Kusaal Pianꞌad Tʋmmir

**Kusaal Pianad Tʋmmir**: Buudi wusa paŋ nɛ li ziesim bɛnɛ li nidib la, ba pianaʋk la nɛ ba malima la ni. Buudkanɛ wusa bɛ, ka li nidib la zii ba pianad nɛ ba malima nɛ an siela, buudkan pʋ lal nɛ kum. Amaa, li nidib la yaa mii ba pianad la nɛ an siem ka tʋnɔn pianadi li, buudkan nɔbigidi tɔɔtɔ nɛ paŋ. Dinzugo, Kusaa buudi wusa sʋm ye o zamis Kusaal pianad nɛ li malima la sʋʋŋa, ka nya zaŋi li paali ba biis nɛ ba yaas banɛ nan duoed na la bɛɛ banɛ na ti duoe zumaambanɛ nan kɛnna la.  
 
Buudi malima anɛ dinɛ nɔbigid buudi, ka paan ninsaal nɛ an buudsia nid. Buudi pianad anɛ buudi malʋkpɛɛ, bozugo pianad la ni ka malima la wusa yitna. Yaasa, buudi malima tʋnɛ nwɛn taaba amaa, buudi pianad anɛ kɔnɔbk-kɔnɔb saŋa wusa. Buudi bɛllim nɛ li pa anɛ li nidib la yaa mii li pianad la ka lɛm mii ba buudi malima nɛ an siem sʋʋa, ka nɛ ba maani ba sʋʋŋa.   
M kʋ nyaŋi kaal Kusaal pianad zamisʋg nɛ li miilim nyɔɔd nɛ an siem naagɛ. Kusaal pianad zamisʋg nɛ li miilim sum bɛɛ nyɔɔd sieba nɛ an siem tis Kusaas nɛ buudbanɛ bɔɔd ye ba zamis Kusaal anɛ:   Li paanɛ fʋn an buudsia nid. Ninvɔsaal wusa mɔri o buudi dunia lʋga anaasi la wusa ni. Ninsaal kae ka pʋ mɔr buudi. Amaa, fʋ yaa an buudsia nid ka zii fʋ buudi pianaʋkɔ, li tɔi ka nidib baŋ fʋn an buudsia nid. Dinzugo, li sum ka Kusaa buudi wusa zamis Kusaal ka nyaŋ piana li ka nidib nyaŋ baŋ ye o sid anɛ Kusaa.  

Li sɔŋidnɛ ka fʋ baŋidi fʋ buudi malima sʋʋŋa. Buudi pianad anɛ buudi malima yinne. Fu yaa an ninkanɛ zii fʋ buudi malima nɛ an siem nɛ sieba, fʋ kʋ nya nwɛn yɔnɔk ye fʋn sid anɛ buudkan nida bozugo, fʋ zii li malima la nɛ an siem nɛ ban an malimsieba. Dinzug, li nar ye sɔ wusa zamis Kusaal pianad la ka li nyaŋ sʋ ka sɔ wusa baŋ Kusaas buudi malima la nɛ an siem nɛ banɛ an malimsieba.   

Buudi pianad zamisʋg kɛtnɛ ka fʋ tisidi fʋ buudi la girima. Kusaas bɛdɛgʋ bɛ Ghana nwa ni nɛ Naasaatɛmis bɛdɛgʋ ni suadi ba mɛ ka pʋ bɔɔd ye sɔ ba ye ban anɛ Kusaasɛ. Ya gafara ka m yɛl ye, li anɛ ziilim ɛnti kɛ ka ba maani ala. Li anɛ ban zi Kusaal pianad nɛ li malima nɛ an siem la taas ka ba pʋ bɔɔd ye sɔ ba ban an buudsieba la. Nidib bɛdɛgʋ wumnɛ tʋba ye, buudbama dim anɛ “anwa nɛ anwa”. Ba yaa wummi ala naae, ba kpɛn gbane nɛ ye, li yaa aan alaa, Kusaas kae suum, dinzugo man kʋ lɛn an Kusaa. Ka pinili suadi o mɛ nɛ Kusaas. Amaa, li bɛɛd nɛ an siem la anɛ ye, fʋ yaa bɔɔd fʋn suam “yʋʋm-kɔbʋg yʋʋm-piiga” li kʋ maligin tiak fʋn bɔɔd ye fʋ an buudsia la nida. Amaa, sɔ wusa yaa zamis Kusaal ka ba Kusaas nɛ an buudsieba nɛ ban an siem-siem, li na sʋŋ ka Kusaas wusa tisi o buudi la nɛ ba malima girima.  

Buudgiŋgaans mɛ sʋm ka ba zamis Kusaal nɛ li malima nɛ an siem ka li nyaŋ sʋŋ ka ba baŋi ba mɛŋ buudi malima nɛ an siem sʋa ka tisi li girima. Fʋ yaa mii fʋ mɛŋ buudi malima maaa ka zi buudsia malima paasɛ, li pʋ sʋŋid ka fʋ nini tigidi fʋ buudi malima la yɛlaa. Amaa, fʋ yaa zamis buudsieba malima yɛla ka kpansi ba gɔsi ba kɔnɔb-kɔnɔb nɛ an siem nɛ fʋm buudi malim la, li na sʋŋ ka fʋ nini tig nɛ fʋ buudi malima nɛ an siem la. 

Kʋʋsʋg
M naagirinɛ, m na yɛl ye, Kusaal anɛ ti buudi pianaʋk. Linɛ aan ti yaanam pianaʋk nɛ ti mɛŋ-mɛŋ pianaʋk. Ti pianadi lin ka nidib baŋid ye ti sid anɛ Kusaas. Ti pianaʋk la tisidi ti nɔɔr yinne nɛ paŋ. Kusaas baŋim ye ti kal kae biela Ghana nwa ni. Buudi bɛdigʋ bɛ Ghana kpɛla ka ba kal nɛ ba teŋgbaʋg yalaʋg pʋ paae tinam Kusaas kal nɛ ti Kusaaʋg teŋgbaʋg yalaʋg nɛ zim siem laa. Buudbam dim pianad la nɔbʋgnɛ hali ka ba pianad la bɛ sakuya ni wusa ka ba biis zamisid. Ba nidib la zaŋi ba buudi pianad la nɛ nimmua. Amaa, Tinam pianad la nam pʋ nɔbigi alaa, bozugo, ti bɛdɛgʋ nan zi Kusaal nyɔɔd nɛ an siel tis Kusaase. Li sʋm ka ti wusa duoe zieni ti nɔba zug, ka muki ti mɛ ka ti buudi pianaʋk la tɔlis tuon. Nwɛn wʋʋ tinami mɔri ti pianad ye “zi ye zinyaa kʋ fʋrʋs on biim” siem laa, ti da zii ka tɛnɛsid ye Naasaasia bɛɛ buudsia nid na ti kɛnna nɔbigi ti buudi pianaʋk la tisi ti. Li anɛ tinam mɛ gbane ti buudi pianad la nɛ nuusa ayi. Li baa kae, fʋn yi tesia bɛɛ zini tesia. Kɛl ka Kusaal an fʋn nɛ fʋ yidim sɔnsʋg pianaʋk. Pianam Kusaal tisi fʋ biis, fʋ duarib, fʋ sid, fʋ pʋa, fʋ yaas nɛ fʋ buudi wusa. Kusaali aan ti pianaʋk, linɛ aan ti pa ka lɛm aan ti buudi zambin. Kusaal, Ti Buudi Pianaʋk, 

Kusaal, Ti Yaanam Pianaʋk, 

Kusaal, Mam Mɛŋ Pianaʋk.

PƲƲSYA.