Ezirgan

**Ezirgan** an **Erzingan** (bi tirki: *Erzincan*) bajarekî Bakurê Kurdistanê ye û navenda Parêzgeha Ezirganê ye. Ezirgan yek ji bajarên herêma jorîn a Bakurê Kurdistanê ye. Li gorî daneyên sala 2023an nifûsa bajêr 243.399 kes e.

## Nav

Navê bajêr ya kevn di çavkanîyên asûriyan de wekê * Suhma * derbas bûye. Navê Erzinganê ji * Erîza *tê ku bajarekw kevn ê li herêmê ye.

## Dîrok

### Kronolojiya bajêr

*Berî Îsa(zayîn)*
* 1000 - 600 Dema Urartiyan
* 650 - 500 Dema Mediyan
* 500 - 334 Dema Persan
* 334 Dema Helenîstiyan
     
*Piştî Îsa (zayîn)*
* 55 Dema Romayiyan
* 644- 656 Dema Ereban
* 685 Dema Bîzansiyan
* 699 Dema Ereban
* 1005 Dema Merwaniyan
* 1188 Dema Eyûbiyan
* 1228 Dema Selçûkiyan
* 1401 Dema Osmaniyan
* 1502 Dema Sefewiyan
* 1514 Dema Osmaniyan
* 1916 Dema Rûsan
* 1918 Dema Osmaniyan
* 6 Adar 1921 Serhildana Koçkirî

## Erdnîgarî

### Ciyê coxrafî û hudûdên bajêr

Bajar di nav parelelên 39° 02´ û 40° 05´ bakûr û merîdyenên 38° 16´ û 40° 45´ rojhilat de ye. Hudûdên bajar li bakûr bi Giresûnê û Gumuşxane ve (Tirkiye), li rojava bi Sêwas ve, li başur bi Meletî û Dêrsimê ve û li rojhilat jî bi Erziromê ve tê girêden.

### Taybetiyên erda bajêr

Pîvana erda bajêr 11.903 km² ye. Ji vî erdî % 59,6 wî ji çiyan, % 8,6 ji deştan, % 5,4 ji zozanan û % 26,4 jî ji platoyan pêk tên. Li herêmê fasûlye, çewdêr, tene, kixsên þekir û patatês tên çandin.

### Av û hewa

Îklimek reþayî û sar li herêmê heye. Zivistanan sar û þillî û þilopî, havînan jî hênik derbas dibe.

### Çiyayên herêmê

Çiyayê herî bilind yê herêmê, Çiyayê Keşîş (3537m) e. Katirtepe (3300 m), Mercan (3449), Çal (3300 m) û kismek ji çiyayê Mûnzûrê jî dikeve nav herêma Erzinganê.

### Deşt, zozan û gelî

Deşta Erzînganê; Bilindbûna wî ji behrê 1218 m û dirêjbûna wî jî 40 km ye. mezinbûna deþtê 500 km² ye. Deþt di navbera çiyayê Mûnzûr, Keþîþ, Spîkor û Sîpyam de ye.

Deşta Miyadîn; Li dora Çemêreş e, mezinbûna wî 180 km² ye.

Zozanên herêmê li ser çiyayên Mûnzûr û Koþan bela dibin. Li rojavayê Erzinganê li ser Çiyayê sipî, zozanên Takkuran û Tahsullu jî hene.

### Çem û Gol

Çemê feradê çemê herî mezin e li herêmê. Piraniya çavkaniyên þaxên Feradê ji çiyayên dora Erzinganê dertên. Wek; Çemêreþ, Mîran, Mercan, Cîmîn, Pahnîh û Surperen hinek ji wanin. Li herêmê golên mezin tunene, lê li hinek deveran çend golên biçûk hene; wek Soganli, Aygir.

### Babetên heywanan
Herêm ji bo nêçira heywanan musaîd e. Bizinên ser çiyan, Semasî (darbir), kûze, xezal, berazên kovî û kewroþk yên pirin ku li herêmê peyde dibin.

### Avûhewa

## Sermijar û Navçeyên Bajêr (2013)
* Ezirgan (Navend) 146.893
* Mans, 9.717
* Îliç, 7.367
* Kemax, 7.302
* Êgin, 5.044
* Qerequlax, 2.533
* Gercan, 10.988
* Têrcan, 18.549
* Cîmîn, 11.603

Tevahî sermijar herêmê (tevlî gundan) 219.996 e.

## Aborî

### Serwetên bin erdê

Li herêmê pirtir krom ji bin erdê dertê. Hesin, mangenez, asbest, perlit û linyit ji madenên dinin, ku ji bin erdê dertên.

### Ciyên turîstîk, dîrokî û gerê

Şelala Girlevik 29 km li başûrê rojava yê bajar e. Avgermên; Poyuk, Otlukbelî, Horhor jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin. Li çiyayên Mûnzûrê îmkanên ji bo sporên zivistanê jî hene. Kela Kemahê, dêrên kevn û tirbên herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.

## Çand û huner

### Ol û Civak

Sermijare herêmê ji Misilmanên Zerdeştîtî/Êzdîtî ango (Elewî) û Sûnnî pêk tê. Bandora seyîddî û pîrîtî pir xurt e di nav gel de. Kurd (Kurmanc û Zazakî) û Tirk civaka herêmê teşkîl dikin.

### Xwarênên herêmê

Li herêmê pirtirîn xwarinên ku ji genim çêdibin tên xwarin.

Kirdo; Dew, qavûrme û bulxur bi hevre heta bulxur bikele di beroþek de tê kelandin. Bi ser de rûnê sorkirî û baharat tê reþandin û tê xwarin.

Tirşika gah (sêwê zuhakirî) Fasûlye û goþt bi hevre tên kelandin. Gah, pîvaz û xwê bi ser dibe û tê kelandin.

Keleco, lepe dugurcuk û Aþtarxane xwarinên din yên herêmê ne.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Bakurê Kurdistanê