open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jîngeha xwezayî

[rast|thumb| Rêvebiriya axê taybetmendiyên xwezayî yên Hopetoun Falls, [Awistralya|Avusturalya parastiye û di heman demê de rê dide gihîştina zêde ji bo mêvanan.]]
[thumb| Wêneyek ji [Sahara|çolê Sahara ji satelaytê. Ew çola herî germ a cîhanê ye û piştî çolên polar sêyemîn çola herî mezin e.]]
**Jîngeha xwezayî** yan jî **cîhana xwezayî**, her tiştên zindî an nezindî be li derdora me di jiyanê de ye. dibi xwezayî . Peyv bi piranî li ser Erdê an hin deverên Erdê tê bikar anîn. Mînak jîngeha Kurdistanê bi çiyayê û bi kêrî giyandarên kîvî dihê. Jîngeha Kurdistanê ji bo seyran û geştan jî gûnceya wek av û ciwaniya çîyayên wê. jîngaha welatê Rûsya bi befir û sar. Jîngeha Siudiya erebî jî bi biyban û hişke. Gellek welat girîngiyê bi jîngaha xwe didin giyandarên kîvî diparêzên û dar û baran welatên pêşketî herdem dixwazin ku hewltiyên wan jîngahê pîs nekin bi sotin û kirin daran. An jî welatên wek çîn û Emrîka ji bo parastina jîngah pişt bi qewat rojê girêdidin bo kar û barên welatî çûnke ne xwazin jîngah welatên xwe pîsbikin. Ev jîngeh pêwendiya hemû cureyên zindî, avhewa, hewa û çavkaniyên xwezayî yên ku bandorê li ser jiyana mirovan û çalakiya aborî dike dihewîne.  Têgeha *jîngeha xwezayî* dikare wekî pêkhateyan were cûda kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Erd

Kategorî:Xweza
Danaê

**Danaê**, li gorî mîtolojiya yewnanî dotmîra keyaniya Argos e. Diya Perseûsê efsaneyî ye.

thumb|Li ser vazoyekî "barana zêrîn û Danaê" - Muzeya Lauvre Fransa (b.z. ss. 4em)
Remildarek bavê Danaê Akrîsios ra gotibû: kurekî keça te çê bî, ti ew kur bibe sebeba mirina te. Akrîsîos jî ji ber wê keça xwe zindanekî de heps kir bû. Bi vî şeklî keça wê ji dinê dûr diba. Lê Zeus wek dilopek baranê bi zêrîn nav banê da kete hindûr. Bûne xoşewîstên hev ev wisa çar salan dewam kir, key jê nehesiya. Perseûs wîsa hate dinê. Akrîos ber derî da diçuya dengê Perseûs seh kir û meselê hesiya. Akrîsios fermana kuştina keça xwe û yên Perseûs da. Danaê û kurê wî xiste nav sindoqek û wan avête behrê. Zeûs nehişt ew bimirin. Go te Poseîdon, Poseîdon behrê ewle kir. Jin û kurê wî bi awayekî ewlehî hatin girava Serîfosê. Birayê keyê Dîktîs sindoqa peravê dît. Wan anî kesra keyê. Keyê giravê Polîdektês xwe Danaeyê ra mehr kir û bû zirbava Perseûs.

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Serîfos
Gianni Infantino

**Giovanni Vincenzo Infantino** (jdb. 23ê adarê 1970) rêveberê futbolê yê swîsre-îtalî û serokê niha yê FIFAyê. Di sala 2016an de di Kongreya Awarte ya FIFAyê û di sibata sala 2016an de wek serokê FIFAyê hatiye hilbijartin. Ew di hezîrana sala 2019 de ji nû ve wekî serokê FIFA hatiye hilbijartin. Di çileya sala 2020an de wekî endamê Komîteya Olîmpîk a Navneteweyî hatiye hilbijartin.

## Jiyan
Infantino di 23 Adar 1970 de li Brig, Swîsre hate dinê. Ew kurê dê û bavên koçberên Îtalyan yên ji Kalabriya û Lombardiyayê ye. Li zanîngeha Fribourgê yasa xwend. Bi zimanên Îtalî, Spanî, Fransî û Almanî baş dizane û bi Ingilîzî, Portûgalî û Erebî jî dizane.

## Çavkanî

Kategorî:Futbol
Kategorî:Jidayikbûn 1970
Kategorî:Mirovên zindî
Bêmezhebî

**Bêmezhebî** kesê/a ku xwe girêdayîyê mezhebê nabîne ye . Di nav Bûdîzm, Xirîstiyanî, Cihûtî, Misilmanan de hene.

## Çavkanî

Kategorî:Dîn
Polioz

thumb|Dîmenek ji serê mirovan ku lekeyeke poliozê dide nîşan.
**Polioz** (bi îngilîzî jê re **poliosis circumscripta** jî tê gotin) kêmbûn yan jî tinebûna melanînê (reng) di porê serî, çav, bijang yan her deverek din ên mûyî de ye.

Dema ku ew rasterast li jorê eniyê bandorê li porê dike, di nav gel de wekî pirçema spî tê zanîn. Ev rewş dikare bibe sedema yekane yan jî, bi gelemperî, leke yên spî yê li ser porê. Hinek ev lekeyên spî bi nîşanên jidayikbûnê yên hêsan têne tevlîhev kirin. Di poliozê de melanîn kêm e yan yan jî tineye. Melanokîtên çerm bi gelemperî jiber vê rewşê bi bandor nabin.

## Rewşên bijîşkî yên têkildar
Polioz di gelek sendromên genetîkî yên wekî piyebaldîzm, sendroma Waardenburg, neurofîbromatoz celeb 2 û skleroza tuberousê pêk tê. Rewşa poliozê di heman demê de ji ber sedemên wekî vitiligo, nexweşiya Vogt-Koyanagi-Harada, alopecia areata, sarkoidoz û digel neoplazma û ji ber bandora hinek dermanan de çêbibe.

## Çavkanî

Kategorî:Porê mirov
Kategorî:Têgînên dermatolojiyê
Nazım Paşa

**Hüseyin Nazım Paşa** (1848 – 23'ê rêbendanê 1913) generalekî osmanî bû ku di Şerê Balkanê yê Yekem ê 1912–13 de serfermandarê artêşa esmanî bû. Di derbeya dewleta Osmanî ya sala 1913an de ji aliyê Yakub Cemîl hatîye qetilkirin.

## Jînenîgarî

Malbata Nazim bi eslê xwe Kurdê ji Amedê ye û li Amedê ji dayik bûye piştre koçî bajarê Stembolê bûye.

Ew piştgirek domdar a Doktrîna Êrîşî ya Fransî bû ku di serî de ji hêla Ferdinand Foch ve hatiye pêşve xistin, mamosteyê wî li Akademiya Leşkerî ya Saint-Cyr û paşê fermandarê bilind ê hêzên Hevalbendê li Eniya Rojavayê Şerê Cîhanê yê Yekem. Piştî tayînkirina wî wek Serfermandar, wî yekser guhertin di doktrîna leşkerî ya Osmanî de kir, ku ji hêla Colmar Freiherr von der Goltz (Goltz Paşa), efserê Alman ê ku berpirsiyarê ji nû ve organîzekirin û perwerdekirina Artêşa Osmanî bû, çêkiribû. Doktrîna Goltz Paşa destnîşan kir ku di dema şerê bi dewletên Balkanan re, hêzên osmanî hem ji hêla rojava (Vardar) û hem jî li rojhilat (Trakya) dê di berevaniyê de bimînin.

Nazim Paşa dev ji doktrîna Goltz Paşa ya berevaniyê (belkî realîst) berda û her çendî ku artêşa osmanî di seferberkirina leşkerên xwe de (ji nîvê kêmtirî 600.000 leşkeran kom dikir) pirsgirêkên dijwar hebûn, planek wêrek ya êrîşê pêşxist, ku di her du eniyan de operasyonên hêrîşê jî tê de hene. Ji ber ku artêşa Serbistan piştî têkçûna wê ya di Şerê Serb-Bulgar, ji hêla çavdêrên rojavayî ve jî wekî dijberekî qelstir dihat hesibandin, Nazim Paşa plan kir ku pêşî êrişî wê bike û ji hêla operasyonê ve bêhêz bike. Dûv re ew ê ji herdu aliyên Makedonî û Trakya êrîşê Bulgaristanê (ya ku di hevalbendiya Balkan de girêdana herî bihêz dihat hesibandin) bike. Kêmnirxandina wî ya hêza Serbistanê bû sedema têkçûna tam a plana wî ya operasyonê û felaketa ku li pey wê hat.

Di 23ê Çileya 1913an de, dema derbeya dewleta Osmanî ya 1913'an de ji aliyê Komîteya Îttîhad û Terakkî ve hat qetilkirin. Ji bo tolhildanê yek ji xizmên wî tola mirina wî bi kuştina Wezîrê Mezin ê Komîteyê Mehmûd Şevket Paşa di 11ê Hezîrana 1913an de.

## Çavkanî

Kategorî:Generalên artêşa osmanî
Kategorî:Jidayikbûn 1848
Kategorî:Mirin 1913
Kategorî:Paşa
Kölemen Abdullah Paşa

**Abdullah Paşa** yan ji **Abdullah Kölemen** (1846–1937) di Şerê Balkanê yê Yekem de generalekî osmanî bû û di Şerê Kirk Kilise de di sala 1912 de, Şerê Lule Burgas û Şerê Edirneyê de wekî fermandarê osmanî navdar bû. hêzên osmanî ji bulgaran şikestin.

Ew wezîrê şer ya Împeratoriya Osmanî 38 rojan di navbera 11 Mijdar û 19 Kanûn 1918 de li kabîneya Ahmet Tevfîk Paşa bû. Di salan 1937an de li Îzmîrê mir.

## Çavkanî

Kategorî:Generalên artêşa osmanî
Kategorî:Jidayikbûn 1846
Kategorî:Mirin 1937
Kategorî:Paşa
Yakub Cemîl

**Yakub Cemîl,** (1883–1916) efser û leşkerekî osmanî yê bi eslê xwe Çerkez bû, ku di dema darbeya 1913an ya osmanî de Nazim Paşa kuştiye. Di sala 1916an de cezayê kuştinê lê hatiye birîn.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1883
Kategorî:Mirin 1916
Meryema Mejdelanî

**Meryema Mejdelanî**  jinek bû ku li gor çar Mizgîniyên kanonîkî, bi Îsa re wek yek ji şagirtên Îsa geriya û bû govana xaçkirin û vejîna wî. Di mizgînên kanonîkî de diwanzdeh caran navê wê tê gotin, ji piraniya şandiyan û ji hemû jinên din ên di Mizgîniyê de ji bilî malbata Îsa. Navdêra Meryem Mejdelanî dibe ku were vê wateyê ku ew ji bajarê Magdala hatiye, bajarekî masîgiran li qeraxê rojavayê Deryaya Celîlê li Cihûstana Romayî.

## Çavkanî

Kategorî:Alîgirên Îsa
Kategorî:Ezîzên peymanû nû
Kategorî:Jin

Kategorî:Mirin sedsala 1ê
Kategorî:Sê Meryem
Fazil Berwarî

**Fazil Cemîl Berwarî** (jdb. sala 1966 li Dihokê; m. 20 Îlon 2018 li Dihok, Herêma Kurdistanê) fermandarekî Iraqî bû ku fermandarê Hêzên Taybet ên Iraqê bû. Berwarî ji Koleja Leşkerî ya Duyem li bajarê Zaxo qedandiye, bi rola xwe ya sereke di vegerandina bajarên ku berê di dema Şerê li Iraqê 2013-2017 de ji aliyê Dewleta Îslamî ve hatibûn kontrolkirin, tê naskirin.

## Jiyan

Berwarî di sala 1966an de li parêzgeha Duhokê ji malbateke kurd ya zaxo yê hatiye dinê. Beriya ku tevlî Pêşmerge bibe, tevgereke berxwedêr a kurd ku li dijî hikûmeta Beisê ji bûye, li Zaxoyê xwendina duyemîn a leşkerî qedand.

Berwarî di sala 2004an de piştî dagirkirina Amerîkayê dîsa tevlî Artêşa Iraqê bû. Ew zû di nav pileyên leşkerî de bilind bû, û bû efserê fermandariya Hêzên Operasyonên Taybet ên Iraqî (ISOF), ku hêzeke taybet a bijarte ye ku ji aliyê Hêzên Taybet ên Artêşa Dewletên Yekbûyî ve hat perwerdekirin û bi çekên Amerîkî ve hatî çêkirin. Di vî warî de ew hêzên taybet ên Îraqî di kampanyaya Enbarê ya 2014an de birêve bir.

Di Mijdara 2017 de, du xebatkarên berê yên DynCorp li dadgehek federal a Alexandria, Virginia, şahidî kirin ku Barwari bi sed hezaran dolar daye wan da ku bihayekî biha yê erdê ku general xwediyê wê li nêzî balafirgeha bajarê Bexda ye, ji sala 2011an dest pê bike û saz bikin.

Barwarî di 20ê Îlonê sala 2018an de ji ber krîza dil jiyana xwe ji dest da.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 2018
Şerê Kerkûkê yê 2017an

**Şerê Kerkûkê 2017**, beşek ji şerê Îraqî-Kurdî, şandineke leşkerî bû ji aliyê Hêzên Ewlekariya Iraqê ve ji bo vegerandina Parêzgeha Kerkûkê ji destê Pêşmerge, piştî ku Pêşmerge guh neda hişyariyên dubare yên vekişandinê, di navbera her duyan de şer derket. Pêşveçûn di 15 de dest pê kir di Cotmeha 2017an de, bajarê Kerkûkê roja din hatî bin destê Iraqê. Koalîsyona navneteweyî ev bûyer wekî "tevgerên hevrêz, ne êrîş" bi nav kir ku piraniya Pêşmerge bêyî şer vekişiyan tevî ku di navbera 37-117 Kes hatin kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Kerkûk
Kategorî:2017 li Başûrê Kurdistanê
Rakêşoka tirombêlan

**Rakêşok** wesayîtek e, ku ji hêla wesayîtek din ve tê kişandin. Bi gelemperî ji bo veguhestina tiştên nav malê û materyalan tê bikaranîn.

## Rakêşoka otobusê
Caran rakêşoka otobusê ji bo veguheztina rêwiyên jî dihê bikaranîn, ku ji hêla yekîneyek traktorek mîna ya kamyonê ve dihatin kişandin.

## Galeriya wêneyan

Baset_trailer.jpg|Corekê rakişokê
Acp_tzero_DSC00467.jpg|ACP Backtracking genset rakişok
Nantes_Petit_Train_Touristique_R01.jpg|Trêna rê ya turîstîkî li Nantes, Fransa. Sê trailerên wê hene
Bicycle_trailer_of_Japan.jpg|Rakişok Bicycle ya Japan
Bauwagen_DSCF3382.jpg|Rakişok Construction
Custom_camper.jpg|Rakişok kampê ya popupê ya xweser-çêkirî
Drawbar_trailer_coupling.jpg|Trailer-hitch li ser wesayîtek mezin
Camel bus in Havana.jpg|Otobusa Camel li Havana
Praha, Holešovice, Výstaviště, Návěs NO 80 II.JPG|Karosa NO 80 otobusa trailer
MidiTrain img 0828a.jpg|Trailer otobusê
Tank truckタンクローリー9274341.jpg|Rormoka nîv tankê li Japonyayê
SinoTruk HOWO Iran.jpg|SinoTruk HOWO bi trailera nivînan
LKW Kipper DSCF6469 (crop).jpg|LKW Kipper dump trailer
Sainsburys lorry refrigerated trailer.jpg|Rormoka sarincokê ya kamyonê Sainsburys
Truck.car.transporter.arp.750pix.jpg|[Rormokek gerîdeya gerîdeyê
Fruehauf_truck_Trailer.jpg|Rakişoka tije bi eksê rêvekirî
Czech_Artic.jpg|Rakişoka nêzîk-coupled
BumperPull.jpg|çep|Rakişoka [hespê
Dolly_for_ULD_and_dollies_for_loose_luggages.JPG|Rakişokeya yekane ya ji bo amûrek barkirina yekîneya barkirina balafirê, li kêleka komek romorkek ji bo bagajên winda.


## Çavkanî

Kategorî:Neqliyeya kargoyê
Girêdoka tirombêlan

**Girêdok**, **girêdok asinî**, **girêdok kêşandinê** ya an **girêdok hevragirêdan** (bi îngilîzî: *Tow hitch* ) amûrek e, pir car şêwazê wê girovir û bazinî ye ku pirraniya wan wek gokeka asinî dihê berçav. Lê bi rengê din hena ku na di baziniy ne ku ji bo vekêşanê an bi hevra girêdanên wesaytan re dihê bikaranîn. Gelek caran tê bikaranîn ji bo bi hev re girêdan tirombêl û erban rakêşoka bi pişta tirombêl ve da ku bikare bêtir tiştên pêdivî pê werin kêşandin. Girêdok bi gelek reng û cureyan hene, yên herî berçav, ew in ên wek gokeyeke hesinî û bazinyî, ew pir caran ji bo wesayîtên mezin jî tên bikaranîn.

## Galeriya wêneyan

Kombi_anhængertræk_med_stik.JPG|Kulîlkek ku li ser pişta wesayitek hatî danîn]]
Buksirovochnye.jpg|Çêlekek pêçayî ku li pêşiya wesayitekê hatî danîn]]
Class_III_tow_hitch_with_7-pin_blade_connector.jpg|Di bin pêlava wergirê pola III-ê de bi girêdana trailerê ya 7-pin
Receiver_for_hitch_on_2008_Jeep_GC.jpg|Wergirtina pola IV heya  kapasîteya kişandina bi girêdana têlê li milê çepê
Ball_and_Socket_Swiveling_mainly_left_and_right_wk.png|Operasyona topa birêkûpêk a bi lêdana trailerê ve hatî lêkirin
Tow_ball_50mm.png|Coupling ball of Class A. (Topê  ). Pîvana li gorî rêziknameya No 55 ya Komîsyona Aborî ya Ewrûpayê ya Neteweyên Yekbûyî (UNECE) - Hikmên yekgirtî yên di derbarê pejirandina pêkhateyên hevgirêdana mekanîkî yên kombînasyona wesayîtan [2018/862], PÊVEK 5, Xiflteya 2. ]]
Coupling_caravan_car.jpg|Trailer bi hev re (ango, "girêdayî") li ser çîpek topê û girêdana elektrîkê ya pêvekirî
Pkw_haenger_kupplung.jpg|Çêlika ku li ser pişta wesayitekê hatî danîn
Tow_hitch_5.jpg|çep|Coplerek Janney ku wekî pêleka vîncê ya mobîl kar dike


## Çavkanî
Behlûlê dîn

**Behlûlê dîn** ( bi danîmarkî ; *Klods - Hans* ) çîrokeke çêkirî ye ku di sala 1855an de ji hêla Hans Christian Andersen ve hat çapandin. Çîrok li ser sê bira ye ku ji bo destê prensesê şer dikin.

## Naverok

thumb|Behlûlê dîn li cem prensesê

Sê bira dixwazin bi keça keyê ya bedew re bizewicin, ya ku dixwaze bi zilamê ku ji xwe re biaxive bizewice. Herdu birayên mezin pîr jîr û xwenda ne û li hespên esilzade siwar dibin, lê yê herî biçûk, Behlûlê dîn , li ser bizinê siwar dibe.Dema siwariyê de, ew qijikekî mirî, pêlaveke kevn ya dar û hinek herriyê hildide ku bide prensesê.

Dema ku herdu birayên mezin bi prensesê re hevûdu dibînin, her du bêbersiv dibin dema ku Behlûlê dîn daxwaz dike ku qijikê di pêlavê de were kelandin û bi heriyê were xizmet kirin.Prenses wî wekî mêrê xwe hildibijêre, ji ber ku, berevajî daxwazkarên din, ew dikare bi xwe biaxive.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Berhemên Hans Christian Andersen
Kategorî:Çîrok
Kategorî:Çîrokên danîmarkî
Hêkesork

[thumb|325x325px|Hêkesork li Romayê li gorî [John Frederick Lewis ]]
**Hêkesork** *,* **cejna vejînê** , **cejna rabûnê**, **zadik** an jî **paskalya** cejneke xiristiyanî û betlaneya çandî ye ku vejîna Îsa ji nav miriyan tê bibîranîn, ku di Peymana Nû de tête diyar kirin ku di roja sêyem de piştî veşartina wî piştî xaçkirina wî ji hêla Romayiyan ve li Çiyayê Golgotayê li dora 30 PZ. Ew lûtkeya Derdên Îsa Mesîh e, ku berî Deynê (an jî Rojiya Mezin), heyamek rojî, parîn û tobeyê ya 40 rojî ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cejnên dînî
Nûdem Durak

**Nûdem Durak** stranbêj, muzîkvana gelêrî û girtiya siyasî ya Kurd a ji Bakurê Kurdistanê ye. Di sala 2015an de ji ber ku stranên siyasî yên kurdî gotine, wek delîlên "endambûna rêxistina terorê" hat girtin û deh sal û nîv cezayê girtîgehê lê hat birîn.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1988
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên sedsala 21ê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Korik

**Korik** yan jî **Çaleke biçûk**, (bi îngilîzî *pothole*) çalek e ku jiber sedema avê ku xwe berdide bin asfaltê û bi bandora çunhatina wesayîta derdikeve holê. Çal bi gelemperî li ser rêyên çol û deştan hene. Gellek caran li ser rêyên kolan û bajêran jî tên dîtin. 

thumb| Faktorên ku ji hêla westandinê ve li deverên ku di cemidandin û germbûnê de dibin sedema têkçûna qulikê ev in: 1. Barîn şilbûnê li avahiya axê ya piştgir zêde dike. 2. Germbûna qeşayê dikare zirarê bide peyarê. 3. Germbûn dikare avahiya axê qels bike. 4. Trafîk dikare peyarê bişkîne.

## wêne
[thumb| Çoleke kûr a bi deverek pêçandî ya nêzê li [New York City.]]

Wêne:Asphalt deterioration.jpg|Çiqandina tîmsê ku şilbûna şilbûnê nîşan dide, nîşana avahiyek axê ya qels a di binê asfalta têkçûyî de ye
Wêne:Pothole in Villeray, Montréal.jpg|Kûrahiya qulikê, ku hebûna avê di avahiya axê de, li ser rêyek li Montréal, Québec nîşan dide
Wêne:Newport Whitepit Lane pot hole.JPG|Mînaka kunek ku dîsa li ser rêyek nû hatî xêzkirin xuya dike, di heman demê de derbasbûna di navbera şikestina tîmseh û qulikê de, bi avê ziwabûyî re, li rêyek li Girava Wight nîşan dide.
Wêne:Banbury's Bretch Hill Pothole, 2010.png|Çalên piçûk, ku têkçûnên veqetandî yên peyarê û avahiya wê ya binê erdê nîşan didin, di rê de li Banbury, Keyaniya Yekbûyî
Wêne:Dirtroadpotholes.JPG|Çolên li ser rêyeke bê asfalt li Swêdê


## Çavkanî

Kategorî:Rê
Jack û dara fasûlyê

***Jack û dara fasûlyê*** an jî **Azad û fasûliya bisihir** (bi îngilîzî: *Jack and the Beanstalk*) çîrokeke îngilîz e. Ew di sala 1734an de wekî *The Story of Jack Spriggins and the Enchanted Bean* û wekî *The History of Jack and the Bean-Stalk* ya Benjamin Tabart di sala 1807an de derketiye holê. Henry Cole, bi nasnavê Felix Summerly weşan kir, çîrok di *The Home Treasury* (1845) de binavûdeng kir, û Joseph Jacobs ew çîrok di *English Fairy Tales* (1890) de ji nû ve nivîsand. Guhertoya Jacobs ya ku îro herî zêde ji nû ve tê çapandin û belkî ji ya Tabart nêzikî guhertoyên devkî ye, bê moralîzêkirin e.

## Naverok

thumb|Jack û dara fasûlyê
Jinebîyek hejar bi kurê xwe Jack (an jî Azad) re bi tenê dijî, ku mixabin ew kesek kelêj e. Dema ku çêleka wê ya tekane dev ji şîrdanê berda, dêyê kurê xwe dişîn e bazarê da ku çêlekê bifiroşe.Di rê de, Jack zilamek nas dike ku wî çêlek ji bo pênc fasûlyeyên efsûnî dikir e.Ger ew êvarê biçiya, dê heta sibê fasûlî biçûya esmanê.Dayik hêrs dibe dema Jack bi pênc fasûlî û bê ga tê malê. Lê sibeha din nîşan dide ku xerîb zêde soz nedaye. Riwekên fasûlî mezin in û dixuye ku digihîjin esmanê.

Jack hildikişe jor û bi rastî digihîje esmên. Lêbelê, dêwên ku hez dikin mirovan bixwin li wir dijîn. Jixwe, Jack bextewar e ku dêw niha ne li malê ye, tenê jina wî li vir e. Ew pariyek nan dide wî û dema mêrik tê malê wî di firnê de vedişêre û di cih de guman dike: “Ez bêhna goştê mirovan distînim!”Ji ciyê xwe yê veşartiye temaşe dike ku dêw zêrên xwe di kîsê de dihejmêre û dûv re kîsê dixe nav gelekên din. Dema ku dêw di xew re dikeve, Jack kîsekî zêr dizîne û dadikeve binê riwêkê.

Niha ew û diya xwe demekê bê xem dijîn. Hemî pir xemsarî, ji ber ku zû dewlemendî winda dibe.Jack dîsa hildikişe jor û mirîşkek ku hêkên zêrîn dide dizîne.Naha ewna bi rastî lênêrîn in, lê Jack dîsa hilkişiya ser xwe da ku arpa zêrîn ê dêw bidize. Jack dikare arpê bidize, lê mixabin ev amûr arpek efsûnî ye ku gazî xwediyê xwe dike.Jack bi lez dadikeve jêr, dêw li dû wî.Dema ku berê xwe dide malê, gazî diya xwe dike ku zû axînê bigire. Dema ku ew li erdê dikeve, ew bi kêrê riwekê dibire, dibe sedem ku dêw bi erdê ve biqelişe û stûyê wî bişkîne. Jack û dayika wî bi saya hêkên zêrîn û arpa bi muzîka xwe ya efsûnî debara xwe dikin. Û di dawiyê de, Jack bi prenseseke bedew re dizewice.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Çîrok
Kafe Kemîn

**Kafe Kemîn**, bernameyeke kurdî lî ser platforma Youtubeyê tê te weşandin. Peşkeşvanê bernameyê Mehdî Mutlu ye. Bername li ser kanala Waar mediayê tê weşandin. Formata bernameyê cafeyekî da li ser xapandina qurbaniyan pêk tê. Lîstîkvan Senyor Lopez bi dîrektîvên pêşkeşvanê agahiyên taybet di derhaqê qurbaniyan dide qurbaniyan û sê pirsên kurdî ji wan ra dike.

## Çavkanî

Kategorî:Bernameyên kurdî
Nasnameya zayendî ya nebînar

thumb|Alaya nasnameya nebînar (''Nonbinary Pride'' flag)<br />Di sala 2014 de ji hêla Kye Rowan ve hatiye çêkirin:<br />• zer = kesên li derveyî bînarî<br />• spî = polîseksuel<br />• mor = înterseks (nêr↔mê)<br />• reş = bêzayend (agender)

**Nasnameya zayendî ya nebînar (ne dubeş)** kurt **nebînarî** an ne-bînar (bi îngilîzî: *nonbinary*, kurt enby), têgehek kolektîv e ji bo nasnameyên zayendî yên ji spektora transgender, ku xwe bi taybetî wekî nêr an mê nas nakin û xwe li derveyî her duyan dibînin.

Ew xwe li derveyî nîzama zayenda dubeş, bînar dibînin (berevajî jinên trans û mêrên trans). Peyva *genderqueer* jî ji bo vê yekê ji inglîzî hatiye girtin (*gender queer*: zayenda civakî ya cûda).  Di qada navneteweyî de, têgîna nelihevkirina zayendî pir caran tê bi kar anîn. Eleqeya nebinariya mirov bi cinsê biyolojîk an taybetmendiyên zayendî ve tine ye û hin mirovên înterseks jî xwe wekî nebînar didin nasîn.  Nasnameya zayendî ya civakî divê ji nasnameya zayendî were cuda kirin: meyla romantîk û meyla zayendî ya mirovên nebînar jî bi qasî yên mirovên "bînar" (*cisgender* an *transgender*) ji hev cuda û cihêreng in. Nasnameya zayendî ya nebînar bi gelemperî di xuyang û tevgera kesek de nayê xuyangkirin û ne hewce ye ku androjen be (tevgerên nêr û mê li hev bîne) - mirovên nebînar hesta nasnameya xwe bi awayên cuda diyar dikin.

Gotina *genderfluid* (“zayendiya ku diherike her du hêlan”) di navbera zayendên nêr-jin (yan yên din) de, dikare ber bi her du hêlan ve bê guhertin. Nasnameya *bigender* hêmanên du zayendan dihewîne, *pangender* hemî zayendan dihewîne. Ji bilî wê, kesên ku (demkî) xwe ji tu zayendî hîs nakin û xwe wek bêzayend (“agender”) an bêalî pênase dikin jî hene. Bi ser de, ji bo danasîna nasnameya xwe, xwe-naskirinên din jî hene. Kesên ku xwe wekî nebînar didin nasîn di heman demê de ew kes in ku xwe wek zayendek sêyemîn hîs dikin (vebijarka zayenda qanûnî bi gotina "cuda" tê kirin) an jî têgehek zayendî ya bi tevahî cûda. Kesên ku bi qestî nasnameya xwe ya zayendî diyar nakin û naxwazin bi rola zayenda kevneşopî ve bên girêdan jî xwe wekî nebînar binav dikin.

## Çavkanî

Kategorî:Hevzayendîtî
Kategorî:Termînolojiya femînîst
Girêdanek

thumb|Girêdanoka zivirok

**Girêdanek** an **girêdok** (bi îngilîzî *Coupling* ) amûrek e, ku ji bo veguheztina hêzê ji bo girêdana du şaftan di dawiya wan de bi hev re tê bikaranîn. Armanca bingehîn a amûr e bihevregirêdana du perçeyên alavên ziviroke da ku bigihîne hev. 

## Bikaranîn
Hevgirêkên şaftê di makîneyan de ji bo çend armancan têne bikaranîn. Fonksiyonek bingehîn veguheztina hêzê ji yek hêlekê ber bi dawiya din ve ye (mînak: hêza veguheztina motorê ji bo pompkirina bi hevgirtinê).

### Bikaranîna gelemperî yên din
* Guhertina taybetmendiyên vibrasyonê yên yekîneyên zivirîn
* Ji bo girêdana ajotinê û beşa ajotinê
* Ji bo danasîna parastinê
* Ji bo kêmkirina veguhestina barkêşên şokê ji şaftek bo yekî din

## Cureyên wan

### Berhevkirina tîrêjê

Wêne:Beam_Coupling_-_Helical_Standard.jpg|çep|thumb|Têkiliyek tîrêjê
Wêne:Special Beam Couplings with attachments.jpg|Tevliheviyek tîrêjê bi taybetmendiyên vebijarkî yên ku tê de têne çêkirin
Wêne:Helical U-Joint (Beam Style Coupling) - Angular Misalignment.jpg|Zêdebûna hejmara kulîlkan rê dide ku xeletiya goşeyê mezintir bike
Wêne:Windsurfing_equipment_2008_46.jpg|çep|thumb|150x150px|Pêvekek elastîk (ji bo girêdana keştiya bayê surfingê bi panelê re)
Wêne:Gear_coupling.png|çep|thumb|150x150px|A couping gear
Wêne:Highly_flexible_coupling_installed_on_board.jpg|alt=Highly flexible coupling installed on board|thumb|Têkiliya pir maqûl
Wêne:Oldham_coupler_animated_small.gif|çep|thumb|150x150px|Animated Oldham coupler
Wêne:Klauenkupplung 1.jpg|Oldham coupler, civandin
Wêne:Klauenkupplung 3.jpg|Oldham coupler, jihevdexistin


## Çavkanî

Kategorî:Amûr
Misilmanên bêmezheb

**Misilmanên bêmezheb**, misilmanên ku ne girêdayî mezheban in. Di salên dawîn de misilman bêmezheb hêjmara wan herî diçe zêde dibe. Sedemê wê bi piranî xîlafên di nav mezheban de ne. Ji ber ku carna tiştekî di mezhebekî de helal û di a din de heram e. Kesên bê mezheb bingeha xwe ji ayetên wek Enam 159, Rûm 32 û gelek ayetên dinê digrin. Ji xwe mezheb di dema Muhemmed pêxember, Ebûbekir, Omer, Osman û Elî de tunebûn.

## Çavkanî

Kategorî:Mezhebên îslamê
Teyisok

**Teyisok**, carinan jî weke **teyisoka ronahiyê** yan **teyisoka vajiker** tê naskirin. (bi îngilîzî: *Retroreflector*) amûreke teyisandinê ye, ku dema ronahî di keve ser ew ronahiyê dûr dike û vedigerîne cihê yekem car ronahiyê jê hatî (bi gelemperî tîrojikên ronahiyê vajî dike) û vedigerîn çavkaniya pêşiyê ya ronahiyê jê standî. Wek neynika dema ronahiya rojê dikeva ser. Amûrê Teyisok ji bo silametiya trafîkê girîngiyeke mezin heye.

## Cureyên wan

Wêne:BicycleRetroreflectors.JPG|Retroreflektora duçerxeyek
Wêne:Corner_reflector.svg|Prensîba xebatê ya refleksorek goşeyê
Wêne:Comparison_of_retroreflectors.svg|Berawirdkirina bandora retroreflektorên goşeyê (1) û gewr (2) li ser sê tîrêjên ronahiyê. Rûyên refleksîf bi şînê tarî têne kişandin.
Wêne:Eyeshine-BW-cat.jpg|Di çavên vê pisîkê de ronahiya çavê ji retroreflektorên celebê şefaf eşkere ye.
Wêne:Observation_angle_retroreflector.PNG|Figure 1 - Goşeya çavdêriyê
Wêne:Entrance_angle_retroreflector.PNG|Figure 2 - Goşeya têketinê
Wêne:Balloon_shadow.jpg|"Aura" li dora siya balonek hewa-germ, ku ji ber paşvekêşana ji dilopên dewê pêk tê
Wêne:Bicycle_Safety_(using_retroreflector_and_Cat-Eye_showing_day_&_night_difference).gif|Retroreflector û Cat-Eye li ser bîsîkletê
Wêne:BikeShoeReflectors.jpg|Retroreflectors li ser cotek pêlavên bisîkletan. Çavkaniya ronahiyê birûskek çend santîmetre li jor lensa kamerayê ye.
Wêne:CarWithReflectiveStickers.jpg|Otomobîla bi çîpên refleksîv
Wêne:Prism_Target_used_with_survey_equipment.jpg|Prizma lêkolînê ya tîpîk a bi armanca paşîn
Wêne:Apollo_11_Lunar_Laser_Ranging_Experiment.jpg|Ezmûna Rêzkirina Laser a Heyvê ya Apollo 11
Wêne:PIA24097-MarsPerseveranceRover-LaRA-20200928.jpg|Rovera Mars ''Perseverance'' - LaRA - (karê hunerî)


## Çavkanî
Şerê Qonyeyê 1832

**Şerê Qonyeyê**, têkoşîna leşkerî ya navbera Xedîwiyeta Misirê û Împeratoriya Osmanî de ku di 21ê kanûna pêşîn a 1832an de nêzîkî Qonyaya îroyîn pêk hat. Di vî şerî de eşîrên kurdên Rewandizê beşdar bûne.

## Çavkanî

Kategorî:Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Qonye
Qonyeyê 1832
Îvan Aslan

**Îvan Aslan**, stranbêjekî kurd e ku bi stranên xweyê bi parvekirinên li ser platformên civakî hatiye naskirin.
## Jînenîgarî
Îvan Aslan bi eslê xwe ji navçeya Nisêbîn a bi ser Mêrdînê ye û ji zarokatiya xwe ve bi muzîkê re eleqedar bûye. Ivan Aslan bi strana Gimme Gimme di Tîktokê de ku di heman demê de yek ji mezintirîn platformên medyaya civakî ya cîhanê ye û bi milyonan hatibû temaşekirin, hatiye naskirin. Di sala 2020an de bi strana Gimme Gimme di nav temaşevanên ciwan de gihîşte asteke populer.
## Dîskografî
### Single
* *Gimme gimme*
* *Ax piştî te yar*
* *Hesreta min dîtina te ye*
* *Maro*
* *Tu çûyî*
* *Te nedî*
* *Derdo*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Îvan Aslan li ser YouTubê
* 

Kategorî:Kesên ji Mêrdînê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Hozan Aytaç

**Hozan Aytaç** yan jî bi navê ji dayikbûnê **Aytaç Demirbilek**, (jdb. 1ê kanûna paşîn 1987 li Orginos, Mûş, Bakurê Kurdistanê) stranbêjekî kurd e ku di nav malbatek dengbêj de mezin bûye.

## Jînenîgarî
Hozan Aytaç di sala 1987an de li gundê Orgînos a Mûşê jidayîkbûye û yek heft zarokên malbata xwe ye. Xwendina xwe yê seretayî û navîn li bajaroka Norşîn a Mûşê xwendiye. Şarezatiya Aytaç a muzîkê di pola 4emîn a dibistana seretayî de ji aliyê mamoste yên wî ve hatiye dîtin. Di salên xwendina xwe de ji aliyê mamosteyên xwe ve bi eleqeyek mezin tê ecibandin, li hemû lidarxistinên muzîkê yên dibistanê dadikeve ser dikê û sitranan dibêje.

Dema dest bi lîseyê dike bavê wî bi nexweşiya pençeşêrê dikeve û di dema duyemîn a lîseyê de biryar dide dest ji dibistanê berde. Bavê wî di sala 2003an de jiber sedema nexweşiya pençeşêrê jiyana jidest dide.

Di sala 2005an de di bin navê komeleyên şarezayiya çanda kurdî de xebatên xweyên muzîkê didomîne. Di sala 2009an de biryar dide ku beşdarî pêşbirka *Rojhilat stêrka hildibijêre* bibe ku di wan salan de ji aliyê Denge TV ve hatibû organîzekirin û di pêşbirkê de bi dereceyeke mezin li Mûşê pileya yekem bi dest dixe. Di sala 2010an de biryar dide ku li Stenbolê bi cih bibe û li wir dest bi xebatên xweyên albuman bike. Di sala 2011an de bi alîkariya Kom muzîkê bi albûma xwe ya bi navê “Evdalim” albuma xwe ya yekem bi etîka Kom muzîkê weşand.

Birayek wî yê sitranbêj bi navê Sertaç Dilda heye ku ew jî wekî wî sitranbêj e.

## Dîskografî
### Album
* *Evdalim*
* *Doktor*
* *Heyrana te me*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Hozan Aytaç li ser Spotifyê
* Hozan Aytaç li ser YouTubê

Kategorî:Kesên ji Mûşê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Aytekin Ataş

**Aytekin Ataş** (jdb. 12, adar, 1978 li Edene), helbestvan û stranbejekî kurd e.

Aytekin Ataş, li Zanîngeha Stembolê beşên Dramatorjî û Rexneya Şanoyê qedandiye. Li Klûba Folklorê ya Zanîngeha Bosforê dest bi muzîkê kiriye û pişt re wek bestekar, aranjêr û derhênerê muzîkê di gelek albumên ku ji aliyê pargîdaniya Kalan Muzîk ve hatine derxistin de cih girtiye. Ji sala 2006an vir ve, wî bi giranî dest bi çêkirina muzîkê ji bo fîlm û rêzefîlman kiriye.

## Dîskografî

* Kurê Osman Yandim Alî (Kalan Muzîk)
* Bir Bulut Oslam (Kalan Muzîk)
* Yüregine Sor (Kalan Muzîk)
* Mühteşem Yüzyil (Mira Records)
* Têketin (Mira Records)
* Muzîka Serserî ya Sedsalê Mezin (Mira Records)
* Ma em baş (Mira Records)
* Avakirina Govend ê (DMC)

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Karavan

**Karavan**, romorkeke rêwîtiyê ye ku wek xaniyekê gerok e û li pişt wesayitan tê girêdan. Gelek kesên karvanan bi wesayîtên xwe ve dikin û wek xaniyakê gerok jibo jiyan û vehewiyanê xwe tê de di mînin. Ew dikara bibe cîhek baş yê razanê û ve hewandinê bo mirovan ku ji konan rehettir û parastîtir e, (her çend konên romorkê yên daketî hene jî).  Herwisan rê dide mirovan di rêwîtîyê an turîzmiyê de ew di karvan xwe de bi mînin bêku pêdiviya wan bi kirêkirineya motelek an otêlekê hebe û rê xweşkera ku ew li cihên ew dixwazin lê bimînin. Lêbelê li hin welatan ev yek li hinek cihên destnîşankirî yên ku ji bo wan têne dayîn têne sînordarkirin.

## Galerî

Wêne:Caravan.jpg|Caravan, Holenda, 2005
Wêne:Caravans.jpg|Teardrop trailers
Wêne:Walker_Hoadley's_caravan.jpg|Karwanê berbiçav ku ji hêla Howcroft ya West Hartlepool ve ji bo pêşangeheke ingilîzî hate çêkirin, nîvê yekem a sedsala 20an.
Wêne:William_Gordon_Stables.jpg|Dr. William Gordon Stables di karwanê xwe yê dema vala de, *Gerok* .
Wêne:1933_car&trailer.jpg|Trailer çavdêriya gerîdeyê û gerîdeyê, Parka Neteweyî ya Glacier, Montana, 1933.
Wêne:Custom camper.jpg|Trailer Camper Custom
Wêne:1956 Propert 'Trailaway' Touring Caravan.jpg|1956 Propert Trailaway, Karwanê Serê li Muzexaneya Neteweyî ya Avusturalya
Wêne:Adria Opatija einachsig h.jpg|Trailerek rêwîtiyê ya Adria Mobil
Wêne:117 Qek, Castiglione 2005 002.jpg|Ramorkek Karwanê Junior QEK


## Çavkanî
Gur û heft karik

**Gur û heft karik** (bi almanî: *Der Wolf und die sieben jungen Geißlein*) çîrokek e ku ji aliyê Birayên Grimm ve hatiye berhevkirin û di Çîrokên Grimm de hatiye weşandin. Çîrok dişibe "Sê berazên biçûk" û 124 çîrokên gelêrî yên din. Rizgarkirina zarokan ji zikê gur û cezakirina wî bi tijîkirina keviran jî dikare bi rizgarkirin û tolhildana Keça Kumsor ji gur (Aarne-Thompson tîp 333) re were berhevkirin.

## Jêder
[thumb|Gur û heft karik li gori [Oskar Herrfurth]]
Çîrok ji aliyê Birayên Grimm ve di çapa yekem a *[[Kinder- und Hausmärchen]]* di sala 1812an de hat weşandin. Çavkaniya wan malbata Hassenpflug ji Hanauê bû. Çîrokek bi vî rengî, Gur û zarokan, li rojhilata navîn û deverên Ewropayê hatine gotin û dibe ku di sedsala yekem de dest pê bike.

## Naverok
thumb|Gur û heft karik li gori Oscar Herrfurth

Dayika karikan neçar dimîne ku ji malê derkeve û ji heft zarokên xwe yên biçûk re dibêje ku di dema nebûna wê de kes nehêlin ku bikeve malê. Piştî ku ew diçe, gurê mezin û bed tê û daxwaza têketina malê dike. Lê karikên biçûk ji dengê hişk pê dihesin ku gur ne diya wan li ber derî ye û nahêlin bikeve hundir. Dûv re gur ji bo ku dengê xwe nerm bike gêç dixwe û vedigere mala karikan. Lê belê, ji ber ku gur lepê xwe yê reş datîne ser pencereyê, karikan hewildana xapandinê nas dikin û nahêlin wî bikeve hundir. Gur diçe nanpêjxane yan jî arîşê û hinek ar didize, li hemû mantoyê xwe dixemilîne, lingên xwe yên reş spî dike. Ji ber vê yekê ew niha karikên piçûk dixapîne, yên ku paşê derî vedikin. Gurê bed bi bilezê dikeve malê û şeş ji heft karik dixwe, yek ji wan dikare xwe di demjimêrê de veşêre. Dema ku dayik dîsa tê malê, karik ji cihê xwe vedişêre derdikeve û li ser êrîşê û xwişk û birayên ku xwarine vedibêje. Gur hê jî li ser mêrga li ber xênî di xew de ye, diya karikan bi lez û bez vedigere nav malê û cawbir û tiştên dirûtinê tîne. Bi cawbirê zikê gur vedike û derdikeve holê ku hemû zarokên biçûk hê sax in û dikarin ji zikê xwe birevin. Dayik talîmat dide zarokên xwe ku keviran berhev bikin, ew di zikê gur de didirû. Gava gur dîsa ji xew radibe û ji bo vexwarinê diçe ser bîrê, bi giraniya keviran tê kişandin û dixeniqîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Çîrokên ajalan
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Ûlaxya

thumb|Nexşeya herêmên Romanyayê. Herêma Ûlaxya bi rengê zer e.
**Ûlaxya**, **Wilaxya**, **Vlaxya**, **Eflax**, **Ûlaxistan** (bi wateya "Axa Rûmeniyan", "Axa Ûlaxan", bi zimanê rûmenî: *Țara Românească*, bi osmanî: *Eflaq* an jî *Ûlax*) herêm û wilayeta dîrokî ye ku dikeve başûrê Romanyaya îroyîn.

Ûlaxya bi du deveran tê dabeşkirin: li rojava Ûlaxyaya Biçûk (*Oltenia*) ye û li rojhilat jî Ûlaxyaya Mezin (*Muntenia*) ye.

## Erdnîgarî

Ûlaxya ji aliyê bakur ve bi çiyayên Karpatê yên Başûr û ji aliyê başûr ve bi çemê Dunayê ve, ku ew jî sînorê Bulgaristanê ye. Çemê Olt navbera Ûlaxya Mezin (*Muntenia*) û li rojava Ûlaxya Biçûk (*Oltenia*) derbas dike.

Bajarê ya herî mezin ê Ûlaxyayê, paytexta Romanyayê, bajarê Bûkareşt e.

## Bikaranîna din a peyva Ûlaxya

Peyvên *Ûlaxya* di herêmen romanîaxivên Yewnanistanê ji teyê gotîn. Li *Ûlaxya Mehrî* (bi çekî: *Vallasko*) nave xwe ji koçberên ûlaxî ya Serdema Navîn avakirin, wekî heya îro ne hemî asîlmê bûnê.

Li hin herêmên Almanya û Awistiryayê, *Ûlaxya* di demekê de wekî vegotinek ji bo herêmeke dûr an devereke çol, bêmêhvan, bi gotinek rast (ji nêrînek alman an awistirî) tê bikaranîn: *li pişt çiyayên Karpatê*.

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1330an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1859an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Romanya
Kategorî:Mîrektiyên berê
Kategorî:Romanya
Balafirgeha Charles de Gaulle

thumb|Balafirgeha Paris-Charles de Gaulle
**Balafirgeha Parîsê Charles de Gaulle** (bi fransî: Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle) an **Balafirgeha Roissy**, balafirgeha sereke ye ku ji paytexta Fransa, Parîs e û balafirgeha navneteweyî ya herî mezin e ku Fransayê re xizmet dike. Balefirgeh di sala 1974an de hatiye vekirin ku balefirên li Roissy-en-France hatiye avakirin û 23 km bakurê rojhilatê Parîsê ye û bi navê dewletparêz Charles de Gaulle (1890–1970) tê binav kirin.

Balafirgeha Charles de Gaulle wekî navendek sereke ji bo Air France û cîhek ji bo keştiyên din (ji Star Alliance, Oneworld û SkyTeam), û her weha bajarokek balkêş ji bo bargiranên kêm-mesref easyJet û Vueling. Ew ji hêla Groupe ADP ve di bin marqeya Paris Aéroport de tê xebitandin.

Di sala 2019an de balafirgehê 76,150,007 rêwî û 498,175 tevgerên balafiran hilgirtiye ku bi vî rengî balefirgeh bûye balafirgeha nehemîn a herî qelebalix a cîhanê û duyemîn balafirgeha herî qelebalix a (piştî Heathrow) Ewropayê. Charles de Gaulle di heman demê de balafirgeha herî qelebalix a Yekîtiya Ewropî ye. Di warê seyrûsefera kargoyê de, balafirgeh yazdeemîn ya herî qelebalix a cîhanê ye û ya herî qelebalix a Ewropayê ye.ku di sala 2019an de 2.102.268 ton (2.069.066 ton dirêj; 2.317.354 ton kurt) bar hilgirtiye. Di heman demê de balafirgeh ji hêla piraniya jimareyên firokeyan ve tê xizmet kirin ku ji zêdetirî 105 airline li balafirgehê kar dikin.

Ji sala 2017an ve balafirgeh geştên rasterast ji piraniya welatan re pêşkêş dike û mêvandariya herî firokeyên cîhanê dike. Marc Houalla ji 12ê sibata 2018an vir ve rêvebirê balafirgehê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1974an
Kategorî:Avabûnên 1974an li Fransayê
Kategorî:Balafirgeh
Kategorî:Balafirgehên navneteweyî
Kategorî:Balafirgehên navneteweyî yên herî qelebalix ên cîhanê
Kategorî:Balafirgehên Fransayê
Kategorî:Île-de-France
Kategorî:Val-d'Oise
Balafirgeha Sîngapûrê

thumb|Balafirgeha Sîngapûr
**Balafirgeha Changi ya Singapûrê**, ku bi gelemperî wekî **Balafirgeha Changi** tê zanîn, balafirgehek navneteweyî ya sivîl a sereke ye ku xizmeta Sîngapurê dike, û yek ji mezintirîn navendên veguhestinê li Asyayê ye.

Weke yek ji balafirgehên herî qelebalix ên cîhanê ji hêla rêwîtiya navneteweyî û barkêşan ve, ew ji hêla Skytrax-ê ve çend caran wekî 'Çêtirîn Balafirgeha Cîhanê' hate binav kirin, û yekem balafirgeha cîhanê ye ku heşt salên li pey hev vê xelatê digire. Di heman demê de ew wekî yek ji firokexaneyên herî paqij ên cîhanê û firokexaneyên transît ên navneteweyî yên pir bi nirx hate binav kirin. Zêdetirî 100 xetên asmanî ji balafirgehê kar dikin, bi seferên bênavber an rasterast ber bi deverên Asya, Afrîka, Ewropa, Rojhilata Navîn û Amerîkaya Bakur.
thumb|Rain Vortex li Jewel Changi Airport
Balafirgeh di nav navçeya bi navê Changi de ye, li dawiya rojhilatê Singapûr, bi qasî 24 kîlometreyan (15 mîl) rojhilatî ji Downtown Core ya Sîngapurê ya li Herêma Navendî li ser cîhek 25 kîlometre çargoşe (9,7 mîl çargoşe). Ew bingeha malê ya BOC Aviation û Jetstar Asia Airways e, û hem jî hilgira ala welat a Singapore Airlines, beşa barkêşiya wê Singapore Airlines Cargo û pargîdaniya wê ya kêm-mesref Scoot.

Digel ku cîhê stratejî yê Singapûr cîhek guncan e ji bo veqetandina daxwaziya zêde, balafirgeh di heman demê de ji bo Qantas, û her weha navendek bargiraniyê ya sereke ya FedEx Express li Asyayê jî kar dike.

Di sala 2019 de, Balafirgeha Changi ji 68.3 mîlyon rêwiyan re xizmet kir, ku ew dike 18-emîn balafirgeha herî qelebalix a cîhanê. Balafirgeh ji hêla Changi Airport Group, pargîdaniyek bi tevahî xwedan di bin çavdêriya Wezareta Darayî ya Hikûmeta Singapûrê de tê xebitandin. Ew ji hêla sê piyan ve tê xizmet kirin; hemî 4 kîlometre (2,5 mi) dirêj e, û ji çar avahiyên termînalê pêk tê. Mega-termînala pêncemîn niha di bin çêkirinê de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1981ê li Singapûrê
Kategorî:Balafirgehên Sîngapûrê
Balafirgeha Heathrow

thumb|Balafirgeha Heathrow ji hewayê ve
**Balafirgeha Heathrow**, ku wekî **London Heathrow** jî tê zanîn, balafirgehek navneteweyî ya mezin li London, Keyaniya Yekbûyî ye. Di sala 2017 de, Heathrow bi 78 mîlyon rêwî veguhestî heftemîn balafirgeha herî qelebalix a cîhanê bû. Di sala 2019an de, wê pêşwaziya 80,8 mîlyon rêwiyan kir, ku li gorî sala 2018-an ji sedî 0,9 zêde bû. Di sala 2020an de, ew duyemîn balafirgeha Ewropayê ye li pişt Parîs-Charles de Gaulle bi 19 mîlyon rêwî li London Heathrow li gorî 19,2 mîlyon rêwî ji bo Balafirgeha Parîs (hejmara rêwiyan ji ber pandemiya Covid19 pir kêm bûye). Heathrow yek ji pênc firokexaneyên mezin ên nêzîkî Londonê ye ku li başûr Gatwick, li bakur-rojhilat Stansted, li bakur-rojava Luton û li rojhilat London-City).

Tesîsa balafirgehê ji hêla Heathrow Airport Holdings ve tê xwedan û xebitandin.

Balafirgeha Heathrow 25km (15.5 mîl) rojavayê navenda Londonê ye, û du rêgezên paralel ên rojhilat-rojava û çar termînalên xebitandinê li ser cîhek ku 12.27 kîlometre çargoşe (4.74 mîl çargoşe) vedigire. Balafirgeh ji bo British Airways navenda sereke ye û bingeha sereke ya xebatê ji bo Virgin Atlantic e.

Di îlona 2012 de, hikûmeta Keyaniya Yekbûyî Komîsyona Balafirgehan ava kir, komîsyonek serbixwe bi serokatiya Sir Howard Davies ji bo vekolîna vebijarkên cihêreng ji bo zêdekirina kapasîteya firokexaneyên Keyaniya Yekbûyî. Di tîrmeha 2015an de, komîsyonê pisteka sêyem li Heathrow piştgirî kir, ku hukûmetê di çiriya pêşîn a 2016an de pejirand. Lêbelê, Dadgeha Temyîzê ya Keyaniya Yekbûyî planên ji bo pista sêyemîn li Heathrow red kir, ji ber fikarên li ser guherîna avhewa û bandora hawirdorê ya hewavaniyê.

Kategorî:Avabûnên 1946an
Kategorî:Avabûnên 1946an li Înglistanê
Kategorî:Balafirgeh
Kategorî:Balafirgehên navneteweyî
Kategorî:Balafirgehên navneteweyî yên herî qelebalix ên cîhanê
Kategorî:London
Êrîşa terorîstî li Viyanayê 2020

thumb|8’ê êvarê li Desider-Friedman-Platz, li naverastê bi çelengên nûnerên siyaset û olan hat bîranîn. Mijdar 2020.
thumb|Dîmenên êrîşa terorîstî
**Êrîşên terorîstî ya li Viyana 2020**, rêzeke êrîşên terorîstî ye ku ji aliyê komên îslamîst ve di 2ê mijdara 2020an li bajarê Viyanayê pek hatiye. Di teqîna terorîstan de, çar kes hatin kuştin û 23 kesên din jî birîndar bûn, wekî rewşa hinekan giran e. Li dora saat 20:00 bi dema herêmî, guleyên yekem li *Seitenstettengasse* li navenda bajarê Viyanayê, ku jê re Sêgoşeya Bermûda tê gotin, herêmek herêmî ya jîndar e, hatin ragihandin.

Sûcdar ku hatî bawer kirin, ku bi tena serê xwe tevdigere, *Kujtim Fejzulai* wekî 20salî di wi dema de ye, ku li Awistirya ji dayik bû û dê û bavên wî ji Makedonyaya Bakur (koma etnîkî ya Albanî) ne. Ji aliyê polîsan ve hat xistin. Ew alîgirê rêxistina terorîst "Dewleta Îslamî" (DAIŞ) bû û ji ber vê yekê vekoler ev kiryara wekî bi motîfên îslamî binav dikin. Di destpêkê de, polîsan peşbinî kir ku gelek sûcdar hene.

## Girtinê mizgeftan
Li Viyanayê, du mizgeftên îslamî yên radîkal ên ku sûcdar lê diçûn û tê gotin ku beşdarî radîkalbûna wî avabûnên, hatin girtin. Ev in *Mizgefta Tewhîd* li Meidlingê, ku ji hêla IGGÖ ve di sala 2016-an de hatî damezrandin, û *Mizgefta Melît Îbrahîm* li Ottakring, ku ne di bin IGGÖ de ye. Tê gotin ku Mohammed.M ku bi sûcê endamtiya rêxistina terorê hat mehkûmkirin û Lorenz K. yê ku di sala 2018an da ji ber planên êrîşê 9 sal cezayê hepsê lê hat birîn, tê gotin ku di vê dawîyê de cih girtine.

## Dagirkerdên girtîgehan
Li girtîgehên Awistiriya di 7an de Mijdara 2020, ji bo vekolîna 229 girtiyên ku ji ber sûcên terorê girtî ne, meylên radîkalbûnê an jî nenormaliyên din nîşan dan. Her wiha li 168 hucreyan lêgerîn hatin kirin. Di 12 girtîgehan de tespîtên ku bi berfirehî yen lêkolînkirin ragihandin. Piraniya van belgeyên wekî ji bo paşnavên tundrew têne kontrol kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Terorîzma îslamîst li Awistiryayê
Kategorî:2020 li Awistiryayê
Çiyayê Grimmingê

**Çiyayê Grimmingê** (2 351 m) lûtkeyeke veqetandî ye ku li çiyayên Dachstein ên Awistirya ye û yek ji çend çiyayên pir-serdest ên çiyayên Alpê ye.
thumb|Grimming ji ditîna gundê Irdning
thumb|Grimming ji ditîna Tauplitzalmê

## Erdîgarî
### Cîh
Grimming di navbera Geliyê Ennsê û Salzkammergutê de ye. Li rojhilatê girseya Dachstein, ji aliyê çemê wê yê rojhilatê ji hêla Gola Salza ve tê veqetandin.

### Jeolojî
thumb|Deriya Grimming
Tevî cihêbûna wê ya topografîya Dachsteinê, Grimming bi giranî ji kevirê kilsinê Dachstein hatî çêkirin û di rastiyê de, slabek ji bloka Dachstein e ku şikestiye.

Li başûrê rojavayê lûtkeya sereke *Grimmingtor* e, bi qasî 50 metre bilind û 15 metre fireh di rûyê zinarî de ku ji hêla zinarek wekî derî ku 10 metre qalinde ve tê girtin. Ruyê çiyê li rojhilat bi gelek zinarên mezin ve hatiye dorpêçkirin, ji ber vê yekê (bi almanî Tor) li gorî efsaneyên almanî li pişt vî deriyê xezîne hatine veşartin.

## Dîrok
Bi saya xuyangiha wê bi heybet, demek dirêj wekî *mons Styriae altissimus*, çiyayê herî bilind ê dewleta Awistirya ya Steiermarkê hatiye binavkirin.

Pir zu li Grimmingê wekî nîşaneke lêkolînê ji bo lêkolîna axê hatine bikaranîn. Di sala 1822an de Lieutenant Carl Baron Simbschen li ser lûtkeyê nîşaneke lêkolînê ya darîn û li binê wê jî wekî stargehek kevirek çêkiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Awistirya
Kategorî:Çiyayên Awistirya
Kategorî:Dachstein
Kategorî:Steiermark
Banksy

**Banksy** hunermendekî kolanê, çalakvanekî siyasî û derhênerê sînemayê yê binavûdeng ê Îngilîstanê ye ku navê wî û nasnameya wî nayê piştrastkirin û mijara spekulasyonê ye..

Ew ji salên 1990-an vir ve çalak e, hunera wî ya kolanê ya satirîk û epîgramên binketî mîzaha tarî bi grafîtîyên ku bi teknîka şablonê ya cihêreng hatî çêkirin, berhev dikin. Berhemên wî yên şiroveyên siyasî û civakî li seranserê cîhanê li kolan, dîwar û piran derketine. Karê Banksy ji dîmena binerd a Bristol derket, ku hevkariyên hunermend û muzîkjenan dihewand. Banksy dibêje ku ew ji 3D, hunermendek grafîtî û endamê damezrîner ê koma muzîkê Massive Attack, îlhama xwe girt.

Banksy hunera xwe li ser rûberên eşkere yên wekî dîwar û perçeyên fizîkî yên ku bixwe hatine çêkirin nîşan dide. Banksy êdî wêne û berhemên grafîtîyên xwe yên kolanan nafiroşe, lê "sazkirin"ên wî yên giştî bi rêkûpêk ji nû ve têne firotin, pir caran jî bi rakirina dîwarê ku li ser hatine xêzkirin. Gelek berhemên wî dikarin wekî hunera demkî bên binavkirin. Hejmarek hindik ji berhemên Banksy bi fermî, ne eşkere, bi riya ajansa *[[Pest Control]]* têne firotin, ya ku ji aliyê Banksy bi xwe ve hatî avakirin. Belgefîlma Banksy *[[Exit Through the Gift Shop (2010)]]* di Festîvala Fîlman a Sundance ya 2010 de yekem car derket. Di Çile 2011 de, ew ji bo fîlmê ji bo Xelata Oscarê ya Belgefîlma Herî Serketî bû berendam. Di 2014 de, ew di Xelatên Webby ya 2014an de wek Kesê Salê hate xelat kirin.

## Grafîtên Banksy ji bo Zehra Doğan
Di 16ê adara 2018an de, hunermendê grafîtê yê Îngilîstanê, Banksy li New Yorkê motîfek bi dirêjahiya 21 mêtreyan xêz kir, bi jimareyên reş ên ku rojên girtina Dogan nîşan didin. Grafîtî balê dikişîne ser rewşa hunermenda kurd Zehra Doğan a ku ji ber tabloyeke nêzî 3 salan di girtîgehê de ma. Zehra Dogan ji ber wêneyê wê yê bajarekî kurd ê ku bi awayekî hovane ji aliyê leşkerên tirk ve hatiye xerakirin, ketibû girtîgehê. Jimareyên reş ên rojên girtina Doğan nîşan dide, yek set jî dibe bend û rûyê Dogan ji girtîgehê li pişt wan dixuye, yek set jî dibe bend û rûyê Dogan ji girtîgehê li pişt wan dixuye. Ji The New York Times re axivî, Banksy got, "Ez bi rastî ji wê re hîs dikim... Min tiştên ku hêjayî cezayê girtîgehê ye, boyax kiriye."

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvanên îngilîz
Kategorî:Derhênerên fîlman ên îngilîz
Kategorî:Jidayikbûn 1970î
Kategorî:Mirovên zindî
Ai Weiwei

**Ai Weiwei** (bi çînî: 艾未未; pinyin: Ài Wèiwèi), peykersaz, wênekêş, mîmar, kurator, blogger û çalakvanek çînî ye. Ew di 28ê tebaxa 1957an de li Pekînê ji dayik bû wek kurê helbestvan û rewşenbîr Ai Qing (1910-1996). Ew nîvbirayê wênesaz Ai Xuan e. Ew bi hunermend Lu Qing re zewicî ye û urekî wan ê bi navê Ai Lao heye.

Ai Weiwei di qada hunera serbixwe ya çînî de hunermendek sereke ye. Ew bi hunera xwe û bi performansên xwe yên hunerî yên provokatîv û siyasî li qada navneteweyî tê naskirin. Ew fîgurê dijberiya desthilatdariyê û nîşana azadiya derbirînê li Çînê ye. Ew yek ji 303 rewşenbîrên çînî ye ku Şertnameya 08 îmze kiriye, û bi eşkere helwesta hikûmeta Çînê ya li ser demokrasî û mafên mirovan rexne dike. Wek mîmar, ew şêwirmendê hunerî yê fîrmaya mîmarî ya swîsreyî Herzog & de Meuron bû di dema avakirina Stadyûma Neteweyî ya Pekînê de ku ji bo Olîmpiyadên havînê yên 2008an hat çêkirin.

Di sala 2011an de bi îdiaya ji bacê reviyaye ji aliyê polîsan ve hatiye girtin û piştî 81 rojan bi kefalet hate berdan. Ji wê demê û pê de, ew bi şert dimîne û bêyî destûr nikare Pekînê biterikîne. Piştî ku pasaporta xwe ya çînî di 22ê tîrmeha 2015an de hilda, ew ji Çînê derket ku bi malbata xwe re li Berlîn, Almanya. bi cih be, piştre mala xwe di sala 2019an de ber bi Cambridge, Keyaniya Yekbûyî, ve bar kir  Ji dawiya 2019an vir ve, ew li Montemor-o-Novo, bajarokek portûgalî ku li navçeya Évora, herêma Alentejo ye, dijî.

## Çavkanî


Kategorî:Blogerên çînî
Kategorî:Hunermendên çînî
Kategorî:Jidayikbûn 1957
Kategorî:Mirovên zindî