open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Line

**The Line** (şêwaz kirin; **THE LINE**; bi erebî; ذا لاين), projeya bajarekî a rêzikî ye ku li bajarê Neom a bi ser parêzgeha Tabuk a Erebistana Siûdî tê avakirin. Bajêr bi projeyek ji bo ku ti otomobîl, kolan û gazên karbonê tune ye hatiye sêwirandin. Dirêjahiya bajêr 170 kîlomêtre dirêj e ku beşek ji projeya Siûdî Vision 2030 e ku Erebistana Siûdî îdîa dike ku proje ji bo 460 hezar kes dibe sedema xebatê û tê texmînkirin ku proje 48 milyar dolar li dahata welêt zêde dike. Li gorî daxuyaniyên rayedarên Erebistana Siûdî lêçûna projeya The Line digihîje 500 milyar dolarên Amerîkî. Tê plankirin ku nêzîkî 9 milyon kes li bajêr jiyan bikin ev jî ji %25 ê ji nifûsa Erebistana Siûdî ye ku nifûsa welat bi giştî 35.5 milyon kes e. Xebatê kolandina bingeh a projeyê heta cotmeha sala 2022an gihîştiye dirêjahiya projeyê.
thumb|upright=1.5|Pêşveçûna kolandinê ya The Line (bi tîrên şîn hatiye nîşankirin, qaîdeyên 150 km ji bo pîvanê), cotmeh 2022.
Proje ji ber bandora li ser jîngeh û nifûsa niha yê li herêmê û ji ber gumanên li ser domdariya wê ya teknolojîk û aborî rastî rexneyan hatiye.

## Pêşniyar
The Line tê plan kirin ku 170 kîlometre dirêj be, ji %95 ji xwezaya Neomê bê parastin. Tê plankirin ku bajêr ji Behra Sor heya bajarê Tebûkê dirêj bibe. Tê mebest kirin ku li bajêr neh milyon kes bijîn û tê plan kirin ku rêjeya nifûsa navînî 260 hezar kes li ser kîlomêtre çargoşekî jiyan bikin. Ji bo berhevdanê, Manila, bajarê herî qelebalix ê cîhanê di sala 2020an de bi rêjeyeke 44.000/km² bû. Plana The Line ji du avahiyên ku derveyî diwarê wî bi neynikê tê girtin navbera herdu dîwarê derve (qada jiyanê) 200 mêtre fireh e û bilindahiya giştî dîwar û avahiyan 500 mêtre bilind e. Bi vî dirêjahiyê proje dibe avahiya herî dirêje welat û piştî Birca Saetê ya Abraj Al-Bait û Birca Jeddah avahiya 3yem bilind a welat û 12em avahiya herî bilind ê cîhanê ye.

Plan ew e ku bajar bi tevahî bi enerjiya nûjen bê xebitandin. Proje rêya sê qatan pêk ku yek li ser rûyê erdê ji bo peyayan, rêyên din ên di binê erdê de yek ji bo binesaziyê û rêya din jî ji bo veguhastinê ye. Bajêr ji aliyê hişmendiya çêkirî ve tê çavdêrîkirin û modelên pêşbînîker û daneyê bikar bînin da ku rêyên baştirkirina jiyana rojane ji hemwelatiyên bajêr re bibîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Aboriya Erebistana Siûdî
Kategorî:Avabûnên 2021ê li Erebistana Siûdî
Sirûda Serxwebûnê

**Sirûda Serxwebûnê** (bi tirkî: *İstiklâl Marşı*) ji 12ê adara 1921ê vir ve sirûda neteweyî ya Komara Tirkiyeyê û Bakurê Kîprosê e ku li gorî dada navneteweyî nayê pejirandin. Beriya yekbûna bi Komara Tirkiyê re di sala 1939an de, Sirûda Serxwebûnê di heman demê de sirûda neteweyî ya Dewleta Xetayê, parêzgeha Xetayê ya îroyîn bû. Nivîsar ji aliyê helbestvan Mehmet Akif Ersoy ve hatiye nivîsandin, muzîk jî ji aliyê Osman Zekî Üngör ve tê . Nivîs û muzîka Sirûda Serxwebûnê di pêşbirkekê de hatin hilbijartin. Edgar Manasê ku bi eslê xwe ermenî bû, guhertoya orkestrayê ya sirûdê rê rast kir.

## Dîrok
Sirûda Serxwebûnê di 12ê adara 1921ê de wek sirûda neteweyî hat destnîşankirin. Berê pêşbirkek ji bo dîtina çareseriya herî baş ji bo sirûda neteweyî hatibû lidarxistin. Helbestvan Mehmet Akif Ersoy nivîsê nivîsiye.24 bestekar beşdarî pêşbirka din a hilbijartina muzîkê bûn û tê de awaza Ali Rıfat Çağatay bi ser ket.Piştî 8 salan awazeke cuda hate hilbijartin û ji wê demê ve sirûd bi kompozîsyona rêvebirê Orkestraya senfoni ya serokatiya Zeki Üngör ve tê stranandin.

Tenê du beşên pêşîn wek sirûd têne stranandin.

## Nivîsar
thumb|Nivîsara Sirûda Serxwebûnê bi tîpên erebî
### Nivîsara resen bi tirkî

İstiklâl Marşı (Sirûda Serxwebûnê)

## Çavkanî

Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Sirûda neteweyî ya Ketelonyayê

**Els Segadors** (bi kurdî: *Pale*) sirûda neteweyî ya fermî ya Ketelonyayê ye. Di 25ê sibata 1993an de wek sirûda neteweyî hat qebûlkirin. Eslê gotinên stranê serhildaneke paleyên ketelan li dijî keyê spanî Felîp IV e ku di sedsala 17an de qewemî. Sirûd bangî serhildan û parastina azadiya xakê dike.

Helbestvanê ketelan Emili Guanyavents di 1897an de gotinên sirûdê nivîsandin. Guanyavents, dema ku Els Segadors dinivîse hêmanên kevneşopiya devkî bi kar tîne ku berê ji hêla nivîskar û fîlozof Manuel Milà i Fontanals ve di sala 1882an de hatibûn berhevkirin.

Piyanîst Francesc Alió bestekarê sirûdê ye. Alió di 1892an de li gor straneke kevin beste diristîne. Guhertoya herî pêşîn a sirûdê di sala 1900î de tê tomarkirin, .

Di 17ê sibata 1993an de bi qanûna Parlamena Ketelonyayê Els Segadors wek sirûda fermî ya Ketelonyayê tê ragihandin. Versiyona dengî ya sirûda îro di sala 1994an de bi awayekî fermî hat qeydkirin.

## Wêne

Els segadors.jpg|Serhildana paleyên ketelan (*Guerra dels Segadors*)
Emili Guanyavents Jané.jpg|Helbestvan Emili Guanyavents
Francesc Alió i Brea.jpg|Awazdaner Francesc Alió
Retrato Milá.png|Nivîskar Manuel Milà
Philip IV of Spain.jpg|Keyê spanî Felîp IV yê Kastîlyayê


## Çavkanî

Kategorî:Çanda Ketelonyayê
Kategorî:Ketelonya
Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Teterên çulim

**Teterên çulim** gelekî tirkî ku li Federasyona Rûsyayê dijîn. Ew li pey tengrîzm û xiristiyanî ne û nifûsa wan 700 kes e.

## Çavkanî

Kategorî:Gelên tirkî
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kumandî

**Kumandî** gelekî tirkî ku piraniya wan li Altay Kray û Komara Altayê ya Federasyona Rûsyayê dijîn. nifûsa wan 2.890 kes e û dînê wan tengrîzm û xiristiyanî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gelên tirkî
Şor

**Şor** gelekî tirkî ku li rusyaye dijin. Zimanê wan zimanê şorî ye û dînê wan Tengrîzm u Xiristiyanî ye. Şor 13,000 kes in. Navên wan ên berê Tatarên koznêtski, tatarên kunduma, û tatarên mara-su.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Sirûda neteweyî ya Ûkraynayê

**Şçe ne vmerla Ukrayîni î slava, î volia** (bi ûkraynî: Ще не вмерла України і слава, і воля, *Shche ne vmerla Ukrayiny i slava, i volia*, anku "Rûmet û vîna Ukraynayê hîn nemiriye") sirûda neteweyî ya Ûkraynayê ye. Sirûd yek ji sembolên neteweyî yên welatê Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Muzîka Ûkraynayê
Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Kategorî:Ûkrayna
Xakas

**Xakas** (bi xakasî: хакастар, *xakastar*) gelekî tirkî ye ku 90% ji wan li komara Xakasya ya Federasyona Rûsyayê dijîn. Xakas zimanê xakasî diaxivin û dînê wan xiristiyanî û tengrîzm in. Xakas 80.000 kes in.

## Çavkanî

Kategorî:Gelên tirkî
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Tofa

**Tofa** (bi tofayî: Тоъфа) gelekî tirkî ku li Rûsyayê Sîbîryayê dijîn û li pey Tengrîzm û Xiristiyanî ne û 700 kes in.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Zaravayê Mihellemî

**Zaravayê Mihellemî** an ji Zaravaya Mihellemî an Dialekta Mihellemî : **yek ji zaravayên [[Erebî|zimanê Erebî]] ye ku ji aliyê [[Mihellemî|Gelê Mihellemî]] ve tê axaftin.** Zaravayê Mihellemî li gelk Herêmen welatê Mezopotamyayê û Bi taybetî li herêma Tur Abdînê a ku bi navê Herêma Mihellemîyan tê naskerîn bi awayekî berfireh tê axaftin û rêjeya zêde ya Ereben Mezoptamyayê bi tevahî bi zaravayê Mihellemî diaxivin. Dialkta Mihellemî Ya Zimanê Erebî li henek deverên Welatên Rojhilata Navîn ji ew bikar tînin weke Li Lubnanê jî ev zarava ji aliyê eşîrên Gelê Mihellemî li wir sêde ter tê bikaranîn.

Kategorî:Mihelemî
Evro (rojname)

**Evro**, anku **Rojnameya Evro** (*Evro: Daily Newspaper issued in Duhok*), rojnameya bi kurdî ye ku li Dihoka Badînan (Başûrê Kurdistanê) derdikeve. Rojname bi kurdiya kurmancî û bi tîpên erebî ye.

Rojnameya Evro ji 16 berperan pêk tê û bihayê wê 250 dînarên îraqî ye (2023). Xwedî îmtiyazê Navenda Xanî ya Rewşenbîrî û Ragihandinê ye; sernivîskar Fazil Umer, sekreterê nivîsinê Hemze Rezîkî û rêvebêrê hunerî jî Rêber Umer Ehmed in.

Di 27ê tebaxa 2023an de hejmara 3388em hat çapkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  www.rojnameyaevro.com Malpera rojnameya Evro.

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Yasemîn Muqbilî

**Jasmin Moghbeli** (jdb. 24ê hezîrana 1983an) firyareke ezmûnê ya hêzên deryayî ya DYAyê û esmangereke NASAyê ye.

## Jiyana berî û perwerde
Muqbilî di 24ê hezîrana 1983an de wek keça Firîşte û Kamî Muqbilî li Bad Nauheim ya Almanyayê hatiye dinyayê. Dê û bavê wê piştî Şoreşa Îslamî ya 1979an ji Îranê reviyan û pişt re koçberî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bûn û li Baldwin, New Yorkê bi cih bûn. Muqbilî dema ku xwendekar bû beşdarî Dibistana Bilind a Baldwînê li New Yorkê û Akademiya Valagehê ya Pêşkeftî ya li Kampa Valagehê ya Huntsville ya li Alabamayê bû. Wê li Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts (MIT) di warê endezyariya hewa-fezayê de bi teknolojiya agahdariyê bawernameya lîsansê wergirt û ji bo Endezyarên MIT-ê voleybol, lakros û basketbolê lîst.

## Kariyera leşkerî
[thumb|Muqbilî di sala 2017an de li ber [Bell AH-1Z Viperek wêne kişand.]]
Muqbilî di sala 2005an de wek efser li Hêzên Deryayî yên Dewletên Yekbûyî hate wezîfedarkirin û wek firyara Super Kobra AH-1 hat perwerdekirin. Dema ku di karûbarê Piyadeya Hêzên Deryayî yên Dewletên Yekbûyî de bû, wê sê caran li derveyî welêt çalak bû û 150 mîsyonên şerî qedandin. Muqbilî destûrnameyeke masterê di endezyariya hewayê de ji Dibistana Derçûyiyên Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî li Kalîforniyayê wergirt û her wiha beşdarî Dibistana Firyarên Ceribandinê ya Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî li Îzgeha Hewayî ya Deryayî ya Patuxent River li Marylandê bû û bû firyarek ceribandina helîkopterê bi VMX-1 li Îstgeha Hewayî ya Marine Yuma li Yuma, Arîzonayê.

Ji sala 2019an vir ve, wê zêdetirî 2.000 demjimêran firîyaye û 150 mîsyonên şerî de firandine, di nav de mîsyonên li Efxanistanê.

## Kariyera NASAyê
thumb|Muqbilî (2020)
Di hezîrana 2017 de, Muqbilî wekî endama Koma Esmangeran 22 ya NASAyê hate hilbijartin û dûv re dest bi perwerdehiya xwe ya du-salî kir.

Di kanûna paşîn 2020î de, ligel 13 kesên din, wê bernameya perwerdehiya berendamê esmangeriya NASAyê qedand, û ew bi fermî ehîl bû "ji bo firîna fezayê, di nav de bicihkirina li Îstgeha Valagehê ya Navneteweyî, mîsyonên Artemîs ji Heyvê, û di dawiyê de mîsyonên Behramê."

Di adara 2022î de, ew wekî fermandara mîsyona SpaceX Crew-7 li Îstgeha Valagehê ya Navneteweyî hate tayîn kirin. Mîsyon di 26ê tebaxa 2023an de ber bi Îstgeha Valagehê ve çû. Ew yekem firîna wê ya valagehê ye.

## Xelat û rûmet
Muqbilî li çar Medalyayên Hewayî, Medalyayek Peşnûzkirina Piyadeya Hêzên Deryayî û û sê Medalyayên Serkeftina Hêzên Deryayî û Piyadeya Hêzên Deryayî wergirtiye.Wê di heman demê de Xelata Dibistana Firyarên Ceribandinê ya Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî Pola 144 Xelata Faza II ya Pêşkeftinê ya Berbiçav û Xelata Xwendekara Serkeftî ya fermander Willie McCool wekî Mezûna Rûmetê yê Pola 144 wergirtiye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Esmangerên amerîkî
Kategorî:Esmangerên amerîkî yên jin
Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Mirovên zindî
Taras Şevçenko

**Taras Hrihoroviç Şevçenko** (bi zimanê ûkraynî: Тарас Григорович Шевченко , *Taras Hryhorovych Shevchenko*), bi nasnavê **Kobzar Taras** jî tê nasîn, an jî bi tenê **Kobzar** (*kobzar* di çanda Ûkraynayê de cureyekî dengbêj e), helbestvan, nivîskar, hunermend, folklornas û etnografê ûkraynî bû. Mîrata wî ya edebî wekî bingeha edebiyata nûjen a ûkraynî tê hesibandin û pêşengê zimanê ûkraynî yê nûjen bû. Wî her weha bi zimanê rûsî neh roman, rojnivîsk û otobiyografiyek nivîsîn. Şevçenko resam û îlustrator jî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1814
Kategorî:Mirin 1861
Kategorî:Nivîskarên ûkraynî
Kategorî:Ûkraynî
Soyot

**Soyot** gelekî tirkî in ku li Rûsyayê dijîn. li pey Budîzm û Tengrîzm ne û nifûsa wan 3600 e. Soyot bi mongolan re li Rûsyayê dijîn.

## Çavkanî
Nalçîk

**Nalçîk** (bi rûsî: На́льчик), paytextê nîvkomarî ya Kabardino-Balkariyayê li Ûrisêtê ye. Di 14ê Cotmeh 2010an nifûsa bajar 240.203 nîştecîhan bû.

## Erdnîgarî
Bajar bi bilindahiya 600 m ji asta deryayê li bintara bakurê Qefqasyayê, bi qasî 100 km li bakurê rojhilatê Çiyayê Elbrûsê ye.

## Dîrok
Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, bajar ji 28ê Cotmeha 1942an heta 3ê Çileya Paşîn a 1943an ji aliyê leşkerên Almanya û Romanyayê ve hat dagirkirin û gelek zirar dît. Di dema vekişîna wan de, girtî (kêm 40 mêr, jin û zarok) di bin rêberî an jî beşdariya Eduard Jedamzik ​​de hatin qetilkirin.

Îro Nalçîk bajarekî îdarî û pîşesazî ye.

## Spor
Di futbolê de, bajar ji hêla klûba FK Spartak-Nalçîk ve tê temsîl kirin, ku ji 2006 heta 2011 beşdarî lîga herî bilind a Rûsyayê, Lîga Premierê bû.

## Bajarên xwişk

* Qeyserî (Tirkiye)

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Rûsyayê
Keyaniya Prûsyayê

**Keyaniya Prûsyayê** (bi almanî: *Königreich Preußen*) keyaniyeke alman bû ku di navbera salên 1701an û 1918an de dewleta Prûsyayê pêk bû. Keyanî di sala 1866an de hêzeke serdest ji bo yekbûna Almanyayê bû û heya hilweşîna wê di sala 1918an de dewleta serdest a Împeratoriya Almanî bû. Her çend navê xwe ji herêma bi navê Prûsyayê girtibe jî, navend li Margraviya Brandenburgê bû. Paytexta wê Berlîn bû. Ji ber ku Brandenburg cihê desthilatdariyê û beşa herî girîng a pêkhateya dewletê bû, dewlet wekî Prûsya-Brandenburg an Brandenburg-Prûsya û carinan bi çewtî wekî Keyaniya Brandenburgê an Keyaniya Nordmarkê jî têne binavkirin.

Keyên Prûsyayê ji xanedana Hohenzollern bûn. Brandenburg-Prûsya, pêşrewa keyaniyê, bû hêzek leşkerî di bin serokatiya Friedrich Wilhelm, Mîrê bijartî yê Brandenburgê de, ku wekî " Mîrê mezin yê bijartî" tê zanîn. Wekî keyanî, Prûsya bilindbûna xwe ya desthilatdariyê domand, nemaze di dema serdestiya Friedrich II yê Mezin de.  Friedrich II yê Mezin di destpêkirina Şerê Heft Salan de (1756-1763) bû alîkar ku xwe li hember Awistirya, Rûsya, Fransa û Swêdê girt û rola pêşeng a Prûsya di nav dewletên alman de damezrand û her wiha welat wekî hêzek mezin a ewropî bi rêya serketinên artêşa Prûsya ya bi hêz damezrand. Prûsya hewl da ku hemî dewletên alman (ji bilî kantonên Alman ên li Swîsreyê) di bin serweriya xwe de bike yek, û pirsa gelo Awistirya dê di nav împeratoriyek wisa yekbûyî ya almanî de cih bigire gelek caran hatibû pirsandin.Piştî ku Şerên Napoleon bû sedema pêkhatina Konfederasyona almanî, mijara yekbûna dewletên almanî bû sedema şoreşên alman ên salên 1848-1849, ku tê de nûnerên hemî dewletan hewl dan ku di bin destûra xwe de bibin yek. Hewldanên damezrandina federasyonek bêserkeftin ma û Konfederasyona Alman di sala 1866an de dema ku Şerê Awistirya-Prûsyayê di navbera her du dewletên endamên wê yên herî bi hêz de derket,hilweşiya.

Dûv re Prûsya hêza serdest ya li pişt damezrandina Konfederasyona Almani ya Bakur di sala 1866an de bû, ku di sala 1871an de veguherî Împeratoriya almanî ya yekbûyî û wekî pêşînek zagonî ya domdar a pêşîn a Komara Federal a Almanya ya îro tê hesibandin. Konfederasyona Almaniya Bakur di encama Şerê Awistirya-Prûsyayê de bêtir wekî hevalbendiyek hêza leşkerî hate dîtin, lê gelek zagonên wê paşê li Împeratoriya Almanî hatin bikaranîn. Piştî têkçûna Napoleon III di Şerê Fransa-Prûsyayê ya salên 1870-1871an de, Împeratoriya Alman bi ser ket ku hemû dewletên almanî ji bilî Awistirya û Swîsreyê di bin serweriya Prûsyayê de bike yek. Şer hemû dewletên alman li hember dijminekî hevpar kir yek û bi serkeftinê pêleke mezin a neteweparêziyê hat ku nerîna hinek ji wan kesên ku li dijî yekîtiyê bûn guhert.

Bi Şoreşa Almanyayê ya salên 1918-1919an, Keyaniya Prûsyayê veguherî Dewleta Azad a Prûsyayê.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1701ê li Ewropayê
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewletên Konfederasyona Alman
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1918an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1701ê de hatine avakirin
Kategorî:Dîroka Almanyayê

Prûsyayê
Keyaniya Yewnanistanê

**Keyaniya Yewnanistanê** di sala 1832an de hate damezrandin û dewleta şûngirê Komara Yekem a Helenî bû. Ew bi Peymana Stembolê, ku Yewnanstanê jî piştî nêzîkî çar sedsalan serxwebûna xwe ya tam ji Împeratoriya Osmanîî bi dest xist, di asta navneteweyî de hat naskirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1832an li Yewnanistanê
Kategorî:Avabûnên 1935an li Yewnanistanê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1832an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1935an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1924an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1973an de hilweşiyan
Yewnanistanê
Kategorî:Monarşiya Yewnanistanê
Kategorî:Monarşiyên berê
Yewnanistanê
Kategorî:Sedsala 19an li Yewnanistanê
Kategorî:Sedsala 20an li Yewnanistanê
Keyaniya Îtalyayê

**Keyaniya Îtalyayê** dewletek bû ku ji 17ê adara 1861ê ve hebû, dema ku Victor Emmanuel II yê Sardînya bû keyê Îtalyayê, heya 2ê hezîrana 1946an, dema ku nerazîbûna gel bû sedema giştpirsiyek ku monarşiyê rakir û komara nûjen a Îtalyayê wisa hat damezrandin. Keyaniya bi yekbûna çend dewletan di pêvajoyek deh salan de çêbû.Ew pêvajo di bin bandora keyaniya Sardînyayê ya bi pêşengiya xanedana Savoia de bû, ku dikare wekî dewleta pêşîn a zagonî ya Îtalyayê were hesibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1861ê li Îtalyayê
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1946an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1861ê de hatine avakirin
Îtalyayê
Îtalyayê
Kategorî:1860î li Îtalyayê
Kategorî:1870î li Îtalyayê
Kategorî:1880î li Îtalyayê
Kategorî:1890î li Îtalyayê
Kategorî:1900î li Îtalyayê
Kategorî:1910î li Îtalyayê
Kategorî:1920î li Îtalyayê
Kategorî:1930î li Îtalyayê
Kategorî:1940î li Îtalyayê
Keyaniya Serbistanê

**Keyaniya Serbistanê** welatek li Balkanan bû ku dema ku serwerê Mîrektiya Serbistanê, Milan I, di sala 1882an de wek key hatibû ragihandin hate afirandin. Ji sala 1817an vir ve, Mîrektî ji hêla xanedana Obrenović ve hate rêvebirin (ji bo demek kurt xanedaniya Karađorđević hate şûna wî). Mîrektî di bin serweriya Împeratoriya Osmanî de, di praktîkê de serxwebûna tevahî bi dest xist dema ku leşkerên dawî yên Osmanî di 1867 de ji Belgradê derketin. Di kongreya Berlînê ya sala 1878an de, serxwebûna fermî ya Mîrektiya Serbistanê hat pejirandin û navçeyên Nîšava, Pirot, Toplica û Vranje ji aliyê başûrê Serbistanê ve hatin destnîşankirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1882an li Serbistanê
Kategorî:Dewletên berê li Ewropayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1882an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1918an de hilweşiyan

Serbistanê
Kategorî:Monarşiyên berê
Tabûra Turan

**Tabûra Turan** tabûreke dilxwaz a gelên tirkî a Artêşa Ûkraynayê ku di Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê de şer dike.

## Dîrok
Di 20ê Mijdara 2022an de çalakvanekî muxalefetê yê Qazaxistanê yê bi navê Aydos Sadiqov di kanala xwe ya Telegramê de avakirina komê ragihand. Wî welatiyê Qirgiz Almaz Kudabek, ku li Kyivê kuafor kar dikir, wek fermandarê komê destnîşan kir. Almaz Kudabek di vîdyoya danasîna komê de cih girt û tê de diyar kir ku armanca komê têkoşîna li dijî "komkujiya li dijî gelên tirk" a Rûsyayê ye û gef li Vladimir Putin û Ramzan Kadyrov jî xwar. Balyozê Qirgizîstanê li Ûkraynayê, Îdrîs Kadirkulov, ji Kudabek re pêşniyar kir ku vegere Kirgizîstanê, lê Kudabek ev pêşniyar red kir û tercîh kir ku li Ukraynayê şer bidomîne. Di hevpeyvînekê de di Çileya 2023an de, Almaz Kudabek ê berê, ku nêzîkî 600 şervanên wî di Tabûra Turan de hene, îdîa kir ku Kadyrov 500,000 dolar pêşkêşî her kesê Kudabek bikuje. Tabûra Turan di nav refên wê de ji etnîkî Qazax, Qirgiz, Azerî, Tirk, Ûygûr, Tatar, Teterên Krîmê û gelek gelên din ên Tirk ên ji Rûsya û Kafkasyayê Bakur hene. Şervanekî ji şerê Rûsya û Ûkraynayê yê bi navê Jasulan Duysembin, "Ramboyê Qazax" jî tevlî tabûrê bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên tirkperestî
Medalyaya hewayê

**Medalyaya hewayê** (bi înglîzî *Air Medal* ) xemilandina leşkerî ya Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî ye. Ew di sala 1942an de hate afirandin û ji bo kiryarên yekane yên lehengiyê an destkeftiyên hêja dema ku beşdarî firîna hewayî tê xelat kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1942an li DYAyê
Kategorî:Medalya û nîşanên leşkerî yên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
Kategorî:Xelatên di 1942an de hatine çêkirin
Tekmill

**Tekmill** an jî **Cüneyt Kartal** (jdb. 11'ê adarê 1983, Üsküdar, Stenbol), Rapperê Tirk-Brîtanî yê bi eslê xwe Kurd e.

## Jînenîgarî
Kartal di 11ê adara sala 1983an de li navçeya Üsküdar a Stenbolê ji dayik bûye. Diya wî tirk e û bavê wî jî kurd e. Di hevpeyvînekê de ku wî li ser ATV Europe kir, wî diyar kir ku ew di salên 1990î de ji Tirkiyê hatine Hackney, Înglistanê. Di xortaniya xwe de muzîkê nas dike û di sala 2006an de albûmek bi navê 'Lost Tapes' ku ji înglîzî û tirkî têkel e derxist. Ew bi vê albûmê hat naskirin.

Paşê di sala 2008an de albûmeke têkel bi tirkî û îngilîzî bi navê 'Gurbet Eli' derxist. Bi vê albûmê navûdengê wî li Tirkiye û Îngilîstanê zêde bû.

Salan berê heyranekî Tekmîlê gerdeneyek ku nîvê ala Tirkiyê û nîvî ala Kurdistanê bû diyarî kir. Lê dema ew bi vê gerdaniyê derket, rastî bertekên mezin hat.

Tekmill bavê xwe û kûçikê xwe Çhiko, ku wî wekî kurê xwe dihesiband, di sala 2021-an de winda kir. Di sala 2022-an de, wî ragihand ku ew ê muzîka rap di weşanek zindî de ji hesabê xwe yê Instagramê bihêle.

## Dîskografî
**<big>Albûm</big>**

* Dünya (2018)
* Lucky 7 (2017)
* London to Turkey, Vol. 4 (2017)
* 16 Barlık (2016)
* London to Turkey, Vol. 3 (2016)
* London to Turkey, Vol. 2 (2013)
* London to Turkey, Vol. 1 / Gurbet Eli (2008)
* Love & Hate (2008)
* Lost Tapes (2006)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Tekmill li ser Spotify
Keyaniya Romanyayê

**Keyaniya Romanyayê** dewletek li başûr-rojhilatê Ewropayê bû ku ji serxwebûnê di sala 1881an de heya ragihandina Komara Gel a Romanyayê di sala 1947an de hebû. Keyanî dewleta paşgirê Mîrektiya Romanya bû, ku di 1878 de piştî Peymana San Stefano û Peymana Berlînê bi tevahî ji desthilatdariya Osmanî serbixwe bû.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1881ê li Romanyayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1947an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1881ê de hatine avakirin
Kategorî:Dîktatoriyên leşkerî

Romanyayê
Kategorî:Monarşiyên berê
Romanyayê
Kategorî:Sedsala 20an li Moldovayê
Kategorî:1880î li Romanyayê
Kategorî:1890î li Romanyayê
Kategorî:1900î li Romanyayê
Kategorî:1910î li Romanyayê
Kategorî:1920î li Romanyayê
Kategorî:1930î li Romanyayê
Kategorî:1940î li Romanyayê
Kategorî:1881 li Romanyayê
Kategorî:1947 li Romanyayê
Astartê

**Astartê** di mîtolojiya fînîkî da xwedawenda seks, evîn, şer û nêçîrvaniyê ye. Tê texmînkirin ew di mîtolojiya Mezopotamyayê de xwedawend Îştar bû, bi tekiliyên her du civakan derbasî mîtolojiya fînîkî. Çîrokên derheqê wê de piranî li ser nêçîr û têkiliyên wê ji xwedawend bahozê Baalê ye. Sembola wê mêş, Kevok û dara nexil(palmîye) e. .220x124px|thumb|rast|Astartê

Bi rêya bazirganiyê derbasî di nav çand û mîtolojiya Misirê bû. Li wir jî wek hevjîna xwedawend Setê derket holê. Li Misirê jî piranî wek hespê bibask hate teswîr kirin. Hin caran jî wek jinekî tazî hat teswîr kirin.
Hin xusûsiyetên wê derbasî Artemîs û Afrodîtêyê mîtolojiya yewnanî; Venusa mîtolojiya romayî bû. Heman demê de pir taybetmendiyên wê jî dişîbe Sauskaya mîtolojiya hurîyî jî. Di Încîlê de jî ew hevjîna Baalê û xwedawendekî sexte tê qise kirin.

## Çavkanî


Kategorî:Mîtolojiya fînîkî
Kategorî:Xwedabanûyên evînê
Kategorî:Xwedabanûyên nêçîrê
Kategorî:Xwedabanûyên şer
Kategorî:Xwedawendên evînê
Kategorî:Xwedawendên fînîkî
Hespê kihêl ê erebî

**Hespê kihêl ê erebî** yan jî **hespê erebî**, cureyekî hespên xwîngerm e.

## Çavkanî

Kategorî:Hesp
Propaganda li Îranê

[thumb|[Qasim Silêmanî cirnîsek (DYA) bi ala Îranê dikuje.]]
**Propaganda **an jî **bangeşe li Îranê** ji hikûmeta Îranê û saziyên "taybet " ên ku bi gelemperî ji aliyê dewletê ve tên venerîn, tê.

Garth Jowett û Victoria O'Donnell pênaseyek kurt û karbidest a propagandayê peyda kirine: "Propaganda hewildanek bi armanc, rêkûpêk e ku têgihiştinan çêbike, manîpulekirina zanînan, û behremendiya rasterast ji bo bidestxistina bersivek ku niyeta xwestî ya propagandkar pêş dixe. Propaganda dikare bi her navgînekê were belavkirin: televîzyon, fîlm, rojname, afîş, nîgarkêşî, çalakiyên siyasî, civîn, tundî û malperan. Propaganda li Komara Îslamî ya Îranê jî li ser wan agahiyan e ku ji ber sensurê ji temaşevanan re nayên ragihandin.

## Sensûr li Îranê
Yek ji pirsgirêkên herî mezin ku Îran jê tê rexnekirin sensûr e.Bi alîkariya teknolojiya rojavayî ya Nokia û Siemensê, hikûmeta Îranê yek ji herî pêşkeftî platformên sensûrê ku di serdema nûjen de hatiye afirandin ava kir.

## Herwiha binêre
* Propaganda
* Şerê psîkolojîk

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Dîroka siyasî ya Îranê
Îran
Lîsteya cureyên hespan

[thumb|Mehîneke [beş (enîbeş) li herêma Bismilê (Bakurê Kurdistanê).]]
thumb|Hespên xwîngerm (''warmblood''), yan hespên sivik ji bo siwarkirinê, wek hespên kihêl
thumb|Hespên xwînsar (''coldblood''), yan hespên giran ji bo barkirinê, wek hespên bargir

Eve lîsteya cureyên hespan e.

## Hespên li gor giranbûn, mezinbûn û bejinê
Bi giştî, mirov hespan di sê cureyên bingehîn de dabeş dike:
# Hespên sivik an jî "hespên xwîngerm" (bi inglîzî: *warmblood*); cureyên hespên *fullblood* (hespên kihêl û cisnan) û hespên *halfblood* (hespên diliqî) di vê beşê de ne;
# Hespên giran an jî "hespên xwînsar" (*coldblood*), hespên bargir;
# Hespên ponî (*pony*), anku hespên biçûk û yên minyatûr.

## Hespên li gor rengê pûrtê
Hesp li gor rengê pûrtê jî tên dabeşandin:

### Sê rengên bingehîn ên pûrta hespan
# hespê kumêt (bi inglîzî: *Chestnut*)
# hespê reş (*Black*)
# hespê qemer (*Bay*)

### Rengên din ên pûrta hespan
* hespê boz
* hespê spî
* hespê ''Cream''
* hespê reşboz
* hespê şînboz
* hespê qule

## Hespên li gor fonksiyon û bikaranînê
* axte
* hespê barhilgirtinê
* hespê cotajotinê
* hespê pêşbirkê
* hespê xwemalî (ponî û hespên minyatûr)
* hespsiwarî
* siwarbûn (siwarî)
* welaq (wilax)

## Awayê xwezayî yê meşîn û bezînê yê hespan
* meşîna hesp (hesp dimeşe)
* biloqêçûna hesp (hesp bi loqê diçe/dibeze)
* beza çargavî (hesp bi çargavî dibeze)

## Nîşane û deqên li ser hespan
### Hespên beş û enîbeş
[thumb|[Beş, enîbeş û şêbeş]]
* hespê beş (ji bo yên ku li eniya wan spîbûn hebe)
* hespê enîbeş
* hespê şêbeş (ji bo yên ku li eniya wan şêbûn hebe)

### Hespên çal û çalbeş
* hespê çal (ji bo yên ku li ser çîmên wan spîbûn hebe)
* hespê çalbeş (ji bo hespên ku ser û laqên wan spî bin)

### Nîşaneyên spî yên lingê hespan
thumb|Nîşaneyên spî yên lingê hespan
* hespê lingqeytan
* hespê lingxirxal

## Hespên sivik (ên xwîngerm ''warmblood''), hespên kihêl û cisnan (''fullblood'') û hespên diliqî (''halfblood'')
### A–F
[thumb|[Hespê kurdî cureyekî hespên kihêl e.]]
[thumb|[Hespê Axaltekeyî]]

### G–L

### M–R

### S–Z

## Hespên giran (ên xwînsar ''coldblood'') û bargir
[thumb|[Hespê Ardenner hespekî mezin û giran e]]
thumb|Bargirên bakurswêdî

### A–M

### N–Z

## Ponî û hespên biçûk û minyatûr
[thumb|[Hespê îslendî]]
thumb|Poniyên anatolî yên bargir li Bakurê Kurdistanê

### A–E

### F–K

### L–Q

### R–Z

## Çavkanî

Kategorî:Hesp
Kategorî:Lîste
Beaumont, Alberta

**Beaumont**, bajêrek li eyaleta Albertaya Kanadayê ye. Bajêr beşek ji Herêma Metropolîtan a Edmonton e û bi ser parêzgeha Leduc Countyê ve ye. Bajêr di salên 1895an de hatiye avakirin. Li gorî daneyên sala 2021an de qada bajarî ya Beaumontê 24.7 km² ye. Bajar bi bilindahiya 735 mêtran bi ser asta deryayê te. Li gorî daneyên sala 2021an rûniştvanên bajêr bi tevahî 20,888 kes e.

## Dîrok
Beaumont di sala 1973an gund bû. Di sala 2019an de Beaumont dibe bajêr.

## Çavkanî
Leduc, Alberta

**Leduc**, bajarek bi ser parêzgeha Albertaya, Kanada ye ku bajêr 33 km li rojavaya rojhilata paytexta parêzgeha Edmonton e û li Herêma Metropolîtan a Edmontonê ye.

## Dîrok
Leduc ji aliyê Robert Telford ve di sala 1891an hatiye avakirin.

## Çavkanî
Lîsteya bajarokên Albertayê

Li vir **lîsteya bajarokên Albertayê** hatiye rêzkirin ku bajarkon Albertayê xwedî statuyek taybetî ye ku ji bo hinek wargehên li Alberta tê dayîn. Mercên ku gundekî bibe bajarokek (bi inglîzî: *town*) li Alberta, pêdivî ye ku herî kêmî 1000 kesan li wir bijîn. Her weha, piraniya avahiyên vê civakê divê li ser erdê ne ji 1.850 metre çargoşe piçûktir bin. Dema ku civakek bikarin van krîteran pêk bînin ew dikarin ji bo statuya bajarokê serî li Karûbarên Bajêrdariya Albertayê bidin.

## Lîste

1-Athabasca
2-Banff, Alberta
3-Barrhead
4-Bashaw
5-Bassano
6-Beaverlodge
7-Bentley
8-Blackfalds
9-Bon Accord
10-Bonnyville
11-Bow Island
12-Bowden
13-Bruderheim
14-Calmar
15-Canmore
16-Cardston
17-Carstairs
18-Castor
19-Claresholm
20-Coaldale
21-Coalhurst
22-Cochrane
23-Coronation
24-Crossfield
25-Daysland
26-Devon
27-Diamond Valley
28-Didsbury
29-Drayton Valley
30-Drumheller
31-Eckville
32-Edson
33-Elk Point
34-Fairview
35-Falher
36-Fort Macleod
37-Gibbons
38-Grimshaw
39-Hanna
40-Hardisty
41-High Level
42-High Prairie
43-High River
44-Hinton
45-Innisfail
46-Irricana
47-Killam
48-Lamont
49-Legal
50-Magrath
51-Manning
52-Mayerthorpe
53-McLennan
54-Milk River
55-Millet
56-Morinville
57-Mundare
58-Nanton
59-Nobleford
60-Okotoks
61-Olds
62-Onoway
63-Oyen
64-Peace River
65-Penhold
66-Picture Butte
67-Pincher Creek
68-Ponoka
69-Provost
70-Rainbow Lake
71-Raymond
72-Redcliff
73-Redwater
74-Rimbey
75-Rocky Mountain House
76-Sedgewick
77-Sexsmith
78-Slave Lake
79-Smoky Lake
80-Spirit River
81-St. Paul
82-Stavely
83-Stettler
84-Stony Plain
85-Strathmore
86-Sundre
87-Swan Hills
88-Sylvan Lake
89-Taber
90-Thorsby
91-Three Hills
92-Tofield
93-Trochu
94-Two Hills
95-Valleyview
96-Vauxhall
97-Vegreville
98-Vermilion
99-Viking
100-Vulcan
101-Wainwright
102-Wembley
103-Westlock
104-Whitecourt

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Kanadayê
Kategorî:Bajarokên Albertayê
bajarokên Albertayê
Athabasca

**Athabasca**, bajarokekî (*town*) Albertaya Kanadayê ye ku bajarok 145 kîlomêtre li bakurê Edmontonê, li kêleka Çemê Athabascayê hatiye avakirin. Li gorî daneyên salad 2021an nifûsa bajarokê 2.759 kes e.

## Dîrok
Navê Athabascayê ji zimanê cree tê. Di dîrokê de ev bajar bi navên cuda yên wekî Araubaska û Athapescow hatiye naskirin.

## Perwerde
Navenda perwerdehiyê li bajêr Zanîngeha Athabasca ye ku yek ji mezintirîn navendên fêrbûna yên herî mezin di bajêr de.

Li bajêr sê dibistanên giştî hene:

* Dibistana Seretayî ya Whispering Hills (WHPS) - Baxçeyê Zarokan heya pola 3yem.

* Dibistana Navendî ya Rêwiya Landing (LTIS)]] - Polên 4an heta 6an

* Dibistana Pêkhatî ya Edwin Parr (EPC) - Polên ji 7an heta 12an

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Danna Paola

**Danna Paola Rivera Munguía** (jdb. 23ê hezîrana 1995an li Meksîko (*Ciudad de México*), Meksîk) stranbêj, model û lîstikvaneke meksîkî ye. Ew wekî lîstikvana zarok û stranbêj navdar bû û di zarokatî û ciwaniya xwe de di gelek projeyên televîzyonê de lîst.

## Jiyana berî
Danna Paola li paytexta Meksîkê Meksîko (Ciudad de México) ji dayik bû û mezin bû. Ew keça Patricia Munguía û Juan José Rivera Arellano, stranbêjê berê yê Grupo Ciclón û Los Caminantes e. Di zarokatiya wê de dê û bavê wê ji hev veqetiyan. Xwişkek wê ya mezin bi navê Vania Rivera Munguia heye.

## Kariyera lîstikvaniyê

### 1999–2003: Kariyera berî
Kariyera lîstikvaniyê ya Danna Paola di sala 1999an de dest pê kir dema ku di 4 saliya xwe de ew û xwişka xwe beşdarî bangewaziya dengdanê ya Televisa li Meksîkoyê ji bo *Plaza Sésamo*, guhertoya meksîkî ya *[[Sesame Street]]ê* bûn. Her du jî ji bo rêzefîlmê hatin pejirandin û di çend beşan de lîstin.

### 2004–2012: Serkeftina riya nû
Di sala 2004an de, ew di rêzefîlma zarokan a serkeftî ya *[[Amy, la niña de la mochila azul]]* de rola sereke girt. Albûma wê ya duyem, *Océano*, di demek kurt de derketibû. Salek şûnda wê di *Pablo y Andrea* de, lêanîna televîzyonê ya romana klasîk Serpêhatiyên Tom Sawyer rola sereke ya jin lîst. Di salên paşîn de wê di çend rêzefîlmên televîzyonê yên ku ji hêla Televisa ve hatibûn hilberandin de rol wergirt.

Di sala 2009an de, ew rola "Patito" di *[[Atrévete a Soñar]]* de, nûvekirina meksîkî ya telenovelaya zarokan a arjentînî ya naskirî *[[Patito Feo (rêzefîlm)|Patito Feo]]* lîst. Danna Paola du sezonên rêzefîlmê lîst û hilberîn di dawiya sala 2009an de bi dawî bû. *Atrévete a Soñar* derbasbûna Paola ji telenovelayên zarokan bo telenovelayên ciwanan nîşan da. Paola û lîstikvanên telenovelayê du soundtrack tomar kirin û li seranserê Meksîkê geriyan da ku ji bo pêşandanê reklam bikin. Telenovela û soundtrack li seranserê Meksîkê û Amerîkaya Latînî serkeftinek bazirganî bû. Soundtrack li Meksîkê bi platîna du qat hate xelatkirin . Di dawiya sala 2010ê de, wê dengê Rapunzel ji bo dûblaja bi zimanê spanî ya Amerîkaya Latîn a fîlma Disney *Tangled* kir û beşdarî soundtracka bi zimanê spanî ya fîlmê bû.

## Fîlmnîgarî

## Şano

## Dîskografî

* *Mi Globo Azul* (2002)
* *Oceano* (2004)
* *Chiquita Pero Picosa* (2005)
* *[[Danna Paola (album)|Danna Paola]]* (2012)
* *[[Sie7e +|SIE7E +]]* (2020)
* *[[K.O. (album)|K.O.]]* (2021)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê
Kategorî:Aktrîsên meksîkî
Kategorî:Jinên meksîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên meksîkî yên jin
Kategorî:Stranbêjên ji Meksîkoyê
Kategorî:Stranbêjên meksîkî
Barrhead, Alberta

**Barrhead**, bajarokekî bi ser parêzgeha Albertaya Kanadayê ye ku bajarok di sala 1927an de wek gundek e û piştre jî di sala 1946an de bûye bajarok. Li gorî daneyên sala 2021an nifûsa bajarokê 4.320 kes bûn. Bajarok navenda gelek çalakiyên civakî û aborî ya herêmê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Bashaw, Alberta

**Bashaw**, bajarokekî bi ser parêzgeha Albertaya Kanadayê ye ku roleke girîng a çalakiyên çandî, civakî û aborî dilîze. Bajarok di sala 1911an de bûye gund û di sala 1964an de jî bûye bajarok.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Borzuya

**Borzuya** (an **Burzōē** an **Burzōy** an **Borzouyeh,**  ) bijîjkekî farisî di serdema dawîya Sasaniyan de, di dema Husrevê yekemîn de ye. Wî Panchatantra Hindî ji Sanskrit wergerandiye zimanê Pehlewî (Farisiya Navîn) . Hem wergera wî û hem jî guhertoya orîjînal a Sanskrîtî ku ew pê xebitî ye winda ne. Lêbelê berî windabûna wan, guhertoya wî ya Pehlewî ji hêla Ibn Muqeffe ve bi navê *[[Kelîle û Dimne (pirtûk)|Kelîle û Dimne]]* an jî *[[Çîrokên Bidpai]] bo* Erebî hate wergerandin. Di pirtûkê de fabl hene ku tê de ajal bi awayên tevlihev tevdigerin. Armanca vê pîrtûkê ewe kû sîyasetê hînê mîra bike.

Di pêşgotina ''Kelîle û Dimne'' *de* otobiyografiya Borzuya pêşkêş dike. Ji xeynî raman, zanîn û pêşkeftina wî ya pratîka bijîşkiyê, li ser bingehê motîvasyonên xêrxwaziyê vedigere, lêgerîna Borzuya ya li heqîqetê, gumanbariya wî ya li hember ramana olî ya sazkirî û azweriya wî ya paşerojê, hin taybetmendiyên wî ne ku bi zelalî di metnê de têne xêzkirin.

## Sefera Hindistanê
Borzuya ji aliyê Husrevê yekemîn ve bo Hindistanê hat şandin da ku gîhayek ku bikaribe miriyan vejîne bibîne. Dûv re ew ji fîlozofek fêr bû ku nebata ku ew lê digere bi rastî pirtûkek e, *Panchatantra*, ku di xezîneya rajah de girtî ye. Wî destûra xwendina pirtûkê ji rajah wergirt , lê destûr nedan ku wê kopî bike. Borzuya guh neda van fermanan. Wî nivîsa ku her roj dixwend ezber kîr û bi dizî pirtûk dîsa bi farisî nivîsand, paşê wergera xwe ji padîşahê xwe re şand. Husrev, gava Borzuya vedigere, pesnê vê xebatê dide û dibêje: "Pirtûka bi navê *Kalîla* jiyanek nû daye canê min", û her xelata ku ji xezîneya padîşah bixwaze dide Borzuya. Borzuya li şuna zêr û zêran, cil û bergên xweşik hildibijêre û dawxaz dike ku navê wî li ser pirtukê bê nivîsandin. Dibêje ku "piştî mirina min; mirovên zana, zehmetiyên ku ez tê de derbas bûme, ji bîr nekin".

Gotûbêja girîng heye ku Borzuya, Bozorgmehr e. Çavkanî diyar dikin ku ew mirovên cuda ne.

## Çavkanî

Kategorî:Bijîşk
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Hindistan
Kategorî:Îran
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Wêje
Hanna, Alberta

**Hanna**, bajarokekî bi ser parêzgeha Albertaya Kanadayê ve ye. 
## Binêre
* Lîsteya bajarokên Albertayê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Legal, Alberta

**Legal**, bajarokekî ser bi Edmonton Metropolitan a Albertaya Kanadayê ye ku bajarok navendek serekî ya çalakiyên civakî, aborî û çandî ya herêmê ye. Bajarok di sala 1998an de bûye bajarok û li gorî daneyên sala 2021an nifûsa bajarokê 1.232 kes in.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Banff, Alberta

**Banff**, bajarokekî li Parka Neteweyî ya Banff a Albertaya Kanadayê ku li Rockies Alberta li ser Rêya Trans-Kanada, 126 kîlomêtre li rojavayê Calgary û 58 km li rojhilatê Gola Louise e û bajarok ji 1400 heta 1630 mêtre bi ser asta deryayê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Albertayê
Vishnu Sharma

**Vishnu Sharma** ( sanskrîtî : विष्णुशर्मन् / विष्णुशर्णुशर्मा) zanyar û nivîskarek Hindî yê ku pirtûka *[[Panchatantra]]* nivîsî ye.. 

[rast|thumb|235x235px|Rûpelek ji ''Kelîle û Dimne'' a 1429, ji [Heratê, wergera farisî ya *Panchatantra* ku ji guhertoya erebî - *Kalila wa Dimna* - hatiye wergirtin - wêne,wezîrê manîpulatîf, Dimna, nîşan dide, ku hewl dide ku padîşahê xwe bike şer.]]

## Panchatantra
Panchatantra di dîrokê de yek ji pirtûkên ne olî yên ku herî zêde hatiye wergerandin e. *Panchatantra* di sala 570'an de ji aliyê Borzuya ve bo Farisiya Navîn/ Pehlewî û di sala 750'î de ji aliyê zanayê Faris Îbn Muqefe ve wekî *Kalîlah û Dimnah* (  hatiye wergerandin ).  *Hê di sedsala yazdehan de ev xebat gihîştiye [[Ewropa]]yê, û berî sala 1600-an ew bi zimanê [[Zimanê yewnanî|Yewnanî]], [[Zimanê latînî|Latînî]], [[Zimanê spanî|Spanî]], [[Zimanê îtalî|Îtalî]], [[Zimanê almanî|Almanî,]] [[Zimanê inglîzî|Îngilîzî]], [[zimanê Slavoniya Kevin]], [[Zimanê çekî|Çekî]] û belkî [[Zimanên slavî|zimanên Slavî]] yên din hebû.* *Rêjeya wê ji [[Cava|Java]] heta [[Îslenda|Îzlandayê]] dirêj bûye*  Li Fransayê, *herî kêm yanzdeh çîrokên Panchatantra di xebata [[Jean de La Fontaine]] de cih digirin.* 

## Çîrok
Pêşgotina *Panchatantra* Vishnu Sharma wekî nivîskarê xebatê destnîşan dike. Ji ber ku tu delîlên derve yên serbixwe li ser wî tune ne, "ne mimkûn e ku mirov bibêje ka ew nivîskarê dîrokî ye... an bi xwe dahênerek edebî ye".  Li ser bingeha vekolînên cûrbecûr û taybetmendiyên erdnîgarî û ajalên ku di çîrokan de têne vegotin, Kashmir ji hêla zanyarên cihêreng ve wekî cihê jidayikbûna wî tê pêşniyar kirin. 

Destpêk, çîroka çawa Vishnu Sharma Panchatantra afirandiye vedibêje. Padîşahekî bî navê Sudarşan hebu, lî welatekî ku navê paytexta wê Mahilaropya bu, hukum dikir.  Sê kurên padîşah bi navên Bahushakti, Ugrashakti û Shakti hebûn.  Her çend padîşah bi xwe hem alim û hem jî hukumdarek bi hêz bû jî, kurên wî *hemû lal* bûn.  Kurên padîşah nikarîbun ku tîşta hîn bibin, padîşah neçar ma û jî bo bişewire, wezîren xwe civand. Gotinên yekî, yê bi navê Sumatî, ji padîşah re rast hat.  Wî got li şûna ku kurê xwe hînî nivîsar û nivîsarên pîroz bike, divê ku ew şehrezayiya ku di wan de ye hîn bibin û zanyarê kevn Vishnu Sharma dikare vî tiştî bike.

Vishnu Sharma ji bo dîwanê hate vexwendin. Li wir padîşah sed erd baxşande wî û xwest ku kurên wî perwerde bike.  Vishnu Sharma xelat red kir û got ku ew zanînê bi pere nafiroşe. Lê ji bo şeş mehî, perwerdeya kurên padîşan qebul kîr.   Vishnu Sharma dizanibû ku ew tu carî nikare van sê xwendekaran bi rêyên kevneşopî perwererde bike. Diviya bû ku ew rêyek hindik ortodoks bi kar bîne û ew jî ew bû ku meriv çîrokên heywanan bêje da ku şehrezayiya ku ji wan re lazim bû derxe holê.

Çîrokên ku bi hezaran salan li Hindistanê hatine gotin, panchatantra di xebatek pênc beşan de pêk hat da ku cewhera dîplomasî, têkilî, siyaset û rêveberiyê hînî van kuran ke.  Van pênc gotarên bi sernavê "Windakirina Dostan", "Serkeftina Dostan", "qijik û kûnd", "Windabûna Serkeftinan" û "Bêhesibandin" - bûne *Panchatantra*.

## Çavkanî



Kategorî:Çîrok
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Hindistan
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Wêje
Hîperîon

**Hîperîon** (yewnanî: Ὑπεριων) di mîtolojiya yewnanî de tîtanê tîrêjê esmanî ye. Navê wî tê wateya "derketiye jor" an jî "li jorê temaşe dike".Zarokê Ûranos û Gaîayê ye.
Ew, xwişk û birayên wî bi hevwerandin
a dê bavê xwe çêbibûn. Pêşbiniya wan ew bû ku li hember desthelatdariya bavên serî rakirana.
Hîperîon jî di nav çar tîtanên ku li hember Kronosê alikariya Xwedawendên Olîmpî kiribûn yek ji wan bû. Dihat bawerkirin ku di wextê şerê tîtanan de çaxê esman hatî ba dinyayê ew û sê birayên wî Krîos, Koios û Iapetos ji girtina bavên xwe hatibûn wezifedarkirin.
Çaxê ew bavê girtin û şidandin Kronos hat û Hîperîonê xesand. Ew çar bira çar aliyê temsîl dike.

## Çavkanî

Kategorî:Tîtan
Kategorî:Xwedayên yewnanî
Panchatantra

thumb|Rûpelê yekem ji nivîsa herî kevn a Panchatantra ya bi Sanskritî
***Panchatantra*** ( IAST : Pañcatantra, ISO : Pañcatantra, Sanskrît : पञ्चतन्त्र, "Pênc Pêşniyar") berhevokek Hindistanê ya kevnare ku ji çîrokên heywanan pêk tê.  Berhema herî kevin a ku maye bi qasî 200 sal berî zayînê ye, lê dibe ku çîrok pir kevntirin.  Nivîskarê nivîsê nenas e lê di hin çevkanî yan de tê gotin ku nivîskar Vishnu Sharma ye. Dibe ku ew nivîsarek Hindû ye   û li ser bingeha kevneşopiyên devkî yên kevnar e ku tê de "çîrokên heywanan hene.

Bêguman ew berhema wêjeyî ya Hindistanê ye ku herî zêde tê wergerandin  û ev çîrok di cîhanê de di nav yên herî naskirî de ne.  Di gelek çandan de bi gelek navan cuda derbas dibe. Hema hema bi her zimanê sereke yên Hîndîstanê versîyonek *Panchatantra* heye. Her weha bi 50 zimanan, 200 versîyonên nivîsê, li seranserê cîhanê hene.  Versiyonek di sedsala 11-an de gihîşt Ewropayê. 

Wergera herî kevn a ku ji bo zimanekî ne-hindî tê zanîn, wergera Farisiya Navîn a Borzuya ye (Pehlewî, PZ 550).  

Ev bû bingeh ji bo wergera Suryanî ya bi navê ***Kalilag û Damnag***  û wergerandina Erebî ya bi navê ***[[Kelîle û Dimne (pirtûk)|Kalilag û Dimna]]*** ku ji hêla Îbn Muqefe, di sala 750 B.Z. de hat nivîsandin.  Li Endonezyayê versîyonên bi navê ***Tantri Kamandaka***, *Tantravakya* an *Candapingala* tê zanîn hene û ji 360 çîrokan pêk tê.   Li Laos, versîyonek bi navê ***Nandaka-prakarana***, li Taylandê jî versîyonek bi navê ***Nang Tantrai*** tê zanîn heye.  

## Naverok
[thumb|''Panchatantra'' li perestgeha Mendut, [Cava, Îndonezya]]
[thumb|Rûpelek destnivîsa ''Pancatantra'' ya sedsala 18-an ("[Kûsî ya dîaxife") ji Braj]]
Di pîrtûkê da pênc jêrnivîs heye. 

## Çavkanî



Kategorî:Çîrok
Kategorî:Dîroka wêjeyê
Kategorî:Fabl
Kategorî:Hindistan
Kategorî:Hindistanî
Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Wêjeya erebî ya serdema navîn
Kategorî:Wêjeya farisî
Apuleius

Lucius (? ) **Apuleius** (an jî *Apuleius Madaurensis*, *Apuleius of Madauros* ji dayîk buyin 123, Madauros, M'Daourouch, bakurê rojhilatê Cezayîrê; mirin 170) nivîskarek kevnar û fîlozofek Platonîst e. Berhemên xwe bi latînî nivîsî ye. Berhema wî ya herî naskirî romana bi zimanê latînî, "v*eguherîn"* e, ku bi navê "Kerê zêr" jî tê zanîn. Ev roman di wêjeya cîhanê de xwedî cihekî girîng e û şirovekirina wê îro jî ji bo fîlologên klasîk mijareke girîng e.

## Wêne

Apuleius,_Florence,_BML,_Plut._68.2.jpg|Kevintirîn destnivîsa bermayî ya xebata bi navê Veguhertin. Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Plut. 68.2, Beş 2, fol. 129v (sedsala 11an)
Apuleius-Kontorniat.jpg|alt=Medaillon mit männlichem Porträt (Profil) und der umlaufenden Schrift „Apuleius“|Portreya xeyalî ya Apuleius, sedsala 4an


## Çavkanî

Kategorî:Dîroka efsûnê
Kategorî:Fîlozof
Kategorî:Jidayikbûn 123
Kategorî:Jidayikbûn 124
Kategorî:Mirin 170
Kategorî:Nivîskarên berber
Kategorî:Romaya kevnare
Gaius Plinius Caecilius Secundus

**Gaius Plinius Caecilius Secundus** (61, Como -113, Bitinya ), parêzer, nivîskar û magistratus ê Romaya kevnar e. Ew ji aliyê mamê xwe Gaius Plinius Secundus ve hat mezin kirin.
thumb
Nameyên di navbera **Plinius** û hem bi împarator û hem jî kesayetên pêşeng ên serdemê yên wekî Tacitus re, îro xwedî nirxek çavkanî ye û 247 nameyên naskirî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 61
Kategorî:Mirin 113
Kategorî:Mirin 110î
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskar li gorî sedsalan
Kategorî:Romaya kevnare
Kategorî:Wêje
Lîsteya cureyên kîvroşkan

Di sala 2017an de li 70 welatên cîhanê herî kêm 305 cureyên kêvroşkên xwemalî hebûn. Cureyên kêvroşkan celebek cihêreng e ku ji bo taybetmendiyên ku di nav de mezinahî, post (dirêjî, kalîte, yan jî reng), rêjeya veguheztina xwarinê, adaptasyona avhewa, yan jî germahiyê, bi cotkirina hilbijartî (yan jî carinan hilbijartina xwezayî) ve hatine afirandin. Komên wekî Komeleya Amerîkî ya Xwedîkerên Kêvroşkan (*American Rabbit Breeders Association*, ARBA) û Konseya Kîvroşkên Brîtanî (BRC) bi danasînê û pêşangehê ve taybetmendiyên xwestî yên nîjadên xwe yên naskirî hevrêzî û standardîze dikin.

## Lîsteya kîvroşkan

1. Kîvroşka Amerîkî: Corekê kîvroşka yê navîn û mezin e.

2. Lopa Fuzzy ya Amerîkî: Bi portê xwe yê hirî û guhên xwe yên pêçandî tê naskirin.

3. American Sable: Xwedî portekî Renga û reng e.

4. Angora: Bi port û hiriya xwe ya dirêj tê naskirin.

5. Herê Belçîkayî: Bi portê xweyê zirav tê naskirn.

6. Britannia Petite: Cureyek piçû yê kîvroşkane.

7. Californian: Kîvroşka Kalîfornî Bi rengê xwe yê cuda bi laşê spî û xalên rengîn tê naskirn.

8. Champagne d'Argent: Kîroşkên bi rengê zîv ye.

9. Ceckered Giant:

10. Chinchilla (Standard, American, Giant): portê wan  dişibihe yê rovîyê Chinchilla yê Amerîkaya Başûr.

11. Cinnamon: Kîvroşkek xwedî portek delal yê reng û reng e.
 
12. Hollandî: Nîvî-spî û nîve dî-rengdêr e.

13. Dwarf Hotot: Ev kîvroşka bi xelekek reş li dora çavên wê hene.
 
14. English Spot: Bi deqên rengîn ên li ser laşê xwe tê naskirin.
 
15. Flemish Giant: Yek ji mezintirîn cinsên kêvroşkan e.
 
16. Florida White: Kîroşkek spî ya piçûk û req e.
 
17. Harlequin: Parçebûna rengînek diyar.
 
18. Kîvroşka Hîmalaya: kîvroşkek bi laşê xweyê dirêj û zirav digel xalên reng û reng.
 
19. Holland Lop: kîvroşka holandîye piçûk, bi guhên xişkirî.
 
20. Jersey Wooly: Ji nijadê piçûk.
 
21. Lilac: Bi rengê xweya leylî-gewr xweş tê naskirin.
 
22. Lionhead: kîvroşka serê şêrî her ji navê wê xweya ye Li dora serê wê bi piranî ji porê dirêj pêk dihê lewman wek kîvroşka serê şêr tê naskirin.
 
23. Mînî Rex: kîvroşkek bi portê kurt.
 
24. Mini Lop: Wek kîvroşka holandîye lê hinekî mezintir.
 
25. Hollanda Dwarf: Yek ji nijadên herî biçûk ên kevroşkan.
 
26. Kîvroşka Zelandaya Nû: 
 
27. Kîvroşka Polonî: kîvroşk piçûk û nazik e.
 
28. Rex: Ji corê Mini Rex mezintir.
 
29. Rhinelander: kîvroşkeka xwedî nexşeyek sê-rengî ya berçavkirî diyar e.
 
30. kîvroşka Satin: kîvroşkeka bibiriqîn e.
 
31. kîvroşka Zîvî: Bi mûyên xwe yên zîv tê naskirin.
 
32. Foxa Zîvî: kîvroşke wek rûvî bi Reng zîvî ye.
 
33. Silver Marten: Reng tarî bi awayê zîv an spî.
 
34. Tan: kîvroşk şêrîn û rengdêr.

## Çavkanî

Kategorî:Kerguh
Kategorî:Lîste
Amy Winehouse

**Amy Jade Winehouse** (14ê îlonê 1983an - 23ê tîrmehê 2011an) stranbêj û strannivîsek îngilîzî bû. Ew bi vokalên xwe yên kontralto yên kûr û eşkere dihat nasîn. Stîla muzîka wê jî bêhempa bû, ku muzîkên soul, rhythm and blues, reggae û jazz dihewand.

Winehouse di sala 2006an de bi albûma Back to Black re serkeftina xwe ya navneteweyî bi dest xist. Wê di kariyera xwe ya heşt-salî de zêdetirî 33,2 mîlyon tomar firot û di nav xelatên din de, bi şeş Xelatên Grammy hate xelat kirin. Nîşana wê ya tîrêjê stûr yê çavê û porê beehive bû, ku bi saya Winehouse vegeriya modayê.

## Çavkanî


Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Mirin 2011
Kategorî:Stranbêjên cihû yên jin
Kategorî:Strannivîsên cihû