open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argelliers

**Argelliers**, komuneke departementa Hérault ya herêma Oksîtanyaya li başûrê Fransayê ye.
## Gelhe

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Héraultê
Amy Lee

**Amy Lynn Hartzler** (jdb. ) stranbêj, strannivîs û piyanîsteke amerîkî ye.


Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên amerîkî
Xanedana Pervaniyan

thumb|Nexşeya Anatolyayê û Pervaniyan
**Xanedana Pervaniyan**, xanedaneke persên anatolyayê bû ku di navbera salên 1261-1326 de li bakûre Anatolyayê hikûm kiriye. Di sala 1326an de Împeratoriya Trebzonê ew ruxandin û hikûmeke nû li bakûre Anatolyayê çekir.

## Mijarên têkildar
* Anatolya
* Selçûqiyên Romê

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1260î de hatine avakirin
Kategorî:Mîrektiyên Anatolyayê
Împeratoriya Trebzonê

**Imperatoriya Trebzonê,** padîşahî û yek ji sê dewletên paşverû yên Împeratoriya Bîzansê bû ku di navbera sedsalên 13an û 15an de geş bûn, ku ji quncikê bakur-rojhilatê Anatolya (Pontos) ji û başûrê Qirimê pêk tê. Di Serdema Navîn de, Trebzon () paytexta yek ji împeratoriyên Romê bû ku piştî Sefera Xaçperestan a Çarem, dema ku paytexta Împeratoriya Bîzansê ji hêla Xaçperestan ve hate girtin. Împeratoriya Trebzonê ji sultanê osmanî Mehmed II hate fetihkirin. Wî di sala 1461 de Trebzon dagir kir. Împeratoriya Trebzonê dewleta Romê ya dawîn bû.

Împeratorî, di sala 1204an de bi arîkariya şahbanûya Gurcistanê Tamar piştî sefera Gurcîyan li  hate damezrandin, çend hefte berî dagirkirina Konstantînopolîs, ji hêla  ve pêk hat, Aleksios paşê xwe wekî Qeyser îlan kir û li Trebzon bi cih bû. Aleksios û David, nevî û neviyên mîr ên paşîn ên împeratorê hilweşandî ya  bûn. Qeyserên Bîzansê yên paşîn, û hem jî nivîskarên Bîzansî, wek  û  ta radeyekê, împeratorên Trebzonê wekî "mîrên Lazan" dihesibandin, dema ku xwediyê wan ji "mîr" Zimanê lazî jî dihat gotin, bi gotinek din, dewleta wan wekî Mîrîtiya Laz dihat zanîn.

Qeyserên Bîzansê yên paşîn, û hem jî nivîskarên Bîzansî, wek Georgios, Nikephoros ta radeyekê, împeratorên Trebzonê wekî "mîrên Lazan" dihesibandin, dema ku xwediyê wan ji "mîr" Zimanê lazî jî dihat gotin, bi gotinek din, dewleta wan wekî Mîrîtiya Laz dihat zanîn.

[thumb|[Anatolya li waxte hatînê mongolan]]

## Rêveber
thumb|qêrteya Anatolyayê û Dûgela Trebzonê li rojhilate-bakur

* 1204–1222:  (; )
* 1222–1235:  (; )
* 1235–1238:  (; )
* 1238–1263:  (; )
* 1263–1266:  (; )
* 1266–1280:  (; )
* 1280–1297:  (; )
* 1284–1285:  (; )
* 1297–1330:  (; )
* 1330–1332:  (; )
* 1332:  (; )
* 1332–1340:  (; )
* 1340–1341:  (; )
* 1341:  (; )
* 1341:  (; )
* 1341–1342: Anna Anaxoutlou
* 1342–1344:  (; )
* 1344–1349: Mixael Megas Komnênos
* 1349–1390:  (; )
* 1390–1416:  (; )
* 1416–1429:  (; )
* 1429–1459/60:  (; )
* 1459–1461:  (; )

## Mijarên têkildar
* Xanedana Pervaniyan
* Pontos

## Çavkanî

Trebzon
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1204an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1461ê de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Trebzonê
Kategorî:Hilweşînên 1461ê
Kategorî:Monarşiyên berê yên li Asyayê
Kategorî:Welatên berê yên li rojavayê Asyayê
Zanîngeha Paris-Saclay

**Zanîngeha Paris-Saclay** an **UPSa** () yek ji zanîngehên Fransayê ye ku di sala 2015ê de hate sazkirin.

Li zanîngehê beşên zanista civakî, zanista xwezayî, zanista siyasî, endazyarî, teknolojî û bijîskiyê hene..

Di sala 2021an de yek ji baştirîn zanîngehên Fransayê bû.

Ji Cotmeha 2023-an vir ve, zanîngeh ji bo pileyên ducarî di qada hewayê de hevkarê IPSA ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* UPSa

Kategorî:Avabûnên 2015an li Fransayê
Kategorî:Zanîngehên li Fransayê
Komunên departementa Yvelinesê

border|rast|200px
Li jêr lîsteya komunên departementa Yvelinesê (bixwîne wekî *Ovilîna*) koda INSEE, koda posteyê û gorî lîsteya alfabetîk tê diyarkirin. Li gorî daneyên sala 2020an 259 komunên departementa Yvelinesê heye.

## Çavkanî

Yvelinesê
Achères, Yvelines

**Achères**, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
## Gelhe
Li jêr, li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin:

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Yvelinesê
Xanedana Tûlûniyan

**Xanedana Tûlûniyan**, xanedaneke memlûk bû wekî bi eslê xwe tirkoman bû. Di navbera salan 868 - 905an de li Misir, Heleb û Hîcazê hikûm kiriye. Xanedana Ebasiyan di sala 905an de xanedana Tûlûniyan hatîye rûxandin.

## Hikûmdar
thumb|Mînareya di wextê Tûlûniyan de hatiye çekirin, li Qahîreyê

### Misir û Sûrî

* Ahmad ibn Tulun (868–884)
* Chumarawaih (884–896)
* Abu l-Asakir (896)
* Harun (896–904)
* Schaiban (904–905)

## Mijarên têkildar

* Xanedana Ihşîdiyan
* Fatimî
* Xanedana Ebasiyan

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 860î
Tûlûnî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 860î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 900î de hilweşiyan
Kategorî:Hilweşînên 905an
Kategorî:Hilweşînên 900î
Kategorî:Sedsala 10an li Asyayê
Bailly, Yvelines

**Bailly**, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.
## Gelhe

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Yvelinesê
Chambourcy

**Chambourcy**, komuneke departementa Yvelines ya li navenda-bakurê Fransayê ye.

## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departementa Yvelinesê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Yvelinesê
Abdurrahman Önen

**Abdurrahman Önen** mamoste û erdnîgarnasekî kurd bû ku di 1956an de li Dêrika Çiyayê Mazî hatiye dinyayê.

Önen dibistana seretayî û navendî li Dêrikê, ya amadeyî li Mêrdînê û pişt re ji sala 1976an heta 1980î, zanîngeh li Beşa Wêjeyî û Erdnîgariyê ya Zanîngeha Stembolê xwendiye. Di 1980î de li Midyadê dest bi mamostetiya erdnîgariyê kiriye, lê piştî deh mehan ji ber hin sedemên siyasî dev ji mamostetiyê berdaye.

Di sala 1985an de, cardin ew li mamostetiyê vegeriye û heta sala 2008an li Stembolê mamostetiya erdnîgariyê kiriye. Pişt re di heman salê de malnişîn bûye.

Önen di destpêka salên 1990an de yek ji dameziranêrên sendîka mamosteyan a Egit-Sen bûye û gelek nivîsên wî li kovara sendîkayê hatine weşandin. Mamosteyên ku xwestine di nav mamosteyên kurd de xwendin û nivîsandina bi kurdî geş bikin, ev armanc danîne ber xwe:
* Pêkanîna arşîv û pirtûkxaneya perwerdeya bi kurdî.
* Wergera pirtûkên dersan ên bi tîpên kîrîlî û erebî ya ji bo tîpên latînî.
* Pêdekirina hemû pirtûkên ku li ser kurdan hatine nivîsandin.
* Xebatên ji bo nivîsandina pirtûkên dersên kurdî.
Di vê çarçoveyê de, Önen jî biryar daye ku ji bo erdnîgariya Kurdistanê bixebite da ku wek mamosteyekî kurd karibe dersa erdnîgariyê bi kurdî bide. Di encama van xebatan de, di sala 2008an de pirtûka wî ya pêşîn a bi navê Ferhenga Erdnîgarîyê hatiye weşandin.

Di sala 2020an de lêkolîna wî ya bi navê Erdîngariya Kurdistanê I: Agirî û di 2021ê de jî Erdnîgariya Kurdistanê II: Wan ji aliyê Weqfa Îsmaîl Beşîkcî ve hatin weşandin.

Mamoste Abdurrahman Önen di 23ê tebaxa 2021ê de li Stembolê ji ber nexweşiya penceşêrê çû ber dilovaniya Xwedê.

## Berhemên wî
* Ferhenga erdnîgariyê (coğrafya). Weşanên Doz, Stembol, 2008.
* Erdnîgariya Kurdistanê I: Agirî. Weşanên Weqfa Îsmaîl Beşîkcî, Stembol, 2020.
* Erdnîgariya Kurdistanê II: Wan. Weşanên Weqfa Îsmaîl Beşîkcî, Stembol, 2021.

## Çavkanî

Kategorî:Erdnîgarnasên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Malnişînî

**Malnişînî**, rewşa malnişînbûnê ye, kesê ku piştî çendîn salên xizmetê ji karî tê veqedandin û mehmizek lê tê girêdan.

## Çavkanî
Eğit-Sen

**Eğit-Sen**, navê sendîkayeke çepgir a perwerdeyê ye ku di 13ê çiriya paşîn a 1990an de li Tirkiyeyê hate pêkanîn. Dû re di 23ê kanûna paşîn a 1995an de Eğit-Sen û sendîka Eğitim-İş dibin yek û di encamê de Eğitim-Sen tê sazkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Sendîka
Fetihkirina Trebzonê

[thumb|Nexşeya Trebzonê di [Serdema Navîn de. Dîwar û avahiyên bi rengê sor hê jî hene.]]
**Fetihkirina Trebzonê** êrîşa serkeftî ya Împeratoriya Osmanî bû li ser Trebzonê di sala 1461an de. Siltan Mehmed II fermandariya artêşa Osmanî kir; împerator  rêberiya artêşê Romê kir. Dagirkirina Osmaniyan a li bajêr Împeratoriya Trebzonê bi dawî anî.

Dorpêç di  de dest pê kir û di  de bi dawî bû. Împerator Davidî xwe û bajarê xwe teslîmî siltan kir. Siltanî împerator avêt zindanê lê di 1463an de ew îdam kir.

Împeratoriya Trebzonê dewleta Romê ya herî dawî û dewleta paşîn a serbixwe ya yewnanî-axiv (heya serxwebûna Yewnanistanê di sedsala 19an de) bû.

## Çavkanî

* 
* 

Kategorî:Dîroka Împeratoriya Osmanî
The Canary (kurteçîrok)

**"The Canary"** kurteçîrokeke Katherine Mansfield e. Cara pêşîn di 21ê nîsana 1923an de di rojnameya hefteyî ya brîtanî  de piştî mirina nivîskarê hatiye weşandin, û dûv re jî di pirtûka *The Doves' Nest and Other Stories* (Hêlîna Kevokan û Çîrokên Din de, 1923) derketiye.

Mansfield di sala 1922an de li Otêla Victoria Palace li Parîsê dest bi nivîsandina çîrokê kir ku li hember otêlê jineke ku kenariyan di qefesekê de digire dijiya. Wê çîrok di 7ê tîrmeha 1922an de li otêleke li Randogne (niha beşek ji Crans-Montana), Swîsre, qedand. Ew kurteçîroka herî dawî bû ku nivîskar qedandiye.

## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Kurteçîrok
Katherine Mansfield

**Kathleen Mansfield Murry** (jdb. Beauchamp; 14ê çiriya pêşîn a 1888an - 9ê kanûna paşîn a 1923an) nivîskareke modernîst a navdar bû ku li Zelanda Nû ji dayik û mezin bûye. Wê bi bernavê **Katherine Mansfield** kurteçîrok û helbest nivîsandin. Dema ku ew 19 salî bû, Zelanda Nû ya kolonyal terikand û li Înglistanê bi cih bû, li wir di  de bû hevala D. H. Lawrence, Virginia Woolf, Lady Ottoline Morrell û yên din. Di sala 1917an de hatiye teşhîskirin ku Mansfield bi tuberkulozê ketiye, û ew li Fransayê di 34 saliya xwe de mir.

## Mijarên têkildar
* The Canary (kurteçîrok)

## Girêdanên derve

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên bîseksuel
Kategorî:Jidayikbûn 1888
Kategorî:Jin
Kategorî:Mirin 1923
Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin
Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Nivîskarên zimanê îngilîzî
Komunên departementa Eure-et-Loirê

border|rast|200px
Li jêr koda INSEE, koda posteyê û li gorî rêza alfabetîk 365 komunên departementa Eure-et-Loirê tê diyarkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Komunên Eure-et-Loirê
Eure-et-Loirê
Abondant

**Abondant**, komuneke departementa Eure-et-Loir ya li bakurê Fransayê ye.
## Gelhe
Li jêr li gorî daneyên salan hejmar û rêjeya gelheya komunê hatiye diyarkirin.

## Mijarên têkildar
* Komunên departementa Eure-et-Loirê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Eure-et-Loirê
Banî Leylan

**Banî Leylan**, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerehesenê
Komunên departementa Loiretê

border|rast|200px
Li jêr koda INSEE, koda posteyê û li gorî rêze alfabetîk 325 komunên departementa Loiretê tê diyarkirin.

## Çavkanî

Loiretê
*
Bray-Saint Aignan

**Bray-Saint Aignan**, komuneke departementa Loireta li navîna bakurê Fransayê ye.
## Gelhe

## Mijarên têkildar
* Komunên departementa Loiretê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Loiretê
Trablûs, Libnan

**Trablûs** () bajareki Libnanê ye.

Kategorî:Cihên turîstîk li Libnanê

Kategorî:Turîzm li Libnanê
Jensen Ackles

**Jensen Ross Ackles** () aktorekî amerîkî ye. Ew herî zêde bi rola xwe ya wekî *Dean Winchester* di rêzêfîlma *[[Supernatural]]* de tê zanîn. Wî di rêzêfîlmên wekî Smallville, Dark Angel û di fîlma Blonde de jî lîst.

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Derhênerên televîzyonê yên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Tahmasp I

**Tahmasp I** an jî **Şah Tahmasp** ( - ) şahekî bibandor ê Îranê bû, yê ku ji hemû endamên xanedana Sefewiyan hikûmdariya dirêjtirîn kir. Ew kur û peyrewê Şah Îsmaîl bû.

Kategorî:Helbestvanên zimanê azerî
Kategorî:Şahên sefewiyan
Xelîfeyên Raşidûn

**Xelîfeyên Raşidûn** (Erebî اَلْخِلَافَةُ ٱلرَّاشِدَةُ ) xanêdaneke xelîfetiyê ye ku di navbera salên 632 û heta sala 661an, xelîfetî kiriye. Piştî Sasanîyan ve xelîfetiya derbaza Xanedana Emewiyan bû.

## Dîrok

## Hikûmdar

thumb|Mertalên Ebûbekir

* Ebûbekir, 632–634
* Omer, 634–644
* Osman 644–656
* Elî, 656–661
* Hesen bin Elî, 661

## Mijarên têkildar

* Listeya Xelîfeyan
* Xanedana Emewiyan
* Xanedana Ebasiyan
* Zimanê erebî
* Ereb
* Dîroka Kurdistanê
* Dîroka Îranê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 632an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 7an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 630î de hatine avakirin
Kategorî:Dîroka Asyaya Navendî
Kategorî:Dîroka Erebistana Siûdî
Kategorî:Filistîn di serdema navîn de
Kategorî:Hilweşînên 661ê
Kategorî:Sedsala 7an li Îranê
Kategorî:Welatên berê yên li rojavayê Asyayê
Xesanî

**Xesanî** anku **Ẍesanî** () dewleteke dîrokî ya erebên mesîhî ye ku parçeyên Şamê û Hîcaz xistine bin hikumdariya xwe.

## Dîrok

## Mijarên têkildar
* Xelîfeyên Raşidûn
* Îslam

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 220an
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 7an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 220î de hatine avakirin
Kategorî:Eşîrên ereban
Kategorî:Hilweşînên 638an
Kowloon Walled City

thumb|Kowloon Walled City (1989)
thumb|''Yamen'' avahiyeke dîrokî ya hikûmeta Çînê bû, li Parka Kowloon Walled City

**Kowloon Walled City** anku **Bajarê Bisûr ê Kowloon** (bi çînî: 九龍城寨, bi tîpguhêziya pinyin: *Jiǔlóng Zhàichéng*, bi tîpguhêziya jyutping: *Gau2lung4 Zaai6Sing4*) cihwarekî bêserûber û bi qelebalix bû ku li navçeya Kowloon City ya Hong Kongê bû.

Bi eslê xwe bîrceke leşkerî ya çînî bû ku dora wê bi dîwar ve hatibû dorpêçkirin. Piştî ku Herêmên Nû ji hêla Çînê ve di 1898an de ji Brîtanya Mezin re hatin kirêkirin, bajarê dîwar bû cihekî niştecîbûnê. Hejmara nîştecihan pîştî Şerê Cîhanî yê Duyem zêde bû û di sala 1990î de, bajarokê nêzîkê 50.000 mirov di nav sînorên xwe yên 2,6 hektar de bicîh kir . Bajar ji salên 1950an heya 1970an ji hêla *[[triad]]* û mafya herêmî ve hate kontrolkirin, bajar bû navendeke bilind a leşfiroşî, qumarleyîstin û tiryakê.

Di meha kanûna paşîn a 1987an de, hikûmeta Hong Kongê planên hilweşandina bajêr ragihand. Piştî pêvajoyek valakirina xedar, hilweşandin di adara 1993an de dest pê kir û di nîsana 1994an de qediya. Kowloon Walled City Park di kanûna pêşîn a 1995an de hate vekirin. Hin berhemên dîrokî yên li bajêr li vir hatine parastin, tê de bermahiyên avahiya *[[yamen]]* û deriyê başûr jî hene.

## Çavkanî

## Gîredanên Derve

* Malpera fermî for Kowloon Walled City Park, Leisure and Cultural Services Department (LCSD).

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarok
Kategorî:Çîn
Husên Êslam

**Husên Êslam**, **Ḧusên Êslam**, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerehesenê
Xalobaziyan

**Xalobaziyan**, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerehesenê
Johnny Depp

**John Christopher Depp II** () lîstikvan, hilberîner û muzîkvaneke amerîkî ye. Johnny Depp, ji bo deh cara Xelata Kûreya Zêrîn û ji bo rola wî yê bi navê Berberê Demon di *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]* de ji bo Xelata Akademiya Akterê hate berbijêr kirin. Depp, bi gelemperî wekî "yek ji stêrkên herî mezin ên fîlimê li cîhanê" tê hesibandin.

Johnny Depp dest bi karê fîlmçêkirinê kir bi lîstina rolê Glen Lantz di fîlma tirsê *A Nightmare on Elm Street* de, ya ku di sala 1984 an de hatibû çêkirin. Ew dîsan di fîlmên sala 1986 an de xwiya bibû wek fîlma *Platoon* bi aktorên din Charlie Sheen , Tom Berenger, û Willem Dafoe re. Di salên 90 an de fîlmên ku Depp têde lîstibû ev bûn *Cry-Baby* (1990), *[[Edward Scissorhands]]* (1990), *[[Arizona Dream]]* (1993), *[[What's Eating Gilbert Grape]]* (1993), *[[Ed Wood]]* (1994), *[[Don Juan DeMarco]]* (1995), and *Donnie Brasco* (1997). Û di fîlma *Fear and Loathing in Las Vegas* wek Raoul Duke (1998), *The Ninth Gate* wek Dean Corso (1999), û *Sleepy Hollow* wek Ichabod Crane (1999) lîstibû.

## Fîlmografî
[thumb|Depp li [Parîs|Paris ê, pêşdîtina fîlma *Public Enemies* li tîrmeha sala 2009an de]]

### Wek aktor

### Wek hilberîner

### Wek derhêner

## Televîzyon

## Belgenameyî

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Îsmaîl II

**Îsmaîl Mîrza**, paşê bi navê xwe yê xanedanî yê **Îsmaîl II** hatiye nasîn, ( - ), sêyemîn şahê Sefewiyên Îranê bû, ku ji 1576an heya 1577an hikûm kiriye.

Kategorî:Şahên sefewiyan
Alanasî

**Alanasî** yan jî **veksîlolojî**, lêkolîna dîrok, hêmayetî û karanîna alan an jî, bi berfirehî, her têkiliyek bi alayan bi gelemperî ye.Kesê ku alayan dixwîne alanas an jî veksîlolog e, yê ku alayan disêwirîn e veksîlograf e û ji hunera sêwirandina alan re veksîlografî tê gotin. Kesê ku hobîîstek an jî heyranê alayan e, alahez e.

## Çavkanî

## Mijarên têkildar
* Sembola alanasiyê

Kategorî:Ala
Alaya Albanyayê

**Alaya Albanyayê** (bi albanî: Flamuri i Republikës της Shqipërisë) wekî ala sor di nîvê wê de eyloyek du serî reş a silûetî heye. Sor tê wateya mêrxasî, hêz, qehremanî û xwînrijandinê, dema ajela du serî li dewleta serwera Albanyayê dide. Ew al wekî ala neteweyî ya Albaniya hate damezrandin dema ku welat di 1912an de serxwebûna xwe ji Împeratoriya Osmanî wergirt.

## Wate

Albanya
Kategorî:Alayên neteweyî
Kategorî:Albanya
Sembola alanasiyê

**Sembola alanasiyê** yan **sembola veksîlolojiyê**, sembola pisporiya zanistî ya dîrok û sembolîzma ala û beyreqan e.

## Remzên alanasiyê

:  * '[[Alaya sivîl]]' * - Ji aliyê welatiyan ve li ser bejê difirin.
:  * '[[Alaya dewletê]]' * - Li ser avahiyên giştî difire.
:  * '[[Alaya Şer]]' * - Li ser avahiyên leşkerî firiya.
:  * '[[Nîşana sivîl]]' * - Li keştiyên taybet (keştiyên masîvaniyê, keştiyên keştiyê, yat, hwd.) Firiyan.
:  * '[[Nîşana dewletê]]' * - Li ser keştiyên hikûmetê yên bêçek difirin.
:  * '[[Nîşana deryayî]]' * - Li keştiyên şerê xistin.

### Kombinasyon

## Sembolên bêhtir

* Wêne:IFIS_Normal.svg Guhertoya alê ya normal an * [[de jure]] *, an aliyê bere
* Wêne:IFIS_Proposed.svg Sêwiran di paşerojê de hate pêşniyar kirin, lê çu carî bi fermî nehat pejirandin
* Wêne:IFIS_Reconstruction.svg Sêwirandin ji nû ve avakirin e, li ser bingeha çavdêriyên berê
* Wêne:IFIS_Reverse.svg Aliyê berepaş ê alê
* Wêne:IFIS_Variant.svg Sêwiran celebek pejirandî ye
* Wêne:IFIS_Alternate.svg Guhertoya alternatîf a alê
* Wêne:IFIS_De_facto.svg * [[De facto]] * guhertoya alayê
* Wêne:IFIS_Two-sided.svg Li alê ber û aliye wê yê paşîn dîmenên cihê hene
* Wêne:IFIS Sinister.svg Aliyê beramber tê vê wateyê ku bi çopê li rasta çavdêr tê bilind kirin
* Wêne:IFIS_Authorized.svg Sêwirana ku bi fermî ji hêla hukumeta wî miletî ve nûnertiya neteweyê dike
* Wêne:IFIS_Historical.svg Sêwirana ku di paşerojê de dihat bikar anîn, lê naha hatî terikandin (ev sembol ne beşek ji koma xwerû ya Smith e)
* Wêne:FIAV mirror.svg Aliyê berepaş wêneya neynikê ya aliyê bere ye
* Wêne:IFIS_Equal.svg Aliyê berepaş bi aliyê pêşberî hevber e
* Wêne:IFIS_No_reverse_info.svg Agahdariya li ser rûpelê paşîn tune
* Wêne:IFIS_Vertical_normal.svg Bi hilkişîna li ser stûnek normal al dikare bi vertîkayî were daliqandin, dûvre jî polê 90 ° bizivirîne
* Wêne:IFIS_Vertical_rotated.svg Bi vegera sêwiranê ve al dikare bi rengek vertîkî ve were daliqandin
* Wêne:IFIS_Vertical_unknown.svg Rêbaza vekirina alayê ya vertical nayê zanîn
* Wêne:IFIS_Vertical_inapplicable.svg Di sêwiranê de hêmanek ku dikare were zivirandin tune
* Wêne:IFIS_Vertical_exclusive.svg Al dikarin tenê bi awayekî vertîk werin hildan
*  Ala destûr nade ku kom an welatek temsîl bike

## Mijarên têkildar
* Alanasî (veksîlolojî)

## Çavkanî
Qum (navçe)

**Navçeya Qum** yek ji navçeyên Parêzgeha Qumê ye li dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Qum ye.

## Herêmên Navçeya Qumê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Qumê
Kehek (navçe)

**Navçeya Kehek** yek ji navçeyên Parêzgeha Qumê ye li dewleta Îranê.

## Herêmên Navçeya Kohekê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Qumê
Qelaşînka Bengalê

**Qelaşînka Bengalê**, **şînşînka Bengalê** (*Coracias benghalensis*), balindeyeke ji famîleya qelaşînkan (*Coraciidae*) ye, beşek ji koma *[[Passeriformes]]* e. Qelaşînka Bengalê ji Rojavayê Asyayê heya Hindistanê dijî, li çîmenên vekirî û jîngehên daristanan hevpar e. Ew bi piranî bi kêzikan, nemaze *[[Coleoptera]]* dixwe. *Coracias benghalensis* li herêmên ku ji hêla mirovan ve hatine guheztin xweş adapte bûye.
Hêrodêsê Mezin

**Hêrodês I** (; ) an **Hêrodêsê Mezin** keyekî Cihûstanê () bû. Hêrodês di navbera 37 û 4 b.z. de key bû. Ew dilsozê Romayê bû; keyaniya wî hevalbendê Komara Romê û Împeratoriya Romê bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Dîroka Îsraêlê
Kategorî:Împeratoriya Romê
Kategorî:Jidayikbûn 70î b.z.
Kategorî:Mirin 0î b.z.
Kategorî:Serdema helenîstî
Kategorî:Serdema kevnare
The Big Bang Theory

***The Big Bang Theory*** sîtkomeke televîzyonê ya amerîkî ye ku ji aliyê Chuck Lorre û Bill Prady ve hatiye afirandin. Rêzefîlm li ser CBSê di 24ê îlona 2007an de cara pêşîn hatiye pêşandan, û di 16ê gulana 2019an de qediya ku di 12 sezon de 279 beş hatine weşandin.

Rêzefîlm çîroka jiyana pênc karakterên ku li Pasadena, Californiayê dijîn, dikir: Leonard Hofstadter (Johnny Galecki) û Sheldon Cooper (Jim Parsons), her du fizîknasên Caltechê ne ku di apartmanekê de dijiyan; Penny (Kaley Cuoco), garsoneke ku dixwaze bibe aktrîsek û li hemberê mala Leonard û Sheldonê dijiya û hevalên Leonard û Sheldon ên bi qasî wan geek in, endezyarê hewayê Howard Wolowitz (Simon Helberg) û stêrfizîknas Raj Koothrappali (Kunal Nayyar).

## Çavkanî
Johann Joachim Becher

**Johann Joachim Becher (** 6ê Gulanê 1635 - Çiriya Pêşîn 1682 **)** bijîşk, alkimîst, pêşengê kîmyayê, zanyar û maceraperest alman e ku bi pêşkeftina teoriya şewitandinê ya phlogistonê tê naskirin.

thumb|210px|Rûpelê Theatrum Chemicum Cilda VI (1659), rûpela yekem a 'Discursus Solini Saltztal Regiomontani De potentissima philosophorum medicina universali, lapis philosophorum trismegistus dicta.'

## Jiyana destpêkê û perwerdehiya wî

Becher di Şerê Sî Salan de li Speyer ji dayik bû. Bavê wî wezîrê Lutheran bû û dema ku Becher zarok bû mir. Di sêzdeh saliya xwe de Becher xwe ne tenê ji piştgiriya xwe lê ji diya xwe û du birayên xwe jî berpirsiyar dît. Ew çend hunerên destan ên piçûk fêr bû û kir, şevên xwe ji xwendina vegotina herî cihêreng re terxan kir û bi hînkirinê kêmek jî qezenc kir.

Di 1654-an de, di nozdeh saliya xwe de, wî Discurs von der Großmächtigen Philosophischen Universal-Artzney / von den Philosophis genannt Lapis Philosophorum Trismegistus (gotara li ser dermanê felsefî û gerdûnî yê bêkêmasî ji hêla fîlozofê bi navê Lapis Philosophorum Trisme) Salzthal ji Regiomontus. ' Ew bi zimanê Latînî di 1659 -an de wekî Discursus Solini Saltztal Regiomontani De potentissima Philoshorum Medicina Universali, lapis Philoshorum trismegistus dicta (ji hêla Johannes Jacobus Heilmann ve hatî wergerandin) di vol. VI ya Theatrum Chemicum.
## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1635
Kategorî:Mirin 1682
Keyaniya Lorî

**Keyaniya Lorî** yan jî **Ermenistana Lorî** (bi zimanê ermenî: Տաշիր-Ձորագետի Թագավորություն lat: *Tashir-Dzorageti t'agavorut'yun*) keyaniyakî Ermenî ye ku di salên 979 û 1118an de li bakûrê Ermenistana îroyîn de serewertî yê kiriye.

thumb

## Rêveber

thumb|Kiurike Lorî û birayê xwe

* Gurguên I 982-989
* David Anholin (David I) 989-1048
* Gurguên II (Cirîac II) 1048-1089
* David II 1089-1145
* Gurguên III (Cirîac III) 1145-1185
* Ebas (Lorî) 1185-1192
* Axsatan I 1192-1215
* Gurguên IV (1215-1258)
* Pahlavan 1258-1260
* Tagiatin sala 1260
* Axsatan II 1260-1280

## Mijarên têkildar

* Xanedana Şedadiyan
* Selcûqî

## Çavkanî

Kategorî:Keyaniyên ermenî
Împeratoriya Goktirkan

**Împeratoriya Goktirkan** (bi tirkî kevn: 𐰃𐰓𐰃𐰆𐰴𐰽𐰔:𐰰𐰇𐰚:𐱅𐰇𐰼𐰰, *Ïdï Oqsuz Kök Türük*) dewleteke dîrokî ye ku Goktirkan çêkirine di navbera salên 552 û 774an de li Asyaya Navendî û Asyaya Rojhilat. Di sala 630î de dewleta goktirkan bû du parçe. Şerê navxweyî Împeratoriya Goktirkan di navbera Împeratoriya Goktirkan a rojava û Împeratoriya Goktirkan a rojhilat de şikand.

## Mijarên têkildar

* Selcûqî
* Împeratoriya Osmanî
* Tirknasî

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 552an
Kategorî:Goktirk
Goktirkan
Dionysios Solomos

**Dionysios Solomos** (; jdb.  – m. ) helbestvanekî yewnanî yê ji Zakînthosê bû. Ew herî zêde bi nivîsandina Sirûda Azadiyê () tê nasîn, ku ji hêla Nikolaos Mantzaros ve muzîka wê hatiye çêkirin û di sala 1865 û 1966an de bû sirûda neteweyî ya yewnanî û kîprosî. Ew kesayetiya navendî ya Dibistana Heptanese ya helbestê bû, û wekî helbestvanê neteweyî yê Yewnanistanê tê hesibandin - ne tenê ji ber ku wî sirûda neteweyî nivîsand, lê di heman demê de ji ber ku wî beşdarî parastina kevneşopiya helbestê ya berê kir û kêrhatiya wî ji edebiyata nûjen re destnîşan kir. Di nav helbestên din ên balkêş de Ὁ Κρητικός (Krît), Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι (Azad Dorpêç kirin) hene. Taybetmendiyek xebata wî ev e ku ji bilî Sirûda Azadiyê tu helbest neqediyaye, û di jiyana wî de hema hema ti tişt nehatiye çapkirin.

## Çavkanî


Kategorî:Helbestvanên yewnan
Kategorî:Nivîskarên sirûdên neteweyî
Homêros

**Homêros** (bi grekiya kevn: Ὅμηρος *Hómēros*, bi yewnaniya îro: Όμηρος *Ómiros*) bi wateya "dîl", yekemîn helbestvanê yewnanî ye ku tê zanîn. Di 8emîn sedsala b.z. de jiyaye.
 
Dibe ku navê wî ji peyva *ho mē horōn* (anku, *kor* an *çavnedî*) tê. Lewra ew bi xwe kor bûye. Li ser cihê ji dayîk bûna wî nîqaş hene. Hin dibêjin ew li Simîrnayê (Îzmîra îroyîn) hatiye dinyayê, hin jî dibêjin Îtakê, Pîlos, Kolofon, Argos û Xiyos. Lê mirina wî li girava Îosê ye.

Homêros bi destanên Îliyad û Odîseya tê zanîn ku ev destan him bingeha kultura Ewropayê dihewîne, him jî meziniya mîtolojiya yewnanî nîşan dide. [thumb|200px|Homêros, helbestvanê kor, li gorî tabloyeke [William-Adolphe Bouguereau|çep]]

## Wêje
* Joachim Latacz, Troia Û Homer. Koehler Û Amelang, Leipzig/Berlin, 5. çapkirin 2005. ISBN 3-7338-0332-9
* Joachim Latacz: Homer. Yekemîn helbestvanê welatê tarî. Artemis & Winkler, Düsseldorf/Zürich, 4. çapkirin 2003.
* Albin Lesky: Homeros. RE Suppl-Bd 11. Druckenmüller, Stuttgart 1967.
* Pierre Carlier: Homère, Fayard, 1999 ;
* Joachim Latacz (Hrsg.): Homer. Die Dichtung und ihre Deutung. Wege der Forschung. Bd 634. Wiss. Buchges., Darmstadt 1991. ISBN 3-534-09217-1
* Pierre Vidal-Naquet: Le monde d'Homère, Perrin, 2000.
* Joachim Latacz (Hrsg.): Homer. Tradition und Neuerung. Wege der Forschung. Bd 463. Wiss. Buchges., Darmstadt 1979. ISBN 3-534-06833-5
* Louis Bardollet: Les Mythes, les dieux et l'homme. Essai sur la poésie homérique: Belles Lettres, coll. « Vérité des mythes », 1997 ;
* Pierre Chantraine, Grammaire homérique, Klincksieck, coll. « Tradition de l'humanisme », t. I et II, 2002

Kategorî:Helbestvanên yewnan

Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 1ê b.z.
Kategorî:Mîtografî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Yewnanên efsaneyî
Kategorî:Yewnanistana kevnare
Hêsîodos

**Hêsîodos** (; ) helbestvanekî yewnanî yê kevnare yê  bû. Bavê Hêsîodos ji  li  bû; Hêsîodos ji  li  bû. Bi Homêros re, Hêsîodos yek ji yekemîn nivîskarên yewnanî bû û berhemên wî di sîstematîzekirina mîtolojiya yewnan de girîng bûn. Gotina xwe ya helbesta work and days (xebat û roj) ew bi eslê xwe ji rojavayê Anatolyayê ye.

## Berhemên wî
* Teogonîa
* Works and Days (Xebat û roj)
Hin berhem hene ku ya wî ye tê hesibandin ew:
* Shield of Hercules (Mertala Herkûlê)
* Catalogue of Women (Kataloga jinan)
* Precepts of Chiron (Prensîbên Chironê)
* Melampodia and astronomi

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên yewnan

Kategorî:Jidayikbûn sedsala 8an b.z.
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Yewnanistana kevnare
Hermês

**Hermês** (; ) di mîtolojiya yewnanî qasidê xwedayan û xwedayê bazirganî û rêwîtiyê bû. Hermês giyan rêberiya axretê dikir. Ew kurê Zeus û yên Meyayê ye.

Wek qasidê xwedayan, ew biryarên Zeus radigihîne û giyanên mirî digihîne Hadesê. Ew ji dozdeh xwedawendên Olîmpî yekê ye. Di Mîtolojiya romayî de bi navê Merkûr tê naskirin.

## Çavkanî


Kategorî:Kurên Zeus
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Xwedayên bazirganiyê
Kategorî:Xwedayên mirinê yên yewnanî
Hêra

**Hêra** (; ) an **Hêrê** () di mîtolojiya yewnanî de şahbanûya xwedayan bû. Li gorî mîtolojîyê xwedawenda zewacê û jinên zewicî ye. Ew jin û xwişka Zeus e. Sembolên wê tac, gopal û teyrê tawus e. 

Dilsozî li ber wê pir girîng e. Bi taybetî jî dilsoziya malbat û yên navbera jin û mêran li ba wê pir bi qiymet e. Çaxê ku ne dilsoziyek navbeyna jin û mêran bidîta hêrs dibe. Ev hêrs bûn jî karaktera wê kirye karakterekî gelek dijwar. Mirovan jî di derheqê ne dilsoziya da her tim ceza dikir. Bûyina şahbanûya xwedawenda û bedew bûnê bedena wê, wê dikir xwedawendeke gelek qurre.

## Mîta Wê

Li Samosê ango Argosê hatiye dinyayê. Ew jî wek xwişk û birayên xwe wextê hatiye dinyayê aliye bavê xwe, hatiye xwarin. Zeus wê ji bavê wê xilas kir. Destê Okeanos û yên Têtîsê tê xwedîkirin û mezinkirin. Paşî Zeus ra zewicî. Di nav nemiran de jina Zeus ya esil û ya dawî ew bû.

Sê zarokê Zeus û Herayê çêbû. Ew Arês, Îlîtiya, Hêbê ne. Zarokekî din ya Herayê çebû, ew ne ji Zeûsê ne ji kesî bû. Hera bi xwe bê tekilî çêkir kurê xwe Hêfestosê. Ew bû xwedawenda hesinkar.

## Çavkanî


Kategorî:Keybanûyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês
Kategorî:Xwedabanûyên tenduristiyê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên tenduristiyê
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Zarokên Kronos
Persefonê

**Persefonê** (; ) an **Korê** (; ) xwedawendek e di mîtolojiya yewnanî de. Bi taybetî ji dexl re tê têkildar kirin û xatûna dinyaya binerdê ye. Persefonê keça Dêmêtêr û Zeus, jina Hadês bû.

Hêsîodos di pirtûka xwe Teogonîayê de derheqê wê dibêje ; " Persefonêyê Tirsehêz" lê di mîtolojiya yewnanî de ew piranî wek rizgarkerekî derdikeve holê. Dinyaya binerdê ji hêla wê û Hadêsê dihat bi rê ve birin.

## Persefonê û Hadês
Çaxê Persefonê sosina berhev dikir, Hadês wê dît û dilê wî kete wê. Hadês wê bi zorê xiste erebeya xwe û wê revand. Dera revandina wê hin çavkaniyan de Sîsîlya, yên din de jî Asya bû.

Dêmêtêr ji bo dîtina keça xwe dinyayê hemû heta Eleusisê gera. Hêlios qedera wê gotibû lê ew bawer nekir dîsa jî gera. Piştê hin serpêhatiyên Dêmêtêr yeqîn kir ku Persefonê ji jêla Hadêsê hatiye revandin. Hekata di her du destê xwe de pêtal rastê wê hat û cihê Persefonê ji wê re got. Heman demê Dêmêtêr xwedawenda bereketê bû , ji bo xwedawendên din jî bikişîne aliyên xwe xela anî ser rûyê erdê. Xela zindiyên ser ruyê erdê pêrîşan kir, dawiyê de Zeus, Hermêsê şand ba Hadêsê ku Persefonêyê berde.

Hadês neçar ma Persefonê berda lê beriya berdanê libek fêkiyê hinarê avête devê wê. Persefonê tu car vê tema yezdanî bîr nekir, ji ber wê şeş mehê salê Persefon li bin erdê ba Hadêsê bû, şeş mehên din jî ba diya xwe bû. Li Yewnanistana kevnare de dihat bawerkirin ku ew çaxê ba diya xwe diya wê kêfxweş dibûya bereket li rûyê erdê belav dikir lê çaxê ew diçûya ba Hadêsê diya wê xemgîn dibûya bereket diçûya lewma şeş mehên salê mirovan dikariya çandinî bike , şeş mehên din mirovan nedikariya. 

## Çavkanî

Kategorî:Demsal
Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Keybanûyên mîtolojiya yewnanî

Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên biharê
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Dêmêtêr

**Dêmêtêr** ( an ; ) an **Dêo** () di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda çandinî û zayînê bû. Keça Kronos û yên Rae yê bû. Di Yewnanistana kevnare da dihat bawerkirin ku mirovatî çandinî u jiyana cîwar bûyî ji Dêmêtêrê hîn bûye. Yek ji hevjinên Zeûsê ê nemiran e. Persefonêyê ji wî çêkiriye.220x124px|thumb|rast|Rolyefa Dêmêtêr û Persephoneyê

Homêros wê wek *keybanûya por xweşik* an jî *Dêmêtêra xweş kezî* bi nav kiriye. Tê texmînkirin ku kaniya hebandina wê Yewnanîstan e.

### Di mîtolojiyê de têkariyên Xwedawendê ji mirovan ra
Keça Dêmêtêrê Persefonê ji hêla Hadêsê hatibû revandin.Dêmêtêr ji bo dîtina keça xwe dinyayê hemû heta Eleusisê gera. Hêlios qedera wê gotibû lê ew bawer nekir dîsa jî gera. Dêmêtêr li Eleusisê cilên xwe guherand û xef bû mêvanê key Keleos û keybanû Metaneirayê. Malbat gelekî mevandariyê ji xwedawendê re kirin. Dêmêtêr ji bo spasiya wan xwest ku mîrzayê biçûk Demofonê bike nemir. Lê di nav rîtûelên nemiriyê de, kesên ku bibe nemir divê bihata şewitandin. Dêmêtêr çaxê mîrzayê dişewitan Xatûn hat û ji tirsa kêrek da, Dêmêtêr bê hemdê xwe nekarî rîtûelê biqedîne. Kurikê biçûk di destê Dêmêtêrê mir. Dêmêtêr hî ji vê yekê gelek xemgîn bû. Kekê Demofonê Triptolemosê re çandiniyê hîn kir û dexlan diyariyê mirovan kir. Mirovan jî li ser navê Dêmêtêrê perestgehek li Eleusisê ava kir.

Hêsîodos jî ji behsa wê û Krîtîyeke bi nave Îason dike. Dêmêtêr dil dabû wî fanîyê. Ji Îasonê jî kurekî bi navê Plutosê çêkir.

## Çavkanî

Kategorî:Demsal

Kategorî:Hevjinên Posîdon
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên dadmendiyê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên biharê
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Zarokên Kronos
Hêlios

**Hêlios** (; ) di mîtolojiya yewnanî de tîtanê rojê ye. Heman demê de kesayîtbûna rojê ye. Bernavka wî Hêlîosê nawest. Ew zarokê Hîperîon û Teîayê ye Li gorî Hêsîodos ew mêrê Persêyê ye. Bi wê re hinek nemirên girîng çêkiriye. Hêlios bavê Phaithon, Eêtes, Kîrkê, Pasîfaê ye.

Dihat bawerkirin ku Helîos her roj li aliyê rojhelatê (Etîyopyayê) rojê bardikir pê erebeyek dibir rojavayê (li warê hesperîdan) diquliband. Şevê di nav tasekî zêr de dîsa diziviriya.

Ew wek xortekî qeşeng û bihêz dihat teswîrkirin. Porên wî wek tîrêjên rojê bû.

## Hebandina Hêlios
Hêlios di nav çanda Yewnanî cihekî xwediyê cihekî girîng be jî ji wî re perestinê nedikirin. Ji ber ku di nav civaka yewnanî de ev di nav wan û 'barbaran' da cudahiyek bû. Barbar ji rojê diperêsindan. Lê dîsa jî Platon jî Sokratês carna silavên xwe jê re dişandin û carna jê re duayan jî dikirin.

Her çi qas civaka yewnanî perestinê ji bo Hêliosê nekir in jî li girava Rodosê perestin û hebandina wî dihat çêkirin. Peykerê Gewre yê Rodosê ku di nav heft nuwazeyên cîhanê de ji bo wî hatibû çêkirin.

## Çavkanî


Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedayên efsûnî
Kategorî:Xwedayên yewnanî
Artemîs

**Artemîs** () di mîtolojiya yewnanî xwedawenda nêçîr û heyvê ye. Bavê wê Zeus, diya wê jî Lêto ye. Cêwikê wê jî xwedawend Apolon e. Li Mîtolojiya romayî de wekî Diana tê zanîn. Li gorî Hêsîodos *Artemîsê tîr diavêt* e.

thumb|rast

## Çanda Civaka Kevnar de Artemîs
Ew jî birê wê Apolon jî ji bilî Yewnanistanê piranî wek xwedawendên Anatolyayê tên hesibandin. Lê forma Artemîsê yên seretayî hinek din jî kevintir e. Dibê ku çavkaniya baweriya Artemîsê, hebandina Kîbelê û Îsîs bû. Ji ber ku her sê jî mê bûn û sembola wan xezal bû. Dihat bawerkirin ku ew bereketê didin.

Perestgeha wê herî mezin li bajarê Efesosê bû. Ev perestgeh heman demê de di nav Heft nuwazeyên cîhanê ye. Ev perestgeh bi navê Perestgeha Artemîsê ya Efesosê tê zanîn. Di sala B. Z 550ê çêkirina perestgehê dest pê kiriye. Ev perestgeh 127 stûnan pêk dihat. Di nav perestgehê peykerekî mezin yên xwedawendê hebû. Niha ji xeynî stûnan ti tişt ji perestgehê nemaye.

## Di Mîtolojiyê da Rolên Artemîsê
* Artemîs rojek beriya cêwikê xwe Apolonê ji dayîk bû. Roja din alîkariya zayîna cewika xwe kir. Piştî dîtina zayîna birayê xwe û êşa dîya xwe soz da ku tu car nezê û her tim keçinî bimîne.

* Her du cêwik jî pê kevan û tîrê hatibûn çekdar kirin. Tîrêjên rojê sembola Apolonê, yên heyvê ya Artemîsê ye.

* Di despêka Şerê Troyayêyê da Key Agamemnon xezalekê Artemîsê kuştibû. Artemîs ji vê yekê gelek aciz bibû nedihişt ba rabe û keştiyên Akayan biçin Troyayê. Ji bo ku naletê rake Agamemnon hewl da ku keça xwe Îfîgeniayê qurbanî Artemîsê bike. Lê di dawiyê da Artemîs ji bo qurbankirinê xezalekê da Agamemnonê, Îfîgeniayê jê stand û dotmîrê di perestgehê Taurisê da kir rahbik.
thumb| Qurbankirina Îfîgeniayê

* Di Şerê Troyayê de Aeneisê ku ji hêla Diomêdêsê ve hatibû birîndarkirin, tedawî kir.

* Li gorî gotinek Artemîs, Orîonê ku hewl dabû destdirêjî wê û rêhevalê wê bike kuşt.

* Rêhevala Artemîsê, Kalîsto ji Zeusê re têkiliyên cinsî kir. Soza keçiniyê xera kir. Artemîs vê yekê efû nekir, Kalîstoyê kire hirç.

* Niobeyê diya 6 an go 7 keçan bû, ji Lêtoyê re forsa xwe kir. Digot ez bi awaya zayokî ji Lêtoyê çêtir im. Keça Lêtoyê Artemîsê vê yekê qebûl nekir hemû keçên Niobeyê bi dijwarî kuşt.

* Demekî Artemîsê di nav licekî sere xwe dişûşt, nêçîrvan Aktîon xef temaşe wê kir. Artemîsê ji vê yekê agahdar bû. Aktîonê kirê şiklê xezalekê û wî avêt ber pêncî segê. Pêncî seg nêçîrvan Aktîonê perçiqand.

* Bajarê  êdî qurban nedidan Artemîsê. Artemîsê ji bo cezakirinê Berazê Kalîdonê şande li ser bajarê. Pişt re ji bo nêçîrê berazê grûbeke lehengan gihabû hev. Di nav grûbê Têseûs, Îason, Dioskouroi, Atalantê, Meleager hebû. Di dawiyê de Atalantê û Meleager Berazê Kalîdonê kuştin.

## Çavkanî


Kategorî:Jin di mîtolojiya yewnanî de
Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên nêçîrê
Kategorî:Xwedabanûyên şevê
Kategorî:Xwedabanûyên tenduristiyê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Selênê

**Selênê** () di Mîtolojiya yewnanî xwedawenda heyvê bû. Hêlios birayê Selênêyê bû.Ser eniya wî hîlal , destê wî da meşalekî girtî û serê wê da jî pê banek ra tê teswîr kirin.
thumb| Selênê û Endîmîon - Freskên Pompeî(sedsala 1em

#### Selênê û Endîmîon

Selênê evîndara şivanekî bû.Navê wî şivanê Endîmîon bû. Zeus şivanê ra taybetiyên gencîneyeke bêdawî , kengî bixwaze wê demê , çiqas bixwaze ew qas razî da. Her şev çaxê Endîmîon li çiyayê Latmusê razê , Selênê ji bo temaşekirin û parastina wî, li asîmanê tê te erdê.

## Çavkanî

Kategorî:Xwedabanûyên efsûnî
Kategorî:Xwedabanûyên şevê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Rodos

**Rodos** (, ; ) giravek yewnanî ye ku di Deryaya Egeyî de ye. Gelek nêzîkê parzemîna Asya û Anatolyayê

### Girava Rodosê di mîtolojiyê da
Di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda giravê, Rodosê nîmfê bû û heman demê de jina Hêlios bû. Ev rewş bi awaya dînî de giravê dike gelek cihekî pîroz.

## Çavkanî

Kategorî:Giravên Deryaya Navîn
Ebdulmelik

**Ebdulmelik** () xelîfeyê Îslamê bû. Ebdulmelik di navbera nîsan 685an û  de xelîfeyê bû. Ebdulmelik xelîfeyê pêncemîn ê xanedana Emewiyan bû.

Kategorî:Jidayikbûn 640î
Kategorî:Mirin 705
Kategorî:Xelîfe
Welîd I

**Welîd I** () xelîfeyê Îslamê bû. Ebdulmelik di navbera  û sibata 715 de xelîfeyê bû. Ew xelîfeyê şeşem ê xanedana Emewiyan bû.

Kategorî:Jidayikbûn 670î
Kategorî:Mirin 715
Kategorî:Xelîfe
Silêman (Umeye)

**Silêman** () xelîfeyê Îslamê bû. Silêman di navbera  û  de heftemîn xelîfeyê xanedana Emewiyan bû.

Kategorî:Jidayikbûn 675
Kategorî:Jidayikbûn 670î
Kategorî:Mirin 717
Kategorî:Xelîfe
Rea

**Rea** (; ) an **Reia** () di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda û Tîtanek bû. Mêrê Reayê Kronos bû. Rea dayika xwedayan bû; yek ji kurên wan Zeus bû.

Kategorî:Kîbelê

Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Zarokên Okeanos
Ûranos (mîtolojî)

**Ûranos**, carina jî **Ûranûs** (; ), di mîtolojiya yewnanî de xwedayê ezmanan ye. Jina Ûranos Gaîa ye. Heman demê de Gaîayê wî çêkiriye.

Ûranos ne wek xwedawendekî piranî kesayîtbûna esmanan xwe nîşan dide. Hevjina wî jî kesayîtbûna erdê ye.

## Mîta Wî

Zarokên Gaîa û yê Ûranosê sê cureyên pêk tên. Cureya yekem Tîtanin. Tîtan şeş nêr û şeş mê ne. Navê wan Okeanos, Koîos, Hîperîon, Îapetos, Teîa, Rea, Temîs, Mnêmosînê, Febê, Tetîs û Kronos e.

Kategorî:Keyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtên afirandinê
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedayên yewnanî
Okeanos

**Okeanos** (; ) di mîtolojiya yewnanî de Tîtanek û xwedayê okyanûsê ye. Jina û xwişka Okeanosî Têtîs e. Zarokên Okeanosî xwedayên çeman in, hejmara wan 3000, navê wan Okeanîd in.
[thumb|çep|Okeanos û jina wî Têtîs di mozaîkekê de li [Zeugma (Dîlok)]]

## Çavkanî

Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedayên deryayê yên yewnanî
Kategorî:Xwedayên derya û çeman
Posîdon

**Posîdon** () di mîtolojiya yewnanî de xwedayê avê û deryayê yê. Posîdon di heman demê de xwedayê erdhejan e. Afirînerê hespan e û heman demê de sembola wî jî hesp e. Hevjina Posîdonî Amfîtrîte ye. Ew ji yek Xwedawendên Olîmpî yê û birayê keyê Xwedawendên Zeusê ye. Kurê Kronos û Reayê ye. Destê wî rima sê serî bi riha şîn hatiye teswîrkirin.[thumb|Peykerê Posîdonê li [Kopenhagê (Danîmarka)]]

## Etîmolojî
Navê wî pir kevn e. Ji ber vê yekê dibe ku hêj di nav demên kevnar de jî bikaranîna peyvên ku ji navê wî pêk anîne, winda bûne. Lewma etîmolojiya navê wî baş nayê zanîn. Lê belê hin texmîn hene. Hinek nivîskar wî "mêrên erdê" hinek din jî wek "mîrê avan" wateya navê wî ji girêdana etîmolojiyê kirine. Platon derheqê wateya navê wî de "gelek tiştan dizanî" gotiye. 

## Mîta wî

Ew jî wek xwişk û birayên xwe ji hêla bavê xwe Kronosê hate xwarin. Heya birayê wî Zeus wî ji zikê Kronosê derxist ew di nav zikê Kronosê ma. Paşê pê Şerê tîtanan Zeus xwişk û birayên xwe rizgar kir. Desthilatdarî ket destê Xwedawendên Olîmpî, Posîdon jî bû xwediyê behr û avê.

Rima wî ya sê serî ji hêla Kîklopan hatiye çêkirin. Piştre Kîklopan wek xelatek rimê dane Posîdonê.

Hevjina wî û kurê wî ya ji hevjina wî Trîton û Posîdon bi hev re di bin behrê de di nav qesrên xwe dijîn.

Posîdon piranî rik ji mirovan û xwedawendên din digirt. Ji xwe gelek mîtên wî li ser vê rikê ye. Yên herî navdar jî çîroka Odîseusê ye.

## Îtîlafên navbeyna xwedawendên din û Posîdonê

* Posîdon her tim qurre bû ji ber vê yekê neheqiyen birê xwe Zeusê qebûl nedikir. Carekê li hemberî birê xwe serî rakir. Ew ne tenê bû Hêra û Atênê ji hevalbendên wî bûn. Lê Zeus bi alîkariya Têtîs û Briareusê hêza wan şikand. Pişt re Zeusji bo ku ji wîre bibe ceza wî da xulamtiya Key Laomedonê. Key jî ferman da ku sûr ji bo bajarê xwe Troyayê çêken. Posîdon neçarma vêyekêqebûl kir. Dihat bawerkirin ku sûrên Troyayê pê destê Posîdonê hatiye çêkirin. 

* Carekê Posîdon ji Atênêyê bajarê Atînayê xwest. Digot *ez çêtir bim ji bo bajarê* lê Atênê vê yekê qebûl nekir. Posîdonê ji bo ku başbûna xwe bide qebûlkirin rima xwe zinarekî da heta perestgeha Akropolîsa Atînayê behr hat. Behr êdî dihata Atînayê jî. Atênê jî pê darekî zeytûnan hat, darê diyarî Atînayê kir. Keyê Atînayê ya yekem Kekrops darê eciband û Atênêyê bijart. Çiqên zeytûnê ji bû sembola aşîtiyê. 

## Çavkanî

Kategorî:Keyên mîtolojiya yewnanî

Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Xwedayên avê
Kategorî:Xwedayên deryayê yên yewnanî
Kategorî:Zarokên Kronos
Dionîsos

**Dionîsos** (; ), **Bakxos** (; ), an **Eleutereûs** (; ) di mîtolojiya yewnanî de xwedayê tirî û şerab û azadiyê ye. Dionisos di heman demê de jî xwedayê baxçe û fêkiyan, dînbûnê û çandinî û dirûnê ye. Dionîsos kurê Zeus û Semelê ye. Jina wî Arîadnê ye.
[çep|thumb|Mozaîka ku Dionîsosê serxweş temsîl dike, li çepê keça wî ya [naîad Teletê û li rastê satîrekî bi navê Skîrtos ku pala xwe dide ser wî. Ev mozaîk li muzeya mozaîkan a Zeugma ya Dîlokê ye.]]

## Çavkanî


Kategorî:Kurên Zeus
Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Xwedayên adaniyê
Kategorî:Xwedayên xwezayê
Kategorî:Xwedayên yewnanî
Aleksandros II Zabînas

**Aleksandros II Teos Epîfanês Nikêforos** (, ), nasnav **Zabînas** (), şahekî Împeratoriya Seleukî bû ku di navbera salên 128 û 123an b.z. de serwerî kiriye. Aleksandros şahê bîstem ê Împeratoriya Seleukî yê serdema helenîstîk bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn sedsala 2an b.z.
Kategorî:Mirin 123 b.z.
Kategorî:Şahên seleukî
Gaîa

**Gaîa** (; ) an **Gê** () di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda Dinyayê ye ku erd û axê re hatiye têkildar kirin. Navekî wê jî *Dayika Ax* e. Mêrê Gaîayê Ûranos e. Pir zarokên wan hene yek ji wan Kronos e. Zarokên Gaîayê Tîtan in.

## Mîtolojiya Gaîayê
Ew piştî Xaosê çêbû. Sembola erdê bû çêbûna wê heman demê afirandina ewil ya cihekî madî bû. Ew mêrê xwe Ûranosê (esmanê) çêkir, çîyayên bilind, behrê çêkir. Pontosê çêkir. Piştre mêrê xwe re hembez bû Okeanosê, Koîosê, Hîperîonê, Iapetosê, Theiayê, Reayê, Temîsê, Mnêmosînêyê, Febêyê, Kronosê û Têtîsê bi hev re çêkirin.

Piştre Gaîayê her sê Kîklopan za. Ji xeynî wan jî zarokên Ûranos û Gêyê çêbû: Ew sê zarokên dijwar bûn navê wan Kottos, Briareus, Gyes bû.

Çaxê Gaîayê zarokên xwe anîn dinê vêga pirsgirêka desthelatdariyê derket holê. Ji bo hikûmraniya xwe Ûranos zarokên xwe dewisande zikê diya wan heman demê wan binax kir.  Lê kurê dawî Kronos gunên bavê xwe jêkir Gaîa jî Pontosê re ket tekiliyên cinsî. Zarokên wan bi navê Forkîs Kêto Taumas Eurîbîa û Nêreûs çêbû.

Gaîa dîsa têr nebû ji zarokên xwe jî zarokan çêkir. Hinek ji wan tiştên erdê, behrê an jî yên hewayê bûn.

Gaîa bi Tartarosê re jî tekiliyên cinsî kir. Tîfon û Exîdnayê ji dayik bûn. Binemaliyên her du mexlukatan gelek canewarên dijvar peyda bû.

Ûranos bi alîkariya Gaîayê têk çûbû. Rêya filitandina Zeusê, Gaîa nîşanê Reayê kir. Bi saya wê Kronosê jî li hemberê kurê xwe têk çû. Her dû şoreşa nifşên xwedawendan jî bi alîkariya Gaîayê ser ket.

## Hebandina Gaîayê
Gaîa xwedawenda nifşa yekem bû. Ev di dînê Yewnanistana kevnare de jî wisa tesîr dike. Encamê yekembûna wê wateyekê kozmîk dide wê. Tenê wek semboleke dimîne. Taybetiyên wê hêdî hêdi dikevin destê xwedawendên bereketê Dêmêtêr û yên Kîbelêyê. Qedrê Gaîayê jî hingî diçe kêm dibe. Lê disa em gelek cihan de cihê perestinê wê dibînin, wek perestgeha Apolonê yên Delfîyê.

## Çavkanî

Kategorî:Cîhan

Kategorî:Hevjinên Posîdon
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Rodos (mîtoloji)

**Rodos** (, ; ) an **Rodê** (; ) di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda girava Rodos û jina Hêlios bû. Ew bi xwe nîmfêyekî bû.

Kategorî:Okeanîd
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Zarokên Afrodîtê
Kategorî:Zarokên Posîdon
Zinan

**Zinan**, gundekî Qerehesenê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerehesenê
Virginia Woolf

**Virginia Woolf** an jî **Adeline Virginia Stephen** nivîskareke îngilîz e ku wekî yek ji girîngtirîn nivîskarên modernîst ên sedsala 20an û pêşengeke bikaranîna herikîna hişmendiyê wekî amûreke vegotinê tê hesibandin.

Nivîskar di hawîrdorek çandî ya geş de mezin bû. Ew keça zewaca xwe ya duyemîn bû, dê û bavên wê herdu jî jinebî bûn û zarokên wan ên din jî hebûn. Tevî ku li malê perwerde dîtiye jî, Virginia Woolf di destpêkê de eleqeyek ji çand û wêjeyê re nîşan da: Qanûnek '"nenivîsandî" ji bo keçên ji malbatên baş ên ku di serdema Vîktoryayê de dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin
Kategorî:Nivîskarên brîtanî ên sedsala 19an
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Nivîskarên îngilîz ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Lewes

**Lewes** () bajarok û navçeyek li wilayeta East Sussex, Îngilîstan ye.

## Lewes

Lewes-udsigt.jpg|view of Lewes from Lewes Castle
Lewes - High Street - geograph.org.uk - 1186572.jpg|High Street
Lewes St. Anne's Church 4.JPG|St. Anne's Church
Lewes Old Library.JPG|old library
Lewes Town Hall - geograph.org.uk - 225303.jpg|Lewes Town Hall
Lewes, East Sussex - geograph.org.uk - 1392207.jpg|from Malling Down
Jupîter

**Jupîter** ( an **** ([ˈjɔwɪs])) mezintirîn xwedayê Romaya Kevnare bû. Di mîtolojiya romayî, Jupîter şahê hemî xwedayan, desthilatdarê çiyayê Olîmpê, û xwedayê esman û birûsiyê bû. Jupîter jî bavê xwedayan bû. Jina Jupîter Iuno bû. Iuppiter di mîtolojiya yewnanî de heman xwedayê Zeus e.[çep|thumb|Jupîter di wênesaziya afresk de, ji . Qertelê () Jupîter li kêleka textê disekine. [Erd li ber lingên Jupîter e. ()]]

## Çavkanî

Kategorî:Keyên xwedawendan
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Kategorî:Xwedayên dadmendiyê
Kategorî:Zeus
Saturnus

**Saturnus** (bi latînî: *Sāturnus* [saːˈtʊrnʊs]), xwedawendek bû li Romaya Kevnare. Li gorî mîtolojiya romayî Saturnus yek ji tîtanan û kurê Caelus û Terra bû. Xwişka xwe Ops yê ra zewicî. Bavê Iuppiter, Neptunus, Pluto, Iuno, Ceres û Vesta bû. Heman demê de ew mîtolojiya yewnanî de wek Kronosê derbas dibe. Li gor mîtolojiya romayî Saturnus wextê ava kirye.

Romayî li ser girê Capitoliumê ji wî re perestgehek çêkirin û xezîne û qanûnnameyên xwe jî li wir xef kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kronos

Kategorî:Xwedayên xwezayê
Neptunus

**Neptunus** di mîtolojiya romayî de xwedayê avê û deryayê bû. Neptunus di heman demê de xwedayê hespan û erdhejan bû. Jina Neptunusî Salacia bû. Neptunus birayê Iuppiterî û Plutoyê bû. Ew kurên Saturnusê bûn.


Kategorî:Posîdon
Kategorî:Xwedayên avê
Kategorî:Xwedayên derya û çeman
Ceres

**Ceres** ([ˈkɛreːs]) di Mîtolojiya romayî de xwedawenda çandinî û zayînê bû. Ceres diya Proserpina bû. Wekheva wê ya Mîtolojiya yewnanî Dêmêtêr e.


Kategorî:Dêmêtêr
Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedawendên xwarinê
Proserpina

**Proserpina** () an **Cora** () û eslen **Libera** di mîtolojiya romayî de xwedawendek bû. Proserpina keça Ceres û Iuppiter û jina Liber. Di bin bandora Yewnan de, mîtolojiya Proserpinayê û mîtolojiya yewnanî ya Persephonê kişand, û ji sedsala 2-an berî zayînê, Pluto mêrê Proserpina tê hesibandin. (Mîna di mîtolojiya yewnanî de, Persephonê keça Dêmêtêr û jina Hadês bû.)

Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê