open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dart

**Dart** werzîşek pêşbaziyek e ku tê de du an bêtir lîstikvan destên xwe yên tazî bikar tînin da ku fuzeyên piçûk ên tûj ên ku wekî tîrêj têne zanîn bavêjin armancek dor ku wekî tabloya dartê tê zanîn.
## Dîrok
Dîroknas texmîn dikin ku belkî cara yekem ev werzîşê ku di dema xwe de wek şêweyek şahiyê dihat hesibandin, di serdema navîn de li Îngilîstanê dest pê kir, ji ber ku di derheqê wê de delîl û belgeyên rast tune ne, û ew hema hema gihîştine nîşanan ku nîşan didin. hin ji van Werzişan ji xwendekarên dibistana navîn re hatin hîn kirin da ku ew bi xurtkirina masûlkeyên dest û pêşiyên xwe bibin xwediyê armancek rasttir, ku ev yek di şeran de jî ji bo avêtina kevan û rîmanan pir bikêr bû.
Lê rastî ev e ku di heyamên şer ên sedsala 18-an de, şûşeyên alkolê yên vala û ji dûr ve avêtina kibrîtan di van şûşeyan de, yek ji şahiyên herî balkêş û xweş ên van leşkeran bû, yên ku piştre bi vê ramanê ketin. wan dikaribû demeke xweştir û xweştir derbas bikin û ji vê lîstikê jî pere qezenc bikin ku piştî demekê şûşe vediguherin tabloyeke xizmekî û bi perçeyek darê xêzkirî ve dibin perçeyên piçûk û tûj.

Tabloya darîn û darîn a bi navê "Amajeh" ji çend zengilên rengîn ên ku di navberên diyarkirî de hatine boyaxkirin pêk tê û her avêtinek di hundurê yek ji wan xelekên rengîn de xala xwe heye. Ji sedsalên berê ve, her navgînek şahî û seyrangehê ne dûrî çavê dewlemend û asta bilind a civakê bû, avêtin û avêtina tîrên zû bala mîr û dewlemendên ewropî kişand ser xwe û di demeke kurt de belav bû. di nav wan de heta radeyekê.. Carinan bi şev û roj bi saetan ev lîstik dilîstin û bi hev re li ser avêtina tîran behîs dikirin.

Di vê navberê de, Henry VIII yek ji wan padîşahan bû ku ji vê lîstikê pir kêfa wî hat, û wî tewra ferman da yek ji xeracên navdar ên serdema xwe ku destek tijî amaje û rimên dar ên piçûk ên bi amblema padîşah çêbike da ku bide xanima xwe. (Anne Boleyn) diyariyek bide. Wî her weha pêşbirk di nav mîrên kêfê yên Englishngilîzî de bi xelatên girîng organîze kir.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Siwarkarî

**Siwarkarî**, siwarkarî an jî pêşbirka hespan yek ji wan werzîşên ku di van çend deh salên dawî de baleke taybetî girtiye ser xwe ye; Lêbelê, ew xwedan dîrokek dirêj e û ew dikare wekî yek ji kevintirîn werzîş were hesibandin. Îro ev werzîş ne tenê wekî pêşbirkek saxlem û bikêrhatî, lê di heman demê de wekî şahî û ji bo derbaskirina dema vala jî tê hesibandin û her çend li gorî gelek werzîşan biha xuya dike jî, her sal bêtir temaşevan bala wî dikişînin.

## Dîrok
Siwarbûna hespan werzîşek pir kevn e ku ji bo şerkirin an şandina peyaman ji mirovan re dihat hîn kirin.
Dîroka kedîkirina hespan hê jî baş nayê zanîn. kewnarnas bawer dikin ku yekem hespên kedîkirî vedigerin zêdetirî sê hezar sal berî zayînê. Beriya wê, hesp ji bo xwarinê dihate nêçîra. Helbet kewnarnas li hin deverên Ewropaya Rojhilat krater dîtine ku dîroka wan vedigere şeş hezar salên berî zayînê. Ev nîşan dide ku ji wê demê ve mirov hewil daye ku hespê tam bike û bi kar bîne, lê ji ber leza wî bi ser neketiye. Berhemên herî kevn li Ewropaya Rojhilat, Kafkasya Bakur û Asyayê ne.
Her çiqas kedîkirina hespan li gorî ajalên wek kûçikan (B.Z. neh hezar sal) û pez û bizinan (pênc hezar sal beriya zayînê) dereng mabe jî, lê dîsa jî di jiyana mirovan de guherîneke mezin pêk anî. Mirov ne tenê goşt û şîrê hespan bi kar aniye, ji bo veguhestinê jî bi kar aniye. Tişta balkêş li ser vê yekê ew e ku dîroknas bawer dikin ku mirovan berî ku fêrî siwarkirina hespan bibin, erebeyan bikar anîne. Ew du sedemên sereke ji bo vê hîpotezê pêşkêş dikin:
Fosîlên ku hatine dîtin nîşan didin ku hespên wê serdemê ji bo hilgirtina mirovan pir piçûk bûne û bejna wan ji 140 cm zêdetir nebûye.
Beriya ku hesp ji aliyê mirovan ve bê tamkirin, mirovan erebe bi kar tînin û bi heywanên wek dewar an jî kerê kovî ve girê didin. Girêdana erebeyekê bi hespên kin re ne zehmet bû, dema siwarbûna li ser pişta hespê ew ditirsiyan .

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Şûrbazî

**Şûrbazî** werzîşa şer e ku tê de du werzişvan bi karanîna şûrek taybetî bi hev re şer dikin. Şûrbazî yek ji wan pênc werzîşên ku di hemî demsalên Lîstikên Olîmpiyadê de hatine girtin (çarên din Rev, avjenî, jîmnastîk û Duçerxesiwarî in). Pêşbirkên vê dîsîplînê di sê beşan de tên lidarxistin: Flore, Epe û Saber ku ji aliyê curê şûrê ku tê bikaranîn û qaîdeyên lîstikê ve ji hev cuda ne.

## Dîrok

Şûrbazî kevneşopî bi sedsalan e ku di nav gelên cîhanê de heye, û armanca wê ya sereke parastina xwe û karanîna wê ji bo şerkirina di şer an duolan de bûye. Wisa tê bawer kirin ku spartek wek werzîş li Spanyayê dest pê kiriye Ji dawiya sedsala 18-an de Şûrbazî wekî werzîşek hate pênase kirin. Di sala 1610'an de li Parîsê yekemîn dibistana Şûrbazî hate vekirin. Ev werzîş ji Olîmpiyadên Havînê yên 1896an û vir ve, di hemû dewreyên Lîstikên Olîmpiyadê de tê lîstin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Golf

**Golf** ji lîstik an werzişên cihê vekirî ye ku tê de lîstikvan bi serê xwe an jî wekî tîm topê golfê bi karanîna darên cûrbecûr yên taybetî davêjin qulikek axê. Di qaydeyên lîstika golfê de ev lîstik wiha hatiye pênasekirin: "Golf ji xala destpêkê ya lîstikê avêtina qulikê ye, ku bi yek an çend fîşekên li pey hev û li gorî qaîdeyên taybetî tê kirin."

## Dîrok
Koka golfê welatê Skotlandê ye. Ev lîstik bi sedsalan li Brîtanyayê tê lîstin. Navdartirîn û kevintirîn kursa golfê li cîhanê li bajarê St. Peyva "golf" ku ji sedsala 16-an vir ve ji bo vê lîstikê tê bikar anîn, ji peyvên skotlandî yên kevn "Golve" û "Goff", ku li ser bingeha peyva almanî ya serdema navîn "Kolf" hatî çêkirin, tê. Ev peyva "kolf" tê wateya kulûbê. Her çend ev lîstik bi gelemperî wekî lîstikek dewlemend û elîtan tê hesibandin, îro ew di nav çînên din de populerbûnek bidest xistiye û ji çar aliyên cîhanê bêtir lîstikvanan dikişîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve


Kategorî:Werziş
Jîmnastîk

**Jîmnastîk** (bi fransî: Gymnastique) werzişek e ku di kategoriya fîtnêsa laşî de ye û tê de tevgerên wê hêz, nermbûn, bizav, hevsengî û hevrêziya parçeyên laş hewce dikin. Jîmnastîk ji pratîkên werzişê yên ku li Yewnanistana kevnarer têne meşandin derketiye û di bin Federasyona Navneteweyî ya Jîmnastîkê de li qada navneteweyî tê rêvebirin.

## Dîroka

## Çavkanî

## Girêdanên derve


Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Iskêyta pênîşanî

**Iskêyta pênîşanî**, yek ji werzîşên Olîmpiyadê ye ku tê de mirov bi serê xwe, bi cot an jî kom li ser qeşayê zivirîn, bazdan û tevgerên din ên dijwar pêk tînin. Ev werzîş yek ji werzîşên fermî yên Olîmpiyadên Zivistanê ye. Yekîtiya Navdewletî ya Skating (ISU) ji organîzekirina pêşbirkên vê werzişê û perwerdekirina dadwerên van pêşbirkan li welatên cuda berpirsyar e. Pêşbirkên vê werzişê ji asta destpêkî û bingehîn heya asta pîşeyî wekî pêşbirkên neteweyî û navneteweyî û olîmpiyatan têne lidarxistin.
Iskêyta pênîşanî di nav xwe de dîsîplînên şêwaza azad, bilez û pêşandanê vedihewîne.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên atletîk
Hunerên lêdanê yên hevedudanî

**Hunerên lêdanê yên hevedudanî** Hunerên lêdanê yên hevedudanî (MMA) werzîşek şer a tevahî ye ku şervan dikarin ji lêdan, mil, çok, lêdan û lêdan bikar bînin. ku tê de têkelê hemû hunerên şerî.

## Dîroka

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Powerlîftîng

**Powerlîftîng** werzişek hêzê ye ku bi hesinhilgirê re dişibin hev. Her du jî di sê hewldanan de giraniyê hildigirin. Powerlîftîng ji werzîşek bi navê odd lifts tê adaptekirin; ku di heman demê de sê caran ji bo tomarkirina giraniya herî baş tê de cih girt, lê di nav wan de bûyerên din jî hebûn ku di dawiyê de veguherî Powerlîftîng îro, ku sê tevgeran dihewîne: bi rêzê ve: Iskowat, didilîft, û pirêsa singê.

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Egzersîza fizîkî
Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên atletîk
Kategorî:Werzişên ferdî
Kevirvanî

**Kevirvanî** an hilkişîna zinaran cureyekî çalakiyê ye ku tê de mirov li ser zinarên xwezayî an jî dîwarên salonê bi têl û amûrên teknîkî yên taybet ber bi jor û jêr ve diçe an jî li ser kevirên xwezayî an jî dîwarên salonê tevdigere.
## Dîroka

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Werzişa bêrikkişandinê

**Werzişa bêrikkişandinê**, yan jî **rowîng** (bi inglîzî: *rowing*), cure werzişeke pêşbaziyê ye ku tê de werzişvan li ser qeyîk an kanoyê bi alîkariya bêrikan di çem, gol an deryayê de ber bi pêş ve dikişînin heta dawiyê.

## Mijarên têkildar
* Dragonboatîng
* Kayakîng
* Raftîng
* Sorfkirina bi bêrik a ser piyan (paddlesurfîng)
* Werzişa bêrikkişandinê ya bi kanoyan (bi inglîzî: *canoeing*)

## Çavkanî

## Ferhengok

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Hêlpeydakirin

**Hêlpeydakirin** Werzîşa Hêlpeydakirin bi karanîna nexşeyek û kumpasê rêyek diyar peyda dike. Werzişa Hêlpeydakirin xwedî rêgez û prensîbên ku berê tenê ji bo personelên leşkerî bû, lê îro bi damezrandina Federasyona Navnetewî ya Hêlpeydakirin û berfirehkirina wê ji bo hemû kesan, ev werzîş bûye dîsîplînek bingehîn.
Ji ber şiyanên derûnî û bedenî yên bilind ku ji mirovan re çêdike, Hêlpeydakirin di çend salên borî de bala gelek welatan kişandiye ser xwe. Welatên ku beşdarî şampiyoniya cîhanê di vî warî de dibin, bi gelemperî personelên xwe yên çekdar bikar tînin da ku beşdarî tîmên neteweyî bibin. Ev dîsîplîn yek ji werzîşên herî bikêr e ku bandorek erênî ya laşî û derûnî li ser mirov dike. Li hemû welatan ev werzîş pêkan e. Di pêşbirkên Hêlpeydakirin de, du tîmên ji heşt kesan bi gelemperî beşdar dibin, lê du beşdar jî dikarin li hember hev werin pêşbaziyê. Ev werzîş ji bo mirovên ji her temenî kêfxweş e.
Hêlpeydakirin werzîşê zanistek e ku mirov lê digere û bi dîtina rêçên têkildar re nexşeyek bi hejmarek armanc li ser wê heye û armancan dibîne. Werzişvan dikare li cîhên ku lê dijwar e ku meriv hedefan bibîne, kumpasê bikar bîne. Di destpêkê de, kesek dest bi fêrbûna werzîşa Hêlpeydakirinê dike bi zanibe ka meriv çawa rêça bakur û paşê rêwerzên din bibîne.

## Dîroka

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Tîravêtin

**Tîravêtin**Tîravêtin (bi îngilîzî: Shooting) tê wateya avêtin an avêtina tîrekî bi kevan an jî çekê tifeng.
## Dîroka

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Belemvanîya bavanî

**Belemvanîya bavanî** yek ji werzîşên deryayî ye ku bi gelemperî li derya û çeman tê kirin.
Ev werzîş xwedan dîrokek hezar salan e, mirov enerjiya bayê bi çêkirina keştiyên bi dar û cil û qimaş di nav avê de bi kar aniye, lê îro bi pêşketina girîng a teknolojiyê, di deryavaniyê de bûye qeyikên tevlihev û birêxistinkirî û bilez.Kursa pêşbaziyên keştiyên keştiyê bi piranî di deryayê de ye û armanca sereke ew e ku werzişvan di dema herî kin de û bi kêmtirîn xalên neyînî di şeklê sêgoşeyekê de qursa bezê temam bikin.

## Dîrok

## Çavkanî

Kategorî:Werziş
Xwexijkirina li ser berfê

**Xwexijkirina li ser berfê**, **skî**, **sikî** yan jî **iskî** cureyekî werzîş ê bi kaşûn (skî) ye û wek navgîneke çûnûhatinê bi qasî mirovan kevn e, lê wekî werzîş wekî çalakiyek tê hesibandin ku nêzî 300 sal berê li welatên Ewropaya Bakur dest pê kiriye.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 


Kategorî:Werziş
Snowbordsiwarî

**Snowbordsiwarî** (bi îngilîzî: *snowboarding*), werzîşeke zivistanê ye ku li ser rûberên asê yên bi berfê pêçayî tê kirin.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve


Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Snokêr

thumb|Maseya snokêrê
**Snokêr** (bi îngilîzî: Snooker) cureyekî bîlardoyê ye ku li ser maseya mezin a bi mahûtê kesk hatiye pêçandin, ku şeş bêrîkên wê hene, tê lîstin. Çar zerf li quncika maseyê û du zerfên din jî li nîveka kêleka masê ne. Rengê kesk ê ser sifrê serdema ku lîstik li ser giya dihat lîstin nîşan dide; Di wê demê de, lêdan bi daran dihatin çêkirin û dûv re bi darikên profesyoneltir di tabloyên heyî de derketin. Snokêr di ferhenga Îngilîzî de tê wateya jîr, û wateya wê di lîstikê de veşartin, dûrketin, astengkirin û maskekirinê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Iskwaş

**Iskwaş**, werzîşek raket û topê ye ku ji hêla du an çar lîstikvanan ve li ser kortek çar-dîwar bi topek gomî ya piçûk a vala tê lîstin. Lîstik bi dorê bi rakêta xwe li ser çar rûberên hewşê yên ku têne lîstin gogê dixin. Armanca lîstikê ew e ku bi rengekî li ser topê bixin ku dijber nikaribe vegerek derbasdar bike. Nêzîkî 20 mîlyon mirov li seranserê cîhanê li zêdetirî 185 welatan bi rêkûpêk Iskwaş dilîzin. Organa rêvebirina Iskwaş, Federasyona Cîhanî ya Iskwaş (WSF), ji hêla Komîteya Olîmpîk a Navneteweyî (IOC) ve tê nas kirin, lê werzîş, tevî ku hin bername ne beşek ji Olîmpiyadê ne. Games. Alîgir ji bo tevlêbûna wê di bernameya Olîmpiyadê ya pêşerojê de lobiyê didomînin. Komeleya Pîşeyî ya Iskwaş (PSA) Gera Pîşeyî organîze dike.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Lîstikên gogê
Kategorî:Werziş
Pelsiwarî

**Pelsiwarî** yek ji werzişên avê ye ku Pelsiwar dema li ber pêlê ye li ser maseyê radiweste û bi hêza pêlê dimeşe.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Iskêyta Lezê

**Iskêyta Lezê** Iskêyta Lezê werzîşek pêşbaziyek e ku tê de beşdar bi karanîna pêlavên qeşayê ji dûr ve diçin. Ev werzîş li ser bingeha dûrahiya nixumandî celebên cûda hene. Em dikarin behsa rêça dirêj, rêça kurt û Iskêyta leza maratonê bikin.

## Dîrok
Kokên dîrokî yên Iskêyta lezê ji hezar salan zêdetir vedigerin, li welatên Skandînavya, Ewropaya Bakur û Holendayê; cihê ku mirovên xwecihî hestiyên heywanan di bin pêlavên xwe de girê didin da ku li ser çem, kanal û golên cemidî bigerin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Iskêytbordîng

**Iskêytbordîng** Iskêytbordîng werzîşek xeternak e ku bi karanîna Iskêytboardê siwarbûn, kontrolkirin û pêkanîna stûnan pêk tîne. Iskêytbordîng dikare wekî çalakiyek şahî, karek hunerî, karek an rêbazek veguheztinê were hesibandin. Iskêytbordîng bi salan ji hêla gelek Iskêytborder ve hatî çêkirin û bandor kirin. Raporek di sala 2009 de destnîşan kir ku bazara Iskêytbordîng bi qasî 4.8 mîlyar dolar dahata salane bi 11.8 mîlyon Iskêytgerên çalak li cîhanê ye. Di 2016 de, hate ragihandin ku Iskêytbordîng dê beşdarî Lîstikên Olîmpiyadê yên 2020 li Tokyo, Japonya bibe.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kategorî:Werzişên ferdî
Tenîsa sermaseyê

**Tenîsa sermaseyê** an jî pîng-pong werzişek e ku li ser maseyê tê lîstin û du-çar lîstikvan tê de beşdar dibin û her lîstikvanek xwedan raketek e û bi karanîna wê li topê dixe. Di nîvê maseyê de tor heye û lêxistina topê li gorî hin qaîdeyan e. Top di vê werzişê de sivik (spî an porteqalî) û vala ye. Mase ji darê û camê hişk hatiye çêkirin.

## Dîrok
Eslê vê lîstikê li Brîtanya ye, ku di 1890-1880 de, mîrên çîna jorîn (dema keybanû Victoria) piştî xwarina nîvro ew ji bo kêfê lîstin. Xuya ye ku wê demê ji dêvla ku di bin tavê de bileyizin, tenîsa li bin banî tercîh kirine, loma jî tenîsa maseyê çêkirine. Li hin welatên îngilîzîaxêv, zanîngeh, dibistan û navendên werzişê ji bo vê werzişê bikaranîna peyva pîng pongê qedexe ye û divê li şûna wan tenîsa maseyê bikar bînin. Sedema wê jî peyva pîng pongê ye, ku berê ji bo tinazî yan jî rûreşkirina niştecihên Rojhilata Asyayê dihat bikaranîn û bi nijadperestiyê tê barkirin. Her wiha tê gotin ku tenîsa maseyê navê werzişekî ye, lê pîng pong navê markayeke amerîkî ye ku di sala 1901ê de hatiye tomarkirin û di malpera xwe de behsa cudahiya di navbera pênaseya tenîsa masê û pîngpongê de kiriye.

## Çavkanî


Kategorî:Werziş
Taiçî

**Taiçî** yan jî **taiçî çuan** (bi çînî: 太極拳, pinyin: *tàijízhǎng*, tê wateya lêdana herî bilind a dawî) yek ji pergalên nerm û hundurîn ên hunera şerî ya kung fu ye.
## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Hunerên lêdanê yên çînî

Kategorî:Taoîzm
Kategorî:Werziş
Futbola destan

**Futbola destan** (bi îngilîzî: table football) werzişa maseyê ye. Futbola destan bi gelemperî di navbera 2 an 4 kesan de li ser maseyeke taybetî ya ku bi dumikên bi daran ve girêdayî ye tê lîstin. Mezinahiya maseya lîstikê bi gelemperî 120 x 70&nbsp;cm û bilindahiya maseyê ji erdê 90&nbsp;cm ye. Firehiya dergehê 19 heta 21&nbsp;cm û bilindahiya wê jî 6,5 heta 8&nbsp;cm ye. Rûyê maseyê divê sivik û bi tevahî sax be, da ku top bi hêsanî li ser tevbigere. Maseya ji dar e û barên wê jî ji Plastîk tê pêçandin. Li her tabloyê 8 rêz bar û 4 bar li her aliyekî hene. Ji bo lîstina lîstikê du celeb top têne bikar anîn: topê hêdî an tembel û topek bilez . Mezinahiya topê ya vê lîstikê ji mezinahiya topê ping pongê piçekî piçûktir e û materyalê wê plastîkek pêçayî ye ku xwedan elastîkê nîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Werziş
Hunerên lêdanê yên çînî

**Hunerên lêdanê yên çînî** (bi çînî: 中國武術) ji hemû cureyên hunerên şerî yên ku ji Çînê derketine tê gotin.
## Girêdanên derve


Kategorî:Werziş
Guleş

**Guleş**, celebek werzişê ye ku tê de du kesên bêçek bi destan li hev dixin û hewl didin ku hevsengî bixin an jî hevsengiyê derxînin û ji hev puanan bistînin. Guleş yek ji kevintirîn werzîşên herî kevn e û dibe ku di demên pêşdîrokî de bi guhertina formê û şûna mirin an birînên giran bi serkeftinek sembolîk ve hatî afirandin. Gelek delîlên hebûna Guleş di hemû şaristaniyên destpêkê yên mirovan de hene. Bê guman, ew yekem car li Yewnanistana kevnar û di sala 704 berî zayînê de bû werzîşek rastîn. Ew ket Olîmpiyadê. Di Olîmpiyadên kevnar de, şampiyonê gulaşê piştî şampiyona avêtina dîskê, pehlevanê Yewnanî yê herî girîng dihat hesibandin.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Kindirlêdan

**Kindirlêdan** werzişeke hêsan e ku zarok û ciwan ji bo lîstikê yan jî temrînê di ser belanê re davêjin. Di lîstika belanê de, yek an jî çend beşdaran zendê dihejînin da ku di bin lingên wan û di ser serê wan re derbas bibe. Beşdarek dibe ku benîkê bizivirîne û bi xwe xwe bavêje ser wê, an jî çend beşdar (kêmtir sê kes) dikanin bi duduyan zengilê bizivirînin û yek ji wan xwe bavêje ser wê. Forma pirzimanî ya vê lîstikê bi du têlan tê lîstin.
## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Lîstikên qabiliyeta fizîkî
Kategorî:Pêlîstokên kevneşopî
Kategorî:Werziş
Îslamabad,Bacgîran

**Îslamabad, Bacgîran** () gundekî ser bi navenda bajarê Qoçanêye ya Xorasana Îranê ye.

## Nifûsa gund
Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 366 kes (86 malbat) bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Navenda navçeya Qoçanêye
Trail, British Columbia

**Trail** bajarokekî Kanadayê ye ku ser bi parêzgeha Kolumbiya Brîtanî ve ye. Rûbera bajar 34.93 km² ye û li gorî serjimariya sala 2016an de nifûsa bajar 7.709 kes bûn.  Ev bajar ji hêla nifûsê ve li Kanadayê di rêza 501 de ye. Nifûsa li vî bajarî di navbera her du salên navborî de bi (-4,5) zêde bûye.

Navê yekem yê bajêr *Trail Creek* an *Trail Creek Landing* bûye, lê di sala 1897an de wek *Trail* hatiye kurt kirin.

## Binerê

* Lîsteya bajar û bajarokên li Kolumbiya Brîtanyayê ya Kanadayê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Kanadayê
Rossland, Kolumbiya Brîtanî

**Rossland** ser bi herêma West Kootenay ya başûrê navendîya British Columbia ve ye. Rûberê bajêr 59.79 km2 ne. Bilindahî wî 1,023 m ne. li gorî serjimêrîya sal 2016 bi tevahî 3,729 kesan lê dijîyan.

## Çavkanî
Gola Quesnel

**Gola Quesnel**  fiyord û goleke cemedê ye li parêzgeha Kolumbiya Brîtanî (Kanada). Gol 631 m kûr e.

## Çavkanî

Kategorî:Golên Kanadayê
Revelstoke, Kolumbiya Brîtanî

**Revelstoke** (  ) bajarek ser bi başûrê rojhilatê parêzgeha British Columbia, Kanada ve ye. Rûberê vî bajarî 31.9044 (km²) ye, û nifûsa wî li gorî serjimêriya sala 2006 7.230 kes bûn. Ev bajar ji hêla nifûsê ve di nav bajarên Kanada de di rêza 502 de ye. Nifûsa vî bajarî di navbera her du salên navborî de (-3,6) zêde bû.

## Çavkanî
Cloverdale, Kolumbiya Brîtanî

**Cloverdale**, **Surrey**, navendek bajarokek ser bi parêzgeha British Columbia li welatê Kanada ve. bajêr li gorî serjimariya sala 2016 bi tevahî. Hejî gotinê ye ku bajarokê rola yek xwe ya girîng di warên cûrbicûr yên kûltûrî, hûnerî û economy de dilîze.

## Çavkanî
Nelson, Kolumbiya Brîtanî

**Nelson** bajarekî Kanadayê ye ku li parêzgeha British Columbia ye.  Rûbera vî bajarî 11.7245 km² ye û nifûsa wî li gorî serjimariya sala 2006 9.258 kes in. Ev bajar di nav bajarên Kanada de ji hêla nifûsê ve di rêza 414 de ye û li parêzgehê jî di rêza 59 de ye. Nifûsa li vî bajarî di navbera her du salên navborî de bi (-0,6) zêde bû.

## Çavkanî
Joao Grimaldo

**Joao Grimaldo** (jdb. 20ê sibatê 2003, Lima) lîstikvanekî goka pê (futbolê) ê Perûyî ye. Joao Grimaldo yek ji baştirîn lîstikvanên ciwan ên futbolê li Peru hate binav kirin.

## Gîrêdan

Kategorî:Futbolvan
Kategorî:Jidayikbûn 2003
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Perûyî
Polîfêmos

220x124px|thumb|rast|Li ser vazoyekî Odîseûs û hevalê wî Polîfêmosê kor diken
**Polîfêmos** (bi yewnanî: Πολυφημος, *Polyfemos*), di mîtolojiya yewnanî de kîklopekî mirovxwar e. Wek kîklopên din, bedene wî gelek mezin e, çavekî wî yê tenê di nîvê eniya wî de heye. Kurê Posîdon e.

### Polîfêmos û Odîseûs

Odîseûs û leşkerên wî piştî serpêhatiyên li Lotusxwaran rastî welatê kîklopan hatin. Derketin lekolînan derheqê wî welatê kirin. Hinek meşiyan hatin devê şikeftekê pir mezin. Texmînkirin ku ew malê afirandiyekî dêvan bû. Li wir xwarinên pir xweş dîtin ketin ser xwarin. Heman demê de li wir pezan jî dîtin. Hinek pezan jî xwarin.

Demekê şûn de xwediyê şikeftê kîklop Polîfêmos hate şikefta xwe. Wek her carê Polîfêmos pê zinarekî ku li şûna derîyê diemilanda, devê şikeftê girt. Odîseûs hevalên wî baz dan milê derîyê lê negihiştin. Polîfêmos ji wan re pirs kir:
- Hûn kî ne, çi ne?
Odîseûs vegerand, behsa rêwîtiya xwe kir û tenê armancên xweyên lêgerîna xwarinan ji kîklopê re got. Navê xwe wek "Ti Kes" gote wî. Kiklop vê yekê qebûl nekir, wan êsîr û xulamê xwe kir.

Kîklopê re her roj xwarinan çêdikirin. Ev jî têra kîklopî nedikir, her roj du zilamên Odîseûsê dîwarê dida mejiyê wan diperçiqand. Soxiyê Odîseûs ji vê zilmê têr bû. Ji bo xilasbûnê planan çêkir.

Rojekî meyekî dijwar da Kîklopê. Gote wî 'ev mey meya Îtakayê ye, mirov tew vê vedixwin. Kîklop jî jê bawer kir. Meyê carekê quliband, hişê wê çû, xwe dirêjî erdê kir, Odîseûs jî darekî ji bo wê gavê amade kiribû, darê anî xiste nava çavê Kîklopê. Jixwe Kîklop tenê xwedî yek çav in. Polîfêmos bi temamî kor bû. Kir zarezar û got kî min kor kir. Odîseûs vegerand: "Ti Kes". Kîklopên din hatin hawara Polîfêmosê. Kîklopên din bersiva "Ti Kes" re pir keniyan û henekan Polîfêmosê kirin.

Bû sibe Polîfêmos ji bi pez berdana çêre, zinarê li şûna deriyê vekir. Li wê demê Odîseûs û hevalên wî xwe bi hiriyên pez kiribûn. Her yekî xwe xef kire di nav di pezan. Bi awayekî xef ji şikefta derketin, baz dan keştiyan. Odîseûs dema giha keştiyê zivirî henakan li Polîfêmosê kir. Polîfemos jî bersiva henekê zinarekî avêt, lê keştiyî neket. Polîfêmos zêdetir hêrs. Nifiran kire Odîseûsê. Posîdonê bavê Polîfêmos nifirên kurê xwe bihîst. Xwedawend bû neyarê Odîseusê yên sondxwarî.

### Evîna Polîfêmos
Polîfêmos ji nereîd-nîmfê Galateia hez kir û ew bi muzîk û stranan hejand. Nîmfê wî ji ber hezkirina şivan Akîs (Acis) red kir. Dema ku wan şivan û nîmfêyê bi hev re dît, wî kurik di bin kevirekî de perçiqand.

## Çavkanî

Kategorî:Kîklop
Kategorî:Kîklopên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî

Kategorî:Zarokên Posîdon
Hroza

**Hroza** (bi ûkraynî: Гроза [ɦroˈzɑ]) gundek e li rayona Kupianska Xarkîvê li bakurê rojhilatê Ûkraynayê. Ew bi navçeya (hromada) Şevçenkoveyê ve girêdayî ye. Hroza dikevite 34 km rojavayê Kupiansk û 79 km başûr-rojhilatê rojhilat navenda oblastê Xarkîvê.

## Dîrok
Hroza di sala 1922an de hate avakirin.

## Şer û êrîşên Rûsyayê li ser Ukraynayê (2022-2023)
Di dema şerê Rûsyayê li ser Ukraynayê de, Hroza ji sibatê heya îlona 2022an gund di bin dagirkeriya Rûsyayê de bû. Bajar di 9ê îlona 2022an de ji aliyê Hêzên Çekdar ên Ukraynayê ve hate rizgarkirin.

Di 5ê çiriya pêşîn a 2023an de, artêşa Rûsyayê bi moşekan dikan û qehwexaneyeke Hrozayê bombebaran kirin û di encamê de zarokekî şeş salî û 52 kesên din hatin kuştin.

## Zimanên niştecihan (2001)
Di 2001 de hejmara rûniştevan 497 kesî bû, zimanê wan ê zikmakî li gorî serjimêriya Ukraynayê ya 2001ê wisa bû:
* Ûkraynî: 93,2%
* Rûsî: 4,4%
* Yên din: 2,4%

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xarkîvê
Sei Shōnagon

**Sei Shōnagon** (; 966–1025) nivîskar û helbestvaneke jin a japonî bû.

Nivîskara pirtûka bi navê *[[Makura No Sōşi]]* (枕草子) ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 966
Kategorî:Jidayikbûn 960î
Kategorî:Jinên japonî
Kategorî:Mirin sedsala 11an
Kategorî:Mirin 1025
Kategorî:Nivîskarên japonî
Çareseriya dudewletî

**Çareseriya dudewletî** di nav xwe de "du dewlet ji bo du komên etnîkî" dihewîne û wek çareseriyek gengaz ji bo pevçûna Îsraêl û Filistînê tê dîtin.

Armanc ew e ku li rojavayê Urdunê li kêleka dewleta Îsraêlê dewleteke serbixwe ya Filistînê bê avakirin. Lêbelê sînorê di navbera her du dewletan de heta niha bi tevahî nehatiye diyarkirin, ji ber ku heta niha lihevkirinek çênebûye û pêwîstî bi danûstandinên zêdetir heye. Aliyê fîlîstînî/erebî li ser xeta agirbestê ya ku berî Şerê Şeş Rojan a di sala 1967an de hebû weke sînor israr dike, lê ji aliyê Îsraêlê ve ev yek nayê qebûlkirin. Li gorî vê guhertoyê, qada erka Cemiyeta Miletan a ji bo Filistînê, ku ne parçeyek ji Dewleta Filistînê ya di çarçoveya vê çareseriyê de tê pêşbînîkirin, divê bibe xaka Îsraêlê.

## Çavkanî

Kategorî:Filistîn
Kategorî:Îsraêl
Coco Chanel

**Coco Chanel**, bi navê rastîn **Gabrielle Chasnel** (jdb. 19 tebax 1883 li Saumur, Pays de la Loire - m. 10 kanûna paşîn 1971 li Parîsê), sêwiraner û karsazeke ​​modayê ya fransî bû. Markaya wê ya modayê *[[Chanel]]* îro yek ji girîngtirîn markayên modayê li cîhanê ye.

Coco Chanel di destpêka salên 1910an de wê şoreşek di modaya jinan pêk anî û modaya jinan a fonksiyonel damezrand. Kirasên wê yên kurt an jî pantolonên fireh, blûzên bi kember û porên kurt ên ji bo jinên xwebawer û nûjen gelekî navdar bûn. Di salên 1920an de, Coco Chanel "cilê piçûk reş" çêkir, ku hîn jî di modaya jinan de cilekî klasîk e. Di sala 1922an de wê parfûma Chanel Nº 5 derxist, ku di cîhanê de wekî parfûma herî firotan tê hesibandin. Ji nîvê salên 1950î pê ve, cil û bergên wê yên Chanel (ku ji çakêtekî berbelav yê bi navê tweed û qiloçekî tenik) di cîhanê de bû navdar.

Mîrateya Coco Chanel, pargîdaniya cîhanî ya Chanel, di pîşesaziya modayê de yek ji mezintirîn û girîngtirîn markaya modayê ye, bi firotina salane ya zêdetirî şeş mîlyar dolarên Amerîkî (sal 2012).

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1883
Kategorî:Jinên fransî
Kategorî:Mirin 1971
Rêxistina terorîst

**Rêxistineke terorîst** rêxistineke demdirêj a çend kesan (terorîstan) e ku dixwazin bi sûcên giran tirs û nefretê (bi latînî: terror) çêbikin û bi vî awayî hewl didin ku bigihîjin armancên xwe. Çêkirina rêxistinên terorîst li gelek welatan qedexe ye û tê cezakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên terorîst
Nêrgis Mihemedî

**Nêrgis Mihemedî**, **Nêrgiz Mihemedî**, anku **Narges Mohammadi** (bi farsî: نرگس محمدی, *Narges Mohammadi*, jdb. 21ê nîsanê 1972an), zanyar û çalakvana mafên mirovan a îranî ye. Ji ber çalakiya xwe ya ji bo mafên mirovan wê xelata Nobelê ya aştiyê ya sala 2023an wergirt. Ew herwiha cîgira serokê Navenda Berevanên Mafên Mirovan (DHRC) ye, ku ji aliyê xwediyê Xelata Nobelê ya aştiyê Şîrîn Ebadî ve tê birêvebirin.

Ew piştgirek xurt a bêîteatiya sîvîl ya femînîst a li dijî hicabê ya li Îranê ye. Ji ber vê yekê gelek caran hat girtin û çend sal cezayê girtîgehê lê hat birîn. Di gulana 2016an de, ji ber "damezrandina tevgereke mafên mirovan a ku alîgirê rakirina cezayê îdamê ye” 16 sal cezayê girtîgehê lê hate birîn. Piştî ku di sala 2020an de hat berdan di sala 2021an de dîsa şandin girtîgehê. ku ji wê demê ve li ser îstîsmara jinên girtî rapor kir.

Di cotmeha 2023an de, Nêrgis Mihemedî dema ku di girtîgehê de bû, "ji ber têkoşîna wê ya li dijî zordariya li ser jinan li Îranê û tekoşîna wê ya ji bo pêşvebirina mafên mirovan û azadiya her kesî" xelata Nobelê ya Aştiyê ya 2023an wergirt . Wezareta Derve ya Îranê biryara xelatkirina Mihemedî şermezar kir.

## Çavkanî

Kategorî:Azeriyên Îranê
Kategorî:Jidayikbûn 1972
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Aştiyê
Çarbirc (navçe)

250px|
thumb|Şaristanên Azerbaycana Rojavayê
**Çarbirc** yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Çarbirc e.

## Gelhe
Li gor Serjimariya Mirovan û Malana Îranê, di sala 2016an de, hejmara rûniştivanên vê bajêristanê 26,219 kesane.

## Çavkanî

Kategorî:Çarbirc
Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
Tûysêrkan (navçe)

**Şaristana Tûysêrkan ** yek ji navçeyên Parêzgeha Hemedanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê.Navenda vê navçeyê bajarê Tûysêrkanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Hemedanê
Berde Reşe,Merîwan

**Berde Reşe** bajerekî kurdan e ku dikeve Rojhelatê Kurdistanê.

Kategorî:Bajarên Îranê
Kategorî:Hewraman
Lîsteya bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava

Parêzgeha Azerbeycana Rojava 20 navçe hene. Bajarê Urmiyê bajarê herî qelebalix ê parêzgehê ye. Ev parêzgeh di sala 2016an de 3,265,219 kes nifûsa wê hebû. Bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava li ser serjimêriya sala 2016 wiha ne.
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right;"
|- bgcolor="#B3B7FF"
! align="left" | Rêz
! align="left" | bajar
! align="left" | nifûz 2016
|-
| 1 || align="left" | Ûrmiye || 736,224
|-
| 2 || align="left" | Xoy || 198,845
|-
| 3 || align="left" | Bokan || 193,501
|-
| 4 || align="left" | Mehabad || 168,393
|-
| 5 || align="left" | Miyanduaw || 134,425
|-
| 6 || align="left" | Selmas || 92,811
|-
| 7 || align="left" | Pîranşar || 91,515
|-
| 8 || align="left" | Nexede || 81,598
|-
| 9 || align="left" | Tîkab || 49,677
|-
| 10 || align="left" | Makû || 46,581
|-
| 11 || align="left" | Serdeşt || 46,412
|-
| 12 || align="left" | Şahîndij || 43,131
|-
| 13 || align="left" | Şino || 39,801
|-
| 14 || align="left" | Qereziyadîn || 26,767
|-
| 15 || align="left" | Şot || 25,381
|-
| 16 || align="left" | Siyah Çişme || 17,804
|-
| 17 || align="left" | Rebet, Serdeşt || 15,750
|-
| 18 || align="left" | Puldeşt || 11,472
|-
| 19 || align="left" | Bazirgan, Makû || 9,979
|-
| 20 || align="left" | Çar Burc || 9,406
|-
| 21 || align="left" | Mihemedyar || 9,313
|-
| 22 || align="left" | Fîrureq || 9,190
|-
| 23 || align="left" | Taze Şehr || 8,629
|-
| 24 || align="left" | Nellas || 8,503
|-
| 25 || align="left" | Nuşînşar || 8,380
|-
| 26 || align="left" | Dizediz || 8,282
|-
| 27 || align="left" | Gwêktepe, Mehabad || 6,947
|-
| 28 || align="left" | Mehmûdabad || 68,66
|-
| 29 || align="left" | Mîrawe || 6,000
|-
| 30 || align="left" | Kotol || 5,147
|-
| 31 || align="left" | Barûq || 4,225
|-
| 32 || align="left" | Girdikşane || 4,201
|-
| 33 || align="left" | Kişawerz || 4,138
|-
| 34 || align="left" | Yolageldî || 3,935
|-
| 35 || align="left" | Begtaş || 3,523
|-
| 36 || align="left" | Êvoxlî || 3,320
|-
| 37 || align="left" | Nellos || 2,973
|-
| 38 || align="left" | Qûşçî || 2,787
|-
| 39 || align="left" | Nazika Serî || 2,667
|-
| 40 || align="left" | Mergenler || 2,294
|-
| 41 || align="left" | Sêro || 1,800
|-
| 42 || align="left" | Avacix || 1,663
|-
| 43 || align="left" | Silîvana || 1,614
|-
| 44 || align="left" | Hacîlar || 1,394
|-
| 45 || align="left" | Sîmîne || 1,345
|-
| 46 || align="left" | Zerabad || 1,147
|-
| 47 || align="left" | Xelîfan, Mehabad || 749
|-
| 48 || align="left" | Tezekend Nosretawa || 732
|-}

Kategorî:Lîste
Hisênawa,Sine

**Hisênawa,Sine ** bajerekî kurdan e ku dikeve Rojhelatê Kurdistanê.

Kategorî:Bajarên Îranê
Kategorî:Hewraman
Mîrawa, Selasê Bawecanî

**Mîrawa** (), yek ji bajarên parêzgeha Kirmaşanê ye li Rojhilatê Kurdistanê. Hêjayê gotinê ye ku xelkê vî bajarî ji êlên kelhûr in. Zimanê gelê Homeyilê kurdî ye.

Xelkê vir ji 966 kesan û ji 240 malbatan pêk tê.

Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê
Eywan, Îlam

**Eywan**, bajarekî bi ser parêzgeha Îlam a Rojhilatê Kurdistanê ve ye.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Îlamê
Mehran, Îlam

**Mehran** yek ji bajarên herî ciwan ê Rojhilata Kurdistanê ye. Rûniştvanên vî bajarî bi zaravayên kurdî başûrî diaxifin.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Îlamê
Kategorî:Bajarên Îranê
Kategorî:Bajarên Rojhilatê Kurdistanê
Kategorî:Rojhilata Kurdistanê
Xûjavbûn

**Xûjavbûn** Xûjavbûn (bi inglîzî : Diving ) yek ji tevgerên werzişên avê ye.Ev tevger ji bilindahiyek nizm an bilind û ji platformek an ji qiraxa çem an hewzê tê kirin. Bê guman, avjenî tenê bi werzîşên avê naqede,   darê Xûjavbûn amûrek e ku ji bo Xûjavbûn kirin nav avê de . Di Olîmpiyadên Havînê de yek ji werzîşên Xûjavbûn e. Û pir kes fêrî Xûjavbûnê di hewzê de dibin.
## Dîrok
Dîroknas bawer dikin ku dîroka pêşbirkên Xûjavbûn vedigere Yewnanistana kevnar, lê tenê agahdariya ku heye girêdayî nivîsarên gorek îro li bajarê Napolî yê Îtalyayê ye ku 2500 sal kevn e. Li ser banê vê gorê, wêneyê mirovekî ku ji palgeheke bilind dadiqurtîne heye, ku belkî divê zinarek an çol be. Pêşengên Xûjavbûnê ew kes bûn ku bi rijandina ji zinaran û zinaran nav avên deryaya Acapulcoyê navdar bûne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Ceferawa

**Ceferawa** bajarekî bi ser parêzgeha Îlam a Rojhilatê Kurdistanê ve ye.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Îlamê
Abêş Ehmed

**Abêş Ehmed** (), yek ji bajarê parêzgeha Azerbaycana Rojhilat ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Kongreya Siyonîst

**Kongreya Siyonîst** di sala 1897an de ji aliyê Theodor Herzl ve wekî organa herî bilind a Rêxistina Siyonîst (RS) û desthilata wê ya qanûnî hatiye damezrandin. Yekem Kongreya Siyonîst di sala 1897an de li bajarê Baselê Swîsreyê hat lidarxistin.

Di sala 1960an de nav wek *Kongreya Siyonîst a Cîhanê* (bi îbranî: הקונגרס הציוני העולמי HaKongres HaTsioni HaOlami) û *[[Rêxistina Siyonîst a Cîhanê]]* (RSC) hat guhertin. Rêxistina Siyonîst a Cîhanê efseran hildibijêre û li ser siyasetên RSCê û Ajansa Cihûyan biryar dide, di nav de "teyînkirina dabeşkirina fonan."

Her cihûyê ji 18 salî mezintir ku endamê komeleyeke sîyonîst be, mafê dengdanê heye û hejmara nûnerên hilbijartî yên kongreyê 500 e. 38% ji nûneran ji bo Îsraêlê, 29% ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û 33% ji bo welatên mayî yên dîasporayê ne. Bi ser de jî nêzîkî 100 delege hene ku ji aliyê rêxistinên navdewletî ve yên girêdayî RSCê têne tayîn kirin.

Piştî Yekem Kongreya Siyonîst a di sala 1897an de, Kongreya Sîyonîst her sal heta sala 1901ê dicive, paşê her du sal ji sala 1903an heta 1913an û ji sala 1921an heta 1939an. Heta sala 1946an, kongre her du salan carekê li bajarên cuda yên Ewropayê dihat lidarxistin, ji xeynî astengiyên di dema du Şerên Cîhanê. Armanca wan avakirina binesaziyek ji bo pêşdebirina doza bicihkirina cihûyan li Filistînê bû. Ji şerê cîhanî yê duyem ve, hema hema her çar salan carekê civîn têne lidarxistin. Her wiha ji dema damezrandina Dewleta Îsraêlê, Kongre her çar-pênc salan carekê li Orşelîmê jî dicive.

38emîn Kongreya Siyonîst a Cîhanê di sala 2020an de hat lidarxistin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1897an li Ewropayê
Kategorî:Theodor Herzl
Paramîlîter

**Paramilîter** rêxistineke leşkerî ye ku avahî, taktîk, perwerde, bineçand û (pir caran) fonksiyonên wê dişibin yên artêşek profesyonel, lê ne beşek ji hêzên çekdar ên fermî an rewa yên welatekî ne. Yekîneyên paramîlîter erkên ku hêzên leşkerî û polîsî yên welatekî nikarin an naxwazin bi cih bînin pêk tînin. Rêxistinên din, tevî ku bêçek bin an jî rola wan a şerker tune be, ji ber şeklê xwe wekî paramîlîter têne hesibandin.

## Çavkanî
Gundên dûrîyê

Li başurê rojhilatê navçeyaTetwanê, li parêzgeha Betlîsê, li bakûrê Kurdistanê, di herêmeke çîyayî da çend gund in. Navên hin gundan ev in; Ingesor, Inzan, Ûrans, Kut, Hustus, Panças, Kirtvan, televêr.Herwisa çar mezra jî gîrêdayê hin gundan in. Du mezra, Taxesor û Pihok li ser gundê Uransê ne, mezraya Binê kevir li ser Ingesorê û mezraya Serê aşê li ser gundê Inzanê ye. Xelkê heremê îdara xwe zêdetir li ser xweyîkirina pez û dewaran dikin, li van gundan bi sedan kiwarên mêşan hene lewra xelk li van deran hingiv jî hildiberînin. Herçî çandinî ye li vê deverê dexil (genim û cih), ket (ket didûrin ji bo alifa zivistanê). Herwiha li heremê gelek darên gûzan, mêweyan yên wekî sêv, karçîn û gêlas jî hene.

Çavakanîya van agahîyan ev her sê kesên ji Tetwanê ne: M. Salihê Xuzeyfe , Feraya Salih û Serhat Bapîr
Greenwood, British Columbia

**Greenwood** bajarokek li başûrê navenda parêzgehê Kolumbiya Brîtanî ye. Nifûsa bajar di 2016an de 665 kes bûn. Bajar di sala 1897an de hatiye ava kirin.

## Çavkanî
Kimberley, British Columbia

**Kimberley** bajarek li başûr-rojhilatê parêzigah British Columbia ya kanada ye. Rûberê vî bajarî 58.3088 (km²) ye, û nifûsa wî li gorî serjimariya sala 2006 de 6.139 kes bûn, di sala 2001 PZ de 6.484 kes lê dijîn. Ev bajar di nav bajarên Kanada de ji hêla nifûsê ve di rêza 586 de ye.

## Çavkanî
Kitimat

**Kitimat** bajarekî Kanadayî ye ku li parêzgeha British Columbia ye. Rûbera bajarî 242.6283 km² ye û nifûsa wî li gorî serjimariya sala 2006 nêzîk 8.987 kes bûn, . Ev bajar ji hêla nifûsê ve di nav bajarên Kanada de di rêza 422-an de ye.

## Çavkanî
Fight Club (pirtûk)

**Fight Club** (bi wateya: Yaneya cengê ) romanek e ku ji hêla Chuck Palahniuk ve di sala 1996e de hat nivîsandin.

Dema ku Palahniuk debara xwe bi mekanîka otomobîlan a şirketeke bi navê Freightliner dikir, di sala 1996an de di çarçoveya komeke edebî ya ku tevî hevalên xwe beşdar bûbûn de kurteçîroka 'Project Mayhem' nivîsand. Çîroka navborî, di nav 3 mehan de, veguherî Fight Club'ê.

Ew, mijara; serpêhatiyên lehengek nenas ku bi bêxewiyê re têdikoşe, digire. Bi îlhama gotina bijîjkê xwe ya acizkirî ya ku; bêxewî ne êşêkî jan dide.

Leheng bi xwe, di nav çend komên piştgiriyê de kesek bi nexweşiya giran radibe, rehetiyê dibîne. Dûv re ew, zilamek nepenî bi navê Tyler Durden nas dike û klûbek şer a binerd wekî 'psîkoterapiya radîkal' ava dikin.

Di sala 1999an de, gerînende David Fincher; wî romana di fîlimek bi heman navî de, bi lîstikvaniya Brad Pitt û Edward Norton lêgûncandin da. Fîlm tevî ku di warê aborî de kêm performans derxist jî, kultek peyda kir. Navdarîyâ fîlm, profîla romanê û ya Palahniuk bilindtir kir. Berhema Fight Club 2, di gulana 2015an de bi forma pirtûka komîk hate deranîn.

Fight Club 3 jî di sala 2019an de di forma pirtûka komîk de hate deranîn.

= Çavkanî =

Kategorî:Roman
Dûzdûzan

**Dûzdûzan ** (), yek ji bajarê parêzgeha Azerbaycana Rojhilata Îranê ye.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Kategorî:Bajarên Îranê
Zonûz

**Zonûz ** (), yek ji bajarê parêzgeha Azerbaycana Rojhilata Îranê ye.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Kategorî:Bajarên Îranê
Kategorî:Cihên turîstîk li Îranê
Serab

**Serab** () yek ji bajarê parêzgeha Azerbaycana Rojhilata Îranê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Kategorî:Bajarên Îranê
Şebêster

**Şebêster ** (), bajarekî parêzgeha Azerbaycana Rojhilata Îranê ye.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Kategorî:Bajarên Îranê
Yamçî, Merend

**Yamçî ** (), yek ji bajarê parêzgeha Azerbaycana Rojhilat e ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojhilat
Parsabad

**Parsabad** () yek ji bajarê parêzgeha Erdebîlê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Bajarên parêzgeha Erdebîlê
Semrîn

**Semrîn** () yek ji bajarê parêzgeha Erdebîlê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Bajarên parêzgeha Erdebîlê
Kategorî:Erdebîl (navçe)
Ebher

**Ebher** () yek ji bajarê parêzgeha Zencanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Bajarên parêzgeha Zencanê
Sultaniye

thumb
**Sultaniye**, yan jî **Soltaniye** (bi farsî: سلطانيه, *Sulṭāniyya*, *Solṭānīye*) yek ji bajarê parêzgeha Zencanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Zencanê
Kategorî:Gundên Zencanê
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê
Kalîpso

**Kalîpso** (yewnanî: Καλυψω, **Kalypso**, latînî: Kalipso) di mîtolojiya yewnanî de yek ji xwedawendên biçûk e. Desthilatdarê girava efsaneyî Ogîgîayê ye. Yek ji keçên Tîtan Atlasê ye. An go ew keçekî Okeanos ê. [220x124px|thumb|rast|Kalîpso [Têlemaxosê digre li girava xwe.]]

= Kalîpso û Odîseus =
Odîseus piştî Şerê Troyayê û hinek serpêhatiyên xwe bi tenê li ser giravekê hişyar bû. Ev girava Kalîpsoyê bû, Kalîpso xwest ku Odîseus bibe mêrê wê, li hemberê vê qenciyê ti nemirtiyê bida wî. Odîseus vê yekê qebûl kir lê zehf derbas nebû bêriya jin û zaroka xwe kir. Lê Kalîpso wî berneda, heft sal ma li wê giravê û neçarî mêranî ji Kalîpsoyê re kir.

Piştî heft salan Atênê ji bavê xwe Zeusî azadkirina Odîseusî xwest. Zeus qebûl kir, Hermêsê şande pê. Kalîpso dilneçûyî fermana Zeusî kir. Cara dawî li şikefta Kalîpsoyê bûn jin û mêr, paşê Odîseus pê pelemekî kete rê.

Piştî çûyîna Odîseus du zarokên Kalîpsoyê ji Odîseusê çêbû, ew Nausîtoos û Nausînoos bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Hevjinên Hermês
Kategorî:Okeanîd
Kategorî:Zarokên Atlas
Kategorî:Zarokên Hêlios
Coursera

**Coursera** li Dewletên Yekbûyî pêşkêşkerek mezin a qursên serhêl ên vekirî ye, ku di sala 2012-an de ji hêla Andrew Ng û Daphne Koller, profesorên zanistiya komputerê li Zanîngeha Stanford ve hatî damezrandin. Coursera bi zanîngeh û rêxistinên din re hevkariyê dike da ku qursên serhêl, sertîfîka, û diploman di cûrbecûr mijaran de pêşkêş bikin. Di sala 2021-an de, bi texmînî 150 zanîngeh zêdetirî 4,000 qursên Coursera pêşkêşî dikin.

Coursera di heman demê de bi hevkariya zanîngehan qursên mezûniyê jî pêşkêşî dike. Mînakî, platforma HEC Paris di warê nûbûn û karsaziyê de hevkarê Masterê Rêveber e. 100% serhêl, ev bername armanc dike ku di 18 mehan de rêveberên top pispor di van her du qadan de perwerde bike. Ew di Adara 2017 de hate vekirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Coursera, Serrûpel

Kategorî:Şirketên di Borsaya New Yorkê de tên lîstekirin
Kategorî:Zanîngehên li DYAyê
Çaf û Çemxale

**Çef û Çemxale** () yek ji bajarê parêzgeha Gîlanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Avabûnên 2006an li Îranê
Kategorî:Bajarên parêzgeha Gîlanê
Benderê Pîrbazar

**benderê Pîrbazar** () yek ji bajarê parêzgeha Gîlanê ye ku bi dewleta Îranê ve girêdayî ye.

Kategorî:Bajarên parêzgeha Gîlanê
Şadiyê kurê Merwan

**Şadiyê kurê Merwan** an jî **Şâdi bin Merwan** bapîrê Selahedînê Eyûbî û bavê Necmedîn Eyûb û Şêrko bû.Îbn Xeldûn navê Şadî el-Kurdî tîne ziman. Ew ji hoza kurd ên Rewadiyan bû.Ew ji gundekî kurd ê bi navê Ecdanakan a Herêma Dvînê bû.

## Çavkanî

Kategorî:Kurd
Marlene Favela

**Marlene Favela** (jdb. bi navê **Silvia Marlene Favela Meraz** 5ê tebaxa 1977an li Santiago Papasquiaro, Durango, Meksîko,Meksîk ) lîstikvan û modeleke meksîkî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên meksîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1976
Kategorî:Jinên meksîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên meksîkî yên jin
Biradost

**Biradost** Navçeyek li bakurê sînorê Îran û Iraqê û başûrê sînorê Îran û Tirkiyê ye. Piştî gelek şer û bûyeran, Broadost gelek caran li herêmên rojavayê parêzgeha Azerbaycana Rojava, bi taybetî li deverên Kuhsar, Soma Broadost, Silwane û her weha li bakurê bajarê şinoyê bi cih bûne. Her wiha li bakurê Iraqê li herêma Sîdkanê jî hinek Bradostî dijîn.

## Çavkanî
Memuan (Navçe)

**Şaristana Memûlan** yek ji navçeyên parêzgeha Luristan ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Memûlan e.
Şahpûrabad

**Şahpûrabad**, yek ji bajarên bi ser parêzgeha Luristana Rojhilatê Kurdistanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Luristanê
Kategorî:Luristan (parêzgeh)
Venayî

**Venayî **, yek ji bajarên bi ser parêzgeha Luristana Rojhilatê Kurdistanê ye ku di nav sinorê Îranê de maye.

## Çavkanî
Nicole Sienna

**Nicole Sienna** (jdb. 27ê îlona 1985 li Mission Viejo , Kalîforniya, DYA bi navê *Nicole Christina Gormly*) lîstikvan û fîlmçêkereke amerîkî ye.

## Jiyana wê

## Fîlmnîgarî
* 2005 – *[[It’s Always Sunny in Philadelphia (rêzefîlm)|It’s Always Sunny in Philadelphia]]*(rêzefîlm, 1 beş wek hostes )
* 2011 – *[[Ding Dong Dead (fîlm|Ding Dong Dead]]* (wek D.D. Diva)
* 2013 – *[[Amelia's 25th (fîlm)|Amelia's 25th]]* (wek Carla)
* 2015 – Book of fire (wek Nina)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Çemê Heftreng

**Çemê Heftreng, Robarê Xinûsê** yan jî **Ava Xinûsê**, yek ji robarên mezin ên li Bakurê Kurdistanê ye

Ji Çiyayên Çewlîkê yên li bakurê Gimgimê derdikeve. Çem ji zêdeyî 20 çemên ku ji geliyan tên û ji aliyê rojava ve ber bi Xinûsê ve dirêj dibin, pêk tê. Piştî avên ji Çiyayên Xamîrpetê da tên xwarê, ji navçeya Milazgire derbas dibe. Dû re dadikeve sinorên navçeya Kopê û li nêzîkî gundê Hemzeşêxê tevî Çemê Miradê dibe. 

## Erdnîgarî
Li Çiyayê Çewlikiyê di pêvajoya çalakiyên volkanîk û faktorên erozyonê de geliyên ji binî ber bi jor ve di qonax û astên cuda de çêbûne.

## Çavkanî

Mirad
Kategorî:Gimgim
Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê
Kategorî:Xinûs
Çiyayên Xamirpêtê

**Çiyayên Xamîrpêtê**, rêzeçiyayekî volkanîk e ku li ser sinorên parêzgehên Mûş û Erzîromê ye û li ser xaçesinorê navçeyên Gimgim, Kop, Xinûs û Qereçanê ye.

Çiya li rojhilatê Gola Xamirpêtê ye û bilindahiya çiyayê digihîje 2879 mêtreyan.

## Erdnîgarî
thumb|çep|Erdnîgariya Xinûsê
Çiyayên Xamîrpêtê di navbera deşta Xinûs û Çemê Miradê de weke girseyeke çiyayî xuya dibe. Çavkaniyên wê yên avê yên dewlemend hene û hin deverên çiyê ji tebeqeyên kelkerî pêk tên. Çiya Gola Xamirpêtê ye ku yek ji golên herî bilind û baş parastiyê Bakurê Kurdistanê ye. Li Çiyayên Xamîrpêtê zêdeyî 100 golên biçûk hene. Piraniya golan li derdora gundên Xinûsê yên li bakurê lûtkeya 2879 metreyî ne.
Her wiha herêm ji bo çûkan yek ji zozanan girîng e. Çiyayên Xamîrpêtê yek ji çiyayên herî bilind ên parêzgeha Mûşê ye û xwedî daristanên herî birêxistinkirî ye. Firehiya Çiyayên Xamirpêtê 10 km û dirêjiya çiyê jî 30 km ye. Di encama teqîna volkanên li Çiyayên Xamîrpêtê de golên kratera Xamirpêtê çêbûne. Li quntara başûrê Çiyayên Xamîrpêtê de Çiyayê Kolîbaba heye. Çiyayê Sîpanê jî li deverên herî jêr ên herêmê tê dîtin.

## Flora
thumb|çep|Nexşeya cûreyên nebatên li deverên başûrê Çiyayên Xamirpêtê

Li Çiyayên Xamirpêtê giyayên wek Kimkork(jehrîn) û Helîz, Kardî, Gûlik, Kereng, Ribêz, Tirşo, Mendik, Kaşim, Kerengnebi, Pepikên Hirçê, Gonî û Benîştê Qânok hene. Darberû, Kenêr, Guvîj, Hirmî, Sêv, Biyog, Şîlan, Hûlitirşik û Rêxok darên din ên li herêmê ne.

## Çavkanî

Xamirpêtê
Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê
Kategorî:Gimgim
Kategorî:Kop
Kategorî:Mûş
Kategorî:Serhed
Kategorî:Stratovolkanên Kurdistanê
Kategorî:Xinûs
Abadan

**Abadan**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Xûzistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Xûzistanê
Îzeh

**Îzeh**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Xûzistanê ye, ser bi Îranê.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Xûzistanê
Qeletol

**Qeletol** (), yek ji bajarên li parêzgeha Xûzistan a ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Xûzistanê
Meşrage

**Meşrage**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Xûzistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.
Bender Genave

**Bender Gênave**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Bûşehrê ye û Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Bûşehrê
Benek

**benek**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Bûşehrê ye û Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Bûşehrê
Çah Mobarek

**Çah Mobarek**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Bûşehrê ye û Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî
Babol

**Babol** bajarek li bakurê Îranê ser bi parêzgeha Mazenderanê ye. Pirranya xelkê li wir dijîn gelê Mazenderanî ne û bi zimanê mazenderanî diaxivin.
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên parêzgeha Mazenderanê
Operasyona Xalîçeya Efsûnî (Yemen)

[rast|thumb|260x260px|Cihûyên Yemenî ji Aden û [Yemen ê ber bi Îsraêlê ve diçin. ]]

**Operasyona Xalîçeya Efsûnî** navê bi berfirehî weke **Operasyona Ser Baskê Teyr** tê zanin ( , *Kanfei Neşarim lit. Baskê Sîqalk*), operasyonek di navbera Hezîran 1949 û Îlona 1950 de ku 49,000 Cihûyên Yemenî anîn dewleta nû ya Îsraêlê. Di wê demê de, piranîya cihûyên Yemenî - nêzîkî 47,000 ji Yemenê, 1,500 ji Adenê, û her weha 500 ji Cîbûtî û Erîtreyê û nêzîkî 2,000 Cihû ji Erebistana Siûdî - bi balafiran anîna Îsraêlê.

Balafirên veguhestinê yên Brîtanî û Amerîkî 380 sefer ji Adenê pêk anîn.

## Çavkanî

Kategorî:Keyaniya Yemenê
Kategorî:1950 li Asyayê
Kategorî:1949 li Îsraêlê
Kategorî:1950 li Îsraêlê
Honkai: Star Rail

***Honkai: Star Rail*** (bi çînî: 崩坏：恐怖主義; pinyin: *Bēnghuài: Xīngqióng Tiědào*; peyvpeyvî: "Honkai: Stêrk Gumbet Rêasin") lîstikeke vîdyo ya rolkirinê ye. Herwiha, lîstikeke gacha ye. Ji miHoYo hat peresandin û anîn der li Çînê.