Xwepêşandanên li Îranê 2025-2026

**Xwepêşandanên li Îranê 2025-2026** xwepêşandaneke girseyî ye ku di dawiya kanûna 2025an de ji ber qeyrana aborî ya kûr û nerazîbûna berfireh a li dijî hikûmetê de, li gelek bajarên Rojhilata Kurdistanê û Îranê dest pê kiriye. Her çiqas xwepêşandan di destpêkê de ji ber nerazîbûna li hember enflasyona bilind, bihayên xwarinê û kêmbûna giran a rîyalê Îranê derketibe holê jî, xwepêşandan bi awake bilez veguheriye tevgereke berfirehtir ku daxwaza bidawîanîna desthilatdariya zordar a komara îslamî dike. Xwepêşandan ku di despêkê de ji aliyê dikandar û bazirganên bazarên li Tehranê dest pê kiriye, di demek kurt de ber bi zanîngehên welêt ve belav bûye û hejmareke mezin ji xwendekaran ji seranserê welêt kişandiye nav xwepêşandanan. Xwepêşanderan sloganên wekê "Mirin ji bo Dîktator", "Pehlewî dê vegere" û "Bijî Şah" li dijî hikûmetê qîr kirin ku bi vî awayî gazinên xwe ji desthilatdarên ku berpirsiyarê krîza aborî ne û her wiha daxwazên xwe yên siyasî yên berfirehtir nîşan dane. Ev xwepêşandan piştê xwepêşandanên li dijî kuştina keça kurd Jîna Emînî yek xwepêşandanên mezin ên li Îranê ye ku ji sala 2022an vir ve li seranserê welêt pêk hatiye.

Pêla xwepêşandanan ji ber rewşa aborî ya ku bi lez xirabtir dibû derdikeve holê ku enflasyona sal bi sal li Îranê di cotmeha sala 2025an de gihîştibû %48.6 û di kanûna 2025an de jî gihîştibû %42.2 ku bandorek giran li dahata malbatan kiriye. Di 29ê kanûna sala 2025an de, nirxê riyal ê Îranî li hember dolarê amerîkî daketibû asta herî nizm a 1.45 milyon riyalê. Bihayên xwarin û kelûpelên bingehîn bi awayekî berbiçav zêde bûne û ev yek dibe sedem ku gelek îranî di dabînkirina pêdiviyên bingehîn de zehmetiyê bikşînin. Krîza diravî ya ku çend salan berdewam kiribû, di sala 2025an de bi şerê Dozdeh Rojan a bi Îsraîlê re û sizayên nû yên têkildarî nukleerî yên NY yên ku bi rêya mekanîzmaya paşvekişandinê hatine ferzkirin, girantir bûye.

Di destpêkê de xwepêşandan li navçeyên bazirganî yên Tehranê destpê dike û piştre jî li bajarên mezin ên wekî Îsfehan, Şîraz û Meşhed belav bûye. Di depêkê de li Tehranê, xwepêşandan li dora bazara mezin pêk hatiye ku bazirganan destjiberdana karr li dar xistin û daxwaza destwerdana hikûmetê kirin. Di dema xwepêşandanê li vir de dîmenên ku li ser medyaya civakî hatine parvekirin tê didin ku hêzên ewlehiyê gaza rondikrêj bikar tînin ku xwepêşanderan belav bikin.

## Piştperdeh
Aboriya Îranê herî kêm di sala 2024an de bi rêjeyên enflasyonê yên kûr bi kêmbûna nirxa diravî û kêmasiya enerjiyê re rû bi rû maye ku di encamê de gelek caran qutbûna elektrîkê û gazê çêbûye û di encamê de serokkomarê Îranê Mesûd Pezeşkiyan ji gelê Îranê lêborînan xwestiye. Di mehên dawî yên sala 2025an de, aboriya Îranê diravên biyanî li hemberê diravê Îranê bilindbûnek bêhempa dibîne ku nirxê riyalê îranî bi tundî dikeve û dolarê amerîkî gihîştiye nêzîkî 145.000 tumenê. Her wiha li gorî navenda amarên dewleta Îranê, rêjeya enflasyonê ya welêt di kanûna 2025an de gihîştiye ji sedî 42,2 ku li gorî meha mijdarê ji sedî 1,8 zêde bûye. Bihayên xwarinê ji %72 zêde bûye û di heman demê de kelûpelên tenduristî û bijîşkî jî li gorî sala borî ji %50 zêde bûne. Herwiha Îran di warê avê de jî bi awayekî xelet tê birêvebirin. Di heman demê de li gorî raporên di medyaya Îranê de destnîşan kirin, hikûmeta Îranê plan dike ku bi destpêkirina sala nû ya Îranê di 21ê adarê de bacan zêde bike ê vê yek jî di nav welatiyan de fikarên zêdetir çêkiriye. Hinek peyamên xwepêşandanê zehmetiyên aborî bi rexneyên li ser pêşîniyên siyaseta derve ya hikûmetê ve girêdidin; di xwepêşandanên kanûna pêşîn a 2025an de hinek beşdarên xwepêşandanan dirûşmeyên wekê "Ne Xezze û ne Libnan, Jiyana Min Ji Bo Îranê" diqîriyan. Her wiha tê îdiakirin ku nerazîbûnên li Îranê ji ber gendeliya siyasî ye ku xwepêşanderan hikûmeta Îranê bi otorîterîzmê û dayîna pêşiyê li alîgirên mîna Hizbullah û Hamasê li ser pêdiviyên navxweyî tawanbar dikin.

Van mercan rasterast bandor li ser karsazên bazirganiyê kiriye, nemaze karsaziyên ku bi hawirdekirinê ve girêdayî ne. Neguherîna giran a rêjeya danûstandinê hiştiye ku gelek bazirgan nikaribin bihayê kelûpelan diyar bikin, dabîn bikin an jî çalakiyên aborî bidomînin. Gelek Îranî ji pevçûnek berfirehtir a ku Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tê de beşdar dibe ditirsin ku ev yek jî bûye sedema bêîstîqrariya bazarê.

Li gorî rojnameya *[[The Guardian]]* krîza aborî bûye sedema despêkirina xwepêşandanan lêbelê ew wekê derbirîna gazinên li dijî gendeliya hikûmetê berfireh bûn. Her wiha behsa dengên ku banga hilweşandina hikûmetê dikin û bêbaweriya xwe bi bangên hikûmetê yên ji bo diyalogê nîşan didin û wan wekê xapînok û xweperest dibînin. NPR ragihandiye ku çend meh beriya xwepêşandanan, hêrs û bêzariya gel ji ber kêmbûna giran a enerjiyê, binpêkirina mafên sivîl û gendeliya berbelav zêde bûye û xwepêşandanan fikar çêkirin ku ew ê bibin tiştek pir cidîtir.

Li gorî *[[Atlanticê]]* karekterê siyasî yê dawî yê xwepêşandanan bi qîrîna "Mirin ji bo dîktator" a xwepêşanderan ku behsa rêberê bilind Elî Xamineyî dikirin û windakirina baweriya wan ê bi serokê Îranê Mesûd Pezeşkiyan ku di sala 2025an de li ser platform û sozên rêveberiyeke baş hatibû hilbijartin lê çavdêriya birînên av û elektrîkê kiribû ku di heman demê de soza rakirina sansurê ya înternetê bi cih neaniye, derket holê. Pezeşkiyan her wiha soz daye ku bi nûnerên xwepêşandanan re bicive û "mafê destûrî yê xwepêşandana aştiyane" nas kiriye lêbelê ji ber ku ew ti kontrolek wî li ser hêzên ewlehiyê tune ye, heta 1ê çileya sala 2025an, bi dehan xwepêşander hatibûn girtin û çend dozên belgekirî hebûn ku hêzên ewlehiyê guleyên rastîn li xwepêşanderan reşandine ku di nav wan de xwendekar, teqawîd û endamên nîfşê Z jî hebûn.

Xwendekarên Zanîngeha Beheştî ya Tehranê daxuyaniyek weşandin û di daxiyaniyê dibêjin "Ev sîstema sûcdar 47 sal in pêşeroja me dîlgirtiye. Ew ê bi reformê an jî bi sozên derewîn neyên guhertin".

## Kronolojî
### 28ê kanûna pêşîn a 2025an
thumb|Berfirehbûna erdnîgarî ya xwepêşandanan
Yekem car xwepêşandan di 28ê kanûnê de komên dikandar û bazirganên li navenda kirrûbirra alaeddîn a li Tehranê û navendên din ên bazirganî ku di nav de Charsou Mall jî hebû, bi girtina dikanên xwe dest bi xwepêşandanan kirin. Di heman demê de, li dora van cihan kombûnên xwepêşandanî pêk hatin wêne û vîdyoyên girtina berfireh a dikanan li ser medyaya civakî hatin belav kirin. Li gorî raporan, xwepêşanderan ji ber sedema bilind bûna nirxê dolar û bêîstîqrariya bazarê û hişyarî dane ku berdewamiya vê rewşê dê bibe sedema xopana gelek karsaziyên piçûk û navîn. Hinek kom
ên xwepêşandar ber bi kolanên derdorê ve dirêj bûn ku di nav de kolana comhurî jî hebû. Xelkên din jî tevlî dikandaran bûbûn ku li kolana comhurî li dijî rewşa aborî xwepêşandanê bikin. Li deverên din, bazirganên heskarên li Îranê di xwepêşandanên bi heman rengî yên li dijî nirxa dolarê de dikanên xwe girtin. Di dema destpêkirina xwepêşandanan de nirxa riyalê îranî li hemberê dolarê amerîkî dakettibû asta herî nizm a 1.45 milyonan. Careke din dîsa ji nû ve hinek nirx bidest dixe û digihêje 1.38 milyonî. Riyalê Îranê ji şerê Îran û Îsraêlê vir ve bi qasî ji %40ê nirxa xwe winda kiriye ku beşek jê vê windakirinê ji ber kêmbûna dahata petrolê ya ji ber embargoyên Amerîkayê ye. Rêjeya enflasyonê ya sal bi sal bilind bûye û gihîştiye ji sedî 42,2an. Xwepêşandan pêşî ji aliyê dikandarên ku li navenda Tehranê kelûpelên elektronîk difirotin ve hatin destpêkirin û dikanên xwe girtin. Medyaya dewletê dîmenên nezelal ên xwepêşandanên di destpêkê de bi pîvanek piçûktir ên bazirganan eşkere kiriye.

Vîdyo û şahidên bûyerê komên bazirganan nîşan dane ku li dijî rêveberiya aborî ya xirab dirûşmeyan diqîrin û di hinek rewşan de, hestên dijî hikûmetê jî tînin ziman. Xwepêşanderan her wiha dirûşmeyên "bicîhanîna qanûnê, piştgirî, piştgirî" bilind kirin û bang li hêzên ewlehiyê kirin ku piştgiriyê bidin xwepêşandanan. Daxwazên sereke yên xwepêşanderan aramkirina rêjeyên danûstandinê, çareserkirina zehmetiyên aborî yên bazirganan, afirandina hawîrdorek karsaziyê ya pêşbînîkirî û pêşîgirtina li zirarên ji ber ne aramiya bazarê bûn. Di roja 28ê kanûna pêşîn a 2025an de ti pevçûnek bi hêzên ewlehiyê re çênebûbi û rewş aram mabû.
### 29ê kanûna pêşîn
Xwepêşandan di roja xwe ya duyem de di roja 29ê kanûnê de berdewam kiriye û li gelek deverên Tehranê ku di nav de bazara mezin hebû, berfireh bûye. Bazirgan û dikandaran kargehên xwe girtin û li kolanan kom bûn bûne ku li dijî hilweşîna bêhempa ya rîyal û zêdebûna bilez a bihayên diravên biyanî û zêran protesto bikin. Xwepêşanderan nerazîbûna xwe li hember rewşa aborî û rêveberiya hikûmetê anîne ziman û behsa kêmbûna hêza kirînê û zêdebûna lêçûnên jiyanê kirin. Vîdyoyên ku li ser înternetê hatine parvekirin nîşan didin ku li dora kolanên Lalezzar, Çaharsûq û Cumhurî kombûn berdewam in ku beşdar bi piranî di nav tevgerên tundûtûjiyê de nînin û di heman demê de peyamên rexnegir li ser polîtîkayên aborî yên hikûmetê radigihînin. Bazirganên li bazara mezin a Tehranê tevlî firoşkarên kelûpelên elektronîkî dibin ku ew roja berê dest bi xwepêşandanên li dijî rejîmê kiribûn.

Dîmenên ku ji aliya çavkaniyên serbixwe ve hatine piştrastkirin, nîşan didin ku girseya xelkê li navendên kirînê yên nêzîkî Bazara Mezin a Tehranê silogan a "azadî" diqîrin. Hêzên rejîma Îranê gaza rondikrêj bikar anîn ku xwepêşanderên li derveyî navenda kirrîbirê ya Alaeddîn belav bikin. Di heman rojê de xwepêşandan li bajarên din ên Îranê jî belav bûne. Di şeva 29ê kanûna pêşîn a sala 2025an de, li gelek herêmên Îranê ku di nav de Qeşm li başûr û Zencan û Hemedan a Rojhilata Kurdistanê hebûn, xwepêşandan hatin ragihandin. Xwepêşanderan siloganên rexneyî yên li dijî rêberê bilind diqîrin ku di nav de "Mirin ji bo Dîktator" li Girava Qeşmê û "Seyid Elî [Xamineyî] dê îsal were hilweşandin" li Zencanê, hebûn. Her wiha sloganên piştgiriya monarşiyê ku tê de digotin "Pehlewî dê vegere" hebû. Iran International vîdyoyekê parvekiriye ku tê de xwepêşandereke li nîvê kolana Comhurî Eslamî ya li Tehranê rûniştiye û red dike ku ji bo hêzên ewlehiyê yên motorsîkletan derbas bibe ku paşê rastî tundîtûjiya hêzên rejîmê tê û neçar dikin ku ji wir derkeve. Ev dîmen bi awayeke bilez li ser înternetê bi awayeke berfireh belav bû û gelek dezgehên nûçeyan xwepêşander û bûyerê bi kesê bi navê Tank a di dema xwepêşandan û komkujiya Qada Tiananmenê ya sala 1989an de berawird kirin.
### 30yê kanûna pêşîn
Di roja sêyem a xwepêşandanan de, berdana kar û tevdîrên ewlehiyê berfirehtir bûn ku dikanên li Tehranê deverên wekê Şûş û Molavî û her wiha dikanên li qada Neqşî-Cehan a Îsfehanê hatine girtin. Hatiye ragihandin ku li Tehran û li Meşhed û li Zanîngeha Xece Nasir amadekariyên ewlehiyê ya berfireh hatine amadekirin. Di bersivên rejîmê de ji ber hewaya sar û kêmbûna enerjiyê, fermana girtina demkî ya rêyên li 11 parêzgehan ku di nav de parêzgeha Tehranê jî heye, hatiye dayîn. Hêzên girêdayî rejîmê li Hemedan a Rojhilata Kurdistanê gule li xwepêşanderan reşandin û li Tehran û Malardê gaza rondikrêj bikar anîn.

Xwepêşandan li bajarên din jî belav bûne ku di nav wan de bajarên wekê Kirmaşan, Şîraz, Yezd û hinek deverên Tehranê wekê Şedabad û Şûş hebûn. Xwendekarên ji zanîngehên wekê Amirkebîr, Beheştî, Xeceh Nasir, Şerîf, Zanist û Çand û Zanist û Teknolojiya Tehranê û her wiha Zanîngeha Teknolojiyê ya Îsfehanê û Zanîngeha Yezdê beşdarî xwepêşandanan bûne û sloganên wekê "Mirin ji bo dîktator", "Mirin ji bo Xameneyî", "Ne Xeze û ne jî Libnan, Jiyana min ji bo Îranê", "Em hemû bi hev re ne" û "Seyid Elî (Xamineyî) dê îsal were hilweşandin" bilind kirin. Serokê Îranê Mesûd Pezeşkiyan, bang li hikûmetê kir ku guh bide daxwazên welatiyan. Di bersivê de, berdevkê rejîmê diyar kiriye dê ji bo pêwendiya bi xwepêşanderan re komeke pêwendiyê were damezrandin. Lêbelê hatiye dîtin ku daxuyaniyên Pezeşkiyan xwepêşanderan razî nekirine ku daxwazên wan ji tenê aramiya aborî wêdetir diçin. Herwiha hinek îraniyan gumanên xwe li ser şiyana hikûmetê ya çareserkirina pirsgirêkên aborî anîne ziman û diyar kirine ku hikûmetên berê dibêjin ew di çareserkirina pirsgirêkên aborî de zêde tiştek nizanin. Rêxistinên mafên mirovan û komên xwendekarên nifşê Z ragihandine ku 11 xwepêşander li qada Şûş a Tehranê hatine girtin û 5 xwendekar hatine binçavkirin û 4 ji wan jî paşê hatine berdan. Raporeke din a nûçeyan hatiye weşandin ku xwendekareke li Zanîngeha Amirkebîr a Tehranê di dema tepeserkirina civînek li kampusê de ji aliya endamên milîsên Besîc ên Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî ve bi giranî birîndar bûye.

Vîdyoyên li ser medyaya civakî nîşan didin ku xwendekar sloganên rexnegir ên li dijî hikûmetê diqîrin, nîşaneyên têkildarî ofîsa nûnerên rêberê bilind radikin û li ber deriyên zanîngehê bi hêzên rejîmê re rû bi rû dimînin.

### 31ê kanûna pêşîn
Xelkê Îsfehan, Kirmaşan û Fasayê di roja çarem a xwepêşandanan de li kolanan kom bûn. Li Fasê gelê bajêr li ber deriyê parêzgerê bajêr mîtîngek mezin li dar xist û li Kirmaşanê jî bazar beşdarê destjikarberdana giştî bûne. Di dîmenên ku li ser medyayên civakî hatiye dîtin ku hêzên rejîmê Kirmaşanê bi guleyên rastîn û gaza rondikrêj êrîşê xwepêşanderan dikin. Di heman demê de li Şîrvanê mamosteyên karker û teqawîtbûyî li ber daîreya perwerdehiyê kom dibin. Li Kirmaşanê, hêzên tepeserkirinê ji qada Fîrdewsê heta garajê (nêzîkî 8 kîlometre) hatine bicihkirin û hebûna giran a hêzên rejîma Îranê hatiye dîtin. Hatiye diyarkirin ku kesekî bi navê Mehdî Samavatî li derveyî xwepêşandana li ber deriyê parêzgerê bajêr li Fasayê hatiye kuştin. Ajansa nûçeyan a nîvfermî ya Mehrê ji parêzgarê Fasayê veguhestiye ku wan kuştina vî kesê red kiriye. Vîdyoyên ku li ser medyayên civakî hatine belavkirin û ji aliyê Rêxistina Micahîdên Gel a Îranê ve hatine belavkirin, pevçûnên dijwar ên di navbera xwepêşanderan û hêzên ewlehiyê de li çend bajarên ku di nav de Tehran, Îsfehan, Şîraz û Kirmaşan hene, nîşan dide.

Di 31ê kanûnê de li bajarê Kuhdeşt ê parêzgeha Loristanê, xwepêşander Emîrhesam Xudayerîfard bi guleyekê endamekî hêza rejîma Îranê ku li serê wî ketibû, hatiye kuştin. Ajansa nûçeyan a dewletê IRNA û rojnameya Mehr mirin piştrast kirin û diyar kirin ku Xudayerîfard endamê Besîcê bû. Rayedarên hikûmetê zext li malbata Xudayarifard kirin ku ew endamê Besîcê bû û bang li medyaya civakî ya serhêl kirin ku li ser vê mijarê bêdeng bimînin. Gulebaran di dema pevçûnên bi xwepêşanderan re çêbûye. Li gorî ajansa Mehrê, 13 polîs û endameke Besîcê birîndar bûne.

Hikûmetê ji ber "hewaya sar" ferman daye ku li piraniya welêt karsaziyên li seranserê Îranê bi giştî werin girtin. Ev yek ji aliya hinek analîstan ve wekê niyeta rastîn a hikûmetê ku xwepêşandanan tepeser bikin hatiye diyarkirin. Girtina karsaziyan ji 31 parêzgehên Îranê li 21 parêzgehan hatiye bikaranîn.

Rejîma Îranê dest bi gefxwarinên li dijî xwepêşanderan kiriye û Wezareta Derve ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê diyar kiriye ku ew ji ber "rûbirûbûna bi çavtirsandin, tundûtûjî û girtinan" ji xwepêşanderan nîgeran in. Dîmenên vîdyoyan nîşan didin ku xwepêşanderên wekê bazirgan, çalakvanên mafên jinan û xwendekar bi gelemperî sloganên wekê "Mirin ji bo dîktator" û "Ne Xeze û ne jî Libnan, jiyana min ji bo Îranê" diqîrin.

Di bersiva xwepêşandanên berdewam de, hikûmeta Îranê piştî îstifaya Mihemed Reza Ferzin, Ebdulnasser Hemmatî, wezîrê berê yê aboriyê, wekî walîyê nû yê Bankeya Navendî ya Îranê erkdar kiriye.

### 1ê kanûna paşîn a 2026an
Di roja pêncemîn a xwepêşandanan de, karker û karmendên bazara navendî ya fêkî û sebzeyan li Tehranê dev ji kar berdan û bi rawestandina çerxa belavkirinê tevlî serhildana seranserî bûn. Xwepêşanderan bi qîrîna sloganên "Hûn dizanin bi coş, piştgiriyê bidin piştgiriyê" bang li bazarvan û raya giştî kirin ku bi berfirehkirina destjikarberdanên xwe îradeya neteweyî ya ji bo guhertinê xurt bikin. Di heman demê de polîsên rejîmê ji bo belavkirina xwepêşanderan gaza rondikrêj bikar anîn. Li gorî raporan, Sarîra Kerîmî ku sekretera encumena fakulteyê ya Fakulteya Hiqûq û Zanistên Siyasî û endama encumena fakulteyê ya Zanîngeha Tehranê bû ku di 31ê kanûna pêşîn a 2025an de hatibû girtin, di 1ê kanûna paşîn sala 2026an de hatiye berdan.

Hatiye ragihandin ku xwepêşander li Mervdeştê kom bûne û li dijî hikûmeta Komara Îslamî sloganên wekê "Ev sala xwînê ye, Seyîd Elî hatiye hilweşandin". Li Meşhedê, xwepêşander li Sstasyona Metroya Saadî kom bûne û li wir polîsên tevgera taybet hewl daye ku girseyê bi zorê belav bike.

Li Loristanê ku nifûsa parêzgehê ji luran pêk tê, hatiye ragihandin ku xwepêşanderan li kolanan agir pêxistine û di heman demê de sloganên wekê "Ev sala xwînê ye, Seyîd Elî hatiye hilweşandin" qîr kirine. Li gorî agahiyan ku hatine parvekirin li Loristanê hêzên rejîma Îranê li dijî xwepêşanderan guleyên rastîn bi kar anîne. Polîsan ji bo belavkirina girseyê gaza rondikrêj bikar aniye û hatiye diyar kirin ku di navbera her du aliyan de pevçûn çêbûne. Di dema aloziyan de gelek kes birîndar bûn û hinek raporên nepiştrastkirî destnîşan dikin ku gelek kes ji aliya rejîma Îranê ve hatine kuştin. Li Lordeganê herî kêm sê kes ku di nav wan de kurek jî hebû, hatin kuştin. Li Qomê hêzên hikûmetê pir zêde bûn. Xwepêşanderan kolan tijî kirin û sloganên li dijî hikûmetê û ji bo Reza Pehlewî qîr kirine.

### 2ê kanûna paşîn
thumb|Girseya xelkê di dema xwepêşandanên li Qezwînê di 2ê kanûna paşîn de
Li gorî raporên ku ji aliyê medyayê ve hatine weşandin, di 2ê kanûnê de, xwepêşandan bi girseyî li Tehran, Qum, Îsfehan, Şîraz, Îlam, Meşhed, Kerec, Zencan, Hemedan û li Qeşmê berdewam kirin. Li Zahedan û Tehranê xwepêşandan dîsa berdewam bûn. Merasîmên cenazeyê xwepêşanderên ku ji aliyê hêzên rejîmê ve hatine kuştin li Fuladşehr, Kuhdeşt û Mervdeştê hatin lidarxistin, di dema merasîmê de beşdaran nerazîbûna xwe ya li dijî hikûmetê nîşan dan ku di nav de sloganên wekê "Mirin ji bo Xamineyî" hatine gotin. Di merasîma cenazeyê Xudayerîfard a li Kuhdeştê de, hêzên Besîc û yên Pasdarên Şoreşa Îslamî bi kevir û sloganan ji merasîma cenaze hatin dûrxistin. Bavê Xudayerîfard piştrast kiriye ku kurê wî ne endamê Besîcê ye.

### 3ê kanûna paşîn
Xwepêşandanên di 3ê kanûna paşîn de ji aliyê belavbûna erdnîgarî û hejmara xwepêşanderan ve ji rojên berê mezintir bûn û hebûna hêzên rejîma Îranê jî li gorî rojên destpêkê zêdetir bû. Konseya Berxwedana Neteweyî ya Îranê (NCRI) û Ajansa Nûçeyan a Çalakvanên Mafên Mirovan (HRANA) navê hinek ji cihên xwepêşandanan danîn ku di nav wan de Kazerun, Malekşahî, Kirmaşan, Şîraz, Meşhed, Erkawaz, Îsfahan, Tehran, Hefşecan, Kerec, Şehrekord û Ferdisê hebûn. HRANAyê ragihandiye ku ji destpêka xwepêşandanan ve bi giştî 16 kes mirine ku yek ji wan jî endamê hêzên rejîmê ye. Babetên xwepêşandanan wekî ku bi sloganên ku di 3ê kanûna paşîn de hatine gotin ku ji neheqiya aborî û pirsgirêkên rêveberiyê bigire heya bangên ji bo azadî û edaletê diguherin. HRANA armancên xwepêşandanê wekê pêşketine ku wekê "sînorê di navbera daxwazên bazirganî û rojane û daxwazên siyasî de nezelal bûye û xwepêşandanên berdewam li ser bingeha gilî û gazindên pirqatî yên berhevkirî awa girtine" dibîne.

Piştî daxuyaniyên serokê Amerîkayê Donald Trump, rêberê bilind ê Îranê Elî Xamineyî di 3ê kanûnê de bi gotina "Em ê teslîmî dijmin nebin" û diyar kir ku "divê serhildan li cihê xwe werin danîn". Di heman rojê de, Wezareta Derve ya Amerîkayê daxuyaniyek da û tepeserkirina merasîmên cenazeyên xwepêşanderan şermezar kiriye.

Cloudflare ragihandiye ku trafîka înternetê li Îranê ji sedî 35 kêm bûye ku bikarhênerên înternetê yên îranî qutbûnên pir caran û girêdanên hêdî radigihînin.
### 4ê kanûna paşîn
Di 4ê kanûna paşîn de li bazara sereke ya Tehranê hêzên rejîmê gelek hebûn. Di heman rojê de herî kêm li 20 bajarên mezin û bajarokên piçûk li seranserê Îranê xwepêşandan û destjikarberdanên welatiyên Îranê berdewam kiriye.
### 5ê kanûna paşîn
Di roja nehan de, xwepêşandanan li seranserê Îranê berdewam kirin. Li taxa Bex-e Sepahsalar a Tehranê sloganên ji bo "Mirin ji bo Xameneyî" bilind dikirin. Li nêzîkî Zanîngeha Tehranê, hêzên taybet di rewşa amadekariyê de bûn, di heman demê de raporên destjikarberdanên berfirehê li bajarê Marvdeştê ku berxwedan di jiyana rojane de belav bûye, pêk hatiye.

Li bajarê Yasucê hêzên ewlehiyê bi malbatên girtiyan re li ber ofîsa parêzgar kom bûn, rû bi rû nane. Li gorî agahiyên ku hatine weşandin, xwepêşandan êdî gihîştine bajarokên biçûktir ên wekê Saman, Sangsar û Kushkê.

Ji xeynî bajarên ku berê hatine behs kirin, li gelek deverên din ên welêt jî xwepêşandan hatine ragihandin ku di nav wan de Saman li parêzgeha Çeharmehal û Bextiyarî, Sengsar li parêzgeha Semnanê, Zahedan, Ferdis li Kerecê, Meşkan li parêzgeha Farsê û Nûrabad li Mamasaniyê xwepêşandan hatine lidarxistin. Di heman demê de xwepêşandan li Qezvîn, Hemedan, Îlam, Meşhed, Neyşabûr, Abade, Bûşehr, Babol, Bocnourd, Kushk li parêzgeha Îsfehanê, Şezendê li parêzgeha Markazî û her weha li bajarên bakur ên Reşt û Sarî jî hatine belgekirin. Li gorî raporan, xwepêşanderên li van deveran li qadên giştî kom bûn, slogan qîr kirin û nerazîbûna xwe li dijî hikûmeta Xamineyî anîn ziman ku ev yek jî nîşan dide ku aloziyên li seranserê welêt berdewam in.
### 6ê kanûna paşîn
Xwepêşanderan li bazara mezin a Tehranê çalakiyek rûniştinê li dar xistin. Bazirganên li bazarê dest ji karên xwe berdan ku bi taybetî gelek dikanên li korîdorên bazarên zêr û dirav, qumaş, pêlav girrî bûn û dîkanîn alavên malê qismî an bi tevahî girtî bûn. Hatiye dîtin ku ev hewl jixweber bûn û balê dikişandin ser giliyên aborî. Çalakiya rûniştinê careke din dîsa ji aliyê hêzên ewlehiyê ve bi bikaranîna gaza rondikrêj hatiye belavkirin.

HRANAyê texmîn kiriye ku di deh rojan de hejmara giştî ya cihên xwepêşandanê li 27 parêzgehan li 285 cih an belav bûye û xwepêşandan li 22 zanîngehan pêk hatine. Sloganên xwepêşandanan berdewam kirin ku rêzek fireh ji gilî û gazinên aborî, civakî û siyasî vedihewînin.

Serdegirtinên hêzên ewlehiyê yên li ser Nexweşxaneya Sîna ya li Tehranê û li ser Nexweşxaneya Îmam Xumeynî ya li bajarê Îlam a Rojhilata Kurdistanê bi armanca girtina xwepêşanderên birîndar, bala neteweyî kişandiye. Li Îlamê, malbat û karmendên bijîşkî li hember hêzên ewlehiyê li ber xwe dan. Rêbazên êrîşa hêzên ewlehiyê li ser nexweşxaneya Îlamê avêtina gaza rondikrêj di nav avahiyan û qada nexweşxaneyê de bû. Rayedarên Îranê ji wezîrê karên hundir xwestiye ku lêkolîna serdegirtina Îlamê bike û raporekê pêşkêş bike.
### 7ê kanûna paşîn
Li gorî HRANAyê kombûn, xwepêşandan û destjiberdana li 37 bajarên 24 parêzgehan pêk hatine ku bi vî awayî ji destpêka xwepêşandanan ve hejmara xwepêşandanan gihîştiye 348 cihan li 111 bajarên 31 parêzgehan. Di 7ê kanûnê de deh zanîngeh tevlî xwepêşandanê bûye ku bi tevahî gihiştiye 45 zanîngehan. Hejmara giştî ya lixwe mikurhatinên bi zorê ku ji aliyê kesên girtî ve li ser televîzyonê hatine weşandin gihîştiye 40 kesan. Hunermend û mamosteyan daxuyaniyên piştgirîkirina xwepêşandanan û rexnekirina zextên hêzên ewlehiyê yên li ser beşdarên xwepêşandanê weşandin.

HRANA berdewamiya xwepêşandanan tevî girtin û tundûtûjiya hêzên ewlehiyê wekê nîşanek şîrove kir ku "beşek girîng ji civaka [îranî] lêçûna xwepêşandanê ji lêçûna bêdengî û bêçalakiyê kêmtir dîtiye". Mijarên sereke hê jî gazinên aborî û rêveberiyê bûn ku wekê "du aliyên yek pirsgirêkê" dihatin dîtin. HRANA daxuyaniyên hunermend û mamosteyan wekê ku nîşan didin ku "sektorên pîşeyî û çandî [em] xwe bi awayekî zêdetir bi vegotina protestoyê re li hev dikin" şîrove kiriye.

Di 7ê kanûnê de çekdarên rêxistina mîlîtan a neteweperest a Belûçî ya Eniya Şervanên Gel (PFF) Mehmûd Heqîqat, serokê polîsê Îranşarê kuştin.

Medyaya girêdayî pasdarên şoreşa îslamî ragihandiye ku xwepêşanderan di xwepêşandanên li Lordeganê de du efserên fermandariya bicîhanîna qanûnê û her wiha endamekî hêzên ewlehiyê yê nediyar li Malekşahî hatiye kuştin.

Li Meşhedê xwepêşanderan alayeke mezin a Komara Îslamî ji ser stûna alayê daxistin û piştre jî alayê tîş kirine.

### 8ê kanûna paşîn
thumb|Wêneyek ji xwepêşandanên ji 8ê kanûna paşîn li Tehranê
Piştî saet 8ê êvarê dema ku Pehlewî di bangewaziyên xwepêşandanan de destnîşan kiribû, xwepêşandanên li seranserê Îranê zêde bûye. Li gelek bajaran, xeta telefon û înternetê qut bûye ku ev yek berî ku ew li dijî xwepêşandanan tundîtûjî pêk bîne, li gorî pratîkeke asayî ya hikûmetê ye. Girseya ku li Tehranê slogan diqîrin, diyar bûye ku bi piranî alîgirê Pehlewî bûn. CBS News xwepêşandan wekî gihîştina "xaleke werçerxê ya muhtemel" wesif kiriye û li gorî Euronewsê "Ev yek nûnertiya bilindbûnek nû dike ku di tevgera xwepêşandanê de pêk hatiye." Xwepêşanderan li Qamiyeyê peykerê Qasim Silêmanî ku fermandarê supaya pasdaran a Îranê bû ku di sala 2020an de ji aliyê Dewletên Yekbûyî ve hatibû kuştin û di demek kurt de ji aliyê Komara Îslamî ve wekî şehîd hatibû ragihandin, hilweşandine.

Li gorî rêxistina mafên mirovan a Hengawê ku navenda rêxistinê li Norwêcê ye, du endamên hêzên bejayî yên IRGC di dema xwepêşandanên li Kirmaşanê de hatine kuştin. Polîsek li bajarê Malard a bi ser parêzgeha Tehranê piştî hewildanên kontrolkirina aloziyên herêmî bi kêrê hatiye kuştin.

### 9ê kanûna paşîn
Tevî qutkirina înternetê ji aliyê rayedarên komara Îslamî ve jî, bi hezaran xwepêşander li Tehran û seranserê Îranê di şeva 9 û 10ê çile de kom bûne û dirûşmeyên "Mirin ji bo Xameneyî" û "Bijî şah" qîriyan. Ev yek piştî banga Reza Pehlewî ji xwepêşanderan re hatiye ku navendên bajaran bigirin destê xwe û ala "şêr û roj" a berî rejîmê bilind bikin û soz daye ku ew ê di demek nêzîk de vegere Îranê.

Vîdyo û raporên şahidan nîşan didin ku xwepêşander di roja înê de bi şev daketine kolanên Îranê û guh dane banga prensê sirgûnkirî Reza Pehlewî ku ev duyem şev li pey hev bû. Herwiha Pehlewî ji serokê Amerîkayê Donald Trump xwest ku piştgirîya xwepêşanderên îranî bike. Rojnameya Economistê ragihandiye ku xwepêşandan ji sala 2009an vir ve bûye mezintirîn xwepêşandanê li Îranê ku di heman demê de "hinek çavdêrên îranî yên bi tecrûbe difikirin ku ev xwepêşandan ji dema hilweşandina şah ya di sala 1979an de vir ve mezintirîn xwepêşandan in." NDTV 24x7 ragihandiye ku jinên îranî cixareyan pêdixin ku wêneyên Xamineyî di vîdyoyan de bişewitînin û ev yek li ser platformên medyaya civakî yên wekê X, Reddit, Instagram û Telegramê hatiye parvekirin populerbûnek mezin bi dest xistiye. Ji ber ku kiryarên wiha yên şewitandina wêneyên Xameneyî li Îranê neqanûnî ne, çavdêran ev vîdyo wekî kiryarên bi zanebûn ên serhişkiyê şîrove kirine ku jin desthilata dewletê li ser azadiyên xwe yên kesane napejirînin. Ev meyl ji aliyê gelek dezgehên din ên nûçeyan ve jî hatiye tomarkirin ku bi heman awayî redkirina pîvanên hişk ên dînî û hikûmetê yên li ser jinan destnîşan dikin.

Xameneyî di beşdarbûneke kurt a televîzyonê de li ser xwepêşandanan axiviye ku di axaftina xwe de, Xameneyî serok Trump wekî "pozbilind" bi nav kiriye û gotiye ku destên wî bi xwîna îraniyan hatine qirêjkirin û her wiha diyar kir ku Trump jî dê mîna rêberên din ên serbilind were hilweşandin. Di heman demê de wî xwepêşanderan wekî kesên zirardar û serhildêr bi nav kir.

Li ofîseke weşana komara Îslamî ya Îranê li Îsfahanê agir derketiye. Xwepêşanderan li Tehranê jî agir berdan avahiyan ku di nav de mizgeftên li taxên Gholhak û Sa'adat Abadê habûn.

Medyaya opozisyona îranê ragihandiye ku di pevçûnên di navbera xwepêşanderan û hêzên ewlehiyê de li parêzgeha Kirmaşanê de herî kêm 10 endamên Yekîneya Nebî Ekrem a Hêzên Bejayî yên Pasdarên Şoreşa Îranê hatine kuştin.

Gholam-Hussein Mohseni-Eje'i ku serokê dadweriya Îranê ye diyar kiriye ku xwepêşander dê bi cezayên giran û bi biryar re rû bi rû bimînin ku bi tevahî qanûnê bêyî nermiyeke qanûnî dê were bikar anîn. Efserên payebilind ên îstîxbarata amerîkî ji Axios re gotiye ku helwesta wan a ku ev xwepêşandan nekarîn rejîmê bêîstîqrar bikin "ji nû ve tê nirxandin".

Serokê Amerîkayê Donald Trump di xwepêşandanên roja Pêncşemê de di heman demê de pesnê îraniyan da wekî "mirovên wêrek" binav kiriye, li seranserî welêt hişyarî da rayedarên Îranê ku xwenîşanderan nekuje.

Ji 9ê kanûnê ve li hemî 31 parêzgehan bi milyonan kes li kolanan dimînim ku bi tenê li Tehranê herî kêm 217 kes mirin ku di heman demê de nexweşxaneyên li Tehran û Şîrazê ji xwepêşanderên birîndar ku gelek ji wan bi guleyan birîndar bûn, tijî bûne.

Herwiha, bi hezaran kes di encama serkutkirina tund de hatin girtin. Hatiye hişyarkirin ku di bin qutbûna înternetê de, Komara Îslamî dibe ku xwepêşanderan bikuje. Tevî qutbûna înternetê jî, di 10ê çileya 2026an de, The Guardian gelek rapor belge kiriye ku hêzên ewlehiyê yên Komara Îslamî gule li xwepêşandanan reşandine ku di nav xwepêşanderan de gelek qurbanî çêbûne û şahidekî bûyerê diyar kiriye ku wan "bi sedan kesên mirî" li seranserê Tehranê dîtine.

Nojdarên nexweşxaneyên Tehran û Şîrazê ragihandine ku hejmareke mezin ji xwepêşanderên birîndar anîne newxweşxaneyan û hinek nexweşxane ji ber zêdebûna birîndaran ku gelek ji wan birînên guleyan li serî û çavan hebûn, muayene û neştergeriyên nelezgîn rawestandine.

Di peyameke dengî de ku ji CNNê re hatiye şandin, bijîşkekî îranî li bajarê Neyşabur diyar kirine ku hêzên ewlehiyê yên Îranê "herî kêm 30 kes" kuştine ku "di nav wan de zarok jî hebûn". Wan her wiha diyar kiriye ku "zarokekî 5 salî dema ku di hembêza diya xwe de bû, hatiye gulebarankirin." Li gorî danasîna bijîşkan hêzên ewlehiyê gule li peyayan û kesên ku di rê de bûn jî reşandine. Wan diyar kiriye ku "Nexweşxane pir tevlihev in û nexweş ji qebûlkirin û naskirina wan ditirsin, ji ber vê sedemê, em hewl didin ku mirovan agahdar bikin û wan bi awayekî taybet li klînîkan derman bikin."

Fermandariya Giştî ya Parastina Neteweyî ya Kurdistanê ragihandiye ku yekîneyên wan ên bi navê Zagros Tornado êrîşî baregeheke supaya pasdaran a li Nûrabad a parêzgeha Loristanê kirin û 3 endamên supaya pasdaran birîndar kirine.

### 10ê kanûna paşîn
Li gorî agahiyan, ji nîvê şevê heta sibehê 1ê kanûna paşîn karmendên şaredariya Tehranê hatine erkdarkirin ku qewanên fîşekên guleyan ji kolanan derxînin û berhev bikin û radestî hêzên ewlehiyê bikin.

Tevî ku rayedarên Komara Îslamî girtina înternetê ferz kirine, bi hezaran xwepêşander di şeva 9 û 10ê çileyê de li Tehran û seranserê Îranê kom bûne û sloganên wekê "Mirin ji bo Xamineyî" û "Bijî şah" qîr kirin. Ev yek piştî banga Reza Pehlewî yê ji xwepêşanderan re hatiye ku navendên bajaran bigirin destê xwe û ala "şêr û roj" a berî rejîmê bilind bikin, bi soza ku ew ê di demek nêzîk de vegere Îranê, qewimiye.

Astengkirina înternetê jiyana rojane, tevî danûstandinên dîjîtal û her wiha xebata nexweşxaneyan, dermanxane, bank û buroyan asteng kiriye ku ji ber vê yekê gellek karsazî venebûne.

Qutbûna înternetê ku li tevahiya Îranê pêk hatiye rê li ber belgekirina rast a mezinahiya xwepêşandanan û her wiha asta hovîtiya polîsan a li dijî xwepêşanderan girtiye. Xwediya Xelata Aştiyê ya Nobelê ya Îranî Şîrîn Ebadî di 9ê kanûna paşîn a 2026an de hişyariyek dabû ku li ser ihtîmala "komkujiyek di bin siya qutbûna ragihandinê ya berfireh de" ya plankirî û diyar kiribû ku wê berê şahidiyên ku behsa birîndarbûna bi sedan xwepêşanderan li nexweşxaneyek Tehranê dikirin bihîstibû. Di 10ê kanûna sala 2026an de, The Guardian bi rêya Starlinkê raporên din wergirt ku digotin: "Em ji bo şoreşekê radiwestin, lê em hewceyê alîkariyê ne. Nîşanbaz li pişt herêma Tajrish Arg ku yek ji deverên dewlemend ên Tehranê ye, hatine bicihkirin." Xwepêşanderekî din şahidî daye ku li seranserê bajêr, gelek xwepêşander hatine gulebarankirin û got "Me bi sedan cenaze dîtin", di heman demê de şahidiya sêyem a xwepêşanderekî ev yek piştrast kiriye û got ku wan hejmareke "gelek zêde" ya xwepêşanderan dîtiye ku dema hêzên ewlehiyê gule li wan reşandine hatine kuştin. Çalakvanên Mafên Mirovan diyar kirin ku şahidî bi raporên ku wan wergirtine re li hev dikin. Rojnameya Guardianê diyar kir ku tevî qutbûna înternetê jî, xwepêşanderan daxwaz kirine ku medyaya navneteweyî raporên zêdebûna hovîtiya polîsan veşêre û çalakvaneke gotiye "ji kerema xwe bi zelalî bibêjin ku ew bi guleyên zindî mirovan dikujin."

Li gorî The Guardian, piraniya civaka navneteweyî, tevî Yekîtiya Ewropayê û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, piştgiriyek eşkere ji bo xwepêşanderan nîşan dan. Wezîrê derve yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Marco Rubio li ser Xê nivîsî "Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê piştgiriyê dide gelê wêrek ê Îranê," û serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Donald Trump jî nivîsî "Îran li AZADÎYÊ dinêre, belkî wekê berê qet nebûye. DYA amade ye ku alîkariyê bike!!!".

Li gorî CBS Newsê dozgerê giştî yê Îranê, Mihemed Movahedî-Azad diyar kiriye ku dibe ku xwepêşander wekê "dijminê Xwedê" an jî moharebeh, sûcek ku bi mirinê tê darizandin, werin tawanbarkirin. CBS News her wiha ragihandiye ku raporên medyaya dewletê yên li ser rêkûpêkiyê û "ti nûçeyek ji kombûn an kaosê li Tehran û piraniya parêzgehan tune" bi wêneyek xwepêşandanên berdewam ên li Se'adet Abad, Tehran ku ji aliyê Associated Press ve hatî bidestxistin û vîdyoyeke çavdêriyê ya Ajansa Nûçeyan a Farsê ku tê de xwepêşanderên li Isfahanê bombeyên benzînê diavêjin û bi kêmanî yek ji wan xuya dike ku tifingek dirêj diteqîne, berevajî bûn. Klûba Rojnamevanên Ciwan ku bi medyaya dewletê ve girêdayî ye, ragihandiye ku xwepêşanderan li Gachsaranê sê endamên milîsa Besîj a xwebexş a IRGC kuştine. Reza Pehlewî bang kiriye ku xwepêşandan heta roja yekşemê berdewam bikin, di heman demê de di daxuyaniyeke medyaya civakî de diyar kiriye ku ew "amadekariya vegera welatê xwe dike" û armanca xwepêşandanan divê desteserkirina navendên bajaran be.

Li gorî analîzeke wêneyan ku ji aliyê BBC Persian ve hatiye kirin, xwepêşanderên li bajarên cuda heta sibehê bi hêzên hikûmetê re di pevçûnên tund de bûn. Vîdyoyek ji taxa Punak a Tehranê nîşan dide ku dema hikûmetê çirayên kolanan vemirandin, xwepêşanderan bi karanîna têlefonên xwe yên jîr, ji bo dijberiyê, fîşekên hewayî teqandin û deryayek ji ronahiyê afirandin. Vîdyoyên ku ji hêla BBC Persian ve hatine weşandin, teqîn di nav xwepêşandanên li Kermanê de û dengê çekan li Meşhedê nîşan didin.

Berevajiyê rojên berê, di roja şemiyê de ku piraniya wan ji pasdarên Îranê û Besîcê pêk hatiye hatine seferber kirin ku li gorî şahidan li Tehran û Kerecê guleyên rastîn bikar anîne.

ji ber ku hêzên ewlehiyê yên Îranê li seranserê welêt bikaranîna hêza kujer li dijî xwepêşanderan zêde kiriye, di 10ê kanûna paşîn de, Iran International ragihandiye ku herî kêm 2.000 xwepêşander tenê di 48 demjimêrên borî de ku înternet qutkirî bûye, hatine kuştin.
### 11ê kanûna paşîn
Xamineyî û berpirsên payebilind ên îranî gotin ku ew amade ne bi xwepêşanderan re li ser pirsgirêkên aborî biaxivin lê nerazîbûnê wekê teşwîqkirina "serhildêran" bi nav kirin û gotine ku xwepêşandan ji aliyê hêzên biyanî (Dewletên Yekbûyî û Îsraîl) ve hatine fînanse kirin. Medyaya dewleta Îranê ragihandiye ku serok Mesûd Pezeşkiyan gotarek pêşkêş kiriye ku "terorîstên" biyanî bi hewijandina xwepêşandanan tawanbar kiriye; Pezeşkiyan her wiha gotiye: "Em bi biryar in û me biryar daye ku pirsgirêkên aborî bi her awayî çareser bikin."

Serokê parlamentoyê Mihemed Baxêr Xalîbaf di rûniştineke parlamentoyê de gotarek pêşkêş kiriye û tê de hişyarî daye ku ger Îran ji aliyê Amerîkayê ve, li gorî gefên berê yên Trump, rastî êrîşê were, dê li ser baregehên leşkerî yên Dewletên Yekbûyî û keştîyên herêmî û Îsraîl jî bersivek werbigirin. Di rûniştinê de, siyasetmedarên tundrew derketin ser dikê û bi gotina "Mirin ji bo Amerîkayê" qîrîye. Xwepêşanderan li Parîs, Vilnius û Londonê ji bo piştgiriya xwepêşandanên berdewam ên li Îranê xwepêşandanan li dar xistin û ji hikûmetên rojava xwestine ku piştgiriyê bidin gelê Îranê yên ku li azadiyê digerin. Rojnameya New York Timesê ragihandiye ku Trump ji vebijarkên leşkerî yên li ser Îranê agahdar bûye, lê hê biryara xwe yê dawî nedaye.

Forbes ragihandiye ku hikûmeta Îranê di nav qutbûna înternetê de bi serkevtî înterneta Starlink girtiye. Çavkaniyên din dibêjin ku Îranê bi serkevtî girêdana tora Starlink li seranserê welêt qut kiriye û radigihînin ku heta %80ê trafîka Starlink ji ber operasyonên astengkirinê yên hevrêzkirî hatiye qutkirin.

Di 11ê kanûna paşîn de di dema mîtîngeke hevgirtinê de li Los Angelesê, kamyoneke U-Haul li Westwoodê li xwepêşanderan da. Li Îranê, şervanên eniya şervanên gelê belûçiyan di êrîşeke li ser wesayîteke dewriyeya LECê de li Wîlayeta Daştiyarî, parêzgeha Sistan û Belûçistanê efserekî fermandariya bicîhanîna qanûnê hatiye kuştin û yekî din jî hatiye birîndar kirin.
### 12ê kanûna paşîn
Li Tehranê piştî ku ji aliyê serkirdeyan ve ji bo rawestandina xwepêşandanan hatin gazîkirin, bi deh hezaran kes beşdarî xwepêşandaneke ji bo piştgiriya hikûmetê bûne. Hatiye dîtin kesên ku beşdarê xwepêşandana ji bo piştgiriya hikûmetê bûne ala Îranê bilind kirine û sloganên îslamî yên wekê Heyder diqîrin ku peyva Heyder kesayetên wekê Elî Xamineyî rave dike. Lêbelê raporên ku ji aliyê Iran Internationalê ve hatiye parvekirin de hatiye diyarkirin ku wêne û vîdyo hatine guhertin.

Serokê Amerîkayê Donald Trump piştî gefên ku wî di derbarê êrîşa li ser hikûmeta Îranê ya li ser xwepêşanderan de xwaribû, ragihandiye ku Îranê ji bo danûstandina li ser bernameya xwe ya kimyewî bi Amerîkayê re têkilî danîye. Her wiha Îsmaîl Beqayî ku axavtvanê wezareta karên derve ya Îranê ye bi eşkereyî piştrast kiriye ku hêzên ewlehiyê rasterast gule li ser welatiyên xwepêşandanê reşandine, ev daxuyaniya ku bal û fikarên berfireh hem li hundir û hem jî li navneteweyî kişandiye ku balkişandina ser rexneyên li ser birêvebirina xwepêşandanan ji aliyê hikûmeta Îranê ve û pirsên li ser rêjeyîbûna bersiva wê derdixe holê û ji rêxistinên mafên mirovan hatiye xwestin ku di derbarê rewşa berfireh a azadiyên sivîl û mafên bingehîn li welêt de lêkolînek berfireh were kirin.
### 13ê kanûna paşîn
Di 13ê çileyê de, Iran International ragihandiye ku herî kêm 12,000 kes hatine kuştin û komkujî wekî "mezintirîn kuştina di dîroka hemdem a Îranê de" bi nav kiriye. CBS Newsê ragihandiye ku 12.000 kes û dibe ku 20.000 kes jî, ji ber ku xizmetên telefonê yên Îranê vedigeriyan û agahiyên nû dihatin weşandin, hatine kuştin.

Serokê Amerîkayê Donald Trump bêyî ku hûrgilî bide, ji îraniyan xwestiye ku xwepêşandanên xwe bidomînin û diyar kiriye ku alîkarî di rê de ye. Trump di parvekirineke li ser Truth Social de gotiye: "Welatparêzên Îranî, XWEPÊŞANDANÊ BERDEWAM BIKIN - SAZIYÊN XWE DEST XISTIN!!!... ALÎKARÎ DI RÊ DE YE".

Dema ku rojnamevanekî ji Turmpu pirsî ku mebesta wî bi "alîkarî di rê de ye" çi ye? Trump di bersiva xwe de dibêje "Bibore, Divê hûn bi xwe vê yekê bizanibin."
### 14ê kanûna paşîn
Partiya Azadiya Kurdistanê êrîşî baregeha Supaya Pasdaran a Îranê li Kirmaşanê dike û li gorî îdiayên Partiya Karkerên Kurdistanê ku êrîş bi serkevtî derbasî baregeha pasdarên Îranê bûne û bûne sedema windahiyên giran ên supaya pasdaran.

Vîdyoyek ku ji aliyê BBC Verify û BBC Persian ve hatiye analîzkirin, li gorî lêkolînên dadwerî, nêzîkî 200 cenaze di morgê de belav bûne nîşan dide ku gelek ji wan bi birînên eşkere hene ku di nav de qurbaniyeke ku temenê wî 16 salî bû hebû. Rêxistina Mafên Mirovan a Îranê (IHRNGO) ku navenda wê li Norwêcê ye, ragihandiye ku di navbera 8 û 12ê çile de, di dema aloziyên li Îranê de ku di lûtkeya xwe de bûn, herî kêm 3.428 xwepêşander ji aliyê hêzên ewlehiyê yên Îranê ve hatine kuştin û herî kêm 10.000 ji xwepêşanderan jî hatine girtin. Serokê dadweriya Îranê diyar kiriye ku ew kesên ku di xwepêşandanên seranserî de hatine girtin dê bi lez û bez werin darizandin û îdamkirin. Washingtonê di derbarê vê yekê de gefa çalakiya leşkerî li ser wê yekê xwar ku rê li ber vê yekê bigire.

Leşkerên amerîkî û brîtanî ji Baregeha Asmanî ya El Udeyd li Qeterê vekişiyan. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) diyar kiriye ku vekişîn ji bo tevdbîran e. Dîplomatekî ji Reutersê re gotiye ku "Ew guhertineke helwestê ye û ne valakirineke fermankirî ye." Donald Trump li Ofîsa Oval gotiye ku ew hatiye agahdarkirin ku kuştina xwepêşanderan li Îranê rawestiyaye û ew bawer dike ku "ti plan ji bo bidarvekirinê" tune ne. Li gorî AFPê televîzyona dewletê ya Îranê dîmenên hewldana kuştina Donald Trump di mîtînga Butler, Pennsylvania ya 2024an de weşandiye, digel peyama farisî ya "Vê carê, [gule] dê negihêje" ku Senatorê Komarparêz ê Teksasê Ted Cruz û hevalbendên din ên nêzîk ên serokê Amerîkayê Trump hêrs kiriye.
### 15ê kanûna paşîn
Hikûmeta Îranê ji bo pêşîgirtina li her cure xwepêşandanan qedexeya derketina derve li seranserê welêt ferz kiriye û hêzên ewlehiyê û tank bi cih kiriye ku li bajar û bajarokên seranserê welêt xwepêşandanan asteng bike. ISW di 14ê çile û 15ê çileyê de ti xwepêşandan tomar nekiriye.
### 16ê kanûna paşîn
Ajansa Nûçeyan a Çalakvanên Mafên Mirovan ragihandiye ku li seranserê Îranê 22.104 xwepêşander hatine girtin. Li Zahedanê, piştî xutbeya nimêja înê ya dîndarê sunî Ebdulhemîd Îsmaîlzahî, ku tê de bersiva hikûmeta Îranê ya li hember xwepêşandanan şermezar kiriye û xwepêşandaneke biçûk hatiye ragihandin. Li Tehranê, meleyê nimêja înê, Ayetullah Ehmed Xatemî, daxwaza bidarvekirina xwepêşanderên girtî kiriye. Tevî qedexeyan, HRANAyê diyar kiriye ku zêdebûnek sivik di çalakiya înternetê de heta %2 hatiye tomarkirin.
### 17ê kanûna paşîn
ISW di 17ê kanûna paşîn de di nav qedexeya derketina derve ya bi zorê de ti xwepêşandan li kolanan tomar nekiriye. Di 17ê kanûna paşîn de, Iran International diyar kiriye ku hêzên ewlehiyê serdana mal û kargehan dikin da ku xwepêşanderan nas bikin û zextê li wan dikin ku dîmenên kamerayên ewlehiyê radest bikin, di heman demê de li deverên giştî xalên kontrolê danîne da ku welatiyên ku wêneyên xwepêşandanê li ser telefonên wan hatine dîtin bigirin.
### 18ê kanûna paşîn
Êvara 18ê kanûnê êrîşeke sîberî li dijî IRIB ku weşana dewletê ya Îranê ye, pêk hatiye. Hackeran weşanên stasyonê desteser kirin û dîmenên ku prensê berê ya sirgûnkirî Reza Pehlewî û piştre komek zilamên ku cilên hêzên ewlehiyê li xwe kiribûn nîşan didan, weşandin û ji wan xwestin ku "çekên xwe ber bi gel ve neynin" û li cihê wî "ji bo azadiya Îranê tevlî neteweyê bibin" nîşan dane. Li Cenevê, rayedarê payebilind ê nûnertiya daîmî ya Îranê li Neteweyên Yekbûyî, Elî Reza Jeyranî Hokmabad, ji Swîsreyê daxwaza penaberiyê kiriye û ji tirsa aloziyên civakî yên li wir biryar daye ku venegere Îranê. Li gorî agahiyan, Hokmabad yek ji çend dîplomatên Îranî ye ku ji ber xwepêşandanan ji welatên ewropî daxwaza penaberiyê kiriye.

## Xwepêşandanên li Rojhilata Kurdiatanê
Li gel xwepêşandanên li seranserê Îranê heman xwepêşamdan li gelek bajar û navendên Rojhilata Kurdistanê pêk hatiye. Xwepêşandan li bajarên Îlam û Hemedan a Rojhilata Kurdistanê bi awayeke girseyî pêk hatiye. Tevgera tund a rejîma Îranê ku li henberê xwepêşandanên kurd pêk hatie, bal kişandiye ku li Rojhilata Kurdistanê zêdetir bi tundî pêk hatiye û li hemberê xwepêşandanên kurd guleyên rastîn hatine bikar anîn. Di êrîşen ku ji aliyê hêzên rejîme de pêk hatiye herî kêm 8 kurd ji aliyê rejîma Îranê ve hatine kuştin û gelek kes jî birîndar bûne. Di heman xwepêşandan de herî kêm 66 kurd ji aliyê rejîma Îranê ve hatine girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Aboriya Îranê
Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê
Kategorî:Binpêkirinên mafên mirovan li Îranê
Kategorî:Dîroka Îranê
Kategorî:Elî Xamineyî
Kategorî:2025 li Îranê
Kategorî:2026 li Îranê