open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1848 – Li Kalîforniyayê zêr hate dîtin.
* 1862 – Bajarê Bûkareştê weke patyexta Romanyayê hate îlankirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Bajarê Bangkokê ji aliyê hêzên hevalbend ve hate bombebarandin û [Taylenda]yê li dijî [Keyaniya Yekbûyî û DYA'yê îlana şer kir.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem; Konferansa Kazablankayê ku Franklin Delano Roosevelt û Winston Churchill beşdar bûbûn, bi dawî bû.
* 1972 – Li daristanên Guamê leşkerekî japon ê ji şerê cîhanê yê duyem ve xwe di veşart hate dîtin.
* 1993 – *Partiya Xebatê ya Neteweparêz* navê xwe kir Partiya Tevgera Neteweparêz *([[MHP]])*.
* 2001 – Li bajarê Amedê serokê ewlekariya bajêr Gaffar Okkan û çar parêzkarên wî di encama êrîşa Sofîkan de hatin kuştin.
* 2006 – Li bajarê Ehvaz a başûr rojavayê Îranê, di encama du teqînan de 8 kes mirin û 40 kes jî brîndar bû.
* 2007 – Filmê derhênerê kurd Huner Salim yê bi navê Dol derket.
* 2011 – Li balafirgeha Domodedovo ya Rûsyayê, di encama êrîşa bombeyî de herî kêm 35 kes mirin û 180 kes jî brîndar bû.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 661 – Îmam Elî, xelîfeyê çarem ê misilmantiyê
* 1965 – Winston Churchill, serokwezîrê Brîtanyayê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
25ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1991 – Desteya wezîran a hikumeta tirk axaftin û stranên bi kurdî serbest kir.
* 1993 – Serokê OZDEP a bajarê Erzînganê Cemal Akar ji aliyê hêzên tarî ve hate revandin, piştre cendekê wî hate dîtin.
* 1978 – Partiya TÎKP hate damezirandin.

### Cîhan
* 1554 – Bajarê São Pauloyê hate damezrandin.
* 1579 – Peymana Utrechtê hate îmzekirin û tixubên Holendayê roja me hatin sazkirin.
* 1881 – Thomas Edison û Alexander Graham Bell şîrketa Oriental a telefonan ava kirin.
* 1918 – Ukraynayê ji Rûsyaya Bolşevîkan serxwebûna xwe îlan kir.
* 1955 – Yekîtiya Sovyetan bi Almanyayê re şerê xwe bi dawî anî.
* 1995 – Rûsyayê ceribandina moşekê ya Norwêcê bi şaşî weke êrîşeke amerîkan fêhm kir û xwe ji bo bersivdana nukleerî amade kir.
* 1996 – Li DYA'yê cara talî cezayê darvekirinê pêk hat. Sûcdarê kuştinê Billy Bailey, li dewleta Delawareyê hate darvekirin.
* 1999 – Li Kolombiyayê erdhejeke 6,0 a li gorî pîvana richter qewimî. Di encamê de herî kêm 1000 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 2005 – Di dema ziyaretkirina bawermendan a li perestgeha Mander Devi ya Hindistanê de geremol qewimî û herî kêm 258 kesan jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1627 – Robert Boyle, kîmyagerê îrlendî
* 1982 – Noemi, stranbêjeke îtalî
* 1945 - Helmut Rellergerd nivîskarekî almanî

## Mirin
* 1975 – Charlotte Whitton, siyasetmenda kanadayî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
26ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1531 – Li Lîzbonê (Portûgal) erdhejeke mezin qewimî. Di encamê de bi hezaran kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1837 – Michigan weke dewleta 26em tevlî DYA'yê bû.
* 1861 – Ji sedema şerê sivîl ê amerîkanan dewleta Louisiana ji DYA'yê veqetiya.
* 1870 – Dewleta Vîrjînyayê ku ji sedema şerê sivîl ji DYA'yê veqetiya bû, dîsa tevlî DYAyê bû.
* 1905 – Li Pretoria ya Afrîkaya Başûr elmasa herî mezin a cîhanê hate dîtin. Ew 3,106.75 qerat (0.62135&nbsp;kg) bû û navê "Cullinan" lê hate kirin.
* 1924 – Navê bajarê Sankt Petersburgê ji bo rûmetdayîna Lenîn weke Lenîngrad hate binavkirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên amerîkan cara pêşîn gihane Ewropayê. Li bakurê Îrlendayê bicih bûn.
* 1965 – Zimanê hindî bû zimanê fermî yê Hindistanê.
* 1980 – Di navbera Îsraêl û Misirê de têkiliyên dîplomatîk destpêk kirin.
* 2001 – Li bajarê Gujarat a Hindistanê erdhejek qewimî. Di encamê de bêhtirî 20.000 kesan jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1865 – Sabin Arana nivîskarê baskî û damezrînerê Partiya Neteweperest a Baskî (m. 1903)
* 1904 – Seán MacBride, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1988)
* 1925 – Paul Newman, lîstikvan û derhênerê amerîkan (m. 2008)
* 1953 – Anders Fogh Rasmussen, serokwezîrê Danîmarkayê
* 1988 – KC Rebell, rapvanê zimanê almanî yê esilkurd

## Mirin
* 1823 – Edward Jenner, bijîşkê brîtanî (jdb. 1749)
* 1948 – Kazım Karabekir, generalê artêşa osmaniyan (jdb. 1882)
* 2020 – Kobe Bryant, basketbolvanekî amerîkî li Calabasas, Kalîforniyayê de mir. (jdb. 1978)

## Cejn û salveger
* Hindistanê di bin serokatiya Mahatma Ghandî de serxwebûna xwe daxuyand!

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
29ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1814 – Fransayê di şerê Brienne de zora Rûsya û Prûsyayê bir.
* 1861 – Kansas weke dewleta 34em tevlî DYA'yê bû.
* 1900 – Li Fîladelfiya ya Pensîlvanyayê bi heşt tîman lîga beyzbolê ya amerîkî hate damezrandin.
* 1916 – Şerê cîhanê yê yekem: Parîs cara yekem ji aliyê zeplînên almanan ve hate bombebarandin.
* 1926 – Di cihanê de yekemîn televizyon hate sazkirin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem: Li bajarê Cisterna hêzên alman û amerîkî dest bi şer kirin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem:Li bajarê Kaniūkai ya Lîtvanyaya îroyîn, nêzîkê 38 zarok, pîrek û zilam hatin qetilkirin.
* 1950 – Li Îranê di encama erdhejê de 1500 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1989 – Mecaristanê weke dewleta yekem a bloka rojhilatê, têkiliyên dîplomatîk bi Korêya Başûr re da destpêkirin.
* 2002 – George W. Bush dewletên Iraq, Îran û Korêya Bakur weke dewletên alîkarê terorîzmê nîşan dan.

## Jidayikbûn
* 1860 – Anton Çexov, nivîskarê rûs
* 1866 – Romain Rolland, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1944 – Yoweri Museveni, serokdewletê Ûgandayê

## Mirin
* 1933 – Sara Teasdale, helbestvana amerîkî
* 1963 – Robert Frost, helbestvanê xwediyê Xelata Pulitzerê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
27ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 2003 – Li Pilemorê erdhejeke bi mezinahiya 6,5 a li gorî pîvana richter qewimî.

### Cîhan
* 98 – Trajan piştî mirina Nerva bû împeratorê Romayê.
* 447 – Ji sedema çêbûna erdhejê 57 birc û bedena sûrên Konstantînopolîsê ziyan dîtin.
* 1299 – Bingehê dewleta Osmaniyan hate sazkirin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Dorpêçkirina bajarê Lenîngradê ya ji aliyê naziyan ve bi dawî bû.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Artêşa Sor a Yekîtiya Sovyetan kampên Auschwitz û Birkenau yên naziyan li Polonyayê ava kiribûn, zemt kirin.
* 1973 – Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Viyetnamê peymana agirbestê îmze kirin.
* 1994 – Li dijî nivîsgeha rojnameya Özgür Gündemê ya li Enqereyê êrîşeke bombeyî pêk hat.
* 2002 – Di encama teqîneke li bajarê Lagos a Nîjeryayê de 1.100 kesan jiyana xwe ji dest da û nêzîkê 20.000 kes jî bê cih û war man.

## Jidayikbûn
* 1756 – Wolfgang Amadeus Mozart, bestekarê Awistriyayî li Salzburg, Awistiryayê ji dayîk bû.
* 1859 – Wilhelm II. qeyserê dawîn ê Almanya û Prûsyayê li Berlînê ji dayîk bû.
* 1944 – Mairead Corrigan, çalakgera xwediya Xelata Nobelê li Belfast, Bakurê Îrlendayê ji dayîk bû.
* 1969 – Marc Forster, derhênerê swîsrî li Almanyayê ji dayîk bû.

## Mirin
* 1595 – Sir Francis Drake, deryavan û kaşifê brîtanî
* 1635 – Nefî, helbestvanê esilkurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
28ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1517 – Artêşa Osmaniyan bajarê Qahîreyê dagir kir.
* 1871 – Şerê Fransa-Prûsyayê: Di dorpêçkirina Parîsê de Fransa teslîm bû û şer bi dawî bû.
* 1909 – Hêzên artêşa amerîkan ji Kûbayê vekişiyan.
* 1918 – Di bûyerên şerê sivîl ê Fînlandê de serhildêran bajarê Helsinkiyê zemt kirin.
* 1921 – Serokê *Partiya Komunîst a Tirkiyeyê* Mustafa Suphî tevî 15 hevalên xwe di Deryaya Reş de ji aliyê Kemalîstan ve hate fetisandin.
* 1932 – Japonê êrîşî Şanghayê kir.
* 1935 – Îslenda bû yekem welatê rojavayî ku zarokjiberbirin bi destûra fermî hate pejirandin.
* 2006 – Li bajarê Polonyayê Katowiceyê banê pêşengehekê ji sedema giraniya berfê rûxiya. Di encamê de 65 kes mirin û bêhtirî 170 kesî brîndar bû.

## Jidayikbûn
* 1225 – Thomas Aquinas, keşeyê îtalî
* 1955 – Nicolas Sarkozy, serokkomarê Fransayê

## Mirin
* 814 – Karlê Mezin, damezrînerê Împeratoriya Romê ya Pîroz
* 1725 – Pyotrê Mezin, çarê Rûsyayê
* 1939 – William Butler Yeats, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
* 1970 – Werner Caskel, dîroknas, profesorê fîlolojiya rojhîlatê û nivîskarekî berhemên dîrokî ku bi eslê xwe alman bû
* 1996 – Joseph Brodsky, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
30ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1950 – Kovara Şark Mecmuası ji aliyê Musa Anter û Şêxmus Elçî ve hate weşandin.

### Cîhan
* 1648 – Di navbera Holenda û Spanyayê de peymana Münsterê hate girêdan û şerê heşt salan bi dawî bû.
* 1847 – Navê bajarê Kalîforniyayê *Yerba Buena* weke San Francisco hate guhertin.
* 1933 – Adolf Hitler desthilatdariya Almanyayê zemt kir.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên Japonyayê girava Ambonê zemt kirin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên amerîkî li Majuroyê bi cih bûn.
* 1948 – Serokê efsanewî yê Hindistanê Mahatma Gandî, ji aliyê hindiyekî bi navê Nathuram Godse ve hate kuştin.
* 1956 – Mala serokê tevgera mafên mirovan ê li DYA'yê, Martin Luther King, rastî erîşa bombeyî hat.
* 1972 – Pakistan, ji *Komeleya Gelan a Brîtanî* veqetiya.
* 1982 – Yekemîn vîrusa komputerê ji aliyê Richard Skrenta ve hate nivîsandin.
* 2003 – Belçîkayê zagona zewaca hevzayendan hate pejirandin. Bi vê re Belçîka piştî Holendayê re bû dewleta duyem ku ev maf dabû mirovan.

## Jidayikbûn
* 1882 – Franklin D. Roosevelt, serokdewletê 32em ê DYA'yê
* 1927 – Sven Olof Joachim Palme, serokwezîrê Swêdê
* 1955 – Judith Tarr, nivîskara amerîkî
* 1966 – Andrey Skoch, Cîgirê Dumaya Dewletê ya Federasyona Rûsyayê, xêrxwaz 

## Mirin
* 1948 – Mahatma Gandî, serokê efsanewî yê Hindistanê
* 1969 – Dominique Pire, keşeyê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

## Çavkanî

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
31ê kanûna paşîn

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919 – Kovara Kurdistan li Stenbolê ji aliyê Mîhrî Hîlav ve hate weşandin.

### Cîhan
* 1808 – Komara Ragusayê ji aliyê Fransayê ve hate dagirkirin.
* 1906 – Karkerên Bolşevîk û danerê *Partiya Demokratîk a Civakî*, Îvan Vasîlyevîç Babûşkan hate gulebarankirin.
* 1919 – Rewşenbîrê Tirk Muamer Aksoy hate kuştin.
* 1929 – Yekîtiya Sovyetan, Lev Trotskî mişextî kir.
* 1946 – Komara Gel a Federal a Yûgoslavyayê hate îlankirin.
* 1950 – Serokdewletê DYA'yê Harry S. Truman, ragihand ku ew di pêvajoyeke pêşdexistina bombeya hîdrojenê de ne.
* 1953 – Ji sedema lehiya li Deryaya Bakur li Holandayê 1.800 û li Keyaniya Yekbûyî bêhtirî 300 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1968 – Dewleta Naûrûyê ji Awistralyayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1990 – Yekemîn McDonald's a li welatê Yekîtiya Sovyetan li bajarê Moskowê hate vekirin.
* 2010 – Avatar bû filîmê yekem ku bêhtirî 2 milyar dolarên amerîkî qezenc kir.

## Jidayikbûn
* 1902 – Alva Myrdal, civaknasa xwediya Xelata Nobelê
* 1935 – Kenzaburo Oe, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1983 – Belçim Bilgin Erdoğan, aktrîsa kurd

## Mirin
* 1933 – John Galsworthy, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1955 – John Mott, rêberê mesîhî yê xwediyê Xelata Nobelê
* 1974 – Ekrem Cemîl Paşa, rewşenbîr û têkoşerê kurd

## Cejn û salveger
* 1946 – “Komara Gel a Federal ya Yugoslavyayê hate îlankirin.”

----

Kategorî:Kanûna paşîn
kanûna paşîn
10ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Lîcê ket destê hêzên Şêx Seîd.
* 1970 – Li Başûrê Kurdistanê *Yekîtiya Nivîskarên Kurd* hate sazkirin.
* 1994 – Rêveberê DEP a Rihayê Omer Akpolat hate qetilkirin.

### Cîhan
* 1258 – Bajarê Bexdayê kete destê mongolan û dewleta Ebasiyan hilweşiya.
* 1763 – Brîtanya, Fransa û Spanyayê peymana Parîsê girêdan. Şerê heft salan bi dawî bû.
* 1947 – Îtalya, Mecaristan, Bulgaristan, Romanya û Fînlenda peymana aştî ya Parîsê girê dan.
* 1969 – Li Tirkiyeyê hatina fîloya 6emîn a Amerîkayê hate protestokirin.
* 2005 – Korêya Bakur da ragihandin ku ew xwediyê bombeya nukleer e.

## Jidayikbûn
* 1890 – Boris Pasternak, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1898 – Bertolt Brecht, nivîskarê alman
* 1910 – Dominique Pire, monakê xwediyê Xelata Nobelê
* 1963 – Candan Erçetin, stranbêja tirk
* 1975 – Kool Savas, rapvanê alman
* 1989 – Valentina Canali, pornostêrka berê ya mecar

## Mirin
* 1918 – Ernesto Teodoro Moneta, aştîxwazê xwediyê Xelata Nobelê
* 1923 – Wilhelm Conrad Röntgen, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1837 – Pûşkîn, nivîskarê rûs

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
2ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1980 – Nivîskarê kurd Bûbê Eser, li Amedê hate girtin.
* 1991 – Çûna Cizîr û Silopiyê ji bo rojnamevanan hate qedexekirin.

### Cîhan
* 1920 – Fransayê bajarê Lîtvanyayê yê bi navê Klaipėda dagir kir.
* 1943 – Şerê cîhanî yê duyem: Di şerê Stalîngradê de, hêzên dawî yên naziyan teslîmî hêzên sovyetan bûn.
* 1946 – *Partiya Şoreşê ya Komînîst a Tirkiyeyê* (TDKP) hate damezirandin.
* 1982 – Artêşa Sûriyê êrîş bire ser hêzên rêxistina *Braderên Misilman* ku li bajarê Hamayê bûn. Di encamê de di navbera 10.000-40.000 kesan jiyana xwe ji dest dan.
* 1989 – Hêzên talî yên çekdar ên artêşa sovyetê ji Efxanistanê vekişiyan.

## Jidayikbûn
* 1894 – Safiye Ali , jînekolojeke tirk û yekemîn bijîşka jin a ku li Tirkiyeyê pratîkê dike.
* 1958 – George Grigore, nivîskar û rojhilatnasê roman
* 1977 – Shakira, stranbêja navdar
* 1982 – Luna Stern , model , keça şowê ya alman û pornostêrka berê

## Mirin
* 1970 – Bertrand Russell, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê brîtanî
* 2012 – Abdullah M. Varlı, nivîskar û lêkolînerê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
3ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Endamê HEPê yê Amedê Sait Ertan di encama êrîşeke çekdarî de jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1690 – Li DYA'yê cara yekem pereyên kaxiz li Massachusettsê hatin bikaranîn.
* 1783 – Spanyayê serxwebûna DYA'yê bi awayê fermî pejirand.
* 1917 – DYA'yê pêwendiyên xwe yên dîplomatîk ên bi Almanyayê re qut kirin.
* 1928 – Destpêka xudbeya înê ya bi zimanê tirkî.
* 1969 – Yaser Erefat bû serokê *Rêxistina Rizgariya Filîstînê*.
* 2007 – Li Bexdayê, li firoşgehekê bombe hate teqandin. Di encamê de herî kêm 135 kes mirin û 339 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn
* 1874 – Gertrude Stein, nivîskara amerîkan
* 1909 – Simone Weil, fîlozof û aktîvîstê fransî
* 1948 – Carlos Filipe Ximenes Belo, keşeyê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1924 – Thomas Woodrow Wilson, serokdewletê DYA'yê yê 28em

## Cejn û salveger

----

sibatê
Kategorî:Sibat
4ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1794 – Fransayê li hemû herêm û welatên di bin destê xwe de, koledarî qedexe kir.
* 1797 – Li bajarê Riobambaya Ekuadorê erdhej qewimî. Di encamê de nêzîkê 40.000 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1899 – Şerê Fîlîpîn û DYA'yê destpê kir.
* 1948 – Welatê Seylanê ku piştre navê wê weke Srî Lanka hate guhertin, ji bin hikûmraniya Brîtanî rizgar bû.
* 1936 – Radyûm bû elemanta yekem a radyoaktîf ku bi awayê sentetîk hate çêkirin.
* 1976 – Li Guatemala û Hondûrasê ji sedema erdhejê 22.000 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1978 – Li Tirkiyeyê, bi pêşengiya Aziz Nesin, Yaşar Kemal, Tomris Uyar *Sendîkaya Nivîskarên Tirkiyeyê* hate damezirandin.
* 2004 – Facebook hate damezrandin.

## Jidayikbûn
* 1814 – Samuel J. Tilden, siyasetmendê amerîkan (m. 1886)
* 1900 – Jacques Prévert, helbestvanê fransî (m. 1977)

## Mirin
* 1926 – İskilipli Mehmed Âtıf Hoca, olzan û nivîskarê tirk (jdb. 1875)
* 1928 – Hendrik Lorentz, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (jdb. 1853)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
5ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1996 – Endamê HADEPê İhsan Polat ji aliyê lawê sercerdevan Z.Şîmşek ve hate kuştin.

### Cîhan
* 1782 – Hêzên spanî reda hêzên brîtanî birin û girava Minorcayê zemt kirin.
* 1971 – Apollo 14 li ser Heyvê xwe danî.
* 1976 – Şîrketa amerîkî ya balafiran a bi navê Lockheed Martin li xwe mikur hat û got me bertîl daye Tirkiyeyê.
* 1994 – Li Bosniya û Herzegovînayê di dema teqîna bazara bi navê Markaleyê de 60 kesî jiyana xwe ji dest da û nêzîkê 200 kesan jî brîndar bûn.
* 2000 – Hêzên Rûsyayê êrîşî bajarê Çeçenistanê, Grosniyê, kirin. Di encamê de 60 sivîlan jiyana xwe ji dest dan.

## Jidayikbûn
* 1915 – Robert Hofstadter, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1962 – Simon Mason , nivîskarê îngilîz
* 1985 – Cristiano Ronaldo, futbolvanê portûgalî

## Mirin
* 1790 – William Cullen, bijîşk û kîmyagerê navdar

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
6ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1788 – Massachusetts bû dewleta 6em a DYA'yê.
* 1806 – Şerê San Domîngoyê: Behriyeya brîtanî li Karîbê zora behriyeya fransî bir.
* 1819 – Rêveberê brîtanî Stamford Raffles, welatê Singapûrê vedît.
* 1918 – Pîrekên brîtanî yên ji 30 salî mezintir mafê dengdanê bidest xistin.
* 1931 – Fîlma bi navê Lembeyên Bajêr a afirînerê fîlmên bêdeng, aktorê navdar Charlie Chaplin li DYA'yê hate nîşandan. Chaplin di fîlmê de bi tîpa Şarlo ve komedî-trajedî li gel hev hunaye.
* 1937 – Li Tirkiyê rejîma laîkî hate pejirandin.
* 1942 – Şerê cîhanî yê duyem: Keyaniya Yekbûyî li dijî dewleta Taylendayê îlana şer kir.
* 1958 – Li balafirgeha Munîhê balafira ku lîstikvanên tîma Manchester United tê de bûn, qeza kir. Di encamê de 8 lîstikvan û 15 rêwiyên din jiyana xwe ji dest dan.
* 2000 – Rûsyayê êrîşî Grosnî, Çeçenistanê kir. Di encamê de hikûmeta çeçen a aligirê serxwebûnê bû hate mişextkirin.
* 2003 – Albûma Get Rich or Die Tryin' ya 50 Cent derket.
* 2004 – Li Moskoyê êrîşa metroyê qewimî. Di encamê de 40 kes mirin û 129 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
7ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1897 – Hêzên yewnan li Kretayê hêzên osmaniyan têk birin.
* 1904 – Li Baltimore ji sedema şewatê 1500 mal di 30 saetî de şewitî.
* 1962 – DYA'yê bi Kûbayê re hemû danûstandinên xwe yên bazirganiyê qut kirin.
* 1974 – Grenadayê ji Brîtanyayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1992 – Peymana ku Yekîtiya Ewropayê pêk tîne, peymana Maastrichtê, hate îmzekirin.
* 2005 – Jina kurd a bi navê Hatun Sürücü li Almanyayê bi sê guleyan hate kuştin.

## Jidayikbûn
* 1804 – John Deere, dahênerê amerîkan
* 1870 – Alfred Adler, psîkologê awistriyayî
* 1885 – Sinclair Lewis, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1971 – Evrim Hêlîn Baba, siyasetmenda kurd
* 1987 - Brea Bennett, pornostêrka amerîkî

## Mirin
* 1937 – Elihu Root, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Josef Mengele, bijîşkê naziyan

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
8ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1914 – Cemal Baban kovara *Bangî Kurd* li Bexdayê derxist.
* 1925 – Rêxistina Azadî hate avakirin.

### Cîhan
* 1238 – Bajarê Rûsyayê Vladîmîr ji aliyê mongolan ve hate şewitandin.
* 1250 – Sefera heftem a xaçperestan di navbera xaçperest û Eyûbiyan de li bajarê Mansureyê qewimî.
* 1924 – Li DYA'yê cara pêşîn kuştina bi gazê li eyaleta Nevadayê pêk hat.
* 1948 – Damezrandina Korêya Bakur hate îlankirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Japonyayê Sîngapûr dagir kir.
* 1963 – Li Iraqê darbeya leşkerî pêk hat.

## Jidayikbûn
* 1819 – John Ruskin, nivîskarê brîtanî

## Mirin
* 1918 – Louis Renault, dadnasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1957 – Walther Bothe, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Dennis Gabor, endazyarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1998 – Halldór Laxness, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 2012 – Îbrahîm Yûnisî, wergêr û nivîskarê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
9ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1998 – Li girtîgeha Amedê greva birçîbûnê destpêkir. Hêzên dewletê girtî sûrgûn kirin, di rêya girtîgeha Aydinê de Mehmet Emîn Yavuz şehît ket.

### Cîhan
* 1621 – Tengava Stenbolê qeşa girt.
* 1965 – Şerê Viyetnamê; Dewleta amerîkan hêzên xwe şandin başûrê Viyetnamê.
* 1968 – Polîsa trafîkê ya yekem dest bi kar kir.
* 1969 – Li Stenbolê li Qada Teqsîmê, yekşemeke bi xwîn derbas bû.
* 1969 – Navê *partiya gelê komarger ê gundî* bû Partiya Tevgera Neteweparêz (MHP) û Alparslan Türkeş bû serokê wê.
* 1991 – Li Lîtvanyayê gel deng da serxwebûna welêt.

## Jidayikbûn
* 1773 – William Henry Harrison, serokdewletê nehem ê DYA'yê

## Mirin
* 1881 – Dostoyevskî, nivîskarê rûs

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
1ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Kovara *[[Rewşen]]* dest bi vêciyayînê kerd.
* 1979 – Kovara *[[Dengê Kawa]]* dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1793 – Fransayê li dijî Keyaniya Yekbûyî û Holendayê îlana şer kir.
* 1861 – Li DYA'yê şerê navxweyî; eyaleta Teksasê ji DYAyê veqetiya.
* 1924 – Brîtanyayê dewleta YKSS bi awayê fermî nas kir.
* 1958 – Misir û Sûrî *Yekîtiya Komara Erebî* ava kirin, ku heta sala 1961ê weke dewletekê tevgeriyan.
* 1978 – Komara Îslamî ya Îranê hate damezirandin. Serokê Şoreşa Îslamî ya Îranê Ayetula Xumênî, piştî 15 salan li derveyî welêt ma, di 1ê sibata sala 1978an de, vegeriyabû Îranê. Lewma ev roj weke roja damezrandina komara îslamî ya Îranê tê dîtin.
* 1979 – Gerînendeyê giştî yê weşana rojnameya Milliyetê Abdi İpekçi hate kuştin.
* 2004 – Li Erebistana Siyûdî, di dema hecê de îzdiham derket û 289 heciyan jiyana xwe ji dest dan.

## Jidayikbûn
* 1844 – G. Stanley Hall, psîkologê amerîkî
* 1905 – Emilio Segré, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1931 – Borîs Yeltsîn, serokdewletê berê yê Rûsyayê
* 1956 – Haşim Öztunç, şoreşgerê kurd
* 1964 – Yüksel Yavuz, derhênerê kurd
* 1969 – Behmen Qubadî, derhênerê kurd
* 1974 – Rênas Jiyan, helbestvan û nivîskarê kurd.

## Mirin
* 1958 – Clinton Davisson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1976 – Werner Heisenberg, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Abdi İpekçi, rojnamevanê tirk
* 1986 – Alva Myrdal, civakasa xwediya Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
* Damezirandina Komara Îslamî ya Îran

----

sibatê
Kategorî:Sibat
11ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Dara Hênê kete destê hêzên Şêx Seîd.

### Cîhan
* 1752 – Nexweşxaneya pêşî ya DYA'yê ji aliyê Benjamin Franklin ve li Pensîlvanyayê hatiye avakirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Li hêrêma Bukit Timah a Sîngapûr hêzên japon û brîtanî dest bi şer kirin.
* 1953 – Hikûmeta YKSS têkiliyên xwe yên dîplomatîk ên bi Îsraêlê re birrîn.
* 1964 – Hikûmeta Taywanê têkiliyên xwe yên dîplomatîk ên bi Fransayê re birrîn.
* 1979 – Komara Îslamî ya Îranê hatiye sazkirin.
* 1990 – Piştî 27 salan Nelson Mandela gihîşte azadiya xwe.
* 2006 – Arkeologên alman li Girê Mirazan bermahiyên herî pêşîn ên mirovahiyê ku weke destpêka nivîsê tên qebûlkirin, dîtin.

## Jidayikbûn
* 1847 – Thomas Alva Edison, dahênerê amerîkan (m. 1931)
* 1933 − Mihemedê Canşah, dengbêjê kurd (m. 2003)
* 1939 – Hemreş Reşo, siyasetmedar û nivîskarê kurd (m. 2003)
* 1992 – Taylor Lautner, lîstikvan, model û dûblajvanê amerîkan

## Mirin
* 641 – Herakliyo, împeratorê Bîzansê
* 1650 – René Descartes, fîlozofê fransî
* 1963 – Sylvia Plath, helbestvana amerîkan
* 1973 – J. Hans D. Jensen, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1978 – Harry Martinson, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 2006 – Kanî Yilmaz, endamê kevn ê PKKê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
12ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1945 – Mela Mistefayê Barzanî bi navê Azadî rêxistinek ava kir.

### Cîhan
* 1502 – Vasco da Gama, ji Lîzbonê ber bi Hindistanê ve dest bi gera xwe ya duyem kir.
* 1809 – Rojnameya Junge Welt li herêma di bin desthilatdariya Sovyetê de hat damezrandin.
* 1870 – Li herêma Utahê pîrekan dest bi mafê dengdanê kir.
* 1934 – Li Awistriyayê şerê navxweyî dest pê kir.
* 1993 – Li Îngilistanê du zarokên 10 salî James Bulger ê 2 salî revandin û kuştin.
* 2002 – Balafireke rêhewayên Îranê li Xuremabadê kete xwar. Di encamê de 119 kesan jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1809 – Abraham Lincoln, serokdewletê 16em ê DYA'yê
* 1809 – Charles Darwin, siruştnasê brîtanî
* 1861 – Lou Andreas-Salomé, nivîskar û psîkoanalîst
* 1918 – Julian Schwinger, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1804 – Immanuel Kant, fîlozofê alman
* 1947 – Kurt Lewin, psîkologê alman-amerîkan
* 1949 – Hasan El-Benna, zanyarê Îslamê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
15ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 2008 – Zarokê kurd ê bi navê Yahya Menekşe li navçeya Cizîrê ji aliyê artêşa tirk ve bi panzerê hate kuştin.

### Cîhan
* 1804 – Gelê serb ji bo serxwebûna welatê xwe li dijî desthilatiya Osmaniyan serî hilda.
* 1909 – Li bajarê Acapulco ya Meksîkê di şewata li şanogehekê de 250 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Japonê welatê Sîngapûrê bi dest xist û di encama şerê li wir de 80.000 leşkerên Brîtanya û Awistralyayê ji aliyê japonan ve dîl hatin girtin.
* 1949 – Li Tirkiyeyê 1200 cihûyan ji bo çûna Îsraêlê serî lê dan. Di encamê de 10.000 cihûyan koç kir.
* 1999 – Serok PKKê Abdullah Öcalan li Kenyayê hate girtin.

## Jidayikbûn
* 1564 – Galileo Galilei, zanyarê îtalî
* 1845 – Elihu Root, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
* 1856 – Emil Kraepelin, psîkyatrîstê alman
* 1861 – Charles Edouard Guillaume, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1980 – Olivia, stranbêja rapê ya amerîkan

## Mirin
* 1956 – Evdirehman Axayê Eliyê Ûnis, serokê serhildana Sasonê
* 1959 – Owen Richardson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1988 – Richard Feynman, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1999 – Henry Way Kendall, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2001 – Orhan Asena, nivîskarê şanoyê

## Cejn û salveger
* **Roja Reş**
* 1999 – Serokê Giştî yê PKKê Abdullah Ocalan bi komployeke navdewletî bi awayekî bê bextî hate revandin.

----

sibatê
Kategorî:Sibat
16ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Rêveberê DEP a Sasonê Nûrî Ekîncî di encama êrîşeke çekdarî de hate qetilkirin.

### Cîhan
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên YKSSê cara duyem ketin bajarê Xarkovê.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Artêşa DYA'yê gihaşte girava Corregidorê ya Fîlîpînê.
* 1998 – Balafireke Çînê li nêzî balafirgeha *Chiang Kai-shek* kete xwar. Di encamê de 202 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Bi agahdarbûna radestkirina serokê PKKê Abdullah Öcalan, gelê kurd li Ewropayê dest bi dagirkirina konsolxaneyan kir.
* 1999 – Li paytexta Ûzbekistan Taşkentê, li dijî serokkomar Îslam Kerîmov êrîşa sûîkastî pêk hat. Di encamê de 15 leşkerên ûzbek mirin.
* 2006 – Tîşk TV'yê li Parîsê dest bi weşanên testê kir.

## Jidayikbûn
* 1941 – Kim Jong-il, serokê Komara Gel a Demokratîk a Korêyê
* 1976 – Ayla Akat Ata, siyasetmenda kurd
* 1977 – Claudia Ferrari, pornostêrka mecar

## Mirin
* 1907 – Giosuè Carducci, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1917 – Octave Mirbeau, nivîskarê fransî
* 1932 – Ferdinand Buisson, aştîxwazê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
17ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Rêveberê DEP a Surîçê Omer Akpolat bi destê kontrayan hate kuştin.
* 1998 – Hevsera Qazî Mihemed Mîna Qazî li Mehabadê çû ser dilovaniya xwe.

### Cîhan
* 1867 – Yekemîn keştî di Kanala Suweyşê re derbas bû.
* 1933 – Yekemîn hejmara kovara Newsweekê derket.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Li girava Enewetak Atollê di navbera Japonya û DYA'yê de şer destpê kir.
* 1956 – Li Tirkiyeyê navê bajarê Çoruhê bû Artvin.
* 1962 – Li Hamburgê ji ber çêbûna bahozekê bêhtirî 300 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 2000 – Microsoftê pergala xebatê ya bi navê Windows 2000 derxiste piyaseyê.
* 2008 – Kosovoyê serxwebûna xwe îlan kir.

## Jidayikbûn
* 1836 – Gustavo Adolfo Bécquer, nivîskarê spanî
* 1888 – Otto Stern, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1957 – Loreena McKennitt, muzîkvana Kanadayî
* 1970 – Dominic Purcell, lîstikvanê awistrilî ku li Îngilistanê hatiye cîhanê.
* 1996– Sasha Pieterse, lîstikvan, stranbêj û strannivîseke amerîkî ku li Afrîkaya Başûr dayîk bû.

## Mirin
* 440 – Mesrop Maştoz, keşe û zimannasê ermenî
* 1600 – Giordano Bruno, fîlozofê îtalî
* 1673 – Jean-Baptiste Poquelin (Molière), nivîskarê fransî
* 1856 – Heinrich Heine, helbestvan, nivîskar û rojnamevanê alman
* 1970 – Samuel Agnon, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1998 – Mîna Qazî, hevsera Qazî Muhemmed

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
18ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1993 – Nûnerê Rihayê yê rojnameya Ozgur Gundemê Kemal Kiliç bi destên hêzên tarî hate şehît kirin.
* 1994 – Navenda DEPê hate bombekirin û di encama bombekirinê de endamê partiyê Erdem Akçakaya jiyana xwe ji dest da û 16 kesên din jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1695 – Behriyeya Osmaniyan girava Xiyosê cara duyem dagir kir.
* 1965 – Gambiya ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1983 – 33emîn mîhrîcana filîman a Berlînê dest pê kir. Filîma bi navê "Li Colemêrgê Çar Werz", ku derhêneriya wê Erden Kıral kiribû, xelata taybet a juriyê stand.
* 2003 – Li metroya bajarê Daegu ya Korêya Başûr şewat derket. Di encamê de 200 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 2004 – Li bajarê Nîşabûrê ya Îranê trêna bar ji rê derket. Di encamê de 295 kesan jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1745 – Alessandro Volta, fîzîknasê îtalî
* 1906 – Hans Asperger, bijîşkê awistriyayî
* 1931 – Toni Morrison, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1405 – Tîmûrleng, împeratorê mongol
* 1546 – Martin Luther, reformîstê dînê
* 1862 – Pierre Bretonneau, bijîşkê fransî
* 1951 – Ehmedê Xasî, yekemîn nivîskarê kirmanckî

sibatê
Kategorî:Sibat
19ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1915 – Şerê cîhanê yê yekem; Li Gelîboliyê behriyeyên brîtanî û fransî êriş birrin ser baregehên osmaniyan.
* 1921 – Riza Şah kontrola bajarê Tehranê kirine bin destê xwe.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Nêzîkî 250 firokeyên şer ên japonan êrîşî bajarê Darwin ê Awistralyayê kirin. Di encamê de 243 kes mirin.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem; Li Tûnisê di navbera hêzên naziyan û hêzên hevalbend (DYA, Brîtanya, Fransa) de şer destpê kir.
* 1972 – Şervanê Eniya Partiya Rizgariya Gelê Tirkiyeyê (THKP-Cê) Ulaş Bardakçı hate kuştin.
* 1985 – Balafireke Spanyayê ya modela Boeing 727 li pêçavê çiyayê Oiz ket. Di encamê de 148 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1994 – Li Lîbyayê rejîma şerîetê hate qebûlkirin û salnameya îslamî hate bikaranîn.

## Jidayikbûn
* 1473 – Nîkolaws Kopernîkûs, astronom û matematîknas
* 1833 – Élie Ducommun, rojnamegerê xwediyê Xelata Nobelê
* 1896 – André Breton, nivîskar û helbestvanê fransî
* 1941 – David J. Gross, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1951 – André Gide, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1952 – Knut Hamsun, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1997 – Deng Xiaoping, serokê çînî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
13ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Serhildana Şex Seîdê Pîranê destpê kir.
* 1993 – Endamê DEP a Amedê Mehmet Tekdag hatiye qetilkirin.
* 1999 – Filîmê Yilmaz Guney, "RÊ" bi awayekî sansûrkirî piştî 18 salan li Tirkiye yekem car hatiye nîşandan.

### Cîhan
* 1668 – Spanyayê Portûgal weke dewleteke serbixwe pejirand.
* 1931 – Delhiya Nû bû paytexta Hindistanê.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Dewleta YKSSê bajarê Budapeştê ji destê naziyan xilas kir.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Balafirên şer ên Brîtanyayê dest bi bombebarandina bajarê naziyan, Dresdenê, kirin.
* 1960 – Dewleta Tirkiyeyê tevlî NATO'yê bû.
* 1961 – Partiya Karker ên Tirkiyeyê (TÎP) hatiye damezirandin.
* 1967 – Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Şoreşger DİSK, ji Türk-İşê ku li hemberî kirinên dewletê helwest nedigirt, veqetiya û damezirî.
* 1971 – Şerê Viyetnamê: Hêzên Viyetnama başûr ên bi piştgiriya DYA'yê, Laos zemt kirin.
* 1991 – Şerê Kendavê; Li Bexdayê stargeha Emîriye hatiye bombebarandin. Di encamê de bêhtirî 400 mirovên sivîl ên di hundir de mirin.
* 1995 – Endamê HADEP a Edeneyê Mehmet Payan ji aliyê kontrayan ve hatiye kuştin.
* 1997 – Dadgeha Tirk Partiya Kedê (EMEK) girt.
* 2001 – Li El Salvadorê erdhejeke bi mezinahiya 6,6 a li gorî pîvana Richter qewimî. Di encamê de bêhtirî 400 kesî jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn
* 1910 – William Shockley, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Anders Behring Breivik, kujerê norwêcî

## Mirin
* 2010 – Lucille Clifton, helbestvana amerîkan

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
14ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Bi Serhildana Şêx Seîd re herêma Dara Hênê ket destê hêzên kurd.

### Cîhan
* 1859 – Oregon, bû dewleta 33em a DYAyê.
* 1876 – Dahênerê telefon Alexander Graham Bell ji bo patenta wê serî lê da.
* 1912 – Arîzona, bû dewleta 48em a DYAyê.
* 1929 – Heft dijminên gangsterê navdar Al Capone li Şîkagoyê hatin kuştin. Ev weke *qetlîma roja evîndaran* hate binavkirin.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Bajarê Pragê ji aliyê hêzên Brîtanyayê ve bi şaşî hate bombebarandin.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Bajarê Mostarê ji aliyê partîzanên Yûgoslavyayê ve hate rizgarkirin.
* 1981 – Di klubeke şevê ya Dublinê de, ji sedema şewatê 48 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1987 – Ji aliyê dewleta tirk ve biryar hate dayîn ku mirovên li 234 gundên Dêrsimê bişînin bajarên Mersîn, Antalya, Izmîr û Muxlayê.
* 1994 – Li dijî avahiya Partiya Demokrasiyê (DEP) ya Enqereyê êrîşa bombeyî pêk hat. Di encamê de 3 kes birîndar bûn.
* 2005 – Li Bêrûtê serokwezîrê berê yê Libnanê Rafik Harîrî hat kuştin.

## Jidayikbûn
* 1869 – Charles Wilson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1938 – Christian Lous Lange, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
* Roja evîndaran rojeke taybet e ku li gelek welatan di 14ê sibatê de tê pîrozkirin. Ev roja ku eslê wê li ser baweriya Dêra Katolîk a Romayê ye, wekî cejnek ku li ser navê ruhanî yê bi navê Valentîn hatiye ragihandin derketiye holê.

----

sibatê
Kategorî:Sibat
20ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Endamê DEP'a Sêrtê Huseyîn Alevcan bi êşkenceyê hate kuştin.

### Cîhan
* 1835 – Bajarê Şîleyê Concepción di encama erdhejekê de hilweşiya.
* 1914 – Li Stembolê tramwaya bi elektrîk cara pêşîn hate xebitandin.
* 1932 – Yek ji pêşengên şoreşa sovyetan Lev Trotskî ji hevwelatiya YKSSê hate avêtin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Balafirên şer ên DYA'yê fabrîkayên balafiran ên naziyan bombebaran kirin.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên amerîkan girava Enewetak Atoll dagir kirin.
* 1991 – Parlamena Slovenyayê pêşniyara hilweşandina Yûgoslavyayê kir.
* 2002 – Li Misirê ji sedema şewata di trênekê de 370 kesî jiyana xwe j idest da.

## Jidayikbûn
* 1918 – Mamoste Dildar, derhênanê sirûda neteweyî
* 1945 – Jürg Acklin, nivîskar û psîkoanalîstê swîsrî
* 1954 - Anthony Head, lîstikvan û muzîkvanê brîtanî

## Mirin
* 1916 – Klas Pontus Arnoldson, rojnamevanê xwediyê Xelata Nobelê
* 1972 – Maria Goeppert-Mayer, fîzîknasa xwediya Xelata Nobelê
* 1976 – René Cassin, dîplomat û dadnasê fransî
* 1996 – Solomon Asch, psîkologê polon

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
21ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1848 – Karl Marx û Friedrich Engels berhema bi navê Manîfestoya Komunîstî çapkirin.
* 1916 – Şerê cîhanê yê yekem; Di navbera Fransa û Almanya de şerê Verdunê destpê kir.
* 1934 – Augusto César Sandino, di encama komployên emperyalîzma Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de, bi kemînekê hat kuştin. Sandîno li Nîkaraguayê û li hemû cîhanê wek "Generalê Mirovê Azad" nav dabû.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Balafirên kamîkaze yên japonan keştiyên amerîkan ên bi navê Bismarck Sea û Saratoga noqav kirin.
* 1965 – Pêşengê neteweperwerên reşikên amerîkî, Hecî Malik Şahbaz (Malcolm X.) li bajarê Harlemê hate kuştin.
* 1970 – Balafireke Swîsreyê ji sedema teqandina bombeyên di hundirên wê de, li Zûrîhê teqiya û tê de 47 kes mirin.
* 1973 – Balafira şer a Îsraêlê balafireke rêwiyan a Lîbyayê li ser Nîvgirava Sînayê teqand. Di encamê de 108 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1903 – Anais Nin, nivîskara fransî
* 1989 – Corbin Bleu, lîstikvanê sînemayê

## Mirin
* 4 – Gaius Caesar, nevîyê împaratorê Romayê Augustus e
* 1677 – Baruch Spinoza, fîlozofê holendî
* 1926 – Heike Kamerlingh Onnes, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1949 – Ali Çetinkaya, leşker û siyasetmendê tirk
* 1984 – Mîxaîl Şoloxov, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
* Roja Têkoşîna li dijî mêztingeriyê ye.
* Roja Hidir Nebiye.

----

## Çavkanî

sibatê
Kategorî:Sibat
22ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1947 – Di serokatiya Mistefa Berzanî de Meşa Dirêj a kurdan destpê kir.
* 1992 – Rojnameya Welat dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1819 – Spanyayê eyaleta Florîdayê bi 5 milyon dolarên amerîkî firoşte DYA'yê.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Balafirên şer ên DYA'yê bi xeletî bajarên Nijmegen, Arnhem, Enschede û Deventer ên Holandê bombebaran kir. Tenê li bajarê Nijmegenê 800 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1948 – Li Çekoslovakyayê şoreşa komunîst destpê kir.
* 1991 – Hêzên Iraqê herêmên neftê yên Kuweytê dane ber agir.
* 1997 – Li bajarê Roslin a Skotlendayê hate ragihandin ku miheke bi navê Dolly bi awayekî serkeftî hatiye klonkirin.

## Jidayikbûn
* 1732 – George Washington, serokdewletê yekem ê DYA'yê
* 1864 – Jules Renard, nivîskarê fransî
* 1891 – Ekrem Cemîl Paşa, rewşenbîr û têkoşerê kurd
* 1918 – Robert Wadlow, zilamê amerîkî ku di dîroka tomarkirî de kesê herî dirêj bû ji bo wî delîlên bênavber hene
* 1925 – Edward Gorey, nivîskar û îllustrator
* 1948 – Horst Köhler, serokdewletê Almanyayê

## Mirin
* 1406 – Îbnî Xaldûn, dîroknasê misilman
* 1942 – Stefan Zweig, nivîskarê awistirî
* 1990 – Evdirehman Şerefkendî, nivîskar û helbestvanê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
23ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1988 – Pêla dawî ya Enfalê li dijî hêzên YNKê li Silêmaniyê destpê kir. Li Dola Cafê (Cafetî) li dijî kurdan tevkujî pêk tê.
* 1992 – Cemîl Erîn û Hemdîn Erîn li Qoserê bi destê kontrayan hatin kuştin.
* 2000 – Şaredarên kurd Ferîdûn Çelîk, Mehmet Selîp Ozalp, Feyzullah Karaaslan hatin girtin.

### Cîhan
* 1903 – DYA'yê ji rêveberiya Kûbayê kendava Guantanamoyê kirê kir.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên japonan qeraxên Kalîforniyayê dane ber bombeyan.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem: Bajarê Poznańê yê Polonyayê bi hevkariya polon û sovyetan ji destê naziyan hatiye rizgarkirin.
* 1966 – Li Sûriyê darbeya leşkerî pêk hat û hikûmet hatiye guhertin.
* 1980 – Ayetula Xumênî di derbarê rehîneyên li konsolxaneya DYA'yê de got; biryara rewşa wan wê ji aliyê parlamena Îranê ve were dayîn.
* 1991 – Şerê Kendavê: Hêzên bejahiyê yên amerîkan ser tixûbê Erebistana Siyûdî re ketin nav erdên Iraqê.
* 1999 – Serokê PKKê Abdullah Öcalan li Tirkiyeyê bi îddaya *îxaneta li dijî welêt* hatiye darizandin.

## Jidayikbûn
* 1899 – Erich Kästner, nivîskarê alman
* 1940 – Kamer Genç, parlementerê Dêrsimê yê dijberî kurdan
* 1994 – Dakota Fanning, lîstikvanek Amerîkî
* 1999 – Warina Hussain , lîstikvan û modela efxan - kurd

## Mirin
* 1848 – John Quincy Adams, serokdewletê 6em ê DYA'yê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
24ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Elezîz kete destê hêzên Şêx Seîd.
* 1992 – Nûçegihanê Yenî Ulkeyê Cengîz Altun ji hêla kontrayan ve li Êlihê hate kate şehîdkirin.
* 1994 – Endamê DEP a Amedê Soner Tekeş di encama êrîşeke satorî de hate qetilkirin.

### Cîhan
* 1863 – Arîzona weke beşeke herêma Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hate sazkirin.
* 1918 – Estonyayê ji Rûsyayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1920 – Li Almanyayê Partiya Naziyan hate damezrandin.
* 1989 – Ayetula Xumênî, da zanîn ku yên miriyê, Selman Ruşdî, nivîskarê pirtûka bi navê Ayetên Şeytanî bîne, ewê 3 milyon dolaran weke xelatê bidê wan.
* 2009 – Di civîna DTPê de ji sedema axaftina bi kurdî ya Ahmet Türk, TRTê weşana civînê birrî.

## Jidayikbûn
* 1304 – Ibn Betûte, gerokê berberî
* 1903 – Vladimir Bartol, nivîskarê sloven
* 1926 – Jean Alexander, aktrîsa îngilîz
* 1955 – Steve Jobs, damezrînerê şîrketa Apple

## Mirin
* 1925 – Hjalmar Branting, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
25ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Rewşenbîrê kurd parêzer Yusuf Ekîncî hatiye kuştin.

### Cîhan
* 1921 – Paytexta Gurcistanê Tiblîs ji aliyê Bolşevîkên Rûsyayê ve hatiye dagirkirin.
* 1932 – Hevwelatiya Adolf Hitler a ji bo Almanyayê hatiye pejirandin.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem: Tirkiyeyê li dijî Almanyayê îlana şer kir.
* 1968 – Şerê Viyetnamê; Li gundê Ha My a başûrê Viyetnamê 135 kesên sivîl ji aliyê hêzên Korêya Başûr ve hatin kuştin.
* 1991 – Şerê Kendavê: Hêzên Iraqê bi moşeka scud li hêzên amerîkî ên li bajarê Zahran a Erebistana Siyûdî da. Di encamê de 28 leşkerên amerîkî mirin.
* 1992 – Li herêma Xocalî ya Azerbaycanê hêzên ermeniyan 613 sivîl kuştin.
* 1994 – Partiya Demokrasiyê (DEP) biryar da ku ewê tevlî hilbijartinên herêmî nebe.

## Jidayikbûn
* 1543 – Şerefxanê Bedlîsî, mîrê kurd
* 1949 – Amin Maalouf, nivîskarê libnanî
* 1981 – Shahid Kapoor, aktorê Bollywoodê
* 1982 – Maria Kanellis ,strannivîs,stranbêj, aktrîs, model û gemşvana amerîkan

## Mirin
* 1899 – Paul Julius Reuter, damezrênerê jansa Reutersê
* 2017 – Şîfa Gerdî, bêjer û rojnamevana kurd di dema şerê li Mûsilê de, di teqînekê de jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
26ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1999 – Kurtefilîmê bi navê Axê ku berhema Navenda Çanda Mezopotamyayê, li bajarê Stenbolê di Sînemaya Akademiyê de galaya wê hate çêkirin.

### Cîhan
* 1815 – Napoleon Bonaparte ji girava Îtalyayê ya bi navê Elbayê reviya.
* 1848 – Li Fransayê komara duyem hate îlankirin.
* 1952 – Winston Churchill, da ragihandin ku Keyaniya Yekbûyî xwediyê bombeya nukleerî ye.
* 1991 – Sedam Huseyn di radyoya Bexdayê de ragihand ku Iraq ji Kuweytê vekişiyaye.
* 1992 – Li Qeyseriyê girtiyan 200 metre binê erdê kolan û ji girtîgehê reviyan.
* 1999 – Li Îranê piştî şoreşa îslamî ya sala 1979an, cara pêşîn hilbijartina şaredariyan pêk hat.
* 2001 – Rêxistina terorî Talibanê li bajarê Bamyan a Efxanistanê peykerên Buda xera kirin.
* 2007 – Dadgeha cezayên a pêncam a li Amed ê, di derbarê 20 terorîstên endamên Hizbullahê de cezayê bêdawî yê giran da.

## Jidayikbûn
* 1563 – Christopher Marlowe, helbestvanê îngilîz
* 1802 – Victor Hugo, nivîskarê fransî
* 1852 – John Harvey Kellogg, bijîşk û kaşîfê amerîkan
* 1954 – Recep Tayyip Erdoğan, serokwezîrê Tirkiyeyê
* 1984 – Beren Saat, lîstikvana tirk

## Mirin
* 1891 – Fortuné du Boisgobey, nivîskarê fransayî
* 2020 – Zeynel Abidîn Han, nivîskarê kurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
27ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Endamê HEP a Nisêbînê Mehmet Emîn Narîn di encama êrîşeke çekdarî de hatiye kuştin.
* 1993 – Parêzer Hasan Kaya û serokê Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) ê Elezîzê Dr. Metîn Can li Elezîzê bi destê kontrayan hatin kuştin.
* 1995 – Li bajarê başûrê Kurdistan Zaxoyê bombeyek teqiya. Di encama bûyerê de 76 jiyana xwe ji dest da û 83 jî brîndar bûn. Hatiye ragihandin ku ev ji aliyê rêxistina veşartî ya Tirkiyeyê, MİTê ve pêk hat.

### Cîhan
* 1844 – Komara Domînîkê ji Haîtiyê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1861 – Li Warşovayê hêzên rûs gule li xwepêşandêrên li dijî serweriya Rûsyayê diderkevin, reşandin. Di encamê de 5 xwepêşander mirin.
* 1989 – Li Venezuêlayê nerazîbûnên Caracazoyê qewimîn.
* 1991 – Şerê Kendavê; Serokdewletê DYAê, George H. W. Bush, da ragihandin ku Kuweyt hatiye rizgarkirin.
* 2002 – Li Hindistanê misilmanan trêna tijî rêwiyên bawermendên hindûîzmê şewitand. Di encamê de 60 kes mir.
* 2004 – Li Filîpînê di teqîna ferîbotekê de 116 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 272 – Konstantînê Mezin, împeratorê Romayê
* 1902 – John Steinbeck, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1932 – Elizabeth Taylor, aktrîsa îngilîz-amerîkan
* 1937 – Aslan Ûsoyan, karsaz û çetegerê kurd
* 1947 – Deniz Gezmiş, şoreşvanê tirk

## Mirin
* 2011 – Necmettin Erbakan, serokwezîrê tirk

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
28ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1917 – Di encama têkoşîna şoreşê de ku bi grevan dest pê kir û gihişt heta serhildanan, hikûmeta Rûsya ya Çar hatiye hilweşandin. Rêveberiya Sovyetê û Komîteya Dumayê li hev hatin û hikûmeta demborî ava kirin.
* 1922 – Hikûmeta Brîtanyayê parêzvaniya xwe ya li ser Misirê rakir.
* 1947 – Li Taywanê di encama serhildana gel de bêhtirî 30.000 sivîlî jiyana xwe ji dest da.
* 1975 – Li Londonê di encama qezaya metroyê de 43 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1986 – Serokwezîrê Swêdî Olof Palme ji aliyê hêzên tarî ve hatiye qetilkirin. Palme ji bo aştiyê xebitîbû.
* 1997 – Li bajarê Erdebîl a Îranê erdhejeke bi mezinahiya 6.1 a ligorî pîvanên Richterê qewimî. Di encamê de 3000 kesan jiyana xwe j idest da.
* 2002 – Li bajarê Hindistanê Ahmedabadê, alîgirên hindûîzmê malên misilmanan dane ber agir. Di encamê de 55 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1533 – Michel de Montaigne, nivîskarê fransî
* 1901 – Linus Pauling, kîmyagerê xwediyê Xelata Nobelê
* 1939 – Daniel C. Tsui, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1948 – Steven Chu, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1919 – Hecî Nemet, rêberê mîstîk ê kurd
* 1986 – Olof Palme, serokwezîrê Swêdê
* 2006 – Owen Chamberlain, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2015 – Yaşar Kemal, nivîskar û romannivîsê zimanê tirkî yê esilkurd (jdb. 1923)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat
29ê sibatê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1828 – Bestekarê fransî Daniel Auber, li Parîsê operaya xwe ya bi navê *La muette de Portici (Masaniello)* -Keçika bê ziman a Porticiyî- li dar xist.
* 1916 – Li Karolînaya Başûr temenê zarokên dikarin li fabrîka û karxaneyan bixebitin, ji 12an bû 14.
* 1952 – Girava Heligolandê dîsa ketê bin rêveberiya Almanyayê.
* 1960 – Li Marokoyê ji sedema erdhejekê bêhtirî 3000 kesan jiyana xwe ji dest da û heme heme bajarê Agadirê hilweşiya.
* 1988 – Keşeyê ji Afrîkaya Başûr Desmond Tutu û sed zilamên din ên dînê hatin girtin.
* 1996 – Balafireke Perûyê li pêçavê çiyayê Andê ket. Di encamê de 123 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1782 – Daniel Auber, bestekarê fransî

## Mirin
* 1956 – Elpidio Quirino, serokdewletê şeşem ê Filîpînê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

sibatê
Kategorî:Sibat