Bruno Bettelheim

**Bruno Bettelheim** (jdb. 28ê tebaxê 1903 li Viyana; m. 13ê adarê 1990 li Silver Spring, Maryland, DYA) psîkoanalîst û psîkologê zarok/ciwanan ê Amerîkayî bû.

## Jiyan

### Awistriya

Bavê wî kerestevanek bû. Hêj di 14 saliya xwe de bala xwe dida psîkoanalîzê û dixwest bi Sigmund Freud re hevnasînê bike. Berê li Zanîngeha Viyanayê xwendina germanîstîkê didît. Paşê vegerand dîroka hunerê ya fîlozofiyê. Sala 1938ê xwendina xwe bi xebata li ser Immanuel Kant (*„Pirsgirêka rindiya xwezayî û estetîka nûjen“*) bidawî dike.

Heman salê Bettelheim wekî Cihûyek dişînin kampa tunekirinê ya li Dachauyê bû. Ji wir jî dişînin kampa tunekirinê ya Buchenwaldê. Li kampê bi Ernst Federn – kurê psîkoanalîstê navdar ê Viyanayî Paul Federn – re hevnasînê dike.

Bi hevre bingeha *stratejiya lijiyanêmayînê* ya psîkolojiya terorê davêjin. Li kampê 11 mehan dimîne, bi daxwaza Eleanor Roosevelt a taybet sala 1939 serbest tê berdan û diçe DYAyê. Nazî payeyên wî yên hebûn betal dikin. Sala 2004, payeyên wî yên bidestxistibûn lê tê vegerandin.

### DYA

Sala 1943 pirtûka xwe ya li ser kampên tunekirinê ya bi navê *Individual and Mass Behavior in Extreme Situations* çap dike, paşê ev bi almanî jî tê çapkirin *Aufstand gegen die Masse - Berxwedan dijî zilmê (desthilata neyînî ya xurtan)*.

Li DYAyê Bettelheim li University of Chicago asîstaniya lêkolînan dike. 1944 dibe gerînendeyê „Orthogenic School“ û asîstanprofesorê psîkolojiya zarok/ciwanan, psîkiyatrî, pedagojiyê. Xebatên girîng li ser otîstîzmê (otîzm) dike.

Ji 1952 heya sala 1973 wekî profesor kar dike.

Di pirtûka xwe ya bi navê *Pêdiviya zarokan bi çîrokan hene* ya 1976ê de çîrokên kevneşopî yên Birayên Grimm bi awayê psîkoanalîstê saz dike û bilind dinirxîne. Ew giringiyek mezin dide çîrokan û wan bo terapiya zarokan bikartîne.

## Rexne
Piştî mirina wî Newsweekê gotarek bi navê *Benno Brutalheim (Benoyê xwînî, xîz)* nivîsî û îdia kir wî li Orthogenic Schoolê li zarokan daye. Navê wî ji nişka ve bi neyînî belav bû. Hin kes derketin gotin Bruna li wan jî daye.

## Berhem
### Nivîs (îngîlîzî)
* *Individual and Mass Behavior in Extreme Situations* in *Journal of Abnormal and Social Psychology*, 38: 417-452, 1943
* *Joey: A "Mechanical Boy"*, in *Scientific American*, 200, March 1959: 117-126.

### Monografî (li kurdî nehatine wergerandin)
* *Love Is Not Enough: The Treatment of Emotionally Disturbed Children*, Free Press, Glencoe, Ill., 1950, almanî: *Liebe allein genügt nicht: die Erziehung emotional gestörter Kinder - Evîn tenê têr nake: zarokên ji aliyê hestê ve giran birîndar bûne*, ISBN 3-608-95776-6
* *Symbolic Wounds; Puberty Rites and the Envious Male*, Free Press, Glencoe, Ill., 1954almanî: *Symbolische Wunden: Pubertätsriten und der Neid des Mannes - Birînên sîmbolîk: Xamatî û xwezî pê anîna mêran*, ISBN 3-596-27322-6
* *Truants From Life; The Rehabilitation of Emotionally Disturbed Children*, Free Press, Glencoe, Ill., 1955 almanî: *So können sie nicht leben: die Rehabilitierung emotional gestörter Kinder - Wiha nikarin bijîn: Terapîkirina zarokên ji aliyê hestê ve hatine birîdarkirin*, ISBN 3-608-94270-X
* *The Informed Heart: Autonomy in a Mass Age*, The Free Press, Glencoe, Ill., 1960almanî: *Aufstand gegen die Masse. Die Chance des Individuums in der modernen Gesellschaft - Berxedan li dijî zilmê. Bextê cîhana hundurîn a civakên nûjen*, 1980, ISBN 3-596-42217-5
* *Dialogues with Mothers*, The Free Press, Glencoe, Ill., 1962,almanî: *Gespräche mit Müttern - Axavtin bi dayikan re*, ISBN 3-492-10155-0
* *The Empty Fortress: Infantile autism and the birth of the self*, The Free Press, New York, 1967,almanî: *Die Geburt des Selbst. The Empty Fortress. Erfolgreiche Therapie autistischer Kinder - Jidayîkbûna xwe bi xweyî. Terapiyan serketî ya zarokên otîstîk*, ISBN 3-596-42247-7
* *The Children of the Dream*, Macmillan, London & New York, 1969,almanî: *Die Kinder der Zukunft. Gemeinschaftserziehung als Weg einer neuen Pädagogik. - Zarokên paşerojê. Wekî riyeke nû ya pedagojiyê mezinkirina bihevreyî*, ISBN 3-423-00888-1
* *A Home for the Heart*, Knopf, New York, 1974,almanî: *Der Weg aus dem Labyrinth: leben lernen als Therapie - Riya felatiyê ya labîrentê: Wekî terapî fêrbûna jiyanê*, ISBN 3-423-15051-3
* *The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales*, Knopf, New York, 1976,almanî: *Kinder brauchen Märchen - Zarokan re çîrok divê*, ISBN 3-423-08495-2
* *Surviving and Other Essays*, Knopf, New York, 1979,almanî: *Erziehung zum Überleben. Zur Psychologie der Extremsituation - Mezinkirin bo serketin di jiyanê de. Li ser psîkolojiya rewşên awarte*, 1982, ISBN 3-423-15056-4
* *On Learning to Read: The Child's Fascination with Meaning* (with Karen Zelan), Knopf, New York, 1982almanî: *Kinder brauchen Bücher - Zarokan re pirtûk divê: Lesen lernen durch Faszination - Fêrbûna xwendinê ya bisêhr*, ISBN 3-423-35026-1
* *Freud and Man's Soul*, Knopf, New York, 1982,almanî: *Freud und die Seele des Menschen - Freud û rewana mirovan*, ISBN 3-423-15026-2
* *A Good Enough Parent: A book on Child-Rearing*, Knopf, New York, 1987,almanî: *Ein Leben für Kinder - Jiyanek bo zarokan* Erziehung in unserer Zeit - Mezinkirin di dema niha de, ISBN 3-407-22021-9
* *Un autre regard sur la folie*almanî: *Liebe als Therapie: Gespräche über das Seelenleben des Kindes - Hezkirin wekî terapiyê: Axavtin li ser jiyana rewanî ya zarokiyê*, 1989, ISBN 3-492-10257-3
* *Freud's Vienna and Other Essays*, Knopf, New York, 1990,deutsch: *Themen meines Lebens: Essays über Psychoanalyse, Kindererziehung und das jüdische Schicksal *, ISBN 3-423-35062-8

## Çavkanî (ne bi kurdî ne)
* Ronald Angres: *Who, Really, was Bruno Bettelheim?* Commentary, 90, 1990, 4, 26-30
* Rudolf Ekstein: *Mein Freund Bruno (1903–1990). Wie ich mich an ihn erinnere.* In: Roland Kaufhold (Hg.): *Annäherung an Bruno Bettelheim.* Grünewald, Mainz 1994, S. 87–94.
* Bruno Bettelheim & Rudolf Ekstein: *Grenzgänge zwischen den Kulturen. Das letzte Gespräch zwischen Bruno Bettelheim und Rudolf Ekstein*. In: Kaufhold, Roland (ed.): *Annäherung an Bruno Bettelheim*. Mainz (Grünewald), 1994, S. 49–60.
* Ernst Federn (1999): *Bruno Bettelheim und das Überleben im Konzentrationslager.* In: Roland Kaufhold (Hg.): Ernst Federn: Versuche zur Psychologie des Terrors. Gießen, Psychosozial-Verlag, 1999, S. 105–108.
* David James Fisher: *Psychoanalytische Kulturkritik und die Seele des Menschen. Essays über Bruno Bettelheim.* Gießen, Psychosozial-Verlag. Unter Mitarbeit von R. Kaufhold / M. Löffelholz. 2003
* E. Frattaroli: *Bruno Bettelheims Unrecognized Contribution to Psychoanalytic Thought*. Psychoanalytic Review, Vol. 81, 1994, No. 3, 377-409
* Katharina Hanstein-Moldenhauer (Hrsg.): *Pädagogik und Psychoanalyse. Von Bettelheim lernen. Zum 100. Geburtstag Bruno Bettelheims.* Amberg, Worpswede 2004, ISBN 3-00-014832-9 (Kongressbeitrag Münster/Westfalen, 2003)
* Roland Kaufhold (Hg.): *Pioniere der psychoanalytischen Pädagogik: Bruno Bettelheim, [[Rudolf Ekstein]], [[Ernst Federn]] und [[Siegfried Bernfeld]].* In: psychosozial Nr. 53, 1/1993
* Roland Kaufhold: *Bettelheim, Ekstein, Federn: Impulse für die psychoanalytisch-pädagogische Bewegung.* Gießen (Psychosozial-Verlag), 2001
* Roland Kaufhold, M. Löffelholz (Hg.): *„So können sie nicht leben.“ Bruno Bettelheim (1903 – 1990).* Zeitschrift für Politische Psychologie 1-3/2003.
* Friedrich Koch: Der Aufbruch der Pädagogik. Welten im Kopf: Bettelheim, Freinet, Geheeb, Korczak, Montessori, Neill, Petersen, Zulliger. Hamburg 2000, ISBN 3-434-53026-6
* Bernd Otto: *Bruno Bettelheims Milieutherapie*, 1. Auflage, Weinheim: Deutscher Studien-Verlag, 1986.
* Franz-Josef Krumenacker: *Bettelheim*, UTB 1998.
* Theron Raines: *Rising to the light. A portrait of Bruno Bettelheim*, New York: Knopf 2002, ISBN 0-679-40196-2
* Nina Sutton: *Bruno Bettelheim*, Hamburg, 1996
* Sabine Wesely: *Die Milieutherapie Bruno Bettelheims. Intention, Theorie und Praxis*, In: Europäische Hochschulschriften. Reihe 6, Psychologie; Bd. 595, Frankfurt am Main/Berlin/Bern/New York/Paris/Wien: Lang 1997, ISBN 3-631-31859-6

Kritische Diskussionsbeiträge:
* Richard Pollak: *The Creation of Dr. B: A Biography of Bruno Bettelheim*, 1997, ISBN 0-684-80938-9
* Roland Kaufhold: *„Falsche Fabeln vom Guru?“ Der “Spiegel“ und sein Märchen vom bösen Juden Bruno Bettelheim.* In: Behindertenpädagogik, 38. Jhg., Heft 2/1999, S. 160-187.

## Girêdanên derve (wergera kurdî nîne)
* Tevgera psîkoanalîtîk-pedagojîk li kû ye?
* Pedagojiya psîkoanalîtîk - Axavtina Roland Kaufhold û Rolf Wagner
* Nachruf (îngîlîzî) di *New York Times* hejmara 14ê adarê 1990
* haGalil-Têgînên bingehîn ên Bruno Bettelheim, 13ê adarê 2010
* haGalil li ser "Spiegel" û Bruno Bettelheim

Kategorî:Jidayikbûn 1903
Kategorî:Kesên ji Viyanayê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1990
Kategorî:Nivîskarên awistirî
Kategorî:Nivîskarên ji Şîkagoyê
Kategorî:Psîkoanalîstên awistirî
Kategorî:Psîkologên amerîkî
Kategorî:Stembarên Naziyan