Kurdên mesîhî

[thumb|Xaça kurdî: Yek ji şaheserên Muzexaneya Mîrata Kurdan, Silêmanî, Başûrê Kurdistanê. Zêrên ku ji aliyê kurdên mesîhî ve li Silêmaniyê hatine li xwe kirin, ji destpêka [sedsala 18an.]]
**Kurdên mesîhî, kurdên xiristiyan**, ango **kurdên fileh**, ji Kurdên bi baweriya xirîstiyaniyê re tê gotin, ên ku baweriyê bi Îsayê Mesîh tînin. Hinek kurd ji demên pêşîn ve xirîstiyaniyê şopandine û wek xirîstiyan mane. Piraniya xirîstiyanên kurd ên nûjen ji dînên xwe yên berê derbasî xiristiyaniyê bûne, di nav de dînên îranî yên kevin, zerdeştî, îslam û êzdîtî.

Kurdên mesîhî nasnameya xwe ya kurd diparêzin, Încîla kurdî dixwînin, ayînên xwe bi kurdî lidardixin û saya înternet û medyayên civakî xwe bi rêxistin dikin.

## Etîmolojî
Ji demên islamiyên paşîn û demên osmanî ve, bi kurmancî navandina fileh dihat û ta îro jî tê bikaranîn ji dêla mesîhî. Sedema vê navandina têkiliya mesîhiyan bikarê felahî ango çandinê bû, ku bi gelemperî li gund û bajaran rûdiniştin û cotyarî dikirin. Çunku di wan deman de pirraniya êlên kurd misilman bûn û rengê jiyana wan koçerîtî bû, ku karên felahî nedikirin.

## Dîrok
Ji sedsalên pêşîn ên piştî zayînî ve, mîsyonerên xiristiyan li Mezopotamya û li Kurdistanê çalak bûn. Lewma di sedsala 4an û 5an de, di nav kurdan de alîgirên dêra suryanî-ortodoks û dêra nestûrî hebûn.

Bi belavbûna îslamê di sedsala 7an de, beşên mezin ên gelê kurd derbasî îslamê bûn, lê dîsa jî komên biçûk wekî xiristiyan man. Dîroknasê ereb Mesûdî di sedsala 10an de behsa xiristiyanên kurd dike, ku wekî beşek ji nestûrî an jakobît dihatin dîtin. Herwiha Marco Polo di sala 1272an de, di gerên xwe yên li Mûsilê de, behsa kurdên xiristiyan ên li herêmên çiyayî dike.

Di bin desthilatdariya osmanî û sefewî ya sedsalên 16an û 17an de, kurdên xiristiyan li gel xiristiyanên asûrî, ermenî û aramî dijiyan. Nasnameya wan a taybet di nav dêrên mezin ên rojhilatî de vejiya. Di sedsala 19an de, mîsyonerên ewropî, bi taybetî protestan, li herêmê xuya bûn û cara ewil veguherînên kurdan bo xiristiyaniyê tomar kirin.

Gelek xiristiyanên li bakurê Kurdistanê û Mezopotamyaya Bakur, di nav de xiristiyanên kurd jî, bi rûdana qirkirina ermeniyan û asûriyan bûn qurbanên komkujiyan. Bi vî havî gelek civat winda bûn an jî di nav komên din ên xiristiyan de hatin asîmîlekirin. Tenê ji nîvê sedsala 20an û pê ve, bi rêya tevgerên mîsyoneriyê yên evangelîk, civatên nû yên kurd ava bûn, di serî de li Sûrî, Iraq û Tirkiyê.

Ji navdarên êlên kurdên mesîhî herdu êlên ku ji alî dîroknasê islamî yê binavê Elmesûdî hatibûn behskiririn. Navê van herdû êlên kurdên mesîhî Yaaqibe ango Yaqûban û Cewzeqn ango Hûrikan bûn, û welatê wan çiyayê Cûdî û derdora wê bû.

Di demên paşîn de jî hinek dîroknasan li ser kurdên mesîhî nivîstin, mîna rojhilatnasê alman Lerch, ê ku mijûlê kurdên filehên êla tiyarî bûbû li herêma Hekarî. Di dema nûjen de jî hin nivîskaran mesîhiyên kurd zikr kirin, mîna Zekeriya Wesfî ê sûrî, ku li gor gotinên wî pirraniya êla Hevêrkan ya li Rojava mesîhî bû.

### Sedsala 21ê û vejîna xiristiyanên kurd
thumb|Dêreke biçûk a ku kurdên xiristiyan û êzidî bi hev re li gundê Nisiriyê yê nêzîkî Şêxanê li Herêma Kurdistanê bikar tînin (sala 2002an).
Di sedsala 21ê de, jiyan û nasnameya xiristiyaniyê di nav kurdan de, bi taybetî li Herêma Kurdistanê, vejînek dît. Li bajarên wekî Hewlêr, Silêmanî û Dihokê, civatên evangelîkî hatin damezirandin, yên ku ji aliyê kesên xiristiyaniyê derbas bûn ve têne birêvebirin. Herwiha li rojavaya Kurdistanê jî, kurdan li Qamişlo, Kobanî û Efrînê dêrên biçûk ên malê damezrandin. Di sala 2019an de, li Kobaniyê cara yekem bi awayekî fermî dêrek ji bo xiristiyanên kurd hate vekirin.
thumb|Xaça kurdî ya ortodoks îro bûye sinbula xiristiyanên roja me.
Îro xiristiyanên kurd hindikahiyeke pir biçûk in, lê endamên wan roj bi roj zêdetir dibin. Piraniya wan girêdayî rêbazên evangelîkî ne. Gelek kes behsa cudakarî û dûrxistina civakî dikin, nemaze li herêmên gundî yên konservatîf. Di heman demê de, ew xwe wekî beşek ji vîzyoneke piralî (pluralîst) ya ji bo Kurdistanê dibînin, ku tê de olên cuda dikarin li kêleka hev di aştiyê de bijîn.

## Kurdên xiristiyan yên navdar
* Îbn el-Dehhak
* Sazan Hendrix
* Zara

## Çavkanî

Kategorî:Kurd

Kategorî:Xiristiyanî li Kurdistanê
Kategorî:Xirîstiyan