Mîrnişîna Îslamî ya Kurdistanê

**Mîrnişîna Îslamî ya Kurdistanê** (bi soranî: میرنشینی ئیسلامیی کوردستان) dewleteke kurdî ya nenaskirî bû ku ji aliyê qanûnên şerîetê ve hat birêvebirin û serxwebûna xwe ji Iraqê ragihand û di sala 2003an de bi dawî bû.

## Dîrok
Serhildanê sala 1991ê ji Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK), Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê (YNK) û Bizûtinewey Îslamî le Kurdistan (IMK) pêk dihatin, ku li dijî hikûmeta Iraqê serî hildan û Herêma Kurdistanê ava kirin. IMK li Herêma Kurdistanê hebûna xwe ya girîng berdewam kir. Piştre şerê birakujî di navbera PDK û YNK’ê de derket. Osman Ebdulezîz IMK weke alternatîfa gendeliya PDK û YNKê nîşan da. IMK û KDP hevalbendên hev bûn, her çend carcaran bi hev re rû bi rû diman. Di çarçoveya rêkeftinan de, kontrola Herêma Kurdistanê bû sê beş. Parêzgariya Dihokê û Hewlêrê ji PDKê re, parêzgeha Silêmaniyê ji YNKê re û parêzgeha Helebce jî radestî IMKê hat kirin. Îmarat beşek ji Herêma Kurdistanê bû, lê ne di bin desthilata Hikûmeta Herêma Kurdistanê de bû. Dema ku IMK di nava Hikûmeta Herêma Kurdistanê de hate bicihkirin, hinekan ji IMKê derketin û komên xwe ava kirin, ku li Îmaratê xebatên xwe domandin. Di nav koman de Îslah bi serokatiya Mele Krêkar, Koma Dadweriya Kurdistanê bi serokatiya Elî Bapîr, û Cundelîslam, ku piştî Eniya Tewhîd a Îslamî, Tevgera Berxwedana Îslamî, û Yekîneya Soran a Duyem, yekkirin, bi serokatiya Ebû Ebdullahê Şafîî. Di destpêka serhildanên 1991ê, Kurdên IMKê serdana Usame Bin Laden kirin û jê re behsa hovîtiyên ku Sedam Huseyn li dijî Kurdan dike, kirin. Piştî ku Elqaîde di sala 1991 de hate veguhestin bo Sûdanê, mamosteyekî payebilind ê Elqaîde serdana Başûrê Kurdistan kir ji bo perwerdekirina IMK di 1992 de. Mele Krêkar ji sala 1991ê hetanî ku di sala 2001ê de ji Îslahê derket, fermandarê leşkerî yê IMKê bû. Di sala 2001ê de, Mele Krêkar dest danî ser mîrnişîna nearam û serxwebûna xwe ragihand û niyeta xwe ya berfirehkirina mîrnişîna îslamî ji bo tevahiya hemû Kurdistan ragihand. Mele Krêkar mîrnişîniya îslamî wek dewleteke kurdî ya serbixwe nîşan da û îdia kir ku ew ê berê Kurdistanê berfireh neke. Di mîrnişîna îslamî de, Îslah û Cundelîslam li hev ketin û Ensarulîslam ava kirin, ku wekî leşkerê mîrnişîna îslamî tevdigeriya.

Mele Krêkar, rêberê Ensarulîslam, Emîrê Îmaratê bû, Ebû Ebdullah Şafîî û Elî Bapîr jî cîgirên wî bûn. Ji ber ku Îmarata Îslamî ya Kurdistanê di bin ambargoya defakto ya hemû aliyan de ye, cîhadîstên kurd ên rojhilata Kurdistanê piştgirîyeke girîng kirin û torên ku bi qaçaxî derbasî Îmarata Îslamî ya Kurdistanê dikirin, ava kirin.

## Jiyana di bin Mîrektiya Îslamî de
Mîna Mela Krekar, gelek şervan û serkirdeyên Ensarulîslam jî xwedî nerînên neteweyî bûn û mîrnişîniya nû wekî serketina tevgera serxwebûna Kurdistanê dinirxandin. Di heman demê de kevneperestên ku çanda Kurdî di warê civakî de pêş dixistin bûn. Lê hêmanên netewperestiyê yên ku dijberiya Îslamê dikirin hatin terikandin. Her wiha hat ragihandin ku Ensarulîslam qanûnên tund ên Şerîetê sepandine, li dijî hindikahiya Yarsanî hovîtî pêk anîne û bi tundî zilm li sofiyan kirine. Mîrnişîna Îslamî ya Kurdistanê peywendiyên dîplomasî li gel Mîrnişîna Îslamî ya Efxanistanê ya di bin serokatiya Mela Omer de hebû û dê kurdan bişanda Efxanistanê da ku ji Talîban an jî Elqaîde rahênanan bibînin. Her wiha şande ji Usame Bin Ladin re li Efxanistanê şandin. Sipahê Pasdaran bi wê yekê hat tawanbar kirin ku li hember tiştên ku li ser sînorên wan diqewime, bêhiş bûn. Mela Krekar û Ensarulîslam, Mîrnişîna Îslamî ya Kurdistanê li gorî qanûnên îslamî wek dewleteke kurdî, ne ku dewleteke îslamî ya ku ji kurdan pêk tê, reftara xwe kirin.

Piştî êrîşên 11ê Îlonê, Elqaîde xwest ku Îmarata Îslamî ya Kurdistanê ji bo operasyonên paşerojê weke baregehekê bikar bîne. Ebû Museb Zerqawî ji Efxanistanê derket û bi alîkariya kurdên Îran û Ewropayê bi qaçaxî derbasî Îmaratê bû. Ew demeke kurt li mîrnişînê ma, û di dawiyê de çû Enbarê, li wir ew gelek navdartir bû. Mîrnişîna Îslamî ya Kurdistanê bala xwe dayê hin kevneperestên Talîbanê, ku ji Erebên efxanî û hem jî ji Peştûnan pêk dihatin, ku ji aliyê etnîkî û zimanî ve nêzîkî Kurdan bûn. Piraniya cîhadiyan her tim Kurdên herêmî bûn. Di lûtkeya xwe de di sala 2002 de, Ensar al-Islam zêdetirî 700 şervanên xwe hebûn, ku ji %90 Kurd bûn.

Sedam Huseyn hay ji Îmarata Îslamî hebû, û Ensarulîslam wek metirsiyeke cudaxwaz dihesiband, û hewl da ku zanyariyan li dijî wan kom bike. Ev yek di salên 2004 û 2006 de ji aliyê îstixbarata Amerîkî ve hat piştrastkirin. Mele Krêkar gef li Sedam Huseyn xwaribû ku eger Iraq tiştekî li dijî Îmarata Îslamî ya Kurdistanê biceribîne dê bi xwe bikuje.

## Rûxandina mîrnişînê
Piştî destpêkirina êrişa Amerîkî ser Iraqê, hikûmeta Bülent Ecevit destûr neda Amerîkayê ku ji axa Tirkiyê derbasî Iraqê bibe. Dewletên Yekbûyî Operasyona Viking Hammer di 2003 de dest pê kir. Piştî windakirina Îmaratê, piraniya Ensarulîslam li ser sînorê Îran-Iraqê kom bûn, li wir ji aliyê Kurdên rojhilatê Kurdistan ve bi qaçaxî derbasî Îranê bûn. PDK û YNK li ser çawaniya şerê li dijî Ensarulîslamê li hev nekirin û hinek berpirsên PDKê jî red kirin ku destêwerdanê bikin û gotin ku YNK neçar e rûbirûyê encamên wê bibe ku Ensarulîslam bidest xistina hêzeke wisa bike.

Piştî hilweşîna Îmaratê, Ensarulîslam jî hilweşiya. Ebû Ebdullah Şafiî ku ji Herêma Kurdistanê reviyabû damezrandibû û Cemaat Ensar el-Sunne damezrandibû û li dijî serhildana Iraqê şer kiribû, Mele Krêkar jî çû Norwêcê û Rewtî Şax ava kir berî ku di sala 2015an de were girtin. Elî Bapîr bi Hikûmeta Herêma Kurdistanê re li hev kir û koma xwe weke partiyeke siyasî ya qanûnî tomar kir.

Mele Krêkar pirsa netewperestiya YNKê kir û îdia kir ku ti netewperwerekî kurd dê Amerîkayê vexwîne ku yekane dewleta kurdî têk bibe. Mele Krêkar jî red kir ku beşdarî serhildana Îraqî bibe, ji ber ku gelek cîhadîstên iraqî efserên berê yên Baasî bûn. Wî her wiha îdia kir ku eger Îmarata Îslamî ya Kurdistanê nehatiba girtin, êrişeke Ensarulîslamê bo ser Tirkiyê nêzîk bû.

Cemaeta Ensarulîslam di sala 2007 de hate damezrandin, her çend Mele Krêkar îdîa kir ku ti têkiliya wê bi wî û Ensarulîslamê resen re tune. Cemaeta Ensarulîslam jî bi piranî Kurd bû, lê weke Ensarulîslama resen ne neteweperest bû. Ev grûp beşdarî êrîşên opozîsyona Sûriyê yên sala 2024an bû û di Çileya 2025an de tevlî Wezareta Berevaniya Sûriyê bû.

Di dawiya sala 2016an de, di 15 saliya Biyare de, Mele Krêkar got ku "Hêvîdar im di zûtirîn dem de em ji Iraqê derkevin. Ezê bi dil û can piştgiriya wê bikim. Dewleteke têkçûyî di her warî de, cara yekê ye ku Iraq firoke kirî, Keyaniya Kurdistanê û Silêmanî bombebaran kirin, eger beşeke biçûk ya Kurdistanê ji Îraqê veqete û serxwebûnê ragihînim, ezê bi hemû awayî piştgirîya wê bikim, li Morîtanyayê binêre, pereyê avahiyek jî tunebû ku ala xwe bihejînin, lê ev yek rê li wan negirt, serxwebûna xwe ragihandin." Herwiha got, ew ti neyîniyê li hember ti berpirsên Hikûmeta Herêma Kurdistanê nabînin. Hişyar Zêbarî aştiya Krêkar bi hikûmeta Kurdistanê re piştrast kir.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2001ê li Asyayê
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 2003an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 2001ê de hatine avakirin
Kategorî:Dîroka Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Dîroka Îranê
Kategorî:Dîroka Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mîrgehên kurdî
Kategorî:Monarşiyên berê yên Asyaya Rojavayê
Kategorî:Welatên berê yên li rojavayê Asyayê
Kategorî:2000î li Iraqê