open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IMDb

**The Internet Movie Database** (kurtkirin: IMDb) danegeheke serhêl ji zanyaran e li ser filman, bernameyên radyo û televizyonî, vîdyoyên malan û lîstikan, jiyannameya lîstikvanên fîlman, karbidestên berhemînanê, kurtiya çîrokên wan, tiştên balkêş li ser wan, têbînî û piledayînên hezkeran têda hene. Di destpêkê de malper ji aliyê hezkeran ve bi rêve diçû, lê niha ew malê şîrketa imdb.com-ê ye ku yek ji kompaniyên Amazonê ye.
Heta niha, 5.300.000 serenav (bi xelekên cidacida yên rêzefilman ve) û 9.300.000 kesatî di nav vê danegehê da hene. Herweha, 83 milyon karberên wê hene.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 1990an li Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Malperên fîlman
Kategorî:Malperên televîzyonê
Herîq

**Herîq** an jî **Mele Salih** (jdk. 1856 - m. 1909 Mehabad) helbestvanê klasîk ê kurd û fiqihnasê îslamê yê sedsala 19'an e.

Herîq nêzikî bajarê Silêmaniyê ji dayik bûye. Bi xwe ji teriqeta Neqşîbendiya ye. Di bin bandora Nalî û Mewlewiyê Kurd de maye.

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Fiqihnasên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1856
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1909
Kategorî:Wêjeya kurdî
Kim Kardashian

**Kimberly Noel "Kim" Kardashian**, stêrkeke amerîkî ya magazînê ye. Di 21 çiriya pêşîn a 1980î de li Los Angeles, Kalîforniya, DYA, hatiye dinyayê. Bavê wê ermenî-amerîkî ye û dayika wê jî holendî-amerîkî ye. Bernameyên wê yên televîziyonê binavûdeng in, yek ji wan "Keeping up with the Kardashians" e.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên ji Los Angelesê
Kategorî:Ermenî
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Kanye West

Kategorî:Mirovên zindî
Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraêlê

thumb|rast|250px
**Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraêlê** berê Neteweyî ya Cihûyan û Pirtûkxaneya Zanîngeha - JNUL, (בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי), ji pirtûkxanê netewî yên dewletê de ji Îsraêl e. Ev de li kampûsa ji Zanîngeha Îbranî ya Orşelîmê di Givat Rame.

## Çavkanî

* Pirtûkxaneya Neteweyî ya Îsraêlê 

Kategorî:Arşîvên li Îsraêlê

Kategorî:Pirtûkxaneyên neteweyî
Birayên Grimm

thumb|Birayên Grimm (li aliyê rastê: Jacob Grimm; li hêla çepê: Wilhelm Grimm)
**Birayên Grimm** (bi almanî: *die Brüder Grimm* an jî *die Gebrüder Grimm*) di sedsala 19an de li Almanyayê dijîn. Navên wan Jacob û Wilhelm e. Evan her du bra xebatkarên navdarên li ser çîrok û çirvanokan. Evana li Almanyayê gund bi gund, bajar bi bajar digerin; di nav civak û mijûlî de dimînin û çîrok, çirvanok, helbest û dastanê devkî berhev dikin. Navê berhema xwe ya yekê *Kinder und Hausmärchen* (Çirvanokên zarok û hêlîn) datînin. Berhemên Birayên Grimm di aliyê zimanê almanî de gelek giring e.

## Berhem
* Çivîka zêrîn
* Mîrzayê Beq
* *[[Berfînxan û her heft bejnbihost]]*
* Xwelîxan
* *Mala li Daristanê*
* *Rapunzel*
* *[[Hansel û Gretel]]*
* Sazbendên Bremenê
* *[[Tilîko]]*
* Bedewa Razayî
* *[[Keça Kumsor]]*
* Li ser masîvan û jina wî
* Gulspî û Gulsor
* Hollê Xanim
* Terziyê biçûk ê wêrek
* Çivîka zêrîn
* Her Duwazdeh Birader

## Çavkanî

Kategorî:Alman

Kategorî:Marburg
Kategorî:Wêjeya almanî
Kategorî:Zargotina almanî
Nîşana qeydê

**Nîşana qeydê** yan **Etîket** markayeke bazirganî ya stran yan qeydên muzîkê ye ku xwediya vê stranê nîşan dide. Gelek caran, nîşana qeydê bi şîrketa weşandina rêve dibe ku bi tenê marka, koordîneyên hilberînan, çêkirin, belavkirin, bazargerî, pile û dûvçûna mafên kopîkirina ji bo dosyayên deng û vîdeo yên stranê ye; kadroyên rêvebirînên jîrî û pêşketina hunermendên nû ("hunermend û repertuwaran" an "H & R"); û xwedan peymanên bi hunermendên tomarkirinê û kadroyên xwe. Têgeha "nîşana qeydê" ji qeydan an jî etîketan wek tê zanîn û li navenda qeyda vînîlê ya maskeyên dîmena navên çêker e, ku bi agahiyên din ragirtin.

## Pîşesaziya stranê
Di nav sektora muzîkê, piraniya hunermendên qeydkirinê bûne her ku diçe li ser nîşana qeydê xwe bixwebawer ji bo firehkirina bingeha xerîdaran, wan, bazara albumên xwe, û hem terfî û li ser xizmetên darijandina stranên xwe, radyo, televîzyon û bihîstin, bi weşankarên ku alîkariya hunermendan di raporên medyayê erênî bazarê malên wan, û ew jî bi riya dikanên û dezgehên din ên çapemenîyê tune.

Kategorî:Muzîk
Cureyên stranê

**Cureyên stranê** kategoriya adetî, ku dide naskirin hin perçe ji stranê wek mensûbê kevneşopiyeke parvekirin, an jî ji peymanan e. Ev ew e, ku ji forma muzîkê û awayê muzîkê hev bêne naskirin, tevî ku di pratîkê de ev şert û merc bi carinan heman wateyê tê bikaranîn.

Stran dikare bê nav cureyên cuda di gelek awayên cuda dabeş be. Xwezaya hunerî ya muzîkê tê wê wateyê ku van tesnîfkirin caran subjektîv û gengeşiyê de ne û hin cureyên dikarin tevîhev. Heta bi cur pênasên akademîk yên cûreyên term ji xwe heye. Cureyên stranê an bincure jî dikarin ji aliyê teknîk û muzîkî, yê bi stîla, di çarçoveya çandî û naverok û ruhê mijarên kirin. Jêderka erdnîgarî ye, carna ji bo diyarkirina a cureyê muzîkê, tevî kategoriya cografîk de yek gelek caran di nav ên cîhêreng bincureyên wê ye. Timothy Laurie îddîa dike ku ji ber ku ji destpêka sala 1980ê, "curê hatiye, ji ber kumê xebatên muzîkê gel ji bo ku çarçoveyeke hema hema belav bûne ji bo rê û di pêşxistina tiştên lêkolîna muzîkê qedand".

## Çavkanî

Kategorî:Muzîk
Li Dinê

**Li Dinê** pêhesiya ji sê endaman (Gara Sazkar, Rewan Riko û Samuel B. Sindî) ye. Mix nûjen û pêşengên xwe yên kevneşopî strana rojhilat û rojava jî rengekî nû di cîhanê de ji stranan diafirîne. Esasgirtina "root" di (Kurdî) muzîka gelerî rojhilata-navîn, ew alîyêkî rojhilatî bi guhêrbar û melodiyên, besteyên muzîkê bi hip hop herikîna tenetiyê û berhemên R'n'B modern bi hêmanên mala û rock mix. Hemû ev rê li genre tevahiya nû bi navê Hemereng.

Hemereng an ramanê tenetiyê, kevnarê kurdî tê wateya yek ji hemû rengên e. Li Dinê di bikaranînê jî geţ hatiye û têgihiştineke muzîkê dayîn, ew jî wiha dikin. Bi vî rengî ya nû music Li Dinê me li ser rê bi rêya çiya, çiyan û newalan û ew jî bi şîrovekirina wan ji folklora kurdî û çîrokên ku hatine xwarê nifşekî derbasî dîtin do.

Li Dinê tê wateya "dinya, li vir em bên". In Li Dinê du nifşên ji muzîkvan hatine ba hev. Gara Sazkar a meşiya û li ser cihê bûyerê kurdish music e, dema bestekarê Rewan Riko û nivîskar Samuel B. Sindî nifşa ciwan pêk tînin. Kevneşopiya pêşwaziya music nûjen. Rojhilata digel rojava.

## Mijarên têkildar
* 
* 
* 

Kategorî:Muzîka kurdî
Mele Ebdurehmanê Melekendî

**Mele Ebdurehmanê Melakendî** di sala 1793'an de li Xîzanê ji dayik bûye, navê bavê wî Mele Ebdullah e. Zanyarekî ola îslamê bû.

Mele Ebdurehman ji piçûktiya xwe ve dest bi xwendinê kiriye û li ber destê zanayên navçeya xwe xwendiye, wek Mele Xelîlê Sêrtî û kurê wî Mela Mistefa û wî îcaza xwe ya meletiyê ji wan wergirtibû û piştî wergirtina îcazê wî dest bi melatiyê kiribû, Mele Ebdurehman di sala 1874'an de mir.

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1793
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Mirin 1874
Kategorî:Zanyarên îslamê
Simon Sez (fîlm)

**Simon Sez** fîlmekî amerîkî yê pêkenokan e ku di 1999an de hat çêkirin. Dennis Rodman, Dane Cook, û John Mimayev rolên sereke dilîzin. Muzîka ji bo vî fîlmî bi destê Brian Tyler e.

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 1999an
Chun Jung-myung

**Chun Jung-myung** (bi korêyî: hangul: 천정명 / hanja: 千正明, di 29ê çiriya paşîn a 1980an de hatiye dinyayê, aktorekî korêyî ye.

## Fîlmografî
### Fîlm
* *Queen of the Night* (2013)
* *Hindsight* (2011)
* *Hansel and Gretel* (2007)
* *Les Formidables* (2006)
* *The Aggressives* (2005)
* *Twentidentity* (2004)
* *Dance Begins* (2003)
* *R U Ready?* (2002)

### Rêzefîlmên televizyonê
* *Master - God of Noodles* (2016)
* *Heart to Heart* (2015)
* *Reset* (2014)
* *Glory Jane* (2011)
* *The Duo* (2011)
* *Cinderella's Sister* (2010)
* *What's Up Fox* (2006)
* *Goodbye Solo* (2006)
* *Fashion 70's* (2005)
* *I Love H, He, Li...* (2004)
* *Beijing, My Love* (2004)
* *Honest Living* (2002)
* *Bad Girls* (2002)
* *Han-ip's Woman* (2002)
* *Third Coincidence* (2001)
* *Pure Flower Cafe* (2001)
* *New Nonstop* (2001)
* *Echo* (2000)
* *School 2* (1999)

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên korêyî
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Mêrên korêyî
Kategorî:Mirovên zindî
Mûnîs

**Mûnîs** endezyar û mîmarekî kurd e. Xuya dike ku di Serdema Zêrîn a Îslamê jiyaye.

Dîroknasê kurd Mehrdad Izady di berhema xwe a "Kurd" de behsa wî dike, Lê dîroka jidayikbûn, mirin û bajarê wî nîşan nekiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Endazyarên kurd
Kategorî:Mîmarên kurd
Belavbûna îslamê

thumb|250px|Nexşeya belavbûna îslamê , 622–750.

**Belavbûna îslamê** an **Fetihên misilmanan** (erebî: الغزوات,al-Ġazawāt an jî: الفتوحات الإسلامية, al-Futūḥāt al-Islāmiyya) îslam di sedsala 7'an de ji aliyê Muhemmed pêxember ve û piştî wefata Muhemmed ji aliyê xelîfeyan ve hate belakirin.

Îslam li Mekeyê derket, pêşyê tenê li Medîneyê pêşve ket û mezin bû, piştî demekî Mekeyê fetih kirin û dûre hemî Erebistana Siûdî hate belakirin. Di dema Muhemmed de Erebistanê temamî bûbûn misilman. Piştî wefata Muhemmed Ebûbekir, Omer, Osman û Elî îslamê belakirin.

## Binêrin

* Dîroka Îslamê
* Ebasî
* Şerê ereb û misilman

## Çavkanî

Kategorî:Ereb
Kategorî:Îslam
Kategorî:Sedsala 7an li Îranê
Kategorî:Sedsala 8an li Îranê
Rehîmî Qazî

**Rehîmî Qazî** nivîskar û akademîsyenê kurd.

Di sala 1925an de li gundê Gwîgcelîyê ku bi ser Mukriyan ve ye hatiye dinê. Ji bo perwerdekirinê ji aliyê Komara Kurdistanê ve li Bakûyê tê hinartin li wir li Zanîngeha Kirovê beşa dîrokê dixwîne. Di sala 1954an de teza xwe ya doktorayê ya bi navê *"Tevgerên Azadiya Kurd û Qazî Mihemed"* dinivîsîne. Demekê li heman zanîngehê di beşa dîrokê de mamostetiyê dike.

Di 1946an de li rojnameya Kurdistanê ku weşana Partiya Demokrat a Kurdistanê ya wê demê bû dest bi nivîskariyê kir, çardeh salan di vê rojnameyê de nivîsên wî derçûn.

Di sala 1958an de tekane romana xwe ya bi navê "Pêşmerge" dinivisîne ku ev berhem di zarê soranî de weke romana yekem tê qebûlkirin.

Rehîmê Qazî di sala 1991ê li Bakûyê diçe ser dilovaniya xwe. Gora wî li Bakûyê ye.
## Malbata wî

Rehîmê Qazî birayê Seyfî Qazîyê Wezîrê Parastinê û pismamê Qazî Mihemedê serokkomarê Komara Kurdistanê bû.

## Berhemên wî
* Pêşmerge, 1959, Êrîvan

## Çavkanî

* Pêşmerge, Rehîmê Qazî, Weşanên Lîs, 2007, Amed

Kategorî:Dîroknas
Kategorî:Jidayikbûn 1925
Kategorî:Komara Kurdistanê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1991
Kategorî:Nivîskarên kurd
Muşrik

**Muşrik** peyveke erebî ye ku ji wan kesên ku di dema Muhemmed pêxember de li dijî pêxembertiya Muhemmed bûn re tê gotin. Ew kesên ji Xwedê re şirîgan çê dikin (pûta dihebînin, û ji pûta bawer dikin) ji wan re jî tê gotin.

## Mijarên têkildar
*Minafiq
*Şirk

## Çavkanî

Sureya Elî Îmran, 95

Kategorî:Îslam
Kategorî:Termînolojiya îslamê
Tewaf

**Tewaf** (erebî: طَوَافٌ) tiştekî ku mirov li derdora wî bigere ye, Di dînê Îslamê de ji gera heft caran a li dora Kabeyê digerin tê gotin ku ev ger kesên diçin hec bi cîh tînin.

## Çavkanî

Kategorî:Îslam
Zimanê malagasî

**Zimanê malagasî** zimanê fermî ye welatê Madagaskar e û ji malbata zimanên awistronezyayî ye. Zimanê nêzi 20 milyon axiverî ye. Cûreyek standard, ku jê re *malagasiya fermî* tê gotin, ligel zimanê fransî zimanê fermî yê Madagaskarê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Ziman
Maluma

**Juan Luis Londoño Arias** (jdb. 28ê kanûna paşîn, 1994 li Medellín, Kolombiya hate dinê), baştir bi navê qonaxa xwe wek **Maluma** tê zanîn, hunermend, helbestnivîs û tomarê hilberînê ye, ku bi cureyên strana reggîton û Bajarî yên Amerîkayê ya li Kolombiya di bin şîrketa strandêr a Sony Music Colombia rêkeftin. Di temena xwe yê ciwan de Maluma eleqeya futbolê û stranê bûye. Bi panzdeh salî ew yekem strana xwe bi alîkariya apê xwe tomar kir; ku di sala 2010an de ew dersên gotina stranê dîtiye û piştî 2 salan strana xwe ya tenêyî di pîyesayê re serbest berdan. Ji ber vê yekê, strana *Hit a Farandulera* li Kolombiya bûye 3emîn. Piştî vê bûyerê tomarkirina strana xwe bi Sony Music Latin re îmzekirin. Di sala 2012an de, albûma pêşîn ya *Magia* di stûdyoya li ser deh hezar libîya Kolombiyayê rasterast firotin hate weşandin. Herwiha albûma tenêyî ya stranên *Obsession*, *Pasarla bien*, *Primer amor* û *Miss Independent* bi serkeftinekî li herêma Kolombiyayê serbest hate berdan. Navûdengê strana *La temperatura* li gelek welatên Amerîkaya Başûr û di 14. Xelatên Latin Grammy 2013an de ji bo hunermendên nû ên herî baş hatiye berbijêrkirin.

Maluma di sala 2014 û 2015an de, wek dadger û rahênerê The Voice Kids re xizmet kiriye. Di çiriya pêşîn a 2015an de berhema studyoya wî ya duyemîn bi Boy Pretty û Boy Dirty re yekemîn xeta xwe ya kincan kiriye û serbest hate berdan. Bi taybetî ji aliyê rexnevanan wekî hunermendekî "bandora mezin a stranên bajarî" li Amerîkaya Latîn hate hesibandin.

## Jiyana pêşîn
### 1994-2010: zaroktiya xwe û pîşeyê zû
Maluma wek Juan Luis londono Arias di 28ê rêbendane 1994an de li Medellín, Kolombiya hate dinyayê. Ew kurê Marlli Arias û Luis Londoño ye. Xwişka wî bi navê Manuela ye, ku xwişka wî Psîkolojiyê û Felsefeyê xwendiye. Ji dema xwe ya gelek ciwan de bav ji bo maçên futbolê Malumayê girt, ku wî cesaret ji bo praktîzekirina di werzîşê de ji bo heşt salan xebitî ye. Ew destê xwe li ser rewşa parçebûyî ya ji tîmên Atlético Nacional û Equidad Club Deportivo kêmtir danî ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Mirovên zindî
Reggae

[thumb|Di 1970an de [Bob Marley yek ji reggaebêjên herî nasdar û bijarte bû.]]

**Reggae** cureyekî muzîkê ye ku di salên 1960an de li Jamaîkayê peyda bû û pişt re li hemû cîhanê berbelav bû û bû populer. Yek ji reggaebêjên herî bi nav û deng Bob Marley bû.

Kategorî:Muzîk

Kategorî:1960î di muzîkê de
Alkilados

**Alkilados** koma muzîkê/band a bi cureyên reggîton, reggî û pop e, ku di sala 2010'an de li Pereira, Kolombiya ava bû. Kom ji aliyê Juan David Galvez (dengekî duyemîn û ukulele), Lucho Torres (klavye û dengekî duyemîn), Eche (bass û dengekî duyemîn bi hengavekî), Xavi (gîtar û dengekî duyemîn) û Kato (Baterya/Pîl) hate avakirin. Herwiha nêzikî sala 2013'an de Kato ji koma xwe vedikişe û di şûnê de Juan Manuel tê nava komê.

## Rêbaz
Koma bandê kariyera muzîka xwe di destpêkê de bi kirêkirinê kir. Piştî kirêkirinê, navê Alkilados hate dayîn. Ev di sala 2011'an de li herêma Eje cafetero û di beşên Kolombiyayê, bi strana "Sola" û bi bandora ji cureyên muzîkê cuda wek reggîton, reggî, soka, dancehall û pop serbest hate berdan. Paşê ew strana xwe ya "Esto Es Amor", ku remixa ji aliyê J Balvin amade bûn serbest berdan.

## Endam
* **Juanito** (Juan David Galvez): Vokalîst. li Manizales (Kolombiya) ji dayîk bûye, di 13 salî de ew ji Venezuela re derbas bûye, ku ew ji bo 4 salan çûn. Di 17 salî de ew vegeriya Kolombiyayê û li Pereira bi cîh bûye û ew li Civakî ya Zanîngeha Katolîk de xwendiye, ku niha li pêşiya endamên din ên bandê ye.
* **Lucho** (Luis Torres): Klavye
* **El NeNe** (Juan Manuel Gonzales): Baterya
* **Eche** (Felipe Echeverri): Ketî. Pîşeyê bijişkî
* **Xavi** (Xavier Villa): Gîtarvan. Ew ji Ekwador e û ji aliyê pîşeyê psîkologê xwendiye.

## Dîskografî
Albuma Alkilados a yekem di sala 2014'an de serbest hate berdan. Ji aliyê taybetîyên hevkariyên bi hunermendên wek Farruko, J Balvin û Pasabordo re di sala 2016'an de dê albuma duyem xwe ya "Más playa" hev xebitîn.

## Hevkar
* Solitaria (2013) feat. Dálmata
* Esto Es Amor (Remix) (2013) feat. J Balvin
* Mi Confesión (2013) feat. Pasabordo
* Loco Paranoico (Remix) (2013) Feat. Silvestre Dangond
* El Orgullo (Remix) (2014) Feat. Farruko
* Una Cita (Remix) (2014) Feat. Nicky Jam, J Alvarez, El Roockie
* Amiga Mía (Remix) (2014) Feat. El Roockie, Zion & Lennox
* No Me Llames (2015) Feat. Sebastián Yatra6
* Magdalena (2015) Feat. Mike Bahía
* Magdalena (Remix) (2016) Feat. Mike Bahía, Ñejo
* La Bicicleta (2016)

Kategorî:Kolombiya
Kategorî:Komên muzîkê
Peyamlî, Dêrîka Çiyayê Mazî

**Peyamlî** (), gundekî girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya girêdayî Mêrdînê ye.

Kategorî:Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Reggîton

**Reggîton**, **Reggaeton**, **Reguetón** an jî **Reggaetón**, yek cureyên muzîkê ya ji aliyê Amerîkaya Latîn e. Dengê xwe ji navdêra reggae ya Jamêykan e, ku bi bandora hip hop e. Ev pêşî li Panamayê di salên heftêyan de û di destpêka salên nodî de li Porto Rîkoyê hate pêşxistin û ji dayik bûye, ji civaka Jamêykanê ku bav û kalên bo Panama hat, bi koçberên Rojavayê Hindî yên Afrîkayê di sedsala bîstan de diafirînin.

Kategorî:Reggaeton
Spanyol

**Spanyol** (, ketelanî: *espanyols*, baskî: *espainiarrak*), ew kesên ku li welatê Spanyayê hatine dinyayê, yan nasname û hevwelatiya wan a Spanyayê heye.

Spanya welatekî pirneteweyî ye û yek ji neteweyan gelê spanyol yan kastîlî ye. Wekî din, gelên ketelan, bask û galîsyayî jî hene.

thumb|upright=1.5|Nexşeya cîhana spanîaxiv<br />  <br />

thumb|Keçên roma yên spanî

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Spanyayê
Kategorî:Neteweyên Ewropayî
Kategorî:Neteweyên Latîn
Rênas Mîran

**Rênas Mîran** (zayîn. 2'ê tîrmehê, 1984 li Hewlêr, Kurdistanê hate dinê), yek Amadekar, Helbestvan, Çêkerê stranê, Tomarkerê dengê kurdî ye, ku niha li Hamburg a Almanyayê dijî.

Mîran, herwiha kurê hunermendê Miran Herkî e. Di atmosfera ji tomarkirina pîşesaziyê de Rênas mezin bûye û ji bo pizişka li çend studyoyên tomarkirinê de li çû bajarê Hamburg/Berlin City a li Almanyayê. Ew dest bi tomarkirina hunermendên herêmî yên li Stûdyoya Stranê ya Tomargeha Strandêr a Berlinê bû.

Renas Miran yek ji yên herî berhemdêrên daxwaza Stranên Modern ên bi kurdî li ser du salên dawîn e. Ev derfeta pir baş e, ku ew bi kêmanî yek ji stranên wî yên berhemdan bihîst. Rênas Mîran hevkariya tomarkirinê bi wek Hunermendan re pêk anî ye: Şivan Perwer, Hesen Şerîf, Hozan Dîno, Xêro Abbas, Ciwan Haco, Hozan Alîn, Şerîf Omerî, Koma Mizgîn, Rojan Delyar, Hejar Temo, Şener Yildiz, Jiyan, Demhat, Destan Dogan, Yilmaz Çelîk, Gulê, Xalo û bêhtir hunermend. Ew li ser qeydên ji alîkariya Ciwan Haco, Muhabbet, Lloyd Da Meza e.

Renas Miran di sedsala 21emîn de:

Niha ew li ser projeyeke şoreşgerî ji bo Strana kurdî ye. Nûtirîn karê xwe bi navê *[[Kurdish House Project]]* dike, ku projeya herî berfireh û navdar ku ew her û her berhem e. Renas Miran de wekî derhênerê çêkerê stranê bi karê hevkariya hunermendên navdar wekî Şivan Perwer, Hesen Şerif, Hozan Dîno, Xero Abbas, Ciwan Haco, Koma Mizgîn,Yilmaz Çelîk, Îbrahîm Rojhilat, Firat Îmîrza, Rojan Delyar û Hejar Temo ye.

Kurdish House Album wê di sala 2012an de serbest hatin berdan.

## Navgînên bêhndanê
* Ertan Tekin (Def, Mey, Tûtik)
* Cano Ismail, Zerhan Safak (Def, Mey, Tûtik, Bilûra Kavalê)
* Taylan Acar (Mey, Balaban, Tûtik, Def, Bilûra Kavalê, Ney)
* Ilhan Dondurma Arkadaslar Orkestrasi (Def, Mey, Bilûra Kavalê, Ney)
* Yasin Boyraz (Bilûra Kavalê)
* Ercan Group Mavilim (Clarinet, Saxophon)
* Hidayet Dondurma Grup Mozaik (Bilûra Kavalê, Def)
* Ilhan Bozkurt (Def, Mey)

## Navgînên têlê
* Sedat Boyraz (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura, Selpe, Arpeg)
* Murad Daşlik Agire Jiyan (Keman)
* Brahim Şexo (Keman, Pîyano)
* Murat Killiç (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura)
* Firat Îmîrza (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cura, Cumbus)
* Martin Drees (Bass Gîtar)
* Xidir Atmiş (E-Gîtar, Gîtara akûstîk, Western, Klassîk)
* Ismail Kisa (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro)
* Önder Deniz (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cumbus)
* Gilberto Torro (Elektro Gîtar, Flamenko/Klassîk Gîtar)
* Ümit Ürgen (Tembûra akûstîk, Tembûra elektro, Cumbus, Cura)
* Martin Drees (Bass Gîtar)
* Gökhan Gani (Tembûra akûstîk, Western, Klassîk, E-Gîtar, Bass Gîtar)
* Şener Yidiz (Gîtara akûstîk, Western, Klassîk, E-Gîtar)
* Taylan Açar (Tembûra akûstîk, Arpeg)

## Girêdanên derve
* 
* 
* 
*
Kurdish House Project

**Kurdish House Project** cureyên strana kurdî ya nû ya di sala 2009'an de ava bûye, yek tomargeha strandêr an jî çêkerê dengê ye. Cureyê strana Kurdish House Project bi gelek Hunermendên Kurd ên girîng ve deng hate tomarkirin. Çêkirin û tomarkirina cureyê ji aliyê Rênas Mîran ve tê çêkirin û ramandin. Herwiha derxistina cureyê stranê jî ya Rênas Mîran e.

## Mijarên têkildar
* 
* Rênas Mîran
Xweşnivîsî

thumb|Xweşnivîsiya çînî
**Xweşnivîsî** an **kalîgrafî** (ji Yewnanî: καλλιγραφφα) hunerek dîtbar a bi nivîsandinê re têkildar e. Ew sêwirandin û pêkanîna tîpan bi pênûs, firçeya nivîsandinê, an amûrek din a nivîsandinê ye. Pratîka xweşnivîsî ya hevdem dikare wekî "hunera dana formê nîşanan bi rengekî diyarker, lihevhatî û jêhatî" were pênase kirin. Xweşnivîsiya nûjen ji nivîs û sêwiranên fonksiyonel bigire heya perçeyên hunerî yên ku tîp dikarin bên xwendin an neyên xwendinê vedigire. Xweşnivîsiya klasîk ji sêwirana celeb û nexşekirina destan ên ne-klasîk cûda dibe, her çend xweşnivîsek dikare herduyan jî bike. Xweşnivîsî bi şêweyên vexwendnameyên zewacê û vexwendnameyên bûyeran,  sêwirana tîpan  û tîprêzî, sêwirana logo ya orîjînal a bi tîpên destan, hunera olî,  ragihandin,  sêwirana grafîkî û hunera xweşnivîsiya fermanî, nivîsên kevirên birîn  û belgeyên bibîranînê geş dibe.Di heman demê de ji bo pêşkêş  û wêneyên tevgerê yên ji bo fîlm û televîzyonê, û hem jî ji bo govanname, belgeyên jidayikbûnê û mirinê, nexşe û karên din ên nivîskî tê bikar anîn.

## Çavkanî

Kategorî:Hûnera pirtûkan
Kategorî:Nivîs
Îtalyan

**Îtalyan** (bi îtalî: *italiani*), gelê neteweyên latînî li welatê Îtalya û li welatên Amerîkaya Bakur û Amerîkaya Başûr in.

## Çavkanî


Kategorî:Komên etnîk li Îtalyayê
Kategorî:Neteweyên Ewropayî
Kategorî:Neteweyên Latîn
Fransayî

**Fransayî**, an jî **fransawî** (), xelkeke ku bi eslê xwe german û frank e û li Fransayê dijî. Di dirêjahiya dîrokê de, frank, di bin bandora çanda Romê de, bi gelên xwecihî yên keltî û latînî yên Galyayê re tevlihev bûne û bûne bav û kalên fransiyên îroyîn.

Ji ber sedemên dîrokî (bi taybetî kolonyal), çandî an aborî, fransî û mirovên bi eslê xwe fransî, ku hin ji wan nasnameya çanda fransî dibêjin, dikare li seranserê cîhanê û ji ber vê yekê li derveyî Fransaya metropolîtan (*France métropolitaine*) were dîtin. Li dezgeh û herêmên Fransa li derveyî welat wek Hindistana Rojavaya Fransa, an li welatên biyanî yên wekî Swîsre, Belçîka, Kanada, Amerîka, Keyaniya Yekbûyî, Almanya an jî Arjentîn.

## Ziman

Fransî zimanek romanî ye, ku bi awayên cihêreng nêzî 1200 salî ye. Zimanê fransî li Fransa bi piraniyek bêkêmasî tê axaftin, lê di heman demê de di hindikahiyên mezin de li Kanada (binihêrin fransîaxêv li Kanadayê), li herêmên rojavayê Swîsreyê (li Fransîaxêv li Swîsreyê binêre) an jî li deverên Afrîkayê yên li dû kolonyaliya berê tê axaftin.

## Mijarên têkildar
* Zimanê fransî

## Çavkanî

Kategorî:Civaka Fransayê

Kategorî:Gel
Kategorî:Komên etnîk li Fransayê
Dancehall

Cureya muzîka **Dancehall** kevneşopiya Jamaîkan a gel e, ku di dawîya salên 1970an de dest avêtê. Di destpêkê de bi verziyona dancehall reggî tev ya "vala" bû, berevajiya awayên kokên, serdest ên li cihê bûyerê stranên giravê e. Ji nîvê salên 1980an de, navgîn serdest bû û di dengê berbiçav de dancehall (an jî "ragga") ji aliyê pace bi lez bi şikilkî diçe. Di naverasta salên 1990ê de, di zêdebûna ji hunermendên dancehall ji bo Sizzla û Capleton Boboshanti wekî pêwendiya bihêz di navbera dancehall û çanda Rastafari pêş ve girêdayî ye.
Hejmara Çapik ên Standardî yên Navneteweyî

thumb|ISSN kodbûyî ya di barkoda EAN-13'ê de bi cihekê guhertoya 0 û mijara hejmarar&nbsp;5

**Hejmara Çapik ên Standardî yên Navneteweyî** () kurte **ISSN**, heşt-jimareyiyek hejmara çapik e, ku bikaranîna ji bo bêhempa diyarkirina beyankirinî ya çapik in. ISSN bi taybetî di gûhdarî di navbera rêzan de bi eynî sernavê alîkar e. ISSN bi rêzkirin, katalogkirin, navbera pirtûkxane, û pratîkên din de bi bikaranîna girêdanekê wêjeyên çapik in.

Pergala ISSN destpêkê de wek Rêxistina Navneteweyî ya Tesbîtkirinê (ISO) bi Standardeke navnetewî di sala 1971'an de û wek ISO 3297 di sala 1975'an de hatiye weşandin. Binencûmena ISO TC46/SC 9 berpirsiyarê bo parastina standard e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkxanevanî
Kategorî:Standardên ISOyê
OCLC

**OCLC, Inc** rêxistineke hevkar a neqezenc a li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye "ku xizmetên teknolojiya hevpar, lêkolînên resen û bernameyên civakî ji bo endamên xwe û civaka pirtûkxaneyê bi giştî peyda dike". Di sala 1967an de wekê **Navenda Pirtûkxaneya Zanîngeha Ohioyê** hatiye damezrandin, piştre jî di dema ku berfireh bûna xwe de bûye **Navenda Pirtûkxaneya Komputerê ya Serhêl**. Di sala 2017an de, nav bi fermî wekê **OCLC, Inc** hatiye guhertin. OCLC û bi hezaran pirtûkxaneyên endamên xwe bi hev re WorldCatê ku mezintirîn kataloga gihîştina giştî ya serhêl e, li cîhanê hilberînin û biparêzin. OCLC bi giranî ji dahatên ku pirtûkxane didin (bi tevahî salane li dora 217,8 milyon dolar ji sala 2021an vir ve) ji bo gelek xizmetên cûda yên ku pêşkêş dike, hatiye fînansekirin. OCLC her wiha pergala dabeşkirina desîmal a Dewey diparêze.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên ku di 1967an de hatine avakirin
Billboard

Kovara **Billboard**, Kovara Stranê ya bi Heftane li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tê weşandin. Kovar, li gelek deverî yên welatan tê derxistin. Ev jî, yek ji kovarên kevintirîn di cîhanê de ye. Ev çend lîsteyên stranê, di warê navnetewî yên naskirî de, ku ji stranên herî populer û albûmên, nepenî di nav çend kategoriyan diparêze. Di lîsteyê de herî navdar, "Billboard Hot 100" di rêza 100 stranên top ên ku bêyî cureyên ji bo firotina li ser girêdayiyên fîzîkî, dîjîtal û radyo ye. "Billboard 200" lîsteyek firotina ji 200 albûmên stranê ya li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

Di sala 1894an de hate damezirandin, di destpêkê de li ser bûyerên sêrken, pîrozbahiya qarnewalê, fuar, festîval û parkan yariyan ragihandin, di heman demê de mijara muzîkê ji bo wê radeyê ku di salên pênciyê de, tiştên din ên ji hev cuda û di kovara serbixwe hatin weşandin berfireh bû.

## Lîsteya ragihandina panoyê - Billboard
Di 4ê kanûna paşîn, 1936an de, Billboard cara yekem dengê muzîkê li ser 20ê tîrmehê, 1940an weşandin ser lîsteya xwe ya populerbûna muzîkê «Music Popularity Chart» ("Populerbûna Strana Qebale") bi îngilîzî. Ji sala 1958an de, di lîsteya "Hot 100" single firotin û rotasyona yekbûneke li kanalên radyo weşandin. Billboard li ser 100 lîsteyên her hefteyê de, herî populer a "Hot 100" (ji bo stran), "Billboard 200" (ji bo albûm) û "Billboard Social 50" (ji bo hunermendan) weşan dike.

## Galerî

Wêne:Billboard01_FirstIssue.jpg|Çapa pêşî
Wêne:Billboard03_1896.jpg|Çapa Noelê, 1896
Wêne:Billboard02_10thAnniv.jpg|10emîn Salvegera Çapkirinê



Kategorî:Kovarên DYAyê
Billboard Social 50

[thumb|160px|[Justin Bieber, Di *Billboard* Social 50an de 72 hefteyan di hejmara yekemîn de cih girtiye û di mayîna lîsteya hunermendan de herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bi ser ketiye.]]
**Billboard Social 50**, di tora civakî de lîsteya rêza hunermendên herî populer e. Ji aliyê kovara Billboardê ve hatiye amadekirin û lîsteya ji aliyê Next Big Sound ve hatiye berhevkirin; bi herikîna daneyê re ber çavan ji alîgir û şopandinên hunermend tên afirandin. Derhênerê redaksiyona Billboardê Bill Werde, guhartina dema Social 50 wek "bersiva girîng" wesfandin. Lîste, ji bo afirandina rêzkirina yekem di malperên wek YouTube, Vevo, Facebook, Twitter, MySpace û iLike parmend dibûn. Di sala 2012an de, li van malperan de SoundCloud, Instagram û Wîkîpediya jî lê zêde bûn.

"Billboard Social 50", yekem di dema 11ê kanûna pêşîn 2010an de hatiye avakirin. Xwediyê lûtkeya vê dîrokê, hunermendê Barbadosî Rihanna bû bû. Bixwe, ji vî demê virda bi tevayî ji xwediyê lûtkeya bîst hefteyan bû. Hunermendê Kanadiyan Justin Bieber, 72 Hefteyan di hejmara yekemîn de cih girtiye û di mayîna lîsteya hunermendan de herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bi ser ketiye. Piştî Bieber di 6ê tebaxê 2011an de hilket ser hejmara yekemîn, 24 hefte rasterast di hejmara yekemîn de cih girtiye. Ji ber vê yekê, hunermendê di hejmara yekemîn de mayî bi sernavê bênavber ve jî dîlgirtin. Wek hunermendê Îngilîz Adele û hunermendê Korêya Başûr Psy jî piştî Bieberê bênavber herî pir li ser rêza hejmara yekemîn de bûn. Piştî hunermendê Amerîkayî Jenni Rivera di sala 9ê kanûna pêşîn 2012an mir, hilket ser hejmara yekemîn. Tevahî 15 Hunermend di lîsteyê de bi hejmara yekemîn hilketin. Ji van şeşan —Selena Gomez, Katy Perry, Rivera, Skrillex, Taylor Swift, Shakira û Justin Timberlake— tenê hefteyek di hejmara yekemîn de cîh girtin.

## Hunermendên xwegihiştin ser hejmara pêşîn
[thumb|160px|[Rihanna, Di *Billboard* Social 50 de 21 hefte li ser hejmara yekem de cih girt.]]

## Mijarên têkildar
* ''Billboard'' Hot 100

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Di malpera *[[Billboard]]ê* de Social 50

Kategorî:Lîsteyên Billboard
Fatima Fatima ye (pirtûk)

**Fatima Fatima ye** (bi farisî: فاطمه، فاطمه است, *Fatima, Fatima ast*), yek ji pirtûkên Elî Şerîetî ye. Mijara pirtûkê li ser keça Muhemmed pêxember Fatimeyê ye

## Çavkanî

Kategorî:Fatime
Kategorî:Pirtûkên farisî
Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê
Îskenderiye

**Îskenderiye** (bi navê **Skenderiye** jî tê nasîn, , bi yewnanî: Ἀλεξάνδρεια, *Aleksandria*, bi kiptîkî: *Rakotə*), bajarê Misirê yê herî mezin ê duyem e. Bajar qeraxê Derya Spî ava bîye. Jê cuda di navbera bajarên ku qeraxê Derya Spî de ava bîyî de jî bajarî herî mezine. Îskenderiye dikevê 183 km bakur-rojavayê Qahîre'yê.

Vî bajarî Îskenderê Mezin ava kiriye. Sebê vî navê bajêr Îskenderiye ye.

## Bînêre
* Birca Çirayê ya Îskenderiyeyê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên pîroz
Kategorî:Bajarên Deryaya Navîn
Kategorî:Bajarên Misirê
Kategorî:Erdnîgariya Misira kevnare

Kategorî:Serdema helenîstî
Kategorî:330î b.z.
Pozmişk

thumb|Pozmişk
**Pozmişk** (), *(Ornithorhynchus anatinus)* ajalek di navbera bejna 39-60 cm e, ku şîrmêjekî nîv-deryayî yên di rojhilatê Awistralya û taybetmendiyên Tazmanya ye.

Pozmişk li cihê hêkkirina şîrmêjên kûnza ve hin yek ji pênc hebûnan e. (Çar ên din gêrejûj in). Nûnertiya jîyana tenê ji famîle ya **Ornithorhynchidae** û ji zayendî yên **Ornithorhynchus** in. Tevî ku çend ên zayendî yên Ornithorhynchusê ve xizmên Fosîl hatiye dîtin.

Hêkkirina gulpikên werdek, boçikên darbirê, bi hebûna mixmazekî axû ya di bin paşpaniyê nêran de wexta vedîtina vê şîrmêjê ve sirûştnas pir behitîn dimînin. Bêhevaltiya Pozmişkan wan bi hirçolek û kengur yên Awistralyayê ve wek sembolên berçavkirin dikin. Ew li pişt 20 navçeyên Awistralyayê de cihên fermî digrin.

## Taksonomî û jêderk
çep|200px|thumb|Çapkirina Pozmişkên rengî di sala 1863'an de
Dema ku Pozmişk ji aliyê Ewropayiyan ve hate dîtin, kaptan John Hunter li Înglistanê re peyamek şand. Zanyarên Brîtanî dît ku ev taybetiyên fîzîkî xerîb ji gelê wan guman kir ku ew dihêt bû. Di sala 1799'an de, di kovara Miscellany Naturalistê de danasîna yekem heywanan ji aliyê George Shaw pêk hat û got ne mimkun e ku bê avêtin û dudilî li ser rasteqînîya ne.

## Çavkanî

Kategorî:Heywan
Hirçolek

**Hirçolek** *(Phascolarctos cinereus)* cureyên ajalên şîrmêjên hurbanî ye, ku di Awistralyayê de bi taybetmendiyên giyaxwer û daran dijîn. Tenê di nûnertiya famîle ya Phascolarctidae ye û xizmên wan ên herî nêzîk Wombat in. Di peravên rojhilat û başûrên Awistralyayê de bi qasî dirêjayiya di Queensland, Başûrê Wales a Nû, Victoria û Başûrê Awistralyayê de tên dîtin. Hirçolek ji gelaleya stûr û bêboçik, guhên bi mû û gilover, pozê mezin wekî bi awayê kevçî ve tê naskirin. Dirêjahiya bejna laşên Hirçolekan di navbera 60 û 85 cm vediguhere û giraniya wî di navbera 4 û 15 kg ve tê guhertin. Porxanê wan bi cudahiyên rengekî gewr zîvî û çîkolata rengî ye. Di popûlasyonên bakuran de gelemperî rengên wek jîndewarên başûran hîn biçûtir û vekirî ne. Bûyînên herdû popûlasyonên Binecur gengaz e, lê ev mijar bên gotûbêjkirin. 

Hirçolek bi gelemperî di warên darên okalîptûs de dijîn û di xurdemeniyên beşên mezin de bi cureyên pelên van daran re diafirînin. Nirxên adanî yên van pelan û naveroka kalorî yên bisînor ve ji bo hirçolekan bi gelemperî jîyanek bêtevger diqewimîne û di rojê de heta 20 saetan xew dikin.

## Çavkanî
Dayik

thumb|Dayika kurd (Wan, 1973)
**Dayik** ango **dê**, ji kese jin a ku ew xwedî zaro re ya tê gotin. Bi gotinaka din jî dayik jina ku ew bûya dayik a. Dayik, weke Dayikên ciwan û Dayikên pîr li gorî temenê wan tên ji hevdû cudakirin. Malbatek, wê bi dayikê re wê hebe. Dayik û Bav wê bi hevdû re wê malbatê bi afirênin. Wê bi hevdû re wê têkiiliyên zayendî dênin û wê ji wê têkiliyê zaroyên wan çê bikin. Dayiktî, weke rewşek fizyolojî û çandî, wê xwediyê dîroka xwe ya bi dîroka mirovatiyê re bê.

Dayik, weke jin pêşî keçik a. Ew keçik û ango dot ku ew mezin bû, wê bi bûyîna zarokên wê re wê bê dayik.

## Girêdanên derve

Kategorî:Malbat
Kategorî:Mirov
Bav

thumb|Bavê karker û lawê wî
**Bav**, ji kesê ew mezin bûya û zewîcîya û bûya xwedîyê zarok re tê gotin. Beremberê dayikê wê bav hebe. Bav, wê bi dayikê re wê bingihê malbatê wê biafirnin. Bav, bi têkiliyên zayên zayendî ên bi dayikê re wê zarokan çê bikin. Bav, mirov dikarê weke bav li bavê ciwan û bavê pîr beş bike bi dîroka wî re. Bav ku pîr bû, wê bê kalik û ango dapîr. Her mirovê mêr, wê piştî ku ew bû, ku ew di nava rewşek zewcê de û ango ne di nava rewşek zewec de bê, wê bê bav bi têkiliya xwe ya zayendî a bi jinê û ango dayikê re. Wê bi jinê û ango dayikê re wê di nava malbatê de wê bina xwedi zarok.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Malbat
Kategorî:Mirov
Xweşik

**Xweşik**, ji tişta levhetî, lêhatî û bedew re tê gotin. Xweşikatî, dibê navê têgiha xweşikatîyê. Di felsefeyê de weke têgiheka felsefîkî di bin navê "estetîsmê" de hatîya pêşxistin. Xweşikatî, weke têgîneka ku ew a objecta şênber û qayîlbûna sehekî, hest pê dikir mîna têgehek razber; qane ku Balkêşi.

Estetîk dikare bê bikaranîn û tecrûbeya me ya mîhengê mirovî danasîn. Girtina bi hîsan, her tim ji bo tercîhên me ku girîng a, û dîtina ji derve û bi wê dîtina estetîkî ku bi wê jî di jiyana rojane de bi dîzaynkirin û mîmarîyê, muzîk û wêjeyê re jî tê hanîn li ser ziman.

## Binere

Estetîk

Kategorî:Estetîk
Gêrejûj

thumb|260px|Gêrejûjek erdê dikolîne.
[thumb|260px|Xêzkirina Gêrejûjê ya [John Gould bi navê *Mammals of Australia* (1849-1861)]]
**Gêrejûj**, (), famîlêya ajalek şîrmêjên hêkkirin in. Bi Pozmişk re koma kûnza diafirînin. Famîlê bi du zayendiyan û ji çar cureyan pêk tê. Zayendiyek ji Jûjiyê kurtenikil *(Tachyglossus)* û sê cureyên beşên Jûjiyê dirêjnikil *(Zaglossus)* in. Tenê li Awistralya û Gîneya Nû ve zêfindar e.
Derbeya leşkerî

**Derbeya leşkerî**, **kodetaya serbazî** an **kodeta** () ev bûyer e ku li welatekî hêzên bi çek dest didin ser rêvebirinê.

Kategorî:Siyaset
Matsuo Bashō

**Matsuo Bashō** (松尾 芭蕉, jdb.1644 - 28.11.1694), navê zayinê **Matsuo Kinsaku** (松尾 金 作), paşê **Matsuo Chūemon Munefusa** (松尾 忠 右衛門 宗 房), helbestvanê herî navdar ê serdema Edo li Japonya bû.

Di dema jiyana xwe de, Bashî ji ber xebatên xwe di forma haikai no renga hevkar de hate nas kirin; îro, piştî şirovekirina bi sedsalan, ew wekî hostayê herî mezin ê haîkûyê tê nas kirin (wê hingê hokku jê re digotin). Helbesta Matsuo Bashō di navneteweyî de navdar e, û, li Japonya, gelek helbestên wî li ser bîrdarî û deverên kevneşopî têne hilberandin. Her çendî Bashî bi mafdarî li hokku li Rojava navdar e jî, wî bixwe bawer kir ku karê wîyê çêtirîn rêber û beşdarî renku bû. Ew tête gotin ku, "Pir şagirtên min dikarin hokku binivîsin û ez jî dikarim. Li ku ez nîşan dikim ku ez kî me, ew di girêdana ayetên haikai de ye."

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên japonî
Kategorî:Jidayikbûn 1644
Kategorî:Mirin 1694
Konseya Aştiyê ya Serbazî ya Tirkiyeyê

**Konseya Aştiyê ya Tirkiyeyê**, **Konseya Aştiyê ya Serbazî** (), komeke serbazî ku di 15'ê tîrmeha 2016'an de li dijî 65em hikûmeta Tirkiyeyê hewldaneke kodetaya eskerî çêkiriye. Tê gotin ku ev derbe ji aliyê Muharrem Köse, Mehmet Oğuz Akkuş, Erkan Ağın û Doğan Uysal ve hat rêvebirin.

Konseyê li ser ekranên kanala fermî ya Tirkiyeyê TRTyê daxuyaniya kodetayê da xwandin. 

## Mijarên têkildar
* Hewldana derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2016an li Tirkiyeyê
Kategorî:Leşkeriya Tirkiyeyê
Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê
Bablîsok

[thumb|200px|Li Terracina ([Lazio, Îtalyayê) bahîzekî.]]
**Bablîsok** () cureyê bayekî goşeyê gera şûn de, di çarçoveya bi ewran re kumulûs e. Ev "Bablîsok" welata bi qasî ku bi ewran re û karesateke xwezayî, ku xwediyê hêza mezin hilweşîner e. Teorîyek zanistî li ser Bablîsoka yekemîn de di sala 1917'an de ji aliyê Alfred Wegener çêkirin, û ev teorî wek îro rastîn pejirandin.

Kategorî:Ba

Kategorî:Bager
Kategorî:Karesatên xwezayî
Bager

**Bager**, **bahoz**, bûyereke hawayî ya dijwar e ku di asteke mezin de jê re tofan tê gotin, bi dirêjahiya wê bi gelemperî di navbera 200 û 1000 km de ye, ku bi bayên bilez û barîna dijwar tê diyarkirin. Cureyên bahozê wek bahozên tropîkal bagerên derveyî tropîkal, barana cemidî û bagerên berfê hene.

## Çavkanî

Kategorî:Ba

Kategorî:Bûyerên hewayî
Kategorî:Hewa
Kategorî:Hêza bayî
Kategorî:Karesatên xwezayî
Rêzedîrok

**Rêzedîrok** an jî **Demname** (), riya dîmenkirinên lîsteya bûyeran li gor kronolojiyê, hin caran jî wekî berhemên projeya behs e. Ev bêhtirê nîşandanên forma grafîka barek dirêj a etîketa bi dîroka kêleka xwe û bi piranî bûyerên etîketa li ser xalên ku ew ê pêk hatin.

Ji bilî yên di dîroka (bi piranî) bûyerên ku çovikên grafikên bi ser etîketên deqên bikaranîn.

Kategorî:Kronolojî
Solar Impulse

**Solar Impulse**, dirêj-cur, bi xebatkarekî projeya balafira ezmûnî ya bi enerjiya Rojê, di heman demê de jî, bi navê du balafirên çêkirin di bin projeyan e. Proje bi psîkiyatrîst Swîsreyê Bertrand Piccard bi karsazê André Borschberg re hate îdarekirin. Piccard, bi balafirê co-pîlot ya li çar aliyê cîhanê bê sekinandin alîkarê pîlot a bi balon re bû. Bi piştgirî ya ji aliyê enerjiyê solar tenê beşek ji vê projeyê de tê payîn ku bi balafirê ji bo gera xwe bi temamî li seranserê cîhanê bê kirin.

## Girêdanên derve
* Malpera Solar Impulse
* Solar Impulse Kanala YouTube
* Solar Impulse Hesaba Twitterê

Kategorî:2009 di zanistê de
Kategorî:2013 di zanistê de
Tijen Karaş

**Tijen Karaş** (jdb. , li Enqere, Tirkiye), pêşkêşkareke nûçeyan a televîzyona tirkî TRT 1 e.

Pêşkêşkarê nûçeya kotedayê di destpêka Hewldana derbeya leşkerî ya li Tirkiye 2016an de di bin dagirkeriya leşkeran ve li mala televîzyona TRT1ê bi zordestî çekan daxuyaniya Yurtta Sulh Konseyi (Encûmena Aştiyê ya Tirkiyeyê, Konseya Aştiyê ya Serbazî) vexwend. Pêşkêşkara nûçeyê herwiha bûye hêjara kodetayê û wiha bi bandor hate naskirin.

## Jiyan
Tijen Karaş di sala 1975an de hate dinê û bi eslê xwe ji Yenimahalleya Enqereyê ye. Ji malbata xwe de keça navînî ye û sê xwîşk û bira ne. Di Zanîngeha Hacettepeyê de di beşa Sosyolojî ve bûye mezûn. Di kanala Nûçeyên TRT Ewrasyayê re li ber xwe berdide nav cîhana bername û Huner û Siyaset ji Ajansa Nûçeyan a Tirk re kuncikekê hatiye şandin.

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Televîzyon
Kategorî:Tirk
Rêveberiya awarte

**Rêveberiya awerte**, ferzkirina efserê herî payebilind leşkerî de wek walî û leşkerî an wek serokê hikûmetê ye, bi vî awayî, rakirina hemû hêza ji rêveberên berê, yasayî, û şaxên darazê yên dewletê ye. Ev bi piranî ji bo demekê ferz dema ku hikûmeta an sivîl desthilatê nemîne bi xebatê bi bandor e. Rêveberiya awerte dikare ji aliyê hikûmetên ji bo cîbicîkirina hukmê xwe li ser raya giştî bike.

Bûyerên wiha piştî derbeya leşkerî dibe (wek Tayland di sala 2006 û 2014'an de); dema ku ji aliyê protestokirina gel gef li (Çîn, protestoyên meydana Tiananmen 1989); ji bo tepisandina muxalefetê yên siyasî (Polonya, di sala 1981'an de); an jî ji bo aramkirina serhildanên an serhildanên fêm (Kanada, Krîza Cotmehê di sala 1970'an de).

Rêveberiya awerte dikare di rewşên karesatan mezin de xwezayî îlan bibe; lê belê, piranîya welatên bi kar sazîyeke legal cudahî, wek rewşa awarte ye. Rêveberiya awerte jî di dema pevçûnên ferz kirinê de û di dozên ji pîşeyan de, ku nebûna hikûmeta sivîl yên din ji bo nifûsa bêparsengî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Dadweriya leşkerî
Kategorî:Dîktatoriyên leşkerî
Kategorî:Rewşa awarte
Xelatên Latin Grammy

**Xelatên Latin Grammy** cara yekem di sala 2000'an de ji aliyê weşandina televîzyona CBS hate pêkanîn.

## Salên Xelatdanê
**Xelatên Latin Grammy**
2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 

## Bajarên Xelatdanê
* 2000: Los Angeles, CA – Staples Center
* 2001: Los Angeles, CA – Shrine Auditorium
* 2002: Los Angeles, CA – Kodak Theatre
* 2003: Miami, FL – American Airlines Arena
* 2004-2005: Los Angeles, CA – Shrine Auditorium
* 2006: New York City, NY – Madison Square Garden
* 2007-: Los Angeles, CA- Nokia Theatre

## Welatên Xelat qezenc kirin

## Kategoriyên esasî
* Albûma salê
* Strana salê
* Hunermendê herî baş berjorkirin
* Vokalê herî baş a popa jin
* Vokalê herî baş a popa mêr
* Popa herî baş a single

## Girêdanên derve
* Malpera Fermî ya Latin Grammy 

Kategorî:Avabûnên 2000an li DYAyê
Latin Grammy
Kategorî:Xelatên di 2000an de hatine çêkirin
Xelatên Muzîka Cîhanê

**Xelatên Muzîka Cîhanê** (), xelatkirina hunermendên muzîkê ya bi daneyên firotina pir bilind bi merasimekê xelatên navnetewî ye. Kesayetiyên firotina bi destê *International Federation of the Phonographic Industry* ve kirin.

## Bûyerên Xelatê

### Xelatên Efsane
Serketîyên xelatên borî de linavxistin:

* Michael Jackson
* Prince
* Whitney Houston
* Mariah Carey
* Beyoncé
* David Bowie
* Jennifer Lopez
* Mariah Carey
* Janet Jackson
* Celine Dion
* Carlos Santana
* Diana Ross
* Stevie Wonder
* Lionel Richie
* Ray Charles
* Barry White
* Elton John
* Tina Turner

* Rod Stewart
* Cher
* Bee Gees
* INXS
* Julio Iglesias
* George Benson
* Chris Deburgh
* Cliff Richard
* Status Quo
* Deep Purple
* Luciano Pavarotti
* Placido Domingo
* Tony Bennett

* Chaka Khan
* Gloria Gaynor
* Patti Labelle
* Sakis Rouvas
* Flo Rida
* Ricky Martin

### Xelata Cewher
Xelata Stranên Cewher a Cîhanê di sala 2001'an de bi rûmet hunermendên ku li ser 100 mîlyon tomarkirinan li ser rêça karîyera xwe firotin hatine ava bû. Şeş hunermend, ev xelat ji wan re hatiye dayîn:
* 2001: Rod Stewart
* 2003: Mariah Carey
* 2004: Celine Dion
* 2005: Bon Jovi
* 2006: Michael Jackson
* 2008: The Beatles

## Mijarên têkildar
* Xelatên ji bo Stranên Cîhanê

## Çavkanî

Kategorî:Çanda cîhanî
Muzîka Cîhanê
Kategorî:Xelatên di 1989an de hatine çêkirin
Xelatên Stranên Amerîkayê

**Xelatên Stranên Amerîkayê**, xelatên Grammy ya li ser endustriya muzîka Amerîka ye, ku piştî xelatkirinê de xelatên herî navdar in. Xelat di sala 1973'an de ji bo cara yekemîn ji aliyê Dick Clark ve hatin şidandin.

Kategorî:Avabûnên 1974an li DYAyê
Stranên Amerîkayê
Kategorî:Xelatên di 1974an de hatine çêkirin
Kategorî:Xelatên muzîkê
Xelatên Stranên Amerîkaya Latînî

**Xelatên Stranên Amerîkaya Latînî** an jî (**Latin AMAs**) de Xelata Stranên Amerîkayiya salane ya ji aliyê Telemundo ve tê pêşkeş kirin. Ev ji hevtayê Spanî-zimanî ya Xelatên Stranên Amerîkayê (AMAs) ku ji aliyê Hilberîner Dick Clark ve tê hilberinerandin.

## Mijarên têkildar
* Xelatên Stranên Amerîkayê

Kategorî:Avabûnên 2015an li DYAyê
Stranên Amerîkaya Latînî
Kategorî:Xelatên di 2015an de hatine çêkirin
Kategorî:Xelatên muzîkê
Xelatên Lo Nuestro

**Xelatên Lo Nuestro** an jî **Premio Lo Nuestro** (), şova xelata Spanî-peyivî ya dijimêreya baş a strana Latînî ye, ku bi pêşkêşkirin ji aliyê Univision e.

## Bajarên Mêvandariyên Premio Lo Nuestro

## Premio Lo Nuestro a la Excelencia
Li gel Kategoriyên ji bo cuda yên cure ya stranê, bi qedir de "Premio Lo Nuestro a la Excelencia", (di rastiya xwe de, Xelata "Ya me," ji bo Excellence) a pîşeyê an jî Xelata* 'serkeftineke jiyanê' * ye. Di lîsteyên jêr de salên wergirên borî ne.


* 1990: Celia Cruz
* 1991: Juan Gabriel and Plácido Domingo
* 1992: Gloria Estefan
* 1993: Armando Manzanero
* 1994: Emilio Estefan
* 1995: Julio Iglesias
* 1996: Marco Antonio Solís
* 1997: Mariachi Vargas de Tecalitlán
* 1998: Los Panchos
* 1999: Los Tigres del Norte
* 2000: Antonio Aguilar
* 2001: Joan Sebastian
* 2002: José José
* 2003: Luis Miguel
* 2004: Ricky Martin
* 2005: Los Temerarios
* 2006: Ana Gabriel
* 2007: Juan Luis Guerra
* 2008: Vicente Fernández
* 2009: Emmanuel
* 2010: Chayanne
* 2011: Maná
* 2012: Pepe Aguilar
* 2013: Alejandro Sanz
* 2014: Marc Anthony
* 2015: Ricardo Arjona
* 2016: Carlos Vives


## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Fermî ya Premio lo Nuestro

Lo Nuestro
Kategorî:Xelatên di 1989an de hatine çêkirin
The Danish Girl (fîlm)

**The Danish Girl** (), fîlmekî sînemayê ye. Fîlm ji 12ê sibatê 2015an ve li sînemayan e.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên dramayê
Kategorî:Fîlmên zimanê inglîzî
Kategorî:Fîlmên 2015an
Bûk (fîlm)

**Bûk** (), fîlmekî derhênera spanyol Paula Ortiz e, ku bi tevahiya 93 xulekan li Spanya, Tirkiye û Almanyayê de hatiye çêkirin.

## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên dramayê
Kategorî:Fîlmên spanî
Kategorî:Fîlmên 2015an
Muhemmed Katib Erbîlî

**Muhemmed Katib Erbîlî** an (*Muhammad al-Khatib Arbili*) yek ji muzîknasên kurd ên Serdema Zêrîn a Îslamê bû.

Muhemmed Erbîlî bi xwe ji Başûrê Kurdistanê ji bajarê Erbilê ye. Dîroknasê kurd Mehrdad Izady di pirtûka xwe a bi navê Kurd de behsa wî dike.

## Çavkanî

Kategorî:Muzîknasên kurd
The Kurds: A Concise Handbook (pirtûk)

***The Kurds: A Concise Handbook***, bi wateya "Kurd: Rêbernameyeke kurt", pirtûka dîroknasê kurd-belçîkayî Mehrdad Izady ye. Pirtûk li ser dîrok, çand û dînên kurdan e.

Pirtûk ji 268 rûpelan pêk tê û di sala 1992an de ji nav çapên Taylor & Francis ve hate der.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên li ser dîroka kurdan
Kategorî:Pirtûkên sedsala 20an
Zanîngeha Ezherê

[thumb|200px|Zanîngeha Ezherê ([Qahîre) di sala 1930î de]]
thumb|200px|Zanîngeha Ezherê ya iroyîn
**Zanîngeha Ezherê** an jî **Zanîngeha Elezherê** (bi erebî: *جامعة الأزهر الشريف*) zanîngeha herî pêşîn ya Misirê ye û navdartirîn zanîngeha Îslamî li cîhanê ye. Ev zanîngeh piştî Zanîngeha Qerewiyîn li Mexribê kevintirîn zanîngeha cîhanê ye ko hêşta berdewam e.

## Dîrok

Zanîngeha Ezherê bi destê xelîfeyên Fatimî ko li sala 909ê heta 1171ê zayînî li bakurê Afrîkayê hukim dikir hat ava kirin. Fatimiyan bajarê Qahîreyê wekî paytextê xwe avakir û zanîngeh jî wekî pişkeka girêdayî bi mizgevta wê damezirand.

Mizgevt li sala 969ê hat avakirin û medrese ya ko paştir bû zanîngeha Ezherê li sala 988ê zayînî hat avakirin. Xwîndina li Zanîngehê li meha Remezanê, beranberî meha çirya pêşîn ya sala 975ê bi dersdêriya miftiyê mezin Ebûlhesen Elî kurê Neimanî bi kitêba bi navê el-Îxtîsar (anko *Kurtahî*) li ser şerîetê Şîatiyê dest pêbû. Paştir, dema desthilatdariya şîeyan li wan deran nema, Ezher bû zanîngeheka Sunî û heta evro jî her wesa ye.

## Navê wê
Ezher bi erebî bi ramana *herî geşbûyî* ye. Heye ko ev nav ji ber hîvî ya fatimiyan bi berdewamiya geşbûn û pêşdaçûna wê bûye. Heye jî ko ev nav ji ber navê Fatîmaya dota pêxemberê Îslamê Mihemed hatibit hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 988an
Kategorî:Avabûnên 970î
Kategorî:Avahiyên di sedsala 10an de hatine xilaskirin
Kategorî:Îslam
Kategorî:Misir
Kategorî:Zanîngehên li Misirê
Dengsaziya kurdî

**Dengsaziya kurdî**, **dengnasiya kurdî** an jî **fonolojiya kurdî**, pergala dengan a zimanên kurdî ye. Pişkeke zimannasiya kurdî ye ku lêkolînan li ser enventera dengan, kîte, rîtm û awazeya (întonasiyon) zimanên kurdî dike. Wekî din jî, lê dikole bi çi awayî zimanên kurdî li hember zimanên cîhanê yên din ferq in.

## Kurmancî

### Konsonantên kurmanciyê (dengnedêr/dengdar)

### Têbînî

### <u>Vokal (Dengdêr)</u>
The vowel inventory differs by language, some languages having more vowel phonemes than others. The vowels  are the only phonemes present in all three Kurdish languages.

### Têbînî

## Çavkanî

Kategorî:Zimanê kurdî
Rewşa awarte

**Rewşa awarte**, di hin halên îstîsnaî yên wek nexweşiyên xeter, krîza cidî yê ekonomîk, waqiayên tundiyê yên berbelav ku nîzama giştî dixin xetereyê de îhtîyacî bi cîbicîkirina prosedura rêvebirinê ya taybet çêdibe. Ji aliyê hiqûqa naveneteweyî ve di rewşên awarte de azadî û mafên însanan dikarin bên sînordarkirin.

## Çavkanî

## Mijarên têkildar
* Rêveberiya awarte

Kategorî:Dadweriya destûra bingehîn
Kategorî:Dîktatorî
Kategorî:Hikûmet
Kategorî:Hiqûqa Qanûna Esasî
Aletta Ocean

**Aletta Ocean** (z. 14 Aralık 1987, Budapeşt), pornostêrkeke mecar e . Di sala 2006an de dest bi modelitiyê kir. 2007an de kete pornografiye û hevalî xweyê law jî kirê. 6 meh şin ve pornografî ji xwe re kire pîşe. Ew dev ji perwerdehiya xwe berda ji ber ku çalakiya wî dest pê kir ku bi hawara wî ve were zanîn. Taliya sala 2009an de pêsîrê xwe bi emeliyatekê re heta 99&nbsp;cm mezin kir. Ev emeliyata 4.000 Ewro bu. 2009ê de 5 mehan li DYA'yê fîlm kişand. Ocean heta niha 271fîlmên porno kişandiye.

[thumb|190px|Aletta Ocean, li [Berlînê civînekê de ye.]]

## Fîlmnigarî

## Xelatnîgarî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera Fermî
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Kesên ji Budapeştê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên mecar ên jin