open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lîsteya bendavên Porto Rîkoyê

Eve lîsteya **bendavên Porto Rîkoyê**.

## Bendavên Porto Rîkoyê

* Gola Lago Caonillas, Utuado, Puerto Rico Electric Power Authority (PREPA)
* Gola Carite, Guayama, PREPA
* Bendava Carraízo û Lago Loíza, Trujillo Alto, Puerto Rico Aqueducts û Sewers Authority (PRASA)
* Gola bendavê Cerrillos, Ponce, United States Army Corps of Engineers
* Gola Lago de Cidra, Cidra, PRASA
* Bendava Coamo, di navbera Coamo û Santa Isabel de, PREPA
* Gola Dos Bocas, li herêmên Arecibo û Utuado, PREPA
* Gola Guajataca, li herêmên San Sebastián, Quebradillas û Isabela, PREPA
* Gola Lago Guayabal, Juana Díaz, PREPA
* Gola Lago el Guineo (Rio Toro Negro), Villalba, PREPA
* Garzas, Peñuelas, PREPA 
* Gola Lago La Plata, Toa Alta, PRASA
* Bendava Patillas, Patillas, PREPA
* Bendava Portugués, Ponce, USACE
* Projeya Rio Blanco, Naguabo, PREPA
* Bendava El Salto 1 û bendava El Salto 2, Comerío
* Gola Lago Toa Vaca, Villalba, PRASA
* Projeya Yauco, Yauco, PREPA

## Galeriya wêneyan

girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Las_riberas_del_lago_de_la_Represa_Dos_Bocas%2C_Utuado%2C_Puerto_Rico..._-_panoramio.jpg/200px-Las_riberas_del_lago_de_la_Represa_Dos_Bocas%2C_Utuado%2C_Puerto_Rico..._-_panoramio.jpg|thumb|310x310px|Peravên gola bendî li Dos Bocas (Utuado).
 
Lago Dos Bocas with dam in Puerto Rico.jpg|Gola bendavê Dos Bocas li Porto Rîko
LagoCaonillas.jpg|Gola Lago Caonillas
Carraizo Lake Dam, Puerto Rico.JPG|Bendava Carraízo
171012-F-FH950-0062 (37634526756).jpg|Bendava Lago Dos Bocas piştî Bahoza Maria
Lago Patillas en Patillas, Puerto Rico.jpg|Gola Lago Patillas


## Çavkanî

Kategorî:Bendav
Kategorî:Bendavên Porto Rîkoyê
bendavên Porto Rîkoyê
Lîsteya çiyayên Swêdê

thumb|Lûtkeya başûr a Kebnekaise, çiyayê herî bilind ê Swêdê (2012)

Eve lîsteya çiyayên herî bilind ên Swêdê.

## 12 lûtkeyên herî bilind (zêdeyî 2000 metreyî)
Li Swêdê 12 lûtkeyên çiya hene ku bilindbûna wan bêhtirî 2000 metreyî ye.

## Lûtkeyên herî bilind li gorî parêzgehên dîrokî yên Swêdê

## Çavkanî

Kategorî:Çiya
Kategorî:Çiyayên Swêdê
Kategorî:Lîste
Kategorî:Swêd
Abroscopus

***Abroscopus***, teyrekî biçûk ê ku ji famîleya çirkoneyan (*[[Cettiidae]]*) ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Lîsteya çiyayên Ketelonyayê

Eve lîsteya **çiyayên [[Ketelonya]]yê**.

girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/View_of_pica_de_Estats_from_estany_Estats.jpg/220px-View_of_pica_de_Estats_from_estany_Estats.jpg|thumb| Pica d'Estats ji Estany d'Estats
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Monta%C3%B1a_del_Pedraforca.jpg/220px-Monta%C3%B1a_del_Pedraforca.jpg|thumb| Pedraforca
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Pedraforca2.jpg/220px-Pedraforca2.jpg|thumb| Pedraforca
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Pic_de_Perafita.jpg/220px-Pic_de_Perafita.jpg|thumb| Tossal de la Truita, wekî Pic de Perafita jî tê zanîn
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Pic_de_Monteixo.jpg/220px-Pic_de_Monteixo.jpg|thumb|Lûtkeya Monteixo
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Roc_bataller.JPG/220px-Roc_bataller.JPG|thumb| Roc Bataller, Pallars Sobirà
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Estany_Gran_de_la_Pera_P1030385.JPG/220px-Estany_Gran_de_la_Pera_P1030385.JPG|thumb| Monturull li ser gola Estany Gran de la Pera
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Salvador_espases.JPG/220px-Salvador_espases.JPG|thumb| Puig de l'Hospici nêzîkî Vacarisses
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Pic_de_la_C%C3%B2pia_de_Palomes.JPG/220px-Pic_de_la_C%C3%B2pia_de_Palomes.JPG|thumb| Còpia de Palomes (837 m) li Ketelonya Navîn

## Ferhengoka ketelanî-kurdî
* cim: lûtke
* massís: girse, masîv
* muntanya: çiya
* penya: zinar
* puig ("pûç"): gir
* turó: gir

## Çavkanî

Kategorî:Çiyayên Ketelonyayê
Kategorî:Ketelonya
Kategorî:Lîste
Acanthorhynchus

***Acanthorhynchus***, çûkeke biçûk a ku ji famîleya *[[Meliphagidae]]* ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Actenoides

***Actenoides***, çûkeke biçûk a ku ji famîleya *[[Alcedinidae]]* ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Fatih Portakal

**Fatih Portakal**, (jdb. 2ê sibatê 1967, Nazilli, Aydın) rojnamevan û pêşkêşvanekî tirk e.

## Perwerdeh
Xwendina xwe ya seretayî li Nazeliyê û lîse jî li Lîseya Ataturk a Îzmîrê qedand. Zanîngeha Stenbolê, Fakulteya Zanistên Aborî û Îdarî qedandiye. Di sala 1994an de ji bo berdewamiya xwendina xwe û mamostetiya zimanên biyanî çû Australya.

## Dema xebatê
Fatih Portakal, piştî xwendina xwe, demekê li Australya rêveberê xwaringehek navdar bû. Di sala 1997an de vegeriya Tirkiyê û bi Armagan Topper re zewicî.

Di navbera salên 1997 û 2005an de di Star TV de wek nûçegihan xebitî. Di sala 2005’an de li ser pêşniyara rojnamevanê navdar Muhammed Alî Birand ji bo kanala D. Di Gulana 2010 de, li ser pêşniyara Irfan Djurmanji, pêşkêşvanê kanala nûçeyan a FOX, ew ji bo vê kanalê hate veguheztin.

Fatih Portingale di navbera salên 2010 û 2013'an de pêşkêşvanê Calarsat bû. Di Îlona 2013'an de ji ber ku pêşkêşvana kanalê Nazli Tolga Berninke-Meyer zewicî û çû derve, Fatih Portakal bû lengerê FOX Evening News *.* 

Di 43yemîn Xelatên Bilbilê Zêrîn de, Fatih Portakal xelata baştirîn lengerê nûçeyan wergirt. 

## Berhemên wî

* Sessiz (2012)
* Aklımla Dalga Geçme (2016)

## Çavkanî

Kategorî:Bêjerên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Mirovên zindî
Şeqbûn

thumb|474x474px|Di gavên şeqbûnê de qebareya zîgotê naguhere, qebareya xaneyên nû kêm dibe. Ango di her dabeşbûnek de qebareya xaneyên nû (xaneyên keç) dadikeve nîvê qebareya makexaneyê
**Şeqbûn** (bi înglîzî: *cleavage*), li pêy pîtînê dabeşbûna xaneyên pêşembriyoyî.

Pîtîn di coga hêkê de rû dide. Piştê pîtînê, zîgota mirov di nav 24 saetan de dabeş dibe û dibe embriyoya du xaneyî. Li pey pîtînê, zîgot bi rêzedabeşbûnên li pêy hev, bi lez dabeş dibe. Bi dabeşbûna mîtozî hejmara xaneyan wekî 2, 4, 8, 16, 32, 64 ... zêde dibe. Ev qonaxa dabeşbûnê ya zîgotê wekî şeqbûn tê navkirin. Şeqbûn di coga hêkê de dest pê dike, heta embriyoya bigihîje malzarokê, didome. Di gavên şeqbûnê de qebareye zîgotê naguhere, qebareya xaneyên nû kêm dibe. Ango di her dabeşbûnek de qebareya xaneyên nû (xaneyên keç) dadikeve nîvê qebareya makexaneyê.

Xaneyên nû yên bi şeqbûnê hatine çêkirin, wekî “blastomer” tên navkirin. Hemû blastomer ji aliyê bomaweyî (genetîkî) ve kopyayên hev in.

Şeqbûn, piştê pîtînê bi çalakiya hokara handerkirina mîtozê (bi înglîzî: *mitosis promoting factor (MPF))* dest pê dike.MPF ji du binebeşan pêk tê, Sayklîna B û kînaza pêgira sayklîn. Bi çalakiya hokara handerkirina mîtozê, çerxa xaneyê ya blastomeran tenê bi du gavan didome: Qonaxa S û Qonaxa M. Ango di xaneyên pêşembriyoyî de qonaxên G1 û G2 yên çerxa xaneyê an hîç tune an jî gellek kurt e, loma dabeşbûnên şeqbûnê li gor debeşbûna mîtozî ya asayî gellek bi lez rû dide.

Berê her dabeşbûnek, bi duhendebûnê, hejmara kromozomên blastomeran dibe du qat. Ji ber ko kromozom ji ADN û proteîna hîston pêk tê, ji bo berdewamiya şeqbûnê divê ADN were dirustkirin. Herwisa hinek proteîn û madeyên sakar jî tên berhemkirin.

Bi qasî sê roj piştê pîtînê, hejmara xaneyên embriyoyê digihîje 16 xaneyan. Ev koma xaneyên bi awayekî şidayî bi hev re girêdayî dişibe mêweya(fêkî) tûyê. Loma ji bo vê pêkhateyê navê “morula” tê bikaranîn. Di zimanê latînî de wateya morula “tûya piçûk”e.Morula ji xaneyên erk û qebareya wekhev pêk tê. Gorankariya xaneyan ji qonaxa morulayê şûnde dest pê dike. Blastomer li gor pêdiviyê, diguherin bo hemû şane û endamên laş.

Gava hejmara xaneyên bi şeqbûnê çêbûne ji sedî zêdetir dibin, êdî embriyo wekî blastula tê navkirin. Xaneyên blastula jî, wekî blastomer tên navkirin. Xaneyên blastomer bi awayek şidî be hevre girêdayî ne. Embriyoya mirov di qonaxa blastula de wekî blastoçikildan (bi inglîzî: *blastocyst*) tê navkirin. Her ko blastomerên nû tên peydakirin, blastomer ber bi aliyê derve dilivin û navenda bilastoçikildanê vala dihêlin. Di vê qonaxê de embriyo dişibe gogê. Çîna xaneyên aliyê derve wekî blastoderm tê navkirin. Navenda bi şile tîjî jî blastokelên (bi înglîzî: *blastocoel*) tê navkirin.

Şeqbûn bi destpêka qonaxa blastoçikildanê bi dawî dibe. Hemû zîndewerên firexaneyî bi şeqbûnê geşe dibin û diperisin. Lê şêweyê şeqbûnê li zîgota her zîndewer de ne heman e.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Lîsteya çiyayên Feroeyê

girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Faroe_Islands%2C_Eysturoy%2C_Sy%C4%91rug%C3%B8ta_%281%29.jpg/250px-Faroe_Islands%2C_Eysturoy%2C_Sy%C4%91rug%C3%B8ta_%281%29.jpg|thumb|250x250px| Syðrugøta (li çepê) û Sigatinndur (612 m, di nîvê de) û Gøtunestindur (625 m, li rastê) li girava Eysturoy
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Faroe_Islands%2C_Bor%C4%91oy%2C_Klaksv%C3%ADk%2C_H%C3%A1fjall_%28647_m%29_and_H%C3%A1lgafelli_%28503_m%29_seen_from_H%C3%A1lsur.jpg/250px-Faroe_Islands%2C_Bor%C4%91oy%2C_Klaksv%C3%ADk%2C_H%C3%A1fjall_%28647_m%29_and_H%C3%A1lgafelli_%28503_m%29_seen_from_H%C3%A1lsur.jpg|thumb|250x250px| Háfjall (647 m) û Hálgafelli (503 m) li girava Borðoy
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Faroe_Islands%2C_Eysturoy%2C_road_from_Skipanes_to_Sy%C3%B0rug%C3%B8ta.jpg/250px-Faroe_Islands%2C_Eysturoy%2C_road_from_Skipanes_to_Sy%C3%B0rug%C3%B8ta.jpg|thumb|250x250px| Tyril (639 m) li girava Eysturoy
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Faroe_Islands%2C_Vi%C4%91oy%2C_eastern_shore_with_Talvbor%C4%91%2C_557_m.jpg/180px-Faroe_Islands%2C_Vi%C4%91oy%2C_eastern_shore_with_Talvbor%C4%91%2C_557_m.jpg|thumb|271x271px| Talvborð (557 m) li girava Viðoy
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Faroe_Islands%2C_Streymoy%2C_Oyggjarvegur_%28road_No.10%29_north_of_T%C3%B3rshavn.jpg/250px-Faroe_Islands%2C_Streymoy%2C_Oyggjarvegur_%28road_No.10%29_north_of_T%C3%B3rshavn.jpg|thumb|250x250px| Stiðjafjall (547 m, li milê çepê) li girava Streymoy

Eve lîsteya çiyayên ku li giravên Feroe hene. 

## Çavkanî

]]

Kategorî:Çiyayên Feroeyê
Kategorî:Giravên Feroe
çiyayên Feroeyê
Şamil Paşayê Bedirxanî

"Şamil Paşayê Bedirxanî" an jî "Elî Şamil Paşa" kurê Bedirxan Beg ê herî mezin e. Di serdema Osmaniyan de şaredarê Kadıköy bû û her wisa serdarê Qişleya Selimiyeyê bû. Bi dûçûna parlamenterê Wanê İbrahim Arvas destpêka fikriyata Kurdayetî bi Şamil Paşa destpê dike. Di kuştina Ridwan Paşa de tê tometbar kirin û be bi Trablûsê ve tê sirgûn kirin û li wir dimire.
## Binêre
* Malbata Bedirxaniyan
## Çavkanî
Hestîa

**Hestîa** di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda malbat û agirê ye. Keça Kronos û Reayê ya ewil e. Li Yewnanistana kevnar dihate bawerkirin ku Hestîa pîrozbahiyên mal û malbatê diparêze.

Serpêhatîyên wê gelek nîn in. Lê qedr û qîmeta wê di nav bawermendan gelek bû. Li her mal û perestgehê da gorîgeha wê hebû. Ji ber ku cihên tifik hebû ji bo Hestîa pîroz bû.

Posîdon û Apolon xwestiyen wê bûn. Lê ew nedixwest ji kesî re bizewice. Ji bo ku keçinî bimîne soz standibû. Heta heta nebû yara kesî.

## Çavkanî


Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên agirê
Kategorî:Xwedawendên Olîmpî
Kategorî:Zarokên Kronos
Mêtîs

**Mêtîs** (yewnanî:Μῆτις) xwedawenda aqilmendî ye. Jina yekem a Zeus e. Keça Okeanos û Têtîsê ye. Diya xwedawenda Atênêyê ye.

Piştî Şerê tîtanan ew û Zeus zewicîn. Piştî şer ji otorîteyê kaînatê bi temamî kete destê Zeus. Lê li gor Apollodoros Mêtîs dixwasta ku asteng bibe vê otorîteyê. Mêtîs ji Zeus ducanî bû. Zeus jî ditirsa ku zaroka di zikê Mêtîsê da hukmê wî ji destê wî bistanda. Ji ber wê Mêtîsê bi temamî xwar. Ew zaroka nav zikê Mêtîsê Atênê bû, heya wextê wê hat bi zirxê xwe ji nav serê Zeus derket. Atênê nekarî otorîteyê dest bixe ji ber ku keç bû. Mêtîs ma nav Zeus her tim aqilmendî da Zeus.

## Çavkanî

Kategorî:Atênê
Kategorî:Okeanîd
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên yewnanî
Sofî Omer

**Sofî Omer** yan jî bi navê jidayikbûnê **Ömer Çelik,** ( li Şemzînan, Colemêrg, Bakurê Kurdistanê) govendvanekî kurd e ku bi şêwaz û performansa xwe yê leyistina govendan tê naskirin.

## Jînenîgarî
Sofî Omer di sala 1952an de li gundê navçeya Şemzînan a bir parêzgeha Hekariyê hatiye dinyayê û li wir jiyan dike. Ji xeynî serkêşiya govendiyê li gundê xwe karê cotkarî û ajalkariyê dike. Di daxuyaniya xwe de diyar dike ku 40 sal e di dawetan de serkêşiya govendan dike û heta niha bi sedan kesan xwestiye ku serkêşiya govendê ji wî bistîne wi vî yekê nepejirandiye, bi hêsanî serkêşiya govendan nedaye kesek din.

Sofî Omer ji xeynî Kurdistanê, ji welat û gelên cuda hezkirî yên wî hene. Herî dawî hunermendê navdar ê Kanadî Justin Bieber li ser hesabê xwe yê Înstagramê vîdeoya Sofî Omer bi heyranên xwe re parve kir. Sofî Omer di daxuyaniya xwe de, jibo parvekirina vîdeo wî yê ku Justin Bieber parvekiriye spas kir û anî ziman ku di demek nêz de, dixwaze ku bi Justin Bieber re govendê bileyze.

## Çavkanî

Kategorî:Govendvan
Çikçike

**Çikçike** (*Actitis*), celebek teyran e ku ji famîleya çikçikeyan (*[[Scolopacidae]]*) e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Actinodura

***Actinodura***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Leiothrichidae]]* yê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Actophilornis

***Actophilornis***, celebek teyran e ku ji famîleya jakanayan (*[[Jacanidae]]*) ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Aechmophorus

***Aechmophorus***, teyranek e ji famîleya sonebinavkan (*[[Podicipedidae]]*).

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Êtîmokê kurîdirêj

**Êtîmokê kurîdirêj** (*Aegithalos* sp.), çûkeke biçûk e ji famîleya êtîmokan (*[[Aegithalidae]]*).

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Rock Dog

***Rock Dog*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2016ê de ji aliyê Ash Brannon ve hatiye hênandin. Tê de J. K. Simmons, Luke Wilson, Eddie Izzard, Lewis Black, Kenan Thompson, Mae Whitman, Jorge Garcia, Matt Dillon û Sam Elliott xwedî rolên sereke ne.

## Lîstikvanên fîlm

* Luke Wilson bi navê Bodi
* J. K. Simmons bi navê Khampa
* Eddie Izzard bi navê Angus Scattergood
* Lewis Black bi navê Linnux
* Sam Elliott bi navê Fleetwood Yak
* Kenan Thompson bi navê Riff
* Mae Whitman bi navê Darma
* Jorge Garcia bi navê Germur
* Matt Dillon bi navê Trey
* Liza Richardson bi navê Radio DJ
* Ash Brannon bi navê Ian

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 
* 

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2016an
Buda

thumb|311x311px|rast|Budayî
**Gautam Buda** (Budayî / Buda) fîlozofek hindî ye û damezrînerê baweriya Budîzmê ye. Buddha tê wateya Yekî Bi tevahî şiyarbûyiyê. Ew li Lumbini, Nepal (nêzîkî Hindistanê) ji dayik bûyw û li Khushinagar, Hindistan miriye. Buda kesê ku ola Budîzmê afirandiye û ji salên 563ê berî zayînê heta dora 483ê salên berî zayînê jiyaye. Budîzm an jî ola Budayî yek ji olên herî mezin ên Asyayê ye. Li cîhanê hejmara bawermendên ola budayî di navbera 500-600 milyonan de ne.

## Çavkanî

Kategorî:Avakerên dînan
Kategorî:Budîzm
Kategorî:Dîn
Kategorî:Hindistanî
Lada

[thumb|[Lada Niva]]
[thumb|[Lada Samara]]
[thumb|[Lada Kalina]]
[thumb|[Lada Priora]]
[thumb|[Lada Granta]]
[thumb|[Lada Largus]]
[thumb|[Lada XRAY]]

**Lada** (bi rûsî: Лaдa, *Lada*) markeyeke rûsî ya tirombêlan e ku ji aliyê pargîdaniya AvtoVAZ ve tê çêkirin. Şirket di sala 1973an de hate damezrandin. Qerargeha şirketê li bajarê rûsî Tolyattiyê ye.

## Girêdanên derve

* Malpera Lada

Kategorî:Avabûnên 1973an li Rûsyayê
Kategorî:Otomotîv
Aeronautes

***Aeronautes***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Apodiformes]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Serhildana Bedirxan Beg

**Serhildana Bedirxan Beg** li sala 1842yê destpê kir û heta sala 1846ê berdewam kir. Bi sirgûnkirina Bedirxan Beg bi dawî bû.

## Rewşa giştî ya herêmê
## Sedemên serhildanê
## Encamên serhildanê
## Binêr
* Dîroka Kurdistanê

## Çavkanî
Nahiye

**Nahiye** ( , pirjimar  ), çiqekî dabeşkirina îdarî ya deverkî yan herêmî ye. Nahiye bi gelemperî ji hejmarek gundan dihêt dirustkirin. An hindek caran ji komeke bajêrkên biçûk biçuk dihêt dirustkirin. Şêwazê nahiye ji welatek bo welatek dinê cudahî heye.

Li Tacîkistanê, nahiye di asta duyem dihê, lê li Sûriye, Iraq, Libnan, Urdun û Xinjiang nahiye di asta sêyem de dihêt. Mînek bo meziniyê yekim car bajêr û paşan qaza û paşda nahiya dihêt û di dawiyê de jî gund dihêt. Lê ev yek bi temamî neya piştrastkirinê ye ji ber ku ji welatek bo welatekî dinê ferqî û cûdahî xwe heye.

## Herêmên tirkîaxêv
* Xinjiang: dabeşek parêzgehek.
* Împeratoriya Osmanî: navçe, komun, tax; dabeşkirina  (  ).

## Herêmên din
* Navçeyên Tacîkistanê : Parçeyek parêzgehekê.

## Mijarên têkildar
* Parêzgeh
* Qeza (navçe)
* Nahiye
* Bajar
* Gund
* Mezra (gundik)

## Çavkanî

Kategorî:Cureyên dabeşkirina îdarî
Agapornis

***Agapornis***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Agapornithinae]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Xiaomi Mi 11

**Xiaomi Mi 11** smartfonek ast bilind ya sîstemê Androidê ye ku ji hêla Kompanîya Xiaomi Inc ve hatîye derxistin. Têlefon di 8ê sibata 2021an de li seranserê cîhanê ji bo kiryaran hatiye pêşkêşkirin. 

## Çavkanî

## Girêdanên derve

*
Xiaomi 11T

**Xiaomi 11T** û **Xiaomi 11T Pro** smartfonên Android-ê ne, yên ku ji hêla Xiaomi ve hatine çêkirin. Taybetmendiya sereke ya Xiaomi 11T Pro barkirina batterya wê di demake bilez de ye. berkirin wê 120W e. 

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
*
Pixel 4

**Pixel 4** û **Pixel 4 XL**, cotek têlefonên Androidê ne ku ji aliyê Google ve wekî beşek ji xeta hilbera Google Pixel hatine sêwirandin, pêşve xistin û hatine bazare kirin. Telefon bi hev re wekî peykerên Pixel 3 û Pixel 3 XL kar dikin.  Telefon bi fermî di 15ê cotmeha sala 2019an de li danasîna Made by Google hatin ragihandin û di 24ê fotmeha 2019an de li Dewletên Yekbûyî derketine firotinê. 

## Çavkanî
Xiaomi Mi 11 Ultra

**Xiaomi Mi 11 Ultra** smartfonek ast bilind a Androidê ye ku ji hêla Xiaomi ve hatiye pêşve xistin û di sala 2021ê de hate berdestkirin.   

## Çavkanî
Ajitnagar

**Ajitnagar** gundek e, dikeve devare Araria ya bajarê Bihar li Hindistanê de.  Li gorî serjimariya Hindistanê ya 2011, nifûsa gund bi giştî 957 kes bûn. Rêjeya xwendin û nivîsandinê li gund nisbeten zêde ye û digihîje %70,92. 

## Çavkanî

Kategorî:Hindistan
Xiaomi Mi 1

**Xiaomi Mi1**, (pir caran wekî têlefonê Xiaomi tê binav kirin) ,  têlefonek bilind a Androidê ye ku ji hêla Xiaomi ve hatiye sêwirandin. Sîstema bikaranîna Qualcomm Snapdragon S3 (dualî, 1.5) bikar tîne&nbsp;GHz) wekî CPU-ya wê û Adreno 220 wekî GPU-ya wê. 

## Binêre

* Xiaomi
* MIUI
* Berhevdana smartphones

## Çavkanî
Amauna, Araria

**Amauna** gundek e, dikeve bloka Forbesganj a devar Araria li eyaleta Bihar a Hindistanê de.

Kategorî:Erdnîgariya Hindistanê
Bakainia

**Bakainia** gundek e ku dikeve devara Ghazipur, Uttar Pradesh, Hindistanê. 

## Çavkanî

Kategorî:Hindistan
Balua, Ghazipur

**Balua** gundekî piçûk e, dikeve peravê bakurê çemê Ganges, li nêzî Birpur li devardariya Ghazipur, Uttar Prades ye.  Gund wek erdekî çandiniyê ye, û nifûsa wan hindik in.

## Çand

### Perestgehên
Li gund gelek perestgeh û mizgeft hene.

## Çavkanî

Kategorî:Hindistan
Bansbari

**Bansbarî** gundekê ye ku dikeve devardariya Sindhupalchok li devera Bagmati ya navendî ya Nepalê de. Di serjimêriya 1991 ya Nepalê de, nifûsa wan 4474 kes bûn û 827 xanî hebûn. 

## Çavkanî

Kategorî:Nepal
Bardaha

**Bardaha** gundek e ku dikeve bloka Hilauli ya devardariya Unnao, Uttar Pradesh, Hindistanê. Nifûsa gund di 2011an de 2.529 kes bû.

## Çavkanî

Kategorî:Hindistan
Behari

**Behari** an **Bihari** gundek e, dikeve devardariya Muzaffarnagar, Uttar Pradesh Hindistan de. Û Di vî gundî de Seyîdên Şîa dijîn. Seyîdên Şîa yên vî gundî Zeydî ne ku ji Îranê hatine Hindistanê ye. Beharî gundekî pir kevn e. Behari li Uttar Pradesh li bakurê rojavayê Hindistanê ye.

Kategorî:Hindistan
Belgachhi

**Belgachhi** komîteyek pêşkeftina gund e li Navçeya Mahottari li Zona Janakpur ya başûrê rojhilatê Nepalê. Di serjimêriya 1991ê ya Nepalê de, nifûsa gûnd 4377 kes bûn. 

## Çavkanî

Kategorî:Nepal
Xelatên Emmy

**Xelatên Emmy**, an **Emmys**, rêzek berfereh a xelatan in ji bo hêjayiya hunerî û teknîkî di televîzyona Dewletên Yekbûyî de . *Emmy* yek ji çar xelatên sereke yên Amerîkî ji bo hunerên performansê û şahiyê tê hesibandin - yên din Grammy (ji bo muzîkê), Oscar (Xelata Akademiyê, ji bo fîlimê), û Tony ji bo şanoyê (sahnê).  Peykera Emmy, ku jineke bi bask ku atomek girtiye nîşan dide, bi navê "immy", têgehek nefermî ji bo lûleya ortîkonê ya wêneyê ku di kamerayên televîzyonê yên destpêkê de gelemperî bû, tê nav kirin.  

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1949an li DYAyê
Kategorî:Xelatên di 1949an de hatine çêkirin
Belwa

**Belwa** gundek e, dikeve devardariya Jodhpur a Rajasthan de. 80 km dûrî qeymeqamtiyê wirê ye.

## Çavkanî
Bokra

**Bokra** meclîsa sendîkayê ye li herêma paytexta Îslamabadê ya Pakistanê . 

## Çavkanî

## Çavkanî
Budhi

**Budhi** komîteyek pêşkeftina gund e, di devardariya Kapilvastu li Zona Lumbini ya başûrê Nepalê. Di serjimêriya sala 1991ê ya Nepalê de nifûsa gûnd 5871 kes bûn. 

## Çavkanî

Kategorî:Nepal
Bazidpur

**Bazidpur** bajarok e. Dikeve Encûmena Yekîtiyê ya devardariya Kasur di parêzgeha Punjab a Pakistanê de. 

## Çavkanî
Aepypodius

***Aepypodius***, celebek teyr e ku ji famîleya *[[Megapodiidae]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Dehti

**Dehtî** gundek e, dikeve devardariya Araria, Bihar, Hindistanê . Piraniya nifûsê ji Şêx biraderî ne, yên din Şêxra ne û bi zaravayê Şêxra diaxivin. Piraniya kesên xwenda bi Urdu û Hindustanî jî dikarin biaxivin.

## Çavkanî
Dumari

**Dumari** komîteyek pêşkeftina gund e, dikeve devardariya Siraha li Zona Sagarmatha ya başûrê rojhilatê Nepalê. Di dema serjimêriya sala 1991-ê ya Nepalê de nifûsa wan 2947 kes bûn. 

## Çavkanî
Girdə

**Girdə** gundekê devardariya Agsu ya Azerbaycanê ye. Gundê girêdayî şaredariya Gurcuvanê ye. 

## Çavkanî
Gopipur

**Gopipur** gundekê devardariya Suriyawan bloka Sant Ravidas Nagar li eyaleta Uttar Pradesh a Hindistanê de.

## Çavkanî
Gunwanti, Bihar

**Gunwanti** gundekî Hindistanê ye ku dikeve herêma Araria, Biharê. 

## Çavkanî

Kategorî:Hindistan
Xiaomi Mi 10

**Xiaomi Mi 10** û **Xiaomi Mi 10 Pro** smartfonên Androidê ne ku ji hêla Xiaomi Inc.   ve di 13ê aibata 2020an de hatine hilberandin.  

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 

Kategorî:Smartfon
Kategorî:Xiaomi
Xiaomi Mi 10T

**Xiaomi Mi 10T** , **Xiaomi Mi 10T Lite** û **Xiaomi Mi 10T Pro** smartfonên bingeh-Android in ku ji hêla Xiaomi Inc. ve hatine pêşve xistin û di 30ê Îlona 2020an de hatine ragihandin, di heman demê de **Xiaomi Mi 10i** (li Chinaînê wekî Redmi Note 9 Pro 5G tê firotin) ku li ser bingeha Mi 10T Lite lê bi kamerayek 108 MP ve hatiye çêkirin, hate ragihandin.  

## Çavkanî
Redmi 10

**Redmi 10 têlefonek** Android-ê ne, yên ku wekî beşek ji koma wan rêzikên smartphone-ên Redmi, jê hêla Xiaomi Inc. di 18ê Tebaxa 2021ê de hatine çêkirin.  

Redmi 10 jî hin guhertoyên xwe hene:

* **Redmi 10 Prime** guhertoya Hindî ya Redmi 10 bi battiryeka mezintir e. 
* **Redmi Note 11 4G** guhertoya çînî ya Redmi 10 bêyî kamera kûrahiyê ye.
* **Redmi 10 2022** li şûna tabloya SIM-ê ya bêkêmasî ya ku di Redmi 10-ê de ye, xwedan trayek Dual SIM -ya hybrid e.
* **Redmi 10 Prime 2022** guhertoya Hindî ya Redmi 10 2022 bi battera mezintir e.

## Çavkanî
Xiaomi Mi 9

**Xiaomi Mi 9** smartfoneke Androidê ye, Ew ji hêla Xiaomi Inc. ve hate çêkirin û di sibata 2019an de hate pêşkêşkirin. 

## Çavkanî

Kategorî:Smartfon
Kategorî:Xiaomi
Xiaomi Mi 8

**Xiaomi Mi 8**  smartfoneke Androidê ye, ya ku ji hêla Xiaomi Inc ve tê çêkirin.

## Nermalava wê
Ew li ser Android 10ê kar dikir, bi çermê Xiaomi MIUI 11a xwerû ya ku bi MIUI 12ê ve tête nû ve kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Smartfon
Kategorî:Xiaomi
Kelkit

**Kelkit** an jî **Kêlkît** qezayeke Gumuşxaneyê ye.

Rûber 1.925 km², gelhe 47 891 (2020) ye. Li Bakurê Kurdistanê ye, bi parêzgeha Erzinganê ve cîran e.

## Çavkanî
Samsung Galaxy S8

**Samsung Galaxy S8** û **Samsung Galaxy S8+** smartfon aê Android-ê e, ku ji hêla Samsung Electronics ve wekî nifşa heştemîn a rêzikên Samsung Galaxy S hatbûye çêkirin . S8 û S8+ di 29-ê Adara 2017-an de hatin eşkere kirin. **Samsung Galaxy S8 Active** di 8-ê Tebaxa 2017-an de hate ragihandin. 

## Çavkanî
Samsung Galaxy S7

**Samsung Galaxy S7**, **Samsung Galaxy S7 Edge** û **Samsung Galaxy S7 Active** smartfonên Android -ê ne,  ku ji hêla Samsung Electronics ve dihatin çêkirin,  û firotin. Rêzeya S7 wekî cihgira Galaxy S6, S6 Edge, S6 Edge+ û S6 Active bû ku yên ku di 2015-an de hatî çêkirin.    . 

## Specifications

### Hardware
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Samsung_Galaxy_S7_Gold_bottom.jpg/220px-Samsung_Galaxy_S7_Gold_bottom.jpg|çep|thumb| Zêrîn Galaxy S7 jacka guhê, porta micro USB 2.0, mîkrofon û grila axaftvan nîşan dide

## Çavkanî
Samsung Galaxy S6

**Samsung Galaxy S6** rêzek têlefonên Android -ê ye ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin, berdan û firotin. Serkeftina Samsung Galaxy S5, S6 ne wekî modelek yekane hate berçavkirin, lê di şûna wê de di du guhertoyên ku bi hev re hatine eşkere kirin û firotin - **Galaxy S6** û **Galaxy S6 Edge** - bi ya paşîn re di serî de bi hebûna dîmenderek ku li kêlekên pêvekirî hatî cûda cûda kirin. amûrê. S6 û S6 Edge di 1ê Adar, 2015-an de, di dema bûyera çapameniyê ya Samsung Unpacked de li MWC Barcelona, hatin eşkere kirin, û di 10ê Avrêl, 2015-an de serbest hatin berdan, ku di rêzikên Galaxy S de qursek dijber-kêrhatî û modayê destnîşan dike.

## Çavkanî
Samsung Galaxy S

**Samsung Galaxy S** smartphone -ya Android -ê ya ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin ; ew yekem smartphone ya series Samsung Galaxy S bû.. Di Adara 2010'an de ji çapemeniyê re hat rûnîşakirin û di Hezîrana 2010'an de ji bo firotanê derket. Ji ber kêmbûna dîmenderên Super AMOLED, Samsung-ê cîgirê cîhaza bi navê S scLCD an SL derxist û hilberîna modela orjînal I9000 rawestand.

## Çavkanî
Samsung Galaxy S II

**Samsung Galaxy S II** smartphone -ya Android -ê ya bi ekran-çalak e, bi formata slate -ê ye ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin , pêşxistin û firotanê, wekî smartphone duyemîn a rêzikên Samsung Galaxy S., Samsung Galaxy S. S II bi Android 2.3 "Gingerbread" re kardikri.bi nûvekirinên Android 4.1.2 "Jelly Bean" hate destpêkirin.

## Çavkanî
Samsung Galaxy S III

**Samsung Galaxy S&nbsp;III** (an **Galaxy S3** ) smartfonek Android-ê ye ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin , pêşxistin û firotin . Di sala 2012-an de hate destpêkirin, bi tevahî zêdetirî 80 mîlyonan ji wan hatbûne firotin.  Ew sêyem smartphone bû,  ya di series Samsung Galaxy S de .

## Çavkanî
Samsung Galaxy S5

**Samsung Galaxy S5 têlefonek** Android -ê ye, ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin. wekî beşek ji rêzikên Samsung Galaxy S ve hatî eşkere kirin, hilberandin, û firotin. Di 24 Sibat 2014 de li Kongreya Cîhanî ya Mobîl li Barcelona, Spanya hate eşkere kirin, di 11 Avrêl 2014 de li 150 welatan wekî cîgirê tavilê Galaxy S4 hat eşkerekirin

### Çavkanî
Samsung Galaxy S4

**Samsung Galaxy S4** smartfonek Android-ê ye ku ji hêla Samsung Electronics ve hatî çêkirin.  Û wekî smartfona çaremîn a series Samsung Galaxy S hatî hilberandin û yekem car di 14ê Adarê, 2013-an de, li Samsung Mobile Unpacked li New York City bi gelemperî hate pêşandan.

## Çavkanî
Strabon

thumb|Strabon**Strabon** (; 64 an 63 b.z. - nêz. 24 p.z.) dîroknas, erdnas û fîlozofek yewnan e. Di dema xwe de bi lêkolînan ser koç kirina cihên tê nasîn û lêkolina ser kêjan gelan li kû de cîwar bûn re navdar bû. Diremînin ku bi Arîstokratên Roma re eqrebatî heye. Li îro kura yê malbatekî dewlemend de li parêzgeha Amasya ji dayik bû. Ew di cihanê de yekemê coxrafyavanê tê hesibandin.

Ew bi pirtûka xwe ya erdnîgarî yê li ser Cîhana Kevnar tê nasîn.

Li Amasyayê de ji dayik bûye û li Amasyayê de miriye. Wî li ser yewnaniya klasîk xwend. Beriya zayînê di sala 44an de çûye Romayê ji bo xwendina xwe berdewam bike. Heta sala 31 b.z. li Romayê de ma. Di sala 29an b.z. de li Yewnanîstanê de geriya. Wî di sala 28an b.z. de çû Misrê. Ew li piraniya Împaratoriya Romayê geriyaye. Ew demekê dirêj li Roma û Îskenderiyeyê de maye.

çep|thumb|Peykerê Strabon li qiraxa Yeşîlırmak di Amasya/Tirkiye de.
Ew pirtûk heta ji hilweşîna Korînth û Kartacayê (146 BZ) heta dema mirina Qeyser an Şerê Actium vedigere . Bi tenê 19 parçe heta roja me ya îro mane. Piraniya 17 cildên wî *yên Geographumena* an jî *Geographika* (Erdnîgarî) heta roja me sax mane. Nivîskar wê berhemê ji bo gelên çandî yên cîhana yewnanî û romayî nivîsandiye.

Strabon di dema kevnar de erdnasek e ku yekem ravekirina têkiliya sedem-encamê ya volkanîzmê çêkiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 60î b.z.
Kategorî:Mirin 24
Alauda

***Alauda***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Alaudidae]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Alcippe

***Alcippe***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Sylvioidea]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Tûrikê zerikê

[thumb|269x269px|Çar perdeyên embriyoyî heye, [Perdeya seravê|perdeya serav, perdeya koriyonî, tûrikê zerikê û perdeya elentoyîs. Perdeyên embriyoyî di hefteya duyem a perisînê de, piştî çeqînê peyda dibin û di qonaxa embriyoyî û qonaxa korpeleyî de perisîna perdeyan didome]]
**Tûrikê zerikê** (bi înglîzî: *yolk sac*) yek ji çar perdeyên derveyî embriyoyê ye.

Perdeya zerikê ji çîna hîpoblast çêdibe û bi şêweyî tûrik e, loma wekî tûrikê zerikê tê navkirin. Ji perdeyên embriyoyê, pêşîn tûrikê zerikê, paşê perdeyên din tê çêkirin.

Tûrikê zerikê xişok, balînde û hin memikdaran ji bo xwedikirina embriyoyê zerik embar dike. Wekî mînak zerika hêka mirîşkê di nav tûrikê zerikê de cîh digire. Geşebûn û peresîna embriyo û korpeleya mirov di malzaroka dayikê de çêdibe. Xurek û madeyên pêwîst ji xwîna dayikê tê dabînkirin, loma di tûrikê zerikê embriyoya mirov de zerik nayê embar kirin.

Tûrikê zerikê ji xaneyên trofoblast xurek dimijînin û dişînin bo embriyoyê. Hefteya çaremîn a peresînê de embriyo ji aliyê plasentayê ve tê xwedîkirin, qebareya tûrikê zerikê ji wê gavê şûnve kêm dibe. Bi peresîna embriyoyên mirov de, tûrikê zerikê dibe beşek ji coga herisê.

Bo embriyoya mirov, erkê bingehîn ê tûrikê zerikê, berhemkirina xaneyên xwînê ye. Xaneyên xwînê yên pêşîn di tûrikê zerikê de tên çêkirin. Herwisa xaneyên pêşeng ên hêkexane û spermê jî di tûrikê zerikê de tên çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Perdeya seravê

thumb|Embriyo di hêka mirîşkê de bi perdeya serav hatiyê pêçîn.
**Perdeya seravê** an jî bi kurtî **serav** (bi înglîzî: *amnion*) tûrikek perdeyî ye, embriyo û korpeleyê dipiçe û diparêze.

Embriyoyên xişok, balînde û memikdaran di nav şileyek de diperisin, navê vê şileyê şileya serav e (bi înglîzî: *amniotic fluid*). Şileya serav di nav tûrik de ye, ji vî tûrikê re dibêjin tûrikê seravê (bi înglîzî: *amniotic sac*). Tûrikê seravê ji perdeya seravê pêk tê.

Hefeya duyem a peresîna embriyoya mirov de, bi çeqîna blastoçikildanê, di koma xaneyên navî (embriyoblast) yên blastoçikildanê de gorankarî rû dide. Bi roja heştemînê şûnve xaneyên embriyoblast dest pê bi gorankariyê dikin û diguherin bo du çînan. Çîna aliyê valahiya blastoçikildanê ji xaneyên şeşpalû (bi înglîzî: *cuboidal cells*) pêk tê û wekî çîna hîpoblast (bi înglîzî: *hypoblast layer*) tê navkirin. Çîna duyem wekî çîna epîblast (bi înglîzî: *epiblast layer* ) tê navkirin.

Ev herdû çîn, xepleyek pehn pêk tînin, ji vê pêkhateyê re dibêjin xepleya embriyonî (bi înglîzî: *embryonic disc).* Di navbera xepleya embriyonî û çîna trofoblast de valahiya (kelên) seravê peyda dibe.

Perdeya seravê ji çîna epîblast a xepleya embriyoyî li dawiya hefteya duyemîn a peresînê de peyda dibe. Şileya seravê ya pêşîn ji şileya navbera xaneyan (bi înglîzî: *interstitial fluid*) a dayikê tê dabînkirin.Lê di dirêjiya ducaniyê de, şileya seravê ji perdeya seravê tê derdan.

Şileya seravê şileyek ron û zelal e destek dide embriyoyê, embriyoyê ji derbeyan diparêze û rê li ber ziwabûna embriyoyê digire. Embriyo û korpele di nav şileya seravê de bi awayekî serbest dilivin, bi vî awayî peresîna masûlkeyan hêsantir dibe. Ji bo geşebûn û peresînê divê germahiya laşê embriyo û korpeleyê di asta asayî de bimîne. Gava li hawirdora embriyoyê guherîna germahiyê rû dide, şileya seravê rê nade ko germahiya embriyoyê bilez biguhere, nahêle embriyo ji nişka ve germ bibe an jî sar bibe.

Li dij egera hin nexweşiyan, bi rêbaza **amniosentez** (bi înglîzî: *amniocentesis*), di ducaniya 3- 4 mehî de, ji korpeleyê hinek şileya seravê tê girtin. Di nav şileyê de xaneyên korpeleyê jî tê bidestxistin neasayîbûna hêjmar an jî şeweyî kromozoman, nîşana nexweşiya bomaweyî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Anabasîs

**Anabasîs** berhema dîroknas û nivîskarê heleniyê Ksenofon e. Pirtûk li sala 400an b.z. de hatiye nivîsandin û şerê artêşa yewnanî qal dike.

## Naveroka pirtûkê
Di pirtûkê de şer kirina Artêşa yewnanî, alî Kirosê de li ser Arteksersesê tê behskirin. Di vî şerî de Ksenofon jî hebû. Şer, bi serfiraziya Arteksersesê û bi mirina Kirosê dawî bû. Lê di şer de artêşa yewnanî jî serfiraz bû. Paşê artêşa yewnanî bi tenê ji ser Anatolya de heta ji beravan Behra Reşê çûna welatê xwe û di vê demê de têkoşînên wan tê qalkirin. Ew pirtûk ji karduxan jî behs dike ku ew bi dîroka kurdan li gora lêkolîner re têkildar e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Parêzgeha Bedexşan

**Parêzgeha Bedexşan** (bi darî û peştonî: بدخشان) yek ji 34 parêzgehên Efxanistanê ye ku dikeve bakurê rojhilatê wî welatî. Li bakur bi Tacîkistan û li başûrê rojhilat bi Pakistanê re hevsînor e û ji rojhilat ve jî bi Çînê re 91 kîlometre sinorê parêzgehê heye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Efxanistan
Aaliyah

**Aaliyah Dana Haughton** (/ɑːˈliːə/; 16'ê rêbendanê 1979 - 25'ê gelawêjê, 2001), bi yeknavî wekî Aaliyah tê zanîn, stranbêj, lîstikvan, dansera û modelek Amerîkî bû. Wê R&B, pop û hip hopê ya hemdem ji nû ve pênase kir, [2] loma jê re dibêjin "Princess of R&B" û "Queen of Urban Pop".

Ew li Brooklyn ji dayik bû lê ciwantiya xwe li Detroitê derbas kir, ew yekem car di 10 saliya xwe de xwe da nasîn, dema ku di pêşandana televîzyonê ya Star Search de xuya bû û ligel Gladys Knight kete ser dikê. Di 12 saliya xwe de, Aaliyah imzeya xwe da Jive Records û Blackground Records (xwediyê wê apê xwe Barry Hankerson bû). Hankerson wê bi R. Kelly re da nasîn, yê ku bû şêwirmendê wê û di heman demê de stranbêjê wê yê sereke û hilberînerê albûma wê ya pêşîn "Age Ain't Nothing But a Number" bû. Album li Dewletên Yekbûyî sê mîlyon car hat firotin û ji hêla Komeleya Pîşesaziya Tomarkirinê ya Amerîkî (RIAA) ve du qat platîn girt. Piştî îdiayên zewaca neqanûnî bi Kelly re, Aaliyah peymana xwe bi Jive re qedand û bi Atlantic Records re îmze kir.

Aaliyah bi hilberînerên tomar Timbaland û Missy Elliott re xebitî ji bo albûma xwe ya duyemîn, One in a Million, ku sê mîlyon car li Dewletên Yekbûyî û zêdetirî heşt mîlyon car li seranserê cîhanê hate firotin. Di sala 2000 de, Aaliyah di yekem filmê xwe yê bi navê Romeo Must Die de xuya bû. Wê beşdarî amadekirina muzîka fîlimê bû, ku di nav de strana xwe "Try Again" (Dîsa Biceribîne) jî hebû. Stran bi tenê bi lîstina radyoyê ve di rêza Billboard Hot 100 de derket pêş, û bi vê yekê Aaliyah kir hunermendê yekem di dîroka Billboard de ku bigihîje vê armancê. Piştî qedandina Romeo Must Die, Aaliyah rola xwe di Queen of the Damned de lîst, û di sala 2001-an de, albûma xwe ya sêyem û dawîn a stûdyoyê ya bi navê xwe derxist, ku di rêza Billboard 200 de derket pêş.

Di 25ê Tebaxa 2001ê de, Aaliyah di 22 saliya xwe de di qezayeke balafirê de li Bahamas mir. Balafira zêde barkirî ya ku ew tê de difiriya, demek kin piştî rabûnê ket xwarê û her 9 kesên di balafirê de mirin. Paşê hat dîtin ku di laşê pîlotê de şopên kokaîn û alkolê hene û lîsansa wî nîne. Malbata Aaliyah paşê li dijî operatorê balafirê, Blackhawk International Airways, doza mirina bi neheqî vekir, ku li derveyî dadgehê hate çareser kirin. Di dehsalên piştî mirina wê de, muzîka Aaliyah berdewam kir ku serkeftina bazirganî bi dest bixe. Piştî wefata wê jî gelek stranên wê derketin piyasê. Wê 8,1 mîlyon albûm li Dewletên Yekbûyî û li seranserê cîhanê 24 û 32 mîlyon albûm firotiye. Billboard wê wekî dehemîn hunermenda jin a R&B ya herî serketî ya 25 salên borî, û ya 27emîn a herî serfiraz a dîrokê destnîşan dike. Sê xelatên wê wek Xelatên Muzîka Amerîkî û du MTV VMA, ligel pênc berendamên Xelata Grammy hene.

Kategorî:Aktrîsên ji Brooklynê
Kategorî:Danserên amerîkî yên jin
Tîma neteweyî ya futbolê ya Kamerûnê

**Tîma neteweyî ya futbolê ya Kamerûn** (bi fransî: *Équipe camerounaise de football*) Kamerûn di futbola navneteweyî ya mêran de temsîl dike. Tîm heşt caran ji bo Kûpaya Cîhanê ya FIFAyê, ji her tîmên din ên afrîkî (di 1982, 1990, 1994, 1998, 2002, 2010, 2014 û 2022 de) ya herî jêhatî bû. Lêbelê, tîm tenê carekê ji qonaxa komê derketiye. Ew yekem tîma Afrîkî ye, di sala 1990 -an de gihîşt çaryek-fînalê Kûpaya Cîhanê ya FIFAyê. Her weha wan pênc Kûpaya Neteweyî yên Afrîkayê û zêrê Olîmpiyadê di 2000 de bi dest xistîn e. Tîm hem di FIFA û hem jî di Konfederasyona Futbolê ya Afrîkî (CAF) de Kamerûn temsîl dike.

### Kûpaya Cîhanê ya FIFA 1990 - Fînala çaryek

## Çavkanî

Kategorî:Kamerûn
Kategorî:Tîmên neteweyî yên futbolê
Michael Jordan

**Michael Jeffrey Jordan** (zayîn 17ê Reşemî, 1963), ku bi xwe wek **MJ** jî tê naskirin ,  karsazek Amerîkî û lîstikvanê basketbolê yê. "  Wî panzdeh demsalan di Komeleya Basketbolê ya Neteweyî (NBA) de lîstiye, bi Chicago Bulls re şeş şampiyoniyên NBA qezenc kirye. . 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Karsazên ji Şîkagoyê
Kategorî:Mirovên zindî
Kelenken

***Kelenken***, cinseke phorusrhacid komeke windabûyî ya teyrên mezin û nêçîrvan e ku li Arjantîna niha di Miocene navîn de, bi qasî 15 mîlyon sal berê, jiyan kiriye. Nimûneya yekane ya naskirî ji aliyê xwendekarê lîseyê Guillermo Aguirre-Zabala ve li Comallo ya li herêma Patagonia, hate vedîtin û di sala 2007an de wekî holotîpa cins û celebê nû Kelenken guillermoi hate çêkirin. Navê cinsê ruhek di mîtolojiya Tehuelche de vedibêje û navê taybetî keşfê rûmet dike. Holotîp ji yek ji serqoqên herî bêkêmasî yên ku ji forusrhacidek mezin tê zanîn û hem jî hestiyê lingê jêrîn ê tarsometatarsus û hestiyê tilikê phalanxê pêk tê. Ji ber ku ev berê pir kêm dihatin zanîn, vedîtina Kelenken anatomiya phorusrhacidên mezin daye zelal kirin. Hatiye dîtin ku Kelenken di bin-famîleya Phorusrhacinae de ye, ligel mînak Devincenzia. Nêziktirîn xizmên zindî yên phorusrhacids seriemas in.

Di danasîna xwe ya sala 2007an de, Bertelli û hevkarên wî *Kelenken* wekî endamek ji malbata Phorusrhacidae dabeş kirine ku li ser bingeha mezinahiya wê ya mezin, digel bejna wê ya paldayî, bi xurtî girêdayî (an jî rostrum, beşa çeneyên ku bejik pêk anîne) û vezelîne. Wê demê pênc binemalbatên phorusrhacid hatin nas kirin (Brontornithinae, Phorusrhacinae, Patagornithinae, Mesembriornithinae û Psilopterinae) her çend rastdariya wan wê demê bi analîzên kladîstîk nehatibû pejirandin û ravekeran Kelenken dîtin ku herî dişibihe taksên ku bi kevneşopî phorusrhasîn dihatin hesibandin.
## Taksonomî
Nêzîkî 2004, fosîlên phorusrhacid (an "teyrekî êrîşkar", komek çûkên mezin û nêçîrvan) ji hêla xwendekarê lîseyê yê Arjentînî Guillermo Aguirre-Zabala ve di navbera du xaniyan de, bi qasî 100 m ji rêya trênê ya Komalloyê dûrtir hatin dîtin. Gundê ku ev fosîl hatine dîtin, gundekî biçûkê ku li bakurê rojavayê parêzgeha Río Negro, li herêma Patagonya ya Arjentînê (koordînat: ) ye.

Nimûne bû beşek ji berhevoka Museo Asociación Paleontológica Bariloche ya li Río Negro ye ku ew wekî nimûne ya BAR 3877-11 hatiye katalog kirin. Berî ku heywan navekî zanistî werbigire, nimûne ji hêla paleontologên Arjantînî Luis M. Chiappe û Sara Bertelli ve di gotarek kurt a di sala 2006an de hate ragihandin û hate nîqaş kirin. Di sala 2007an de, Bertelli, Chiappe û Claudia Tambussi ev nimûne kirin holotîp a Kelenken guillermoi; navê cinsê ruhekî ya di mîtolojiya Gelê Tehuelche ya Patagonyayê de vedibêje ku wekî teyrekî nêçîrê yê mezin tê binavkirin û navê taybetî keşifkarê xwe bi rûmet dike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Kîklop

thumb|Peykerê kîklopekî

**Kîklop** (bi yewnanî: Κύκλωπες (pirjimar)) di mîtolojiya yewnanî de cinsekî dêwan e. Sê cureyên Kîklopan hene; Kîklopên Sîsîlyayî, Kîklopên Lîkyayî û Zarokên Ûranos û Gaiayê. Kîklopan di eniyên xwe de bi tenê yek çav he ye. Jixwe navên wan tê wateya yek çavê. Karên hêsin û keviran dikin ji ber ku gelek bi quwet in. Rijdbûna wan jî ji ber xebatên wan peyda dibe. 

Piranî li ser ocaxa hesinê û alikariya xwedawend Hêfestos têne teswîrkirin. Tê bawerkirin ku dengên ji volkanan tên dengê xebatên kîklopan e.

Ji xeynî Brontes, Steropes û Argêsê Kîklopên din Kîklopên ciwan tên binavkirin. Kîklopên di nav Odîseyayê tê behskirin ji wê cinsê re mînak e. Heman demê de ew Kîklop, Kîklopekî Sîsîlyayî ye. Derheqê Kîklopên Lîkyayî jî tê zanîn ku karên wan dîwar çêkirin e.

### Kîklopên Asîmanî

Gelek efsaneyan de Kîklopên cih girtine. Lêbelê ji xeynî Kîklopên ciwan piranî Kîklopên Asîmanî an go Kîklopên lawên Gaîayê di efsaneyan de hene. Ji bo sedema wî divê çîrokên wan û rola wan yên Şerê Tîtanan bê zanîn. Pêşiya şer Ûranos zarokên xwe yên Kîklop û hekatonxîran Tartarosê heps kir. Pir quwet bûn û xeter bûna wan bûye sebebê hepskirina wan. Zeus wan ji Tartarosê rizgar kiriye û wan azad kir. Ew di şer de alîkariya Zeusê kirin gelek dîyarîyan dan Zeusê û bûne hevalbendên wî. Kîklopên ku rima sê serî ya Posîdonê, kumzirxa Hadêsê ku wî nexuyayî dike hunera wan e.

### Kîklopên Sîsîlyayî

Kîklopên Sîsîlyayî Kîklopên ku di nav destana Odîseya xwe dihewînin. Pişt re jî di nav helbesta Îskenderîyeyê kala wan tê kirin. Li wir cihên wan bêguman hatiye eşkerekirin ku ew di girava Sîsîlyayê û bakurê Îtalyayê jiyane. Ji xwe di herêmê de gelek navên deveran bi navê Polîfêmosê hatiye. Ew herem piranî ji volkanan pêk dihatin ji ber vê yekê jî Kîklop ji volkanan re hatine tekildarkirin. Ev Kîklop jî wekê Kîklopên Asîmanî mexlukatên rijd bûn. Piranî hêsankarî dikirin, xwedawend û lehengan re çekan dikirin.

Di nav destana Odîseyayê da ji xeynî hêsankariyê Kîklop ajalan xweyî dikirin. Odîseus wan Kîklopan û serpêhatiyên xwe heya bi hûrgilîyên herî biçûk qese dike. 

### Kîklopên hostayên Diwaran

Ew wek Kîklopên Anatolyayî tên binavkirin. Tê bawerkirin ku di sur u dîwarên ku demên kevn da hatine çêkirin ew çêkirine. Wan awahiyan re Kîklopîn dihat gotin. Kiklopen dîwaran ne wek Kîklopên din xwediyên hêzên taybet dihatin hesibandin. Ew piranî netewên bin destê keyan bûn tenê karên wan çêkirina dîwaran bûn. Mînak bindestê key Proitos sûrên :tr:Tirinsê, yên key Perseûsê sûrên Argosê çêkirin.

Çavkanîya cureyên wan Kîklopan ne çanda yewnanî ye, çanda Anatolyayî ye. Di nav çanda herêma Lîkyayê beşdarî çanda yewnanî bûne. Li ser rolyefên Hîtîtan jî vê îddîaya erê dike.

Dihat bawerkirin ku ji xeynî dîwaran gorên di nav zinaran de hatine çêkirin jî hûnera wan e.

## Hin kîklopên navdar
* Argês
* Brontês
* Polîfêmos
* Steropês

## Çavkanî

Kategorî:Cinawirên mîtolojiya yewnanî

Kategorî:Kîklopên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîkên
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Alcurus

***Alcurus***, celebek çûkên biçûk e ku ji famîleya *[[Pycnonotidae]]yê* ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan
Riya Ewropayê E4

thumb|Nîşane ya riya Ewropayê E4
**Riya Ewropayê E4** otobaneke ku ji bakur ber bi başûr ve di nav Swêdê re li ser sinorê Fînlendayê re, bi dirêjahiya giştî, 1.590 kîlomêtre rê dirêj dibe. Beşa li nav erdê Fînlendayê bi tevahî di nav Tornio de li bakurê Fînlendayê ye û tenê bi dirêjahiya 1 kîlomêtreyê ye. Beşên li Swêdê piraniya Swêdê ji xeynî bakur û herêma berava rojavayî derbas dike û bi gelemperî pişta otobanê ya Swêdê tê hesibandin, ji ber ku ew li dora gelek bajarên wê yên herî mezin û di nav paytext Stockholmê re derbas dibe. Bi taybetî rêya sereke ye ku ji aliyê piraniya seyrûsefera wesayitan ve, hem otomobîl û hem jî kamyonan, di navbera herêma Bakur (*Norrland*) û başûrê Swêdê de yan ji ji bo derveyî welat tê bikar anîn.

Ji Haparanda ya li ser sînorê Fînlendayê, ew li başûr bi kendava Botniya heya Gävle, paşê li ser rêyek ber navîn ve, ber bi başûr ve dirêj dibe. Rê bi riya Ewropayê E6 re li derveyî Helsingborgê ku berbi Trelleborgê li peravên başûrê Swêdê berdewam dike, devlêhev dibe.

## Rê
Li bakurê Gävle rê bi standardên tevlihev e. Li gorî moda di dema çêkirinê de ew yan rêyek rêgezek standard a yekane ye ku bi gelemperî 8–13 mêtre fireh, yan rêyek 2+1, 13–14 mêtre fireh e û rêyek bi du rê li aliyekê û yek di ya din de di navberê de berbendek têlên pola heye, yan jî carinan otobanek ku di her alî de du hêl hene. Li bakurê Sundsvall, rê di nav çend bajarên mezin de wekî rêyên bajêr derbas dibe.

Rê li başûrê Gävleyê dibe otobaneke berdewam.

## Bajarên ku riya Ewropayê E4 tê re derbas dibe
* Tornio
* Haparanda
* Luleå
* Piteå
* Skellefteå
* Umeå
* Örnsköldsvik
* Härnösand
* Sundsvall
* Hudiksvall
* Söderhamn
* Gävle
* Uppsala
* Stockholm
* Södertälje
* Nyköping
* Norrköping
* Linköping
* Jönköping
* Värnamo
* Ljungby
* Helsingborg

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê
Riya Ewropayê E6

thumb|Nîşaneya Riya Ewropayê E6.
**Riya Ewropayê E6**, riya sereke ya bakur û başûr e ku di nav Norwêcê û her weha di perava rojavayê Swêdê re derbas dibe. Rê 3.056 kîlometre dirêj e û ji serê başûrê Swêdê li Trelleborg, digihîje Norwêcê û hema hema li seranserê welêt li bakur digihîje çembera Arktîk û Nordkappê. Riya Ewropayê E6 li Kirkenes a li nêzîkê sinorê Rûsyayê diqede.

## Rê
thumb|Pira Svinesundê ku di sinorê di navbera Norwêc û Swêdê de derbas dibe.
Riya Ewropayê E6, berî ku sînorê li Pira Svinesund derbasî Norwêcê bibe, ji başûr ber bi bakur ve li navendên wekî Trelleborg, Malmö, Helsingborg, Halmstad, Goteborg, Svinesund ya Swêdê re derbas dibe. Piştre Halden, Sarpsborg, Moss û derbasî bajarê paytext a Osloyê dibe. Li bakurê ve, rê di navendên wek Gardermoen, Hamar, Lillehammer, Dombås, Oppdal û Melhus re derbasî Trondheimê dibe.

Ji xeynî Trondheim, E6 di Stjørdal, Verdal, Steinkjer, Grong, Mosjøen, Mo i Rana, Saltdal, Fauske û Hamarøy ber bi Bognes ve tê ku li wir ferîbotek heye ku di ser Tysfjorden re berbi Skarberget ve derbas dibe. Piştre re rê bi navgîniya Narvik, Setermoen, Nordkjosbotn, Skibotn û Altayê ve berbi Olderfjordê ve diçê ku li wir Riya Ewropayê E69 ber bi Nordkapp ve ber bi bakur ve diçe. Di vê navberê de E6 ber bi Lakselv û Karasjok ve ber bi başûr ve dizivire, dûv re li perava rojavayê Anarjohka ku sinorê Fînlendayê pêk tîne, dewam dike. Li derveyî sinor, rê di Varangerbotn û Kirkenes re derbas dibe ku rê li rojhilatê navenda bajêr diqede.

Di navbera Trelleborg û Kirkenes de, zêdetirî 800 km rotayek kurttir heye ku E4 û E75 bikar tîne, di nav dirêjtirîn rêyên Ewropayê de ye. Li Finnmark çend rêyên alternatîf ên kurttir ên E6 hene.

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê