open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qotel

**Qotel** (, ) gundekî Kelê ye. Qotel berê bi navê Rûmêwleg, bi tirkî *Rumevlek* jî dihat zanîn lê kurd bi navê Qotel nas dikin. Dewleta Tirkiyeyê navê vî gundî guhert û ji Rumevlek çexa Kotal kir. Paşê navê gund carekî din hat guhartin û navê gund çexa tirkî kirin û navê xwe bû Tarlabaşı .

Qotel, gundekî Dîlokê yî piçûk yî bi 20 malan e. Yî 100 km li rojhilatî Dîlokê, 30km li rojhilatê Keleyê ye. Li ser sînorê Dîlokê û Rihayê, li ber Çemê Ferat e. Li hêlê Dîlokê gundên cîran Heweş (din bin avê Ferêt de ma), Hesar (gundekî tirkan e), Sirgûc, Lordîn, Dîng, Şêxdawid, Zag û Kemberliya Keleyê ne. Li hêlê Rihayê gundên Wan, Bal, Qurdebe, Şehîn û Çêwek cîranên xwe ne.

## Dîroka gundê Qotelê

Wir ji dîroka kevin da bûye warê mîrovan e. Ter siftê, di navbera gundê Sirgûcê û gundê Qotelan li diyarî ava reş li ser kevirekî li ser xezalekê peyakî bi nize hatibû çêkirin.

Çawûşekî qereqolê gundê Sirgûcê dinemît kire serê wî û serê kêvir firrand. Sala çûyînî jî (2007) hinan ji gundê Hesar’ê hatin hew tev jikandine. Gor hin arkiyolojîstan hew perçêfwêneya di hîtîtan da mabû.

Duyemînê, li dorê gundî Qotelan du pire hene, yek ya li gundê Heweşê ye, yek li nêzikî gundê Sirgûcê ye, ji Romayan da mane. Li dor pireyê Heweşê li ser kevirekî nîvîsek heye dibêje: "Legio IIII Scythica Operosa Felix". Gorî vê nîvîsê em dizanine ku pire ji terefê Lejyona Skîtan ya Sisêyan ya Romayê de hatiye çêkirin. Em dizanin ku ew lejyona di sala 46 DZ da hat damezirandin.

Sêyemînê, di ber gund de xirabekî kîlîseyekê heye. Em bi kevirekî ku ji ew xirabeyî derketî re zanine ku ev kîlîseya ji Yûnanên kevin da maye û dîroka xwe dihere çend sedsalên siftê.

Çarêmînê, li jor gund bi dehan şikeft, bi navî şikefthûrk tên zanîn, hene. Bi hin fikiran ewan tirbên mîrovên berê ne. Pêncemîne, li herd hemberên Ferêt û Ava Reş di zinarên asê da şikeftin hene bi wan ra Kurd dibêjin Înî. Ew şikeftinan jî bi terefên mîrovên berê de hatin kolane lê ne wek şikefthurkan tirbin. Ewan mina malên sê-çar qatin. Ku meriv di derîyakî re dikeve hundur dbi pêplûkan meriyan dihere qatên jor. Înî pirin lê ya ter navdar Îniyên Bûk û Zava li nêzikikî gundî Dîngê ye. Zêdetir, li diyarî gund li talê Gundî Qotelan peplûk hebûn. He teva rîyakê dibû hêleka xwe berva Semsûrê, hêleka xwe diçû ser Pireyê Heweşê û di ser Ava Reş ra berva Birecik diçû. Panzde-bîst sal bervê ku riya gundî Heweşê çêkirin ew pêplukan teqandin û rê di ser ra birin. Şora paşin, der û dorên gundê qotelan ter hindik ji sedsala siftte DZ û vir da bûye warên mîrovan e.

## Ciwarên Gund

* Beraq
* Avzêmk
* Kûrandiz
* Gaz
* Pozî Pêrtel
* Pozî Bilind
* Bîrê Şêxeyîl
* Hewşo
* Pinikan
* Qoriyê Şilalikê
* Qoriyê Qecer
* Ben
* Qaş
* Qizqapan
* Kepirê Daregirê
* Şeydî Erew (Ereb)
* Şeydî Hesen
* Kevirî Şêxî Bêqi
* Şikefthûrk
* Bîrê Aşimbegê
* Darê Nehletmê
* Darê Hirçê
* Darê Tûpik
* Darê pizanê
* Şikeftê Pace
* Ekûrê Evdê
* Torç
* Şikeftê Avê
* Erdî Golê

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Kelê
Mehmed Nas

**Mehmed Nas** nivîskar û rojnamevanekî kurd e.

Ew di sala 1975an de li bakurê Kurdistanê bajarê Sêrtê ji dayîk bûye. Xwendin û nivîsandina xwe heya dibistana lisê li Sêrtê xwendiye. Di sala 1997an de ji zanîngeha Enedolû ya beşa Têkiliyên gel an jî beşa Civaknasiyê qedandiye.

Mehmed Nas di sala 2001ê de li ser navê şirketa Menas Organizasyon Ltd Şti li Sêrtê gelek konser û çalakiyên hunerî li dar xistiye. Li nav van çalakiyên hunerî de konsera Koma Azad, Koma Çiya, Nurettin Rençber, Onur Akın û gelek konserên din dîsa cara yekemîn li Sêrtê ji bo seydayê nemir Cegerxwin şeva bîranîn û helbestan li dar xistiye. Cara yekê nivîskarên wek Mehmed Uzun û Cezmî Ersoz jî vexwendiye Sêrtê û roja îmzeyan amade kiriye. Li nav van çalakiyan de wî hewl daye ku li Sêrtê pirtukên kurdî werin firotin ji bo vê yekê jî demeke dirêj li seyrangeha Girê Keçikan de kampanyaya pirtukên kurdî daye destpêkirin.

Di 27ê çiriya paşîn a sala 2002an de Mehmed Nas li bajarê Sêrtê rojnameya Sêrta Azad derxistiye. Piştî weşana 10an di roja 4ê nîsana 2003an de bi awayeke fermî di rojnama xwe de destûra weşana kurdî ji dewleta dagirker wergirtiye. Di 15ê nîsana 2003an de rojname cara yekemîn li bakurê Kurdistanê de bi awayekî fermî dest bi weşanê kurdî kiriye; mixabin ji ber hin pirsgirêkan piştî hejmara 25an rojnameya Sêrta Azad hatiye rawestandin.

Mehmed Nas bi malpera Dengê Botan Sêrt de dîsa dest bi weşana kurdî kiriye û berhemek wî ya bi navê Ax Dayê ya kurteçîrokan heye. Ji bilî rojnameya Sêrta Azad nivîsên wî di rojnameyên Azadiya Welat, Yeni Gündem û Evrensel û kovara Tîroj, malperên Amîda Kurd, Rojava, Lalishduhok û gelek malperên din de jî nivîsandiye. Mehmed Nas niha ji li ser axa welatê xwe li bajarê Sêrtê dijî.

Nas, Mehmed
Nas, Mehmed
Sêrta Azad

Rojnameya **Sêrta Azad** rojnameyeke niştecîh e û yekemin rojname ye ku li Kurdistana Bakur de bi awayekî fermî weşana kurdî kiriye. Li bajarê Sêrtê derdikeve xwedî û berpirsiyarê wê Muharrem Nas (Mehmed Nas) e carna heftiyê carek û carna jî her panzdeh rojan carekî derketiye. 27 sermaweza 2002yan de dest bi weşana xwe kiriye. Piştî hejmara 10an 4ê nîsana 2003yan de bi awayeke fermî cara yekemin li Kurdistana bakur de destura weşana kurdî wergirtiye û 15 avrêla 2003 yan de dest bi weşana Kurdî kiriye. piştî hejmara 25 an sala 2004an de rojname ji ber hin pirsgirêkên aborî hatiye rawestandin. Dîsa rojnameya Sêrta Azad li dîroka komara Tirkiyê de rojnameya herî zêde ku jê ra doza pereyan hatiyî xwestine. Di sala 2003an de dadgehên tirk doza 75 milyarên perê tirk li rojnameyê kirine. Du salan de pênc doz ji rojnameyê re hatiye vekirin. Piştî du salan hemû doz hatine talukkirin.

Rojnameya Sêrta Azad ji bo xwendin û nivîsandina kurdî pêş de here gelek caran kampanyayên ziman û bi Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê re pêşbaziya Zargotina Kurdî li dar xistiye. Dîsa cara yekem bi awayekî fermî li Sêrtê afişên kurdî yên ji bo pêşbaziyê aliqandiye. Ev rojname ne girêdayî tu rêxistin û komeleyî ye rojnameyek bi taybet û serbixwe ye. Niha arşîva rojnameyê malpera Dengê Botan Sêrt de tê weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Kategorî:Rojnameyên rawestandî
Dengê Botan Sêrt

**Dengê Botan Sêrt** malpereke sedî sed bi Kurdî ye û cara yekemîne ku bi bernama Joomla Kurdî hatiye saz kirin. navenda malperê li bakurê Kurdistan bajarê Sêrtê ye. xwedî û berpirsiyarê malperê Mehmed Nas e. di nava malperê de beşê nuçeyên rojane, çîrokên gelêrî, Chat a Kurdî, e-pirtûk, Rojnama Sêrta Azad, pexşan, Muzik, Wêne, Helbest, hevpeyvîn, Listokên zarokan, navdarên Kurd, Sêrt, pirtukên Kurdî û beşa peyamên telefonên desta hene. di beşa pirtukên Kurdî hemu pirtukên ku bi Kurdî hatine weşandin li wir bi nas kirina wan ve hatiye weşandin.

Kategorî:Malper
Soran, Hewlêr

**Soran** an ji **Diyana** bajarekî Başûrê Kurdistanê e. Nêzîkî 50.000 kes lê dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Bajarên Iraqê
Kategorî:Parêzgeha Hewlêrê
Tor (herêm)

thumb|Nexşeya herêma Torê

**Tor** herêmeke welatê Mezopotamyayê ye. Li Torê Erebên Mihellemî , siryanî , Kurmanc û ermenî hene.

Di nav Çiyayê Torê de weke Herêma Mihellemîyan jî tê binavkirin. Tor an jê Herêma Mihellemîyan herêmeke ji çiya pêkhatî ye. Ev herêm dikeve navbera Mêrdîn, Botan û Êlihê (Batmanê) û Midyad jî wekê navenda vê herêmê tê binavkirin. Li gor hin kesan niştecihên vê derê bi pirranî suryanî (aramî) bûn, lê em ji nivîsarên Eugen Prym û Albert Socin jî fêr dibin ku li vê herêmê di sedsala 19'an de jî bi pirranî kurd dijiyan (binêre li Lawija Mesîh). Heta salên 80î û 90î yên sedsala 20a jî li vê herêmê gundên mesîhiyan hebûn, lê niha piraniya wan mecburê derketina derveyî welat bûn.
Tor (cudakirin)

# Tor an jî Tûrabdîn, herêmek
# Tor (komputer), bi navê îngilîzî *network*
# Tor, amûreke ji bo girtina masiyan
# Tor, navê taxeke Cizîrê.
Tenûr

thumb|Tenûreke Kurdistanê ya ku tê de nan tê pijandin
thumb|Tendûreke nan a Farqînê.
thumb|Qirşika ji bo tenûrê, Farqîn.
**Tenûr** an **tendûr** çandeke kurdewariyê ye û li her deverên Kurdistanê têne bikaranîn. Du çeşnên tenûrê hene: tenûra nan û tenûra parêvê ye.

## Tenûra nan
Tenûra nan ji axa spî tê çêkirin tevlî axa sipî jî ka jî tê bikaranîn da ku tenûr zû bi zû neşeqite. Tenûra nan bi giştî li ser axê ye mêtroyek ji erdê bilind firehiya wê jî mêtroyek heye lê ji erdê heya tenûrê firehî biçûktir dibe. Devê tenurê nîv mêtroye û tenûr bi pejink û darên hişk tê germ kirin.

## Tenûra parêvê
Çeşna din tenûra parêvê ye. Ev tenûr sê mêtro li bin erdê ye û firehiya wê mêtroyek e. Ev tenûr bi tenê ji bo pehtina parêvê tê bikaranîn. Derdora vê tenûrê bi tuxleyên sor tê çêkirin. Ji bo tenûr germahiya xwe baş biparêze, li der dora tenurê xwê tê tije kirin. Ev xwê ya li derdora tenûrê ji ber germahiyê piştî demekê dihele û wekî tehtê lê tê û ji tu deveran ve germahî bernade. Ev tenûr bi taybetî li Sêrt û Bedlîsê têne bikaranîn.

Kategorî:Alavên pêjgehê
Kategorî:Amûr
Taxar

**Taxar** bi çêkirina parêvê de tê bikaranîn. Qazanek gelek mezine û ji bo pehtina goştê bi hestî tê bikaranîn. Taxar ji sifir ji alî hedadan ve tê çêkirin. Bi taybetî li bajarê Sêrtê ji alî parêvçêkeran ve bikaranîn.

Kategorî:Firax
Baskan

**Baskan** gundekî dîrokî ye û girêdayî Gimgim a Mûşê ye. Tirkan navê gund kirine *Kaynarca*.

Dîroka Pireya Baskan a navdar gelek kevn e. Nexşeyên li ser kevirê Pireyê ji aliyê arkeologiyê ve girîng in. Tê zanîn ku di dema Ûrartûyan de jî gund hebûye. Mixabin dûgela Tirk xwedî li bermahiyên dîrokî yên herêmê derneketiye û pirraniya wan tehrîp bûne. Li gund arkîtektiya Filehan berbiçav e. Germika Baskan û zozanên wê Çepax û Hezar gelek ciwan in.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Gimgimê
Çilbazar

Gundê **Çilbazar** berpala çiyan de hate avakirin. Ewilîn kurd é welaté jér (Botan) ji boy pezé xwe mehé havîné biçérîne hatiye vanderan û bi zeman ve li vir cih bûne. Té zanîn ku xeynî kurda geleke qedîm û kevnar Ermenî jî li vir dijiyan.

Li rojilat é gund Warto, rojava Kanîreş (kanreş=kaniyareş), başur gundeke Kanreş é Siqavêla, bakur jî tixûb é gund heta ku Erzirom û qeza Erziromé Tekmané diçe.Deştek gund a mezin heye,çiyayê gund bi héla çem û kaniya ve dewlemend e. "MÎHRÎCAN A TAVÊ" li çiyayé gund é bi navûdeng KOX pékté.

Şéniyé gund bi piranî debar a xwe bi pez dike. Gund çarsed xaneyan pék té.Xelkên gund bi piranî welatparêz in.

Navé gund bi esasî ÇİLBAZAR e. Té gotin ku gund di héla danûstandiné de,li derdoré cihekî navend bûye. çav min de jiyînek navhevî tiştek wiha afirandiye. yané zen'atkariya Ermeniyan; çandin û ajalkarî ya Kurdan berek wiha daye. Navé gund dû dagirkeriya Tirkan hate guherandin, ewilîn kirine "Kirkpazar" nuha jî bi héla Tirkan ve wekî "Kargapazar" té binavkirin.Wekî hûn jî dibîne ku navé gund ji wateya xwe dûrketiye.

Kategorî:Gundên Kanîreşê
Php-Fusion

**Php-Fusion** her wekî Php-Nuke, Post Nuke, Mambo û Joomla! skrîpteke malpersaziyê ye. Bêhtir dişûbe pergala Php-Nuke.

Php-Fusion ji aliyê Komeleya Lêkolîn û Pêşxistina Çand û Ziman Kargerê ve li kurdî hatiye wergerandin.

Kategorî:Nivîsbarî
Maxmûr Dişewite (pirtûk)

Pirtûka **Maxmûr Dişewite** ya Nîzamettin Akkurt di meha Adara sala 2006an de di nav weşanên Pêrî de li Stenbolê çap bû.

Kategorî:Pirtûk
Çîroka Du Ezîzan

**Çîroka Du Ezîzan: Helbestên [[Gerîlla]] II** navê pirtûka helbestan a Nizamettin Akkurt e ku di nav weşanên Aram de di sala 2003'an de li Stenbolê çap bûye.

## Naveroka pirtûkê

Kategorî:Pirtûk
Doskî (eşîr)

**Eşîra doskî** (wekî **Dostikî** jî tê nasîn) li Bakur û Başûrê u rojhalat başek rojava Kurdistanê belav in. Li Bakur bajarê Geverê (herêma Colemêrgê) û li Başûr piranî li Dihokê têne naskirîn û beşek li Şêladizê û yêk jî mezintîrîn eşîrên Kurdistanê ye.

## Dabeşkirina eşîrê
# Himbî
# Çiyayî
# Ertîsî
# Pisaxa

## Dabeşkirina eşîrê
# Himbî
# Çiyayî
# Ertîsî
# Pisaxa

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Eşîrên Başûrê Kurdistanê
Mustafa Zeydan

**Mustafa Zeydan** di 1938'an de li Gewerê ji dayika xwe bûye, endama meclîsa Tirkiyeyê (TBMM) û endamê partiya AKP ye. Axayê eşîra pinyanişiyan e. 20 salan şaredarê Gewerê bû. Dû re bû parlamenterê Colemêrgê. Nav dewletê xwedî rêz e. Wek sercerdevan jî tê nasîn. Apê serokê eşîra Pinyanişî Ali İhsan Zeydan e.

Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Şaredarên Geverê
Gewer

Çend cihên bi vî navî hene:

* **[[Gever, Hekarî|Gever]]**, navçeyeke Hekariyê ye.
* **[[Gever, Şirnex|Gever]]**, gundekî ser Şirnexê ye.
Esat Canan

**Esat Canan** bere endamê Meclisa Mezin ya Netewa Tirkiyê (TBMM) û endamê partiya "CHP" ji Colemêrgye bu. Parêzere û nav eşireta "Doskî" da navek serekeye.

Di "Bûyera Şemzînan" de roleke mezin ya wî heye.
Di Kongreya 3. ya Partiya Civaka Demokratîkde bi avayekî fermî ji bo reveberiya Partiya Civaka Demokratîk hat helbijartin. U niha di Rêveberîya Partiya Civaka Demokratîkda xebat dike.

## Çavkanî
http://www.firatnews.com/index.php?rupel=nuce&nuceID=14812 

Canan, Esat
Windows XP

**Windows XP** navê guhertoyeke Windowsê ye. Piştî Windows 2000 û Windows Milenium Edition derketiye.

Gohertoyên Windowsê yên kevin DOS, Windows 95, Windows 98 û Windows NT jî hene.

Windows Pergaleke Xebatê ya komputeran e. Ew hilberîna şîrketên Microsoftê ye.

Lê li cîhanê bi pereyan tê firotin. Li hember wê, bê pere wekî Linux gelek Pergalên Xebatê yên din jî hene.

Kategorî:Guhertoyên Windowsê
Kategorî:Nivîsbariya 2001ê
Kategorî:Pergala xebitandinê
Kategorî:Windows NT
Masûlk

thumb|300px|Masûlkên masîyekî
**Masûlk** ser pişta masî ye. Ji serê dûvê masî heta ser pişta serê wî, seranser masûlk e.

Her wisa ji seranserê lûtkeya çiyê re jî mirov dikare bêje masûlk. Heke çiya dirêj be lûtkeya çiyê wekî pişta masî xuya dike û hingê dibêjin "masûlkê çiyê."

Kategorî:Biyolojî
Dasî

Ji qilçix û stiriyên masî re **dasî** tê gotin. Dasiyên masiyan jî cur bi cur in. Dasiyên duneçel, dasiyên pahn, dasiyên mûyî û dasiyên gir hene.

Dasiyên masiyan tunebûna, dê masî nikaribûna li ser xwe bimana. Lewre dasî laşê masiyan bi hêz dike. Heke na, dê masî wekî goşt bimana û ew dê wekî zîro an jî ajalekî din bimana.

Kategorî:Anatomî
Kategorî:Îxtiyolojî
Malper

**Malper** ango  li ser înternetê rûpela şexsî ye. Malper li ser medyaya cîhana nû, ku navê wê înternet e, rûpel an jî paceya mirov e.

Bi derketina înternetê re malper bûye para herî girîng. Zêdebûna malperan li ser înternetê jî bûye xezîneyeke nedîtî ya agahî, zanîn û saloxan.

Wekî tê zanîn înternet her wekî Radyo û Televizyonan medya tê dîtin û wekî bandor ji wan bêhtir jî dîtin. Bi vekirina malperekê mirovek sînorên di navbera xwe û hemû cîhanê de radike û li her dera cîhanê mirov dikarin her gav têkevin wê rûpelê û agahiyên nû bibînin.

Malper li ser înternetê ji aliyê hêzên aborî ve amûreke nedîtî ye. Saziyên aborî bi riya malperan hewl didin ku bêhtir danasîna xwe bikin û hilberînên xwe bifiroşin. Lê saziyên civakî jî bi riya malperan xwe didin nasîn, xurtir dikin, perwerdehiyên xwe li dar dixin, endamên xwe dicivînin û agahdar dikin, her wisa jî çalakiyên xwe birêxistin dikin.

Kategorî:Înternet
Şikeftika

**Şikeftika** ( ), gundekî Kerboranê ye. Û 7 km  bakura Kerboranê ye.

## Erdnîgarî
Berê nêzî 70 malan bû. Sê taxên wê hebûn. Gund hîn jî li dereke rast û taxeke biniya kêş de ye. Di nav gund de bestek jî diçe. Ev best ji gundê Kawa tê û di nav gund re diherike û di nav Kerboranê re dibore.

## Siyasî

Lê belê dema ku gund ji aliyê artêşa tirk ve hatin şewitandin, gund vala bû. Ev bûye 2-3 sal ku hinek mal vegeriyane.

Kategorî:Gundên Kerboranê
Hetem İke

**Hetem İke** şeşemîn şaredarê Geverê ye ku di 1949an de li Geverê hatiye dinê.

## Çavkanî

Kategorî:Şaredarên Geverê
Mehmet Salih Yıldız

**Mehmet Salih Yıldız** şaredarê Geverê yê 7an e ku di 22ê tebaxa 1949an de ji dayika xwe bûye.

Kategorî:Şaredarên Geverê
Tux (Linux)

**Tux** sembola Linuxê ye.Wêneyê orîjînal ji aliyê Larry Ewing hat amadekirin.

Kategorî:Linus Torvalds
Kategorî:Linux
Ali İhsan Zeydan

**Ali İhsan Zeydan**(1960an Geverê) Şaredariya Geverê bû. Ew serokê eşîra Pinyanişî ye.

## Kurtejiyan

## Kariyer

Di navbera salên 1994-1999'an de şaredariya Geverê kir.

Mustafa Zeydan apê wî ye. Abdullah Zeydan kurê mamê wî ye. Biraziyê Parlamenterê Colemêrgê Ahmet Zeydan e. Osman Zeydan bavê Alî Îhsan Zeydan e. Osman Zeydan di 93 saliya xwe de li nexweşxaneya ku lê dihat dermankirin li Enqereya paytexta Tirkiyê di sala 2022an de jiyana xwe ji dest da. Serokê eşîra Pinyanîşî Osman Zeydan li bajarê wî navçeya Geverê ya Colemêrgê hat definkirin. Piştî ku Osman Zeydan mir, Alî Îhsan Zeydan wek serokê eşîrê Pinyanişî hat hilbijartin.

Bavê çar zarokan e.

Keça wî Melîke Zeydan di 11'ê Gulana 2024'an de li Otela Sheraton a Enqereyê bi kurê Wekîlê Mûşê Serokê Eşîra Badikan (eşîr) Zekî Eker Serkan Eker re zewicî. 25 parlementer, wezîrên dewletê,
şaredar û serokên eşîran bûn şahidê daweta wan. Li Tirkiyê wek daweta salê hat tomarkirin. Zavayê Alî Îhsan Zeydan Serkan Eker ji Zanîngeha İngiltere American ünivercity ya Richmond a Londonê mezûn bû. Serkanê zavayê Alî Îhsan Zeydan ji malbateke gelek esilzade ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1946
Kategorî:Şaredarên Geverê
Nejdet Buldan

**Nejdet Buldan** di 1948'an de li Geverê hatiye dinê, şaredarê sêyem ê Gewerê bû. Her wesa çend pirtûk bi tirkî nivîsand. Birayê wî yê biçûk Savaş Buldan di sala 1994'an da bi destê hêzên dewleta tirk hatibû kuştin. Malbata wî axayê eşireta oremariyan e. Wê demê jiyana xwe li bajarê Gelsenkirchen ê Almanyayê derbas dike.

## Berhem
* "Bitmeyen Yolculuk Kürt Kaçış Öyküleri, 2000"
* "Savaş'a Mektuplar 2002"
* "PKK'de Kadın Olmak 2004"

## Çavkanî

Buldan, Nejdet
Buldan, Nejdet
Kategorî:Şaredarên Geverê
Xalêsînan

**Xalêsînan** (Odabaşi) kazaye yunogero girtina. girtina Qonyayê dused sal in hatine anatolî tom pence xoniyê gund haye mariye xo gistik ji ciftcina gannim ca şakir pincore dicinin gunt li adiyamane hotina asireti ciombaginan gunt neskiakgoledo cekirina zimone ma kirmanciya em kirmancin kurdina gundi doremaji kirmancin.

Kategorî:Gundên Yunakê
Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Muhittin Güngör

**Muhittin Güngör** (di 1910an de li Geverê ji diya xwe bûye) di navbera 1936-1960î de şaredarê pêşîn ê Geverê bû. Di nav civakê bi navê "reisê kevin" tê nasîn.

Neviyekî Güngör bi vî navî jî heye, Muhittin Güngör, yê ku di sala 1974an de li Gewerê hat dinyayê. Ew parêzer û endamê Baroya Colemêrgê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Şaredarên Geverê
Kerpêl

**Kerpêl** yek ji gundên bajarê Geverê ye li naw sinorên Colemêrgê ye. Navé tirki *Köprücük* e. Yek ji gundê eşireta Pinyanişiyane. 5 kilometre duri Geverê ye u destpêka deşta Geverê ye. Bi avên xwe yên tezi tê nasîn.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Elîxan Loran

**Elîxan Loran**, di reşemiya 1984an de li Dêrika Çiyayê Mazî, hatiye dinê. Helbestên wî di kovarên wekî Kulîlka Ciwan, Çirûsk û Kovara W de hatine weşandin. Di malpera Amîda Kurd de jî nivîsiye. Di koma senaryoyê ya bi navê Senarojê de, senaryoya sîtcom a bi kurdî ya bi navê *Ax û Jiyan*ê û senaryoya rêzefîlma *Ref*ê nivîsandiye.

Di sala 2006an de wekî endamê Komeleya Karger wergera Linux Ubuntuyê kiriye. Di nav komên Kargerê yên komputergeriya kurdî de cih girtiye.

Li Enstîtuya Kurdî ya Amedê edîtoriya Kovara Wyê kiriye.

## Berhemên wî
* *Defter*, helbest, Weşanên Lîs, adar 2012.
* *Dîroka Hunera Wêneyê*, Werger, Weşanên Komeleya Sînemayê ya Rojhilata Navîn, 2015.
* *Dînozor*, Helbest, Weşanên Lîs, Diyarbekir, 2017, ISBN: 978-605-9295-68-0.
* *Exlaqê Tevgir*, Werger, Weşanên Sîtav, 2018.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvan
Çeteya Geverê

**Çeteya Gewerê** () di salên 90. de Gewerê leşker û polîsên tirk bi alikariya hînek cerdewan û hêzên heremî gelek kuştin, girtin, revandin û sucên cûda kirin. Fermandarê tabûra Gewerê yê vê demê M. Emin Yurdakul, îtîrafkarê PKKê Kahraman Bilgiç û gelek kesdîn ji hatin dozkirin.

Kategorî:Dîrok
Kategorî:Gever
Yılmaz Erdoğan

**Yılmaz Erdoğan** (*bilêvkirina bi [[kurdî]]: Yilmaz Erdoẍan* 4'ê sermawezê 1967, li Colemêrg) nivîskar, lîstikvan û derhênerek Kurd e. Li Tirkiyê şanogerek navdar e. Salên dawî de sê filmên serkeftî çêkirin. (Vizontele, Vizontele Tuuba, Organize İşler). Herçendî bi eslê xwe Kurd e jî ti têkiliya wî bi cîhan û hunera Kurdî re nîne. Wekî senarîst û derhênerên Tirkên navdar, di fîlmên xwe de mijar û kesayetiyên Kurdan bi zimanê Romî (Tirkî) amade dike. Filmên wî yên ku senaryoyên wan Colemêrgê didin nîşandan, Vizontele 1-2 bi mesajên qelsên polîtîk in û pirr bi hest in.

## Kurd jî Tirk jî rexneyan li wî dikin

Di kampanyeyeke giştî de 100.000 YTL (nêzîkî 60.000 Dolar) bo têkoşîn bi pêşmergeyên Kurd re dide artêşa Tirk û di bernameyeke zindî ya TVê de, bang li herkesî dike ku alîkariyê bidin dewleta Tirk, daku dawî li terorê (qesta wî hêzên çekdar ên PKKê bû) bîne. Ev yeka han ji aliyê hezkiriyên wî yên Kurd ve tê şermezarkirin.

Dîsa medya û çapemeniya rastgîr a Tirk gelek caran, ji ber ku wî carekê gotiye "ez bi Kurdbûna xwe serbilind im", rexneyên giran lê kirine. Herçendî wî bi dehan caran gotiye "ez bi Tirkbûna xwe serbilind im" jî helwesta wan nehatiye guhertin.

## Binêrin
* BKM (navend) (Navenda Çandê ya Beşiktaşê)
* Bir demet tiyatro (qevçeyek şano)
* Çok güzel hareketler bunlar (Ev tevgerên gelek baş)

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Şanoger
Behmen Qubadî

**Behmen Qubadî** (jdb. 1'ê reşemiyê 1969, Bane) derhênerekî fîlman ê kurd e.

## Jînenîgarî
[thumb|Behmen Qubadî li 54emîn Festivala Donostia-San Sebastiánê (li [Welatê Baskî), 2006]]
Behmen Qubadî di sala 1969'an de li bajarê Baneyê, li rojhilata Kurdistanê hatiye dinê. Di dema perwerdebûna xwe de di radyoyeke de xebitî. Di 12 saliya xwe de li bajarê Sineyê bi amatorî tevlî koma derhenerên filman bû û bi wan re kurtefîlm çêkir. Piştî li Tehranê Dibistana Bilind ya Weşan û Çapemeniyê qedand, dest bi wênekêşiya Sanayiyê kir.

Di navbera salên 1995-1999 derhêneriya 10 kurtefîlmên ku di pêşbaziyên netewî û navnetewî de xelat stendiye, kir. Yek ji van fîlma **Jiyana li Mijê** di **Festîvala Clermont-Ferrand** (li Fransa) Xelata Juriya Taybet stend.

Di sala 1999 di fîlma derhêner Abbas Kierostamî ya "Ba wê me hilde" asîstantiya sereke kir û di fîlma Samira Makhmalbaf ya Textê Reş de jî yek ji rolên sereke lîst.

Fîlma Qubadî ya Dema Hespên Serxweş di sala 2000'î de di Festivala Cannesê ya Filmê de Xelata Kamereya Zêr, Xelata Sînemaya Ciwan û xelata PIPRESCI girt.

## Fîlmnîgarî

## Girêdanên derve

* Mij Fîlm 
* Bahman Ghobadî û êşa jidayikkirina sînemaya kurdî 
* Şkêvlatok (kîso) û Behmenê Qubadî bi hev re ji Kurdistanê ber bi dinyayê ve difirin 
* Dîmenên rast û armancek nerast ji civaka kurdan 
* Behmen Qûbadî: Kurdistan dayîka min e
* ”Kusî jî dikarin bifirin”  z

## Çavkanî

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Fîlmçêkerên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Huner Selîm

**Huner Selîm** (Azad Şero Selîm?)(, Akrê) derhêner, wênesaz û niviskarekî kurd e.

Bi 17 saliya xwe koçber bûye, di riya Sûrî re berî şerê Îran û Îraqê çûye Îtalyayê, li wir çûye dibistanê û li Mîlanoyê politîk xwendiye, Wî, huner nexwendiye. Piştî hingê çûye Fransayê û li wê derê bo cara yekê dest bi karê sînemayî kiriye. Sala 1996an, di fîlma xwe ya komêdî ya frensî bi navê "Bijît Kurdistan", bo cara yekê xelat wergirt û piştî vê serkeftinê, şeş fîlmên wî yên din jî li nava cîhana sînemayê deng vedan . Îro ew li Parîs'ê wek derhêner, nîgarkêş û nivîskar dijî. Di nîsana 2004an de pirtûka wî ** (bi kurdî: *Tifinga bavê min*) derketiye, ya ku bi 40 zimanan hatiye wergirandin. Li festivala filmên cîhanê li Cannes 2005a wezîrê çanda frensî Renaud Donnedieu de Vabres ew "Chevalier des Arts et des Lettres" hate xelat kirin. Ji bo herdu filmên wîyî dawî Kilomètre Zéro û Dol Huner Selîm vegeriya welatê xwe.

## Fîlmnîgarî
* 2022 - Şevbaş Pêşmerge
* 2018 - Kê Lady Winsley Kuşt?
* 2016 - Cilê Teng
* 2013 - Welatê Tirş û Tal
* 2011 - Ger Tu Bimirî, Ez Te Dikujim
* 2009 - Piştî Hilweşînê
* 2006 - Sous les toits de Paris
* 2006 - Dol
* 2005 - Kilomètre Zéro
* 2003 - Vodka Lemon
* 2001 - Absolitude
* 1999 - Passeur de rêves (English Title: Beyond Our Dreams)
* 1997 - Vive la mariée... et la libération du Kurdistan

## Pirtûk
* 2004 -  (bi kurdî: *Tifinga bavê min*)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Hiner Saleem , Cannes Film Festival.
* Hiner Saleem, Literary Review, Winter 2005.
* My Father's Rifle: A Childhood in Kurdistan.
* The Shows: Making a movie in and on Iraq, International Herald Tribune, May 2005.

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Fîlmçêkerên kurd
Kategorî:Kesên ji Akrêyê
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Mehabad Qeredaxî

**Mehabad Qeredaxî** (1966-2020) helbesvaneke kurd bû.

Ew di sala 1966an de li bajarê Kifrî yê girêdayî Kerkûkê hatiye dinyayê. Di 12 û 13 saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di sala 1980î de yekem helbesta wê di rojnameyan de belav bûye. Di heman salê de jî ji aliyê rejîma Bees ve hatiye girtin û salekê di zîndanê de maye, rastî tûnd û tûjî û êşkenceyeke xedar bûye. Li Kurdistanê aborî xwendiye û li Swêdê jî civaknasî û derûnnasî xwendiye. Heta niha 24 berhemên curbecur ku ji helbest, çîrok û lêkolînan pêk tên belav kirine. Her wiha ew ê Şêwirmenda Serokwezîrê Hikûmeta Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî ya ji bo Karûbarê Jin û Malbatê ye. Ew dayika keçeke 7 salî ye.

## Girêdannên Derve
* Hevpeyvînek digel Mehabad Qeredaxî di rojnameya Avestayê de. 

Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Kurd
Kategorî:Mirin 2020
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Metin û Kemal Kahraman

[thumb|Metîn Kahraman li konsera piştgiriya bi [Heskîfê re, 2008]]

**Metin û Kemal Kahraman** komeke muzîkê ye ku di sala 1990'î de li bajarê Stenbolê hate sazkirin. Endamên komê Metîn û Kemal Kahraman, herdu bira ne. Ew xelkê navçeya Dersîmê Pilemûriyeyê ne û ji ber xwandinê hatine Stenbolê. Ew muzîka xwe ya bi zazakî û tirkî bi awayekî modern pêşkêş dikin. Terzeke nû her wisa taybet avakirin. Di albûma *Çeverê Hazaru* de (2006), rengê kevneşopa devkî ya elewî û mîstîk jî diyar e.

Endamê komê Metin Kahraman bi alikariya hinek hewalên xwe koma Grup Yorum saz kiribû. Kemal Kahraman ji heman demê de alikarî kiribû lê belê ne endamê komê bû.

## Kurtejiyan
Metin û Kemal Kahraman li gundekî Pilemûriye ya parêzgeha Dêrsimê jidayik bûne.

Cima ku bavê wan di beşa Rêvebirina Rêhesinê de xebitî, zarokên wî jî salên xwe yên ewil li Erzînganê derbas kirin. Bi vî rengî malbata wan dema havînê li Dêrsimê derbas kirine, û ya zivistanê jî li Erzînganê mane. Her du bira bî havî di nava du candan mezin dibin. Lewra him zazakiya Dêrsimê, him jî tirkiya Erzînganê hîn dibin û weke zimanên xwe yên rojane dibînin.

Dibistanên xwe yên destpêke, ya navîn û ya lîseyê li Erzînganê dixwînin.

Kemal Kahraman di sala 1983'an de li Zanîngeha Stenbolê dikeve besa Edebiyat û Zimanê Tirk. Lê belê di sala 1984'an de dev ji vê besê berdide û di ODTÜ ya Enqereyê de dest bi beşa Felsefeyê dike.

Metîn Kahraman jî di sala 1984'an de li Zanîngeha Marmarayê dikeve beşa Radyo û Televîzyonê ya Dibistana Bilind ya Weşanên Çapemeniyê (Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu Radyo Televizyon Bölümü). Ew di sala 195'an de digel hinek hevalên din koma Yorum ava dike.

Di heman salan de Kemal jî tevlî çend komên amator yên muzîkê dibe.

Her du birayên ku di sala 1991'ê de ji koma Yorum vediqetin, di sala 1993'an de xebateke hevpar yê muzîkê diesînin û piştî du salan albùma xwe ya ewil diweşînin.

Piştî weşandina albûmê Kemal Kahraman ji bo perwerdehiyê xwe li Almanyayê bi cih dike. Bi çûyîn û hatina Metin Kahraman herdu bira xebatên xwe yên muzîkê bi awayeke profesyonel di studyoyên alman didomînin.

## Dîskografî
Albûmên komê yên weşandî ev in:
* *[[Deniz Koydum Adını]]* (1994)
* *[[Renklerde Yaşamak]]* (1995)
* *[[Yaşlılar Dersim Türküleri Söylüyor]]* (1997)
* *[[Ferfecîr]]* (1999)
* *[[Sürela]]* (2000)
* *[[Meyman]]* (2002)
* *[[Çevere Hazaru/Binler Kapısı]]* (2006)

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Dêrsimê
Kategorî:Komên muzîkê
Emerîn

**Emerîn**, () gundekî girêdayî Cizîra Botan e. Nêzîka zêdeyî mirovan lê dijîn. Emerîn nêzîkî rêya Îpekê ye û ji Cizîra Botan 21 km dûr e.
 
## Gundên cîran
Navên gundên cîran yên Emerînê ev in: Bêdar (ew jî mirovên emerîniyan in û niha sînorên herdu gundan bûye yek), Batil, Hoser, Xirabê Tûwa, Dikî, Pelîsî, Cinibir, Giraxîn, Kavilbekran, Gozik, Ernebat, Cibrî û Biyaqubik.

Ji hêla din ve ji bilî Cizîrê bajarên herî nêzîk Hezex, Nisêbîn û Silopî ne.

## Lînkên malper û forûma Emerînê
* http://www.emerin.de  Malpera Emerînê
* http://www.emerinforum.de  Foruma Emerînê

Kategorî:Gundên Cizîrê
Kategorî:Tor
Yekitiya Jinên Rojhilatê Kurdistan

**Yekitiya Jinên Rojhilatê Kurdistan** (YJRK) rêxistineke jinan li Rojhilatê Kurdistanê ye.
## Girêdanên derve
* Konferansa yekemîn 

Kategorî:Rêxistin
Çelê

**Çelê** yan **Çel** () yek ji navçeyên Hekarîê ye. Nêzîkî sinora Îraqê ye.

## Dîrok

Vehta Urartuyan êta nehe bajere, Abasiyan, Selçukluyan ve Osmanlıyan cele hüküm le danati, heta 1915 çele gelek nasuri û keldani hebun, gûnde zavita, şurtê,lizane, burşeke hemu gündet falanbun, Şere cîhane 1. Rusu nasturi sergetiya bajare girtibun vi şerida gelen çeli hatübün kuştin. Di 1926, Peymana Enqere ve tewli Komara Tirkiya bû, 1953 bu kaza.

## Gundên Çelê

## Girêdanên derve
* http://www.eduhok.net/nubun/90/33.pdf

## Çavkanî
Zayele

**Zayele** ku maneya wê ”dengvedan” e, beşa kurdî ya Radyoya Navneteweyî ya Swêdê (SR international) e. Bernameya xwe ya pêşiyê di 6-ê kanûna-paşiyê sala 2001-ê de ji Stokholmê bi kurmancî û soranî weşand. Weşanên Zayele ji roja 16 çile 2006 ve bûye rojane.

Di 2015ê de navê radyoyê guherî û bû Radyoya Swêdê.Xebatkarên Zayele Şîlan Diljen, Zana Serin û Nasser Sina ne.

## Girêdanên derve
* Malpera Zayele
* Zayele zindî

Kategorî:Radyoya kurdî
Kategorî:Swêd
Doğan Güzel

**Doğan Güzel**, **Dogan Guzel** karîkaturîstekî kurd e. Wî fîgûrên Qirix û Niyo afirandine yên ku di çendîn rojnameyên kurdî de hatin weşandin. Ji ber zextên siyasî li Tirkiyê, ew koçî Ewropayê bûye û niha li Spanyayê dijî.

## Çavkanî

Kategorî:Hunermend
Kategorî:Karîkatursaz
Kategorî:Kurdên sedsala 21ê
Kategorî:Mirovên zindî
Kupik

Cend cihên bi vî navî hene:

* **[[Kûpik]]**, gundekî navçeya Mêzgirê Dêrsimê ye.
* **[[Kupik, Kanîreş|Kupik]]**, gundekî navçeya Kanîreşê Bîngolê ye.
Xelîl Xemgîn

**Xelîl Xemgîn** (jdb:? Efrîn, Rojavayê Kurdistanê) hunermendekî kurd e û yek ji endamê koma Berxwedan e.

## Jînenîgarî
Xelîl Xemgîn li bajarê Efrîn a Rojavayê Kurdistanê ji dayîk bûye. Ji ber ku apê wî Mehmût ji dengê Xelîl Xemgîn hez dikir, wî fêrê gotina muzikê kiriye. Di heman demê demê de bavê Xelîl Xemgîn jî bi muzikê re eleqedar dibe ji bo Xelîl Xemgîn dibe derfetek ku ew jî fêrê gotina stranan û mizîkê bibe.

Xelîl Xemgîn bi guhdarkirina muzîka kurdî ya radyoya Êrîvanê mezin dibe û di heman demê de di bin bandora dengbêjên kurd ên navdar ên wek Hesen Cizrawî, Meryemxan, Mihemed Şêxo, T. Taha û Kawîs Axa de dimîne.

Xelîl Xemgîn di sala 1978an de dest bi kariyera xwe ya muzîk a profesyonel kiriye û di sala 1985an de bi hinek hunermendên kurd re koma muzîkê ya Koma Berxwedan damezrandiye.

Hunermend di sala 2009an xelata Navenda Hunerê ya Mamlê wergirtiye û di axavtina xwe yê di dema merasîma xelatê de diyar kiriye ku ew vê xelatê “ji bo hemî şehîdên Kurdistanê û bi taybetî ji bo şehîdên Efrînê” werdigire.

## Dîskografî
**Albûm**
* *Xelil Xemgin – Siwaro (2007)*
* *Xelil Xemgin – Zend*
* *Xelil Xemgin – Sason*
* *Xelil Xemgin – Nav Şirîna Min*
* *Xelil Xemgin – Name*
* *Xelil Xemgin – Bagok *
* *Xelil Xemgin – Ey Sehid*
* *Xelil Xemgin – Delale Edule*
* *Xelil Xemgin – Ax*.

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Efrînê
Kategorî:Mêr
Zerdeşt Haco

**Zerdeşt Haco**, zimannas û nivîskarê kurd e. Di sala 1950ê de li welatê Sûriye ji dayik bûye. Li Almanya dijî. Serokê PENa Kurd a Ewropayê bû. Ew PhD ya xwe li Zanîngeha Berlîna Azad li warên ziman-nasî û zimanên hînd û îraniyê de wergirtiye. Heta niha li zanîngehên Berlîn, Bremen û Hambûrgê wane gotiye. Dr. Haco tevlî wergerandina Încîla Pîroz ser zimanê kurdî bûye. Wî gelek gotar li ser babetên ziman-nasiyê de li govar û rojnameyên kurdî weşandine. Pirtûka wî ya helbestan bi navê *Goraniyên Xerîbiyê* hatiye çapkirin.

## Girêdanên derve
* Gotarên Zerdeşt Haco 
* Incîla Pîroz (Wergereke din)

Kategorî:Jidayikbûn 1950
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Zerdeşt Haco
Kartal (cudakirin)

* Kartal, Stembol, navçeyekî Stembolê
* Hüseyin Kartal, nivîskarê kurd
* Remzî Kartal, siyasetmedarê kurd
Zübeyir Aydar

**Zübeyir Aydar**, bi kurdî **Zubeyr Aydar**  (jdb. 1ê kanûna paşîn a 1961, navçeya Xisxêrê, parêzgeha Sêrtê, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedar, parêzer û serokê Kongreya Gelê Kurdistanê, ku parlamena Koma Civakên Kurdistanê (KCK) ye, dike serokê siyasî yê de jure yê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) ya derqanûnî.

## Jînenîgarî
Aydar di sala 1961an de li Sêrtê ji dayik bûye û piştre li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê xwendiye. Piştî xwendina xwe parêzerî kir û li Sêrtê serokatiya Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) kir. Tevlî Partiya Sosyaldemokrat Halkçi (SHP) bû û di sala 1990î de bi siyasetmedarên ku ji SHP'ê veqetiyane Partiya Karkerên Gel, HEPê (Halkın Emek Partisi) ava kir. Di encama tifaqa hilbijartinê ya bi SHPê re Aydar di sala 1991an de wekî parlamenter hat hilbijartin. Piştî hilbijartinê û ji ber tehdîda qedexekirina partiyê, derbasî "Partiya Demokrasiyê" (DEP) bû. Aydar piştî ku di Adara 1994an de bi biryara parlamenê û Dadgeha Destûra Bingehîn redkirina betalkirina biryara parlementoyê, parêzbendiya wî hat rakirin û ji Tirkiyeyê derket û li Belçîkayê bi cih bû. Ji wê derê wî - piştî çend guhertinên navî - bi navê "Kongreya Gelê Kurdistanê", rêxistinek ku bi mebesta wergirtina erka parlamenê di hizra Partiya Karkerên Kurdistanê de, bi rê ve bir. Ev "parlament" salê carekê li Çiyayên Qendîlê, li herêma çiyayî ya li Başûrê Kurdistanê ku di bin kontrola PKKê de ne, dicive. Di 14ê cotmeha 2009an de Ofîsa Kontrolkirina Veberhênanên Derve ya Wezareta Xezîneya DYAyê biryar da ku mal û milkên Aydar, Riza Altun û Murat Karayılan bên cemidandin. Di biryarê de Aydar di bazirganiya narkotîkê ya derve de weke kesayetekî girîng tê binavkirin. Aydar bi çend kesên din re di serdegirtina polîsên Belçîkayê de li dijî PKK û Roj TV di destpêka adara 2010 de hat girtin, lê piştre ji ber kêmbûna delîlan piştî sê hefteyan hat berdan.

## Jiyana taybet
Zübeyir Aydar bi Evîn Çîçek re zewicî bû. Du zarokên hevjînê hene.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Qitmê

thumb|Qitmê
**Qitmê** (bi erebî: **قطمه**) gundekî Efrînê ye. Qitmê navberê E'zaz û Efrîn e. Gundên li dorê Qitmê Bafelûn, Kefercenê û Meşalê ne. Li wir nêzîkî 5500 kes dijîn.

## Aborî
Qitmê ji gênim, zêytûnan, hijîran û tiştên din yên çandinê (wekî tîrî) dijî. Hemû kes nikanin vê wan tiştan bijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Efrînê
Quentin Tarantino

**Quentin Jerome Tarantino** (jdb.  li Knoxville, Tênêsî, DYA) hunermendekî amerîkî ye. Amadekarê Senaryo, derhêner û lîstikvanê fîlm. Bi navê xwe yê rast Quentin Jerome Tarantino.

## Filmên Quentin Tarantino
* Inglorious Bastards (2006)
* Kill Bill: Vol. 2 (2004)
* Kill Bill (2003)
* Jackie Brown (1997)
* Four Rooms (1995)
* Pulp Fiction (1994)
* Reservoir Dogs (1992)

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Derhênerên fîlman ên amerîkî
Kategorî:Fîlmçêkerên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Senaryonivîsên amerîkî
Yûhenayê Noqkar

[thumb|Gora Yehya Nebî, li [mizgefta Umeye ya Şamê]]
[thumb|Yûhenayê Noqkar li gorî tabloyeke [El Greco (El Greko), 1600-1605]]
**Yûhenayê Noqkar** an jî **Yehya**, li gorî ayînên îbirahîmî zilamekî dîn û pêxember û gotinbêjê peyva Xwedê bû.

## Çîrok û serkanî
Çîrok û serkaniyên herî kevin nivîsarên Metta, Marqos, Lûqa û Yûhenna ne.
Dibêjin Endrawis pêşî şagirtê Yûhennayê imadkar bû û piştre li pey Îsa Mesîh çû, bû şagirtê wî. Dîroknasê cihû, Ûsivê Flaviyus jî li ser Yûhennayê imadkar nivîsî .

## Jiyana Yûhenayê Noqkar li gorî Încîlê
Dibêjin navê bavê wî Zekerya û navê diya wî Êlîzabêt bû. Ew herdu ji dûndana birayê Mûsa û Harûn bûn û ji bo demeke dirêj bê zarok man, lê dîsa Xwedê di kalîtiya wan de kurek da wan .

Çaxê Yûhenna derket û dest bi hinkirinê kir, xelkê guman dikir ku ew bi xwe Mesîh e, lê wî ev yek qebûl nekir û li ser xwe weha got:
"Ez ew deng im ku li çolê gazî dike:
'Riya Xudan rast bikin!'
wek ku Îşaya pêxember gotibû." (Îşaya 40:3)

Tê gotin ku wî xelk ji bo hatina Mesîh amade dikir û berê gel dida Îsa Mesîh, da ku baweriya xwe bi wî bînin. Gelek pêxemberên din hebû,lê ew yê tenê bû ku mirovên tobedar di avê de imad dikirin (noq dikirin); ev bû nîşana tobekirinê û nîşana afûbûna gunehên wan (Lûqa 3:3-20).

Cara pêşî ku Yûhena Îsa dît, wî got: "Va ye, Berxê Xwedê yê ku gunehên dinyayê radike" (Yûhena 1:29). Bi vê yekê wî kifş kir ku Îsa wê wek qurbanekê ji bo gunehên mirovan bimire.

Yûhenayê Noqkar ji aliyê Îsa û ji aliyê xelkê ve wek pêxember hatiye qebûlkirin (Metta 11:7-19; Metta 14:5).

Hêrodês Antîpas, mîrê Celîlê, Yûhena li qesrê Maxêrus avêt zîndanê, çimkî Yûhena li hember gunehê wî rabû û jê re gotibû: "Nabe ku tu jinbira xwe bînî." Piştî demekê ew di zîndanê de hat kuştin, serê wî jêkirin (Metta 14).

Pirtûka Încîl dibêje jî ku çaxê Yûhenayê Noqkar hatibû girtin, Îsa dest bi hînkirinê kir û hin bi hin şagirtên Yûhenna fêm kirin ku Îsa bi xwe ew Mesîh e, yê ku Yûhena li ser gotiye.

## Yûhenayê Noqkar li gorî ayînên din
Di Quranê de, pirtûka pîroz a Îslamê, Yûhenayê noqkar pêxemberê paşîn ê sêyemîn e ku berî Īsā ibn Maryam ( Îsa ) û Muhemmed (Sura 3.39) e.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.
Kategorî:Kesên sedsala 1ê
Kategorî:Mirin 30î
Kategorî:Noqkirin
Kategorî:Pêxember
Katowice

thumb|rast|250px|Katowice.
**Katowice** [katɔˈvʲitsɛ] (bi sîlezî: *Katowicy*, bi almanî: *Kattowitz*, zimanê yîdîş: קאַטעוויץ, *Kattevitz*) bajar û navenda voyvodatiya Sîlezyayê ye li başûrê Polonyayê. Li wir dora 320.000 kes dijîn.

## Pîşesazî
Li Katowiceyê pir rijî (komir) heye.

## Aborî
Katowice navenda aborî ya sereke li herêmê ye. Bajar bi salan e bi awayekî dînamîk pêş dikeve, bûye navendeke akademîk, çandî û aborî. Binesaziya berfireh, gihîştina hêsan a cîhê nivîsgehê û karmendên jêhatî tê vê wateyê ku gelek pargîdaniyên navneteweyî Katowice wekî cîhek ji bo navend û şaxên xwe hilbijêrin. Pîşesaziya IT, navendên lêkolîn û pêşkeftinê, karûbarên karsaziyê û çavkaniyên derveyî li bajêr pêşve diçin.

Zêdetirî 52.000 pargîdaniyên li Katowiceyê qeydkirî hene, tevî xwediyên yekane. Hejmara şîrketan nêzî 14 hezar sazî ye. Kardêrên herî mezin ev in:
* Polska Grupa Górnicza - nêzîkî 40,000 kes kar dike. Ew mezintirîn pargîdaniya madenê li Ewropayê ye.
* Tauron Polska Energia S.A. - Şirket elektrîkê dide mişteriyên dawî, nêzîkî 26.000 kes kar dike.
* IBM - Pargîdanek ITyê ku di warê şêwirmendî û nermalavê de karûbaran pêşkêşî dike.
* ING Bank Śląski - bankek bazirganî ya ku nivîsgeha xwe ya qeydkirî li Katowice ye. Ji kesên xwedî ezmûn û hem jî xwendekar û mezûn re vekirî ye.
* Unilever - hilberînerê hilberên paqijkirinê û hilberên xwarinê. Li seranserê welêt zêdetirî 4.000 kes kar dike.
* Capgemini - qada sereke ya çalakiya pargîdaniyê şêwirmendî û karûbarên teknolojîk e. Ew karûbarên xwe li zêdetirî 55 welatên cîhanê pêşkêşî dike, ku bi tevahî 325,000 karmendan kar dikin. Li sûka Katowice nêzî 2 hezar û 300 kes dixebitin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  Adresî Katowice li Înternet da
*  Sûretên Katowiceyê  
*  Nexşê Katowiceyê  

Kategorî:Bajarên Polonyayê
Kategorî:Polonya
Îhsan Colemêrgî

**Îhsan Colemêrgî**, nivîskarê kurd e. Di sala 1944an de li Colemêrgê hatiye dinê. Li Amedê dibistana mamosteyi xwand. Çend salan mamosteî kir. Hinek kovar û rojnaman de li ser mîtolojiya kurdî û dîroka Colemêrg nivîsên wî derketine.

## Berhem
* Romana wî Cembelî di sala 1995an de li Swedê hat weşandin.
* Pirtûka wî ya bi navê *[[Hakkari Sûretleri: Sumbul Dagi'ndan Ayin Doguşunu Izlerken]]* (Dîmenên Hekariyê: Dema Mirov li Çiyayê Simbil li hilatina heyvê dinêre) sala 2006an li Amedê hate weşandin.

Kategorî:Jidayikbûn 1944
Kategorî:Kesên ji Hekariyê
Kategorî:Nivîskarên kurd
Navdiyan

**Navdiyan** (), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
**Nawdiyan** Gundeki navça GEVER'ê 5 km bakurê Geverê gundeki berbiroje. Ev gund terefê babpirêt Mela Eziz re hatîye awakirin.[dîroka babbapiran 400 sale] Mela ezîz di Dîroka Geverêde melayek pir zana u welatparêz bu. hemu kesan jêre hes dikir. Niha kuretwi keçétwi u newiyétwi qasi 1286 Kesanın hınek jıvane Nawdiyané hınek Geveré Wané hınek lı Kurdıstana rojhelat (İrané) hınek lı Kurdistana Başur é mezın (Iraqé) u hınji kanadaye dıjin, jı malbata Mela Eziz gelek Dema seferberlıké çobune başur lıvırji gelek mane jiyanaxwo dom dıken. Kuréwi Mela Mıhyeddin nıhaji lı Kurdıstana rojhelat malayek nawdare wek dıbéjın melayé 12 ılım dızane Wi lı İrané belgeya ((zanısti)) wergırtiye. Mela Eziz Qasi 6 Pırtuk Mela Mıhyeddin Qasi 20 Pırtuk nıwisandıne lé mıxabın ewana héj ji nehatıne çapkırın. Diroka Navdiyané gehite 4000 sal péş nehe. jı çiyayén gund da gelek tıştén diroké hatiye peydakırın belé mıxabın qedré van ne hatiye zanin. Dıvé ser Navdiyané réş kırınek béte kırın..

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
A (tîp)

rast|Tîpêt '''A'''
**A** tîpa yekem a alfabeya kurdî ye. Dengdêreke dirêj e.

## Girdek û hûrdek
* Tîpa girdek: **A**
* Tîpa hûrdek: **a**

## Çêbûn
Tîpa A dîrokekî dirêj heye. Li vir nîşanî me tê dan, çawan çêbûye.

Kategorî:Tîpên latînî
Çiyayê Curnikan

**Curnikan** çiyayê gundê Kupikê ye û rûyê rojava li ser Kupikê, rûyê rojhilat li ser gundê Şowagê ye. Li ruyê Şowagê Mêrgê Gazê hene. Gaz bi taybetî biharî û havînî derek wekî bihuşt e.

Deşta Gazê seyrangeheke berbiçav e. Di salên borî de gundî diçûn "Waran" û heta payîzê li vir diman.

Di jiyana her însanê Kupikî de Gaz xwedî bîranînek delal e. Taqriben 1400 metre ji behrê bilindtir e.

Li gorî gundiyan, çiyayê curnikan berê ji gundiyan re bûye warê dayîm. Lê paşê gundiyên ku li wir ciwar bûne dakatine binê çiyê: gundê Kupikê. Mala Curnikî ku malek ji ezbeta Seynuriyanin navê xwe ji vir werdigirin.

Bênê çiyayê Curnikan zînar û kevir in. Nêrgiz û berfînên van zinaran binav û deng in.

Ji ber xeta gundiyan, dar û kelemê vî çiyayî ku kêm buye erozyonê gelek zerar û ziyan gihandiye vî çiyayê rindik.

Curnikan
Curnikan
Nesrîn Fexrî Muhemed

**Nesrîn Fexrî Muhemed** nivîskar, helbestvan û wêjenasa kurd e.

Heta niha gelek berhemên wê hêjayî xelatan hatine dîtin. Di heman demê de li zanîngehên Iraqê di warê wêje û zimanê kurdî de dersan dide. Çend berhemên wê yên bi erebî jî hatine weşandin.

Kategorî:Helbestvanên kurd ên jin
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Off (albûm)

**Off** albûma çardem a hunermendê kurd Ciwan Haco ye. Di 24ê adara 2006an de li Ewropayê, Tirkiyê û Kurdistana Bakur hate derxistin. Di vê albûmê de 13 stran hene. Piranî ji van stranan bi zaravaya kurmancî tên gotin û yek ji wan ('Dipirsin') bi zaravaya soranî jî tê gotin. Di strana Li hêviya te de jî, jinikek parçeke kurt a vê stranê bi fransî dibêje.

## Lîsta stranan

# Ez dimam
# Dil ketimê
# Felek
# Daristana te
# Dipirsin
# Kal
# Xunav
# Welatê min
# Havîn
# Li hêviya te
# Winda bû
# Hayê
# Gotin sar dibin

## Girêdanên derve
* Gotareke Hawardengûbas ser vê albûma wî 

Kategorî:Albûm
Kategorî:Albûmên 2006an
Diyarbekir

*Amed (Amed, Diyarbekir)
*Diyarbekir (qeza)
*Diyarbekir (parêzgeh)
*Diyarbekr (herêma dîrokî)
*Diyarbekir (albûm)
Malbata Bedirxaniyan

thumb|250px|Malbata Bedirxaniyan (1880)
Bi çavkaniyên dîrokî hatiye zanîn ko **Malbata Bedirxaniyan** di nava civaka kurdan de xwediyê paşerojek pir girîng u kevnare ne. Evê malbatê di nava gelê kurd de her demî bi rûmet jiyan kirîne û bi vê rûmeta xwe jî cihekî xwe yê girîng di dilê wan de vekirîne. Bi taybetî di herêma Botan de bi demsalan hikumraniya xwe berdewam kirîne u dem bi dem ew hikumraniya wan fireh bowiye gihaye gelemperiya cografiya Kurdistanê. Paşeroja wan ya dirêj de çawa gelek rojên wan yên bi rûmet u serkeftî çêbowîne, rojên wan yên pir bi tengasî derbazboyî jî çêbowîne. Ev rastiyek ya dîrokî ye. Pirtoka bi navê “Emîr Bedirxan” de wekî hatî diyar kirin, di demê Osmaniyan de ev malbat rastê dû felaketên mezin hatîne: Felaketa yekemîn di demê Yawuz Siltan Selîm de çêbowîye. Malbat tevayî bi komkujî hatine qirkirin, ji wan tinê dû zarok ji aliyê gel ve li herêma Şirnex hatine veşartin u bi vî awayî ji komkujiyê hatîne parastin. Ev herdu zarok piştî mezinbowînê li mîrasê malbata xwe xwedî derketîne u xwe gihandîne astek bilind u layîqê malbata xwe.

## Endamên Malbatê
250px|thumb|Kamûran, Sureya û Celadet
# Bedirxanê Evdalxan (1803?-1899?)
# Emîn Elî Bedirxan (1851-1926)
# Celadet Alî Bedirxan (1897-1951)
# Kamiran Alî Bedirxan
# Mîqdad Mîdhed Bedirxan
# Ebdulrehman Bedirxan
# Sureya Bedirxan
# Rewşen Bedirxan (1909-1986)
# Leyla Bedirxan (1908-1986)
# Necîb Paşayê Bedirxanî
# Ebdulrezaq Bedirxanî
# Sînemxan Bedirxan
# Şamil Paşayê Bedirxanî

## Mijarên têkildar
* Lîsteya malbatên naskirî
* Mîrektiya Botan

## Girêdanên derve


Kategorî:Malbatên kurdî
Kategorî:Malbatên naskirî
Kûsî jî dikarin bifirin (fîlm)

**Kûsî jî dikarin bifirin** ji yek berhemên, derhênerê kurd Behmen Qubadî ye.

## Çîroka fîlmê
Çîrok di beriya şerê navbera Îraq û Amerîkayê biqewime di kampeka penaberiyê li ser tixûbên Îraq û Tirkiye yê derbas dike. Soranê 13 salî ye û ew jî mîna gelek hevalên xwe yên kampê malbata xwe di şer de wenda kiriye. Soran di nav gel de bi navê Satelayt tê nasîn û ji Amerikayê pir hez dike. Rojên xwe bi tamîrkirina televizyonan û bi serêkatiya zarokan derbas dike. Her wiha ji ber ku çend hevokên ingilizî dizane nûçeyên biyanî yên derbarê şer, ji gel re werdigerîne kurdî. Soran di nav gel de her wiha di nava zarokan de pir tê hezkirin.

Soran û hevalên xwe mayinên di nav erdê derdixînin û wan difroşin. Rojeke keçeke bi navê Agrîn tê kampê. Agrîn 14 salî ye. Ew zarokê wê û birayê wê ji Helebceyê hatine vê kampê.

## Xelat
# Glass Bear, Best Feature Film and Peace Film Award, Berlin International Film Festival, 2005.
# Golden Seashell, Best Film, San Sebastián International Film Festival, 2004.
# Special Jury Award, Festîvala Fîlm a Chicago, DYA, 2004.
# International Jury and Audience Awards, Festîvala Fîlm a São Paulo Brezîl,2004.
# La Pieza Award, Best Film, Mexico City International Contemporary Film Festival, 2005.
# Audience Award, Rotterdam International Film Festival, 2005.
# Golden Prometheus, Best Film, Tbilisi International Film Festival, 2005.
# Aurora Award, Tromsø International Film Festival, 2005.
# Golden Butterfly, Isfahan International Festival of Films for Children, 2004.
# Gold Dolphin, Festróia - Tróia International Film Festival, 2005
# Sundance Selection 2005
# Silver Skeleton Award Harvest Moonlight Festival 2007

Kategorî:Fîlmên kurdî
Kategorî:Fîlmên li ser sêwiyan
Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê
Kategorî:Fîlmên 2004an
Osman Aydin

**Osman Aydin** (20'ê reşemiyê, 1944) parêzer û nivîskarekî kurd e. Li gundê Himan a bajarê Mezrayê navçeya Depê hatiye dinê.
Di sala 1971'an deFakûlteya Hiqûqê li Stembolê xilaskirîye.
Di siyasete Kurdistanê de (bakur) xebatên grirîng kirîye. Hevalê Dr. Şivan e. Ew ji sazkarê Partiya Demokrata Kurdistan Li Tirkiyê (T-KDP). Gelek caran ket hepse. Li leşkeriyê, rutba wî serbaziyê jê girtin û wek neferekî eskerî kir. Di sala 1982an ket girtîgeha Diyarbekir ê û Dadgehe Diyarbekir ê (Diyarbakır 1 nolu Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi) 8 sal ceza dayê. Sala 1992 de Weqfekî Alman (Hamburger Stiftung für politisch Verfolgte) ew anî Almanyayê.

## Pirtûkên wî yên hatine çapkirin
* Kürt Ulus Hareketi 1925 (Hereketa Netewa Kurd - 1925)
* Kürdistan'ın Demografisi ve Kürdistan'da nüfus Hareketleri (Demografiya Kurdistanê û di Kurdistanê de hereketên nifûsê)
* Möglichkeiten der Konfliktlösung in der Türkischen Republik (Li Komara Tirkiyê İh Îhtimalên Çareseriyê pirsgirêkê -nivîskarên vê pirtûkê tev Osman Aydin şeş kesin-)
* "Kürt Tarihinde bir yaprak - Anlıarı, yaşamı ve düşünceleri ile OSMAN AYDIN" bi wî navî Doğan Ceren biyografiya Osman Aydın nivîsi ye.
* Di rojname û kovarên kurdan de gelek meqaleyên wî hene.

Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Parêzerên kurd