Lur

**Lur** komeke etnîkî ye ku li rojhilat û li başûrê Kurdistanê dijîn. Bi taybetî 4 eşîrên lurî yên bi navê bextiyarî, mamêsenî, kûgîluyî û lurî hene ku xwe bi zimanê lurî ve girê didin. Li gorî hinek dîroknasên kurd lurî yek ji komên etnîkî ye ku bi eslê kurd in ku di sedsala 16an de ji bakurê Zagrosan ber bi başûrê Zagrosan ve koç bûne.

## Tekiliyên kurd û luran di dîrokê
Lurî  civakeke Rojhilata Kurdistanê ye ku li rojhilat û li başûrê Kurdistanê bi cih bûne. Nijada gelê lur arî ye. Lê belê zimanê lurî di nav salên dawî de wekê zimabeke cûda hatiye dîtîn. Herçend Lur bi piranî xwe gelek serbixwe bibînin jî li gor dîroknasê kurd Şerefxanê Bidlîsî û gelek dîroknasên din, gelê lurî bi eslê xwe ve Kurd in:

* Şerefxan di Şerefname de dibêje ku çar beşên kurdan ên wekê "Kurmanc, Lur, Kelhor û Gûran" ku her yek ji wan bi zaravayek an jî zimaneke cuda diaxivin, hene.
* Di "Zubdet El-Tewarix" de dibêje "Li wê derê gundek heye —Dehkurd— ku kurd li wir dijîn. Zimanê wan kurdî ye û ji wan re Lur tê digotin.
* Dîroknasê navdar Elî ibn el-Esîr ( علي عز الدین بن الاثیر الجزري ) di pirtûka xwe ya "Dîroka Bertemam ( الكامل في التاريخ )" de dibêje "Lur komeke bin-Kurd in".
* Dîroknas Yaqut el-Hemawî (ياقوت الحموي الرومي) di pirtûka xweya "Mu'cem el-Buldān" (معجم البلدان) de dibêje “Ew —Lur— di navbera "Îsfehan" û "Xuzistan" de dijîn, bi eslê xwe ve kurd in."
* Dîroknas Mesûdî ( أَبُو ٱلْحَسَن عَلِيّ ٱبْن ٱلْحُسَيْن ٱبْن عَلِيّ ٱلْمَسْعُودِيّ ) di pirtûka xwe ya "Pêşvebirê Zêr û Mîneralên Bingehîn" ( مُرُوج ٱلذَّهَب وَمَعَادِن ٱلْجَوْهَر ) de dibêje " Lûr bi eslê xwe ve kurd in." 
* Dîroknasê Osmanî Ehmed Cevdet Paşa di pirtûka xwe ya “Tarih-i Cevdet = Dîroka Cevdet Paşa wiha dibêje "Lur, Bextiyar, Guran û Lek bi eslê xwe kurd in. Ji heman kokê tên. Her wiha di her yekê de binekomên wan hene.”

* Bextiyarî yek ji êlên Lur e. Dîroknasê îranî Hemdûllah Mistewfî Qezwînî dibêje ku Bextiyarî bi eslê xwe ve kurd in û ji Kurdistana Rojava hatîne li vê herêmê bicîh bûne . Herwiha dîroknas û emîrê kurd Şerefxanê Bidlîsî di berhema xwe Şerefname de diyar dike û dibêje Bextiyarîyan yek ji 28 êlên kurdên ku koçberê Loristanê kirîye ye.
* Bavê Asûrîolojî û Farisnas Sir Henry Rawlinson, Baronet 1. dibêje "Xuya ye ku Lûr bêtir kurd in."
* „Ew —Lur— ji nêz ve bi kurdan ve girêdayî ne, lê ew "xuya ye ku 1000 sal berê ji kurdan cuda bûne." Dîroknas Profesor Michael M. GunterKarsazê Brîtanî, gerok û zanayê kevnar Claudius Rich di pirtûka xwe de wiha dibêje “Min tu ferq di navbera Lur û Kurdan de nedît … Bextiyarî, Zend û Lekên ku li Luristanê dijîn bi eslê xwe Kurd in.”
* Di pirtûka xwe ya "Rêwîtiyên Marco Polo: Çapa Tevahiya Yule-Cordier ..." de Marco Polo wiha dibêje “Lur bi kurdan re girêdayî ne û bi zaravayek kurdî diaxivin, wekî hemû ew Îlyat, yan jî koçerên faris; yên ku ne ji nijada tirk in”.
* Geştyarê Osmanî Evliya Çelebî (1611 – 1682) di pirtûka xwe ya bi navê “Seyahatnâme = Pirtûka Geştê” di cilda 4an de, **Lur** wek “**Lûr Kurd**” û “**Kurdên Lûristanê**” bi nav dike.
* Metranê Suryanî Bar Hebraeus di kronogrofiya xwe ya bi nav "Kronografiya Bar Hebraeus" (The Chronography of Bar Hebraeus) wiha dibêje “Niha Ehmed riswa bû û Erxûn bi ser ket, Şemseddîn reviya çiyayên Medya û xwe spart nîjadeke Kurdan ku ji wan re Lur têne gotin.”

## Dabeşkirina luran
thumb|300px|Belavbûna gelê lur di Îranê

## Ziman

Hinek çavkanî lorî wek zaravekê kurdî dijmêrin, lê hinek çavkaniyên nû, anku çavkaniyên ji Sêr Idmonds û vir de wek zaravekê farsîdibîne. Lorî bêhtir nêzîkî zimanê kurdî ye û gelek lêkçûn navberî wan hene. Diroknasê kurd Mihemed Emîn Zekî Beg piştê gera xwe ya Luristan'ê heman fikrê de dimîne û pirtûka xwe ya "Dîroka Kurd û Kurdistanê" diyar dike. Lorî di nav xwe de li du zaraveyên diqete: zimanê Lurên Biçûk ev zarave di nav zimanê kurdî de tê hejmartin û zaraveyên Lurên Mezin faris wan ji zimanê kurdî diqetîne.

### Devokên Lurî
** Bala Gariva: lûrî-lûristanî an jî lûrî-kuçik, zaravaya lûrî ya li loristan tê axavtin e.
** Bextiyarî: bextîyarî zaraveyekî lurên-mezin e, li navbera Loristan û Îsfahanê tê axavtin.
** Şahrî-kurdî (Dehkardu): li nav û devdorê şehrê bi navê Şarî-kurd tê axavtin.
** Xurremabadî: li bajarê Xorramabadê tê axavtin.
** Kuhgîlu: zaraveyekî lurên mezin e, li navbera Xuzestan û Farsêtê axavtin.
** Mamesenî: li herêma Farsê ji ber qasê 300.000-400.000 kesan tê axavtin.
** Buwerehmedî: Li parezgeha Kûgîluyî û Buwêr Ehmed tê axavtin.

## Gotarên têkildar
* Lurî
* Lorê Biçûk
* Lurê Mezin
* Kurdiya başûr
* Luristan (parêzgeh)
* Luristan (Erdnîgarî)

## Çavkanî

Kategorî:Çarmihal û Bextiyarî (parêzgeh)
Kategorî:Fars (parêzgeh)
Kategorî:Gel
Kategorî:Hemedan (parêzgeh)
Kategorî:Îsfehan (parêzgeh)
Kategorî:Komên etnîk li Îranê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (parêzgeh)
Kategorî:Luristan (parêzgeh)
Kategorî:Tehran (parêzgeh)
Kategorî:Xûzistan (parêzgeh)