open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sikîtyan

alt=A_Scythian_(reconstruction_by_Dimitri_Pozdniakov)|thumb|Îskîtî û hespê xwe
[alt=Scythes_et_Parthes_100_av_JC|thumb|Nexşeya Îskît û [Împeratoriya Eşkanî|Partan]]

**Sikîtyan** (ji yewnaniya kevn: Σκύθης Skúthēs, Σκύθοι Skúthoi)  an jî **Îskît** an jî **Saka** (ji yewnaniya kevn: Σάκαι Sákai; Latin: Sacae; Misriya kevn: 𓋴𓎝𓎡𓈉, romanized: sk, 𓐠𓎼𓈉 sꜣg;)  neteweyek rewend û  kevnar bû ku bi giranî li herêma bi navê Sikîtya tê zanîn dijiyan ku îro ji zerdên/çolên Ewrasyayê yên Qazaxistanê, zerdên/çolên rûsî yên herêmên Sîbîrya, Ûral, Volga û deverên Başûr, û Rojhilatê Ûkraynayê pêk dihat. 

Sikîtyan ji regeza îranî ye, ku ji destpêka sedsala 9-an BZ ve tê zanîn ku di sedsalên 8-an û 7-an BZ de ji Asyaya Navîn ber bi rojava ve koçî başûrê Rûsya û Ukraynayê kir.  Îskîtan împeratoriyeke dewlemend û bi hêz ava kirin ku navenda wê li bajarê Qirim a niha ye.Împeratorî çend sedsalan sax ma berî ku di serdema ji sedsala 4-an BZ heya sedsala 2-an a PZ de teslîmî Sarmatiyan bibe.

Heya sedsala 20an, piraniya tiştên ku di derbarê dîroka Îskîtan de dihatin zanîn, ji vegotina dîroknasê yewnan ê kevn Hêrodotos, yê ku li herêma wan geriyabû, dihat.  Di serdemên nûjen de ev qeyd bi giranî ji hêla antropologên rûsî û yên din ve ku kurganan li deverên wekî Tyva û Qazaxistanê dikolin, berfireh kirin.

Îskîtan di şer de û bi taybetî jî hunerweriya  siwarbûna hespan de serketî bûn. Ew ji mirovên destpêkê bûn ku di hunera siwarbûnê de hoste bûn û liv û tevgera wan cîranên xwe matmayî dihişt. Koçberiya Îskîtan ji Asyayê di dawiyê de ew anîne nav axa Kîmmeriyan, yên ku bi kevneşopî Qefqasya û deştên bakurê Deryaya Reş kontrol kiribûn.  Di şerekî ku 30 sal dom kir de, Îskîtan Kîmmeriyan hilweşandin û xwe kirin serwerên împaratoriyek ku ji rojavayê Faris di ser Sûriye û Cihûstanê re heya sînorên Misrê dirêj dibe. Medan ku li Ecemistanê hikûmdar bûn, êrîşî wan kirin û ew ji Anatolyayê derxistin, û di dawiyê de ew li ser erdên ku ji sînorê Farisan li bakurê Kubanê û heta başûrê Rûsyayê dirêj bûn, hiştin.

Îskîtan ne tenê bi hêza xwe ya şerkirinê, lê bi çanda tevlihev a ku wan hilberand jî balkêş bûn.  Wan çînek/tebeqeyek arîstokratên dewlemend afirand ku gorên berfireh piştê xwe de hiştin - wek kurganên li Geliyê Tsars (an Padîşahan) li nêzî Arzhan, 40 mîl (60 km) dûrî Kyzyl, Tyva - tijî bi madeyên zêr ên dewlemend ên karkirî û her wiha morikên/gerdeniyên feyrozî, kevirên heqîqe, ember û gelek tiştên din ên hêja. Ev çîna/tebeqeya serekan, Sikîtên keyaniyê, di dawiyê de xwe wekî serwerên herêmên başûrê Rûsyayê û Krîmê destnîşan kirin.  Li wir e ku bermahiyên herî dewlemend, kevnar û herî zêde yên şaristaniya Îskît hatine dîtin.Hêza wan têra parastina wan li dij êrîşeke şahê Faris Daryûs I, hebû.

## Çavkanî

Kategorî:Hezarsala 1ê b.z.
Dazwanî

**Dazwanî** yan jî **Dazwani** (, ), eşîreke li Bakur û  Rojavayê Kurdistanê ye. 
Dazwanî yek ji gelek eşîrên êla Millî ye. Eşîr li gund û bajarê parêzgeha Hesîçê bi cih bûne. Li gund wek Til Erbîd, Dazvan û li bajaran wek Êlih, Hesîçe, Qamişlo, Amûdê û li Dêrikê bi cih bûne.Dijminên Dazwanî ji wan re digotin "Dönme" (דֶנְמֶה). Wateya דֶנְמֶה li dijî Cihûyên ku misilman bûne tê bikaranîn.

## Dîrok
### Welat
Dîroka Dazwaniyan bi kombûna eşîreke cihû û yewnanî dest pê kir. Ji ber ku eslê xwe bindest bûn di xelîfeyê îslamê.*Ebbas El Dazwan, kurê Osman El Dazwan*, serkêşiya êrîşa li ser Ereb/Mehelmî ku nû li Kurdistanê bi cih bûne, kir (bi texmînî 370 Ereb û sê Dazwanî mirin).Ji ber qetlîama ku li hemberî Mehelmîyan pêk anîn, hebûna xwe winda kirin bûn karker û cotkarên asayî.Li bajarên wek Wêranşar û Mêrdînê di bin destê generalên Milan de hatin bikarkirin.
### Ewropa
#### Hollanda
Tê gotin ku malbata Dazwanî li herêma Rotterdamê ji bo *Hüseyin Baybaşin* dixebitîn. Hin ji wan jî li Fransayê di karsaziya narkotîkê de çalakin. Agahî bi Dazwanî ve girêdayî ye ji ber ku li Marsîlya û Rotterdamê komeleyên çandî bi rê ve dibirin.
#### Almanya
Li *Almanyayê* piraniyê rêya akademîk û xebatê hilbijartiye. Her weha bi qanûnî klûbên werzîşê û komeleyên çandî jî dimeşînin.

## Sîyaset
### Xoybûn
Beşek ji Dazwaniyan li Heleb û Beyrûtê tevlî partiya Xoybûnê bûn. Sedema vê jî têkiliyên baş ên bi eşîrên Haco û Şahîn re bû. Ew destpêka polîtîkbûna eşîra Dazwanî ji bo Kurdistanê bû. Zêdebûna hejmara Ermeniyan jî ji ber Dazwaniyan e. Ji ber ku wan cih ji ermeniyên penaber re pêşkêş kirin, piştî "Nîjadkujiya Hayan". Dazwanî gelek ermenî anîn Xoybûnê. 

### Sûrî/Rojava
Piştî Şoreşa 8'ê Adarê ya Sûriyeyê (1963 Syrian coup d'état) tevlî Baasên wê demê yên sosyalîst bûn. Ew ji bo Dazwaniyan aqûbet bû.Hemû mafên wan ên ku di (دولة حلب (1920-1925 de hebûn ji destê wan hatin girtin.2 gundên wan li sûrî hatin îmhakirin, her du jî niha Erebî yen û ne Kurdî yen. Gundê yekem nêzîkî Hesekê bû û gundê duyemîn jî di navbera Hesekê û Qamişlo de bû.Dazwaniyên ku li ber xwe didin, ketin di nav hapsê yan jî wan li çolê hiştin ji bo bimirin.

Li gorî çavkaniyên fermî 4 kes hatin kuştin.  Li gorî Dazwaniyan zêdetir ji 50 kesan mirin.

## Navdarên ji mala Dazwan
* Muhemmed Hacî Abdo (Abû Lasgîn)
* Ebbas Ibn Osman El-Dazwan
* Hussein Hussein (Bavê Jan)

## Binêre
* Dazvan (Êlih)
* Tilerbîd
* Êlên kurdan
* Eşîrên Millî
* Mêrdîn (parêzgeh)
* Hesîçe (parêzgeh)
* Batman (parêzgeh)

## Çavkanî

Kategorî:Civaka Kurdistanê
Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Kurd
Derbasgeh

thumb
**Derbasgeh** cihê ku însan çêdibin li ser riya erebeyan ve derbas bibin e. Divê erebe li hêviya însanan bimênin. Bi rêzeke çarçikên spî ên fireh tê şanîkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Trafîk
Bêceme

thumb
**Bêceme** yan jî **pîjame**, cilekî sist ku însan ji bonî razanê li xwe dikin e. Ev cil paqên yekî digire û gelek caran tenik e.

Kategorî:Cil
Mitbex

thumb|Mitbexeke di malekê de.
**Mitbex** odeyek e ku yek tê de xwarinê çêdike û firaxan dişuwe.

Kategorî:Xanî
Şimik

**Şimik** tiştên sivik in ku yek hêsanî kare bixe lingê xwe û jê ke û armanca wan ew e bê yek li hundurû (bi taybetî li malê) yan jî li hewşê bişuxilîne. Wextê ku li hundurû yek bixe piyên xwe ew rehetî û parastinê didine lingên yekî.

## Tarîx
Tarîxa qeydkirî ya şimikan kare heta salên 1100an ve were şopandin. Li Rojavayê dinyayê, qeydî karin tenê heta sala 1478 werin şopandin.
thumb| Pêlên zewacê yên Peranakan ên Çînî yên ji dawiya sedsala 19an
Şimik li Çînê ji sala 4700 berî mîladê ve hene. (çavkaniya baştir hewce ye) Ew ji pembû yan jî ji xiftanê dihatine çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Pêlav
Qepsûla Bowman

thumb|Qepsûla Bowman bi şeweyê fîncan e û gloka mûlûleyan dipêçîne.
**Qepsûla Bowman** an jî **qepsûla glomerulê** (bi înglîzî: *Bowman's capsule / glomerular capsule*)

Nefron bi eslê xwe ji lûlekek pêk tê. Serê lûleka nefronê girtî ye kotahiya lûleka nefronê jî bi coga berhevkirinê ve girêdayî ye. Serê kor bi şêweyê kovik an jî bi şeweyê fîncanê ye, glomerulê dipêçîne û wekî qepsûla Bowman tê navkirin.

Ev pêkhate cara pêşîn di sala 1841ê de ji aliyê zanyarê Înglîz William Bowman ve hatiye keşfkirin loma ev pêkhate bi paşnavê vî zanyarê hatiye navkirin Lê hin caran li dewsa Qepsûla Bowman, peyva qepsûla glomerulê jî tê bikaranîn.

Qepsûla Bowman û glomerul bi hev re wekî tenolkeyê gurçikê tên navkirin. Tenolke di tûkila gurçikê de cih digirin. Şileya ji glomerulê hatiye parzûnkirin, diherrike nav qepsûla Bowman. Şileya parzûnbûyê ji qepsûla Bowman ber bi lûleka badayî ya nêzîkî ve tê arastekirin.

## Pêkhateya qepsûla Bowman
Qepsûla Bowman ji du çînan (tebaqe) pêk tê. **Çîna navî** (bi înglîzî: *visceral layer*) û **çîna derveyî** (bi înglîzî: *parietal layer)*

Çîna navî glomerulê dipêçe û rasterast li ser giloka mûlûleyan de dirêj dibe. Çîna navî ji xaneyên taybet ên bi navê podosît (bi latînî: *podocytes*), çîna derveyî jî ji rûkeşexaneyên pehn ên sade (bi înglîzî: s*imple squamous epithelium*) pêk tê. Di navbera herdu çînan de valahiya qepsûlê heye. Her ko xwîn di giloka mûlûleyan de derbas dibe, madeyên tîwawe û ava nav xwînê ji giloka mûlûleyan tên parzûnkirin û derbasê valahiya qepsûlê dibin. Tu erkê çîna derve bi parzûnkirina plazmayê nîn e.
thumb|Qepsûla Bowman û glomerul tenolkeyê gurçikê pêk tînîn.
Xaneyên podosît ên çîna navî niçikên dirêj lixwe digirin. Ji niçikên podosîtan re pedîsel tê gotin (pedicellus= piyê biçûk). Pedîsel derdora mûlûleyên gilokê dipêçînin bo destek bidin diwarê mûlûleyan, lê tevahiya mûlûleyên xwînê bi pedîselan dapoşî nîn e. Di navbera pedîselan de qelîştokên zirav hene û wekî gelîştokên parzûnkirinê (bi înglîzî: *filtration slits)* tên navkirin. Madeyen nav plazmaya xwînê di qelîştokên parzûnkirinê de derbasê valahiya qepsûle dibin. Herwisa mûlûleyên gilokê jî kunikdar in, ango ji bo parzûnkirina madeyan li ser mûlûleyên gilokê de kunik (bi înglîzî: *pore*) hene. Qelîştokên parzûnkirinê yên podosîtan û kunikên mûlûleyên gilokê wekî **perdeya parzûnkirinê** ya giloka mûlûleyan tê navkirin.

Mezinahiya qelîştokên parzûnkirini rê li ber parzûnbûna molekulên gir û xaneyên xwînê digire. Wekî mînak proteîna albumîn û xaneyên xwînê yên xiroka sor û perikên xwînê, nayên parzûnkirin. Molekulên hûrik ên wekî av, xwê, glukoz, asîdên amînî, ure, vîtamîn û hvd bi hêsanî tên parzûnkirin.

Bi parzûnkirina xwînê, hinek ji şileya plazmayê xwînê, ji perdeya parzûnkirinê derbasê nav qepsûla Bowman dibe. Şileya parzûnbûyî êdî wekî **şijû** (bi înglîzî: *flitrate*) tê navkirin. Şijûya nav valahiya Qepsûla Bowman, hê nebûye mîz û dişibe plazmaya xwînê. Lê divê di nav şijuya plazmaya mirovek tendirust de proteînên gir û xirokên sor tune bin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Koendama mîzê
Pirtûkxaneya Neteweyî ya Azerbaycanê

**Pirtûkxaneya Neteweyî ya Azerbeycanê**, () pirtûkxaneya neteweyî ya Azerbaycanê ye ku li Bakuya paytexta Azerbaycanê ye.

## Çavkanî
* Pirtûkxaneya Neteweyî ya Azerbeycanê  (bi azerî, bi rûsî, bi îngilîzî)

Kategorî:Avabûnên 1923an li Azerbaycanê
Kategorî:Bakû
Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê
Kategorî:Pirtûkxaneyên li Bakûyê
Kategorî:Pirtûkxaneyên neteweyî
Mescîda Quba

**Mescîda Quba** an Mesjid-i Quba, (bi erebî : مسجد قباء : Mesjid Al Quba ) yekem mizgefte ku di ola Îslamê de hatiye avakirine. Mescîd ji aliyê pexemberê Îslamê Muhemmed li gunde Quba nêzîkî bajarê Medîne hatîye avakirin. Dî avakirinê da pexember bî xwe jî kar kiriye.

Quba gundekî li ser rêya Meke-Medîneyê û 6 kîlometreyan ji Medîneyê dur e. Gund di nav waheyek bi darên xwe yên xurmeyên navdar bu, hatîbu avakirin. Gund nave xwe ji bîreke li wîr hildabu.

Pêxember ji Mekê derket û piştî rêwîtiyeke yazdeh rojan gihîşt Qubayê, li mala Kulsum bint Hidm ku yek ji kurên Amr bîn Awf, şaxeke Ewsê ye, wek mêvan ma. Di mala Se'd bîn Heysem de bi hevalên xwe re sohbet kir. Koçberên ewil ên ku hatibun Qubayê, cihekî ku ji bo zuhakirina xurmeyan te bikaranîn, kiribûn mizgeft. Pêxember ev der fireh kir û Mizgefta Quba ava kir. Mescîda Quba ji çar dîwaran pêk dihat ku deştek çargoşe dorpêç kiribû. Pêxember, piştî ku qible ber bi Kabeyê ve zivirî (sal 623-h.z.) Mescîda Quba ji nû ve ava kir. Di vê navberê de, li ser dîwarê pêşiyê banek hat çêkirin û heft stûnên paralel bi wî re hatin rêzkirin. Li başûrê mizgeftê malên Külsum bint Hidm û Sa'd bin Heysem hebûn û ji mala Se'd deriyek alîyê mizgeftêda vedibû. Cihê ku Pêxember li mala Se'd bîn Heysem lê nimêj dikir û bi hevalên xwe re sohbet dikir, heta sala 1985'an hat parastin û di vê firehkirinê tevî mizgeftê bu

Ji ber ku nimêja li Mizgefta Quba bi umreyê re wek hev dihesiband, Pêxember rojên şemî û carinan duşemî û di roja 17’ê Remezanê de dema ku li Medînê bû diçû Mizgefta Quba û çavdêriya dersên Quranê yên ku li wir dihatin dayîn, dikir û bersiv dida pirsan.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 622an
Kategorî:Avahî
Kategorî:Erebistana Siûdî
Kategorî:Îslam
Kategorî:Medîne
Mendelî (fêkî)

thumb|Mendelînin.
**Mendelî** (*Citrus × clementina*) fêkîkî weke pirteqalan e lê piçûktir e û hêsanîtir tê qeşartin û ji hev jêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Fêkî
Pirteqal

thumb|Pirteqaleke se'ê, nîvî û qeteke qeşartî
thumb|Pirteqal
**Pirteqal** fêkîkî ji malbata Rutacae ye û cûrê herî naskirî *Citrus* × *sinensis* e. Pirteqalên pêşî ji heremên başûrê Çînê, bakur-rojhilatê Hindistanê û Burmayê hatin.

## Etîmolojî
Navê pirteqalê ji welatê Portugal tê, ji ber ku ew der cihê ku gelek pirteqal jê dihatin bû. Pêşî di zimanê venetî de bi wê manê çêbûye (weke portogallo) û ji wir ketiye yewnanî (weke portokelî). Dûvre li zimanên nêzîkî wa deran weke kurdî, erebî û tirkî belav bûye.

Navê rengê pirteqalî ji vî fêkiyî tê.

## Binêre herwiha

* Mendelî
* Narinc

## Çavkanî

Kategorî:Fêkî
Tenolkeyê gurçikê

thumb|444x444px|Tenolkeyê gurçikê ji glomerul û qepsûla Bowman pêk tê.
**Tenolkeyê gurçikê** an jî **tenolkeyê Malpîgî** (bi latînî: *renal corpuscle / malpighian corpuscle*) pêkhateyek bi şêweyî gogî ye di tûkila gurçikê de.

Her gurçikek mirov malavaniya bi qasî milyonek nefronan dike. Her nefronek ji du beşên serekî pek tê; tenolkeyê gurçikê û lûleka gurçikê. Ango di her gurçikek mirov de bi qasî hêjmara nefronan tenolkeyên gurçikê heye. Di gurçikan de parzûnkirina xwînê di tenolkeyan de rû dide.

## Pêkhateya tenolkeya gurçikêde

Tenolkeyê gurçikê di tûkila gurçikê de cih digire. Du cemserê tenolkeyê gurçikê heye, cemsera lûleyî (bi înglîzî: *vascular pole*) û cemsemra lûlekî (bi înglîzî: *tubular pole*). Xwînbera hatî û xwînbera derketî ya glomerulê di cemsera lûleyî de dikeve nav tenolkeyê. Ji cemsera lûlekî, lûleka badayî ya nêzikî ji tenolkeyê der dikeve. Tîreya tenolkeyê bi qasî 200µ e.

Tenolke ji glomerul û qepsûla Bowman pêk tê.

Glomerul, gilokek ji tora mûlûleyan e. Bi şaxdayîna xînberoka hatî, mûlûleyên glomerulê pêk tên. Glomerul di navbera xînberoka hatî û xwînberoka derketî de cih digire.

Erkê sereke yê glomerulê parzûnkirina plazmaya xwînê ye. Glomerul mîna amarekî bêjingê ye. Çawa ko tiştên hûrik di bêjingê de derbas dibin û yên gir li ser bêjingê de dimîne, herwisa madeyên hûrik ên nav plazmaya xwînê jî di glomerulê de derbas dibin lê proteînên gir û xaneyên xwînê derbas nabin.

Qepsûla bowman bi eslê xwe beşek ji lûleka nefronê ye. Serê lûleka nefronê (lûleka gûrçikê) girtî ye (kor e) kotahiya lûleka nefronê jî bi coga berhevkirinê ve girêdayî ye. Serê kor bi şêweyê kovik an jî bi şeweyê fîncanê ye, glomerulê dipêçîne û wekî qepsûla Bowman tê navkirin.

Di glomerulê de bi parzûnkirina xwînê, hinek ji şileya plazmayê xwînê, ji perdeya parzûnkirinê derbasê nav qepsûla Bowman dibe. Şileya parzûnbûyî êdî wekî şijû (bi înglîsî: *flitrate*) tê navkirin. Şijûya nav valahiya Qepsula Bowman, hê nebûye mîz û dişibe plazmaya xwînê. Şijû ji qepsûla Bowmanê ber bi lûleka badayî ya nêzikî tê guhestin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Koendama mîzê
Îzafiyeta zimanî

Hîpoteza **îzafiyeta zimanî**, wekî **hîpoteza Sapir–Whorf** jî tê zanîn, prensîpek e ku pêşniyaz dike ku pêkhateya zimanekî bandor li cîhanbînî û têgihiştina axiverên wî dike, bi vî awayî fehma mirovan bi zimanê wan têkildar e.

Ev fikir bi du formên tê zanîn

* Guhertoya xurt, an jî determinîzma zimanî, dibêje ku ziman ramên dibijêre û şaxên zimanî şaxên îdrakî dibijêrin û sînor dikin. Ev guherto bi gelemperî ji aliyê zimannasên nûjen ve wek çewt tê pejirandin.

* Guhertoya lawaz dibêje ku bikaranîn û şaxên zimanî tenê bandor li raman û biryaran dikin. Lêkolînîn li ser formên qelstir delîlên ezmûnbûyî yên erênî ji bo têkildariyê peyda kirin.

Kategorî:Metafizîka hişî
Kategorî:Psîkolînguîstîk
Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê

thumb|Grafîkek ku ji hêla arkeloge Almanî Prof. H. Thiersch hatîye xêz kirin
[thumb|Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê, li parka çandî li [Changsha, Çîn.]]
thumb
**Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê** li bajarê Îskenderiye yê Misrê hatiye avakirin. Yek ji heft nuwazeyên cîhanê ye. 

Di navbera salên 285-246 berî zayînê de hatiye avakirin. Ew ji hêla Ptolemaîos I Sotêr û Ptolemaîos II Philadelphos ve li girava Pharos, li hember Kembera Îskenderiyeyê li Misrê hatîye çêkirin.

Mîmarê avahî ye Sostratusê Knidos e. Avahîya ku 135 metre bilinde, ji mermerê spî hatiye çêkirin. Neynikek ku ji tûncê hatîye çêkirin, li ser avahîye bu û ji 70 km dûr va xuya dikir û rêberîya keştîyan dikir. Beşa wê ya jêrîn çargoşe û bi qasî 55 metre bilind bû. Beşa navîn wekî silindirek bû. Bi qasî 27 metre bilind bû. Beşê jorîn wekî silindirek bû û odeya agir li vir bû.

Di sala 955î (p.z.) da beşa jor ya avahîye di erdhej û bahozê de hilweşiya û di sala 1302î da jî di erdhejek din de laşê avahîye hilweşiya. Di sala 1500î de bermahiyên vê avahiyê bi tevahî tune bû.

Ji ber girava ku lê hatiye avakirin, bi navê Pharos hatiye nav kirin û ev peyv di gelek zimanan de cih girtiye. Pharos di zîmanê Spanî, Fransî û Îtalî de tê wateya çira yên behrê. Wêneyên wê, bi sedan salan ji bo çira yên behrê li çaraliyê cîhanê bûne model.

## Çavkanî

Kategorî:Avahiyên dîrokî
Kategorî:Avahî
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Heft nuwazeyên cîhanê
Kategorî:Misir
Kategorî:Serdema helenîstî
Elbû Sebah, Tuzxurmatû

**Elbû Sebah** gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tuzxurmatuwê
Romilly-sur-Andelle

**Romilly-sur-Andelle**, komuneke departemeta Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.

## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departementa Eure
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Eure
Bîr Zeheb

**Bîr Zeheb**, **Bîr Zeḧeb** gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tuzxurmatuwê
Jehrnasî

thumb|255x255px|
**Jehrnasî** an jî **toksîkolojî** (yewnaniya kevn τοξικολογία toxikologia) lêkolîna jehr, jehrandin û dermankirina wan e. Ew qadek navdîsîplîn e ku bi gelemperî bi dermannasiyê ve girêdayî ye. Qada çalakiya we bi ya biyokîmyayê re, ku bingeha molekularî ya jehrê tê ronî kirin, hevûdu ye. Ji ber vê yekê, gelek kîmyager û biyokimyager wekî jehrnas ( toksîkolog) dixebitin.

## Bêjenasî
Peyva yewnanî τοξικον toxikon ji τόξον toxon "kevanê (kêvan)" tê, ku pê tîra (jehrê) tê avêtin. Ew di eslê xwe de behsa tîra jehrê dike.

## Çavkanî
Antje Traue

**Antje Traue**, ( li Mittweida, Bezirk Karl-Marx-Stadt Almanyaya Rojhilat) lîstikvaneke alman e ku yekemîn rola xwe ya bi zimanê îngilîzî ji bo filmê Pandorum wergirtiye.
## Jînenîgarî
Traue li Mittweida, Sachsen, li Komara Demokratîk a Almanyayê (Almanyaya Rojhilat) ji dayik bûye. Dayika Traue dansvan û muzîkvan bû. Traue xeynî zimanê almanî bi awayekî baş îngilîzî diaxive. Wê ji şeş saliya xwe heta ciwaniya xwe di yekîneyek perwerdehiya elît de wekî jîmnasteka hunerî perwerde dîtiye. Kariyera wê ya destpêkê dema ku wê Jeanne d'Arc di lîstikek dibistanê lîstiye destpêkiriye.

## Fîlmografî
* 2000: Verlorene Kinder (rêzefîlm)
* 2003: Die Nacht davor (kurtefîlm)
* 2004: Kleinruppin forever
* 2005: Goldjunge
* 2007: SOKO Köln – Später Ruhm (rêzefîlm)
* 2008: Berlin am Meer
* 2009: Der Staatsanwalt – Schwesternliebe (rêzefîlm)
* 2009: Phantomschmerz
* 2009: Pandorum
* 2011: 5 Days of War
* 2012: Ein Fall für Annika Bengtzon – Nobels Testament (rêzefîlm)
* 2013: Man of Steel
* 2014: Outlier (kurtefîlm)
* 2014: Seventh Son
* 2015: Weinberg (Fernsehserie, sechs Folgen)
* 2015: Die Frau in Gold
* 2015: Mordkommission Berlin 1 (rêzefîlm)
* 2015: Der Fall Barschel (rêzefîlm)
* 2016: Close to the Enemy (Fernsehserie, drei Folgen)
* 2016: Despite the Falling Snow
* 2016: Das Jerico Projekt *(Criminal)*
* 2016: Tempel (rêzefîlm, şeş beş)
* 2016: Berlin Station (Fernsehserie, zwei Folgen)
* 2016: Vier gegen die Bank
* 2017: Kundschafter des Friedens
* 2017: Oasis (rêzefîlm)
* 2017: Es war einmal in Deutschland …
* 2017: Rewind – Die zweite Chance
* 2017–2020: Dark (Fernsehserie, sieben Folgen)
* 2018: Spielmacher
* 2018: Ballon
* 2019: Dead End (Fernsehserie, sechs Folgen)
* 2019: Die Freundin meiner Mutter (rêzefîlm)
* 2019: Das Ende der Wahrheit
* 2019: Polizeiruf 110: Tod einer Journalistin
* 2020: König der Raben
* 2020: 
* 2021: Gefangen
* 2021: An seiner Seite
* 2021: Am Anschlag – Die Macht der Kränkung (rêzefîlm)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên alman
Kategorî:Alman
Kategorî:Jinên alman
Kategorî:Mirovên zindî
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui** (jdb. 20ê tîrmeha 1962an li Yonkers, New York, DYA) aktoreke amerîkî ye.

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1962
Kategorî:Mirovên zindî
Jasmin Wagner

**Jasmin Wagner**, ( li Hamburg, Almanyaya Rojava) ku bi navê **Blümchen** jî tê zanîn, lîstikvan, stranbêja muzîka pop û dansê ya alman e. Her çend ew albûmên xwe yên înglîzî bi navê Blossom derdixe jî lê navê wê yê almanî "Blümchen" ku wateya navê wê "gulet" yan jî "kulîlka piçûk" e.

## Salên despêkê
Jasmin Wagner, li Hamburg, Almanyaya Rojava, ji bavek alman û dayikek kroatî hatiye dinyayê. Wê temenê ciwaniya xwe de dest bi lîstikvaniya futbolê ji bo tîma Hamburg Blue Angels kir ku bi tîma futbolê ya amerîkî ya Hamburg Blue Devils re têkildar e.

## Kariyer
Jasmin Wagner, di sala 1995an de di temenê 15 saliya xwe de, bi navê Blümchen dest bi kariyera xwe ya muzîkê kir. Bi stranên xwe bi stranbêja jin a alman a herî serkevtî ya salên 1990an. Wê her weha single û albûmên li welatên din ên almanîaxiv, Skandînavya û Asyayê jî derxist.

## Dîskografî
* *Herzfrequenz*/*Heartbeat* (1996)
* *Verliebt...*/*In Love...* (1997)
* *Jasmin* (1998)
* *Die Welt gehört dir* (2000)
* *[[Die Versuchung]]* (2006)
* *Von Herzen* (2021)

## Fîlmografî
### Fîlm
* 2001: *[[Driven (2001 film)|Driven]]* – as Ingrid
* 2003: *Operation Dance Sensation* – as Schwester Stefanie
* 2007: *Breathful* – as Maxi
* 2007: *Eis für Anfänger* – as Anna
* 2020: *Kartoffelsalat 3 - Das Musical* - as Frau Schmidt
### Rêzefîlm
* 1998: *[[Sesamstraße]]* – episode "1852", as Blümchen
* 2009: *[[Hallo Robbie!]]* – episode "Schwarze Schafe", as Heike
* 2011: *[[SOKO München]]* – episode "Unter die Haut", as Fabia Winter
* 2011: *[[Notruf Hafenkante]]* – episode "Männer sind Schweine", as Anna Güttel
* 2017: *Nord Nord Mord* – episode "Clüver und der König von Sylt", as Radio reporter
* 2018: *[[Polizeiruf 110]]* – episode "Crash", as Blümchen

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên alman
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Jinên alman
Kategorî:Kesên ji Hamburgê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên alman
Osman Faris

Hunermend û muzîkjenê Kurd, di 15’ê Nîsana 1955’an de li gundê Kerbawî yê ser bi bajarê Qamişlo yê Rojava ji dayîk bûye û yek ji navdartirîn pêşengên strana nûjen a Kurdî tê dîtin.

## Jiyan
Bavê wî Faris bave Fîras hunermend û helbestvanekî mezin ê gund bû û Osman dengbêjekî bi dengekî şîrîn bû û di cejnê de stran digotin û gelek kes li dora wî kom dibûn ku wî bibihîzin, lê bavê wî dixwest ku kurê wî Osman biçe. dibistan. Lê Osman bi qirika zêrîn hatiye afirandin û ji zarokatiya xwe de bi dengê xwe yê şîrîn stran gotine û weke bîranîneke zaroktiya xwe dibêje ku gel jê xwestiye ku stranan bêje û di vê atmosfera teşwîqê de wî qedandiye. qonaxa seretayî ya perwerdehiya xwe ya bi cudahî. Dema ku temenê wî gihîşt sêzdeh salî, koçî bajarê Qamîşloyê dike, lê ji ber ku çûye Kurdistanê, bi taybetî li bajarê Zaxo, îmtîhana pola nehan nedaye û piştre li gel bavê xwe bi zimanê kurdî dest bi karê hunerî kiriye. konseran.

Du salan li wir ma, paşê vegeriya Qamişlo û navê wî dest pê kir.

Û di sala 2006 de yekem konsera xwe ya solo da, ku tê de stranên bavê xwe û stranên folklorî gotin.

## Stranên wî
Othman Fares 5 stranên mîna tomar kirine

Te agir deme

Kol û derd

Ev sê sale min qedya

gli u gazne xwe be ki bkm

jiyana şexsî

Di sala 2016an de zewicî. Dê û bavê wî du kur hene, kurek û keçek, û ew niha li gundê xwe Kerbawî dijî.
Strannivîs

**Strannivîs** muzîkvanek e ku bi profesyonelî pêkhateyên muzîkê çêdike û ji bo stranan gotinan dinivîse. Di heman demê de ji strannivîsek re dibe ku bestekar jî were gotin, her çend ev peyva paşîn bi gelemperî ji bo kesên ji çensa muzîka klasîk û muzîka fîlmê tê bikaranîn, lê di heman demê de bi nivîsandin û berhevkirina berhevoka muzîka orjînal an nivîna muzîkê re têkildar e.

Strannivîsek ku bi giranî gotinên stranekê dinivîse wekî *[[gotinnivîs]]* tê binavkirin. Zexta pîşesaziya muzîkê ji bo hilberîna hitên populer tê vê wateyê ku nivîsandina stranan bi gelemperî çalakiyek e ku ji bo wê peywir di navbera hejmarek kesan de têne belavkirin.

Mînakî, strannivîsek ku di nivîsandina stranan de jêhatî ye dibe ku bi karê afirandina melodiyên orîjînal re bi strannivîsek re were berhevkirin. Stranên pop dibe ku ji hêla endamên koma komê an ji hêla nivîskarên karmendan ve bêne çêkirin - strannivîsên ku rasterast ji hêla weşanxaneyên muzîkê ve têne xebitandin.Hin strannivîs wekî weşangerên muzîka xwe dixebitin, hinên din weşanxaneyên derveyî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Stran
Bob McGrath

**Robert Emmet** "**Bob**" **McGrath** (jdb.  li Ottawa, Illinois, DYA — m.  Norwood, DYA) aktorekî amerîkî bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1932
Breanne Benson

**Breanne Benson**, ( li Tîrana, Albanya) pornostêrkeke alban e ku li DYAê dijî.

## Jiyana wê
Breanne Benson bi navê rastî *Benedetta Hamzai* li Tîranayê ji dayik bû, lê malbata wê di zarokatiya xwe de koçberî Îtalyayê bû, û dema ku ew 7 salî bû, çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Ew li San Diego, Başûrê Kalîforniyayê man, ku wê ji dibistanê mezûn bû û li zanîngehê derûnnasî xwend. Di 19 saliya xwe de, Brina dest bi kişandina wêneyan ji bo kovarên mezinan kir. Ew ji hêla hevalek baş, *[[Tanya James]]* , ku Breanne bi wê re li klûbek şevê dansand, hat pornografiyê. Tanya di wê demê de lîstikvanek fîlimê porno nas kir û di bin pêbawerkirina wî de, di çend fîlman de jî lîst. Breanne, biryar da ku ew dikare bibe kêf û şahî, di heman demê de biryar da ku wê biceribîne. Yekem fîlma ku wê tevî Tanya tê de lîstiye bi sernavê *Cockless 23* bû û ew di sala 2003 de hate kişandin. Breanne dest bi kariyerek nû kir, bi hêviya ku kes wê nas neke, lê ew di demek kurt de ji hêla hevala wê ve hat kirin, ku wêneyan li ser welivetogether.com dît û dûv re li ser xwişka xwe ya mezin û tevahiya malbatê fêr bû. Di sala 2004an Breanne ji ber zexta malbatê dest ji kişandina fîlmê berda û û di van salan de tenê di dîmenên bi tenê û dîmenên bi keçan re lîst. Demek dirêj li klûbên şevê yên Kalîforniyayê wekî xwerûsker xebitî. Di havîna 2009an de wê biryar da ku vegere pornografiyê û di payîza heman salê de yekem car dîmenê seksê bi mêrê xwe re kişand.

Ew di kanûna paşîn a 2011ê de wekî Keça Mehê ya kovara *[[Penthouse ( kovar )|Penthouse]]* hate hilbijartin.

## Xelat
thumb|Breanne Benson, Exxxotica Miami 2010|312x312px

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 

Kategorî:Alban
Kategorî:Jinên alban
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrk
Kategorî:Pornostêrkên alban
Dogma

**Dogma** yan jî **Dogmatîzm**, baweriyek yan jî komeke baweriyan e ku ji aliyê endamên komekê ve bê pirs û bê guman tê pejirandin. Dogma, dibe ku ew di awayê pergalek fermî ya prensîb an doktrînên dîneke de be, wek mînakên Katolîkiya Roma, Cihûdaîzm, yan jî Protestantî û her weha helwestên fîlozofek yan jî ekolek felsefî yên wekî Pozîtîvîzm, Postmodernîzm, Wekhevîxwazî ​​û Ronakbîriya tariyê ye. Di heman demê de dibe dogmatîzm ku di pergalên baweriya siyasî de, wekî Marksîzm, Komunîzm, Kapîtalîzm, Pêşverûbûn, Lîberalîzm, Kevneperestî û di Faşîzmê de jî were dîtin.

Di wateya pejoratîf de, dogma biryarên bi darê zorê, wekî berjewendî yan jî desthilatên siyasî yên êrîşkar vedibêje. Dogmatîzm, bi gelemperî, li ser hinek baweriyên bihêz ên ku alîgirên wê ne amade ne ku bi aqilane nîqaş bikin tê bikaranîn. Helwest wekî helwesteke dogmatîk, yan jî wekî dogmatîzmê tê binavkirin ku gelek caran ji bo behsa mijarên girêdayî dînê tê bikaranîn, lê tenê bi helwestên teîstî ne sînordar e û pir caran bi rêzgirtina dogmayên siyasî an felsefî tê bikar anîn.
## Etîmolojî
Peyva dogma di sedsala 17an de ji dogma ya latînî hatiye wergerandin ku tê wateya "bingehek felsefî" yan prensîb, ku ji dogmaya yewnanî (δόγμα) tê wateya "tiştê ku meriv rast difikire" û lêkera dokein, "baş xuya dike" hatiye wergerandin. Pirjimar a fikirî li ser bingeha peyva yewnanî, "dogmata" ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bawerî û doktrîna dînî
Kategorî:Felsefe
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 1981ê de ji aliyê Ted Berman, Richard Rich û Art Stevens ve hatiye hênandin ku di fîlmê de lîstikvanên wekê Mickey Rooney, Kurt Russell, Pearl Bailey, Jack Albertson, Sandy Duncan, Jeanette Nolan, Pat Buttram, John Fiedler, John McIntire, Dick Bakalyan, Paul Winchell, Keith Mitchell û Corey Feldman rol wergirtine. Di fîlmê de dema ku ew li dijî hestên xwe yên derketî û têgihîştina ku ew ji bo dijminan hatine afirandin têdikoşin, çîroka dostaniya neçaverêkirî ya di navbera rovîyekî sor ê bi navê Tod û seyekê kûçikekî bi navê Copper de vedibêje.

Bi taybetî Mitchell û Feldman dengdana Young Tod û Young Copper dane. Muzîka enstrumanî ya fîlmê ji aliyê Buddy Baker ve hatiye çêkirin û derhênerîkirin û Walter Sheets jî orkestrasyona fîlmê çêkiriye.

Walt Disney Productions cara yekem mafên fîlmçêkirinê ji bo romana Daniel P. Mannix di sala 1967an de bi dest dixe lêbelê despêkirina fîlmê heta bihara 1977an pêk nehatibû. Ev beşdariya dawî ya endamên mayî yên Disney's Nine Old Men nîşan daye ku Frank Thomas û Ollie Johnston jî di nav de bûn. Her çiqas wan di pêşveçûna destpêkê ya fîlm de rol girtibin jî, di dawiyê de piştî teqawidbûna anîmatorên kevin, fîlmê radestî nifşekî nû yê anîmator dikin. Ji ber vê yekê ev yekem fîlm bû ku ji bo derhênerên pêşerojê ku di nav wan de Tim Burton, Brad Bird, û John Lasseter jî hebûn ku derhêneriya fîlmê kirine. Di dema hilberînê de, ji ber çûyîna ji nişka ve ya Don Bluth û tîma wî ya anîmator, weşandina fîlmê ji şeş meh zêdetir hatibû derengxistin. Fikarên din li ser awayê birêvebirina dîmenê ku tê de trên li Chief dikeve, ku di destpêkê de hatibû plankirin ku bibe sedema mirina wî, hatin zêdekirin. Piştî nîqaşkirina li ser birêvebirina dîmenê, çêkerên fîlmê biryar didin ku mirinê veguherînin birînek nekujer ku tê de ew tenê lingê xwe dişkîne.

Fîlm di 10ê tîrmeha sala 1981an de ji aliyê Buena Vista Distribution ve li sînemayan hatiye weşandin. Fîlm serkevtineke darayî bidest dixe ku 39.9 milyon dolar li welêt qezenc dike û ji rexnegiran nirxandinên tevlihev werdigire. Fîlm ji bo sê xelatan dibe berbijêr ku yek ji van her sê xelatan, xelateke werdigire. Fîlm di dema weşana xwe de, fîlma anîmasyonî ya herî biha bû ku heta niha hatiye hilberandin ku ji bo çêkirina fîlmê 12 milyon dolar hatiye xerckirin. Fîlm di 25ê adara sala 1988an de ji nû ve li sînemayan hate weşandin. Fîlmek din a piştî wê, The Fox and the Hound 2, di 12ê kanûna pêşîn a sala 2006an de rasterast wekê DVD hatibû weşandin.

## Dûblajvanên fîlmê
* Mickey Rooney bi navê Tod
* Kurt Russell bi navê Copper
* Pearl Bailey bi navê Big Mama
* Jack Albertson bi navê Amos Slade
* Sandy Duncan bi navê Vixey
* Jeanette Nolan bi navê Widow Tweed
* Pat Buttram bi navê Chief
* John Fiedler bi navê The Porcupine
* John McIntire bi navê The Badger
* Dick Bakalyan bi navê Dinky
* Paul Winchell bi navê Boomer
* Keith Mitchell bi navê Young Tod
* Corey Feldman bi navê Young Copper

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 1981ê
Rehmanî

**Rahmanî** (erebî: الرحمانيه) terîqeteke misilmanan e ku ji aliyê alimên misilman yên bi eslê cezayirî Mhamed ben Ebdurahmanê Zawawî ve hatiye çêkirin.

## Cezayîr
Li Cezayîrê ev biratiya sofiyan berbelav e û gelek peyrew jî pê ve girêdayî ne.

## Dîroka wî

## Çavkanî

Kategorî:Îslam

Kategorî:Terîqet
Mîrzayê Beq

[thumb|Mîrzayê Beq li gorî [Gerardus Johannes Bos ]]
**Mîrzayê Beq** (bi almanî:*Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich* , bi wateya " Ke*yê Beq an jî Heinrichê hesinî* ") çîrokeke almanî ye ji hêla *[[Birayên Grimm]]* hat berhev kirin û di sala 1812an de di Çîrokên Birayên Grimm de hate weşandin.Bi kevneşopî, ew yekem çîrok e di berhevoka wan ya zargotinî de.

## Naverok
Dotmîrek dema dilîze topê xwe yê zêrîn davêje kaniyê û beqek jî alîkariya wê dike. Di vegerê de, ew neçar e ku soz bide ku ew bibe hevalê wî û firax û nivîna wê bi wî re parve bike.Gava ku ew top vedigere, ew diçe malê û beqê guneh di bîrê de ji bîr dike.Lê beq tê ber deriyê qesra key, û li ser banga bavê xwe, key, dotmîra bi bêdilî soza xwe digire.Divê maseya xwe bi beqê re parve bike. Lêbelê dema beq daxwaz dike ku ew wî bibe nav nivînên xwe, ew qas nefret dike ku beqê şil û kirêt davêje dîwêr. Di heman demê de beq dibe mîrzayek.Ew ji hêla caduyek be ve hatibû nifir kirin. Li gor wesiyeta bavê wê, ew keça key wek jina xwe di faytonê de dibe keyaniya wî.Di dema rêwîtiyê de, Heinrich, çokarê dilsoz ê keyê ciwan, ji şahiya filitandina efendiyê xwe, sê zincîrên hesin ên ku wî ("Heinrichê hesinî") gava ku efendiyê wî bû beq, ku dilê wî ji kederê neteqe li dora dilê wî kiribûn, bi dengekî bilind dike du perçe. Mîrza û dotmîr her û her bi bextewarî dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Çîrokên ajalan
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Tirkiya paqij

**Tirkiya paqij** an jî **Tirkiya xwerû** (bi tirkî: **Öztürkçe**) teşeyeke paqijkirina zimanî ya zimanê tirkî ye ku berevajî zimanê osmanî, bi giranî ji bandora farisî û erebî bêpar e. Tirkiya paqij di nûsaziya zimanê tirkî de armanceke çalak bû. Ev fikrê ziman a tirkkirinê bi nûsaziya nivîskî û ji sala 1932yan ve bi rêya Saziya Zimanê Tirkî hat meşandin. Ji bo vê yekê Saziya Zimanê Tirkî peyvên ji zimanên tirknîjadî yên di çavkaniyên dîrokî û zaravayên Anatolyayê de berhev kir. Li ser vê bingehê Saziya Zimanê Tirkî gelek nûbêjeyan çêkir, ku bi alîkariya çapemenî û pirtûkên waneyê belav bûn. Di sala 1937an de Atatürk bi xwe bi awayekî nenas pirtûkek geometrî ji bo xwendekarên dibistanê bi têgînên teknîkî yên ku wî bi taybetî bijartibû û îro jî têne bikaranîn nivîsîye. Ji salên 1940î pê ve Saziya Zimanê Tirkî ferhengên normatîv (*Türkçe Sözlük*) û rêberên rastnivîsê (*İmlâ kılavuzu*) amade kiriye.

Bikaranîna tirkiya paqij nîşaneya bîrdoziya Kemalîzmê bû û vêga jî wisa ye. Ev çend deh sal in ku siyaseteke çalak a kontrolkirina ziman tune ye.

## Çavkanî

Kategorî:Neteweperweriya tirkî
Kategorî:Zimanê tirkî
Tubemate

**Tubemate** sepanek e ku ji hêla Devian Studios ve hat pêşve xistin û ji bo temaşekirin an daxistina vîdyoyên YouTubeê li ser xêvijmêrê an alava desta ya Androidê. Di heman demê de vebijarkek veguhertina daneyên vîdyoyê ji bo formata MP3 jî heye. Tubemate çareseriyên cihêreng ên mîna 1920x1080 (Full HD) li ser Galaxy Tab, Galaxy S2 û PC-yê, 1280x720 (HD) ji bo alavên higj-end, 640x360 ji bo alavên gelemperî, 320x240p ji bo alavên low-end û 640×360, 854×40 piştgirî dike. FLV) ji bo Android 2.1 û paşê. Lêbelê, vebijarkên berdest bi kalîteya vîdyoya ku bi eslê xwe li YouTubeê hat barkirin û her weha lihevhatina alava ku hat bikar anîn ve girêdayî ye.Wekî din, TubeMate jî dikare were bikar anîn da ku vîdyoyên ji çavkaniyên din daxistin, mînakî *[[Vimeo]] , [[Dailymotion]], [[Vuclip]], [[Metacafe]] hwd.*

## Çavkanî

Kategorî:Sepan
Tilerbîd

350px|thumb|Tilerbîd (li vir "Arbid")
**Tilerbîd**, (bi erebî تل عربيد, *Tel Arbid*) şûnwareke dîrokî ye li baskê Xabûr li bakurê Sûriyê. Rûniştina yekem di hezarsala sêyem a berî zayînê de çêbû. Bicîanînî jî di salên paş de pêk hat. Girê sereke û çar girên biçûk ên li derdora wê bi vî rengî hatine bicihkirin. Girê mezin 30 metre bilind e û her pênc gir bi hev re rûberek ji 38 hektaran digire. Li ser girê sereke gelek tiştên ji wextê mîtanî û akadî û dewletên paşerojê ji Mezopotamya hatine dîtin.

## Eşîrên Tilerbîdê

* **[[Dazwanî]]** 
*

## Çavkanî
* Maciej Makowski: *Zoomorphic Clay Figurines from Tell Arbid. Preliminary Report*, in: Polish Archaeology in the Mediterranean 24,1 (2015) 627–656.
* Krystyna Wasylikowa, Rafał Koliński: *The Role of Plants in the Economy of Tell Arbid, North-East Syria, in the Post-Akkadian Period and Middle Bronze Age*, in: Acta Palaeobotanica 53,2 (2013) 263–293.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid 2008–2009. Preliminary Report on the Results of the Thirteenth and Fourteenth Seasons of Polish-Syrian Excavations* (= Polish Archaeology in the Mediterranean, 21), S. 511–536.
* Alicja Moskalewska-Lasota, Anna Gręzak, Teresa Tomek: *Animal Remains from the Mitanni Grave at Tell Arbid*, in: Damaszener Mitteilungen 15 (2006) 101–104.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid: The 2003 campaign of Polish-Syrian excavations preliminary report* (= Polish archaeology in the Mediterranean, 15), S. 335–353, 2003.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid: The seventh season of excavations: Preliminary report* (= Polish archaeology in the Mediterranean, 14), 301–314, 2002.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid: The sixth campaign of excavations preliminary report* (= Polish archaeology in the Mediterranean, 13), S. 279–294, 2001.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid: Interim report of the fifth season* (= Polish archaeology in the Mediterranean, 12), S. 315–326, 2000.
* Piotr Bieliński: *Tell Arbid: Preliminary report 1998* (= Polish archaeology in the Mediterranean, 10), S. 205–216, 1998.

## Girêdanên derve
* Polish-Syrian Archaeological Expedition to Tell Arbid 
* Polish Centre of Mediterranean Archaeology
* ''An Austrian-American Expedition to Tell Arbid in 1999'' 

Kategorî:Cihên arkeolojîk
Kategorî:Cihên dîrokî
Elî Ehmed Kurd

**Elî Ehmed Kurd** (bi Ûrdû:  على احمد كُرد, * 'Ali Ahmad Kurd*) parêzerekî pakistanî ye ku serokatiya Yekîtiya Baroyên Dadgeha Bilind a Pakistanê kiriye û di tevgera parêzerên wî welatî de kesayetek navdar e. Wî dijberî serokê berê yê Pakistanê Perwez Mişeref kir.

## Çalakî
Dema ku di sala 2002an de cîgirê serokê Yekîtiya Baroyên Belûçistanê bû, Elî Ehmed Kurd bi şewitandina guhertinên makezagonê yên ku ji aliyê Mişeref ve hatibûn pêşniyarkirin, protestoyek li dar xist. Ev çalakî beşek ji xwenîşandanên berfireh ên komeleyên parêzeran, dezgehên olî û partiyên ramyarî bû wek berteka li hember tiştê ku wan wekî hewildanên Mişeref ji bo têkbirina dijberên xwe û bihêzkirina desthilata xwe dibîne.

Kurd di 29ê nîsana 2007an de li Quettayê bi tawana teşwîqkirina mirovan di dema merasîma cenazeyê Newab Ekber Bugti ya nebûna salekê de hat binçavkirin. Binçavkirina wî ji aliyê parêzeran ve hat protestokirin û polîsan bi îdiaya ku der barê wî de tu kes nehatiye binçavkirin û ev mijar şaş têgihiştinê ye, serbest berdan. Kurd wê demê cîgirê serokê Lijneya baroya Pakistanê bû.

Piştî ku di 3ê mijdara 2007an de li Pakistanê zagona şerî ferz kir, Mişeref destûra bingehîn rawestand û Kurd jî di nav wan kesan de bû ku di girtîgeha malê de hat girtin. Di adara 2008an de ew hat berdan.

Paşê, di adara 2009an de, dema ku Serokê Baroya Dadgeha Bilind, Kurd pêşengiya protestoyên parêzeran kir ku ji bo vegerandina dadweriya serbixwe dixwazin. Van xwenîşandan di vegerandina Iftikhar Mohammed Chaudhry wek Serokê Dadweriyê de bi bandor bûn.Chaudhry ji aliyê Mişeref ve ji wezîfeya xwe hatibû dûrxistin û ev biryar di bin serokatiya Asif Elî Zerdarî de nehat paşxistin heta ku parêzeran dest bi meşeke girseyî ji Lahore ber bi Îslamabadê kirin ku ji aliyê girseyên mezin ve hat piştgirîkirin û bi serhildanan re hevdem bû.

Kurd di sala 2012an de ji aliyê Partiya Misilman a Pakistanê-Nawaz ve weke berendamê posta Komîserê Bilind ê hilbijartinê yê Pakîstanê hatibû dîtin, lê bi hinceta ku di makezagonê de tunebû, hat astengkirin. Ew jî wekî serokwezîrê demkî yê gengaz dihat hesibandin.

## Mijarên têkildar
* Fakhruddin G. Ebrahim
* Kurdên Pakistanê
* Diyasporaya kurdan

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvan
Kategorî:Jidayikbûn 1948
Kategorî:Kurdên Pakistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parêzer
Bundesrata Almanyayê

**Bundesrata Almanyayê** an jî **Encûmena Federal a Almanyayê**, saziyeke qanûnî ya ku ji her şazdeh welatên federal ên Almanyayê pêk dihên û di asta federal de temsîl dike. Bundesrat li Berlînê li Meclisa Lordan a berê ya Prusyayê (*Preußisches Herrenhaus*) dicive. Kursiya wê ya duyem li paytexta Almanyaya rojava ya berê Bonnê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Almanya
Karoş Teha

**Karoş Teha** (tîpguhêzî *Karosh Taha );* (jdb. 1987 li Zaxo, Başûrê Kurdistanê) nivîskareke kurd-alman e. Wê ji bo nivîsên xwe gelek xelat wergirtine, di nav de Xelata wêjeyî a Hohenemsê û Bûrsa Rolf Dieter Brinkmann.

## Jiyan
Karoş Teha di sala 1997 de bi dê û bavê xwe re hat Almanyayê, li wir li Duisburgê mezin bû - ji deh salan zêdetir tenê bi statuya "hîştin".Ji ber ku karê nivîskariyê di destpêkê de ji bo statûya wê pir xeternak xuya bû, wê li Zanîngeha Duisburg-Essen û li Dewletên Yekbûyî bi bûrsek mamostetiyê qedand.Wê li lîse li Essenê ji bo zimanê îngilîzî û dîrokê mamoste xebitî, piştî romana xwe ya yekem wekî wek mamosteyek cîgir xebitî û di sala 2021an de bi tevahî dev ji mamostetiyê berda. Romana wê ya pêşîn *Beschreibung einer Krabbenwanderung ( Danasîna koçberiya kevjalan )*, ku li ser bingeha kurteçîroka *Displaced persons* ( *Kesên jicîhûwarkirî )* hatî çêkirin, ji hêla weşanxaneya *[[DuMont Buchverlag]]* ve di sala 2018 de hate çapandin. Nivîskar di wê de çîroka malbateke kurd a ku her diçe ji hev dûr ketiye vedibêje.Vebêjerê kesê yekem Sanaa di navbera "serbestî û kontrolkirina civakî" de diqelişe û bi "nerazîbûna" pêkhateyên malbata koçber re rû bi rû dimîne. Guhertoya şanoya radyoyê ya romana wê di sala 2021an de li ser WDR3 û COSMO hate weşandin.

Romana wê *Im Bauch der Königin* (Di zikê keybanûyê de) , ku di sala 2021an de hat çapandin, wekî "pirtûkek zivirî" hatiye sêwirandin: du çîrokên vebijêrk ên li ser karakterê sereke yê nekonvansîyonel Shahira - ku ji gelek peymanan diqete - û - wekî di romana yekem de - li ser jiyana kuji aliyê civakeke kurd-almanî ve li rûniştgeheke xaniyên bilind tê gotin.

Karoş Teha ji bilî Sandra Cisneros, Max Frisch jî wekî îdolên wêjeyî bi nav dike.

## Xelat

* 2018: Xelata piştgiriyê ya eyaleta Nordrhein-Westfalen ji bo hunermendên ciwan
* 2018:Berendamî ji bo Xelata Ulla Hahn
* Berendamî ji bo Xelata wêjeyî ya Kranichsteinê
* 2018: Bûrsa Kolokyûma wêjeyî ya Berlînê
* 2019: Bûrsa-Heinrich-Heine
* Bûrsa berhemê ya Kunststiftung NRW
* 2019: Xelata wêjeyî a Hohenemsê
* 2019: Bûrsa Deutscher Literaturfonds
* 2019: Bûrsa Rolf Dieter Brinkmann
* 2020: Xelata wêjeyî ya Horst Bingel ji bo "çavdêriya xwe ya rexneyî û di heman demê de bi giranî li ser civaka me"
* 2021: Madalyaya Alfred Döblin, bi taybetî ji bo romana *Im Bauch der Königin*

## Berhemên wê

* *Beschreibung einer Krabbenwanderung .*DuMont Buchverlag, Köln 2019, ISBN 978-3-8321-6481-2.
* *Im Bauch der Königin*.DuMont Buchverlag, Köln 2020, ISBN 978-3-8321-8394-3.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Zaxoyê
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Laura Berlin

**Laura Berlin**, ( li Berlin, Almanya) lîstikvan û modeleke alman e. Laura, bi rola xwe ya bi navê Emma of Normandy ya di rêzefîlma orîjînal a Netflixê *[[Vikings Valhalla]]* de tê naskirin ku di sala 2022an de hatiye weşandin.

## Kariyer
Laura Berlin di temenê 15e saliya xwe de ji aliyê ajansek modêlê ve hatiye kifş kirin û dest bi karê modeliyê dike. Piştî du salan ew beşdarî VIVA Models dibe û beşdarî pêşandanên modayê pargîdaniyên wekî Boss, Balenciaga, Michalsky û Fornarinayê dibe. Di vê navberê de, ew ji bo Models IMG xebitî û bi rêkûpêk ji bo Parîs û Milan hate vexwendin. Di 17e saliya xwe de, ew li ser rûpelê pêşîn a çapa Îtalî ya *[[Elle]]* hatiye pêşandan. Ev bû di kovarên din ên modayê ye ku tê de xuya dibe. Ji dema mezûnbûna xwe ya di sala 2009an de, bi tev-demjimêrî wekî model xebitî û bi çend ajansên modelên navdar ên cîhanê re peyman îmze kiriye.

Piştî ku wê ezmûna xwe ya destpêkê ya lîstikvaniyê ji Şanoya Dibistanê û Dersên Taybet ên Lîstikvaniyê bi dest xist, di 19e saliya xwe de yekem rola xwe ya xwe ya televizyonê di fîlmê *[[Fairytale Schneewitthen]]* (Ard) ya Thomas Freundner de li kêleka lîstikvanên navdarên wekî Sonja Kirchberger, Jaecki Schwarz, Martin Brambach û Jörg Schüttauf wergirtiye. Hevkariya bi ajansên rêveberiya lîstikvaniyê re rê li ber projeyên fîlimê yên din vekir. Laura Berlin di gelek reklamên reklaman de ji markayên naskirî û her weha di vîdyoya muzîkê ya Oomph ya Rock de xuya bûye. Wê di fîlimên Ruby Red (2013), Saphirblau (2014) û Smaragdgrün (2016) de rola Charlotte Montrose wergirtiye ku ji rêze pirtûka Kerstin Gier Ruby Red Trilogy îlhama xwe girtiye. Di sala 2016an de, wê di Vîdyoya Muzîkê ya Strana Prinz Pi ya 1,40 m de rola sereke lîstiye. Di rêzefîlma Binny and the Ghost de wekî lêstikvana mêvan rola keçikek xewnek matmayî lîstiye.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên alman
Kategorî:Aktrîsên ji Berlînê
Kategorî:Jinên alman
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên alman ên jin
Kategorî:Modelên ji Berlînê
Alicia von Rittberg

**Alicia von Rittberg** yan jî **Alicia Gräfin**, ( li Munîh, Almanya) lîstikvaneke alman e ku piştî gelek rolên di fîlm û rêzefilmên televîzyonên almanî de, bi rola xwe ya kurt a Emma di fîlma Fury ya sala 2014an de bal kişandiye. Rittberg, bi rola xweyê sereke ya bi navê Ida Lenze di rêzefîlma almanî ya Charité a sala 2017an de Xelata Bambiyê wergirtiye.

## Jînenîgarî
Alicia von Rittberg wekî keça malbata esilzade ya Rittberg hatiye dinyayê û li Munîhê bi sê birayên xwe re mezin bûye. Rittberg, beşdarî Gymnasiumê bûye ku bi perwerdeya zanistên mirovî ve girêdayî ye û ji sala 2000an û vir ve bi xwendekariya xwe re dest bi kariyera xwe ya sînemayê kiriye. Ji bo rola xwe ya di fîlima ZDF TV ya 2012an de xelata Hunermendê Ciwan a sala 2013an li Xelata Televîzyona Bavyerayê wergirt.

Di sala 2014an de, wê bi rola bi navê Emma ligel Brad Pitt, Logan Lerman û Shia LaBeouf di fîlima şer a amerîkî Fury de, ku ji aliyê David Ayer ve hate derhênerkirin, rol werdigire. Di sala 2016an de fîlimek thriller a sîxuriyê ya ku ji hêla Susanna White ve hate derhênerkirin Our Kind of Traitor de lîstiye. Wê di sezona 1em ya rêzefîlma televîzyon a alman Charité de rola sereke ya Ida Lenze lîst û di sala 2017an de jibo performansa xwe ya di vî rêzefîlmê de Xelata Bambiyê, di kategoriya lîstikvana herî baş a alman de wergirt.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên alman
Kategorî:Alman
Kategorî:Jinên alman
Kategorî:Mirovên zindî
FK Jonava

**Futbolo klubas Jonava** yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 1991an de hatiye damezrandin.

Xwedî yarigeheke bi navê Jonavos centrinis stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Jonavaê ye.

## Serkevtinên lîgê
**[[Pirma lyga]] (D2): 4**
: 1992–93, 1998–99, 2012, 2015
**[[LFF taurė]]: 0**

**[[Supertaurė]]: 0**

## Statîstîk
### FK Lietava
;FK Lietava (*Futbolo klubas Lietava*)

### FK Jonava
;FK Jonava (*Futbolo klubas Jonava*)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Jonava
* FK Jonava: facebook
* FK Jonava: toplyga.lt
* FK Jonava: Soccerway
* Globalsportsarchive

Kategorî:Avabûnên 1946an li Lîtvanyayê
Kategorî:Futbol
Kategorî:Yaneyên futbolê ji Lîtvanyayê
Menaf Osman

**Menaf Osman** (jdb.1965 li Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê ) nivîskar û wergêrekî kurd e.

## Jiyan
Menaf Osman di sala 1965an de li bajarê Hesîçeya Rojavaya Kurdistanê ji dayik bûye. Ew xwendina xwe ya dibistana seretayî, navîn û amadeyî li vî bajarî qedand, paşê li Zanîngeha Şamê beşa erdnasiyê xwend.

Menaf Osman ku di sala 1993'an de ji ber xebatên xwe yên ramyarî hat girtin, gelek berhemên wêjeyî çêkirine.

## Çend berhemên wî

* Sol
* Sînor
* Cuhû - Sebareya Zindane 1
* Şînok
* Lênûska Leyla
* Piling
* Silava Bajariyan
* Namûsname
* Girê Şêran "Serhildan"

**Wergêrî:**

* Mîrê Monte Krîsto , Alexandre Dumas , Weşanxaneya Azad . ISBN 
* *[[Hezar û yek şev|1001 şev]] , wergera ji erebî ,* Weşanxaneya Azad , ISBN 978-605-81463-0-3

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1965
Kategorî:Kesên ji Hesîçeyê
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Wergêrên kurd
Rafael Nadal

**Rafael Nadal Parera**, bi navê **Rafa Nadal** jî tê zanîn (jdb. 3ê hezîran 1986, li Manacor, Mallorca, Spanya), tenîsvanekî spanî ye ku di rêza çarem a *[[Komeleya Tenîsvanên profesyonel]] (* ATP ) de cih digire.

Ew di hemû dîrokê de tenîsvanê yê herî baş li ser kortên axê û yek ji baştirînên hemî deman tê hesibandin. Heya nuha, ew tenîsvanê mêr e ku herî zêde sernavên yekane yên Grand Slamê digire, bi 21, li pêş Roger Federer ê swîsreyî û Novak Djokovic ê serbî, her du jî bi 20. Wî du caran Awistralya Open, di sêzdeh guhertoyan de Tûrnûvaya Roland Garrosê bi dest xistiye, du caran Şampiyoniya Wimbledonê û çar caran jî Open of US .

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên spanî yên mêr
Kategorî:Tenîsvanên spanî yên mêr