open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çivîka hêjîran

**Çivîka hêjîran** an **balavîgewrik** (bi soranî: *barîke*), cureyekî firendeyan e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Cinsên çûkan

Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Serreşe

thumb|''Parus major excelsus''

**Sereşe**, **serreşe ** an jî **fîsqegula mezin** (*Parus major*), cureyekî fîsqegulan e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Fîsqegul
Kîrkot

**Kîrkot** an jî **kîrkûk** (*Lanius collurio*), cureyekî ji balindeyên kêzxweran e.
## Pêşangeh

Wêne:Lanius collurio MHNT.ZOO.2010.11.214.Le Monêtier-les-Bains.jpg|Hêkên kîrkotan (* Lanius collurio*)
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.40.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Lanius collurio*


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kêzxwer
Fîsqegulê bisimbêl

thumb |Panurus biarmicus
thumb|''Panurus biarmicus russicus ''
**Fîsqegulê bisimbêl**, firendeyek e.

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Çûk
1787

## Bûyer

### Cîhan
* Elementê Sîlîsyûm ji Antoine Lavoisier hate vedîtin.

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
NA

Pir wateyên kurtenivîsê **NA**, **Na** ya **na** hene.

* **NA**, kurtenavê şirketê balefiran North American Airlines (IATA-Code)
* **Na**, kurtenavê dewletê Namîbiya (ISO 3166).
* **Na**, kurtenavê elementê Sodyûm.
* **na**, kurtenavê zimanê Naûrûrî.
* **na**, kurtenavê Top Level Domain'ê Namîbiya.
Sîlîsyûm

**Sîlîsyûm** (, ji ) elementek û nîvmêtalek e.

## Vedîtin
Sîlîsyûm wek element di salê 1787 ji Antoine Lavoisier hate vedîtin. Sakata heder jahl.

## Bikaranîn
Îro Sîlîsyûm ji bêtonê, camê û elementên fotovoltayîk ra girîng e. Hên jî Sîlîsyûm ji bo şewtandinê di bomban da tê bikaranîn.

## Hebûn
Nêzîkî 15 % ji erdê tevda bes sîlîsyûm e. 25,8 % ji rûyê (qaliqê) erdê ji sîlîsyûmê ye; wisa Sîlîsyûm elementê dûyeme bi pirbûnê di cîhanê da ye (piştî Oksîjenê).

## Çavkanî

Kategorî:Element
Kategorî:Xeterî
Kategorî:Zû dişewte
Hechecikê zinaran

**Hechecikê zinaran**, çûkeke ji famîleya hechecikan e. Ew di nav zinaran de hêlîna xwe çêdike.

## Pêşangeh

Wêne: Ptyonoprogne rupestris MHNT.jpg|* Ptyonoprogne rupestris *


Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Çûk
Tiyaxs

**Tiyaxs** an jî **Avdêges** () gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Zimanê gundiyên Tiyaxsê zazakî ye. Tiyaxs nêzîkî gundê Kuyê û Xurûcê ye.

Kategorî:Gundên Pasûrê
Eskar

**Eskar** gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye. Bi tirkî navê wî *Yaylak* e.

Kategorî:Gundên Pasûrê
Zuzak

**Zuzak** rehek e. Li çiyayê Pasûrê (Kulp) di meha gulanê de tê komkirin. Bi xwê tê tevdan û bi zeleta tê xwarin.
Hechecikê malan

**Hechecikê malan**, an jî perresêlkeyê paşellspî (*Delichon urbica*), cureyekî dûvmeqesk an hechecikan (*Hirundinidae*) e.
## Reftar
### Zayend kirin
thumb|çep|Hêk
thumb |çep|Delichon urbicum

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Vîdiyo, deng û wêneyên hechecikê malan
* (Hechecikê malan – Nivîsarê Cureyan di Atlesa Balindeyên Afrîkayê Başûr.
* Ageing and sexing (PDF; 1.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê
Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Hechecik
Pak

#Pak, gundekî Dêrsimê
#Partî Azadî Kurdistan, partiyeke li Bakurê Kurdistanê
#Partiya Azadiya Kurdistanê, partiyeke li Rojhilata Kurdistanê
Partiya Azadiya Kurdistanê

**Partiya Azadiya Kurdistanê** an **PAK** partiyeke li rojhilata Kurdistanê yê. Serokê partiyê Elî Qazî Muhemmed e. Partî Azadî Kurdistan, heta kongreya xwe ya yekemîn bi navê Yekêtî Şoreşgeranî Kurdistanewe xebat dikir. Partî Azadî Kurdistan niha bi rêberiya fermandar Huseyîn Yezdanpena li sengerên Mûsil û Kerkûk li dijî DAÎŞê şer dikin.

Piştî bûyera Ferînaz Xûsrewanî, endamên Partî Azadî Kurdistan di beyanên xwe de gotin ku ew ê gelê Rojhilatê Kurdistanê biparêze. Piştî newroza 2016ê Şoreşa Rojhilatê Kurdistanê bi çalakiyeke vê partiyê destpê kir. 

Serokê partiyê Elî Qazî Muhemmed li ber sedemên nexweşiya xwe dest ji serokayetiya partiyê berda. Huseyîn Yezdanpena bu serokê nû yê vê partiyê 

Pêşmergeyên vê rêxistinê li dijî şerê DAÎŞê ji aliyên dewleta DYA û hevalbendên wê hatin perwerde kirin. Bi dûçûna serokê vê partiyê Huseyîn Yezdanpena, ew ji aliyê dewletên rojavayî hatîne nasîn di şerê daişê de û got ku şerê li dijî daişê ji bo wan nabe alternatîfek ku şerê li dijî rêjîma Îslamî ya Îranê berdin. Her wisa lêzêde kir û got ku wan di sala 2016ê de kêmanî 6 çalakî li dijî dewleta Îranê kirin e. Her wisa got ku di sala 2015ê de li nêzîkî Kerkûkê, şêwirmendên Amerîkî sê caran ew perwerde kirin e.

## Mijarên têkildar
* Şoreşa Rojhilatê Kurdistanê

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera PAK 

Kategorî:Avabûnên 1991ê li Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Neteweperweriya kurdî li Îranê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1991ê de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên neteweperwerê kurd
Kategorî:Partiyên siyasî yên Kurdistanê
Kategorî:Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Bedirxan Epozdemir

**Bedirxan Epözdemîr**, di sala 1949 da li Kurdistana Bakur, li bajarê Sêrtê, li qeza Bayqan, li gundê Minar hatiye dinê. Dibistana ewil li gundê xwe, ya navîn û ya mamostatiyê li Amedê qedandiye. Di sala 1968 de dest bi mamostetiyê kiriye. Heya 12ê îlona sala 1980 li gelek heremên Tirkiyê û Kurdistanê mamostetıya xwe domandiye.

Ew hê di 14-15 saliya xwe da dest bi karê nivîsandinê kiriye. Hêja di xortaniya xwe da bêşdarî lecên helbest nivîsîn û xwendinan bûye û di hinek lecan da xelatan girtiye. Her wusa, bi edebiyatzanên bi nav û deng ra di hinek lecan da weka endamê juriyê wezîfe hilgirtiye.

Bedirxan Epözdemir, bi zimanê tirkî û kurdî, di gelek kovar û rojnameyan da helbest, nûçe, gotar, hevpeyvîn, biyografî, lêkolîn, çîrok û werger jî nivisandiye. Nivîsên Epözdemir, di rojname û kovarên Özgür (azad), Mücadele-Diyarbekir, Mücadele-Siirt, Özgürlük yolu (Riya azadî), Roja Welat, Dengê Komkar, Roja Nû, Kurdistan press, Realîte, Nûdem, Çira, Nûbihar, Özgür Gündem (Rojeva Azad), Roj, Bergeh, Ronahî, Hêvî, Roja Teze û di kovara Bakur da hatine çapkirin.

Ne hewce ye ku meriv bêje, Epözdemir jî wekî gelek Kurdên rewşenbîr para xwe ji êş, azar, girtin û nefiyê girtiye. Ew ji ber van êş û azaran koçber bûye û hêja jî li Hollanda dijî.

Epözdemir, karên xwe yê nivîsî û edebî didomîne. Du pirtukên wî di nav weşanên Aso da derketine.

## Berhem
* Awazên xerîbiyê (helbest)
* Kumsorê û Gurê Dengbêj (pirtuka zarokan)

Kategorî:Jidayikbûn 1949
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Bûknefsok

thumb|Bûknefsok
thumb|''Phoenicurus phoenicurus phoenicurus''
**Bûknefsok**, **terîsor** an **terîsorik** (*Phoenicurus phoenicurus*) çûkeke famîleya mêşgirtan e. Teriya wî sor e, nikul û berdilka wî reş e.

## Şayes
Lingên wî reşê gewroşkî ye.

## Jîngeh
Li nav daristana, li nav dirrik û gezikan û bexçeyan dijî.
## Parêzî
Xwarina wî mêş, kêz, kurm, jindarên din yên nerm û biçûk û bizirên giyayan e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Common Redstart videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF; 3.5 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* RSPB Website Description
* Common Redstart Images 

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Mêşgirt
Cixsê

**Cixsê** an **Cixse** an jî **Ciqs** () bajarekî ku bi navçeya Pasûra Diyarbekrê ve girêdayî ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Bajarokên Diyarbekirê
Kategorî:Gundên Pasûrê
Herta

**Herta**, **Hertan** (bi tirkî: Karpuzlu) gundekî girêdayî navçeya Amedê Pasûrê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Kategorî:Gundên Pasûrê
Çirçire

thumb|''Phylloscopus collybita collybita
**Çirçire**, cureyekî famîleya şeytanok e. Çûkeke nîvmezin e, 11 cm digihê û rengê wê bi keske ve ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 
* 
* BBC Science and Nature: BBC Chiffchaff site
* BBC Science and Nature: Common Chiffchaff song  (Real Audio streaming)
* Common Chiffchaff videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* RSPB: Chiffchaff, ''Phylloscopus collybita''
* Ageing and sexing (PDF; 3.5 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê
Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Şeytanok
Çivîka şeytanok

thumb|''Curruca curruca''

**Çivîka şeytanok**, çûkeke wîçwîçok e.

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Çûk
Kundê spî

thumb|''Tyto alba guttata''

**Kundê spî** an kundê kadîn (*Tyto alba*), cureyekî kundan e ji cinsê *[[Tyto]]* û ji famîleya kundan (*[[Tytonidae]]*)
## Şayes
Dirêjiyê kundê spî heta 35 cm digihê. Bi taybetî, li Başûrê Kurdistanê dihêt dîtin.

## Girêdanên derve

* Birdlife species factsheet 
* BrainMaps: ''Tyto alba'' (barn owl) brain
* Barn Owl videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Barn Owl - ''Tyto alba''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Barn Owl Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* The Barn Owl Trust registered charity dedicated to conserving the Barn Owl and its environment. Main source of Barn Owl information in the UK
* BTO - BOMP  - BTO Barn Owl Monitoring Project (BOMP)
* Suffolk Community Barn Owl Project  - Suffolk Community Barn Owl Project
* Barn Owl Project in Austria  - Barn Owl Project in Austria
* BBC - Wales - Barn Owls - BBC Wales Barn Owl page
* World Owl Trust Website

## Çavkanî

Kategorî:Balinde
Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê
Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
Bûmekorik

**Bûmekorik**, **bimkerk**, **kerebûm**, **kerebum** , **kundok**, **kundê şexse**, **kundê serîpan** an **kundê çiçk** (*Athene noctua*), cureyekî kundan e.

## Şayes
Dirêjiya bûmekorik ta 22 cm digihê. Giraniya bûmekorik 180 g. Bûmekorik bi çavên zer in, bijangên sipî, serî mezin, lingên dirêj û pûrtê qehweyî bi deqên sipî. 

## Belavbûn
Bûmekorik li gelek warên parzemînên Ewropa û Asyayê dijî ye. Gelek caran bi rojê li ser banê xaniyan an çikrimên telegrafê dihête dîtin. Li hemû derên Kurdistanê dijîn.

## Reftar û parêzî
Bûmekorik mêş û mûr, kurm, bejavok wekî beqan û balinde û guhandarên biçûk dixwe. Bûmekorik piçkî rojger e.

## Pêşangeh

Wêne:Goldcrest eggs - Natural History Museum of London-2.jpg
Wêne:Little Owl.JPG
Wêne:Athene noctua (Steenuilkuiken).jpg
Athene noctua vidalii MHNT.ZOO.2010.11.156.1.jpg |*Athene noctua vidalii*


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Little Owl videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Little Owl in New Zealand
* Ageing and sexing (PDF; 5.5 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
Kundê goran

**Kundê goran** an **kundê biguhkurt** (*Asio flammeus*), cureyekî kundên nimûneyî (*[[Strigidae]]*) ne.

## Şayes
Dirêjiya kundê goran di navbera 34-43 cm e.

## Belavbûn
Kundê goran li gelek welatên parzemînên Amerîkayan, Afrîka, Ewropa û Asyayê tên dîtin, bi taybetî li Kurdistanê.

## Parêzî
Kundê goran gelek cureyên caneweran dixwe mîna: kêz, kullî, kojer, mişk, Koremişk, cirdon, kergoşk, perçemk, torxe, qaqlîbazên biçûk û hinek balindeyên beravê.
## Binecure
upright|çep|thumb|Kundê goran li Ekwadorê
Deh binecureyên kundê goran hatine saloxandin ta niha:
* *Asio flammeus bogotensis* (Chapman, 1915)
* *Asio flammeus domingensis* (Statius Müller, 1776)
* *Asio flammeus flammeus* (Pontoppidan, 1763)
* *Asio flammeus galapagoensis* (Gould, 1837) -
* *Asio flammeus pallidicaudus* (Friedmann, 1949)
* *Asio flammeus ponapensis* (Mayr, 1933)
* *Asio flammeus portoricensis* (Ridgway, 1882)
* *Asio flammeus sandwichensis* (A. Bloxam, 1827) 
* *Asio flammeus sanfordi* (Bangs, 1919)
* *Asio flammeus suinda* (Vieillot, 1817)

## Çavkanî

thumb|''Asio flammeus flammeus''
## Girêdanên derve

* The Owl pages; pictures, calls and information
* ADW pictures and informationOrnithology
* Short-eared Owl ''Asio flammeus''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Short-eared Owl videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection

* Audio link 1
* Audio link 2

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
Kundê şevê

thumb|''Strix aluco sylvatica''

**Kundê şevê** an **kundê qehweyî** (*Strix aluco*), cureyekî kundan ji cinsê *[[Strix]]* ji famîleya kundan e *[[Strigidae]]*. Kundê şevê li daristan, baxçe û heta li bajaran jî dihête dîtin. Li Kurdistanê kêm in.

* **گۆین** (باڵدارێکی شەو بێدارە)
* **goyîn**
*# *kund, bum, pepûk <small>[jêgirtin ▲]</small>*
*#* *Ji bihna werd û bişkojan... Şubih tûtak û *'goyîn*'an... Dinalin em di firqê da — ([[Dîwan|Dîwana Melayê Cizirî]] ~1640, Melayê Cizîrî)*

## Şayes û reftar
Nîv-mezin e, dirêjiyê wî 41-43.5 cm. Kundê şevê dengê wî mîn *hu-hû hu-hû* dihête bihîstin.
## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Strix&species=aluco
* ARKive – images and video of the Tawny Owl ''(Strix aluco)'' 

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
Deşta Neynewa

**Deşta Neynewa**, beşeke ji parêzgeha Neynewa ku dikeve bakûr û rojhelatê bajarê Mûsil. Piraniya xelkê wê deverê kurd in (misalman, êzidî û şebek). Her wiha li devere asûrî ji dijin û hikûmeta herêma Kurdistanê dixwaze ku ew dever bibe beşek li herêma Kurdistanê.

Kategorî:Herêm
Şawûl

**Şawûl** (bi îbranî: שָׁאוּל ango *Šāʼûl*, erebî: *Ṭālūt*) (kêmzêde 1079 B.Z. – 1010 B.Z.) keyê cihûyan ê pêşî bû û bi destê Samûêl pêxember hatiye tayînkirin.

Ji ber ku wî zû guhê xwe neda peyvên Xwedê û Samûêl pêxember, ew ji aliyê Xwedê ve hat redkirin. Xwedê Dawid ji xwe re hilbijart û çaxê Şawûl pê hisiya, gelek salan tengahî dida Dawid. Şawûl di şer de hat kuştin û Dawid di cihê wî de bû padîşah.

## Girêdanên derve
* Serhatiya Şawûl

Kategorî:Cihûtî
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Key
Eyûb

thumb
Serhatiya Eyûb di Tewrat di Peymana Kevin de tê gotin. Ew mirovekî pir dewlemend bû û ji Xwedê tirsiya.

Xwedê hişt ku Eyûb ji aliyê Îblîs ve bê ceribandin, da ku baweriya wî kifş bibe. Pêşî Eyûb bi destê Îblîs hemû mal û milkê xwe winda kir û her heft kur û her sê keçên wî jî hatin kuştin. Dîsa jî Eyûb dev ji baweriya xwe berneda, perizî Xwedê û got: «Ez ji zikê diya xwe tazî derketim û ezê tazî vegerim wê derê. Xudan da û Xudan stand; navê Xudan pîroz be.»

Hingê ew bi xwe di tevahiya bedena xwe de nexweş bû û êşên pir dijwar kişandin. Hevalên wî dev jê berdan û ew bi tenê ma. Heta jina wî jî jê re got ku bila ew li Xwedê nefret bike, lê Eyûb got: Ma em qenciyê ji Xwedê qebûl bikin û xerabiyê qebûl nekin?

Piştî demekê sê car dostên wî hatin da ku hanê bidin wî, wî teselî bikin. Lê ew hemû difikirîn ku divê sedema belayên Eyûb gunehekî wî yê veşartî be, lê Eyûb ev yek qet qebûl nekir û hêviya xwe bi Xwedê ve gireda. Lê jê re pir zehmet bû ku Xwedê ji bo demeke dirêj qet bersîva wî neda.

Li dawiyê, Xwedê ji Eyûb re ji ezmên got û li ser gelek tiştên ku mirov nikare pê bizane pirs kirin. Bi wî awayî Xwedê jê re da fêmkirin ku aqilê mirov nikare fikrên Xwedê fêm bike. Eyûb ev yek qebûl kir û Xwedê her tişt li wî vegerand, wek berê bû sax û dewlemend.

Di Încîlê de li ser Eyûb weha tê gotin: Birano, pêxemberên ku bi navê Xudan peyv gotine ji bo xwe wek mînaka êşkişandin û sebrê bigirin. Binêrin, em wan ên ku tengahî ragirtine, bextewar hesab dikin. We ragirtina Eyûb bihîst û we dît ku Xudan di dawiyê de ji bo wî çi kir. Çimkî Xudan gelek dilovan û tije rehm e. (Aqûb 5:11)

Di Quranê de jî du caran behsa sebira Eyûb tê kirin (21:83-84 û 38:40-44).

## Girêdanên derve
* Serhatiya Eyûb

Kategorî:Cihûtî
Kategorî:Dîn

Kategorî:Pêxember
Doris Lessing

**Doris May Lessing** CH OMG (jdb.  li Kirmaşan, Îran *(li axa Kurdistana rojhilatê)* – m. ) yek ji nivîskarên navdar ên Brîtanyayê ye. Di sala 2007an de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Ji ber xebata bavê xwe li derveyî Brîtanyayê ji dayîk bûye. Di 5 saliya xwe de ji Îranê çûne parzemîna Efrîqayê. Di avabûna partiyeke çepgîr de cihdigire. Xwedî nêrînên komûnîst û çepgirbûna wê, wê nêzîkî siyasetmedarekî Alman dike û bi *Gottfried Lessing* re dizewice.

Lessing di çîrok û romanên xwe de derûnî û nakokiya kesayetiyan, bi taybetî yên bindestan tîne zimên. Herwekî femînîzm, têkiliyên cinsiyetan û şer-aştî mijarên wê yên sereke ne. Pirtûka wê ya herî navdar a di sala 1962î de hatiye weşandin Deftera Zêrîn *(Dagirtûka Zêrîn)* e.

## Çend ji berhemên Lessing
* Giya (Giya) distirên
* Arşîvên Kanopûs
* Daxûyaniya daketina dojehê
* Mara û Dann
* Girtîgehên daxwazkirî
* Zaroka pêncemîn
* Madonnaya Reşik
* Çîroka mêrikê (zilamê) nezewicî
* Terorîst

Kategorî:Helbestvanên brîtanî
Kategorî:Jidayikbûn 1919
Kategorî:Jinên brîtanî
Kategorî:Kesên ji Kirmaşanê
Kategorî:Mirin 2013
Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Nivîskarên komunîst ên jin
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 21ê
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Şanonivîsên îngilîz
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Elfriede Jelinek

**Elfriede Jelinek** (jdb.  li Mürzzuschlag, Steiermark) yek ji nivîskarên awistiryayî ye û di sala 2004î de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirtiye.

## Jiyan û berhema wê

### Zarokatî, ciwanî und weşanên ewil
Elfriede Jelinek di 20ê çiriya pêşîn a 1946an de li Mürzzuschlag (Steiermark) hat cîhanê. Diya wê Olga, bi navê keçiktiyê Buchner, ji bûrjûwaziya Viyanayê hatiye û demeke dirêj bi karê jimaryariyê debara malbatê kiriye.Bavê wê Friedrich Jelinek kîmyazan bû, mezûnê Zanîngeha Teknolojiyê ya Viyanayê û bi eslê xwe Cihû-Çekyayî bû.Pîşeya wî ji bo şerê bisûd bû û ew ji çewsandina di bin rejîma Naziyan de filitand; di pîşesaziya çekan de karekî jê re hat tayînkirin.Friedrich Jelinek di salên 1950î de nexweşiya derûnî bû; di salên 1960an de ew li malê di rewşek tevlihev de dijiya. Di sala 1969an de li nexweşxaneyeke derûnî di rewşeke derûnî ya tam de mir.

## Hin ji berhemên Jelinek

* wir sind lockvögel baby! - Em çivîkên pêlîstinê ne bebeka min, Reinbek 1970
* Michael. Ein Jugendbuch für die Infantilgesellschaft - Michael. Ciwanpirtûkek bu civaka înfantîl ebd. 1972
* Die Liebhaberinnen - Xwediyên evîntiyan ebd. 1975
* Die Ausgesperrten - Vegirtinan ebd. 1980
* Die Klavierspielerin - Klaviyerîstan ebd. 1983
* Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr - Oh kedîbûyî, oh divê mirov ji we xwe biparêze ebd. 1985
* Lust - Şanazî ebd. 1989
* Die Kinder der Toten - Zarokên miriyan ebd. 1995 ISBN 3-498-03328-X
* Gier Reinbek 2000
* Neid -Dilbijîn (Privatroman) ab 2007
* Clara S.; 1981
* Krankheit oder Moderne Frauen Nexweşî yan jinên nûjen; 1987
* Burgtheater - Birceşano; 1985
* Präsident Abendwind - Serok Bayê Êvarê; 1987
* Wolken.Heim - Ewr.Niştiman; 1988
* Totenauberg; 1991
* Raststätte; 1994
* Babel; 2005
* Ulrike Maria Stuart; 2006
* Über Tiere - Li ser ajalan; 2006

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1946
Kategorî:Jinên awistirî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên awistirî
Kategorî:Nivîskarên komunîst ên jin
Kategorî:Romanivîsên cihû
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Bûm

thumb|''Otus scops''
**Bûm** , **taqtaqî** , **bûmê taqtaqî** an jî **pûm** (*Otus scops*), cins û cureyekî kundê nimûneyî (*Strigidae*) e.
## Belavbûn
Bûmê taqtaqî li çend deverên parzemînên Asya, Ewropa û bakurê Afrîkayê tê dîtin di demsala havînê, lê di werzê zivistanê li herêmên navîn û başûr ji parzemîna Afrîkayê derbas dike.

## Şayes
Bûmê taqtaqî kundekî biçûk û guhbel. Dirêjiya bûmê taqtaqî 19-21 cm e û navbera her du baskan 47-54 cm digihê, lê giraniya wî di navbera 64-135 g.Rengê bûmê taqtaqî gewr-qehweyî ye bi rûyekî zeriktir xuya dike.

## Reftar û jîngeh
Bûmê taqtaqî şevger e ku li daristanê dijî û dengê wî ji yê kundan cuda ye, nêrê bûm fîkfîk dike mîna *pwû-pwû-pwû*
### Parêzî
Bûmê taqtaqî mêş û mûr û nemovikdaran dixwe.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* BSC-EOC.org, Avibase, includes link to Flickr Hand Guide images.
* Owlpages.com
* Ageing and sexing (PDF; 5.8 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê

Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
Şakund

**Şakund** an** kundê bor** an jî **kundê kor** (*Bubo bubo*) cureyekî kundan e ji cinsê şakundan (*Bubo*) û ji famîleya kundan e (''Strigidae'').
thumb|''Bubo bubo bubo''
Şakund li çiya û deştan dihête dîtin.
## Şayes
Mezintirîn kund e, heta 68 cm digihê û navbera her du baskan jî dikare 174 cm bigihê. Ev kund guhbel e wek kundê şaxkidar.
## Parêzî
Şakund çi canewerê ku li ser erdê dilebite dixwe ji kêzik, beq, masî, kevjal , mar, qirtîş, mişk, cirdon, kergoşkê kovî, rûvî, gakovî biçûk, mîravî, qirik, qaz û gelek balindeyên beravê. Şakund dikanê kundên din jî bixwe., û 

## Reftar
Dengê kundê bor mîna *hûû-û hûû-û hûû-û* dihête bihîstin.
## Binecure
* B. b. bubo, B. b. borissowi
* B. b. hemachalana
* B. b. hispanus
* B. b. interpositus
* B. b. jakutensis
* B. b. kiautschensis
* B. b. nikolskii
* B. b. omissus
* B. b. ruthenus.
* B. b. sibiricus.
* B. b. tarimensis.
* B. b. tibetanus.
* B. b. turcomanus.
* B. b. ussuriensis.
* B. b. yenisseensis,
* B. b. swinhoei.
## Belavbûn û rewşa parastinê
Şakund li başûrê Afrîka, Ewropa, Asya û Rojhilata Navîn dijî. Rewşa parastinê şakund di bin xeterê li Ewropayê.
## Pêşangeh

File:Uhu-Bubo-Bubo-Falknerhof-Lenggries-2010.jpg
File:Izzy and 'Ethel' (5627048084).jpg
File:bubo_bubo_juveniles.jpg
File:Bubo bubo winter 1.jpg
File:Eurasian eagle-owl (Bubo bubo).jpg


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Bubo&species=bubo
* http://www.iucnredlist.org/details/106002215/0 
* http://www.youtube.com/watch?v=yMgdk5l0m4U

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Kund
John M. Coetzee

[thumb|rast|250px|John M. Coetzee li [Warşovayê (Poland), di 7ê hezîrana 2006an de]]

**John Maxwell Coetzee** [] (jdb. 9ê sibatê 1940 li Cape Townê, Afrîkaya Başûr) yek ji nivîskarên Afrîkaya Başûr ê xwedî xelata Xelata Nobelê ya Wêjeyê ye. Niha li Awistralyayê dijî. Ew herwekî xwedî gelek xelatên din e jî.

## Jînenîgarî
Bavê wî parêzer, diya wî mamoste bû. Ew ji malbateke ku di serdema 17emîn de ji Holandê koçberbûbûn ji dayik dibe. Di Zanîngeha Cape Townê de xwendina matematîk û îngîlîzî bidawî dike. Sala 1960î de koçberê Londonê dibe. Li wir di fîrmaya IBMê de dixebite. Dûre derbasî DYAyê dibe. Li dijî şerê Viyetnamê derdikeve. Piştre vedigere welatê xwe û di Zanîngeha Cape Townê de dersa îngîlîzî dide. Gava teqawit dibe, dibe hemwelatiyê Awistriyayê. Bi zimanê afrîkans û îngîlîzî wergera pirtûkên wêjeyî dike û bala xwe bi giranî berdide cîhana nivîskariyê.

## Hin ji berhemên Coetzee
* Dusklands (1974), 2 novel: The Vietnam project, The Narrative of Jacobus Coetzee
* In the Heart of the Country (1977), Di dilê welêt de.
* Waiting for the Barbarians (1980), Li benda barbaran.
* Life and Times of Michael K. (1983), Jiyan û demên Michael K.
* Foe (1986)
* White Writing : on the Culture of Letters in South Africa (1988)
* Age of Iron (1990)
* Doubling the Point. Essays and Interviews (1992)
* The Master of Petersburg (1994), Hostayê Petersbûrgê
* Giving Offense. Essays on Censorship (1996)
* Boyhood. Scenes from Provincial Life (1997), Ciwanî.Zaroktiyek Efrîqayî
* What is Realism? (1997) Çiye rastegînî?
* Hetîketî (1999)
* The Lives of Animals (1999), Jiyana ajalan
* The Humanities in Africa (2001), Mirovheziya li Efrîqa
* Stranger Shores. Essays 1986–1999 (2001)
* Youth (2002), Ciwantî.
* Elizabeth Costello. Eight Lessons (2003)
* Slow Man, dt. Zeitlupe (2005)
* Inner Workings. Essays 2000-2005 (2007)
* Diary of a Bad Year (2007)

Kategorî:Jidayikbûn 1940
Kategorî:Kesên ji Afrîkaya Başûr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên postmodern
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kategorî:Zimannas
Sully Prudhomme

**Sully Prudhomme** (jdb. 16adarê 1839 li Parîs; m. 7ê îlonê 1907 li Châtenay-Malabry; bi dirêjî *René François Armand Prudhomme*) nivîskarekî fransî bû. Di sala 1901î de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt. Bi helbesta xwe ya navdar *Le Vase brisé* (1865) gelek deng da.

## Jînenîgarî
Di malbateke Katolîk de jidayîk dibe. Perwerdeya endezyariyê û dadnasiyê bidawîdike. Wekî parêzer li Parîsê dixebite. Helbestên ku bi salan bû dinivîsand diweşîne. Ew helbestana jiyana wî diguherînin û berê wî bi giştî dide cîhana wêjeyê.

## Berhemên wî
* *Stances et poèmes* (Helbest, 1865)
* *Les épreuves* (Helbest, 1866)
* *Les solitudes* (1869)
* *Les destins* (Helbest, 1872)
* *La justice* (Helbest, 1878)
* *Croquis italiens*
* *Les vaines tendresses* (1875)
* *Le prisme* (Helbest, 1886)
* *Le bonheur* (Helbest, 1888)
* *Testament poétique*
* *Journal intime*
* *Réfléxions sur l'art des vers* (1892)
* *Épaves*, (Helbest, 1908)

Kategorî:Helbestvanên fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1839
Kategorî:Mirin 1907
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Theodor Mommsen

**Christian Matthias Theodor Mommsen** (jdb.  li Garding, Schleswig-Holstein, Almanya; m.  li Charlottenburg) yek ji nivîskar û zanyarên mezin ên Almanan ê sedsala 19emîn e. Ew bi berhema xwe ya li ser şarezayiyên mirî (kevn), bi taybetî Romayiyan navdar bû. Berhema wî ya dîroka Roma ji wî re di sala 1902î de Xelata Nobelê tîne.

## Jînenîgarî
Bavê wî dêrnêr (keşîş, keşe, pader, pîder, baba, farêr, papaz) bû û ew di atmosfereke olî de mezinbû. Piştî kurte-perwerdeya olî li Hamburgê, dest bi Zanîngeha Kielê beşa dadnasiyê dike. Ew li ser anatomiya mûmyayan, dadnasiya Romayiyan, keyaniya Prûsya xebatan dike û dersê dide. Herwekî van tecrûbeyên xwe di warê nivîskariyê de bikartîne. Sala 1902î ew ji ber xebatên xwe yên bêhempa Xelata Nobelê ya Wêjeyê werdigire.

## Berhemên Mommsen
* Th. M. Hevpeyvînek li ser mijara Antisemitismus, in: Hermann Bahr; Hermann Greive (Hg): *Der Antisemitismus. Ein internationales Interview* Jüdischer, Königstein 1979 (zuerst 1894, Neuaufl. 2005) ISBN 3-7610-8043-3 S. 26 - 28
* Karl Christ u. a.: *Theodor Mommsen und die „Römische Geschichte - T. Mommsen û dîroka Romayiyan“.* Band 8 von: Theodor Mommsen: *Römische Geschichte.* dtv, München 1976; 6. Auflage 2001, ISBN 3-423-59055-6.
* Alfred Heuß: *Theodor Mommsen und das 19. Jahrhundert. - T. Mommsen û sedsala 19emîn* Kiel 1956; Nachdr. Steiner, Stuttgart 1996, ISBN 3-515-06966-6.
* Joachim Fest: *Pathetiker der Geschichte und Baumeister aus babylonischem Geist. Theodor Mommsens zwei Wege zur Geschichte - Patetîkerê dîrokê û hostayê ruhê Babîlê du rê berî bi dîrokê*. In: Ders.: *Wege zur Geschichte. Über Theodor Mommsen, [[Jacob Burckhardt]] und [[Golo Mann]].* Zürich 1992, S. 27–70.
* Wilfried Nippel und Bernd Seidensticker (Hrsgg.): *Theodor Mommsens langer Schatten. Das römische Staatsrecht als bleibende Herausforderung für die Forschung (Spudasmata Band 107) - T. Mommesen siyên dîrêj. Dadmendiya dûgela Roma a bêhempa ya lêkonînan*. Olms Verlag, Hildesheim 2005.
* Stefan Rebenich: *Theodor Mommsen: eine Biographie. - Theodor Mommsen: jînenîgariyek* Beck, München 2002; Taschenbuchausgabe Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-54752-2.
* Lothar Wickert: *Theodor Mommsen.* 4 Bände, Frankfurt/Main 1959–1980.
* Peter Köpf: *Die Mommsens. Von 1848 bis heute – die Geschichte einer Familie ist die Geschichte der Deutschen.* Europa Verlag, Leipzig 2004.
* Josef Wiesehöfer - Henning Börm (Hrsgg.): *Theodor Mommsen: Gelehrter, Politiker und Literat.* Steiner, Stuttgart 2005, ISBN 3-515-08719-2.

Mommsen, Theodor
Kategorî:Jidayikbûn 1817
Kategorî:Mirin 1903
Kategorî:Neteweperwerên alman
Mommsen, Theodor
Mommsen, Theodor
V. S. Naipaul

**Sir Vidiadhar Surajprasad Naipaul** TC (jdb.  li Xagûanas, Trînîdad û Tobago - m. ) nivîskarekî hindistanî yê xwedî Xelata Nobelê ya 2001î ya wêjeyê ye. Îro li Brîtanyayê dijî.

## Jînenîgarî
Lawê (kurê) rojnamevanekî ye û hezkirina nivîsandinê ji bavê xwe girtiye. Bi alîkariya weqfekê li Brîtanyayê Oxfordê dixwîne. Piştî bidawîkirina zankoyê di BBCê de dixebite. Xebata TVê bala wî berdide orîentalîzmê û rojhilatê. Dûv re bi giştî bala xwe dide nivîsandinê. Bi çavên rojavayiyan li rojhilatê dinêre û rexne dike. Bi taybetî rexneyên tûj li Îslam û civakên Îslamî dike. Ola îslamê wekî nexweşiyekê dinirxîne. Nêrînên wî ji aliyê gelekan ve hêj jî tên rexnekirin.

## Hin ji berhemên Naipaul
* Girdharry, Arnold (2004) *The Wounds of Naipaul and the Women in His Indian Trilogy* (Copley).
* Barnouw, Dagmar (2003) *Naipaul's Strangers* (Indiana University Press).
* Dissanayake, Wimal (1993) *Self and Colonial Desire: Travel Writings of V.S. Naipaul* (P. Lang).
* Hamner, Robert (1973). *V.S. Naipaul* (Twayne).
* Hammer, Robert ed. (1979) *Critical Perspectives on V.S. Naipaul* (Heinemann).
* Hayward, Helen (2002) *The Enigma of V.S. Naipaul: Sources and Contexts* (Macmillan).
* Hughes, Peter (1988) *V.S. Naipaul* (Routledge).
* Jarvis, Kelvin (1989) *V.S. Naipaul: A Selective Bibliography with Annotations, 1957–1987* (Scarecrow).
* Jussawalla, Feroza, ed. (1997) *Conversations with V.S. Naipaul* (University Press of Mississippi).
* Kelly, Richard (1989) *V.S. Naipaul* (Continuum).
* Khan, Akhtar Jamal (1998) *V.S. Naipaul: A Critical Study* (Creative Books)
* King, Bruce (1993) *V.S. Naipaul* (Macmillan).
* King, Bruce (2003) *V.S. Naipaul*, 2nd ed (Macmillan)
* Kramer, Jane (13 April 1980) ''From the Third World'', an assessment of Naipaul's work in the *New York Times Book Review.*
* Levy, Judith (1995) *V.S. Naipaul: Displacement and Autobiography* (Garland).
* Nightingale, Peggy (1987) *Journey through Darkness: The Writing of V.S. Naipaul* (University of Queensland Press).
* Said, Edward (1986) *Intellectuals in the Post-Colonial World* (Salmagundi).
* Theroux, Paul (1998) *Sir Vidia's Shadow: A Friendship across Five Continents* (Houghton Mifflin).
* Theroux, Paul (1972). *V.S. Naipaul: An Introduction to His Work* (Deutsch).
* Weiss, Timothy F (1992) *On the Margins: The Art of Exile in V.S. Naipaul* (University of Massachusetts Press).

## Çavkanî

Kategorî:Brîtanî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 21ê
Kategorî:Romannivîsên brîtanî yên mêr
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Henryk Sienkiewicz

thumb|Henryk Sienkiewicz

**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz**, Navkirinek: Litwos, (jdb. 5ê gulanê 1846 li Wola Okrzejska, Polonya; m. 15ê çiriya paşîn 1916 li Vevey, Swîsre) yek ji nivîskarên Polonî yên wergirê Xelata Nobelê ya wêjeyê ye.

Bi pirtûka xwe ya navdar "*Quo Vadis - (bi) ku ve"* tê bîra gelekan. Di vê pirtûkê de Mesîhiyên pêşîn ên dema împaratoriya Roma wekî mijar digire û zilm û pêkutiyên li an hatine kirin bi zimanekî bandorbarî radixe pêşberî xwendevanan. Dîsa pirtûkên wî yên mijar û serpêhatiyên çanda devkî ya Polonî bingeh digire jî gelek bi nirx in. Sala 1905î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

## Berhemên wî
* *[[Na marne]]* (1872)
* *Szkice Węglem* *Nexşên komirpênûsê;* (1877)
* *Listy z Podróży do Ameryki* (* Name ji DYAyê,* 1878)
* *Janko Muzykant* (1879)
* *Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela* (Ji rojîna mamosteyek Poznanî;* Novelle 1879)
* *Nowele amerykańskie* *(Vegotinên Amerîkayî)*
** *Za Chlebem* (*Nanê bêevînî;* 1880)
** *Latarnik* (*Panêrê birca tîrêjî;* 1882)
* *Bartek Zwycięzca* (*Serkeftî Bartek;* Kurteroman 1882)
* Die *Trilogie* (hatiye fîlmkirin ji aliyê [[Jerzy Hoffman]]), ji:
** *Ogniem i mieczem* (*Bi agir û şûr;* 1884); hatiye bi mijarkirin [[Hetmanat#serhildana Ûkraynayiyan û Bohdan Chmelnyzkyj|Serhildana Ûkraynayiyan]] di bin navê [[Bohdan Chmelnyzkyj|Chmelnyzkyj]] li dijî [[Polonî-Lîtwanî|Desthilatdariya Polon-Lîtwanî]]
** *Potop* (*Reva rezîl;* 1886), behsa şerê Polon û Swêdiyan dike
** *Pan Wołodyjowski* (*Serek Wdyjowski;* 1888); Behsa desthilatiya Osmanî dike û barbariya Tirkan tîne zimên. Herwekî di vê pirtûkê de aliyên negatîv ên Îslamê jî rave dike
* *Bez dogmatu* (*Bêî Dogma" 1891)
* *Rodzina Połanieckich* (*Familya Rodzina"; 1894)
* *Quo Vadis* (*Quo vadis. Dema Neron 1896)
* *Krzyżacy* (*Xaçparêz 1900), Behsa Têkçûyîna Tannenberg dike
* *W pustyni i w puszczy* (*Nav çol û bejiyê de;'' 1912)

Kategorî:Jidayikbûn 1846
Kategorî:Mirin 1916
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Polonyayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Martinius Bjørnson** (jdb. 8ê çiriya pêşîn 1832 li Kvikne (Tynset), Hedmark, Norwêc - m. 26ê nîsanê 1910 li Parîsê) ramyar û helbestvanekî navdar ê norwêcî bû. Herwekî nivîskarê sirûda neteweyî ya Norwêcê û xelatwergirê Nobelê, beşa wêjeyê bû. Sala 1903î de xelata Nobelê werdigire.

## Jînenîgarî

Xwandina dibistana amadeyî li Osloyê bidawî dike û dest bi karê rojnamegeriyê dike. Henrik Ibsen nasdike û ew bandora xwe lê dike. Navbera salên 1857 û 1859an de gerînendetiya şanoya Bergenê dike. Li Almanya û Îtalyayê dijî û dixebite. Salên 1881-1882ê li DYAyê û ji 1882 heya 1887an jî li Parîsê dijî. Cih û civatên ew lê dima, bandora kultur û neteweparêziya norwêcî lê dima. Ew sala 1903î de dibe yekemîn kesê skandînavî yê Nobelwergir.

## Berhemên wî

* *Synnøve Solbakken, vegotin*, 1857
* *Mellem Slagene, di navbera qurbaniyê de*, 1857
* *Halte-Hulda*, 1858
* *Arne*, 1859
* *Smaastykker*, 1860
* *Kong Sverre*, 1861
* *Sigurd Slembe*, 1862
* *Maria Stuart i Skottland*, 1864
* *De Nygifte*, 1865
* *Fiskerjenten*, 1868
* *Digte og Sange*, 1870
* *Arnljot Gelline*, 1870
* *Fortællinger I-II*, 1872
* *Brudeslaaten*, 1872
* *Sigurd Jorsalfar*, 1872
* *Kong Eystejn*, 1873
* *En fallitt*, 1875
* *Redaktøren*, 1875
* *Magnhild*, 1877
* *Kongen*, 1877
* *Leonarda*, 1879
* *Kaptejn Mansana*, 1879
* *Det nye System*, 1879
* *Støv*, 1882
* *Over Ævne*. Første Stykke, 1883
* *En Hanske*, 1883
* *Det flager i Byen og paa Havnen*, 1884
* *Geografi og Kærlighed*, 1885
* *Paa Guds Veje*, 1889
* *Nye Fortællinger*, 1893
* *Over Ævne*. Andre Stykke, 1895
* *Lyset*, 1895
* *Paul Lange og Tora Parsberg*, 1898
* *To Fortællinger*, 1901
* *Laboremus*, 1901
* *På Storhove*, 1102
* *Daglannet*, 1104
* *Mary*, 1100
* *Når den ny vin blomstrer*, 1909

Kategorî:Jidayikbûn 1832
Kategorî:Mirin 1910
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên sirûdên neteweyî
Kategorî:Norwêcî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Rudyard Kipling

**Joseph Rudyard Kipling** [ˈdʒoʊzɪf ˈɹʌdjəd ˈkɪplɪŋ] (jdb.  li Bombay; m.  li London) helbestvan û nivîskarê Brîtanî yê di sala 1907î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye.

## Jînenîgarî
Di malbateke kolonyalîst de, li Hindistana ku wê demê li bin dagiriya Brîtanyayê de jidayîkdibe. Bo perwerdeyê dişînin Brîtanyayê. Li vegerê di rojnameyên Lahorê de dixebite û nivîsarên balkêş diweşîne. Sala 1889î vedigere Brîtanyayê û giraniya xwe berdide nivîsandinê. Realîzm û xwînsariya bakurê Ewropa û romantîzm û xwîngermiya rojavayê parcotî dike û di şexsê ajalan de jiyana kesayetiyên balkêş radixe ber çavan. Ji bo zarokan bi sedan çîrok û kurte-pirtûkan dinivîsîne. Kesayetiyên ku wî afirandine wekî *"Moglî"* hêj jî ji aliyê zarokan ve gelek tê hezkirin.

## Berhem
* *Soldiers Three, The Story of the Gadsbys, In Black and White*, 1888
* *Under the Deodars, The Phantom Rickshaw, Wee Willie Winkie*, 1888
* *Life's Handicap*, 1891
* *The Light that Failed*, 1891
* *The Naulahka - A Story of West and East*, 1892
* *Many Inventions*, 1893
* *The Jungle Book*, 1894
* *The Second Jungle Book*, 1895
* *Captains Courageous*, 1896
* *The Day's Work*, 1898
* *A Fleet in Being*, 1898
* *Stalky & Co.*, 1899
* *From Sea to Sea - Letters of Travel*, 1899
* *[[Kim (Rudyard Kipling)|Kim]]*, 1901
* *Just So Stories for Little Children*, 1902
* *Traffics and Discoveries*, 1904
* *Puck of Pook's Hill*, 1906
* *Actions and Reactions*, 1909
* *Rewards and Fairies*, 1910
* *Sea Warfare*, 1916
* *A Diversity of Creatures*, 1917
* *Land and Sea Tales for Scouts and Guides*, 1923
* *The Irish Guards in the Great War*, 1923
* *Debits and Credits*, 1926
* *A Book of Words*, 1928
* *Thy Servant a Dog*, 1930
* *Limits and Renewals*, 1932
* *Something of Myself*, 1937
* *Departmental Ditties*, 1886
* *Barrack Room Ballads*, 1890
* *The Seven Seas*, 1896
* *The Five Nations*, 1903
* *Songs from Books*, 1912
* *[[Gethsemane]]*, 1914-1918
* *The Years Between*, 1919
* *East of Suez*, 1931
* *Something of myself and other autobiographical writings* Hg. Thomas Pinney (1990)
* *The letters of Rudyard Kipling* 4 Bände. Hg. wie vor. Macmillan, London 1990–2004
* *Rudyard Kipling* Hg. Lord Birkenhead Weidenfeld & Nicolson, London 1978 ISBN 0-297-77535-9

Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Imre Kertész

thumb|Imre Kertész
**Imre Kertész** [ˈimrɛ ˈkɛrtes] (jdb. 9ê çiriya paşîn 1929 li Budapeşt, Mecaristan) yek ji nivîskarên navdar ên Mecar e. Di sala 2002î de xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

## Jînenîgarî
Ji ber ku malbata wî Cihû bû, di dawiya zaroktiya xwe de ji aliyê sazûmaniya Nazî ve tê dîlgirtin û li kampa konsantrasyona mirovan a Auschwitzê bi qasî salekê dimîne. Sala 1948î dest bi karê rojnamevaniyê û piştre jî nivîskariyê dike. Li dijî sazûmaniya realsosyalîst a Mecaristanê jî têdikoşiya. Ev yeka han bandora xwe li çapkirina pirtûkên wî dikir. Di nivîs û pirtûkên xwe de pirranî behsa barbariya li Cihûyan hatibû kirin dikir.

## Hin ji berhemên wî

* Sorstalanság (1975) Bêmiradî
* A nyomkereső (1977)
* Detektívtörténet (1977)
* A kudarc (1988) Pûçderketin
* Kaddis a meg nem született gyermekért (1990) Dia bo zaroka nebûyî
* Az angol lobogó (1991)
* Gályanapló (1992)
* A holocaust mint kultúra : három előadás (1993)
* Jegyzőkönyv / Imre Kertész ; Élet és Irodalom / Esterházy Péter (1993)
* Valaki más : a változás krónikája (1997)
* A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt (1998)
* A száműzött nyelv (2001)
* Felszámolás (2003) Têkbirin

Kategorî:Jidayikbûn 1929
Kategorî:Kesên ji Budapeştê
Kategorî:Mecar
Kategorî:Mirin 2016
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romanivîsên cihû
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Rudolf Eucken

**Rudolf Christoph Eucken** (jdb.  li Aurich (Ostfriesland); m.  li Jena) nivîskar û fîlozofekî Alman bû û di sala 1908î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

## Jiyan
Lawê postagerekî bû. Xwandina fîlozofiyê bidawîdike. Li gelek bajaran di dibistana amadeyî de dersên fîlozofiyê dide. Gelek zanîngeh dixwazin ew ji wan re bixebite. Payeya ordînaryûsê jî didinê. Ew bixwe qîmetê dida jiyana derûnî û wateya wê. Ew yek ji îdealîstên mezin ê dema xwe bû. Bawerî bi hebûna Xwedê û pêşketina zanistiyê dianî. Ji bo îdealîstan ev tiştekê nû bû. Ango mirov him bi sazûmaniya Xwedê bawerbike û him jî bi zanistiyê, wekî nakokî dihate dîtin. Lê Eucken ji ya xwe nehate xwarê û gorî gelek zanyaran wî roleke mezin di warê azadiya fîlozofiyê de dilîst.
Sala 1882î dizewice. Sê zarokên wî çêdibin ku ew jî di bin bandora azadramaniya bavê xwe de, bipêş dikevin. Kîmyager Arnold Eucken (1884-1950) û aborînasê neteweyî Walter Eucken (1891-1950) kesên navdar ên dema xwe bûn.
Eucken di jiyana xwe de bi taybetî ji aliyê Marksîstan ve bi neheqî gelek hatiye acizkirin û rexnekirin. Erê ew îdealîst bû û gorî hinekan xurkirina îdealîzmê mirovahî paşdedibir jî ew ne egosantrîk û ezeperest bû. Baweriya mirov guherbar û bêhêz bû. Mirov diviyabû pişta xwe bidaya kendalekî zexm ku ew jî sazûmaniya Xwedê bû.

## Berhemên wî
* *Die Methode der aristostelischen Forschung - Rêbaza lêkolîna Arîstoyî*, 1872
* *Geschichte und Kritik der Grundbegriffe der Gegenwart - Termên demane yên bingehîn î dîrok û rexneya wan*, 1878
* *Geschichte der philosophischen Terminologie - Dîroka termînologiya fîlozofiyê*, 1879
* *Die Lebensanschauungen der großen Denker - Xwiyîna jînenîgariya fîlozofên mezin*, 1890
* *Der Kampf um einen geistigen Lebensinhalt - Şerê wateya jiyaneke watedar*, 1896
* *Der Wahrheitsgehalt der Religion - Rastî anîna ol*, 1901
* *Grundlinien einer neuen Lebensanschauung - Riyên xwiyînên jiyaneke nû*, 1907
* *Philosophie der Geschichte - fîlozofiya dîrokê*, 1907
* *Geistige Strömungen der Gegenwart - Pêlên watedar ên demê*, 1908
* *Der Sinn und Wert des Lebens - Wate û nirxê jiyanê*, 1908
* *Present-day Ethics in their Relation to the Spiritual Life* , 1913
* *Die Träger des deutschen Idealismus - Bargirên îdealîzma Alman*, 1915
* *Die geistesgeschichtliche Bedeutung der Bibel - Serpêhatiya watedariya Mizgînê*, 1917
* *Deutsche Freiheit. Ein Weckruf - Serxwebûna Alman. Hişyarkirek*, 1919

Kategorî:Fîlozofên alman
Kategorî:Nivîskarên alman
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Selma Lagerlöf

**Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf** (jdb. 20ê çiriya paşîn 1858 li Mårbacka, herêma Östra Ämtervik, Värmland, Swêd - m. 16ê adarê 1940 li heman derê) nivîskareke swêdî bû. Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye ye. Di 10ê kanûna pêşîn a 1909an de xelatê digire.

Bi berhemên xwe yên efsaneyî tê naskirin. Bi xwe mamoste bû. Bi derfetdayîna bûrsekê derdikeve derveyî welêt û qolincên jiyana xwe ya nivîskariyê fireh dike. Berhemên têr romantîst, sosyalîst jî dinivîsîne. Ji ber pirtûkên wê gelek fîlm tên çêkirin ku di nava wan de yên ji bo zarokan hatine amadekirin jî henin. Bo mînak *"Qazên biyanî".* Ew herwekî yekemîn swêdî yê ku Xelata Nobelê wergirtiye ye.

## Berhemên Lagerlöf
* [thumb|Selma Lagerlöf bi destê wênesazê swêdî [Carl Larsson (1909)]]*[[Gösta Berlings saga]]* (1891)
* *[[Osynliga länkar]]* (1894)
* *[[Ett äfventyr i Vineta]]* (1895)
* *[[Antikrists mirakler]]* (1897)
* *[[Drottningar i Kungahälla]]* (1899)
* *[[En herrgårdssägen]]* (1899)
* *[[Jerusalem (pirtûk)|Jerusalem]]* (beşên 1–2, 1901–1902)
* *[[Herr Arnes penningar]]* (1904)
* *[[Kristuslegender]]* (1904)
* *[[Legender]]* (1904)
* *[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]]* (beşên 1–2, 1906–1907)
* *[[En saga om en saga och andra sagor]]* (1908)
* *[[Liljecronas hem]]*
* *[[Körkarlen]]* (1912)
* *[[Dunungen (pirtûk)|Dunungen]]* (1914)
* *[[Kejsarn av Portugallien]]* (1914)
* *[[Troll och människor]]* (beşên 1–2, 1915–1921)
* *[[Bannlyst (pirtûk)|Bannlyst]]* (1918)
* *[[Zachris Topelius (pirtûk)|Zachris Topelius]]* (1920)
* *[[Mårbacka (pirtûk)|Mårbacka]]* (1922)
* *[[Löwensköldska ringen]]* (1925)
* *[[Charlotte Löwensköld]]* (1925)
* *[[Anna Svärd]]* (1928)
* *[[Ett barns memoarer]]* (1930)
* *[[Dagbok för Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf]]* (1932)
* *[[Höst (pirtûk)|Höst]]* (1933)
* *[[Meli]]* (1934)
* *[[Från skilda tider]]* (beşên 1–2, 1943–45, piştî mirina wê hat weşandin)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1858
Kategorî:Jinên swêdî
Kategorî:Mirin 1940
Kategorî:Nivîskarên swêdî
Kategorî:Nivîskarên wêjeya zarokan ên swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Maurice Maeterlinck

**Graf Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck** (jdb.  li Gent; m.  li Nizza) nivîskarekî belçîkî bû û di sala 1911î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

## Jiyan
Ew di malbateke fransîaxêv de çavên xwe ji jiyanê re vedike. Hêj di zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê dike. Mixabin pirraniya wan berhevnake û êdî nînin. Perwerdeya dadnasiyê bidawîdike. Bi qasî demekê diçê Fransayê û li wir bi nivîskarên navdar ên wê demê re hevnasînê çêdike. Piştî demekê dirêj bi stranbêja navdar *Georgette Leblanc*, di sala 1919î de *Renée Dahon* re dizewice. Drama û amadekirinên wî di Opera û şanoyan da balê dikişînîn. Ew ji xwe re koşkekê dikire û hêj jî ew koşk bi navê wî tê binavkirin. Ji ber vandalîzm û êrîşkariya Nazî direve DYAyê û heya 1947î li wir dijî.

## Hin ji berhemên wî
* *Serres chaudes* (1889)
* *Douze chansons* (1896)
* *Le Trésor des humbles* (Xezîneya feqîran)
* *La Sagesse et la destinée* (1898)
* *La vie des abeilles* (Jiyana mozhinguvan)
* *L'Intelligence des fleurs* (1907)
* *La vie des termites* (Jiyana termîtan)
* *La vie des fourmis* (Jiyana gêleyan/gêreyan/mûriyan/kurmûriyan)
* *La Princesse Maleine* (1889) Prînses Maleine
* *Les Aveugles* (1890)
* *L'Intruse* (1890)
* *[[Pelléas et Mélisande]]* (1892)
* *L'Intérieur* [1895)
* *Monna Vanna* (1902)
* *L'Oiseau bleu* (Balindeya şîn)

Kategorî:Mêrên belçîkî
Kategorî:Nivîskarên belçîkî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Gerhart Hauptmann

**Gerhart** (Gerhard) **Johann Robert Hauptmann** (jdb. 15ê çiriya paşîn a 1862an li Obersalzbrunn, Niederschlesien - m. 6ê tîrmeha 1946an li Agnetendorf, îro girêdayî Hirschberg/Jelenia Góra ye) nivîskarekî alman bû. Wekî mezinekî almanan ê natûralîzmê tê naskirin. Wî di sala 1912an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

## Berhemên Hauptmann

* 1885 – Promethidenlos - Bêî Prometheûs
* 1888 – Bahnwärter Thiel - Asinbanpanêr Thie
* 1889 – Vor Sonnenaufgang - Beriya berbangê
* 1890 – Das Friedensfest - Cejna aştiyê
* 1891 – Einsame Menschen - Mirovê tenêmayî
* 1892 – Kollege Crampton - Hevalkar Crampton
* 1893 – Die Weber - Weberan
* 1893 – Der Biberpelz
* 1893 – Hanneles Himmelfahrt - Vekişîna ewran a Hanneles
* 1896 – Florian Geyer
* 1897 – Die versunkene Glocke - Glokên dinalin
* 1898 – Fuhrmann Henschel
* 1900 – Schluck und Jau
* 1900 – Michael Kramer
* 1901 – Der rote Hahn - Dîkê sor
* 1902 – Der arme Heinrich - Heinrichê belengaz
* 1903 – Rose Bernd
* 1905 – Elga
* 1904 – Die Weber
* 1906 – Und Pippa tanzt! - Û Pippa dans dike
* 1909 – Griselda
* 1910 – Der Narr in Christo Emanuel Quint
* 1910 – Peter Brauer (Trajîkomedî)
* 1911 – Die Ratten -
* 1912 – Atlantis
* 1912 – Gabriel Schillings Flucht - Reva Gabriel Schillings
* 1913 – Festspiel in deutschen Reimen - Lîstika cejnê ya raymên Germanan
* 1914 – Der Bogen des Odysseus
* 1917 – Der weisse Heiland - Welatê hêjayê spî
* 1917 – Winterballade - Balada zivistanê
* 1918 – Der Ketzer von Soana
* 1921 – Anna
* 1922 – Festaktus zur Eröffnung des Deutschen Museums - Cejnenameya vekirina mûzeya Germanî
* 1925 – Veland
* 1925 – Die Insel der großen Mutter oder Das Wunder von Île des Dames - Girava bapîrê yan brîna ji damên Îlê
* 1928 – Des großen Kampffliegers, Landfahrers, Gauklers und Magiers Till Eulenspiegel Abenteuer
* 1928 – Wanda
* 1929 – Dorothea Angermann
* 1930 – Die Spitzhacke
* 1932 – Vor Sonnenuntergang - Beriya rojavabûnê
* 1937 – Das Abenteuer meiner Jugend (Autobiographie) - Têrpêhatiya/Maceraya ciwaniya min (Otobiyografî)
* 1939 – Die Tochter der Kathedrale - Keçika Katedralê
* 1939 – Ährenlese
* 1941 – Iphigenie in Delphi - Iphigenie li Delfî
* 1941 – Das Märchen - Marşan
* 1942 – Magnus Garbe (versiyona yekemîn: 1914)
* 1944 – Iphigenie in Aulis
* 1946 – Neue Gedichte - Helbestên nû
* 1947 – Mignon
* 1948 – Agamemnons Tod/Elektra

Kategorî:Helbestvanên alman
Kategorî:Jidayikbûn 1862
Kategorî:Mirin 1946
Kategorî:Nivîskarên alman
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Romain Rolland

**Romain Rolland** (jdb.  li Clamecy (Nièvre), Département Nièvre; m.  li Vézelay) nivîskarekî fransî bû. Wekî sêyemîn kesê fransî di sala 1915î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Romanivîsên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Paul Heyse

[thumb|Heyse, ji wênesaz [Adolph Menzel]]

**Paul Johann Ludwig von Heyse** (jdb.  li Berlin; m.  li München) nivîskarekî Alman bû û sala 1910î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Di malbateke dewlemend û întellektûel de jidayîk bûye. Gelek di bin bandora Goethe û Schiller de maye. Li cem roman û çîrokan gelek jî helbest nivîsîne. Ew bi çîrokên xwe yên kurt û bêhempa hate hezkirin. Di hunera nivîsandinê de dixwast ev ji xwe re wekî bingeh bigire lê gelek rexne lê dihate kirin. Berhemên wî yên herî navdar, *"Tunnel über der Spree - Tûnela ser Spree re",* *"Kinder der Welt - Zarokên cîhanê", "Krokodil - Krokodîl, tîmseh"* in.

Kategorî:Alman
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên ji Berlînê
Kategorî:Protestanên alman
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê