Derbeya 27ê gulana 1960an li Tirkiyeyê

**Derbeya 27'ê Gulan,** yekemîn derbeya leşkerî ya di di 27'ê Gulana 1960'an de li dîroka Komara Tirkiyeyê pêk hat.  Her wiha wek **Êrîşa Leşkeriya 27'ê Gulanê**  an jî **Şoreşa 27'ê Gulanê**  tê binavkirin. Derbe ne tenê di nava zincîreya fermandariyê de pêk hat, di bin fermandariya Orgeneral Cemal Madanoğlu de bi planên 37 efserên pilebilind hat kirin. Mewziyên krîtîk ji aliyê leşker û çekên di destê van efseran de, pêşî bi bêbandorkirina asta fermandariya artêşê hatin girtin. Serokomar Celal Bayar, Serokwezîr Adnan Menderes û hin endamên hikûmetê hatin girtin. 235 general û derdora 3500 efser (piranî albay, yarbay, serdar) teqawît bûn, 147 mamosteyên zanîngehê ji kar hatin avêtin û hin zanîngeh hatin girtin. Herwiha 520 hekîm û dadger ji kar hatin dûrxistin.

## Paşbingeh

### Daxuyaniya Kongreya CHPê û Armancên Yekem
XIV a CHP'ê di sala 1959'an de, di kongreyê biryar hat dayîn ku ji bo hin guhertinên bi lezgînî hewcedariya welat bi wan heye ku hewl bên dayîn. Tê îdiakirin ku deklerasyona bi navê *"Daxuyaniya Hedefên Destpêkê"* hatiye amadekirin û bingeha Destûra Bingehîn a 1961 pêk aniye. Sernavên di nivîsa rojnameyê de wiha ne:

*1.* *Tedawiya Wekhev, 2.* *II.* *Parlamento, 3.* *Dadgeha Makezagonê, 4.* *Pêvajoya Nûnertiya Rêjeyî, 5.* *Avakirina Dadgeha Bilind a Dadweran, 6.* *Rêziknameya Qanûna Karmendan, 7.* *Avakirina rejîmeke çapemenî ya ji bindestiya bêpar, 8. Xweseriya zanîngehê, 9.* *Garantîkirina prensîbên Ewlekariya Civakî û Dadweriya Civakî, 10.* *Avakirina Konseya Aborî ya Bilind.* 

## Derbe

[thumb|269x269px| [Adnan Menderes yekem û tekane serokwezîrê Tirkiyê ye ku hatiye îdamkirin.]]

### Konseya Ewlekariya Neteweyî
Lijneya Giştî ya Meclisa Parastina Neteweyî ku berê bi biryarname û zagonên curbecur ji bo diyarkirina polîtikayên ewlehiya neteweyî ya welêt hatibûn avakirin, di sala 1961'an da di bin navê Lijneya Ewlehiya Neteweyî da hatin avakirin.

## Nirxandinên
Celal Bayar (Serokkomar):*Û dîsa gumana min tune ku eger 27'ê Gulanê serkeftî nebûya û nehata çêkirin, ne cûntayên di nava artêşê de ava bibûna, ne midaxeleyên 12ê adarê, [[Derbeya leşkerî ya 12ê îlona 1980î|12ê îlonê]] dê bihatana kirin, ne jî dê demokrasî ji holê rabûna.* 

## Hin encamên serdemê

* Dadgeha Destûra Bingehîn : Di 22'ê Nîsana 1962'an de Qanûna Dadgeha Destûra Bingehîn hat qebûlkirin û di 20'ê Kanûnê de dest bi karê xwe kir. Meclîsa Damezrîner; biryara avakirina Dadgeha Destûra Bingehîn da ku çavdêriya destûrîbûna qanûnan bike. 
* Desteya Bilind a Dadweran
* Rêxistina Plansaziya Dewletê
* Saziya Radyo û Televîzyona Tirkiyeyê
* Senatoya Komarî
* TUBITAK
* Navenda Hinardeya Pêşxistinê
* Navenda Hilberîna Neteweyî
* 27ê Gulanê Roja Azadî û Destûra Bingehîn
* Saziya Xêrxwaziya Leşkerî

## Çavkanî

* Elî Fuad Başgil (werger. Mehmet Ali Sebük û İsmail Hakkı Akın), *Şoreşa 27ê Gulanê û Sedemên Wê*, Çapxaneya Celtüt, 1966. ISBN 975-7747-49-1
* Dundar Seyhan, *Mirovê Di* Siyê de, Çapxaneya Nurettin Uycan, 1966.
* Sıtkı Ulay, *27 Gulan 1960 Harbiye Weapons Per - Bîranînên Orgeneral Sıtkı Ulay*, Kitapçılık Ticaret Ltd. Şti. Sti. Weşan, Rêzeya Klûba Pirtûka Êvarê, 1968.
* Orhan Erkanli, *Bîranîn.* *.* *.* *Problems.* *.* *.* *Kesên Berpirsyar - 27 Gulan 1960 - 12 Adar 1971 Tirkiye* , Çapxaneya Baha, 1972.
* Haydar Tunçkanat, *Şoreşa 27 Gulan 1960 (Ji Diktatoriyê Berbi Demokrasiyê)*, Weşanxaneya Çaglayan, 1996.
* Hulusi Turgut, *Bîranînên Türkeş - Dance of Falcons*, ABC, 1995.
* Celal Bayar (m. Yücel A.Demirel), Rojnivîska *Girtîgeha Kayseriyê*, Weşanxaneya Çand û Hunerê ya Yapı Kredi, 1999.
* Numan Esin, *Şoreş û Demokrasî - Bîranînên 27 Gulan*, Doğan Kitap, 2005. 
* Mehmet Şukran Özkaya, *Gav bi Gav, 27 Gulan*, Weşanên Pêşketî, 2005.
* Talat Aydemir, *Bîranînên Talat Aydemir*, Weşanên Klûba Pirtûkan a Êvarê, 1968.

Kategorî:1960 li Tirkiyeyê