open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Odîn

[thumb|Xwedawendê norsî Odin, li kêleka wî du gurên bi navê [Geri û Freki û du qelareşkên bi navê Huginn û Muninn. Rima wî Gungnir li tenişta wî jî ye.]]

**Odîn** an **Wotan** (bi germaniya başûr: *Wōdan*, bi îslendiya kevn: *Óðinn*, inglîziya kevn: *Wōden*, saksoniya kevn: *Uuoden*, holendiya kevn: *Wuodan*, bi germeniya bilind a kevn: *Wuotan*, bi zimanê lombardî: *Godan* an *Guodan* ku hemû ji teonîma protogermanî *Wôðanaz* tên bi wayeta "xwedayê dînbûnê" yan "rêberê şêtan") di mîtolojiya germanî de xwedawendê sereke ye.

Di helbesta Edayî de ew wekî bavê xwedayan, xwedawendê şer û miriyan, wekî xwedayê helbest û runikan, efsûn û ekstasiyê bi taybetmendiyên eşkere şaman kar dike.

## Çîroka Odîn
Wek gelek zindiyên din ên xwedayî di panteona Skandînavyayê de jî roleke tevlihev dilîze, ew xwedayê şer û hişmendiyê ye. Ew jî wek xwedayê efsûn, rûmet û nêçirê tê naskirin. Bi tîrêjên rojê û xaçerêya Keltî re sembolîze dibe

Odin: (Alfadir, Allfather (Bavê her kesê)) Bavê xwedawendan; Li salona wî ya li Asgard, Valaskjalf (Perestgeha Qetilkirî), textê Hlidskjalf cîwarbûyî ye. Ew ji vê textê li hemî bûyerên li neh warên diqewimin temaşe dike. Ew jî li erd û ezman serdest e, dema ku hewce be dikare veguherîne ajalek. Çavê Odin tenê yek heye ku mîna rojê dibiriqe. Wî çavê xwe yê din jî feda kir da ku karibe ji Bîrê Hikmetê vexwe û zanebûnek bêdawî bi dest xwe xist. Peyamnêrên wan, Valkyrie, giyanên şervanên mirî digihînin Valhalla. Gotina inglîzî Wednesday ji Roja Woden (Roja Odin) tê. Ew ji hêla nivîskarên Roman ên wekî Tacitus ve bi Merkur re hate nas kirin. Tête fikirîn ku bi şamanîzma Avrasyayî ve girêdayî ye.

Simbêlên wî *Gungnir*, rîha wî ya ku qet hedefa xwe winda nake, zenga wî Draupnir, ku her şeva nehê heşt zengila nû vedibêje, û hespê heşt lingî Sleipnir. Sleipnir dikare li ser avê û bejayî bigere, û du roviyên wê hene. Van roviyan ji cîhanê re xeberên wî tînin. Yek ji wan roviyan navê wî Huginn (raman) û yê din jî Muninn (bîr) e. Di heman demê de du gurên bi navê Freki û Gerî jî pê re bûn.

Xwedayê mîtolojiya bakur dikare wekî Zeus bê gotin. Zarokên wî Balder, Hod Bragi û Hermod in digel jina wî Frigg, zarokê wî ji xwedawenda Jord Thor e û zarokê wî jî ji Gridê mezin Vidar in.

Ev sernavek nû dide wî, Xwedayê Xwedayan. Spera di destê wî de ji şaxek hate çêkirin ku dema ku ew xilas bû di encama fêrbûna runên di dara jiyanê ya cihê ku mîtolojiya bakur lê çêbû de, ku ew 9 an 7 rojan lê daliqandî, ew birrîn. Ew xuya dike ku bi fîgura Mirova Kesk ve girêdayî ye. Di heman demê de hate pêşniyar kirin ku Xidir û Zulkarneyn hene.

Gava roja Ragnarok bê, Fenrir wê Odinî bikuje.

## Çavkanî

## Mijdarên têkildar
* Lîsteya navên Odîn

Kategorî:Ejdehakuj
Kategorî:Mîtolojiya germanî

Kategorî:Xwedayên afirîner
Kategorî:Xwedayên efsûnî
Kategorî:Xwedayên germanî
Kategorî:Xwedayên hunerê
Kategorî:Xwedayên mirinê
Nathalie d'Ossovetzky

**Nathalie d'Ossovetzky** (, Mosko, Rûsya - m. sibata 1975, Parîs, Fransa), bi bernavk "Nataça" (Natacha), hevjîna rûs a Kamiran Alî Bedirxan bû ku malbata wê bi eslê xwe polon bû. Ew di 1923an de ji Moskoya paytexta Rûsyayê wek penaber hate Fransayê û di 1938an de li wir xwedî hevwelatiya Fransayê bû.

Nathalie d'Ossovetzky, ku xwendekar û sekretera Kamiran Alî Bedirxan bû, di hezîrana 1954an de pê re dizewice. Di sala 1970î de ji bo demekê diçin Başûrê Kurdistanê, pişt re vedigerin Fransayê.

Nathalie d'Ossovetzky di sibata 1975an de li Parîsê (Fransa) mir.

## Çavkanî

Kategorî:Malbata Bedirxaniyan
Kategorî:Rûs
Lena Belkina

**Lena Belkina** (jdb. 18ê çiriya paşîn a 1987 li Taşkent, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) mezosopranoyek e.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên ûkraynî
Hecî Qîranî

**Hecî Qîranî**, navê rastê **Hecî Xelef Nasir**, çalakvan û helbestvanekî êzdî yê xelkê Şingalê ye.

Ew xwediyê klîp û berhemên hunerî ye û di gelek kanalên televîzyonê de pişkdar bû, wek: Kurdistan TV, Duhok TV, Vîn TV, Kurmax TV, bernameya Avîn Aso li Net TV, Çira TV û hwd, lê niha bi taybetî li ser torên civakî wek YouTube klîpên xwe yên helbestxwendinê belav dike.

Hecî Qîranî niha li welatê Almanyayê dijî.

## Jiyana wî

## Berhemên wî

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Youtuberên kurd
Gerilla Hack Team

Gerilla Hack Team rêxistinek ku di Artêşa Sîber a Kurdistanê de ye û ji Ciwanên Welatparêzên Kurdistanê pêk tê, medyaya civakî û Sazkirina Tevna ya wêneyê faşîst a AKP - MHP dike hedef. Rezikname ya PKK - PAJK esas digrin û dipejirîne.Malperên Kurdistanî ji bo Gerilla Hack Team ne hedef in, berevajî vê yekê, ew ji bo medyaya civakî û valahiyên Tevne yên ciwanên Kurdistanê ramanan çêdike. Gerilla Hack Team li gor tişten fermî heya nuhu 802 malperen Tirken faşist ya AKP - MHP hedef girtine u hemu ruxandine. Her wuha li sibere de jî mîna reveberi Cold Hacker û Mezopotamia Hackers ji xwere reveberi qebul dike.

Kategorî:Rêxistinên kurdan
Brie Larson

**Brianne Sidonie Desaulniers** yan jî **Brie Larson**, (; Sacramento, Kalîforniya, DYA) lîstikvan û fîlmçêkerê amerîkî ye. Di ciwaniya xwe de ji ber lîstikvaniyên xweyên piştgiriyê di komediyan de û bi rolên sereke yên dramên serbixwe û rêzên fîliman de, xelatên wekî Xelata Oscarê, Xelata Emmy ya Primetime, û Xelata Kûreya Zêrîn werdigire. Kovara Time wê di sala 2019an de, wê wek 100 kesên herî bibandor ên cîhanê diyar kiriye.

## Jînenîgarî
Larson di 1ê Çirî ya sala 1989an de li Sacramento, Kalîforniya, ji dayik û bavê Heather (Edwards) û Sylvain Desaulniers hate dinê. Dêûbavên wê pisporên kirîpraktikên homeopatîk bûn ku bi hev re venêrênvanê didan xebat û keçek wan ên din jî bi navê Milaine heye. Bavê wê Fransî û Kanadayî ye. Larsondi di zaroktiya xwe de bi zimanê Fransî wekî zimanê xweyê yekem diaxivî. Ew bi piranî ji malê perwerde dît û ku wê bawer dikir ku derfetên ezmûnên nûjen û razber dane wê. Larson salixdana jiyana xweya destpêkê, got ku ew "rasterast bi dayika xwe re têkiliyek nêz parve dikir lê jiber gerdîşa civakî şermok bû. Di mehên havînê de, wê fîlimên xwe li malê bi pismamên xwe re li qeraja malê fîlim kişand, nivîsî û derhêneriya fîlmên xwe dikir. Di şeş saliya xwe de, wê diyar kir ku dibe lîstikvan, paşê got ku "hunerên afirîner, wekî tiştek her dem bi min re he bû ". Di heman salê de li San Francisco ji bo bernameyek perwerdehiyê beşdarî hilbijartinên konservatuara Consanoyayê bû. Di konservatuarê de xwendekara herî ciwan a hate hêjmartin.

Di heft saliya wê de dê û bavê ji hev qetiyan Larson jiber travmaya psîkolojîk vê pêvajoyê giran derbaskir. Bi bavê xwe re têkiliyek bê fonksiyon hebû; wê bi bîr xist, "Dema ku ez zarok bûm min hewl da ku wî fêhm bikim û rewşê fam bikim. Lê wî ji xwe re başiyek nedikir. Ez nafikirim ku ew bi rastî dixwest bibe bavê malbatê" Piştî ji hev qetandinê, Heather Larson (dayika wê) û bi du keçên xwe re koçê Los Angelesê bûn. Derfetên wan ên darayî kêm bûn û li Burbank di xaniyek piçûk a li nêzê gelek studyoyên Hollywoodê diman. Dayika Larson rewşa jiyana xwe wiha anî ziman: "Xaniyek yekode ya qeşeng hebû ku nivîn ji dîwêr derdiket û her yek ji me sê cil û bergên wê hebû." dayika wan ji bo ku jiyana wan baştir be çi ji destê wê hat jibo wan dikir.

Ji ber ku bilêvkirina paşnavê wê zor bû, wê navê pileya Larson ji pîrika xweya swêdî û her weha ji xwe re dûkek Keçek amerîkî ya bi navê Kirsten Larson ku ew di zaroktiya xwe de stendibû, pejirand. Karê wê yê yekem pêkanîna parodiyek bazirganî bû. Wê paşê di gelek rêzefîlmên televîzyonê de bi navê rolên Touched by an Angel û Popular wek lîstikvana mêvanî rol wergirt.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên ji Los Angelesê
Kategorî:Aktrîsên kanadayî
Kategorî:Femînîstên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Hollywood

**Hollywood**, herêmeke bajarê Los Angeles a Kalîforniyaya Dewletên Yekbûyî ye. Herêm li bakurê rojavayê navenda bajarê Los Angelesê cih digire. Hollywood, ji ber berhevdana studyoyên sînemayê û jibo xaniyên stêrkên fîlimê li vê herêmê ye, li hemî cîhanê wek wargehek sînemayê tê dîtin. Hollywood bi vê rengê cihekî bi nav û deng e.
thumb|250x250px|Bergehek ji çiyayê Hollywoodê

Herêm, bi studyoyên şanoyê xwe û jiber ku navenda komên mezin ên fîlimê ye navdar e. Di sala 1911an de, yekemîn studyoya fîlimê Nestor Studios bû ev stûdyo li herêma Hollywoodê bicîh bû. Bi metonîmî, peyva Hollywood gelek caran pîşesaziya fîlimê ya Amerîkî wekî tevahî tê navnîş kirin.
thumb|200x200px|Wêneyekî ji Bûlvara Hollywoodê (2016)

## Dîrok
Di 1853an de li Hollywoodê tenê kolikek kerpîç hebû. Sala 1870an civatek gundewarî li deverê bicih bû tê de nebatên cihêreng ên xwemalî çandin. Niştecihên herêmê jê re digotin Geliyê Cahuenga. Navê kolanê Bûlvara Cahuenga îro jî vê yekê tîne bîra mirov.
200x200px|thumb|Stûdyoyên sînemayê Hollywoodê (1922)

Hollywood di sala 1886an de ji malbata Whitley navê xweyê niha stend. Wê demê, Harvey J. Whitley, ji Oklahoma koçber herêmê bû û piştre li vir dest bi karê danûstandina milkê kir. Herêm di sala 1900an de; xwediyê ofîsek poste, rojname, otêlek, du bazar û 500 rûniştevan bû. Di 14ê Çiriya Paşîn 1903an de, Hollywood ji bo ku bibe civakek serbixwe hilbijartinek lidarxistin di hilbijartinên de dengdana erênî derket û Hollywood civakek serbixwe hate nas kirin. Piştî heft salan di 1910an de, gelê Hollywoodê bi referandûmekî de jibo beşdarî ya Los Angelesê biryar da. Sedema sereke ya vê yekê gihîştina ava bajarê Los Angelesê bû.

## Çavkanî
Milan, Dutax

**Milan** (; ), gundekî bi ser navçeya Dûtaxa Agiriyê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dutaxê
Wayne Brady

**Wayne Alphonso Brady** (jdb. 2ê hezîranê 1972an li Columbus, Georgia, DYA) aktorekî amerîkî ye.

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1972
Kategorî:Komedyenên amerîkî
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Ehmedê Zevengî

**Mele Ehmed kurrê mele Mihemedê Zevengî yê Bohtî**, sala 1893 li Sêrt jidayikbû; 06-12-1971 li Qamişlo mir.
Miftiyê Qamişlo û danerê pirtûka *العقد الجوهري في شرح ديوان الشيخ الجزري el-ʾiqd ul-cewherî fî şerḧ-i dîwan iş-şeyx il-cezerî*

## Jînenîgarî
### Gencatî

Mele Ehmed li Sêrtê jidayîkbû, û piştî hindekê bi bavê xwe re barkir Binêrvê. Piştî salin dirêj, ku tê de li ber destê bavê xwe feqetî kir û pirraniya zanîna xwe jê girt, tev vegeriyan, gundê bavî, Zevengê.

Piştî demeke nedirêj bav wefat dike, û ew jî alozîne bi gundiyan re dijî, biser wê de birçîtiyek peyda dibe li wan deveran, ji dû van sedeman careke dî bar dike û berî dide Êndîwer li ser çemê Dîclê.

### Binxet

Li Êndîwerê demekê rûnişt û meletî kir, di ber re hindek karê bazirganiyê jî dikir. Di wê serdemê de li dijî Fransiyan, yên ku binxet û Sûriyeyê dagir kiribûn, xebat kiriye.
Piştî derketina Fransa ji Sûriyê kurrê wî yê mezin wefat dike, tiştekî ku dilê wî ji diniyê dişikîne û ji ber wê bardike gundê Xezna bi aliyê mala Xeznewî û li nik wan mamosteyiyê dike.

### Qamişlo

Piştî ku zarên wî li Qamişlo cî ji xwe re çêkiribûn, wî jî da dû wan û lê rûnişt. Di wê demê de ango dawiya dehsala pênca de, bi bijartin û piştgiriya şêxê Xeznewî, biryareke ji aliyê hikûmeta Sûrî derket bi binavkirina mele Ehmed ji bo bûna miftiyê Qamişlo yê yekê, û tevde ewqafa bajarî. Piştî demeke kin, ewqafa parêzgeha Cizîrê ya Sûrî tev dikeve bin destê wî.

Ber bi mezinahiyê de çavên wî qels bûn û dawiyê kwîr bû, ji wezîfeyê hate malnişînkirin. Malnişîniya xwe tevî zarokên xwe li Helebê derbaz kir berî ku koça xwe ya dawî bibe.

## Ji şagirtên wî

Li Xezna:
Mele Silêmanê Hosarî, mele Seyid Elî yê Findikî û birayê wî mele Îbrahîm ê Zevengî.

## Zincîra Gewherî ya şirovekirina dîwana melayê Cizîrî

Mele Ehmedê Zevengî di dehsala şeşa de dest bi komkirina helbestên melayê Cizîrî dike û dîwanê gotin bi gotin werdigire zimanê erebî û bi dawî de şiroveyeke zimanî jî ji malikan re dike û çend caran nîşana wêneyên sofîtiyê jî dide.
Ne hew wisa, lêbelê wî derbarê melayê Cizîrî û serdema jiyana wî lêkolîn û lêgerîn jî kirine, û gihaştiye hindek encamine ku ji pirraniya lêkolînên derbarê Cizîrî pirr cuda ne.
Bi tevayî pirtûk cihekî mezin de pirtûkxaneya kurdî, ya bi zimanê erebî, girt.
Ev pirtûk bi zimanê erebî cara pêşî di sala 1960 de li Qamişlo li çapxaneya Rafîdên hat çapkirin û belavkirin.

## Çavkanî

* العقد الجوهري في شرح ديوان الشيخ الجزري, el-ʾiqd ul-cewherî fî şerḧ-i dîwan iş-şeyx il-cezerî
:: *Diyadîn mele Mihemed, Pêşgotina çapa duwem, 1987.*
Rachel Brosnahan

**Rachel Elizabeth Brosnahan** yan jî **Rachel Brosnahan**, (; Milwaukee , Wisconsin , DYA), lîstikvana amerîkî ye. Rachel Brosnahan di rêzefîlma komedî-drama ya Amazonê ''The Marvelous Mrs'' û bi rola xweya sereke di *[[Maisel]]* de tê nas kirin . Brosnahan bi fîlimê tirsnak, ''Do n't Born'' ya sala 2009an de dest bi lîstikvaniyê kir.

## Jînenîgarî
Rachel Brosnahan li Milwaukee , Wisconsin hate dinê. Brosnahan keça Carol û Earl Brosnahan e. Dayika wê di weşangeriya zarokan de dixebitî. Diya wê Brîtanî ye. Bavê wê Amerîkî ye, û ji nijada xwe ve Îrlandî ye. Brosnahan ji çar saliya xwe de, li Highland Park, Illinois hate mezin kirin. Bira û xwişkek wê ya piçûk heye. Brosnahan birazê dîzaynerê modayê ya Kate Spade ye.

Brosnahan kesekê oldar nebe jî ji ber beşdariya civaka cihû ya Highland Parkê bi mîtolojiya cihûtî yê mezin bû. ew gelek caran beşdarî seyrên Cejna Derbasbûnê, Bar û Bat Mitzvahs, Hanukkah û merasîmên li Chicago ya bakûrê Shore bû.

Brosnahan perwerdeya xwe ya dibistana seretayî ya Wayne Thomas, dibistana navîn li dibistana Northwood Junior xwend. Brosnahan bi xwendina dibistana re beşdarî şanoya muzîkî dibû. Li dibistana navîn ya Highland Park, dibistana High School de du salan di tîma pêlewaniyê de bû û perwerdakerê snowboardê bû. Brosnahan di 16e salî ya xwe de bi rêvebera Navenda Perwerdehiya Lîstikvanan a Carole Dibo re dixwend. Brosnahan di 2012an de ji Zanîngeha New Yorkê Dibistana Hunerê ya Tisch mezûn bû.

Di 2018an de hate ragihandin ku Brosnahan bi lîstikvan Jason Ralph re zewicî ye, lê wê paşê di çileya 2019an de diyar kir ku ew bi salane zewicî ne. Herdu beşdarî merasîma 76emîn Xelatên Kûreya Zêrîn a sala 2019an bûn. Wê di axaftina xweya pejirandinê de ji hevjîna xwe re jî spas kir.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên ji Illinoisê
Kategorî:Aktrîsên ji Milwaukeeyê
Kategorî:Mirovên zindî
Têlî Hemîd Bedirxan

**Têlî Hemîd Bedirxan**, yek ji kurên Bedirxan Beg bû. Çar kurên wî hene: Hemze Bedirxan, Hacer Bedirxan, Xalib Bedirxan û Ebidîn Bedirxan.

Têlî Hemîd apê Celadet Alî Bedirxan bû.

## Çavkanî

Kategorî:Malbata Bedirxaniyan
Armand Trousseau

**Armand Trousseau**, ( – ) bijîşkek fransî bu. li ser nîşana xerabîya qenserê tê nasîn, li gorî xebatê wî ew kesên ku bêsebeb temarê wanên xwînwerîn dixetime û ew xetimandin dubare dike ji laşê wan de qensêrê Pankreas û Adenokanser tê xûyanîn. ew xetîmîn nîşana qensêrê yê û ew agahî ji alîye Armand hat nasîn.

Kategorî:Mirin 1867
Kesên ku di 2021ê de mirine

Va ye lîsteya kesên navdar ên ku di 2021ê de çûn ber dilovaniya Xwedê.

Lîste bi vî awayî tê çêkirin: Meh û roja mehê ya mirinê (an jî roja ragihandina mirinê), nav, temen, etnosîte yan hemwelatî, sebeba navdarbûna wê/wî li gorî rêbazên Wîkîpediya kurdî, sebeba mirinê û çavkanî-serçavk.

## Kanûna pêşîn (meha 12an)

## Çiriya paşîn (meha 11an)
### 9ê çiriya paşîn
* Yûsif Gulo, kesayetiya siyasî ya kurd li Qamişlo (Rojavaya Kurdistanê), bi droneke tirk hat kuştin

## Çiriya pêşîn (meha 10an)
### 27ê çiriya pêşîn
* Selah Resûl (Selah Silêman Resûl), 69 salî, hunermendê kurd

## Îlon (meha 9an)
### 1ê îlonê

## Tebax (meha 8an)

### 31ê tebaxê
* Ferda Cemiloğlu, 70 salî, karsaza kurd û neviya Cemîlpaşa, ji ber nexweşiya penceşêra kolonê

### 24ê tebaxê
* Nadir Kerîm Nadirov, 89 salî, serokê Komeleya kurdên Qazaxistanê Berbang û cîgirê serokê yê yekem ê Akademiya Endezyarî ya Qazaxistanê.

### 23ê tebaxê
* Abdurrahman Önen, 65 salî, siyasetmedar, mamoste û erdnîgarnasê kurd, ji ber nexweşiya penceşêrê

### 18ê tebaxê
* Hadî Behlewî, 73 salî, helbestvanê kurd 

### 8ê tebaxê
* Kinyazê Îbrahîm Mîrzoyev, 74 salî, rojhilatnas, rewşenbîr û serokê Yekîtiya Kurdên Qazaxistanê, ji ber Covid-19

## Tîrmeh (meha 7an)
### 27ê tîrmehê
* Saginaw Grant, 85 salî, aktorekî amerîkî

## Hezîran (meha 6an)

### 18ê hezîranê
* Kemal Pîr Miço, 45 salî, hunermendê kurdê êzdî yê şingalî
## Gulan (meha 5an)

## Nîsan (meha 4an)
### 10ê nîsanê
* Ehmed Dilzar (Ehmed Mistefa Mihemed Axa Hewêzî), 101 salî, helbestvanê kurd
### 8ê nîsanê
* Yûsif Dîbo, 85 salî, siyasetmedarê kurd ê Rojavaya Kurdistanê û sekreterê berê yê Partiya Çep a Kurd li Sûriyê

### 1ê nîsanê
* Nemam Ghafouri (Nemam Xefûrî), 52 salî, bijîşk, çalakvan û yek ji danerên rêxistina nehikûmî û alîkar a jinên êzdî "Joint Help for Kurdistan" (JHK), ji ber êşa covid-19.

## Adar (meha 3an)

### 27ê adarê
* Keremê Seyad, 88 salî, rojnamevanê Radyoya Êrîvanê.

### 26ê adarê
* Qedrî Yıldırım, 62 salî, akademîsyenê kurd, ji ber nexweşiya xwînbûna mejiyê

### 16ê adarê
* Kemal Mezher Ehmed, 84 salî, dîroknasê kurd.
### 1ê adarê

## Sibat (meha 2an)
### 15ê sibatê
* Roj Nûrî Şaweys, 74 salî, siyasetmedar û endamê polîtburoya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK)
### 1ê sibatê

## Kanûna paşîn (çile, meha 1ê)
### 18ê kanûna paşîn
* Cemalê Mihê, 65 salî, dengbêj, bi sedema nexweşiya vîrusa Koronayê
### 6ê kanûna paşîn
* Denîz Ayaz, 35 salî, muzîkjenê çewlîgî, hate kuştin.
### 1ê kanûna paşîn

## Çavkanî
Rachel McAdams

**Rachel Anne McAdams** (; London, Ontario, Kanada) lîstikvaneke kanadayî ye. Piştî sala 2001an, ku programa şanoyê ya Zanîngeha Yorkê de xelas bû, di berhemên televîzyon û fîlman ên Kanadayî de xebitî. Rachel, di filmê drama ''Perfect Pie'' ya sala 2002an ku ji bo wê namzetiya Xelata Genie anî, filma komediyê ''My Name Is Tanino'' ya sala 2002an û rêzefilmên komediyê ''Slings and Arrows'' navberên salên 2003 û 2005an ku Xelata Gemini wergirtiye de lîst.

## Jînenîgarî
Rachel Anne McAdams ji dêûbavê Sandra (neviyê Gale) û Lance McAdams, li London a Ontario (Kanada) ji dayik bû. Bavê Rachel ajokarê kamyonê bû. Ew li St. Thomas di nav malbatek protestan de mezin bû. Rachel, ji sê zarokên malbatê zaroka herî mezin e. Xwişkek wê bi navê Kayleen McAdams heye xwîşk a wê di sala 1982an de hatiye dinê. Xwîşka wê Kayleen McAdams, hunermendê çêkerê (make-up) ya navdar e û birayê wî yê piçûk, Daniel "Dan" McAdams, pewerdekarê (antrenor) kesane ye. McAdams bi koka xwe ji nîjada skotlendî, îngilîz, îrlendî û walesî ye. Bapîrê wê yê pêncemîn ê dayikê, James Gray, di dema şoreşa Amerîkayê de jibo Amerîkayê kesekî dilsoz bû û piştî Şerê Saratoga reviya Kanadayê.

Rachel di çar salî ya xwe de dest bi skatingê kir, di neh salî ya xwe de ji bo perwerdehiya skatingê ya çotpatenê çû bajarê Toronto ya Kanadayê. Wê heya 18 saliya xwe di skatingê de beşdarî pêşbazî ya bû di pêşbaziyan de xelatên herêmî wergirt. Ev werziş paşê jê re bû wekî hobî yê. Wê anî ziman werzişa skatingê fizîka wê jibo lîstikvaniyê amade kirîye.

McAdams li dibistana Myrtle Street, û piştra Enstîtuya Hevpeymaniya Navendî ya Elgin perwerde dît. Wê diyar kir ku kêfa wê ji karê akademîk re nayê û timûtim wê xwe nexweş dixe da ku neçe dibistanê. Lêbelê, ew di jiyana xwendekariye de kesekî çalak bû. Ji xeynî lîstikên werzişê (voleybol, badminton, û futbol jî dilîst. McAdams di Civata Xwendekaran erkdar bû û beşdarî bernameya Crime Stoppers bû, û endamê Tîmê Alîkariya Peer (Peer Helping Team) bû. Sê salan di betlaneyên havînê de li xwaringeha McDonald's xebitî.

Rachel ji du mamosteyên xwe ve ku di polên 11 û 12an de ku zimanê îngîlîzî û şano fêr dikin, bi bandor bû. McAdams berî ku ji hêla mamosteyê wê yê şanoyê ve were qanih kirin ku pîşeyek lîstikvaniya profesyonel vebijar bike, mebesta wê li Zanîngeha Western Ontario, lêkolînên çandî bike. Wê beşdarî bernameya şanoyê ya çar-salî ya Zanîngeha Yorkê bû û di sala 2001an de bi lîsansa rûmetê ya Hunerên Baş mezûn bû. Dema ku li zanîngehê bû, McAdams bi pargindaniya Necessary Angel Theatre Company ya Toronto yê re xebitî.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Xelatên wê

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên ji Torontoyê
Kategorî:Aktrîsên kanadayî
Kategorî:Blogerên kanadayî
Kategorî:Mirovên zindî
Elî Seydo Gewranî

**Elî Seydo Gewranî** (jdb. 1908 li Emanê - m. 1992), dîplomatê urdunî û ferhengdanerê kurd bû ku danerê Ferhenga Kurdî Nûjen a kurdî-erebî (1985) bû.

## Jînenîgarî
### Kok
Elî Gewranî derbarê koka xwe dibêje:
:*Ez ji hoza [[Dodkan]] ya kurdî me, ji şaxa ku li [[deşta Gewranê]] rûdinê, di navbera bajarên [[Diyarbekir]] û [[Erxenî]] de, li "Kurdistana Tirkî" û navê gundê me [[Lexerî]] ye. Kalkê min bi hêzên tirk re di sala 1880 hat bajaroka [[Selt]]ê li [[Urdun]]ê, ya ku desthelatdariyên osmanî lê navenda mîrî ya yekem vekir û qayimeqamek û polîs û jendirme lê bi cî kirin, tevî fermanberiyên din. Û hêzên asayişê lê hemû kurd bûn. Kalkê min li Seltê mir û li nik kelaya wê hat gorîkirin û malbata me ji wê demê de li Urdunê rûdinê.*

### Perwerde
 
Di sala 1916an de li Emanê dest bi xwendina xwe ya sereta dike û piştî çar salan li Qudsê (Orşelîm) li Xwendegeha Bishop Gobat (*Bishop Gobat School*) ya îngilîzî bi dawî tîne. Piştre diçe xwendina xwe ya navincî li Xwendegeha Rewdetulmeeref (*Rawdat al-Ma'aref*) li Qudsê tekûz dike. Di sala 1924 diçe Zanîngeha Amerîkî ya Beyrûtê (*American University of Beirut*) û di 22ê hezîrana 1928an de bekeloriyosa ramyarî û aborînasî digire. Gewranî dibêje: *Ez zankoyarê urdunî yê yekem bûm*

### Kar

1929: mamosteyê zimanê îngilîzî li xwendegeha Emanê ya navincî.
1934: sekretêrê perlemana Urdunê
1938: birêvebirê xwendegeha navincî ya Kerkê
1940: birêvebirê xwendegeha navincî ya Emanê
1942: sekretêrê wezareta navxweyî Urdunê
1943 - 1944: qayimeqamê Eclonê
1948: birêvebirê xwendegeha navincî ya Seltê
1949: birêvebirê xwendegeha navincî ya Irbidê
1949 - 1963: dîplomat, li Erebistana Siûdî, Yemen, Enqere û Şam. ew hat malnişînkirin bi pileya cîgir wezîr.
## Berhem
### Xebatên din
* Ferhengeke Kurdî Erebî
* Geşteke li deverê Yemenê (bi Erebî)
* Lor û Loristan (bi Erebî, di kovara akadîmiya kurdî li Bexdê sala 1974)

### Wergerandin
* The Kurds: A historical and a political study, Hasan Arfa
* Journey among brave men, Dana Schmidt
* The kurdish republic of 1946, William Eagleton
* The Kurds, Thomas Bois
* Doğunun sorunları, Mehmed Emin Bozarsalan

## Xelat
* Şanenîşana Stêra Urdunê ji pileya duwem (Urdun)
* Şanenîşana Stêra Geş (Taîwan)
* Şanenîşana Jêhatiyê ji pileya duwem (Sûrî)
* Şanenîşana Perwerdekariyê ji pileya yekem (Urdun)

## Mijarên têkildar
* Celadet Alî Bedirxan
* Tewfîq Wehbî

## Çavkanî

Kategorî:Dîplomatên kurd
Kategorî:Ferhengdanerên kurd
Kategorî:Nivîskarên kovara Hawarê
Sabrina Carpenter

**Sabrina Annlynn Carpenter** (; Lehigh Valley, Pensîlvanya, DYA) stranbêj û lîstikvaneke amerîkî ye.

## Jînenîgarî
Carpenter di 11ê Gulana 1999an de li Geliyê Lehigh a Pensilvanyayê ji dayik bû û keça Dadid û Elîzabeth Carpenter e. Carpenter li kêleka sê xwişkên xwe yên mezin, mezin bû. Navê her sê xwîşkên wê ev e Sarah, Shannon, û nîvxwişk Cayla Carpenter. Sabrina xwarziyê lîstikvan Nancy Cartwright e. Carpenter perwerdeya xwe malê didît û ji 10 saliya xwe ve dest bi weşana vîdyoyan li ser YouTube kir. Bavê wê ji bo wê stûdyoyeke tomarkirinê ya mor ava kir, jibo ku hewesa xwe ya muzîkê zêde bike. di pêşbaziya deng ya ku Miley Cyrus amade kiriye, di pêşbaziya The Next Miley Cyrus Project de bû pêşbaza sêyemîn.

## Kariyera wê
Carpenter di sala 2011'an de rola xwe ya yekem a lîstikvaniyê bi i rolê mêvanê di rêzefilma drama NBC yê ya bi navê ''Law & Order: Special Victims Unit'' de lîst. Di heman demê de wê di televîzyona Çînî Hunan Broadcasting System de, ji bo festîvala Temaşevanên Mangozêrîn bi zindî derket ser dikê. Wê bi şêweya Christina Aguilera di filma "''Something's Got a Hold on Me''" ya Etta James lîst. Piştî du salan Carpenter, bi rola dûbare di rêzefîlmê *[[Goodwin]]* ên Foxê bi rola Young Chloe lîst. Bi roleke rêkûpêk a rêzeyî li ser pîlotê qenala Disney Gulliver Quinn û pîlotê ABC yê de lîst.

Di Çileya 2019an de Carpenter bi rola Harper di fîlma Netflix ya ''Tall Girl'' de rol wergirt. Di Gulana 2019an de li gel Liza Koshy re fîlma dance-comedy Work It hilberand û di fîlmê de lîst. Di Tîrmeha 2019an de Carpenter tevlî adaptasyona fîlma Marina Gessner's The Distance From Me to You bû. Ew bi xwedî rola sereke ya fîlmê Girl Meets World, bi Danielle Fishel re fîlmê hilberand. Di Îlona 2019an de di filmê drama xortan Clouds de rol wergirt.
200px|thumb|Sabrina Carpenter li navenda Los Angelesê, li ber derê 102,7 KIIS FMê

Marîe Klaîr di Hezîrana 2019an de ragihand ku Carpenter beriya niha dest bi xebatên li ser albûma stodyoya pêncemîn kiriye. Di 14ê Sibata 2020an de, Carpenter ji bo Roja Evîndaran strana albûme ya bi navê "''Honeymoon Fades''" amade kir. Carpenter di 10ê Adara 2020an de bi navê Cady Heron di Mean Girls de derket pêşbirkê û di 7ê Hezîranê de bi dawî bû. Lê jiber pandemiya COVID-19e yê di 12e adarê de hemî şanoyê Broadway hate girtin lê di serê sala 2021an de vene bû. Carpenter dema ku pandemîk bi dawî bû, dixwaze vegere pêşandanê.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televizyon

## Dîskografî
### Albûmên stûdyoyê
* *[[Eyes Wide Open (Sabrina Carpenter album)|Eyes Wide Open]]* (2015)
* *[[Evolution (Sabrina Carpenter album)|Evolution]]* (2016)
* **' (2018)
* **' (2019)
## Tûrên konseran
* Evolution Tour (2016–2017)
* The De-Tour (2017)
* Singular Tour (2019)

**Festîval (cûrbecûr hubermend)**
* Jingle Ball Tour 2016 (2016)
* Jingle Ball Tour 2017 (2017)
* Jingle Ball Tour 2018 (2018)
**Çalakiyên qadan**
* Ariana Grande – Dangerous Woman Tour (2017)
* The Vamps – UK Arena Tour (2017)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên amerîkî
Ömer Öcalan

**Ömer Öcalan,** ( Emeran, Xelfetî, Riha, Bakurê Kurdistanê) parlamenter û siyasetmedarekî kurd e. Ömer Öcalan di hilbijartinên parlamenter ya sala 2018an de wekî parlamenterê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) ya Rihayê hate hilbijartin. Perwerdeya xwe ya zanîngehê, li Zanîngeha Enqereyê beşa rojnamegeriyê de xwend. Berî ku nebibû parlementer Öcalan li Rihayê di ajansên cûda de rojnamevaniyê dikir. Ömer Öcalan biraziyê Abdullah Öcalan e.

## Xwendina wî
Ömer Öcalan di 1987an de li Emaran ji dayik bû, lê beşek mezin ji zaroktî û xortaniya xwe li Yakapınar, li nêzîkê bajarê Edene, ku bavê wî lê bar kiribû da ku ji bal hêzên ewlehiyê derkeve, derbas kir. Li gorî vegotina xwe, wî zordariya dewletê ya li dijî bavê xwe Mehmet ji nêz ve jiyaye.

Pişt re bav vegeriya Emeran û debara xwe bi cotkariyê kir. Ömer Öcalan dibistana seretayî û navîn li Yakapınarê xelas kir û piştî xilaskirina dibistana navîn yekem car wekî îmzekirina daxuyaniyek çapemeniyê hate girtin. Öcalan di ezmûna ketina Zanîngeha Enqereyê de derbas kir û ji 2007 heta 2011 li wir rojnamegerî xwend. Di 2012an de wî li Lozanê navê masterê di zanistên civakî de tomar kir, lê piştî şeş mehan ji ber sedemên aborî neçar ma ku dev ji kar berda.

## Kariyera siyasî
Ömer Öcalan ji 2014 heta 2016 li Mêrdînê hevserokê Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) bû. Sala 2016, li mala Öcalan lêgerîn hat kirin û Ömer Öcalan bi demkî hate girtin û du roj şûnda hate girtin. Lêpirsîn têkildarî daneyên têlefonê yên endamekî PKKê ku hat kuştin bû. Nêzîkî du meh şûnda, serbestberdana Öcalan hat ragihandin. Di adara 2018an de girtinek din a Öcalan hebû.

Dema ku xwarziyê Abdullah Öcalan, Parlamenter Dilek Öcalan, di sala 2018an de ji ber darizandina cezayê reviya çû welatên din ên Ewropa, HDP li şûna hilbijartinên parlamenê Ömer Öcalan xist nav lîsteya li herêma Dilek Öcalan ya Rihayê. HDP-ê li navçeyê ji sedî 29-ê dengan stend û Ömer Öcalan jî di nav de çar parlamenter şand. Li gorî ajansa nûçeyan Demirören, di 2019an de ji bo rakirina parêzbendiya wî hewl hat dayîn. Di sala 2019an, *hackeran* bi kontoya Öcalan a Twitterê nûçeya ku Abdullah Öcalan wefat kiriye belav kirin.

Öcalan, di parlamena Tirkiyeyê de endamê Komîsyona Pîşesazî, Bazirganî, Wize, Çavkaniyên Xwezayî, Agahdarî û Teknolojiyê ye

Öcalan zewicandî ye û du zarokên wî hene. Jina wî di çarçoveya tedbîrên piştî teşebusa derbeyê ya li Tirkiyeyê ya 2016an de ji karûbarê giştî hat avêtin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 28an
Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Kesên ji Xelfetiyê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan
Kategorî:Öcalan (malbat)
Mewlanzade Rifat Beg

**Mewlanzade Rifat Beg** (, Stembol - m. 1930, Heleb), rojnamevan û helbestvanekî osmanî-kurd bû, malbata wî li Silêmanî çêbû û ji Mewlana Xalidê Kurdî re peyrew bû.

## Jiyana berê û malbat
Ji kalikê Mewlanzade re Mihemed Beg  digotin ew yek ji kesayetên navdar ê Silêmanî bû û ji Mewlana Xalidê Kurdî bû, bavê Mewlanzade Ebdurrehman Nacim Efendî bû ku li navçeya Şehrezûr a Silêmanî ji dayik bû, Ebdurrehman ket nav kargêriya sivîl a Osmanî û bû serokê Dadgeha Parêzgeha Diyarbekirê û piştra serokê Dadgeha Temyîzê ya Beyrûdê, ew jî helbestvan bû û di 1895an de li Xarpêtê mir. Jina Mewlanzade Nuriye Ulviye Mevlan Civelek bû.

## Rojnamevanî û sirgûn
Mewlanzade Rifat Beg yek ji rojnamevanên herî berbiçav û pir xwendî ya Împeratoriya Osmanî bû. Ew xwedan û sernûserê rojnameya Serbestî û hevalê rojnamevanê kuştî Hasan Fehmi bû. Wî piraniya jiyana xwe li sirgûnê derbas kir ku Fransa, Yemen, Misir, Sûriye û Yewnanistan jî di nav de. Dijberê Ebdulhemîd II ew di destpêkê de endamê komîteya navendî ya Ciwantirk bû lê pişt re yek ji wan rexnegirên wê yên herî germ û paşê jî endamê partiya Liberal Entente bû. Ew di nav çend kesayetiyên giştî yên dewleta Osmanî de bû ku polîtîkayên CUPê li dijî Ermeniyan şermezar dikir, û not kir ku dersînorkirinên hatine kirin ji hêla Ciwantirk ve bi rengekî sîstematîk wekî navgînek ji bo çareserkirina pirsa Ermeniyan bi jenosîdê hate plan kirin.

Mewlanzade li dijî Mustafa Kemal Atatürk jî derket û wekî yek ji lîsteya sedûpênciyan hat binav kirin. Ew di sê serdemên cûda de dijber bû, yekem li dijî Ebdulhemîd II, duyem li dijî Îtihad û Tereqî û sêyem jî li dijî Atatürk.

## Neteweparêziya kurdî
Wî bi berfirehî lobî ji inglîzan, fransî û yewnanan re kir ku piştgiriyê bidin damezrandina Kurdistanek serbixwe. Wî di vê armancê de bi Dimitrios Gounaris re civiya. Mevlanzade di heman demê de endamek navdar ê Cemiyeta Tealiya Kurd bû û Çardeh nuqteyên Woodrow Wilson parast ku li gorî wan hemî mafên neteweyên di nav Împeratoriya Osmanî de têne hesibandin.Mevlanzade Rifat di heman demê de wekî têkiliya di navbera Kurdên li Xoybûn û Ermeniyan de xebitî. Ew hevalê nêzîkê Celadet Alî Bedirxan û Sureya Bedirxan bû ku wî gotarên wî weşandin.Ew berdevkên fermî yê serokê Cemiyeta Tealiya Kurd Seyîd Ebdulqadir bû.

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Mirin 1930
Kategorî:Neteweperwerên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Sarah Bolger

**Sarah Bolger**, (; Dublin, Îrlenda) lîstikvaneke îrlendî ye. Sarah Bolger bi rol wergirtinên fîlmên wek *[[Stormbreaker]]* ya sala 2006an û fîlmê ''The Spiderwick Chronicles'' ya sala 2008an û bi lîstikvaniya rêzefîlma ''The Tudors'' ê tê nas kirin.

## Jînenîgarî
Sarah Bolger li Dublînê ji dayik bû. Bavê wê Derek Bolger karê qesabiyê dikir. Dayika wê Monika Bolger jina malê ye. Xwîşkekî wê ya biçûk bi navê Emma Bolger heye, Emma Bolger jî wek Sarah Bolger lîstikvan e.

Sarah di salên 2003 û 2009an de dibistana Şano ya Ciwanan a li Dûblînê û dibistana navîn a Loreto, Beaufort a li Rathfarnhamê xwend.

## Kariyera wê
Sarah Bolger bi xwişka xwe Emma Bolger re li Amerîkayê di fîlman de karê lîstikvaniyê dike. Ji sala 2008an heta 2010an di rêzefîlma The Tudors de rola prenses Mary Tudor lîst. Bolger tevî Alex Pettyfer di di fîlmê *[[Stormbreaker]]* de rol wergirt. Di adaptasyona fîlma romana zarokan ''The Spiderwick Chronicles'' de lîst. Wê pîlotekî bi navê Locke & Key hilberand. Di fîlma *[[Starbright]]* de rola sereke lîst.

Sarah Bolger di sezona duyem, sêyem û çarem ên dramaya çîrokan a bi navê Once Upon a Time de bi navê rola Prenses Aurora lîst.

Bolger di versiyona inglîzî ya fîlma 2011an ya Studio Ghibli, fîlmê bi navê ''From Up on Poppy Hill'' de rola jina sereke ya bi navê Umi leyîst û di sala 2013an de bi navê rola Lusy di fîlma As Cool de rol wergirt. Di sala 2014an de di rêzefilmên televîzyonê Mixology de lîst. Bolger di fîlma rageşî a David Gelb de di fîlmê ''Lazarus Effect'' de rol wergirt.

Di sala 2015an de di pêşandana hunerên leşkerî yên AMC de di Badlands û biyopîka ''Freddie Steinmark My All American'' de lîst.

Di sala 2016an de di fîlma *[[Emelie]]* ya tirsê de weke karakterê sernavê lîst.

Di adara 2017an de, ji hêla Deadline Hollywood ve hatibû ragihandin ku Bolger ji bo stêrka sûc-rageşî ''A Good Is Hard to Find by Abner Pastoll'' de rol hilde. Film di berfanbara 2017an de bi dawî bû, Di sala 2019an de fîlm kete vîzyonê.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên îrlendî
Kategorî:Jinên îrlendî
Kategorî:Mirovên zindî
Gustave Le Bon

**Charles-Marie Gustave Le Bon** (jdb. 7ê gulana 1841 li Nogent-le-Rotrou - m. 13ê kanûna pêşîn a 1931 li Parîs) nojdar, mirovnas, derûnnas, civaknas û dahênerekî fransî bû.

Ew yek ji damezirînerê derûnnasiya girseyî, şaxek ji derûnnasiya komî tê hesibandin. Berhema wî ya ku herî tê zanîn pirtûka *[[Psychologie des foules ( pirtûk|Psychologie des foules]]* e ku di 1895 de hate weşandin. Bandora Le Bon a li dû paşerojê, bi zanistî li ser Sigmund Freud û Max Weber, bi taybetî di warê ramyarî de li ser nasyonalsosyalîstan û serkesên wê, mezin bû.

## Jiyana wî
Charles-Marie Gustave Le Bon di 7ê gulana 1841an de li Nogent-le-Rotrou, Center-Val de Loire ji dayik bû. Malbat bi eslê xwe breton bûn, bavê wî di hikûmeta Fransî de karmendek parêzgehê bû.

Di 1848an de Le Bon krîza şoreşa Sibatê û Komuna Parîsî 1871ê bi çavên xwe dît, her du bûyer jî diyar e ku bandorek navendî li ser berhema wî heye.

## Çavkanî

Kategorî:Antropolojî
Kategorî:Bijîşk
Kategorî:Civaknas
Kategorî:Civaknasên fransî
Kategorî:Dahênerên fransî
Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Fizîknasên fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1841
Kategorî:Mirin 1931
Kategorî:Psîkologên fransî
Charles Perrault

**Charles Perrault** (jdb.  - m. ) nivîskarekî fransî û endamê Akademiya Fransayî bû. Wî bi berhemên xwe, ku ji çîrokên gelêrî yên berê hatine û di pirtûka wî *[[Histoires ou contes du temps passé ( pirtûk)|Histoires ou contes du temps passé]]* de, ku di 1697 de hatî weşandin, bingehek ji bo cureyê wêjeyî yê nû xeberoşk danî. Di çîrokên wî de ya herî çêtir tê zanîn *Le Petit Chaperon Rouge* ("Keça Kumsor"), *Cendrillon* ("Sinderella"), *Le Maître chat ou le Chat botté* ("Pisîkê bi cizme"), *La Belle au bois dormant* ("Bedewa razay "), û *Barbe Bleue* ne.

Hin guhertoyên çîrokên kevn ên Perrault bandor li ser guhertoyên alman ên ku ji hêla Birayên Grimm ve bêtirî 100 salî hatine weşandin bandor kirin. Çîrok têne çap kirin û ji opera, balet, şano, û fîlim re hatine adapte kirin. Perrault di qada wêjeya fransî ya sedsala 17an de kesayetek bibandor bû û di dema Quarrel ya kevnar û nûjen de serokê fraksiyona nûjen bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1628
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1703
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên ji Parîsê
Hansrudi Wäscher

**Hansrudi Wäscher** (jdb. 5ê nîsana 1928 li St. Gallen, Swîsre - m. 7ê kanûna paşîn a 2016, li Freiburg im Breisgau) xêzkar û nivîskarê alman ê xêzeromanan bû.

## Jiyan
### Jêder û perwerde
Wäscher kurê mêrek alman û jinek swîsrî bû ku wî hemwelatiyê Almanya jî li ser zewacê girt. Wäscher salên pêşîn ên jiyana xwe li Swîsreya almanîaxêv derbas kir. Dûv re ew bi dêûbavên xwe re çû Lugano, ku ew cara yekem bi xêzeromanan re ket têkiliyê .

Wäscher piştî ku di 1940 de çû Hanoverê, piştî ku dibistana navîn xilas kir, li firoşgeha cilûbergan Sältzer dest bi şagirtiyê kir "sewînerê camên dikan ".

Ew di avahiyê de bû dema ku firokexane di dema êrişên hewayî yên li ser Hannover de hate bombebaran kirin.Di wan salan de şîretvanê Waşer mamosteyê dibistana pîşeyî Henry Ostfeld bû. Lê paşê Wäscher li dibistana hunerê ya Hanoverê heft nîvsalan grafîkên bazirganî xwend. Di vê demê de wî lênûskek li ser perwerdehiya trafîkê ji bo bajarê Hanoverê bi navê "Der Herr Boll" xêz kir.

### Ji 1953 heya 1968 wekî xêzkarê xêzeromanan xebitî
1953 heya 1968 Hansrudi Wäscher bi tevahî 1124 lênûskên Piccolo, 405 cildên mezin û 44 lênûskên Kolibri - her yek di hundir û bergê de çêkir (ji bilî: rêzeya 2emîn a Falk Piccolo, ku wêneyên bergê rûpelek ji hundur ve têkildar in) û her wiha 53 rûpelên rojname ji bo "Harry, die bunte Jugendzeitung". Ji bo ji nû ve çapkirina rêze û xêzeromanên xwe ji hêla nivîskarên din ve, wî di vê demê de 537 bergên nû yên bi bergên mezin û 365 bergên nû yên Piccolo xêz kir.

#### Sigurd, Akim, Nick, Tibor, Falk
Di salên 1950an de, Wäscher ji Walter Lehning Verlag re xebitî, ku wî xêzeromanên xweyên herî navdar afirand: Sigurd, Falk, Tibor, Nick û yên din, ku bi giranî di teşeya piccolo de ( lênûskên ên teng ên di teşeya pehnahiyê de) hatin weşandin û heta mîlyonek çap bûn. Wî her weha rêzeya Akim a xêzkarê îtalî Augusto Pedrazza bi 196 lênûskên Piccolo domand. Rêzeya Sigurd - Piccolo heya 1960an bi tevahî 324 lênûsk weşandî bû û ji 1958an ve çapek nû (bi veqetandinan) re 124 lênûsk di formata mezin de, ku dûv re bi serpêhatiyên nû yên Wäscher heya hejmara 257 berdewam xêz kir. Paşê serpêhatiyek Sigurd wekî şanoyek radyoyê hate weşandin. Di salên 1960an de, ew lênûskan di tûrikên surprîz de naverokekî hezkirî jî bûn. Cilda yekem a di rêzeya mezin-cild a Sigurd de, bi şertê ve girêdayî, di kataloga bihayê xêzeromanan de bi 600 û 5000 EUR re tête rêz kirin. Lênûskên din ên Wäscher jî di hin rewşan de bihayên zêde digirin. Di 2011an de lênûsk Sigurd Piccolo jî wekî sepena iPhoneê hatin weşandin.

#### Titanus, Gert
Di sala 1955an de Wäscher 2 lênûsk di rêzeya honaka zanistî "Titanus" de di "Titanus Verlag" û rêzeya "Gert" ji Lehning, ku piştî 24 hejmaran hate bidawîkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1928
Kategorî:Mirin 2016
Kategorî:Swîsrî
Kawa Urmiye

** Kawa Urmiye** hunermendekî kurd e ku di 1975an de li gundê Kûran, Somabiradost bi ser Urmiye ve hatiye dinyayê.

Kategorî:Stranbêj
Hisên Mîlan

** Hisên Mîlan** (bi farisî: حسین میلان) hunermendekî kurd e ku di 22ê tebaxa 1981an de li gundê Xelec bi ser Makû ve hatiye dinyayê.

## Muzîka wî

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Makûyê
Walter Molino

**Walter Molino** (jdb. 5ê çiriya paşîn 1915 li Reggio nell’Emilia, Emilia-Romagna, Îtalya - m. 8ê kanûna pêşîn 1997 li Mîlano, Îtalya) hunermend û xêzkarekî xêzeromanan ê îtalî bû.

## Jiyan û berhem
Molino li Mîlano perwerdehiya xweya akademîk dît û di nîvê salên 1930an de bi nexşên ji bo weşanên cûrbecûr pêşandana xwe kir.Ji 1936an ew di heftaneha henekdar Bertoldo de xebitî, berî ku di 1938an de xêzeromana xweya yekem bi Virus, il mago della foresta morta, li ser bingeha Federico Pedrocchi, biafirîne. Di salên paşîn de, Molino Capitan l'Audace xêz kir û Kit Carson ji Rino Albertarelli stend. Sala 1941an Molinos bi kovara Domenica del Corriere re, ji bo ku wî berg û nîgarên pêkenok çêkir, hema hema 30-sale hevkariyek dest pê kir. Bi çend îstisnayan, wek mînak di 1946an de, ku ew bi nasnavê J.W. Symes ji bo kovara Grand Hotel çend çîrok kişandiye ku têkelek wêne û teknolojiya şûştinê bikar tîne, Molino ji 1941an û vir ve hema hema wekî nîgarkêş dixebitî.

## Çavkanî

Kategorî:Îtalî
Kategorî:Jidayikbûn 1915
Kategorî:Jidayikbûn 1997
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1997
Zexeriyan

**Zexeriyan,** (bi Ermenî: Զաքարյաններ *Zak'aryanner*; bi Gurcî: მხარგრძელ-*Mkharkrdzeli*) Xanedana Zexeriyan di navbera salên 1161 û 1360an de huqim kirine.

Zexeriyan xanedaniya herî xurt a Keyaniya Gurcistanê bûn, û nivîskarên Ermenî û Gurcî yên serdemê û dîroknasên îro hem fıkrin ku Zexeriyan Kurd bûn.

Vladimir minorsky yek ji dîroknasên herî bibandor ên Kafkasyayê ye. Vlademir dibeje ku bav û kalên wan ji Kurdê Mezopotamya Babirakan (Bapîrakan) Xeli (eşîr) bûn

Xanedaniya Zexerî, Kurdê ku wê demê li herêmê xwedî bandorek mezin bû, timûtim bi Xanedana Şedadiyan re şer kir û di 1199an de Mîrê Anî, ku Mîrê vê Xanedanê bû, ji holê rakir.

Bi êrişa Mongolan re, paytexta Zexeriyan, Anî ket destê Mongolan, lê Zexeri wekî vasalên xwe serweriya xwe domandin, bi Mongolan re têkiliyên dostanî danîn. Xanedana Zexerî di sala 1360an de ji hêla Qereqoyûnî ve hate bidawîkirin.

## Çavkanî
Mîrektiya Dimilî

**Mîrektiya Dimilî** (Tirki: *Dunbilli*) (1210–1799) Ew mîrekiyek kurd e ku li derdora bajarê Xoy dijî û navê wî şira êla Dimilî (Donboli) tê. Rehên mîrektiyê ji Xanedana Eyûbiyan tê. Di sala 1799an de ji hêla Ebas Mîrza ve hate rûxan.

## Dîrok
Serokwezîrê xanedana (Dimilî) Dimbilî, Hecî Beg, di sala 1548an de waliyê Wanê kuşt. Vê bûyerê têkiliyên di navbera xanedanê û Sefewiyan xirabtir kir, Sefewiyan hêzek şand ku Kurdan bişkîne, û di vî bûyerê de gelek Kurd hatin qetil kirin. Birayekî Hecî Beg eşîr berhev kir û koçberî Qotur (wê demê perçê Dewleta Osmanî) bû Di destpêka sedsala 17an de, mîrekiyê dilsoziya wan guherî û dîsa tevlî Sefewiyan bû.

## Her wisa
* Dîroka Kurdistanê
## Çavkanî
Deysemiyan

**Deysemîyan**, (erebî: ديسيمي *daysîmî*) Xanedaniya ku ji hêla rêberê kurd Daysam ibn Ibrahîm al-Kurdî ve hate damezrandin. Xanedana kurd a Deysemî di navbera salên 938-953 de hukim kiriye. Di navenda Azerbaycan de bû

## Êrişên Vîkîngan
Di dema xanedaniyê de, li aliyê rojavayê Deryayê Xezerê, de navbera dewleta Vîkîng û deysemi de, keyaniya Bulgarî û Xazar hebû. Wan ji cîhana îslamî tişt kirîn û ewan firotin gelên bakur û Vîkîngan. Vîkîngan ev tıştan li Swêdê firotin. Ji vir çûn bajarên mezin Ewropî

Vîkîngan di sala 943-an de Berde, paytexta xanedana Kurd a Deysemî dorpêç kirin, Wan bajar talan kirin û salekê gelê Kurd li bajêr girtin.Dîroknas û fîlozofê navdar ê farisî Ebû Ali Ahmed ibn-i Muhammed ibn-i Yaqub ibn-i Misgevêy Razî (932 - 1030) di derheqê êrişa Viking de agahdarîyên berfireh dide, Dîroknas dibêje dema Viking ketin bajêr, di nav parêzvanên bajêr de Kurd jî hebûn û di wan salan de hejmara siwarên Kurd gihîşt 1500., salekê li bajêr sekinîn, û çûn Vîkîng gelek xulam bi xwe re birin.

## Belavbûn
Vezîrê Deysem xiyanet li wî kir û bi merzuban re li hev kirin, wan di şer de deysem têk birin, û wî xistin zindanê.

## Çavkanî
Xanedana Zirkan

**Mîrîtiya Zirqan** (1335-1835) mîrekiya kurdan e ku di 1335an de li bakurê Mêrdînê hatiye damezrandın. Mîrîtiya Zirqan piştî dagirkirina Keleha Buat a li Farqînê, di 1335an de ji hêla Zeydo ve ku ji neviyê şêx Hasan Zerraki ye, hate damezrandin. Mîrektiya Zirqan di serdema Aqqoyunîyan de serdema xwe ya herî bihêz jiyaye, bajarên mîrektiyê, Mêrdîn, Amed û Bedlîsê ne. Mîrên mîrekiyê di 1830an de serî hildan, lê ew di 1835an de ji hêla osmaniyan ve hatin têkbirin û endamên malbatê şandin bajarê Edirneyê û bi vî awayî mîrekiya Zirqan bi dawî bû.
## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1335an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1835an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka kurdan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Mîritî
Şeddadê

Şedadê an jî Şedadî bajarekî girêdayî Parêzgeha Hisiça li Rojava ye û 60 km dikeve başûrê Hesekê, li ser sînorê Iraqê nêzîkî bajarê Mûsilê ye. Li ser riya sereke ya navbera Hisiça û Dêra Zorê. Çemê Xabûrê di tenişta wî re derbas dibe.

Taxa Bakur.
Taxa Başûr.
Berfireh.
Xaniyê kedê,

**Gelê**
Nifûs, li gorî serjimêriya 2004-an, 19,000 e, û ew keleha herî girîng a Artêşa Azad e di destpêka şoreşa Sûrî de.
xelkê wê bajarê bi hejmarê mezin ji ereban e û hejmarkî din ji kurdan ji

**Dîrok**
di sala 2013 bajar ji destê rêjîmê ket destê artîşa azad
û Daîş li di sala 2017 hat rizgar kirin ji alyê HSD

Kategorî:Rojavaya Kurdistanê
Konferansa Aştiyê ya Lozanê

**Konferansa Aştiyê ya Lozanê** di navbera 11 mijdara 1922yê heta 24ê tîrmeha 1923yê di navbera dewletên îtilaf û hikûmeta nû ya Tirkiyeyê de dewam kiriye. Di encamê de Peymana Lozanê hatiye destnîşan kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Şerê Rizgariya Tirkiyeyê
Kategorî:İsmet İnönü
Kategorî:1922 li Swîsreyê
Kategorî:1923 li Swîsreyê
Xanedana Xoyê

**Xanedana Xoyê** (1747-1813) Xanedanekî kurd e. Li xaka bakurê rojavayê Azerbaycanê (Îrana Sefewî û Îrana Qacarî) ava bû yeç Bajarên Xoy, Ûrmiye, Makû, Tewrêz û Naxçivan di nav tixûbên xanedaniyê e bûn.

## Dîrok
Xanedana Xoy, ji hêla serokê eşîrên Donbilî Şahbaz Xan ve hatiye damezrandin. Eşîra ku bi eslê xwe kurd e, bi demê re li herêmê bi Tirkan re bûye yek. Donbilî yekemcar di vegotinên erdnîgarên ereb ên sedsala 11an de di derbarê Sûriyê de tê behs kirin. Ferhenga ensîklopedîkî ya navdar a Firûzabadî El-Kamusu'l-Mûhît jî dinivîse: Donbilî navê eşîreke kurd e ku li derdora Mûsilê dijî û navê hiqûqnasê şafii Ehmed b. Nasr û hedîsîst Ali b. Ebû Bekir b. Silêman donbiliye

Pirtûka Şerefname vê eşîrê wekî "Dunbuliye Bohtî" (Dunbuli ya Botan) bi nav dike. Li gorî Şerefxan, ew eşir Êzîdiyan bûn ku dûv re ola Îslamê pejirandin û li gorî wî, eşîra Dunbuli Mîrîtiya Sekmanabad birêve dibir. Û Carek , wan Mîrektiya Hekariyê bi alîkariya Sefewiyan girtin.

Ev xanedanî heya sala 1799 jiyaye. Xanedana Xoyê carinan serbixwe, carinan jî bi otonomî dihat birêvebirin. Di nav de sererastkirina dîwarên keleha Tebrîzê, Xanedan li heremên heyx Hoy, Çors, Selmas, rumiye, Tebrîz û Ganja gelek imaret ava kirin.

## Mîrên xanedanê

* Şahbaz Xan
* Ehmed Xan
* Hisên Kulxan
* Cefer Kulxan

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1210an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1799an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê

Kategorî:Xanedanên kurdan
Riza Yûsifiyan

** Riza Yûsifiyan** (bi Zimanê farisî: رضا یوسفیان) hunermendekî kurd e ku di 2001an de li Makû hatiye dinyayê.

## Jînenîgarî

## Fîlmnîgarî
* ***Oy li min***

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Makûyê
Herêmên Îtalyayê

250px|thumb|Nexşeya rêveberî ya welatê Îtalya yê
**Herêmên Îtalyayê**, (bi îtalî: *regioni d'Italia*) Îdariya rêveberiya asta yekem a Komara Îtalyayê ye û asta îdarî ya duyem ji asta îdariya **NUTS**ê pêk tê. 20 herêm welatê hene, ji van pênc herêman xwedî rêveberiya xweser e. Li gorî makezagona Îtalyayê, her herêm li gorî taybetiyên sosyolojiyê xwedî mafê rêveberiya ye û xweser e. Ji xeynî Geliyê Aosta, her herêm bi çend parêzgehan dabeş bûne.

## Herêm û makro herêm

Herêmên makro, li gorî **NUTS** û Yekîtiya Ewropayê herêmên yekem têne naskirin

* **Navend**: Lazio, Marke, Toskana, Umbriya
* **Bakûrê rojhilat**: Emilia Romagna, Friuli Venezia Giulia, Trentino-Alto Adige, Veneto
* **Bakûrê rojava**: Geliyê Aostayê, Lîgûrya, Lombardiya, Piemont
* **Herêma giravan**: Sardînya, Sîsîlya
* **Başûr**: Abruzzo, Apulia, Basilicata, Kalabriya, Kampaniya, Molîze

## Çavkanî

Îtalyayê
Kategorî:Dabeşkirina Îtalyayê
Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li Ewropayê
Mehmûd Efşar Yezdî

**Mehmûd Efşar Yezdî** yek ji siyasetmedar, nivîskar, helbestvan û rojamevanê îranî ye. Avakerê îdyolojiya Pan-Îranîzme.

## Jînenîgarî
Mehmûd Efşar li Îran û Swîsreyê xwend û di sala 1919an de li Zanîngeha Lozanê doktoraya xwe ya zanistên ramyarî wergirt. Piştî du salan vegeriya Îranê û li wir pêşengê tevgera Pan-Îranîzm bû. Di xortaniya xwe de, ew bi awayekî çalak beşdarî "Civaka Ciwanên Îranî" (Anjoman-e Iran-e Javan) bû, ku komek ji îraniyên neteweperest, ku piraniya wan li zanîngehên Ewropî hatibûn perwerdekirin, li hev kom kiribû. Yek ji endamên bibandor ên komê Riza Şah bû ku di sala 1925an de bû Şahê Îranê.

Mehmûd Efşar alîgirê reforman û laîkkirina Riza Şah e. Di sala 1925an de kovara çandî Ayandê (Dahatû) ava dike. Wî çendîn dezgehên zanistî û çandî li welêt damezirand, di nav wan de Dibistana Karsaziyê (Madrese-ye Tejarat) li Tehranê. Her wiha di Wezareta Rewşenbîrî û Wezareta Dadê ya Îranê de jî kar dike.

Mehmûd Efşar bi Nosret Barazande re zewicî bû û bavê îrannas Irac Efşar e.

## Çavkanî
Mîrektiya Paloyê

**Mîrîtiya Paloyê** (1210-1845), xêzika belayên Paloyê li ser bingeha hikumdarê Gêl, Emîr Muhammed e. Bi mirina Emîr Mihemed re, axa kevanê di nav 3 kurên wî de hatî parve kirin. Çêrmûg û Berdene ji Emîr Huseyîn re hatin hiştin û kela Bağın û derdora wê Emîr Timurtaş re hatin hiştin û herêma Egîl ji Emîr İsa re hate hiştin. Mîrîtiya Paloyê di dema Mîr Hemza de gihîşt sînorên xweyên fireh. Bi lawazbûna Aqqoyûnî re, Mîrê Palu herêma Amedê bi dest xwe xist. Di dema mîrektiya Palo de, gelek medrese û mizgeft hatine avakirin. Hemama ku di heyama wan de li Xarpêtê hatî çêkirin,hîn jî vekiriye. Di dema êrişa ser mîrekiyên Kurd ên Sefewî de, Mîrektiya Palo jî hate dagirkirin. Cemşîd Beg dilsoziya Osmaniyan ragihand da ku, mîrî bistîne. Wî bi piştgiriya Osmanî mîrektiya xwe girt. Cemşîd beg bi dilxwazî ​​di sala 1568an de ji bo, Huseyîn Can beg ji mîrektiye vekişiya. Mîrîtiya Palu heya sala 1845an li herêmê hebûna xwe domand.

## Çavkanî

Kategorî:Dewletên kurdan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1495an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1845an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka kurdan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê