Weltschmerz

thumb| Gravureke ji aliyê Jusepe de Ribera ve hatiye çêkirin ku dîtina helbestvanekî melankolîk û ji cîhanê westyayiye, nîşan dide.
***Weltschmerz*** an **êşa dinyayê** (bi almanî: [ˈvɛltʃmɛɐ̯ts]; bi wateya rasterast "êşa dinyayê") têgeheke wêjeyî ye ku hesta ku ji aliyê kesekî ve tê jiyan kirin vedibêje ku bawer dike ku rastî qet nikare hêviyên di hişê mirov de pêk bîne ku di encamê de "rewşeke westiyayî an xemgînî ya jiyanê ye ku ji ber ferq kirina zêde yê xerabiyê û êşê, derdikeve holê".

Ev têgeh ji aliyê nivîskarê alman Jean Paul ve di romana wî ya bi navê *Selina* ku di sala 1827an derketiye hatiye afirandin û di pênaseya xwe ya orîjînal a *Traurigkeit über die Unzulänglichkeit der Welt* de, wî xemgînîyeke kûr li ser kêmasiyên li cîhanê nîşan dide. Werger dikare li gorî perspektivan cûda bibe; di derbarê xwe de ew dikare were wateya "westandina cîhanê" lê di derbarê cîhanê de têgeh dikare were wateya "êşa cîhanê".

Nêrîna cîhanê ya *Weltschmerz* bi paşverûtî di nav nivîskarên romantîk û dekadent ên wekî Jean Paul, Marquis de Sade, Lord Byron, Giacomo Leopardi, William Blake, Charles Baudelaire, Paul Verlaine, François-René de Chateaubriand, Oscar Wilde, Alfred de Musset, Mikhail Lermontov, Nikolaus Lenau, Hermann Hesse û Heinrich Heine de belav bûye.

## Hinek mînakên din
Wateya nûjen a *Weltschmerz* di zimanê almanî de êşa psîkolojîk e ku ji ber xemgîniyê çêdibe û dikare dema ku mirov fêm dike ku qelsiyên kesekî bi xwe ji ber ne guncawbûn û hovîtiya cîhanê û şert û mercên (fizîkî û civakî) çêdibin, derkeve holê.

Di romana *Tropic of Cancer a Henry Miller* di derbarê nasekî xwe, "Moldorf", vedibêje ku di bêrîka wî de reçeteyên *Weltschmerz* hene. John Steinbeck di du romanên xwe de li ser vê hestê nivîsandiye; di *East of Eden* de, Samuel Hamilton piştî ku cara yekem bi Cathy Trask re hevdîtinan pêk tîne, wê hîs dike ku tê de wekî Welshrats tê binavkirin, ew di *The Winter of our Discontent* de jî tê behs kirin. Ralph Ellison di *Invisible Man* de têgînê bi kar tîne ku behsa dilêşîna xwezayî ya di stranbêjiya stranên ruhanî de bike: "Di bin leza tempoya germ de tempoyeke hêdîtir û şikeftek hebû û ez ketim hundir û li min dora xwe nihêrîm û min bihîst ku jineke pîr straneke ruhanî ya tijî *Weltschmerz* mîna flamenkoyê distire." Kurt Vonnegut di romana xwe ya bi navê *Player Piano* de behsa vê hestê dike ku tê de doktor Paul Proteus û bavê wî ev hest hîs dikin. Di romana John D. MacDonald a bi navê *Free Fall in Crimson* de, Travis McGee*Weltschmerz* wekê "hesreta ji bo cihekî ku we qet nedîtiye" bi nav dike. Di romana Edward Abbey ya bi navê The Fool's Progress de, di rûpela 243an de behsa bêhêvîtîya leheng Henry Lightcap û "Weltschmerz of Europe" dike û her wiha rewşên din ên xemgîn û tarî yên cîhanê tîne ziman. Di îlona sala 2020an de stranbêjê skotî Fish albûma xwe ya studyoyê ya dawîn bi navê 'Weltschmerz' derxistiye. Wî di axavtineke xwe de gotiye "Dema ku min vê peyvê almanî bihîst ku tê wateya westandina cîhanê an êşa cîhanê zêdetirî 5 sal derbas bûye. Di vê serdemê de albûmekê bi vê sernavê ewqas guncaw çênebûye."

## Çavkanî

Kategorî:Êşîn
Kategorî:Konseptên wêjeyî
Kategorî:Peyv û gotinên almanî
Kategorî:Têgehên wêjeyî