Qirtîş

**Qirtîş** navê hemû xijendeyên di binkoma qirtîşan (bi latînî, *Lacertilia*) e. Kurd li xijendeyî ku navê wê zanistî, (Crocodilia), re dibêjin qirtîşa avê lê bi zanistî ev ne cureyekî qirtîşan e. Li Kurdistanê gelek cureyên qirtîşan hene:

* Apapik (lat. Gekkonidae) qirtîşek pir biçûk e, reşik e. Li quncên malan tê dîtin. kelmêşan dixwe. Dengî xwe wek 'niç niç niç' e.
* Axwêran, qirtîşeka sût a keskengî ye, daximê reşengî li her hêlê zik hene. Axwêran qirtîşeka zirav û drêj e; yê çapik e.
* Sûsmar (*Agamidae*) û jê cinsa Gumgumok, qimqimok ku sûsmarek e biçûk yê sorengî ya ser pan e. Tim xwe di bin keviran da dikemişîne weke gumgumoka gawiran (Lat. *Laudakia stellio*) sûsmarek e reş ya girniş girnişî ye. Li ser daran û keviran tê dîtin. Tim serî xwe radiku jer da û jor da hêldike.
* Qirtîşê Zer, qirtîşeka sût a zerengî ye. Ji axwêranê mezintir e. Boçê xwa yê qut e. Li derê bi xîz tê dîtin. Bi taybetî li ber çemî Ferat tên dîtin.
* Margîse,têrtêre an pîreka melekdas (lat. *Chamaeleonidae*) cureyekî qirtîşan ya ku rengî xwe diguherînî ye.
Ji navên cins û cureyên qirtîşan:
* Daykemar
* Gumgumok
* Kêlb
* Marmarok
* Marmaroş
* Marmêlke
* Meqezer

## Dabeşandin
[thumb|upright|140px|[Apapik]]
thumb|120px|Sûsmarek li Dîlokê
[thumb|120px|Nêzî serê [Rhineuridae|''Rhineura'']]
[thumb|upright|120px|Binaniya [Qirtîşê strîdar]]
[thumb|120px|[Qirtîşê bizimanhêşîn yê rojhilatî]]
*'Binekoma qirtîşan *Lacertilia'' (Sauria)
* Famîleya †Bavarisauridae
* Famîleya †Eichstaettisauridae
* Jêrekoma Iguania
** Famîleya †Arretosauridae
** Famîleya †Euposauridae
** Famîleya Corytophanidae (qirtîşa serîkask)
** Famîleya Iguanidae (igwayana)
** Famîleya Phrynosomatidae (marmarokê bêguh û marmarokê biqoç )
** Famîleya Polychrotidae
*** Famîleya Leiosauridae
** Famîleya Tropiduridae
*** Famîleya Liolaemidae (binêre Tropidurinae)
*** Famîleya Leiocephalidae (binêre Tropidurinae)
** Famîleya Crotaphytidae (collared û qirtşa pars)
** Famîleya Opluridae (Îgwayana Medgeskerî)
** FamîleyaHoplocercidae ([Marmaroka daran, kelpezera dûvkço)
** Famîleya †Priscagamidae
** Famîleya †Isodontosauridae
** Famîleya Agamidae
** Famîleya Chamaeleonidae (margîse)
* Jêrekoma Gekkota
** Famîleya Gekkonidae (apapik)
** Famîleya Pygopodidae (Marmarokê bêpî)
** Famîleya Dibamidae (marmarokê kor)
* Jêrekoma Scincomorpha
** Famîleya †Paramacellodidae
** Famîleya †Slavoiidae
** Famîleya Scincidae
** Famîleya Cordylidae (marmêlkê stûndûvik)
** Famîleya Gerrhosauridae
** Famîleya Xantusiidae (marmaroka şevê)
** Famîleya Lacertidae (marmaroka dîwaran)
** Famîleya †Mongolochamopidae
** Famîleya †Adamisauridae
** Famîleya Teiidae (tegu û tajangdûvik)
** FamîleyaGymnophthalmidae
* Jêrekoma Diploglossa
** Famîleya Anguidae (marmarokê belûrî)
** Famîleya Anniellidae (marmarokê bêpî ya amerîkî)
** Famîleya Xenosauridae
* Jêrekoma Platynota (Varanoidea)
** Famîleya Varanidae (pezmijokan)
** Famîleya Lanthanotidae (pezmijoka bûguh)
** Famîleya Helodermatidae (Cinawira Gîla û ejdiya birî)
** Famîleya †Mosasauridae (qirtîşên deryayî)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Pêşangeh 

Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê

Kategorî:Xijendeyên li Kurdistanê