Bûyera binderyaya Titanê 2023

**Bûyera binderyaya Titanê**, bûyereke windabûna amûra binderyayî ya bi navê Titan e ku di 18ê hezîrana sala 2023an de piştî binavbûne winda dibe û tu pêwendî ji amûrê nayê wergirtin. Amûra jêrderyayî ya Titan ku winda dibe ji hêla pargîdaniya OceanGate ve tê xebitandin. Amûr di avên navneteweyî ya li Okyanûsa Atlantîka Bakur de bi qasî 400 mîlên deryayî (740 km) dûrî peravên Newfoundland a Kanadayê winda bûye. Jêrderya ji bo gera binavî ya ku pênc kes tê de bûn, beşek ji sefera geştiyariyê bû ku ji bo şopandina bermahiyên geştiyar diçûna şûnwarê keştiya Tîtanîk a binavbûyî. Pêwendiya bi Titanê re 1 saet û 45 deqîqeyan piştî binavbûna li qada xerabyên keştiya Tîtanîk a binavbûyî de winda bûye.

Piştî lêgerîneke ku nêzîkî 80 saetan berxwe dide, amûreke binê avê ku ji dûr ve tê koordînekirin li qadek bermahiyan ku perçeyên Titanê tê de hebûn, bi qasî 488 metreyan dûrî xirabeya Tîtanîkê rastî perçeyên enqazê yên amûra jêravî ya Titanê tê. Vedîtin li ser bingeha sonarên nepenîkirî yên Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê teqînek li herêmê di roja seferê de ku destnîşan dike ku amûra jêravî Tîtan demek kurt piştî ku dest bi daketina xwe dike teqiya û di encamê de hemî rêwiyên amûrê canê xwe jidest didin.

Di demên borî de di derbarê ewlehiya amûra Titanê fikarên ewlehiyê hatibûn kirin. Rêvebirên OceanGate Titanê ji bo ku bi argûmanên protokolên ewlehiyê yên zêde nûbûnê asteng dike serî li sertîfîkayên ewlehiyê nexwestine. Operasyona lêgerîn û rizgarkirinê ji hêla tîmeke navneteweyî ve bi pêşengiya Ewlekariya Peravê ya Dewletên Yekbûyî, Hêza Deryayî ya Dewletên Yekbûyî û Ewlekariya Peravê ya Kanadayê hate meşandin. Firokeyên Hêza Hewayî ya Keyaniya Kanada û Parastina Neteweyî ya Hewayî ya Dewletên Yekbûyî, keştiyek Keştiya Deryayî ya Keyaniya Kanadayê û gelek keştiyên bazirganî û lêkolînê û amûrên jêravî yên ku ji dûr ve tê koordînekirin, beşdarî lêgerînên Titanê bûn.

## Paşbingeh
### OceanGate
thumb|Dîmenek ji Binderyaya Titanê.
OceanGate pargîdaniyek taybet e ku ji aliyê Stockton Rush û Guillermo Söhnlein ve di sala 2009an de hatiye damezrandin. Ji sala 2010an vir ve pargîdaniyê ji bo rêwîtiya di binê avê re ji peravên Kalîforniyayê, ji Kendava Meksîkê di binê Okyanûsa Atlantîk ve rêwî dibirin û dianîn. Navenda pargîdaniya OceanGate li Everett, Washington, Dewletên yekbûyî yên Amerîkayê ye.
### Keştiya Titanikê
RMS Titanic keştiyeke okyanûsê ya brîtanî bû ku di 15ê nîsana sala 1912an de li Okyanûsa Atlantîk a Bakur piştî ku li qeşayê dikeve bin av bûye. Di vê bûyerê de zêdetirî 1.500 kesên ji rêwiyên keştiyê di vê bûyerê de jiyana xwe ji dest didin ku ev bûyer dibe bûyera binavbûna herî kujer a dîrokî. Piştî demekê dirêj di sala 1985an de xerabeya keştiya Titanikê li binê okyanûsê li dora 400 mîlên deryayî (740 km) dûrî peravên Newfoundland, Kanadayê di kûrahiya 3810 mêtre di binê avê de hatiye dîtin.

### Binderyaya Titanê
Titan keştiyeke binderyayî ya pênc kesî bû ku ji hêla OceanGate Inc ve dihat xebitandin. Keştî 6,7 metre dirêj, 10.432 kg giran e ku ji fîbera karbonê (polîmerên bi fîbera karbonê ya xurtkirî, CFRP) û ji tîtanyumê hatiye çêkirin.

Titan di tîrmeha sala 2021an de sefera xwe ya yekem ber bi Titanikê be pêk anî. Bi tevahî, OceanGate di sala 2021an de şeş sefer û di sala 2022an de jî heft seferên xwe pêk anî. Di her ku sefera xwe pêk dianîn bi gelemperî pîlotek, rêberek û sê rêwiyên amûrê hebûn. Dema ku amûr di binê avê de be, kapsûl dihate girtin û tenê piştî derketina amûrê li ser rûyê avê dikarîna li derve derê amûrê vekirina. Daketina ji ser rûyê erdê ber bi Tîtanîkê ve bi gelemperî du saetan berxwe dida û daketina herî zêde bi qasî heşt saetan berxwe dida. Di seranserê rêwîtiya binê avê de dihat pêşbînîkirin ku amûr her 15 hûrdem carekê sinyaleke ewlehiyê bişêne ku ji hêla tîma jorîn ve were şopandin. Keştî û tîma jorîn dikaribûn bi peyamên kurt ên nivîsî bi hev re têkilî daynin.

## Bûyer
[thumb|Balefira Ewlehiya Peravê ya Dewletên Yekbûyî HC-130 di 21ê Hezîranê de, di dema lêgerînê de li ser [Okyanûsa Atlantîkê difire.]]
Rêwîtî di destpêka sala 2023an de hatiye rezervekirin. Rush du bilêtên daxistî firote karsazê ji Las Vegasê Jay Bloom ku mebesta wî û kurê wî ye ku bi hev re di rêwîtiyê de bin. Rush ji karsazê Las Vegasî li şûna 250.000 dolarî 150.000 dolar ji bo her kursiyek hate pêşkêşkirin. Rush di dema axaftina xwe de ji rêwiyan re îdîa kiriye ku amûr "ji derbasbûna kolanekî bi ewletir e". Bloom ji ber fikarên ewlehiyê pêşniyar red kir. Wê demê sefer ji bo meha gulanê hatibû plankirin lê ji ber hewaya xirab sefer ji bo meha hezîranê hatibû başxistin.

Operasyona binavbûnê di 18ê hezîranê de saet di 09:30 de bi Dema Rojê ya Newfoundlandê (NDT; UTC−02:30) (12:00 UTC) dest pê kir. Di saet û nîvê yekem a daketinê de, Titan her 15 hûrdem carekê bi Polar Prince re pêwendî danî lê pêwendî piştî pêwendiyek tomar di 11:15 de sekinî. Li bendê bûn ku amûr saet di 16:30 de ji nû ve derkeve holê. Saet di 19:10an de agahî di der barê binderyayî ya winda dane Hêzên Ewlekariya Peravê ya Amerîkayê. Titan dema ku bi rê ket ji bo pênc rêwiyên xwe heya 96 demjimêran oksîjena amûrê hebû ku binavbûyî saxlem bimaya, heta sibeha 22 hezîran 2023an de bi dawî dibûya.

Pergalek tespîtkirina dengî ya Hêza Deryayî ya Amerîkî ku ji bo peydakirina keştiyên binav ên leşkerî hatiye çêkirin, piştî çend demjimêran piştî ku Tîtan binav bû, nîşanek dengî ya ku bi teqînekê re hevaheng e tespît dike. Hêzên Deryayî di derbarê vê teqînê de agahî da Ewlekariya Peravê.

Di 22ê hezîranê de saet 13:18 NDT (15:48 UTC) de Sektora Bakurê rojhilat a Ewlekariya Peravê ya Dewletên Yekbûyî ragihand ku li nêzîkî keştiya Tîtanîkê qadeke bermahiyan hatiye dîtin. Bermahiyên ku ji hêla wesayîta Odysseus 6k ya ku ji dûr ve tê koordîne kirin piştî lêgerîna 5 saetan perçeyên ku hatiye dîtin, paşê hate piştrast kirin ku beşek ji Titanê ye. Di axaftina rojnamevanî ya piştî nîvro de, Asayîşa Peravê ya Amerîkî diyar kiriye ku windabûna Titanê ji ber teqîna odeya tansiyonê bûye û perçeyên Tîtan bi qasî 500 mêtre dûrî bermahiyên Tîtanikê li binê deryayê hatin dîtin.

## Çavkanî

Kategorî:Bûyerên binderyayan