Sphere

thumb|Dîmenek ji Sphere di 26ê kanûna paşîn a sala 2024an de
**Sphere** yan jî **Sphere at the Venetian Resort** avahiyeke şahî û muzîkê ya li Paradise, Nevadaya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku li rojhilatê Las Vegas Stripê hatiye avakirin. Avahî ji aliyê fîrmaya avahîsazan Populous ve hatiye sêwirandin ku proje ji aliyê pargîdaniya Madison Square Garden ve di sala 2018an de hatiye ragihandin ku di wî demê wekê **MSG Sphere** hatiye binavkirin. Li odîtoryuma bi 18.666 kursiyan bi vîdeo û dengê ku bi dîmendera LEDê ya bi dîtina 16K yê derdora navîn a hindurê avahiyê û derveyê avahiyê dorpêç kiriye bi dengweşên bi teknolojiya ku pêlên dengan çêdike û bi efektên 4Dyê li Sphere pêşandan têne lidarxistin. Derveyê avahiyê bi ekraneke mezin a LEDê derdorê avahiyê dorpêç dike ku mezinahiya giştî ya vê ekranê 54.000 m² ye. Sphere bi bilindahiyeke 112 mêtre bilind e bi berfirehiyeke 157 mêtre berfireh e. Lêçûna arenayê gihîştiye 2,3 milyar dolarên amerîkî ku bi vê yekê Sphere bûye cihê şahiyê ya herî biha yê ku li Las Vegasê hatiye avakirin.

Sphere di 29ê îlona sala 2023an de bi konsera koma rockê ya îrlendî U2 û bi pêşandaneke 40-pêşandanî hatiye vekirin.

## Dîrok
### Paşperdeh
Projeya ku di wê demê wekê MSG Sphere dihat zanîn di sibata sala 2018an de hatiye ragihandin. Proje di destpêkê de bi hevkariyek di navbera pargîdaniyên Madison Square Garden (MSG) û Las Vegas Sands Corporation de bû. Sphere tenê li derdora Las Vegas Strip û li rojhilatê bajaroka geştiyarî ya Venetian e ku ev bajaroka geştiyarî ji aliyê Las Vegas Sands ve di sala 1999an de hatiye vekirin. Pargîdaniya Las Vegas Sands ji bo projeyê qadeke 18 hektar erd amade dike. Apollo Global Management li cihê hevkarê berê ya Las Vegas Sandsê di sala 2022an de Venetian kirî û dibe hevkarê nû yê MSG li ser projeya Sphere. Wekî beşek ji firotanê axa li binê Resort û Sphere ya Venetian ji aliyê Vici Properties ve tê kirîn.

Projeya bi awayê kadê (Sphere) ji hêla Populous ve hatiye sêwirandin ku di hindurê avahiyê de dîmendera LEDê heye ku avahiya herî mezin a cîhanê ya bi vê taybetiyê ye. MSG di destpêkê de lêçûna projeyê 1,2 milyar dolar texmîn kiribû. Di sibata sala 2020an de pargîdaniyê diyar kiriye ku lêçûn di encama guheztinên sêwiranê yên ku ji bo baştirîn kirina cihê bîneran gihîştiye 1,66 milyar dolarên amerîkî. Lêçûn her ku diçe zêde dibe di dawiyê de ji ber krîza zincîra peydakirina gerdûnî ya salên 2021-2023 û ji ber zêdebûna enflasyonê ya di salên 2021-2022an de ji 2 milyar dolarên amerîkî derbas dibe. Sphere di dîroka Las Vegasê de cihê şahiyê yê herî biha ye ku lêçûna Sphere ji Stadyûma Allegiantê ku bi bihayê 1,9 milyar dolarên amerîkî hatibû avakirin derbas bûye.

### Avahî
thumb|çep|Wêneyek di sala 2022an de di dema çêkirina derveyê Sphere.
Di 27ê îlona sala 2018an de bi merasîmek avêtina bingeha avakirina Sphere hatiye destpêkirin û nêzî 300 kes beşdarê merasîmê bûne ku di nav wan de karsazê amerîkî Sheldon Adelson ku damezrînerê Las Vegas Sandsê ye û parêzgarê Nevada Brian Sandoval hebû. Di mijdara sala 2018an de hatiye ragihandin ku MSG Sphere ku digel bar ên nû, suîtên taybet, muzexaneyek û cihê firotanê têne çêkirin. AECOM ku pargîdaniyeke binêsazî û şêwirmendiyê ya amerîkî ye di sibata sala 2019an de bi peymanek pêşîn, li ser sêwirandina avahiya Sphere dest bi xebatên xwe dike. Heman pargîdanî AECOM li ser gelek stadyûmên din xebitibû ku di nav de T-Mobile Arenaya ku li Las Vegasê hatiye çêkirin heye. Kolandina bingeha avakirina Sphere di adara sala 2019an de hatiye destpêkirin. Di projeyê de 400 karkerên avahiyê hebûn. Dihate payîn ku ev hejmar di dawiyê de bigihêje lûtkeya 1.500 karkeran. Çêkirina jêrzemîna Sphere di tîrmeha sala 2019an de dest pê dike.

Heya cotmeha sala 2019an karkerên avahiyê jêrzemîna bi berfirehiya 7.400 m² yê û her wiha qata yekem a qada jêrzemînê qedandin. Qada jêrzemînê hatiye payîn ku ji bo qada giştî ya çalakiya mirovan were bikar anîn. Kolandina ji bo avakirina jêrzemînê bi qasî 6.4 mêtre kûr erd hatiye kolandin. Di meha kanûna pêşîn a sala 2019an de bi temamkirina qata çaremîn a ji heşt qatên jorîn bilindahiya avahiyê gihîştiye 20 mêtreyan.

Di meha sibata sala 2020an de çaremîn vînça herî mezin a cîhanê Demag CC-8800, li aliyê bakurê rojhilatê avahiyê ji bo rakirina materyalên avakirina giran hate sazkirin. Vînç dikare heta bilindahiya 180 mêtre li ser lingan bisekine. Di rewşek jihevdekirî de vînç bi rêya Okyanûsa Atlantîkê ji Zeebruggea Belçîkayê berbi Port Hueneme a Kalîforniyayê ve hatiye veguhestin. Piştre re bi 120 traktor-raylor vînçê ji Hueneme tînin Las Vegasê. Ji bo sazkirina vînca sereke bi pêvajoyek ku 18 rojan berxwe dide bi vînçek cuda cuda vînca sereke hatiye sazkirin. Di meha adara sala 2020an de, avahî gihîşte xala herî fireh a avahiyê ku xala herî berfireha avahiyê gihîştiye 157 mêtreyê. Xala herî berfirehê avahiyê li qata şeşem a avahiyê ye ku 33 mêtre ji ser rûyê erdê bilind e.

Dihate plankirin ku proje di sala 2021ê de vebe lêbelê MSG di 31ê adara sala 2020an de ragihandiye ku ji ber pandemiya COVID-19 çêkirina avahî were sekinandin. Proje ji ber krîza zincîra dabînkirina ku di encama pandemiyê de derketibû hatiye sekinandin û ev yek jî destpêka pêşveçûna avakirina Sphere asteng kiribû. Hatibû payîn ku hemû xebatên avakirina projeyê di du hefteyên pêş de piştî ragihandinê rawestin. Di tebaxa sala 2020an de MSG Entertainment radigihîne ku avakirina projeyê ji nû ve dest pê kiriye ku vekirina projeyê ji bo sala 2023an ji nû ve hatiye plansaz kirin. Di nav 15 mehên paşîn de avakirin dê pêşî girîngiyê bidin beşên betonê, piştre avakirina beşên polayan (steel) û piştre jî banê qubeya ku 13.000 ton pola lê diçû ku beşa herî tevlihev a projeyê ye were avakirin. Di cotmeha sala 2020an de karkeran hilanîna herî giran a heya wê gavê bi sazkirina du girên pola yên 240 ton qedandin.

MSG di meha kanûna sala 2020an de wekê avakarê giştî dest bi xebatan kir û AECOM jî piştgirî ya xwe yê ji bo temam kirina projeyê berdewam kir. Di meha sibata ala 2021ê de xeleka polayê ya bi giraniya 170 ton hate çêkirin ku hilgirtina herî giran a tevahiya projeyê destnîşan dikir. Ji ber mezinahiya xelekê diviyabû li cihê avahiyê bihata montaj kirin. Tîmên kar sê hefte xebitîn û perçeyên pola yên çêkirî bi hev ve montaj kirin û piştre re jî bi alîkariya vîncê xelek hate hilanîn.
#### Avakirina banê avahiyê, eksosferê û hundirê avahiyê
thumb|Di îlona sala 2022an de avakirina eksosferê.
Ji bo banê qubeyê avahiyê 3 hezar ton pola lazim bû. Ban di meha adara sala 2021an de dest pê kir ku awayê xwe bigire. Ji bo avakirina banê ekîban dest bi sazkirina 32 qolonan kirin ku her yek giraniya wan digihîja 100 tonan. Sazkirina qefesê di meha gulana sala 2021an de gihîşte xala navîn û pêdivî bû ku vînç berbi alîyê başûrê xanî were veguheztin ku qefesa mayî saz bike. Ji ber mezinahiya vîncê veguheztina vîncê du rojan berxwe dide.

Kube di 18 hezîrana sala 2021an de hate bilindkirin û xebat li ser eksosfereke derveyî ya ku li dora qubeyê were çêkirin dihate meşandin. Eksosfer ji panelên ronahiyê ya LEDan pêk hatine ku ji çend kîlometreyan dûr ve têne xuyakirin. Xebatên li ser hundirê Sphere di meha tebaxa sala 2021ê de hatiye destpêkirin.

Piştî qedandina çarçoweya polayê ya banê nêzîkî 6.000 metrekup betonan tebeqeyek ji betonê li ser banê avahiyê hatiye çêkirin. Bi vê yekê tebeqeyek betonê bi qalindahiya 250 mm bi û giraniya wê bi qasî 10.000 ton li ser banê avahiyê hatiye çêkirin. Banê avahiyê di meha cotmeha sala 2021ê de hatiye xilaskirin. Piştre jî karkeran bala xwe kişandin li ser çarçoweya hundurê pola ya 730 ton ku ekranên LEDê û pergala bihîsteweriyê piştgirî dike. Xebatên li ser çarçoweya hundurîn di sala 2022an de jî berdewam kir.

Çêkirina duyem a ji bo eksosferê di 24ê meha gulana sala 2022an de pêk hat. Piştre jî ekranên LED ên hindur û derve hatin sazkirin. LEDên avahiyê yekem car di 4ê tîrmeha sala 2023an de di dema pîrozbahiyên Roja Serxwebûnê ya Dewletên Yekbûyî de yekem car hatin ronî kirin. Sphere bi vê pêşandana dîtbarî ya xwe ya destpêkê li ser medyaya civakî bi awayekî bilez dibe vîral.

### Vekirin
Xwediyê avahiyê Madison Square Garden Entertainment di meha nîsana sala 2023an de li du pargîdaniyan hate dabeşkirin û Pargîdaniya Sphere Entertainment dibe yek ji xweyiyê avahiyê. Piştre avahî bi îngilîzî wekê Sphere ku tê wateya kadê hatiye binavkirin. Sphere di 29ê îlona sala 2023an de bi konsera koma rockê ya bi navê U2 ku komek muzîka rockê ya îrlendî ye bi performansa bi navê *U2:UV Achtung Baby Live at Sphere* hate vekirin. Ev merasîm ji sala 2019an heya wê demê yekem konsera zindî ya vê koma muzikê bû.
## Taybetî
thumb|Wêneyekê ji Sphere ku di dema şevê de hatiye kişandin.
Sphere bilindahiyeke 112 mêtre bilind e û xala herî fireh a Sphere bi berfirehiya 157 mêtre fireh e. Sphere mezintirîn avahîya kadî ya cîhanê ye ku qada firehiya avahiyê digihîje 81.300 m² yê. Avahî xwedî odîtoryumeke ku 18.600 kursiyan pêk tê û hemî kursî xwediyê gihîştina înterneta bilez e. Teknolojiya pêhesiyî (teknolojiyeke ku kursî li gorî deng û dîtbarî yan bertek didin) di nav 10.000 kursiyên cîhê de cih digire. Avahî dikare 20.000 kes di kapasîteya li piyan de kom bike. Sphere xwedan neh astan e tevî jêrzemînê ku klûbek VIPyê lê ye. Li seranserên astên sêyem û pêncem avahiyê bi tevahî xwedî 23 suîtan e.

Navxweyî ya Sphere bi ekraneke LEDê ya 16K ku derdora odîtoryumê digere mezinahiya giştî ya dîmenêndera LEDê digihîje 15.000 m² (mêtreçargoşe) yê. Dîmendera LEDê ya Sphere di cîhanê de dîmendera LEDê ya herî mezin û herî bilind e. Li derveyê avahiyê bi mezinahiya 54.000 m² dîmendera LEDê vedihewîne. Dimendera Sphere ya derve ku kadê dorpêç kiriye gelek caran ji bo reklaman tê bikaranîn. Hem dimenderên LEDê ya hindur û hem jî dîmenêndera derve ji aliyê SACO Technologies ku pargîdaniyek kanadayî ya ku li bajarê Montrealê ye ku pargîdaniyeke pisporê dîmenderên vîdyoyê û ronahiyê ya LEDê ye hatine çêkirin.

Li Sphere pergalek bihîstwerî ya li ser bingeha modula X1ê Holoplot hatiye çêkirin ku bi efektên 3Dyê deng bela dike ku bi teknolojiyên çêkirina dengê tîrêjê û senteza qadên pêlan bikar tîne û her yek bi 96 ajokaran ve girêdayî ye. Pergala dengê ji 1.600 dengweşên X1ê pêk hatine ku li pişt panelên LEDê hatine saz kirin û digel 300 modulên mobîl bi tevahî ji 167.000 ajokarên dengê pêk tên. Pergala dengê di heman demê de dikare bi texteyên ku li erdê hatine raxistin jî dengê belav bike. Bi taybetmendiyên 4Dyê bêhn û ba jî dikarin werin bikar anîn.

Hatiye payîn ku Sphere di despêkê de ji xeynî çalakiyê din ên şahiyan malavaniya pêşandanên xelat û konseran bike. Her çiqas ji bo werzîşên wekî basketbol û hokeya qeşayê ne ji bo sêwirana qada kevneşopî hatibe çêkirin jî avahî dikare pêşwaziya bûyerên werzîşê yên wekî boks û hunerên şerî yên tevlihev û her wiha tûrnuwayên e-sporê bike.

Li der dora Sphere cihên 304 parkkirina wesayîtan hene. Li cihên nêzîk ên wekê Venetian, Palazzo û Venecia Expoyê jî geraj û cihên parkkirinê peyda dibin. Herwiha plana pireke peyatiyê ya 300 mêtre dirêj Sphere bi cihê pêşangehê ve girê dide û planên avakirina rawestgeheke monorail a nû ya Las Vegasê hebûn ku di pêşerojê de wê biketa xizmeta Sphere û Venetianê, lêbelê ev plan di meha nîsana sala 2020an de ji ber bandora darayî ya pandemiyê hatin sekinandin.

## Wêne

View of Sphere from High Roller on Jan 31 2024.jpg|Sphere ku ji çerxa geriyê ya High Roller ve tê dîtin
Sphere-exosphere-in-daytime-on-Jan-27-2024.jpg|Dîmenek bi roj ji Sphere
The Sphere as Mars, view from my hotel room at Harrah's, Las Vegas, Nevada, USA (53112535707).jpg|Dîmenek Sphere ku rûyê Marsê li ser eksosferê nîşan dide.
The Las Vegas Sphere, Nevada (53349695459).jpg|Dîmenek ji Sphere di dema êvarê de.


## Ferhengok

## Çavkanî

## Girêdanên derve