open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çivîka zêrîn (çîrok)

**Çivîka zêrîn** (bi almanî: *Der goldene Vogel*l) çîrokek e ku ji hêla Birayên Grimm (KHM 57) ve hate berhev kirin û derbarê peydakirina çivîkeke zêrîn ji hêla sê kurên baxçevanek de ye .

## Jêder
Guhertoyek wisa ya çîrokê berê di sala 1808an de di bin sernavê *Die weisse Taube* ("Kevoka Spî") hate weşandin, ku ji hêla Gretchen Wild ve hatibû peyda kirin û bi *Çivîka zêrîn* di çapa yekem a berhevoka Birayên Grimm de hate weşandin.Di çîroka orîjînal de, kurê herî piçûk ê key bi navê *Dümmling* ,navek tîpîk ji bo karakterên xişîm an bêhiş di çîrokên almanî de tê zanîn.

## Naverok
Di baxçeyê keyek de darek sêvên zêrîn hene. Dema ku key dibîne ku sêvek winda ye,ew kurê xwe yê herî mezin bi şevê wezîfedar dike ku darê diparêze.Lê ew di xew re diçe û sibê sêvek din winda dibe.Kurê diduyan jî şeva din dema ku divê darê biparêze dikeve xew. Key bi kurê herî biçûk bawer nake ku ji destpêkê ve wezîfeyê bigire ser xwe.Lê ji ber ku ew bi rastî dixwaze, destûr jê re tê dayîn ku şevek sêvên zêrîn jî biparêze. Di nîvşevê de ew rastî dibîne ku dizê sêvan tê: çivîkek bi perrên zêrîn.Kurê herî biçûk ê key tîrekê diavêje, lê çivîk tenê yek ji perrên xwe yên zêrîn winda dike û direve.

Dema ku key perrê dibîne û şayesandina çivîkê dibihîze, êdî bi sêvên xwe yên zêrîn re têkildar nabe. Niha ew çivîkê dixwaze.Kurê mezin ji bo dîtina çivîkê derdikeve cîhanê. Li qiraxa daristanê, ew rûviyekê dibîne û bi tîrê dike armanc. Rûvî dizane ku ew li çivîkê zêrîn digere û di berdêla pendeke baş de jîyana xwe dixwaze. Rûvî ji bo lêgerîna wî vê pendê li wî dike: Heke ew werê gundê bila mêvanxaneya kevn û rizok li şûna mêvanxaneya dewlemend û xweş hil bijerîne.

Lê xort guh nade daxwaz û pendan. Bêyî ku lêxe, tîran direşîne.Li gundê, ew bi kêfxweşî li mêvanxaneke dilgeş disekine.Hema ku dikeve mêvanxaneyê, peywira xwe ya lêgerîna çivîka zêrîn ji bîr dike. Ew li malê berhewa li benda wî dimînin û piştî ku demek derbas dibe, kurê duyem derdikeve rê. Çarenûsa wî jî wekî kurê pêşî ye.

Di dawiyê de kurê herî biçûk daxwaz dike ku destûr jê re were dayîn ku li çivîka zêrîn bigere. Ew jî li qeraxa daristanê bi rûvî re tê. Berevajî birayên xwe, ew ji rûvî re piştrast dike ku ew ê ziyanê nede wî û ewê guh bide pendên wî.Dûv re rûvî wî vedixwîne ku li ser dûvê xwe rûne û di demeke kurt de bi wî re dibeze gundê.Li wir xort şeva xwe li mêvanxaneyeke hinek rizok derbas dike.Serê sibê rêwîtî li ser dûvê rûviyê berdewam dibe. Ji ber ku rûvî dizane li ku derê li çivîka zêrîn bigere, ango di kelehekê de kurê key bi xwe re tîne.Û dîsa pendeke wî ya baş jî heye: her kes di kelehê de razayî ye, da ku ew bê asteng bikeve odeyekê ku çivîk lê ye.Rekehek zêrîn û rekehek dar heye. Divê lawê key teqez ne rekeha zêrîn, yê din hilde.

## Çavkanî

Kategorî:Balindeyên honakî
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Kategorî:Lehengên çewt
Kategorî:Sêvên zêrîn
Mehmet Karayilan

**Mehmet Karayilan** (jdb. 1967an, Aram, parêzgeha Riha, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedar û hevşaredarê Xelfetiyê ye. Di 31ê adarê 2024ê de li ser navê Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan (DEM) wekî hevşaredarê Xelfetiyê hate hilbijartin û di 4ê mijdarê 2024ê de bi tayînkirina qeyûmê ji wezîfeyê hat girtin.

## Jiyana pêşîn û xwendin
Karayilan di sala 1967ê de li gundê Aram yê navçeya Xelfetî ya Rihayê hat dinê. Karayilan zewicî ye û du zarokên wî hene. Wî li gundê Aram dest bi dibistana seretayî kir, dibistana navîn û amadeyî li Xelfetiyê berdewam kir. Xwendina xwe ya bilind li Beşa Înşaatê ya Dibistana Pîşeyî ya Gazîentabê ya girêdayî ODTÜyê temam kir. Karayilan ku ji salên lîseyê heta niha di nava xebatên siyasî yên aktîf de ye, di salên zanîngehê de jî xebatên xwe yên siyasî yên aktîf berdewam kir.

## Kariyera siyasî
Di salên 2012 û 2013ê de di pêvajoya avakirina Kongreya Demokratîk a Gelan (HDK) û Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) de cihekî girîng girt. Di nav wan de hevseroka damezrîner a HDPê ya Dîlokê jî di nav de du serdeman hevserokatiya parêzgehê kir. Di meclîsa HDPê de 2 dewreyan û yek serdemê jî di Desteya Dîsîplînê ya Navenda Giştî ya HDPê de wezîfeya xwe ya di warê demokrasî, û dîsîplîna di nava partiyê de bi serketî bi cih anî. Di sala 2018ê de bû namzetê parlamenteriyê yê HDPê yê Dîlokê.

### Dema hevserokatiya şaredariya Xelfetiyê
Piştî pêvajoya 8 salan a qeyûman li Xelfetî, Karayilan di 31ê nîsana 2024ê de bi ferqa 900 dengan weke hevşaredarê Xelfetiyê hat hilbijartin. Li hember encaman îtîraz hatin kirin û biryar hat dayîn ku hilbijartin dubare bibe. Lê di encama îtîrazan de biryar di 7ê nîsana 2024an de hat dayîn û ew jî hat şikandin.

Mehmet Karayilan di hilbijartinên herêmî yên 31ê adarê 2024ê de namzetê hevşaredarê Xelfetiyê yê Partiya Wekhevî û Demokrasiyê (DEM) bû û wek hevşaredarê Xelfetiyê hat hilbijartin. Di 4ê mijdarê 2024ê de wezareta Karên Hundir ragihand ku şaredarê Bajarê Mezin ê Mêrdînê Ahmet Turk, şaredara Êlihê Gulîstan Sonûk û şaredarê Xelfetiyê Mehmet Karayilan ên di rêveberiya DEMê de ji wezîfeyê hatine dûrxistin. Li şûna wî qeymeqamê Xelfetiyê Hakan Başoglû weke qeyûm tayînî şaredariya Xelfetiyê hat kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Kesên ji Rihayê
Kategorî:Kesên ji Xelfetiyê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kategorî:Şaredarên Tirkiyeyê
Hilbijartina serokatiya DYAyê 2024

**Hilbijartina serokatiya DYAyê ya 2024ê** di roja sêşemê, 5ê mijdarê 2024ê de tê kirin û dê bibe 60emîn hilbijartina serokomar û cîgirê serokê DYAyê. Ew beşek ji hilbijartinên sala 2024ê yên DYAyê ye, ku di nav wan de, dê tevahiya Meclisa Nûneran bi 435 kursî û 34 kursî ji 100 senatoyê bên hilbijartin. Cîgira niha ya serokê Kamala Harris ji aliyê Demokratan ve wek namzed hat destnîşankirin, û serokê berê yê DYAyê Donald Trump ji bo komarparêzan berbijar e.

## Çavkanî

Kategorî:Donald Trump
Kategorî:Têkiliyên derve yên DYAyê
Anntonia Porsild

**Anntonia Porsild** (jdb. 3ê çiriya paşîn a 1996an li Bangkok,Taylenda ) model, lîstikvan û keybanûya bedewiyê ya bi eslê xwe danîmarkî ye. Ew li Bangkok, Taylenda ji dayik bû.

## Jiyana berî û perwerde

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1996
Kategorî:Mirovên zindî
Hello Kitty

**Hello Kitty** (bi japonî: ハロー・キティ, Harō Kiti), bi navê xwe yê rast **Kitty White** jî tê zanîn (キティ・ホワイト, Kiti Howaito), karaktereke xeyalî ye ku ji hêla Yuko Shimizu ve hatiye afirandin. Karaktera ku xwediyê wê pargîdaniya japonî Sanrio ye, îro ji hêla Yuko Yamaguchi ve tê sêwirandin. Li gorî Sanrio, Hello Kitty pisîkeke spî ya brîtanî ya bi kevaneke sor û bê dev e. Berevajî hemû bendewariyan, ew ne keç e, ne mirov e. Ew bi malbata xwe re li derdora Londonê dijî û nêzikî xwişka xwe ya cêwî Mimmy ye, ku xwediyê kevaneke zer e.

## Çavkanî

Kategorî:Superlehengên zarok
Brea Bennett

**Brea Bennett** (jdb. 7ê sibata 1987an li Mesa, Arîzona , DYA ) pornostêrk û modeleke amerîkî ye.

## Jiyana wê

## Xelat û berendamî
* 2007 Xelata AVN berendamî – Best All-Girl Sex Scene, Video – *Girls in White*
* 2008 Xelata AVN berendamî – Best Tease Performance – *My Plaything: Brea Bennett*

## Fîlmnîgarî
* *Barely Legal 55* (2005)
* *Fresh Femmes* (2005)
* *South Beach Invasion* (2005)
* *Strap it On 3* (2005)
* *Women Seeking Women 19* (2005)
* *ALS Scan 77* (2006)
* *Bad Guys Tie Smart Girls* (2006)
* *Blacklight Beauty* (2006)
* *Brea's Crowning Glory* (2006)
* *Finger Licking Good 3* (2006)
* *Fly Spice: The Virgin Flight* (2006)
* *Girls in White 1* (2006)
* *Girls in White 2* (2006)
* *Her First Lesbian Sex 9* (2006)
* *Lesbian Training 2* (2006)
* *Slut School* (2006)
* *Watch Me Cum 2* (2006)
* *Women Seeking Women 21* (2006)
* *Bangin Brea* (2007)
* *Before They Were Stars 1* (2007)
* *Brea Unfaithful* (2007)
* *Brea's Prowl* (2007)
* *Erotic Aftershock* (2007)
* *Girls in White 5* (2007)
* *Killer Desire* (2007)
* *Lesbian Seductions 17* (2007)
* *Matt's Models 1* (2007)
* *My Plaything: Brea Bennett* (2007)
* *Pink on Pink 2* (2007)
* *Screen Dreams 1* (2007)
* *ATK Footlovers' Delight* (2008)
* *Brea Vs. Roxy* (2008)
* *Brea's Mirror Image* (2008)
* *Brea's Private Lies 2* (2008)
* *Cock Grinder: Brea Bennett* (2008)
* *Exposed: Featuring Jana Cova* (2008)
* *Family Jewels* (2008)
* *Meet Brea* (2008)
* *Smokin' Tailpipes* (2008)
* *Soloerotica 10* (2008)
* *Sophia's Private Lies 1* (2008)
* *Women Seeking Women 43* (2008)
* *Brea's Miami Fuck Party* (2009)
* *Dangerous Dykes* (2009)
* *Ninn Wars 1* (2009)
* *Thorn* (2009)
* *When They Were Sinners* (2009)
* *Brush with Laughter* (2010)
* *Girlfriends 2* (2010)
* *Laughter Fills the Air* (2010)
* *Lesbian Psycho Dramas 2* (2010)
* *Lesbian Psycho Dramas 3: Saving Brea* (2010)
* *Let Me Out* (2010)
* *Mallory's Bondage Ball* (2010)
* *Net Skirts 1.0* (2010)
* *PPV-3100: Brea Bennett J/O Encouragement 2* (2010)
* *Submit to Captivity* (2010)
* *Women Seeking Women 65* (2010)
* *Alektra Blue Is Cumming On Demand* (2012)
* *Four* (2012)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Penthouse-Pet
Kategorî:Pornostêrkên amerîkî yên jin
Komunên departmena Bouches-du-Rhône

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Bouches-du-Rhône.
Li jêr lîsteya 119 komunên departmena Bouches-du-Rhône ya Fransa ye hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Teletabî

**Teletabî** an bi navê xwe yê fermî **Teletubbies** rêzefîlmek televîzyonê ya zarokan a brîtanî ye ku ji hêla Anne Wood û Andrew Davenport ve ji bo BBC hatî afirandin. Bername balê dikişîne ser çar karakterên rengîn ên cihêreng ên ku wekî Teletabî têne zanîn, ku navê wan li ser ekranên televîzyonê yên li ser zikê wan nivîsî ye. Teletabî li seranserê çanda populer ji ber antena bi rengek bêhempa, ku ji serê her karakterê derdikeve, tên nasîn.

## Çavkanî
Ridhima Pandit

**Ridhima Pandit** (jdb. 25ê hezîrana 1990) lîstikvan, model û pêşkêşvana televîzyonê ya hindî ye ku di televîzyonên hindî *[Kijan?]* de dixebite. Ridhima Pandit di despêkê de bi rola xwe ya Rajni di Life OK 's *Bahu Hamari Rajni Kant* de hatiye naskirin. Di sala 2019an de beşdarî *Faktora Tirsê: Khatron Ke Xiladi 9* dibe û bû duyemîn. Di sala 2021ê de jî ew beşdarî *Bigg Boss OTT* bûye. 

## Jînenîgarî

Ridhima di 25ê hezîrana sala 1990an de  li Mumbai, Maharashtra, Hindistanê wekê keça dayikeke Gujarati bi navê Jayshree û baveke Maharashtrianî bi navê Pandit li Gujaratiyê jidayik bûye.

## Kariyer

Ew kariyera xwe wek model dest pê kiriye ku projeyên wê yên modelî de *Sunsilk, Fair & Lovely, Dove, Harpîk, Veet, Luminous û Set Wet* hebûn.

## Filmografî

### Televîzyon

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Mirovên zindî
Allauch

**Allauch** komuneke departmena Bouches-du-Rhône a li herêma Provence-Alpes-Côte d'Azurê ye ku yek ji komunên başûrê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Bouches-du-Rhône
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Bouches-du-Rhône
Eloan

**Eloan** bi eslê xwe navek bretonî ye û bi gelemperî tê wateya "ronahî" an "biriqîn". Ew ji navê bretonî *Eloen* tê wergirtin, ku ji peyva **"el"** tê ku tê wateya "ronahî" an "birûskî". Ev navek pir kêm e û bi giranî li herêmên Brettany û fransîaxêv tê bikaranîn. Ew bi gelemperî zelalî, paqijî û bedewiya hundurîn sembolîze dike. Bi dengê xwe ya nerm û bi eslê xwe ya keltî, Eloan navek nûjen e ku hem kevneşopî û hem jî ronahiyê vedibêje.
Komunên departmena Cherê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Cher.
Li jêr lîsteya 286 komunên departmena Cher a Fransa ye hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Achères, Cher

**Achères** komuneke departmena Cher a li herêma Centre-Val de Loire ye ku yek ji komunên navendî yên Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Cherê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Cherê
Komunên departmena Corse-du-Sudê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Corse-du-Sud
Li jêr lîsteya 124 komunên departmena Corse-du-Sud (bi korsîkî: *Corsica suttana*), Korsîka, Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Afa, Corse-du-Sud

**Afa** (bi zimanê korsîkî: *Afà*) komuneke departmena Corse-du-Sud a li herêma Korsîkayê ye ku yek ji komunên giravî yên Fransayê ye.

## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Corse-du-Sudê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Corse-du-Sudê
Eliel

**Eliel** navek îbranî ye û bi eslê xwe ji încîl û torayê tê. Ew ji peyvên îbranî *El* (Xwedê) û *iel* ("ji Xwedê" an "Xwedayê min") tê, ku bi hev re tê wateya "Xweda Xwedayê min e" " Girêdayê Xwedê”. Ev nav di Peymana Kevin de derbas dibe, nemaze wekî navê çend karakterên încîlê. Ji ber bingeha xwe ya olî, Eliel ruhanî û dilsoziyê vedibêje. Her çend ev nav kêm be jî, carinan di nav civatên xiristiyan û cihûyan de tê bikar anîn û dengek jêhatî û bêdem heye.
La traviata

**La traviata** (ji zimanê îtalî: "Ya ku riya xwe winda kiriye") operaya Giuseppe Verdi (muzîk) û Francesco Maria Piave (lîbreto) ye ku li ser bingeha romana Alexandre Dumas The Younger ya bi navê La dame aux camélias (1848) hatiye nivîsandin. Nivîskar di sibatê 1852ê de pirtûkê wek şanoyê jî derxistibû pêş. Opera di 6ê adara 1853ê de li Teatro La Fenice li Venedîkê hate pêşandan û di destpêkê de ji aliyê temaşevanan ve nehat ecibandin. Dûv re hate nûve kirin û bû yek ji operayên herî serfiraz di dîroka muzîkê de.

## Beşên operayê

### Beşa yekem
Opera li bajarê Parîsê li salona kortezana parîsî Violetta Valéry dest pê dike, ya ku jiyaneke luks û azadîxwaz derbas dike. Di şahiyekê de ew rastî ciwanê Alfredo Germont tê, ku evîndarê wê dibe. Violettaya ku bi nexweşiyeke giran ketiye û berê xwe daye kêfê, di destpêkê de Alfredo red dike. Lê Alfredo evîna xwe ji wê re îtîraf dike û dibêje ku ew heyranê wê ye, ji ber ku ew nikare bedewî û giranbihatiya wê ji bîr bike. Piştî dudiliyê, Violetta jî di dawiyê de evîndara Alfredo dibe. Ew bi hev re biryar didin ku li gundewariya Provence dest bi jiyanek nû bikin û xwe ji civak û kêfên ku Violetta berê nas dikir dûr bixin.

### Beşa duyem
Violetta û Alfredo li Provence bi bextewarî û aştiyane dijîn. Lê dema ku bavê Alfredo, Giorgio Germont serdana wan dike, bextewariya wan xera dibe. Ew ji Violetta dixwaze ku ji Alfredo veqete, ji ber ku têkiliya wî bi wê re rûmeta malbatê û şansên zewaca keça wî dixe xetereyê. Violetta, birîndar û şikestî, bi dilekî giran razî dibe ku ji Alfredo veqete, da ku malbata wî biparêze. Ew jê re nameyekê dinivîse û vedigere civaka Parîsê. Alfredo wêran dibe û paşê fêrî fedakariya Violetta dibe. Lê ew vê yekê wek îxanetê dibîne û lewma li galayeke Parîsê dibe skandalekê çêdike û tê bi eşkere heqaretan li Violetta dibarîne.

### Beşa sêyem
Di beşa dawî de, Violetta li apartmana xwe ya Parîsê nexweş û belengaz e. Tuberkuloza wê xirabtir bûye û ew xwe dispêre dilxwaziya kesên din. Alfredo bi halê wê dihese û vedigere cem wê, da ku lêborînê jê bixwaze. Her çend tenduristiya wê nebaş be jî, Violetta bi dîtina wî kêfxweş e û ew bi hev re xeyalek pêşerojek çêtir dikin. Lê Violetta êdî pir lawaz e û ew di destê Alfredo de dimire. Di kêliyên xwe yên dawî de ew ji wî re îtîraf dike ku wê her dem jê hez kiriye. Alfredo gelek xemgîn e û dema ku Violetta dimire, ew navê wê diqîre. Giorgio Germont, ku di deqeya paşîn de bi lez û bez xwe digihêje wan, pê dihese ku Violetta hemû enerjiya xwe ya jiyanê ji bo evîna Alfredo feda kiriye. Lîstik bi windakirina tal a Alfredo û bîranîna fedakariya Violetta ya trajîk diqede.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Kategorî:Operayên îtalî
Die Zauberflöte

**Die Zauberflöte** (ji zimanê almanî: **Bilûra Sêrbaz**) operayek awistiryayî ye ku ji du beşan pêk tê. Ew ji hêla Wolfgang Amadeus Mozart ve hatiye çêkirin û cara ewil di sala 1791ê de li Freihaustheater li Viyanayê hate pêşandan. Lîbrettoya wê ji Emanuel Schikaneder e. Berhema ku bi qasî sê saetan diajo, yek ji operayên herî naskirî û herî zêde li cîhanê tê lîstin e. Hin arya/kilam, wek mînak *Der Vogelfänger bin ich ja* ya Papageno, *Dies Bildnis ist bezaubernd schön* ya Tamino an jî aryaya keybanûya şevê *Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen* ji bo gelek kesên ku qet opera nedîtine jî nas in. Ji ber ku opera bi hêsanî tê gihîştinê, carinan ji bo zarokan (her weha wekî performansa dibistanê) an jî wekî şanoya bebikan jî tê pêşandan. Opera serdema muzîka klasîk a Viyanayê pir baş nîşan dide. Di destpêkê cilên rengîn serdest in, û paşê îdealên masonî her ku diçin dikevin pêş.

## Beşên operayê
### Beşa yekem
Opera li derve dest pê dike. Mîrê ciwan Tamîno ji aliyê marekî mezin ve tê tehdîtkirin. Sê xanimên ku di xizmeta keybanûya Şevê de ne, wî xilas dikin û jê re qala Pamînaya bedew dikin, ya ku ji aliyê Sarastro, keşeyê Terîqeta Rojê ve hatibû revandin. Tamino yekser evîndarê wêneyê Pamîna dibe û soza azadkirina wê dide. Jin bilûrek sêrbaz didin wî, da ku di demên dijwar de alîkariya wî bike. Teyrangir Papageno, ku karakterek dilşewat û naîf e, tevlî rêwîtiya Tamîno dibe ji bo xilaskirina Pamîna. Di rê de, Tamino û Papageno divê ezmûnan derbas bikin da ku bigihîjin Sarastro û Pamina azad bikin. Keşe Sarastro wekî hukumdarek jîr û dadperwer tê xuya kirin, lê keybanûya Şevê dijberiyek e û hewl dide hemû hêzê bixe destê xwe.

### Beşa duwem
Dema ku digihêjin Perestgeha Sarastro, Tamîno û Papageno fêr dibin ku divê ew ezmûnên din derbas bikin da ku bigihîjin hundurê terîqetê û Pamîna azad bikin. Divê Tamîno ezmûnek bêdengî û bîhnfirehiyê bikişîne, û Papageno ezmûnên xwe bi mîzahî derbas dike. Pamîna, ku di perestgeha Sarastro de dîl tê girtin, di vê baweriyê de ye ku Tamîno ji tirsa ezmûnan dev ji wê berdaye. Lê Tamîno ji wê re dilsoz dimîne û di dawiyê de ezmûnên xwe derbas dike. Di vê navberê de, Papageno ji sêrbazek fêr dibe, ku ewê jin û rêhevalek bi navê Papagena bibîne. Di dîmena dawî de, Tamino bi biryarekê dijwar re rû bi rû dimîne: gelo ewê piştgirî bide keybanûya Şevê, ya ku kuştina Sarastro dixwaze, an jî ewê berê xwe bide prensîba exlaqî ya bilind a Sarastro û ronahiya zanînê? Tamîno riya ronahî û exlaqê hildijêre û bi Pamîna re ezmûna dawîn derbas dike: Ew xwe dixin nav bêdengiyê û guhdarî dengê bilûrê dikin. Di dawiyê de, Tamîno û Pamîna tariyê têk dibin û dikevin Perestgeha Ronahiyê. Papageno jin û rêhevala xwe Papagenayê dibîne û cejna aheng û aştiyê pîroz dike. Opera bi serfiraziya aqil, hezkirin û başiyê bi dawî dibe.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Kategorî:Operayên almanî
Kategorî:Operayên awistiryayî
Komunên departmena Creuse

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Creuse.
Li jêr lîsteya 256 komunên departmena Creuse ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Boussac, Creuse

**Boussac** komuneke departmena Creuse a li herêma Nouvelle-Aquitaine e ku yek ji komunên navendî yên Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Creuse
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Berry, Fransa
Kategorî:Komunên departmena Creuse
Komunên departmena Corrèzeyê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Corrèze.
Li lîsteya 279 komunên departmena Corrèze (bi zimanê oksîtanî: *Corrèsa*) ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Komunên departmena Deux-Sèvresê

Li jêr lîsteya 256 komunên departmena Deux-Sèvres ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Aigondigné

**Aigondigné** komuneke departmena Deux-Sèvres a li herêma Nouvelle-Aquitaine e ku yek ji komunên rojavayê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Deux-Sèvresê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 2019an li Fransayê
Kategorî:Komunên departmena Deux-Sèvresê
Poitevinî

**Poitevinî** yan jî **poetevinî**, zaravayekî poitevinî–saintongeyî ye û yek ji zimanên herêmî yên Fransayê yê ku li parêzgeha dîrokî ya Poitouyê tê axaftin. Îro parêzgeha dîrokî di navbera Pays de la Loire û Nouvelle Aquitaine de tê dabeşkirin. Ev zarava bi gelemperî wekî berê nayê axaftin, ji ber ku forma standard ya fransî nuha serdest e. Poitevinî nuha wekî yek ji zimanên d'oïl tê hesibandin lê tê de hin taybetmendiyên zimanê oksîtanî, zimanê d'oc, jî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên Fransayê
Zimanê poitevinî–saintongeyî

**Poitevinî–saintongeyî** (bi fransî: *poitevin–saintongeais*, , bi zimanê poitevinî–saintongeyî: *poetevin-séntunjhaes*) yek ji zimanên Fransayê ye ku li herêmên Pays de la Loire û Nouvelle-Aquitaine tê axaftin. Ev ziman bi awayekî fermî ji aliyê Wezareta Çandê ya Fransayê ve wekî zimanekî bi du zaravayan tê pejirandin: poitevinî û saintongeyî.

Zimanê poitevinî–saintongeyî wek zimanekî galo-romayî tê sinifandin.

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên Fransayê
Tosca

**Tosca** () operayeke îtalî ya bi sê beşan e, ku ji hêla Giacomo Puccini ve hatiye çêkirin. Lîbrettoya wê ji hêla Giuseppe Giacosa û Luigi Illica ve li ser bingeha dramaya *La Tosca* ya Victorien Sardou hatiye nivîsandin. Opera cara ewil di 14ê kanûna paşîn ê 1900ê de li Teatro Costanzi ya li Romayê hate pêşandan, ku îro bi bin navê Teatro dell'Opera di Roma di bin serokatiya Leopoldo Mugnone de tê meşandin. Promiyera bi zimanê almanî di 21ê cotmeha 1902an de li Semperoper li Dresdenê hate pêşandan. Promiyera li Deutsches Opernhaus Berlin bi rêberiya Ignatz Waghalter di 20ê gulana 1920an de ji bo dîroka pêşwaziya li Almanyayê jî girîng bû.

## Beşên operayê

### Beşa yekem
Opera li dêra Sant'Andrea della Valle li Romayê dest pê dike, ku tê de wênesaz Cavaradossi li ser tabloyek Meryema Magdalenî dixebite. Tosca, hevjîna wî ya çavnebar, tê hundur û guman dike ku ew bi jineke din re heval e. Cavaradossi dixwazê wê sakîn bike û dibêje ku ew tenê evîndarê wê ye. Di vê navberê de, girtiyê siyasî Angelotti, ku alîgirê Komara Romayê ya hilweşiyayî ye, li dêrê xwe spartiye. Cavaradossi ji wî re dibe alîkar da ku xwe veşêre û Tosca wê yekê hê nizane. Şefê polîsê hov Scarpia, ku bi veşartî ji Toscayê hez dike, Cavaradossi bi alîkariya Angelotti guman dike ku û wî dixe zîndanê. Tosca jî ji aliyê Scarpia ve tê guman kirin û ji aliyê wî ve tê tehdîtkirin. Ji bo rizgarkirina Cavaradossi, Tosca divê bi Scarpia re peymanek hovane bike.

### Beşa duwem
Li Qesra Farnese, Cavaradossi ji hêla Scarpia ve tê êşkence kirin da ku fêr bibe ka Angelotti xwe li ku derê veşartî ye. Bang li Tosca tê kirin ji bo ku pêşniyarek hovane jê re bikin: Heger Tosca xwe bide Scarpia, ewê Cavaradossi berde. Tosca bêhêvî ye ji ber ku wê dilê xwe daye Cavaradossi, lê ew neçar dimîne ku vê pêşniyarê qebûl bike ji bo xilaskirina jiyana wî. Lêbelê, di rewşeke bêhêvî û bihêrs de, Tosca Scarpia dixe kêrê, hema piştî ku belgeya efûkirina evîndarê wê distîne. Tosca bi belgeya di destê xwe de direve, da ku Cavaradossi xilas bike, lê divê hay ji alîgirên Scarpiayê hebe.

### Beşa sêyem
Di berbanga sibê de strana şivanekî tê. Darvekirina Cavaradossi li ser platforma Castel Sant'Angelo tê amadekirin. Cavaradossi nameyek xatirxwestinê ji Tosca re dinivîse û li ser yekem şeva wan a evînê û jiyana xweş a ku ew çend zû diqede distrê (aryaya *[[E lucevan le stelle]]*).

Tosca dikeve girtîgehê û ji evîndarê xwe re dibêje ku ceza dê tenê bi fişengên derewîn bê bicîanîn. Ew jê re dibêje ku bila xwe bixe xwarê, mîna ku ew bi rastî ketibe gulebaranê. Piştî gulebaranê, Tosca dixwaze bi evîndarê xwe re ber bi azadiyê ve biçe. Koma gulebaranê tê û Cavaradossi gulebaran dike. Tosca dixwaze alîkariya wî bike û matmayî dimîne, dema ku fêm dike ku Scarpia xiyanetê li wê jî kiriye: Cavaradossi bi rastî jî mirî ye. Di vê navberê de, mirina Scarpia jî hatiye pejirandin. Dema ku Tosca ji hêla cendirmeyan ve tê girtin, ew xwe ji Castel Sant'Angelo bi qîrîna *O Scarpia, avanti a Dio!* ("Ey Scarpia, ber bi Xwedê ve!") dixe xwarê.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Kategorî:Operayên îtalî
Abbéville-la-Rivière

**Abbéville-la-Rivière** () komuneke departmena Essonne a li herêma Île-de-France ye ku yek ji komunên bakurê Fransayê ye.

## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Essonne
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Essonne
Komunên departmena Finistère

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Finistère.
Li jêr lîsteya 277 komunên departmena Finistère (bi bretonî: *Penn-ar-Bed*) a Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Argol, Finistère

**Argol** (bi bretonî: *Argol*) komuneke departmena Finistère a li herêma Bretanyayê ye ku yek ji komunên bakurê rojavayê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Finistère
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Finistère
Lîbreto

**Lîbreto** (ji peyva îtalî *libretto*, tê wateya 'pirtûk') navê metna ku di berhemeke muzîkê ya berfireh de tê bikaranîn e, wek opera, opereta, maske, oratoryo, kantata yan muzîkal. Têgîna lîbreto carinan jî ji bo metna karên sereke yên lîturgîk, wek mes (ayîn), *[[requiem]]* (naştina miriyan) û kantataya pîroz, an rêzika çîrokê ya baletê tê bikaranîn. Senaryoyên balet û pandomîman jî carinan wekî lîbreto têne binavkirin. Peyv di destpêka sedsala 18an de derket, lê di sedsala 19an de bi awayeke gelemperî hate nasîn. Ji nivîskarê lîbretoyê re lîbretîst tê gotin.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Operaya Îskenderiyê

**Operaya Îskenderiyê** an jî **Şanoya Seyîd Derwîş** li bajarê Îskenderiye yê Misrê di sala 1918ê de hate avakirin û di sala 1921ê de hate vekirin. Dema ku ew vebû, navê wê *Teatro Mohamed Ali* bû.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Operaya Misrî

**Operaya Misrî** (bi erebî: دار الأوبرا المصرية, Dār el-Obera el-Masreyya) an **Operaya Qahîreyê**, beşek ji Navenda Çandî ya Neteweyî ya Qahîreyê ye, ku li Qahîreya paytexta Misrê cihê sereke yê hunera performansê ye. Ev avahî malevaniya piraniya komên muzîkê yên herî baş ên Misrê dike û li beşa başûrê girava Gezîreyê dikeve nav navçeya Zamalek li nêzî navenda Qahîreyê.

## Çavkanî

Kategorî:Avahiyên li Qahîreyê
Kategorî:Avahiyên operayê
Kategorî:Avahiyên operayê yên Misirê
Kategorî:Çand li Qahîreyê
Komunên departmena Gardê

Li jêr lîsteya 351 komunên departmena Gard a Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Aigaliers

**Aigaliers** komuneke departmena Gard a li herêma Oksîtanyayê ye ku yek ji komunên başûrê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Gardê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Gardê
Operaya Port Seîdê

**Operaya Port Seîdê** an **Navenda Çalakiyên Çandî ya Port Seîdê**, avahiyek li Port Seîd, Misirê, ye ji bo opera, şano û sînemayê. Avahî di kanûna paşîn a 2016an de qediya û ji aliyê serokê Misrê Ebdulfetah Essîsî ve hat vekirin. Salona sereke, ku navê lîstikvanê misrî Mahmud Yassîn lê hatiye dayîn, xwedî kapasîteya 1.200 kesî ye. Ji bilî vê yekê du salonên sînemayê, odeyên civîn û konferansê, kafeterya û pirtûkxaneyek jî li wir hene.

Erdê li ser kompleksa çar qatî di 2006an de şikest. Çêkirina avahî beşek ji însiyatîva Wezareta Çandê ya Misrê bû ji bo avakirina navendên çandî û avahiyên hunerî li bajarên Misrê.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Operaya Xedîvî

**Operaya Xedîvî**, ku bi navê **Operaya Qiraliyetê** jî tê nasîn, di 1ê çiriya paşîn a 1869an de li Qahîreyê (Misir) hate vekirin. Ew ji hêla mîmarê swîsrî Giacomo Lepori ve li ser fermana Îsmaîl Paşa, xedîvê (cîgirê padîşahê) yê parêzgeha osmanî ya Misrê, ji bo pîrozkirina vekirina Kanala Suezê di heman salê de hate çêkirin. Yekem operaya ku hate kirin operaya Rigoletto ya Giuseppe Verdi bû. Operaya Aida jî di 24ê kanûna pêşîna 1871an de di bin rêberiya Giovanni Bottesini de premiyera xwe kir. Di saetên serê sibê yên 28ê çiriya pêşîn a 1971an de avahî bi temamî ji ber şewateke giran hilweşiya û di sala 1988an de li Qahîreyê operayeke nû vebû.

## Çavkanî

Kategorî:Avahiyên li Qahîreyê
Kategorî:Çand li Qahîreyê
Kategorî:Dîroka Qahîreyê
Kategorî:Hilweşînên 1971ê
Kategorî:Opera
Artscape Theatre Centre

**Artscape Theatre Centre** (bi afrîkaans: *Kunstekaap-teatersentrum*, bi kurdî: *Navenda Şanoyê ya Artscape*) an bi navê xwe yê berê *Navenda Şanoya Nico Malan,* navenda hunera performansê ya sereke ye li Cape Town, Afrîkaya Başûr. Ew di sala 1971ê de li ser axa veguheztinê li devera Foreshore hate vekirin. Performansa yekem diviyabû bibe operaya Aida ya Giuseppe Verdi, lê nexweşî li stranbêja sernavê Emma Renzi ket û li şûna hilberînê baleta Sylvia ya CAPABê hat pêşandan. Berhemên din ên di demsala destpêkê operaya *[[Die Zauberflöte]]* ya Wolfgang Amadeus Mozart bi zimanê afrîkaans û Madama Butterfly a Giacomo Puccini bûn. 

## Kapasîteya kompleksê
* Avahiya operayê, bi kapasîteya 1.487 cihên rûniştinê
* Salona Şanoyê, bi kapasîteya 540 cihên rûniştinê
* Salona Arenayê, bi kapasîteya 140 cihên rûniştinê

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Şanoya Şaredarî ya Tûnisê

**Şanoya Şaredarî ya Tûnisê**, anku **Şanoya Şaredariyê** (bi erebî: المسرح البلدي, bi fransî: *Théâtre municipal de Tunis*) avahiyeke operayê ye li bajarê Tûnisê ya Tunisê. Ew bi şêwaza Art Nouveau li Avenue Jules-Ferry (bi navê îroyîn: Avenue Habib-Bourguiba) hatiye çêkirin, di 20ê çiriya paşîn a 1902an de hate vekirin û îro opera, balet, konserên senfonîk û drama bi lîstikvanên tûnisî, ereb û navneteweyî tê de nîşan dide. Berê wek Kasînoya Şanedarî ya Tûnisê jî dihat binavkirn.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Komunên departmena Haut-Rhinê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Haut-Rhin.
Li jêr lîsteya 366 komunên departmena Haut-Rhin a Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Altenach

**Altenach** komuneke departmena Haut-Rhin a li herêma Grand Estê ye ku yek ji komunên bakurê rojhilatê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Haut-Rhinê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Haut-Rhinê
Théâtre national Mohammed-V

**Théâtre national Mohammed-V,** ji zimanê fransî tê wateya **Şanoya Mihemedê Pêncem**, avahiyek li Rebatê, Marokoyê ye ji bo operayê.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Şanoya Mezin a Rebatê

**Şanoya Mezin a Rabatê** (bi fransî: **Grand Théâtre de Rabat**; bi erebî: المسرح الكبير للرباط) navendek mezin a hunerên şanoyê ye ku li Rebatê, paytexta Marokoyê tê avakirin. Avahî ji aliyê Zaha Hadid û fîrmaya wê ya avahîsaziyê Zaha Hadid Architects ve hatiye xêzkirin. Plansazkirina projeyê di sala 2010ê de hat kirin û avahî bi fermî di 7ê cotmeha 2014ê de hat destpê kirin. Temamkirina projeyê ji bo dawiya sala 2019ê hate plan kirin. Avahî di nav projeyên dawîn de ye ku Zaha Hadîd beriya mirina wê di sala 2016ê de çêkiriye.

Avakirina şanoyê beşek ji destpêşxeriya neteweyî ya berfireh e, ku ji aliyê key Mohammed VI ve ji bo pêşvebirina huner û pêşkeftina çandî hate meşandin. Tê plankirin ku Şanoya Mezin bibe yek ji navendên navçeyek nû ya 110 hektarî li peravên çemê Bou Regreg. Di vê navendê de wê navendên danûstendinê (mall), deverên niştecîh, arşîvek neteweyî, muzeyek nû ya arkeolojîk, û navçeyek karsaziyê bi balaxaneyên li kêleka çemê Salé.

Dîzayna ziravî ya avahiyê îlhama xwe hem ji quntara çemê nêzîk, û hem jî ji estetîka kelîgrafiya erebî digire. Di avahî de şanoya navxweyî ya bi 1800 kursî û amfîtiyatroya vekirî ya bi 7000 kursî heye.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Gran Teatro Cervantes

**Gran Teatro Cervantes**, ji zimanê spanî tê wateya **Şanoya Mezin a Cervantes** avahiyek ji bo şano û operayê li Tanger, Marokoyê ye, ku li ser navê Miguel de Cervantes re hatiye vekirin. Şano di sala 1913ê de ji aliyê Spanyayê ve hatiye avakirin.

Avakirina wê ji hêla Esperanza Orellana, mêrê wê Manuel Peña û xwediyê avahiyê Antonio Gallego ve hate rêve kirin. Kevirê yekem di 2ê nîsana 1911ê de bi merasîmeke bi heybet hate danîn û di sala 1913ê de, di sala vekirina wê de, bi dawî bû. Kapasîteya wê 1400 kursî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Şanoya Şaredariya Kazablankayê

**Théâtre municipal de Casablanca,** ji zimanê fransî tê wateya **Şanoya Şaredariya Kazablankayê**, avahiyek li Kazablanka, Marokoyê ye ji bo operayê.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Operaya Şahane ya Merakeşê

**Operaya Şahane ya Merakeşê** avahiyek li Merakeş, Marokoyê ye ji bo operayê.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Operaya Hatirjheel

**Operaya Hatirjheel** avahiyek li Daka, Bengladeşê ye ji bo operayê, ku hê tê avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
National Centre for the Performing Arts (China)

**National Centre for the Performing Arts (China)** an bi kurtasî **NCPA**, bi kurdî tê wateya **Navenda Neteweyî ya Hunerên Performandî** (国家大剧院), navendek hunerî ye ku li Xicheng, Pekîn, Çînê ye. Avahî bi devkî wekî **Hêka Dêw** (巨蛋) jî tê binav kirin.

Avahiya ku ji hêla mîmarê fransî Paul Andreu ve hate sêwirandin, di sala 2007ê de hate vekirin û kompleksa şanoyê ya herî mezin a Asyayê ye. Di navenda NCPAyê de salona operayê, salona muzîkê, salonên şano û pêşangeha hunerî, xwaringeh, dikanên muzîkê û dezgehên din hene.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2007an li Çînê
Kategorî:Opera
Operaya Pekînê

**Operaya Pekînê**, yan jî **Operaya Beijingê** (bi çînî: 京劇; pinyin: *Jīngjù*), navenda herî serdest a operaya çînî ye, ku muzîka enstrumental, performansa stranbêjiyê, mîmîk, hunerên şerî, dans û akrobatîk dihewîne. Ew li Pekînê di nîvê Xanedaniya Qing (1644–1912) de derket holê û di nîvê sedsala 19an de bi tevahî pêşve çû û hate naskirin. Navend di dadgeha Qing de pir populer bû û wekî yek ji xezîneyên çandî yên Çînê tê hesibandin. Komên performansê yên sereke ji Pekînê, Tianjin û Şanghayê ne. Navenda hunerê ya ku wiha li Taywanê jî heye, li herêmên din ên wekî Amerîka û Japonê jî belav bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Opera
Guangzhou Opera House

**Operaya Guangzhouyê** (bi çînî: 广州大剧院, pinyin: *Guǎngzhōu dajùyuàn*) avahiyeke operayê ya çînî ye li Guangzhou, parêzgeha Guangdong, Komara Gel a Çînê. Operaya ku ji hêla Zaha Hadid ve hate sêwirandin, di 9ê gulana 2010ê de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2010an li Çînê
Kategorî:Opera
Harbin Grand Theatre

**Harbin Grand Theater** an **Harbin Opera House** (bi çînî: 哈尔滨大剧院) navendek hunera performansê ya pir-cihê ye li Harbin, parêzgeha Heilongjiang, Çînê. Pîvana wê 850,349 metre çargoşe ye, şano ji hêla ajansa avahîsaziyê ya çînî MAD hate çêkirin, ku ji hêla Ma Yansong ve tê rêvebirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2015an li Çînê
Kategorî:Opera
Riespach

**Riespach** komuneke departmena Haut-Rhin a li herêma Grand Estê ye ku yek ji komunên bakurê rojhilatê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Haut-Rhinê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Haut-Rhinê
Aiti

**Aiti** komuneke departmena Haute-Corse a li herêma Korsîkayê ye ku yek ji komunên girava Korsîkaya Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Haute-Corse
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Haute-Corse
Komunên departmena Haute-Corse

Li jêr lîsteya 236 komunên departmena Haute-Corse ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Agnat

**Agnat** (bi oksîtanî: *Anhac*) komuneke departmena Haute-Loire a li herêma Auvergne-Rhône-Alpesê ye ku yek ji komunên başûrê rojhilata navendî yê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Haute-Loire
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Haute-Loire
Komunên departmena Haute-Savoieyê

thumb|Nexşeya departmenên Fransa, Haute-Savoie.
Li lîsteya 279 komunên departmena Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Annecy

**Annecy** komuneke departmena Haute-Savoie a li herêma Auvergne-Rhône-Alpesê ye ku yek ji komunên başûrê rojhilata Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Haute-Savoieyê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Fransayê
Kategorî:Komunên departmena Haute-Savoieyê
Kategorî:Prefektorî (Fransa)
FK Transinvest

**Futbolo klubas Transinvest** yaneyeke futbolê ya Lîtvanyayê ye. Di sala 2022an de hatiye damezrandin.

Xwedî yarigeheke bi navê Širvintų miesto stadionas e. Di lîga yekem a Lîtvanyayê de cih digire û yek ji sê tîmên Vilniusê ye.

## Statîstîk

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya
* Globalsportsarchive

Kategorî:Avabûnên 2021ê li Lîtvanyayê
Kategorî:Futbol
Kategorî:Yaneyên futbolê ji Lîtvanyayê
Mike Tyson

**Mike Gerard Tyson** (jdb. 30ê hezîrana 1966an) boksorekê profesyonelê Amerîkî ye ku di salên 1985 û 2024an de boksorî kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Mirovên zindî
Mensûr Selûm

**Mensûr Selûm** (bi erebî: منصور سلوم) siyasetmedarekî rojavayê Kurdistanê ye. Ji adara 2016an ve hevserokatiya Rêveberiya xweser a rojavayê Kurdistanê ye.

## Jînenîgarî
Selûm, serok eşîreke erebî ya herêmî li bajarokê Girê Spî ye û bi roleke siyasî ya girîng rabûbû piştî hezîrana 2015an dema ku Hêzên Sûriya Demokratîk (QSD) Girê Spî ji destê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) derxist û bajarok weke beşek ji Federasyona xweser a defakto ya rojavayê Kurdistanê ji aliyê mecliseke ku nûnerên pêkhateyên herêmê yên ereb, kurd, tirkmen û ermenî pêk tê, hate ragihandin. Di meha tîrmehê de, meclisa bilind a ji 178 endaman pêk dihat, ku wê demê Girê Spî birêve diçû, hevşaredarên cuda-zayendî, li gorî rêgezên Rojava, di destpêkê de Selûm û Leyla Mihemed, ya dawîn 27 salî û yekem şaredara jin a Girê Spî hilbijartibûn. Di dema ku berê perwerde tenê bi zimanê erebî dihat dayîn, paşê erebî û kurdî di dibistanên dewletê de wek zimanên perwerdehiyê dihatin bikaranîn û planên ji bo pêşkêşkirina tirkî jî hatibûn danîn; yek ji armanca rêveberiyê ew bû ku jinan teşwîq bike ku li xwendina bilind bigerin.

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat
Kraków

**Kraków** () di heman demê de wekî **Krakov** an **Krakow** jî tê binavkirin duyem bajarê herî mezin û yek ji bajarên herî dîrokî yên Polonyayê ye. Bajar li Voyvodal a Polonyaya Biçûk li ser Çemê Vîstualê hatiye avakirin. Li gorî daneyên sala 2023an nifûsa bajêr 804,237 (2023) kes e û di heman demê de li deverên bajêr bi qasî 8 milyon mirovên din di nîvçapeke bi qasî 100 kîlomêtre de dijîn. Kraków heta sala 1596an paytexta fermî ya Polonyayê bû û bi kevneşopî yek ji navendên pêşeng ên jiyana akademîk, çandî û hunerî ya polonî bû. Bajêr wekê yek ji bajarên herî xweş ên Ewropayê tê binav kirin ku bajarê nevin ê Krakovê di sala 1978an de wekî Mîrateya Mîrateya Cîhanê ya UNESCO hatiye diyarkirin ku yek ji cihên yekem ên cîhanê ye ku vê statûyê wergirtiye.

Bajar wekî gundekî biçûk li ser Girê Wawelê hatiye avakirin û di sala 985an de navendeke bazirganiyê ya Ewropaya Navendî bû. Bajêr di 1038an de bûye navenda rêveberiya padîşahên polonî yên ji xanedana Piast û piştre re jê wekî navendek birêvebirinê di bin padîşahên Jagiellonian û Komkara Polonî-Lîtvanî de heya dawiya sedsala 16an ku Sigismund III dîwana xwe ya padîşahiyê veguhezandiye Warşovayê. Bi derketina Komara Polonyaya Duyem ê di 1918an de, Kraków rola xwe wekî navokek riheke neteweyî ji nû ve piştrast kiriye. Piştî dagirkirina Polonyayê, di destpêka Şerê Cîhanê yê Duyem de, herêma Krakau ya ku nû hatiye destnîşan kirin bûye navenda Hikûmeta Giştî ya Almanyaya Naziyê.

## Nifûs

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Polonyayê
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Polonyayê

Kategorî:Paytextên dewletên dîrokî
Dilname (rojname)

**Dilname** rojnameyeke rewşenbirî ya serbixwe ya bi kurdî bû ku di salên 2010-2011an de li Kobaniyê bi destê Imer Kalo û hin rewşenbîrên din derdiket.

Dilname di 1ê kanûna pêşîn a 2010an de dest bi weşandinê kir û di dirêjahiya salekê de bi tevahî neh hejmarên wê li ser înternetê hatin weşandin. Armanca rojnameyê ji bo xizmeta ziman û çanda kurdî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Bilbil (stranbêj)

**Bilbil**, bi navê fermî **Mirtiza Meşhedî Reza oxlû Mamadov**, (jdb. 22 hezîran 1897 - m. 26 îlon 1961) tenorê operayê, performerê muzîka gelan û yek ji damezrênerên hunera deng û şanoya muzîkê ya neteweyî li Azerbaycanê bû.

## Jînenîgarî

[thumb|Bilbil li ser [pûleke Azerbaycanê]]
thumb|Li Bakûyê li avahiya ku dengbêj, tenor û profesor Bilbil (Mirtiza Mamadov) lê hatiye dinyayê, lewheyeke bîranînê hat çêkirin
Bilbil di sala 1897an de li , gundekî li navçeya berê yên şîranî di navbera Şûşa û Xankendi de hatiye dinyayê. Dayika wî ji gundê Pareular bû û bi eslê xwe kurd bû. Ji zarokatiya xwe ve ji ber talenta xwe ya muzîkê tê naskirin, ji ber vê yekê jî mirov jê re bi navê *Bilbil* nas dikirin. Ew navê xwe ji bo muzîkê hilbijart dema ku bi muzîkê re bi kar bû. Di sala 1920an de, dema ku hîn ciwan bû, ji bo lîstikên karamê di operaya Uzeyir Hacîbeyov a *Asli û Karam* de, ji bo Bakû hatibû vexwendin. Li wir wî bi operayê bi şêwaza ewropî re nas kir û biryar da ku di vî cînî de bi serketî be. Piştre li Konservatuara Dewleta Azerbaycanê (ku niha wek Akademiya Muzîkê ya Bakûyê tê naskirin) muzîk û hunerên dengiya xwend, dûrve di sala 1921an di teatreya La Scala ya Mîlanoyê xwend.

Bilbil di stranên xwe de karibû rêbazên performansa neteweyî bi kevneşopên dibistana dengê ya Îtalyayê ve girê bide. Ew jî yekem bû ku di sala 1938an de di operaya Uzeyir Hacîbeyov a bi heman navê de rola sereke ya Koroglu lîst. Di jiyana xwe de, Bilbil dengbêj û hevpeyvînên çend stran û romanên xwe bû.

Bilbil jî bi weşana xwe ya derbarê muzîkê de tê zanîn û di navbera salên 1932 û 1961ê de li *[[alma mater]]* xwe ya Konservatuara Azerbaycanê de hunerên dengî digirin. Wî di sala 1940an de li muzîkê doktoratiya xwe bi dest xist. Monografiyên wî îro ji bo kesên ku muzîka Azerbaycanî lêkolînin çavkaniyeke girîng in. Bilbil yekemîn muzîkvan bû ku rêberên xwendinê û destûrên ku ji bo hînkirina xwendekarên çawa bi tar, kemançe û balaban, amûrên muzîkê yên kevneşop ên Azerbaycanê, hatine weşandin.

## Mirin
Bilbil di 26ê îlona 1961an de li paytexta Bakûyê di mala xwe de mir.

## Bîranîn
Bilbil li Bakuyê di Kuçeya Rûmetê hat definkirin. Di sala 1992an de piştî dagirkirina bajarê Şûşa ji aliyê ermeniyan ve, ev abîdeyên hanê bi mîtralyozan hatin teqandin, ji cihê xwe yên resen hatin derxistin û xwestin ku weke metalên qerase bên firotin. Niha ev abîdeyên hanê di hewşa Muzexaneya Azerbaycanê ya Hunerî ya Bakûyê de tên parastin.

Di sala 2008an de Banka Navendî ya Azerbaycanê zêrê bibîranînê yê 100 manatî ku ji Bilbilê re hatibû veqetandin derxist.

## Xelat

## Nîşe

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Bilbil ra guhdar bikin, sektona muzîkê a Azerbaycan înternasyonal

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Hunermendên Azerbaycanê
Kategorî:Jidayikbûn 1897
Kategorî:Kesên navdar ên Azerbaycanê
Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Mirin 1961
Kategorî:Muzîkvanên Azerbaycanê
Kategorî:Stranbejên kurd
Helmuth Karl Bernhard von Moltke

**Helmuth Karl Bernhard von Moltke** (1800 - 1891) genaralekî prûsyayî bû. Di salên 1835-1839 de bi destûra dewleta xwe wek şêwirmendê leşkerî xizmeta dewleta osmanîyan kirîye. Di van salan de bi efserên tirk re li bajarên kurdistanê jî digere. Nameyên wî yên derbarê vê seyahata wî de wekî pirtûk hatîye çapkirin. Pirtûk bi navê Li çiyayê Kurdistanê Di Bin Nîveheyvê De ji alîyê weşanxaneya avestayê ve li kurdî hatiye wergerandin û weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1800
Kategorî:Malbata Moltke
Kategorî:Mirin 1891
Kategorî:Protestanên alman
Li çiyayên Kurdistanê: di bin nîveheyvê de (pirtûk)

***Li çiyayên Kurdistanê: di bin nîveheyvê de*** pirtûkeke li ser seyaheta efserê artêşa Prûsyayê Helmuth von Moltke li Kurdistanê ye û ji nameyên Moltke yên di salên 1838-1839an de hatî nivisandin pêk tê. 

Pirtûk di sala 2018an de ji nav çapên Weşanên Avesta ve hate der, ji 234 rûpelan pêk tê û ji aliyê Fatih Aydın ve hatiye qulipandin kurmancî.

## Hin anekdotên pirtûkê
### Siwarbûna kelekê
Nivîskar di 1ê gulana sala 1938an de li Diyarbekirê li kelekê siwar dibe pêşî li Heskîfê paşê li Cizîrê disekne û heta Mûsilê çûye.

### Cizîra Botan
Reşîd Paşa bi mehan bi top û gulleyan êrîşî vî bajarî kiriye, piştî ku bajêr hatiye zeptkirin hemû mêrên bajêr (ji ber ku êzidî ne) hatine qetlkirin, jin û zarokên wan dîl hatine girtin. Ji ber vê bajar kavil bûye, gelekî kêm kes lê mane.

### Mûsil
Şêniyên bajêr kurd, ereb, tirk û îranî ne lê zimanê bazarê erebî ye.

### Şingal
Li vir 34 gundên êzdiyan û bajarekî ku ji aliyê Reşîd Paşa ve hatiye xirakirin heye.

### Çilaxa
Nivîskar piştî Şingalê diçe Çilaxayê û piştî ku pê dihese ku dê Çerkez Hafiz Mehmed Paşa êrîşî keleha begekî kurd bike dixwaze tevlî hêzên osmanî bibe.

Di 12ê gulanê de digêje axa di bin desthiladariya osmaniyan de.

### Keleha Saîd Beg
Li vir mîrekî kurd ku ev çend sal e otorîteya dewletê nas nake bi 200 leşkerên xwe dimîne. Hêzên osmanî qederê 3000 leşker in, Bedirxan Beg jî bi hêzên xwe re piştgirîya vî şerî dike. Piştî pevçûnên biçûk Saîd Beg û hêzên osmanî li hev tên, lê keleh bi topan tê xirakirin. "Nivîskar ti agahî nade lê ihtîmal e ku ev Saîd Beg kurmamê Bedirxan Beg be."

### Çiyayê Xerzan
"Li vir nêzîkî 30.000 kurdên bi tiving hene, ew bacê nadin dewletê û bi ti awayî nabin leşkerê dewletê. Lê yekîtiya wan tine û nakokî di navbera hemûyan de heye.!

### Hezo
"Li vir ji xeynî xeyrîmuslîman ti kes nemaye, misilman ber bi çiyayan ve vekişiyane. Min ji bo niştîna leşkeran gundekî vala dît. Gund bi zevîyên xwe re hatine şewitandin. Min xwest rê li ber bigirim, lê divê mirov gunehê xwe bi qaçaxan neyne bila nikaribin vegerin."

### Papor (gundê Papûr)
"Xelkê vê derê nerevîyaye, bi tivingên destê xwe ji serbanên malên xwe êrîşî me dikin. Me dora wan pêça û gulle li ser wan barandin, hinek ji wan revîyan lê axlebê wan hatine kuştin. Ez çûme ba Hafiz Paşa, jin û mêrên bi birînên giran, ji her 'emrî zarok, ser û guhên jêkirî, kê van dianî 50-100 qirûş bexşîşa xwe distand. Xema bêdeng a kurdan, nalînên bê hêvî yên jinan dîmeneka ku dilê mirov pê dişewte."

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Çerkez Hafiz Mehmed Paşa

**Çerkez Hafiz Mehmed Paşa** (mirin 3yê Gulanê 1866 li Medîne) leşkerê dewleta osmanî.

Di zarokatîya xwe de ji Çerkezyayê dîl hatiye girtin û ji Osmanîyan re hatîye firotin. Li saraya Osmanî mezin bûye û perwerde dîtiye.

Li sala 1936an bûye walîyê Sêwas û Diyarbekirê. Piştî mirina Reşît Paşa ji bo têkşikandina hêzên kurd ketiye nav şeran. Bi alîkarîya Bedirxan Beg keleha Saîd Beg bidest xistiye û wê kelehê bi topan xira kirîye. Li Hezoyê li gundê Papûr qetlîamek kirîye.

Li sala 1839an ji ber ku li Şerê Nîzîpê têk diçe walîtîya Diyarbekirê jê tê standin. Ev şer di navbera mîrê misirê û osmanîyan de qewimîye. Lê di eynî salê de dibe walîyê Erzeromê.

## Çavkanî

Kategorî:Mirin 1866
Proto-îranî

**Zimanê proto-îranî** proto-zimanê şaxê zimanên îranî yê malbata zimanên hind û ewropî ye. Ji ber vê yekê proto-îranî bav û kalê zimanên îranî yên wekî farisî, peşto, sogdî, zazakî, osetî, mazenderanî, kurdî, talîşî û yên din e. Axaftvanên wê, proto-îraniyên hîpotetîk, tê texmînkirin ku di hezarsala 2em BZ de jiya ne û bi gelemperî bi asoya arkeolojîk a Andronovoyê ve girêdayî ne (binêre hind û îranî).

Proto-îranî zimanekî satem bû ku ji zimanê proto-hind û îranî derketiye, ku ji zimanê proto-hind û ewropî hatiye. Bi îhtîmaleke mezin ji hezarsalek kêmtir ji zimanê avestayî û kêmtirî du hezar salan ji proto-hind û ewropî veqetiya ye.

## Çavkanî

Kategorî:Proto-ziman
Kategorî:Zimanên îranî
Proto-ziman

Di modela darê ya zimannasiya dîrokî de, **proto-ziman** zimanekî bav û kalan e ku tê bawerkirin ku çend zimanên pejirandî jê pêşketine, jê veqetî ne û bi vê yekê malbatek zimanî ava kirine. Proto-ziman bi gelemperî nayên zanîn û lewma bi qismî têne pejirandin. Ew bi rêbaza berawirdî ji nû ve hatine avakirin.

Di metafora dara malbatê de, ji proto-ziman re zimanê dayikê tê gotin. Carinan, têgîna almanî *Ursprache* (zimanê seretayî) tê bikaranîn.

Di wateya hişk de, proto-ziman bav û kalê herî dawî yê malbatek zimanî ye, berî ku malbat wek zimanên keç ên pejirandî bê veqetîn. Ji ber vê yekê bi zimanê bav û kalên malbateke zimanî re hevwate ye.

## Çavkanî
Pamîrî

**Pamîrî** komeke etnîk a îraniya rojhilatî ye, ku xwecihiya Asyaya Navendî ye, ku bi giranî li Tacîkistan (Kohistana Bedexşanê), Efxanistan (Bedexşan), Pakistan (Gilgit-Beltistan) û Çînê (li parêzgeha xweser a Taşqûrxana Tacîk) dijî. Ew bi cûrbecûr zimanên cihê diaxivin, di nav wan de zimanên koma zimanên Pamîr ên îraniya rojhilat derdikevin pêş. Zimanên koma şuxnî-rûşanî, li kêleka wexanî, zimanên pamîrî yên herî zêde ne ku tên axaftin.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin
Kategorî:Komên etnîk li Asyayê
Kategorî:Komên etnîk li Çînê
Kategorî:Komên etnîk li Efxanistanê
Kategorî:Komên etnîk li Pakistanê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Tacîkistanê
Zimanên îranî yên rojhilatî

**Zimanên îranî yên rojhilatî** komek ji zimanên îranî ne, ku di serdema Îrana navîn de (sedsala 4an BZ heta sedsala 9an PZ) derketine holê. Zimanê avestayî bi gelemperî wekî destpêka îraniya rojhilat tê binavkirin.

Zimanê herî mezin ê îranî yê rojhilatî peşto ye, ku bi kêmanî 80 milyon axêver hene ji çemê Oxus li Efxanistanê û çemê Îndus li Pakistanê. Zimanê duyemîn ê herî mezin ê îranya rojhilat osetî ye, bi qasî 600,000 axaftvan li seranserê Osetyayê ye (ku di navbera Gurcistan û Rûsyayê de dabeş dibe). Hemû zimanên din ên jêrkoma îraniya rojhilatî bi hev re xwedî kêmtir ji 200.000 axaftvanan e.

## Çavkanî