open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pêngava Şehîd Fermandar Rûbar Qamişlo

**Pengava Şehîd Fermandar Rûbar Qamişlo** operasyoneke leşkerî ya Rojavaya Kurdistanê ye. Operasyon di gulana 2015an de hat destpêkirin. Armanca vê pengavê azadkirina Girê Spî (Rojava) ji rêxistina terorîst a Daişê bû.

## Encama Pengêv
Pengava Şehîd Fermandar Rûbar Qamişlo di du mehan de temam bû. Di encamê wê de Girê Spî ket destê YPG-YPJ û Burkan el-Firat (rêxistina Volkana Firatê).

## Çavkanî
Zaro TV

**Zaro TV** kanaleke hikûmî ya taybet a bi zarokan a Başûrê Kurdistanê ye. Baregeha wê li bajarê Hewlêrê ye, ser bi Wezareta Rewşenbîrî û Lawan a Hikûmeta Herêma Kurdistanê, di roja 22.12. 2013 li bajarê Hewlêrê dest bi weşana xwe kir. Li Kurdistana Iraqê cara ewil bi awayeke fermî ji bo zarokan kanalek bêt vekirin.

Helgurd Cundiyanî, birêvebirê kanalê daye zanîn ku ew kanal bi kalîteya (HD) dest bi weşana xwe kiriye û di heman demê de bi zaravayên soranî û kurmancî bernameyên xwe diweşîne.. Berpirsyarê Weşana Giştî yê Zaro TVê di axaftina xwe ya vekirinê de destnîşan kir ku vekirina televîzyoneke zarokan zor e û wiha got: "Ji zarokên me yên ku pêşeroja me ne re kanalek hat vekirin. Ev yek bi rastî jî, ji vekirina kanaleke nûçeyan zortir e.”

Zaro TV bo xizmetkirin bi zarokên Kurdistanê hatiye damezrandin û niha jî li ser sîstema dîjîtal bernameyên xwe bo navxweyê (hundirê) Herêma Kurdistanê diweşîne û biryare di pêşerojeke nêzîk de li ser peykên (heyvên destkird) dest bi weşana bernameyên xwe bike.

## Çavkanî

Kategorî:Kanalên televîzyonê ji bo zarokan
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên kurdî
Laçîn

**Laçîn** ( Berdzor; ), bajarekî Nagorno Qerebaxê ye û navenda parêzgehê Qeşatag e.

## Galerî

Wêne:Berdzor060.JPG


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Azerbaycanê
Kategorî:Gundên Azerbaycanê
Kategorî:Kurdistana Sor
Kategorî:Qerebaxa Jorîn
Kamiran Hec Ebdo

**Kamiran Haj Abdo** (Kamiran Hac Ebdo) an jî **Kamiran Bêkes** nivîskarekî kurd e, di sala 1966an de li Başûrê Rojavaya Kurdistanê, li herêma Efrînê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî heta lîsê li bajarê Helebê xwendiye. Dûra diçe Kroatiyayê (Xirvatistanê) û li wir dest bi xwendina bijîşkiyê dike. Di sala 1993 xwandina li zanîngehê kuta dike û dest bi bijîşkiyê dike.

Ji sala 2000î û vir ve li Almanyayê dijî. Helbest û nivîsên Dr. Kamiran Bêkes di gelek kovarên kurdî ên mîna Newroz, Pênûs, Pirs de hatine weşandin.

## Berhem
* Kurd - Miletek bê dewlet- 1993 bi zimanê kroatî
* Ez ne xemgîr im - Helbest 1994
* Di baweşa bagerê de - Helbest 1995
* Bingehên Rêzimana Kurdî - zaravayê kurmanciya bakur - 2004 Almanya

Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Zimannasên kurd
Sakaroz

Sakaroz an nave kiden sükroz disakarîdek e. Fromula we giştî be we awa ye
C12 H22 O11. Weke me got Sakaroz je disakaritaya, ji ber vê yekê avahî wi de şekirê Glukoze û şekirê fruktoze heye. Ew je bu jiyana mirova gelek girîng e. Sakaroz bi tenê ji alî riwek e te çê kirin. De gele cîhane de salede zêde ye 150 milyon ton te berkêşandin.
Sakaroz ji nebate leven ê şekirê u silk te çê kirin.

### Nebat e je Sakkaroz te berkêşandin

Cut sugarcane.jpg|Leven ê şekir
SugarBeet.jpg|Silk
Zuckerrübe.jpg|Silk naw axe de
 

## Çavkanî
Agnostîsîzm

[thumb|upright|Çêkerê gotina agnostîzmê [Thomas Henry Huxley]]
**Agnostîsîzm** an jî **nezanîparêzî** bizaveke felsefî ye ku di sedsala 19an de hatiye çêkirin. Li gorî boçûna vê felsefeyê mirov ji aliyê dînî ve nikare bizanibe ka Xweda heye yan na û ji aliyê zanistê ve jî nizane gerdûn çawa hatiye afirandin. Bi giştî ev felsefe bi awayekî gumanbar li tiştan dinêre. Ateîzm û agnostîsîzm ne heman tişt in. Ji ber ku boçûnek dibêje Xweda nîne, û ya din dibêje hebûn û nebûna Xwedê nikare were zanîn. Kesên xwediyê vê boçûnê weke agnostîk têne binavkirin. Gotina agnostîk, ji zimanê yewnanî tê û ew dikare weke "kesê/a bêzanebûn" were wergerandin. Gotina agnostîk cara yekem ji aliyê biyologê îngilîz Thomas Henry Huxley ve di sala 1869an de hatiye bikaranîn. Li gorî Huxley agnostîsîzm ne baweriyek e, lê rêbazek e û ew rêbaz jî girêdayî aqil e.

## Çavkanî


Kategorî:Ekol û tradîsyonên felsefeyê
Kategorî:Felsefeya dîn
Kategorî:Teoriyên epîstemolojiyê
Kategorî:Tevgerên felsefî
Fî beyanî erkanî îslam

***Fî Beyanî Erkanî Îslam***, berhemeke Ehmedê Xanî ye. Xanî tê de temelên îslamê nivîsandiye.

## Çavkanî

Kategorî:Ehmedê Xanî
Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kazancı Bedih

**Bedih Yoluk** an ji bi nasnavê **Kazancı Bedih** (jdb. 1927 - m. 2004), dengbêj û hunermendê kurd bû.

## Jiyana wî

Kazancı Bedih, bi eslê xwe kurd, dengbêj û hunermend di 1ê kanûna paşîn a 1927an de li navenda Rihayê li taxa Sêwregî ji dayîka xwe bûye. Di 20ê kanûna paşîn a 2004an de wî jiyana xwe ji dest da. Bedih, ew malbate wî ye yek kurê zaroka wî bû. Ji karmenda Şaredariye piştre çêkirina wî sîtilkarti karbenda wî bi sedema ew bi navlêk bi venasîn.

## Xebatên wî yên hunerî

Ji zarokatiya wî ve bi mûzika pêdaketin, hînî jenîna cimbiş, ûd û tenbûrê bû, di ciwar de ku ji qora rê şewên wî bi tevlî bû yî hunera wî ye geşepêdan bûn. Li ser 2000yan kaset çêkirine. Vê dengê wî ye û şîrove wî ye bi ne peyrewî kirina navê xwe dan bihîstin. Xwemal rewşeka wî û hebûna şêwaz Kazancı Bedih, ji ber vê yekê ji ciwara rê "Pîr" hatin gazîkirin.

Gelê tirk û li Riha ku ji qora rê şewên wî kevneşopa wî bi vê vedîtin. Biçûk ji salên ji qora re ji şewên wî e tevlî bû yî Bedih li ciware Riha ev ji şewên rê hatin gazî kirin herî girîng ji navdarên bû.

## Kazancı Bedih û bernameya wî ya televîzyonê

Di sala 1993 de İbrahim Tatlıses pêşkêş bû; bi nava * İbo Show * li bername televîzyon bi xuya bûn. Li vê derê Fuzûlî ye ; * Wisa sermestem ku sehi nekim çiye Dinê ? * Dest pê ka gotinên wî ji hostaye rê nû derînên vekirî bû. Lê belê vê xwe qet nexwestî bû. Çimkî vê sedem bi vî awayî li dorhêlên ku bê esîl kirî bû. Bedih ku bêhtir bêdeng û aram jiyanek dixwestî bû. Ji qexwêxaneyan rê neçû bû û ji qora rê şewên wî beşdarî bûn gelek dixwestî bû. Xwe beşdar bû ji li şewên rê bi piranî pere ne distandî bû. İbrahim Tatlıses e bername wî ye ji beşdar bûn piştre dubare li ser ji ekranên rê ji bo derçûne wî xwestina sift dabiland hunermend, heta dûdû meha piştre ji bernameya rê dubare beşdar bûn.

## Bi jine xwe mirina wî

Sala wî 2003 li meha îlon li sala 76 sûka wî ku mesgeriyan karbenda wî ye paşe veger bîryar wergirtî bû. Kazancı Bedih û jine wî, di 20ê kanûna paşîn a sala 2004an de ango li sala 77 li Riha ku male ji wan raketina wî li rêzê, ji sobeya ji xwe vê çûn ji gaza bi wan jehr bûne jiyana xwe ji wan dest dan. Wan meytên wî kurên wî Necî Yoluk dotira rojê saet 10.30an de li hêlan ji malê rê têketina wî bû peyda kirî bûn.

## Diskografî

* Şewên wî Riha
* Berîwan
* Hewayen Dirêj
* Kazancı Bedih û lawke wî
* Klasîqên wî Bedih
* Evînam Sermedîtir
* Çiya min Çiyatir
* Qedan bû diraftî emrê min

## Çavkanî

* https://tr.wikipedia.org/wiki/Bedih_Yoluk

Kategorî:Kesên ji Rihayê
Kategorî:Stranbêjên muzîka tirkî
Şirên Fîlozofî

**Şi'rên Fîlozofî** tê gotin ku berhema Ehmedê Xanî ye û tê de li ser felsefeyê helbest nivîsandiye. Ji navê pirtûkê jî mirov tê derdixe ku ev pirtûk bi zimanê kurdî hatibûye nivîsandin. Lê pirtûk wendabûyî ye û di derbarê pirtûkê de agahî jî pir kêm e.

Li gorî hin texmînan peyva "*Şêr*" wek Şiîr (Helbest) an *Şiirîn Fîlozofî* hatiye bikarhanîn.

## Çavkanî

İzzeddin Mustafa Resûl, Ehmedê Xanî şa'iren we mufekkiren feylesufen we mutasawifen. Bexda 1979.

Kategorî:Ehmedê Xanî
Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an
Ulux Beg

**Ulux Beg**, anku **Uluẍ Beg** (1393 - 1449), siltanê împeratoriya Tîmûrî bû. Ew bixwe matematîknas û stêrnas bû.
thumb|Peykerê Ulux Beg

## Jiyana Ulux Beg

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1393
Kategorî:Jidayikbûn 1394
Kategorî:Matematîknasên tirk
Kategorî:Mirin 1449
Kategorî:Mîr
Kategorî:Stêrnasên tirk
Partiya Gel a Demokratî ya Kurdistanê

Partîya Gel Ya Demukratiya Kurdistanê (PGDK) Di êkemîn kongre, di roja 27 tîrmeha sala 1981 hatedamezrandn. Samî Abdulrehman wek sekreterê Giştî hate helbjardn.
Kongreya Duhemîn di sala 1989 hate grêdan û careka dinjî Samî Abdulrehman wek sekreterê giştî hate helbjardn.
Di 20-08-1992 digel Partiya Sosiyalît û Pasok , partiyeka nî Binavê Partiya Yakgirtna Kurdistanê damezrandn. Lêjiyê Hevgrtn z¨drêj nebu, di roja 14-08-1993 di diwemîn kongreda jihev cudabun. Hejmarek boryardan ku bimînn û di roja 15-08-1993 Hizba Rizgariya Kurdistan (RPK) ragahandn, lê başek din bi rêberiya Samî Abdulrahman di roja 16-08-1993 gehştine Partiya Dîmukrata Kurdistan (PDK) û pişkdarî Di kongreya Partida krn.
Partîya Gel Ya Kurdistane (PGDK) Rojnama Gel û kovara Pêşeng belav dikir, û Radyoya Dangê kurdistana şorş îdara dekr. Rojnama Gel bi zimanê erbeî û Kovara Pêşeng bi zimanê kurdî û bi herdu zaravan dihate nivisandn.
PGDK di yekemîn helbjardna parlamana kurdistanê, di roja 19-05-1992 pişkdarî kir, lê dangê pêwîst na anî, lewma di roja 20-08-1992 digel 2 partiyên din ya başurê kurdistanê yekbunek pêk anî. Mixabn awjî lihev nekrn û piştî salakî jihev cudabun.
Figen Yüksekdağ

**Figen Yüksekdağ Şenoğlu** ( li Edene), rojnamevan û siyasetmedareke bi eslê xwe tirk e ku di navbera salên 2014e û 2017an de bi Selahattin Demirtaş re wekê hevserokê Partiya Demokratîk a Gelan hevserokatî kiriye. Figen Yüksekdağ ji sala 2015an heta sala 2017an ji bo heyamên 25 û 26 li Bakurê Kurdistanê wekê parlamentera Wanê hatiye hilbijartin.

Figen Yüksekdağ di sala 1971an de li bajarê Edenê ji dayik bûye û di temenê ciwan de dest bi siyasetê kiriye. Gelek salan bi pirsgirêkên mafên jinan re eleqedar bûye. Figen Yüksekdağ wekî endamê desteya redaksiyona rojnameya Atılım xebitî û di kovara Sosyalîst a Jinan de karê nivîsariyê kir û di heman demê de serokatiya Partiya Sosyalîst a Bindestan (ESP) dikir. Fîgen Yuksekdag di Hezîrana 2014an de di kongreya Partiya Demokratîk a Gelan HDPê de wekî hevserokê partiyê hate hilbijartin.

## Jînenîgarî
Figen Yüksekdağ di sala 1972an de li Yûmûrtalika navçeya Ayasa bi ser parêzgeha Edeneyê ve hatiye dinê. Yüksekdağ, dibistana seretayî li Yumurtalik û dibistana navîn li Lîseya Adana Ceyhan xwendiye. Di heman salê de dest bi xebatên xwe di warê tevgera jinê de kir.  Di 1992 de piştî beşdar bûna xwepêşandanên 1ê gulanê li Edeneyê hatiye girtin û 1 mehekî di zindanê de maye. Yuksekdag di nav damezrênerên Yekîtiya Xwendekarên Dibistanê, nav Yekîtiya Kedkarên Lîse û Yekîtiya Lîseyên Demokrat de bû.  Di vê serdemê de, wî bi rêzdarî di kovarên Ozgur Genç, Atılım ya jinên Sosyalîst de wekî nivîskar û edîtor xebitî.  Di nav damezrênerên Komeleyên Xwendekarên Zanîngehê de bû.  Di sala 1998 de beşdarî kargeha weşana Rojnameya Atılım bû.

## Kariyera siyasî
Yüksekdağ di Platforma Sosyalîstên Bindest de, ku di 2002 de hatiye damezrandin, dest bi jiyana xwe ya siyasiyê kir.  Di heman salê de, li Edeneyê di hilbijartinê de bû namzetê serbixwe ya platforma Sosyalîstên Bindest.  Di 2004 de erka xwe wekî Berdevkê Navendî domand heta ku ew di çarçoveya Operasyona bi navê Gaye, di 21ê îlon a 2006 de dest pê kir, hatiye girtin.

Piştî ku salekê ji Girtîgeha Gebze hatiye derxistin beşdarî di damezrandina Komeleya Jinên Karker bû. Di dewreyê de, ew edîtorê kovara Jinên Sosyalîst bi hevdemî bû.  Ew careke din bi hinceta ku beşdarî cenazeyê Kutsiye Bozoklar ê sala 2009 bûbû hatiye girtin û vê carê 6 meh di zîndanê de ma.  Di sala 2010 de, azat hatiye berdan. Di wî salê de Partiya Sosyalîst a Bindest (ESP) de ku yekem car Partiya xwe siyasî avakir û Yuksekdag bu Serokê partiyê. Yüksekdağağ di di kongreyê duyemîn ya Demokrat a Gelan (HDP) ê bi Selahattin Demirtaş re wek Hevserokê partiyê hat hilbijartin. Di hilbijartinên giştî yên hezîrana sala 2015an û piştre jî di hilbijartinên çiriya paşîn 2015 de wekî parlamenterê Wanê hate hilbijartin

Dema hevserokê HDPê bû bi talîma serokwezîrê Tirk Recep Tayyîp Erdogan ew û Selahedîn Demîrtaş li Amedê hatin binçavkirin û piştê binçavkirinê hatiye girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên jin
Xelîl Kalo

**Xelîl Kalo** (1958-2015) nivîskarekî kurd bû ku di 1958an de li gundê Dêrûna Qulingan a Tirbespiyê hatiye ser rûyê dinyayê.

Wî dibistana seretayî li gundê xwe, dibistana navîn li Tirbesipiyê û li Zanîngeha Şamê jî beşa Jeolojiyê xwendiye û di sala 1980î de kuta kiriye.

## Berhemên wî
Kalo xwedî gelek gotarên cuda cuda yên li ser kurdan e û wî çend pirtûk jî nivîsandine.

## Mirina wî
Xelîl Kalo di 15ê îlona 2015an ji ber nexweşiya kanserê çû ber dilovaniya xwedê. Ew li Tirbespiyê veşartî ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  
*  

Kategorî:Nivîskarên kurd
Hüda Kaya

**Hüda Kaya**, (, Stembol, Tirkiye), nivîskar, aktîvîst û siyasetmedareke tirk e. Hûda Kaya parlementera heyama 25 û 26 û 27em a bajarê Stembolê ya Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) e.

## Jînenîgarî
Hûda Kaya, keça malbateke karker a bi eslê xwe ji navçeya Boyabatê ye û di sala 1960an de li Stembolê ji dayik bûye.

Dibistana seretayî ya Gultepe xwendiye. Beriya 12ê Îlonê di nava rastgiran de bû. Bi welatiyekî Iraqî yê hevwelatiya Komara Tirkiyeyê re zewicî. 5 zarokên wê hene. Ji zarokên wê sê jê keç û didu jê kur in. Kaya piştî 9 salan ji hevjîna xwe cihê bûye.

## Têkoşîna wê
Kaya bi xebatên xwe yên çalakvaniyê de di qadên civakî, çandî, mafên mirovan re beşdarî bernameyên radyoyan jî bû. Li dijî qedexeyên serayê yên li qadên cuda têkoşîn meşand. Di kovarê cûrbecûr û rojnameya bi navê Selam de karê nivîskariyê kir.

Di sala 1998an de li ser rê hat binçavkirin û ji ber nivîsa xwe ya bi sernavê "Şeveke Heyecan û Serxweşî ya Neteweyî" hat girtin. Li gorî madeya 312 ku weke sûcekî fikrî tê zanîn li Dadgeha Ewlekariya Dewletê hatin hat dadgehkirin di vê dozê de 20 meh ceza li Hûda Kaya hat birîn û kete girtîgehê.

Keçên Hûda Kaya yên 16 û 17 û 18 salî ji aliyê dewleta tirkî ve li dibistana navîn a Îmam Hatîpê ve hatin desteserkirin û hatin dadgehkirin. Kaya û zarokên xwe koçê Pakistanê bûn û piştî salekê dîsa vegeriyan bajarê Stenbolê.

Wê pirtûka bi navê "Li ser riya azadiyê ber bi serdariyê ve" ku li ser serdema 28ê Sibatê nivîsîye, du cild çap kirin.

Kaya damezrîner û serokê berê yê Komeleya Çand û Alîkariya Perwerdeyê ya Kardelen, endama Yekîtiya Jinên Misilman a Navneteweyî (IMWU) û delegeya Tirkiyeyê, endama Meclîsa Şûra ya Kongreya Îslama Demokratîk e.

Kaya ku di nava MYK ya HDPê de xebitî, di hilbijartinên 7ê hezîranê û 1ê çiriya paşîn de ji Stembolê weke parlamenter hat hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvan
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parlamenterên Stembolê
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Ayhan Bilgen

**Ayhan Bilgen** (jdb. 1970, Sarîqamîş, Qers), rojnamevan, nivîskar û siyasetmedarekî tirk e.
Ew nûwênerê HDPê yê Qersê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Jidayikbûn 1970
Kategorî:Kesên ji Qersê (bajar)
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Turgut Öker

**Turgut Öker** Di sala wî de 1961 gunde wî ye İslîm girêdaye wî navçeya Norxan a Sêwas ji dayîka xwe bûye eslê xwe Elewiyê Kurd û çalakvan e.

## Jiyana wî Xebatên wî Elewîtî û Serokatiyan wî

Di sala wî de 1973 navçeya Hamburg a Almanya karkera wî bi hebûna bûn malbata wî ye ji cema wî rê çûn. Zanîngeha Lüneburgê şêwirmendiya civakî perwedehiya wî temam kirî bû û di sala wî 1992 - 1993 * Serokatiya Navenda wî Çanda Elewî [[Hamburg]] *, heta ji 1993 1996' a * Federasyona Yekîtiyen wî Elewî Ewropa (AABF) Sekretiya Giştî çê kirî bû. Heta ji meha kanûna paşîn sala wî 2000 ji ceme rê vê * Serokatiya Giştî Federasyona Yekîtiyen Elewî Elmanya bi rê ve birin Turgut Öker, ji sala wî 2002 berî ji * Serokatiya Giştî Konfederasyona Yekîtiyen Elewî Elmanya * çê kirî bû. Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7ê hezîrana 2015an parlamentera HDP ya Stembol dema 25emîn.

Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Kesên ji Sêwasê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Ehmedê Textî

**Ehmedê Textî** helbestvanekî kurd e. Ji bo jiyana wî agahî zêde tuneye. Di sala 1617î de ji dayik bûye û di sala 1722an de wefat kiriye.

Navê wî Ehmedê kurê Mistefayê kurê Şemsedînê Welî ye. Ehmedê Textî helbestên xwe bi zaravayê Goranî nivîsiye. Xêncî zimanê kurdî, bi zimanê erebî û farisî jî nivîsiye.

## Girêdanên derve

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Kesên sedsala 17an
Kategorî:Mirin 1640
Ehmedê Miftîzade

thumb|Ehmedê Miftîzade

**Ehmedê Miftîzade** (کاکه ئه حمدی موفتی زاده, *Kake Ehmedî Muftîzade*) siyasetmedar û zanayekî kurd ê Rojhilata Kurdistanê ye ku di 1933an de hatiye dinyayê. Wî ji bo mafê kurdan u musilmana Sunni gelekî xebat kir. Ew ji aliyê rejîma Îranê ve hate îşkencekirin.

Wî di 1993an de koça dawî kir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1933
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1993
Kategorî:Siyasetmedar
Serşûnik

**Marê serşûnik** (latînî: *Macrovipera lebetina*), marekî bi jehr ku qama wî di navbera 100-180 cm diguhere. Ji ber ku serê wî weke şûnik pahn e ev nav lêhatiye danîn. Li Rojhilata Navîn, Başûrê Afrîkayê û Rojavayê Asyayê dijî. Li ciyên kevirokî, tahtokî, li nav zeviyan, rez û baxçeyan dihê dîtin. Bi guhandarên weke mişkan xwedî dibe. Weke gişên marên jehrdar ew jî nêçîra xwe bi granî bi şevê dike.

Marekî ovovivipar e, yanî çêlikên xwe bi rêya zayînê ji hêkên nava xwe bi zindî derdixe.

## Çavkanî

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Mar
Kategorî:Xijendeyên Asyayê
Kategorî:Xwurkişên Kurdistanê
Ovovîvîpar

**Ovovîvîpar**, heywanên ku çêlikên xwe di hêkên nava xwe de mezin dikin û dizên. Hinek mar, masî û marmarok bi vê rêyê çêlikan dihênin.

## Çavkanî

Kategorî:Heywan
Hudutköy

**Hudutköy** navê bi Kurdî; * Sînorgund *, eslê xwe jî ji navçeya Farqîn / Amed li vê derê hatiye û eşîra xwe Xelîkan peşî ji koçberî kirina ji Efrîne rê
Kitabu'l-hiyel

***Kitab el-Hiyel*** an ***el-Kitab fî Meirîfet el-Hiyel el-Hendesiye*** ango bi kurdî ***Pirtûka li ser zanîna hiyelên endazyaran***. Pirtûka zanistvanê kurd a Îsmaîlê Cizîrî ye. Wî ew pirtûk di sala 1206'an de nivîsiye û di wê de, digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkî dike.

### Mînakên ji ''Kitab el-Hiyel''
* Çûkên otomatîk
* Demjimêra avê ya bifîl
* Keleka seravê û sazbendên otomatîk
* Du şêxên ku şerbetê didine hev
* Mekanîzmaya çarderî û du şamandirayî ya otomatîk
* Termosa du beş
* Makîneya otomatîk a av rijandin, belavkirin û ziwakirinê
* Mekanîzmaya kepçeyê ya çerxa avê
* Mekanîzmaya motor-kompresor
* Dola avê ya çerxa avê


Wêne:Al-jazari water device.jpg|Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê
Wêne:Al-jazari elephant clock.png|Demjimêra bifîl
Wêne:Al-Jazari - A Candle Clock.jpg|Demjimêra findê
Wêne:Al-Jazari - A Musical Toy.jpg|Robotên sazbend
Wêne:Al-Jazari - A Table Device.jpg|Cureyek mase
Wêne:Al-Jazari - The Basin.jpg|Makîneya destşiştinê
Wêne:Al-Jazari Automata 1205.jpg|Otomata (pompe) bi hêza hilkişîna avê
Wêne:Al-Djazari automate verseur de vin.jpg|Mînakkirina wêneyê amûrekê
Wêne:Al-jazari robots.jpg|Robotên sazbend


## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên sedsala 13an
Kategorî:Pirtûkên zanistê
Peştûnistan

**Peştûnistan** an **Pextûnistan** (bi Peşto:پښتونستان) ji navê welata Peştûn e.

## Çavkanî

Kategorî:Herêmên çandî
Kategorî:Herêmên dabeşkirî
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Herêmên Efxanistanê
Kategorî:Herêmên Pakistanê
Lîsteya navçeyên Kurdistanê

Li Kurdistanê 278 navçe hene. Va navçeya de:
* Yên herî şênî: Mezmaxor, Dîlok
* Yên herî kêmşênî: Xorxol, Çewlik
* Yên herî bakur: Posof, Erdêxan
* Yên herî başûr: Xûrremabad, Luristan
* Yên herî rojava: Erzîn, Xetay
* Yên herî rojhilat: Hemedan...

## Agirî
thumb|250px|Navçeyên Agirî'yê
* Agirî (navend)
* Bazîd
* Patnos
* Gihadîn

## Diyarbekir
thumb|250px
* Amed
** Kaniya
Kevir
** Sûrîçî
** Baxlar
** Bajarê nû
* Erxenî
* Farqîn
* Pîran
* Çinar

## Azerbaycana Rojava
* Urmîye
* Mehabad
* Xoy

## Bêdlîs
* Bidlîs
* Tetwan

## Colemêrg
* Colemêrg
* Çelê
* Gever
* Şemzînan

## Çewlik
## Dêrsîm
## [[Entab (parêzgeh|Entab]]
thumb|250px|Navçeyên Dîlok'ê
* Kele
* Îslahiye
* Qerqamiş
* Belkis
* Qurêder
* Tilbişar
* Çinçin (Cîngîve)
* Dîlok
** Şehînbeg
** Şehîdkamîl

## Erdêxan
* Erdêxan (navend)
* Golan

## Erzîngan
* Erzîngan
* Mans
* Îliç
* Kemah

## Erzîrom
thumb|250px|Navçeyên Erzîrom'ê
* Aşqele
* Çat
* Xinûs
* Xuristan
* Çêrmik
* Espîr
* Qereçoban
* Qereyazî
* Avnîk
* Narman
* Oltî
* Tawûsker
* Hesenqele
* Norgeh
* Bardîz
* Tatos (Tekman)
* Tortim
* Azort
* Yakutiye
* Ezîziye
* Rizde

## Êlih
* Êlih
* Heskîf
* Kercus
* Sason
* Kozluk
* Besîrî

## Gurgum
thumb|250px|Navçeyên Gurgum'ê
* Mereş
* Îmamaşîrfiroş
* Bazarcix
* Albistan
* Avşîn
* Andirin
* Cirîd
* Cela
* Koksen
* Nûrhaq
* Kurdoxoli

## Heleb
* Heleb
* Efrîn
* Kobanê
* Cerablûs
* Ezaz
* Mabuk
* Bab
* Safra
* Atarîb
* Cebelî Selman
* Darê Havîr

## Hesîçe
* Hesîçe
* Qamişlo
* Serêkaniye
* Dêrika Hemko

## Îdir
* Îdir
* Tozan
* Başan

## Îdlib
* Îdlib
* Cîsr Şuxur
* Saraqib
* Kan Şaykun
* Mehmediye
* Salqîn
* Erîha
* Merat el-Numan

## Kilîs
thumb|300 px|Navçeyên Kilîs'ê
* Kilîs (navend)
* Girê Murad
* Spenaq
* Eliyê Mentarê

## Meletî
thumb|300px|Navçeyên Meletî'yê
* Meletî Kevn

## Mêrdîn
thumb|250px|Navçeyên Mêrdîn'ê
* Qoser
* Dêrika Çîyayê Mazî
* Stewr
* Şemrex
* Mîdyad
* Kerboran
* Nisêbîn
* Mehsert
* Artuklu
* Rişmil

## Mûsil
* Mûsil
* Şengal
* Til Afer
* Akre

## Mûş
* Mûş
* Gimgim

## Reqa
* Reqa
* Girê Spî (Til Ebyad)
* Tebqa

## Riha
thumb|300 px
* Eyûbî
* Xelilî
* Sêwereg
* Wêranşar
* Pira Reş
* Pirsûs
* Kaniya Xezalan
* Bêrecûk
* Serê Kanî
* Herran
* Xelfetî
* Heweng
* Curnê Reş

## Semsûr
* Semsûr (navend)
* Bêhiştî
* Kolik
* Serê Golan

## Sêrt
* Sêrt
* Tîllo
* Hawêl
* Dih
* Misirc
* Berwarî
* Xizxêr

## Sêwas
* Dîvrîgî
* Gurun
* Zara

## Şirnex
* Şirnex (navend)
* Cizîr
* Qilaban
* Hezex
* Sîlopya

## Qers
thumb|250px|Navçeyên Qers'ê
* Qers (navend)
* Cilawûz
* Dîxor
* Qaqizman
* Qamûşan
* Sêlîm
* Şûrêgel
* Zarûşad

## Wan
thumb|250px|Nexşeya Wan'ê
* Bêgirî
* Bazîdaxa
* Erdîş
* Ertemêtan
* Mehmûdî
* Miks
* Payizava
* Qerqelî
* Şax
* Westan
* Kom
* Elbak

## Xarpêt
* Xarpêt (navend)
* Axin
* Guleman
* Mirvan
* Basqîl
* Qerekoçan
* Qowanciyan
* Keban
* Maden
* Palo
* Xox

## Xetay
* Arsuz
* Dortyol
* Entakya
* Erzîn
* Îskenderûn

navçeyên Kurdistanê
Lîsteya gelheya navçeyên Bakurê Kurdistanê

Li Bakurê Kurdistanê 267 navçe hene. Va navçeya de a herî şênî Mezmaxora Dîlok'ê û a herî bêgelhe jî Xorxol'a Çewlik'ê ye.
## Navçeyên Gelheya Xwe 250.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 100.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 90.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 80.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 70.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 60.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 50.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 40.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 30.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 20.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 10.000 Derbaskirî

## Navçeyên Gelheya Xwe 1.000 Derbaskirî

## Jê Cuda Binêrin
* Navçeyên Bakurê Kurdistanê

## Çavkanî

gelheya navçeyên Bakurê Kurdistanê
Îrana Mezin

thumb|433x433px|Îrana Mezin
[thumb|200px|[Med û Medya|Keyaniya Medan (derdora salên 600î yên BZ)]]
[thumb|200px|[Împeratoriya Hexamenişî|Keyaniya Hexameniyan (550 BZ–330 PZ)]]
[thumb|200px|[Împeratoriya eşkaniyan|Keyaniya Partan (247 BZ–224 PZ)]]
[thumb|200px|[Împeratoriya Sasanî (224–651)]]

**Îrana Mezin** (bi farisî: *"یران بزرگا*, an jî *"ایران زَمین"*) herêmeke dîrokî ye. Axên Îrana Mezin ji nav dûgelên Tirkiye, Sûrî, Îraq, Îran, Ûzbêkistan, Tirkmenistan, Efxanistan, Tacîkistan, Azerbaycan û Pakistanê de bû.

## Welatên îranî
* Îran
* Ermenistan
* Rojavaya Kurdistanê (Bakûrê Sûriyê)
* Herêma Kurdistanê Îraq
* Ûzbêkistan
* Tirkmenistan
* Efxenistan
* Tacîkistan
* Azerbaycan
* Osêt
* Pakistan
### Welatên kevn
* Soẍdistan
* Parsistan
* Medistan
* Pehlewistan
* Sakastan
** Alanistan
** Sarmatistan
* Gordiyan
** Kardox
** Zawdex
** Mox
** Ancewasî
** Mardpetakan
* Gutiyûm
** Lolobûm

## Bide ber
* Zozana Îranî
* Ariyawerte (Hindûstan)

## Çavkanî

Kategorî:Asyaya Navendî
Kategorî:Çanda Îranê
Kategorî:Dîroka Îranê
Kategorî:Erdnîgariya dîrokî
Kategorî:Erdnîgariya Îranê
Kategorî:Herêmên çandî
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Rojhilata Navîn
Cerablûs

**Cerablûs**, **Cerablis**, **Cerabulus**, **Girgamêş** an jî **Kaniya Dil** bajarekî li Rojavayê Kurdistanê ye. Demografiya etnîkî ya bajêr bi piranî kurd, ereb, tirkmen û çerkez jî lê heye. Tirkmenên bajêr ji eşîra Barak in.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Rojavayê Kurdistanê
Kategorî:Bajarên Sûriyê
Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê
Wilayeta Diyarbekirê

[thumb|300px|Wîlayeta Diyarbekirê, li gor [Vital Cuinet (1892)]]
**Wilayeta Diyarbekirê** wilayeteke Împeratoriya Osmanî bû ku di sala 1864an de hatiye sazkirin.

## Dîroka Wilayeta Diyarbekirê

## Serjimar



## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1867an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1922an de hilweşiyan
Kategorî:Wîlayetên Împeratoriya Osmanî
Dortyol

**Dortyol** (, , , bi wateya "Çarrê"), li gorî hin çavkaniyan **Îmraniye**, navçeyeke ser Xetayê ye. Gelheya navçe 117.053 e.

## Navên Dortyolê di dîrokê de
* Gardisiya, 1084-1224
* Özerli Köyü, 1866, 1878
* Uzeyirli Köyü, 1890
* Uçakli/Çapli, 1905
* Imraniye/Ümraniye, 1906
* Dörtyol, 1906- heta roja îro.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Xetayê
Kategorî:Xetay
Alican Önlü

**Alican Önlü** Di sala 1967an de li navçeya Qisle ya Dêrsimê ji dayika xwe bûye, Ew bi xwe siyasetmedar e.

## Jiyana wî û Xebatên wî ên Ramyarî

Destûryara wî dibistana amadehiye bûye Alican Önlü asê kirina li HADEPe di salên wî 1994-1996'an de Serokê parêzgeha Stembolê HADEP peywire wî çêbû. Wekî din Endama wî Civaka Partiye HADEP û li Serokatiya wî Piyên Ciwantîya HADEP çêbû. Navbera di salên wî 2002-2004'an de asê kirî bûye HADEP ê ji piştre vebûne DEHAP ê endama wî civaka partiye û Lijneya wî Rêvebirin Navenda Serokatiya parêzgeha Dêrsim li peywirê peyda bûn. Di sala wî 2009 de li hilbijartinên herêmî Endama wî Civaka Şarêdariya Dêrsim, alîkartiya wî seroka şarêdar li peywire peyda bûn. Di sala wî 2014 de DBP Endama wî Civaka Partiya û endama wî rêvebirina Yekîtiya Şarêdarên Demokratîk li peywire peyda bûn. Hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê yên 7'ê hezîrana 2015'an parlamentera HDP ya Dêrsim dema 25'emîn çê bûn. Alican Önlü, zewicî û dû zarok xwedîtir.

## Çavkanî

* http://www.netgazete.com/biyografi/alican-onlu-kimdir--703354

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Kurdên elewî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Civaka Demokratîk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Kesk û Spî û Sor

**Kesk û Spî û Sor** an jî **rengên panîranî** ji rengên alayên ariyan in. Di nav kurdan de ji wan rengên ha re jî wek "Kesk, Spî û Sor" dibêjin.

## Alayên îranî yên modern bi rengên panîranî

thumb|Alaya dawîn a Keyaksariya Qacarê
center|thumb|571x571px|Alaya Rengine Gelen Qacari

Wêne:Flag of Afghanistan.svg|Alaya Efxanistanê
Wêne:Flag of the Baloch People.svg|Alaya Belûçistanê
Wêne:Flag of Iran.svg|Alaya Islami Îranê
Wêne:Flag of Tajikistan.svg|Alaya Tacîkistanê
Wêne:Flag of Kurdistan.svg|Alaya Kurdistanê
Wêne:Flag of Rojava.svg|Alaya Rojavayê
Wêne:Flag of North Ossetia.svg|Alaya Bakurê Alanistanê
Wêne:Flag of South Ossetia.svg|Alaya Başûrê Alanistanê


## Binêre
Şêr û Roj

Kategorî:Ala
Şêr û Roj

thumb
**Şêr û Roj** an jî **Şêrro(j)** (bi Farisî شیر و خورشید/Şîr o Xorşîd) ji çevengeke Îrana qedîm e ew eynî demê çevenga ser alaya Îranê bû. Ew berê Neteweperweriya Îranî yê de sembola Împeratoriya Îranê bû ancax anka ew ji sembola gelên Arî ye.

Ew çevenga ji di nav 19. sedsal û 20. sedsalê de parçeya Alaya Îranî bû. Ew mijara kîjan irf û edetên Îranê nîşan didî ji papûler bûyû li dema 12. sedsalê vir de.
Çevenga Şêr û Rojê ji ser Astronomî û Astrologî yê çê bû yê: îşareta qedîma Şêrê,
kîjan re derî dema Astrologiya Babîlî û edetên Mezopotamyayê (Rojhilata navîn).

## Çavkanî

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i

Kategorî:Dîroka Îranê
Qerekele

**Qerekele ** hin caran **Qerekelê Bero** () gundekî Dîxorê ye. Berê Qerekelê Bero gundekî Kurdên Êzîdî bûye ). Piştî ku Kurdên Êzîdî koçî Ermenîstanê dirin Kurdên misilman li vî gundî de bi cîh dibin.

## Eşîrên herêmê
Niha li gund de eşîrên Torinî dimînin.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dîxorê
Merz (herêm)

**Merz** an jî **Erz** ji navê herêman an jî welatên sinorê.

Ew Merzana jî dema Arşak û Sasaniya de bo Herêmên ne îranî û bo parêzgehên sinorê dahat bikarandin.

**Mîsal:**
* *Merzêkurd* = awa payva jî tê maneya Sinorên Kurdan.
* Erzêrom

## Koknasî
Peyva *Merz* ji *marəza*ya Avestayê tê. *Marəza* ya Avestayê ji tê maneya "Hed, sinor".

ew peyva bi Farisi jî *marz* e

## Bide ber
Mark
Kataloga Giştî ya Nû

**Kataloga Giştî ya Nû** (bi îngilîzî: *New General Catalogue*, *NGC*), katalogeke cîsmên esmanî ye ku di astronomiya amator de pir tên bikaranîn. Ji 8.000î zêdetir objeyan dihewîne ku ev obje wekî *objeyên NGC'yê* tên nasîn û dijraberî hevşibên xwe NGC bi galaksiyan sînordarkirî nîne.

Vê katalogê di salên 1880î de ji aliyê John Louis Emil Dreyer ve William Herschel û kurê wî John Herschel, bi 7840 heb çavderiya xwe ya objeyan re berhev kir. Paşê jî NGC, di salên 1896 û 1905an de du car hate berfirehkirin.

## Çavkanî
* Wîkîpediya inglîzî

Kategorî:Cismên NGCyê
Kategorî:Katalogên stêrnasiyê
Kategorî:1888 di zanistê de
Stêrnasiya Amator

thumb|rast|250px|Dema ku stérnasên amator êvare di esmanê de barîna meteoran dimeyizînin.

**Stêrnasiya amator**, naveke bin şaxa stêrnasî ye ku ji bo çavderiya esmanê, lêkolîn û agahiyên li ser esmanê ê ku her kes dikara bike re tê gotin e.

Ji kesên ku bi stêrnasiya amator re têkildarin re "*astronoma amator*" tê gotin.

Astronoma amator tenê bi durbîneke an jî balê bi amûrên pêşketî re dikare çavderiya esmanê bike.
Di stêrnasiya amator de tiştê esas çavderî kirin, famkirina bûyerên asîmanê û di beşeke zanistiyê ku heta kozmolojiye didome de lêkolîn kirin e. Li gorî cure û pêşketîbûna amûrê qada çavderiyê mezin dibe. Herwiha beşên stêrnasiya amator jî heye. Evana; programên planetaryumê wekî Hallo northern sky, carte du ciel, "alpha centaure" û programên radyoteleskopê ku tenê hesabê dike an jî sînyalên ku tên lêkolîn dike ye.

### Stêrnasên Amator yên Hêja
* George Alcock
* Thomas Bopp
* Robert Burnham, Jr.
* Andrew Ainslie Common
* Robert E. Cox (1917–1989
* John Dobson (1915–2014)
* Robert Owen Evans
* Clinton B. Ford (1913–1992)
* John Ellard Gore (1845–1910)
* Edward Halbach (1909-2011)
* Will Hay
* Walter Scott Houston (1912–1993)
* Albert Graham Ingalls (1888–1958)
* David H. Levy
* Terry Lovejoy
* Sir Patrick Moore (1923–2012)
* Leslie Peltier (1900–1980)
* John M. Pierce (1886–1958)
* Tim Puckett
* Isaac Roberts (1829–1904)
* Grote Reber (1911–2002)

### Çavkanî
* Wîkîpediya inglîzî

Kategorî:Stêrnasî
Dîwana Helbestan

***Dîwana Helbestan*** berhema Ehmedê Xanî a helbestan e. Xanî helbestên xwe bi kurmancî nivîsandiye.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Salih Zeki

**Salih Zeki** (jdb. 1864, Stenbol - m. 1921, Stenbol) zanyarê matematîkê yê bi eslê xwe tirk ê Osmaniyan bû. Berhema wî a bi nav û deng "Asar-ı Bakiye" (Helbestên Nemirî" ye. Wî li ser zanyarên misilman ên ku li ser zanistên dixebitîn lêkolîn dikir.
Ew bi zanist û felsefeyê ve diket, bi taybetî zanista zanyarên misilman an lêkolîn dikir.

## Berhemên wî
* Hendese (Geometri)
* Hikmet-i Tabiiye
* Mebhas-ı Savt
* Mebhas-ı Elektrik-i Miknatisi
* Mebhas-ı Hararet-i Harekiye
* Mebhas-ı Cazibeyi Umumiye
* Mebhas-ı Elektrikiyet ve Şariyet
* Hesab-ı İhtimali
* Mebhas-ı Hareket-i Seyalat
* Hendese-i Tahliliye
* Mebhas-ı Nazariye-i *Temevvücat
* Heyet-i Riyaziye (Matematîk Stêrnasî)
* Kamus-u Riyaziyat (Matematik Ansiklopedisi)
* Asar-ı Bakiye

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1864
Kategorî:Matematîknasên tirk
Kategorî:Mirin 1921
Kategorî:Zanyarên osmanî
Im Ho

**Im Ho** (bi korêyî: 임호, z. 27ê kanûna paşîn a 1970an), aktorekî ji Korêya Başûr e. Bi rêzefîlma Dae Jang Geum navdar bû.

## Fîlmografî

### Fîlm
* *[[Ghost Taxi]]* (2000)
* *[[My Sassy Girl]]* (2001)
* *[[Don't Tell Papa]]* (2004)
* *[[Clementine (film)|Clementine]]* (2004)
* *[[February 29 (film)|February 29]]* (2006)
* *[[4 Horror Tales]]* (2006)
* *[[Secret Love (2010 film)|Secret Love]]* (2010)

### Rêzefîlmên TVyê
* *[[Splendid Politics]]* wek Choi Myung-kil (2015)
* *[[Your Lady]]* wek Jin Goo (2013)
* *[[Gwanggaeto, The Great Conqueror]]* wek Murong Bao (2011)
* *[[You Don't Know Women]]* wek Kang Sung-Chan(2010)
* *[[Queen Seondeok (TV series)|Queen Seondeok]]* wek King Jinji (MBC, 2009)
* *[[He Who Can't Marry (rêzefîlma TV'yê 2009)|He Who Can't Marry]]* wek Park Kwang Nam (2009)
* *[[WANTED : Son-In-Law]]* wek Tae-pyeong Kim(2008)
* *[[My Home]]* (2008)
* *[[Strongest Chil Woo]]* wek Crown Prince Sohyeon (2008)
* *[[New Birth of Married Couple]]* wek Bong Su (2008)
* *[[Kid Gang]]* wek Jo Pyo Gi (2007)
* *[[Barefoot of Love]]* wek Hwang Jin Suk (2006)
* *[[Dae Jo Yeong]]* wek Yeon Namsaeng (KBS, 2006)
* *[[Woman Above Flower]]* wek Yoon Myeong Won (2005)
* *[[Wind Flower]]* wek Choi Hyung Joo (2005)
* *[[Not Alone]]* (2004)
* *[[The Woman Who Wants to Marry]]* wek Park Sun Woo (2004)
* *[[Lovers]]* (2003)
* *[[Dae Jang Geum]]* wek King Junjong(MBC, 2003)
* *[[Girl's School]]* wek Lee Gyu Won(2002)
* *[[Man of the Sun, Lee Je Ma]]* wek Choi Moon Hwan (2002)
* *[[Whenever the Heart Beats]]* wek Lee Jun Ho(2002)
* *[[Her House]]* wek Nam Hyuk (2001)
* *[[Honey Honey]]* (2001)
* *[[Everyday with You]]* wek Choi Dong Ha (2001)
* *[[Rural Diary]]* (2000)
* *[[Due to You, Darling]]* (2000)
* *[[Because of You]]* wek Han Young Jun(2000)
* *[[Huh Joon]]* wek Lee Jung Myung(1999)
* *[[The Great King’s Road]]* wek Crown Prince Sado (1998)
* *[[Fresh Son-Ja’s tactics]]* (1998)
* *[[Sea of Ambition]]* wek Jung Min Wooo(1997)
* *[[ManGang (Full-Heartedness)]]* (1996)
* *[[Jang Hee Bin]]* wek King Sukjong(1995)
* *[[Due to Your Being]]* (1994)

## Çavkanî
* Wîkîpediya inglîzî

Kategorî:Aktorên korêyî
Kategorî:Jidayikbûn 1970
Kategorî:Mirovên zindî
Lee Min-ho

**Lee Min-ho** (bi korêyî: hangul: 이민호 / hanja: 李敏鎬, jidayîkbûn 22'ê pûşpera 1987an) lîstikvan, stranbêj û modelekî korêyî ye.
Bi rêzefîlma *[[Boys Over Flowers]]* navdar bû.

Wî du albûmên bi navê *My Everything* (2013) û *Song For You* (2014) derxistin.

## Fîlmnîgarî

### Fîlm

### Rêzefîlmên televizyonê

### DVD

### Stranên ku ji bo fanên xwe gotiye
* 2010: "Falling Slowly" - Stranbêja Orijînal: Glen Hansard û Markéta Irglová.
* 2010: "사랑해" - Stranbêja Orijînal: Kim Woo Joo
* 2011: "사랑인걸" - Stranbêja Orijînal: Mose
* 2011: "Milk Tea" - Stranbêja Orijînal: Masaharu Fukuyama
* 2011: "Be My Last Love" - Stranbêja Orijînal: Lee Min Ho
* 2011: "Say Yes" - Stranbêja Orijînal: Lee Min Ho
* 2011: "Yesterday" - Stranbêja Orijînal: The Beatles
* 2011: "I Will" - Stranbêja Orijînal: The Beatles
* 2013: "빗속에서" - Stranbêja Orijînal: Lee Moon Sae
* 2014: "끝사랑" - Stranbêja Orijînal: Kim Bum Soo

## Girêdanên derve
* Malperra Korêyî ya Orijînal (korêyî)
* Malperra Japonî ya Orijînal  (japonî)
* Malperra Facebookê ya Orijînal
* Malperra Twitterê ya Orijînal
* Malperra Instagramê ya Orijînal

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên korêyî
Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Mirovên zindî
Pastorîzasyon

**Pastorîzasyon**, di endustriya xwarinê de, ji bo pakkirina ji organîzmayan, mêtodeke germkirinê ye. Cara ewil di salên 60'an de ji aliyê zanyara frensî Louis Pasteur ve hatiye dîtin û bi navê wî hatiye nasîn. Di bingeha vê mêtodê de mîkroorganîzmaya bi alîkariya germahiyê wêran kirin heye. Madeyên ku tê de enzîm û bakterî hene, mirovê têr dikin, bi germahiyek ji 60&nbsp;°C'ê heta 100&nbsp;°C'yê tên kuştin an jî bêtesîrkirin.

Ev mêtod bi piranî ji bo şîrê tê bi kar anîn. Herwiha ji bo avê fêkiyan, şerab, ereq û hinek madeyên hişk jî ev mêtod tê bi kar anîn.

## Çavkanî

Kategorî:Proseyên endustriyel
Kategorî:Xwarin
Aziz Sancar

thumb|Ezîz Sancar
**Ezîz Sancar** an jî **Aziz Sancar** (bi erebî: عزيز سانجار, *Aziz Sanjar*; z. 8ê îlona 1946, Mêrdîn), zanistê Tirk kîmyayê ye ku di 2015an de Xelata Nobelê stand.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  *t24.com*: ''Mithat Sancar, Nobel alan akrabası için konuştu: Ana dilimiz Arapça, köken tartışması hüzün verici''
*  *[[Zazaki.net]]*: *[http://www.zazaki.net/haber/nelson-mandela-aziz-sancar-1969.htm Nelson Mandela - Aziz Sancar]* (İsmail Beşikçi)

Kategorî:Amerîkiyên ku çûne ser misilmantiyê
Kategorî:Ereb
Kategorî:Jidayikbûn 1946
Kategorî:Kesên ji Mêrdînê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Kîmyayê
Komkujiya Enqereyê 2015

**Komkujiya Enqereyê, 2015** bûyera teqîna du bombeyan di Mîtînga Aştiyê ya HDP, KESK , DİSKê de bû. Di 10ê kewçêrê sala 2015an de li Enqereyê (paytexta Tirkiyeyê) çêbû û di encama teqînê de 128 kes mirin, 246 kes jî birindar bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Enqere
Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan
Kategorî:Komkujî li Tirkiyeyê
Kategorî:Nakokî li Tirkiyeyê
Kategorî:Sansûr li Tirkiyeyê
Qeladizê

**Qeladizê** qeza û bajarekî Başûrê Kurdistanê ye li parêzgeha Silêmaniyê. Nêzîkî 140.000 kesan tê de dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Başûrê Kurdistanê
Pira Delal

**Pira Delal** an jî **Pira Mezin** pireke kevn û dîrokî li bajere Zaxo ye. Ev pire li ser Çemê Xabûr e.

## Çavkanî

Kategorî:Pir
Kategorî:Pirên Kurdistanê
Kategorî:Zaxo
Welatên federal ên Awistiryayê

thumb|Neh welatên federal ên Awistriyayê

**Welatên federal ên Awistiriyayê**, asta herî bilind e li dabeşkirina îdarî ya komara Awistriyayê. Komara Awistirya ji neh welatên federal (bi almanî: *Land*, pirrjimar: *Länder* an *Bundesland*, pirrjimar: *Bundesländer*) pêk tê.

## Lîsteya welatên federal (''Bundesländer'') ên Awistriyayê

Source: Parties and Elections in Europe – Austria (States) 

## Bide ber
* Bundesland

## Çavkanî

Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta yekem li gorî welatan
Kategorî:Dabeşkirina Awistiryayê
Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li Ewropayê
Lîstikvan

[thumb|Lîstikvanên [şanoyê]]

**Lîstikvan**, **aktor** (**aktrîs**), hunermendên ku di fîlman de û li ser şanoyê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne".

## Termînolojî
Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin.

## Dîrok
Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Thespis, di sehneya *Theatre Dionysus* de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna Thespisê, ji lîstikvanan re nava *Thespians* hate dayîn.

Di Serdema Navîn de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî
hat halê karekî serbilind.

## Çavkanî
* 

## Girêdanên derve
Dulkadiroğlu

**Dulkadiroğlu**, anku bi kurdî "Zulqederoxlî", navçeyeke navenda Gurgumê ye. Navçe di sala 2012 de bû navçe.

## Ol û civak
Ola navçeyê îslam e. Henefîtî û elewîtî zavên teşkîl dikin. Li navçê kurd û tirk rûdinin.

## Gundên Kurd yên navçeyê
* Abbaslar -Abbason
* kupeklikiz
* Öksüzlü
* kocalar
* Tevekelli - Tawkaylon
* Kapiçam
* Cokyasar - Xidkon
* Çiğli
* Cinarli - Teron
* Kartal
* Doğanlıkarahasan - Doxanon
* Elmalar
* Nevruz
* Ekberoglu
* Yeniyurt
* Sivricehuyuk - Teron
* Halkaçayiri -
* Karacasu

## Çavkanî

Kategorî:Gurgum
Kategorî:Navçeyên Gurgumê
Arîn Mîrkan

**Arîn Mîrkan**, yan jî navê jidayîkbûnê **Dîlar Gencxemîs** (jdb. 1994 li Efrînê - m.  li Kobanî), şervan û fermandareke Yekîneyên Parastina Jin bû ku di dema şerê li dijî DAÎŞê li Kobanê bi çalakiya xwekujiya li dijî DAÎŞê ku li Girê Miştenûrê pêk anîbû û bi vî çalakiyê derbeke giran daye DAÎŞê tê naskirin. Arîn Mîrkan di sala 1994an li Efrîna Rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye û bi vê çalakiya xwekujiyê di sala 1994an jiyana ji dest daye.

Dema ku Şoreşa Rojavayê dest pê kir Arîn tevlî YPJê bûye û di sala 2014an de di Berxwedana Kobaniyê de şehîd ket. Di roja  de çeteyên DAÎŞê ber bi Çiyayê Miştenûr ê Kobaniyê hatin çiya bidest bikin. Di vê wextê de Arînê bombe bi bedena xwe ve girê da û reviya nava çeteyên Daîşê wan biteqîne. Nêzikî saet 16.00an de Arîn ket nava çeteyên Daîşê û xwe tevlî çeteyan teqand. Di nav encama teqinê de 77 çete mirin û tangek dorpêç bû.

## Mijarên têkildar
* Rustem Cudî

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Efrînê
Kategorî:Leşker
Kategorî:Leşkerên kurd
Lîsteya Taxên Dîlokê

Ev lîste lîsteya taxên Dîlok'ê ye.

## Taxên Mezmaxor'ê

## Taxên Alêban'ê

## Taxên Bêlqîs'ê

Kategorî:Dîlok
Taxên Dîlokê
Pirtûka Optîkê

**Pirtûka Optîkê** (bi erebî: **كتاب المناظر**, *Kitabul Menazîr*), pirtûka fizîknasê ereb ya Îbn Heysem e. Ev pirtûka wî ya herî girîng e ku ji heft beşan pêk tê.

Ev pirtûka navdar ya Îbn Heysem bi salan ve li zanîngehên Ewropayê de hatiye xwendin. Di sala 1572de ji aliyê Risner ve bi navê "*Opticae Thesaurus Alhazeni Arabis Libri*" ve bi latînî li Spanyayê hatiye weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Fizîk
Kategorî:Îbn Heysem
Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên erebî
Kategorî:Pirtûkên fizîkê
Kategorî:Pirtûkên sedsala 10an
Kategorî:Pirtûkên zanistê
Kategorî:Pirtûkên 1010î
Kategorî:Pirtûkên 1020î
Kategorî:Sedsala 11an di zanistê de
Ebdulkerîmê Muderîs

**Ebdulkerîmê Muderîs** (bi kurdiya başûr **Ebdulkerîmî Muderîs**) (jdb. 1901 - m. 2005) carna bi navê **Namî** jî tê nas kirin. Ebdulkerîm helbestvan, nivîskar û Wergerekî kurd ê Başûr e.

Berhemên xwe bi zimanê kurdî, erebî, û farisî dinivîsand. Di bin bandora Mewlewiyê Kurd, Nalî û Mehwî de maye. Mele Ebdulkerîm Qurana pîroz jî wergerandiye kurdî.

## Pirtûkên Ebdulkerîm
* Nûrûl Îman (Erebî)
* Nûrûl Îslam (Erebî)
* Zanyarên me yên ji bo dîn û zanistê xebatkar. (Erebî)
* Wergera helbestên Nalî (Kurdî)
* Wergera helbestên  Feqe Qadirî Hemewend (Kurdî)
* Wergera helbestên Mehwî (Kurdî)
* Wergera helbestên  Mewlewiyê Kurd (Kurdî)

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1901
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 2005
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Wergêrên kurd
Kategorî:Wêjeya kurdî
Kategorî:Zanyarên îslamê
Hecac bin Yûsif

**Hecac bin Yûsif bin Matar**, (erebî; **حجاج بن یوسف بن مطر**)
yek ji matematîknasekî ereb bû. Di navbera (786-833) jiyaye.
Di serdema Ebasiyan de jiyaye.

Tê texmînkirin ku ji Iraqê ji bajarê Kufê ye. Wî berhema naskirî a Ewklîd ku bi navê "Eîments" wergerandiye zimanê erebî.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 786
Kategorî:Kesên ji Iraqê
Kategorî:Kesên sedsala 9an
Kategorî:Matematîknas
Kategorî:Matematîknasên ereb
Kategorî:Mirin 833
Kategorî:Zanyarên ereb
Kategorî:Zanyarên misilman
Cûzcanî

**Cûzcanî** yan *Abū 'Ubayd al-Jūzjānī*, (jdb. ? - m. 1030) (ابو عبيد جوزجانی) dîroknasê fars û bijîşkê sedsala 11an e.
Ji bo jiyana Cûzcanî çavkanî û agahî pir kêm in.
Tê gotin ku ew telebeyê Îbn Sîna ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bijîşkên faris
Kategorî:Dîroknasên faris
Kategorî:Kesên sedsala 11an
Kategorî:Mirin 1070
Ebû Kamil Şuca

**Ebû Kamil Şuca** zanayên matematîk û cebîrê ye ku di navbera (850-930) de jiyaye. Wî di cebîrê de hewl daye Xwarezmî.

Carna ji Ebu Kamil Şuca re "Eslem el-Hasib" ("pisporê hesab" an "pisporê matematîkê") jî dibêjin.
Ebû Kamil Şuca bi xwe ji Misirê bû. Her çiqas di derheqê jiyana wî de agahî kêm be jî gellekî berhemên wî gihiştine îro.

## Pirtûkên Ebû Kamil
* 1. Kitabu Kemal-il-Cebri we Temamihi we-Ziyadetihi fi Usulihi
* 2. Kitab-ut Taraif-fi'l-Hisab
* 3. Kitab-uş-Şamil fil-Cebr wel Mukabele,
* 4. Kitab-ul-Wesaya bil Cuzuri,
* 5. Kitab-ul-Cem' wet-Tefrik,
* 6. Kitab-ul-Hataeyn,
* 7. Kitab-ul-Kifaye,
* 8. Kitab-ul-Mesaha vel Hendese,
* 9. Kitabu't-Tayr,
* 10. Kitabul-Miftah-il-Felah,
* 11. Risale fil-Muhammes wel-Mu'aşşar.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên misilman
Kategorî:Jidayikbûn 850
Kategorî:Kesên sedsala 9an
Kategorî:Matematîknasên ereb
Kategorî:Mirin 930
Îsmaîl Mistefa

**Îsmaîl Mistefa** an **Îsmaîl Mistefa el-Falakî** (1825 - 27ê Tîrmehê 1901) Stêrnas û matematîknasê misirî bû, hevotina xwe li Fransayê girtiye.

## Çavkanî

Kategorî:Ereb
Kategorî:Jidayikbûn 1825
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Mirin 1901
Kategorî:Stêrnasên misirî
Kategorî:Zanyarên ji Qahîreyê
Kurdên Japonê

**Kurdên Japonê**, () bi piranî di salên 1990î de ji Tirkiyeyê koç kirine û hejmara wan nêzî 1000 kes e. Li bakurê Tokyoyê, navçeya Warabî dijîn. Ji ber çand û hunera kurdên vê navçeyê, gelê derdorê vê navçeyê wek 'Warabistan' binav kirine. Her sal di Newrozê de çand, huner, muzîk û jiyana xwe nîşan didin japonan.

## Rewşa qanûnî
Di salên 1990'î de li herêma derdora qereqola Jr Warabî dest bi bicihbûna xwe kirin. Gelek ji wan bi awayekî bêhiqûqî, bê destûra rûniştinê, bi hikûmeta herêmî re statuya xwe ya rastîn ji nedîtî ve hatin, li herêmê jiyana xwe dewam kirin.

Heta sala 2024’an jî li gorî raporê bi giştî hejmara Kurdên li Japonê dijîn 2000 an jî zêdetirî 3000’î ye.
Ji Nîsana 2024-an vir ve, li bajarê Kawaguchi, Prefecture Saitama, bi qasî 700 kesên neqanûnî "kesên berwext hatin berdan" bi statûya rûniştinê ya demkî ya bi navê "çalakiyên destnîşankirî ("vîzeya penaberiyê" di prosedurên naskirina penaberan de) hene Nêzîkî 1,300 kesên ku serbestberdana demkî hatine dayîn.

## Pevçûna komê
Di sala 2015an de, di dema dengdana pêşwext ya ji bo hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê de, li derveyî balyozxaneya Tirkiyê ya li Tokyoyê di navbera kurd û tirkên li Japonê de pevçûn derketibû. Çavkaniyên japonî û kurdî anaşt kirin ku pevçûn dema ku tirkan êrîşî kurdan kir piştî ku ala partiya kurdan a li balyozxaneyê hate nîşandan, dest pê kir.

## Herwiha binêre
* Diyasporaya kurdan
* Kurdên Efxanistanê

## Çavkanî

Japon
Kategorî:Japon
Kategorî:Komên etnîk li Japonê
Ey Niştîman

**Ey Niştîman** helbesteke ku ji aliyê Hesen Zîrekê (1921–1972) di sala 1946, bo Komara Kurdistanê, hat nivîsandin.

## Ey Niştîman, bi soranî

Kategorî:Helbestên kurdî
Kategorî:Sirûd
De Lacy O’Leary

**De Lacy O'Leary** (1872–1957) Rojhilatnas û dîroknasekî bi eslê Îrlenda yê Rojhilata Navîn û ê Ereban e. Ew bi xwe Xiristîyan û mirovekî demokratê zane bû.

Bi taybetî li ser Îslamê, Belavbûna îslamê û dewletên misilmanan berhem dinivîsand.

## Berhemên wî
* *Islam at the cross roads* (Di rêyên veqetandî de Îslam)
* *Arabic Thought and its place in history*. London, 1922 (Fikrên erebî û di dîrokê de cîhê wî)
* *A Short History of the Fatimid Khalifate*. London 1923
* *Arabia before Muhammad. London* : Kegan Paul, 1927, (Pêşya Mihemed rewşa Erebistanê)
* *How Greek science passed to the Arabs*. - London, 1980, (Zanista Yewnan çawa derbasê Ereban bu ?)

## Çavkanî

Kategorî:Dîroknas
Kategorî:Jidayikbûn 1872
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Mirin 1957
Meletî Kevn

Meletî Kevn (bi tirkî:Battalgazi) navçeyeke girêdaye Meletî'ye.
## Dîroka Navçê
Meletî Kevn berê navçeyeke bakur-rojhilatê bajarê Meletî bu, di 2012 de ko Meletî bu bajarê mezin se Meletî Kevn jî bu navçeya navend.
## Ol û Civak
Li navçê xelk gî Misilman e. Ev Misilmanan jî Henefî û Elewî ne. Civaka navçê jî Kurd û Tirkan pêk tê. Piranî Kurd'in, ê din jî Tirk'in.
## Jê Cuda Binêrin
* Meletî
* Navçeyên Bakurê Kurdistanê
* Lîsteya Gelheya Navçeyên Bakurê Kurdistanê
## Çavkanî
Cîhadvan John

Cîhadvan John an jî bi navê xwey rast Mihemmed Emwazi di sala 1987 de li Kuweyt'ê bi dayik bu. Emwazi hîn 6 salî bu bi malbata xwe re bare Înglistanê bu di sala 1993ê de. Cîhadvan John heta niha serî gellek kesa qut kirî .

## Pêvajoya Tevebuna Daîşê
Îddîa ya Emwazi dibê ko îstîhbarata Îngiliza MI5 tim digirte xwe û digo teve me be. Sebê vî Mihemmed Emwazi teve Daîşê bu û hêdîna navê xwe bu Cîhadvan John.
## Çavkanî

Kategorî:Kuweyt
Paletonk, Erzîrom

**Palandoken**, **Paltokan** an **Rizde** () navçeyeke Erzîromê ye. Duyem navçeya herî mezin a Erzîromê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1993an li Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Erzîromê