open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Großglockner

**Großglockner,** (ku bi kurtasî ***Glockner*** jî tê gotin) çiyayê têr mezîn ya Awistirya ye. Lûtkeya balkêş a ku ji kevirên rûçikên kesk hatî çêkirin, girêdayî Koma Glockner e, zincîreyek çiyayî ya li beşa navendî ya „Hohe Tauern“, e û yek ji lûtkeyên herî girîng ên Alpên Rojhilatî tê hesibandin. Ji lêgerînên yekem di dawiya 18an&nbsp;heya destpêka sedsala 20an de û hilkişîna yekem ji hêla çar beşdaran ve di seferek mezin de ku ji hêla Bişofê Salm-Reifferscheidt-Krautheim ve di sala 1800an de hatiye bireve birin, Grossglockner di pêşkeftina alpinîzmê de rolek girîng lîst.

Heya roja îro ji bo geştiyariyê li herêmê xwedî girîngiyek mezin e û her sal bi zêdeyî 5000 hilkişînên lûtkeyê ji bo çiyageran cihekî populer e. Yek ji îşaretên herî naskirî yên Awistirya ye, dîmena çiyê balkêşiya sehneyî ya sereke ya Grossglockner High Alpine Road e.

## Çavkanî
Serîfos

**Serîfos** di Yewnanîstanê de giravek e. Di nava Behra Egeyê dimîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Cihên li mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Giravên Kîklad
Kategorî:Giravên Yewnanistanê
Gorgon

[thumb| li ser firaxekê serê gorgonek ([Rodos) - Muzeya brîtanî (b.z. s.s. 6em)]]

**Gorgon** di mîtolojiya yewnanî de cinsekî canewaran e. Ev canewar sê xwişkan pêk dihatin. Kesên ku bikevin ber çavê wan dibûn kevir.

Sê xwişkan pêk dihatin. Navê wan Stheno, Euryale û ya herî navdar Medûsa bû. Medûsa fanî yên din nemir bûn. Keçên Forkîs û Kêto bûn. Bedenê wan tije pûl bû. Li ser serê wan de cihê porê mar hebûn. Destê wan tûncê bû. Diranên wan diranên berazên kovî bû. Pir erjeng bûn. Li gorî Esxîlos ew ejderhayê bi bask bûn.

Dihat bawerkirin ku ew xwişk li rojavayê pişta rûbara Okeanosê pîroz da dijîn. Xulamên Hadesî bûn, kesên ku di jiyana xwe de xirabî dikin wan ditirsandin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Cinawirên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Zal

**Zal** , şahê efsanewî yê îranî ye û wek yek ji mezintirîn şervanê dastana Şahnameyê tê naskirin. Ew bavê lehengê efsanewî yê îranî, Ristem e. Hevjina wî Rûdab e.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya îranî
Kategorî:Mîtolojiya Kurdistanê
Welat (rojname)

Rojnameya kurdî ya hefteyî **Welat** di meha sibat a 1992yan de dest bi weşana xwe kir.

Ev rojname, ji aliyê Musa Anter (Apê Musa), Feqî Huseyîn Sagniç, Serhat Bucak, Zubeyir Aydar û gelek rewşenbîrên din ve li Stembolê hat avakirin.

Piştî ku di sala 1994an de ev rojname hat girtin, xebatkarên wê dest bi weşandina rojnameyeke din a hefteyî ya bi navê Welatê Me kir.

## Mijarên têkildar
* Azadiya Welat
* Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî
* Welat Me

## Çavkanî
Lûksembûrg (bajar)

**Bajarê** **Lûksembûrgê** bi fermî **Luxemburg** paytexta Dêksa Mezin a Luksemburgê ye. Bi nifûsa xwe 128,494 Kes (ji 1 Çile 2022)  ew bajarê herî mezin ê welêt e û ji sedî 20ê nifûsa giştî ya Luksemburgê li paytextê dijîn. Luksemburg navenda îdarî ya kantona bi heman navî ye û ji bo navçeya bi heman navî jî heman tişt bû heta ku di 3ê Adarê de hat rakirin. Cotmeh 2015. Luksemburgî bi gelemperî tenê ji paytexta xwe *D'Stad* ("die Stadt") dibêjin.

Li gel Bruksel û Strasboûrgê, bajarê Luksemburgê navenda îdarî ya Yekîtiya Ewropî ye û cihê konfêransa gelek saziyên Ewropî ye. Wekî din, Luksemburg navendek darayî ya girîng e. *Tora Lêkolînê ya Globalîzasyon û Bajarên Cîhanê* ew di nav 50 bajarên herî girîng ên cîhanê de destnîşan dike. 

Ji 31&nbsp;Ji Kanûna 2020-an vir ve, ji sedî 70-ê niştecîhan biyanî bûn;  Kesên ji zêdetirî 160 neteweyan li paytextê dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Paytextên Ewropayê
Zimanê luksembûrgî

[thumb|Axaftvanek Luxembûrgî, ku li [Fransa hatî tomar kirin.]]
**Luksembûrgî** (yan jî *lûksembûrgî*, *lûksembûrgî*, *Letzebu(e)rgesch*; lûksembûrgî: ) zaravayekî almaniya rojavayî ye ku bi giranî li Luksemburgê tê axaftin. Li seranserê cîhanê nêzîkî 400.000 kes bi almaniya luksembûrgî diaxivin. 

Wek formek standard a zimanê Moselle Franconian, Luxembourgish bi cûrbecûrên din ên Almaniya Bilind û koma berfireh a zimanên Almaniya rojavayî re dişibin hev. Statuya Luksembûrgê wekî zimanekî fermî li Luksemburgê û hebûna saziyek birêkûpêk li wir , luksembûrgî, bi kêmanî beşek, ji qada Almanîya Standard, „Dachsprache“ wê ya kevneşopî derxist.

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên germanî
Kategorî:Zimanên Belçîkayê
Kategorî:Zimanên Fransayê
Kategorî:Zimanên Lûksembûrgê
Çorlu

thumb|Şaredariya Çorlu
**Bajarê Çorlu** () şaredariyek e (Belediye) li navçe bi heman navî li parêzgeha Tekirdağ û di heman demê de şaredariyek (şaredariya mezin / parêzgeha metropolê) ye ku di sala 2012an de li beşa Ewropî hate afirandin. Ji ber reforma rêveberiya herêmî ya sala 2013an, civak ji aliyê qad û nifûsê ve weke navçeyê ye.

Kategorî:Navçeyên Tirkiyeyê
Gregory Nicotero

**Gregory Nicotero** yan ji **"Greg" Nicotero** (jdb. Adarê 1963 li Pittsburgh, Pennsylvania, Dewletên Yekbûyî ) hunermendek makyajê, derhênerê fîlimê, hilberînerê fîlimê, senarîst, stuntman, lîstikvan û hunermendê bandorên taybetî û bandorên dîtbarî yên amerîkî ye. Wî çar car xelata Emmy û ji sala 2006an vir ve Xelata Fîlman a Akademiya Brîtanî wergirtiye û xelatên Make-up, Efektên Dîtbar û Senaryoyê wergirtiye. Wekî din, Nicotero sêzdeh caran ji bo Xelata Saturn hate berbijar kirin û sê caran xelat qezenc kiriye. Di sala 2004an de ew ji bo xelata Satellite ji bo baştirîn bandorên dîtbarî cara yekem bûye berendam.

Nicotero li dora 200 berhemên fîlm û televîzyonê xebitiyî kir. Di destpêka kariyera xwe de bi giranî di celebê tirsê de xebitî, lêbelê piştî ezmûna çend salan hema hema di hemû warên hunera sînemayê de xwe cih girt. Her wiha gelek caran ji di bin rêvebiriya derhênerên navdar ên wekî Steven Spielberg, Quentin Tarantino, Frank Darabont, Wolfgang Petersen an jî M. Night Shyamalan de dixebitîn kir.

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Derhênerên televîzyonê yên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mirovên zindî
Sam Smith

**Samuel Frederick Smith** (z. 19 Gulan 1992) stranbêj û strannivîserek îngilîz e.

Piştî ku di Cotmeha 2012-an de bi pêşandana single a Disclosure-yê "Latch", ku di Tabloya Singles a UK-ê de di jimareya yanzdehemîn de derketibû pêş, ew di pey re bi strana "La La La" ya Naughty Boy hat nasîn, ku bû strana number-one. Di Kanûna 2013-an de, Smith ji bo Xelata Hilbijartinê ya Rexnegirên Brîtanî ya 2014-an û anketa Dengê 2014-ê ya BBC-yê hate berbijar kirin,  herduyan jî bi dest xist.

Albuma yekem a stûdyoyê ya Smith, In the Lonely Hour, di Gulana 2014-an de li Capitol Records UK hate derxist. Single a sereke ya albûmê, "Lay Me Down", berî "La La La" hate berdan. Duyemîn single a albûmê, "Money on My Mind", bû number-one a duyemîn li Brîtanyayê. Single a sêyemîn, "Stay with Me", di qada navneteweyî de serketî bû, li Keyaniya Yekbûyî di rêza yekê de bû û di rêza duyemîn de di Billboard Hot 100 ya Dewletên Yekbûyî de bû, di heman demê de stranên paşîn "I'm Not The Only One" û "Like I Can" gihîştin top ten li Brîtanyayê. Albûmê çar xelat standin, di 57emîn Xelatên Grammy yên salane de, di nav de Albuma Dengê Pop ya Baştirîn, Hunermendê Nû ya Herî Baş, Qeyda Salê, Strana Salê, û namzedên Albûma Salê û Performansa Solo ya Baştirîn Pop.

Ji bo strana Smith û Jimmy Napes "Writing's on the Wall", mijara fîlma James Bond Specter (2015), wî Xelata Golden Globe û Xelata Oscarê ji bo Strana Herî Baştirîn Orjînal wergirt. Duyemîn albûma stûdyoyê ya Smith, The Thrill of It All, di Mijdara 2017-an de hate derxist û di rêzên albûmê yên Keyaniya Yekbûyî û Dewletên Yekbûyî de debut kir. Singla sereke, "Too Good at Goodbyes", li Keyaniya Yekbûyî û Awistiralya gihîşt jimareya yekê û li Dewletên Yekbûyî jî hejmara çaran. Piştî strana 2018 "Promises" bi Calvin Harris re, ku di rêza yekê de li Keyaniya Yekbûyî bû, Smith di sala 2019-an de bi Normani re "Dancing with a Stranger" derxist, ku li Brîtanya û Dewletên Yekbûyî gihîşt top ten û di Xelatên Brit 2020 de ji bo Strana Salê hate berbijar kirin; digel "How Do You Sleep?", ku di albûma xwe ya sêyemîn, Love Goes (2020) de cih digire. Di sala 2022-an de, strana Smith "Unholy" bi Kim Petras re, ji albûma çaremîn a Smithê ya Gloria (2023), bû yekem single a number one li Dewletên Yekbûyî.

Serkeftinên Smith çar Xelatên Grammy, sê Xelatên Brit, sê Xelatên Muzîkê Billboard, û Xelatek Muzîkê ya Amerîkî, û her weha Golden Globe û xelatek Akademiyê dihundirîne.

## Çavkanî

Kategorî:Femînîstên îngilîz
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîkvanên femînîst
Kategorî:Stranbêjên ji Londonê
Êrîşa bi bombeyan li Mogadîşuyê 2022

**Êrîşa bi bombeyan li Mogadîşuyê 2022** bûyerek e ku di 29ê çiriya pêşîn a 2022an de li Mogadîşûyê paytexta Somalyayê pêk hat.

Di 29ê çiriya pêşîn a 2022an de, li paytexta Somalyayê Mogadîşûyê, di encama du teqîna otomobîleke bombekirî de 121 kes hatin kuştin û zêdetirî 300 kes jî birîndar bûn. Serok Hesen Şêx Mihemed koma cîhadî ya sunnî Elşebab (al-Shabaab) bi pêkanîna êrîşan tawanbar kir, ku wan jî qebûl kir.  Ev teqîn êrîşa herî kujêr ya Somalya ye, ku ji dema teqînên Mogadîşûyê yên 14ê çiriya pêşîn a 2017an ve li heman xalî. 

## Paşbingeh
Elşebab (al-Shabaab) komeke cîhadî ya selefî ya somalî ye ku di sala 2006an de dest bi serhildanê kir. Ew gelek caran li Somalyayê û herwiha kêm caran li Etiyopya, Kenya û Ûgandayê êrîşan pêk tînin. Di tebaxa 2022an de, Elşebab êrîşî otêlek li Mogadîşuyê kir û 21 kes kuştin. Paşê Serokomar Hesen Şêx Mihemed got, ewê li dijî Heşda Şeibî “şerekî berfireh” bimeşînin. Di 23ê çiriya pêşîn a 2022an de, koma çekdar neh kesên li otêla Kismayo kuştin. Teqînên li Mogadîşûyê di rojekê de qewimîn ku serok, serokwezîr û berpirsên din ên payebilind li ser şerê Elşebab gotûbêj kirin û çend roj piştî karbidestên Somalî êrîşa xwe ya payebilind ên destkeftî dijî tundrewan ragihandin.

### Kesên navdar

Papa Francis dema ku di nimêja Angelus de axivî, êrîşê şermezar kir û ji bo "mexdûrên êrîşa terorîstî ya li Mogadîşûyê ku di encamê de zêdeyî 100 kes mirin, gelek zarok jî di nav de bûn" şîn kir.

## Mijarên têkildar
* Bombebarana Mogadîşû (cudakirin)

## Çavkanî

Kategorî:Somalya
Hilweşandina Pira Morbî 2022

Di 30'ê Cotmehê 2022'an de, pira Morbî (Gujarati: *Jhulto Pul* an jî "pira daleqandî"), pira daleqandî ya peyayan a li ser Çemê Machchhu ya bajarê Morbî ya Gujarat a Hindistanê hilweşiya û bû sedema mirina herî kêm 141 kesan.

Pira sedsala 19'an pênc roj berê di dema Diwali û Sersala Gujarati de ji nû ve vebû, ku piştî girtina dirêj ji bo tamîrkirinê bû.

## Paşbingeh
Pira Morbî ,  pira daleqandî ya peyayan li ser Çemê Machchhu, navçeyên Mahaprabhuji û Samakantha girêdide. Ew di sedsala 19'an de di dema desthilatdariya Brîtanyayê ya li Hindistanê hate çêkirin. Dîrokên avakirina wê cûda dibe, lê gorî niştecîhan ew di 1880'an de ji aliyê Waghji Thakore, maharajahê herêmî ve hate çêkirin. Di wê demê de li ser pirê carekê sînorekî 15 kesan hebû, ji ber ku avahiya teng tê vê wateyê ku ew bi giraniyek mezintir dihejiya. 

## Bersiv
Hikûmetên Hindistan û Gujaratê ji bo her kesên ku mirine bi rêza ₹2 lakh ($2,500) û ₹₹4 lakh ($5,000) ji birîndaran re xizmet danîne.

Serokwezîr Narendra Modi û Wezîrê Navxweyî yê Yekîtiyê Amit Shah sersaxî xwestin. Modî û serokwezîr Bhupendrabhai Patel di 1'ê Mijdarê de serdana avahiyê kirin.

Serokê Kongreya opozisyonê Mallikarjun Kharge û serokê partiyê Rahul Gandhi ji bo alîkariyê bang li xebatkarên partiyê kirin.

## Binêre herwiha

* 1979 têkçûna bendava Machchhu
* 2016 Kolkata hilweşiya li ser balafirê
* 2019 Li ser pira lingê Mumbai hilweşiya

## Çavkanî
Çerkez li Tirkiyeyê

[thumb|250x250px|[Çerkez Ethem|Ethemê Çerkez, destên wî yên Çerkez û Mustafa Kemal Atatürk li ber avahiya sereke ya qereqolê, ku li ser rêya serhildana Yozgadê bûn (Hezîran 1920).]]
**Çerkez li Tirkiyeyê** (tirkî; *Türkiye‘deki Çerkezler*; Çerkezên Rojhilatî û Çerkeziya Rojava : Тыркуем ис Адыгэхэр, *Tırkuyem yis Adıgəxər*) komekî etnîkî yê çerkezin ku li Tirkiyeyê ji dayik bûne yan jî li Tirkiyeyê dijîn ku bi eslê xwe çerkezin. Çerkez Tirkîyeyê yek ji mezintirîn hindikahiyên etnîkî yên Tirkiye ne ku hejmara nifûsa wan ji nêzikê sê milyonane.

Çerkez miletekî Qefqasî e û her çend çerkezên li Tirkiyeyê heta radeyekê asîmîle bûne jî, beşek ji dîasporayê bi zimanên xwe yên zikmakî çerkezî diaxivin ku hîna jî li gelek gundên çerkezan tê axaftin û koma ku zimanê xwe herî baş parastiye ev in. Di sedsala 21an de bi geşbûna neteweperestiya Çerkez re, Çerkez li Tirkiye bi taybetî jî ciwan dest bi xwendin û hînbûna zimanê xwe kirin. Çerkezên li Tirkiye bi piranî misilman in. Komela herî mezin ya Çerkez li Tirkiyeyê e, KAFFED, endamê damezrîner ê Komeleya Çerkezên Navneteweyî (ICA) bû, heta ku di sala 2022 de ji ber "ICA wekî rêxistineke kuçik a Rûsyayê tevdigere" derket.

Komên etnîkî yên ji nêz ve girêdayî Ebxaz (10,000) û Osetî (39,000) jî gelek caran di nav wan de têne hesibandin. Peyva "Çerkez" berê di dawiya salên 1800an de li Împaratoriya Osmanî ji bo hemû gelên Bakurê Kafkasyayê hate bikar anîn.

## Kesên Navdar

* Ebdulhemîd II (diya wî), padîşahê ya 34em ê Împeratoriya Osmanî bû.
* Mehmed VI (diya wî), Sultanê 36em û dawî yê Împaratoriya Osmanî bû
* Yakub Cemîl, leşkerekî Osmanî
* Qerandiqo Berzeg, fermandarekî leşkerî yê Çerkez bû ku ji sala 1860 heta 1864 wekî serokê 6emîn ê Konfederasyona Çerkez kar kiriye
* Çerkez Ethem, fermanderekî ya mezîn dema Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de
* Deniz Baykal, siyasetmedarekî Tirkiyê ye û serokê CHPê yê berê ye
* Ahmet Nejdet Sezer, siyasetmedar û serkomarê dehê yê Komara Tirkiyê bû
* Özdemir Erdoğan (bavê wî), stranbêj
* Hadise (diya wê), stranbêjekî belçîkî û tirk

## Çavkanî

Kategorî:Çerkez
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê
Şêx Elî Elyas

**Şêx Elî Elyas** Şêxê Êzdiyan e ku di sala 1979an de ji dayîk bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1979
Kategorî:Mirovên zindî
Argos

thumb|

**Argos** bajarekî Yewnanistanê ye. Başûrê Rojhelatê welatê da ye. Li ser nîvgirava Morayê de ye. Navê bajêr navê sîteyekî kevnar da hatiye. Bajêr di Yewnanistana kevnar de cihe kî girîng bû.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Yewnanistanê
Pablo Picasso

**Pablo Ruiz Picasso** (jdb. 25ê çiriya pêşîn 1881an - m. 8ê nîsana 1973an) wênesaz, peykersaz, çapker, seramîkîst û sêwiranerê şanoyê yê spanî bû ku piraniya jiyana xwe ya mezin li Fransayê derbas kir.

Ew yek ji hunermendên herî bibandor ê sedsala 20an e, ew bi hev-damezrênerkirina tevgera kubîst, dahênana peykerên çêkirî, hev-îcadkirina kolajê, û ji bo cûrbecûr şêwaz tê zanîn, ku wî alîkariya pêşkeftin û lêkolînê kir. Di nav berhemên wî yên herî navdar de Les Demoiselles d'Avignon a proto-kubîst (1907), û tabloya dijî şer Guernica (1937), wêneyek dramatîk a Guernica ye, bajarê ku ji hêla hêzên hewayî yên alman û îtalî ve di dema Şerê navxweyî yê Spanyayê de dihate bombebarandin.

Picasso di salên xwe yên destpêkê de jêhatîbûna hunerî ya awarte nîşan da, di zarokatî û xortaniya xwe de bi rengekî xwezayî xêz dikir. Di dehsala yekem a sedsala 20an de, şêwaza wî guherî dema ku wî bi teorî, teknîk û ramanên cûda ceribandin. Piştî sala 1906an, xebata Fauvist a hunermendê piçekî kevintir Henri Matisse, Picasso teşwîq kir ku şêwazên radîkaltir bikole, lewra ew dest bi hevrikiyek fêkî di navbera her du hunermendan de kirin, yên ku paşê bi gelemperî ji hêla rexnegiran ve wekî serokên hunera nûjen dihatin hev kirin.

Karê Picasso bi gelemperî di serdeman de têne dabeş kirin. Navên gelek serdemên wî yên paşîn têne nîqaş kirin, di nav wan de demên herî gelemperî yên ku di xebata wî de têne pejirandin Serdema Şîn (1901-1904), Serdema Gulê (1904-1906), Serdema bi bandor a Afrîkayê (1907-1909), Kubîzma Analîtîk (1909-1912), û Kubîzma Sentetîk (1912-1919) ne, Serdema Kubîzma Sentetik wek serdema Krîstal jî tê binavkirin. Piraniya xebatên Picasso yên dawiya salên 1910an û destpêka salên 1920an bi şêwazek neoklasîk in û xebata wî ya di nîvê salên 1920an de bi gelemperî taybetmendiyên surrealîzmê hene. Xebata wî ya paşîn bi gelemperî hêmanên şêwazên wî yên berê tevdigere.

Picasso di dirêkiya hemû jiyana xwe de, bi taybetî bi serfirazî, ji ber serkeftinên xwe yên hunerî yên şoreşgerî navûdengek gerdûnî û dewlemendiyek mezin bi dest xist û bû yek ji kesayetiyên herî naskirî yê hunera sedsala 20an.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Jidayikbûn 1881
Kategorî:Mirin 1973
Kategorî:Wênesazên spanî
Kadmos

**Kadmos**, di mîtolojiya yewnanî de damezrênerê bajar û sîteya Têbeye. Bavê wî keyê Fenîkeyê Agenor e. Xwîşkên wê Europê, Kîlîks û Foenîks bû. Efsaneya Kadmos di heman demê de efsaneya avakirina Têbeyê ye.

Keça key Agenor ji aliye Zeus hatibû revandin. Key kurê xwe Kadmos'ê ra fermana dîtina keça xwe Europa'yê da. Gera Kadmosê bi salan dewam kir lê ew xwişka xwe nedît. Kadmos newêriya vegera malê. Fermana bavê wî hebû. Çu Delfîyê ba remilvanên Apollonê. Ew jî wê ra şîreta devjivê *peywira dîtîna xwişka xwe* berda dan. Lê Kadmos ji bavê xwe ditirsiya. Ji ber wê çêkîrîna peywirekî peşniyazkirin. Ew peywir jî golikekî tu carî hefsar neketî stûyê wî bibîne û ew golik li kû ciyê nîşan bide li wir bajarek ava bike.

Kadmos ji perestgehê derket , golikekî dît. Li ser stûyê golîkê tu nîşanê tayê an hefsarê tune bû. Kete pê golikê, golik ciyekî de sekinî ji asîmanê nêrî û xwe dirêjê ser giyayan kir. Ciyê bajarê hatibû dîtin. Kadmos biryar da ku golikê bike kurbaniya xwedawenda. Zilamên xwe şandin serkaniyekî. Lê ew serkanî ba Arêsê pîroz bû , pê ejderhayekî dihata parastin. Ejderha zilaman Kadmos'ê kuştibû xwîna wan wedîxwar. Kadmos kevirekî avête ejderha ti tişt pê nehat. Dest avête rimê , rimê xiste nav singê wî. Ejderha li wir mir.

Kadmos ser laşê canewarê bû, Atênê hat. Ferman da diranên ejderhayê dane nava axê. Kadmos fermana Atênêyê çêkir. Nav axê pênç zilam derketin. Zilam nav hev da destpê şer kirin.Encamên şerê de du hep tenê sax ma. Kadmos û ew her dû şervan hev ra bajarê Têbeyê avakirin.Di Yewnanistana Kevn de dihat bawer kirin ku xelkê Têbeyê ji her dû şervanan zêde bibû.
thumb| Kadmos û diranên ejderhayê - Peter paul rubens(sedsala 16em)

Ares kuştina ejderhayên xwe pir aciz bibû. Zeûs nehişt Ares Kadmos'ê bikuje. Fermana heşt sal xulamtiyê dane Kadmos'ê. Piştî heşt salan wê efkirin . Ares diyariyekî jî da Kadmos'ê , ew diyarî keça Ares'ê Harmonîa bû. Hemî xwedawend hatin dawetê wan. Diyariyan dane wan. Çar keçên wan çebû.

Bi salên direj de desthilatdariya Têbeyê domand. Heya nevîyên wî Penthûsê komployek hemberî wê çêkir, bû key. Piştê komployê ew û Harmonîa çun Îlîrîa'yê. Li wir mirin û aliye Zeûs'ê her du jî hatin kevirkirin, piştî wî birine Elîsîum'ê.

### Çanda Yewnanî de Kadmos
Kadmos li gorî efsaneya xwe wezîfeya pirê di nav çanda fenîkeyî û çanda Yewnanî digirt. Dîroknas Hêrodotos derheqê wî de dibêje ku alfabeyê ew ji xwe re aniye. Vê agahiyê jî dibe heya Bz. sedsala 8em.

## Çavkanî

Kategorî:Ejdehakuj
Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Keyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Prensên di mîtolojiya yewnanî de
Têbe

**Têbe**, sîteyek e li Yewnanîstana kevn. Li herêma Beotiayê ku dikeve Rojhelatê Yewnanistanê. Sîte ciyekî berdar da ava bûye.

## Galerî

wêne:Plan of Thebes.jpg|thumb|Plana bajêr ya kevnar



Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Yewnanistanê
Jean-Baptiste Lamarck

**Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chevalier de Lamarck** ( - ), bi gelemperî **Lamarck**, dîroknasê xwezayî, biyolog, zoolog, riweknas, akademîsyen û leşkerekî fransî bû. Ew alîgirê destpêkê yê vê fikrê bû ku peresînê biyolojîkî li gorî qanûnên xwezayî pêk tê û dimeşe.

Lamarck di Şerê Heft Salan de li dijî Prûsyayê pevçû û ji ber wêrekiya xwe ya li qada pevçûnê, ji aliyê komîsyonekê ve hat xelatkirin. Piştî pevçûnê, Lamarck şandin Monakoyê. Li vir dîroka xwezayî re meyl da, eleqeder bû û biryar da ku nijdariyê bixwîne. Piştî ku di sala 1766an de birîndar dibe, ji artêşê karbes dibe û vedigere perwerdeya nojdarî. Lamarck eleqeyeke taybet bi botanîkê girt û paşê di sala 1779an de, piştî ku sê cildên *Flore Françoise* (1778) çap kirin, endametiya Akademiya Zanistî ya Fransî wergirt. Lamarck beşdarî Jardin des Plantes bû û di sala 1788an de kursiyê botanîkêre hate pîşandin. Dema ku Meclîsa Neteweyî ya Fransa di 1793an de Muséum National d'Histoire naturelle ava kir, Lamarck bû profesorê zoolojiyê.

## Çavkanî

Kategorî:Ajalnasên fransî
Kategorî:Nivîskarên fransî yên mêr
Kategorî:Nivîskarên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Zanyarên fransî
Çavên heterokromî yên pisîkan

thumb|Mînakek ji Pisîka Wanê ku cavên heterokromî ye.
**Çevên heterokromî yên pisîkan** yan jî **Pisîkên xwedî çevên heterokromî**, cûreyên pisîkên ku bi çavek şîn û yek kesk, zer an qehweyî ye. Forma heterokromî di nav zîndewerên cûrbicûr, hinek ajal û di nav mirovan de jî pêk tê. Heterokromiya qismî jî heye ku çavek şîn û çavek dikare qismî şîn û hinekî jî ji rengek din be. Ev rewş bi gelemperî bandorê li pisîkên reng spî dike lê dikare di her pisîkek rengîn de jî were dîtin, bi şertê ku ew xwedî gena spî ya spî be.

## Sedem
Rengdêriya çavên xerîb dema ku gena spî ya epistatîk (berveçûyî) çêdibe (ku genên rengên din têk dibe û pisîkê bi tevahî spî dike) yan jî gena spî ya spî (ku genê berpirsiyarê pisîkên dureng û tuxedo ye) çêdibe, nahêle granulên melanîn (pîgment) di dema pêşkeftinê de bigihîjin çavekî. Di encamê de pisîkek bi çavek şîn û yek kesk, zer, yan kî qehweyî çêdibe. Rewş tenê bi kêmasî di pisîkên ku xwedî gena spî ya serdest û hem jî gena spî ya ku kêm dibe, pêk tê.

## Çavkanî

Kategorî:Heterokromî
Kategorî:Pisîk
Bahoza Tropîkal a Nalgae (2022)

**Bahoza Tropical ya Dijwar Nalgae**, li Fîlîpînan bi navê **Bahoza tropîkal a dijwar Paeng** tê zanîn, bahoza tropîkal a kujer bû ku li seranserê Fîlîpînan zirarek berbelav kir û piştre bandora li Hong Kong û Makao kir. Bahoza tropîkal a bi navê bîst û duyemîn a demsala bahoza Pasîfîkê ya 2022an, Nalgae ji veberhênanek rojhilatê Fîlîpînan di 26ê Cotmehê de derket holê. Nerazîbûna di destpêkê de wekî *93W* hate binavkirin, di dawiya roja din ji aliyê Navenda Hişyariya Tîfonê ya Hevbeş (JTWC) ve hate nûve kirin û wekî *26W* ji nû ve hate destnîşan kirin. Lêbelê Ajansa Meteorolojiyê ya Japonyayê (JMA) rojek beriya JTWC ev tevlihevî wekî depresyona tropîkal nirxandibû; Xizmeta meteorolojiyê ya Fîlîpînan PAGASA jî pêşengiya JMA şopand û navê *Paeng danî*. Di heman rojê de, ew dîsa ji aliyê JMA ve hate nûve kirin û bi statûya bahoza tropîkal re navê *Nalgae* wergirt.

### Fîlîpîn

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* JMA Agahiyên Giştî yên Tropical Storm Nalgae (2222) ji Typhoon Digital

Kategorî:Filîpîn
Kategorî:Karesatên xwezayî
Xanedana Samanî

[thumb|Aramgeha [Îsmaîlê Samanî li Buxara, Ûzbêkistanê]]
**Samanî**, **xanedana Samaniyan** (bi farisî: Sāmāniyān), xanedaneke kurdan bû ku li Asyaya Navîn û rojhilatê Îranê hatiye damezrandin û navê damezrînerê wê Saman Xuda bû, ku neslê wî digihêje fermandarê kurd Behram Çobîn.  Her çend kokên kevnar ên xanedanê vedigerin Behram Çobîn jî, ew bi piranî hatin farisîzekirin û asîmîlekirin û hin çavkanî rasterast wekî "padîşahên faris" jî behsa wan dikin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 819an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 810î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 990î de hilweşiyan
Kategorî:Hilweşînên 999an
Kategorî:Mîrgehên kurdî
Kategorî:Sedsala 9an li Îranê
Kategorî:Sedsala 10an li Îranê
Kategorî:Xanedanên kurdan
Şerên Balkanê

**Şerên Balkanê**, du pevçûnên ku di navbera salên 1912 û 1913an de li dewletên Balkanan qewimîn. Di Şerê Balkanê yê Yekê, çar dewletên Balkan ên Yewnanistan, Serbistan, Montenegro û Bulgaristanê li dijî Împeratoriya Osmanî şer îlan kirin û ew têk birin, di vê pêvajoyê de osmanî ji parêzgehên wê yên Ewropayê derxistin û tenê Trakyaya Rojhilat di bin kontrola Împeratoriya Osmanî hiştin. Di Şerê Balkanê yê Duyan, Bulgaristan li dijî çar şervanên din ên orijînal ên şerê yekem şer kir. Ji aliyê bakur ve jî rastî êrîşa Romanyayê hat. Împeratoriya Osmanî piraniya axa xwe ya li Ewropayê winda kir. Her çend wekî şerkerek ne beşdar be jî, Awistirya-Mecaristanê bi rengek qelstir bû ji ber ku Serbistanek pir mezin bû ji bo yekîtiya gelên slavên başûr. Şer qonaxek ji bo krîza Balkan a 1914 ava kir û bi vî rengî wekî "pêşgotinek ji Şerê Cîhanî yê Yekem“ re xizmet kir.

Di destpêka sedsala 20an de, Bulgaristan, Yewnanistan, Montenegro û Keyaniya Serbistanê ji Împeratoriya Osmanî serxwebûna xwe bi dest xistibûn, lê hêmanên mezin ên nifûsa wan ên etnîkî di bin desthilatdariya Osmanî de man. Di sala 1912an de, ew welatan Yekîtiya Balkanan ava kirin. Şerê Balkanê ya Yekem di 8ê çiriya pêşîn a 1912an de, dema ku dewletên endamên Komelê êrîşî Împeratoriya Osmanî kirin, dest pê kir û heşt meh şûnda bi îmzekirina Peymana Londonê di 30ê gulana 1913an de bi dawî bû. Şerê Balkanê yê Duyem di 16 hezîrana 1913an de dest pê kir, dema ku Bulgaristan, ji windakirina Makedonyayê nerazî bû, êrişî hevalbendên xwe yên berê yên Lîga Balkan kir. Hêzên hevgirtî yên artêşên sirbî û yewnanî, bi hejmara xwe ya bilind, êrîşa Bulgaristanê paşve xistin û ji hêla rojava û başûr ve êrîşî Bulgaristanê kirin. Romanyayê, ji ber ku di pevçûnê de cih negirt, artêşên saxlem hebûn ku bi lêdanê bixin û ji bakur ve Bulgaristan dagir kir, bi binpêkirina peymana aştiyê ya di navbera her du dewletan de. Împeratoriya Osmanî jî êrîşî Bulgaristanê kir û li Trakyayê pêşde çû û Edirne ji nû ve bi dest xist. Di encama Peymana Bukreşê de, Bulgaristanê karî piraniya herêmên ku di Şerê Balkanê yê Yekem de bi dest xistibû vegerîne. Lêbelê, ew neçar ma ku başûrê parêzgeha Dobruja ya berê ya Osmanî radestî axa Romanya bike.

Şerên Balkanê ji aliyê paqijkirina etnîkî ve hatin nîşankirin û hemû alî berpirsyar bûn ji hovîtiyên giran ên li dijî sivîlan û alîkariya hovîtiyên paşê, tevî sûcên şer ên di Şerê Yugoslavyayê 1990an de, kir.

## Çavkanî

Kategorî:Balkan
Kategorî:Şer
Kategorî:1910î li Ewropayê
Mehmed V

**Mehmed V Reşâd** yan **** ;  - ) wekî 35emîn û pêşdawî Siltanê Osmanî bû. Ew kurê Siltan Ebdulmecîdê Yekem bû. Ew piştî Bûyera 31ê adarê ket şûna birayê xwe Ebdulhemîd II. Di şûna wî de nîvbirayê wî Mehmedê VI.

Padîşahiya wî ya neh-salî di Şerê Şerê Îtalyan û Tirkî yê 1911-1912 de ji herêmên Afrîkaya Bakur û Giravên Dodekanê yên Împeratoriyê, di nav de Rodos, bi destxistina herêmên Ewropî yên Împeratoriyê yên li rojavayê Konstantînopolîsê (niha Stembol) hat nîşankirin. Şerê Balkanê yê Yekem, û ketina Împeratoriya Osmanî di Şerê Cîhanê yê Yekem de di sala 1914 de, ku dê di dawiyê de bibe sedema dawiya Împeratoriyê.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1844
Kategorî:Kurên siltanan
Kategorî:Mirin 1918
Kategorî:Siltanên Osmanî
Îon

Di mitolojiya yewnanî de efsaneya Îon'ê heman demê de efsaneyên damezrandina Iyonyayê ye jî. Îon kurê Apollon û yên keya keça Atînayê Kreusayê ye.

Apollon û keça key Erechtheusê Kreusa bi xef bi bun xoşewîst. Kreusa kurê xwe anî dînê wê kire nav zembîlekî bi hevîyan wê berda nava şikeftekî. Dilê Apollonê ma kurê xwe Hermes şand ji bo wî. Hermes jî wê bire danî perstgehekî Delfiyê. Rahîbe Îonê dîtin wê ji bo xizmeta perstgehê xwedî kirin.

Kreusa jî Ksuthusa qehremana Atînayê ra zewicî. Lê kirin nekirin zaroken wan çenebû. Ew jî ji bo şêwirînê çun ba remildara Delfî'yê. Remildara wan ra pêşnîyaz kir kû : Perstgehê derkevin zaroka yekem hûn bibînin û wê bikene zirkurên xwe. Perestgehê derketin Îon hate peşiya wan wê kirin zirkurên xwe.

Kreusa guman dikir ku ew kurê mêrê wê yên bîj e. Plana kuştina wî kir. Nava şahiye kî da jehr avête nav pîyana wî. Lê xwedawend agahî dane wî ew jî meya xwe rijand.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Zarokên Apolon
Îyonya

**Îyonya** di demên kevnar da navê warekî rojavayê Anatolyayê bû. Navbera Îzmîr û Aydin'ê bû. Di Yewnanistana kevn da ev dihat bi kar anîn. Aka yên ku ji dagirkeriya Doran revî bûn wê heremê avakiribûn û wê navê hereme ra danîbûn. Ji donzdeh sîteyan pêk dihatin. Ji wan ya herî navdar Efes bû.

## Çavkanî

Kategorî:Anatolya di serdema hesinî de
Hewldana kuştina Îmran Xan

Di 3'ê Mijdarê 2022'an de, Îmran Xan, serokwezîrê berê yê Pakistanê û serokê partiya siyasî ya Pakistanê Tehreek-e-Insaf (PTI), di meşa dirêj a protesto ya li dijî hikûmetê li Wazirabad, Punjab, di hewldana kuştinê de hate gulebaran kirin. Çekdar herwiha hejmarekî serkirdeyên din ên PTI birîndar kirin û alîgirekî Xanê jî kuştin. 

## Paşbingeh

### Derxistina Îmran Xan
Krîza siyasî li Pakistanê di sala 2022an de dest pê kir dema ku dijberiya Tevgera Demokrat a Pakistanê pêşnûmeya nebaweriyê li dijî Îmran Xan pêşkêş kir. Dema ku Serokkomar Arif Alvî li ser pêşniyara Xan parlemento fesih kir, krîza destûrî pêk hat. Dadgeha Bilind parlamento vegerandin û Xanî pêşnûmeya nebaweriyê winda kir û serokwezîrê niha Şehbaz Şerîf şûna wî girt.

Xan derxistina xwe bi "komploya Amerîkî" sûcdar kir, û rêveberiya heyî wekî "hikûmeta îthalkirî" bi nav kir.

### Meşa Azadî-ll 2022
Meşa Azadî-ll ya 2022 meşekî li Îslamabadê ji Lahorê ye, ku di 28'ê Cotmehê 2022'an de dest pê kir, ji aliyê Xan û alîgirên wî ve ji bo protestokirina redkirina hikûmetê ji lidarxistina hilbijartinên pêşwext hate kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
Eduardo Riedel

**Eduardo Corrêa Riedel** (*5ê tîrmehê 1969) siyasetmedar û karsazek brezîlî ye, ku girêdayî Partiya Sosyal Demokrata Brezîlê ye, di hilbijartinên 2022an de li Brezîlê wekî parêzgarê Mato Grosso do Sul hate hilbijartin.

Di 2'ê Cotmeha 2022'an de 361,981 deng (% 25,16)
Di sala 2022-an de, wî di hilbijartinên eyaletê de li Mato Grosso do Sul ji bo parêzgar digel Barbosinha ji bo cîgirê parêzgar bû. Di 2'ê Cotmeha 2022'an de 361,981 deng (% 25,16) bû û bi namzetê Renan Contar re derket tûra duyem.   

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Karsazên brezîlî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên brezîlî
Mato Grosso do Sul

**Mato Grosso do Sul**, yek ji 27 yekîneyên federasyon ên Brezîlê ye. Federasyon li başûrê Herêma Midwest e. Wargeh bi pênc dewletên Brezîlê wekî Mato Grosso (bakur), Goiás û Minas Gerais (bakurê rojhilat), São Paulo (rojhilat) û Paraná (başûrê rojhilat) û du welatên Amerîkaya Başûr: Paraguay (başûr û başûrê rojava) û Bolîvya (rojava) sinorkirî ye. Ew di nav 79 şaredariyan de tê dabeş kirin û rûberek 357.145.532 km², bi mezinahiya Almanyayê ve tê berhev kirin.

Di sala 2021an de bi nifûsa 2,839,188, Mato Grosso do Sul 21em dewleta herî qelebalix a Brezîlê ye. Paytext û şaredariya wê ya herî populer li Mato Grosso do Sul Campo Grande ye. Şaredariyên din ên ku nifûsa wan ji 100,000 zêdetir e Dourados, Três Lagoas û Corumbá ne. Dawiya rojavayî ya dewletê ji hêla Pantanal ve tê girtin; bakurrojava deştan digire; û rojhilat deştên bi zincîreyên çiyayên asê yên Bodoquena digire. Paraguay, Paraná, Paranaíba, Miranda, Aquidauana, Taquari, Negro, Apa û Correntes çemên herî girîng in.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Brezîlê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1979an de hatine avakirin
Renaissance (albûma Beyoncé)

***Renaissance*** (bi navê ***Act I: Renaissance*** jî tê binavkirin) albûma heftemîn a stûdyoyê ya hunermendê amerîkî Beyoncé ye, ku di  de, ji aliyê Parkwood Entertainment û Columbia Records ve hate berdan. Yekem serbestberdana wê ya solo ji *[[Lemonade (Albuma Beyoncé)|Lemonade]]* (2016) û beşa yekem a projeyek trilogy, Beyoncé bi Nova Wav, The-Dream, Symbolyc One, AG Cook, Honey Dijon, Beam, Tricky Stewart, BloodPop, Skrillex, Hit-Boy, Na ID, P2J û cûrbecûrên din re nivîsî û hilberand. Beam, Grace Jones û Tems wekî hunermendên mêvan xuya dikin.

Beyoncé di dema pandemiya COVID-19 de *Renaissance* fem kir û tomar kir, xwest ku îlhama azadî û şahiyê bide guhdarên tecrît dîtine. Ligel stranên xwe yên bêkêmasî mîna tevliheviyek DJ hatine rêz kirin, albûm şêwazên muzîka dansên reş ên piştî salên 1970an ên wekî dîsko û xanî li hev dike û rêzê dide pêşengên reşik û qeşengên celeban. Naveroka lîrîk mijarên revîn, hedonîzm, xwebawerî û îfadeyê vedikole.

## Binêre herwiha

* Lîsteya ''Billboard'' 200 albûmên jimare-yek 2022
* Lîsteya albûmên jimare-yek 2022 (Awistralya)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Belçîka)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Kanada)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek ên 2020an (Danîmarka)
* Lîsteya hejmera yek-yek a 2022an (Fransa)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Îrlanda)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek ji sala 2020an (Zelanda Nû)
* Lîsteya albûmên hejmar-yek 2022 (Skoçya)
* Lîsteya stran û albûmên jimare-yek li Swêdê
* Lîsteya Albûmên Keyaniya Yekbûyî yên jimare yên sala 2020an

## Peyvnot

## Çavkanî

Kategorî:Albûmên 2022an
Veqetana dêrên rojhilat û rojava

thumb|510x510px|Veketandinên sereke di ola Xirîstîyanî da
**Veqetana Dêrên Rojhilat û Rojava** (Schisma, xwendin: şîzma ; veqetandin bi Yewnanî û Latînî) têgeheke ku veqetandina dêrên Rojhilatî (Bîzansî/Ortodoks) û Rojavayî (Romî/Katolîk) îfade dike.

Dî sala 1054an de dêrên ortodox û katolîk ji hev veqetîyan/cûdabûn. Her çend berê ji hev veqetîneke zelal tunebû jî, dêrên Ortodoks û Katolîk piştî vê tarîxê ji hev cuda hatin birêxistinkirin.

Dêra Ortodoks li rojava ji Çemê Dunayê û Serbistan ê, li rojhilat Çemê Firatê, Kapadokya û Ermenistanê û li başûrê rojhilat jî li Sûriyeyê bandorê li herêmê dike.

Dêra Katolîk a Romayê li peravên Adriyatîk û rojavayê Danubê, û bi gelemperî li rojavayê Deryaya Navîn û rojavayê Ewropayê bi bandor e.

Di sedsala 13-an de Dêra Bîzansî-Ortodoks, Dêra Rusya-Ortodoks ava kir. Di sedsala 16-an de, herêmên German û Anglo-Saksonî (Îngilîzî/Skandînavî) li Ewropaya Bakur-Rojava ji Dêra Katolîk veqetiyan û Dêra Protestan/Bakûrê Ewropayê ava kirin.

## Girêdanên derve

* http://www.1911encyclopedia.org/Schism dî 27 gulan 2013 anda li ser Wayback Machine hat arşîvkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda rojavayî
Kategorî:Dêr
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Xirîstiyanî
Kategorî:1054
Ferdînand I yê Bulgaristanê

thumb|Ferdinand bi ûnîforma rûsî (1911)
**Ferdînand I**, **Ferdînandê Yekê** (jdb. 26 sibat 1861 - m. 10 îlon 1948), **Ferdînand Maksîmîlîan Karl Leopold Mariya Saks-Koburg û Gota** (Фердинанд Максимилиан Карл Леополд Мария Сакс-Кобург и Гота), padîşahê duyem ê Dewleta Sêyem a Bulgarî bû, yê yekem wekî desthilatdar, *knyaz* ("mîr"), ji 1887 heta 1908 û paşê wekî padîşah (*[[Çar|tsar]]*) ji 1908an heta 1918an dest ji kar ber dide. Di bin serweriya wî de Bulgaristan di sala 1915an de li aliyê hêzên navendî ket Şerê Cîhanî yê Yekem.

## Çavkanî

Kategorî:Bulgaristan
Kategorî:Jidayikbûn 1861
Kategorî:Mêrên bîseksuel
Kategorî:Mirin 1948
Kategorî:Padîşahên bulgarî
Peymana Londonê (1913)

thumb|Sînorên Balkan di Peymana Londonê şindo.
**Peymana Londonê** (1913) di 30ê Gulanê de piştî Konferansa Londonê ya 1912-1913 hatîye îmze kirin. Ew bi verastkirinên axê yên ku ji encama Şerê Yekem ê Balkanê derketine ve mijûl bû. Konferasyonê Londonê di 23 Çile 1913 de, dema ku derbeya dewleta Osmanî ya 1913an pêk hat û Wezîrê Mezin ê Osmanî Kamil Paşa neçar ma ku îstifa bike. Serkêşê derbeyê Enver Paşa Împaratoriya Osmanî ji Konferansê vekişand û bêyî amadebûna heyeta Osmanî Peymana Londonê hat îmzekirin.

## Mijarên têkildar

* Şerên Balkanê

## Çavkanî

Kategorî:Şerê Balkanê yê Yekem
Kategorî:1913 li Ewropayê
Saturn

**Saturn** şeşemîn gerstêrka ji Rojê ye û piştî Jupiterê di Sîstema Rojê de gerstêrka herî mezin e. Ew dêweke gazê ye ku bi tîrêjê navînî bi qasî neh û nîv qatê dinê ye. Ew bi tenê ji 1/8an tîrbûna navînî ya Erdê heye; lê belê, bi qebareya xwe ya mezintir, Saturn ji 95 qatan jê mezintir e.

Hundirê Saturn bi îhtîmaleke mezin ji navika hesin-nîkel û kevir (silicon û pêkhateyên oksîjenê) pêk tê. Naveroka wê bi qatek kûr a hîdrojena metalîk, qatek navîn a hîdrojena şil û helyûmê şil, û di dawiyê de, tebeqeyek derveyî ya gazê ve hatî dorpêç kirin. Saturn ji ber krîstalên amonyak ên di atmosfera jorîn a wê de bi rengê zer-zêr heye. Tê texmîn kirin ku herikîna elektrîkê di nav tebeqeya hîdrojenê ya metalîk de dibe sedema qada magnetîkî ya gerstêrkê ya Saturn, ku ji ya Dinyayê qelstir e, lê ji ber mezinahiya Saturn a mezin 580 qat ji Erdê wêrekek magnetîkî heye. Hêza qada magnetîkî ya Saturn li dora yek ji bîstemîn ya Jupiter e. Atmosfera derve bi gelemperî nerm e û berevajî wê kêm e, her çend taybetmendiyên umr-dirêj dikarin xuya bibin. Leza bayê li ser Saturn dikare bigihîje 1,800 km/h (1,100 mph; 500 m/s), ji ya Jupiterê zêdetir lê ne bi qasî ya Neptûnê ye.

Taybetmendiya herî berbiçav a gerstêrkê pergala wê ya zengilê ye, ku bi giranî ji perçeyên qeşayê pêk tê, bi rêjeyek piçûktir ji bermahiyên kevirî û tozê. Bi kêmanî 83 heyv têne zanîn ku li dora Saturn dizivirin, ji wan 53 bi fermî bi nav in; ev bi sedan heyvên ya di zengilên wê de nahundirîne. Tîtan, heyva herî mezin a Saturn û duyemîn mezintirîn di Sîstema Rojê de, ji gerstêrka Mars mezintir e, her çend kêmtir girse be jî, û di Sîstema Rojê de yekane heyv e ku xwediyê atmosferek girîng e.

## Çavkanî
Êrîşa li ser Minbicê

**Êrîşa li ser Minbicê,** bi navê kod **Operasyona Şehîd û Fermandar Feysel Ebû Leyla** ya QSD’ê ye, operasyoneke leşkerî ya sala 2016’an a Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) bû, ku ji bo girtina bajarê Minbicê ji destê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ), û di dawiyê de, deverên di bin destê DAIŞê de ji El-Babê heta Herbelê, li devera jê re "Keba Menbicê"  ya bakurê parêzgeha Helebê tê binavkirin. Armanca sereke ya vê êrîşê qutkirina rêyên dawî yên dabînkirina DAÎŞê ji Tirkiyê bû û rêgirtin li derketina çekdarên DAÎŞê li ser sînorê Sûriyê û Tirkiyê bû.   Di pênc rojên destpêkê yên êrîşê de, koalîsyona bi pêşengîya Amerîka zêdetirî 55 êrîşên esmanî ji bo piştgirîya HSDê pêk anîn. Piştî girtina bajarê Minbicê di 12'ê Tebaxê de, HSDê ragihand ku wê êriş berdewam bike heta tevahiya gundewarên derdora Minbicê were kontrolkirin, tevî êrişa bi awayekî bandorî bi dawî bû piştî ku Hêzên Çekdar ên Tirkiyê operasyona Mertalê Firatê dabû destpêkirin ji bo pêşîgirtina li yekkirina herêmên Rojava.

## Çavkanî
Eraba pirkesî

thumb| Nîşanek ku di dema kêmbûna gazê ya ku ji krîza neftê ya 1973-an derketiye de cesaretê dide gerîdeyê
**Eraba pirkesî** (herweha Dikarî wek Erabeya komkesî yan Earabiya tevkesî jî bidî nasikirin ) bi îngilîzî wek carpool dihêt naskirin. car eraba û pool hawz. jiberku hawz gellek kesan dikar li xwe bigire. ji ber pîs nabûna jîngaha di nav bajêran de yan jî bi sedama kêm xerckirina peran. piştgiriya hatinûçûnê ya pirkesan bi yak otirombil dihê kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*
Ambûlans

[thumb|Ambulansê Fiat Ducato li [Brîtanya Mezin]]
[thumb|Dereng [Elizabeth II|Queen Elizabeth II (paşê Princess) li tenişta ambûlansa Artêşa Brîtanî di 1945 de]]

**Ambulans** wesayîtek bijîjkî ye ku nexweşan vediguhezîne navendên dermankirin ên wek nexweşxaneyan. Bi gelemperî, Ambûlans wek vegwhiztin ya herî serkî tê zanî ji bo veguhstina nexweşan ji bo nexweşxaneyê.

## Çavkanî
Point Roberts

**Point Roberts** deverekî nenaskirî li wîlayeta Whatcomê ya parêzgeha Washingtonê ye. Her çend rûniştgeh bênavber be jî, bi koda ZIP wekî 98281 xwedî postexaneyê ye; di sala 2020'an de, herêma vê koda ZIPê girêdayî şêniyên 1191 hebûn.
## Erdnîgarî
çep|thumb| Lily Point, tîpa başûr-rojhilatê nîvgiravê, wekî ji bakurê Kanada tê dîtin
Point Roberts yek ji çar derdorên hevgirtî ye (herwiha binêrin Angle Northwest) ku ji parêzgehên mayî yên Dewletên Yekbûyî bi bejahiyê tenê bi Kanada an bi deryayê ve têne gihîştin. Ev ji ber Point Roberts li başûrê nîvgirava Tsawwassen e, li başûrê 49° ji bilî Girava Vancouverê sînorê di navbera Kanada û Dewletên Yekbûyî de ji Okyanûsa Pasîfîk heta Gola Woodsê ya Minnesota û Manitoba pêk tîne. George Vancouver di sala 1792an de ji bo rûmeta hevalê bi navê Henry Roberts nav li nîvgiravê kir.

Point Roberts bi qasî 35 kîlometreyan li başûrê navenda bajarê Vancouver û Kolombiyaya Brîtanî ye. Herêm bi Delta ya Kolombiyaya Brîtanî re sînor dike. Boundary Bay ya rojhilatê Point Roberts û başûr-rojavayê Tengava Georgia ye.

Sînorê nîvgiravê çar kîlometre dirêj e. Dirêjahiya beşa Amerîkî ya nîvgiravê ji sê kîlometre û nîv kêmtir e. Rûbar 12,65 km² ye. Xala herî bilind a Point Roberts 235 ling (nêzîkî 72 metre) ye û başûr rojavayê civata Maple Beach e.

Di nav Point Roberts de, du civak hene: Maple Beach li perava rojhilat û South Beach li nîvgirava başûr. Lêbelê, piraniya Point Roberts bi niştecîhên belavbûyî ve girêdayî ye.

## Trafîk
Tenê gihîştina erdê yasayî bi riya 56th Street e, ku di nav civata Kanadayî ya Tsawwassen de rêgezek mezin a bakur-başûr e. Li başûrê deriyê sînorê wekî Tyee Drive berbi marina mezin a rojavayê South Beach ve diçe. Ji bo balafirên piçûk li rojavayê marînayê xelekek daketinê heye.

## Avûhewa
Point Roberts di nav deştekî nizm de ye, ku ji aliyê Girava Vancouver ve hatî çêkirin, çiyayên peravên bakurê Vancouver û Rêzeya Kaskadê ya Bakur tevî Çiyayê Baker e. Van şert û mercan ji bo mîkroklîmatekî di bakurrojavayê Pasîfîkê de, di nav nermtirînan diafirîne. Bi barana navînî ya salane bi qasî 1050 mm, Point Roberts ji devera derdorê bêtir rojên tav heye.

## Girêdanên derve

* All Point Bulletin community newspaper (îngilîzî)
* Gotara ''National Geographic'' zu Point Roberts  (îngilîzî)
* Dîroka Point Roberts  (îngilîzî)

## Çavkanî
Bendera têketinê

[thumb| Dergehek têketinê li [Şîr Xan Bandar|Shir Khan Bandar ya bakurê Efxanistanê nêzikî sînorê Tacîkistanê.]]
Bi gelemperî, **bendera têketinê** an jî **Port of Entry** (**POE**) cîhekî meriv dikare bi qanûnî bikeve welatekî. Ew bi gelemperî karmend û dezgehên ewlehiya sînor hene ku pasaport û vîzeyan kontrol dikin û kelûpelan kontrol dikin da ku piştrast bikin ku qaçax nayê îtxalkirin. Balafirgehên navneteweyî bi gelemperî benderên têketinê ne, wekî rê û rêyên rêwîtiyên li ser sînorê bejahî ne. Tenê heke hebûna gumrikê ya diyarkirî li wir were şandin, portên deryayê dikarin wekî benderên têketinê bên bikaranîn. Hilbijartina meriv bendera têketinê bi desthilatdariya sivîl ya ku benderê kontrol dike ve girêdayî ye.

## Têketina balafirgehê
Têketina balafirgehê (AOE) balafirgeh e, ku ji bo firînên hatin karûbarên gumrik û koçberiyê peyda dike. Van karûbaran dihêle ku balafirgeh ji bo mêvanên biyanî yên digihîjin welatekî wekî bendera destpêkê ya têketinê xizmet bike.

## Mijarên têkildar
* Deriyê sinorî yê Ibrahîm Xelîl
* Deriyê sinorî yê Kêlê
* Deriyê sinorî yê Zeytî

## Çavkanî

Kategorî:Neqliyeya kargoyê
Kategorî:Sînor
Troya

**Troya** bajarekî kevnar e li rojavayê Anatolyayê. Li gor mîtolojiya yewnanî ciyekî pir girîng e. Tê bawer kirin ku şerê Troyayê piranî nêzikê derdora wî bajarê qewimiye lewma bajar navê xwe daye şerê jî. Bajar di dirokên direj de bin desthilatdariya hîtîtan bû. Lê dewleta hîtîtan bihêz ketin, Troya jî wek sîteyeke yewnan derkete holê. Lê heman demê de hin çavkaniyan de wek bajarekî frîgyayî derbas dibe.

### Bajar di mîtolojiyê de
Li gorî mîtolojîya yewnanî bajar ji hêla Tros û du kurên wî Asarakos û Îlos ve hatiye avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 30an b.z.
Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Cihên li mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê
Kategorî:Keyaniyên berê
Îkaros

**Îkaros** (bi yewnaniya kevin: Ἴκαρος, *Îkaros*) kesekî efsaneyî yê yewnan e. Lawikê ku difire tavê tê zanîn. Di çanda popûler de jî cihekî giring digire.

## Mîtolojî
Îxtilaf kete navbera bavê wî Dedalos û keyê Mîkenê Mînosê ra. Sebeba îxtilafê jî di çavkaniyan da ne yek e. Lê sebeba herî tê te qebûl kirin ew e ku Dedalos alikarî kiribû ku Têseûs û keça key Arîadnê bi hev ra birevin. Bendekî dabû wan. Key Mînos vê yekê aciz bûbû. Ji ber wê wan avête Gergerînê. Îkaros û bavê wê Dedalos di Labîrîntosê êsîr mabûn. Derdora girava Krîtê bi temamî awaya leşkerî da hatibû dorpêçkirin ji ber wê bav û kur nedikariyan ji rêya avê jî birevin. Tenê rêyek mabû hewa.

Fikrekî hate hişê Dedalos. Pûrta çivîkan bi şimayê ra hev ra gireda xwe ra kir baskek û yekî din jî kurê xwe Îkaros ra kir. Hişyarî da wê ku heger nêzîkê tavê bibe ti tav şimayê bihelîne û bask xirab be û ew jî ji esmanan bikeve erdê. Bi baskên xwe Dedalos û Îkaros ji keyaniya Mikenê revîn. Ew bûyer bû sembola tekoşîna mirovan di hemberê qanûnên xwezayî.

Bavê wê pir şîretan lê kiribû lê Îkaros hêj xort bû û awaya firînê da pir daxwaz bû. Hişyariyên bavê xwe bîr kir û nêzîkê tavê bû şima heliya , bask xirab bû, Îkaros di esmanan da kete nav behrê û xeniqî. Behra ku ew ket navê wî behra bû behra Îkarîa û nêzîkê wê behrê jî giravek hebû navê giravê jî bû girava Îkaryayê.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Sitarkirina trafîkê

thumb| Du tedbîrên aramkirina trafîkê li ser rêyek li Îngilîstanê: pêlên lezê (du pêlên sor ên di rê de) û dirêjkirinek kemînê (bi postên reş û xetên spî têne nîşankirin)
thumb| Îmzeya ku nîşan dide ku ajokarek nêzî amûrên aramkirina trafîkê dibe.
**Bi starkirina trafîkê**, rexê rê bi rengan bikar hatîye ji bo ajokarên otomobîlan yan peysikilêtan in ku rê bi sekinin û ji rêyan hatin û çûnê dur bibin ku ewlehiya ajokarên otomobîlan û biskîletçiyan din baştir bikirin hatinûçûnên xwe bikin. Ew bûye weke steryekê ji bo parstina bilez û tevgerên din ên ne ewlehîyê yên ajokarên li taxan û kolanan de.  Armancek jê ew e ku ajotina bi ewletir bihê kirin û bûyerên trafîkê kêm bibin. Plansazên bajarvanan û endezyarên trafîkê ji bo bi starekirina trafîkê gelek stratejiyên xwe hene, di nav de jî rêyên teng û bilez. Tedbîrên weha li Awistralya û Ewropa (nemaze Ewropaya Bakur) gelemperî hene, lê belê li Amerîkaya Bakur kêmtir in. Jibo yekam car peyva (wergera wêjeyî) ya peyva Almanî (*Verkehrsberuhigung)* e – di zimanê Îngilîzî de, di sala 1985-an de ji hêla Carmen Hass-Klau ve hate bikar anîn. 

## Wêne

Wêne:Midblock median island.jpg|Girava Medyayê ya bi xaçerêya peyayan a navîn-bloka bilindkirî
Wêne:Curb extensions at midblock crosswalk.jpg|Berfirehkirina kemînê li xaçerêyek peyayê-bloka navîn
Wêne:One-lane chicane 1.jpg|Chicane li ser riya yek-lane
Wêne:Diverter with bollards.jpg|Diverterek xaçerêyek bi du kevanan diguhezîne, bi zorê wesayîtên motorê dizivirîne
Wêne:Directional closure violation.jpg|Otomobîlvanek girtina rêgezan guh nade (rêyek du hêl bi yek termînus veguherî gihîştina yekalî)
Wêne:Bremsschwelle.JPG|Tabloya lezê (bêhna fireh).
Wêne:Tree in the middle of the road^ Portman Park - geograph.org.uk - 1311576.jpg|Darek ku ji bo ajokarên otomobîlan hêdî bike tê bikar anîn
Wêne:Gatso Camera.jpg|Kamera lezê


 

## Çavkanî

Kategorî:Rê
Kategorî:Trafîk
Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê

**Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê** (bi inglîzî: *Catholic University in Erbil*, **CUE**) saziyeke neqezenc a taybet a xwendina bilind û lêkolînê ye ku li taxa Enkawaya Hewlêrê, Herêma Kurdistanê ye.

Ew di kanûna 2015ê de ji aliyê metranê Dêra Katolîk a Keldanî Beşar Warda ve hatiye damezrandin û bawernameyên hunerî û zanistî yên ku ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatine pejirandin, dide. 

Kevirê bingehê wê di 20ê cotmeha 2012an de hat avêtin. Ji bo kampusê 30 hezar metrekare erd hat çêkirin.  Konferansa Episkopalên Îtalyayê 2,3 milyon Ewro ji bo projeyê da û Zanîngeha Ruhê Pîroz a Kaslik li Libnanê ji bo alîkarî û rêberiyê têkilî danî. 

Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê civakeke akademîk a vekirî ye, ku bingeha wê li ser kevneşopiya herî baş a xwendina bilind e, ku ji bo damezrandina nifşên pêşeroj ên rêberan ji bo xizmetkirina bi jêhatîbûna pîşeyî li Kurdistan, Iraq û li qada navneteweyî, ji bo berjewendiya giştî û rûmeta kesayeta mirovî ye. Wekî endamek civata gerdûnî ya Zanîngeha Katolîk, Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê bikaribe xwendekarên xwe bi hin zanyarên herî baş ên cîhanê re ku dê bi rêkûpêk wekî profesor û mamoste li vir li kampûsa Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê amade bibin, bide nasîn. Xwendekarên Zanîngeha Katolîk li Hewlêrê dê di heman demê de xwedan şiyana ku bi zanîngehên hevkarên me yên li Awistralya, DYA û Ewropayê re bi rastî têkilî û beşdarî bibin.

## Bernameyên akademîk

* Têkiliyên navneteweyî
* Zimanê Îngilîzî
* Teknolojiya agahdariyê
* Zanistên kompîturê
* Accounting
* Avakarî
* Endezyariya sivîl
* Zanistên laboratuwara bijîşkî
* Dermanxane
* Lênerrîn
* Medyaya dîjîtal
* Rêveberiya Karsaziyê
* Aborî
* Lêkolînên rojhilatnasî

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 2015an li Iraqê
Kategorî:Hewlêr (paytext)
Kategorî:Suryaniyên Îraqê
Kategorî:Zanîngehên li Iraqê
Katolîk li Hewlêrê
Kategorî:Zanîngehên Herêma Kurdistanê