open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hevrîn Xelef

**Hevrîn Xelef** (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Hevrin Khalaf*) (jdb. 15ê çiriya paşîn a 1984an li Dêrika Hemko, Rojavayê Kurdistanê, Sûrî - m. 12ê çiriya pêşîn a 2019an nêzîkî Qamişlo, Rojavayê Kurdistanê, Sûrî), endezyar û ramyareke kurd a ku sekretera giştî ya Partiya Sûriya Pêşerojê bû. Ew di 12ê çiriya pêşîn a 2019an de li operasyona leşkerî ya Tirkiyê ya li dijî Hêzên Sûriya Demokratîk û kurdên Rojavayê Kurdistanê, di encama kemîneke çeteyên Ehrar eş-Şerqiyeyê de li ser rêya Diwelî ya bajarê Qamişlo hate kuştin.

## Jiyana wê
Hevrîn Xelef di 15ê çiriya paşîn a 1984an de li Dêrika Hemko hatiye dinyayê. Hevrîn Xelef di nav malbateke kurd ê welatperwer hatiye dinyayê û mezin bûye. Xwendina xwe ya seretayî, navîn û amadehiyê li dibistanên Dêrikê xwendiye û di sala 2009an de beşa endezyariya çandiyê li Zanîngeha Helebê dixwîne û piştre jî di nav siyaseta kurd e li devera kurdî ya xweserî li Rojavayê Kurdistanê cihekî payebilind werdigire. Hevrîn Xelef di sala 2012an de yek ji damezirînerên Weqfa Zanist û Ramana Azad bû. Di sala 2015an de wekê cîgira serokê komîsyona wizeyê ya herêma Cizîrê dixebite û di sala 2016an de bûye hevseroka desthilata wizeyê. Partiya wê, Partiya Sûriya Pêşerojê, di sala 2017an de li dû dagirkirina Reqayê ji koma Dewleta Islamî beşdarî Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê bûye. Xelef beşdarî gotûbêjên li Dewletên Yekbûyî, Fransa û şandeyên din re bûye. Ew di nav civata kurd de bi karînên xwe yên dîplomatîk dihate naskirin. Xelef li ber zêdebûna xweşbînî û yekîtiyê di nava mesîhî, ereb û kurdan de xebitiye.

## Kuştina wê
Rojnameya Daily Telegraph ragihand ku rayedarên kurd digotin çeteyên serhildanê erebeyek zirxî ya Hevrîn Xelef rê girtin.

Xelef yek ji wan sivîlan bû ku di rojên yekem ên operasyona leşkerî ya piştgiriya Artêşa Tirkiyê de hat kuştin, ligel Obsavdêrîya Sûrî ya jibo mafên mirovan ragihand ku neh sîvîl hatin îdamkirin li demên cûda li başûrê bajarokê Girê Spî.

Artêşa Neteweyî, komeke serhildêr ku ligel Tirkiyeyê şer dike, berpirsyariya kuştinê red kir.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  7dnews.com 

Kategorî:Jidayikbûn 1984
Kategorî:Kuştiyên cengê di Şerê navxweyî yê Sûriyê de
Kategorî:Mirin 2019
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê
Pestoya qismî

**Pestoya qismî** (bi îngilîzî: *partial pressure*) ango pestoya gazek a di nav gîraweya gazî de.
thumb|375x375px|Peydabûna pestoya qismî ya li gor kanuna Dalton
Molekulên gazê bi derdora xwe ve di tekiliyê de ne û zorê didin li ser rûyên bi temasê de ne. Ev hêza molekûlên li ser rûyên derdor, wekî pesto bi nav dibe. Bi gelemperî gaz ne bi tena serê xwe ne, komek gaz bi hev re, bi şeweya gîrawe ne. Pestoya gazên gîraweyê li gor qanuna Dalton tê hesapkirin.

## Kanuna Dalton
Li gor kanuna Dalton; gazên ko bi hev re nakevin reaksiyonê, heke di nav gîraweyek de bimînin, her yek ji gazê gîraweyê dibe sedema peydabûna pestoyek. Ev pesto wek pestoya qismî bi nav dibe. Pestoya gîraweyê ji tevahiya van pestoyan pêk tê.

## Pestoya qismî ya gazên atmosferê
Wekî mînak, atmosfer gîraweya gazî ye. Her gazek atmosferê dibe sedema peydabûna pestoyê. Pestoya gazek a nav gîraweya gazî wekî pestoya qismî tê bi navkirin. Pestoya atmosferê, ji tevahiya pestoya qismî ya gazên atmosferê peyda dibe.

Ango pestoya atmosferê (Patm) = PO2 + PCO2 + PN2 + PH2O = 760 mm Hg ye.

Ji ber ko xestiya gazên atmosferê ne wekhev e, pestoya ji aliyê van gazan ve tê peydakirin jî ne yeksan e. Ango her gazek li gor xestiya xwe pestoyek qismî peyda dike. Piraniya hewaya atmosferê ji nitrocen(azot), oksîjen, karbona dioksîd û hilma avê pêk tê. Di asta peravê deryayê de,

* % 78,6ê atmosferê ji N2 ê,

* % 20,9ê atmosferê ji O2 ê,

* % 0,04ê atmosferê ji CO2 ê,

* û % 0,5ê atmosferê ji hilma avê û gazên din pêk tê.

## Hesapkirina pestoya qismî
Pestoya qismî ya gaza atmosferê bi vî awayê tê hesapkirin.

**P = (P<sub>atm</sub> ) x (rêjeya gazê ya nav gîraweyê %)**

Pestoya atmosferê (Patm) ji boy peravê deryayê = 760 mm Hg ye.( mm Hg = mîlîmetir cîwe)

Rêjeya oksîjenê ya di nav hewaya atmosferê = % 21 e. (0,21)
Loma pestoya qismî ( PO2) ji boy oksîjenê= (760 mm Hg )x (0,21) = 160 mm Hg ye.

Herwisa pestoya karbona dîoksîde(PCO2) jî = (760 mm Hg) x (0,0004) = 0,3 mm Hg ye.

Pestoya qismî ya nîtrocenê (PN2) jî (760mm Hg) x (0,786) ≈ 597 mm Hg ye

Pestoya qismî ya avê (PH2O) = (760mm Hg) x (0.004) ≈ 3 mm Hg ye

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Kîmya
Sîsa Mecîd

**Sîsa Mecîd** (jdb. 1960, li Demîrçiyê, Masîsa Ermenistanê - m. 21 çiriya pêşîn 2019, li Aşîbulakê, Almatiya Qazaxistanê) hunermendeke kurd û bi taybetî dengbêja navdar a Radyoya Êrîvanê bû. Ew keça dengbêjê kurd Mecîdê Silêman bû. Sîsa Mecîd di warê kilambêjî û stranbêjiyê de bi rêbaza bavê xwe perwerde bû û bi feraset vê qadê de geş bû. Dengê wê zelal û kurdewarî canhebîn e.  

### Kilamên wê
Bi qasî 40-50 kilamên Sîsa Mecîd gihaştine îro.

## Çavkanî

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên Qazaxistanê
Kategorî:Radyoya Êrîvanê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Hemîdê Hecî Derwêş

**Hemîdê Hecî Derwêş** (jdb. sala 1936 li Dirbêsî, Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê - m. 24ê çiriya pêşîn sala 2019 li Qamişlo) siyasetmedarekî kurdperwer bû. Ew yek ji damezirênerên Partiya Demokrat a Kurdî li Sûriyê bû.

Hemîdê Hecî Derwêş xwendina xwe ya navendî li Şamê temam kiriye. Di 14ê hezîrana 1957an de Partiya Demokrat a Kurdî li Sûriyê ji aliyê wî, Osman Sebrî, Hemze Niwêran û çend rewşenbîrên welatperwer ên din ve hate sazkirin. Partiya pêşîn a welatperwer a kurdên Sûriyê bû. Di sala 1966an de ew bû sekreterê giştî yê Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê.

Di 1990î de endamê parlemana Sûriyê bû. Di 2019an de sekreterê Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê bû.

Hemîdê Hecî Derwêş di 24ê çiriya pêşîn a 2019an de çû ber dilovaniya Xwedê.

## Çavkanî

Kategorî:Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê

**Partiya Dîmoqratî ya Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê**, anku **Partiya Demokrat a Pêşverû ya Kurdî li Sûriyê** (bi kurtasî; **PDPK-S**), partiyeke siyasî ye ku di 14ê hezîrana 1957an de li Sûriyê ji aliyê Osman Sebrî, Hemîdê Hecî Derwêş, Hemze Niwêran û çend rewşenbîr û welatperwerên din ên kurd ve hatiye damezirandin.

Piştî dabeşbûna partiyê di 1965an de jiber gelek egeran, bû du partî; yek ma li ser navê xwe lê li kolanan dihat naskirin bi navê "Rast" û ya din hate naskirin bi navê Partiya Çep a Kurdî li Sûriyê, ya "Çep". Her wiha ta sala heftiyê ji sedsala bîstan partiyeke nû hate damezirandin xwe da naskirin weke partiyek bêalî Hiyad, ew jî weke "Berzaniyan" dihat naskirin.

PDPKS kar dike ji bo pêkanîna mafên rewa ên gelê kurd li Sûriyê di çarçoveya welatekî demokratîk de bi rengekî aştiyane bi şêwazên xebata demokratîk, baweriya wê partiyê heye bi biratiya hemû pêkhatiyên Sûriyê û wî warî de xebatek giring şopandiye di karê xwe yê siyasî de, hêjaya gotinê ku PDPKS tê bi rêveberên ji aliyê sikreterê giştî ê wê partiyê mamoste Hemîdê Hecî Derwêş ji piştî dabeşbûna yekem heta dema îro, her weha hêjaye gotinê ku ew partî bi siyasetek cuda xebata xwe dişopand û li ser partiyên nerm ên kurd dihat hêjmartin û di pila siyan de tê hêjmartin di warê cemawerî de.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1965an li Sûriyê
Kategorî:Neteweperweriya kurdî li Sûriyê
Kategorî:Partiyên siyasî
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1965an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên neteweperwerê kurd
Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê
Claude Titre

**Claude Titre** (jdb. 30ê kanûna pêşîn a 1930 li Rabat, Maroko - m. 29ê kanûna paşîn a 1985 li Parîs, Fransa) lîstikvanekî fransî bû. Titre herî baş tête nasîn ji bo rolkirina karakterê aşopî Bob Morane di rêzefîlma wêneguhêz a 1965 de.

## Şano
* 1958 : *Les Murs de Palata* d'Henri Viard, mise en scène Georges Douking, Théâtre du Vieux-Colombier
* 1964 : *Le Marchand de cercueils*, *Césaire ou la puissance de l'esprit* de Jean Schlumberger, mise en scène Jean-Paul Cisife, Théâtre des Mathurins
* 1965 : *L'Esclave* d'Amiri Baraka, mise en scène Antoine Bourseiller, Poche Montparnasse
* 1966 : *L'Esclave* de LeRoi Jones, mise en scène Antoine Bourseiller, Théâtre des Mathurins
* 1966 : *La Fête noire* de Jacques Audiberti, mise en scène Georges Vitaly, Festival du Marais Hôtel de Sully, Théâtre La Bruyère
* 1970 : *Madame* de Rémo Forlani, mise en scène Sandro Sequi, Théâtre de la Renaissance
* 1970 : *Les Doigts d'acier* de Jean Marcillac d'après Virginia Coffman, *Noces de papier* de Charles Maître, *Les Risques du métier* de Gil Baladou d'après Bernard Serre, mise en scène Richard Schilling, Théâtre 347
* 1971 : *Le Train de l'aube* de Tennessee Williams, mise en scène Jean-Pierre Laruy, théâtre Édouard VII

1980 di sîrka zivistanê de "The Bossu" bi rêberiya Michel le Royer.

## Fîlmnîgarî

### Sînema

* 1959: *[[La Nuit des traqués]]*, de Bernard Roland, d'après le roman éponyme : Benoît Becker, *La Nuit des traqués*, Paris, 1957, Fleuve noir, Spécial police, numéro 125
* 1959: *[[Bal de nuit]]* de Maurice Cloche
* 1960: *[[Le Cercle vicieux]]* de Max Pécas
* 1961: Le Triomphe de Michel Strogoff, Lieutenant Vassiliev
* 1962: *[[La Salamandre d'or]]* de Maurice Régamey
* 1969: *[[Les Gommes (film)|Les Gommes]]* de Lucien Deroisy
* 1970: *[[La Maison des bories (film)|La Maison des bories]]* de Jacques Doniol-Valcroze

### Wêneguhêz

* 1960 : *[[Le Fils du cirque]]* série télévisée de Bernard Hecht
* 1965 : *[[Bob Morane (série télévisée)|Bob Morane]]* (*Les aventures de Bob Morane*)
* 1968 : *[[Les Hauts de Hurlevent (mini-série)]]* d'après Emily Brontë, adaptation de Michel Subiela, réalisation de Jean-Paul Carrère : Heathcliff
* 1974 : *[[Paul et Virginie (série télévisée)|Paul et Virginie]]* de Pierre Gaspard-Huit
* 1975 : *[[Hugues-le-Loup]]*, de Michel Subiela
* 1976 : *[[Le Milliardaire (téléfilm, 1976)|Le Milliardaire]]* téléfilm de Robert Guez : Pierre Mazade
* 1977 : *[[Au théâtre ce soir]]* : *Enquête à l'italienne* de Jacques de La Forterie, mise en scène Daniel Crouet, réalisation Pierre Sabbagh, Théâtre Marigny
* 1978 : *[[Les Enquêtes du commissaire Maigret]]*, épisode : *[[Maigret et l'Affaire Nahour]]* de René Lucot : Pierre Nahour
* 1984 : *[[L'Homme de Suez]]* de Christian-Jaque

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1930
Kategorî:Mirin 1985
Şerê Îran û Iraqê

[thumb|Şerê Îran û Iraqê 22yê îlona sala 1980ê [Tehran]]
**Şerê Îran û Iraqê** (îlona 1980 - gelawêja 1988ê) piştî şoreşa îslamî ya Îranê, di dîroka 22yê îlona sala 1980ê de dest pê kir. Serokê dewleta Iraqê, Sedam Huseyn ji tevlîheviyên piştî şoreşa îslamî li Îranê, fersend dît ku êrîşî Îranê bike. Dixwast ku parêzgeha Xûzistanê ku gelheya wê bi giştî ereb in û hemî nefta Îranê ji wir derdikeve, bixe nav axa Iraqê. Ev şerê Iraqê daye destpêkirî, heşt salan berdewam kir û li sala 1988ê bi dawî bû. Şer li 20ê gelawêja 1988ê bi agirbestekê bi dawî bû.

## Çavkanî

## Mijarên têkildar
* Têkiliyên Îran û Iraqê
* Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îranê
* Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îraqê

Kategorî:Ayetula Xumênî
Kategorî:Sedam Huseyn
Îran û Iraqê
Kategorî:Şerên Iraqê
Kategorî:Şerên Îranê
Kategorî:Şerên Pêşmergeyê

Kategorî:1980î li Iraqê
Kategorî:1980î li Îranê
Burgundî

**Burgundî** (bi latînî: *Burgundiōnes*, *Burgundī*; norsiya kevn: *Burgundar*; înglîziya kevn: *Burgendas*; grekî: Βούργουνδοι, *vúrghundi*) qewmekî mezin ê germanên rojhilatî ne. Burgundî li derûdora çemên Oder û Warthe (Lehistana îro) dijiyan.

## Mijarên têkildar
* German

## Çavkanî

Kategorî:German
Lîsteya rûbarên ku dikevin Deryaya Baltîk

thumb|Tejaneya çemên Deryaya Baltîk
Ew lîsteya rûbarên ku dikevin Deryaya Baltîk û cihê ku lê dikeve deryayê.

## [[Swêd]]
thumb|Çemê Motala Ström di bajarê Norrköpingê ve diherike.
thumb|Çemê Umeyê (Ume älv)
* Svartån, li Svarte, nêzîkî Ystad
* Tommarpaån, li Simrishamn
* Helgeå, li Nyehusen, nêzîkî Kristianstad
* Hemån, li Karlskrona
* Ljungbyån, li Ljungby, nêzîkî Kalmar
* Emån, nêzîkî Kalmar
* Göta Kanal, li Mem, nêzîkî Söderköping
* Motala Ström, li Norrköping
* Nyköpingsån, li Nyköping
* Dalälven, li Gävle
* Ljusnan, li Söderhamn
* Indalsälven, li Sundsvall
* Ångermanälven, li Härnösand
* Ume älv, li Umeå
* Skellefte älv, li Skellefteå
* Pite älv, li Piteå
* Lule älv, li Luleå
* Kalix älv, li Kalix
* Torne älv, li Haparanda-Torneå

## [[Fînlenda]]
* Tornionjoki, li Haparanda-Tornio
* Kemijoki, li Kemi
* Simojoki, li Simo
* Iijoki, li Ii
* Kiiminkijoki, li Haukipudas
* Oulujoki, li Oulu
* Siikajoki, li Siikajoki
* Pyhäjoki, li Pyhäjoki
* Kalajoki, li Kalajoki
* Kyrönjoki, nêzîkî Vaasa
* Kokemäenjoki, li Pori
* Aurajoki, li Turku
* Vantaanjoki, li Helsînkî
* Porvoonjoki, li Porvoo
* Kymijoki, li Kotka, nêzîkî Ruotsinpyhtää

## [[Rûsya]]
* Neva, li Sankt Petersburg
thumb|Çemê Neva li Sankt Petersburgê
* Pregolya (Pregel), li Kaliningrad (Königsberg)
* Neman, li Neman, Oblasta Kaliningradê

## [[Estonya]]
* Narva, li Narva-Jõesuu
* Jägala, li Jõesuu
* Pirita, li Tallinn
* Keila, li Keila-Joa
* Kasari, li Matsalu
* Pärnu, li Pärnu

## [[Letonya]]
* Gauja, di navbera Carnikava û Gauja de
* Daugava, li Riga
* Lielupe, li Jūrmala
* Venta, li Ventspils

## [[Lîtvanya]]
* Neman, li Silute

## [[Polonya]]
* Pasłęka, li Braniewo
* Nogat, di navbera Gdańsk û Elbląg de
* Vistula, li Gdańsk
* Radunia, li Gdańsk
* Reda, nêzîkî Wejherowo
* Łeba dikeve gola Łebsko
* Słupia, li Ustka
* Wieprza, li Darłowo
* Parsęta, li Kołobrzeg
* Rega, nêzîkî Trzebiatów
* Oder (bi polonî: *Odra*), li Szczecin

## [[Almanya]]
* Uecker, li Ueckermünde
* Peene, li Anklam
* Recknitz, li Ribnitz-Damgarten
* Warnow, li Warnemünde, nêzîkî Rostock
* Trave, li Travemünde, nêzîkî Lübeck
* Schwentine, li Kiel

## Çavkanî
* Wîkîpediya bi îngilîzî, 01.11.2019.

Kategorî:Çemên Ewropayê
Kategorî:Deryaya Baltîk
Kategorî:Erdnîgariya Ewropayê
çem
Ystad

**Ystad** , bajarekî parêzgeha Skåne Län li başûrê Swêdê ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Kategorî:Swêd
Simrishamn

**Simrishamn** bajarekî parêzgeha Skåne Län li başûrê Swêdê ye.

## Galerî

Wêne:


Kategorî:Swêd
Kalmar

**Kalmar** , bajar û navenda parêzgeha Kalmar (Kalmar Län) li başûr-rojhilatê Swêdê ye. Yek ji bajarên herî giring ên herêma Smålandê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Swêdê
Kategorî:Bajarên Swêdê
Söderköping

**Söderköping** bajarekî parêzgeha Östergötlands Län li rojhilatê Swêdê ye.

## Galerî

Wêne:


Kategorî:Swêd
Norrköping

**Norrköping** , bajarekî parêzgeha Östergötlands Län li rojhilatê Swêdê ye. Çemê Motala Ström di Norrköpingê ve diherike û dikeve Deryaya Baltîk.

Kategorî:Bajarên Swêdê
Nyköping

**Nyköping** , bajar û navenda parêzgeha Södermanland (Södermanlands län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Sundsvall

**Sundsvall** bajarekî parêzgeha Västernorrlands Län li bakur-rojhilatê Swêdê ye.

## Galerî

Wêne:Sundsvall.jpg
Wêne:Sundsvall in Sweden from above.jpg
Wêne:Gustav Adolfs kyrka Sundsvall.jpg


Kategorî:Swêd
Härnösand

**Hörnösand** , bajar û navenda parêzgeha Västernorrland (Västernorrlands län) li bakur-rojhilatê Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Umeå

**Umeå** (bi wateya "Ava Umeyê"), bajar û navenda parêzgeha Västerbotten (Västerbottens län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Swêd
Kalix

**Kalix** , (bi fînî: *Kainuu*, bi zimanê meänkieli: *Kainus*), bajarekî parêzgeha Norrbottens Län li bakur-rojhilatê Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Haparanda

**Haparanda** (, bi zimanên meänkieli û fînî: *Haaparanta*) bajarekî parêzgeha Norrbottens Län li bakur-rojhilatê Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên dabeşkirî
Kategorî:Bajarên Swêdê
Piteå

**Piteå**  (bi fînî: Piitime, zimanê meänkieli: Piitin), bajarekî parêzgeha Norrbottens Län li bakur-rojhilatê Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1621ê li Swêdê
Kategorî:Bajarên Swêdê
Luleå

**Luleå**  (bi sámiya luleyî: Luleju, fînî û zimanê meänkieli: Luulaja), bajar û navenda parêzgeha Norrbotten (Norrbottens län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Karbon tetraklorîd

**Karbon tetraklorîd**, ku bi gelek navên din jî tê zanîn (wek kurteya karbon tet û tetraklorometan, ji hêla IUPAC ve jî tê nas kirin) pêkhateyek kîmyewî ye ku bi formula kîmyewî CCl4 e. Ew şilekek neşewitbar, gewr, bêreng û bi bîhnek mîna kloroformê "şêrîn" e ku di astên nizm de dikare were tespît kirin. Berê bi berfirehî di vemirandina agir de, wekî pêşgirek ji sarincokan û wekî paqijkerek hate bikar anîn, lê ji ber ku ji ber fikarên jîngehê û ewlehiyê gav bi gav hatiye avêtin.

Ragihandina tansiyonên bilind ên tetraklorîd karbonê dikare bandorê li pergala nerva navendî bike û kezeb û gurçikan dejenere bike. Ragihandina dirêj dikare bibe kujer.
Kerepule Kon

**Kerepule Kon**, anku **Keřepule Kon**, **Kerrepule Kon**, gundekî bi ser Qoretûya navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xaneqînê
Kategorî:Qoretû
Helawey Hacî Hesen

**Helawey Hacî Hesen**, **Ḧelawey Ḧacî Ḧesen**, gundekî bi ser Qerexana navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xaneqînê
Kategorî:Qerexan
Michela Noonan

**Michela Noonan** ( jdb. 30ê kanûna paşîn a 1975) lîstikvaneke awistralî ye ku bi eslê xwe îtalî ye.Ew di fîlm û hilberên îtalî û awistralî de di fîlm û rêzefîlman de beşdarî lê kir. Michela dadnasî xwend û li cem Neteweyên Yekbûyî li Jenevê staj kir.Ew nîvê jiyana xwe li Romayê derbas dike, nîvê din jî li Sîdneyê (2005)

## Fîlmnîgarî

* *[[Spellbinder (rêzefîlm)|Spellbinder]]*, ( rêzefîlm, 1995-1997),   di  rola *Katrina* Muggleton  de
* *Strange fits of passion*, ( fîlm 1999), di rola  *Lei (She) de* 
**The Sugar Factory ( fîlm, 1999 )*  di rola Angela de
* *[[Quore]]*, (2001), di rola *Paola*  de
* *[[Il destino ha quattro zampe]]*, (2002),  di  rola *Vittoria*  de
* *[[Apnea (film)|Apnea]]*, (2005),  di rola *Chiara*  de

## Xelatên wergirtî
Xelatên AACTA ji bo lîstikvana rindtirîn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Aktorên îtalî
Kategorî:Jidayikbûn 1975
Kategorî:Mirovên zindî
Geoffrey Chaucer

**Geoffrey Chaucer** ([tʃɔːsər], jdb. dora 1342/1343, belkî li London - m. belkî 25ê çiriya pêşîn a 1400 li Londonê) nivîskar û helbestvanekî navdarê îngilîz bû ku wekî nivîskarê Canterbury Tales (Çîrokên Canterburyî) navdar bû. Di demekê de ku helbestên îngilîzî hîna jî bi piranî bi latînî, fransî û anglo-normanî hatibû nivîsîn, Chaucer zimanê gel bi kar anî û wisa îngilîzî ya navîn wek zimanek wêjeyî bilind kir. Paşnavê wî ji peyva fransî *chausseur* derdikeve û bi wateya "solçêker" e.

## Jiyan
Chaucer ji malbatek dewlemend a meyfiroşên londonî hat. Yekem nivîsandina navê wî dikare di sala 1357an de di pirtûka budeceya kontesa ulsterî, Elizabeth de Burgh, jina prens Lionelê Antwerp de, were dîtin. Lionel, kurê Key Edward III, yek ji generalên di dagirkirina Fransayê de li sala 1359an bû. Chaucer li vir jî wek leşker girt û di sala 1360î de li Reimsê ji bo demek kurt ji hêla fransiyan ve hate girtin, ji bo 16 £ lê dîsa revand. Di dema danûstandinên aştiyê de ku di demek kurt de li Calaisê dest pê kir wî di karûbarên Lionel de wek ragihîner xebitî.

Pişt ra, heya sala 1366an, ti gûharoyek dîrokî jê re nayê dîtin. Ji vê salê re, şarterek ji Key Charles II yê Navarrayê tê behskirin, ku Chaucer û sê hevalên wî bi rêwîtiya belaş ji keyaniya wî re, ku ji sînorê Kastilyayê re hate dayîn, derbas dibe. Di salên paş de, Chaucer dubare mîsyonên dîplomatîk ji hêla keyê îngilîzî ve kir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1343
Kategorî:Mirin 1400
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
August Apel

**Johann August Apel** (jdb. 17ê îlona 1771 li Leipzigê - m. 9ê tebaxa 1816 li Leipzigê) dadnas û nivîskarekî alman bû.

## Jiyan
August Apel kurê piçûktirê dadnas û şaredarê Leipzig Heinrich Friedrich Innocentius Apel ji dayik bû. Piştî abîtûrê ku ji Dibistana Thomasê li Leipzig xelas bû, ew di navbera 1789 û 1793 de li Zanîngeha Leipzig û Leucorea li Wittenbergê dadnasî xwend, û di sala 1795an de bû Ph.D.Jur. Li Leipzigê, wê hingê xwe wek parêzvan damezrand. Di 1801ê de ew bû endamê meclîsa bajêr.

Destpêkê ew dramayêna klasîk nivîsand, paşê jî pirtir çîrokên tirsnak û şevreşkan. Apel bi berhema xwe ya *Gespensterbuch* ("Pirtûka şevreşkan"), ku ew bi hev re bi Friedrich August Schulze (di bin bernavka Friedrich Laun) de çap kir, pir xweş navdar bû.

Libretonivîs Johann Friedrich Kind romanek Apel Der Freischütz ji bo opera Der Freischütz (Carl Maria von Weber) materyalê girt.

Weşandina Metrika Apel minaqeşeyek zanistî ya fireh kir. Dijberê wî serekî mamosteyê wî yê berê Gottfried Hermann bû. Lê berî ku pirsgirêk were çareser kirin, August Apel di  de li Leipzigê mir.

Nivîskar û damezrîner Theodor Apel kurê August Apel e.

## Berhemên wî

* *[[Das Weltgericht (Friedrich Schneider)|Das Weltgericht]]*
* *Polyidos* (1805; )
* *Die Aitolier* (mit Anhang „Aforismen über Rhythmus und Metrum“ S. 156–188; 1806; )
* *Kallirhoe* (1806; )
* *Kunz von Kauffung* (Trauerspiel 1809)
* *[[Gespensterbuch]]* (hrsg. mit Friedrich August Schulze; 5 Bände 1811-1815; Vorlage zu Der Freischütz in Band 1)
* *Cicaden* (Helbestan; 3 berg 1810-1811;  )
* *Metrik* (2 berg 1814-1816;  )
* *Wunderbuch* (weşandin bi Friedrich August Schulze û Friedrich de la Motte Fouqué; 3 berg 1815-1817)
* *Zeitlosen* (Erzählungen und Gedichte 1817; )

## Wêje

* Klaus Günzel: *Die deutschen Romantiker.* Artemis, Zürich 1995, ISBN 3-7608-1119-1, Rûpela 7f
* Hermann Anders Krüger: *Pseudoromantik. Friedrich Kind und der Dresdner Liederkreis. Ein Beitrag zur Geschichte der Romantik.* H. Haessel, Leipzig 1904
* 
* 
* Otto Eduard Schmidt: *Fouqué, Apel, Miltitz. Beiträge zur Geschichte der deutschen Romantik.* Dürr, Leipzig 1908
* Hermann Ziemcke: *Johann August Apel*. Adler, Greifswald 1933

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1771
Kategorî:Nivîskarên alman
Anthony Brandon Wong

**Anthony Brandon Wong** (jdb.  li Sîdney, Awistralya), gelek caran wekî **Anthony Wong** tê nasîn, lîstikvanekî awistiralî ye ku bi taybet ji bo lîstina "Ghost" di fîlmên The Matrix Reloaded û Revolutions The Matrix de tête nasîn.

## Kariyer
Rola wî ya navdartirîn rola wî ya Ghost ji The Matrix Reloaded û Revolutions The Matrix e, rolek ku di lîstika vîdyoyê de pir berfireh bû, Enter the Matrix, ya ku ew ligel Jada Pinkett Smith serlîstikvanî lîst. Berî ku ew rola xwe ya Ghost têkeve erdê, ew di destpêkê de ji bo Tankê di fîlma yekem de pêşkeşî kir, lê dijî Marcus Chong winda kir.

Rolên din ên Wong di nav de Jumping Ship wek serkêşê keleşên îroyî, Little Fish, du stûnên li ser Home û Away, Mek - zanyarek di rêzefîlma Spellbinder: Land of the Dragon Lord, fîlma 2004ê Flight of the Phoenix û wekî Tasuke Kogo di rêzefîlma şeş-beşî ya sala 2008an, Samurai Girl. Ew rola Danny Law di pêkenoka rêzefîlma sala 2016ê The Family Law de lîst.

## Jiyana kesane
Wong vekirî hevzayendbaz e.

## Fîlmnîgarî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Malpera fermî

Kategorî:Aktorên awistralî
Kategorî:Jidayikbûn 1965
Kategorî:Kesên LGBT
Kategorî:Mirovên zindî
Rosita Forbes

thumb|Rosita Forbes ( 1900)
**Rosita Forbes** bi navê zayînê **Joan Rosita Torr** (jdb. 16ê kanûna paşîn 1890 - m. 30ê hezîrana 1967 ) nivîskara rêwîtiyê, romannivîs û vedîtereke îngilîz bû. Di 1920-1921 de ew jina pêşîn a ewropî bû ku bi hev re bi vedîterê Misrê Ahmed Hassanein ku li Lîbyayê avşînoka Kufra serdan kir, di serdemek ku ev ji bo rojavaberan de girtî bû.

## Jiyana berê
Joan Rosita Torr li Riseholme Hallê, li nêzîkî Lincoln, Îngilistanê, wek zaroka herî mezin a milkdar Herbert James Torr û jina wî Rosita Graham Torr dayîk bû. Bavê wê endamê parlemanê bû.

## Kariyer
thumb| Wêneya Rosita Forbes, weşandin di berhema ''The Secret of the Sahara: Kufara'' (1921); BHL25263784

Di dema şerê cîhanî yê yekem de ew du salan ambûlansek li Fransayê ajot. Ji 1917 ta 1918an, ew bi Asayîşa Jinê re hevaleke din a leşkerî ya bêhempa, Armorel Meinertzhagen çû serdana 30 welatan.

## Jiyana kesane
Joan Rosita Torr di sala 1911an de bi serheng Robert Foster Forbes re zewicî. Ew piştî ku ew di sala 1917 de dev ji wî berda, ew jinberda. Ew di 1921an de dîsa zewicî, ​​bi serheng Arthur Thomas McGrath. Ew di 1962 de jinebî bû, û ew di sala 1967an de, li mala xwe li Warwick, Bermuda, 77 salî, mir.

## Berhemên wê
* ''Unconducted wanderers'', 1919
* *The secret of the Sahara: Kufara*, 1921
* *The sultan of the mountains; the life story of Raisuli*, 1924
* *From Red sea to Blue Nile; Abyssinian adventure*, 1925 (also published under the title *From Red Sea to Blue Nile; a thousand miles of Ethiopia*?)
* *Adventure*, 1928
* *Conflict; Angora to Afghanistan*, 1931
* *Eight republics in search of a future; evolution & revolution in South America*, 1932
* *Women called wild*, 1935
* *Forbidden road--Kabul to Samarkand*, 1937
* *These are real people*, 1937
* *A unicorn in the Bahamas*, 1939
* *India of the princes*, 1939
* *These men I knew*, 1940
* *Gypsy in the sun*, 1944
* *Appointment with destiny*, 1946
* *Henry Morgan, pirate*, 1946
* *Sir Henry Morgan, pirate & pioneer*, 1948
* *Islands in the sun*, 1949

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1890
Kategorî:Jinên îngilîz
Kategorî:Mirin 1967
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Vebînerên jin
Coco Martin

**Coco Martin** (jdb. 1ê çiriya paşîn 1981an li bajarê Quezon City, Fîlîpîn) lîstikvan û derhênerê Fîlîpînî ye. Ji bo lîstina rolên sereke di Walang Hanggan, Juan dela Cruz û Ang Probinsyano ya FPJ-yê de tê zanîn.

## Destpêka Jiyanê
Coco Martin li Sampaloc, li navçeya Manila hatiye dinê. Ew cahilvanek Nazareya Reş e. Di salên zaroktiya xwe de, ew bi gelemperî çû cem dêra Quiapo bi dapîrê xwe re ji bo rêberiya ji Nazarene Reş digere.

Wî li Zanîngeha Neteweyî ya Karsaz û Hunerê ya li Bajaroka Fairview Quezon of Science di Rêvebiriya Otêl û Restoran de wergirt. Martin di heman demê de xebatkare Fîlîpînî ya Overseas bû ku wek derîvanek li Alberta, Kanada xebitî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên filîpînî
Kategorî:Jidayikbûn 1981
Kategorî:Mirovên zindî
Axtepe, Qizil Rebat

**Axtepe**, gundekî bi ser Qizil Rebata navçeya Xaneqînê ya parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ve ye.

## Mijarên têkildar
* Axtepe

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xaneqînê
Kategorî:Qizil Rebat
Ehrar eş-Şerqiye

**Ehrar eş-Şerqiye** (bi erebî: أحرار الشرقية, *Ahrar al-Sharqiya*) komeka çekdar e ko li destpêkê wekî yekîneyeka Ehrar eş-Şamê li Dêre Zorê bûn. Piştî ew ji rojhilatê Sûriyayê ber bi rojavayê wî welatî jî hatin derêxistin her ew nav li ser wan ma. Lê li sala 2016ê ew ji Ehrar eş-Şamê veqetiyan û pardarî şerrê Mertala Firatê bûn. Gelek ji endamên vê komê ji eşîreta Şeîtatê ne.

Ebû Mariya el Qehtanî endamê berê yê Civata Şêwrê ya Cebhet en-Nesreyê dewrekê mezin di avakirina wê komê da gêrra. Ebû Mariya bi koka xwe ji Îraqê ye û alîgirî desttêwerdanên Tirkiyê di şerrê navxweyî yê Sûriyayê da ye. Dihêt bawerkirin ko parek ji sedemên derêxistina wî ji Cebhet en-Nusreyê ev hevkariya wî ya xur digel Tirkan bû. Herçend e ko netebayî û şerr di navbera vê komê û DAEŞê da hebûne, lê bi giştî ew jî yek ji xelekên wê zincîreya rêkxistinan e ko alîkariya lojestîk pêşkêşî DAEŞê dikin.

Di şerrê Tirkiyê li dijî Rojavayê da, Hevrîn Xelef a çalaka siyasî bi destê vê komê hat kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2016an li Sûriyê
Kategorî:Komên cîhadîst li Sûriyê
Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Sûriyê
Ebtîh

**Ebtîh**, **Ebtîḧ**, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Eskîne Fewqanî

**Eskîne Fewqanî**, anku **Eskîna Jorîn**, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Lîsteya helbestvanên nûjen ên bi soranî

Va ye lîsteya helbestvanên nûjen ên bi zaravayê soranî ye.

## Helbestvanên nûjên ên bi soranî (2019)
* Dastan Berzan
* Celal Berzencî
* Îsmaîl Berzincî
* Teyib Cebar
* Qubadî Celî Zade (Qubadê Celîzade)
* Kerîm Deştî
* Dilşad Ebdulla (Diłşad 'Ebdułła)
* Ebdulmutelîb Ebdulla ('Ebudmutelîb 'Ebdułła)
* Gerus Ebdulmelîkiyan
* Aryan Ebûbekir
* Azad Ehmed (Azad Eḧmed)
* Neşmîl Elî Berzancî
* Reza Elîpûr
* Ayda Emîdî (Ayda 'Emîdî)
* Enwerî Reşî Ewla (Enwerî Reşî 'Ewła)
* Vînos Feyaq
* Marif Umer Gol (Marif 'Umer Goł)
* Roj Helebceyî (Roj Hełebceyî)
* Dilsoz Heme (Diłsoz Ḧeme)
* Roje Hesen (Roje Ḧesen)
* Şêzad Hesen
* Berzan Hestiyar
* Kejal Îbrahîm Xidir (Kejał Îbrahîm Xidir)
* Heme Kakereş (Ḧeme Kakeřeş)
* Kurdo Karwan
* Lazo
* Deyat Mecîd Perxî
* Ramyar Mehmûd (Berzan Meḧmûd)
* Ehmedî Mela (Eḧmedî Mela)
* Mistefa Mestur
* Newroz Ezîz Mewlûd
* Biryar Mihemed (Biřyar Miḧemed)
* Hetaw Mihmid
* Selam Mistefa
* Çilur Namîq
* Siware Necmedîn
* Elî Pêncwênî
* Hîwa Qadir
* Dilawer Qeredaxî (Dilawer Qeredaẍî)
* Refîq Sabîr
* Haşim Serac
* Rêbwar Sîweylî
* Dana Seîd Sofî
* Jawên Şalî (Jawên Sałî)
* Zana Xelîl
* Cemal Xembar (Cemal Ẍembar)
* Zuleyxa

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên bi soranî
Kategorî:Helbestvanên kurd
Devetaş

**Devetaş**, **Devekevir** (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.

Kategorî:Gundên Bêgiriyê
Rehmîn

**Rehmîn**, **Reḧmîn** (), gundekî bi ser navçeya Bêgiriya Wanê ve ye.

Kategorî:Gundên Bêgiriyê
Hirîşoya Jêrîn

**Hirîşoya Jêrîn** (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Erdîşê
Campora San Giovanni

thumb|Campora San Giovanni

**Campora San Giovanni** (bi zaravayê kamporayî yê kevnar: *Campura San Giuvanni* an *Campura Santu Janni*) frazioneya komuna (şaredarî) Amantea ye, li devera Cosenza, Calabria (Îtalya) ku li nêzî sînorê parêzgeha Catanzaro ye.

Kategorî:Îtalya
Coreca

**Coreca** (bi zaravayê herêmî: *Coraca* an *Corica*) li herêma Calabria îdarî parêzgeha Cosenza [başûrê Italytalya cih digire Amantea komun yek frazione ye ku bi Campora San Giovanni ve girêdayî ye û li nêzî sînor e.

Ancient] Corinthian Navê bajêr, ku ji hêla Grekiyan ve tê de dijîn, li ser bingeha peyva Cîhanê (Korakas) pêk tê, ku tê wateya * [[elb]].

== Geolocation ==
Li rojava, [Kendava Tyrrhenian] rûberû dibe, Coreca li başûr bi Campora San Giovanni frazionesi re sînorek parve dike.

== Aborî ==
Aboriya rûnişmanan li ser bingeha [[otêl]] turîzm û [[geştyar]] e. Coreca xwezayî ya Girtî ji 1960an û vir ve di [[wênekêşiya xwezayê]] de populer e. Li bajêr jî karsaziyên piçûk hene ku xwarin, arvan û makîneyên hilberînin.

== Gund ==
Gundên şaredariyê ev in: Formiciche, Giascogne (bi zaravayê xwemalî Juascugnu), Grotte (bi zaravayê dayikî "i i Grutti"), La Pietra ('bi zaravayê dayikî Petraja'), Marinella, Oliva, Stritture, Salto da Zita.

== Photogallery ==
<gallery widths=200>
File:Coreca - Chiesa della Madonna degli Angeli settembre 2019.jpg|Church of Our Lady of the Angels in Coreca
File:Interno della Chiesa di Coreca.jpg|Interior of the Coreca Church
File:Statua della Madonna degli Angeli a Coreca.jpg| Statue of Our Lady of the Angels in Coreca
File:Coreca - Piazza vista serale.JPG|The square of Coreca in an evening view
File:Coreca Veduta Notturna dalla Piazza - luglio 2019.jpg|The Coreca's Square in a panoramic night view
File:Turriella di Coreca vista dalla Piazza anno 2019.jpg|The tower "Turriella"
File:Baia di Coreca 2.jpg|The Coreca's Bay
File:Coreca - Spiaggia la Scogliera.jpg|Coreca Beach seen from La Scogliera
File:Scogli Coreca.jpg|Coreca's Reefs
File:Coreca - Grotta du Scuru primo piano.jpg|Coreca Cave
File:Coreca - Salto da Zita.jpg|*Salto da Zita'' (Bride's Jump)
Xak

**Xak**, gundê **Xakê** (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Erdîşê
Şor, Erdîş

**Şor** (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye. Mensûbên eşîra Hemoyî di gundê Şor'ê de nîştecih in.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Erdîşê
Sifinc Bob Çarçikşort

**Sifinc Bob** ( sernavê resen: SpongeBob SquarePants) rêzefîlmekî filme kertonî ya amerîkî ye ku ji hêla pedagog û deryanasê amerîkan Stephen Hillenburg ve ji bo Nickelodeon hat afirandin. Rêzefîlm derbarê serpêhatî û hewildanên ji karakterê sernavê û hevalên wî yên avê li bajarokê aşopî ya Bîkîniyê de ye. Fîlma kertonî ya amerîkî ya pêncem-dirêj-xebitîn, populerbûna wê ev yek wekî franchisek medyayî çêkiriye. Ew xwedan pirtirîn belavkirî ya Nickelodeon û Viacom Media Networks ye, rêza herî bilind a hewa ye. Heya dawiya sala 2017, pargîdaniya medyayê ji bo Nickelodeon dahata bazirganiyê 13 mîlyar dolar hilberand.

## Kesên rêzefîlm
* Sifinc Bob Çarçik Şort (bi îngilîzî: *SpongeBob*)
* Patrick (bi îngilîzî: *Patrick*)
* Squidward (bi îngilîzî: *Squiward*)
* Kewjal (bi îngilîzî: *Mr..Krabs*)
* Sandy (bi îngilîzî: *Sandy*)
* Plankton (bi îngilîzî: *Plankton*)

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlm
Kerx

**Kerx** (), gundekî bi ser navçeya Erdîşa Wanê ve ye û di warê Gelîyê Zîlanê de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Erdîşê
Çîroka bêdawî (rêzefîlm)

**Çîroka bêdawî** (sernavê îngilîzî; *The Neverending Story*), xêzefîlmekî ku ji hêla CineVox Entertainment ve hatiye çêkirin û ji hêla Ellipse û Nelvana ve hatiye anîmasyonkirin. Ew li ser PBS Kids ji bo yek sezonek (1995-1996) û ji bo 26 beş weşandî bû. Rêzefîlm cara yekem li ser kanala Zarok TV bi dûblaja kurdî hatibû weşandin. Bingeha rêzefîlmê bi tenê hinekî li ser pirtûka Michael Ende ya *Die unendliche Geschichte* (1979) ("Çîroka bêdawî") bû.

## Naverok
Zarokek ciwan bi navê Bastian dîsa arîkariyê dide împeratorbanûya zarokî û mirovên wê li Fantasia, welatekî aşopî ya ku meriv dikare bi pirtûkek bêdawî a sêrbaz a bi navê *Çîroka bêdawî* bigihîje û bandorê lê bike, ji ber ku tiştek xedar û xirabkarên din ên mîna sêrbazê xerab Xayide hîn jî tehdît dikin ew. Di vê pêvajoyê de, Bastian dersên hêja fêr dibe û gelek hevalên efsûnî yên mîna darika Bark Troll, ejdehayê bext Falkor û gelekên din distîne.

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlm
Samî Yusuf

**Samî Yusuf** ( li Tehran ê) stranbêjekî brîtanî ye,kompozîtor û muzîkvan ji koka iranî-ezirbîjanî. Navdar bû ew di riya albûma xwe Al-Muallim ("Mamoste"). 2005 albûma wî ya duyemîn xuya bû My Ummah ("komeleya min"). Di 28. cotmehê 2010`an de albûma wî ya suyemîn bi navnîşana Where Ever You Are.

## Jiyanname

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîkvanên ji Tehranê
Kategorî:Stranbêjên ji Tehranê
Silêmanê Dengizî

**Silêmanê Dengizî** kemançejen û dengbêjekî kurd ê navdar e. Li gorî nasnameya fermî ew di sala 1943an de li Qosera Mêrdînê ji dayik bû ye. Lê ew bi xwe dibêje: "Ez li Hêsara Kercewsê çêbûme."

Sê caran zewicî ye. Navê hevjîna wî ya yekem Faîqe, navê ya duwem Ceylanê, navê ya sêyem jî Gulbihar e.

Di 2019an de Silêmanê Dengizî xelkê gundê Elfanê (Stewra Mêrdînê) bû.

## Stranên wî
* Ahmedo
* Dinyayê
* Mala Seydo
* Şerê Alîbegê û Memedbegê
* Şerê Derişê

## Mirin
Silêmanê Dengizî di 7ê kanûna pêşîn a 2024an di nava tunebûnî û belengaziyê de mir.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Ahmedo û Dinyayê
* Şerê Alîbegê û Memedbegê

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Kemançejen
Ebû Xuyme

**Ebû Xuyme**, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Ebû Serîh

**Ebû Serîh**, anku **Ebû Serîḧ**, gundekî bi ser Şingala navçeya Şingalê ya Mûsilê (Îraqê) ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Hestiyê çengê

thumb|Hestiyê çengê
**Hestiyê çengê** hestiyek di serê mirov de ye û karê wî cûtina xwarinê ye û herwiha livandina dev di encamê de mirov dikare biaxive.

## Çavkanî

Kategorî:Anatomî
Dilyar Dêrikî

**Dilyar Dêrikî**, anku **Dilyarê Dêrîkî** (z. 1970, li Giresorê), helbestvan û rojnamevanekî kurd e.

Di sala 1970î de bi xeçxeçokên nîşanê re li gundê Giresor wî çavên xwe vekirine. Giresor gundê ku hatî parçekirin di navbera Başûr û Rojavayê Kurdistanê de, gundê ku bi şev dihat xemlandin bi pêşmergeyan. Wî çavên xwe bi dîtina bavê xwe kil nekiriyê, bavê wî wekî gelek kurdan alîkariya Şoreşa Kurdistanê dikir û pêşmerge hembêz dikirin di cihên veşartî de li gund. Piştî wê, hat girtin ji aliyê hêzên Ewlekariya Sûrî ve û dema hat berdan ji girtîgehê, piştî kêmî heyvekî, koça dawiyê kir, bi sedemên di bin eşkençê de hinavên wî dirabûn, dijminên Kurdistanê bavê wî kuştine û ji ber van astengên çivakî û aborî û cografiya sînoran wî mala xwe veguheste bajarê Dêrika Hemko û li wir bi cih bûn. Lê dayika wî ya ku rola wê ya herî mezin û ber çav di jiyana wî de heye berê wî da dibistanê û xwendinê, ew fêr kirin ku welatê wî pêwestiya wê bi zana û xwandevana heye.

## Perwerdehî li Kurdistan û Libnanê
Li Dêrikê wî dibistana sertayî û navendî û dibistana bilind xwendiyê û piştî wê du salan wî zanko li Libnanê xwend, beşê yasa, lê wî nekarî berdewam bike, çûnkî ji aliyên hêzên awlekariya Sûrî ve hate xwestin. Di dawiya sala 1994an de wî xwe gihand Holendayê û jiyana xwe berdewam kir.

## Helbestên wî li kovarên Pirs û Dugirê (1996-1999)
Di sala 1996an wî di kovara Pirs de ya bi zimanê kurdî dihat weşandin wî helbestek belav dikir. Di navbera salên 1997an û 1999an de jî wî di kovara Dugir ya li Swêdê dihat çapkirin, du helbest belav dikirin.

## Pirtûka wî ya pêşîn bi zimanê erebî
Di sala 2000î de yekemîn pirtûka helbestan bi zimanê erebî bi şêwakî nehîne bi alîkariya heval û dostan li Sûriyê hat çapkirin.

## Jiyan û perwerdehî li Holendayê
Di sala 2000î heta 2003an de li Holendayê bi alîkariya Yekîtiya Nivîskar û rojnemavanê Holenda wî jimarek kursên rojnemavaniyê û ragihandinê xwendin li Media Center Hilversum û nasnameya rojnemavaniyê wî wergirt.

## Şeş pirtûk amade ne ji bo çapê
Bêhtir ji çar pirtûkên wî bi zimanê kurdî û du pirtûkên bi zimanê erebî amade ne ji bo çapê.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê

**Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê** hemû peywendî û têkiliyên Komara Tirkiyeyê dihundirîne. Têkilîyên derve yên komara Tirkîyeyê bi rêya Wezareta Derve ya Tirkîyeyê tên meşandin. Têkiliyên Tirkiyeya modern bi taybetî piştî avakirina komarê li sala 1923yê hatin destpê kirin. Lê di bingehê de berdewamiya Împeratoriya Osmanî ya perçebûyî bû. Piştî Şerê cîhanî yê yekem, têkiliyên împeretoriya Osmaniyan hêdî hêdî ket bin destê avakerên Tirkiyeya modern. Ji ber ku dewletên Ewropayî împeretoriya Osmanî dagir kir, di serî de têkiliyên dewleta Tirkiyeyê û yên Ewropayî li ser bingeheke hejîyayî ye. Bi taybetî jî rola Brîtanya li ser perçebûna Osmaniyan gelek mezin e, ji ber vê têkilîyen van dewletan bi awayekî baş destpê nekir.

## Pirsgirêkên girîng di Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê de
* Pirsa Mûsilê
* Pirsa Tengavên Marmarayê
* Pirsa Xetayê
* Pirsa Giravên Egeyê

## Lîsta têkiliyan
* Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Îran û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Iraq û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Sûrî û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Keyaniya Yekbûyî û Tirkiyeyê
* Têkiliyên DYA û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Fransa û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Yewnanistan û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Almanya û Tirkiyeyê
* Têkiliyên Rûsya û Tirkiyeyê

## Têkildar
* Têkiliyên navneteweyî

## Çavkanî

Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê
Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî

thumb
**Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî** (HNDS) di sala 2014an de li Efrînê hatiye damezrandin. Endamên Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratî Sûrî ji hemû pêkhatên Sûriye ne.

## Serokên HNDS
*Serokê destpêkê: Cemal Elo, ji Ehrezê ye
*Serokê duyem: parêzer Eladîn Xalid Kalo, ji Til Hasilê-Til Eranê ye
*Serokê sêyemî jî: Ehmed Hiso, bavê wî ji Til Hasilê û dayîka wî ji Efrînê ye.

## Şaxên HNDS
Bi awayekî fermî, baregeha xwe ya sereke li navenda bajarê Efrînê ya girêdayî Herêma Efrînê li Rojavayê Kurdistanê vekir û piştre jî şaxa xwe ya Cindirêsê jî ve kir û mamoste Ebdurihma Xelîl Murşid (Evdoyê Murşid) jî bi fermç wek serokê wê şaxê hat destnîşan û dest bi kar kirin.

Di roja pêncşemê 25ê tebaxa 2016an li bajarê Cindirêsê ya ser bi kantona Efrînê, baregeha fermî ya Hevpeymana Nîştimanî a Dîmokratîka Sûrî hat vekirin.

Bi beşdarbûna Kordînesyona Giştî yê Hevpeymana Nîştimanî ya Demokratîka Sûrî parêzer Eladîn Xalid Kalo û serokê çaxa Cindirêsê ya Hevpeymana Nîştimanî Ebdurihman Xelîl Murşid û berpirsên komîteyên wê çaxê li Cindirêsê, bi awayekî fermî û serkevtî, baregeha navendî ya Hevpeymana nNîştimanî ya navçeya Cindirês hat vekirin û pîroz kirin. 

Her li Munbicê jî bi serokatiya Îbrahîm Qaftan ku niha serokê Partiya Pêşeroja Sûriyê ye şaxa Munbicê ya HNDS hat vekirin.

Her weha di sala 2016an de jî baregeha şaxa Şehbayê Mehmûd Bavê Şiyar hat vekirin û yê şaxê Helebê jî li Şêxmeqsûdê bi serokatiya Mihemed Hemê hat vekirin.

Li piştî rizgarkirina Tebqayê baregeha HNDS li Tebqayê jî hat vekirin. Her weha serokê şaxê HNDS li Herêma Kurdistanê rojnamevan Hozan Efrînî ye. Serokê şaxê Ewropayê jî Elî Betal Beran Hec Xelîlî ye. Ferhad Mayêr wek nûnerê HNDS di Meclîsa Sûriye ya Demokratîk de dixebite. HNDS bi çalak serpereştiya karûbarên kurdên wê deverê û Efrînê dike.

## Çavkanî

Kategorî:Rojavaya Kurdistanê
Emerê Entaxî

**Emerê Entaxî** dengbêjek e ku li gundê Entaxê yê Liceya Amedê sala 1952an ji dayik bûye. Ji 10 saliya xwe ve bi rengekî bê navber kilamên dengbêjiyê dibêje.

## Jiyan

Dengbêj Emer Entaxî sala 1993an tevî malbata xwe ji gund koçî Amedê dike. Di zarokatiya xwe de li dîwana dengbêjan timî guh da kilaman û bi dengbêjan re kilam digot.

Entaxî got ku hîna ew zarok bû wî bavê xwe yê dengbêj winda kiriye û wiha qala jiyana xwe kir: “Di temenê gelek biçûk de min bav û dayika xwe winda kir. Bavê min dengbêj bû. Dema ez 10 salî bûm, dost û ciranan ji bo min qala dengbêjiya bavê min dikirin û her dem digotin, bavê te ev kilam digotin. Hemû kilamên ku bavê min digotin min xiste mejiyê xwe û heta niha jî ez wan kilaman dibêjim. Di zarokatiyê de jî dengê min xweş bû û ez tevlî dîwanê dengbêjan dibûm. Ez nabêjim ez di zarokatiya xwe de dengbêj bûm, lê di zarokatiya xwe de min li kêleka dengbêjan kilam digot.”

Dengbêj Emerê Entaxî xwest ciwan xwedî li dengbêjiyê derkevin û wiha dawî li axaftina xwe anî: “Dengbêjî ji bo min hunerek e ku bi nirx nayê pîvan. Divê serdemê de nirx bi dengbêjan nayê dayîn. Çanda biyanî xistine nava hunera me. Divê ciwan xwedî li dengbêjan derkeve. Ez weke dengbêj Emerê Entaxî amdeme ku di aliyê dengbêjiyê de alîkariya ciwanan bikim û kilamên dizanim hînî ciwanan bikim. Ji ber ku dengbêjî bingeha çanda kurdan e. Divê dengbêjî herdem zindî be.”

## Çavkanî
* Occo Mahabad
* Bernamegeh.org

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Jidayikbûn 1953
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Mêr
Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê

**Wezareta karên derveyî ya Tirkiyeyê** yek ji wezaretên dewleta Tirkiyeyê ye. Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê birêve dibe. Bingeha navendî ya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê li Enqereyê ye. Li 107 dewletan bi giştî 185 nûnertiyên vê wezaretê hene. Hejmara karmendên wezareta derve ya Tirkiyeyê 2680 e. 40% ji wan li Enqereyê dixebitin, 60% jî ji wan li derveyî welat dixebitin. Budceya Wezareta Derve ya Tirkiyeyê bi dûçûna daneyên sala 2008ê 3,2% ji budceya giştî ye.

## Destpêk
Wezareta Derve ya Tirkiyeyê, gelek polîtîka û bûrokrat ji dewleta Împeratoriya Osmanî wek mîras hilgirt. Heta ku Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiye hate avakirin, hemû dîplomasiya tirkan bi rêya Hikûmeta Stembolê dihat meşandin ku bi padîşahê Osmaniyan ve girêdayî bû. 24ê nîsana 1920ê ji aliyê Mustafa Kemal Atatürk û hevalên wî ve, Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Tirkiyeyê hate damezrandin. Navenda vê meclîsê li bajarê Enqereyê bû. Ji ber vê sedemê carna ji vê meclîsê re dibêjin Hikûmeta Enqereyê. Hikûmeta Enqereyê heta îlankirina Komara Tirkiyeyê hemû kar û xebatên tirkan kirin li dijî Hikûmeta Stembolê. Di vê prosesê de li Stembolê jî li Enqereyê jî hikûmetên cuda cuda hebûn.

## Endambûna rêxistinên navdewletî
* Tirkiye 18ê tîrmeha 1932yê de beşdarî endambûna Cemiyetan Neteweyan bû.

## Wezîrên Hikûmeta Enqereyê
# Bekir Sami Bey (3 gulan 1920-12 gulan 1921)
# Yusuf Kemal Bey (16 gulan 1921-26 çiriya pêşîn 1922)
# İsmet İnönü (26 çiriya pêşîn 1922-22 çiriya paşîn 1924)

## Wezîrên Komara Tirkiyeyê
# İsmet İnönü (26 çiriya pêşîn 1922-22 çiriya paşîn 1924)
# Şükrü Kaya (22 çiriya paşîn 1924-3 adar 1925)
# Tevfik Rüştü Aras(4 adar 1925-11 çiriya paşîn 1938)
# Mehmet Şükrü Saraçoğlu(11 çiriya paşîn 1938-13 tebax 1942)
# Numan R. Menemencioğlu(13 tebax 1942-26 hezîran 1944)
# Hasan Saka(13 îlon 1944-10 îlon 1947)
# Necmettin Sadak(10 îlon 1947-22 gulan 1950)
# Fuat Köprülü (22 gulan 1950-20 xizîran 1956)
# Fatih Rüştü Zorlu(20 hezîran 1956-27 gulan 1960)
# Selim Rauf Serper(28 gulan 1960-16 reşemeh 1962)
# Feridun Cemal Erkin(1 nîsan 1962-20 reşemeh 1965)
# Hasan Esat Işık(23 reşemeh 1965-22 çiriya pêşîn 1965)
# İhsan Sabri Çağlayangil(27 çiriya pêşîn 1965-12 adar 1971)
# Osman Olcay(26 adar 1971-11 kanûna pêşîn 1971)
# Ümit Haluk Bayülken (11 kanûna pêşîn 1971-26 kanûna paşîn 1974)
# Turan Güneş(26 kanûna paşîn 1974-17 çiriya paşîn 1974)
# Melih Esenbel(17 çiriya paşîn 1974-31 adar 1975)
# İhsan Sabri Çağlayangil(31 adar 1975-21 hezîran 1977)
# Gündüz Ökçün (21 hezîran 1977- 21 tîrmeh 1977)
# İhsan Sabri Çağlayangil(21 tîrmeh 1977-5 kanûna paşîn 1978)
# Gündüz Ökçün (5 kanûna paşîn 1978-12 çiriya paşîn 1979)
# Hayrettin Erkmen (12 çiriya paşîn 1979-5 îlon 1980)

## Çavkanî

Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê
Kategorî:Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
Îrredentîzm

**Îrredentîzm** fikreke polîtîk e ku dixwaze axa neteweyê xwe ya bindest tevlî dewleta xwe bike.

## Gotarên têkildar
* Têkiliyên navneteweyî

## Çavkanî

Kategorî:Herêmên dabeşkirî
Kategorî:Teoriya têkiliyên navneteweyî
Naruhito

**Naruhito** (徳仁) (jdb. 23 sibat 1960, li Tokyo, Japonê), împeratorê Japonê ye.

Ew lawê împeratorê Akihito û xanima împerator Michiko ye û di 1ê gulana 2019 de bû 126em împeratorê Japonê.

## Çavkanî

Kategorî:Împeratorên Japonê
Kategorî:Japon
Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Mirovên zindî
Şakir Bilgin

**Şakir Bilgin** (jdb. 1951, li Boluyê, Tirkiye) nivîskarekî tirk e ku li Almanyayê dijî. Bilgin piştî xwendina xwe heya 1973 li dibistanek seretayî ya Tirkiyê wane da, pişt re jî ew werzişê li Dibistana Bilind a Perwerdehiyê ya li Stembolê xwend. Di sala 1976an de ew hat Komara Federal a Almanyayê û xwendina xwe ya werzişê li Zanîngeha Werzişê ya Alman a li Kölnê domand. Ji sala 1978an heta 2003an ew wekî mamoste fêrbûna zimanê tirkî û werzişî li dibistanên cihêreng li Kölnê xebitî

Di 12ê kanûna paşîn a 1983an de, Şakir Bilgin dema betlaneyê li Tirkiyê girtî bû, û ji hêla dadgehek leşkerî ve ji bo îdîaya wî ya bêdadî ya ku ew endamê rêxistina Dev-Solê ku li Tirkiyeyê qedexe bû hate dadgehkirin. Tenê di 27ê sibata 1986an de ew ferman daye binçavkirinê, di havîna 1987an de bi malbata xwe re vegeriya Komara Federal a Almanyayê.

Bilgin nivîskarê çend pirtûkan e. Di dema zindanê de, êşkence, derûnnasiya terorê lê her wiha hevaltî di nav girtiyan de, pirtûka wî bi lezgînî radigihîne *Jeden Tag weint die Sonne* ("Her roj tav digirî"). Di du pirtûkên dawîn de bi tirkî Şakir Bilgin di derbarê keçek tirk de, ku li Kölnê hatiye cîhanê û li wir mezin bû ye. Di bin sernavê *Ich heiße Meryem, nicht Miriam* ("Navê min Meryem e, ne Miriam e"), ev her du pirtûk bi du berg bi almanî ji hêla Internationale Kulturwerk in Hildesheim ve hatine weşandin.

## Berhemên wî
* *Jeden Tag weint die Sonne* ("Her roj tav digirî"), Pahl Rugenstein Verlag, Köln, 1988. Ew berhem di sala 1988an de li Stembolê bi sernavê *Güneş Her Gün Doğar* bi tirkî jî derket.
* *Devrimden Konuşuyorduk* ("Me qala şoreşê dikir"), Roman, 1990, Stembol.
* *Lasst die Berge unsere Geschichte erzählen* ("Bila çiyayan dîroka me vebêjin"), Dipa Verlag, Frankfurt, 1991.
* *Der Fremde* ("Xerîb"), Zambon-Verlag, Frankfurt, 1997. Di Sibata 1998 de li Stembolê bi tirkî jî bi sernavê *Sürgündeki Yabancı* hate weşandin.
* *Bir Daha Susma Yüreğim* ("Deha bêdeng nemîn e, dilê min"), Önel Verlag, Köln, 2001.
* *Güzellikler Yeter Bana* ("Bedewî ji bo min têr e"), ÖNEL Verlag, Köln, 2003.
* *Ich heiße Meryem, nicht Miriam* ("Navê min Meryem e, ne Miriam"), Internationales Kulturwerk-Hildesheim, 2005.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1951
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên tirk
Dungeons & Dragons

**Dungeons & Dragons** (**Zîndan û Ejderan** bi gelemperî wek D&D an DnD tên kurtkirin) **lîstikeke rolbaziyê ya sermase** ya fantastîk, *LRB*, (role-playing game, RPG) ye. Bi eslê xwe ji alîyê Gary Gygax û Dave Arneson ve hat çêkirin. Cara yekem di sala 1974 de ji alîyê Tactical Study Rules, Inc. ve hat weşandin.
thumb|D&D bi nexşe û fîgûran
thumb|Kilozên D&D
D&D destûrê dide her lîstikvanan ku karakterê xwe biafirînin. Van karakteran di honaka xeyalî de dest bi tevgerên xeyalî dikin. Mîrê Zindanê, *MZ*, (Dungeon Master, DM) wekî serwer û çîrokbêjê ji lîstikê re rêberî dike, mekanê ku tê de macerayan pêkanîn saz dike, û rola nîştecihbûnan ji cîhana lîstikê dilîze. Karekter partiyek pêk tînin û bi nîştecihbûnên mekanê lîstikê û hevdu re têkilî datînin. Bi hev re pirsgirêkan çareser dikin, şer dikin, û xezînê û zanyarî berhev dikin. Di pêvajoyê de, ji bo ku payeyên xwe bilind bikin, karakter puanên serboriyên (experience points, XP) qezenc dikin û piştî çend lîstikên cuda ew gav bi gav bihêz dibin. D&D zarên çendrexî û jimarkirî ji bo bûyerên di lîstikê de çareser bikin bi kar tîne. 

## Çavkanî