open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
3ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Keçika kurd a bi navê Çiğdem Özgül ji bo şermezarkirina îxaneta bavê xwe ya li dijî gelê wî, bi çeka bavê xwe yê cerdevan li meydana gund xwe dikuje.
* 2008 – PKK êrîş bir ser qereqola Bêzelê. Li gorî agahiyên dewleta tirk di encamê de 17 leşker mirin û 20 brîndar bûn. Herwiha neh gerîlayan jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 382 – Împerator Theodosius I bi Gotan re peymana aştiyê girê da û ew li Balkanê bi cih kirin.
* 1793 – Li Fransayê bi biryara Dadgeha Şoreşê fîlozofa fransî Olympe de Gouges bi giyotînê hate kuştin.
* 1932 – Dewleta Iraqê ji Brîtanya serxwebûna xwe bidest xist.
* 1952 – Brîtanya yekem ceribandina xwe ya bombeya atomê pêk anî.
* 1990 – Almanyaya Rojhilat û Almanyaya Rojava bûne yek.
* 1994 – Death Valley ya li Kalîforniya dibe parka neteweyî.

## Jidayikbûn
* 1889 – Carl von Ossietzky, pasîfîst, nivîskar û rojnamevanê alman
* 1895 – Anna Freud, psîkoanalîsta keça Sigmund Freud
* 1896 – Michael Balint, psîkoanalîstê mecar
* 1895 – Sergey Yesenin, helbestvanê rûs
* 1897 – Louis Aragon, nivîskarê fransî
* 1981 – Zlatan Ibrahimović, futbolvanê swêdî

## Mirin
* 1596 – Florent Chrestien, nivîskarê fransî
* 1849 – Ernst von Feuchtersleben, bijîşk , helbestvan û ronakbîrê Awistriyayî
* 1867 – Elias Howe, dahînerê amerîkî
* 1896 – William Morris, nivîskar û helbestvanê îngilîz
* 1929 – Gustav Stresemann, serokwezîrê împeratoriya almanî
* 1987 – Jean Anouilh, nivîskarê fransî
* 2017 – Celal Talebanî, siyasetmedarê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
4ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Li Kurdistana Başûr şer di navbera PDK, YNK û PKK de pêk hat.
* 1992 – Parlamena Netewî ya Kurdistana Başûr, dewleta kurd a federe îlan kir.

### Cîhan
* 610 – Herakliyo ji Afrîka giha Stenbolê; împeratorê Bîzansê têk bir û bû împerator.
* 1582 – Papa Gregory XIII biryara bikaranîna Salnameya gregorî da. Lewma li Îtalya, Polonya , Portûgal û Spanya roja piştî 4ê çiriya pêşîn bû 15ê çiriya pêşîn.
* 1824 – Meksîk bû komara federal.
* 1830 – Belçîka bi veqetandina ji Holendayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1853 – Împeratoriya Osmanî bi Rûsya re li Qirimê kete şer.
* 1940 – Adolf Hitler û Benito Mussolini civiyan.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem: Dewleta DYA, Giravên Salomon zemt kirin.
* 1957 – Yekîtiya Sovyetan peyka xwe ya pêşîn a bi navê Sputnik şande fezayê.
* 1965 – Hejmara yekemîn a rojnameya fermî, ya partiya komunîst a Kûbayê, ya bi navê Granma derket.
* 1966 – Basutoland ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist û navê xwe kir Lesoto.

## Jidayikbûn
* 1570 – Péter Pázmány, kardînalê mecar
* 1759 – Antoine Arbogast, matematîknasê fransî
* 1814 – Jean-François Millet, wênesazê fransî
* 1822 – Rutherford B. Hayes, 19. serokdewletê DYA'yê
* 1916 – Vîtalî Gînzburg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1916 – George Sidney, derhênerê sînemayê yê amerîkî

## Mirin
* 1660 – Francesco Albani, wênesazê îtalyan
* 1680 – Pierre-Paul Riquet, endazyarê fransî
* 1947 – Max Planck, fizîknasê xwediyê xelata Nobelê
* 1974 – Anne Sexton, helbestvana xwediya xelata Nobelê
* 1989 – Graham Chapman, komedyenê brîtanî
* 1903 – Otto Weininger, fîlozofê Awistriyayî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
11ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1963 – Li Êlihê şaxeke neftê hate dîtin.

### Cîhan
* 1138 – Erdhejeke mezin li Helebê çêbû.
* 1811 – Ferîbota bi hilmê ya pêşîn, *Juliana*, di navbera New York – Nû Jersey de dest bi ajotinê kir.
* 1910 – Theodore Roosevelt bû serokdewletê yekem ê DYAyê ku bi balafirê firî.
* 1941 – Li Makedonyayê şerê neteweyî yê rizgariyê destpê kir.
* 1968 – NASA, cara pêşîn *firîna fezayê ya bi mirov* bi maşîna Apollo 7 pêk anî.

## Jidayikbûn
* 1885 – François Mauriac, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1903 – Theodor Adorno, fîlozof, civaknas û bestekarê Swîsreyî
* 1983 – Bradley James, lîstikvanê brîtanî
* 1985 – Michelle Trachtenberg, lîstikvan û modela amerîkî

## Mirin
* 1919 – Karl Gjellerup, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1963 – Jean Cocteau, nivîskar, wênesaz û derhênerê fransî
* 2007 – Mehmed Uzun, nivîskarê kurd
* 2012 – Abdurrahman Dürre, helbestvan û nivîskarê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
12ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* B.Z. 539 – Qiralê Medopersî, Kûruşê Mezin, Babîl zemt kir.
* 1164 – Piştî peymangirêdana bi serwerê xaçperestan Amalric re, Şêrko û Selahedînê Kurdî di vegerine Şamê.
* 1492 – Krîstofor Kolumbus, diçe Karayîban û Bahama keşf dike, lê dibe qey ev der Asyaya başûr e.
* 1810 – Oktoberfest a pêşîn pêk hat. Keyaniya Bayernê hevbajarên Munîhê vexwendin bo daweta prensê Bayernê.
* 1918 – Li Minnesota daristanek dişewite û di encamê de 453 kes dimirin.
* 1968 – Gîneya Rojbendî ji Spanya serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1984 – IRAyê bombe avête otela serokwezîra berê ya KY, Margaret Thatcher. Di encamê de 5 kes mirin.
* 1991 – Serokê Yekîtiya Sovyetan, Mîxaîl Gorbaçov, bi serokên din en komarên sovyetan re civiya û biryara betalkirina KGB da.
* 2002 – Li navçeya Bali ya li girava Kuta ya Îndonezyayê teqîneke terorî pêk hat. Di encamê de 202 kes mirin û 300 kes brîndar bûn.
* 2005 – Çînê maşîna xwe ya *bimirov* Shenzhou 6 şande fezayê û ew pênc rojan li ser peykê ma.
* 2006 – Xelata Nobelê ya Wêjeyê dane nivîskarê tirk Orhan Pamuk.

## Jidayikbûn
* 1896 – Eugenio Montale, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê.
* 1935 – Luciano Pavarotti, tenorê îtalî û hunermendê operayê.

## Mirin
* 1924 – Anatole France, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1987 – Fahri Korutürk, şeşemîn serokkomarê Tirkiyeyê
* 2011 – Dennis Ritchie, zanistê komputerê yê amerîkî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
13ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 409 – Vandalan çiyayên Pîrenêyê derbas kirin û li Hispania derketin holê.
* 1905 – Yaneya Werzişê ya Galatasarayê (GS) hate damezrandin.
* 1923 – Enqere weke paytexta Tirkiyeyê hate hilbijartin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem: Paytexta Letonya Rîga ji aliyê Artêşa Sor ve hate rizgarkirin.
* 1970 – Fîjî tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1996 – Rojnameya tirkî *[[Radikal]]* dest bi weşana xwe kir.

## Jidayikbûn
* 1927 – Turgut Özal, yek ji serokkomar û serokwezîrê Tirkiyeyê

## Mirin
* 1949 – August Aichhorn, pedagog û psîkoanalîst
* 1990 – Le Duc Tho, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 2003 – Bertram Brockhouse, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
14ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1758 – Di şerê Hochkirchê de Awistriya, Prûsya têk bir.
* 1805 – Di şerê Elchingenê de Fransa, Awistriya têk bir.
* 1806 – Di şerê Jena-Auerstedtê de Fransa, Prûsya têk bir.
* 1913 – Li Senghenydd, Wêls, di kaneke komirê de qeza çêbû, di encamê de 439 kes mirin.
* 1944 – Atîna ji aliyê hêzên Brîtanya ve ji destê naziyan hate rizgarkirin.
* 1964 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane Martin Luther King.
* 1969 – Olof Palme bû serokwezîrê Swêdê.
* 1981 – Piştî hefteya kuştina Enwer Sedat Husnî Mibarek weke serokdewletê Misirê hate hilbijartin.
* 1973 – Di hilbijartinên Tirkiye de, Deniz Baykal wekî parlamenterê CHPê yê Antalyayê tê hilbijartin.
* 1973 – Di roja pîroz a Yom Kippur de artêşên Misir û Sûrî êrîşî Îsraêlê kirin.
* 1982 – Yaşar Kemal li Fransayê xelata navneteweyî Cino del Duca stend.
* 1994 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane Yaser Erefat, Îzhak Rabîn û Şîmon Peres.

## Jidayikbûn
* 1907 – Solomon Asch, psîkologê polonî
* 1908 – Róbert Bak, psîkoanalîstê mecar
* 1911 – Le Duc Tho, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1914 – Raymond Davis, Jr., fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1946 – Craig Venter, biyokîmyagerê DYAyî

## Mirin
* 1092 – Nizam Elmulk, wezîrê dewleta Selçûqî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
15ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1878 – Thomas Edison, şîrketa xwe ya bi navê *Edison Electric Light Co* vekir.
* 1934 – Mao Zedong bi 100 hezar yekîneyê xwe ve ji başûr rojhilatê Çînê ber bi bakur rojhilat ve, dest bi *Meşa Mezin* kir.
* 1944 – Yekem zimanê nûjen ê komputerê Fortran hate derxistin.
* 1945 – Serokê demkî yê hikûmeta Fransa, Pierre Laval, hate gulebarankirin.
* 1961 – Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî li Londonê hate damezrandin.
* 1990 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane serokdewletê Yekîtiya Sovyetan Mîxaîl Gorbaçov.
* 1993 – Xelata Nobelê ya Aştiyê, dane serokdewletê Afrîkaya Başûr Frederik Willem de Klerk û Nelson Mandela

## Jidayikbûn
* BZ 70 – Virgil, helbestvanê romê
* 1542 – Ekberê Mezin, împeratorê Împeratoriya Mongolî ya Hindî
* 1844 – Friedrich Nietzsche, fîlozofê alman
* 1926 – Michel Foucault fîlozofê fransî
* 1944 – David Trimble, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1968 – Elî Teter, siyasetmedarê kurd

## Mirin
* 1605 – Ekberê Mezin, împeratorê Împeratoriya Mongolî ya Hindî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
16ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1793 – Keybanûya Fransa, Marie Antoinette bi giyotînê hate kuştin.
* 1958 – Bi yekbûna Cumhuriyetçi Millet Partisi – Partiya Gelê Komarger (CMP) û Köylü Partisi – Partiya Gundiyan hatiye damezrandin.
* 1964 – Çînê, yekem bombeya xwe ya atomê teqand û da zanîn ku ew dewleta çarem a xwedî hêza nukleer e.
* 1973 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane Henry Kissinger û Le Duc Tho.
* 1978 – Papa Yûhana Paulê II ê polonî weke papa hate hilbijartin.
* 1978 – Wanda Rutkiewicz yekem pîreka polonî û Ewropî bû ku hilkişiya çiyayê Everestê.
* 1981 – Derhênerê kurd Yılmaz Güney ku ji girtîgeha Isparta bi destûr derketibû, reviya derveyî Tirkiye.
* 1994 – Xelata Nobelê ya Aştiyê, dane keşeyê afrîkî Desmond Tutu.
* 1992 – Artêşa Tirk, li Başûrê Kurdistanê herêma Heftenînê operasyon li dijî PKK da destpêkirin.
* 2002 – Dîktatorê berê yê Iraqê Sedam Huseyn, di hilbijartinê de hemû deng standin.
* 2002 – Serokdewletê DYA, George W. Bush, biryara şer-destpêkirin a li dijî Iraqê îmze kir.

## Jidayikbûn
* 1854 – Oscar Wilde, nivîskarê îrlandî
* 1863 – Austen Chamberlain, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1885 – Karen Horney, psîkoanalîsta alman
* 1888 – Eugene O'Neill, dramatîkerê amerîkî
* 1918 – Henri Vernes, romannivîs û nivîskarê xêzeromanan
* 1927 – Günter Grass, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1959 – George Marshall, generalê xwediyê Xelata Nobelê
* 1988 – Muzafer Şerif, avakerê psîkolojiya komî yê esilkurd
* 2001 –Uwe Hans Wilken nivîskarê alman
* 2020 – Li Fransayê mamosteyê dîrokê Samuel Paty ji aliyê ciwanekî radîkal-îsilamîst yê çeçen ve li ser kolanan tê serjêkirin. Nîqaşên tund li ser qanûna kufrê û laîsîzmê dest pê dikin.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
17ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* BZ 539 – Kûruşê Mezin dikeve ser rêya bajarê Babîlê.
* 1912 – Dewletên Bulgaristan, Yewnanistan û Serbistanê li dijî dewleta Osmaniyan ketin şer.
* 1918 – Komara Yûgoslavyayê hate damezrandin.
* 1933 – Zanyarê alman Albert Einstein, ji Almanya reviya DYA.
* 1945 – Juan Peron bû serokdewletê Arjentînê.
* 1973 – Botswana û Lesoto tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 1967 – Li Tirkiyê piştî maça futbolê ya di navbera Kayserispor-Sivasspor de pevçûn derket û 40 kes mir.
* 1973 – OPECê ambargoya neftê da destpêkirin.
* 1979 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane Mader Teresa.
* 1989 – Li San Franciscoyê bi erdhejeke bi pileya 7.1 çêbû.
* 2003 – Li Taipei balaxaneya 101 qetî ku hate vekirin ji balaxaneya Kuala Lumpurê 50 m dirêjtir bû, lewma bû avahiya herî bilind a cîhanê.

## Jidayikbûn
* 1972 – Eminem rapvanê amerîkî
* 1972 – Tarkan stranbêjê tirk

## Mirin
* 1849 – Frédéric Chopin, bestekarê Fransa yê esilpolon
* 2010 – Mehmet Kemal Işık ango **Torî**, nivîskar û lêkolînerê kurd
* 2024 – Yahya Sinwar, serokê defakto yê Hemasê, ku wekî plankerê êrîşa terorîstî ya Hemasê li dijî Îsraêlê di 7ê çiriya pêşîna 2023an de tê dîtin, ji aliyê hêzên parastina Îsraêlê ve li Xezeyê tê kuştin.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
20ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1827 – Di Şerê Navarîno de behriyeyên brîtanî, fransî û rûsan behriyeya Osmaniyan têk bir.
* 1905 – Yaneya futbolê ya Galatasaray hate damezrandin.
* 1935 – Mao Zedong û hevalên xwe ku li dijî hikûmeta neteweperest a Çînê, dest bi *Meşa Mezin* kiribûn (*6.000 mîl*) gihane encamê.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Artêşa nazî ku Serbistan dagir kiribû li dijî sivîlên Kragujevac komkujî pêk anî.
* 1944 – Hêzên Yekîtiya Sovyetan û partîzanên Yûgoslavya, Belgrad ji destê naziyan rizgar kirin.
* 1945 – Misir, Sûrî, Iraq, Libnan û Filîstînê li dijî cihûyan yekîtiya ereban damezrandin.
* 1970 – Li Somaliya dewleta sosyalîst hate îlan kirin.
* 1998 – Ali Aydın li zîndana Bartinê xwe şewitand û jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1854 – Arthur Rimbaud, helbestvanê fransî
* 1891 – James Chadwick, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1897 – Peter Bamm, nivîskarê alman
* 1946 – Elfriede Jelinek, nivîskara xwediyê Xelata Nobelê
* 1966 – Ebu Musab El-Zarqawî, serokê berê yê El-Qaîde ya Îraqê
* 1971
** Snoop Dogg
** Dannii Minogue

## Mirin
* 1935 – Arthur Henderson, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1948 – Mamoste Dildar, derhênanê sirûda neteweyî
* 1984 – Paul Dirac, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2011 – Muammer El-Qeddafî, siyasetmedarekî Lîbyayê ye.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
21ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1981 – Destpêka hîmê Bendava Ataturkê ji aliyê Kenan Evren ve hate avêtin.
* 1998 – Bülent Bayram li Zîndana Adiyamanê xwe şewitand û jiyana xwe ji dest da.
* 2007 – Şerê Oremarê di navbera leşkerên tirk û şervanên PKK de qewimî. 13 leşker hatin kuştin, 16 leşker brîndar bûn û 8 leşker jî dîl hatin girtin.

### Cîhan
* 1512 – Martin Luther tevlî fakulteya dînê ya Zanîngeha Wittenbergê bû.
* 1520 – Ferdinand Magellan, Tengava Macellan keşf kir.
* 1938 – Japonan bajarê Çînê Kanton dagir kirin.
* 1945 – Li Fransayê pîrekan cara pêşîn mafê dengdanê bi dest xistin.
* 1969 – Li Almanyaya federal Willy Brandt bû serokwezîr.
* 1971 – Xelata Nobelê ya Wêjeyê dane Pablo Neruda.
* 1994 – Li Sêûlê ji sedema xerabûna *Pira Seongsu* 32 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Li paytexta Çeçenistan, Grosniyê êrîşa bi moşek pêk hat. Di encamê de 110 kes mirin û 440 kes jî brîndar bû.

## Jidayikbûn
* 1833 – Alfred Nobel, kîmyager , kaşîf û karsazê Swêdî
* 1951 – Kesire Yıldırım, hevjîna berê ya Abdullah Ocalan
* 1957 – Wolfgang Ketterle, fîzîknasê alman

## Mirin
* 1980 – Hans Asperger, psîkologê Awistriyayî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
22ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1993 – Li Amedê, Lîceyê di şerê navbera PKK û leşkerên tirk de serdarê herêma Amedê yê cendermeyan Bahtiyar Aydın hate kuştin. Piştî vê re rewşa awarte hate îlan kirin û derketina derve qedexe bû.
* 1998 – Hasan Îsa Hasan, li Qamişlo xwe şewitand û jiyana xwe ji dest da.
* 2014 - Parlamena Kurdistanê şandina pêşmerge bo Kobanî pesend kir. Parlamena Kurdistanê cara ewilî di derbarê şandina pêşmergeyan bo devereke parçeyeka dîtir a ji derveyî xaka Hikûmeta Herêma Kurdistanê biryarek pesend kir.

### Cîhan
* 1784 – Rusyayê li girava Alaska ya bi navê Kodiak koloniyek ava kir.
* 1859 – Spanyayê li dijî Marokoyê şer da destpêkirin.
* 1927 – Nîkola Tesla şeş îcatên xwe yên nû derxistin.
* 1931 – 11 sal cezayê hepsê li serkirde yê mafyaya amerîkî Al Capone hate birrîn.
* 1938 – Chester Carlson fotokopî îcat kir.
* 1953 – Laosê ji Fransayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1957 – Di şerê Viyetnamê de dewleta DYA windayên xwe yên pêşî dan.
* 1964 – Xelata Nobelê ya Wêjeyê dane Jean-Paul Sartre lê wî qebûl nekir.
* 2009 – Windows 7 derkete piyaseyê.

## Jidayikbûn
* 1688 – Nadir Şah, şahê Îranê
* 1811 – Franz Liszt, piyanîst û bestekarê mecar
* 1870 – Îvan Bunîn, nivîskar û wergêrê rûsî
* 1881 – Clinton Davisson, fîzîknasê amerîkî
* 1919 – Doris Lessing, nivîskara xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1984 – Cegerxwîn, helbestvanê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
23ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1913 – Kovara "Hatevî" derket.(Xwediyê wê Babanzade Ebdulezîz bû.)
* 1994 – Gerîlaya esilalman a PKK ya bi navê Andrea Wolf ji aliyê leşkerên tirk ve dîl hate girtin û piştre hate înfazkirin.
* 2005 – Hiquqnas û nivîskarê kurd Kemal Seyîd Qadir li Hewlerê winda bû. Piştre hate zanîng ku di destê hêzên PDKyê de ye.
* 2011 – Li parêzgeha Wanê, erdhejeke bi mezinahiya 7.2 çêbû. Di encamê de 605 kes mirin û 4.152 kes jî birîndar bûn.

### Cîhan
* 1994 – Polîsên Londonê berdevkê wê demê yê ERNK yê bi navê Kanî Yilmaz digire û diavêje girtîgehê.
* 1944 – Artêşa Yekîtiya Sovyetan kete Mecaristanê.
* 1972 – Li Zonguldakê di encama teqîna du kanên madenê de 20 karker mirin û 76 brîndar bûn.
* 1983 – Li Bêrûtê li dijî biryargehên aştiyê yên DYA û Fransa êrîş pêk hat. Di encamê de 241 leşkerên amerîkî û 58 leşkerên fransî mirin.

## Jidayikbûn
* 1875 – Gilbert Newton Lewis, fîzîknas û kîmyanasê amerîkî
* 1897 – Ereb Şemo, nîvîskarê kurd û bavê romana kurdî
* 1905 – Felix Bloch, fîzîknasê swîsrî-amerîkî
* 1940 – Pelé, futbolvanê efsanewî yê Brezîlê
* 1960 – Randy Pausch, profesor û nivîskarê amerîkî

## Mirin
* 1944 – Charles Glover Barkla, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2011 – Nusrat Bhutto, siyasetmedara Pakistanê yê esilkurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
24ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1997 – Partiya Gel a Demokratîk (DEHAP) hate damezrandin.

### Cîhan
* 1857 – Yekemîn yaneya futbolê ya bi navê Sheffield F.C. li Îngilistanê hate damezrandin.
* 1882 – Zanyarê alman Robert Koch, mîkroba êşa ziravê vedît.
* 1904 – Metroya New Yorkê vebû.
* 1912 – Di şerê Balkanê yê yekem de hêzên Serbistanê Osmanî têk birin.
* 1945 – Rêxistina Neteweyên Yekbûyî hate damezrandin.
* 1993 – Yek ji serdarên artêşa tirk ê bi navê Cem Ersever ku li dijî PKK şer dikir, kuştî hate dîtin.

## Jidayikbûn
* 1932 – Pierre-Gilles de Gennes, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 996 – Hugh Capet, keyê frankan bû (jdb. 940).
* 2024 – Joyce Blau, kurdnas û profesor

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkiri

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
25ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1147 – Artêşa Selçûqî li Eskişehirê artêşa Xaçperestan têk bir.
* 1917 – Hêzên Lenîn serweriya tevahiya Rûsyayê xistin bin destê xwe. Ev dibê destpêka pîrozbahiya Şoreşa Kewçêrê.
* 1935 – Haîtî bager çêbû. Di encamê de ji 2000'an bêhtir mirovan jiyana xwe ji dest da.
* 1936 – Adolf Hitler û Benito Mussolini yekîtiya Roma û Berlînê pêk anîn.
* 1937 – Serokwezîrê Tirkiyeyê, İsmet İnönü îstifa kir.
* 1960 – Rêveberiya Kubayê hemû kargehên amerîkî tevlî rêveberiya dewletê kirin.
* 1962 – Pênc salên girtîgehê li Nelson Mandela hatin birrîn.
* 1962 – Uganda tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1971 – Komara Gel a Çînê tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1991 – Leşkerên dawî yên Yûgoslavyayê ji Komara Slovenya vekişîn.
* 2001 – Şîrketa Microsoftê Windows XP derxist.

## Jidayikbûn
* 1971 – Elif Şafak, nivîskara tirk
* 1990 – Sandro Blümel dûblajvanê alman 
* 1993 – Viyan Silêmanî, xwediya sernavê pêşbirka bedewiyê ya kurd e ku xelata Şahciwana Iraqê 2017 wergirt lê ji ber zewacê ji textê hat avêtin. 

## Mirin
* 1924 – Ziya Gökalp, nivîskar û siyasetmedarê tirk
* 1965 – Eduard Einstein, kurê Albert Einstein

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
26ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 740 – Li Konstantînopolîsê erdhejek çêbû.
* 1863 – Xaça Sor a navneteweyî li Cenova hate damezrandin.
* 1905 – Norwêcê ji Swêdê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1912 – Yewnanistanê bajarê Selanîkê bi dest xist.
* 1951 – Winston Churchill bi temenê xwe yê 77an careke din bû serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî.
* 1961 – Li Tirkiyeyê Cemal Gürsel bû serokkomar.
* 1967 – Muhemmed Reza Pehlewî xwe weke şahê Îranê û hevjîna xwe jî weke şahbanû ya Îranê îlan kir.
* 1975 – Enwer Sedat bû serokê Misirê yê yekem ê ziyareta fermî ya DYA'yê kirî.
* 1982 – Yılmaz Güney ji hevwelatiya Tirkiyeyê hate derxistin.
* 1994 – Di navbera Îsraêl û Urdunê de şerê 46 salan bi dawî bû.
* 1995 – Doza Partiya Demokrasiyê (DEP) bi dawî bû. Di encamê de li Leyla Zana, Hatip Dicle, Orhan Doğan û Selîm Sadak her yek jê 15 sal, li Mahmut Alinak û Sırrı Sakık jî her yek jê 3 sal û 6 meh ceza hate birrîn.

## Jidayikbûn
* 1916 – François Mitterrand, serokdewletê Fransa
* 1919 – Muhemmed Reza Pehlewî, şahê Îranê
* 1947 – Hillary Rodham Clinton, wezîre karên derve ya DYA
* 1955 – Stephen Kern Robinson, esmangerê DYA'yî

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
27ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1980 – Nivîskarê kurd Medenî Ferho care duyem hatiye girtin û bi vê girtinê şeş sal û şeş mehan di girtîgehê de ma.

### Cîhan
* 710 – Hêzên misilman girava Sardînya zemt kirin.
* 1275 – Roja avakirina kevneşopî ya Amsterdamê.
* 1492 – Krîstof Kolomb, Kuba keşf kir û tevlî keyaniya Spanya kir.
* 1682 – Fîladelfiya hatiye avakirin.
* 1806 – Hêzên Napoleon Bonaparte bajarê Berlînê dagir kirin.
* 1924 – Li Yekîtiya Sovyetan welatê Ûzbêkistan hatiye avakirin.
* 1953 – Brîtanya, li başûrê Awistralyayê bi navê *Totem 2* ceribaneke nukleerî pêk anî.
* 1961 – Morîtanya û Mongolya tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 1971 – Navê *Zaîre* li dewleta ku niha navê wê Kongoya Demokratîk hatiye kirin.
* 1995 – Letonya ji bo endamtiya Yekîtiya Ewropa serî lê da.
* 2005 – Li Fransayê piştî kuştina du ciwanên misilman protestoyên sivîl destpê kirin. Di bîst şevên dema van protestoyan de 8.973 erebe hatin şewitandin û 2.888 kes hatin binçavkirin.

## Jidayikbûn
* 1858 – Theodore Roosevelt, serokdewletê berê DYA'yê
* 1844 – Klas Pontus Arnoldson, nivîskar û aştîxwazê xwediyê Xelata Nobelê
* 1914 – Dylan Thomas, helbestvanê Walesî
* 1932 – Sylvia Plath, nivîskar û helbestvana DYA'yî

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
28ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1848 – Li Spanyayê yekem xeta rêhesinê di navbera Barselona-Mataróyê de hate çêkirin.
* 1886 – Xelata Fransayê ya ji bo DYAyê Peykerê Azadiyê li New Yorkê hate danîn.
* 1918 – Çekoslovakyayê ji Awistriya-Mecaristanê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1918 – Li Çekoslovakyayê komarî hate îlankirin.
* 1922 – Hêzên faşîst ên Benito Mussolini bajarê Romayê bi dest xistin.
* 1927 – Li Tirkiyeyê serjimara yekem pêk hat. Di encamê de hate daxuyandin ku 13 milyon û 648 hezar û 270 hevwelatî hene.
* 1940 – Şerê cîhanê yê duyem: Îtalyayê di ser Albanyayê re Yewnanistan dagir kir.
* 1941 – Li Lîtvanyayê, naziyên alman ji 9000an bêhtir cihû li qada bajarê Kaunasê gulebaran kirin.
* 1981 – Koma muzîka *heavy metalê* Metallica, li San Franciscoyê hate avakirin.
* 1995 – Di encama şewata li metroya bajarê Bakûyê de 289 kes mirin û 265 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn
* 1955 – Bill Gates, damezrînerê şîrketa Microsoftê
* 1957 – Ahmet Kaya, hunermendê kurd (m. 2000)

## Mirin
* 1704 – John Locke, fîlozofê îngilîz (jdb. 1632)
* 1998 – Ted Hughes, helbestvan û nivîskarê îngilîz (jdb. 1930)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
29ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* B.Z. 539 – Kûruşê Mezin kete hundirê bajarê Babîlê û destûr da cihûyan ku vegerin welatê xwe lê gelek ji wan ne vegeriyan.
* 312 – Konstantînê Mezin piştî serkevtina xwe ya li *Pira Mîlviyan* kete bajarê Romayê.
* 1787 – Operaya Mozart a bi navê *Don Giovanni* cara pêşî li Pragê hate lidarxistin.
* 1923 – Li Tirkiyeyê rêveberiya komarî hate îlan kirin û Atatürk bû serokkomar.
* 1787 – Hêzên Îsraêlê Nîvgirava Sînayê dagir kir.

## Jidayikbûn
* 1897 – Joseph Goebbels , siyasetmedarê nazî
* 1926 – Necmettin Erbakan, siyasetmedarê tirk
* 1950 – Abdullah Gül, serokkomarê yazdehem ê Tirkiyeyê
* 1958 – Stefan Dennis
* 1971 – Winona Ryder
* 1990 - Amarna Miller

## Mirin
* 1783 – Jean le Rond d'Alembert, matematîknasê fransî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
30ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1983 – Li Erzîrom û Qersê di encama erdhejê de 1330 kes mirin û 534 kes jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1905 – Aspîrîn li cîhanê cara pêşî derkete piyaseyê.
* 1918 – Li Çekoslovakyayê komarî hate îlankirin.
* 1918 – Peymana Mondrosê hate îmzekirin.
* 1905 – Partiya Komûnîst a Awistralyayê li Sîdneyê hate damezrandin.
* 1922 – Benito Mussolini bû serokwezîrê Îtalyayê.
* 1956 – Brîtanya û Fransa hişyarî da Îsraêl û Misirê ku ji Kanala Suezê derkevin.
* 1970 – Li Viyetnamê di encama baranên musonê de 293 kes mirin û 200.000 kes bêmal man.
* 1973 – Pira Tengavê ji aliyê serokkomarê tirk Fahri Korutürk ve hate vekirin.
* 1983 – Li Arjentînê piştî rejîma heft salan a leşkerî cara pêşî hilbijartinên demokratîk pêk hatin.

## Jidayikbûn
* 1885 – Ezra Pound, helbestvanê DYA'yî
* 1941 – Theodor W. Hänsch, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1915 – Jane Randolph, lîstikvana amerîkî
* 1960 – Diego Maradona, futbolvanê Arjantînî

## Mirin
* 1282 - Dîroknas û nivîskarê bi eslê Kurd Ibn Xelikan mir.
* 1910 – Jean Henry Dunant, damezrînerê Xaça Sor û xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Rachele Mussolini, hevjîna Benito Mussolini
* 2002 – Jam Master Jay, rapvanê amerîkî
* 2012 – Arjen Arî, nivîskar û helbestvanê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
18ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1976 – Ji aliyê serokwezîrê Tirkiyeyê Süleyman Demirel ve li ser çemê Firatê destpêka hîma benda Karakaya hate avêtin.

### Cîhan
* 1356 – Mezintirîn erdheja di dîrokê de qeydkirî ya li bakurê çiyayên Alpê pêk hatî, bajarê Baselê xera kir.
* 1867 – DYA, Alaska ji Rûsya bi 7.2 milyon dolaran kirî û bû xwediyê wê.
* 1892 – Di navbera Şîkago û New Yorkê de yekem xeta dirêj a telefonê vebû.
* 1898 – DYA bû xwediyê Porto Rîkoyê.
* 1944 – Adolf Hitler fermana damezrandina koma bargir/milîs a neteweyî ya almanan da.
* 1944 – Yekîtiya Sovyetan welatê Çekoslovakya dagir kir.
* 1991 – Azerbaycanê ji Yekîtiya Sovyetan serxwebûna xwe îlan kir.
* 1996 – Ji aliyê dadgehê ve ji bo Yaşar Kemal salek û heşt meh ceza hate birrîn.
* 2002 – Li welatê Peravê Diranfîlê piştî pevçûnên heyvekê agirbest di navbera serhildêr û hikûmetê de pêk hat.
* 2007 – Li Pakistanê di êrîşeke xwekujî ya li dijî konvoya serokwezîra berê ya Pakistanê ya esilkurd, Benazîr Butto pêk hat. Di encamê de 139 kesan jiyana xwe ji dest da û 450 kes brîndar bûn, lê tiştek ji wê nehat.

## Jidayikbûn
* 1859 – Henri Bergson, fîlozofê fransî yê xwediyê Xelata Nobelê
* 1960 – Jean-Claude Van Damme fîlmnamenivîs, hilberînerê fîlman, hunermendê hunera şerî ("martial arts") û lîstikvanekî belçîkayî

## Mirin
* 1931 – Thomas Edison, dahênerê amerîkî
* 1954 - Texas Instruments Regency TR-1,
* 1955 – Jose Ortega y Gasset, fîlozofê spanî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
1ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 2014 Roja cîhanî ya Kobaniyê ji aliyê Yekitiya Ewropî ve hate ragihandin.

### Cîhan
* 1683 – Navçe ya New York City a bi navê Queens hatiye avakirin.
* 1755 – Li paytexta Portûgalê Lîzbonê erdhej çêbû. Di encamê de nêzîkê 90.000 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1897 – Yaneya futbolê ya îtalî Juventus F.C. hatiye avakirin.
* 1925 – Li Îranê Mihemed Reza Pehlevî dawî li rêveberiya Qaçariyan anî.
* 1981 – Antîgua û Berbûda ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe îlan kir.
* 2000 – Serbistan tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.

## Jidayikbûn
* 1864 – Alfred Hermann Fried, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1878 – Carlos Saavedra Lamas, dadnas û siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1889 – Philip Noel-Baker, atlet û parlamenterê brîtanî
* 1924 – Süleyman Demirel, siyasetmedarê tirk
* 1937 – Haydar Işik, nivîskarê kurd
* 1934 – Wezîrê Eşo, nivîskar û rewşenbîrê kurd
* 1939 – Bernard Kouchner, siyasetmedarê fransî
* 1950 – Robert B. Laughlin, fîzîknasê amerîkî
* 1973 – Aishwarya Rai, aktrîs a Bollywoodê

## Mirin
* 1903 – Theodor Mommsen, nivîskar û zanyarê alman

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
2ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1991 – Serokê Giştî yê SHP Erdal İnönü, li Dêrsimê ji gel re got: "Tiştek nabe û kes nikare we birawestîne ku hûn di navbera xwe de bi kurdî biaxivin, bi zimanê xwe yê zikmakî li stranan guhdarî bikin. Lê zimanê we yê fermî jî tirkî ye."

### Cîhan
* 1889 – Dakotaya Bakur û Dakotaya Başûr weke 39emîn û 40emîn dewletan tevlî DYAyê bûn.
* 1953 – Parlamena Pakistanê navê welat weke *Komara Îslamî ya Pakistanê* guhert.

## Jidayikbûn
* 1815 – George Boole, matematîknas û fîlozofê brîtanî
* 1911 – Odysseus Elytis, hunermend û helbestvanê yewnanî
* 1929 – Richard E. Taylor, fîzîknasê kanadayî
* 1932 – Melvin Schwartz, fîzîknasê amerîkî
* 1965 – Shahrukh Khan, hunermendê Bollywoodê
* 1996 – Anntonia Porsild, modela taylendî

## Mirin
* 1950 – George Bernard Shaw, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
3ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 644 – Omer ibn Xetab li bajarê Medîneyê ji aliyê xulamekî îranî ve tê kuştin.
* 1812 – Artêşa Napoleon di *Şerê Vyazma* de têk diçe.
* 1903 – Bi piştgiriya DYA'yê welatê Panamayê ji Kolombiya diveqete.
* 1918 – Polonyayê ji Rûsya serxwebûna xwe îlan kir.
* 1986 – Dewletên Federal ên Mîkronezyayê ji DYA'yê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1994 – Navenda rojnameya Özgür Ülke ya li Stenbolê hatiye bombekirin. Di encamê de xebatkar Ersîn Yildiz jiyana xwe ji dest da.
* 2002 – Di hilbijartinên Tirkiyê de partiya ku serokê wê Recep Tayyip Erdoğan e dibe partiya yekemîn.

## Jidayikbûn
* 1558 – Thomas Kyd, nivîskarê îngilîz
* 1945 – Gerd Müller, futbolvanê alman

## Mirin
* 1957 – Wilhelm Reich, civaknas û psîkyatrîstê ji Awistriya-Mecaristanê
* 1996 – Abdullah Çatlı, zilamê dewleta kûr û endamê mafyaya tirk

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
4ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1869 – Hejmara pêşîn ya kovara brîtanî ya zanistî ''Nature'' derket.
* 1922 – Gora Tutankhamun ji aliyê arkeologê brîtanî Howard Carter ve hatiye vedîtin.
* 1924 – Nellie Tayloe Ross li dewleta Wyomingê bû pîreka cara pêşî ya weke serokdewletê hatî hilbijartin.
* 1946 – Rêxistina UNESCO hatiye damezrandin.
* 1947 – Komara Gel a Bulgaristanê hatiye damezrandin.
* 1954 – Xelata Nobelê ya Aştiyê dane Albert Schweitzer.
* 1956 – Hêzên Yekîtiya Sovyetan ketin welatê Mecaristanê.
* 1964 – Pêşengê Şoreşa Îslamî ya Îranê, Xumênî ji aliyê şah ve mişext bû û ew şande Bursayê.
* 2008 – Li DYA'yê cara yekem mirovekî afrîkî-amerîkî, Barack Obama, weke serokdewlet hatiye hilbijartin.

## Jidayikbûn
* 1908 – Józef Rotblat, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1967 – Yılmaz Erdoğan, nivîskar, lîstikvan û derhênerê kurd
* 1990 – Jean-Luc Bilodeau, lîstikvanê kanadayî

## Mirin
* 1968 – Refî Cevat Ulunay, rojnamevan û nivîskarê tirk
* 1995 – Îzhak Rabîn, general, wezîr û serokwezîrê Îsraêlê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
5ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919 – Fransiyan bajarê Kurdistanê Dîlok dagir kirin.
* 1992 – Bawer Rodî Qantoz û kurê wî ciwanê kurd ê bi navê Şûrzan Qantoz li Elezîzê ji aliyê hêzên tarî yên tirk ve hatin gulebarandin. Di encamê de *Şûrzan Qantoz* jiyana xwe ji dest da û bavê wî *Rodi Demirkapı* giran brîndar bû.

### Cîhan
* 1925 – Benito Mussolini hemû partiyên çepgir ên Îtalya girtin.
* 1930 – Reklama televizyonê ya pêşî li Londonê hatiye nîşandan.
* 1945 – Kolombiya tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1970 – Enwer Sedat piştî mirina Cemal Abdulnasir bû serokdewletê Misirê.
* 1991 – Li Filîpînê di encama lehiyê de 7000 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 2006 – Ji aliyê dadgeha Iraqê ve cezayê mirinê li dîktatorê Iraqê Sedam Huseyn hatiye birrîn.

## Jidayikbûn
* 1948 – William D. Phillips, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1885 – Will Durant, dîroknasê amerîkî
* 1992 – Athiya Shetty, aktrîsa hindistanî

## Mirin
* 2006 – Bülent Ecevit, siyasetmedarê tirk

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
6ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1913 – Rêberê tevgera serwxwebûna Hindistanê Mahatma Gandhi hatiye girtin.
* 1917 – Fînlandê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1918 – Li Polonyayê komara duyem a polonî hatiye îlankirin.
* 1918 – Hêzên Brîtanî û fransî Tengava Çanakkale dagir kirin.
* 1917 – Hêzên *Artêşa Sor* ên Yekîtiya Sovyetan bajarê Kîevê ji destê hêzên naziyan xilas kirin. Lê berî ku hêzên nazî ji bajar derkevin gelek avahihyên kevnare xera kirin.
* 1983 – Di hilbijartinên fermî yên Tirkiye de Turgut Özal biser ket.
* 1985 – Li Bogota gerîllayên çepgir ên *Tevgera 19ê nîsanê* yên Kolombiyayê qesra dadgehê dagir kirin. Di encamê de 115 kes hatin kuştin.
* 1991 – Ajansa sîxuriyê ya Rûsya KGB hatiye girtin. Di encama wê de FSB hatiye avakirin.

## Jidayikbûn
* 1494 – Siltan Silêmanê Qanûnî, siltanê Împeratoriya Osmanî (m. 1566)
* 1831–Anna Leonowens - perwerdekar û nivîskara brîtanî-hindî

## Mirin
* 1893 – Çaykovksî, bestekarê rûs
* 2011 – Emerê Le'lê, helbestvanekî kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
7ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1918 – Kovara *[[Jîn]]*ê li Stenbolê dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1917 – Împeratoriya Brîtanyayê bajarê Xazeyê dagir dike.
* 1944 – Franklin Delano Roosevelt cara çarem serokdewletiya DYA'yê bi dest xist.
* 1962 – Li Afrîkaya Başûr ji sedema derketina derveyî welat ya Nelson Mandela, pênc sal cezayê girtîgehê lê hatiye birrîn.
* 1982 – Li Tirkiyeyê makezagona dîktatorê tirk Kenan Evren bi hilbijartinê tê pejirandin.
* 2000 – George W. Bush weke serokdewletê DYA'yê hatiye hilbijartin.
* 2004 – Beşa kurdî ya Wîkîpediyayê bi navê "Wîkîpediya - ensîklopediya azad" kete weşanê.

## Jidayikbûn
* 1867 – Marie Curie, kîmyagera xwediya Xelata Nobelê (m.1934)
* 1879 – Lev Trotskî, siyasetmedar, fîlozof û şoreşgerê rûsî (m. 1940)
* 1888 – C. V. Raman, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1970)
* 1913 – Albert Camus, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1960)
* 1971 – Kazim Koyuncu, stranbêjê laz (m. 2005)
* 1986 – Doukissa Nomikou, pêşkeşvan,model û xwediyê sernavê pêşbaziya bedewiyê ya yewnan
* 1987 – Rachele Brooke Smith, lîstikvan û dansera amerîkî

## Mirin
* 1980 – Steve McQueen, lîstikvan û derhênerê amerîkî (jdb. 1930)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
8ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1793 – Li Parîsê Muzeya Louvre hatiye vekirin.
* 1889 – Montana bû dewleta 41emîn a DYAyê.
* 1960 – John F. Kennedy bû 35emîn serokdewletê DYAyê.
* 1971 – Albûma çarem a koma brîtanî a muzîka rockê Led Zeppelinê derket.

## Jidayikbûn
* 1847 – Bram Stoker, nivîskarekî îrlendî
* 1923 – Jack Kilby, endezyarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1953 – Îvan Bunîn, nivîskar û wergêrê xwediyê Xelata Nobelê
* 2009 – Vîtalî Gînzburg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
9ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1861 – Maça yekemîn a tomarkirî ya futbolê li Kanadayê, *Zanîngeha Torontoyê* hatiye lîstin.
* 1872 – Şewateke mezin li Bostonê çêbû.
* 1925 – SS di dema Komara Weimar de weke rêxistineke girêdayî NSDAP ji bo parastina Adolf Hitler hatiye damezrandin.
* 1937 – Hêzên Japon, Şanghay dagir kirin.
* 1953 – Kamboca ji Fransa serxwebûna xwe bi dest xist.

## Jidayikbûn
* 1731 – Benjamin Banneker, astronom, matematîknas û weşanger (m. 1806)
* 1885 – Hermann Weyl, matematîknas, fîzîknas û fîlozofê alman (m. 1955)
* 1928 – Anne Sexton, nivîskar û helbestvanê amerîkî (m. 1974)
* 1929 – Imre Kertész, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1938 – Ti-Grace Atkinson, nivîskara femînîst a amerîkan
* 1974 – Alessandro Del Piero, futbolvanê îtalyan

## Mirin
* 1918 – Guillaume Apollinaire, nivîskarê fransî (jdb. 1880)
* 1953 – Dylan Thomas, nivîskar û helbestvanê Walesî (jdb. 1914)
* 1970 – Charles de Gaulle, serokkomarê berê yê Fransa (jdb. 1890)
* 2011 – Îsmet Şerîf Wanlî, profesor û siyasetmedarê kurd (jdb. 1924)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
10ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1938 – Li Almanyaya Nazî, Şeva krîstalî ango ''Kristallnacht'' pêk hat. Di encama êrîşa naziyan de 1.668 kinîşt hatin talan kirin. Ji wan 267 hatin şewitandin.
* 1975 – Portugalê serxwebûna Angola pejirand.
* 1989 – Li Bulgaristanê rejîma komunîst hilweşiya.
* 2001 – Apple dest bi firotina IPod'an kir.

## Jidayikbûn
* 1483 – Martin Luther, reformîstê baweriya Protestanî
* 1919 – Mîxaîl Kalaşnîkov, general û çêkerê çeka kalaşnîkovê
* 1937 – Keremê Anqosî, siyasetmedar û nivîskarê kurd

## Mirin
* 1891 – Arthur Rimbaud, helbestvanê fransî
* 1938 – Mustafa Kemal Atatürk, damezrînerê komara Tirkiye

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
19ê çiriya pêşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 439 – Vandalan li bakurê Afrîka bajarê Kartaca dagir kirin.
* 1781 – Şerê serxwebûnê ya amerîkiyan bi serkevtina George Washington a li dijî brîtanî gihaşte encamê.
* 1812 – Napoleon Bonaparte mecbûr ma ku ji Moskoyê vekişe.
* 1813 – Napoleon Bonaparte di Şerê Leipzigê de têk çû. Ev bûyer ji bo wî yek ji xerabtirîn têkçûnan bû.
* 1872 – Parçeya zêr a herî mezin (*215 kîlogram*) li Wêlsa Başûr a Nû ya Awistralya hate dîtin.
* 1912 – Dewleta Îtalya bajarê Lîbyayê Trablûs ji destê Osmaniyan bi dest xist.
* 1944 – Hezên artêşa DYA'yê daketine welatê Filîpînê.
* 1951 – Hêzên artêşa brîtanî rêveberina Kanala Suweyşê bi dest xistin.
* 1962 – Yekemîn fîlmê brîtanî *[[James Bond]]* ê bi navê "Dr. No" derket.
* 1978 – Hikûmeta girava Niûe bû xwediyê xweseriyê.
* 1998 – Mehmet Gül li zîndana Amasyayê xwe şewitand û jiyana xwe ji dest da.
* 2003 – Mader Teresa ji aliyê Papa Yûhana Paulê II ve hate pîrozekirin.
* 2005 – Dadgehkirina Sedam Huseyn a ji bo tawanbariya qirkirina kurdên Helebceyê destpê kir.

## Jidayikbûn
* 1899 – Miguel Ángel Asturias, dîplomat û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1745 – Jonathan Swift, nivîskarê îrlendî
* 1974 – Ustad Îlahî, fîlozof û îcatkarê tembûra modern ê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya pêşîn
çiriya pêşîn
11ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1990 – Têkoşera kurd Türkan Temel ango *Bêrîvan* li bajarê Qersê ya Bakurê Kurdistanê hatiye kuştin.
* 2009 – Parêzvanê mafên mirovan û têkoşerê kurd Îhsan Fetahiyan ji aliyê rejîma Îranê ve li Sineyê hatiye darvekirin.

### Cîhan
* 1889 – Washington, weke dewleta 42emîn tevlî DYA'yê bû.
* 1926 – Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê rêya navdar a bi navê *U.S. Route 66* hatiye vekirin.
* 1938 – İsmet İnönü li meclîsa Tirkiyeyê weke serokkomar hatiye hilbijartin.
* 1965 – Koloniya brîtanî a li Afrîkayê ya dawî, Rhodesia, serxwebûna xwe îlan kir. Erda Rhodesia îroj li Zîmbabwe ye.
* 1968 – Li Maldîvê komara duyem hatiye îlankirin.
* 2000 – Bernameya Roj TV'yê Gava Sêyemîn destpê kir.

## Jidayikbûn
* 1821 – Fyodor Dostoyevskî, nivîskarê rûs
* 1864 – Alfred Hermann Fried, aştîxwazê xwediyê Xelata Nobelê
* 1944 – Kemal Sunal, aktorê esilkurd ê sînemaya Tirkiyeyê
* 1976 – Lisa Gleave, modela awistralî

## Mirin
* 1855 – Søren Kierkegaard, fîlozofê danîmarkî
* 1990 – Yannis Ritsos, helbesvanê yewnanî
* 2004 – Yaser Erefat, yek ji serokên gelê Filistinê
* 2009 – Îhsan Fetahiyan, parêzvanê mafên mirovan û têkoşerê kurd

## Cejn û salveger
* Roja serxwebûna Angolayê
* Roja serxwebûna Polonyayê

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
13ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1960 – Şewata Sînemaya Amûdê

### Cîhan
* 1805 – Hêzên Napoleon Bonaparte ketine bajarê Viyanayê.
* 1918 – Şerê cîhanê yê yekem: Hêzên Bloka Hevalbend paytexta Osmaniyan, Stenbol, dagir kirin.
* 1947 – Versiyona pêşketî ya çeka keleşkofê hatiye encamdan.
* 1957 – Yekîtiya Sovyetan keştiya fezayê *Sputnik-3* şande valahiyê. Di Sputnik-3 de du se hebûn.
* 1985 – Li Kolombiyayê volkanê bi navê Nevado del Ruiz teqiya: di encamê de nêzîkê 23.000 kesan jiyana xwe ji dest dan.
* 1994 – Di encama referandûmê de Swêdê biryar da ku tevlî Yekîtiya Ewropayê bibe.
* 1996 – Kofi Annan, bû sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî.

## Jidayikbûn
* 354 – Augustînus, teolog û fîlozofê xiristiyaniyê
* 1899 – Huang Xianfan, dîroknasê çînî

## Mirin
* 1981 – Xelîlê Çaçan Mûradov, nivîskar û rojnamevanê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
14ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1940 – Şerê cîhanê yê duyem: Bajarê Îngilistanê, Coventry ji aliyê hêzên alman ve hatiye bombekirin. Di encamê de gelek sivîlan jiyana xwe ji dest da û katedrala bajar bi tevahî xera bû.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Li bajarê Slonim a Polonyayê hêzên alman 9000 cihû kuştin.
* 1969 – NASA'yê ji bo peywira duyema ya bimirov a ji bo lêgerîna li ser heyvê keştiya Apollo 12 şande fezayê.
* 1975 – Spanya ji welatê Sahraya Rojava derket.
* 1984 – Yaneya tirk a futbolê ya neteweyî li hemberî Îngilistanê 8-0 têk çû.
* 2001 – Yekîtiya hêzên efxan ên bakurî, rêveberiya paytext Kabûlê bi dest xistin.
* 2002 – Li Arjentînê bi pêkhatina krîza aboriyê, dewlet bi 805 milyon dolaran bûbû deynbarê Bankaya Cîhanê.

## Jidayikbûn
* 1719 – Leopold Mozart, bestekarê Awistriyayî, bavê Wolfgang Amadeus Mozart (m. 1787)
* 1740 – Johann van Beethoven, bavê Ludwig van Beethoven û mamosteyê wî yê yekem
* 1972 – Josh Duhamel, model û lîstikvanê amerîkî
* 1923 – Günter Dönges, nivîskarê alman
* 1970 – Julie Lynn Cialini, playmate, model û lîstikvana amerîkî
* 1973 – Dilnarîn, stranbêj û dansera kurd

## Mirin
* 1716 – Gottfried Wilhelm Leibniz, fîlozof û matematîknasê alman
* 1831 – Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fîlozofê alman
* 1989 – Semendê Siyabendov, leşker, nivîskar, asûdar û ramyarekî Kurdê sovyetî mir.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
12ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1941 – Li Erzinganê erdhej çêbû. Di encamê de 40.000 kesî jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1905 – Li Norwêcê di encama referandûmê de alîgirên monarşiyê li dijî alîgirên komariyê bi ser ketin.
* 1918 – Awistriya bû dewleta bi sîstema komarî.
* 1947 – Rojnameya almanî ya rojane Junge Welt, bi jêrnavê "Organa navendî ya ciwanên azad ên alman" derket.
* 1956 – Maroko, Sûdan û Tûnis tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 1968 – Gîneya Rojbendî tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1975 – Komor tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1980 – Keştiya esmanî ya NASA'yê ya bi navê *Voyager I*, wêneyên xelekên gerstêrka Keywanê kişandin.
* 1981 – Keştiya esmanî *Columbia* ji bo ezman hatiye şandin. Bi vê re Columbia bû keştiya yekem ku du caran hatiye şandinî ezman.
* 1982 – Serokê partiya karkerên polonî Lech Walesa piştî girtina yazdeh mehan a girtîgehê, serbest hatiye berdan.
* 1998 – Alîkarê serokdewletê DYA'yê Al Gore Protokola Kyotoyê îmze kir.
* 1999 – Li bajarê Tirkiyeyê, Düzce, erdhejeke bi mezinahiya 7,2 çêbû.

## Jidayikbûn
* 1842 – Lord Rayleigh, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1982 – Anne Hathaway, lîstikvana amerîkî

## Mirin
* 1962 – Bror Abelli, lîstikvan, stranbêj û nivîskarê swêdî (jdb. 1880)
* 1989 – Dolores Ibárruri, nivîskar û ramyara baskî (jdb. 1895)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
15ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1889 – Li Brezîlê komarî hatiye îlankirin.
* 1945 – Venezuêla tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1983 – Komara Tirk a Bakurê Kîprosê hatiye damezrandin lê tenê ji aliyê Tirkiye ve hatiye pejirandin.
* 1988 – Dewleta Filistînê ji aliyê *Konseya Neteweyî ya Filistînê* vehate îlankirin. Serokwezîrê Tirkiyeyê Turgut Özal, daxuyand ku ew dewleta Filistînê nas dikin.
* 2007 – Rojnameya tirkî Taraf derket.

## Jidayikbûn
* 1862 – Gerhart Hauptmann, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1952 – Xelîl Cindî, nivîskar û lêkolînerê kurd
* 1965 – Bengi Yıldız, parlementerê BDP yê Êlihê
## Mirin
* 1916 – Henryk Sienkiewicz, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1937 – Seyîd Riza, pêşengên serhildana Dêrsimê bû.
* 1959 – Charles Thomson Rees Wilson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1967 – Michael Adams, pîlotê DYA'yî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
16ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

* 2023 - Podcasta Qehwe û Felsefeyê di Roja Felsefeyê ya Cihanê de li ser platformên dîjîtal dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1849 – Li Rûsyayê dadgehekê cezayê mirinê li Fyodor Dostoyevskî birrî lê piştre ev hatiye guhertin û bû cezayê sekan kişandinê.
* 1869 – Kanala Sûweyşê hatiye vekirin.
* 1907 – Herêma çermsoran û herêma Oklahoma bûne yek û weke dewlete 46emîn a bi navê Oklahoma tevlî DYA'yê bû.
* 1945 – Rêxistina Hevotinî, Zanistî û Çandî ya Neteweyên Yekbûyî (UNESCO) hatiye damezrandin.
* 2000 – Bill Clinton piştî şerê Viyetnamê bû serokdewletekê amerîkî yê yekem ku serdana Viyetnamê kir.

## Jidayikbûn
* 1717 – Jean le Rond d'Alembert, fîlozof û matematîkzanê fransî (m. 1783)
* 1922 – José Saramago, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê (m. 2010)
* 1938 – Robert Nozick, fîlozofê amerîkî (m. 2002)

## Mirin
* 1831 – Carl von Clausewitz, serhêz, reformîstê artêşê, zanyar û rewîşdarê leşkeri yê prûsî
* 2000 – Ahmet Kaya, bestekar û hunermendê kurd (jdb. 1957)
* 2006 – Milton Friedman, aborînasê amerîkî, Xelata Nobel a aboriyê li sala 1976ê (jdb. 1912)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
17ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1997 – Fermandarê ARGK, Hüseyin Özbey (Harûn), li navbera Sason û Pasûrê bi heşt hevalên xwe re şehîd ket.

### Cîhan
* 1869 – Kanala Suweyşê ku Deryaya Sor û Deryaya Navîn bi hev ve girêdidê bi şahiyekê hatiye vekirin.
* 1873 – Bajarên bi navê Buda û Peşt bi awayê fermî bûne yek û êdî weke Budapeşt hatin binavkirin.
* 1922 – Sîbîrya, tevlî Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst bû.
* 1939 – Piştî xwepêşandana xwendekarên çek ên li dijî naziyan neh xwendekar hatin kuştin û 1200 xwendekarên çek ji bo kampên naziyan hatin şandin. Ji wê rojê ve *Roja Navneteweyî ya Xwendekaran* tê pîrozkirin.
* 1989 – Li Çekoslovakyayê li dijî rejîma komunîst Şoreşa Qedîfe destpê kir. Gel bê tundî li qadan bi findan civiyan.
* 2007 – Ekuador, piştî 15 salan vegeriya nav rêxistina OPECê.

## Jidayikbûn
* 1749 – Nicolas Appert, dahênerê fransî

## Mirin
* 1990 – Robert Hofstadter, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1993 – Firîca Hecî Cewarî, bijîşka kurd û keça Heciyê Cindî
* 1997 – Hüseyin Özbey (Harûn), fermandarê ARGKê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn
18ê çiriya paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1912 – Li Stembolê nexweşiya kolerayê belav bû.
* 1918 – Letonyayê ji Rûsyayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1926 – George Bernard Shaw diravên Xelata Nobelê qebûl nekirin û got "Ez dikarim Alfred Nobel ji bo dahênana dînamîtê efû bikim, lê tenê şeytanekî di şeklê mirovan de dikaribû Xelata Nobelê îcat bike".
* 1936 – Adolf Hitler û Benito Mussolini, hikûmeta General Franco ya li Spanyayê damezrandî, naskirin.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem; Di Şerê Berlînê de 440 balafirên Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê, bombe li Berlînê reşandin, lê ziyaneke kêm da bajar û 131 alman hatin kuştin. Herwiha neh firokeyên Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê hatin daxistin û 53 zilamên di hundirên wan de hatin kuştin.

## Jidayikbûn
* 1897 – Patrick Blackett, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1939 – Margaret Atwood, helbestvan romannivîsa Kanadayî

## Mirin
* 1922 – Marcel Proust, nivîskarê fransî (jdb. 1871)
* 1952 – Paul Eluard, helbestvanê fransî
* 1962 – Niels Bohr, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Çiriya paşîn
çiriya paşîn