open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xizmeta Parastina Sînor a Ûkraynayê

thumb|250x250px|Xizmeta Parastina Sînor a Dewleta Ûkraynayê li Kîevê.
**Xizmeta Parastina Sînor a Ûkraynayê** (, *Derzhavna Prykordonna Sluzhba Ukrayiny*; bi kurte. ДПСУ, *DPSU*) an **XPSU** nobedarên sînorên dewleta Ûkrayna ye. Ew ajansek qanûnî ya serbixwe ya peywira taybetî ye, ku serokê wê di bin serokatiya Serokê Ûkraynayê de ye.

## Awayî

### Pêkhate

* Hêzên Bejayî
* Nobedarên deryayê
* Piştgiriya hewayî

### Rêveberên (Fermandar) Xizmeta Parastina Sînor (Leşkerên Sînor)

* 2019-*didome* Serhiy Deyneko
* 2017-2019 Petro Tsyhykal
* 2014-2017 Viktor Nazarenko
* 2001-2014 Mykola Lytvyn
* 1999-2001 Borys Oleksiyenko
* 1994-1999 Viktor Bannykh
* 1991-1994 Valeriy Hubenko

### Yekîne
rast|thumb|Li ser sînorê Ûkrayna-Polonya xalekî nobedariya sînor a Ukraynayê
rast|thumb|Mohra derketinê ya kontrola sînorê Ûkraynayê ji Balafirgeha Borîspîl a Kîevê
[thumb|[Keştiya dewriyeyê ya çîna Stenka BG57 *Mîkolayîv*]]
[thumb|Tîpîka [nîşana sînor a Ûkraynayê]]

; Rêveberiyên sereke

* Herêma Rojava (Lvîv)
* Dezgeha sînorê Lvîvê
* Beşa Sînorê Mostyska
* Hêza Sînorê Mukaçeve
* Bişkandinê ya Veqetîna Sînor
* Hêza sînorê Çernîvtsî
* Nexweşxane Klînîkî (Lvîv)
* Navenda Perwerdehiya Canine (Velyki mosty)
* Herêma Bakur (Jîtomîr)
* Dezgeha Sînorî ya Çernîhîvê
* Deşta Sînorê Jîtomîrê
* Dezgeha Sînorê Lutskê
* Herêma Rojhilat (Xarkiv)
* Dezgeha Sînorê Luhanskê
* Dezgeha Sînorê Donetskê
* Dezgeha Sînorê Xarkivê
* Hêza Sînorê Sumiyê
* Rivdeka Hewayî ya Cuda a Xarkivê
* Dezgeha Nobedarên Deryaya Mariupolê (ji ber tirsa êrişa Rûsyayê di sala 2014'an de hate afirandin)
* Herêma Başûr (Odessa)
* Hêza Sînorê Odessayê
* Dezgeha Sînorî ya Kotovskê
* Taxa Sînorê Mohîlîv-Podilskî
* Hêza Sînorê Bîlhorod-Dnîstrovskî
* Dezgeha Sînor a Îzmaîlê
* Dezgeha Nobedarên Deryaya Odessayê
* Rivdeka Hewayî ya Cuda ya Odessayê
* Dezgeha perwerdehiya Îzmaîlê ya Cerdevaniya Deryayê
* Nexweşxaneya Klînîkî (Odessa)
* Herêma Azovê-Behra Reş (Sîmferopol), ji ber 2014'an ve girêdayî Rûsyayê ya Kirîmê ji nû ve hatî organîze kirin.
* Dezgeha Sînor a Sîmferopol (berî Xersonê çû)
* Dezgeha Sînorê Berdîanskê
* Dezgeha Cerdevaniya Deryaya Kerçê (çûn Marîupolê)
* Dezgeha Nobedarên Deryaya Yaltayê (hilweşiyayî)
* Dezgeha Nobedarên Deryaya Sêwastopolê (çû Odessa)
* Xaleke Kontrola Sînorî ya cuda "Kîev"
* 10. Hêza Sînor a Mobîl

### Saziyên piştgirî

* Fermandariya Cerdevan û Piştgiriya Cûda
* Navenda Sereke ya Ragihandinê, Otomatîzekirin û Parastina Agahdariyê
* Ajansa Agahiyê
* Navenda Sereke ya Piştgirîkirina Bernameyên Pêşveçûnê
* Navenda Tipa Edlî ya Sereke
* Arşîvên Dewletê
* Navenda Perwerdeyê
* Enstîtuya Lêkolînê ya Zanistî
* Akademiya Neteweyî ya Xmelnîtskî
* Muzeya Navendî
* Nexweşxaneya Navendî
* Sanatoriyûmên klînîkî: Prîkordonîk, Arkadiya
* Navenda Tenduristiya Zarokên Prîberejnî
* Navenda Tenduristî û Bêhnvedanê Pîşçane
* Koma Akademîk a Stran û Dîlanê
* Komîteya Werzîşê

### Navendên Girtîgeha Demkî

* Pavsçîno (Yekîneya Leşkerî 2142)

## Çavkanî
Sobhan Onkology Pharmaceutical Company

***Sobhan Onkology Pharmaceutical Company*** (Farisî: **شرکت داروسازی سبحان انکولوژی** ) (Public Joint Stock Company) yekemîn şirket e ku li Rojhilata Navîn dermanên penceşêrê çêdike, ku di Sala 1381'an de li Tehran û Îran hatiye damezrandin.
Sobhan Oncology Pharmaceutical Company Barakat Malpera Pargîdaniya Dermansaziyê. 17 Çile, 2021 hatiye standin
 
Sobhan Oncology Pharmaceutical Company Barakat Malpera Pargîdaniya Dermansaziyê. 17 Çile, 2021 hatiye standin


## Çavkanî
Komara Xweser a Krîmê

**Komara Xweser a Krîmê**  (bi ûkraynî: *Avtonomna Respublika Krym*, bi teteriya Krîmê: *Qırım Muhtar Cumhuriyeti*, wek *[[de jure]],* komara xweserî ya Ûkraynayê ye, ku piraniya xwe ji pêvekirina Krîmê ya ji aliyê Rûsyayê di sala 2014an de dihewîne.

Di sibata 2014an de, piştî Şoreşa Ûkraynayê ya sala 2014an serokê Ûkraynayê Viktor Yanukovych ji desthilatê derxist, cudaxwazên alîgirê Rûsyayê û leşkerên rûsî li ser xakê kontrol kirin. Referandûma nakok li seranserê Krîmê li gorî Makezagona Ûkraynayê û Krîmê nedestûrî ye, li ser mijara beşek ji Rûsyayê hate kirin û encamên fermî ji hêla piraniya Krîmiyên deng dane piştgirî kirin, diyar kirin. Rûsyayê di 18ê Adara 2014an de bi awayekî fermî Krîmê tevlî kir û Komara Krîmê û bajarê federal Sêwastopolê wekî 84 û 85emîn herêmên federal ên Rûsyayê bi nav kir. Dema ku Rûsya û 17 welatên din ên endamên Neteweyên Yekbûyî Krîmê wekî beşek ji Federasyona Rûsyayê nas dikin, Ukraynayê bi piştgirîya piraniya hukûmetên biyanî û bi biryara 68/262 ya Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî îdîaya Krîmê wekî parçeyek bingehîn a xaka xwe domandin.

## Paşbingeh
Ji sala 1954an vir de, herêma Krîmê ji aliyê Ûkraynaya Sovyetî wek îdarî ve beşek e. Demek kin berî belavbûna Yekîtiya Sovyetê, Krîmê ji aliyê Sovyeta Bilind a Ûkraynaya Sovyetî ve piştî referandumek ji hêla dewletê ve di 20ê Berfanbarê 1991an de hate kirin û statuya Komara Xweser wergirt. Welat bûye sedema aloziyên di navbera Rûsya û Ûkraynayê, ji ber ku Fîloya Deryaya Reş li ser nîvgiravê bû.

## Hikûmet û rêveberî

Desthilata îcrayê li Komara Xweser a Krîmê ji aliyê Encûmena Wezîrên Krîmê, bi serokatiya Pêşewar tayînkirin û ji wezîfeya Konseya Bilind a Krîmê bi razîbûna Serokê Ûkraynayê hat girtin. Her çend ne saziyek fermî be jî Meclîsa Teterên Krîmê dikare gazincên xwe bigihîne Navenda Hikûmeta Ûkraynayê, Hikûmeta Krîmê û saziyên navneteweyî.

Komara Xweser a Krîmê xwediyê 25 herêmên îdarî ye: 14 *rayon* (herêm) û 11 *mis'kradas* û *mistos* (şaredariya bajar), bi fermî wekî *herêmên ji aliyê meclîsên bajaran ve têne birêvebirin*.

Navendên sereke yên pêşveçûna bajarî:
thumb|400x400px|Nexşeya Krîmê bi bajarên mezin re

## Mijarên têkildar
*Komara Krîmê (ji sala 2014an ve)

## Çavkanî

Kategorî:Dabeşên îdarî yên Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1991ê de hatine avakirin
Kategorî:Krîm
Kategorî:Ûkrayna
Indian Premier League

**Indian Premier League (IPL)** an **Lîga Premierê ya Hindistanê**, lîga kriketê ya mêran a profesyonel e, ku ji hêla deh tîmên ku ji deh bajarên Hindistanê ve têne pêşbaz kirin. Lîga ji hêla Lijneya Kontrolê ya Cricket li Hindistanê (BCCI) di 2007 de hate damezrandin.

IPL li cîhanê lîga krîketê ya herî zêde tê temaşekirin e û di sala 2014an de ji hêla tevlêbûna navînî ve di nav hemî lîgên werzîşê de di rêza şeşan de bû. Di sala 2010an de, IPL bû yekem bûyera werzişê li cîhanê ku bi zindî li ser YouTube-ê hate weşandin.

Çardeh demsalên tûrnûvaya IPL hene. Xwediyên sernavê yên IPL-ê yên heyî Chennai Super Kings in, ku sezona 2021- an qezenc dikin. 

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2008an li Hindistanê
FHM

***FHM*** yan jî ***For Him Magazine***, kovareke pirneteweyî ya brîtanî ye ku li ser şêwaza jiyanê ya mêran e ku li çend welatan hate weşandin. Çapa wê ya sereke taybetmendiyên wekî FHM 100 jinên herî seksî li cîhanê vedihewine, ku model, aktrîs, muzîkvan, pêşkêşkerên TV-yê û stêrkên reality-ê jî tê de ne.

Hejmara çapkirî ya dawî ya FHMya Brîtanî di kanûna paşîn 2015an de hate hilberandin, pişt re kovar derbasî platformek tenê-dîjîtal bû, bi naveroka rojane ya nûvekirî li ser mijarên wekî serişteyên hevdîtînê, tewsiyeya stîlê, nûçeyên vîral, werzîş û şahî.

Kesên navdar ên ku di kovarê de hatine weşandin modelên profîl-bilind ên wek Rosie Huntington-Whiteley, Anne Vyalitsyna, Miranda Kerr, Candice Swanepoel, Irina Shayk û Emily Ratajkowski ne.

## Dîrok
Kovar di sala 1985an de li Keyaniya Yekbûyî di bin navê *For Him Magazine* de dest bi weşana xwe kir û di gulana 1992an de sernavê xwe guhert û kir ***FHM*** , her çend kovara  *For Him Magazine* bi tevahî li pişt her hejmarê çapkirina wê berdewam bû. Yekem jina ku li ser bergê xuya bû Gina Davies di sibata 1199an de bû. Meyla berbi stêrkên bergê yên jin di sala pêş de mezin bû, hem Naomi Campbell û hem jî Andie MacDowell xuya bûn.

Bihara 1987an tîraja sê mehane li kovarfiroşan berfireh bû û dûv re jî di sala 1994an de mehane. EMAP Consumer Media kovar di sala 1994an de kirî û dûv re ew li ser bazara mêran a Keyaniya Yekbûyî serdest bû û dest bi berfirehbûna navneteweyî kir, ku Hindistan jî tê de li 32 welatan tê weşandin.

Di 17ê çiriya paşîn a 2015an de, FHM a brîtanî niyeta xwe ya rawestandina weşana ligel kovara din a mêran ZOO ragihand, berdana weşana bi rêya malpera xwe ya li FHM.com.

Di tebaxa 2016an de, di bin rêberiya BauerXcel Media, milkê Bauer Media Group, Nick Dimengo wekî edîtorê payebilind ê FHM.com girt.

## ''FHM'' 100 jinên herî seksî yên cîhanê
Her yek ji weşanên navneteweyî yên FHMê ji bo jinên herî seksî yên zindî li ser bingeha dengdana giştî û edîtoriyê bi navgîniya malpera kovarê ve rêzek salane diweşîne. Dîrokên hejmarên kovarê, serketî, temenên serkeftiyan di dema hilbijartinê de, û şîroveyên têkildar li jêr têne rêzkirin. Daneyên li jêr tenê li ser weşana brîtanî (navnîşên ji bo weşanên navneteweyî bi berfirehî cuda dibin, digel gelek jinên jorîn ên li hin weşangeran di hinên din de xuya nakin).

## ''FHM'' navneteweyî

## Mijarên têkildar

* Keçên FHMê
* Lîsteya kovarên mêran

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1985an li Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Kovar
Kategorî:Kovarên mêran
Naveroka azad

**Naveroka azad** an **agahdariya azad** celebekî armanca çandî ye, ku bi her karî, hunerî an naverokekî din a afirîner bi serbestî were pêşkêş kirin. Divê lêkolînên çandî yên azad li ser azadiya mirovan a sînorkirinên qanûnî yên cihêrengên jêrîn hebin;

* Divê bikaranîna naverokê sûdmend be,
* Divê naverok bikaribe were vekolîn û tiştên ji naverokê fêr bûye were sepandin,
* Kopiyên naverokê dikarin bêne çêkirin û belavkirin,
* Divê guherandin û pêşdebirin mumkun be û xebatên derûdor bêne belavkirin.

Naveroka azad tenê ji aliyê qanûnî ve wekî naveroka vekirî ye û her çend pênaseyên cûda têne bikaranîn. Analojiyên derbarê naveroka azad ji bo nermalavaya azad ji bo danasîna cûdahiyên îdeolojîk li şûna rêgezên qanûnî têne bikaranîn.

Kategorî:Nivîsbariya azad
Kategorî:Nivîsbariya çavkaniya vekirî û azad
Seferberî

**Seferberî** an jî **Seferberiya giştî** çalakiya komkirinê, amadekirina leşkerî û pêdiviyên leşkerî yên ji bo şer e. Peyva seferberiyê cara yekem di sala 1850'an de ji bo amadekirina Artêşa Prûsyayê di çarçoveyek leşkerî de hate bikaranîn. Teorî û taktîkên seferberiyê ji wê demê ve bi berdewamî hatine guhertin. Berovajiya seferberiyê bê seferberî ye.

Seferberî di sedsala 19'an de bi danasîna leşkeriya mecbûrî û destpêkirina rêyên hesinî bû pirsgirêk. Seferberî bacên girseyî yên leşkeriya neçarî yekem car di dema Şoreşa Fransayê de hate destpêkirin û saz kirin. Gelek guhertinên teknolojîk û civakî pêşveçûna rêgezek birêkûpêktir a bicîhkirinê pêşve xistin. Di nav wan de telgraf ji bo peydakirina pêwendiya bilez, rêyên hesin ji bo peydakirina tevgera bilez û berhevkirina leşkeran û leşkeriya neçarî ji bo peydakirina rezervek leşkerî ya perwerdekirî di rewşa şer de.

## Dîrok

### Komara Romanî
Komara Romayê karîbû di demên cuda de di navbera 6% (81-83 BZ) heta %10 (BZ 210) ji tevahiya nifûsa Romayê, di rewşên awarte de û ji bo demên kurt de seferber bibe. Di nav vê de milîsên kêm-perwerdekirî hebûn.

Kategorî:Herekatên leşkerî
Rêveberiya awerte ya Ûkraynayê

**Rêveberiya awerte ya Ûkraynayê**, bingeha qanûnî ya danasîna Rêveberiya awerte ya Ûkraynayê () Destûra Bingehîn a Ûkraynayê ye, ku Qanûna Ûkraynayê "Li ser rewşa qanûnî ya qanûna leşkerî" (hejmara 389-VIII ji 12'ê Gulana 2015'an) û biryarnameya serokatiyê derbarê pêkanîna qanûna leşkerî ye. Qanûna leşkerî ya nûjen du caran li Ûkraynayê hate danîn.

Qanûna berê "Li ser rewşa qanûnî ya qanûna leşkerî" di sala 2000'an de hate pejirandin û ji aliyê Serok Leonîd Kûçma ve hate îmze kirin. Di salên 2003, 2008, 2010, 2012 û 2014'an de ev çend caran hate guhertin.

Petro Poroşenko di sala 2015’an de pêşnûmeya bi hejmara 2541’an pêşkêşî parlamenê kir. Di 12'ê Gulanê de ji aliyê Radaya Verxovna ya Ûkraynayê ve hat qebûlkirin û di 8'ê Hezîranê de bi îmzeya Serokê Ûkraynayê tedbîrên ji bo rejîma qanûnî ya qanûna leşkerî ya Ûkraynayê an li herêmên wê yên cuda vegeriyan. Li hember destwerdana leşkerî ya demdirêj, yekîneyên navendî yên şaxa rêveber a Ûkraynayê beşên têkildar ava kirin. Di Wezareta Siyaseta Civakî de Daîreya ji bo adaptasyona civakî ya beşdarên ATO'yê û leşkerên teqawîtbûyî, di Wezareta Tenduristiyê de wekî beşa koordînasyonê û peydakirina lênihêrîna bijîjkî di dema operasyonên dijî-terorîst, acîl û qanûnên leşkerî de dixebite.

Di 28'ê Gulanê 2015'an de, bernameya Serokkomarê "Sala Poroşenko" got biryarnameyek li ser danasîna qanûna leşkerî ya Ûkraynayê dê were îmze kirin, ger agirbest were binpêkirin û dê êrişek li ser pozîsyona çekdar ên hêzên Ûkraynayê pêk were.

### Herêmên rêveberiya awerte
Herêmên bandor bûne li ser Sînorê Rûsya–Ûkraynayê hev in, li ser beşa Sînorê Moldova–Ûkraynayê ve bi dewleta nenaskirî ya Transnîstriya (cihê leşkerên aştîparêz ên Rûsyayê lê hene), li beravên ji Deryaya Reş û Deryaya Azov. Akvaryûma avên navxweyî yên Azov–Kerçê ya Ûkraynayê jî di bin rêveberiya de ne.
thumb|275x275px|Rêveberiya awerte ya Ûkraynayê (dîtina sor 10 herêm in)

; Li ser sînorê Transnîstriya yên nayê naskirin

* Oblasta Vînnîtsiya
* Oblasta Odessayê

; Li beravên Deryaya Reş û Azovê

* Oblasta Odessayê
* Oblasta Mîkolayîvê
* Oblasta Xersonê
* Oblasta Zaporîjyayê
* Oblasta Donetskê

; Li ser sînorê Rûsya û Ûkraynayê

* Oblasta Çernîhîvê
* Oblasta Donetskê
* Oblasta Luhanskê
* Oblasta Xarkivê
* Oblasta Sumiyê

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka leşkerî ya Ûkraynayê
Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê
Kategorî:Ûkrayna
Kategorî:2018 li Ûkraynayê
Kategorî:2022 li Ûkraynayê
Domont

**Domont**, komuneke departementa Val-d'Oise a li bakurê Fransayê ye.
## Mijarên têkildar
* Komunên departementa Val-d'Oise
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Val-d'Oise
Mela Beşîrê Bedewî

**Mela Beşîrê Bedewî**, yan jî bi navê mexlesa (naznavê helbestî) wî **Bêxew** (jdb. 1925 - m. 1981), helbestvan û kesayetiyekî kurd e.

Navê wî Mihemed Beşîr e û wek Mela Beşîr jî tê naskirin. Kurê Şêx Mihemed Zahirê kurê Şêx Mistefayê Bedewî û birayê Mele Nezîrê Bedewî ye. Eslê malbata wî ji seyîdên Kerben e. Mela Beşîr di sala 1925an de li Gundikê Ezîmê ku girêdayî ser Kerboran e, li Kurdistana Bakur hatiye dinyayê û heta 10 saliya xwe li wir mezin bûye. Di 10 saliya wî de malbata wî ji ber sedemên aborî û siyasî mişextî Rojavayê Kurdistanê bûne. Piştî guherandina çend gundan li gundê Şebekê ku girêdayî ser Hesekê ye bi cih bûne.

Mela Beşîr di 12 saliya xwe de dest bi perwerdehiya medreseyê kiriye û bûye feqî. Xwendina xwe ya medreseyê li ber destên gelek alim, şêx û melayan wergirtiye û ji hemûyan zêdetir jî karîgeriya Şêx Şefîqê Zêbarî li ser çêbûye. Ev karîgerî di dîwana wî de jî xwe xûyaye. Mela Beşîr di 23 saliya xwe de îcazeta melatiyê wergirtiye û bûye mela.

Mela Beşîr bi kesayetên navdar û kurdperwer re jî têkilî danîn e ku Dr. Nûredîn Zaza, Cegerxwîn, Osman Sebrî ji wan kesan in. Di sala 1957an de Mela Beşîr û digel kesên wek Osman Sebrî Partiya Demokrat a Kurdistanê li Sûriyê avakirin e û ew jî yek ji wan damezirînerê vê partiyê ye. Di sala 1981ê de, li gundê Şebekê çûye ber dilovaniya Xwedê. 

Ev helbest ji dîwana wî bi navê Gaziya Belengazan e ku Tehsîn Îbrahîm Doskî ew amade kiriye:

Lo lo pismamo rê dûr û teng e

Koma neyaran wê daye denge

Dengê xwe hilde li me dereng e

Were pêşber me lo lo pismamo

## Berhem
* Gaziya Belengazan
* Kitêba Felsefa Hevalîniyê


## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Banu Güven

**Banu Güven**, ( li Stembol, Tirkiyê) rojnamevan, nivîskar û pêşkêşvana nûçeyan e ku bi eslê xwe tirk e. Banu Güven di sala 2011ê de hevpeyvîna wê yê bi parlamenterên kurd Leyla Zana re li ser kanala NTVyê nehate weşandin û bi vî pirsgirêkê piştî xebata 14e salan dest ji karê xwe yê kanala NTVyê berda ye.

## Jînenîgarî
Banu Guven, di sala 1987an de Lîseya Stembolê û di sala 1991ê de jî Beşa Têkiliyên Navneteweyî ya Fakûlteya Zanistên Siyasî ya Zanîngeha Stembolê qedandiye. Di salên zanîngehê de bi rojnamegeriyê re eleqedar dibe. Piştî ku di kovara almanî Bizim a almanî-tirkî de ku ji aliyê Çagdaş Yayınları, beşek ji rojnameya Cumhuriyetê ve dihata weşandin, bi rojnamevanekî swîsreyî re dest bi xebatê kir.

Li Zanîngeha Bosforê mastera xwe di warê têkiliyên navneteweyî de qedand. Li Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî sê mehan staj wergirt û demeke kurt wekî erkdar a lêkolînê xebitî. Di sala 1994an de li servîsa nûçeyan a biyanî ya rojnameya Milliyetê dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di vê demê de, li gelek deverên cuda geriya û bi taybetî bi Rojhilata Navîn re eleqedar bû.

Piştî rojnameya Mîlliyetê, ji sala 1997an heta 2011ê 14 salan di NTVyê de xebitî. Cara yekem li vir karê nûçegihaniyê kir, di bernameyên Geçen Hafta-Bu Hafta û 24 Saat amade kir û pêşkêş kir. Bûltena nûçeyan a bi navê 24 Saat di nûçeyên şevê ya NTVyê de, pêşî bi Mirgün Cabas re, piştre bi tena serê xwe pêşkêş kir. Di navbera salên 2009 û 2010an de nûçeyên êvarê ya heman kanalê û di navbera salên 2010 û 2011ê de bernameyeke hevpeyvînê ya bi navê Banu Güven'le Artı yê di kanala NTVyê de pêşkêş kir.

Piştî ku hevpeyvîna wê ya bi Vedat Türkali re di  de û hevpeyvîna wî ya bi Leyla Zana re hat astengkirin, neçar ma ku dev ji karê xwe yê li NTVyê ku 14 salan dixebitibû, berda.

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên jin
Kategorî:Rojnamevanên tirk
Dnîpro

**Dnîpro** (bi ûkraynî: Дніпро, *Dnipro*), bajarekî Ûkraynayê ye û navenda îdarî ya oblasta Dnîpropetrovskê ye. Dnîpro li ser peravên çemê Dnîproyê (Dnieper) e.

## Gelhe

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Yewnanên pontî

**Yewnanên pontî** (yewnanî: Πόντιοι, *ponti*) komeke etnîkî ye ku bi kevneşopî li herêma Pontosê, li ser peravên Deryaya Reş û li Çiyayên Pontî ên li bakurê rojhilatê rojhilata Anatolyayê jiyan kirine. Di dîrokên cûrbecûr de gelek yewnanên pontî koçî deverên din ên Bakurê Kurdistanê, Parêzgeha Qersê, Qefqasyayê mezin û koçê Gurcistanê bûne. Di nav pêlên cûrbecûr de di dema dagirkirina Osmanî ya li ser Împeratoriya Trebzonê di sala 1461ê de û Şerê Rûs-Tirkî yên 1828-1829an de koç bûne. Yewnanên ji başûrê Rûsya, Ûkrayna û Krîmê bi gelemperî wekî "pontiyên bakur" têne binavkirin.

Gelekên Pontosê xwedan bav û kalên yewnanî ne û bi zaravayê yewnanî yê pontî diaxivin. Zimanê pontî formek cihêreng a zimanê yewnanî yê standard e ku ji ber dûrbûna Pontosê, ji ya dinyaya yewnanî ya mayî veguherîyek zimanî derbas kiriye. Yewnanên pontî herî kêm ji sala 700 berî zayînê heta nijadkujiya yewnanan û pevguhertina nifûsê bi Tirkiyeyê re ya sala 1923an, li herêma Pontosê (bakur-rojhilatê Tirkiyeya îro), Gurcistan û Herêma Pontosê hebûna wan ên domdar hebûn. Îro piraniya yewnanên pontî li Yewnanistanê dijîn, nemaze li Selanîkê , derdora wê û li Makedonyayê yewnanî dijîn.

## Mîtolojî
Li gorî mîtolojiya yewnanî Îason û Argonotan ji bo dîtina Posta Zêrîn bi keştiyê çûne herêma Deryaya Reş. Amazonan, şervanên jin ên di mîtolojiya yewnanî de li Pontosê dijiyan û hindikahiyek jî li Taurica, ku wekî Krîm jî tê zanîn, dijiyan, ku di heman demê de niştecîhek bêhempa ya yewnaniyên pontî ye. Carekê dihat gotin ku taybetmendiyên şerker ên yewnaniyên pontî ji Amazonên Pontosê hatine wergirtin.

## Gelhe
Niha ji ber zewacên berfireh (di heman demê de bi yewnaniyên ne-pontî re jî) hejmara rast a yewnaniyên ji Pontos yan î mirovên bi bav û kalên wan ên yewnanî hîn li wir dijîn, nayê zanîn. Piştî sala 1988an, Yewnaniyên pontî yên li Yekîtiya Sovyetê dest bi koçkirina Yewnanistanê kirin û li Atîna û Selanîkê û bi taybetî Yewnana Makedonyayê bi cih bûn. Civatên herî mezin ên grekên pontî (an mirovên bi eslê xwe yewnanî yên pontî ne) li çaraliyê cîhanê ne.

## Mijarên têkildar

* Romî
* Rûm (kes)

## Çavkanî

Kategorî:Gelên kevnare yên Anatolyayê
Kategorî:Grek
Kategorî:Komên etnîk li Azerbaycanê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Ûkraynayê
Kategorî:Komên etnîk li Yewnanistanê
Gola Masiyan, Riha

thumb|Gola Xelîl Îbrahîm
thumb|Gola Zelîha (ku keça Nemrûd e)
**Gola Masiyan** yan jî **Gola Xelîl Îbrahîm**, goleke li başûrê rojavayê navenda bajarê Rihayê ye û wekî cihê ku dema Îbrahîm Pêxember hatiye avêtin a nava agirê, tê zanîn. Gol ji du beşan, Gola Masiyan (Gola Xelîl Îbrahîm) û Gola Zelîha (ku keça Nemrûd tê zanîn) pêk tên. Jiber ber vê yekî gol û şûnwarên wî pîroz tê qebûlkirin û ji çar aliyên cîhanê geştiyar serlêdana golê dikin.

Dirêjahiya golê 150 mêtre, kûrahî 3-5 mêtre û firehiya golê 30 mêtre ye.

## Dîrok
Ji bo ku li wir peykerek hatiya dîtin tê pêşbînîkirin ku ji serdema Neolîtîk a Pre-Pottery (bi qasî 8000 sal Berî Zayînê) ê, xuya ye ku şûnwarên Gola Masiyan berî serdema Birahîm ve de jî cihekî pîroz e. Dema ku bajar ji aliyê hêzên Makedonî ve di bin destê Îskenderê Mezin de hate zeft kirin û ji hêla general Seleucus I ve navê Edessa (navê bajarê Riha ya berê) hate guherandin, mîna bajarê Rihayê bi xwe, dîroka paşerojê ya şûnwarê Gola Xelîl Îbrahîm heta serdema Helenîstîk nediyar e. Di serdema Helenîstîk de, Edessa yek ji cihên pîroz ên xwedawend Atargatis bû ku di heman demê de li seranserê herêma Şamê li deverên wekî Hierapolis û Ashkelon xwedî navendên girîng bûn. Li van deran jî golên masiyan cihên pîroz bûn û xwarina wan ji mirovan re qedexe bûn. Digel ku Lucian bixwe bi eşkere behsa Edessa wekî cîhek pîroz a Atargatis nake, ji ber hebûna berbelav a golên pîroz li seranserê herêmê, sipekilasîyonek maqûl heye.

Di Serdema Dereng a Antîk de, cîh bi dîroka Birahîm û rûbirûbûna wî bi Nemrûd re ve girêdayî bû. Ev pêwend di eslê xwe de vedigere sedsala yekem a Piştî Zayîn a Hagada Cihûyan ji hêla Pseudo-Philo ve ku nexşeya bingehîn a çîrokê vedibêje ku di dawiyê de pir girîng be, li cihê ku Nemrûd, ji ber redkirina Birahîm ji perizîna pûtan û avakirina Birca Babîlê hêrs dibe û hewl dide ku wî bi saxî bişewitîne û ew bi awayekî mûcîzeyî ji nav agirê xilas dibe.

## Mîtolojî
Li gorî mîtolojiyê piştî ku Brahîm avêtine nav agir, keça Nemrûd Zelîha ji ber ku pir ji Îbrahîm hez dike û baweriya xwe pê tîne, jiber avêtina Îbrahîm nava agirê ew jî tebat nake xwe diavêje nav agirê û cihê ku ew li erdê dikeve, di be gol.

Mîna dilsozên berê yên Atargatis, di roja îro de jî masiyên golê pîroz têne hesibandin û destûr nayê dayîn ku mirov wan bigirin an bixwin. Li gorî baweriya herêmî kesek yek ji van masiyan bixwe kor dibe. Li navenda gola Zelîha kaniyeke heye û tê bawerkirin ku herikîna ava vî kaniyê bi hêsirên Zelîha ve girêdayî ye.

Heta niha jî, populerbûna Gola Masiyan bi giranî xwe dispêre rabirdûya Mizgîniyê, ku di heman demê de hinek kevneşopiyên alternatîf ên ku li dora wê di dîroka xwe de pêş ketine jî diparêze.
## Wêne

Aynzeliha Gölü.jpg
Şanlıurfa balıklı göl.jpg
Balikli Göl 01.jpg
Balikli Göl 03.jpg
Balıklı Göl... - panoramio.jpg
BALIKLI GÖL - panoramio.jpg
Efsane Balıklı Göl.jpg
Balikli Göl 02.jpg
Balıklı göl..Urfa... - panoramio.jpg


## Çavkanî

Masiyan, Riha
Masiyan, Riha
Kategorî:Golên Tirkiyeyê
Kategorî:Îbrahîm
Kategorî:Nemrûd (qeralê sumerî)
Kategorî:Riha
Zimanê wêlsî

**Zimanê wêlsî**, **zimanê kimrî** yan jî **zimanê welşî** (bi walesî: *cymraeg* () zimanekî brîtanî yê ku xwecihê gelê wêlsî ye. Wêlsî li Wêls, ji hêla hinan ve li Înglistan û li Y Wladfa (koloniya walesî li parêzgeha Chubut, Arjentîn) bi xwemalî tê axaftin.

thumb|Vîdyoya axivera Zimanê wêlsî
Li gorî serjimêriya 2011, 19.0% ji gelheya Wêlsê ya sê salî an mezintir (562,016 kes) karîbûn bi wêlsî biaxivin, û nêzîkê sê çaryeka gelheya li Wêlesê got ku wan jêhatîbûna zimanê wêlsî tune. Texmînan destnîşan dike ku 29.5% (892,500) ji mirovên sê salî an mezintir li Wêlsê dikarin di îlona 2021an de bi Wêlsî biaxivin.

Pîvana zimanê wêlsî 2011 li Wêlsê statûya fermî da zimanê wêlsî,  ku ew kir yekane zimanê ku li her deverê Keyaniya Yekbûyî de jure fermî ye, digel ku Îngilîzî de facto fermî ye. Hem zimanê wêlsî û hem jî îngilîzî de jure zimanên fermî yên Parlamena Wêlsê ne. Hikûmeta Wêlsê plan dike ku heta sala 2050 hejmara axêverên zimanê wêlsî bibe milyonek.Ji sala 1980an vir ve, hejmara zarokên ku diçin dibistanên navîn ên wêlsî  zêde bûne û hejmara ku diçin dibistanên duzimanî û du-navîn ên wêlsî kêm bûne. Wêlsî di warê axêverên çalak de di nav zimanên keltî de yê herî zindî ye, û yekane zimanê keltî ye ku ji hêla UNESCO ve di xetereyê de nayê hesibandin.

## Dîrok
Zimanê wêlsiyan ji zimanê brîtonan pêşketiye. Derketina wêlsî ne tavilê bû û bi zelalî hate nas kirin. Di şûna wê de, veguhertin di demek dirêj de pêk hat, di gel ku hin dîroknas îdia dikin ku ew di dawiya sedsala 9an de qewimiye, bi demeka ku ji hêla zimannas Kenneth H. Jackson ve hat pêşniyarkirin, Şerê Dyrhamê, şerek leşkerî di navbera Saksonên Rojavayî û brîtonan de di sala 577 PZ de, ku Brîtanyaya Başûr-Rojavayê ji têkiliya rasterast a bejahî ya bi walesiyan re veqetand.

Di dîroka wêlsî de çar serdem têne nas kirin, bi tixûbên ne diyar: wêlsiya prîmitîv, wêlsiya kevn, wêlsiya navîn û wêlsiya nûjen. Serdema ku yekser piştî çêbûna ziman carinan wekî wêlsiya prîmitîv tê binavkirin, li dûv wê serdema wêlsiya kevn - ku bi gelemperî ji destpêka sedsala 9an heya demek di sedsala 12an de dirêj dibe.

Serdema wêlsiya navîn tê hesibandin ku ji wê hingê heya sedsala 14an dom kiriye, dema dema wêlsiya nûjen dest pê kir, ku di encamê de li wêlsiya paşîn û derengiya nû tê dabeşkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên keltî
Kategorî:Zimanên Arjentînê
Kategorî:Zimanên Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Zimanên Wêlsê
Renato Rosaldo

**Renato Rosaldo** (jdb. 1941) mirovnasekî çandî yê amerîkî ye. Wî lêkolîna meydanî di nav Ilongot li bakurê Luzon, Fîlîpîn de kiriye, û ew nivîskarê *Ilongot Headhunting: 1883-1974: A Study in Society and History* (1980) û *Culture and Truth: The Remaking of Social Analysis* (1989) ye.

Ew di heman demê de edîtorê Creativity/Anthropology (bi Smadar Lavie û Kirin Narayan re) (1993), *Anthropology of Globalization* (bi Jon Inda re) (2001), û *Cultural Citizenship in Island Southeast Asia: National and Belonging in the Hinterlands* (2003) bû, tevî pirtûkên din.

Rosaldo ji 1989an heya 1998an li San Jose, California, lêkolînek li ser hemwelatîbûna çandî pêk anî û beşdarî pêşgotin û gotarek ji bo *Latino Cultural Citizenship: Claiming Identity, Space, and Rights* (1997) kir.

Ew di heman demê de helbestvan e û çar bergên helbestan çap kirine, ya herî dawî *The Chasers* (2019).

Rosaldo wekî Serokê Civata Etnolojî ya Amerîkî, Rêvebirê Navenda Stanford ji bo Lêkolînên Chicano, û Serokê Beşa Mirovnasiyê ya Stanfordê kar kiriye. Ew niha li NYUê ders dide, ku li wir wekî Rêveberê Destpêkê yê Lêkolînên Latînî kar kir.

## Jiyan
Renato Rosaldo di 15ê nîsana 1941an de li Champaign, Illinois, DYA ji dayîk bûye. Di temenek ciwan de, Rosaldo bi bavê xwe yê meksîkî re spanî û ji diya xwe ya îngilîz re îngilîzî diaxivî. Dema ku ew çar salî bû, malbata wî koçî Madison, Wisconsin kir, ku bavê wî li Zanîngeha Wisconsinê waneyên wêjeya Meksîkî û Latîn-Amerîkî dide. Dema ku ew diwanzdeh salî bû, ew çûne Tucson, Arîzona, ku bavê wî li Zanîngeha Arîzonayê di beşa Spanî de wane daye. Rosaldo beşdarî Dibistana Bilind a Tucson bûye, li wir ew bûye endamê "klûbek civakî" ya bi navê The Chasers, ku li ser wî paşê pirtûkek helbestan bi heman navî nivîsand.

## Xelatên wergirtî

* 1997 endamê Akademiya Huner û Zanistî ya Amerîkî hate hilbijartin
* 2004 Xelata Pirtûka Amerîkî

## Berhemên wî

### Helestvanî

* 
* 
* 
* 

### Mirovnasî

* 
* 
* 
* "Of Headhunters and Soldiers: Separating Cultural and Ethical Relativism", ''Issues in Ethics'', Vol. 11, N. 1, Winter 2000, The Markkula Center for Applied Ethics 
* 
* Juan Flores, Renato Rosaldo, eds. (2007). *A Companion to Latina/o Studies*, Blackwell Publishing. .
* John Xavier Inda, Renato Rosaldo, eds. (2008). 
* 

### Chapters

* 
* 
* 
* 

## Girêdanên derve
* Renato Rosaldo Papers housed at Stanford Libraries
* "Conversation Transcript", ''How I Write''
* "Interview with Renato Rosaldo", ''Hemispheric Institute'' July 2002
* "Juan Felipe Herrera on The Day of Shelly's Death : The Poetry and Ethnography of Grief", LA Review of Books, March 7, 2014
* https://www.npr.org/sections/health-shots/2017/06/01/529876861/an-anthropologist-discovers-the-terrible-emotion-locked-in-a-word
* Early Chicano/Latino History at Stanford: A Faculty Perspective, Stanford Historical Society Oral History Program, 2019

## Çavkanî

Kategorî:Antropolojî
Kategorî:Mirovên zindî
Banga wehşetê (pirtûk)

**Banga wehşetê** romaneke serpêhatî ya kurt a Jack London e, ku di sala 1903an de hat çapandin û li Yukon, Kanada, di salên 1890an de  Klondike Gold Rush de, dema ku kûçikên kaşokên hêzdar  daxwazek zêde bûn. Karakterê navendî yê romanê kûçikekî bi navê Buck e.

Çîrok li rencek li Santa Clara Valley, Kalîforniya vedibe, dema ku Buck ji mala wî tê dizîn û wekî kûçikek kaşokê li Alaska tê firotin. Ew di hawîrdora dijwar de, ku ew neçar dimîne ku şer bike da ku bijî û serweriya kûçikên din bike, pêşkeftîtir û hovtir dibe. Di dawiyê de, ew rûkeniya şaristaniyê dirijîne, û xwe dispêre însiyata seretayî û ezmûna fêrbûyî da ku di çolê de wekî rêber derkeve holê.

London hema salek li Yukonê derbas kir, û çavdêriyên wî pir materyalê pirtûkê pêk tîne. Çîrok di havîna 1903an de di *[[The Saturday Evening Post]]* de hate weşandin û paşê wê salê di forma pirtûkê de hate weşandin.Popularîteya mezin û serkeftina pirtûkê ji bo Londonê navûdeng kir. Di destpêka sala 1923an de, çîrok ji bo fîlmê hate lêanîn û ji hingê ve çend lêanînên sînemayî yên din jî dîtine.

## Wergera kurdî
Wergêrê kurd Serdar Roşan ev berhema Jack London li ser sernavê: *Banga wehşetê* (2014) wergerand bo kurdî. Pirtûk Weşanxaneya Azad de derket.

## Çavkanî


Kategorî:Romanên li ser kûçikan
Kategorî:Romanên serpêhatî yên amerîkî
Kategorî:Romanên Jack London
Google Trend

**Google Trend**, (bi îngilîzi: *Google Trends*) malperekî ji hêla Google ve hatiye avakirin ku pirs û peyvên lêgerînên herî zêdeyên di Google Lêgerînê de li seranserê herêm û zimanan hatine lêgerîn analîz dike. Google Trend, malper û grafikan bikar tîne ku bi demê re qebareya lêgerînê ya pirsên cihêreng bide ber hev.

Di 5ê tebaxa 2008an de, Google û Google Insights ji bo lêgerînê, karûbarek pêşkevtîtir û pêşkevtî ya ku daneyên meylên lêgerînê nîşan dide, dest pê kir.

## Bingeh
Google Trend, di heman demê de destûrê dide bikarhêneran ku qebareya lêgerîna têkildar a lêgerînan di navbera du an bêtir peyvan de bide ber hev. Di destpêkê de, Google nûvekirina Google Trendê bi rêkûpêk paşguh kir.

Di adara 2007an de, bloggerên înternetê ferq kirin ku Google ji mijdara 2006an vir ve daneyên nû zêde nekiriye û Trend di nav hefteyekê de hate nûve kirin. Google ji adarê heta 30ê tîrmehê de Trendan nûve nekir. Google niha îdîa dike ku "agahiyên ku ji hêla Google Trendsê ve rojane têne peyda kirin û nûve dike; Trendên germ her demjimêr têne nûve kirin."

Di 6ê tebaxa 2008an de, Google karûbarek belaş bi navê Insights for Search da destpêkirin. Insights for Search pêvekek Google Trends e û her çend ev amûr ji bo bazarvanan e, ew dikare ji hêla her bikarhênerek ve were bikar anîn. Amûr destûrê dide şopandina peyv û hevokên cihêreng ên ku di qutiya lêgerîna Google de têne nivîsandin. Amûra şopandinê analîzek kûrtir a encaman peyda kir. Di heman demê de şiyana kategorîzekirin û birêxistinkirina daneyan heye, bi baldariyek taybetî ji dabeşkirina agahdariya li gorî deverên cografî. Di sala 2012an de, Insights for Search bi navgînek nû ve di nav Google Trendê de hate yek kirin.

## Trendên popûler
Google trendên popûler, pêvekek Google Trendê ye ku 20 lêgerînên herî zêde yan jî lêgerînên herî zû bilind dibin di demjimêrên borî de li welat û herêmên cûrbecûr de nîşan dide. Ji bo her yek ji peyvên lêgerînê, ew grafiyek 24-saetê-hejmara lêgerînê û her weha encamên lêgerîna blog, nûçe û malperê peyda dike. Lêgerînên Trendên popûler ji bo kesên ku dixwazin lêgerînên germ ên paşîn bigerin, amûrek bi kêr-hatiye.

## Google trend jibo malperan
Ji sala 2008an vir ve bine-beşek Google Trendê heye ku li cihê seyrûsefera peyvên lêgerînê, seyrûsefera malperan analîz dike. Ev karûbarek mîna ya ku ji hêla Alexa Internetê ve hatiye peyda kirin. Google Trend ji bo Malperan piştî weşana 27ê îlona 2012an a hilbera nû ya Google Trends neberdest bû.

## Çavkanî

Kategorî:Google
Kategorî:Servîsên Google
Google Drive

**Google Drive**, karûbarek hilanîn û hevdengkirina dosyayan e ku ji hêla Google ve hatiye pêşve xistin. Google Drive di 24ê avrêla 2012an de hate destpêkirin ku destûrê dide bikarhêneran ku dosyayên xwe bi awayekî online (li ser serverên Google-ê) hilînin, dosyayên di nav cîhazan de hevdeng bikin û dosyayên xwe parve bikin.

Ji xeynî navbeynkariya webê, Google Drive ji bo komputerên Windows, macOS, mobîl û tabletên Android û iOS serîlêdanên bi awayekî negirêdayî pêşkêşî dike.

Google Drive, Google Dokûment, Google Sheets û Google Slides vedihewîne, ku beşek in ji pakêta nivîsgeha Google Dokûment e ku destûrê dide guherandina hevkarî ya belgeyan, pelên berbelav, pêşkêşî, xêzkirin, form û hêj bêtir. Pelên ku bi navgîniya pelgeya Google-ê hatî çêkirin û sererast kirin di Google Drive de têne tomar kirin.

## Platformên Google Drive
### Sepanên kompîturê
Google Drive ji bo PC-yên ku Windows 7an nûtir dixebitin û Mac-ên ku OS X Lion an nûtir dixebitin mirov dikare bikar bîne. Google di nîsana 2012an de destnîşan kir ku xebata li ser nermalava Linux-ê didomîne, lê ji mijdara 2013an vir ve ti nûçeyek li ser vê yekê tune bû. Di Nîsana 2012an de, cîgirê serokê wê demê ya Google, Sundar Pichai got ku Google Drive bi guhertoya 20an a Chrome OS-ê re were yek kirin. Di cotmeha 2016an de, Google ragihand ku, bi pêş ve, ew ê piştgirî ji guhertoyên bernameyên komputerê yên ji 1 salî mezintir berdin. Di hezîrana 2017an de, Google ragihand ku serîlêdanek nû ya bi navê Backup and Sync di cihê sepanên sermasê yên Google Drive û Google Photos yên cihêreng ên heyî bigire, li ser platformên sermaseyê yek sepanek yekbûyî biafirîne.
### Sepanên mobîlê
Google Drive ji bo têlefonên Android û tabletên ku Android 4.1 "Jelly Bean" an nûtir dixebitin û jibo iPhone û iPadên ku iOS 8 an nûtir dixebitin heye.

Di tebaxa 2016an de, Google Drive piştgirîya ji bo cîhazên Android ên ku Android 4.0 "Ice Cream Sandwich" an guhertoyên kevntir dimeşînin qedand. Li gorî polîtîkaya nûvekirina sepana mobîl a Googlê dibêje "Ji bo cîhazên Androidê, em ji bo guhertoyên heyî û 2 guhertoyên berê yên Androidê nûvekirinan peyda dikin." Li gorî polîtîkayan, serîlêdan ji bo cîhazên ku guhertoyên kevntir ên Androidê dixebitînin xebata xwe bidomîne, lê her nûvekirinên serîlêdanê li ser bingeha herî baş têne peyda kirin.

Di 4ê gulana 2020an de, Google di guhertoya 4.2020.18204 a sepana Google Drive de ji bo iOS û iPadOS-ê, ku wekî Ekrana Nepenîtiyê tê zanîn, nûvekirinek taybetmendiyek nû derxist holê ku gava ku serîlêdan vekirî be pêdivî bi nasnameya Face ID-ê yan jî Touch ID-ê heye.

## Çavkanî

Kategorî:Google
Kategorî:Nivîsbariya 2012an
Kategorî:Servîsên Google
Google Street View

**Google Street View**, teknolojiyeke ku bi Google Maps û Google Earthê panoramayên înteraktîf ji cihên li gelek kolanên cîhanê peyda dike, dide nîşan. Xebatên servîsê di sala 2007an de li gelek bajarên Dewletên Yekbûyî hate destpêkirin û ji wî demê ve berfireh bûye ku bajar û deverên gundewarî li seranserê cîhanê vedihewîne. Kolanên bi dîmenên Street View hene li ser Nexşeya Googlê wekî xetên şîn têne xuya kirin.

## Bikaranîn
Street View wekî pêkhateyek Google Maps û Google Earthê ye ku bikaranîna malperê, bikaranîna mobîlê ji bo Android û iOSê heye. Google Maps Adobe Flash ji bo Street View têne bikaranîn. Google di sala 2013an de Nexşeyên Googlê sererast kir. Guhertoya nûtir a JavaScriptê bi berfirehî bikar tîne û navbeynkariya bernamesaziya bikaranîna JavaScriptê peyda dike.

## Çavkanî

Kategorî:Google
Kategorî:Servîsên Google
Diyariya sersalê (pirtûk)

**Diyariya sersalê** (sernavê resen *The Gift of the Magi*) kurteçîrokeke O. Henry ye ku cara yekem di sala 1905an de hatiye çapkirin.Çîrok derbarê jin û mêrek ciwan de ye û çawa ew bi dijwariya kirîna diyariyên nehênî yên gaxandê ji hev re bi pereyên pir hindik re mijûl dibin.Wekî çîrokek hestyarî ya bi wanyek exlaqî di derbarê diyariyê de, ew ji bo adaptasyonê populer bûye, nemaze ji bo pêşkêşkirina di dema gaxandê de. Naverok û dawiya wê ya tewra baş tê zanîn; dawî bi gelemperî wekî mînakek îroniya kenewer tê hesibandin . Tê angaşt kirin ku çîrok li Pete's Tavern li ser Irving Place li Bajarê Nû Yorkê hatiye nivîsandin.

Çîrok di destpêkê de li The New York Sunday World bi sernavê "Gifts of the Magi" di 10ê kanûna pêşîn a 1905 de hate weşandin. Ew yekem car bi forma pirtûkê di guldesteya O. Henry *The Four Million* di nîsana 1906an de hate weşandin.

## Wergera kurdî
Wergêrê kurd Sîdar Jîr ev berhema O.Henry li ser sernavê *Diyariya sersalê* wergerand bi Kurdî . Pirtûk di adara 2013an de li *[[Weşanxaneya Lîs]]* de derket. Çîrok her çiqas sernavê kurteçîrokê *Diyariya sersalê* be jî, naveroka orîjînal bi zimanê îngilîzî di gaxandê de diqewime, ne di sersalê de.

## Naverok
Di êvara pîroz de, Della Young dibîne ku tenê 1,87 $ heye (berheva 54 $ di sala 2020an de) ku diyariyek ji mêrê xwe Jim re bikire.Ew serdana dikana nêzîk a kuaforek, Madame Sofronie, ku porê dirêj ê Della ji bo $20 (di 2020an de 600 $) dikire.Dûv re Della drav bikar tîne da ku ji Jim re zincîreyek demjimêra berîkê ya platîn bikire.Dema ku Jim wê êvarê ji kar tê malê, Della jê re dibêj e ku wê porê xwe firotiye da ku zincîrê jê re bikire.Jim diyariya xwe dide Della-- komek şehên xemilandî, ku ew ê nikaribe wan bikar bîne heya ku porê wê dîsa mezin nebe.Digel ku diyariyên ku Jim û Della dane hev nayên bikar anîn, ew dizanin ku ew çiqas dûr çûne ku evîna xwe nîşanî hevdu bidin û evîna wan bi rastî çiqasî biqîmet e.Çîrok bi wê yekê diqede ku vebêjer van diyariyên evînê yên qurbanî bi yên Muxên ji Încîlê re berhev dike.

## Adaptasyon

### Fîlm

* *The Sacrifice* (1909)
* *Love's Surprises Are Futile* (1916)
* *The Gift of the Magi* (1917)
* *[[Ustedes los ricos]]* ("You, the Rich Ones") (1948) includes the tale as a small sub-plot
* As a segment of *[[O. Henry's Full House]]* (1952)
* *The Gift of the Magi* (1958)
* *The Gift of Love* (1978)
* *[[:pl:Dary magów|Dary magów]]* (Polonya, 1972)
* *[[Christmas Eve on Sesame Street]]* (1978)
* *I'll not be a gangster, love* (/, USSR, 1978),
* *[[Mickey's Once Upon a Christmas]]* (1999)
* *The Gift of the Magi* (2004)
* *[[Raincoat (film)|Raincoat]]* (2004)
* *For the First Time* (2010)
* *Love,* a French movie, based some of its scenes on this story.
* *Darovete na vlahvite* (2013) directed by Ivan Abadjiev.
* *The Gift of the Magi* (2014) The Greek film directed by Ismene Daskarolis places it in the economic crisis of contemporary Greece.
* *[[Prem Puran]]* (2019)

## Çavkanî

Kategorî:Kurteçîrok
Kategorî:Pirtûk
Xelata Sherlock

**Xelata Sherlock** (navê resen; *Sherlock-priset* ) xelateke navdar a swêdî ya wêjeya polîsî bû.Xelat ji hêla rojnameya Stockholmê Expressen ve, ku di sala 1944an de hate damezrandin, ji bo baştirîn romana polîsî ku di sala 1955-1986an de hate çap kirin, hate dayîn.Xelat bi navê *[[Sherlock Holmes]]* , serlehengê wêjeyî yê bijîşk û nivîskarê brîtanî *[[Arthur Conan Doyle]]* , hat dayîn.Di nîvê salên 1980an de, beşa çandê ya Expressenê ji ber kêmbûna giza xwendevanên wan ji wêjeya polîsî re xelat qedand.

## Xelatgir

## Çavkanî

Sherlock
Civaka Kurd li Almanyayê

**Civaka Kurd li Almanyayê** (, bi kurtasî *KGD*) rêxistineke sîwan a rêxistinên Kurd ên li Almanyayê ye. Serokê rêxistin Elî Ertan Toprak e. Rexistin Kurdên tê de rêxistinbûyî temsîl dike.

## Armanc
Yek ji armanca Civaka Kurd li Amanyayê jî nûnertiya Kurdên Almanya bê partî û demokratîk e.Ew “parastin û kûrkirina çand û zimanê kurdî pêş dixe. Ji bo wan naskirina nasnameya kurdî bingeha çanda pêşwazîkirin û naskirinê ye li welatekî nûjen a koçberiyê.”Armancên din ên sereke yên Civaka Kurd li Almanyayê pêşxistina jiyana hevbeş a aştiyane di navbera komên civakî yên cuda de, danûstandina çandî û siyasî di navbera rêxistinên cihê û di navbera dewlet û kurdan bi xwe de ne.

## Giringî
Girîngiya Civaka Kurd li Almanyayê pir zêde bûye, nemaze piştî şerê kurdî li dijî rêxistina bi navê Dewleta Îslamî. Nîqaşên medyayê ku tê de endamên rêxistinê ji bo bêtir demokrasî û serweriya qanûnê li Rojhilata Navîn kampanya dikin, ne kêm in. Gelek caran ji hukûmeta federal a Alman tê xwestin ku bêtir tevlê bibe.Di sala 2015’an de, rêxistinê gilî li Komîserê Koç, Penaber û Entegrasyonê yê Hikûmeta Federal a bi eslê xwe tirk Aydan Özoğuz kir ku bi qestî guhnedana nûnerên Kurd ên koçber û di heman demê de tercîhkirina nûnerên tirk hate sûcdarkirin.

Komeleyên endamên wê di serî de li herêma Ruhr têne dîtin. Li beşên din ên Almanyayê ew bi zor an jî qet nayê temsîl kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên kurdan
Sumernasî

**Sumernasî** navçeyek lêkolînên rojhilatnasî yên kevnar e. Bi ziman, dîrok, wêje, ol, mîtolojî û çanda gelê mezopotamyayî yê Sumer re mijûl dibe.

Herçiqas zimanê Sumerî di nav zimanên nivîsa mixî yên Rojhilata Nêzîk de kevintirîn e jî, zimanê Farisî yê Kevin û zimanê Akadî, bi zaravayên sereke Babîlî û Asûrî, pir berê hatine deşîfrekirin.Her çend ferhengên duzimanî yên ji Nînewayê zû dihatin zanîn jî, wateya wan demeke dirêj hate nîqaşkirin.Jules Oppert di sala 1869an de yekem kes bû ku zimanê serbixwe nas kir û jê re got Sumerî. Hebûna ziman û bi vî awayî ya gelê Sumer - ku ji xwe re ne digotin "Sumer" - di dawiyê de hate îsbat kirin, lê tenê 20 sal şûnda.Ji sala 1877’an vir ve, li paytexta dewleta Sumeran Lagaş, Girsu, ji aliyê Ernest de Sarzec û Léon Heuzey ve gelek govaniyyên zimanê Sumerî hatine kolandin.Di sala 1909 de, François Thureau-Dangin karî zimanê Sumerî deşîfre bike û bi vî awayî Sumernasî wekî zanistek saz bike.

## Pirtûk

* Gebhard J. Selz: *Sumerer und Akkader. Geschichte, Gesellschaft, Kultur.* (= C.H. Beck Wissen), C.H. Beck, Munîh 2005, ISBN 3-406-50874-X, bi taybet rûpelên 8–10.

Kategorî:Lêkolînên Asyayê


Kategorî:Zanist
Yaneya werzişî ya Hewlêrê

**Yaneya werzişî ya Hewlêrê** (bi fermî: Erbil Sport Club) yaneke pêgogê ya iraqî-kurdî ya Hewlêrê ye.

Ji bo cara yekê di dîroka xwe de, Hewlêr bû şampiyonê Lîga Premierê ya Iraqê piştî ku di lîstika dawî ya roja Înê, 6ê tîrmeha 2007an de, El-Quwa El-Cewiya (1–0) têk bir. Di 24 tebaxa 2008an de, Hewlêrê statûya xwe weke Şampiyonê Lîga Bilind a Iraqê bi serketina li dijî El-Zewraa ku navenda wê li Bexdayê ye. Di 16ê tîrmeha 2009ê de, Hewlêr bû şampiyonê lîga super a Iraqê piştî têkbirina Nacef FC bo cara sêyem li pey hev. Di sala 2012an de jî bi tenê yek windakirinê lîga qezenc kirin.

Yaneya werzişî ya Hewlêrê yekemîn tîma Îraqî-Kurdî ye ku di Lîga Şampiyonan a Asyayê û Lîga Şampiyonan a Erebî de cih digire. Di 2012 û 2014 de ew gihîştin fînala AFC Cup  lê her du caran jî winda kirin. Yaneya werzişî ya Hewlêrê yekemîn tîma Lîga Bilind a Iraqê ye ku lîstikvanên ji derveyî Iraqê werdigire.

## Dîrok

### Damezrandin
Yaneya werzişî ya Hewlêr SC di 3ê Mijdara 1968ê de, ji aliyê Yekîtiya berê ya Pêgogê ya Kurdistan-Iraqê ve hat damezrandin û gelek sal di nav nezelaliya maseyê de derbas bû, û carinan li hember aliyên payebilind ên iraqî.

Kategorî:Avabûnên 1968an li Iraqê
Kategorî:Yaneya futbolê ya Iraqê
Henry Purcell

**Henry Purcell** (jdb. 10ê Îlonê Saal 1659an li Westminster, London - mrn. 21ê çiriya paşîn sala 1695an dîsa Westminster, London) bestekarê Îngilîzî yê serdema Barokê ya destpêkê.

Ew, bi muzîka paşerojê ya ku wî ji bo *Fairy* *Queen* nivîsî, li ser bingeha *A Midsummer Night’s Dream* (*Xewna Şeva Havînê) ya* William Shakespeare, tê zanîn *.* Ji xeynî vê, zêdetirî 100 besteyên wî û operaya minyaturê ya bi navê *Dido û Aenas* hene.

Henry Purcell, kurê muzîkvanek dadgehê, di 1677 de di 18 saliya xwe de mir. Ew di sala 1679'an de wekî bestekarê orkestraya têl a Charles'ê II. û organîstê Westminister Abbey hate tayîn kirin. Wî 25 salên jiyana xwe li Westminster derbas kir û ji sê padîşahên cuda re xizmet kir. Li gel erkên xwe yên li qesrê, bi çêkirina opera, muzîka sehneyê û muzîka odeyê re mijûl bû. Yek ji pêşveçûnên girîng ên cîhana muzîkê li Îngilîstanê ya wê demê destpêkirina konserên folklorî û damezrandina komên muzîkê yên cihêreng bû. Henry Purcell, berevajî gelek hevkarên xwe, ji bo sazkirina van koman çêdike şerm nedidît û besteyên xwe da. Ne tenê di warê muzîka sehneyê de, di her warê muzîkê de jî berhem hildiberîne. Ew di 1695'de di bilindahiya afirîneriya xwe de mir. Piştî ku Civata Purcell di 1876'an de hate damezrandin, hewl hat dayîn ku hemî karên Purcell bêne weşandin. Di sala 1965'an de hemû berhemên wî di 32 cildan de hatine berhevkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Wikipedia article "Henry Purcell"  hate  (Cihandin: 5.1.2010)
* Ji bo karên Henry Purcell pelên muzîkê yên belaş: Projeya Pirtûkxaneya Pûan a Muzîkê ya Navneteweyî ya IMSLP   (Cihandin: 12.4.2010)
* Muzîka belaş ji bo karên koral ên Henry Purcell: CPDL ChoralWiki  Archived  (Cihandin: 12.4.2010)

Kategorî:Bestekarên Îngilîzî
Kategorî:Jidayikbûn 1659
Kategorî:Mirin 1695
Gönül Dilan

**Gönül Dilan** yan jî **Gonul Dîlan**, ( li Bismil, Amed) hunermend û lîstikvaneke kurd e.

## Jînenîgarî
Dilan di 18ê sibata 1992an li navçeya Bismila Diyarbekirê ji dayik bûye. Berwerdeya xwe li Konservatuara Zanîngeha Stembolê perwerdehiya beşa dengê wergirtiye. Di heman demê de li Dibistana Şanoyê ya Navenda Akademiya Selahattin Taşdöğen salekî perwerdeya şano û zimanê bedenê wergirtiye. Dilan ji xeynî karê muzîkê di heman demê de berwerdekara tembûrê ye.

Dilan di şanzdeh saliya xwe de albûma xwe ya yekem derxist. Piştre navberek dirêj daye karê muzîkê û perwerdeya lîstikvaniyê wergirtiye. Di sala 2016an de di fîlma *Aşka geldik* (fîlmeke tirkî ye) ku di sala 2016an de derketibû, rola sereke lîstiye.

Piştî vê navberê ya dirêj di sala 2018an de biryar dide ku bi zimanê xwe yê dayikê bi zimanê kurdî muzîkan çêbike û bi yekemîn strana xwe ya bi kurdî ya bi navê "Derewînî" vedigere muzîkê. Piştre berhema xwe ya 2019an "Dildaro" dest xistiye. Di gulana sala 2019an de bi sitrana "Kurdî Mashup" a ku ji sê stranan pêk hatiye derxistiye. Stranên ku ji "Derewînî" û "Dildaro" pêk tê veguherandiye EPa bi navê "Jin Jiyanê". Di nîsana 2020an de strana Gerdenzerê ya ku ji du berheman pêk tê derxistiye. Karên xwe yê muzîkê bê navber bi berhemên xwe yên albûm û videoklîp ên ku di demên dawiyê de derxistiye berdewam dike. Dilan, li gelek welatan beşdarî konser, dawet û bernameyên çandî bûye.

## Dîskografî
### Single
* *Ez nadim*
* *Bê dila min*
* *Gerdenzerê*
* *Jin jiyan e*
* *Meyro/Ziravê*
* *Te ji min xêre*

### EP
* *Ay silêman*
* *Pêşiya malê*
* *Dîlber*
* *Îşev şevka baranê*
* *Reng esmerê*
* *Zozan zozan e*

## Fîlmografî
### Fîlm
* *Aşka geldik*
### Rêzefîlm
* *Jan*
### Klîb
* *Derewînî*
* *Ez nadim*
* *Kurdî mahsup*
* *Bê dila min*
* *Dildaro*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Gonul Dîlan li ser YouTubê
* Gonul Dîlan li ser Spotifyê
* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Îmam Mihemed

**Îmam Mihemed** gundekî Tuzxurmatuwê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tuzxurmatuwê
Marek Čejka

**Marek Čejka** (* 7'ê pûşperê, 1975 ) zanyar û hiqûqnasek siyasî yê çekyayî e, ku li ser pirsgirêkên Rojhilata Navîn disekine û li gelek zanîngehan ders dide.

Li zanîngeha Masarykê ya Brnoyê li Komara Çekê hiqûq û zanistên siyasî xwendiye û li Orşelîmê jî jiyaye. Li Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Çekê wekî alîkar kar kiriye û niha li zanîngeha Mendel bi giranî li ser pirsgirêkên Rojhilata Navîn disekine û li ser vê mijarê pirtûk û gotaran dinivîse. Ew di heman demê de li Fakûlteya Lêkolînên Civakî li zanîngeha Masaryk jî ders dide.

Ew kurê zimannas Mirek Čejka û neviyê esperantîst û pedagog Theodor Čejka ye.

## Çavkanî

Kategorî:Zanyarên çekyayî