open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Rescuers Down Under

The Rescuers Down Under 29mîn fîlma anîmasyonîê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1990an de derket.

Kategorî:Fîlm
Kategorî:Fîlmên 1990an
İshak Sağlam

**İshak Sağlam** (jdb. 1966) siyasetmedar û parêzerekî kurd ê ku ji çiriya pêşîn a 2018an heya hezîrana 2021ê serokê Partiya Doza Azad bû. Paşê bû cîgirê serok û berpirsê mafên mirovan û karûbarên yasayî yên partiyê.

## Jînenîgarî
Sağlam di sala 1966an de li Hezoya Batmanê ji dayik bûye. Ew di sala 1992an de ji Fakûlteya Hiqûqê ya Zanîngeha Dîcleyê mezûn bû. Di salên 2000î de di nava endamên Hizbullahê Kurdistan de weke parêzer xebitî, dû re ji ber endamtiya wî ya vê rêxistinê ji bo maweyê şeş salan cezayê girtîgehê bi ser wî de sepandine.

## Partiya Doza Azad û PDK
Di çiriya pêşîn a 2018an de, di kongreya sêyem a partiyê de, ji 1.165 dengan, wî 777 deng bi dest xistin, bû serokê Partiya Doza Azad. Di nîsana 2019an de Sağlam û şandeyekî Partiya Doza Azad çûn Herêma Kurdistanê da ku li serokê Partiya Demokrat a Kurdistanê Mesûd Barzanî pêşwazî bikin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Cîbûtî (bajar)

**Cîbûtî** paytext û bajarê herî mezin a welatê Cîbûtî li rojhilata Afrîkayê e. Bajar li ser perava Cîbûtî di Kendava Tadjûrayê de ye.

Nifûsa bajarê Cîbûtî derdora 600,000 nîştecîh ye, wekî 54% ji nifûsa welêt dike. Bajar di sala 1888an ji aliyê fransî re hat damezrandin, û ji somaliyan û Siltanên Afar hat hikûm kirin. Di heyama paşerojê de, bajar wekî paytexta Somalîlanda fransî û şûngirê wê Herêma Fransî ya Afars û Issas bû.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1888an li Afrîkayê
Kategorî:Paytextên Afrîkayê
Knyaz Hasanov

**Knyaz Hasanov** (jdb. 17 kanûna paşîn 1945) siyasetmedar û endamê Parlamena Neteweyî ya Ermenistanê ji bo partiya Hevbendiya Gava Min (Իմ Քայլը դաշինք, *Im Kaylə Dashink*, IKD) ye. Hasanov kurd e û serokê civata kurdên Ermenistanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Neteweyî ya Ermenistanê
Kategorî:Jidayikbûn 1945
Kategorî:Kurdên Ermenistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd li Ermenistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Ermenistanê
Herzog & de Meuron

**Herzog & de Meuron Basel Ltd.** fîrmayek mîmarî ya swîsrî ye. Fîrmaya bi nivîsgejha li Baselê ji hêla Jacques Herzog (jdb. 19ê nîsana 1950an) û Pierre de Meuron (jdb. 8ê gulana 1950an) ve hatî damezrandin. Herdu mîmar beşdarî Enstîtuya Teknolojiyê ya Federal a Swîsreyê (ETH) li Zurichê bûn. Ew belkî herî baş ji bo veguheztina Stasyona Hêza Bankside ya mezin a li Londonê ji bo mala nû ya Tate Modern têne zanîn.

Herzog û de Meuron ji sala 1999an heya sala 2018an li ETH Zürich profesor bûn û di sala 1999an de bi mîmar Roger Diener û Marcel Meili re di beşa mîmariyê de ETH Studio Basel damezrandin. Herdu mamosteyên mêvan li Dibistana Mezûn a Sêwiranê ya Zanîngeha Harvardê ne. Jacques Herzog di heman demê de mamosteyek mêvan e li Koleja Mîmarî, Huner û Plansaziyê ya Zanîngeha Cornell.
## Çavkanî
Hereketa Azadî

**Hereketa Azadî** rêxistinek û partiyeke niştimanî û îslamî ya kurd e ku li bakurê Kurdistanê çalak e. Ew partiyeke nû ye û yek ji wan kêmanan e ku bi awayekî aktîv ala kurdî li ba dike û tabelayên kurmancî û zazakî di nav sînorên Tirkiyê de danîne.

Damezrênerê partiyê di hevpeyvînekê de got "Hereketa Azadiyê bi hukmê partî li Kurdistanê kar û barên sîyasî dike, herketeke îslamî ye lê li ser esasên Kurd û Kurdistanê tevdigere"

Hereketa Azadî ji nêz ve bi Partiya Maf û Azadiyan re kar dike û di sala 2023an de bi hev re tifaqek çêkir.

Hereketî Azadî di Çileya 2023’an de bi partiyeke siyasî ya Kurdistanî ya bi navê HEZKURD’ê re hevdîtin pêk anîbû û bi Partiya Doza Azadî yê re jî li ser mijarên kurdan nîqaş kiribûn. Hereketa Azadî, lê îdia dike ku ji Partiya Doza Azadî bijarteyeke çêtir e.

Roja damezrandina Tifaqa Azadî û Demokrasiyê ya Kurd ku HDP, YSP, KCD, DBP, Hereketa Azadî, û KKP jî di nav de ye, Serokê Partiya Azadî Ayetullah Asîtî got, “Bê yekîtî serkeftin çênabe. Divê em xeletî û rastiyên xwe diyar bikin û bi hev re tevbigerin. Divê em xeletiyên xwe bibînin. Ger em şer bikin em ê bi ser bikevin.”

Di sala 2020an de dema ku Hesen Nesrullah, serokê Hizbullahê Libnan, heqaret li Mesûd Barzanî kir, Hereketa Azadî bi daxuyaniyeke dirêj berevaniya Barzanî kir û Nesrullah wek tirsonek bi nav kir.

## Çavkanî
Rachele Richey

**Rachele Richey** (jdb. 20ê kanûna pêşîn a 1994an li Granbury ,Teksas ,DYA) pornostêrkeke amerîkî ye.

## Jiyana wê
Ew di sala 2014an de di 19 saliya xwe de dest bi lîstikvaniya pornoyê kir. Di çar salên kariyera xwe de wê di 27 fîlman de lîstiye, di nav wan de du dîmen bi Rocco Siffredi re li Mecaristanê. Rachele ji ber şiyana xwe ya pêkanîna pratîkên tund (bukkake, gangbang, masoşîstiya sadî, urofilî) di pîşesaziya pornoyê de tê nasîn. Berevajî gelek pornostêrkên amerîkî, wê dîmenên li welatên din ên wekî Mecaristanê û dîmenek ji bo malpera fransî Jacquie et Michel jî kişandiye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên amerîkî yên jin
Aigen im Ennstal

**Aigen im Ennstal** şaredariyekî li Navçeya Liezenê, Steiermark, Awistirya bi 2696 nîştecîhan e (1ê Çile 2023an).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Awistiryayê
Kategorî:Gundên Steiermarkê
Ji çiyan pê ve tu heval nînin

**Ji çiyan pê ve tu heval nînin** biwêjeke kurdî ye ku behsa tenêtiyê, nebûna piştgiriya Kurdan dike. Carinan ev têgîn ji bo biyanîbûn, sansura azadiya kurdan û dîtina kurdan wek hindikahiyeke mezin a bê dewlet tê bikaranîn.

## Çavkanî
Fehim Taştekin

**Fehim Taştekin** (jdb. 6ê sibata 1972an li Erziromê), nivîskarê rojnamevanê tirk e ku pisporê siyaseta derve ya Tirkiyê, Qefqasya, Rojhilata Navîn û Yekîtiya Ewropayê ye. Fehim Taştekin nivîskarê platforma Al-Monitor û BBC tirkî ye.

## Jînenîgarî
Fehim Taştekin di sala 1972an de li navçeya Oltî ya Erziromê hatiye dinê. Li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Zanistên Siyasî qedandiye. Li Zanîngeha Marmarayê, Enstîtuya Rojhilata Navîn û Welatên Îslamî beşdarî bernameya mezûniyetê dibe lê nekariye temam bike. Li "Lewis School of English", li bajarê Southampton û li "Evendine College", a li Londonê zimanê ingilîzî xwendiye.
## Kariyera wî
Di sala 1994an de di rojnameya Yeni Şafakê de wek nûçegihan dest bi rojnamegeriyê dike û piştre di rojnameyên wekê Son Çağrı, Yeni Ufuk, Tercüman, Radikal û Hurriyetê de xebitiye. di Ajansa Kafkasyayê de ku ji aliyê Fehim Taştekin ve hatiye demazirandin, lêkolînên li ser Qefqasyayê dike. Di sala 2003an de li servîsa nûçeyên derve ya Rojnameya Radîkalê de wek edîtor, rêvebir û nivîskar dest bi xebatên xwe kiriye. Di rojnameya Hurriyetê de wek nivîskarê analîzê xebitiye.

4 salan heftane bernameyên siyaseta derve bi navê “Dîwana Rojhilat” di televizyona IMC TV de çêkir ku televîzyon di sala 2016an de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatiye girtin. Piştî girtina rojnameya Radikal ku di adara sala 2016an de hatiye girtin, nivîsên xwe yên li ser Duvar Gazeteyê berdewam kir. Di cotmeha sala 2021an de Taştekîn piştî ku edîtorê giştî Ali Duran Topuz di encama lihevnekirina xwediyê Dîwarê bi Vedat Zencir re dest ji kar berdide.

Niha jî li ser platformên Al-Monitor û BBC Tirkî nivîsaran dinivîse.
## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên tirk
Kategorî:Rojnamevanên tirk
Besê Hozat

**Besê Hozat** bi navê fermî **Hülya Oran** (jdb. 1978an, li Dêrsim) yek ji rêveberên leşkerî yên payebilind ên Partiya Karkerên Kurdistanê ye û li gel Cemil Bayık hevseroka Koma Civakên Kurdistanê ye. Ew endama şeşemîn ê Konseya Serokatiyê ya Giştî ye ku organa herî desthilatdar a PKKê ye.

## Kurtejiyan
Oran di sala 1978an li parêzgeha Dêrsimê ji malbatekî bi 9 zarokan wekî zarokê heftemîn ji dayik bûye. Dibistana seretayî li gundê Tanerê û ya navîn jî li Qeyseriyê xwend û li wir wek kurdeke Elewî rastî cudakariyê jî pêk hat.

Malbata Oran mexdûrên Komkujiya Dêrsimê di sala 1938an de bûn.

Di sala 1994an de li çiyayên Dêrsimê tevlî şoreşên PKKê dibe û navê xwe wek hevjîna Seyîd Rizayê kir ku serokê Serhildana Dêrsimê (1936-38) bû.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Femînîstên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Kesên ji Dêrsimê
Kategorî:Kurdên elewî
Kategorî:Kurdên sedsala 21ê
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Bêdengiya Berxê (Fîlm)

440x220px|thumb
**Bêdengiya Berxan** (), fîlmek tirsnagê psîkolojîk a amerîkî ya sala 1991an e ku derhinêriya filmê Jonathan Demme kiriye û ji hêla Ted Tally ve hatiye nivîsandin ku ji romana Thomas Harris ya 1988an hatiye veguheztin. Di fîlmê de Jodie Foster bi navê Clarice Starling wekê pratîkarek (stajyer) ciwan a FBIyê ku li pey kujerekî mezinê bi navê "Buffalo Bill" (Ted Levine) digeriya ku ew kujer çermê qurbaniyên xwe yên jin radikira. Ji bo girtina wî kujerê Clarice Starling ji Dr. Hannibal Lecter (Anthony Hopkins) ku psîkiyatrîstek kujere û di girtîgehê de ye alîkariyê dixwaze.

Jodie Faster di rola bi navê Clarice Starling xelata Oscarê ji bo lîstikvana herî derketî stend. Di fîlmê de Scott Glenn wekî Jack Crawford û Ted Levine jî wekî kujerê rêzefîlmê «Buffalo Bill» dileyizin.

Senaryo ji aliyê senarîstê xelatgirê Oscarê Ted Tully ve hatiye nivîsandin û derhênerê wê jî ji aliyê derhênerê herî baş a xelatgirê oscarê Jonathan Demme ve hatiye kirin. Fîlm li ser çîroka bi heman navî ya Thomas Harris hatiye çêkirin. Fîlmê pênc Xelatên Oscarê stendiye û yek ji fîlmên herî navdar ên Anthony Hopkins tê têdin. Ji bo baştirîn fîlmên sînemaya amerîkî yên di 100 salên dawiyê de wekî beşek ji Enstîtuya Fîlman a amerîkî di sala 1999an de fîlm di rêza 65em de cih girtiye.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 1991ê
Mîtolojiya romayî

**Mîtolojiya Romayî** di Romaya Kevnare de gotinên derheqê Xweda, Hebûn û lehengiyê di nav xwe da dihevîne. Di heman dê piraniya ola Romayî jî di wan gotinan û vêjeya vê mîtolojiyê pêk tê.

Romayî bi awaya bawerî de pir tiştan li cîranên xwe wek yewnanî û şaristaniyên din yên Deryaya Navîn standin. Hingî împaratorî mezin bû çanda romayî jî bi cure cure zêde bû û mîtolojiya romayî jî firehtir bû.
[220x124px|thumb|rast|[Herkûl li Kapadokyayê (ss. 1em pz.)]]

Mît, çi yewnanî, çi romayî, çi çandên din, di dawiya rojê de bi têkiliya di navbera xweda û mirovan de têkildar bûn, di vî warî de ji çîrok û çîrokên gelêrî ji hev cuda bûn. Ji bo hemû mirovan, bi gelek awayan, efsaneyan bi peydakirina ewlehiyê jiyan xweş kirin. Divê ew bi hêsanî wekî çîrokên sade neyên hesibandin, ji ber ku, hem li Yewnanîstan û hem jî li Romayê, wan bi mijarên girîng ve mijûl bûne: afirandina dinyayê, xwezaya qencî û xerabiyê, û hetta jîyana axretê. Û, ji ber vê sedemê, van çîrokan di ceribandina demê de li ber xwe dane û bûne beşek ji çanda me ya îroyîn. Tenê pêdivî ye ku meriv li navên gerstêrkên me binêre da ku vê yekê bibîne: Merkûr, Venûs, Mars, Jûpîter, Saturn, Neptûn, Ûranûs û hetta Plûtonê piçûk ê belengaz hemî bi xwedayên Romayê hatine binav kirin.

## Mîtolojiya romayî bin bandora cîranan
Çaxê bajarê Romayê ava bibû Deryaya Navîn di destê du qewmê deryavan de bû. Fenîkeyî pirranî li Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur cih girtî bûn, Yewnanî jî li Anatolya, Balkan û nîvgirava Îtalyayê cih girtî bûn. Koloniyên Yewnanan li başûrê Îtalyayê û Sîsîlya de gelek çalak bûn. Ev çalakî jî li ser çanda Romayî de bandoreke mayînde hişt. Romayî ne tenê mîtolojiya wan; hûner û Felsefeya wan jî girt.

Bandora mîtolojiya yewnanî di nav çîroka avakirina bajarê Romayê jî xwe xuya kir. Dihat bawerkirin ku her du avakarê bajarê Romûlûs û Remûs neviyê Aeneasê bû. Aeneas jî lehengekî Şerê Troyayê bû kû di nav hêzên Troyayê de şer dikir hemberî Akayiyan, piştî wêrankirina bajarê ji bajarê sax mabû û bi alîkariya Venûsê ji Troyayê revî bû.

Li çîrokên yewnanan de xwedawendên wan jî hebandin.
* Zeus bû Jupîter
* Hêra bû Juno
* Apolon dîsa navê xwe girt
* Artemîs bû Diana
* Afrodîtê bû Venûs
* Atênê bû Mînêrva
* Arês bû Mars
* Posîdon bû Neptunus
* Hadês bû Plûto
* Hêfestos bû Vulcan
* Hermês bû Merkûr
* Hêraklês bû Herkûl
* Kronos bû Saturnus

## Çavkanî
Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA 2023

**Kasa Cîhanî ya Jinan 2023**, **Kasa Cîhanî ya Xaniman 2023** yan jî **Mondiyala Cîhanî ya Xaniman 2023** pêşbirkeke futbolê ya jinan e bi pişkdariya 32 hilbijartiyên neteweyî yên jin. Welatên mêvandar ên sala 2023 Awistralya û Zelendaya Nû ne.

Pêşbirka navbirî di navbera 20ê tîrmehê û 20ê tebaxa 2023an de ji aliyê FIFA ve tê rêkxistin.

## Hilbijartiyên Kasa Cîhanî ya Xaniman 2023an
Di 2023an de 32 hilbijartî beşdarî dikin. Her 32 helbijartî tên belavkirin li ser heşt koman (A-H):
### Koma A (1)
*  Filipîn
*  Norwêc
*  Swîsre
*  Zelanda Nû

### Koma B (2)
*  Awistralya (Ostralya)
*  Îrlenda
*  Kanada
*  Nîjerya

### Koma C (3)
*  Japon
*  Kosta Rîka
*  Spanya
*  Zambiya

### Koma D (4)
*  Çînistan
*  Danîmarka
*  Haîtî
*  Îngilistan

### Koma E (5)
*  DYA
*  Holenda
*  Portûgal
*  Viyetnam

### Koma F (6)
*  Brezîl
*  Fransa
*  Jamayka
*  Panama

### Koma G (7)
*  Afrîkaya Başûr
*  Arjentîn
*  Îtalya
*  Swêd

### Koma H (8)
*  Almanya
*  Korêya Başûr
*  Kolombiya
*  Maroko

## Çavkanî

Kategorî:Futbol
Kategorî:FIFA
Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA
Hevîr

**Hevîr** têkeleke stûr, nermik, carinan jî elastîk e ku ji dexl an jî ji berhemên baqilî tê çêkirin. Hevîr bi gelemperî bi têkelkirina arvanî bi mîqdarek piçûk av an şileyek din ve tê çêkirin û carinan hevîrtirşk an hêmanên din ên hevîrtirşkê, û her weha malzemeyên wekî rûn an çêjkeran dihewîne.

thumb|rast|Hevîrê teze tevlihev di tasa mîksera standê de

Çêkirin û teşekirina hevîr dest bi amadekirina cûrbecûr xwarinan dike, nemaze nan û tiştên li ser nan, lê di heman demê de biskuwît, kek, nan, kilor, kulîçe, pîzza û tiştên mîna wan jî tê de hene. Hevîr dikare ji cûrbecûr ard, bi gelemperî genim û nîsk, lê hem jî ji ceh, birinc, bihîv, beqliyat, û ji dexl û nebatên din were çêkirin.

Kategorî:Xwarin
Atalantê

**Atalantê** di mîtolojiya yewnanî lehengekî jin e. Bi wê awayê de di nav mît û efsaneyên wejêya yewnanî de bi tenê ye. Ji ber ku mîtên yewnanî de bi temamî leheng ji mêran pêk tê.

Di mîtolojiyê de, Atalantê keça Sxeneus keyê Boeotî an Îasosê Arkadyayî (kurê Lycurgus) an jî Maenalos e. Diya wê Klîmêne bû. Dîroknas Apollodorusê Atînayî (nêz. 180 - piştî 120 BZ) destnîşan dike ku Atalantê di dema zarokatiya xwe de kesayetiyeke hişk bûye, ji hêla hirçek ku ji hêla xwedawenda Artemîs ve hatî şandin hate şîrdan û paşê ji hêla komek nêçîrvan ve hate mezin kirin. Sebeba terikandina wê ji xwezayê re ji hêla dê û bavên wê ew bû ku wan dixwest kurekî wan hebe. 

Dema mezin bû Atalantê, derheqê wê de Apolon li Delfîyê pêşbinîyek da ku Atalantê li herdem bê mehr bimîne. Li gorî pêşbinîyê Atalantê bû hevalbendê Artemîsê yên nêçîrê.

### Nêçîra Berazê Kalîdonyayê
Berazê Kalîdonyayê cinawarekî mezin bi pirç û xwedîyê diranê mezin bû. Ji hêla Artemîsê ji bo cezakirinî şandibû keyê Kalîdonyayê Oînefs re. Key hin lehengan kom kir ji bo nêçîra berazê di nav lehengan de Melager, Îason, Têseûs, Dioscuri, Melanion, Pêleûs, Peirithoos, Atalantê û hinek seyên nêçîrê hebû. Dilê Melagerê li nêçîrê de kete Atalantêyê lê tişt nebû di nav wan da û evîna wî bê encam ma. Leheng hemû wek hîvikê rêz girtîbûn. Lê Atalantê li kenarê hîvikê mabû ji ber wê di sentor(hespmêr) êrîşê lehengê kir, jixwe sentor wek bêkontrol dihatin naskirin. Leheng karî wan her du ya jî kuşt.

Pişt re armanca nêçîrê berazê Kalîdonyayê derket meydanê êrîş li ser Atalanrtayê kir lê pê tîra Melagerê mir.

### Peşbazîya Atalantêyê
Di çîroka Atalantayê de mesela herî balkeş peşbaziya Atalantayê ye, di çandên din yên dinyayên de versîyonê vê çîrokê hene.

Atalantê soz dabû ku tu car neziwicî lê bavê xwe re hêj aş bûbû ji ber wê gotina bavê xwe kir biryara zewaca xwe da. Lê şertekî wê hebû gulaşê de kî bikarte wî ti ew ji wî ra bizewiciya. Li ser şîna kurê Posîdonê Pelîasê pêşbaziyên gulaşê çêkirin Pêleûs jî te de Atalantêyê karî hemû pehlewanan. Îppomênîs hat û her du dest bi bezê kirin lê Îppomênîs sê sêvîn zêr avête meydanê bala Atlantêyê çû seva ji ber wê Atalantê nekarî Îppomênîsê.
220x124px|thumb|rast|Li ser vazoyekî gulaşê Pêleûs û Atlantê
Lê pêşbinî cih hat zewaca wan zehf dirêj ne bû. Her du li perestgehekî Zeusê tekîlîyên cinsî kir ji ber wê hatin cezakirin cezaya wan ew bû ku (ew hin versiyonan da ji hêla Kîbele) bûn şiklê du şêran. Lê rihê Atalantêyê paşî bu yek werzîşkarekî.

## Çavkanî

Kategorî:Argonot

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Hevjinên Arês
Kategorî:Jin di mîtolojiya yewnanî de
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Nêçîrvanên mîtolojîk
Dayiksalarî

**Dayiksalarî**, **matriarşî** sîstemeke civakî ye ku tê de jin di rolên serokatiya siyasî, deshilatdariya exlaqî, îmtiyaza civakî û kontrola milkê de xwediyê hêzê ne. Ev pênasekirin ji bo dîsîplînên antropolojî û femînîzmê jî hin aliyan ve ji hev cûda ne.

Dibe ku matriarşî bi civakên matrîlîneal (dayîk-binyad) matrîlokal û matrîfokal re jî werin tevlihevkirin.  Hin kes wan pergalên ku pederşahî nînin wek pergalên maderşahî dihesibînin, bi vî rengî sîstemên wekheviya zayendî jî digirin nav xwe. Zanyarên din îdîa dikin ku di nav homo sapiens de qet civakên maderşahî çênebûne.

## Çavkanî

Kategorî:Civaknasî
Kategorî:Malbat
Chinua Achebe

**Chinua Achebe** [ˈtʃɪnwɑː əˈtʃɛbeɪ], navê wî yê jidayikbûnê **Albert Chinụalụmọgụ Achebe** (jdb. 16 çiriya paşîn 1930 - m. 21 adar 2013) romannivîs, helbestvan û rexnegirê edebî yê nîjeryayî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1930
Kategorî:Mirin 2013
Kategorî:Nîjeryayî
Êrîşa li ser Dibistana Seretayî ya Sandy Hook

**Êrîşa Dibistana Seretayîya Sandy Hook** êrîşeke ku di 14ê kanûna pêşîn a sala 2012an de li Newtown, Connecticut a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê qewimî. Di êrîşa ku ji aliyê Adam Lanza yê 20 salî ve bi gulebaran kirine pêk hatiye de 26 kesan jiyana xwe ji dest dane. 20 ji qurbaniyan zarokên di navbera şeş û heft salî de bûn û şeş kesên din jî xebatkarên dibistanê bûn. Serê wê rojê, berî ku komkujiya li dibistanê bîne, Adam Lanza dayika xwe li mala wan a Newtownê gulebaran dike û dikuje. Heya tîmên mudaxaleyê gihîştin dibistanê, Lanza gule berdide serê xwe û bi xwekuştinê xwe dikuje.

Bûyer di dîroka Connecticut de êrîşa komkujî ya herî kujer bû û di dîroka Dewletên Yekbûyî de êrîşa herî kujerê li dibistanek seretayî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Komkujiyên li dijî zarokan
Kategorî:Komkujî
TvN

**tvN** (kurtenavê **Total Variety Network** e), kanaleke televizyonê ye li Koreya Başûr. Xwediyê kanalê kompaniya CJ ENM ye.

tvN di 9ê çiriya pêşîn a 2006 de dest bi weşandinê kir û bernameyên wê bi taybetî rêzefîlmên televîzyonê û şowên cuda cuda ne.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 2006an li Korêya Başûr
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên korêyî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Korêya Başûr
Telefe

**Telefe** an **Televizyona Federal** tora televîzyonê ya arjentînî ye ku xwediyê niha yê televîzyonê Grupo Televisión Litoral e. Tora televîzyonê di 1990an de ji aliyê Avelino Porto û hevkarên wî yên din ve hatiye damezrandin. Navenda televîzyonê li bajarê Buenos Aires e.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî 

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê
Nahide Refîq Hilmî

**Nahide Refîq Hilmî**, nivîskara kurd û keça siyasetmedar û nivîskar Refîq Hilmî bû.

## Mirina wê
Nahide Refîq Hilmî di 19ê hezîrana 2019an de çû ber dilovaniya Xwedê.

## Çavkanî

Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Alvar Aalto

**Hugo Alvar Henrik Aalto** [ˈhuːɡo ˈɑlʋɑr ˈhenrik ˈɑːlto], bi kurtî **Alvar Aalto** (jdb. 3 sibat 1898 – m. 11 gulan 1976) mîmar û dîzaynerekî fînlendî bû.

## Çavkanî


Kategorî:Fînlendî
Kategorî:Jidayikbûn 1898
Kategorî:Mirin 1976
Wäinö Aaltonen

**Wäinö Aaltonen**, **Wäinö Valdemar Aaltonen** (jdb. 8 adar 1894 – m. 30 gulan 1966) resam û peykersazekî fînlendî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Fînlendî
Kategorî:Jidayikbûn 1894
Kategorî:Mirin 1966
Sûlav Mihemed

**Sûlav Mihemed** (m. 17 tîrmeh 2023, li Silêmaniyê, Başûrê Kurdistanê) hunermenda sînemakar a kurd bû.

## Mirina wê
Hunermend Sûlav Mihemed di 17ê tîrmeha 2023an de ji ber nexweşiya şêrpenceyê li Silêmaniyê jiyana xwe ji dest da.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Abdülkadir Konuk

**Abdülkadir Konuk** (jdb. 1947, li Erzîngan - m. 18 tîrmeh 2023, li Köln, Almanya) rojnamevan û nivîskarê tirk bû.

## Jiyana wî
Konuk di 1966an de ji Dibistana Kuran a Gumuşxaneyê mezûn bû û mamostetiya gundan dike. Di 1973an de di Enstîtuya Perwerdehiyê ya Atatirk li Stembolê de dest bi xwendinê kir, lê piştî sê salan, di 1976an de, diviya dest ji xwendinê berde.

Ew di rojnameyên Yeni Ülke, Özgur Gündem, Özgür Politika de wek rojnamevan xebitî. Ew çû Geliyê Beqayê li Libnanê, da ku li ser PKKyê reportaj binivîse.

Di 1982an de hat girtin û ji ber ku wî beşdarî bûyerên Tarişê (1980, li Îzmîrê) kiribû, di 1983an de cezayê îdamê lê hat pesandin. Konuk li zindanên Şirinyer, Buca, Selimiye, Sultanahmet, Burdur, Ermenek, Qonye, Çanakkale û Sagmalcilar girtî bû. Di 1989an de, gava ew di girtîgehê de bû, ji ber nexweşiya dil ew birin nexweşxaneyê û bi alîkariya çend kesên çekdar ew ji nexweşxaneya girtîgehê reviya.

Piştre ew çû sirgûnê li Almanyayê. Dewleta Tirk, Abdülkadir Konuk, tevî ku sirgûn jî bû, ji ber rojnamevanî û nivîsên wî gelek caran dadgeh kir û ceza lê birrîn.

## Mirina wî
Abdülkadir Konuk di 18ê tîrmeha 2023an de li bajarê Kölnê li Almanyayê wefat kir.

## Çend berhemên wî
Konuk li Tirkiye û Almanyayê 36 pirtûk çapkirine, çend ji wan ev in:
* Dağın Öteki Yüzü
* Hıdır ve İlyas
* Su Uyur İnsan Kaçar
* Bir Firarın İnanılmaz Öyküsü
* Kötünün Kötüsü Adam- Anımsayabildiğim Kadarı ile Yaşam Öyküm
* Dağdan Kopan Özgürlük
* Hıdır ve İlyas Ateşinde Gözlerim
* Tanrı'nın Son Sözleri
* KURUKAFA Bir Kötünün Basit Felsefe Notları
* Kayıp Ruhlar
* Çözülme
* Patrin Dört Dilden Şiir
* Dağın Öte Yüzü

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamevanên tirk
Komeleya Nivîskarên Honaka Zanistî û Fantazî ya Amerîkayê

**Komeleya Nivîskarên Honaka Zanistî û Fantazî ya Amerîkayê** (bi îngilîzî *Science Fiction and Fantasy Writers of America*, bi kurtahî **SFWA**) rêxistinek li New York City ye ku hema hema hemî nivîskarên honaka zanistî û fantaziyê ên profesyonel ên Amerîkaya Bakur dicivîne. SFWA di sala 1965an de ji hêla Damon Knight ve bi navê *Science Fiction Writers of America* ( Nivîskarên *Honaka Zanistî yên Amerîkayê* ) hate damezrandin.

## Endamtî

Kategorî:Honaka zanistî ya amerîkî
Kategorî:Saziyên nivîskaran
Kategorî:Wêjeya honaka zanistî
Neonazîzm

[thumb|Protestoyeke neonaziyan li [DYAyê]]
**Neonazîzm** tevgerên mîlîtan, civakî û siyasî yên piştî Şerê Cîhanî yê Duyem pêk tê ku hewl didin îdeolojiya nazî vejînin û vegerînin. Neonazîzm îdeolojiya xwe ji bo pêşxistina nefret û serweriya nijadî (pir caran serweriya spiyan), ji bo êrîşkirina ser hindikahiyên nijadî û etnîkî (pir caran antîsemîtîzm û îslamofobî) û di hin rewşan de ji bo avakirina dewleteke faşîst bi kar tînin.

Neonazîzm fenomeneke cîhanî ye ku li gelek welat û torên navneteweyî nûnertiya rêxistinkirî heye. Ew hêmanên ji doktrîna naziyan deyn dike, di nav de antîsemîtîzm, ultraneteweperestî, nijadperestî, zenofobî, karînparêzî, homofobî, antî-komunîzm û afirandina "Reichê çaremîn". Înkarkirina Holokostê di derdorên neonaziyan de hevpar e.

Neonazî sembolên naziyan bi rêkûpêk nîşan didin û heyraniya Adolf Hitler û rêberên din ên nazî diyar dikin. Li hin welatên ewropî û Amerîkaya latînî, qanûn derbirîna nêrînên neonazî, nîjadperest, antîsemîtîst an homofobîk qedexe dikin. Gelek sembolên girêdayî naziyan li welatên ewropî (nemaze Almanya) têne qedexe kirin ku hewl bidin ku neonazîzmê bihêlin.

Koma Hawpa îro weke rêxistineke neonazî ya çalak li Başûrê Kurdistanê tê hesibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Homofobî

Kategorî:Nîjadperestî
Kategorî:Serweriya spiyan
Kategorî:Siyaseta nasnameyê
Kategorî:Teoriyên siyasetê
Sivîl

**Sivîl**, anku **kesên sivîl**, li gor yasaya mirovî ya navdewletî "kesên ku ne endamên hêzên çekdar in" û ew ne "şerker in eger bi eşkereyî çekan hilgirin û rêzê li yasa û adetên şer bigirin".

Li hin neteweyan, endamên unîformayên polîsên sivîl an dezgehên agirkujiyê bi axaftinê endamên gel wekî sivîl bi nav dikin.

## Çavkanî
Nîşana kolanan

[thumb|Nîşaneke kolanan li [Serbistana bakur li ser zimanên serbî, slovakî û mecarî.]]
**Nîşana kolanan** tabelayek e ku tê de navên kolanan nîşan dide. Nîşana kolanan bi gelemperî di derbasbûna rê de an di pêşî xaniyan de ne.

## Çavkanî

Kategorî:Nîşan
Torî Tildarî

**Torî Tildarî**, **Toriyê Tildarî** (jdb. 1957 - m. 29 tîrmeh 2023) helbestvanê kurdî bû ku li gundê Tildara Dêrika Hemko li Rojavayê Kurdistanê hatiye dinyayê.

## Jiyana wî û şî'rên wî
Tildarî di 1975an de dest bi nivîsandina helbestan kir û sê dîwanên wî hene.

## Mirina wî
Loriyê Tildarî bi sedema nexweşiyeke giran li nexweşxaneya Selam li Qamişloyê dihat dermankirin, di 29ê tîrmeha 2023an ji ber nexweşiya xwe jiyana xwe ji dest da.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Hejmara malê

**Hejmara malê**, yan jî **hejmara navnîşanê** (gelek caran *No:* piştî navê kolanê tê nivîsandin), hejmareke li ser xanî û avahiyan e ku piştî navê kolanê tê ji bo ku mirov bizanibe kîjan xanî an avahî li ser kolanê dibîne.

## Çavkanî

Kategorî:Hejmar
Atomwaffen Division

**Atomwaffen Division,** bi kurtî **AWD**, komeke terorîst a rastgir e ku yekem car di çiriya pêşîn a 2015an de li Florîda bi eşkereyî derket û ji hingê ve li DYAyê û welatên din belav bû. Ew yek ji komên nûnazî yên herî xeternak ên dema me tê hesibandin.

Logoya wan nîşanek hişyariya tîrêjê ya spî li ber paşxaneyek reş vedihewîne û rengîn nîşana dabeşkirina Waffen-SS tîne bîra mirovan. Îdeolojiya wan a rastgir a tundrew li ser bingeha nasyonalsosyalîzmê hatiye avakirin û antîsemîtîzm, serweriya spî, nefreta kêmneteweyan û tundiya zêde belav dike da ku li seranserê cîhanê " şerê nijadî" yê apokalîptîkî pêk bîne. Ew tundrewên rastgir û qatilên Îslamî yên wek nimûne pesnê xwe dide.

Hejmara endamên li DYA’yê ji bo sala 2019an ji 80 heta 100 kesan, hejmara serlêderan ji 100’î zêdetir e. Li gorî feraseta berxwedana bêserok di hucreyên serbixwe de xwe birêxistin dikin û şopînerên xwe bi mîtralyoz û çêkirina bombeyan perwerde dikin. Ji sala 2017an û vir ve 3 endaman bi giştî 5 kes kuştine.

Kom ji sala 2017an vir ve endamên çalak li qada navneteweyî peyda dike. Komên bi vî rengî li Awistralya (*Antipodean Resistance*), Kanada (*Northern Order*), Brîtanyaya Mezin (*Sonnenkrieg Division*), Ewropaya Rojhilat (*Feuerkrieg Division*) û Skandînavya (*[[Tevgera Berxwedana Bakur]]*) derketin holê. Ji hezîrana 2018an vir ve Atomwaffen-Division Deutschland (AWDD) jî heye, ku pispor ji 24 heta 36 endaman vedihewînin. Ji payîza 2018an ve endamên berguman ên vê komê gefa kuştinê li cihû û misilmanên alman dikin û ji çiriya paşîn a 2019an ve jî gef li hinek siyasetmedarên alman dikin.

Piştî girtina hin endaman, AWD li Dewletên Yekbûyî di adara 2020an de hilweşandina xwe ragihand. Li aliyê din AWDD tekez kir ku wê hebûna xwe bidomînin û mezin bikin. Wekî din, ji Çile 2021, komek ji derdora 25 kesan bi navê *Atomwaffe Division Europe* (AWDE) hate damezrandin. Koma serketî, *National Socialist Order*, li DY hate damezrandin û di nîsana 2021 de hate naskirin.

## Çavkanî

* Wîkîpediya bi zimanê almanî

Kategorî:Avabûnên 2015an li DYAyê
Kategorî:Siyaset û nijad
Kategorî:Terorîzm li Almanyayê
Kategorî:Terorîzm li DYAyê
Kategorî:Terorîzm li Estonyayê
Kategorî:Terorîzm li Kanadayê
Kategorî:Terorîzm li Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Terorîzm li Lîtvanyayê
Lîsteya girtîgehên tîpa F li Tirkiyeyê

**Girtîgehên tîpa F** (bi tirkî: *F tipi cezaevi / F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu*) girtîgehên ewlekariya bilind ên komara Tirkiyeyê ne.

## Çavkanî

Kategorî:Girtîgeh
Kategorî:Lîste
Elî Reza Beyranwend

**Elî Reza Sefer Beyrawend** () gogbazekî profesyonel ê kurd e ku di tîma Persepolis û tîma neteweyî ya Îranê de wek golparêz dilîze. Ew wekî yek ji golparêzên herî baş yên asyayî yên hemî deman tê hesibandin.

Beyranwend di pêşbirkên şampiyoniya Asyayê ya AFC ya salên 2015 û 2019an de û di sala 2018 û 2022an de jî di Kasa Cîhanî ya FIFAyê de nûnertiya Îranê li asta navneteweyî kir.

Di sala 2017an de, Beyranwend bû yekem îranî ku ji bo xelata takekesî di Xelatên The Best FIFA Football de hate berbijêrkirin. Ew ji sala 2014 heta 2019 çar demsalên li pey hev di lîga pîşeyî ya Kendava Farsê de golparêzê herî baş bû û di sala 2019an de jî wek Gogbazê salê yê Îranê hate hilbijartin. Di sezona 2017-2018 de di 37 lîstikan de bi 23 golan xwar bû duyem golparêzê herî baş ê cîhanê.

## Jiyana berî
Beyranwend di malbateke koçer de mezin bûye û bi eslê kurdê lek e. Ew zarokatiya xwe li parêzgeha Loristanê ya Îranê derbas kiriye .Dema ku malbata wî li nêzîkî Xurremabadê bi cîh bû, ji ber birîna golparêzê tîma xwe, dest bi lîstika futbolê kir, di destpêkê de wek êrîşkar û piştre jî wek golparêz. Lê belê bavê wî lîstina futbolê li wî qedexe kir û Beyranwend neçar ma ku bê pere ber bi Tehranê ve biçe, da ku bikaribe li wir li pey hewesa xwe bibe.
Di 16 saliya xwe de tevlî Naft Tehranê bû û di nav tîmên ciwanan de pêş ket.

Beyranwend di sala 2010an de di 18 saliya xwe de zewicî, ​​kurekî wî bi navê Teha û keçek bi navê Barana çêbûn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Gotara Guardian li ser Beyranwend (bi înglîzî)

Kategorî:Futbolvanên kurd
Kategorî:Golparêzên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1992
Kategorî:Mirovên zindî
Cerabî (eşîr)

**Cerabî** eşîreke kurd e. Cerabî li herêma Qerejdax û Sêwregê dijîn. Navê eşîrê ji navê bajarê Cerablûs, li Rojavayê, hatiyê peydakirin.

## Çavkanî

https://ku.wikipedia.org/wiki/Tey%C5%9Ft

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Sêwreg
Narkîsos

**Narkîsos** (zimanê yewnanî: Ναρκισσος, *Narkissos*, latînî: *Narcissus*) di mîtolojiya yewnanî de çîrvanoka derheqê qurretiyê de ye, di heman demê de ji sosina nergîz re jî hatiye têkildarkirin. Ew bi redkirina xwezgîniyên xwe navdar bû. Kurê Kêfîsos û yên nîmfê Lîriopê an go yên Endîmion û yên Selênê.
220x124px|thumb|rast|Narkîsos

## Çîroka wî
Nargîsos bi qeşengiya xwe navdar bû. Di dema gencîniya wî de pir xoşewistên wî çêbû. Lê gelek ji wan hez nekir û dilê wan şikestî hişt û wan berda. Lê rojekê li ser avekî derbas dibû li wir sitava xwe dît. Dilê wî kete sîtava xwe lê. Lê dermana dilê wî lê nehat. Sîtav nekarî bersiva evîna lehengê bide. Lê Narkîsos nekarî li ser gola avê dûr bikeve her dem sîtava xwe temaşe dikir. Li ser avê birçîbûn û tîbûnê ziwa bû û mir. Laşê wî bû sosina nergîzê.

### Narkîsos û Êxo
Versiyoneke din yên çîroka Narkîsosê de partnerekî wî jî heye. Di berhemên nivîskara romayî Ovidius de Narkîsos pir qeşeng e, dilê nîmfê Êxoyê dikeve wî. Lê wek her caran Narkîsos bersiva evîna wê nade. Perî her roj ji eşka wî kêmtir dibe heta dengvedana wê tenê dimîne. Ji ber bêtomariya xwe Narkîsos jî tê kuştin. 

## Mijarên têkildar
* Narsîsîzm

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Nêçîrvanên mîtolojîk
Jale Resûl

**Jale Resûl**, **Jalle Resûl**, **Jałe Resûl**, bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Zhala Rasul* (jdb. 24 adar 1994) pêşkeşvan û lîstikvana televizyonê ya kurd e.

Resûl di rêzefîlma dramayê Dawshaw (2020) de bi derhêneriya Karox Îbrahîm, ku di meha remezanê de li ser Kurdmaxê dihat weşandin, rola sereke lîst. Di sala 2021ê de, wî di "2021" de li gel Şuwan Etûf û Mahîr Hesen lîst.

## Jiyana kesane
Jale Resûl bi rojnamevanê NRT2ê Diyar Mehdî re zewicî ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Şerê Pûnîk ê yekem

Şerê Punîk ê Yekem (264-241 BZ) di navbera Kartaca û Romayê de bi giranî li ser kontrola Sîsîlyayê hatiye kirin.

## Sedem û Amadekariyên Şer
Têkiliyên di navbera her du hêzan de bi sedsalan beriya şer bi giranî aştiyane bûn. Peymanên aşitiyê di sala 509 BZ, 348 BZ, 306 BZ û 279 BZ de, ku qada bandora her du dewletê diyar dikir, hatibûn îmzekirin, lê dema ku Roma li Magna Graecia(Deryaya Navîn) zêde bû, Kartaca xwest ku berjewendiyên xwe biparêze. Cihê nakokîyê Sîsîlya bû, giraveke stratejîk a girîng û bextewar, ku Kartacayiyan demeke dirêj bi bajarên-dewletên Yewnanî re gengeşî kiribûn û niha bala Romayê jî kişandibû ser xwe. Dema ku Roma kontrola Rhegium girt û Messana parastina Romayê ji xetereya ducar a Kartaca û Hieron II (tîranê Sîrakuse) geriya, têkiliyên di navbera her du hêzên mezin ên Deryaya Navîn de, bêtir xirab bûn.

Messana di sala 288 BZ de ji hêla Mamertines, komeke kirêgirtiyên bêrûmet ên ji Campania li Îtalya, hatibû dagir kirin.Ji ber windakirina şerekî di sala 265 BZ, Hieron II neçar ma û alîkariyê ji Kartacayiyan xwest. Mamertînan jî Romê wekî hevalbendek bi hêz dît ku dikare serxwebûna wan garantî bike, û gava ku alîkariya wan hate pêşkêş kirin, wan garnîzona Kartacayê rakirin. Romayê konsolos Appius Claudius Caudex û du lejyon şandin Sîsîlyayê dema ku Kartaca bersiv da û pêşî fermandarê garnîzonê yê ku ji Messana hatibû avêtin kuşt û paşê bi Acragas (Agrigento) û Sîrakuseyê re hevalbendiyek çêkir. Dema gihîştina, fîloya Kartacayê bi Hieron re tev li hev bûn, Messana dorpêç kirin, û li bendê bûn ku daketina Romayê ji hêla Appius Claudius ve were girtin. Hanno, fermandarê Kartacayê, hişyarî da Romayiyan ku fîloya wî dê piştrast bike ku Romayî jî nikaribin destên xwe di deryayê de bişon. Li hember vê bersiva dramatîk a Kartacayê, konsulê Romayê, ku nuha li Messana ye, peymanek aştiyê pêşkêş kir, lê ew ji hêla fermandarê Kartacayê Hanno ve hate red kirin.

## Çavkanî
Menderes Samancılar

**Menderes Samancılar** (; Edene) lîstikvanekî sînema û rêzefîlmên tirk ê bi eslê xwe kurd e. 

## Jînenîgarî
Samancılar, di  de li Edeneyê ji dayik bûye, ji Amedê ye û bi eslê xwe Kurd e. Di pêşbirka padîşahê fotonovelê de ku di sala 1974an de ji hêla rojnameyekê ve hatî vekirin de xelata yekem wergirt. Wî di du salan de zêdetirî bîst fotonovela lîstiye. Di sala 1975an de bi fîlmê Înce Memed Şot ku derhêneriya wê Yilmaz Duru dike, yekemîn fîlma xwe çêkir. Heya sala 1998an, wî di nêzîkî heştê fîlman de rolên cihê lîst, ku çar ji wan rolên sereke bûn. Di sala 1998 de, wê di fîlma derhênerê fransî Claude Lelouche "Hazards ou coïncidences" (Şans ya da Tesadüf) de lîst. Di van demên dawî de di gelek rêzefîlmên televîzyonê de lîstiye. Di şanoya Selvi Boylum Al Yazmalım de ku di sala 2005an de li Navenda Çandê ya Sadrî Alışik hat pêşandan, bi Kerem Alışık û İpek Tuzcuoğlu re rola sereke parve kir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Mirovên zindî
Elî Teter

**Elî Teter Tewfîq Mihemed Emîn** (jdb. 15ê çiriya pêşîn 1968 li Nêrwe, Rêkan, Amêdî, Başûrê Kurdistanê) siyasetmedarekî kurd ê Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) ye. Ji meha hezîranê ve parêzgarê Dihokê ye.

## Jiyana berî û perwerde
Teter di malbateke siyasî de hatiye dinyayê û di salên 1970î de tevî malbata xwe di zaroktiya xwe de sirgûnê Îranê bûye. Di sala 1989an de tevlî hêzên rizgariya Kurdistanê dibe û demekê ji aliyê hêzên Îraqî ve tê girtin.Teter bekeloriyos li koleja hunerî - beşa dîrok li Zanîngeha Dihokê wergirtiye û bawernameya masterê di beşa dîroka nû û hevdem de qedandiye û di sala 2008 de doktoraya xwe wergirtiye.

Di sala 2012an de li Zanîngeha Dihokê bû doçent û di sala 2018an de bi pileya tam a profesoriyê hat bilindkirin. Her wiha endamê Lijneya Rêvebir a Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê ye.

## Kariyera pîşeyî
Di navbera salên 2002 û 2011an de Rêveberê Giştî yê Nihênîkariya Parêzgeha Dihokê bû û di nava PDKê de çendîn wezîfeyên xwe girtibû û di sala 2020ê de ji aliyê serokwezîr Mesrûr Barzanî ve weke parêzgarê Dihokê hat destnîşankirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê
Pêragihandin

**Pêragihandin** (**hevpeywendîkirin, ragihanî** an jî **komunîkasyon**) bi gelemperî wekî veguhestina agahdariyê tê pênase kirin. Di heman demê de têgîn dikare peyamê bixwe, an qada lêpirsînê ya ku van veguheztan dixwîne, ku wekî lêkolînên ragihandinê jî tê zanîn, vedibêje. Pênaseya rast a ragihandinê tê nîqaşkirin. Pirsgirêkên nakokî ev in ku gelo veguheztinên bê mebest an têkçûn tê de ne û gelo ragihandin ne tenê wateyê vediguheze lê diafirîne jî. Modelên ragihandinê armanc dikin ku nêrînek hêsan a pêkhateyên wê yên sereke û pêwendiya wan peyda bikin. Di gelek modelan de fikra ku çavkaniyek pergalek kodkirinê bikar tîne da ku agahdariya di forma peyamê de diyar bike. Çavkanî kanalek bikar tîne da ku peyamê ji wergirek re bişîne ku divê wê deşîfre bike da ku wateya wê fam bike. Kanal bi gelemperî di warê hestên ku ji bo têgihîştina peyamê têne bikar anîn, mîna bihîstin, dîtin, bîhn, dest û çêj têne nîqaş kirin.
## Çavkanî

Kategorî:Gotarên mijarên sereke
Teorema Pîtagoras

**Teorema Pîtagoras**, **teorema pîtagorî** (bi yewnanî: Πυθαγόρειο θεώρημα, *Pythagoreio theorema*, îro: *Pithagória theoríma*) yek ji wan teoremên yekem e ku di geometriya Iqlîdes de têkiliya bingehîn di navbera kenarên sêgoşeyekê de saz dike. Ji teoremê re amurên bitêl wek mînaka ji jîyana rastî dikare were nîşandan , ev yek ji prensîpa "her ku dîrêjahîya têlê zêde dibe lerz zêde dibe" re xwe dispêre. Ev teorema ku wek "Hevkeşêya Pîtagoras" tê navandin têkilîya di navbera kenarên *a, b* û *c* de wisa îzah dike

ku li vir *c* dirêjahiya hîpotenûsê , *a* û *b* dirêjahiya her du kenarên din ên sêgoşeyê temsîl dike. Teorema ku bi wateya dîrokî pir hatiye nîqaşkirin, navê xwe ji fîlozof û matematîkzanê yewnaniya kevn Pîtagoras (Πυθαγόρας, 570 BZ – 495 BZ) wergirt

Vê teoremê îsbata gelek teoremên matematîkî piştrast kir Bi şertê hundîrina isbatên geometrîkî ku bi hezaran salan digihîje berê û bi isbatên cebirî jî ev curbicur e.

## Çavkanî

Kategorî:Pîtagoras
Kategorî:Rûerd
Johnny Hardwick

**Johnny Hardwick** (jdb. 21 îlon 1958 li Austin, Teksas, DYA - 8 tebax 2023 li Austin, Teksas, DYA) aktorekî amerîkan bû.

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Mirin 2023
Kategorî:Senaryonivîsên amerîkî
Venus (mîtolojî)

**Venus** di mîtolojiya romayî de xwedawenda evîn û bedewiyê ye. Di mîtolojiya yewnanî de wekheva wê Afrodîtê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Afrodîtê
Kategorî:Mîtolojiya romayî

Kategorî:Xwedabanûyên aştiyê
Kategorî:Xwedabanûyên bedewiyê
Kategorî:Xwedabanûyên evînê
Eberhard Werner

**Eberhard Werner** (jdb. 21 adar 1966 - m. 4 tebax 2023) teologeki alman bû ku xelkê herêma Swabyayê bû.

Ew li gel hevjîna xwe ya zimannas Brigitte Werner ji sala 2000an û pê ve lêkolînên li ser zimanê zazayî dikin. Ew semînerên li ser zimanê zazayî (zazakî) didin û gotarên cuda cuda li ser mijarên ziman û çanda zazayan dikin. Werner di destpêkê de hînî zazakiya herêmên Pilemor û Erzinganê dibe, lê piştre bi taybetî li zaravayên Çêrmik, Sêwreg û Gergerê disekine.

Di sala 2012an de Werner pirtûka xwe ya bi navê *Bibelübersetzung – Schnittstelle zwischen Kulturen: Zusammenhänge dargestellt an der Sprache und Kultur der Zaza* bi almanî derxist.

Di 2017an de pirtûkeke wî li ser ziman û çanda zazayan a bi navê *Rivers and Mountains* ("Çem û çiya") hat weşandin .

Eberhard Werner gelek nivîsên li ser ziman û çanda zazayan belav kirine.

## Mirina wî
Di 4ê tebaxa 2023an de Eberhard Werner çû ber dilovaniya Xwedê.

## Çavkanî

## Gredanên derve
* Rûpela Eberhard Werner li ser "''academia.edu"''

Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Kesên ji Almanyayê
Kategorî:Mirin 2023
Diana

**Diana** di mîtolojiya romayî de xwedawenda nêçîrê, wekheva wê yên mîtolojiya yewnanî de Artemîs e. Bavê wê Jupîter diya wê Latona ye.
220x124px|thumb|rast

## Çavkanî

Kategorî:Artemîs

Kategorî:Xwedabanû
Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên nêçîrê
Kategorî:Xwedabanûyên şevê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedawendên Romayê
Vulcan

**Vulcan** di mîtolojiya romayî xwedawenda volkanan, çolan, hesinxaneyan û agirê hesinxaneyan e. Sembola wî çakûç e. Kurê Jupîter û yên Juno ye. Wekheva wî yên Mîtolojiya romayî de Hêfestos e.
220x124px|thumb|rast|Vulcan û tewşû

### Hebandina Vulcanê
Vulcan li gorî bawermendên gelê Romayê ji wekheva wî yên mîtolojiya yewnanî dijwartir bû. Dihat bawerkirin ku pê hebandina wî agirên bizerar dihat astengkirin. Eyda wî Vulcanalia bû.

Perestgeha herî kevn a Vulcanê li Romayê, ku jê re Vulcanal tê gotin, li bintara Girê Capitoline di Forum Romanum de bû û ji serdema arkaîk a keyên Romayê ve hatî nas kirin, û ji hêla Titos Tatius ve li ser vê cîhê hate damezrandin. Hev-keyê Sabinê, bi dîrokek kevneşopî di sedsala 8ê Bz. li vir di 23ê Tebaxê de ji Vulcan re hate pêşkêş kirin. Di heman demê de perestgehekî Vulcan li Kampus Martius jî hebû, ku di sala 214 BZ de hebû.

## Çavkanî
Rheingold (2022)

**Rheingold** (*bi [[Zimanê kurdî|kurdi]]: zêrê rinê*) fîlmeke dirêj e ku di sala 2022 an de ji aliyê derhêner Fatih Akın ve hatiye çêkirin. Drama gangsterî li ser romana otobiyografîk Her tişt an Tişt a Xatar hatiye çêkirin û li ser jiyana rap û hilberînerê muzîkê yê Alman disekine. Emilio Sakraya rola sereke girt.

## Çîrok
Giwar Hacabî ku li Kurdistana Îranê ji dayik bûye, rapper û çêkerê muzîkê Xatar dikare li jiyana xwe ya bi bûyeran binêre. Dê û bavê wê Kurdên Îranê ne, û di nîvê salên 1980î de ew bi wê re di ser Kurdistana Iraqê re reviya Almanyayê. Dê û bavê wî muzîkjen in. Dixwazin Giwar fêrî lêxistina piyanoyê bibe. Ew di nav şert û mercên xerab de li xaniyek civakî li Bonnê mezin bû. Piştî ku bavê wî karê konduktoriyê kir, jin û zarokên xwe berda. Giwar ji bo bidestxistina pere û navdariyê dikeve nav sûcên biçûk. Ji kopîkirina pornoyê li ser kasetên VHS bigire heya firotina narkotîkan.

Kategorî:Fîlmên almanî
Kategorî:Fîlmên dramayê
Kategorî:Fîlmên 2022an
Mars (mîtolojî)

**Mars** di mîtolojiya romayî de xwedawenda şerê ye. Heman demê de parêzvanê çandiniyê ye. Bavê wî Jupîter diya wî Juno ye. Di mîtolojiya yewnanî de wekhevê wî Arês e. Yek ji mêrên Venûsê bû û gelek zarokên wan çêbû.

Sembola Mars rim û mertal e. Ew ji piştî Jupîter xwedawenda herî girîng e di nav gelê Romayê de.Navê meha adarê bi zimanê latînî ji wî dihat. Hereketên leşkerî jî di meha wî de di nav Adarê de dest pê dikir. Di Romaya Kevnare de eydên Agonalia , Armilustrium, Equirria, Equus Octobris, Mamuralia, Tubilustrium ji wî re hatibûn tekildarkirin.

Di nav mîtolojiya yewnanî de Arês xwedawendekî wêranker û tehrîbkar dihat bawerkirin. Lê ji xeynî Arês, Mars wek aştî dianî dihat hesibandin. Armanca wî aştî lê di vê rê de şer dikir metod.

## Rola Mars di damezrandina Romayê de
Mars di Romaya Kevnare de wek bavê Romayê dihat hebandin. Sedema vê hebandinê jî dîsa li ser rêya efsaneyan dibore. Dihat bawerkirin ku her du damezrênerên Romayê Romûlûs û Remûs lawên Mars bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya romayî
Hejmarên na aqlî

Hejmareke na aqlî an reqemeke na aqlî ji wan hejmaran e ku wek parkirina dû hejmarên temam a û b (li vir divê b ne sifir be), mîna \frac{a}{b}  qet nayên nivîsîn. Nîşanê koma hejmarên na aqlî \mathbb{R}\setminus \mathbb{Q} ye.

Mînak: \pi, e, \sqrt{2}, \sqrt{x}  bo hejmareke xwezayî x ku ne çargoşe ye.

Tiwêj/Îdia: \sqrt{2}  hejmareke na aqlî ye.

Îspat: Bila em bihesibînin ku \sqrt{2}  hejmareke aqlî ye. Nexwe em dikarin \sqrt{2}=\frac{a}{b}  binivîsin. Li vir a û b herdu hejmarên temam bin û tene hejmara 1 ê hemparvekera wan be. Em bi dest dixin ku 2b^2=a^2  e. Lê divê 2  bikare reqema a  par bike. Wê demê lazim ê 2  bikare reqema b  jî par bike ji ber ku a=2a'  e û loma 2b^2=4{a'}^2 , ango b^2=2{a'}^2  e. Lêbelê ne mimkin e ku 2  hemparvekera a  û b  be. Lewra \sqrt{2}  nayê di formê \frac{a}{b}  de nivîsîn.

Kategorî:Matematîk
Har Brakha

**Har Brakha** ( gundê Israîlî ye ku li ser rageha başûr a Har Girîzîm li bilindahiya 870 metreyan (2850 foot) ji asta deryayî, li çiyayên Samariyê, nêzî bajarê fîlîstînê şikemê. Har Brakha bi navê yek ji du çiyayan hatiye navê ku di pirtûka Deuteronomy de behsa wan tê kirin ku aliyê wan a sêyemîn ji deh du qebîlayên Israil çûne jor ku duayên xêrê bikin. Gund wekî civakek komînî hatiye rêxistinkirin û di bin desthilatdariya herêma Samariyê de ye. Di sala 2021an de 3.062 welatiyên wê hebûn.

Har Brakha 17ê tebaxa 1982an hat avakirin. Di sala 1987an de komeke ji malbatên ortodoks gihîştin û gund ava kir. Piştî avakirina gund, Mamosta Eliezer Melamed wekî melayê gund hat hilbijartin, nivîskarê serîjî ê kitêbên fîqhi "Penîni Halakha".

Di gund de dibistanê sereke yê kurên biçûk û qîzên biçûk heye, lîseya dinî ya kurên ciwan û lîseya dinî ya keçên ciwan, her wiha "Yeşîvat Hasedar"

Di sala 2011an de komên mezin ên protestanên încîlî hatin ku di berava firnên nêzî gund de alîkariya wan bikin, bi tînîştî û destûra Mamoşte Melamed, û ji wê demê ve li parêzgeha rojava ya gund dijîn.

Piştî avakirina çend sed malên xweser yên taybetî li Har Brakha, endamên gund biryar da ku dest bi avakirina avahiyên 4 qat, 5 qat û 6 qat bikin. Vê biryara bi armanca kêmkirina nirxê xanî û danîna îmkana kiriye ku ciwanên nû ava bibin malên xwe li gund bikirin. Di çarçoveya avakirinê de li Har Brakha jî dibistana kurên biçûk û dibistana keçên biçûk bi hev re 11 zarokistana zarokan jî ava bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Îsraêlê
Lîsteya rojnameyên ketelanî

Eve lîsteya rojnameyên bi zimanê ketelanî ye. *Diari* tê wateya "rojname".

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Kategorî:Rojname
Kategorî:Rojnameyên ketelanî
Lîsteya rojnameyên baskî

Vaye lîsteya rojnameyên bi zimanê baskî. *Egunkari* yan *egunkaria* tê wateya "rojname".

## Rojnameyên bi zimanê baskî (''euskara'')
* Egin, 1977-1998
* Gara, 1999-?
* Egunkaria, 1990-2003
* Berria, 2003-îro

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Kategorî:Rojname
Kategorî:Rojnameyên baskî
Faya Yûnan

**Faya Yûnan** (jdb. 20ê hezîrana 1992an li Dêrika Hemko , Rojavaya Kurdistanê ) stranbêjeke Suryanî-Surî ye ku wek yekem hunermenda rojhilata navîn tê hesibandin ku pêşkeşa xwe ya yekem bi dravdanînek girseyî dest bi kar kiriye.

## Jiyana berî
thumb|Faya Yûnan (2020)
Yûnan di 20ê hezîrana 1992an de li bajarê Dêrika Hemko yê Rojavayê Kurdistanê di malbateke xiristiyanên sûryanî de ji dayik bûye û li bajarê Helebê mezin bûye. Dema ku 11 saliya bû ew tevî malbata xwe koçî Swêdê kir û li wir bi cih bû û di sala 2010an de derbasî Skotlendayê bû û li Zanîngeha Glasgowê Zanistên Civakî, Aborî û Karsaziyê bixwîne. Erebî di heman demê de zimanê wê yê dayikê ye û wê diyar kir ku dema ku serdana cîhana erebî dike, xwe wek mala xwe hîs dike.

Yûnan bi dilxwazî ​​beşdarî Xaça Sor a Swêdê bûye û di çalakiyên herêmî de distriye.

## Kariyera wê
thumb|Faya Yûnan (2023)|270x270px
Di çiriya pêşîn 2014an de, bi îlhama atmosfera siyasî li welatê xwe Sûriyê û welatên erebî yên cîran, yên ku wê weke "barkirî û bêhêvî" bi nav kir, Yûnan vîdyoyek ku wê ligel xwişka xwe Rihan çêkiribû, bi navê "To Our Countries" weşand. Vîdyoya, ku derbarê rastiya siyasî ya Rojhilata Navîn de ye û tê de Yûnan çend stranên dîvaya libnanî Fairuz şîrove dike, li ser YouTubeê belav bû û bala awarte kişand, û Yûnanê dilbijî kir ku kariyera xwe ya muzîkê zêdetir bişopîne. Serkeftina vîdyoyê bandora herî mezin li ser biryara wê bû ku stranbêjiyê ji hobiyê veguherîne karek tamdem.

## Dîskografî

### Albûm

### Single

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 
* 

Kategorî:Kesên ji Helebê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên sûrî
Plûto (mîtolojî)

**Plûto** di mîtolojiya romayî de xwedawenda mirinê û xwediye dinyaya binerdî ye. Ew ji yek kurê Saturnus û birayê Jupîtere. Wekhevê wî yên mîtolojiya yewnanî Hadês e.[220x124px|thumb|rast|Peykera Plûto û seyê wî [Kerberos]]

Kategorî:Xwedayên mirinê yên yewnanî
Lîsteya rojnameyên galîsyayî

Eve lîsteya rojnameyê bi zimanê galîsyayî ye. Bi galîsyayî (*galego*) *diario* tê wateya "rojname".

## Parêzgeha A Coruña

## Parêzgeha Lugo

## Parêzgeha Ourense

## Parêzgeha Pontevedra

## Rojnameyên galîsyayî yên derveyî Galîsyayê

## Çavkanî

Kategorî:Galîsya
Kategorî:Lîste
Kategorî:Rojname
Merkûr (mîtolojî)

**Merkûr**, **Merkurî** yan jî **Mercurius**, di mîtolojiya romayî de peyamnêrê xwedawendan e. Wekhevê yên mîtolojiya yewnanî Hermês e.

## Çavkanî

Kategorî:Hermês
Kategorî:Mîtolojiya romayî
Kategorî:Xwedayên bazirganiyê