open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
H. G. Wells

**Herbert George Wells**  (herî zêde bi kurtenavê **H. G. Wells** tê nasîn; jdb. 21ê îlona 1866an li Bromley ; m. 13ê tebaxa 1946an li London) nivîskarekî îngilîz û pêşewayê wêjeya honaka zanistî bû. Wells ku dîroknas û civaknas jî bû bi taybetî bi romanên xwe yên honaka zanistî weke *The War of the Worlds (Şerên Cîhanan) û [[The Time Machine (pirtûk)|The Time Machine]] (Makîneya Demê) biserkeftî* bû.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka wêjeyê
Kategorî:Fîlozofên brîtanî
Kategorî:Fîlozofên îngilîz

Kategorî:Jidayikbûn 1866
Kategorî:Mirin 1946
Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên brîtanî yên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Ursula K. Le Guin

**Ursula Kroeber Le Guin** (jdb. 21ê çiriya pêşîn 1929, li Berkeley, Kalîforniya, DYA - m. 22ê kanûna paşîn 2018, li Portland, Oregon, DYA), nivîskareke navdar a wêjeya fantezî û honaka zanistî bû. Wê li gel berhemên di vî warî de helbest, ji bo metnên şanoyê ked da.

Ew di sala 1951ê de ligel Charles A. Le Guin zewicî, sê zarokên wan çêbûn.

Ursula K. Le Gun di destpêka salên 1960î de dest bi wêjeyê kir. Di sala 1962an de yekem pirtûka wê ya çîrokan hat weşandin. Pê re li gelek zanîngehan ders da, gelek gotarên wê hatin weşandin. Di sala 1969an de "*The Left Hand of Darkness*" weşand û bi vê du xelatên mezin ên cîhana honaka zanistî Xelata Hugo û Nebula girtin, bi vê yekê navdar bû. Di sala 1974an de romana honaka zanistî ya anarşîzm utopîk "*The Dispossessed*" nivîsî û 1975an de careke din xelata Hugo û Nebula girtin.

Di sala 1973an de bi "*The Farthest Shore*" xelata neteweyî ya DYAyê "National Book Award" ku ji bo pirtûkên zarokan tê belavkirin girt. Di sala 1990an de carek din xelata Nebula girt.

Pirtûkên wê ji bo 40î zêdetir zimanan hatine wergerandin. Nivîskara navdar Ursula K. Le Gun di 88 saliya xwe de mir.

Piştî mirina wê yek ji nivîskarên din ê vî warî Stephen King ji ser Twitterê re ji bo wê wisa nivîsî: "Ew ne tenê nivîskareke honaka zanistî bû, ew îkoneke wêjeyê bû."

## Berhem
;Roman
* Lavinia, 2008
* Powers, 2007
* Voices, 2006
* Gifts, 2004
* Earthsea 5: The Other Wind, 2001
* The Telling, 2000
* Always Coming Home, 1985
* Earthsea 4: Tehanu, 1990
* The Eye of the Heron, 1983
* The Beginning Place, 1980
* Malafrena, 1979
* Very Far Away from Anywhere Else, 1976
* The Word for World is Forest, 1976
* The Dispossessed, An Ambiguous Utopia, 1974
* Earthsea 3: The Farthest Shore, 1972
* The Lathe of Heaven, 1971
* Earthsea 2: The Tombs of Atuan, 1970
* The Left Hand of Darkness, 1969
* Earthsea 1: A Wizard of Earthsea, 1968
* City of Illusion, 1967
* Planet of Exile, 1966
* Rocannon's World, 1966

;Çîrok
* Changing Planes, 2003
* The Birthday of the World, 2002
* Tales from Earthsea, 2001
* Unlocking the Air, 1996
* Four Ways to Forgiveness, 1995
* A Fisherman of the Inland Sea, 1994
* Searoad, 1991
* Buffalo Gals, and Other Animal Presences, 1987
* The Compass Rose, 1982
* Orsinian Tales, 1976
* The Wind's Twelve Quarters, 1975

;Gotar
* The Wave in the Mind, 2004
* Steering the Craft, 1998
* Dancing at the Edge of the World, 1992
* The Language of the Night, 1989

;Helbest
* Sixty Odd, 1999
* Going Out with Peacocks, 1994
* Blue Moon Over Thurman Street (Roger Dorband'la birlikte), 1994
* Wild Oats and Fireweed, 1988
* Hard Words, 1981
* Wild Angels, 1974

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1929
Kategorî:Mirin 2018
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî
Kategorî:Nivîskarên postmodern
Indiana Jones

[thumb|Aktorê amerîkî [Harrison Ford, di rola Indiana Jones de (*Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*, 2008)]]
thumb|Logoya fîlmên Indiana Jones
**Dr. Henry Walton "Indiana" Jones, Jr.**, serhatîperest, leşker û profesorekî kevnarnasiyê ye. Navê lehengê aşopî wê rêzê Indiana Jones e û ji aliyê George Lucas ve hatiye dahênan. Di salên 1980î de sê fîlmên pêşîn hatin çêkirin û di salên 1990î de jî George Lucas rêzefîlmekî televîzyonî çêkir. Di sala 2008an de fîlmê çarem hate kişandin. Her çar fîlm bi birêveberiya hilberîner George Lucas û derhênerê fîlman Steven Spielberg hatine çêkirin. Serlîstikvanê her fîlm de Harrison Ford dileyst. Ji bo serkeftina mezin a wan fîlman pir roman, xêzeroman, lîstikên telefona destan û xêvjimêrê bi Indiana Jones hene.

## Indiana Jones di fîlmên sînemayê de
Heta niha çar fîlm hatin kişandin:

* 1981: *Raiders of the Lost Ark*
* 1984: *Indiana Jones and the Temple of Doom*
* 1989: *Indiana Jones and the Last Crusade*
* 2008: *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*

Sê fîlm dema kişandinê pir biserkeftî bûn û heta îro wekî fîlmên kultê hatine nasîn. Fîlmê çarem bi qasî 20 sal pê re hatibû kişandin. Ji bo berê di nav branşa fîlm tendansek de hebû kişandina vedorên fîlman dereng berdewam kirin.

Berdewameke din a rêzeya Indiana Jonesê ji bo demek dirêj ne gengaz bû, her çend gotegotan piştî fîlmê çarem dom dikir. Di sala 2012an de George Lucas ji karsaziya fîlmê xelas bû û pargîdaniya xwe Lucasfilm ji pargîdaniya medyayê ya Walt Disney Company re firot. Di adara 2016an de, Disney fîlmekî pêncem di rêzeyê de ragihand, dîsa bi Harrison Ford di rola Indiana Jones de. Dihat gotin ku fîlm di Tîrmeha 2019an de li sînemayan were nîşandan û bi derhênerê Steven Spielberg re were hilberandin.

David Koepp, ku di heman demê de li fîlmê çarem jî dixebitî, di destpêkê de wekî senaryonivîs hate xebitandin. Lucas wekî hilberînerê kargêr tevlî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Akademîsyenên honakî
Kategorî:Lehengên fîlman
Kategorî:Lehengên wêjeyî
Şikefta Qureqela

thumb|Wêneyek ji şikefta Qureqela
**Şikefta Qureqela** (bi kurdiya navendî: *Eşkewtî Qurreqella*), şikefta ji bakurê rojavayê Ravansar (Kirmaşan, Rojhilata Kurdistanê, Îran) e. Pêşîn di sala 1950an de, lê di sala 1989an de ev tîma ji aliyê tîmiyek Îranê ve hate vekirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Kirmaşan (parêzgeh)
Kategorî:Şikeftên Kurdistanê
Qureqela

**Qureqela **(bi cafî: ) yek ji gundên parêzgeha Kirmaşana Kurdistana rojhilatê ye.

## Gelhe
Rûnîştevanên vê gundê di sala 2006ê de 989 kes bûye

## Çavkanî

## Herwiha bibîne
* Şkefta Qureqela

Kategorî:Kirmaşan (parêzgeh)
Merlin (rêzefilm, 2008)

***Merlin*** rêzefîlmekî brîtanî ye û li ser nêreng Merlin û pêwendiya wî ya bi Prens Arthur re ye. Ji sala 2008an heta 2012an 5 sezonê rezêfilmê li bin fermana kanalên NBC û BBC ONE ji aliyê pargîdaniya Shine Limited ve hatibû çêkirin. Rêzefîlm him li Keyaniya Yekbûyî him jî li qada navnetewî serkeftinekî mezin bû û li 50 welatan hatibû weşandin. Di berfanbara 2012an de rêzefîlm bi dawî hat.

## Naverok

Li Kamelotê Key Uther Pendragon dijî û li erdên Keyaniya Kamelotê de efsûn (sêhrbazî) qedexe ye. Bikaranîna efsûnê bi mirinê tê cezakirin. Ew ne hêsan e ji bo Merlinê ciwan, ew gava dî hatiye bajarê. Merlin li cem bijîşkê keyanî Gaius (bêje Gayus) dijî ew kanînê wî zû dinase û Merlin bi her derfetan hildide bin parastina xwe. Zeman pir zû derbas nabe û Merlin û Arthur pêrgî hev tên. Herdu jî xwe ji keftûleftan vedidizin. Her wiha bi rojekî Merlin jiyana Arthur difilitîne û lewma Uther, Merlinê wek diyarî çokarê Arthur radigihîne. Di destpêkê de herdu ne pir kêfxweş in ema demek şûnde navbera wan herdukan de pêwendiyeke dostane çêdibe. Ejdehayeke bindest ku li binê Kamelotê dijî ji Merlin re dibêje ew çarenûsa Merlin e ku Arthur biparêze û di bi riya wê ya diyarkirî de jê re bibe alîkar.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera www.bbc.co.uk


Kategorî:Rêzefîlm
Othello

[thumb|Othello û Desdemona li Wênîsê li gorî [Théodore Chassériau]]
**Othello** (The Tragedy of Othello, the Moor of Venice) an jî Trajediya Othello, morîtaniyê Venedîk bi kurtahî Othello şanoname ye û ji alîyê William Shakespeare ve hatiye nivîsandin. Pêkhatina wê berhemê di sala 1603 an jî 1604 hatibû dîrokandin.Naveroka Othello di sedsala 16'an li Venedîkê û Kîprosê dilîze.Evîn , dexesî û îxanet mijarên wê klasîka şanoyê ne. Desdemonaya bedew bi Othelloyê morîtanî , ku di Artêşa Venedîkê generale ,zewicî ye .Direfşgirê wî Iago dixwaze xwe ji Othello ji bo bêdadiyeke goya tol hilde. Bi entrîkayên jêhatî ew Othello serwext dike jina xwe Desdemona bikuje . Dema lîstîka xirabê yê Iago aşkere dibe Othello xwe bi şûra xwe ve dikuje .

## Kesên şanonameyê

* "Othello - Serlehengê şanonameyê ku bi eslê xwe mexrîbî û generalek di artêşa Komara Venedîkê de ye .
* Desdemona - Dota Brabantio û jina Othello ye .
* Iago' - Direfşgir û neyarê Othello ye
* Roderigo - . Zadeganekî venedîkî ku dilê wî ketî ye Desdemona .
* Michael Cassio - Serpelê Othello ye.
*  Dûkê Venedîkê.
* Brabantio - Zadeganekîe venedîkî , bavê Desdemona û mêrekî dewlemend e.
* Pîrmendên din.
* Gratiano - Birayê Brabantio ye.
* Lodovico - Lêzimê Brabantio , zadeganeke venedîkî û kuzenê Desdomona
* Montano - Zadeganekî venedîkî ku pêşî Othello parêzgarê Wênîsê bû.
* Qeşmer - Çokarê Montano ye.
* Emilia - Bi Iago ve destgirtî ye û berbûka Desdemona ye.
* Bianca - Dostika Cassio ye .
* Cûre bicûre  : Asûdaran , Zadeganan , Nûçevanan, Deryavanan , Çokaran û hwd.

## Wergera kurdî
Wergêrê kurd Husein Muhammed ev berhema Shakespeare wergerand bo kurdî.

## Çavkanî

Kategorî:Berhemên William Shakespeare
Axyar

**Axyar**, **Aẍyar** (), gundekî bi ser navenda Osmaniyeyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Osmaniyê
Macbeth

thumb
[thumb|Macbeth û sê [pîrhebok li gorî Barker (1830)]]
**Macbeth** (bi îngilîzî: *The Tragedy of Macbeth*) yek ji trajêdiyên herî navdar ên nivîskarê îngilîzî William Shakespeare e. Naveroka ku derbarê generalê keyaniyê Macbeth de ye wê dibe keyê Skotlendayê û paşê dibe zordest û bi dawî de hilweşîna xwe hildide. Shakespeare di dramaya xwe de rastiyên dîrokî derbarê keyê skotan yê dîrokî Macbeth û hemdemê wê keyê îngiliz Jacobê Yekem bi pûçbawerî, mîtolojî û honak tevlihev kir .

## Kesên şanonameyê
* Duncan III, keyê Skotlendayê;
* Malcolm III, kurê mezinê Duncan;
* Donald (Donalbain) III, lawikê( biçûk ) yê Duncan;
* Macbeth, generalekî di artêşa Key Duncan. Baronê Cawdor, Baronê Glamis, Keyê Skotlendayê;
* Banû Macbeth ("Lady Macbeth"), hevjîna Macbeth;
* Banquo, hevalê Macbeth û generalekî di artêşa Key Duncan de;
* Fleance, kurê Banquo;
* Macduff, baronê Fife;
* Lady Macduff ("Banû Macduff") hevjîna Macduff;
* Zarok, kurê Macduff;
* Lennox, lordekî skot;
* Ross, lordekî skot;
* Angus, lordekî skot;
* Mentieth, lordekî skot;
* Caithness, lordekî skot;
* Siward, Dûkê Northumberland û generalekî di hêzen îngilîzan de;
* Siwardê Cîwan, kurê Siward;
* Seyton, çokarek û lênêr;
* Hecate, serê cadûyan (Xwedawenda Nêrengê);
* Sê jinên cadû;
* Sê kujer;
* Kuriyerê peyamê;
* Bijîşkê îngilîz;
* Bijîşkê skot.

## Çavkanî

Kategorî:Berhemên William Shakespeare

Kategorî:Şanonameyên li ser keyan
Hamlet

thumb|upright
thumb|Hamlet û Horatio li goristanê
**Hamlet** (bi îngilîzî: *The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark*) navê şanonameyekê ye ku ji aliyê William Shakespeare ve hatibû nivîsandin. Naveroka trajediyê li Keyaniya Danîmarkê de dilîze. Claudius birayê key, ferwerdarê dikuje, keyanî dixe bindestê xwe û bîjina keyê Gertrude dizewice. Mîrza Hamlet dixwaze ji bo mirina bavê xwe tol hilde û wisa hemû kesên tevlîbûyî dixe belayê.

## Kêsên şanonameyê

* Hamlet – Kurê keyê berê û biraziyê keyê nû ye.
* Claudius –Keyê Danimarka û apê Hamlet e.
* Gertrude – Keybanûya Danimarka û dayika Hamlet e.
* Polonius – Çavdêrê keye.
* Ophelia – Dota Polonius
* Horatio – hevalê mezinê Hamlet
* Laertes – Kurê Polonius
* Voltimand û Cornelius – Endamên qesrê
* Rosencrantz û Guildenstern – Endamên qesrê û hevalên Hamlet.
* Osric – Endamê qesrê
* Marcellus – Asûdar
* Bernardo (an jî Barnardo) – Asûdar
* Francisco – Leşker
* Reynaldo –Çokerê Polonius
* Spêleyê bavê Hamlet
* Fortinbras – Mîrzayê Norwêc
* Her du Gorvedêr
* Lîstikvanan
* Keşe
* Serpêlek di artêşa Fortinbrasê
* Balyozên îngilîz
* Peyakan, Deryavan , Lordan, Banûyan, goyîngeran

## Wergera Kurdî
Wergêrê kurd Kawa Nemir ev berhema Shakespeare li ser sernavê: Hamlet Mîrzayê Denmarkê (2013) wergerand bo kurdî. Pirtûk Weşanxaneya Lîs de derket.

## Çavkanî



Kategorî:Berhemên William Shakespeare

Kategorî:Şano
Colin Morgan

**Colin Morgan** (jdb. 1ê kanûna paşîn 1986 li Armagh, Îrlendaya Bakur) lîstikvanekî brîtani ye.

Colin Morgan diçû li *Akademiya Muzîk û Drama ya Keyaniya Skot* û li ku ew 2007an de perwendîşa xwe kir.

Di sala 2007an de ew li ser Old Vic Theatre de bîter bû û di adaptsyona Pedro Almodóvar *All About My Mother* rola Esteban dilîst. Her wiha ew di Young Vic Theatre di adapsyona DBC Pierre *Vernon God Little* de dilîst. Di sala 2008an de ew di şanonameya şanonivîs Thomas Babe bi sernav *A Prayer for My Daughte* de dilîst.

Colin Morgan di gelek rêzefîlman de berrol dilîst wek mînak The Catherine Tate Show (di sala 2007an) an jî Doctor Who (di sala 2008an ) . Di sala 2008an de ew di rêzefîlma Merlin di rola Merlin de serlîstikvaniya xwe ya yekemîn dilîst . Di sala 2010an de ew di Fîlma Island dilîst ku li ser pirtûka Jane Rogers binyatkirî ye.

## Fîlmnîgarî

* 2007, 2009: The Catherine Tate Show (Fernsehserie, 2 beş)
* 2008: Doctor Who (rêzefîlm, beşa 4x10)
* 2008–2012: Merlin (*Merlin*, Rêzefîlm, 65 bêş)
* 2010: Parked
* 2011: Island
* 2014: (*Quirke*, rêzefîlm, beş 1x03)
* 2014: Testament of Youth
* 2014–2016: *The Fall*, rêzefîlm, 9 beş)
* seit 2015: Humans (rêzefîlm)
* 2015: Legend
* 2016: *The Huntsman: Winter’s War*
* 2016: The Living and the Dead ( rêzefîlm, 6 beş)
* 2017: Waiting For You
* 2018: The Happy Prince

## Xelat
**Xelat û Berandamî**

## Çavkanî

Kategorî:Brîtanî
Kategorî:Merlin (rêzefilm, 2008)
Kategorî:Mirovên zindî
Merlîn

**Merlîn** (dikar be nav ji walesî tê: **Myrddin**), navê nêrengê herî navdar ê efsanewî ji dorhêla çanda welatên rojavayî ye.

Şayesandina herî tê nasîn ku derbarê Merlîn de ye *Historia Regum Britanniae* (Dîroka Keyên Brîtanyayê) ye di ku kesên dîrokî û efsanewî tevlihev dibîn û ji aliye Geoffreyê Monmouthî ve hatiye nivîsandin. Geoffrey kesekî bi navê Merlin Ambrosius (bi walesî: Merlin Emrys) afirand û dîroka şervanê romayî-britanî Ambrosius Aurelianus û çîrokên keşeyekî serket bi navê Myrddin Wyllt (Medrlinus Caledonensis) û ku pêwendiya bi Key Arthur tune bû, tevlihev kir. Wezîfeya esil ya Merlîn lê ku Arthur biparêze. Meriv gotegot dike ku Merlînî Stonehenge jî çêkir.

## Çavkanî
* https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Merlin
* https://de.m.wikipedia.org/wiki/Merlin

Kategorî:Arketîpên wêjeyî
Kategorî:Dîroka efsûnê
Kategorî:Efsaneyên serxwezayî
Kategorî:Kasa pîroziyê

Kategorî:Stêrnasên honakî
Kategorî:Wêlsiyên efsaneyî
Kategorî:Zargotina îngilîzî
Hesenbeglî

**Hesenbeglî**, an jî **Savranda** () navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Tirkiyeyê

Kategorî:Navçeyên Kinikanê
Çolaqlî

**Çolaqlî** (, ), gundekî bi ser navçeya Hesenbegliya Osmaniyeyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Hesenbegliyê
Qelareşk (helbest)

thumb|''The Raven and other Poems'' (Qelareşk û helbestên din). Wêneyê John Rea Neill e (1910).
**Qelareşk** (bi îngilîzî *[[The Raven]]*), helbesteke nivîskarê amerîkî Edgar Allan Poe ye. Ew helbest cara yekem de di 29ê kanûna paşîn a 1845an de di rojnameya newyorkî Evening Mirror hatibû weşandin û derbarê qijakekî ye yê dikare bipeyve û di nîvşevê de difire li cem mala mêrekî perîşan yê evîndara wî miriye. Ew helbesteke nastirîn a yekîtiyên dewletên Amerîkayê ye.

## Naverok
Di helbestê de vebêjê helbestitî dema pirtûk dixwîne û nêzîkê xewê ye derî de dengê lêdanekî tê guhê wî . Mêr ji bo mirina evîndara xwe *Lenore* pir gêj bû ye û bi xwendina pirtûkan (dikar be pirtûkên Okûltism ne ) xemrevandin digere yên jixwe hişê wê hê biheyecan kirine. Lê wisa dilê wî hê zû lê dixe li dema zerbûna agirê dûkêşê de an ji xuşîniya perdeyan . Ji bo bêhna xwe fireh ke ew xwe re dibêje ew lêdana deriyê ji mêvanekî derenghatî ye. Wexta ew ema derî vedike û kes li vir tune ew di bin bandora pirtûkên ecêb dîsa hevî dike ku ew lêdana derî ji *Lenore* tê. Dema ew dîsa vedigere odeya xwe dîsa lêdan tê guhê wî , îcar ji pencerê . Ew pencere vedikê û pencere de qijayek difirê li nav odeyê li ser busta Atîna . Vebêj dixwaze navê qijak bizan be û wê lema dipirse. Qijak jî diweqîne : ,,Tew qet". Mêr li ser vê xwe dipirse qijak li ku wî hîn bûye û çi mebest dike. Mêr xwe re dibêjî *Lenore* dîsa bîr ke. Li ser vê qijak nepirsyayî dibersîvîne : ,,Tew qet". Ew vebêjê fît dike û ew qijak re pirsên xwe didomîne : Gelo ji bo canê wê dilxweşî heye û dikar be ew belkî Lenore bihûşt de bibîne . Qijak herdu pirs bi : ,,Tew qet" dibersîvîne . Di tevê hev de hêrsa mêr tê û qijak re tika dike ji bo qijak ewî biterkîne . Qijak jî wek hema eynî dibersîvîne.Helbest bi vê dawî te ji mêr an jî canê wî di nav sîyê qijak yê te diramedîne û *tew qet* hil dibe.

## Wergera kurdî
Wergêrê kurd Samî Hêzil ev helbest di pirtûka xwe ya bi navê Qelareşk û Bîst Helbestên Din (2004) de wergerand bo kurdî. Di Weşanên Bajar de derket.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestên li ser balindeyan
Kategorî:Helbestên Edgar Allan Poe
Star Trek

***Star Trek*** (*Rêwîtiya Stêrkan*), navê rêzefîlm û rêzeya roman û fîlmên honaka zanistî ne ku ji aliyê Gene Roddenberry ve hatiye afirandin. Star Trek heft cara ji wek rêzefîlm hatibû weşandin (yek jî ji tek merheleya plançêkirin de bû.) Her wiha jî 13 fîlmên sînemayê, rêzefîlman, lîstikên xêvjimêrê û pir roman hatibûn çêkirin. Di 8ê rezbera 2006an de çilemîn salvegera weşandina pêşîn a Star Trek di televîzyonê de dihat pîrozkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://www.startrek.com
* 

Kategorî:Honaka zanistî
Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî
Harûniye

**Harûniye** (, ) navê bajarekî Tirkiyê ye. Erdê bajêr dikeve Bakurê Kurdistanê.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 780î
Kategorî:Bajarên Tirkiyeyê
Kategorî:Kelehên Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Kinikanê
Bayindîrlî

**Bayindirlî** (), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Harûniyê
Digerfersex

**Digerfersex**, **Yenîfersex** anku *Fersexa Nû* (, ), gundekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Harûniyê
Boceklî

**Boceklî** (), bajarokekî bi ser navçeya Harûniyeya Osmaniyeyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Harûniyê
Qûşçî

**Qûşçî**, navê yek ji bajarên navçeya Ûrmiyeyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Ûrmiye (navçe)
Yu-Gi-Oh!

**Yu-Gi-Oh!** (bi japonî: 遊☆戯☆王, *Yū-Gi-Ō*, bi wateya "Keyê Lîstikan") navê rêzemangayekî ye ku ji aliyê xêzkar Kazuki Takahashi ve hatiye afirandin.

Ji Yu-Gi-Oh! rezefîlmên animekirî û pir tiştên bazarkirinê hene di wan de jî kartên berhevok yên leystin ( trading card game ) hene ku bi qada navnetewî jî biserkeftî bû. Naverok derbarê xwendekar Yugi de ye ku lîstikan pir hez dike û di destpêk de berdîware. Yugi bi rojekî pazilekî Misira kevnar hal dike û wisa canê fîrewnekî misir ji pazilê de hişyar dibe. Bi hevra bi fîrewnê ku ji bo dadmendî ye û yên bêdad cezadike ew bi pir cengan de geleka cîhanê ji hilweşînê de bifilitîne. Hevalên din bi taybet Katsuya/Joey, Hiroto/Tristan û Anzu/Téa li pişt de wî de disekinîn û alîkar dikin. Pazila Misirê (bi resen: *Millennium Puzzle*) lê belê tenê yek ji heft artefaktên Misirê ne, ku divê hêzên wan hene cîhanê hilweşînin . Lema pir mirovên bêd dixwazin pazila misirî bidin nav destên xwe. Lê belê Yûgî bi hevalên xwe dijê wan şer dikin.

## Naverok
Xwendekarê japonî Yugi Muto pazilek sêberî ya misira kevnar ji bapîrê xwe distîne wê pazil kesek pêşde nikar bû çêke . Dema Yûgî wê pazilê hal dike canê fîrewnekî kevnar hişyar dibe ku bîranîn wê jêbirî bûye . Wê demê de Yûgî û canê fîrewn bedenekî şirove dikin. Bi aliyê lîstîka kartan *Duel Monsters* ("Cinawirên Duşerkî") ewna dixwazin bîrê windabûn yê Yami (fîrawîn navê xwe rastî de destpêkê de nas ke û li ser navê Yami dixwazê bi nav be) gêrî bînin . Pazila misirî lê belê tenê yek ji heft artefaktên misirî ye ku divê hêza wan hebe ku cîhanê hilweşîne . Lema pir mirovên bêd dixwazin pazilê dixin di nav destên xwe. Lê belê Yugi bi alikariya hevalên xwe dijê wan şer dike.

## Çavkanî

Kategorî:Manga
Zûlqadriye

**Qars** an jî **Qars Zûlqediriye** (, ) navçeyeke Tirkiyê ye.

Di dawiya sala 2009an de gelheya navenda Qars Zûlqediriye di derdora 84.483 de û bi gundan 120.951 e.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Kinikanê
Maurice Leblanc

**Maurice Marie Émile Leblanc** (jdb.  li Rouen, Fransa; m.  li Perpignan, Fransa) nivîskarekî fransayî bû û bi taybetî bi kesê romanên xwe dizê camêr Arsène Lupin navdar bû.

## Jiyana wî
Maurice Leblanc kurê armator Émile Leblanc bû. Dayika wî di sala 1885an de miri bû. Xwîşka wî stranbêj û aktrîs Georgette Leblanc (1869–1941) bû. Li hemberê daxwaza bavê xwe Maurice Leblanc diçû Parîsê ji bo binivîse. Di destpêkê de ew pîşeya rojnamevanî dikir û paşê jî romannivîs bû. Leblanc romanên polîsiyê, romanên serpêhatiyê, şanoname û kurteçîrok nivîsand. Fîgûra wê yê hûnerî yê herî navdar Arsène Lupin e. Sirûş ji bo Arsène Lupin belkî anarşistê fransayî Marius Jacob bû wê ji bo 150 dizketinê 23 sal di girtîgehê daraz kirin. Maurice Leblanc wê têkilî ema hema bervê dida. Nivîskarê navdar di goristana Montparnasseyê defin bû û di vîlaya wî ya Étretatê de îro muzeyeke giştî tê berdestî vekirî bi navê "Le Clos Arsène Lupin, Maison Maurice Leblanc" e.

## Xelat
Nîşana Lejyona Namûsê ji bo karûbarên wêjeya fransî.

## Fîlmnîgarî

* 1957: *Les aventures d’Arsène Lupin*
* 1979: *Rupan Sansei: Kariosutoro no shiro*
* 1979: *L’île aux trente cercueils*
* 2004: *Arsène Lupin*

## Çavkanî

Kategorî:Arsène Lupin
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
To

thumb|To yan jî toşîr
**To**, **toşîr**, **toxavk**, **tihûk**, **sermast** an jî **qeymax**, tixavka li ser mastî ye ku ji şîrê gamêş û çêl û pez û bizinan tê çêkirin, bi taybetî li Navenda Asya û hindek welatên balkanî û li welatên Kurdistan, Tirkiye û Îran û Îraqê. Dema mirov şîr bidoşe û dest nedê tebaqeyeke to bi ser dikeve. Ango rûnê şîr hildikişe jor.

To bi serê xwe tê firotin û gelek kes to dikin nav qahwê û vedixwin. Mirov di çêkirina penîr de jî to bi kar tîne.

Riya berbelav a çêkirina toyî ew e ku şîr bi hêwaşî bêt kelandin. Paşî bo mawê du demjimêran li ser germatiyeke kêm bêt kelandin. Piştî ku jêderê germatiyê hate vemirandin, şîr hatiye çirrkirin û dihêlî ta ku sar dibe bo çend demjimêran an jî rojan. Rêjeke zor a rûnî ya di nav qeymaxî da heye, nêzîkî 60%. Xwedan heft taman e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Hilberînên şîremenî
Kategorî:Pêjgeha balkanî
Kategorî:Pêjgeha hindî
Kategorî:Pêjgeha Îranê
Kategorî:Pêjgeha Tirkiyeyê
Kategorî:Xwarin
Zanîngeha Moskoyê

thumb|Zanîngeha Moskowê (Rûsya)
**Zanîngeha Moskoyê**, yan jî **Zanîngeha Dewletî ya Moskoyê ya M. V. Lomonosov** (bi rûsî: Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова, *Moskovskiy gosudarstvenniy unîversîtet îmeni M.V. Lomonosova*), zanîngeha herî mezin a Rûsyayê ye. Ew di 1755an de ji aliyê Îvan Şûvalov û Mîxaîl Lomonosov ve hate avakirin.

## Çavkanî

* Moscow State University
* Pictures of Lomonosov Moscow State University 
* Moscow State University campus on Google Maps

Kategorî:Rûsya

Kategorî:Zanîngehên Rûsyayê
Cyrano de Bergerac

**Cyrano de Bergerac**, **Savinien Cyrano de Bergerac**, an jî **Hector Savinien de Cyran** (jdb. 6 adar 1619 li Parîs, Fransa; m. 28 tîrmeh 1655 li Sannois, Val-d’Oise, Fransa), şanonivîs, romannivîs, namenivîs û duşerkîbazekî fransayî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1619
Kategorî:Mirin 1655
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên ji Parîsê
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)

**Ger û geştên Gullivero** (bi îngilîzî: *Gulliver’s Travels*), navê romaneke şerecûnê (satîr) e û ji aliyê nivîskarê îrlendî û keşeyê anglîkan Jonathan Swift ve hat nivîsandin. Bi romana resenê de çar parçe bû û di sala 1726 bi wê sernav hatibû weşandin :*Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships.*

## Naverok
Gulliver, bijîşkê keştiyê, berê nîvê cîhanê geriyaye û di sala 1699 de dest bi rêwîtiyek berbi Hindistana Rojhilat dike.Lê li ser riya Hindistana Rojhilat, ew keştiyek binav dibe û tevahiya tîm xeniqîne. Gulliver yekane yê ku zindî dimîne û diqede li giraveke bi navê Lilliput. Li wir Gulliver ji aliyê Lilliputî (bejnbost) ve tê girtin û birin hundurê welat.

Ji ber mezinahiya mezin a Gulliver, ew tê birin ber împerator, ku di dawiyê de neçar e ku biryarê bide ka çi tê serê dêw. Lê ew demek dirêj nake û Gulliver wekî hevalek tê pejirandin, ku pir caran ji ber mezinahiya xwe dibe alîkar. Bi ser de, Gulliver azadiya xwe ji nû ve bi dest dixe, lê bi tenê eger ew hin mercan pêk bîne. Piştî serbestberdana xwe, ew serdana bajarê Milendo, ku wekî paytexta Lîlîpûtê tê binavkirin, dike. Digel ku axa Lilliput bi Blefescu re şer dike, Gulliver piştgiriya xwe ji Împeratorê Lilliputê re pêşkêş dike.

Gulliver bi rê ve dibe ku fêlbaziya Blefescu rawestîne û dibe hemwelatiyê rûmetê yê Lilliputê, şer bi yekcarî bi dawî dike. Lê aştî dirêj nake ji ber ku Gulliver bi xeletî bi xiyanetê tê tawanbar kirin, ku tê vê wateyê ku ew neçar e bireve. Ew direve Blefescuyê, li wir piştî sê rojan ew rêyek dibîne ku dawî li giravê bihêle û vegere Înglistanê.

Gulliverê, ku ji rêwîtiyê hez dike, ji serpêhatiyên wî têr nebûye û rêwîtiyê dîsa diceribîne - vê carê ber bi Bombayê ve. Keştî di nav bahozekê de ye û keştiyek ji bo ku bigihêje bejahiyê bi cih dibe. Gulliver diçe herêmê keşfê dike, lê pir dereng vedigere, ji ber vê yekê ekîb jixwe çûye û Gulliver li bejahiyê tê jibîrkirin.

Tiştê ku Gulliver nizane ew e ku ew li Brobdingnag e, welatê dêw. Ew ji hêla yek ji niştecîhan ve tê girtin, ku ew xwe wekî yek ji Lilliput hîs dike. Lêbelê, keça dêw bi hezkirin -li vir- Gulliver-a piçûk digire. Ji bo wî ne tenê dergûşa bûkokê hatiye çêkirin, hemû dever jî jê re tê nîşandan. Dema ku Gulliver bi key re têkilî danîne û piştî demek kin bi dahêneriyên xwe dibe sedema kenê û xwe "pêşwazî" dike, ew li ser tevgera dêw lêkolîn dike.

Gulliverê ku di qûtiyê de dijî, piçekî paşê ji aliyê eylo û qutiyê ve tê revandin û tenê li ser deryayê tê berdan. Gulliver tê birin deryayê ku li wir keştiyek wî dibîne, ku piştî seferek neh mehan wî davêje Înglistanê.

## Wergerên kurdî
Roman ji aliyê Sorgul Keskîn ve bo kurdî hatiye wergerandin û di sala 2021an de ji aliyê Weşanên Aram ve hatiye çapandin. Di sala 2022an de roman ji aliyê Xerîbe Şemsî ve jî li ser sernavê *Rêwîtîyên Gulliver*  bo zimanê kurdî hatiye wergerandin û di sala 2022an de hatiye çapandin. 
## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan
Daniel Defoe

**Daniel Defoe** (ji Daniel Foe jdb. texmînen 1660 li London; m. 24ê nîsanê 1731 li London) nivîskarekî îngilîz ji zûdemiya Serdema ronahîdariyê bû kuê bi taybet bi romana xwe ''Robinson Crusoe'' li cîhanê de navdar bû. Daniel Defoe wek yek ji damezrînerên romana înglîzî tê nasîn.
 

## Jiyan

### Nav
Daniel Foe ji kurê James Foe donfiroşekî bihal û endamekî *[[Worshipful Company of Butchers]]* (komeleya goştfiroşan) û jina wê Annie hatibû cîhanê. Rojbûn û cihê zayînê ne pêbawere. Çavkaniyên din salên 1659–1662 ihtîmal dibînin. Daniel Foe paşê paşnavê xwe re De biser de kir û navê wê nû Defoe wisa pejnek bi zadegan hildida.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên brîtanî
Kategorî:Fîlozofên îngilîz
Kategorî:Jidayikbûn sedsala 17an
Kategorî:Jidayikbûn 1660
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1731
Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Nivîskarên îngilîz ên sedsala 17an
Kategorî:Romannivîsên brîtanî yên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 18an
The Time Machine (pirtûk)

thumb|''The Time Machine'' (1895)
***The Time Machine*** (bi kurdî: "Makîneya Demê"), navê romaneke honaka zanistî ye û ji aliyê H. G. Wells ve hate nivîsandin.

Romana klasîkê di sala 1895an de hat weşandin û di wêjeyê de cara yekeme wê derbarê rêwîtiya demî di paşerojê bi makineyekê demê ye. Roman pir cara wekî fîlm dihat çêkirin. Berhem ji bo pêkhatina steampunkê (şêtiya dûkelê) roleke mezin dilîst.

## Naverok
Gerrvanê Demê wê di romanê de ne tê binavkirin, li ber dawiya sedsala 19'an makineyeke demê çê kir ye û bi vê makînê ew dikare di nav bîwara caremîna demê de bajo. Gerrvanê Demê hevalên xwe gumanber prensîpa makînê aşkire dişayesîne û gotin ji bo xwendevanên îro jî watebare. Bi rêwîtiya wî ya yekem ew tê di sala 802.701an. Li vir ew cîhana du heb heyberên dijeyî bi koka mirovanî dibîne. Herdû heyber di derbasa hezar salan de xwe ji herdu polên civakî yê Înglistana vîktoriyayî peresîn kirin. Regeza ku li jorê dijîn re Eloi dibejîn û yê li bin erdê dijîn re Morlock dibêjin.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka honaka zanistî
Kategorî:Pirtûkên honaka zanistî
Kategorî:Romanên viktoryayî
Kategorî:Romanên H. G. Wells
Frederik Pohl

**Frederik George Pohl, Jr.** (jdb. 26 çiriya paşîn 1919 li New York City, DYA; m. 2 îlon 2013 li Palatine, Illinois, DYA) nivîskarekî amerîkan yê honaka zanistî bû.
 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1919
Kategorî:Mirin 2013
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî
Kategorî:Nivîskarên ji Şîkagoyê
ISOCARP

**International Society of City and Regional Planners (ISOCARP)** Komeleya navneteweyî ya mirovî ye ku di nav plankirina bajarî de dixebite. Ew di sala 1965 de hate afirandin. Niha ji wan welatan ji 80 welatan hene. ISOCARP ji aliyê Neteweyên Yekbûyî û Encûmena Ewropayê ve tê naskirin. Ew bi UNESCO kar dike. Ew di bin kontrola dewletê de ne.

## Çavkanî

* ISOCARP

Kategorî:Sazûman
Şorax

**Şorax** (, ), gundekî navçeya Oxlê bû, ku niha bûye taxeke navçeyê. Ev tax ji kurdên kurmancîaxêv pêk tê. Li vê taxê gelek qadên madenê hene, ku di wan de hesin, krom, sifir û mermer peyda dibin.

## Çavkanî

Kategorî:Oxlê
Sumbas

**Sumbas** navê bajar û navçeyeke parêzgeha Osmaniyeya Tirkiyê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Tirkiyeyê
Gosho Aoyama

**Gosho Aoyama** (, jdb. 21ê hezîrana 1963an li Daei (îro Hokuei, Prefektoriya Tottori) hunermendekî şêwya manga (mangaka) yê japonî ye.

Gosho Aoyama mangaya xwe ya yekem di sala 1986an li ser sernavê *Chotto Mattete* (ちょとまってて) weşand. Ji berhemên wê herî navdar li hindê din Yaiba, Magic Kaito û Detektîv Conan tên hesibandin. Bi taybet Detektiv Conan rojane bi 94 bandên mangayê, 896 beşên rêzefîlm û 21 fîlmên sînemayê Aoyama navnetewî navdar kir û pereyî jî biserkeftî bû. Di sala 2000an ew li ser siraya sêyemîn yê kesên privat japonî yê herî pere distînin, di sala 2001ê de ew siraya şeşem bû û di sala 2006an ji wekî Rumiko Takahashi mangavanê wê herî rind pere distînin.

Di sala 1993an Aoyama ji bo Yaiba Xelata Shogakukan Manga yê 38mînê di kategoriya zarok distand û ji bo Detektîv Conan ewî di kategoriya Şonen (Shonen) Xelata Shogakukan Manga yê 46mînê distand.

Gosho Aoyama li ber xêzkirina mangayan jî çalak Kendo û beyzbolê dileyze. Her wiha jî ew ne tene fanê goga pê ew him jî fîlm û romanên polisiye ye (bi taybet romanên Sherlock Holmes) wê ew bi fîgûran û motîvan gelek caran di naveroka Detektiv Conan jî bi kar anî.

Di 5ê gulan 2005 Ayoma bi Minami Takayama zewici bû wê di koma popê Two-Mix stranbêje û dûblajvane rezefîlmên anime ye, di nav wande ewî Conan jî dûblaj dikir û di rêzefîlm de jî pêşwîsteyekî wê hebû. Di kanûna pêşîn a 10ê 2007 de rojnameyên japonî derbarê teleqa wan de dinivîsin.

## Berhem

* *Chotto Mattete* (1986)
* *[[Magic Kaito]]* (ji sala 1988)
* *[[Yaiba]]* (1989)
* *3rd Base 4th* (1993)
* *Aoyama Gōshō Tanpenshū* (1994 und 2011, banda kurteçîrokan)
* *[[Detektîv Conan]]* (ji sala 1994)
* *Tell Me A Lie* (2007)

## Çavkanî

Kategorî:Japonî
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mangaka
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên japonî
Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê

**Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê** (bi îngilîzî: American University of Kurdistan, bi kurdî: زانینگەھا ئەمریكی یا كوردستانێ) zanîngeheke taybet ya ne-ji-bo-qezencê ya bajarê Dihokê li Başûrê Kurdistanê ye ku di 2014an de bi serokîniya Mesrûr Barzanî hat damezrandin. Ji armancên serekî yên vê zanîngehê perwerandina rêveber û rêberên pêşeroja welatê ye.

Zanîngehê ji bo sala xwendinê ya 2014-2015an dest bi wergirtina xwendekaran kir û heta niha tenê ji bo xwendinên heta astê bekaliryosê xwendekaran werdigire. Ji ber ko zanîngeh nû ava bûye, hêşta çi xwendekarên zanîngehê xwendina xwe neqedandî ye.

Zanîngehê binkeyekê fêrbûna zimanê îngilîzî jî heye ku armanca wê bilindkirina asta bikarînana zimanê îngilîzî yê xwendekaran e berî ku dest bi xwendina dersên serekî bikin. Herwisa, xelkên ku naxwazin li zanîngehê bixwînin jî dikarin li Binkeyê Fêrbûna Zimanê Ingilîzî dest bi xwendina îngilîzîyê bikin.

## Pişkên Zanîngehê

Heta niha 4 kolêj li Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê hene:

### Kolêja Zanistan

Kolêja zanistan ji van pişkan pêk dihêt:
* Pişka Zanistên Berisînkê anko kompûterê
* Pişka Nitlandinê anko dîzaynê
* Pişka Zanistên Jîngehî
* Pişka Ragehandina Cîhanî û Tikhilîyan

### Kolêja [[karwerî]]yê anko bîznisê
Ev kolêj jî ji van pişkan pêk dihêt:

* Pişka darayîyê anko fînansê
* Pişka Rêvebirinê
* Pişka Bazarpêkirinê anko Marketîngê

### Kolêja [[endazyarî]]yê û [[avahîsazî]]yê
Ev koêj jî van pişkan di xwe da dihewîne:

* Pişka Avahîsazîyê anko
* Pişka Endazyarîya Neftê
* Pişka Zanyaran û Teknolojiya Tikhiliyan

### Kolêja Xwandinên Navneteweyî
Pişkên vê kolîjê jî ev in:

* Pişka Peywendiyên Navneteweyî
* Pişka siyaseta Gelemperî
* Pişka Xwendinên Ewlekariyê û Stratejiyê

## Dûvik
http://auk.edu.krd/

Kategorî:Avabûnên 2014an li Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Dibistanên navneteweyî li Iraqê
Kategorî:Parêzgeha Dihokê
Amerîkayî ya Kurdistanê
Şanoya Akademîk a Oşê

**Şanoya Muzîkê ya Akademîk a Dewletî ya Ûzbêkan a Oşê** (rusî: Ошский Государственный академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура) li koristana herî pîşesaziyê ya Qirgizistan, duyemîn ya kevneşopî li Asyaya Navendî.

## Dîrok

Di sala 1914 de, rêberê Rakhmonberdi Madazîmov, bi mamosteyê rûpela xweya olî ya Och, Baltykhodzha Sultanov, bi hevpeymanek şanoyê ava kir.

Derhênerê hunermendê yekemîn Madazîmov Rakhmonberdi yekemîn û rêveberê yekemîn a tevgera Şanoyê di Qirgizistan de bû.

The Şoreşa Babur Şanoya Och di nav Asyaya Navendî de, piştî piştî Uzbek-a akademîk Drama Hamza li Tashkentê (di sala 1913-27-ê sibata 1914'an de hate sazkirin)

## Girêdanên derve
* Спектакль "Барсбек" будет представлять Кыргызстан на международном фестивале в Турции
* <small>Актёрская династия</small>
* <small>Они стояли у истоков</small>
* <small>27 марта – Всемирный день театра</small>
* <small>К 100 летию старейшего театра Кыргызстана</small> 
* <small>Старейшему театру Кыргызстана — 100 лет</small> 
* <small>Марказий Осиёдаги энг кекса профессионал театр 100 ёшга тўлди</small>
* Люди, которые меняли мир
* <small>Люди, которые меняли мир</small>
* Биографии известных людей
* <small>Указ Президента Кыргызстана №354 от 14.10.2004 года</small>
* <small>Ош старейший театр республики отметил своё 95-летие</small>
* <small>В Кыргызстане Ошскому узбекскому театру музыкальной драмы 95 лет</small> 
* <small>Ошский академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура 29 ноября отметит своё 95-летие</small>
* <small>В Ошском театре имени Бабура за 95-летний период работы поставлено около 600 спектаклей</small> 
* <small>Ўш ўзбек академик театри 95-йиллигини нишонлади</small>
* <small>Национальная энциклопедия Узбекистана</small>
* <small>Театр Кыргызстана в 20-80 годах</small>
* <small>Директор ошского театра: вице-премьер Узбекистана пообещал нам $50 тыс.</small>
* "Барсбек" покажут на международном фестивале 
* <small>Демонстрация дружбы и сотрудничества</small>
* Ошского театра - в Андижане</small>
* <small>Официальный сайт театра</small>
* <small>Открылся 97-сезон театра</small>
* <small>Гримасы и капризы Обезьяны</small>
* Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры 
* Люди, которые меняли мир
* "Жайдари келин" чегара оша томоша кўрсатди
* <small>В Оше поставили «Душевные смятения Бабура» с помощью Узбекистана</small> 
* <small>Пред юбилейный сезон театра имени Бабура</small>
* <small>Театр имени Бабура: 100 лет на службе у мультикультурализма и полиэтничности</small>
* <small>Газета "Советтик Киргизстан" №203 29.08.1972 г. стр.4</small>
* <small>Документальный фильм студия "Кыргызтелефильм" "Ошский государственный узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура"</small>

## Çavkanî

Kategorî:Asya
Kategorî:Çand
Kategorî:Qirgizistan
Kategorî:Şano
Welîd el-Huseynî

**Welîd el-Huseynî**, **Waleed al-Husseini** nivîskar û blogerekî filistînî ye.

Di cotmeha 2010an de, Desthilatdariya Filistînî ew ji ber ku sûcdarê li dijî Îslamê li Facebook û di navnîşên blogan de hate sûcdarkirin; girtina wî ya navneteweyî kir. Ew paşê çû Fransayê, ku ew bi serkeftî ji bo penaberiyê ve hatî xwestin. Di 2013an de, wî Konseya Ex-Mûsilê ya Fransayê ava kir û di sala 2015an de wî pirtûka xwe ya pêşîn a bi navê *Blasphémateur* nivîsand û li ser tecrûbeyên wî yên girtî li girtîgehan e.
 
## Çavkanî

Kategorî:Blogerên filistînî
Kategorî:Filistînî
Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Kesên ji Parîsê
Kategorî:Mirovên zindî
Key Arthur

**Key Arthur**, **Şah Artûr** navê ferwerdarekî efsanewî ye ku di berhemên wêjeyî ye serdema navîn li Ewropayê de derbûn dibe. Cihê ferwerdariya wî li Brîtanyayê bi taybet Kamelota efsanewî ye. Ji sedsala 9'ê ya dereng de bûyernameyên britanî derbarê beşdarbûna biserkeftî ya Arthurê di şerên dijê anglus, jût û saksonên (anglosakson) tê ketin behs dikin. Ji sedsala 12'ê ew çîrok di wêjeya olfatûnê de dihat nexşandin û di forma îro dihat çekirin. Ji ku bo Key Arthur embazekî dîrokî û birastî hebû nediyare û di diroknasî de îro ema ji zêdetir tê gumandin.

## Efsane û dîrok
[çep|thumb|Key Arthur di berhema Historia regum Britanniae ya [Geoffreyê Monmouthî]]

Key Arthur kesekî giring e di mîtolojiya Brîtanyayê de. Di bin bandora wî ya îlham jê girtin ew wek Richard I (Rişarê Dilşêr) û Robin Hood hemberbare. Key Arthur hema bi dolhêrên efsaneyên din jî peywendî tê behskirî wek mînak efsaneyên Merlin , Piyana pîroz û Nêçîra Kovî.

Esasa rastiya dîrokê di Dema Koçê de hati ye gerandin wexta gelê romayayî-brîtanî mayî bû û li pey derketina Lejyonên Romayî xwe dijê Angelsaksonên asî xwe li hember derketin. Helbet wê dema zû de çavkaniyek tune ku Key Arthur dikare peyitî ke . Di berhema Gildasê de pêşengê Brîtan di bin navê Ambrosius Aurelianus tê nasîn.

Di çavkaniyên zûtirîn yê dîrokê ku behsa Arthur dikin wek mînak Historia Brittonum (Dîroka Brîtanan) ji sedsala 9ê ya dereng ew wek artêşyarekî brîtanî ji sala 500 paş Isayê ye. Tenê di serdema navînê ya bilind de niwandinên bi detay hene. Ji kevintirîn çîroka derbarê Arthur yê nerît bû ye Historia regum Britanniae (Dîroka Keyên Brîtanyayê) yê Geoffreyê Monmouthî ye (di dora sala 1135) Di pey de çîroka Key Arthur di dastanên rêz û di romanên pexşan de dihatin bi kar anîn.

Ew helbestên dastanî di sedsala 12ê heta 14ê candar kirin. Gelek motîvên din wek mînak Şehsiwarên Maseya Giloverê paşê di dora sala 1190an de di romana Wace Roman de Brut bi ser de bûn.

Gelek danasînên xuypakiyên şehsiwarî ji serdema navînê de ji aliye helbestvanê fransayî Chrétien de Troyes di dora sala 1170 nasandî bû. 

## Çavkanî

Kategorî:Efsaneya Key Arthur

Kategorî:Malbata Key Arthur
Kategorî:Mîtolojiya wêlsî
Kategorî:Zargotina îngilîzî
Kategorî:Zargotina wêlsî
Xiroka spî

thumb|300px|Corên xirokên spî
**Xirokên spî** an jî **lêkosît** navê corekî xaneyên xwînê ye. Bi îngilîzî wekî *white blood cells* (*WBCs*) tê navkirin.

Xirokên spî li dij hokarên nexweşiyê, bergiriya laş dirist (ava) dikin. Xirokên spî jî wekî mîna xiroka sor, ji moxê hestî çêdibin. Di nav xwînê de hejmara xirokên spî li gor xirokên sor gelek hindik e. Di nav 1 mm3 (mîkrolître) xwînê de bi qasî 5-10 hezar xirokên spî heye. Xirokên spî ji xirokên sor girtir in. Xirokên spî xwediyê navik û endamok in. Temenê piraniya xirokên spî ji xirokên sor kintir e. Bi gelemperî temenê lekosîtan ji hefteyek kêmtir e. Dibe ku dema nexweşiyê de temenê hin lêkosîtan ji rojek kintir be. Xirokên sor li nav xwînê de, li gor gera xwînê cih diguherin, lê xirokên spî hem li nav xwînê hem jî li derveyî xwînê, di navbera xaneyan de bi awayekî çalak li hemû beşên laş de tevdigerin. Li kîjan beşê laş de birîn, kulbûnî an jî hokarên nexweşiyê hebe, xirokên spî xwe digihînin wê derê û li hember hokarên nexweşiyê bergirî dikin. Ne yek, lê pênc corên xirokên spî heye. Navê vana: nêtrofîl, êzonofîl, bazofîl, monosît û lîmfosît e. Lîmfosît jî du cor in, Lîmfosîta B û Lîmfosîta T.

[thumb|300px|Di bin [mîkroskoba elektronî (SEM) de xaneyên xwîna mirov]]
Li gor hebûn an jî tunebûna danikên (hebikên) nav sîtoplazmayê, du komên sereke yên xiroka spî heye. Koma yekem wekî xirokên spî yên danikî, a duyem jî wekî xirokên spî yên bêdanik tê navkirin. Hemû beşên xaneyê di bin mîkroskopê de xuya nabe. Ji bo dîtîna endamok (organel) û madeyên nav sîtoplazmayê, divê xane di nav hin boyax (madeyen rengdan) de bê rengkirin. Eger madeye rengdan li ser xaneyên nêtrofîl, bazofîl û êzonofîlê bê dilopkirin, di nav sîtoplazmayê van xaneyan de gelek hebikên danikî xuya dibe loma ev xaneyan wekî xirokên spî yên danikî tên navkirin. Di nav sîtoplazmayê xaneyên monosît û lînfosîtan de hejmara hebikan gelek kêm e, loma van xaneyan wekî xirokên spî yên bêdanik tên navkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Xwîn
Kazuki Takahashi

**Kazuki Takahashi** (jdb. 4 çiriya pêşî 1961 - m. 4 tîrmeh 2022), mangakayekî (hunermendê mangayan) japonî ye ku bi taybetî bi rêzeya manga û anîmeya bi navê Yu-Gi-Oh! navdar bû. Ji berê de di sala 1991ê de ew bi rêzeyan ji wek çîroka gemşa profesyonelê Tennenshoku Danji Buray ji bo Weekly Shonen Jump dixebitî ku li Japonê de kovara mangayê ya herî giring e. Lêbelê ew di sala 1996an de bi Yu-Gi-Oh! navdar bû. Di ber mangayê her wiha listîkên xêvjimêrê, kartên listîkê û fîlmên Yu-Gi-Oh! hene. Berdewamiyên wê rêzê Yu-Gi-Oh! GX û Yu-Gi-Oh! 5D’s ne ji aliyê Takahashi ve tê xêzkirin.

Kazuki Takahashi fanekî mezin ê xêzeromanên amerîkî bû, bi taybetî yên bi navê Hellboy.

## Berhem

* *[[Tennenshoku Danji Buray]]* (; 1991–1992, 2 cîld)
* *[[Yu-Gi-Oh!]]* (; 1996–2004, 38 cîld)

## Çavkanî

Kategorî:Japonî
Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Mangaka
Kategorî:Mirin 2022
Death Note

***Death Note*** (デスノート, *Desu Nōto*, anku "Lênûska Mirinê" bi kurdî) sernavê rêzemanga ye ku bi destê xêzkarê japonî Takeşî Obata ve hatiye xêzkirin. Naveroka *Death Note* ji aliye nivîskarê mangayê Tsugumi Oba ve hatiye afirandin.

## Naverok
Naverok derbarê lîsevanê pir jîr xwecihê Tokyoyê Light Yagami de ye ku lênûskek ku ji esmanê de ketiye û ya yezdanekî mirinê (*[[Şînîgamî]]*) ye dibîne.

Light lênûskê ji xwe re hil dide û rênîşanek ji bo bikaranîna ku bi wekî "Lênûska Mirinê" (bi resen *Death Note*) tê navandin dibîne. An ku meriv rû û navê kesekî nas dikê û wê di lênûskê de dinivîse ew kes dimire. Ew her tişt di bin çavên hişyar yê yezdanê mirinê Ryuk dibe. Light jê û pê de xwe Kîra (japonîkirina peyva inglîzî *killer* ji bo kujer) an jî wek xwedayê cîhana nû bi nav dike, lênûska mirinê bi kar dine ji bo tawankaran bikuje û îbretek bike. Bi riya wê ew polisan li dijê xwe dîne. Demek şûnde detektîvê navneteweyî yê ku bi navê L ve diçe xwe destê dike.https://de.m.wikipedia.org/wiki/Tsugumi_Ōba

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên 2007an
Kategorî:Fîlmên 2008an
Kategorî:Manga
Uther Pendragon

**Uther Pendragon**, **Key Ûter**, **Şah Ûter** (*Pen-dragon* an jî *Ben-dragon* bi wateya "Bilindtirîn Pêşeng", "Bilindtirîn Şervan") di mîtolojiya Brîtanyayê de bavê Key Arthur û Keyê Kamelot e. Uther Pendragon di berhema Geoffreyê Monmouthî bi sernavê Historia Regum Britanniae tê navandin.
 

Li gorî Geoffreyê Uther hevjîna Dûkê Cornwall Gorlois bi navê Igraine ducan dike . Uther ewi bi efsûnekî veguherîn serkeftin dike di wexta Gorlois diçe şerê û ew wisa bejna xwe ji wek Goilois vediguherînine. Mijara zayîna ilillegitim xwe ji aliyê Arthur bi dolgirtina Mordred dubare dibe.
Kesê efsanewî Uther dikar be pişkî li ser rêberê romayî-brîtanî Ambrosius Aurelianus binyatkirî be. Geoffrey birayê mezinê û pêşrewê Uther wek Ambrosius navand , pêkre bi birayekî Konstans ku Vortigern kiri ye dijkey , hemû kurên Şahinşah Konstantînin . Ew şahinşah dikar be li ser Konstantînê Sêyemîn binyatkirî be , ku di nav sala 407 û 411 ferwerî dikir û kurekî wê bi navê Konstans (m. 411) hebû an jî ew şahinşah dikar be li ser Konstantînê Dumnonia ku di sedsala 6ê dijiya binyatkirî be. Ew ema hatiye wê manayî koka Arthur anku nêzîkê însestê ye , çinkî Igraine jî eceba ji xanedana Dumnonia dihat.Geoffrey ema di dîroka xwe de honak û rastî bi hev re tevlihev dike.

## Adaptasyonên serdema nû

Adaptasyonekê ku hûrûkûr serbest yê sujetê meriv di romana Mijên Avalon ku ji aliye Marion Zimmer Bradley ve hatiye nivîsandin dibîne.

Uther Pendragon di rêzefîlma brîtanî Merlin rolekî giring dileyze û ji aliye Anthony Head ve tê rolkirin.

Nivîskar Valerio Massimo Manfredi di romana xwe L’ultima legione ( Lejyona Dawiyê ) derbarê Romulus Augustulus de ji wek Uther Pendragon angaşt dike.

Uther Pendragon di heman demê de rola girîng di rêzefîlma amerîkî ya Cursed de, ku di sala 2020an de ji aliyê Netflixê hat weşandin, dilîze.

## Çavkanî
* ''Uther and Igraine''  di *Camelot Project* ya University of Rochester de (bi îngilîzî)

 Eine detaillierte Studie über Uther Pendragon aus EarlyBritishKingdoms.com  (bi îngilîzî)

Kategorî: Malbata Key Arthur
Hesen Huseyîn Denîz

**Hesen Huseyîn Denîz** di sala 1960an de li navçeya Nîsêbînê hatiye dinê. Piştî cûntaya 12ê îlonê li Mêrdînê hatiye girtin, nêzî heşt salan di zindana Diyarbekirê de maye û helbestên ku li vir dinivîse di kovarên wek Hawar, Çîrûska Jiyan de hatine weşandin. Di sala 1990an de di rojnameya Azadiya Welat û kovara Rewşenê de wek quncnivîsî, di rojnameya Berxwedanê de jî wek edîtor xebat kiriye.

Ew endamê birêvebiriya Instîtuta Kurdî li Swîsre û endamê birêvebiriya Komeleya Hîndekariya Kurdî Swîsre ye.

## Berhemên wî

* Hêvî Her Dem Heye, Roman-Du cild, 2008
* Ro û Zê, Çîrok.
* Mirovê Bê Derd, Çîrok.
* Canê Hez Dike, Çîrok.
* Rênîşanêra Vegotina Kurdî, rêziman û kompozîsyon.
* Serpêhatiyên Penabertiyê.
* Ji Çîrok û Çîvanokên Kurdî.
* Pêkenokên Kurdî.
* Huseyîncan, Biyografî.
* Can Huseyîn, Biyografî-bi tirkî.
* 21 Pirtûkên Hîndekariya Kurdî 
* Helbesta Bi Dawî Nebûye /DAS UNVOLLENDETE GEDICHT
* JI NAV AJALAN / Unter den Tieren / Parmi les Animaux -HUSEYÎN DENÎZ
* GOTNÊ PÊŞYÊ KURDA - Huseyîn Denîz

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Kesên ji Nisêbînê
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Kategorî:Nivîskarên zimanê tirkî
Kamelot

[thumb|Keleha efsanewî Kamelot li gorî [Gustave Doré (1867)]]
**Kamelot** qesr û keleha efsanewî ye wê bi Key Arthur tê têkildarkirin. Destana Key Arthur derbarê gelek kesan e ku meriv dibêje ewna li vir dijîtin.



## Dîrok û herêmbûn
Nivîskarê destnivîsa xwerû ya Key Arthur, Geoffreyê Monmouthî wekî navê rûniştevaniya key King Arthur bajarokê walesî Caerleon (nêzîk Newport) behs dike, li nêzê ku derê niştecîhê Romayî Isca Silurum e; Monmouth wêrana amfîşanoya kevnar wekî Kamelot aşkere kir. Lêbelê, di guhertoya resen de navê "Kamelot" nayê binavkirin. Ev cara yekem di dawiya sedsala 12an de di nivîsên helbestvanê fransî Chrétien de Troyes de xuya bû.

Di sala1542an de, nivîskar îngilîz John Leland bi girêdana bi efsaneya arthurî re Cadbury Castle wekî Camelot anîn. Wî nivîsand:

## Çavkanî

Kategorî:Kelehên efsanewî
Kategorî:Key Arthur
Chrétien de Troyes

**Chrétien de Troyes** (jdb. di dora sala 1140 li Troyes - m. di dora sala 1190) nivîskarekî fransî bû. Chrétien wek damezrînerê romana şahsiwahrî û wek berîkarê wê yê wêjeya fransiya kevn tê hesibandin. Romanên wî bi riste her wiha wêje û hunerê di qada Ewropayê de bandor lê kirin.
 

## Jiyan

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên fransî
Kategorî:Jidayikbûn sedsala 12an
Kategorî:Jidayikbûn 1140
Kategorî:Kasa pîroziyê
Kategorî:Mirin sedsala 12an
Kategorî:Mirin 1190
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romannivîsên fransî
8903 Paulcruikshank

**8903 Paulcruikshank** an **1995 UB<sub>7</sub>** asteroîd e ji kembera sereke ye. Di 26ê çiriya pêşîn a 1995an de ji aliyê du astronomên japon Takeshi Urata û Yoshisada Shimizu ve li Çavdêrxaneya Nachi-Katsuura hatiye keşfkirin. Navê wê ji Paul Shammim Cruikshank tê.

Kategorî:Valageh