open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roja Nû (kovar)

Kovara **Roja Nû** di sala 1978an dest bi weşanê kir.

Di nav kovarên kurdî yên Kurdistana Bakur da ya here jîyandirêj Roja Nû ye. Roja Nû di meha mijdarê, sala 1978an da wek organa Komela Karkerên Kurdistanê li Swêdê (KOMKAR-Swêd) dest bi weşanê kir. Di destpêkê da bi zimanên kurdî-tirkî, di forma rojneme da û mehê carekê derdiket. Naveroka wê derbarî kar û barê komelê, deng û basên welat û cîhanê û nivîsên li ser ziman û çanda kurdî bûn. Hîna di destpêkê da Roja Nû rûmeteke mezin da nivîsandina bi zimanê kurdî. Di salên 70-yî da, weşanên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê Riya Azadî, Roja Welat û hin weşanên din li nav welêt zimanê kurdî bi kar dianîn û di nav gel da belav dikirin. Roja Nû jî li dervayî welat beşdarî prosesa pêşxistin û geşkirina zimanê kurdî yê nivîsandinê bû. Lê di destpêkê da hem nivîskar û hem jî xwendevanên kurdî kêm bûn. Wê wextê li tevaya Kurdistana Bakûr kesên ku bi kurdî dixwendin û dinivîsandin bi tiliyan dihatin jimartin. Hingê di nivîsandina tekstên kurdî da iairê mezin Cegerxwîn (ku hingê hatibû Swêdê), Prof. Qanatê Kurdo, Têmûrê Xelîl, Tosinê Reşîd û gelekên din alîkariya Roja Nû kirin. Bi wextê ra jimara nivîskar û xwendevanên zimanê kurdî zêdetir bûn.
 
Di sala 1983an da Roja Nû forma xwe guherand bû kovareke edebî û çandî. Ji wê wextê heta niha kovar xwerû bi zimanê kurdî derdikeve. Her hejmar 800 an jî 1200 nusxe hatîye çapkirin. Îsal bi 1500 nusxeyî derdikeve. Kovar, bi 32-44 rûpelan û salê 4 hejmar derketiye, lê ji sala 1998an pêve salê seş hejmar derdikeve. Bergên wê her dem rengîn bûne, gelek wêne - nîgar tê da cî girtine.
 
Heta sala 1987an li Swêdê û paşê li Kolnê di çapxana arizî ya KOMKARê da hatiye çapkirin û tê çapkirin.

## Kesên ku di amadekirin û rêvebirina Roja Nû da kar kirine û tê da nivîsîne
Ji ber ku Roja Nû organa dezgehekî ye, keda gelek kesan di wê da heye. Heta sala 1996'an navê endamên redaksîyonê nedihatine dîyarkirin. Lê xasima destpêkê da keda Salîh înce, Henefî Celeblî û Haluk Öztürk mezin e. Haluk Öztürk 20 sal e her di nav karê derxistin û rêvebirina Roja Nû da ye. Wî bilî gelek nivîsên bê îmze, bi nasnavê Xalit Lezgîn û Azad Nûbar jî nivîsîye. Herweha Rohat Alakom, A. Gernas (Dilsoz, A. Bawer), M. Elî (B. Dersîm), Selîm Can û Evîndar Farqînî bi salan di derxistina kovarê da xwedî ked in.
 
Cegerxwîn, Qanatê Kurdo, Kemal Burkay, Prof. Zera Ûsiv, Akadêmîk Şekroyê Xudo, Ahmed Cengîz Çamlibel (Vazgal Bazîdî), Têmûrê Xelîl, Mecît Şêxo, Gundî (Sadiq Brîm), Newroz, Ehmed Şerîfî, Cankurd, Tosinê Reşîd, Nûra Cewarî, Munzur Çem, Husên Hebeş, A. Balî, B. Zinar, Sîpan, Salih Omerî, Beşîr Botanî, Marîna Ezîz, Sidqî Hirorî, Ehmed Tewfîq, Hemîd Kilicaslan, Serdar Roşan, Silêman Alî, Bûbê Eser, Fexredin Tahîr, Cemşîd Heyderî û gelek kesên din ji Roja Nû ra nivîsîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
Malpera Kovara Roja Nû 

Kategorî:Kovarên kurdî
Ronahî (kovar)

thumb|Ronahî
***Ronahî*** kovarek mehanî bû. Ji alî Celadet Alî Bedirxan ve di sala 1942an hetanî sala 1944an hate weşandinê. Kovar hemû li ser hev 28 hejmar derket. kovar her 15'de roja jimar derdiket Ronahî xwerû bi zimanê kurdî, bi zaravayê kurmancîya jorîn û bi tîpên Latînî bû. Kovara Ronahî di germiya şerê cîhanê yê duyem de hate weşandinê. Naveroka wê bi giranî li ser bûyerên şer e. Nûçeyên şer, çekên nû derketî, rewşa cepha şer, jiyana gelan, lehengiya leşkeran, qehremaniya fermandaran û hwd, hemû di nav rûpelên Ronahî’yê de cîh girtine. Kovara Ronahî li dij Faşîzm û Nazîzmê bû. Kovar bi her awayî pesnê şerê cepha demokrasiyê didan û li dij Faşîzmê radiwestiya. Kovara Ronahî bi nûçeyên şer, gotar, çîrok, şîrove û wêneyên xwe ve kovarek magazîna nûçeyên şer bû. Loma jî pirraniya nûçe û wêneyên wê li ser şer bû. Lê, li gel van nûçeyên şer jî, di nav rûpelên Kovara Ronahî de li ser folklor û wêjeya kurdî jî gelek nivîs hene.

28 hejmarên Kovara Ronahî ji alî weşanxana Jîna Nû hatiye berhevkirinê û hemû hejmar li ser hev di ebata pirtûkek mezin de hatiye weşandinê. Çapxana Jîna Nû pêşgotinek li ser kovar û xwediyê wê nivîsandiye û di pêşgotinê de gelek agahdarî didin xwendevanan. Pirtûka mezin a berhevkirina hemû hejmarên Ronahiyê li ser hev 584 rûpel e. Di nav rûpelên kovarê de gelek îmzayên hêja û navdar hene. Nivîskarên kurd, li ser jiyana kurdan, têkiliyên civakî di nav wan de, û li ser gelek tiştên din nivîsandine. Wan gelek çîrok, stran, serpêhatî û helbestên kurdî di nav rûpelên Ronahî'yê de çap kirine.

Xwedî û berpirsiyarê kovarê Celadet Alî Bedirxan, Osman Sebrî, Hesen Hişyar, Cigerxwîn, û her w. d. gelek nivîsên hêja nivîsandin e. Simaîlê Serhedî, Bişarê Segman û Mele Enwer jî gelek çîrok, lêkolîn, werger û helbest nivîsandine. Serokê serîhildana Sasonê Evdirehmanê Eliyê Ûnis û serokê serîhildana Agirî Îhsan Nurî jî di kovara Ronahiyê de nivîsandine û keda xwe xistine nav rûpelên Ronahiyê.

Kovara Ronahî jî wek kovara Hawar û rojnama Roja Nû, di warê edebî û ziman de xwediyê rûmetêk bilind e. Çîrok û helbestên ku di nav rûpelên Ronahiyê de hatine weşandinê di nav wêjeya kurdî de ciyekî payebilind girtine.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Ji bo Zêdetir Agahî Gotara Lokman Polat
* bnk.institutkurde.org Ronahî [1-18]

Kategorî:Kovarên kurdî
Hesen Şerîf

**Hesen Şerîf** (1969an li gundê Kêsteyê, Dihok, Başûrê Kurdistanê) stranbêjêkî kurd e. Ji zarokatiya xwe ve ew dostê stran û muzîka kurdî bûye. Heya niha jî ew di warê sitrangotinê û muzîke kurdî de çalak e. Stranên wî bi zaraveya kurmancî ne. Di warê xwendinê jî de. Ew ji ber sedemên taybetên xweyên wî serdemî nikarîbû xwendina xwe bi dawî bike.

## Jiyan
Hesen Şerîf ji zaroktiya xwe ve bûye evindarê stranên kurdî. Di yazdeh saliya xwe de dest bi lêdana tembûrê kirîye û di salên berdewam de jî ji gelek hunermendên kurd re bi tembûra xwe bûye alîkar ta ku di şazdeh saliya xwe de rêka xwe ya hunerî hilbijartîye. Hesen Şerîf di sala 1985 de berhema xwe ya yekemîn bi navê "Tembûra min" û di sala 1986 de jî berhama bi navê "Baran Barî" derdixe.

Di sala 1987 de ji ber stranên xwe yên welatparêzî û ramyarî neçar dibe ku ji Duhoka nazdar derdikeve û berê xwe dide Çîyayên Kurdistanê kû bûbû warê pêşmergeyên qehreman. Ji ber êrîşên, Enfal, ku hukumeta Iraqê di sala 1988an de li dijî kurdên bê guneh pêk anî bû ew jî weka her kurdekî neçar dibe û di welatê xwe de, li Amedê dibe penaber û herweha li Amedê hetanî dawiya sala 1991an dimîne.

Kaseta xwe ya bi navê "Helepçe-Hîroşîma Kurdîstanê" li kampa penaberan li Amedê ku bi têlan û cendirman hatibû cîtkirin û di bin mercên gelek dijwar de tomar kiribû ku ew berhem di nav kurdan de gelek deng daye. Pîştî serhildana pîroz di sala 1991 de li Başûrê Kurdistanê ew jî weka her kurdekî penaber dageriya warê xwe.
 
Di dema destpêka azadiyê de beşdarî gelek aheng, pîrozbayî û cejnên netewî bûye. Di sala 1993 de kaseta xwe ya bi navê "Şêrê Çiya" û di sala 1994 de jî kaseta xwe ya bi navê "Şeva Eşqa Min Dirêj bû" deranîye. Hesen Şerîf di sala 1995 de ji welat derdikeve û diçe Swêdê.

Çende ji gelê xwe durketibe jî her ew eşqa dilê wî ya xebata hunerî û netewî berdewamkirîye. Her wek têye zanîn ew beşdarî gelek helkeftin û bîreweriyên netewî yên ku li welatên Ewropî pêk hatine bûye û herwusa kurdên Kanada û Emerîka jî ji huner û dengê xwe bêpar nehîştîye. Di sala 1998 de berhema ya bi navê "Xwezî" li Swêdê derdixîne. 2002yan de albûma bi navê "Tora Evînê" û 2004an de jî ya bi navê "Mizgînî" derxist ber hezgirên xwe.

Klîba Hesen Şerîf a bi navê "Beyta Laleş" ku derhêneriya wê Husên Hesen kiriye, di Yekemîn Pêşbaziya Video Klîbên Kurdî ya Zaxoyê de sala 2006an wekî Kilîba Herî Serketî, hatibû hilbijartin.

## Album

* Dîsa bûhara 2020
* poşmanê
* Govend 2013
* Heyranok 1994
* Newroz 2013
* Xebîro
* Bê te nejîm
* Te nizanî
* Kaniya Evînê
* Derwêşo
* Av û Av

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Hesen Şerîf 

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Kesên ji Dihokê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Amin Maalouf

**Amin Maalouf** anku **Amîn Me'lûf** di sala 1949'an de li Libnanê ji dayik bûye û ji sala 1976'an ve li Fransayê dijî û berhemên xwe jî bi zimanê fransî dinivisîne. Maalouf piştî xwendina aborî û civaknasiyê rojnamevanî kir. Di berhemên xwe de çand, efsane û mitolojiyên Deryaya Spî ji awireke dîrokî ve dihone. Berhemên nivîskar bi gelek zimanan hatine wergerandin û balê kişandine ser xwe.

## Berhem
* Léon l'Africain (1986), prix de l'Amitié franco-arabe 1986
* Samarcande (1988), qui met en scène le poète et savant Omar Khayyam
* Les Jardins de lumière (1991), biographie romancée du prophète Mani
* Le premier siècle après Béatrice (1992)
* Le Rocher de Tanios (Prix Goncourt 1993)
* Les Échelles du Levant (1996)
* Le Périple de Baldassare (2000). Un marchand génois, installé en Orient, part à la recherche d'un livre mythique qui est censé révéler le nom caché de Dieu, encore dit "le centième nom".(Prix Jacques Audiberti-ville d'Antibes 2000)
* Les croisades vues par les Arabes, éd. Jean-Claude Lattès, 1983 (rééd. J'ai Lu (ISBN 2-290-01916-X))
* Les Identités meurtrières, Grasset et Fasquelle, 1998. ISBN 2-253-15005-3
* Origines (Prix Méditerranée 2004), sur ses origines familiales, du Liban à Cubathumb|Amin Maalouf by Claude Truong-Ngoc, 2013.|çep

## Girêdanên derve

* http://www.aminmaalouf.org/  (frensî)
* Malpera Amin Maalouf (elmanî, frensî, inglîzî...)

Kategorî:Jidayikbûn 1949
Kategorî:Libnan
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Semed Behrengî

thumb|150px|Nivîskarê azerî Semed Behrengî (1939-1968).
**Semed Behrengî** () nivîskarekî navdar yê îranî ku bi eslê xwe azerî ye.

Semed Behrengî (1939-1968) nivîskarekî îranî (azerî) yê bi nav û deng e. Bêtir bi çîrokên xwe yên ji bo zarok û gêncan hatiye naskirin. Her çendî ew bi çîrokên xwe xitabî zarokan dike lê, di eynî wextî de şîretan jî li mezinan dike.

Samed Behrengî di 1939ê de li Tebrîzê ji dayik bûye. Li gelek gundên Azerbeycana Îranê mamostetî kiriye.

Di 1968 de ji alî hêzên tarî yên dewleta Îranê ve tê kuştin. Demek di ser kuştina wî re derbas dibe, termê wî di çemê Arasê de tê dîtin.

## Berhem
* Xoxek û hezar xox (Wergera Kurdî: Elî Paksirişt (Makûyî)
* Masîreşa Biçûk (Wergera Kurdî: Elî Paksirişt (Makûyî) , Weşanxaneya Ronahî, Amed, 2009)
* Xoxek û Hezar Xox
* Kevokvanê Keçel
* Ûldiz û Qijikên Reş (Wergera Kurdî: Mihemed Ronahî, Weşanxaneya Ronahî, Amed, 2009)

## Çavkanî

* Mehmûd Lewendî: Kovara Mehname, hj. 74, 3/2006

Kategorî:Jidayikbûn 1939
Kategorî:Mirin 1968
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên zimanê azerî
Çopî

**Çopî** **Fetah** (jdb. 1983ê li Kerkûkê) hunermendeka kurd e. Strana bi zarveyê soranî distrêt û xwedî ye çendîn stran û kasête ye.

## Jiyana Çopî

Çopî hîn sê sal derbaz nekir bu ku rejîma Be'sê deshilatiya xwe xurt kir bu û mîna bahoza reş komkujî û sîyaseta bierebkirinê li ser bajara wan Kerkûkê demeşand. Ji ber vaye malbata Çopî êdî nikarbûn li Kerkûkê jiyan biken û naçar man berê xwe bidene çîyayên Kurdistanê û bi armanca derketina ji bo derveyî welat, piştî saleki di sala 1988a de li Holandayê bi cih bûn. Ji ber van sedema jî Çopî pir zû bi dûr ma ji sozên gelê kurd û derdora xwe. Her wisa bêbeş ma ji fêrbuna zimanê kurdî ya resen û paqij. Lê bav û diya wê alîkariyeka wisa kirin ku Çopî zimanê kurdî ji bîr neke û hîn bibê. Çopî ku zewicî ye, ev 17 sal in ku bi malbata xwe re li Holendayê jiyan dike.

## Jiyana hunerî
[thumb|Di sala 2013an de Çopî ji bo "One Young World Summit " a li [Johannesburg, li Afrîkaya Başûr, wek hilgira ala Kurdistanê hat hilbijartin.]]
Çopî ji zarokatiya xwe ve hez ji muzîk û stranan kiriye. Ji 7 saliya xwe de çuye komeka koral li bajêra Haillo li Holendayê, li wir bi grupekî re stran gotîye û carna jî strana solo bi Çopî hatiye dayîn. Li dibistanê jî de Çopî gelek zîrek bûye û li salekê da bûye xwendevana yekemin li dibistana xwe. Çopî li 13 saliya xwe de çûye dibistana deng û ji bo ku bi awayekî zanistî tişteki ji zanista deng nasbike û hîn bibe 2 salan jî li vê dibistanê xwendiye. Li 16 saliya xwe de çûye cem Koma Berxwedan li akademiya kurdi li Almanyayê, li vir da Çopî zêdetir evîna wê ji bo muzîk û stranên zargotina kûrdî çûye. Her wisa her li vêderê mamoste Wurya Ehmed naskirye û karwana hunera Çopî bi rengekî fermî destpêkiriye.

## Berhem

Çopî heta niha zêdedetir ji 30 stranên zargotinî û dubare li Medya TV û 2 stran jî li Kurdsatê tomar kiriye. Çopî beşdarî gelek şev û ahengan bûye li Almanya, Swêd, Holenda, Brîtanya, Kanada û gelek welatên din djî. Her wisa Çopî li gel pir hunermendên bi nav û deng û naskirî beşdariya şev û ahenga bûye, mîna hunermendên rêzdar : Nasir Rezazî, Merzîye Ferîqi, Şivan Perwer, Ednan Kerîm, Hesen Şerîf, Necmedîn Xulamî, Şehrîbana Kurdî, Gulistan Perwer, Feyzî Nejadî, Omer Gundî û gelek hunermendên din.

### CD

Berhema yekem a Çopî li ser CD di sala 2003'a de bi navê *Çît naw binêm?* (Kîjan navî bidim te) derketiye, ku ji 9 stran pêk tê û bi herdû zaraveya kurmancî û soranî gotiye û tevahî ev stran nû ne û carê yekê ji aliyê Çopî hatine gotin. CD ya duyem jî di 2007an de ku ji 13 stranan pêkhatîye, bi nave *Nawit denêm jîno* (Navê te kim jîno) derket.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Çopî

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Kerkûkê
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên Holendayê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Serkîs Axacan Mamendo

**Serkîs Axacan Mamendo** ( *Sarkis Aghajan Mamendo*), di sala 1962an de li Diyanayê ji dayîk bûye, siyasetmedarê asûrî ye. Malbata wî ji Nêwçiya ye. Serkîs Axacan, parlamenter, cêgirê serokwezîran û herwiha wezîrê aboriyê yê Hikûmeta herêma Kurdistanê ye.

## Binêre
* Nêwçiya

## Girêdanên derve
* www.Kaldaya.net

Kategorî:Jidayikbûn 1962
Kategorî:Kesên ji Hewlêrê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Siyasetmedarên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Suryanî
Nefel (malper)

**Nefel** malpereke kurdî bû.

## Danasîn
Nefel malpereke kurdî bû û armanca wê ew bû ko li ser banê Internetê alaya zimanê kurdî hilde ber perên asimanan. Malpera Nefelê serbixwe bû û ne girêdayê ti partî, rêxistin yan ol û mezheban bû. Herwiha nefel navê giyayekî ye ko li Kurdistanê hişîn dibe. Malpera Nefelê di sala 1998ê de dest bi weşanê kir.

## Beşên Nefelê
* Nûçe
* Nivîsar
* Kulturmagazîn
* Hevpeyvîn
* Kolumnîst
* Ewrokurd
* E-Pirtûk
* Lîteratûr
* Ziman
* Muzîk
* Foto
* Lînk

## Nivîskarên Nefelê
* Arif Zêrevan
* Bêhrûz Şocayî
* Felat Dilgeş
* Îbrahîm Gûçlû
* Lezgîn Çalî
* Mihemed Evdila
* Newzad Hirorî
* Samî Ergoşî
* Seîd Veroj
* Selam Nûman
* Serdar Roşan
* Sidqî Hirorî
* Xalid Salih
* Vîldan Tanrikulu

## Redaksiyona Nefelê

**Birêvebirê giştî**
* Arif Zêrevan

**Redaksiyona nûçeyan**
* Arif Zêrevan
* Mihemed Evdila
* Mewla Benavî
* Seîd Veroj
* Sidqî Hirorî

**Redaksiyona zimanî**
* Newzad Hirorî
* Arif Zêrevan

**Malpersaz**
* Hîwa Efendî

## Girêdanên derve
* Malpera Nefelê

Kategorî:Malperên kurdî
Xubuntu

**Xubuntu** guhertoya Ubuntu bi Xfce şûna GNOME ye. Ji Ubuntu siviktir e û ji bo komputerên kevn baş e.

Kategorî:Dîstrîbusyon
Kategorî:Nivîsbariya 2006an
Kubuntu

250px|rast|thumb|Kubuntu 8.04
**Kubuntu** guhertoyeke Ubuntu ye. Di Kubuntu di wekî derdora sermasê KDE şûna GNOME tê sepandin.

www.kubuntu.com 

Kategorî:Dîstrîbusyon
Kategorî:Nivîsbariya 2005an
Şidandin

**Şidandin**, ji bo dosiyên komputerê ku tên bikaranîn bi hinek bernameyên taybet tên kirin. Ji van bernameyan heta niha bi tenê 7zip kurdî destek dike.

Her wiha **Şidandin** ji bo biresên ku mirov dikare wan bi riya tiştekî wekî ta, werîs, kindir û hwd bişidîne jî tê gotin.

Kategorî:Nivîsbarî
Koyo Berz

**Koyo Berz** nivîskarekî kurdê zaza yê ji Sêwregê ye. Ew niha li Swêdê dimîne û bi zimanê kurdiya zazakî dinivîse.

## Jiyan û xebat
Nivîskar di sala 1951ê de li gundê Mextela Sêwregê hatiye dinyayê û ji 1986ê ve li Swêdê dijî.

## Berhemên wî
* Siyamed û Xeca, Apec, 1993, 255 r. - (Weşan nû 32) - ISBN 91-87730-32-4
* Kole nêba : şeherê dimilî. Stockholm, Iremet, 1995. - 98 r.
* Namdarê Sêwregı, Stockholm, İremet Förlag, 1995., 59 r. - ISBN 91-972069-6-2 (korr.)
* Dêrsım: şeherê zazaki. - Stockholm : İremet Förlag, cop. 1996. - 121 s. - ISBN 91-972069-7-0
* Ewro şorî, meşti bêri - Stockholm : Iremet, 1996. - 153 s.
* Begê Dımıliyan - Estemol, Vejiyayışê Tiji, 2001. - 285 s.
* Gramerê Zazakî, - Stockholm : Iremet, 2002. - ISBN 91-973977-1-7

## Çavkanî

* http://www.immi.se/kultur/authors/ 
* http://hem.passagen.se/antoloji1/index.html 

Berz, Koyo
Serdar Roşan

**Serdar Roşan** nivîskar, wergêr, şaîr û çîroknivîsekî kurd e. Bi eslê xwe ji Diyarbekirê ye. Heya sala 1982an li Kurdistanê ma û di dawiya wê salê de çû Swêdê. Ji wê salê bi vir de li Stockholmê dijî. Bi edebiyatê ve mijûl dibe û di malpera Nefel.comê de kunciknivîs e. Heya niha neh kitêbên wî hatine weşandin. Wî hejmarek ji berhemên nivîskarên biyanî yên binavûdeng weke Ernest Hemingway, , Jack London û Miguel de Cervantes wergerandiye ser kurmanciyê.

## Berhemên wî ev in
* *Dara gûzê* (Novel, Weşanên Doz, Stembol)
* *Bazên welat* (Şiîr, Weşanên Doz, Stembol
* *Çîrokên hezar û şevekê* (Çîrok, Weşanên Nûdem, Swêd)
* *Mircana qelew*, Guy de Maupassant (Werger, Novel, Nûdem)
* *[[Bi xatirê sîlehan (pirtûk)|Bi xatirê sîlehan]]*, Ernest Hemîngway (Werger, roman, weşîner: Nûdem)
* *Novelên cîhanê * (Werger, novel ji gelek nivîskarên nawneteweyî, Weşîner: Weqfa kurdî ya li Stockholmê)
* *Destanên kurdî* (Amedekar: Serdar Roşan, Reşo Zîlan, Ji zargotina kurdî, Weşîner: Weqfa Kurdî ya li Stockholmê)
* *Don Quijote* (Don Kişot) Cervantes (Werger, Weşanên Doz, Stembol)
* *Xencer* (Şiîr, Weşanên Doz, Stembol)
* *Don Kîşot*-2 Cervantes (Werger, Weşanên Doz, Stembol)

Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Kesên ji Diyarbekirê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Kategorî:Wergêrên kurd
Mezher Bozan

**Mezher Bozan** nivîskarekî kurd ê ji Bakurê Kurdistanê ye. Ew bi kurdiya kurmancî dinivîse.

## Berhem

* Av zelal bû. çîrok, Stenbol, Weşanên Pêrî, 2002 - ISBN 975-8245-54-6
* Sê Bûyer û Sînema. kurteçîrrok - çapa 1. - Istanbul : Weşanên Pêrî, 2002. - ISBN 975-8245-81-3
* Sê Kulm Ax. helbest - çapa 1. - Istanbul : Weşanên Pêrî, 2002. - ISBN 975-8245-63-5
* Förlåt mig! (demokrati). bi swêdî, 2003. - ISBN 91-631-4099-3

## Çavkanî

* http://www.immi.se/kultur/authors/ 

Bozan, Mezher
Bozan, Mezher
Kategorî:Mêr
Bozan, Mezher
Mihemed Dehsiwar

**Mihemed Dehsiwar** nivîskarekî kurd ê ji Bakurê Kurdistanê ye. Ew niha li Swêdê dijî.

Dehsiwar di sala 1959an de li Batmanê hatiye dinyayê. Wî xwendegeha pêşî, navî û lîse li wir xwendiye. Hê di xortaniya xwe de ketiya nav sefên welatperwerî û şoreşgeriyê. Piştî cûntayê ew mecbûrî derketina dervayî welêt bû û niha li Swêdê, li Stokholmê dijî. Piştî bicîbûna li Stockholmê û îmkanên xwendin û nivîsandina bi zimanê kurdî, hewil da ko di vî warî de kar û xebatê bike. Wî digel vê, pêşî xwendegeha grafîkê ko di warê amadekirin û çapemeniyê de mirov digihîne û du sal bû, kuta kiriye. Paşê wî li Unîversîteya Stokholmê "pêwendiyên navneteweyî" (International Relations) xelas kir û beşek jî ji "siyasalê" (Political Science) xwend. Niha jî bi teza xwe ya di vî warî de mijûl e. Ew di nav cîhana pirtûkan de, li "Pirtûkxaneya Navneteweyî" kar dike û di wir de berpirsiyarê beşa pirtûkên kurmancî û tirkî ye.

Ji bilî romana bi navê *[[Çirîskên rizgariyê]]* ferhengokeke ji bo zarokan a bi navê "Mizgîn" jî amade kiriye û di kovarên kurdî de çîrok û nivîsên wî jî derçûne. Ew her wiha wergeriyê Henning Mankell) wergerandine kurdî.

Dehsiwar bi kurdiya kurmancî dinivîse.

## Berhem
* Çiriskên rizgariyê. roman. - Çapa 1. - Stockholm: Weşanên Newroz, 1995. - 314 r. - ISBN 91-88128-01-6
* Mizgîn: Ferhengoka zarokan a bi wêne. - Çapa 1. - Stockholm: Newroz, 1995. - 255 r. - ISBN 91-88128-00-8

## Çavkanî

* http://www.immi.se/kultur/authors/ 

Dehsiwar, Mihemed
Dehsiwar, Mihemed
Nûbûn (kovar)

**Nûbûn** kovareke werzî ya edebî û rewşenbîrî ya wezareta rewşenbîrî ya Hikûmeta Kurdistanê ya li Dihokê bû.

Nûbûn di nîsana 1998an de bi yekem hejmara xwe derket ber xwendevanên xwe. Nûbûn li Başûrê Kurdistanê li bajarê Dihokê bi tîpên latînî derket û werzane bû.

Piştî hejmara 121ê ya havîna 2012an weşana kovara Nûbûnê bi dawî bû.

## Redaksiyona kovarê
Xwediyê îmtîyazî:
* Samî Şoriş, Wezîrê rewşenbirî (2012).

Sernivîskar:
* Xelîl Duhokî, Bilind Mihemed (2012).

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Kovara Nûbûnê

Kategorî:Dihok (navend)
Kategorî:Kovarên kurdî
Gün Radyo-TV

**Gün Radyo-TV** ya jî **Özgür Gün TV-Radyo** (bi kurdî tê wateya *Radyo û Televîzyona Roj*, *Roj Radyo-TV*) televîzyoneke herêmî ye ku ji Amedê weşan dikir. Piştî bû neteweyî ji hêla dewletê ve hat girtin.

Di sala 1994an bi navê *Metro Radyo-TV* dest bi weşanê kir. Di tîrmeha 2001ê navê xwe guherandî Gün Radyo-TV û dest bi weşana nû kir. Televizyon rojê 16 saet û radyo jî 24 saet li Amedê weşanê dikir.

Di 23ê adarê sala 2006an cara yekem li Tirkiyê Gün Radyo-TV dest bi weşana kurdî kir.

Özgür Gün TV – Gün Radyo ji sala 2002yan heta îlona 2015an li Amedê bi awayekî herêmî weşana xwe didomand. Yekemîn kanala ku li Tirkiyeyê bi kurdî weşan kiriye. Özgür Gün TV di 6ê nîsana 2015an de saet di 17.00an de bi bernameyeke zindî li ser feyka Türksatê dest bi weşana navneteweyî kir. Özgür Gün TV ji ber ku li Amedê li paytexta Kurdistanê weşan dikir, di demeke kurt de bû çav û çavkaniya hemû kurdên li cîhanê. Ji ber vê yekê jî hikûmeta AKPê tevî gelek kanalên din ên kurdî Özgür Gün TV jî di 3ê çiriya pêşîn a 2016an de girt û dest danî ser hemû amûrên wê.

## Girtina kanalê
Di 29ê îlona 2016an Gün Radyo-TV piştî Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016 hatiye girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên kurdî
Kategorî:Teleweşanên ji aliya kesan
Mahabad Felat Arda

**Mahabad Felat** nivîskarekî kurd e.

Di sala 1966an de li bajaroka Farqînê ku li ser bajarê Amedê ye hatiye dinê. Xwendina xwe ya sereta, ya navîn û lîseyê li Farqînê kiriye. Heft salan li bajarê Mersînê maye û li wir di avakirin û rêveberiya Komeleya Mafên Mirovan de cî girtiye. Di heman demê de nûneriya kovara Özgür Halkê ya herêmê kiriye. Di sala 1992yan de bi navê Salar Amedî ji bo Rojnameya Welat gotar nivîsîne. Di dawiya heman salê de derketiye Ewropayê. Di sala 1995an de di rêveberiya MED-TV de cî girtiye û demekê bi navê Mahabad Amedî ji rojnameya Özgür Politikayê re gotar nivîsîne. Çend gotar ji bo rojnameya Axîna Welat û ji hin malperên kurd re jî bi navê Felat Arda nivîs û helbest nivîsîne.

Mahabad Felat ji sala 1999an ve li Swêdê dijî û ji nîsana sala 2005an ve jî berpirsyarî û edîtoriya malpera amidakurd.net'ê dike. Heya niha bi sedan gotar û helbest nivîsîne. Her wiha ji bo xizmeta çand ziman, wêje û hunera kurdî, bi komek hevalê xwe re komeleyek bi navê Komeleya Perwerdeyî, Wêjeyî, Çandî û Hunerî ya Kurd (PERKURD) damezirandine û Mahabad Felat Arda 3 salan serokatiya vê komelê kiriye.

Di navbera salên 2014 û 2017an de perwerdeya pedagojiyê dîtiye û niha li Swêdê mamostetiya zimanê dayikê dike.

Mahabad Felat bi komek mamosteyên din re di navbera salên 2017 û 2019an de kovareka bi navê "Modersmål" (Zimanê Dayikê) derxistin û edîtorî û berpirsyariya weşana kovarê kir.

Mahabad Felat endamê PENa Swedê ye û di sala 2023yan de wekî serokê Partiya Çep a bajarê lê dijî hat hilbijartin.

Berhem: Roman: Zagros û Zerdest - Wesanxaneya Lîs - Amed - Adara 2011, Helbest: Pêtî - Weşanxaneya Lîs - Amed Berfanbara 2017, Lêkolîn: Ol û Desthilatdarî - Weşanxaneya Ar - Avrêl 2022

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Kesên ji Farqînê
Kategorî:Nivîskarên kurd
Cibirî

**Cibirî** an **Cîbran** eşîreke li Kurdistanê ye.

Her çiqas ev nav wek navê eşîra Xalîd Begê Cibirî tê zanîn jî, ev ne raste. Ji ber ku ev nav navê eşîrekî nîne û navê çend eşîran e.

Hinek eşîrên kurd ên navçeya Kanîreş, Gimgim û Xinûs ê (hin ji wan eşîran Bilikî, Mala Sûwar, Memikî, Moxilî, Torinî, Şivilî) ji bo alozî û nakokiyên nav xwe bidin alîkî di bin rêberiya Xalit Begê Cibirî de tên cem hev û bi hev re têkiliyen baş çê dikin. Mirov dikare wek federasyona çend eşîran bi nav bike. Ji xwe ev nav ji peyva *cebirî* tê û wateya wî kewandina an jî çêkirina tiştek şikestî ye.

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Murad Celalî

**Murad Celalî** nivîskarekî kurd e.

Murad Celalî di sala 1980 de li Agiriyê ji dayik bûye. Dibistana seretayî û ya navîn li bajarê Îdirê qedandiye. Pey re xwendina xwe di Zanîngeha Stenbolê fakûlteya edebiyatê beşa dîrokê de berdewam kiriye. Nivîsên wî di kovara Nûbiharê de herweha di malperên Diyarname.com, Beroj.com û Netkurd.comê de tên weşandin.

Nivîskar lêkonîn xwe yê li ser dîroka olan û kurdan berdewam dike. Herweha bi wergerê re jî eleqedar dibe. Pirtûkeke wî ya di derheq dîroka pêxemberan de bi navê Li Ber Ronahiya Qur'anê Dîroka Pêxemberan di nav weşanên Nûbiharê de derketiye.

Herweha xebateka wî ya di derheq jiyana Muhemmed nivisiye. Li ser têgehên îslamî jî pirtûkeke bi navê Têgehên Bingehîn amade kiriye.

## Berhem
* Têgehên Bingehîn
* Jiyana Pêxemberê Me Hz. Muhemmed
* Li Ber Ronahiya Qur'anê Dîroka Pêxemberan

## Girêdanên derve
* http://www.muradcelali.blogspot.com
* http://www.bangaquran.com 

Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Wergêrên kurd
Finik

**Finik** an **xirbeyên Finikê** cihêkî dîrokî yê kevnare ye nêzîkî gundê Basan ê Şirnexê (Bakurê Kurdistanê).

Xirabeyên Finik, 35 kîlometreyan li aliyê başûrê rojavayê Şirnexê ye. Di dewama çiyayê Gabar de, di cihê hevbirîna çiyayê Gabar û ava Dîcle, di devê niwalekê de, beriya zayînê 4 hezar salan ji aliyê Gudiyan ve hatiye avakirin. Bermayên wê gihane heta salên me yê paşî. Bi kevirên sipî hatîye avakirin. Kelhe, bi seraya di nava xwe de, zindan, serhinç û kûna di daxwûşê ser avê ve ciyek yê rûniştinê yê antîk e. Di zemanê dawî de bi texrîbatan derbeyên mezin xwarîne. Di salên 1990'an de, demê ji aliyê dewletê ve hate valakirin, eserên dîrokî hêjî bêhtir hatin texrîbkirin.

## Pîra Finikî
Li gorî rîwayetan, li Finikê bi navê Pîra Finikî pîrejineke hikumdar jiyan dikir. Di demekê de xeraç dayîna Împeratoriyê red kir, împeratoriyê bi leşkerek giran êrîşê li ser Finikê kir. Ev fermandara pîrejin xwe di kelha xwe de parast û împeratoriyê jî ji bona wê êxsîr bike bi mehan kelha wê êxist bi muhaserê de. Ev dûrpêçkirin heta nîvê zivistanê berdewam dike. Ji ber vê qasê leşkerê wê dikeve tengasiyeke mezin ya birçîbonê de. Di kelheyê de ji ajalan kûçikek ya mê tinê li ser linga mayîbî. Fermandara pîrejin ewê kûçikê di dûşe û şîrê wê dike mast û bi hinek pîvazên mayîn kelhê de ve dirêke ji fermandarê diminê xwe re. Fermandarê dijmin pêşberê vê tewrê de şaş dibe û dûrpêçkirina leşkerî ya li ser kelhê dirake û şûnde vedigerê.

Piştî Tûfana Nûh Pêxember, ewa di pirtokên pîroz de mîtolojiya wan hatiyî diyar kirin, zayîna mirovatiyê ya duwem çêboyî û heta roja me ya îro, di her bostek axa vî welatî de mûmkine mirov rasta berhemên şaristaniyên kevin û antîk bê. Di çiyayê Gabarê de, ko tê bawer kirin ji aliyê hêzên sermirovî Harîkûlade ve hatiye çêkirin, bajarê Dara û sûrhên li dora bajarî hatin çêkirin, Di çiyayê Cûdî de jibermayên Bajarikard û Girê Çolya jî, hindek ji wan jibermayiyên kevnare û antîk in. Di navbeyna Şirnex û Cizîrê de, di nav wan jibermayiyên ji şaristaniya Gutiyan mayîn tê qebulkirin de, di derkeve holê ko kevir hatîne kolandin û cûwa avê têre hatiye birin. Di boxaza Qesrikê de heykelekî şervanekê li ser hepsî siwar, ko berî hezaran salan hatiye çêkirin û heta demê nêzîk jî saxlem mayîbî, di şerê qirêj de berî çend salan boye hedefa guleyan û zerar gihiştiyê.


Wêne:Pinaca Castle Corduene 1.jpg|Xirabeyên Finikê, di sala 1909'an de, ji arşîva Gertrude Bell.


## Çavkanî

Kategorî:Basan
Kategorî:Cihên dîrokî
Mizgefta Mezin a Cizîrê

thumb|Minareya Mizgefta Mezin a Cizîra Botan, 2009.
**Mizgefta Mezin a Cizîrê** li Cizîrê mizgefteke bi nav û deng e.

Wekî tê gotin Mizgefta Mezin ya Cizîrê berî îslamiyetê dêr bû. Di sala 639'an de wextê îslamiyet hat Cizîrê ev dêr hatiye guhertin, bûye mizgeft. Di demê Ebasîyan de Emerê kurê Ebdilezîz bûye waliyê Cizîrê û ev mizgeft ji binî xirakirîye û li ser eslê wê yê kevin ji nuve ava kirîye. Piştî wê di sala 1160'an de ji aliyê atabegê Zengî yê Cizîrê Ebûlqasim Mehmûd ve hatiye xirakirin û li gorî aslê wê yê kevin dîsa hatiye avakirin. Li ser deriyên navîn yê mizgeftê li aliyê çepê de ev tiştên he bi nivîsandin he ne. Ji bilî wê jî li ser vê mizgeftê di nivîseke dî de:

hatiye nivîsandin. Wergera wê bi kurdî ev e:

Li ser deriyê Mizgefta Mezin ya Cizîrê, doqikêk yê ejder bi kompozîsyonên şêr û teyr ji aliyê zanyarê mezin yê fen, otomat û sîbernîtîkê, Ebû l-'Iz Îsmaîlê kurê Rezazê Cizîrî (1153-1233) ve bi madenê tûnçî hatî çêkirin heye.

Li ser herdû aliyên derî tam pêşberî hevdû dû doqikên ejderan sekinî ne û di nava wan de jî kompozîsyona serê Şêrekê heye. Herdû ejder jî cavên wan behîvî ne, gûhên wan sertîj û hatîne şibhandinê afirîdeyên bi per.

Bejna wan bi kolandinê pûl bi pûl, bi mar hatîne şibihandin. Li aliyê jêr ve dûvên wan li hevdû hatîne alandin û serê dûvê wan wekî serê teyran hatiye dûmahîdan. Dirêjiya bejna wan 27&nbsp;cm, pehnahiya wan 24&nbsp;cm û stûrahiya wan jî 3&nbsp;cm ne.

## Pêşangeha wêneyan

Wêne:Mizgefta Mezin a Cizîra Botan 2009.JPG|Mizgefta Mezin a Cizîra Botan
Wêne:Mizgefta Mezin a Cizîra Botan 2009 2.JPG|Mizgefta Mezin a Cizîra Botan


Kategorî:Cihên dîrokî
Kategorî:Cizîr
Kategorî:Mizgeft
Xirbeyên Fitnê

**Xirbeyên Fitnê** li Dêrika Çiyayê Mazî ye

**Xerabbajarê Fitnê** li binya Gundê Fitnê ye û bi qasî** 13 km** yan li **bakurê rojavayê Dêrikê** dikeve. Ev Xerabbajar di newalekê de ye û ji bakur ber bi başûr ve fireh dibe. Dirêjbûna newalê bi qasî KMê û fireh bûna wê jî bi qasî **500 metreyî** ye.

Di vî Xerbbajarî de, xirbeyên dêran, serayan û hejmareke zêde xaniyên xerabe henin. Bi taybetî, xirbeyên dêra mezin xuya dike ku ev bajar bi teknîk û zanebûneke pêşveçûyî hatiye ava kirin. Kevirên avahî pê hatiye çekirin pir giran in û bi sitîleke pir bedew hatiye neqişandin. Pilana bajêr û sitîla çêkirina avahiyan xuyadike ku ev bajar di dewra Bîzansiyan de hatiye ava kirin.

Ev bajarê mezin û mûazem ji ber afatên Îlahî û ji destê defînegeran, di dema me de, ketiye rewşeke pirî xerab.

Kategorî:Cihên dîrokî
Kela Dêra Metînan

**Keleya Dêra Metînan** bi qasî 20 km li bakurê rojavayê Dêrika Çiyayê Mazî ye û gundê ku Kele lê ye bi Şermixê ve girêdayî ye. Kele di dewra Bîzansiyan de, li ser girekî ku bilindahiya wî li dor 150 m ye, hatiye ava kirin. Kesên ku ev Keleya çêkiribûn, rêya karwanan jî xistibûn bin kontrola xwe. Nêrîngeha Keleyê li ser 8 bircan hatiye çêkirin. Hew deriyakî wê heye û ew jî li bakur dinêre û derî li ser rasta meydana keleyê ye.

Di hundirê keleyê de sarîncên avê, embarên zexîreyê û avahiyên xerabe henin. Bilindahiya nêrîngehê 20 m, ya bircan 15 m û ya bedenê jî 10 m ye. Kele û avahiyên hundirê wê di rewşeke xerabdenin.

Kategorî:Cihên dîrokî
Ethem Xemgîn

**Ethem Xemgîn** dîroknas û nivîskarekî kurd e. Li ser dîrok û mitolojiya kurdi ji lêkolînên wî bûna. Li ser dîroke Kurdistanê ji bi sê bergan pirtûk nivisand.

## Berhem

* *Kürdistan Tarihi* (Dîroka Kurdistanê) I ,II ,III - 3cilt (Dîroka Kurdistan I,II,III)
* *Kürdistan'da İnsan Hakları* (Li Kurdistanê Mafê Mirovan)
* ''Kürdistan'da Dini İnançlar ve Etkileri'' I,II 2.cilt (Li Kurdistanê Baweriyên Olî û Bandora wan)

Kategorî:Dîroknasên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Şerefxan Cizîrî

**Şerefxan Cizîrî** (jdb. 1955, Qamişlo, Rojavaya Kurdistanê), dîroknas û siyasetmedarekî kurd e.

Di sala 1955an de li Qamişlo hatiye dinyayê, perwerdeya seretayî û navîn li Mêrdîn û Nisêbînê diqedîne. Di Sala 1975an de diçe li Swêdê bi cîh dibe. Li Unîversîteyên Stockholm û Uppsalayê li ser zanyariya siyasetê, dîrokê û ramana dîrokê dixwînê, di sala 1986an de teza xwe ya masterê pêşkêş dike. Li vî welatê bi awayek çalak siyasetê dike û endamê Navenda Partiya Çep a Swêdê bû. Li Stockholm (Huddinge) alikarê serokê şaredariyê, endamê meclisa şaredariyê, serokatiya komîsyonan jî dike.

Şerefxan Cizîrî di gelek kovar û rojnameyên kurd de gotarê kulturî, ramangerî û edebî nivîsandine. Li Zanîngeha Mêrdînê dersên edebiyata devkî dane şagirtên lîsansa bilind.

## Pirtûkên nivîskar
* Yazarlik Ve İdeolojî, 1986
* Tarih ve Uygarlık, 1991 *Cilt Bir*
* Raman û Kultur, 1996
* Tarih ve Uygarlık, 1997 *Cilt İki*
* Bize Bir Felsefe Lazım, 1999
* Kultur û Edebiyata Devkî, 1999
* İskandinav Modelî, 2000
* Omeriya Mirsom, 2009
* Edebiyata Devkî û Sosyalîsazyon, 2011
* Tarih ve Uygarlık, 2017 *(Iki cilt birlikte)*

## Amade ji bona çapê
* Edebiyata Devkî û Şer
* Mirov Çima Dinivîsîne
* Bize Bir Siyaset Lazım

## Rojnamên ku gotar tê de nivîsandine (weşanên nivîskî)
* Nûdem
* Azadiya Welat
* Kurdistan Press
* Berbang
* Özgür Politika
* Olay Gazetesi

## Karên online
*  Nivîsên '''''Nusaybinim''''' 
* Nivîsên '''''Mardin Life''''' 
* Nivîsên '''''Basnews'''''

## Çavkanî

Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Robert Olson

**Robert William Olson** (jdb. 14 kanûna pêşîn 1940, Devil's Lake, Dakotaya Bakur (DYA) - m. 14 çiriya paşîn 2023, Seattle (DYA)) dîroknas û kurdnasê amerîkan bû.

Robert Olson profesorê emerîtus ê dîrok û siyaseta Rojhilata Navîn li Zanîngeha Kentakiyê (DYA) bû. Ew xwediyê bi dehan kitêbên li ser mijarên cuda cuda yên dîrok û siyaseta Rojhilata Navîn e.

## Mirina wî
Robert Olson di 14ê çiriya paşîn a 2023an de li Seattle (DYA) koça dawî kir. Ew di 82 saliya temenê xwe de bû.

## Berhemên wî
* 
* Kürt Milliyetçiliğinin Kaynakları ve Şeyh Said İsyanı (Jêderka Netewperestiya Kurda û Serhildana Şêx Seîd), Weşanên Özge, Ankara (Tirkiye), 1992.
* 
* 

## Çavkanî

Olson, Robert
Olson, Robert
Kategorî:Kurdolog
Olson, Robert
Alexsandr Soljenitsin

**Alexsandr Isayeviç Soljenitsin** nivîskar û siyasetmedarek rûsî ye.

Di sala 1918 an da li Qafqasya yê li bajarê Kislovodsk hatîye dinê. Li Unîvesîteya Donê Fîzîk û matematîk xwend, Xwendina xwe li Moskova bi felsefe, dîrok û edebiyatê domand. Di 1941 an da wek serbaz diçe leşkerîye. Di nameyên ku ji hevalên xwe re dişîne da, rexneyan li Stalîn dike. Ji ber van rexneya 8 sal cirma hepsê û 2 sal jî a sirgûnê digre. Di sala 1950 da wî dişînên qampên taybetî ên Asya Navîn. Di van qampan da nexwaşiya mirovxwerê dikeve. Piştî mirina Stalîn ji hevsê derdikeve. Piştî romanên wî tê weşandin ji hem welatîye tê avitin û wî teslîme Almanya ye dikin.
Di sala 1991 da biryara sirguniya wî tê betal kirin. Di 1994 da vedigere.

Romana wî a bi navê Rojeke Ivan Denisoviç di hêla Osman Ozçelik da li kurdî tê wergerandin

## Xelat
* Xelata Nobel (1970)

## Çend Berhem
* Rojeke Ivan Denisoviç, Roman
* Xeleka Yekemîn, Roman
* Totinekê Sor 4 Cîlt, Roman
* Lenin li Zurichê
* Pirsgirêka Rûsan
* Şevên Prûsya yê

Soljenitsin
Rojeke Ivan Denisoviç

**Rojeke Îvan Denîsovîç** romaneke Alexsandr Soljenitsinê ye.

* Cûr: Roman
* Nivîskar: Alexsandr Soljenitsin
* Wergerandin: Osman Ozçelik
* Weşanxane: Avesta

Roman ji 136 rûpelan pê tê. Û di bergeha paşîn da aha hatîye nasandin.

Salên 40'î...Îvan Denîsovîç Şûhov; gundîyekî ji Sovyetê, hosteyê dîwaran e. Şerê Dinyayê ê 2. derdikeve. Artêşa Alman êrîşî YS kirîye. Şûhov ji diçê şer, û dîl dikeve, Tevî 4 hevalên xwe ji kampê direve,ji wan sê kes tên kuştin, Şûhov û hevalekî wî xwe digîhîne yekîneya ya leşkerî. Çi tê serê Şûhov wê rojê tê. Qey leşkerê Artêşa Sor dîl dikeve? Dîl bikeve jî ji destê Almanan xelas dibe? Û jîyana kampên taybet dest pê dike.

Kategorî:Roman
Qraliyeta Kurdistan

**Qralîyeta Kurdistan** ji du qiraliyetan tê gotin:

* Qiraliyeta Kurdistanê, qiraliyeta Şêx Mehmûd Berzincî li Başûrê Kurdistanê.
* Qiraliyeta duhê li bakûrê Kurdistanê, binihêre: Serhildana Şêx Seîdê Pîranê.

Kategorî:Dîrok
Kategorî:Kurdistan
Richard Bach

**Richard David Bach** nivîskarekî amerîkî ye.

Di sala 1955an de koleja bajarê Long Beach qedand. Rawesteka hewa û li ser sentrala Hêzê xwend. Di 1975an da Dînamîka hewa xwend. Di 1963an de bi berpirsiyariya kovara hewatî yê ya *Flying Magazîn*ê ya bêşê Amerikaya Rojava kir.

Paşê bû pîlotê balafirê. Di 1975an da dest bi mamostetiya Felsefa Firînê kir. Di navbera 1959-1970an de wek rojnamevanekî serbixwe xebitî. Niha li Newyorkê dijî.

Romana wî bi navê Qaqlibaz li 40 zimanê zêdetir hatiye wergerandin û dinê de bi mîlyonan hatiye firotin. Ev berhema han ji aliyêOsman Ozçelik ve li kurdî jî hat wergerandin.

## Berhem

* Stranger To The Ground (Biyaniyê Axê)
* Nothing By Chance(Tu Tişt Nespêre Şans)
* Jonathan Livingston Seagull (Qaqlibaz)
* A Gift Of Wings(xelatên Baskan)
* The Advantures Of A Reluctant Mesîhekî(Serpêhatiyên Mesîhekî Bidil)
* There Is No Place As For Away(Cîhekî Wîlo Dûrtir Nîne)

## Çavkanî
* Pirtûka Qaqlibaz

Kategorî:Jidayikbûn 1936
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Qaqlîbaz (pirtûk)

**Qaqlibaz** romaneke Richard Bachê ye.

Cûre: Roman

Nivîskar: Richard Bach

Wergerandin: Osman Ozçelik

Navê orjînal: Jonathan Livingston Seagull

Romana Qaqlibaz di sala 1994' an da hêla Osman Ozçelîk ta hatîye wergerandin û nav weşanên Firat da hatîye weşandin.

Roman ji 80 rûpelê pêk tê.

Ev roman di bergeha paşîn da aha hatîye nasandin:

Gernasê romanê derî adetê qaqlibazeke. Nivîskar bi jîyana qaqlibazekê bîr û baweriyên cîvatê rexne dike. û dide xûyan ku kevneşopî ne qasî ku mirov jê bitirse xurte. Bes bila mirov bizanibe çi dixwaze. Piştî eşkere kirina daxwazê rêyek li ber mirov dimîne. Şikandina tiştên ku jîyana cîvatê bi şûnde dikşîne. Ew jî bi xebatek bawerî û bê tirs dibe.

Qaqlibaz çi qas bilind difirin ewqas dûrtir dibînin. mirov jî çiqas fireh bifikire ewqas nêzî rastiyê dibe. Mirov bizanibe sînoran jî ser mejîye xwe rake, berê mejî paşê beden azad dibe. Û bi evîniyê digîhîje bihuştê. Em bawerên hûnê ji qaqlibaza Jonathan hez bikin.

Kategorî:Pirtûkên li ser balindeyan
Kategorî:Roman
Qesra Qenco

**Qesra Qenco** bi qasî 30 kîlometreyî li başûrê rojavayê Dêrika Çiyayê Mazî li gundê Qesrê ye. Ev gund kîlometreyekê li binya rêya Mêrdîn û Ruhayê ye û ev cîhê hanê bi navê kîlometreya 67'em tê binav kirin. Ji qesiran re ewropî dibêjin *şato* û tirk jî dibêjin *konak*.

Di dewra berê, di navbera eşîran de şer û pevçûn kêm ne dibûn. Ji bona vê yekê bû ku qesr wek keleyan dihatin lêkirin. Qesrên ku wek Qesra Qenco, li derdora Mêrdîn û Ruhayê bi jimarek zêde hebûn. Lê belê, qesra ku heta vê rojê li ser lingan maye Qesra Qenco bi tenê ye.

Nivîsteka (kîtabe) li ser derî ye xuya dike ku Qesir, bi hicrî di sala 1120'an û bi mîladî jî di sala 1705'an de hatiye lêkirin û dîsa bi hicrî, di sala 1320'an û bi mîladî jî di sala 1905'an de, ji aliyê Husênê Qenco ve hatiye tahmîr kirin.

Dora Qesrê, bi bedeneke ku dirêjbûna wê 300 m ye hatiye pêçan. Firehbûna bedenê jî 80-90 cm ye. Ji bona ku ew bikaribin bi rehetî ji êrîş û tehlûkeyan haydar bibin, li her çar qoziyên bedenê jî nêrîngeh hatinin çêkirin. Du deriyên wê hene ku yek li bakur û yek jî li başûr dinere.

Qesir li ser çar tebaxa ye û bi kevirên reş hatiye lêkirin. Beştên odeyan jî li ser çar hustûnên kevir e û wek kubeyan hatiye çêkirin. Li pişta xênî jî çar nêringeh û bedeneke bilindahiya wê bi qasî 1,5-2 metreyan e, heye. Ji bona parastinê, di her nîv metreya vê bedenê de berkaz (mazgal) hatine çêkirin.

Li tebaxa duyem odeyek heye ku wek kîlerê tê bikar anîn, derî û perwazên vê odeyê ji kevirên Bazaltê yên yekpare hatinin çêkirine. Li sedera derî du rêz nivîsa Romayî bala mirov dikişîne. Ev derî ji kevirekî reş û yekpare û qalindbûna wî jî 30 cm ye hatiye çêkirin. Li gor gotinê, ev derî ji xirbeyên Kerkuştî ku 3 km'an li rojavayê qesirê ye hatiye derxistin û tê texmînkirin ku ev derî, deriyê dêreke romayiyan e.

Kategorî:Cihên dîrokî
Kategorî:Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Ayhan Geverî

**Ayhan Geverî** (1980), nivîskarekî kurd e.

Ayhan Geverî, di sala 1980'yî de li navçeya Geverê ku girêdayî bi Colemêrge ye, ji dayik bû ye. Di sala 2003yê de ji beşa ziman û wêjeya tirkî ya Zanîngeha Stembolê destûryar bûn. Li Zanîngeha Wanê jî di eynî beşê de lîsansa xwe ya bilind qedand kir û niha jî di Zanîngeha Bilkentê de doktorayê diket. Di sala 2011ê de jî li Zanîngeha Mûş Alparslanê di beşa ziman û wêjeyaa kurdî de dest bi mamostetiyê kir.

Nivîsên wî di gelek kovarên kurdî û tirkî de belav dibin û bi navê Leyl-name (2006), Antolojiya Çîrokên Nûbiharê (2008) û Yûsuf û Zuleyxaya Selîmiyê Hîzanî (2013) sê berhemên wî ji nav Weşanên Nûbiharê çap bû ne û li ser * Jiyan û Berhemên Evdirrehîm Rehmî Colemêrgî * jî xebatek wî heye ku hê qedand ne bû ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Wergêrên kurd
Îrfan Amîda

**Îrfan Amîda** helbestvan û nivîskarekî kurd e.

Di sala 1968an de, li Mêrdînê ji dayik bûye. Xwendina xwe li Qesrêya gundê Mêrdînê, Qoser, Dirbêsiyê û li Zanîngeha Dîcle ya Amedê, Para Perwerdehiyê kuta kiriye. Helbestên wî di Azadiya Welat, Jiyana Rewşen, Mehname û Kulîna Kulîlkan her wiha çîrok û nivîsên wî di Kovara W de hatine weşandin.

## Berhem
* *[[Dimenên Derizî]]*, Helbest (Weşanên Sî, Reşemî 2002, ISBN 975-6560-14-2)
* *[[Nameyên Nabersivin]]*, Helbest (Weşanên Aram, 2003, ISBN 975-8242-82-2)
* *[[Şopa Neşuştî]]*, Helbest Weşanên Lîs, 2005
* *[[Zaremya]]*, Helbest Weşanên Lîs, 2009
* *[[Pêşangeha Sûretan]]*, Roman Weşanên Lîs, 2011, ISBN 978-605-62112-1-8)
* *[[Şevek Şîzofren]]*, Roman Weşanên Lîs, 2018, ISBN 9786058152175

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1968
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Nûbihar (kovar)

thumb|Nûbihar
***Nûbihar*** kovareke çandî û edebî ye.

Ji sala 1992yan hetanî sala 2000î heşt salan mehane, bi temamî 86 jimar derketiye. Paşê du salan navber daye weşana xwe. Di sala 2002yan de careke din, bi jimara 87an, weke kovareke sê mehî dest bi weşana xwe kiriye. Herî dawîn jî me jimara 150î derxistiye.

Di van jimarên Nûbiharê de li ser mijarên cûrbecûr gelek nivîs derketine. Helbesta klasîk û helbesta modern, çîrokên bav û kalan û hîkayeyên modern, tehlîlên edebî, ceribandin, hevpeyvîn, nivîsên rojane û siyasî, wergerên ji cûrbecûr zimanên dinyayê, meala Qur’anê, wergerên hedîsan û gelek mijarên din dem bi dem di Nûbiharê de cih girtine.

Di van salên derbasbûyî de kovara Nûbihar ne tenê ji bo xwendevanên xwe, ji bo avakar û xebatkarên xwe jî bûye mektebeke kurdî. Gelek kesên xwendin û nivîsandina Kurdî ji Nûbiharê hîn bûne, paşê bûne nivîskarê kovarê. Gelekan ji wan kitêb jî nivîsandine.

Kovara Nûbiharê bi dîroka 2020an 28 salên xwe qedandine. Wekî cild jî 23 cildên xwe temam kirine. Ev cild bi temamî Kurdî ne. Her cildek teqrîben nêzîkî 400 rûpelî ye. Ev jî bi hezaran rûpelên Kurdî dikin.

## Kitêbên ku Nûbiharê weşandine

* Rîsaleya Biratiyê ji Seîd Nûrsî
* Peyivên Bicûk ji Seîd Nûrsî
* Peyiva Bîst û Sêyemîn ji Seîd Nûrsî
* Çarîn ji Sabah Kara
* Nameyên Bêcewab ji Sabah Kara
* Mersiyeyên Rojhilat ji Sabah Kara
* Dubeytî ji Baba Tahirê Uryan
* Rubaiyat ji Omer Xeyyam
* Teyrê Xerîb ji Xûrşîd Rûşen
* Feqiyê Teyran ji Xalîd Sadînî
* Melayê Cizîrî Divanı'nın Şerhi ji Abdulmukit Septioğlu
* Nimêj Dikim Komîsyon
* Ebdullahê Minyeyî ji Hekimoğlu İsmail
* Leyla û Mecnûn ji Siwadî
* Kelîle û Dimne ji Beydaba
* Pêxemberê Ummetê Hezretî Muhemmed ji Ebdulhadî Botî
* Gaziya Min ji Berhîm Paşa
* Dîwan ji Seyid Eliyê Findikî
* Çil Hedîs ji Îmamê Newewî
* Asilerin Dönüşü ji Gülistan Çoban
* Seyf-ul Milûk û Melke Xatûn ji Siyahpoş
* Gotinên Pêşiyan û Botan Atasözleri ji Abdulkadir Bingöl
* Bediuzzaman'ın Hayatı ji Abdurrahman Nursi
* Bediuzzaman'ın Volkan Yazıları ji Osman Resulan
* 36. Parallel ve Ortadoğu ji M. Selim Akdoğan
* Çağdaş İran Şiiri Antolojisi ji Sabah Kara
* İslam Tarihinde Kürt Kadını ji Muhammed Hayr Yûsuf
* Leyl-name ji Ayhan Geverî
* Dîwan ji Mela Zahirê Tendûrekî
* Çîrokên Hz. Mewlana ji Sadık Yalsızuçanlar
* Ferhenga Destî ji Umîd Demîrhan
* Li Ber Ronahiya Qur'anê Dîroka Pêxemberan ji Murad Celalî
* Dîwan ji Mela Ahmedê Cizîrî
* Antolojiya Çîrokên Nûbiharê ji Ayhan Geverî
* Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri ji Abdullah İncekan
* Şivan Perwer - Efsaneya Zindî ji Abdullah İncekan

## Girêdanên derve
* Malpera Kovara Nûbiharê
* Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri
* Şivan Perwer - Efsaneya Zindî 

Kategorî:Kovarên kurdî
Kategorî:Weşanxane
Wezîrê Eşo

**Wezîrê Eşo** (jdb. 1934 - m. 2015) nivîskar, lêkolîner û rewşenbîrekî kurd bû. Wezîrê Eşo di 1ê çiriya paşîn a 1934an de li Tiblîsa paytextê Gurcistanê ji dayîk bûye. Pêşiyên Wezîrê Eşo ji Zêtkaya Agiriyê koç kirine.

## Kurtejiyan
Ew di sala 1953an de li fakulteya tarîxê ya Zanîngeha paytextê Ermenistanê Êrîvanê tê qebûlkirin û gava ew xelas dike, di navbera salên 1958–1961ê de li gundê Pampê wek serokê dibistanê kar dike. Salên 1961–1963an wek berendamê doktorayê beşa kurdzaniyê ya Enstîtuya Rohilatzaniyê de li Lenîngradê (niha Sankt–Pêtêrsbûrg) di nava tarîxa Kurdistanê de kûr dibe. Salên 1964–1983an weke redaktor û redaktorê sereke yê polîtîkî di radyo, televîzyon û weşanên Ermenistanê de kar dike. Salên 1983–1994an karê redaktorîkirinê û wergeriyê di beşa weşanên kurdî ya Radyoya Êrîvanê de bi cî tîne.

Weke rojnamevan zêdeyî hezar gotar û şiroveyên wî li ser rûpelên rojnameya Riya Teze (Rya Teze) û gelek rojname û kovarên Ermenistanê û Moskovayê yên navendî de hatine weşandin, lê welê jî di radyoyê de hatine weşandin. Ji ber vê kedê ew kirine endamê Yekîtiyên nivîskar û rojnamevanên Ermenistanê û yê Yekîtiya Sovyeta berê. Wezîrê Eşo di sala 1991ê de hêjayî xelata Yekîtiya Nivîskarên Ermenî û Seksyona nivîskarên kurd ya bi navê Erebê Şemo bû.

## Mirin
Wezîrê Eşo heta mirina xwe li Belçîkayê di kar û mijûliyên nivîskariyê de berdewam bû. Ew di 23ê kanûna paşîn a 2015an de li Brukselê mir.

## Berhem û lêkolîn
* Mizgînî, Lîs, 2024
* Pariyê Berdemayî, Lîs, 2021
* Kilam û Pênûs - Kurdên Kafkasyaya Başûr, Lîs, 2018
* Sîber, Lîs, 2016
* Qirme (pirtûk), roman, Lîs, 2016
* Sîber (pirtûk), roman, Lîs, 2016
* Tosinê Ûşan, roman, Lîs, 2016
* Îtibarî (pirtûk), novel, Lîs, 2016
* Hosta Hovhannes, novel, Lîs 2016
* Dîroka kurdên Sovyeta kevin, lêkolîn, Nûdem, 31:1999, r. 6-31
* Ronesansa çanda kurdî li Sovyeta berê, Nûdem, 32:1999, r. 46-55
* Hilweşîna Yekîtiya Sovyetê û çarenûsa kurdên li wî welatî, Nûdem, 33:2000, r. 49-58
* Xebera dosta
* Kurd (pirtûk)
* Êzdî (werger)
* Dengbêj kal bûbû
* Pamp–Sîpan
* Xaçatûr Abovyan
* Xebera Dosta
* Dosya Barzanî: Di Sandoqa Stalîn ya Polayî de
* Kurdzanê mezin Qanatê Kurdo
* Zargotinzanê kurd yê mezin

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1934
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên Gurcistanê
Kategorî:Mirin 2015
Kategorî:Nivîskarên êzîdî
Kategorî:Radyoya Êrîvanê
Ebdulbaqî Huseynî

**Ebdulbaqî Huseynî** (bi tîpguhêziya latînî ji erebî: *Abdulbaqi Hussaini*), nivîskarekî kurd e ku di sala 1961ê de li Qamişloka binxetê hatiye dinyayê. 

## Perwerdehî
Huseynî xwendina xwe a sereke, navîn û lîse li Qamişlokê xwendiye.

Pişê li Zanîngeha Şamê di navbera salên 1979–1985an de xwendina xwe di fakulteya çandiniyê de wek endezyarê çandiniyê xelas kir.

## Jiyana wî li Norwêcê
Ji sala 1999an û vir ve li Norwêcê dijî. Di sala 2006-2009 mastera xwe di warê duristkirina Stadyoên Golf de ji Zanîngeha Osloyê wergirt.

## Berhem
Çîrokên mîran, pirtûkeke folklorî ye ku ji 20 çîrokan pêk tê. Di sala 1991ê de li Beyrûdê çap kiriye.

Berpirsyariya kovarên kurdî Gurzek Gul (1989–1991) û Zanîn (1991–1997) dikir.

Ji sala 2011 ve serokê Hevbenda Nivîskar û Rojnamevanên Kurd li Sûriyê (HNRKS) ye. Berpirsê beşê kurdî yê rojnameya (Pênûsa Nû) bû.

Hin berhemên wî li ber çapê ne.

Ew niha gotarên xwe bi zimanên kurdî û erebî di rojname, kovar û malperên Înternetê de belav dike.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1961
Huseynî, Ebdulbaqî
Cankurd

**Cankurd** (jdb. 1948 Meydankê, Efrîn) nivîskarekî kurd e.

## Jiyan
Cankurd di sala 1948an de li gundê Meydankê yê Rojavayê Kurdistanê hatiye dinyayê. Xwendina xwe ya destpêkê li gundê xwe û ya navîn û lîse jî li Efrîn û Helebê biriye serî. Du salan piştî lîseyê li *Enstîtuya Amadekirina Mamosteyan* beşa zimanê erebî li Helebê xwendiye. Ji ber xebata siyasî gelek caran hatiye girtin û îşkencekirin.

Cankurd di sala 1979an de çûye Almanyayê û xebata xwe ya siyasî û çandî dewam kiriye.

Ew bi kurdî, erebî û almanî dinivîse û heta niha ev berhem çap kirine:

## Berhem

**Bi kurdî:**
* Gundê Dîna, kurteçîrok.
* Selahdînê Eyûbî (Kurdekî cîhan hejand)
* Alexander Jaba (Berhevoka çêrokên kurmancî)
* Dilopeka xwîna dila, helbest.
* Bazirganê Vênîsiya – Werger ji Shakespeare.

**Bi erebî:**
* El–Muslîmon wel Qediye El–Kurdiyye.
* El –Hîlal El–Meeqof.
* El–Merhele Errahîne mîn Kîfah Eşeeb El–Kurdî.

**Bi almanî:**
* Gutachten Pirtûkek li ser rewşa rojavayê Kurdistanê wek belav kiriye.

Kategorî:Jidayikbûn 1948
Kategorî:Kesên ji Efrînê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Ehmed Mehemed Îsmaîl

**Ehmed Mehemed Îsmaîl** nivîskarekî kurd e.

**Ehmed Mehemed Îsmaîl** di sala 1943an de li bajarê Kerkûkê hatiye dinyayê. Wî di destpêka salên heftêyan de çîrokên xwe di kovar û rojnameyan de dane weşandin û mîna çîroknivîs deng daye. Heta niha çar kitêbên wî ên kurteçîrokan hatine weşandin û hin berhem jî ji tirkî wergerandine kurdî.

Îsmaîl, Ehmed Mehemed