open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sabiaceae

[thumb|''[Meliosma veitchiorum*.]]

*'Sabiaceae*' [[famîle]]yeke [[riwek]]an a bi serê xwe ye, îzolekirî ye. Li ser [[riwekên kulîlkdar]] (Magnoliopsida) tê hejmartin. Li endamên famîleyê li herêmên tropîk ên rojhilat û başûrê rojhilata [[Asya]] û navenda [[Amerîka]]yê diçên. Riwekên wê lavlavk (leflefok, lian), devî û [[dar]] in.

== Sîstematîk ==
Sabiaceae ji aliyê genetîkî ve lêzimê [[Proteales]] e, lê ev agahî bi giştî nehatiye mîsogerkirin, lewra kêm lêkolîn hatine kirin.

Di vê [[famîle]]yê de 3 [[cins]], 80 heya 160 [[cure]] hene:

* *Meliosma*
* *Ophiocaryon*
* *Sabia''

## Çavkanî
* Koma Sabiales di APWebsite. (îngl.)
* Agahî ji Flora von China. (îngl.)
* Agahî ji Flora von Pakistan.  (îngl.)

## Girêdanên derve

Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Antarês

thumb|rast|200px|Qiyaskirina Antarêsê û bi rojê ve
**Antarês** an **Qelbuleqreb** an jî **α Scorpii** (*Alpha Scorpii*) stêra tewrî geş a di komstêra dûpişkê de ye. Ew 550 salên roniyê dûrî dinê ye. Navê wê tê mehneya dijê(antî)-Marsê. Xwedewanda yewnanî Arês, ji hêla romiyan wek *Mars* dihat binavkirin. Çima ku rengê Antarês dişibe rengê Marsê meriv dibe wan şaş bike, bi taybetî gava ku komstêr nêzîkî eklîptîk dibe, hana hatiye binavkirin. Navê wê yê din Qelbuleqreb (, "dilê Eqrebê") jî ji erebî derhatiye. Ew bi Deberan, Spica û Regulus ve yek ji çar stêrên geş ên nêzikî eklîptîk in.

## Taybetmendiyên fizîkî
### Geşî
Bi qedra zahirî ya 1,09 ew 15emîn geştirîn stêra li ezmana şevê ye. qedra wê ya mitleq jî -5,3 e û bi vê ve dorê 10.000 car ji rojê geştir e. Rûyê wê rêjeyî sar e û tenê 3.400 kelvîn e û vê lomê rûyê wê rengekî tirincî nîşan dide û pirr tîrêjên înfrarûj diçûrisîne ku bi çavên merivan nayên dîtin.

### Mezinahî
Eşkêla wê nêzî 1144 milyon kîlometre ye û ev nêzî 850 car ya rojê ye. Giraniya wê jî 15 car ya rojê ye . Bi va eşkêla xwe ve bihata danîn şûna rojê wê şûneka heta Mars bigirta.

### α Scorpii B
Antarês bi stêreke li kêleke ya nebalkêş ve stêrcêwiyeke pêk tîne. Qedra wê ya zahirî 5,5 mag e. Bi vê ve ew xweyî geşiyeke 1/370 a Antarês e û xweyî geşiyeke 170 car a rojê ye. Ew dorgerra xwe 878 salan, ango 550 yekeya astronomîk, de temam dike.

## Raçavkirin
Gava ku Antarês nêzikî eklîpktîk dibe, ji hêla roj, hîv û gerstêrkên din ve pêşî dikare li wê bê girtin. Pêşîlêgirtina paşîn a gerrstêrkekê 17ê îlonê 525 berî zayînê ji hêla tebaxê ve hat pêkanîn, ya nêziktir jî ê 17ê çiriya pêşîn 2400î de dîsa ji hêla tebaxê ve bê pêkanîn. Lêbelê ew ji hêla hîvê ve 31ê tîrmeha 2009an de pêşî lê hatiye girtin.

Antarês hersal di roja 31ê gulanê de hema di mideta şevê gîşê de dîtbar e. Ew bi roçûna re li dûv rojê, bi rohelat re hema li ber rojê heltê. Ew li dor 30ê çiriya pêşîn du-sê hefteyan li esmana şevê, çima ku xwiyayî nêzika rojê ye, ne dîtbar e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  Qiyaskirina mezinahiya wê ya bi cismên din ên esmanî ve
*  Di derbarê Antares de agahiyên kûrtir

Kategorî:Dûpişk (komstêr)
Famîleya gulsêvikan

[thumb|''[Dillenia reifferscheidia*]]
[[Wêne:Delima sarmentosa Blanco1.190.png|thumb|Îlustrasyona *Delima sarmentosa*.]]
[[Wêne:Hibbertia.dentata.flower.jpg|thumb|*Hibbertia dentata*.]]
[[Wêne:Hibbertia stellaris.jpg|thumb|*Hibbertia stellaris*]]

*'Famîleya gulsêvikan*' (Dilleniaceae) [[famîle]]yeke [[riwek]]an a serbixwe ye. Ango girêdayî ti komê nîne. Li ser [[riwekên kulîlkdar]] (Magnoliopsida) tê hejmartin. Li cihên tropîk û subtropîk diçên.

== Sîstematîk ==
Famîleya gulsêvikan, Dilleniaceae sala 1806/7ê ji aliyê [[Richard Anthony Salisbury]] ve, di *The Paradisus Londinensis*, sub, 73yê de hatiye binavkirin. Navên din ên famîleyê: Delimaceae Martius, Hibbertiaceae J.Agardh, Soramiaceae Martynov. in.

Di famîleya Dilleniaceae de 4 jêrefamîle, 12 [[cins]], bi qasî 65 [[cure]] hene:

** *Curatella* Loefl.: Tekane cure:
*** *Curatella americana* L.
** *Davilla* Vand. (Syn.: *Tigarea* Aubl.): Bi qasî 25 cure.
** *Doliocarpus* Rol.: 45 cure.
** *Pinzona* Mart. & Zucc.: Tenê cureyek:
*** *Pinzona coriacea* Mart. & Zucc.: Lavlavk (leflefok) e.
* Jêrefamîleya Dillenioideae Burnett: 5 cins û 75 cure:
** *Acrotrema* Jack: 9 heya 14 cure.
** *Didesmandra* Stapf: Tekane cure:
*** *Didesmandra aspera* Stapf.
** *Gulsêvik* (Dillenia) L. (Syn.: *Neowormia* Hutch. & Summerh., *Wormia* Rottb., *Reifferscheidia* C.Presl): 58 heya 65 cureyên gulsevîkê hene.
** *Pachynema* R.Br. ex DC.: Devî ye.
** *Schumacheria* Vahl: Bi qasî 3 cureyan.
* Jêrefamîleya Hibbertioideae J.W.Horn: Tenê cinsek:
** *Hibbertia* Andrews (Syn.: *Adrastaea* DC., *Trimorphandra* Brongn. & Gris, *Trisema* Hook. f.): Bi qasî 225 cure.
* Jêrefamîleya Delimoideae Burnett: Tekane cins:
** *Tetracera* L. (Syn.: *Delima* L.): Bi qasî 40 heya 50 cure.
* hêj li ser famîleyekê nehatiye hejmarti, gotûbêj û lêkolîn didomin:
** *Neodillenia* Aymard: Cara pêşîn sala 1997ê ev cins hatiye tesnîfkirin û 3 cureyên wê hene.

== Çavkanî ==
* [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APWeb/orders/Dillenialesweb.html#Dilleniales Koma fulsêvikan, Dilleniales] di [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (* [http://delta-intkey.com/angio/www/dillenia.htm Famîleya Dilleniaceae]  di *DELTA von L. Watson û M.J. Dallwitz. 

## Girêdanên derve

* Agahî ji ''Flora of Madagaskar''. (îngl.)
* Agahî di Uni ya Hawaii.


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Spica

[thumb|Dîtina Spica bi rêya [Termê Merxê û Arktûrûs]]
**Sîmak el Ezel** (), **Spica** (bi latînî *simbile*) an **α Virginis**, stêra geştirîn a di komstêra Simbile de ye û stêra 15'emîn geştirîna li ezmana şev e.
Spica di komstêrê de simbileya di dest xamayê de pêk tîne.

Ew stêrcoteka du stêrên xwe di dor hev re bi peryodeka 4,0145 rojan de dizivirin in û pê re geşiya wê di navbera +0,92 û +0,98 mag. de diguhere, lê ew bi çavên rût nayê ferq kirin. Ew 250 salên roniyê dûra dinyayê ye.

Stêra ji stêrcotê ya geştir xweyî germiyeka 22.400 K a li ser rûyê xwe ye û ew xweyî geşiyeka 13.500-carî ya rojê ye. Eşkêla wê 7,8-car ya rojê ye û giraniya xwe 11-car ya rojê ye.
Stêra zenûntira stêrcotê xweyî germiyeka 18.500 Ka li ser rûyê xwe û geşiya xwe 1.700-carî ya rojê ye. Eşkêla wê 4-car ya rojê ye û giraniya wê ji 7-carî ya rojê hindikekî kêmtri e.

Çima ku Spica nêzika eklîptîk e, ew dikar ji hêla hîv û carcara gerstêrk ve bê pêşî lê girtin. Cara paşin 10'ê kewçêrê 1783'a de ji hêla Gelawêjê pêşî lê hat girtin û ew ê carekî din 2'ê rezberê 2197'a dîsa ji hêla gelawêjê ve pêşî lê bê girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Simbile (komstêr)
Riwekên xemlê

[thumb|[Hortence (Hydrangea)]]

**Riwekên xemlê** ji riwekên ku mirov bo xemlê çandiniya wan dikin re tê gotin. Şaxekî sereke yê bexçevanîyê ye. Riwekên xemlê di bexçe, zevî, guldank, kolan, akvaryûm (masîdank) ûêd de tên çandin. Çi devî, çi darokî, lavlavk (leflefok), zilî, dar, kefzer, çi jî giha ne.

Riwekên xemlê hobiya gelekan e. Mirov tenê yan bi hevalan, biliyê çandinê dibin. Ji ber ku li Kurdistanê nêzîkê 100 sal in, aramî nîne, daristan hatine rûxandin û aboriya gel xirab bûye, kêm kes bi vê hobiyê dema xwe derbas dikin. Li cihên ku hinekê aborî baş e, kurd mal, şaneşîn, bexçe û xozanên xwe bi kulîlk û riwekên din ên xemlê, kok dikin.

Riwekên xemlê bi giştî di van kategoriyan de tên rêzkirin:

## Gihahaş an riwekên guldankê

Riwekên guldankê mal, salon, bûro û kargehan dixemilînin. Standardiyeke wan nîne, çi giha ne, çi jî dar. Du pîvanên wê hene, divê ziyanê nedin hundirê malê (bêhnên nebaş, alerjî hwd) û ne pirr mezin nebin ango li cihê çandin bên. Ew jî di nava xwe de wiha tên bikategorîkirin:

### Riwekên kulîlkdar

Riwekên bo kulîlkên wan di guldankan de tên çandin. Bo mînak:
* Çingê meryem a kurdî yan çingê meryem a îranî (*Cyclamen-Persicum-Hybriden*)
* Binevşa afrîkayî (*Saintpaulia ionantha*)
* Orkîde (Orchidaceae)

### Riwekên kesk an ên bo pelên wên tên çandin

Bo mînak:
* Monstera deliciosa
* Palmiyeyên malê (Arecaceae)
* Cure koknar, çamên malê, bo mînak (*[[Araucaria excelsia]]*)

## Riwekên lat û şaneşînê

Bi mînak:
* Tolgîn, pirr caran bi geranyayan re tê tevlîhevkirin, (*Pelargonium-Zonale-Hybriden*), (*Pelargonium-Peltatum-Hybrid*), *Pelargonium-Grandiflorum-Hybrid*)
* Guharok (*Fuchsia-Cultivars*)
* Petûnya, gulkovik (*petunia*)
* Scaevola aemula

## Riwekên di guldankên mezin an distan de tên çandin
[thumb|Baqek ji [gul, frezya, gerbera, Zantedeschia]]
## Kulîlkên diyarî, cejn û pîrozkirinê

Bo mînak
:
* Dawidî yan giyadawidî (*Chrysanthemum*, *Dendranthema*)
* Mêxek an mêxe, mêxik (*Dianthus*)
* Gul (*Rosa-Hybriden*)
* *[[Alstroemeria]]*

## Riwekên glover û girêkî

* Tule (*Tulipa-Hybriden*)
* Nêrgîz (*Narcissus pseudonarcissus*)
* Sinbul (*Hyacinthus orientalis*)
* Hippeastrum-Vitatum-Hybrid
* Klivie (*Clivia miniata*)

## Deviyên xemlê

## Çîmenên sûsê

* Saz (riwek) (*Carex sp.*)
* Pennisetum sp.
* Cortaderia selloana

## Riwekên darokî
[thumb|Gul li [Nordsternpark Gelsenkirchen]]
[thumb|[Rhododendron li goristanekê]]

### Hin ji deviyên sûsê
* Gul
* Rhododendron

### Darên xemlê
Çend mînak:
* Manolya
* Şambelot
* Darspî
* Dartule, dara tuleyê
* Dara bîcadê ya amerîkayî

## Girêdanên derve

* Bundesverband Zierpflanzen  (almanî)
* Riwekên xemlê yên jehrdar (almanî)

Kategorî:Riwek
Kelbajar

**Kelbajar** (, ), bajarekî ji bajarên kurdên Qefqazê ye. Di salên 1923 û 1929'an de bi Kurdistana Sor ve girêdayî bû û nişteciyên vî bajarî bi seranser kurd bûn.

## Galerî

Wêne:Kalbajar.PNG|Nîşan
Wêne:Coat of arms of Karvachar.png|Nîşan
Wêne:Karvachar004.JPG|Dîmenek ji Kelbajarê


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Azerbaycanê
Kategorî:Kurdistana Sor
Kategorî:Qerebaxa Jorîn
Koma pelpîltanan

[thumb|[Ribêsa hûthûte (*Gunnera manicata*)]]

**Koma pelpîltanan** (Gunnerales) komeke biçûk a riwekan e. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Di nava famîleyên vê komê de, gelek cudahî hene. Ango riwekên wan ji derve naşibin hevûdu, lê ji aliyê genetîkî ve lêzim in, ji bingehekê belav bûne.

## Sîstematîk
2 famîleyên vê komê hene û her yek ji wan jî xwedî cinsekê ne:
* Gunneraceae bi *Gunnera* (cinsê ribêsa hûthûte)
* Myrothamnaceae bi *Myrothamnus*

## Girêdanên derve


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Bexçevanî

**Bexçevanî**, ji xeynî cotemenîyê, (çandinî, zîreet, werzêrû) pîşe û pêmijûliyên bi çandina riwekan re têkildar e, hemiyan dihewîne. Kesên ku perwerdeya bexçevaniyê nedîtine jî, wekî hobî dikarin bi vê karê re bilî bibin. Zebzefiroşî û fêkîfiroşî (xwedikariya yan cenaniya fêkiyan) jî karê bexçenêran (bexçevan) e.

Çandina riwekên xemlê, riwekên holê ûêd jî li ser vê pîşeyê tên hejmartin. Darvanîtî, karê bexçevaniya goristan, xemlandina kolanan, xemlandina hewşeng, kargeh, balafirgeh hwd bi bexçevaniyê re rasterast têkildar in.

## Girêdanên derve

* National Gardening Association (DYA) (îngl.)
* Eco friendly Gardening (îngl.)


Kategorî:Çandinî
Koma berbiran

[thumb|[Gulbir an gulbirrek (*Saxifraga aizoides*)]]

**Koma berbiran** (Saxifragales) komeke riwekan e. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin.

## Sîstematîk
Ev famîleyên riwekan di koma berbiran (Saxifragales) de cih digirin:

* Altingiaceae
* Aphanopetalaceae
* Famîleya dardilan, famîleya darên katsûra (Cercidiphyllaceae)
* Famîleya pelstûran (Crassulaceae)
* Daphniphyllaceae
* Famîleya kişmişan, famîleya cûrikê çivîkan (Grossulariaceae)
* Famîleya hezarpelan (Haloragaceae)
* Famîleya ançêreyan (Hamamelidaceae)
* Iteaceae, inklusive Pterostemonaceae
* Famîleya gula sor û bilêcanan (Paeoniaceae)
* Penthoraceae
* Peridiscaceae, tevlî Medusandraceae û *[[Soyauxia]]*
* Famîleya berbiran (Saxifragaceae)
* Tetracarpaeaceae

## Çavkanî
* Koma Saxifragales di APWebsite.

## Girêdanên derve

* Eintrag im Tree of Life Projekt.  (îngl.)
Berberidopsidales

[thumb|''[Berberidopsis corallina*]]

*'Berberidopsidales*' [[kom]]eke [[riwek]]an e, di nava [[riwekên kulîlkdar]] (Magnoliopsida) de cih digire. Komeke biçûk e, tenê 2 [[famîle]]yên riwekan girêdayî vê komê ne.

Di xwezayê de tenê li [[Şîle]] û [[Awistraliya]]yê tên dîtin lê niha li gelek cihan tên çandin. Riwekên wê, [[dar]] û devî ne. Pelên wan sade ne.

== Sîstematîk ==
Koma Berberidopsidales bi [[Santalales]], [[Caryophyllales]] re lêzim e. 2 famîleyan dihewîne:

* [[Aextoxicaceae]]
* [[Berberidopsidaceae]]

== Çavkanî ==
* Kubitzki, K. *Flowering Plants, Eudicots*, Band 9 in der Reihe *The Families and Genera of Vascular Plants'', Springer Berlin Heidelberg, 2007, ISBN 978-3-540-32214-6
* Koma Berberidopsidales di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve
Becrux

250px|rast|thumb|Becrux di komstêra Xaçê de
**Becrux** an **Mîmoza** duyemîn geştirîn stêra di komstêra Xaçê de ye û 19'emîn stêra geştirîn a di ezmana şev de ye. Ew nêzî 300 salên roniyê dûra dinê ye . Qedra wê ya zahîrî 1.25 e .

## Charaktaristika
Becrux stêrcêwiyeka ku hevalcêwiyên wê encax bi teleskopê tên ji hev cuda kirin e. Ew 5 salan carê li mesafeyeka 8 YE de di dor hev re dizivirin.

Çima ku Becrux pirr li başûr dikeve tu navên wê yên gelerî tune ne. Tê gotin ku navê wê yê mîmoza cara siftê ji hêla John Bayer ve hatibû dayîn. Lêbelê baweriyeka ku navê wê yê "Mîmoza" bona rengê wê yê spî-hêşin tê bikaranîn jî heye.

## Çavkanî

Kategorî:Xaç (komstêr)
Koma sendelan

[thumb|Dara [Sendel (Santalum album)]]
[thumb|[Dêhanel (*Viscum album*), Îllustrasyon.]]

**Koma sendelan** (Santalales) komeke riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Dara sendelê (*[[Santalum album]]*) him tê bikaranîm, him jî sûd ji rûnê wê tê wergirtin. Rûnê sendelê di parfûmerî û gelek waran de kêrbar e.

Dêhane (*Viscum*) riwekeke nîvlamij (kurtêlxur, mişexur, parazît) e. Li ser darên din xwe xwedî dike. Li Kurdistanê jî tên dîtin. Tenê li cihên germ diçên. Bi taybetî li cihên cihwarbûyî ne. Riwekên vê komê pirranî devî ne, kêm be jî cureyên wê yên lavlavk (leflefok) û dar jî hene.

## Sîstematîk
Ev famîleyên riwekan li ser koma sendelan tên hejmartin:
* Balanophoraceae
* Riemenblumengewächse (Loranthaceae)
* Misodendraceae
* Famîleya sendelan (Santalaceae)
* Olacaceae
* Opiliaceae
* Schoepfiaceae

## Çavkanî
* Koma Santalales di APWebsite. (îngl.)

## Girêdanên derve
Koma mêxikan

[thumb|[Mêxika xalxalî, qerenfîla deqdeqî (*Dianthus deltoides*)]]

**Koma mêxikan**, koma qerenfîlan (Caryophyllales) komeke riwekan e. Di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) cih digire. Di vê komê de, 33 famîle, 692 cins û kêmzêde 11.155 cureyên riwekan cih digirin. Riwekên xwarbar siyale, silk, bazû (dîw, silka biyanî), ribês hwd jî di vê komê de ne.

## Sîstematîk

* Achatocarpaceae
* Famîleya xişrûkên qeşayê, famîleya piştî nîvroyan (Aizoaceae)
* Famîleya boçika rovî, famîleya gihaxemriyan (Amaranthaceae) (tevlî Chenopodiaceae)
* Anacampserotaceae
* Ancistrocladaceae
* Asteropeiaceae
* Barbeuiaceae
* Famîleya siyaleya Malabarê (Basellaceae)
* Famîleya kaktûsan (Cactaceae)
* Famîleya mêxikan, famîleya qerenfîlan (Caryophyllaceae)
* Didiereaceae
* Famîleya pelçangilan (Dioncophyllaceae)
* Famîleya gihaxavan (Droseraceae)
* Famîleya pelxavan (Drosophyllaceae)
* Frankeniaceae
* Gisekiaceae
* Halophytaceae
* Limeaceae
* Lophiocarpaceae
* Microteaceae
* Famîleya zembereyan (Molluginaceae)
* Montiaceae
* Famîleya misînê frîşteyan (Nepenthaceae)
* Famîleya kulîlkên xasbaxçeyan, famîleya gulên Zînê (Nyctaginaceae)
* Physenaceae
* Phytolaccaceae
* Famîleya minaran (Plumbaginaceae), minar: Plumbago europaea
* Famîleya tirşo û rêwasan (Polygonaceae)
* Famîleya pirpîrînan (Portulacaceae)
* Rhabdodendraceae
* Sarcobataceae
* Simmondsiaceae
* Stegnospermataceae
* Talinaceae
* Tamaricaceae

## Çavkanî

* Philippe Cuénoud, Vincent Savolainen, Lars W. Chatrou, Martyn Powell, Renée J. Grayer, Mark W. Chase: *Molecular phylogenetics of Caryophyllales based on nuclear 18S rDNA and plastid rbcL, atpB, and matK DNA sequences.* In: *American Journal of Botany*, b. 89, Nr. 1, 2002, r. 132-144,
* Reto Nyffeler: *The closest relatives of Cacti: insights from phylogenetic analyses of chloroplast and mitochondrial sequences with special emphasis on relationships in the tribe Anacampseroteae*. In: *American Journal of Botany*, b. 94, Nr. 1, 2007, s. 89-101,
* G. Heubl, G. Bringmann, H. Meimberg: *Molecular phylogeny and character evolution of carnivorous plant families in Caryophyllales – Revisited.* In: *Plant Biology*, Band 8, Nr. 6, 2006, S. 821-830,
* Bastian Schäferhoff, Kai F. Müller, Thomas Borsch *Caryophyllales phylogenetics: disentangling Phytolaccaceae and Molluginaceae and description of Microteaceae as a new isolated family.* In: *Willdenowia - Annals of the Botanic Garden and Botanical Museum Berlin-Dahlem*, Band 39, Nr. 2, 2009, S. 209-228, .
* Koma mêxixan APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve

* Ausführliche Beschreibung der Ordnung beim Botanischen Institut der Uni Hamburg  (almanî)
* Der Stammbaum der Caryophyllales im Tree of Life Projekt (îngilîzî) 
* Pressemitteilung  der FU Berlin zur Neubeschreibung der Microteaceae (almanî)
Berdêlî

**Berdêlî** navê kevneşopeke zewacê ya kurdan e; bi vî kevneşopî malbatek keça xwe dike bûk û, wek berdêl, ji heman malbatê ji xwe re jî bûkekê distîne.

Peyva *berdêl* bi koka xwe peyveke kurdî be jî ketiye nav ferhenga fermî ya tirkî.

Di sala 1925an de ji zewacên li Kurdistana bakur 5% bi riya berdêliyê hatibûn kirin. Di sala 2006an de ji hemû zewacên li gundên Amedê 16% zewacên berdêlê bûn. Dîsa li Kurdistana bakur ji sed zewacan 4 bi riya berdêlê hatine kirin.

Ji holê rakirina vê kevneşopê yek ji siyasetên fermî yên dewleta tirk e.

## Sedem û armancên berdêlê
Sedemên bingeh ên berdêlê pirsgirêkên aborî ne. Bi vî havî malbat mecbûr namînin pereya serikê (bûkê) bidin û her du malbat jî rastî qeybên aborî nayin. Di heman demê de, têkîliya her du malbatan bi her haviyê xorttir dibe.

Dewleta tirk hewl dide ku bi riya perwerdeyê him kevneşopa berdêlê, him jî zewaca bi zorê ji holê rake. Herwiha, berdêl bû mijara fîlma bi navê Berdel a Atıf Yılmaz.

## Çavkanî

Kategorî:Folklor
Kategorî:Kevneşop
Lîstika Xezalê

Taybetiya vê lîstikê ew e ku hew bi şêvê dihê lîstin û li ser lêdanê hatiye avakirin. Zarok li hev dicivin û du birra ji hev çêdikin. Hejmara birra ne bi rêzikekê ve ye carina her birrek çar, pênc ya jî ji şeş kesa pêk dihê.Her birrek nûnerek wê heye. Navê birrekê şil ya din ziwa ye seba ku lîstik bihê lîstin bi kevirê şil û ziwa kî yê seknêyê kî yê revêyê dihê nîşandan.

Gavê em ferz bikin ku birra şil biserketi be ji pêşbirka kevirê şil û ziwa. Her dû birr bi hev dişêwirin, taktîkê xwe bi şêwrê girêdidin û dest bi lîstikê dikin. Birra şil berî ku bazbidin di nava tariya şevê de winda bibin bi nûnerê xwe baş didin fêhmkirin tevdêrên xwe û biradî jî ciyê veşartin û rêgeha xwe. Birra ziwa jî li quncekekê disekine. Dema ku birra şil edî bicî hate zanîn ku têra xwe dinava tariyê de winda bûn û ji pozberê xwe têra xwe bi dûr ketin nûnerê bira ziwa baz dide û dide dû şopa birra şil û nûnerê birra şil jî pêre.

Pêwira nûnerê ziwa ew e ku gav berî gavê di tariyê de ciyê birra şill bibîne û kifş bike da ku birra xwe ji xeteriya lêdanê biparêze.Pêwira nûnerê birra şil jî ew e ku dema nûnerê pozber nêzîkî birra wan bû biqêre bêje XEZALÊÊÊ.Hingê wê birra şil fêhm bike ku nûnerê pozber nêzîk bûye û wê tavilê ciyê xwe biguherîne.Ger ku nûnerê birra ziwa ciyê birra şill tesbît neke birra şill xwe bi hawayekî digihîjîne birra ziwa ya ku li quncikekê sekinandîne, çawa ku xwe gîhandin birra ziwa bi pîhîn û hindika birra ziwa nerm dikin helbet tu heqê birra ziwa tuneyê ku xwe biliîvînin jî hew sekinandî têra xwe koteka xwe dixun.

Dema ku birra şil çawa xwe gihand birra ziwa birra ziwa biqîreqîr û barebar dibêjine XEZALÊÊÊ da ku dengê wan here nûnerên wan, ku nûner çawa hawara birra xwe bihîste tavilê berbi birra xwe ve dihere nûnerên din jî bo ku birra xwe hişyar bike ew jî diqêre dibêje XEZALÊÊ.Ger ku nûnerê birra ziwa xwe bigihîne qada şerr û birra pozber bibîne lîstik diqede û edî her dû birr cî diguherînîn ji bo lîstikeke nû ger ku negihêje qada şerr bi hişyariya nûnerê xwe birra şil dîsa di nava tariya şevê de winda dibe û lîstik bi vî hawî didomîne ta ku ciyê birra şil bihê kifş kirin.

(Lîstikek hovane be jî li ser dilê zaroka gellekî şêrîne û car carina ev lîstik bi rojê jî dihê lîstin)

## Çavkanî
* Gundê Minsûriyê-Mêrdîn, (Evdirehman Xelef di koma "Zimanê Kurdî" ya li ser Rûnameyê de, 09/08/2012)

Kategorî:Lîstik
Archaeplastida

[thumb|''[Pediastrum duplex*]]

*'Archaeplastida*' yek ji 6 komên [[Eukaryot]]an e ku bi forma candarên bi [[şane]]yên dendikî, di nava sazûmaniya Eukaryotan de xwe dide pêş. Di nava candarên Archaeplastida de [[riwek]], [[kevzên kesk]] (Chlorobionta) û [[kevzên sor]] (Rhodophyta) cih digirin.

== Sîstematîk ==
Adl ûêd Archaeplastidayê bêî rêzkirina klasik, dikin 3 kom:

* [[Glaucophyta]]
* [[Kevzên sor]] (Rhodophyta)
* [[Kevzên kesk]] (Chloroplastidaplastida)
** [[Chlorophyta]]
*** [[Ulvophyceae]]
*** [[Trebouxiophyceae]]
*** [[Chlorophyceae]]
** [[Chlorodendrales]]
** [[Prasinophyceae]]
** *Mesostigma*
** [[Charophyta]], koma wê ya herî girîng:
*** [[Streptophytina]]
**** [[Kevzên findankî]] (Charales)
**** [[Riwek]] (Plantae)

== Wêje ==
* Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov, Frederick W. Spiegel, Max F. J. R. Taylor: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.'' The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; Rûpelêm 399-451 (Kurtayî û tevahiya agahiyê) (ne bi kurdî ye)

## Girêdanên derve



Kategorî:Riwek
Kevzên kesk

thumb|Kevzên kesk

**Kevzên kesk** (Chlorobionta, yewnanî "Chloros" kesk), şaxeke ji kevzan e. Bi qasî 20.000 cureyên wê hene. Bi fotosentezê dijîn. Kevzên kesk ew kewzan e ku ji candarên Chloroplastida ne û nikarin ser ser axê bijîn. Candarên kladîstîk (parapîletîk) in.

## Wêje
* Sina M. Adl et al.: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.* The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; rûpelên 399-451 (Agahiyên berfireh) (ne bi kurdî ye)
* Louise A. Lewis, Richard M. McCourt: *Green Algae and the origin of land plants*: American Journal of Botany 91 (10), 2004, rûpelên 1535-1556. Agahiyên berfireh 

## Girêdanên derve
* Nanotûpên karbondar bo kevzên sor ne jehrdar in (almanî

Kategorî:Kevz

Kategorî:Riwek
Koma tirşengan

[thumb|[Tirşenga daristanê (*Oxalis acetosella*), îlustrasyon]]

**Koma tirşengan**, **koma keta şêran**, **koma nefeltirşan** (Oxalidales) komeke riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire.

Endamên vê komê ji derve pirr naşibin hevûdu lê lêkolînên molekûlargenetîkê dupat kiriye ku lêzim in, ji heman bingehê ne. Di vê komê de cinsê herî mezin tirşeng (*Oxalis*) ku nêzîkî 800 cureyên wê hene. Bi giştî jî 1800 cureyên riwekan dihewîne. Oxalidales cara pêşîn sala 1927'ê ji aliyê August Heintze ve hatiye binavkirin û bikategorîkirin. Lê paşê ji nû ve hatiya sîstametîzekirin.

## Sîstematîk
Famîleyên di koma tirşengê de cih digirin:
* Brunelliaceae
* Connaraceae
* Famîleya bêdrokên Ehremên (Cephalotaceae)
* Famîleya bizî û darkevçiyan (Cunoniaceae)
* Elaeocarpaceae
* Huaceae
* Famîleya tirşengan (Oxalidaceae)

## Referans
* Merran L. Matthews, Peter K. Endress: *Comparative floral structure and systematics in Oxalidales (Oxalidaceae, Connaraceae, Brunelliaceae, Cephalotaceae, Cunoniaceae, Elaeocarpaceae, Tremandraceae)* Di: *Botanical Journal of the Linnean Society*, 140, 2002, r. 321–381.
* Agahî li ser komê, di APWebsite

## Girêdanên derve
Lîsteya rojnameyên kurdî

## Rojnameyên kurdî (2004)

* XEBAT Rojnameyek rojaneye li Kurdistana Başur derdikeve. Navenda wî li Hewlêre. http://www.xebat.net
* Kurdistanî Nwê Rojnameyek rojaneye li Kurdistana Başur derdikeve. Navenda wî li Silêmanîye. http://www.pukmedia.com/kurdistaninwe.htm 
* Peyama Kurd Rojnameyek ku li Ewropa derket.
* Dema Nû Rojnameyek panzdehrojîye. Li Kurdistana Bakur derdikeve. http://www.demanu.com.tr 
* FIRATTA YASAM Rojnameyek hefteyîye li Kurdistana Bakur derdikeve. http://www.firattayasam.net 
* Azadiya Welat Rojnameyek hefteyîye li Kurdistana Bakur derdikeve. http://www.welat.com 
* Roja Welat Li Kurdistana Bakur di heftêyê de 2 rojan derdikeve. http://www.rojev.com/rojawelat
* NÛ AZADÎ Li Kurdistana Bakur Derdikeve.
* AGIRÎ Li Kurdistana Rojhilat tê derxistin. http://www.kurdistanmedia.com 
* DENG Rojnameyek Başurê-rojavayî Kurdistanê ye. http://www.deng.wz.cz 
* EVRO Li Kurdistana Azad (Başûr) derdikeve (2008).-Duhok- http://www.eduhok.net/evro/index.htm
* HAWLATÎ Li Kurdistana Azad(Başûr) derdikeve. http://www.hawlati.com 
* HEFTENAME-GULAN Li Kurdistana Azad(Başûr) derdikeve. www.gulan-media.net
* EMRO Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.amroo.com 
* PAŞKO Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.puk.org
* REGAYÊ KURDISTAN Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.iraqcp.org/reg…
* MÎDYA Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.ydnk.com 
* ALAY AZADÎ Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.ktp.nu/ala.htm 
* RESEN Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.ktp.nu/resen.htm 
* YEKGIRTU Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.kurdiu.org
* DAHENAN Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.kurdiu.org
* SERDEMÎ NÛ Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve. http://www.sardam.info 
* ROJHILAT Li Kurdistana Rojhilat de derdikeve. http://www.rojhelat.com 
* AŞTÎ Li Kurdistana Rojhilat de derdikeve.
* SÎRWAN Li Kurdistana Rojhilat de derdikeve.
* KURDISTAN Li Kurdistana Rojhilat de derdikeve. http://www.kurdistanmedia.com 
* KURD Rojnameya Kurdên Avustûralya. www.geocities.com/ku...
* Dîplomat Rojnameya Kurdên Azerbaycanê.
* HÊVÎYA BERBANGÊ Rojnameya Kurdên Qefqasya. http://www.micagitk.com 
* MESOPOTAMIA Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve.
* ROŞNAYÎ Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve.
* XWENDINÎ LÎBERAL Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve.
* KURDISTAN SPORT Li Kurdistana Azad(Başur) derdikeve.
* JAMAWAR Li Kurdistana Azad (Başur) derdikeve.

## Hin Rojnameyên Cîgayî(Mehellî)

 
TAERÎB Li şarê Kurdistana Azad(Başur) XANEQÎNê derdikeve.

KANÎYA SPÎ Li bajarê Kurdistana Azad(Başur) MUSILê derdikeve.

SÊRTA AZAD Li bajarê Kurdistana Bakûr SÊRTê derdikeve. http://www.dengebotan.com 

MEHABAD Li bajarê Kurdistana Rojhilat MEHABADê derdikeve. http://www.taerib.8m.com 
c4kurd سایتێكی تایبه‌ت به‌ كۆمپیوته‌رو ئینته‌رنێت. http://www.c4kurd.com
One Direction

Kesên di **One Direction** de ji Birîtanîyayê ne, Gava xwe qeyd kirin bo *Boy Band* Li *London*ê bî li sala 2010 , Kesên di *One Direction* de evin :- *Niall Horan* , *Zayn Malik* , *Liam Payne* , *Harry Styles* û *Louis Tomlinson*. ewan sitran got ji Simon Cowell li Rîkorda Syco Records , Hûnera wan Pop rock e.

Kategorî:Avabûnên 2010an li Înglistanê
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 2010an de hatine avakirin
Koma germeşoyan

[thumb|[Germeşoya jirêzê (*Euonymus europaeus*), Îlustrasyon.]]

**Koma germeşoyan** (Celastrales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar tê hejmartin. Riwekên wê darokî yan giha ne.

## Sîstematîk
Koma germeşoyan (Celastrales) komeke biçûk e, 2 famîleyên wê hene:
* Famîleya germeşoyan (Celastraceae)
* Lepidobotryaceae

## Referans
* Kom di APWebsite.
* Agahî ji Botanischen Garten Tübingen. (almanî)

## Girêdanên derve
Famîleya tirşoyan

[thumb|''[Coccoloba uvifera*]]
[[Wêne:메밀.JPG|thumb|[[Genimê qemer]]ê belavbûyî (*Fagopyrum esculentum*)]]

*'Famîleya tirşoyan*' (Polygonaceae) [[famîle]]yeke [[riwek]]an e. Di [[koma mêxikan]] (Caryophyllales) de cih digire. Li ser [[riwekên kulîlkdar]] (Magnoliopsida) tê hejmartin. Riwekên wê pirranî giha ne, hin ji wan jî devî, [[dar]] û lavlavk (leflefok) in.

== Cinsên famîleyê ==
2 binekomên vê famîleyê û 43 [[cins]], 1110 jî [[cure]]yên wê hene:

* *Afrobrunnichia*
* *Antigonon*
* *Aristocapsa*
* *Atraphaxis*
* *Brunnichia*
* *Calligonum*
* *Centrostegia*
* *Chorizanthe*
* *Coccoloba*
* *Dedeckera*
* *Dodecahema*
* *Emex*
* *Eriogonum*
* *Fagopyrum*
* *Fallopia*
* *Gilmania*
* *Goodmania*
* *Gymnopodium*
* *Harfordia*
* *Hollisteria*
* *Knorringia*
* *Koenigia*
* *Lastarriaea*
* *Leptogonum*
* *Muconea*
* *Muehlenbeckia*
* *Nemacaulis*
* *Neomillspaughia*
* *Oxygonum*
* *Oxyria*
* *Oxytheca*
* *Parapteropyrum*
* *Persicaria*
* *Podopterus*
* *Polygonella*
* *Polygonum*
* *Pteropyrum*
* *Pterostegia*
* *Rheum*
* *Rumex*
* *Ruprechtia*
* *Stenogonum*
* *Symmeria*
* *Systenotheca*
* *Triplaris''

## Çavkanî
* Famîle di APWebsite. (îngl.)
* Agahî di DELTA.  (îngl.)
* Agahî ji Uni-Ulm.  (almanî)

## Girêdanên derve

* Famîle di GRIN. 


Kategorî:Koma mêxikan
Hewa (kes)

**Hewa**, bi îbranî: חַוָּה, *Ḥawwāh* (îbraniya klasîk), *Khavah* (îbraniya modern), erebî: حواء, suryanî: ܚܘܐ, tigrînya: ሕይዋን *Hiywan*), angorî çîroka çêkirina cîhanê ya olên îbrahîmî (fileh, misliman û cihû), jina pêşîn a cîhanê ye ku ji aliyê Xwedê ve hatiye afirandin û angorî Peymana Kevin a filehan li baxçeyê Edenê tevî Adem dijiya.

## Çavkanî

Kategorî:Adem û Hewa
Kategorî:Dîn
Lucy

thumb|Bermahiyên Lûsiyê

**Lucy**, anku **Lûsî**, an jî **AL 288-1**, navê bi sedan hestiyên mayî yên fosîleke *[[Australopithecus afarensis]]* e ku di sala 1974'an de li Hadarê, li newala Awash a depresyona Afarê (Etiyopya, Afrîka) ji hêla tîmeke geolog û antropologan ve hatiye dîtin. Bawer dikin ku Lucy berî 3,2 milyon salan dijiya û li ser her du lingên xwe dimeşiya. Navê wê ya katalogê û zanistî AL 288-1 e û hestiyên wê ku hatine dîtin 40% ji hemû hestiyên cureyekî mirovkî australopîtekus in.

## Binihêre jî
* Lîsteya fosîlên mirovî

## Çavkanî

* Wikipedia bi zimanê îngilîzî, 13.08.2012

Kategorî:Fosîl
Ashley Massaro

**Ashley Marie Massaro**, pitir tê nasîn wekû **Ashley Massaro**, di 26'ê gulana 1979'an de li Babylona New Yorkê ji dayika xwe bûye, model û danser û aktrîs û gemşevaneke amerîkan bû.

Kategorî:Gemşa profesyonel
Kategorî:Jidayikbûn 1979
Kategorî:Mirin 2019
Rey Mysterio

**Oscar Gutierrez** (11'ê kanûnê 1974) Gemşevanekê meksîkîe Emrîkîe, gelek bi nav u denge bi navê **Rey Mysterio** û li WWE yarîê dikit. Mysterio, biraziyê û perwerdekarê Rey Misterio, di sala 1989-an de di 14 saliya xwe de li ser qada serbixwe dest bi têkoşînê kir û di 1992-an de bi Asistencia Asesoría y Administración re îmze kir. 1996. Di WCW de, Mysterio alîkariya populerkirina lucha libre li Dewletên Yekbûyî kir, ku bû sedema bilindbûna beşên têkoşînê yên cruiserweight, pênc caran şampiyoniya WCW Cruiserweight li dar xist; WCW World Tag Team Championship sê caran; û carekê şampiyoniya Tîma Tag a WCW Cruiserweight qezenc kir. Wî maskeya xwe di Lucha de Apuestas de li dijî Kevin Nash winda kir û heya 2002-an bêyî maske xebitî.

Piştî girtina WCW di 2001-an de, Mysterio ji bo pargîdaniyên wekî Consejo Mundial de Lucha Libre, Civata Wrestling Cîhanê, û Federasyona Wrestling X-ê şer kir berî ku di 2002-an de beşdarî World Wrestling Entertainment (WWE) bibe, li wir dîsa dest bi girtina maskek kir. Ew heya 2015-an bi WWE re ma, du caran şampiyoniya giraniya giran a Cîhanê, carek şampiyoniya WWE, sê caran şampiyoniya WWE Cruiserweight, du caran şampiyoniya navparzemînî ya WWE, sê caran şampiyoniya WWE ya Dewletên Yekbûyî, û çar caran Şampiyoniya Tîma WWE ya Tag, û her weha 2006 Royal Rumble qezenc kir.

Kategorî:Jidayikbûn 1974
Kategorî:Mirovên zindî
The Undertaker

thumb|200px|The Undertaker

**Mark William Calaway** (jdb. 24'ê adarê 1965), gemşevanekî amerîkî yê gelek bi nav û deng e. Weke **The Undertaker** (kurdî:*Gorçêker*) tê zanîn û ew li WWE yariyê dike.

Kategorî:Gemşo
Kategorî:Jidayikbûn 1965
Kategorî:Mirovên zindî
Dave Batista

thumb|Batista
**David Michael Bautista, Jr.**, **Dave Batista** yan jî bi tenê **Batista** di 18'ê çileya 1969'an de li Arlington, Virginia (DYA) hatiye dinê, gemşevan, leşciwan û aktorekî amerîkî yê berê ye. Batista bi paşnavê xwe yê rastî li WWE'ê kar dikir.

Batista nuha (2012) li Washington D.C. dijî.

## Çavkanî

* Wikipedia bi zimanê spanyolî, 17.08.2012.

Kategorî:Gemşo
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Mirovên zindî
Instagram

**Instagram** malpereke parvekirina wêneyan e. Di vê malperê de mirov dikare wêneyên xwe parve bike.

Instagram di çiriya pêşîn a 2011an de hatiye sazkirin. Ew sepan di ser de têne di iPhone de dihat bikaranîn lê edî êdî di Androîdê de jî tê bikaranîn. Îro 400 milyon bikarhênerê Instagramê heye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 2010an li DYAyê

Kategorî:Karûbarên torên civakî
Kategorî:Malperên amerîkî
Kategorî:Malperên parvekirina Civakî
Kategorî:Nivîsbariya mobîl
Kategorî:Nivîsbariya 2010an
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Kategorî:Platformên Meta Platformsê
Lykke Li

**Lykke Li**  (jdb. 18ê adarê 1986 li bajarê Ystad, Swêdê), bi navê xwe yê fermî **Lykke Li Timotej Zachrisson**, stranbêjeke swêdî ya muzîka ''Indie'' ye.

## Jiyan
Lykke Li, li bajarê Ystadê weke keça du hunermendên bi navên Kärsi Stiege û Johan Zachrisson ji dayik bû.
Ji ber jiyana wan a alternatîv malbata wê pir li ser seyahatan bû. Wê bi 19 saliya xwe zû biryar da ku di warê hunerî de pir tecrûbe kom bike û lewra mala xwe barî New Yorkê kir..

Lykke Li biryar dayîna xwe ya ji bo muzîkê wiha tîne ziman:
Ez fikirîm, ka kare moda an jî nîgarekarî be, heya ku min muzîkê weke rêya ziman anîna hunera xwe hilbijart.
 Yekemîn albuma wê ya bi navê 'Youth Novels' bi rêya şîrketa a wê 'LL Recordings' di destpêka sala 2008'an de li Swêd û Brîtanyaya Mezin hat weşandin. Ev album di çapemeniya swêdî de cihê xwe girt û di hezîrana heman salê de li hemû Ewropa hat belawkirin. Album ji aliyê Björn Yttling, endamê koma Peter Bjorn and John hat kişandin, Lasse Mårtén jî hevkariyê kir.

Stîla albumê kare di beşa Indy/Independent (muzîka beşa serbixwe) de bê bicihkirin. Di albumê de ji bilî enstrumanên elektronîk, piyano û gîtar çend enstrumanên oryantal ên wek perkusyon, tambourîn, kastanyet (castagnettes) û çoyên dengdar (claves) hatin bikaranîn. Dengê Li di beşên hêdîtir de dişibe dengê Stina Nordenstam. Duwemîn albuma wê ya bi navê *Wonderful Rhymes* (Qafiyeyên rewşedar) di sala 2011'an de hat weşandin. Versiyona 'Magician Remix' a strana *I Follow Rivers* (Ez çeman dişopînim' li piyasa muzîkê ya Belçîqayê cihê yekem girt. Li Elmanyayê ev stran ji ber bikaranîna bona wesanên zindî yê UEFA Champions League 2011/12 nas bû, kete nav Top 5 aiTunes-Charts û di tîrmeha 2012'an de gihîste cihê yekem.

## Dîskografî
thumb|Lykke Li li ser dikê Paradiso, sal 2011
### Album
* 2008 – *Youth Novels*
* 2011 – *Wounded Rhymes*

### EP
* 2008 – *Little Bit*

### Klîp û stranên weşandî
* 2008 – *Tonight*
* 2008 – *I’m Good. I’m Gone*
* 2008 – *Breaking it Up*
* 2009 – *After Laughter (Comes Tears)* / *(At Your Best) You Are Love*
* 2010 – *Get Some*
* 2011 – *I Follow Rivers*
* 2011 – *Sadness Is a Blessing*

### Projeyên din
; digel Shout Out Louds
* *Our I’ll Wills* (2007)

; digel Kleerup
* *Until We Bleed* (2009)

; digel Röyksopp
* *Miss it so Much* (2009)
* *Were You Ever Wanted* (2009)

### Yên din
* *Possibility - - Muzîka fîlma [[New Moon (fîlm)|New Moon]]* (2009)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Lykke Li li ser MySpace

Kategorî:Jidayikbûn 1986
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Popvanên swêdî
Kategorî:Stranbêjên swêdî
Kurdon

**KurdON.com** bazarê online e bû bazirganîyê di navbera xelk û kompanîya da û her wesa di navebera kesan da. Kurdon.com li seranserê Îraqê dihêt bi kar înan. Ew portaleke kû firoşîyar kerestên xwe radgehînin û rêklam diken bû bikira, da kû ew tiştê wan hez li ser hebît bibînin û bikirin. Tiştên serekî yên firotinê destê dûyê ne lê kerestê yên nû jî dihên eriz kirin.

Kurdon  malpereke bû kirîn û firotinê li Îraqê. Lojîka wê pêkhatîye ji nexşeyeka Îraqê, ku li wêrê ew kesên seredana malperî diken dikarin bi rêya nexşeyî cihê ew hezdiken helbijêrin û ew alavê/tiştê wan bivêt lêbigerin û bibînin.

KurdON  yekem car li sala 2008 belav bû wek pirojekê testê. KurdON li nîsanê (meha çar a) sala 2012 hat ragehandin, û ji wî demî ta nuke meha tebaxê (meha heşt) 2012 zû dest bi mezinbûnê kir. Êk ji sedemên mezinbûna wê ewe kû pitir û pitir ji hawlatîya dest bi karînana înternêtê diken.

18% ji kesên seredana KurdON diken jinin û 82% zelam in. Giropê herî mezinê bikarînerên jin dinavbera 18-24 salî da ne, û zelamên temenê wan dinavbera 18-34 pitirîn kesin ku serdana vî malperî diken.

KurdON  zû gelek mezin bû di medîa ya sosîal da. Di sala 2012 da, rêveberên wê ew ji 2500 endama di laperê xwe yê facebookê li meha adarê (meha sê) 2012 kirin 76500 endam li meha tebax (meha 8) 2012.

Ev core malperên belavkirina kel û pelan rolekê giring di bînin ji bo pêşkeftin a civakî. Kurdon  se corên serekî yên pêşkeftina Îraqê bi xwe ve digire kû birîtîne ji pêşkêşkirina teknolociya yên nû, pêşkeftina abûrî bi rêka peyadekirina derfetên nû bû kû xelk kel û pelên xwe bifiroşît, pêşkeftina parastina jîngehê bi dirêjkirina jiyê tiştan kû li şûna mirov tiştê xwe bavêje dê firoşe kesekê dî.

Kurdon bi zimanê Kurdî 
Kurdon bi zimanê Erebî 
Kurdon bi zimanê Ingilîzî 

Kategorî:Malper
Îslam Zaxoyî

**Îslam Zaxoyî** hunermendekî kurd e ku di 1ê çiriya pêşîn a 1982ê de li Zaxo (Badînan, Başûrê Kurdistanê) hatiye dinyayê.

Li sala 1997ê dest bi karê hunerî kiriye. Li sala 2000î yekem stran tomar kiriye û klîp kiriye bi navê "Ez nahêlim welatê xo".

Li sala 2003ê bi strana "Evro spêde" hate naskirin.

## Albûmên wî
* *Bejna yara min*, 2006.
* *Piştî çi*, 2008.
* *Nama evînê*, 2012.

Îslam Zaxoyî gelek aheng û konsêrt encam dane li hemî Ewropa û Amerîkayê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  [Îslam Zaxoyî stranek li ser berxwedana [Efrîn]ê got (vîdeo)]

Kategorî:Hunermendên kurd
Sheamus

**Stephen Farrelly** 28'ê çileyê 1978 hate Cîhanê. Ew Gemşevanek Îrlandîe. Kû bi navê **Sheamus** li WWE Yarîê dikit.

Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Mirovên zindî
Jason Statham

**Jason Statham** (jdb. 26ê tîrmehê 1967), aktor, çêkerê fîlman û noqerê berê yê îngilîz e. Di sala 1967an de li bajarokê Shirebrookê ji dayîk bûye.

## Fîlmên wî

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên îngilîz
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Mirovên zindî
Amitabh Bachchan

thumb|Aktorê hindistanî Amitabh Bachchan (2009)
**Amitabh Bachchan** di 11'ê çiriya 1942'an de li Allahabada Hindistanê hatiye rûyê cîhanê, aktorekî hindistanî ye. Li gorî heyranên Bachchan, ew êk ji baştirîn aktorên Bollywoodê ye.

Bachchan nuha li Mumbaiyê dijî.

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên hindistanî
Kategorî:Jidayikbûn 1942
Kategorî:Mirovên zindî
Titanic

[thumb|Noqbûna keştiya Titanic li gorî wêneyekî [Willy Stöwer (1912)]]
thumb|Cihê rûdanê li deryayê Atlantîk
** Titanic** (wekî *Taytanîk* bixwîne) keştiyeke geştyarî ya brîtanî bû ku di 15ê nîsana 1912an de dema ji bajarê Southampton ber bi New Yorkê ve diçû li deryaya Atlantîk a bakur bi çiyayê seholê ket û niqon bû. Di encamê de 1.502 kes xendiqîn.

## Çavkanî

* Wikipedia bi zimanê îngilîzî, 17.08.2012.

Kategorî:Keştî
Kategorî:Rûdanên keştiyan
Randy Orton

thumb|Randy Orton di sala 2014an de
**Randal «Randy» Keith Orton** 1'ê nîsanê 1980 hate cîhanê. Gemşevanek Emrîkîe kû bi navê xwe yê Rasti Yarîê li WWE dikit, û gelek kes dibêjinê The Viper(corekê Marîe). Him bapîrê wî Bob Orton senior him jî bavê wî Bob Orton Jr. gemşevan bûn.

Kategorî:Gemşo
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Mirovên zindî
Malpighiales

[thumb|''[Calophyllum inophyllum*, [[Calophyllaceae]]]]
[[Wêne:Pequi02.JPG|thumb|*Caryocar brasiliense*, [[Caryocaraceae]]]]
[[Wêne:Linum strictum01.jpg|thumb|*Linum strictum*, [[Linaceae]]]]
[[Wêne:Ouratea schoenleiniana5.jpg|thumb|*Campylospermum schoenleinianum*, [[Ochnaceae]]]]
[[Wêne:Ochna serrulata2.jpg|thumb|*Ochna serrulata*, Ochnaceae]]
[[Wêne:Phyllanthus juglandifolius2.jpg|thumb|*Phyllanthus juglandifolius*, [[Phyllanthaceae]]]]
[[Wêne:Tetracoccus dioicus 3.jpg|thumb|*Tetracoccus dioicus*, [[Picrodendraceae]]]]
[[Wêne:Turnera ulmifolia0.jpg|thumb|*Turnera ulmifolia*, [[Passifloraceae]]]]

*'Malpighiales** an **koma pelbîkan* (Malpighiales) di nava [[riwekên kulîlkdar]] (Magnoliopsida) de koma herî mezin e. Di vê koma [[riwek]]an de, 39 [[famîle]], zêdetirî 700 [[cins]] û bi qasî 16.000 [[cure]] hene. Riwekên wê darokî ne. Pirranî li cihên tropîk diçên. Li [[Kurdistan]]ê jî hin famîleyên komê tên dîtin.

Ev famîleyên riwekan li ser Koma pelbîkan tên hejmartin (APG&nbsp;III 2009):
* [[Achariaceae]]
* [[Balanopaceae]]
* [[Bonnetiaceae]]
* [[Calophyllaceae]]
* [[Caryocaraceae]]
* [[Centroplacaceae]]
* [[Chrysobalanaceae]]
* [[Clusiaceae]]
* [[Ctenolophonaceae]]
* [[Dichapetalaceae]]
* [[Famîleya gihaçeman]] (Elatinaceae)
* [[Famîleya kokayan]] (Erythroxylaceae) (tevlî *Aneulophus*)
* [[Famîleya giyaşîrkan]] (Euphorbiaceae)
* [[Euphroniaceae]]
* [[Goupiaceae]]
* [[Humiriaceae]]
* [[Famîleya botavan]] (Hypericaceae)
* [[Irvingiaceae]]
* [[Ixonanthaceae]]
* [[Lacistemataceae]]
* [[Famîleya zegerekan]] (Linaceae)
* [[Lophopyxidaceae]]
* [[Malpighiaceae]]
* [[Ochnaceae]] tevlî Medusagynaceae û Quiinaceae
* [[Pandaceae]]
* [[Famîleya gulçerxên goran]] (Passifloraceae) tevlî Malesherbiaceae û Turneraceae
* [[Phyllanthaceae]]
* [[Picrodendraceae]]
* [[Podostemaceae]]
* [[Putranjivaceae]]
* [[Rafflesiaceae]]
* [[Rhizophoraceae]]
* [[Famîleya biyan]] (Salicaceae)
* [[Trigoniaceae]]
* [[Famîleya binefşan]] (Violaceae)

== Çavkanî û wêje ==
* [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/malpighialesweb.htm#Malpighiales Koma riwekê Malpighiales] di [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.] (îngl.)
* [http://tolweb.org/Malpighiales/21033 Malpighiales]  di Tree Of Life Project.
* V. H. Heywood, R. K. Brummitt, A. Culham, O. Seberg: *Flowering plant families of the world*. Royal Botanic Gardens, Kew 2007, ISBN 978-1-8424-6165-5.
* P. S. Soltis, P. K. Endress, M. W. Chase, D. E. Soltis: *Phylogeny and Evolution of Angiosperms'': Sinauer Associates Inc. Sunderland 2005, ISBN 0-87893-817-6.

## Girêdanên derve

* Malpighiales – Agahî ji Botanischen Gartens Tübingen.
İbrahim Halil Baran

**İbrahim Halil Baran**, berniyas bi *Îbram Xelîl Baran*, nivîskar û lêkolînerekî kurd ê bi zimanê tirkî ye.

Di 1981'ê de li bajarê Kurdistana Bakur Rihayê (Urfa) li gundeke navçeya Pirsûsê (Suruç) ji dayîk bu. Pistî dibistana xwe ya serî di sala 2003’an de li Zaningeha Dicle ya Amedê beşa Mamostetîya Zimanê Tirkî xelas kir. Dû re salekê li ser Weje û Zimanê Tirkî li Zaningeha Bîlkent xwend.

Îbram Xelîl Baran, gava deh salî bû dest bi nivisandinê kir û digel vê yekê nivis, helbest û gotûbêjên wî di kovaran de hatin weşandin. Pê re di kovara Yom Sanat de editorî kir. Di weşanxanê de li ser pêşnumayê xebitî û bû derhênerê hûnerî. Di sala 2004’an de Weşanxana Yom ava kir û li ser wêjeyê pirtûk derxistin. Di îlona 2004’an de di Antolojiya Mezin ya Wiyo’yê de hate hilbijartin û kete nav helbestvanên hilbijartî.

## Pirtûkên wî
Îbram Xelîl baran di sala 2002’an de yekemîn pirtûka wî ya bi navê *Esmer Tenli Irmak Düşleri* (Xeyalên Rubarên Esmer) ji Weşanxana Sî derket. Di sala 2005’an de jî pirtuka wî ya duyemin nav bi *Sular Divanı* (Dîwana Avan) derket. Gellek helbestên wî hatine vergerandin û bi çend zimana anîne weşandin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
Malpera şexsî ya Îbram Xelîl Baran 

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1981
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Neteweperwerên kurd
Kategorî:Nivîskarên tirk
Hol (riwek)

[thumb|[Ilex aquifolium, ji holên jehrdar e]]

**Hol** *(li hin deveran, holik, holê)* (Ilex) navê cinsekî riwekên **famîleya holan** (Aquifoliaceae) e ku di koma holan (Aquifoliales) de cih digire. Li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Hin cureyên holê bo bexçevaniyê tên çandin.

Cinsên holê pirranî li cihên avhewaya wê tropîk e diçên lê li seranserê erdxanê jî tên dîtin. Herwiha hin endamên vê famîleyê li Kurdistanê jî cihwarbûyî ne. Tenê li Çînê rastî 204 cureyan tên ku ji wan 149 jî tenê li vî welatî diçên.

## Hin ji wan jehrdar in

Ilex aquifolium axûdar e (bi jehr e). Him pelên wê, him jî fêkiyên wê yên sor pirr jehrdar in. Hol, îlîsîn, rûtîn, ûrsolîk asîd, nîtrîl menûsdaûrînê dihewîne. 20 heya 30 cureyên holê yên fêkîsor in, jehrdar in. Jehra wê dikare mirov bikûje.

Sîmptomên jehrbûnê lihevketina madeyê, verêşîn, vartoyîbûn (îshel, vîrik), êşa gurçikan, felç û xerabûna rîtma dil ango diltepîn in.

Hol di dermanfiroşî û kozmetîkê de tê bikaranîn.

## Di edebiyata devkî de
Ji ber ku fêkiya holê û xuyana riwekê balkêş û dilbijêr e, lê di heman demê de hol jehrdar e, di edebiyata gel de, ji bo mirovên ji derve baş û rind, ji hundir ve jî nebaş û xeterdar gotina hol tê bikaranîn.

*Holê* bernavkekî jinan e jî. Li herêma Serhedê bi navê *Holo* mêr jî hene. Di stranan de herwiha navê holê derbas dibe.

## Girêdanên derve

* Agahî di DELTA. (îngl.)

Kategorî:Koma holan
Genco Gülan

thumb|Genco Gülan, Evora 2010.

**Genco Gülan**, di 13'ê kanûna paşîn a 1969'an de li Stenbolê (Tirkiye) hatiye dinê, hunermend û ramanwerekî nûjen ê tirk e. Ew nuha (2012) li Stenbol û Îzmîrê dijî û kar dike.
 
Ji bilî şêwekarî û peykersaziyê, ew hunerên wekî performansê û medyaya nû jî li dar dixe. Berhemên wî bi giştî, wek "hunera ramanî" tê binavkirin. Gülan, li dû kutakirina xwe ya li ser Siyaset û Hevotina Hunerê ya li Zanîngeha Bosforê ya Stenbolê, li New Yorkê jî li Zaningeha New School lîsansa xwe temam kiriye.

Îro (2012), li Akademiya Mîmar Sînan û li Zanîngeha Bosforê dersan dide.

## Berhemên wî

## Çavkanî

## Bîbliyografî
* Graf, Marcus. Concepual Colors of Genco Gulan, Revolver, 2012. ISBN:
978-9944-0160-6-3
* Gulan, Genco. De-constructing the Digital Revolution: Analysis of the
Usage of the Term 'Digital Revolution' in Relation with the New
Technology , LAP, 2009. ISBN-13: 978-3838320472
* Graf, Marcus. Genco Gulan: Kavramsal Renkler, Galata Perform, 2008.
ISBN: 9789944016001

## Girêdan û lînkên din
* gencogulan.com.
* Banff Centre. 
* Java Museum. 
* Istanbul Contemporary Art Museum
* Web Biennial

Kategorî:Fîlozof
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Mirovên zindî
Koma dendûreşkan

[thumb|[Gulborî yan lavlavka mor (*Convolvulus arvensis*)]]

**Koma dendûreşkan** (Solanales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Di vê komê de 5 famîleyên riwekan hene ku darokî yan jî giha ne.

## Famîleyên wê
* Famîleya gulboriyan, famîleya lavlavkên bayê, famîleya pêçeka daran (Convolvulaceae)
* Hydroleaceae
* Montiniaceae
* Famîleya dendûreşkan (Solanaceae)
* Sphenocleaceae

## Girêdanên derve


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Koma baqilan

[thumb|''[Centrosema plumieri*, îlustrasyon]]

*'Koma baqilan**, **koma kulîlkpepûleyan''' (Fabales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin.

## Sîstematîk
Di koma baqilan (Fabales) de 4 famîleyên riwekan hene:

* Famîleya baqilan (Fabaceae)
* Famîleya kefdêran, famîleya kefpêxeran (Polygalaceae)
* Quillajaceae
* Surianaceae

## Çavkanî
* Koma baqilan di APWebsite (îngl.)
* Die Ordnung in Tree of Life Projekt.  (îngl.)

## Weblinks

* Agahî ji wîkîpediya almanî 


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Koma holan

[thumb|[Hola ewropayî (*Ilex aquifolium*), îlustrasyon]]

**Koma holan** (Aquifoliales) komeke riwekan e, li ser riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) tê hejmartin. Pirraniya riwekên vê komê darokî ango zil in, kulîlkên wan jî biçûk in. Li cihên tropîk bêhtir diçên.

* Hol (riwek) an famîleya holan (Aquifoliaceae)
* Cardiopteridaceae (tevlî Leptaulaceae)
* Helwingiaceae
* Phyllonomaceae
* Stemonuraceae

## Çavkanî
* Koma holan, Aquifoliales di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve


Kategorî:Koma riwekan
Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Çay (vexwarin)

|thumb|Pela çayê
thumb|Kulîlka çayê
thumb|Hilberîna çayê di cîhanê de.

**Çay** navê vexwarineke navneteweyî ye û bi kelandina pelgên hişkkirî ya di avê de pêk tê. Li gorî cûreya pelgên gihaya çayê, tehm û rengê vexwarinê tê diguherî. Yek ji cûreyên çayê yên herî naskirî çaya reş e.

## Çay demkirin
Jı bo amadekirina çayê gelek tarîf hene.

### Metoda klasîk
Li Kurdistanê û li gelek derên cîhanê çay bi metoda klasîk tê amadekkrin. Ev metod wiha kare bê tarîfkirin:

Berî her tiştî du çaydank tên amadekirin: yeka mezin ji bo kelandina avê, yeka biçûk jî ji bo tevlêdana pelgên hişk ên çayê. Di destpêkê de di çaydana mezin de av tê kelandin. Ji bo ku çaydan germ bibe, pêşî ava germ tê de tê çelqandin. Serê her qedehekî, kefçiyek ji pelgên çayê têxin çaydana biçûk û ava ku di çaydana mezin dikele têxin nav.

### Metoda pratîk
Metodeke din heye ku gava meriv bi rêya vê metodê çay amade bike, wê çaxê paqijkirina çayê siviktir e. Sedema vê yekê ev e ku pelgên çayê, berî hate kelandin, di tûrikên biçûk ên xetî an jî pembûyî porsyonkirî ye.

Tûrikê pembû yan jî yê fîltre ku tê de porsyonên çayê hene, di nav çaydaneke ava kelandî de tê xistin. Piştî 3-5 deqqe ew tûrikên cayê wê jê bên derxistin û ava çayê ya kelandî tê îkramkirin.

## Her weha bibînin
* Qehwe
* Matte

## Girêdanên derve


Kategorî:Pêjgeha japon
Kategorî:Pêjgeha viktoryayî
Kategorî:Vexwarin