛ?”

6 Ka Esta lɛbis ye, “Nimbɛ'og onɛ kisi ti ka mɔɔdi ti yɛla anɛ Haman, onɛ zin' nwa'.” Ka dabiem kpɛn' Haman, Na'ab la nɛ Esta tuon.

7 Na'ab la da sʋnf da duoe hali ka o duoe ka bas o daam la ka keŋ kpɛn' na'ayir lɔmbɔn'ɔgin la. Amaa Haman n da baŋ ye Na'ab la pʋn kʋʋs o yɛla bɛ'ɛd la, ka kpɛm bɛllim Esta o nyɔvʋr yɛla.

8 Na'ab la da naan lɔmbɔn'ɔgin la lɛbi kpɛn' on pa'a zin' si'eli nuud daam la ka nyɛ ka Haman bilim Esta nɔba ni on dig sɔŋ si'a zug la. Na'ab la da tans nɛ kʋkɔtita'ar ye, “Fʋ maan pu'ana'ab la nɛ anwaa, la'an nɛ man bɛ yin kpɛla laa?” Na'ab la ti ye o pian' naae la, ka ba pʋn pin' Haman nindaa ka li pa'al ye ba kʋʋs o bɛ'ɛd.

9 Habona onɛ an Na'ab la sankpan'as yinne la da yɛl ye, “Linɛ ka ba yun nidibi li zug la ba' zi'e kpi'e Haman yin la wa'am hali. O ba'a li nɛ ye ba yul Modekaya onɛ da pian' fan' Na'ab la bas la yɛla.” Ka Na'ab ye, “Mɔr o keŋ yul o li zug!” 

10 Dinzug ba da nɔk Haman n keŋ yul dakanɛ ka o da ba'a zi'el ye o yul Modekaya la. Ka Na'ab la sʋnf nyaan niŋ lamm.

## Esta 8

### Na'ab la pian' Jew dim yɛla sʋ'ʋŋa
**1** Daakan nɔɔ Na'ab la da nɔk Haman onɛ an Jew dim dataa la sʋ'oe zin'isi'a teŋin la tis Esta. Ka Modekaya paae Na'ab la tuon, bɔzugɔ Esta da pa'al ban kpin si'em.

2 Na'ab la da pʋn dɛŋim pidig o nu'ug tikir baŋ la yis Haman san'an, ka yʋ'ʋn nɔki li tis Modekaya. Ka Esta kɛ ka o sʋ'ʋg zin'ikanɛ ka Haman da sʋ'oe la wʋsa.

3 Esta da lɛn vanbin Na'ab la nɔba nii kum ka bɛllim o ye gban'abɛ'ɛd kanɛ ka Haman onɛ an Agag buudi la gban'e zaŋi keŋ Jew dim la yɛla la, kɛl ka li kpi.

4 Na'ab la da tiɛn o sanlima dansaar la ka Esta si'isi li ka duoe zi'en o tuon. 

5 O da ye, “Naa, Na'aba, fʋ ya'a na siak, ka gɔs ka li nar, ka fʋ sʋnf mɛ sid malis nɛ mam, fʋn sɔm ka tiki fʋ nu'ug ka li kpiis gban'ar kanɛ ka Haman onɛ an Hamedata biig ka an Agag buudi gban'e ka sɔb ye o san'am Jew dim banɛ bɛ sʋ'ʋlim kaŋa ni wʋsa la.

6 Bɔzugɔ man ye m niŋ wala bɛ ka gɔti m nidib nɛ m du'adib ka ba san'amida?” 

7 Na'ab Zeesis da yɛl Na'apu'a Esta nɛ Modekaya onɛ an Jew nid la ye, “Haman n zabid nɛ Jew dim la zug, m nɔk o zin'ig la tis Esta ka kɛ ka ba yul o daug zugʋ kʋ.

8 Amaa linɛ sɔb nɛ Na'ab la yʋ'ʋr ka tik nɛ o nu'ug baŋ zanbin la, si'el kae na tiaki lii. Tɔ', nannanna maligim sɔb wada si'a ya'as nɛ man Na'ab la yʋ'ʋr ka tiki li nɛ m nu'ug tikir baŋ la, ka zi'el yanamɛ bɔɔd si'em zaŋi ken Jew dim la yɛla.”

9 Ba da la'as na'ayir gbansɔbidib la tɔ'ɔtɔ, nwadkanɛ tia'al atan' ka ba buon ye Sivan la, li dabisa pisi nɛ atan' daar. Ba da sɔb Modekaya yɛt ye Jew dim la maal si'el la wʋsa, tis kpɛɛmnam nɛ tuongatib nɛ nintitada banɛ bɛ tɛɛns kɔbiga nɛ pisi nɛ ayɔpɔi lin yi India paae Kus la. Ba da sɔb nɛ'ɛŋa sʋ'ʋlim la bɛn wʋsa, ka tɛɛns wʋsa di'e li ka li sɔbi ba mɛŋ sɔbirin, nɛ buudi la wʋsa mɛŋ pian'adin, la'an nɛ Jew dim la nɛ ba mɛŋ buudi sɔb nɛ li pian'ad.

10 Modekaya da nɔk nɛ Na'ab la yʋ'ʋri sɔb ka nɔk o nu'ug tikir baŋi tik, ka nɔki tis banɛ ban'ad na'am widi banɛ ka ba zamisi ba ka mi' zɔɔb sʋ'ʋŋa la ye mɔr gbana la keŋi tɔd.

11 Na'ab la da tis nɔɔr ye Jew dim banɛ bɛ teŋ la ni wʋsa mɔr suor ka ba la'asi gu' ba mɛŋ, ka zab nɛ banɛ yi buudsi'a ni na wʋsa teŋ la ni bɔɔd ye ba daam bɛɛ san'am bɛɛ kʋʋ ba nɛ ba pu'ab nɛ biis la; ka faaɛn ba dataas la la'ad.

12 Dabiskanɛ ka Jew dim la da ye ba niŋ nɛ'ɛŋa Na'ab Zeesis sʋ'ʋlimin la wʋsa da anɛ nwadkanɛ paas pii nɛ ayi' la ni ka ba buonnɛ li Ada la, li dabis pii nɛ atan' daar.

13 Na'ab la da tis nɔsi'a la da lieb nɛ zi'elʋg sʋ'ʋlim la wʋsa ni, ka ba kɛ ka li paae nidib la ka buudi wʋsa baŋ, ka li kɛ ka Jew dim la wʋsa ti'eb dabiskan daare yɔɔ ba bi'emnam sam.

14 Labaya dim banɛ da ban'ad na'am widi la da zɔɔ gilig hali wʋʋ Na'ab la tis nɔɔr si'em la. Ba da zi Na'ab la wada la keŋ mɔɔl Susa tempʋʋgin la mɛn.

15 Modekaya da yi Na'ab la san'an ka yɛ na'am fuug linɛ an bʋlʋ nɛ bʋmpielig, ka sanlima baŋ tita'ar pil o zugin, ka o nɔk pien zɛn'ug linɛ ʋg nɛ gum sʋŋʋ vil o mɛŋ. Ka Susa teŋ nidib la da di'em nɛ sumalisim.

16 Jew dim la san'an li da anɛ sumalisim nɛ sumpielim nɛ zusʋŋ nɛ girimtita'ari tisi ba. 

17 Teŋ la sʋ'ʋlim nɛ li tempʋʋs la, zin'ikanɛ wʋsa ka Na'ab la nɔzi'elʋg la paae, Jew dim la wʋsa da mɔr nɛ sumalisim ka ba maan diib nɛ di'ema. Ka buudi bɛdegʋ banɛ ka' Jew dim la muki ba mɛŋi lieb Jew dim buudi bɔzugɔ Jew dim la yɛla da kpɛn'ɛsi ba nɛ dabiem.

## Esta 9

### Jew dim paam paŋ

1 Nwadkanɛ paasid pii nɛ ayi' ka ba buon Ada la, li dabis pii nɛ atan' la daar, ka ba da ye ba nɔk Na'ab la tis nɔsi'a la tʋm. Daakan la Jew dim la dataas la da tɛn'ɛs ye ba na nyaŋi ba, amaa li da tulig nɛ ka Jew dim la lɛɛ nyaŋi ba dataas la. 

2 Jew dim la da la'as taaba ban bɛ zin'isi'a wʋsa Na'ab Zeesis sʋ'ʋlimin la ye ba zab nɛ banɛ mɔɔdi ba san'auŋ yɛla la, sɔ' kae da nyaŋi zi'en nɛ ba, bɔzugɔ buudi la wʋsa da zɔti ba nɛ.

3 Nimbɛda banɛ da bɛ teŋin la wʋsa, nɛ Gɔmenanam nɛ tuongatib nɛ na'ayir kpɛɛmnam la wʋsa da kpɛn'ɛd nɛ Jew dim la zug, bɔzugɔ ba wʋsa da zɔti Modekaya dabiem.

4 Modekaya yʋ'ʋn da lieb nintita'ar na'ayin la, ka o yʋ'ʋr tiig teŋ la wʋsa, ka o paŋ paasid daar wʋsa.

5 Jew dim la da san'am ka kʋʋ ba dataas la wʋsa nɛ sʋ'ʋg, ka maal banɛ kisi ba la wʋsa ban bɔɔd si'em.

6 Susa tempʋʋgin la, Jew dim la da kʋ dap kɔbisnu. 

7 Ba mɛ da kʋ Pasandata nɛ Dalifon nɛ Asipata,

8 nɛ Porata nɛ Adalia nɛ Aridata, 

9 nɛ Parimasita nɛ Arisai nɛ Aridaae nɛ Vaae-zata,

10 banɛ an Haman biis piiga, Haman onɛ da an Jew dim la dataa, ka o saam an Hamedata la. Amaa ka lɛɛ pʋ nɔki ba nu'ugʋ si'isi ba la'adɛ.

11 Banɛ da kpi Susa tempʋʋgin la, ba da yɛl Na'ab la daakan nɔɔ.

12 Na'ab la da yɛl Na'apu'a Esta ye, “Jew dim la kʋ dap kɔbisnu nɛ Haman biis piiga Susa tempʋʋgin la. Ka ba yʋ'ʋn maal wala sʋ'ʋlim bama la ni? Nannanna fʋ bɔɔdim an bɔ? Sɔsim ka fʋ na nyɛ. Bɔ ka fʋ bɔɔd ye m lɛm maali tisi fɔ? Yɛlim ka m na maali tisif.”

13 Esta da lɛbis ye, “Naa, Na'aba, fʋ ya'a na siak, fʋn tisim Jew dim banɛ bɛ Susa la nɔɔr ka bɛog ba saa na tʋm wʋʋ ban pa'a tʋm kpɛla zina si'em la, ka yul Haman biis piiga la daba'ada la zug.”

14 Na'ab la da tis nɔɔr ye ba sid niŋ ala, ka ba da bas nɔɔr la Susa teŋin. Ka ba ya'al Haman biis piiga la daba'ada la zug. 

15 Jew dim banɛ bɛ Susa teŋin la da la'as Ada nwadig la dabis pii nɛ anaasi daare kʋ dap kɔbistan' amaa ka pʋ nɔki ba nu'ugi si'isi ba laukɔ.

16 Jew dim banɛ da kpɛlim Na'ab la sʋ'ʋlimin la da la'asi gu' ba mɛŋ ka nyɛ vʋ'ʋsʋm ba dataas la ni. Ba da kʋ nidib tusa pisyɔpɔi nɛ anu (75,000) amaa ka lɛɛ pʋ nɔki ba nu'ugʋ si'isi ba laukɔ.

17 Nɛ'ɛŋa da niŋnɛ Ada nwadig la dabis pii nɛ atan' daar, ka dabis pii nɛ anaasi daar la ka ba nɔki vʋ'ʋs ka li an diib nɛ di'ema dabisir.

### Purim Di'ema Malʋŋ
18 Jew dim banɛ da bɛ Susa la on da la'as taaba nɛ dabis pii nɛ atan' nɛ pii nɛ anaasi la daar ka nɔk dabis pii nɛ anu daar la vʋ'ʋs ka li an diib nɛ di'ema daar.

19 Linɛ kɛ ka Jew dim banɛ bɛ teŋkpɛmis la nɔk Ada nwadig la dabis pii nɛ anaasi daar ka li an sumalisim nɛ diib dabisir nɛ dabiskanɛ ka ba tisid taaba piini.

20 Modekaya da sɔb bʋmbama digil ka tɔlim gbana tis Jew dim banɛ bɛ Na'ab Zeesis teŋin la wʋsa, banɛ bɛ yamma bɛɛ lalli,

21 ye o kɛ ka ba nɔk Ada nwadig dabis pii nɛ anaasi nɛ pii nɛ anu daar la wʋsa ka li an di'ema dabisa tisi ba, 

22 pa'an saŋa kanɛ ka Jew dim la paam yɔlisim yii ba dataas nu'usin la, nɛ nwadkanɛ ka ba sʋnsa'aŋ lieb sumalisim, ka ba kukuma lieb la'ad. O da sɔbi tisi ba ye ba mɔ ka dabisban la, ba na dit ka maan sumalisim ka tisid taaba diib ka tisid nɔŋ dim piini.

23 Jew dim la siak ye ba na maan ala saŋa wʋsa wʋʋ ban pin'il si'em la, ka tʋm wʋʋ Modekaya n sɔb si'em tisi ba la.

24 Bɔzugɔ Haman onɛ saamme an Hamedata ka o an Agag buudi ka an Jew dim dataa la da gban'e bɛ'ɛd ka maal *pur* linɛ an bʋgʋlʋm-bʋgʋlʋm ye o baŋ dabiskanɛ ka o na san'am Jew dim la.

25 Amaa Esta da keŋ Na'ab la san'an la, Na'ab la da tis nɔɔr ye gban'abɛ'ɛd kanɛ ka Haman gban'e Jew dim la yɛla la na lɛb o mɛŋ zugin, ka ye on nɛ o biis la, ba na yuli ba nɛ dabanɛ ka o ba'a la zug.

26 Dinzug ba da buon dabisban ye, Purim ka li yinɛ pian'ʋk kanɛ ka ba buon *pur* la ni na. Bʋn linɛ wʋsa sɔb gbauŋʋn la nɛ ban nyɛ si'el nɛ linɛ maal la zug

27 ka Jew dim la da gban'e ye ba na kɛ ka li liebi ba malʋŋ ka ban nɛ ba biis nɛ banɛ bɛ nɛ ba na tiɛnd dabisbama ayi' la yɛla yʋʋm wʋsa ka da gʋ'ʋŋɛ. Ba na maannɛ li ka li dɔlli li suor nɛ saŋa kanɛ nar ye li maal la.

28 Dabisbama nar ye zumaana wʋsa nɛ yir wʋsa nɛ sʋ'ʋlim nɛ tempʋʋg wʋsa tiɛndi li yɛla. Purim dabisa nwa' nar ye Jew dim wʋsa maal di'ema li daar, ka da vi' bɛɛ kɛ ka li yɛla kpi ba yaas san'anɛ.

29 Alazug Na'apu'a Esta onɛ an Abihel biig la nɛ Modekaya onɛ an Jew nid la da sɔb nɛ kpi'euŋʋ paas gbauŋ kanɛ paasida ayi' la zaŋi ken Purim la yɛla.

30 Modekaya da tɔlim gbana la tis Jew dim banɛ bɛ Na'ab Zeesis sʋ'ʋlim tɛɛns kɔbiga nɛ pisi nɛ ayɔpɔi (127) la ni wʋsa. Linɛ da sɔb gbauŋʋn la da anɛ pian'asʋma ka yɛt ye ba zi'e ba nya'aŋ.

31 Ka ye ba mɔɔm ka Purim dabisa la zi'en wʋʋ lin nar si'em ka dɔl wʋʋ Modekaya onɛ an Jew nid la nɛ Na'apu'a Esta gban'e si'em tisi ba la, nɛ ban zi'eli li si'em tisi ba mɛŋ nɛ ba yaas dɔl wʋʋ saŋa kanɛ ka ba lɔɔd nɔɔr ka maan sʋnsa'aŋ la.

32 Esta gban'ar la da kɛ ka Purim malima la zi'en, ka ba sɔbi li niŋ gbana nii digil.

## Esta 10

### Modekaya lieb kpi'em
1 Na'ab Zeesis da tis nɔɔr ye teŋ la nidib wʋsa yɔ lampɔ keŋ paae teŋ la wʋsa bɛn. 

2 O paŋ nɛ kpi'euŋ tʋʋma linɛ tʋm wʋsa la'an nɛ kpi'euŋ kanɛ wʋsa ka Modekaya da mɔr ka li anɛ Na'ab la ziank o paae ani la, ba mɛ da sɔbi li wʋsa niŋ Media nɛ Pesia na'anam la gbana la ni.

3 Modekaya onɛ an Jew nid la da tia'al Na'ab Zeesis nya'aŋ, ka gat Jew dim la wʋsa, ka o taaba banɛ an Jew dim la tisid o girima bɛdegʋ, bɔzugɔ o da tʋm sʋ'ʋm tis o nidib la, ka pian'adi bɔɔd sʋ'ʋm ba bɛog yɛla