open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuştina Ahmet Yıldız

**Kuştina Ahmet Yıldız**, cînayeteke nefretê ye ku di 15ê tîrmeha 2008an de li navçeya Üsküdar a Stenbolê hat kirin.

Ev sûcê nefretê yê dijî LGBT wek kuştina namûsê ji hêla bavê wî Yahya Yıldız ve hat kirin,  ku bi berfirehî wekî yekem doza naskirî ya kuştina namûsê ya dijî hevzayendan li Tirkiyeyê tê binav kirin.  Yahya Yıldız heta îro fîrar e û hêj nehatiye girtin û dadgehkirin.

## Kuştin
Ahmet Yildiz bi eslê xwe kurdê Rihayê bû û beşa Fîzîkê Zanîngeha Mermereyê  dixwend. Wî qasî salek beriya bûyerê bi hinceta ku ji aliyê malbata xwe ve tehdît dibîne li dozgeriyê serlêdana sûcê kiriye.  Di şeva 15ê tîrmeha 2008an de Yildizê ku çûbû qehwexaneyê, bi êrîşkar re rû bi rû ma û piştre xwest ji wesayîta xwe peya bibe û bireve. Sê gule li sînga wî ket û di dawiyê de ji ber birînên xwe jiyana xwe ji dest da. Ji 5 guleyên ku hatin avêtin yek li namzedê AK Partiyê yê parlamenê Ûmühan Daraca ket û wî birîndar kir. 

Piştî bûyerê pismamê Yildiz, Ahmet Kaya, got, "Yildiz kurê yekane yê malbateke kurd a gelekî olî û dewlemend a Rihayê bû." Parêzerê Mafên Mirovan ê Lambda Stenbolê Firat Söyle ku şêwirmendiya Yildiz kiribû, anî ziman ku Yildiz 3 meh beriya kuştinê li dozgeriyê gilî kiriye, piştî ku ji malbata xwe tehdîdên kuştinê xwar. Lê dozgeriyê nehiştiye ku lêpirsîn bê destpêkirin û parastina Yildiz bê kirin. Bûyera qetilkirina Yildiz di çapemeniya herêmî û biyanî de deng veda. Rojnameya înglîzî The Independent jî cih da mijarê û diyar kir ku bûyerên kuştina namûsê ne tenê li Tirkiyeyê ne.

## Lêpirsîn û darizandin
Rûniştina doza kuştina Ahmet Yıldiz di 8ê îlona 2009an de dest pê kir û bi darizandina Yahya Yildiz ê bersûcê fîrarî dewam kir. Îbrahîm Canê ku bi Yildiz re dijiya, piştî ku ew malbata xwe terikandibû, der barê bûyerê de wiha got: “Min piştgiriya gelek rêxistinan dît ku ji bo evîndarê xwe têbikoşim. Ûmühan Xanima ku di bûyerê de birîndar bûbû jî bi vekirina dozê alîkarî da me. Ez spasiya wê dikim. Balkêş e ku kujerên hezkiriyê min Ahmet Yıldız nehatine girtin. Em bi hev re çûbûn dozgeriyê û me ragihandibû ku malbata wî gefa kuştinê lê dikin. Li gorî min em bi cudakariya hevzayendan re rû bi rû ne. Heger evîndarê min jin bûya ewê ne wisa ba. Lê ev tercîha min e û ne karê kesî ye."

Ji bo berhevkirina delîlan doz taloqî demeke din hat kirin.  Can piştî danişîna 6emîn diyar kir ku ewê pêvajoya AÎHM’ê bidin destpêkirin û wiha got: “Kujer dernakevin holê. Hê jî biryara girtinê ya navneteweyî nehatiye dayîn. Ez dixwazim ku ev biryar di rûniştina pêş de were derxistin. Divê dadgeh dev ji helwesta xwe ya homofobîk berde. Ev êdî bûye sedemeke siyasî. Dadgeh îrade, biryar û hewldana girtina bavê [kesê mexdûr] nîşan nade. Li welatekî homofobîk ronîkirina vê dozê ji wan re nayê xwestin.” 

## ''Zenne Dancer''
Fîlma *Zenne Dancer* ku li ser çîrokeke ku ji kuştina Ahmet Yıldız îlhama xwe girtiye û ji aliyê hevalên Ahmet Yıldız  Caner Alper û Mehmet Binay ve hatiye çêkirin, di 13ê çileya 2011an de derket pêşberî temaşevanan.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1982
Kategorî:Kesên LGBT
Kategorî:Mirin 2008
Kategorî:Qurbaniyên kuştina namûsê
Kategorî:Qurbaniyên sûcê nefretê
Kategorî:2008 li Tirkiyeyê
Memlûk

**Memlûk** Xulamtîya leşkerî yên Asyaya Navîn (bi piranî Tirkî) an jî bi eslê xwe Ewropaya Rojhilatî (piranî başûrî rûsî bûn) di gelek serdestiyên îslamî de xiristiyan, ji 14ê Sedsalê jî qismî mijarên ne-misilman ên Împaratoriya Osmanî). Ji aliyê xelîfeyên Ebbasiyan, wekî hêzên xwe hatîn sazûmankirin, ji sedsala 9an û pê ve wan pozîsyona xwe ya serdest weke lîder û padîşah bikar anîn. Sedsal ne kêm caran împaratoriyên xwe ava kirin. Du herî girîng ji van Împeratoriya yek Sultanatîya Delhi (1206–1526) bû, ku demekî li seranserê Hindistanê hikûm kir, û Sultanatîya Misrê ya Bahrî û Xanedana Buriyan yê. Paşê bû 1517 piştî hebûna 267 salan&nbsp;– ji aliyê Osmaniyan re hatin bindestkirin, lê Memlûk heta êrîşa Napolyon di sala 1798an de û tasfiyekirina wan a dawîn ji aliyê Mihemed Elî Paşa (1811), wekî desthilatdariya herêmî li Misrê kir.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka nûjen a destpêkê ya Gurcistanê
Telekomunîkasyon

**Telekomunîkasyon** veguheztina agahiyê li ser têl, radyo, optîkî yan pergalên din ên elektromagnetîk bi riya teknolojiyên cûrbecûr e.

## Çavkanî

Kategorî:Teknolojiya medyayê
Tanya Hansen

**Tanya Hansen**, (jdb. 11ê îlona 1973an) pornostêrkeke norwêcî ye. Berî ku bikeve pîşesazîya pornografiyê, ew wek xwerûskar dixebitî.

## Kariyer
Piştî qedandina lîseyê, Hansen ji Jessheim dûr ket û li Osloyê di yaneyên xwerûskariyê de dest bi performansê kir û di kovarên softcore de xuya bû; piştî demeke kin, wê dest bi lîstikvaniya di fîlmên pornografîk de kir.

Ew weşangera du kovarên norwêcî, *Cocktail* û *Lek* bû. Di sala 1999an de, Hansen pêşandana bernameya radyoya P3 *Opptur* kir. Di sala 2005an de, wê firoşgeha kincan "Paparazzi" û firoşgeha serhêl "Fashion Diva" vekir. Ew di dalberînên pargîdaniya dûreragihanê Telenor de jî xuya bû.

## Xelat û berendamî

* 2001 namzedê Xelata Venûsê - Lîstikvana herî baş a ewropî 

* Xelatgira Xelata Venûsê 2003 - Lîstikvana herî baş (Skandînavya)

## Filmnîgarî

**1997**:
* *Colors of Passion 1 y 2 (VHS)*
**2000**:
* *Dream Sex*
*: ... *aka Tanya Hansen's Dream Sex*
* *Liquid Sex*
**2001**:
* *Horny Bitches*
**2002**:
* *Charlie's Babes (VHS)*
* *Colors of Passion 1 y 2 (DVD)*
* *Forbidden Dreams (VHS)*
* *Ten Magnificent Blondes & Brunettes*
* *The Statue*
**2004**:
* *Katsumi Provocation (V)*
* *Lap Dancer*


## Çavkanî

Kategorî:Jinên norwêcî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên norwêcî yên jin
Annie Ernaux

**Annie Thérèse Blanche Ernaux** (jdb. 1ê ilona 1940an) nivîskar û profesora wêjeyê ya fransî ye. Berhemên wê yên wêjeyî bi piranî otobiyografîk in û bi civaknasiyê re peywendiyên nêzîk diparêze. Ernauxê Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya 2022an wergirt.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Artêşa Rizgariya Gel

**Artêşa Rizgariya Gel** (ARG) hêza leşkerî ya sereke ya Komara Gel a Çînê û baskê çekdar ê Partiya Komunîst a Çînê (PKÇ) ye. ARG ji pênc şaxên karûbarê pêk tê: Hêza Bejahî, Navy, Hêza Hewayî, Hêza Rakêt û Hêza Piştgiriya Stratejîk. Di bin serokatiya Komîsyona Leşkerî ya Navendî (KLN) de ye û serokê wê fermandarê giştî ye jî.

Eslê ARGê di Serdema Komarê de ye. Ew yekîneyên çepgir ên Artêşa Şoreşger a Neteweyî (AŞN) ya Kuomîntang (KMT) bûn. Ew di 1ê tebaxê 1927an de di serhildanek li dijî hikûmeta neteweperest de wekî Artêşa Sor a Çînî veqetiyan. Lê ew di dema Duyemîn Şerê Sino-Japonî de wekî yekîneyên Artêşa Çaremîn a Nû (AÇN) û Artêşa Rêya Heştemîn di AŞNê de ji nû ve hatin entegre kirin. Ev du yekîneyên komunîst ên AŞNê di 10ê çiriya pêşîn a 1947an de ji nû ve di ARGê de hatin damezrandin.

ARG hêza leşkerî ya herî mezin a cîhanê ye (ne di nav de hêzên paramîlîter an jî rezervan) û duyemîn budceya parastinê ya herî mezin a cîhanê dihewîne. Ew di heman demê de yek ji wan artêşên nûjen ên herî bilez e li cîhanê, û wekî hêzek leşkerî ya potansiyel tê binav kirin, bi berevaniya herêmî ya girîng û kapasîteyên pêşandana hêza gerdûnî ya mezin.

## Çavkanî


Kategorî:Artêşên rizgariya neteweyî
Kategorî:Avabûnên 1927an
Kategorî:Avabûnên 1927an li Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Siyaseta Çînê
Normandiya

**Normandiya** (  ji ** fransiya kevn, pirjimara *Normant*, eslen ji peyva "bakurî" ya di çend zimanên skandinavî de) herêmeke erdnîgarî û çandî li bakurê rojavayê Ewropayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Erdnîgariya Fransayê
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Herêmên Fransayê yên cografî, dîrokî û çandî

Kategorî:Wîlayetên berê yên Fransayê
Tîma Kurdî

**Tîma Kurdî**, **Tima Kurdi** (jdb. 1970) nivîskareke kurd û çalakvana mafên mirovan e. Ew li Şamê ji dayik bû û dema ku ew salmezineke ciwan bû, çûye Kanadayê û niha li Coquitlam, Kolombiyaya Brîtanî dimîne. Kurdî nivîskara pirtûka *The Boy on the Beach (Lawikê li ser peravê)* ye ku derbara rewşên mirina biraziyên wê Xalib û Alan Kurdî û diya wan Rehanna de ye dema ewna ji şerê navxweyî yê Sûriyê reviyane.

## Jiyana berî û perwerde
Tîma Kurdî di sala 1970an de di malbateke kurd de li Şamê, Sûriyê ji dayîk bûye. Di 22 saliya xwe de di sala 1992an de koçî Kanadayê kir.

## Dema salmeziniyê
Kurdî damezrênera *The Kurdi Foundation* (Weqfa Kurdî) ye, ku ji bo ku kanadî hewcedariyên penaberan bihesibînin kar dike. Di sala 2018an de, ew çalak bû ji bo ku Kanada bêtir penaberan hilde. Bîranîna wê ya bi sernavê *The Boy on the Beach* derbarê hewldanên malbata wê ji bo reva ji şerê navxweyî yê Sûriyê di û rewşên ku di sala 2015an de bûne sedema mirina Alan û Xalib Kurdî (neviyên wê) û Rehanna (xwarziya wê) de ye. Di sala 2019an de wê xemgîniya xwe anî ziman ku fîlmekî li ser mirina Alan bêyî destûra malbata Kurdî ji aliyê derhêner Omer Sarikaya ve hatiye çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvanên kanadayî yên jin
Kategorî:Çalakvanên kurd
Kategorî:Çalakvanên kurd ên jin
Kategorî:Jidayikbûn 1970
Kategorî:Kesên ji Şamê
Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Elita Löfblad

**Elita Löfblad** , bi rastî Helita Mariam Löfblad Letelier, di 16ê tebaxê 1980an de ji dayik bûye, modelek berê ya tazî û lîstikvana wêneguhêzê-ya rastiyê ya swêdî ye. Di sala 2002an de ew di kovara amerîkî Playboy de derket û beşdarî vîdyoyek Playboyê bû. Wê her wiha di fîlmeke pornografîk a nerm a bi sernavê «Toy Soldiers Exposed» de lîst .

Di sala 2005an de, ew di pêşandana rastîn a Big Brother ya Channel 5 de xuya bû. , ku ew 100 rojan ma berî ku tenê du hefte beriya dawiyê ji hêla temaşevanan ve ji bo derxistinê deng dan. Di hundurê malê de, wê jî di dawiyê de bi Klas Andersén re dest bi têkiliyek kir, piştî ku ew coteyar ji hêla modela norwêcî Aylar Lie ve di hembêza hev de hatin xapandin. Di îlona 2005an de, Löfblad wekî yek ji keçên "Tîma Aylar", tîma modelên bimirês ên Aylar Lie, hate destpêkirin.

Löfblad di kovarên swêdî yên mêran *[[Slitz]]* û *[[Moore Magazine]]* de jî cih xûya bû.

Löfblad di sala 2007 de dest bi karê terapîsta çermê kir.

Du xwişkên Löfblad hene, yek jê mezintir û yek jê piçûktir, û li Blackeberg (Bromma) li bakurê Stockholmê mezin bûye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Jinên swêdî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên swêdî
Philipp Reis

**Johann Philipp Reis** (jdb. 7ê kanûna paşîn 1834 li Gelnhausen ; m. 14ê kanûna paşîn 1874 li Friedrichsdorf ) fîzîknas û dahênerekî alman bû. Bi pêşkeftina yekem alava xebitandinê ya ji bo veguheztina dengan bi xetên karebayî, ew wekî pêşengê navendî yê têlefonê tê hesibandin.Di pêvajoya vê pêşveçûnê de, Reis denggira têkiliyê jî dahênand  û di sala 1861an de alava xwe da navê telefonê, ku piştre di qada navneteweyî de hate pejirandin.

## Jiyana wî
Philipp Reis kurê hemwelatiyê Gelnhausen û nanpêj  Karl Sigismund Reis (1807-1843) û Marie Katharine bi navê keçiktiyê Glöckner (1813-1835) hate cîhanê û wekî protestanê - lûterî hat noqkirin. Diya wî salek piştî zayîna wî mir û bavê xwe di sala 1843an de winda kir.Ji ber mirina zû ya dêûbav,  kirîvê wî yê noqkirinê ku   Philipp Bremer (1808-1863) ku  pêşnavê wî danibûn Reis  ji bo sêwiyê wek  berdevkê sêwî hate ragihandin. Reis hat ba dapîra xwe Susanne Maria Fischer (1769-1847) û li dibistana giştî ya Gelnhausenê xwend. Di sala 1845an de ji bajarê zayîna xwe derket û çû li Friedrichsdorf a  Hessenê.Li wir ew xwendekarê  Enstîtuya Louis Frédéric Garnier bû,   pêşiyê Dibistana Philipp Reis ya îroyîn, heta ku ew bû 14 salî. Paşê li Frankfurt am Main xwendekarê Enstîtuya Hasselê bû. 

Di 1ê adara 1850an  de, Reis dest bi perwerdehiya bazirganî li firoşgeha berhemên gon a frankfurtî Johann Friedrich Beyerbach kir û beşdarî dibistanek bazirganî bû.Ji bilî perwerdeya xwe ya pîşeyî, wî li pêşdibistanek polîteknîkî û li Komeleya Fîzîkî ya li Frankfurt am Main, ku ew di sala 1851an de bû endamê wê, xwendina zanistên xwezayî  domand.Di destpêka sala 1852an de, Reis ramanên lêkolînê li ser veguheztina dengî bi karanîna elektrîkê girt. 

Reis piştî leşkeriya xwe di sala 1855an de li gel nêçîrvanên Hessenê  li Kasselê, çû serdanên cuda yên xwendinê.Paşê dîsa li Frankfurtê xwendina zanistên xwezayî  domand û xwest li Heidelbergê dest bi perwerdehiya mamostetiyê bike.

thumb|Mala jidayikbûnê li  Friedrichsdorfê  ku niha mûzexane ye .

Di 1858 de, di dema mayîna li Friedrichsdorfê de, Reis ji aliyê  birêveber Garnier wekî mamosteyê fransî, fîzîk, bîrkarî û kîmyayê li enstîtuya kurên xwe karek wergirt.

## Çavkanî

Kategorî:Dahênerên alman
Kategorî:Fizîknasên alman
Marie Plosjö

**Cindy Marie Helene Plosjö** (jdb. 30ê hezîrana 1976an li Bjuv, Swêd) modeleke swêdî ye ji bo kovarên wekî Cafe, Moore û Slitz. Ew di kovarên Playboy û ICE de jî hate pêşandan. Wê ji bo çend wêneyên ku dikarin wekî wêneyên tazî werin kategorîze kirin, kişandiye . Di sala 2005an de, ew di sezona duyem a pêşandana rastîn a *[[Paradise Hotel]]* de beşdar bû, ku li wir bi hevala berê û modela heval Natacha Peyre re li ser David Lotfi re şer kir. Marie Plosjö jî bi sernavê "Boom boom boom" singleek derxistiye. Di sala 2008an de wê kariyera xwe ya modelsaziyê domand, û bû mêvandara kutasiya Miss World Sweden a 2007 û 2008.Ew rêvebera portalek blogê ya mezin li Swêdê ye û hunermendek e ku li çaraliyê cîhanê pêşangeh heye.

## Çavkanî

Kategorî:Jinên swêdî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên swêdî
Misirnasî

thumb|Ji Pirtûka Misrê ya Miriyan: Xwedawendê Anubis dilê miriyan dipîve.|250x250px
**Misirnasî** lêkolîna dîrok, ziman, wêje, ol, avahîsazî û hunera Misira kevnare ji hezarsala 5an b.z. heya dawiya edetên olî yên xwemalî di sedsala 4an p.z. de ye. Pisporên dîsîplînê wekî "Misirnas" tên binavkirin. Li Ewropayê, nemaze li ser parzemînê, Misirnasî di serî de wekî dîsîplîneke fîlolojiyê tê hesibandin, lê li Amerîkaya Bakur ew bi gelemperî wekî şaxeke arkeolojiyê tê hesibandin.

## Dîrok

### Lêkolînerên ewil
Lêkolînerên herî pêşîn ên Misrê kevnar Misiriyên kevn bi xwe bûn. Bi îlhama xewna ku wî dîtibû, Thutmoseyê çarem kolandina Sfenksa mezin a Gizayê bi rê ve bir û ravekirina xewnê li ser Stûna Xewnê nivîsand.Kêmtirî du sedsal şûnda, mîrza  Khaemweset, kurê çaremîn  yê Ramses II, dê ji bo berçavkirin û nûkirina avahiyên dîrokî, gor û perestgehan, tevî pîramîdan, binavûdeng bû paşê wekî yekem misirnas hate hesibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Lêkolînên Afrîkayê

Kategorî:Rojhilatnasî
George Michael

**George Michael** (jdb. wek Georgios Kyriacos Panayiotou; 25ê hezîranê 1963an - m. 25ê kanûna pêşîn 2016an) hunermend, stranbêj û hilberînerê tomarê yê îngilîzî bû. Ew yek ji îkonên çandî yên herî girîng ên nifşa MTV tê hesibandin û yek ji muzîkvanên herî firotanê yên hemî deman e, bi firotina zêdetirî 120 mîlyon tomar li çaraliyê cîhanê.

Michael wekî hunermendek pêşeng di hilberîna muzîkê, nivîsandina stranan, performansa stranbêjî, û pêşandana dîtbarî de dihat nasîn. Wî heft stranên number-one li ser UK Singles Chart û heşt stranên number-one li ser US Billboard Hot 100 bi dest xistin. Michael gelek xelatên muzîkê jî wergirt, di nav de du Xelatên Grammy, sê Xelatên Brit, sê Xelatên Muzîka Amerîkî, diwanzdeh Xelatên Muzîka Billboard, û çar Xelatên Muzîka Vîdyoyê ya MTV. Di sala 2015an de, ew di lîsteya Billboard ya "Greatest Hot 100 Artists of All Time" de di rêza 45emîn de bû. Akademiya Radyoyê di navbera salên 1984-2004 de wî wek hunermendê herî zêde di radyoya Brîtanî de tê lîstin bi nav kir.

Strana wî ya herî nas a ku her sal dikeve nav stranên herî populer a salê strana "Last Christmas" a bi koma Wham! re ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mirin 2016
Holodomor

[300px|thumb|Cotkarên ku ji ber birçîbûnê xwe li kolaneke [Xarkivê dirêj kirine, sal 1933. Wêneyek Alexander Wienerberger]]
[300px|thumb|Welatên ku Holodomor wek [jenosîd nas dikin: 

]]
**Holodomor** (bi ûkraynî: Голодомор, *Holodomor* ("kuştina bi birçîbûnê"), bi rûsî Голодомор, *Golodomor*) ji bo birçîbûna mezin û kontrolkirî ya Yekîtiya Sovyetê tê bikaranîn, ya ku di salên 1930an de li hemwelatiyên Komara Sovyeta Sosyalîst a Ûkraynayê hate kirin. Di vê komara yekîtiyê de, li gorî texmînan sê û heft mîlyon kes bûne qurbaniya birçîbûnê. Ji serxwebûna xwe ya sala 1991ê û pê de Ûkrayna hewil dide ku Holodomor li qada navneteweyî wekî komkujî were naskirin, lê ev binavkirin heya îro jî bi qismî tê nîqaşkirin.

Holodomor ji sala 1932an heta 1933an birçîbûneke berfireh bû ku bi destê mirovan hate çêkirin û bi mîlyonan ûkrayniyan bûne qurqbanên wê. Ev bûyer bandor li herêmên mezin ên hilberîna genim ên Yekîtiya Sovyetê kir.

Zanyar bi giştî hemfikir in ku sedema birçîbûnê ji aliyê mirovan ve hatiye çêkirin, lê ka Holodomor dikare wek komkujî bê bi nav kirin an na, hê jî tê nîqaşkirin. Hin dîroknas digihin wê encamê ku birçîbûna berfireh ji aliyê Yosîf Stalîn ve hatiye plankirin û gurrtirkirin da ku tevgera serxwebûna Ukraynayê ji holê rake. Hinekên din pêşniyar dikin ku birçîbûn ji ber pîşesazkirina bilez a Sovyetê û kolektîvkirina çandiniyê pêk hat.

Ûkrayna yek ji mezintirîn dewletên hilberîna genim a li Yekîtiya Sovyetê bû. Kotaya wê ya genimê bi awayekî bê maqûl ji herêmên din ên Sovyetê bilindtir bû. Ev yek bû sedem ku Ûkrayna bi awayeke xurt bibe mexdûrê birçîbûnê. Texmînên destpêkê yên jimara miriyan ji aliyê alim û karbidestên hikûmetê ve gelek diguhere. Daxuyaniyek hevpar a Neteweyên Yekbûyî ku di sala 2003an de ji hêla 25 welatan ve hatî îmzekirin ragihand ku qasî 7-10 mîlyon kes mirine. Lêbelê, zanyariya heyî rêjeyek bi 3.5 heta 5 mîlyon mexdûran texmîn dike. Bandora birçîbûnê ya berbelav li ser Ûkraynayê heta îro berdewam dike.

Ji sala 2006an û vir ve, Holodomor ji aliyê Ûkraynayê li gel 22 welatan, wekî komkujiyek tê naskirin, ya ku ji aliyê rejîma Sovyetê ve li dijî gelê Ûkraynayê hatiye kirin.

## Çavkanî


Kategorî:Yosîf Stalîn
Kategorî:1932 li Ûkraynayê
Kategorî:1933 li Ûkraynayê
Dergûşa şaristaniyê

rast|thumb|200x200px|Pîramîdên Gîzayê. Misira kevnare di nav dergûşên şaristaniyê yên cihêreng de ye.
**Dergûşa şaristaniyê** an jî **dergûşa medeniyetê** cih û kulturek e ku şaristanî ji aliyê mirovan ve bi awayekî serbixwe ji şaristaniyên din ên li cihên din hatiye afirandin. Çêbûna jîngehên bajarî taybetmendiya sereke ye ji bo civakekê ku wekî "şaristanî" were binavkirin. Di nav taybetmendiyên din ên şaristaniyê de hebûna nifûseke nekoçer, mîmariya miezzem, hebûna sinifên civakî û newekheviyê, û afirandina pergaleke nivîsînê ji bo ragihandinê hene. Derbasbûna ji civakên sade ber bi civaka tevlihev a şaristaniyekê gav bi gav pêk tê.

Zanyar bi gelemperî şeş dergûşên şaristaniyê qebûl dikin. Tê bawerkirin ku Mezopotamya, Misira kevnare, Hindistana kevnare û Çîna kevnare di Cîhana kevnare de şaristaniyên herî kevn in. Şaristaniya Caral-Supeyê ya herêmên berav ya Perûyê û şaristaniya Olmecê ya Meksîkayê dergûşên şaristaniyê yên li Cîhana nû (li Amerîkayan) ne.

Hemû dergûşên şaristaniyê debara xwe bi çandiniyê kirine (belkî ji bilî Caral-Supeyê ku dibe bi kereseyên deryayî di destpêkê de debara xwe kiribin).

Gotina "dergûşa şaristaniyê" bi gelemperî ji bo şaristaniyên tarîxî yên din jî tê bikaranîn, bi taybetî ji bo Yewnanîstanê ku jê re "dergûşa şaristaniya rojavayî" tê gotin.

## Yek an zêdetir dergûş
Zanyar berê digotin şaristanî ji Hîlala Berhemdar derketiye û ji ber bandorê ji wir belav bûye. Lêbelê, niha bawer dikin şaristanî bi awayekî serbixwe li çend cihên cuda li her du nîvkadên erdê de derketine holê. Wan dît ku pêşveçûnên civakî û çandî di demên cuda de rû dane. Civatên "rûniştî" û "koçer" bi awayekî berbiçav bi hev re têkilî dianîn; di navbera komên çandî de cudahiyekî mezin tinebû. Têgiha dergûşa şaristaniyê bala xwe dide cihê ku niştecihan bajar ava kirin, pergalên nivîsîne çêkirin, teknîkên çêkirina cerran û bikaranîna metalan ceribandine, heywan kedî kirin û pêkhateyên civakî yên tevlihev wekî pergalên sinifan çêkirin.

Zanyar bi gelemperî şeş deverên ku şaristanî ji hev serbixwe derketiye destnîşan dikin:

* Hîlala Berhemdar, tê de Mezopotamya (Geliyê Dîcle-Firatê) û Şamê heye.

* Geliyê Nîlê
* Deşta Hind û Gangetîk
* Deşta Bakurê Çînê
* Peravên Andê
* Berava Kendava Mezoamerîkî
## Çavkanî

Kategorî:Arkeolojî
Kategorî:Rojhilata Nêzîk a kevnare
Kategorî:Serdema kevnare
Glasnost

**Glasnost** () peyvek e ji bo siyaseta Sekreterê Giştî yê Yekîtiya Sovyetê Mikhail Gorbaçov, ê ku di adara 1985an de soza şefafîbûn û vekirîbûna serokatiya dewletê li hember gel da. Peyv ji zimanê slavoniya kevin "glas" (glas - deng) tê û di eslê xwe de tê wateya deng û "navkirina tiştan" û di rûsî de herî kêm ji dawiya sedsala 18an û pê ve bi wateya "vebûn û zelaliyê" tê bikar anîn.

Bi zimanên din, têgînên 'vebûn', 'şefafîtî', 'çêkirina ragihandinê' wekî werger hatine bikaranîn ji bo siyaseta vebûna herî zêde di xebatên saziyên dewletê de û azadiya agahdarkirinê, nepejirandina pirsgirêkan û hwd.

Li Împaratoriya Rûsyayê ya dawiya sedsala 19an, ev peyv bi taybetî bi reformên pergala dadwerî ve girêdayî bû. Di nav van de reform hebûn, yên ku destûr didan ku çapemenî û raya giştî beşdarî dadgehan bibe û biryarên dadgehê êdî bi dengekî bilind bêne xwendin. Vladîmîr Lenîn gelek caran girîngiya glasnostê wekî taybetmendiya herî girîng a demokrasiyê destnîşan dikir. Di nîvê salên 1980an de, glasnost ji hêla Mikhail Gorbaçov ve wekî sloganek siyasî ji bo zêdekirina şefafiya hukûmetê li Yekîtiya Sovyetê hat populer kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst
Kategorî:1980î di siyasetê de
Antîgonê (Sofoklês)

***Antîgonê*** (), berhema Sofoklês e ku di sala 441ê b.z. de yan jî berî wê hatiye nivîsandin. Sêyemîn şanoya Sê Şanoyên Tebesê ye lêbelê ewilî ew hatî nivîsîn.

Di sala 2020an de wergêrê kurd Tahirxan Giravî trajediya Sofoklês bi navê Antîgonî wergerand bo kurdî û pirtûk ji nav çapên weşanên Avesta ve hate der.

## Karakter
* Keçên Edîpos: Antîgonê û Îsmênê
* Keyê Têbeyê: Kreon
* Pêxemberê kor: Tîresîas

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* SparkNotes (bi îngilîzî)
* The Internet Classics Archive (bi Îngilîzî)

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Şano
Ludwig I yê Anhalt-Köthenê

**Ludwig I yê Anhalt-Köthenê** () ji Xanedana Askanyayê bû mîrê serdestê Anhalt-Köthen û damezrînerê Civaka berdar bû ku yekemîn civaka zimanê almanî jî bû.

## Jiyan
Ludwig kurê herî piçûk ê Mîr Joachim Ernst von Anhalt û jina wî Eleonoreya Württembergî bû. Piştî mirina bavê xwe di 1586 de, Ludwig bi biramakê xwe û parêzgerê xwe, Mîr Johann Georg I yê Anhalt-Dessau, li qesra wî ya li Dessauê mezin bû.

Di 17 saliya xwe de, Mîr Ludwig di salên 1596-1597 de li Brîtanyaya Mezin, Fransa û Holendayê geriya.Hema salek şûnda li Dessau, ew di sala 1598an de çû Swîsreyê û serdana Awistirya, Mecaristan û Îtalyayê kir, li wir heya sala 1602an ma. Di salên pir dirêj ku Mîr Ludwig li Firenzeyê derbas kir, ew di tîrmeha 1600an de, bi navbeynkariya mamosteyê xwe yê zimanê îtalî Bastiano de' Rossi, wekî yekem endamê alman bi navê L'Acceso (Yê vêketî) li Accademia della Crusca hate pejirandin.

Piştî rêwîtiyên berfirehtir ên di nav Fransa, Brîtanya û Holendayê de, Mîr Ludwig piştî dabeşkirina pêmayê di sala 1606an de hikûmeta herêma Anhalt-Köthen girt.

Di 31ê çiriya pêşîn a 1606an de bi Amoena Amalia von Bentheim-Tecklenburg re zewicî. Bi wê re kurekî wî hebû, Prens Ludwigê ciwanê yê Anhalt-Köthen, ku ciwan mir.

Mîr Ludwig ji hêla leşkerî û siyasî ve parastî ma, lê wî bi çalakî çandinî pêş xist, baxçeyek kêfê ku îro jî heye ava kir û qesr û hewşa nû bi şêwaza îtalî hat çêkirin. Wolfgang Ratke bi piştgiriya xwe ya aborî di sala 1619an de li Köthen ezmûnek dibistanê ya mezin dest pê kir.Ji ber pirsgirêkên kesane û her wiha mezhebî, ku bû sedema girtina Wolfgang Ratke di sala 1619an de, Mîr Ludwig proje bi serê xwe domand. Di nav tiştên din de, bernameyek pirtûkên waneyê yên ensîklopedîk bi çapxaneyekê ku bi taybetî ji bo vê armancê hat damezrandin.

Mîr Ludwig I ne tenê endamekî damezrandina Civaka berdar bû, lê di heman demê de serokê wê yê yekem bû, ku Köthen di sala 1617an de bû navenda civakê.

Mîr Ludwig yekane endam bû ku dirûşmek latînî, Vita mihi Christ, mors lucrum (li gorî Phil 1.21 EU) bikar anî. Di pirtûka pargîdaniya Köthen de, Mîr Ludwig jimare 2 ye, rast li pişt destpêkerê pargîdaniyê, Mareşalê Qesrê Caspar von Teutleben.

Di Şerê Sîh Salan de, keyê Swêdê Gustav II. Adolf serweriya stiftên Magdeburg û Halberstadt ji Mîr Ludwig re da. Kont Axel Oxenstierna xwest ku wî ji vê rayeyê derxîne. Ev hewldan bi taybetî ji bo Civaka berdar pirsgirêk bû, ji ber ku Oxenstierna endam bû.

Di  de, Amoena Amalia bi 39 salî mir. Piştî sala neçarî ya fîxanê, Mîr Ludwig di  de bi Sophie, keça Kont Simon VI. zur Lippe re zewicî Bi wê re kurekî wî jî hebû, Mîr Wilhelm Ludwig.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Korrespondenzen von Ludwig I. im Landesarchiv Sachsen-Anhalt, Abteilung Dessau

Kategorî:Alman
Kategorî:Mirin 1650
Kategorî:Mîr
Cindy Sherman

**Cynthia Morris Sherman** (jdb. 19ê kanûna paşîn a 1954an) hunermendek amerîkî ye ku xebata wî di serî de ji xwe-portreyên wênekêşî pêk tê, xwe di gelek çarçoveyên cûda de û wekî karakterên xeyalî yên cihêreng nîşan dide. Ew bi taybetî bi rêze wêneyên xwe tê nasîn, ku tê de bi pirsên nasnameyê, rolên civakî û fizîka jin ve mijûl dibe.

Yekem xebata wê ya pêşkeftî bi Untitled Film Stills çêbû: Ew ji 70 wêneyên reş-spî pêk tê û Sherman tê de rolên jin ên tîpîk ên medyayê vedibêje (bi taybetî ji fîlmên hunerî û fîlmên B yên populer) . Di salên 1980î de, wê fîlmên rengîn û çapên mezin amade kir û bêtir bal kişand ser cil, ronahî û derbirrîna rû.

## Kurtejiyan
Cindy Sherman li Glen Ridge, Nû Jersey wek zaroka herî biçûk a 5 xwişk û birayan ji dayik bû û li Huntington, New York mezin bû. Bavê wê berhevkarê kamerayan bû û wekî endezyar xebitî û diya wê jî mamoste bû. Di deh saliya xwe de kameraya xwe ya yekem girt. Di payîza sala 1972an de wê li Buffalo li Beşa Hunerê ya Zanîngeha Dewletê ya New Yorkê dest bi xwendinê kir. D destpêkê de bi resim, xêzkirin û peykersaziyê re eleqedar bû; lê wê zû wênekêşî wekî navgîna hunerî keşif kir. Di sala 2012an de katalogek ji karên wê yên wênekêş ên ku li zanîngehê hatin afirandin hate weşandin. Di sala 1974an de, dema ku ew hê xwendekar bû, wê digel Charles Clough û Robert Longo li Buffaloyê galeriya Hallwalls ji bo hunermendên serbixwe damezrand. Ew galerî îro jî heye û wê li wir di sala 1976an deyekem pêşangeha xwe lidarxist. Sherman îro wek endama Pictures Generation tê hesibandin, ku Louise Lawler, Barbara Kruger, Sherrie Levine û Richard Prince jî dikevin nav.

Piştî qedandina zanîngehê di sala 1976an de, Sherman mala xwe bara bajarê New Yorkê kir û hê jî li dijî û kar dike. Ew du caran bi hunermendê vîdyoyê Michel Auder re zewicî, lê her du zewac bi hevberdanê bi dawî bûn. Auder yekane kes e ku ji bilî Sherman bi xwe di wêneyên wê de xuya dike. Ji sala 2007an heta 2011an Sherman bi muzîkvan David Byrne re bû. Zarokên Sherman tune.

Wêneyên Sherman di warê wênekêşiyê de ji berhemên herî biha yên bazara hunerê ne. Di sala 2007an de, wêneyeke wê di mezadê Christie's de bi 2,85 mîlyon dolarên amerîkî hate firotin. Di sala 2012an de, Muzexaneya Hunera Nûjen a New Yorkê pêşangehek mezin bi navê *Cindy Sherman. A retrospective* pêşkêş kir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Mirovên zindî
Îbrahîm Parlak

**Îbrahîm Parlak** (jdb. 1962 li gundê Emîrler, Kurudere, Entabê) endamekî berê yê Partiya Karkerên Kurdistanê û rojnamevanekî kurd e.

## Jiyan û perwerde

Parlak di malbatekî kurd de mezin bûye û 9 xwîşk û birayên wî hene. Bavê wî karê cotyariyê dikir.

Parlak di pola yekem a dibistanê de, ji ber ku zimanê wî yê zikmakî kurdî ye, ji aliyê mamosteyên xwe ve, jiber kurdîaxivbûna wî jê nefret dikirin û Parlak dihate cezakirin. Di dibistanekî amadeyî ya Dîlokê xwend û li wir ji bo tevgera mafên kurdan kampanyayan li dar xist. Piştî ku di şanzdeh saliya xwe de di mîtîngekê de hate girtin, koçiya Almanyayê bû û heft salan li bajarên wekî Munîh, Stuttgart û li Berlînê jiyan kir.

## Ewropa û PKK

Li Ewropayê Parlak piştre tevlî baskê siyasî yê PKKê bû û ji bo piştgiriya wan festîvalên PKKê li dewleten Ewropayê xistin. Bi armanca tevlîbûna malbata xwe li Tirkiyeyê, ji bo li kampeke PKKê perwerde bibîne, Parlak çûyê Libnanê. Piştî heşt mehan, wî tîmeke ji pênc çekdaran li ser Sûriyê ber bi Tirkiyê bir û li wir ji aliyê dewriyeyeke sînorî hatinê rawestandin. Di şer û pevçûnan wekî 3 ji hevalên xwe bîrindar û 2 leşkerên tirk mirin, Parlak karibû ji wir bireve. Piştî çend mehan Parlak ji aliya dewleta tirk ve hatiye binçavkirin. 1 sal û 4 meh di girtîgehê de ma û dûre hat berdan. Paşê ji Tirkiyê derket û çû Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Li wir di sala 1991ê de daxwaza penaberiya siyasî kir.

## Çavkanî

Kategorî:Apoyî
Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Jidayikbûn 1962
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kurdhezî

[thumb|[Hadassa Yeshurun bi Alaya Kurdistanê]]
**Kurdhezî** an jî **kurdvînî** bala xurt an evînandina gel, çand û dîroka kurdan e. Kesê ku xwediyê vê helwestê be jê re kurdhez an jî kurdvîn tê gotin. Dijminatî, tirs, bêxweşbînî an jî nijadperestî li dijî gelê kurd, Kurdistanê, çanda kurdî, an jî zimanê kurdî wek Dijî kurdbûn an jî kurdofobî tê zanîn.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda kurdî
Teleskopa Fezayê ya James Webb

**Teleskopa Fezayê ya James Webb** (**JWST**) teleskopa fezayê ye ku astronomiya înfrared bi kar tîne. Wek teleskopa optîkî ya herî mezin di fezayê de, vebirîbûn û hesasiyeta wê ya bilind dihêle ku tiştan bibîne, yên ku ji bo Teleskopa Fezayê ya Hubble pir kevn, dûr, an qels in. Ew ê di gelek warên astronomî û kozmolojiyê de vekolînan bike, wek çavdêriya stêrên yekem, çêbûna galaksiyên yekem, û dîtina gerstêrkên derve yên xwediyê atmosfer û potansiyela jîngeheke nû ji bo mirovahiyê .

Rêvebiriya Hewayî û Fezayê ya Neteweyî ya Dewletên Yekbûyî (NASA) sêwirandin û pêşkeftina JWST bi rê ve bir û bi du ajansên sereke re hevkarî kir: Ajansa Fezayê ya Ewropî (ESA) û Ajansa Fezayê ya Kanadayê (CSA). Navenda Firîna Fezayê ya NASA Goddard (GSFC) li Marylandê pêşketina teleskopê bi rê ve bir. Enstîtuya Zanistî ya Teleskopa Fezayê ya ku li Baltimoreyê li Kampusa Homewood a Zanîngeha Johns Hopkins e, JWSTyê dixebitîne. Peymankarê sereke Northrop Grumman bû. Teleskopê navê xwe ji James E. Webb girt, ê ku ji sala 1961an heta 1968an di bernameyên Mercury, Gemini û Apollo de rêvebirê NASAyê bû.

Teleskopa Fezayê ya James Webb di 25ê kanûna pêşîn a 2021an de li ser roketeke Ariane 5 ji Kourou, Guyana Fransî, hat avêtin û di kanûna paşîn a 2022an de gihişte xala *Sun-Earth L2 Lagrange*. Yekem wêneyê JWSTyê di 11ê tîrmeha 2022an de bi konfêranseke çapemeniyê re ji raya giştî re hate weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Amûrên NASA yên kefşê
james
Kategorî:2021 di zanistê de
John Dewey

**John Dewey** (jdb. 20ê çiriya pêşîn 1859 - m. ) fîlozof û teorîsyenê perwerdehiyê navdar ê Amerîkî bû, damezrînerê bizava felsefeyê ku weke bi navê instrumentalîzmê tê zanîn. Dewey ku sentezekê dîtinên Charles Sanders Peirce û William James çêkiriye, pragmatîzmê wekî teoriya mantiqî û exlaqî pêş xist.

Her çend di jiyana xwe de li ser felsefeyê xebitî jî, nivîsên wî di psîkolojî, pedagojî û civaknasiyê de xwedî cihekî girîng in. Der heqê perwerdehiya Tirk de raporek nivîsandiye, rapor di sala 1939 de hatiye weşandin. Bandorên girîng li ser sîstema perwerdehiya Tirk de bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1859

Kategorî:Mirin 1952
Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên sedsala 19an
Kategorî:Perwerde li Şîkagoyê
Aylar Lie

**Aylar Dianati Lie** (jdb. ) lîstikvan, model, stranbêj û pornostêrka berê ya îranî-norwêcî ye.Wê wek lîstikvan û stranbêj di klîbên muzîkê de kar kiriye û di çend klîbên muzîkê yên DJ Basshunterê swêdî de cih girtiye. Ew bi beşdarbûna xwe ya di Big Brother a Norwêcî de hate nas kirin.

## Jiyana berî
Aylar Dianati Lie di sala 1984an de li Tehranê hatiye cîhanê. Bavê wê Azerî yê Îranê ye. Di 3 saliya xwe de çûye Norwêcê.Piştî hatina wê ya Norwêcê dê û bavê wê ji hev cuda bûn û Aylar di bin çavdêriya daîreya ciwanan de hat bicihkirin.Piştî çend salan ew di malbatekê lênihêrînê de hate bicihkirin.Aylar beriya ku dest bi dibistana seretayî kiribû hejdeh caran koç kiribû û heta dawiyê wê dê û bavên lênihêrînê dît. Diya wê ya biyolojîk çû Dewletên Yekbûyî, lê bavê wê bi rayedarên norwêcî re di nav têkoşînek domdar de ma. Ew zimanê norwêcî, farisî û îngilîzî dizane. Di zarokatiya xwe de zimanê azerî jî dizanibû.

## Fîlmnîgarî

### Fîlmên dirêj

* 2009: *Dådyr*
* 2010: **

### Vîyoyên muzîkî

* 2006: Sunblock – "First Time"
* 2007: Basshunter – "Now You're Gone"
* 2007: Yousef feat. Aylar – "Mamacita"
* 2008: Basshunter – "All I Ever Wanted"
* 2008: Basshunter – "Angel in the Night"
* 2008: Basshunter – "I Miss You"
* 2009: Basshunter – "Every Morning"
* 2009: Basshunter – "I Promised Myself"
* 2009: Basshunter – "Jingle Bells"
* 2010: Arash feat. Timbuktu, Aylar & Yag – "Dasa Bala"
* 2010: Aylar Lie feat. Ocean Drive – "Some People"
* 2012: Basshunter – "Northern Light"
* 2012: Arash feat. Sean Paul – "She Makes Me Go"
## Wêneguhêz
(hemî pêşandanên wêneguhêz a norwêcî ji bilî cîhên ku hatine destnîşan kirin)
* 2005: *Først & sist* (guest)
* 2005: *Big Brother Norge Sverige* (guest appearance / joint Norwegian/Swedish program)
* 2005: *Aylar – Ett år i rampelyset* (meaning Aylar – A Year in the Spotlight) (as herself)
* 2007: *Rikets røst*
* 2009: *Helt ærlig* (guest)
* 2009: *4-stjerners middag halv åtte* (participant)
* 2010: *Sommertid* (guest)
* 2010: *Skal vi danse* (Dancing with a star) with Åsleik Engmark (finished runners-up)

## Çavkanî

Kategorî:Jinên azerî
Kategorî:Jinên îranî
Kategorî:Jinên norwêcî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên norwêcî
Kategorî:Pornostêrkên azerî
Kategorî:Pornostêrkên îranî
Kategorî:Pornostêrkên norwêcî yên jin
Kategorî:Stranbêjên norwêcî
Celal Dogan

**Celal Dogan** (jdb. 1ê tebax 1943 li Bêlqîsê, Entab) parêzer, siyasetmedar û karbidestekî kurd ê.

## Siyasetmedarbûn
Dogan li bajarê Dîlokê xwend û li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê xwendî. Di navbera salan 1973 heya 1977an de, Dogan parêzerekî ya azad kar kiriye. Ji sala 1977 heya 1980 endamê Meclisa Netewî ya Tirkiyeyê di partiya CHPê bû û pişt re heya sala 1989 vegeriya karê xwe bi parêzeriyê. Di sala 1989an de di hilbijartinên herêmî de wek şaredarê Entabê hat hilbijartin. Di salan 1994 û 1999 de, Dogan li ser wezîfeyê hatiyê pejirandin. Wî nekarî di hilbijartinên şaredariyê yên sala 2004 de serketin bike.

Ji bo hilbijartinên Meclîsa Neteweyî ya havîna di sala 2015 ji aliyê HDPê weke namzet hat nîşandan. Di sala 2019‘an de li navçeya xwe Dîlokê di hilbijartinên herêmî bû namzetê Partiya Demokrasiyê Çep. Dogan di rojên Deng gihîştê 26.2% piştî Fatma Şahîn ya AKPê di rêza duyemîn de cih girt.

## Karbidestekî
Dogan ji sala 1993 heya 2005, serokê klûba herêmî ya futbolê Gaziantepspor bû, ku ji sala 2005an û vir ve serokê rûmetê ye.

Di heman demê endamê klûba Fenerbahçe ya Stembolê bûyê. Ji ber girêdana wî bi partiyê HDPê re, di sala 2016‘an de ji bo endamtiya komeleyê bê derxistin serlêdan kirin bû.
## Taybetî
Celal Dogan zewicî ye û dû zarokên xwe henê.
## Çavkanî

Kategorî:Navdarên Dîlokê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Epîskopî

thumb|310x310px|Episkopi Cantonment
**Epîskopî** yan jî **Kantonmana Epîskopiyê** (fermî bi inglîzî: *Episkopi Cantonment*), navenda baregehên leşkerî yên brîtanî yên Akrotîrî û Dekelya (bi inglîzî: *Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia*, SBA) li Kîprosê ye.

Epîskopî li baregeha leşkerî ya Akrotîriyê ye, lê baregeha din Dekelya jî ji wir tê birêvebirin. Navenda SBAyan li Epîskopiyê ye.

## Girêdanên derve
https://www.sbaadministration.org/index.php li ser Wayback Machine hat arşîvkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Bajar
Kategorî:Paytext
Kategorî:Paytextên Ewropayê
Kategorî:Qibris
Neteweperwerî

**Neteweperwerî** an jî **miletperwerî** hizir û hereketek e ku dibêje divê netewe (milet) bi dewletê re lihevhatî be. Wek hereketekê, miletperwerî mêldarê pêşvebirina manfeetên mileteke xisusî ye, nemaze bi armanca çêkirina dewleteke yekmiletî li ser welatê xwe bi riya bidestxistin û domandina desthilatdariya miletê (muxtariyet). Miletperwerî bawer dike ku divê her milet bi awayekî azad ji midaxeleyên derve (mafê çarenûsê) xwe bi rê ve bibe, milet bingeheke xwezayî û îdeal a dewletekê ye, û tenê milet jêdera meşrû ya hêza siyasî ye.

## Çavkanî


Kategorî:Teoriyên siyasetê
Herîkîna piroklastîk

[thumb|Herikîna piroklastîk ku di sala 1984an de ji [Volkana Mayonê li Fîlîpînê diherikin.]]
**Herîkîna piroklastîk**, herikîna bilez a gaza germ û madeyên volkanîk e (ku hemî bi hev re wekî Tephra tê binavkirin) ku bi leza navînî 100 km/s ji volkanekî li erdê diherike û dikare bigihîje leza 700 km/s ê. Germahiya vî gaz û tephrayê dikarin bigihîjin germahiya bi qasî 1000&nbsp;°C e.

Herikîna piroklastîk ji hemû xetereyên volkanîkî, xetereyên herî kujer in û di encama reşandina bi teqînan re çêdibin ku bi awayekî normal digihîje erdê û bi berjêra erdê ve diherike yan jî bi paralela gravîtasyonê (hilkişîna erdê) ve tê belavkirin.

## Etîmolojî
Peyva piroklastîk ji peyvên zimanê yewnanî πῦρ (pýr), tê ku tê wateya "agir" û ji peyva κλαστός (klastós), ku tê wateya "perçe perçe" hatiye wergirtin.

Herikîna piroklastîk celebek herikîna gravîtê ye ku di wêjeya zanistî de carinan ew bi kurteya îngilîzî **P**yroclastic **D**ensity **C**urrent (PDC) tê binavkirin ku tê wateya herikîna zêde ya piroklastîkê.
## Sedem
Mekanîzmayên curbicurên ku dikarin herikîna piroklastîk çêbikin hene:
* Hilweşîna jêdera stûnek teqînê ya ji teqînek Plinian (mînak, Çiyayê Vesuvius ku dibe hilweşandina Herculaneum û Pompeii ku di sala 79  de pêk hatiye). Di teqînek wiha de, maddeya ku bi zorê ji jêderê tê derxistin hewaya derdorê germ dike û tevliheviya serobin re bi kîlomêtreyan bi reşandin re bilind dibe.
* Hilweşîna jêdera stûnek teqînê ya ku bi teqînek volkanîkî ve girêdayî ye (mînak, Volkana Soufrière Hills a Montserrat ku gelek ji van herikîn û pêlên piroklastîk ên kujer pêk aniye). Ji gaz û teqînan ewrekî ku ji ewrên derdorê stûrtir e pêk tîne û vediguhere herikîna pîroklastîkê.
* Di dema bêgazkirina lava derketî de kef di devê jêderê de çêdibe. Ev kef jî dibe sedema hilberîna kevira bi navê ignimbriteê.
* Hilweşîna gravîtasyonî ya qubeyek lavê yan jî koma lavê, digel herikîna berza asê (mînak, Volkana Montserrat's Soufrière Hills, ku di sala 1997an de bûye sedema nozdeh mirinan).
* Teqîna arasteyî (yan jet) dema ku beşek ji volqanekê hilweşe yan jî biteqe, (mînak, teqîna Çiyayê St. Helens ku di 18ê gulana 1980an de pêk hatiye) her ku dûrbûna ji volkanê zêde dibe, ev bi lez vediguhere herikîna gravîtasyonî.

## Çavkanî

Kategorî:Bûyerên xwezayî
Kategorî:Volkan
Çîna navîn

[thumb|230px|Mala [amerîkî ya çîna navîn a tîpîk.]]
**Çîna navîn** çîneke civakî ya kapîtalîzma modern ye ku ji bo kesên xwedî serxwebûna aborî, xwegihandina çavkaniyên pêwîst bi temamî pêdiviyên xwe yên bingehîn bi cih bînin û kêfa keyfxweşiyê bikin, lê bi temamî standarta jiyanê ya çînên bilind bi cih naynin. Çîna navîn bi gelemperî ji bazirgan, karsazan, karmendên dewletê, kesên pispor û hin cotkar û pîşesazên pir jêhatî pêk tê. Li gorî pênaseya Max Weber a sosyo-ekonomîk, komek ji kesên ku xwe didin trendên modern û di navbera çînên jêrîn û jorîn de cih digirin. Ew, piraniya sermayeya ku dikare bi dest xwe ve bîne, hilberandin an jî birêvebirina malûmatên sabît ên nirxê sabît û berhemên civakê yên ku bi nirxê bilind hatine zêdekirin, bi rê ve dibe. Carinan jî wekî stûna spî tê gotin.

Çîna navîn xwedî rêbazên din ên cudahiyê ye. Yek ji wan ên herî teng komek kesan e ku di navbera % 40-60ê de li gorî rêjeya dahata ku li neteweyê werdigire cih digire. Çîna navîn a fireh wekî hemî ferdên neteweyekê tê destnîşan kirin, ku %20ê herî xizan û %20ê herî dewlemend red dike. Pênaseya razber a asta herî bilind a çîna navîn, wê wekî sermayeya mirovî ya ji bo civakê girîng e destnîşan dike. Piraniya amerîkiyan xwe wek aîdî çîna navîn dibînin, lê ji sedî 20ê wan li Amerîkayê xwedî şêwaza jiyana çîna navîn in. Belê ji %20 ji ber kar û barên xwe çîna navîna pîşeyî û endamên bi bandorên civakê jî dihên hesibandin û ev çîna han wek afirînerê civaka serekiya Amerîka dihê dîtin.

Di Marksîzmê de, çîna navîn weke burjuvazî tê binavkirin.

## Çavkanî

navîn
Gaus Electronics

***Gaus Electronics*** ( rêzefîlmeke televîzyonê ya Koreya Başûr a sala 2022an e ku Kwak Dong-yeon, Ko Sung-hee, Bae Hyun-sung û Kang Min-ah wek sereke-artîst tê de dilîzin. Ew li ser bingeha webtooneke bi eynî sernavê ye ku ji aliyê nivîskar Kwak Baek-soo ve hatiye çêkirin û li ser kanala Naver hatiye weşandin. Ev rêzefîlm dramayeke orjînal ya Olleh TV ye, û li ser platforma wê û servîsa medyayê ya OTT Seezn ji bo weşanê berdest e. Ji xeynî vê rojên înê û şemiyê li ser kanala ENA di saet 21:00 (KST) de, ji 30ê îlonê heta 5ê çiriya paşîn a 2022ê hatiye weşandin.

## Xulase
Rêzefîlm li ser karmendên ofîsê yên Tîma Bazarkirinê ya 3an ya li baregeha amûrên malê ya Gaus Electronicsê ye ku şirketeke pirneteweyî ye. Ew xweşî û zehmetiyên jiyana karmendiya ofîsê, û hezkirin û hevaltiya di navbera karmendan de ronî dike.

## Lîstikvanên rêzefîlmê

### Sereke

* Kwak Dong-yeon wek Lee Sang-sik 
* Ko Sung-hee wek Cha Na-rae 
* Bae Hyun-sung wek Baek Ma-tan 
* Kang Min-ah wek Geon Kang-mi 

### Piştgir

* Baek Hyun-jin wek Ki Sung-nam 
* Heo Jung-do wekî Wi Jang-byung
* Jeon Seok-chan wek Cha Wa-wa
* Go Woo-ri wekî Sung Hyeong-mi 
* Baek Soo-jang wek Kim Moon-hak
* Jo Jung-chi wek Na Mu-myeong 

### Berfirehkirî

* Kim Ji-sung wek Choi Dal-soon 
* Choi Ban-ya wekî diya Ma-tan 
* Lee So-hee wek Mo Hae-young 

### Xuyabûna xisûsî

* WJSN wek xwe 

## Strana fîlmê ya orjînal

### Beşa 1em

### Beşa 2yem

### Beşa 3yem

### Beşa 4em

### Beşa 5em

## Reytîng

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  
* Malpera produksiyonê  
* Gaus Electronics li ser HanCinema
* 

Kategorî:Bernameyên televizyonê yên koreyî
Kategorî:Rêzefîlmên koreyî
Kategorî:Rêzefîlmên televizyonê yên ji Pan Entertainment
Emîrler, Kurudere

**Emîrler** gundekî kurd di navçeya Kurudere li parêzgeha Entabê yê. Ew gund cihê jidayikbûna siyasetmedar û rojnamevan Îbrahîm Parlak ê.

## Gelhe

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tirkiye
Kategorî:Navçeya Kurudere
Star Wars XXX: A Porn Parody

**Star Wars XXX: A Porn Parody** parodiyeke pornografîk a amerîkî ye ku li ser fîlma Star Warsê hatiye damezrandin.

## Naverok
Împeratoriya gerdûnê birêve dibe û dixwaze hêza xwe bi stasyona fezayê, Stêrka Mirinê (Death Star) , berfireh bike.Dema Prenses Leia dixwaze nexşeyan ji bo avakirinê bîne mala xwe, keştiya wê ya fezayî ji hêla Darth Vader ve tê êriş kirin.Lêbelê, bi xapandinek, Leia dikare daneyên planê û banga alîkariyê ji bavê xwe, Obi-Wan re bişîne.Ew bi droîdên C3PO û R2D2 re kar dike ku bireve, lê paşê dîsa li gerstêrka çolî tê girtin. Du droîd ji apê Luke Skywalker re têne firotin û R2D2 dikare biçe lêgerîna Obi-Wan.

## Xelatên wergirtî
* Xelatên AVN 2013 (7): Best Parody – Comedy, Best Art Direction, Best Director – Parody, Best Supporting Actor (Tom Byron), Best Screenplay – Parody, Best Overall Marketing Campaign – Individual Project, Best Selling/Renting Title of the Year
* Xelata XRCO 2013: Best Parody (Comedy)
* Xelatên XBIZ 2013 (6): Best Actress – Parody Release (Allie Haze), Best Actor – Parody Release (Seth Gamble), Best Scene – Parody Release, Best Special Effects, Director of the Year – Parody, Parody Release of the Year – Comedy
* 2013: XCritic Fan Choice Award – Best Parody – Comedy

## Berdewam
Di sibata 2016an de, Axel Braun di nav kampanyayek danûstendinê de ragihand ku ew ê paşverûyek bi sernavê *The Empire Strikes Back XXX: An Axel Braun Parody* , parodiya beşa heftemîn di destana Star Wars de, *[[Star Wars: The Force Awakens ( fîlm )|Star Wars: The Force Awakens]]* .Armanca kampanyayê di dawiya nîsana 2016an de 500,000 dolarên amerîkî bû, heman budçeya *Star Wars XXX – A Porn Parody .* Paşê Braun xwest fîlmê li ser Înternetê biweşîne, li wir divê bêpere û bêyî hewcedariyên din ji her kesî re peyda bibe. Braun xwest ku li dijî korsanîya fîlman helwestekê bigire. Lêbelê, ji 23ê nîsanê a 2016an de, kampanyaya ku ji Indiegogoyê re hat şandin tenê di binê 110,000 dolar de gihîştiye.

## Girêdanên derve
* ‘Star Wars XXX: A Porn Parody’ Wins Eight AVN Awards 
* Axel Braun, Vivid Announce Plans for 'Star Wars XXX' Sequels 

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên pornografîk
William James

**William James** (jdb. 11ê kanûna paşîn a 1842an, New York - m. 26ê tebax a 1910an, Chocorua, New Hampshire, USA) fîlozof û psîkologekî amerîkî bû, di psîkolojiyê de pêşengê bizava fonksiyonalîzmê, pêşengê pragmatîzmê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1842
Kategorî:Mirin 1910
Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên sedsala 19an
Kategorî:Psîkologên amerîkî
Hevaltî

thumb|Hevalên Keçik, tabloya Jerry Weiss sala 2003

**Hevaltî** an ji **Hevalîbûn**, têkiliyek di navbera mirovan de li ser bingeha hezkirina hevdu vedibêje ku bi sempatî û pêbaweriyê tê ava kirin. Kesê ku di nav têkiliyek Hevaltî de ye, jê re **Heval** tê gotin. Hevaltî ji bo gel û civakan gelek girîng e. Feylesofên kevnin mîna Arîstoteles û Cicero bi hevaltiyê re mijûl bûne.

Di wateyek mecazî de, *hevaltî* têkiliyek siyasî ya baş û bi gelemperî bi peymanek di navbera gelan an neteweyan de hatiye birêve kirin. Berevajiyê hevalbûn dijminatî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bêhnpakî
Kategorî:Çalakiyên mirovan
Kategorî:Insan
Dijminatî

Têgîna **Dijminatî** têkiliyek civakî ya di navbera du Kesan, jî du zêdetir kes ankoman de ku bi hebûna wêneyên dijmin ve tê destnîşan kirin. Ji Şanogerên ku beşdar bûne re *dijmin* tê gotin. Dijminatî dikare ji ber rewşek pêşbaziyê, têkiliyek asîmetrîk, an dîrokek pêwendiyek ku bi hestên neyînî tije ye çêbibe. Li hemberî dijminê normal, dijmin jî bi rêbazên neheq tê kirin.

Kategorî:Insan
Delia Duran

**Delia Duran,** bi navê rastî **Nusat Del Valle Duran Perez** (jdb. 17ê nîsana 1988an li Mérida, Venezuela ) model, lîstikvan, bandorkera medyayên civakî, kesayetiya televizyonê û karsazeke venezuelayî ye .

## Jiyana wê
Delia Duran bi navê rastî Nusat Del Valle Duran Perez li Merîda ji dayik bû. Kariyera wê ya karsaziya pêşandanê li welatê xwe dest pê kir, ku li wir di gelek telenovelayan de lîst. Dema ku hat Îtalyayê bala wênekêşan kişand û xwe wek modelek bi cih kir. Ji bilî modelsazî û lîstikvaniyê, ew di çend pêşandanên televîzyonê de jî beşdar bûye, wek mînak *[[Grande Fratello]]* ( guhertoya îtalî ya Big Brother) .

Delia Duran ji sala 2018an vir ve bi lîstikvan û modelê îtalî Alex Belli re têkiliyek heye. Berî têkiliya wê bi Belli re, Duran 8 salan bi karsaz Marco Nerozzi re zewicî bû.

Di cotmeha 2020an de, Duran di pêşandana "Live - Non è la d'Urso" de eşkere kir ku ew bîseksuel e.

## Fîlmnîgarî
* *Il bello delle donne... alcuni anni dopo , Derhêner Eros Puglielli* , Derhêne : Eros Puglielli (2017)
* *L'onore e il rispetto - Ultimo capitolo*, Derhênerî: Alessio Inturri û Luigi Parisi (2017)
* *Furore - Capitolo secondo*, Derhênerî : Alessio Inturri (2018)

## Televîzyon

* *Grande Fratello 16* (Canale 5, 2019) *Ospite*
* *Temptation Island VIP 2* (Canale 5, 2019) *Concorrente*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 
* 

Kategorî:Aktrîsên bîseksuel yên venezuelayî
Kategorî:Aktrîsên venezuelayî
Kategorî:Jinên venezuelayî
Kategorî:Modelên bîseksuel ên jin
Kategorî:Modelên venezuelayî yên jin
Bûbava

**Bûbava**, gundekî Oremariyan ê ser bi navçeya Geverê ya Culemêrgê ve ye. Ew dikeve ber lêva rûbarê Şîn. Niha jî ava ye û xelkê wê mijûlî jiyana çandinî û terşûtewalî ne.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Çemê Bêdana

**Çemê Bêdana**, gundekî Oremarîyan yê ser bi navçeya Geverê ya Culemêrgê ve ye. Ew dikeve ber lêva rûbarê Bazê. Li sala 1994ê ve gund ji aliyê Dewleta Tirk ve hatîye valakirin û xelkê wê li Geverê dijîn.

Kategorî:Gundên Geverê