open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mastanî

**Mastanî** (29ê tebaxa 1699an - m. 28ê nîsana 1740an) keça Chhatrasal û Ruhani Bai Begum bû. Wek prenseseke şervan ya hindû-misilman, ew bû jina duyem a Bajirao I. Têkiliya wê ya di malbata Maratha Brahmin de hem bûye mijara heyran û nîqaşan û hem jî di roman û sînemaya Hindistanê de pir caran hatiye adaptekirin, wek di fîlma Bajirao Mastani de.

## Kurtejiyan
Mastanî wek zarokê Chhatrasal û mîrzaya wî ya faris Ruhaani Bai hatiye dinê. Bavê wê damezrînerê Dewleta Panna bû. Ew û bavê wê peyrewên Pranami Sampradaya bûn, mezhebeke hindû ya ku li ser perestina Bhakti ya Sri Krishna ye. Lê ji ber ku diya wê Şîa bû, ew şopînera Îslamê jî bû.

### Zewaca bi Bajirao I re
Di sala 1728an de, Newab Mihemed Xan Bangaş êrîşî Keyaniya Chhatrasal kir, ew têk bir û paytexta wî dorpêç kir. Chhatrasal bi dizî ji Bajirao re nivîsî û daxwaza alîkariya wî kir. Bajirao piştî ku gihîşt Jaitpurê li nêzî Kulpahar li Uttar Pradesh a niha, Bangash têk bir. Di spasiyê de, Chattrasal keça xwe Mastanî da Bajirao. Wê demê, Bajirao ji xwe zewicî bû, lê Mastanî wek jina xwe ya duyem qebûl kir.

Gava Bajirao vegeriya malê, zewac bi gelemperî ji ber sedemên kevneşop nehat pejirandin. Mastanî demekê bi Bajirao re li qesra wî ya Shaniwar Wada li bajarê Pune jiya. Kuçeya bakur-rojhilatê qesrê wek Mastanî Mahal hat binav kirin û deriyê wê yê derve yê bi navê *Mastanî Darwaza* hebû. Bajirao demeke bi şûn de ji bo Mastanî li Kothrudê di sala 1734an de,  qesrek serbixwe ava kir. Qesra li Kothrud piştî mirina Mastanî hat hilweşandinn. Hin beşên vê li Muzexaneya Raja Dinkar Kelkar têne pêşandan.

### Kurê wê Şemşêr Bahadûr
Mastanî kurekî anî dinyayê û navê wî Krishna Rao lêkir, çend meh piştî ku Kashibai, jina yekem a Bajirao, kurek anî dinyayê. Di dawiyê de navê zarokê wek Şemşêr Bahadûr hat guhertin, ku navekî milsimanan e.

Piştî mirina Bajirao û Mastanî di sala 1740an de, Kashibai Şemşêr Bahadûr ê 6 salî xiste bin çavdêriya xwe û ew wek zarokê xwe mezin kir. Şemşêr serweriya Banda û Kalpî kir. Di sala 1761 de, ew û hêzên artêşa wî ligel Peşwa di Şerê Sêyemîn ê Panipat de di navbera Maratha û efxanan de şer kirin. Şemşêr di wî şerî de birîndar dibe û piştî çend rojan li Dîgê dimire.

### Mirina wê
Mastani di sala 1740an de mir, demeke kin piştî mirina Bajirao. Sedema mirina wê nayê zanîn. Tê gotin ku ew ji ber şîna mirina mêrê xwe mir. Mastanî li gundê Pabalê hat veşartin. Ji gora wê re hem semadiya Mastanî (bi hîndû) hem jî mezarê Mastanî (bi farsî) tê gotin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1699
Kategorî:Mirin 1740
Bajirao I

**Bajirao I** an **Bajirao Ballal** (jdb. 18ê tebaxa 1700an - m. 28ê nîsana 1740an), wekî **Visaji** ji dayik bû, 7emî Pêşewayê Împaratoriya Maratha bû. Di dema wezîfeya xwe ya 20salî de wekî Pêşewa, wî Nizam Elmulk di çend şerên mîna Şerê Palkhed û Şerê Bhopal de têk bir. Bajirao beşdarî serweriya Maratha li başûr û bakurê Hindistanê bû. Ji ber vê yekê, bandora wî li ser damezirandina desthilatdariya Maratha li Gujarat, Malwa, Rajputana û Bundelkhand hebû. Wî her weha Konkan li peravên rojavayê Hindistanê ji Siddiyên Janjira û desthilatdariya Portekîzî rizgar kir.

Têkiliya Bajirao bi Mastanî, jina xwe ya hindû-misilman re, mijarek nakokî ye û di roman û sînemaya hindî de gelek caran hatiye adaptekirin, wek di fîlma Bajirao Mastani de.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1700
Kategorî:Mirin 1740
Împeratoriya Maratha

**Împeratoriya Maratha** an **Konfederasyona Maratha**, (bi marathî मराठा साम्राज्य Maratha Samrajya) dewletek li navenda Hindistanê bû (1674-1818) ku di sedsala 18an de hema hema statûya superhêz bi dest xist. Di heman demê de bi hilweşîna Împeratoriya Moxol re, ew bû nûvekirina bandora hinduîzmê li Hindistanê.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1674an li Hindistanê
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1674an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1818an de hilweşiyan
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Dîroka Hindistanê

Kategorî:Konfederasyonên berê
Lehiya Riha û Semsûrê 2023

**Lehiya Riha û Semsûrê**, lehiyeke wêrankar e ku di 15ê adara sala 2023an de li du parêzgehên Bakurê Kurdistanê, li Riha û li Adiyemanê pêk hatiye. Lehî mehekê piştî erdheja wêrankar a li heman herêmê ji ber barana zêde pêk hatiye.

Ji ber ku lehiyê li herêma erdhejên 6ê sibata sala 2023an pêk hat, kesên ku ji erdhejê xilas bibûn ji lehiyê bi bandor bûn. Gelek kon û konteynir di bin avê de man û zirara erdhejê girantir kir.

Ji ber lehiyê Gola Masiyan a dîrokî li Rihayê ziyaneke mezin dîtiye. Masiyên golê di bin metirsiyê de bûn û gelek masî ji ber bê oksîjeniyê mirin. Çend roj piştî lehiyê ku ava lehiyê zelal bû hatiye dîtin ku hinek masiyên golê li cihê xwe mane.

## Tesîra lehiyê
thumb|Nexşeya 15ê sibata 2023an ku tundî ya birûskê nişan dide.
Di lehiyê de li Rihayê 17e û li Adiyemanê 4 kes, bi giştî 21 kesan jiyana xwe ji dest dan. Di nav kesên ku jiyana xwe ji dest dane de zarokeke yek salî jî hebû. Li navçeya Tûtê ya bi ser parêzgeha Adiyemanê maleke konteynirê ya ku kesên ji erdhejê xilas bûbûn hat hilgirtin û du kes mirin, çar kes jî winda bûn. Li Rihayê pênc welatiyên sûriyeyî di avahiyekî jêrzemînî ya ku di bin avê de mabû mirî hatin dîtin, du cesedên din jî ji kamyoneke asêbûyî ya di bin jêrbihorîna rê de hatin derxistin. Ji xeynî van çar kesên din mirî hatine dîtin û du agirkuj jî winda bûn.

Ji ber lehiyê zirareke mezin çêbû û gelek kes ji kampeke konan a avgirtî ku ji erdhejê di welatî di konan de bûn cihê wan hatine veguhastin. Li Rihayê beşa nêrîna nexweşên giran a Nexweşxaneya Perwerde û Lêkolînê ya Eyûbiyê di bin avê da ma 25 nexweş bi zorê hatin derxistin. Lehî bandor li trafîkê kir li taxa Xelîliyê di bin rêya jêr zemînê de de lehî rabû û gelek kesên di wesayîtan de asê man. Li Rihayê nêzîkî 2000 avahî û kargeh ji ber lehiyê ziyan dîtin.

## Xebatên rizgarkirinê
Ajansa rêveberiya karesatan a Tirkiyê ragihand ku zêdetirî deh kolberên pispor beşdarî xebatên rizgarkirinê li her du parêzgehan bûne. Li taxa Xelîliyê îtfaiyeyê kesên ku di bin derbasbûnê de asê mabûn xilas kirin.

## Bandora li ser erdhejiyan
Lehiyê tesîreke mezin li bi hezaran kesên ku ji ber erdheja ku di 6ê sibata sala 2023an de li heman herêmê qewimî û di encamê de zêdetirî 57 hezar kes mirin, 200 hezar avahî hilweşiyan bû, gelek kes ji ber lehiyê carek din dîsa ji malên xwe derketin.

## Çavkanî

Kategorî:Karesatên xwezayî
Caynîzm

**Caynîzm**, ku wekî **Jain Dharma** jî tê zanîn, olek hindî ye. Ol di sedsala 6an/5an B.Z. de derket holê. Caynîzm bi îdeala ne-birîndarkirina zindiyan tê zanîn.

Di sala 2001an/2002an de, nêzîkî 4.4 mîlyon bawermendên Caynîzmê hebûn, ku ji wan nêzîkî 4.2 mîlyon li Hindistanê dijiyan.

## Çavkanî


Kategorî:Dîroka dîn li Hindistanê
Kategorî:Dîroka Hindistanê
Ala Hindistanê

**Ala neteweyî ya Hindistanê**, ku bi devkî jê re **Tiranga/sêreng** tê gotin, ala sêreng û çargoşe ya horîzontal a Hindistanê ye ku ji rengên zafranê, spî û kesk pêk tê. Di naverastê de Ashoka Chakra heye, çerxeke 24-qirkî, û navenda wê bi şîna deryayî hatiye rengkirin. Ew di forma xwe ya îroyîn de di civîna Meclîsa Damezrîner a 22ê tîrmeha 1947an de hate pejirandi û di 15ê tebax 1947an de bû ala fermî ya Serdestiya Hindistanê. Piştre al wekî ala Komara Hindistanê hate parastin. Li Hindistanê, têgîna "sêreng" hema hema her gav tê wateya ala neteweyî ya Hindistanê. Al li ser bingeha ala Swaraj, ala Kongreya Neteweyî ya Hindistanê ye ku ji hêla Pingali Venkayya ve hatî çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Alayên neteweyî
Kategorî:Avabûnên 1947an li Hindistanê
Ala DYAyê

**Ala neteweyî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê**, ku pir caran wekî **ala DYAyê** jî tê binav kirin, ji sêzdeh xetên horizontal ên wekhev pêk tê, yên ku bi sor û spî vediguherin. Ser û binê alayê sor e, û çargoşeyek şîn li kantonê heye, ku jê re "yekîtî" tê gotin. Kanton pêncî stêrên piçûk ên spî dihewîne, ku di neh rêzên horîzontal de hatine rêz kirin, ku rêzên şeş stêrkan bi rêzên pênc stêrkan re li hev dikin. Ev 50 stêrkên li ser alê 50 eyaletên DYAyê temsîl dikin, û 13 xet nûnertiya sêzdeh koloniyên brîtanî dikin ku serxwebûna xwe ji Brîtanyaya Mezin ragihandin, û bûn yekem dewletên DYAyê. Navên din ên alê "Stêrk û Rêz", "Rûmeta Kevin", û Star-Spangled Banner in.

## Çavkanî

Kategorî:Alayên neteweyî
Kategorî:Avabûnên 1777an li DYAyê
Zanîngeha Dewletî ya Kentê

**Zanîngeha Dewletî ya Kentê** (bi înglîzî *Kent State University* an jî bi kurtahî **KSU** ) zanîngeheke giştî li Kent, Ohio ye .

## Çavkanî

Kategorî:Zanîngehên li DYAyê
Hîvda Koç

**Hîvda Koç**, stranbêj û strannivîseke Kurd e ku di sala 2022an de bi yekem albuma xwe ya bi navê "Siya Spî" dest bi muzîkê kiriye.

## Jînenîgarî
Hîvda Koç li navçeya Bazîd a bi ser parêzgeha Agiriyê hatiye dinyayê û di temenekî biçûk de bi malbata xwe re koçî bajarê Stenbolê bûye. Di temenê zarokatiya xwe de bi muzîkê re eleqedar dibe û temenê zarokatiyê de li navenda saziya perwerdeya muzîkê ya Arif Sağê perwerdehiya muzîka gelêrî û tembûrê wergirtiye. Berê despêkiriya wê ya muzîkê pîşeya wê ya sereke mîmariya hundurîn e û di heman demê de bi muzîkê re jî eleqedar bûye.

Di hevpeyvîneke de dibêje: "Mîna mûcîzeyekê bû ku muzîk piştî demeke dirêj dîsa ket nav jiyana min. Muzîkê wekî sîberek spî dev ji pey min berneda û min bi vê yekê bi albûma “Siya Spî” bi awayek profesyonelî min dest bi karê muzîkê kir."

Piştî demeke dirêj bi albûma xwe ya yekem a profesyonel bi navê "Siya Spî" ku 9 stranan pêk hatiye derxistiye. Albûma "Siya Spî" ku ji 9 sitranan pêk tê de bi sitranên albumê bi sê zaravayên Kurdî, Kurmancî, Zazakî, Soranî hatiye gotin. Hîvda Koç bi vê şêwaza muzîkê armanc dike ku "kompozîsyon û stranên gelêrî yên kevin bigihîne roja îro ku bi vê yekê re nifşên paşerojê çanda xwe nas bikin û biparêzin.

## Dîskografî
### Albûmên studyoyê
* Siya spî (2022)

### Single
* Pullu tepe (bi tirkî)
* Welat

## Klîb
* Heyve ronî
* Lê dayê
* Welat

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Li Spoifyê Hîvda Koç
* Li YouTube Hîvda Koç 

Kategorî:Kesên ji Bazîdê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Ala Japonê

**Ala neteweyî ya Japonê** çargoşeyek spî ye ku li navenda wê dorhêlek sor heye. Ji vê alê re bi fermî *Nisshōki* (日章旗, 'ala rojê') tê gotin, lê li Japonê bi gelemperî wekî *Hinomaru* (日の丸, 'Topa rojê') tê zanîn. Ew sosretiya welêt dihewîne: Welatê Roja ku hiltê. Di 13ê tebaxa 1999an de ala Nisshoki di Qanûna Al û Sirûda Neteweyî de wekî ala neteweyî hat destnîşan kirin. Her çend qanûnek berê ala neteweyî diyar nekiribû jî, ala rojê ji berê ve wekî ala neteweyî ya Japonê ya de facto dihat qebûlkirin.

Roj di mîtolojî û ola japonî de rolek girîng dilîze, ji ber ku tê gotin ku Qeyser neviyê rasterast yê xwedawenda rojê ya Şînto Amaterasu ye, û rewabûna desthilatdariya malbatê li ser vê tayînkirina xwedayî ye. Navê welat û sêwirana alê, girîngiya navendî ya rojê nîşan dide.

## Dîroka alê
Dîroka kevnar a Shoku Nihongi dibêje ku Qeyser Monmu di sala 701an de di dadgeha xwe de alayek ku tavê temsîl dike bikar aniye. Ev yekem bikaranîna motîfa rojê ye ku ji bo ala Japonê hatiye tomar kirin. Ala herî kevn a heyî li perestgeha Unpō-ji, li Kōshū, Yamanashi tê parastin, ku ji sedsala 16an kevntir e, û efsaneyek kevnar dibêje ku ala di sedsala 11an de ji hêla Qeyser Go-Reizei ve ji perestgehê re hatiye dayîn. Di dema Restorasyona Meiji de, dîsk û sembola roja hiltê ya Hêza Deryayî û Artêşa Japonî ya Împeriyal bûn sembolên sereke di Împeratoriya Japonî de. Afîşên propagandayê, pirtûkên dersê û fîlman ev ala wekî çavkaniya serbilindî û welatparêziyê nîşan didin. Li malên japonî, ji welatiyan dihat xwestin ku di cejnên neteweyî, pîrozbahî û bûyerên din de ku ji hêla hukûmetê ve hatî biryardan ala nîşan bidin. Nîşanên cûda yên dilsoziya Japon û Qeyserê jî motîfa Hinomaru ne û di dema Şerê Duyemîn yê Sino-Japonî û pevçûnên din de di nav gel de populer bûn.

Di dîrokê de, hem çavkaniyên rojavayî û hem jî yên japonî îdîa kirin ku al ji japoniyan re sembolek hêzdar û mayînde bû. Ji dawiya Şerê Cîhanê yê Duyem (Şerê Pasîfîkê), bikaranîna al û sirûda neteweyî Kimigayo ji bo dibistanên giştî yên Japonê mijarek nakokî ye, û nakokiyên li ser karanîna wan bûne sedema protesto û doz. Li Çîn û Koreyê al sembola êrîşkarî û împeryalîzmê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Alayên neteweyî
Kategorî:Avabûnên 1870an li Japonê
Kategorî:Avabûnên 1999an li Japonê
Kategorî:Japon
Ciwanên Atsiz

**Ciwanên Atsiz** (bi tirkî: *Genç Atsızlar*) rêxistineke rastgir a tundrew e ku xwe dispêre îdeolojiya Nîhal Atsiz û di 3ê gulana 2005an de li bajarê Bursa yê Tirkiyeyê hatiye avakirin.

## Dîrok
Di 14ê çiriya pêşîn 2008an de hat ragihandin ku ala Azerbaycanê li maça futbolê ya di navbera Tirkiye û Ermenistanê de ku li Bursayê hat lidarxistin, hat qedexekirin, ji bo ku li qadê pevçûnek çênebe. 4 endamên Ciwanên Atsz ji ber ku plan kiribûn di nîvê maçê de li ser stadyûmê bi balafira ji dûr ve ku li ser ala Azerbeycanê hatibû girêdan bifirin ji aliyê polîsan ve hatin binçavkirin.

Ciwanên Atsiz ên ku di sala 2012’an de li Qada Taksîmê beşdar bibûn, di salvegera Qirkirina Xocalî (1992’an de li dijî sivîlên Azerbaycanê ji aliyê artêşa Ermenistanê ve hatin qetilkirin) dirûşmên “Hûn hemû Ermen in, hûn hemû heram in”, “Hrant. bastûr me netirsînin" "Îro em ê êrîşî Meydana Taksîmê bikin, sibe êrîşî Êrîvanê bikin, em ê bi şev ji nişka ve êrîşî we bikin.  Ev mitîng çend rojan di çapemeniyê de cih girt.  Hat ragihandin ku komê di dema mîtîngê de plan kiribû ku êrîşî Partiya Aştî û Demokrasiyê, Rojnameya Agos û Konsolosxaneya Fransayê bike û piştre jî plan kiribû ku êrîşî siyasetmedarê MHP'ê Ekmeleddin İhsanoğlu bike.

Piştî ku hêzên çekdar ên Serokê Sûriyê Beşar Esed di 27ê sibata 2020an de 36 leşkerên Tirkiyê li Idlibê kuştin, ciwanên Atsiz li parêzgehên cuda "meşên artêş û milet" organîze kirin.

Bursa wekî paytexta ciwanên Atsiz tê binavkirin. Strana neteweperest a navdar a Mevlütcan Kaplan a bi navê "Teşkılat Türküsü" ku di sala 2020'an de derketibû, behsa ciwanên Atsiz dike.  Di beyta duyem de wiha tê gotin: "Turan mala me ye, ciwanê Atsizê artêşa me ye, bila gurê me her tim ji çiya bi çiya biqîre."

## Mijarên têkildar

* Ergenekon
* Gurên Boz

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2005an li Tirkiyeyê
Kategorî:Rêxistinên ku di 2005an de hatine avakirin
Kategorî:Rêxistinên tirkperestî
Kategorî:Tevgerên neteweperwer li Asyayê
Zanîngeha Mûsilê

**Zanîngeha Mûsilê** zanîngeheke giştî ye ku li Mûsilê ye. Ew yek ji mezintirîn navendên perwerde û lêkolînê li Rojhilata Navîn û duyem zanîngeha herî mezin li Iraqê piştî Zanîngeha Bexdayê ye.

Zanîngeha Mûsilê di sala 2014an de ji aliyê rêxistina Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê ve hatibû girtin, lê piştî çend mehan dîsa bi avahî û kursên nû vebû. Tê bawer kirin ku zêdetirî 8000 pirtûk û 100000 destnivîsên pirtûkxaneyê xirabkirî ne .Tê bawer kirin ku zanîngeh baregeheke Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê bû û di adara 2016an de ji aliyê êrîşên esmanî yên Hevpeymaniya Navneteweyî li dijî Daişê ve hat lêdan.Di kanûna paşîn a 2017an de zanîngeha ji aliyê hêzên Iraqê ve hat şûnde vegerandin .

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1967an li Iraqê
Kategorî:Mûsil

Kategorî:Zanîngehên li Iraqê
Mûsil
Veli Ağbaba

**Veli Ağbaba** ( li Yazixan, Meletî), siyasetmedarek tirk û cîgirê serokê Partiya Gel a Komarî ye. Veli Ağbaba di serdemên 24, 25 û 26an de wek parlamenterê CHPê yê Meletiyê hatiye hilbijartin û di Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan a Meclisê de bûye endamê Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan. Ağbaba ji 8ê gulana 2014an û vir ve wekê alîkarê serokê giştî ya CHPê karê xwe didomîne û yekem car di hilbijartinên giştî yên Tirkiyeyê ya sala 2011an de bûye parlamenterê CHPê ya Meletiyê.

## Jînenîgarî
Velî Ağbaba di 3ê nîsana sala 1968an de li gundê Qerece bi ser navçeya Yazixan a Meletiyê weke zarokê dêûbavê Huseyîn û Elîf Ağbaba hatiye dinyayê. Piştî ku xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Turan Emeksiz qedand di sala 1989an de li Eskîşehîrê Beşa Îdareya Karsaziyê ya Zanîngeha Anadoluyê ya Fakulteya Zanistên Aborî û Îdareyê qedand. Ağbaba di salên xwe yên zanîngehê de damezrîner û rêvebirê Komeleya Xwendekarên Zanîngeha Anadoluyê bû û dibe endamê Navenda Civaka Eskîşehîrê û di nav tevgera ciwanên xwendekar de cih digire.
## Kariyera siyasî
Veli Ağbaba di sala 1993an de tevlî Partiya Sosyal Demokrat a Populîst (SHP) bû û di hilbijartinên herêmî yên Tirkiyeyê ya sala 1994an de wekê endamê meclîsa Şaredariya Meletiyê hatiye hilbijartin û dibe Serokê Koma Meclisa Şaredariyan a Tirkiyeyê ya herî ciwan. Piştî yekbûna Partiya Gel a Komarî (CHP) û (SHP) di kongreya ku di 18ê sibata sala 1995an de hate li darxistin, wekê hesabgiriya parêzgehê ya CHPê û sekreterê perwerdeya parêzgehê û wekê nûnerê kongreyê xebatên xwe meşand. Di sala 1998an de di Kongreya Parêzgehê ya Meletiyê de weke Serokê CHPê Meletiyê hatiye hilbijartin.

Di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2002an de dibe berbijarê parlamenterî ya CHPê û di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2007an de careke din dîsa dibe berendamê parlamenteriya CHPê ya Meletiyê. Di navbera salên 2003 û 2005an de wekê endamê Lijneya Disîplîna Bilind a CHPê û di sala 2004an de jî wekê Serokatiya Lijneya Hilbijartinê ya CHPê kar kiriye. Beriya hilbijartinên giştî ya ku di sala 2011an de tê kirin, di navbera 6ê adara sala 2010an û 10ê çileya sala 2011an de wekê Serokê Parêzgeha Meletiyê ya CHPê xebitiye. Di hilbijartinên giştî ya Tirkiyê ya sala 2011an di hilbijartinên seretayî de li ser esasê delegeyan dibe namzedê parlamenteriyê yê 1emîn û wekê parlamenter hate hilbijartin. Di wî demê de wekê Endamê Komîsyona Zanist, Pîşesazî û Teknolojiyê, Komîsyona Hawirdorê û Komîsyona Lêkolîna Mafên Mirovan a Meclîsê dixebite. Li gel wekîlê Manîsayê Özgür Özel Komîsyona Girtîgehan a CHPê ava kir û erka berdevkiya komîsyonê wergirt. Bi rêya vê komîsyonê dozên siyasî yên li Tirkiyeyê şopand û serdana girtiyên siyasî li girtîgehan kir.
## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 28an
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Ava Deryayê

**Ava deryayê**, ava ji derya û okyanûsan tê. Bi navînî, ava deryayê di okyanûsên cîhanê de xwedan şorbûna %3,5 e (35 g/L, 35 ppt, 600 mM). Ev tê wê wateyê ku her kîloyek ava deryayê (bi qasê yek lître) bi qasî 35 gram (1,2 oz) xwêyên heliyayî (bi giranî sodyûm (Na+) û klorîd (Cl−îyon) heye. Tîrêjiya navînî li ser rûyê erdê 1.025 kg/L ye. Ava deryayê hem ji ava şirîn û hem jî ji ava paqij (tîranî 1.0 kg/L di 4&nbsp;°C (39&nbsp;°F) de) qelstir e, ji ber ku xwêyên hilweşînî girseyê bi rêjeyek mezintir ji qebareyê zêde dikin. Xala cemidandinê ya ava deryayê her ku kombûna xwê zêde dibe kêm dibe. Di şorbûna tîpîk de, bi qasî -2&nbsp;°C (28&nbsp;°F) dicemide. Ava deryayê ya herî sar a ku heta niha di halekî şil de hatiye tomarkirin, di sala 2010-an de, di çemekî di binê cemedeke Antarktîk de hat dîtin: germahiya pîvandinê -2,6&nbsp;°C (27,3&nbsp;°F) bû.
## Çavkanî

Kategorî:Avhewa
Kategorî:Okyanûsnasiya fizîkî
Gelhenasî

**Gelhenasî** an **demografî** (ji yewnaniya kevn, δῆμος (dêmos) 'mirov, civak' û -γραφία (-graphía) 'nivîsandin, xêzkirin, ravekirin') lêkolîna statîstîkî ya nifûsê ye, nemaze mirovan.

alt=Demografyaya nifûsa cîhanê ji 1950 heta 2100. Çavkaniya daneyan: Neteweyên Yekbûyî - Pêşbîniyên Nifûsa Cîhanê 2017|thumb|350x350px|Gelhenasiya Cîhanê Nifûsa ji 1950 heta 2100. Çavkaniya daneyan: Neteweyên Yekbûyî - Pêşbîniyên Nifûsa Cîhanê 2017

## Analîza demografîkê
Pîvan û dînamîkên nifûsê dikole û dipîve; dikare hemû civak an komên ku li gorî pîvanên wekî perwerdehî, netewayî, dîn û etnîsîte hatine diyarkirin vehewîne. Saziyên perwerdehiyê bi gelemperî gelhenasiyê wekî qada sosyolojiyê digirin, her çend hejmarek beşên demografî yên serbixwe hene. Van rêbazan di serî de ji bo lêkolîna nifûsa mirovan hatine pêşve xistin, lê li gelek deveran hatine dirêj kirin ku lêkolîner dixwazin zanibin ka nifûsa aktorên civakî çawa dikarin di nav demê de bi pêvajoyên zayin, mirin û koçberiyê biguhezînin. Di çarçoveya nifûsa biyolojîkî ya mirovan de, analîza demografîk tomarên îdarî bikar tîne da ku texmînek serbixwe ya nifûsê pêşve bibe. Texmînên analîza demografîk bi gelemperî wekî standardek pêbawer ji bo dadbarkirina rastiya agahdariya serjimartinê ya ku di her kêliyê de hatî berhev kirin têne hesibandin. Di hêza kar de, analîza demografîk ji bo texmînkirina mezinahî û herikîna nifûsa karkeran tê bikar anîn; di ekolojiya nifûsê de balê dikişîne ser zayin, mirin, koçberî û koçkirina kesan a di nav nifûsa organîzmayên zindî de, wekî din, di zanistên mirovî yên civakî de dikare tevgera fîrma û formên sazûmanan pêk bîne. Analîza demografîk di çarçoveyek cûrbecûr de tê bikar anîn. Mînakî, ew pir caran di plansaziyên karsaziyê de tê bikar anîn, da ku nifûsa ku bi cîhê erdnîgariya karsaziyê ve girêdayî ye diyar bike. Analîza demografîk bi gelemperî wekî DA tê kurt kirin. Ji bo Serjimêriya Dewletên Yekbûyî yên 2010, Buroya Serjimêriya Dewletên Yekbûyî kategoriyên DA-yê xwe berfireh kir. Di heman demê de wekî beşek ji Serjimêriya Dewletên Yekbûyî ya 2010-an, DA naha di heman demê de analîza berawirdî ya di navbera texmînên xaniyên serbixwe, û navnîşên navnîşanên serjimartinê de di demên cûda yên girîng de vedihewîne.

## Çavkanî
Chloe Lacourt

**Chloe Lacourt** (jdb.16ê tîrmeha 1994an li Grenoble , Fransa) pornostêrkeke fransî ye.

## Jînenîgarî
Chloe Lacourt di 16ê tîrmeha 1994an de li Grenoble, Fransa ji dayik bû.Di sala 2012 de, di 18 saliya xwe de, wê dest bi kariyera xwe wek pornostêrk kir. Di sala 2016an de, ew ji bo Xelata XBIZ ya Lîstikvana Biyanî ya Salê hate berbijar kirin.

## Fîlmnîgarî

## Xelat

* 2016 - Xelata XBIZ , Lîstikvana Biyanî ya Salê (Berendamî)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Chloe Lacourt en European Girls Adult Film Database 

Kategorî:Jinên fransî
Kategorî:Kesên ji Grenobleê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên fransî yên jin
Bad Bunny

**Bad Bunny** an bi navê xwe yê fermî **Benito Antonio Martínez Ocasio (jdb.** 10ê adara 1994an li San Juan, Porto Rîko, rapvan û lîstikvanek portorîkoyî ye. Wî di sala 2022an de di fîlma Bullet Train de karakterê bi navê *The Wolf* lîst.

Şêweya muzîka wî wekî trap latino û reggaeton tê pênase kirin. Ew di sala 2016an de bi strana xwe ya *Diles* derket pêş û bi stranên wekî *Soy Peor* û hevkariyên bi Farruko, Karol G, Ozuna, J Balvin û Drake re populerbûna xwe domand.

Wî alîkariya muzîka spanîaxêv kir ku bigihîje a cîhanî. Di sala 2023an de, ew bû yekem stranbêjê bi zimanê spanî ku di kategoriya "Albûma salê" de ji bo xelatên Grammy hate berbijar kirin. Di sala 2020an de, ew li ser platforma muzîkê ya Spotify bû hunermendê herî zêde tê guhdarî kirin, û yekem hunermendê ne-Îngilîzî ku bigihêje vê serkeftinê.

Bad Bunny tûra xwe ya Îlona 2025an a li Amerîkayê betal dike, ji ber ku fikarên wê hene ku Hêzên Koçberî û Gumrikê yên Amerîkayê dikarin koçberan di dema serdaneke baş a konserên wî de bigirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1994
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rapvanên portorîkoyî
Meral Danış Beştaş

**Meral Danış Beştaş**, ( li Şemrexa Mêrdînê) siyasetmedar û parêzereke Kurd e ku ji 7ê hezîrana sala 2015an û vir ve wekê parlamenterê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) parlamenteriyê dike.

## Jînenîgarî
Beştaş li Mêrdînê ji dayik bûye û di sala 1990an de Fakûlteya Hiqûqê a Zanîngeha Dîcleyê qedandiye. Di 16ê mijdara sala 1993an de tevî hevjînê xwe bi sûcdariya ku ji PKKê re peywirdar e hat binçavkirin. Di navbera 15ê mijdara sala 1993an de ew û parêzerên ku bi wê parastin ji aliyê dewleta tirk ve bi hinceta bi sûcdar kirin a PKKê hatine sûcdarkirin, hatin binçavkirin û di 21ê kanûna sala 1993an de ew 16e parêzerên ku wê parastin e carekê din hatine berdan. Her 16e parêzeran ji ber binçavkirina wan ku mafên wanê parastinê ji aliyê dewleta tirk ve hatiye binpêkirin serî li Komîsyona Mafên Mirovan a Ewropayê dan. Komîsyona Mafên Mirovan a Ewropayê di sala 2003an de ji ber ku 24 rojan ew bi awayekî neqanûnî hatine girtin 14 hezar euro cezayê tazmînatê li dewleta tirk birî.
## Kariyera siyasî
Meral Danış Beştaş di hilbijartinên giştî ya hezîrana sala 2015an de wek parlamentera HDPê hatiye hilbijartin û di mijdara sala 2015an (hilbijartina dûbare) û hilbijartinên giştî yên hezîrana 2018an de careke din wekê parlamentera Partiya Demokratîk a Gelan hatiye hilbijartin.
### Nêrîna sîyasî
Meral Danış Beştaş alîgirê rakirina yasaya ku heqaret li dijî serokomarê Tirkiyê qedexe dike ye û bi wê nêrînê ye ku divê pêwist e bi giştî siyasetvan bikaribin rexneyên tûndî li serkkomaran bikin. Beştaş di wê nêrînê de ye ku dosyaya girtina Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) ji aliyê Partiya Dad û Geşedanê (AKP) ve hatiye kirin ku di sala 2008an de bi xwe dosyayê girtinê.
### Dozgeriyên siyasiyên li dijî wê
Ji ber bangawaziya HDPê ku gel li dijî êrîşa DAIŞê li ser bajarê Kobanê ku banga li gel kiriye ku gel bertek nîşanî vê êrişê bide, Meral Danış Beştaş di 30ê çileya sala 2017an de ji aliyê dewleta tirk ve bi sûcdariya ku ew beşdarî civîna lijneyê ya rêveberiya HDPê ku ji ber êrîşa DAIŞê a li ser Kobanê hatiye lidarxistin, hatiye girtin. Ew di 21ê Nîsana 2017an de li benda dadgehê hat berdan. Ji ber ku ew bi neheqî hatiye girtindi di sala 2018an de Dadgeha Destûra Bingehîn biryar da ku xezîneya Tirkiyê 20.000 lîreyên tirkî bide Beştaş. Biştre hatiye diyarkirin ku Meral Danış Beştaş di nav vê civîna HDPê li dijî ji bo êrîşa DAIŞê tine bûye. Dozgerên Tirk di 13ê sibata sala 2018an de ji bo Beştaş 25 sal cezayê girtîgehê xwestiye. Di 17ê adara sala 2021an de serdozgerê dewleta tirk a Dadgeha Cezayê Giran a Tirk Bekir Şahin ji bo wê û 686 siyasetmedarên din ên HDPê 5 sal qedexeya siyasetê xwestiye, serî li Dadgeha Destûra Bingehîn daye.
## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 28an
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Mêrdînê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parêzerên kurd
Kategorî:Serokên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan
Dilber Cizîrî

**Dilber Cizîrî** (jdb. 2000an li Almanya) stranbêjeke alman e ku bi eslê xwe kurd e.

## Jiyana wê
Dilber Cizîrî ji bajarê Cizir ye ku li Almanyayê ji dayik bûye.

Dilber Cizîrî di sala 2024an de derhêneriya Mihrîcana Fîlmên Xêrxwazî ya Monakoyê kiriye. Dilber Cizîrî ji bo cihanek çêtir û ewlehtir di karûbarên mirovahî de jî tevdigere ku piştgiriya çalakiya mafên mirovan dike.

## Xelatên wê
Dilber Cizîrî di sala 2019an de li Stembolê xelata stranbêja vokal herî baş Tirkiyeyê wergirtiye.

Di sala 2022an de li Tirkiyê û li Hindistanê wekê lîstikvana herî baş a salê xelata qehremaniyê wergirtiye. Di heman salê de li Stembolê xelata taybetî ya juriyê wergirtiye.

Her weha di sala 2023 de xelata lîstikvanê herî baş a li Monakoyê.
Di heman demê de di sala 2023 wê li Hindistanê xelata lîstikvana herî baş a salê û lîstikvana çêtirîn qezenc kiriye

Dilber Cizîrî li Mumbaiya Hindistanê Xelata "Jina Dînamîk a sala 2024" wergirtiye. Dîlberê di sala 2024an de xelata "Jina Herî Dînamîk" wergirtiye.

## Dîskografî

* 2010 - *Sebra Dila* (Albûm)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Hevpeyvînek ligel Hunermenda Genc Dilber Cizîrî Dengê Amerîka
* Dilber Ciziri: ”Ailem bana özümü unutturmadı” (bi tirkî)

Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên Almanyayê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Kseniya Borodina

**Kseniya Kimovna Borodina** (bi rûsî Ксе́ния Ки́мовна Бородина́ (Амо́ева) ; jdb. 8ê adara li Mosko ,Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst ) pêşkêşvan , lîstikvana televîzyonê û disc jokey ya rûs - kurd e.Ji sala 2004an vir ve ew pêşkêşvana pêşandana rastîn a Dom 2 ye.

## Jiyana wê
Ksenya Borodina di 8ê adara 1983an de li Moskoyê ji dayik bû.Ji aliyê eslê bavê xwe ve kurda êzdî ye. Ji sala 2008ê heta sala 2011ê Kseniya bi karsaz Yury Budagov re zewicî bû, zarokek wan bi hev re heye - keçek bi navê Maria Budagova (jdb. 10ê hezîrana 2009an) .Ji hezîrana 2011an heya tebaxa 2012an Kseniya bi endamê berê yê Dom 2ê Mikhail Teryokhin re têkildar bû, ew tenê mehek beriya hevberdana wan zewicî bûn.

Di 3ê tîrmeha 2015an de, ew bi karsaz Kurban Omarov re zewicî.Ji bilî Maria, wan du zarokên din hene: zirkurê wan Omar (jdb. 1ê sibat a 2008 ) û keça wan Teona "Tenya" ( jdb. 22ê kanûna pêşîn a 2015 ). Ew di sala 2016an de çûne herêma Zhukovski, niha Kseniya bi malbata xwe re li Moskoyê dijî.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Aktrîsên rûs
Kategorî:Êzîdî
Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Jinên rûs
Kategorî:Kurdên êzîdî
Kategorî:Kurdên Rûsyayê
Kategorî:Mirovên zindî
Dîlan Gwyn

**Dîlan Kotan** ku bi bernavkê **Dîlan Gwyn** an jî navneteweyî wek **Dilan Gwyn** (jdb. 4ê hezîrana 1994an li Stockholmê, Swêdê) tê nasîn lîstikvaneke swêdî ye ku deûbavên wê kurd in. Di warê etnîsîteya xwe de li ser Twitterê dibêje: "Ez ermen, çerkez, yewnan, kurd û tirk im. Ez li Swêdê hatime dinyayê."

## Jiyana wê
Dîlan Gwyn ji dê û bavên kurd li Stockholma Swêdê hat cihanê û li wir mezin bû. Berî ku ew ji dayik bibe, dê û bavê wê tevî xwişka wê ya mezin ji Tirkiyeyê reviyane Swêdê. Bavê wê Orhan Kotan rojnamevan û çalakvanê mafên kurdan bû. Piştî xwendina dibistanê, wê li Parîsê li Zanîngeha Paris-Sorbonne û li Zanîngeha Stockholmê jî sînemayê xwend. Ew li Akademiya Hunerên Dramatîk a Amerîkî, pêşî li kampûsa Los Angeles û dûv re li kampûsa Manhattanê, ku li wir di sala 2010an de mezûn bû, di hunerên performansê de perwerde kir.

## Kariyera wê
Di sala 2012an de, Gwyn di Shoo Bre û Plastic Films de yekem fîlma xwe ya dirêj lîst. Dûv re di sala 2014an de, wê pêşkeşa xwe yekem ya televîzyonê wekî Yana di sezona duyem a rêzefîlma dîrokî ya fantazî ya Da Vinci's Demons de da û di fîlma tirsnak a fantazî Dracula Untold de xuya bû. Gwyn di sala 2015an de di fîlma drama ya kanadî *[[Là où Atilla passe (fîlm)|Là où Atilla passe]]* de lîst. Ji salên 2016an heta 2018an, Gwyn di her du sezonên rêzefîlma honaka zanistî ya Freeformê *[[Beyond (rêzefîlm)|Beyond]]* de rola Willa Frost lîst. Piştî vê yekê di sala 2018an de rol di fîlmên *The Convent*, fîlmeke tirsnak a brîtanî û *Lyckligare kan ingen vara*, dramayeke komedî ya swêdî de, hat. Di sala 2019a de, Gwyn di fîlma şer a fransî *Sœurs d'armes* de lîst û di rêzefîlma Viaplayê *Älska mig* de dest bi rola Elsa kir.

## Jiyana kesane
Gwyn bi mêrê xwe Emil û keça wan re, ku di kanûna pêşîn a 2021an de li Nexweşxaneya Karolinskayê ji dayik bû, li rojavayê Stockholmê dijî. Ew li London, Amsterdam û Stembolê jî jiyaye.

## Fîlmnîgarî
### Fîlm

### Televîzyon

### Lîstikên vîdyoyî
* *[[A Way Out (video game)|A Way Out]]* (2018)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Aktrîsên swêdî
Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Jinên swêdî
Kategorî:Kurdên Swêdê
Kategorî:Mirovên zindî
Muslîm bin Hecac

**Muslîm bin Hecac** an **Îmam Muslîm** an jî bi tenê **Muslîm** (erebî: أبو الحسين مسلم بن الحجاج القشيري النيشابوري) (jdb. 821 Nîşabûr - m. 875 Nîşabûr) nivîskarê hedîsan ê Ereb e. Pirtûka wî a "Camiu's Sehîh" navdar e ku di nav Kûtûbî Sîte de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Hedîsvan
Kategorî:Hedîsvanên ereb
Kategorî:Jidayikbûn sedsala 9an
Kategorî:Jidayikbûn 821
Kategorî:Mirin 875
Xwedawendên Olîmpî

**Xwedawendên Olîmpî** li gorî mîtolojiya yewnanî xwediyên hemû kaînatê bûn. Li piştî Şerê Tîtanan bibûn desthilatdar û li çiyayê Olîmpê hemû karên xwe rê ve dibirin. Ew donzdeh xwedawendan pêk dihatin.

## Donzdeh xwedawendên olîmpî
# Zeus
# Hêra
# Atênê
# Apolon
# Posîdon
# Arês
# Artemîs
# Dêmêtêr
# Afrodîtê
# Dionîsos
# Hermês
# Hêfestos

Li gorî hin çavkaniyan hejmarên wan zêde jî bû. Hestîa, Hêraklês û Lêto jî di nav wan de dihejmartin.

## Çavkanî

Kategorî:Çiyayê Olîmpê
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Satîr

[thumb|Li ser vazoyekî hin Satîran ([British Museum) (bz. 490-500)]]
**Satîr** (yewnanî: σάτυρ) di mîtolojiya Yewnanî de cureyekî xwedawendên biçûk in. Ew kesayîtkirina ruhên azad, kovî, serbestên daristanê ne. Di encamê tekildarkirina wan ji kovitiyê re şiklên wan jî belav û sik e. Kepiyên wan mezin û rast, guhên wan tuj, di nav eniyên wan de qiloç,çermê wan bipirç û xwediyê duvekî biçûk hatine teswîr kirin.

Kovî bûn, nêçîrê dikirin, reks dikirin, gelek şerabê wedixwarin. Bi bandora serxweşiyê gelek radizan.

Tenê ne mirov nîmfê jî ji wan ditirsan. Bi saya şerabê li derdora Dionîsos bûn û di gelek mîtan de ji wî ra hatibûn têkildar kirin. Jixwe rêberê satîran Sîlênos jî hem mamosteyê hem jî hevalekî Dionîsos bû.

Satîrên kal re dibêjin Sîlen û peykerê wan çêtir mîna şiklê mirovan hatine çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Mexlûqên efsanewî yên yewnanî
Kategorî:Xwedayên xwezayê
Êrîşa li ser Oklahomayê 1995

**Êrîşa li ser Oklahomayê** êrîşeke terorizma nîjadperestî ye ku ji aliyê nijadperest ên spî ve li Oklahoma City, Oklahoma, DYA, li dijî Avahiya Federal Alfred P. Murray di 19ê nîsana 1995an de pêk hatiye. Êrîşa herî kujer a terorîzmê ye ku di dîroka Dewletên Yekbûyî de ku piştî Êrîşên 11ê Îlonê, ​​2001 ve, êrîşa herî mezin e. Lêbelê êrîşa Oklahoma City di dîroka Dewletên Yekbûyî de çalakiya herî kujer a terorîzma navxweyî ye.

Timothy McVeigh û Terry Nichols ji aliyê du tundrew û serdestên spîpêst û çalakvanên dijî hikûmetê, Tîmothy McVeigh û Terry Nichols, teqîn di demjimêr 9ê sibehê de pêk hat û di encamê de 168 kes hatin kuştin û zêdetirî 680 kesên din jî birîndar bûn û piraniya avahiyê wêran bû, ji ber ku dê were hilweşandin. ziyan Overripe ji bo xala ku tamîr ne mumkin bûn. Di bombebaranê de 324 avahiyên din ên li derdora hedefê hatin rûxandin, camên 258 avahiyên derdorê hatin şikandin û 86 wesayît hatin îmhakirin. Ziyan 652 milyon dolar e.

90 hûrdem piştî teqînê, Timothy McVeigh ji hêla polîsê Oklahoma Charlie Hanger ve ji ber ajotina bê plaqe hate rawestandin û ji ber ku çek di nav wesayîta wî de neqanûnî hebûn hate girtin. Nichols jî paşê hat girtin, û di nava çend rojan de ew herdu li dadgehê hatin tawanbar kirin.  Timothy McVeigh şervanekî Şerê Kendavê bû.  Wî kamyoneke kirêkirî ya tijî teqemenî ku li ber avahiyê rawestandibû teqand.  Nichols alîkariya amadekirina bombeyê kiribû.

Dema ku FBI avêtin ser mala Timothy McVeigh, wan jimareyek têlefonê dît ku ew birin zeviyek ku McVeigh ji bo bombekirinê malzemeyên kirîn.  Bombebar di sala 1997an de hatin darizandin û mehkûm kirin. Ew bi îdamê hat mehkûmkirin, McVeigh di 11ê hizêrana (June) 2001ê de li Girtîgeha Federal a Dewletên Yekbûyî li Terre Haute, Indiana, bi derziya kujer hat îdamkirin.  Nichols di sala 2004 de bi cezayê hepsa hetahetayî hat mehkûmkirin.

## Çavkanî
Artêşa Xwedê (rêxistineke terorîst)

**Artêşa Xwedê** rêxistineke terorîst a fundamentalîstên xiristiyan a amerîkî ye ku endamên wê tundûtûjiya dijî kurtajê kirine. Li gorî daneyên hevpar ên Wezareta Dadê û Wezareta Ewlekariya Navxweyî, Artêşa Xwedê rêxistinek terorîst a binerd a li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Ji bilî gelek sûcên malî, komê kiryarên revandin, hewildana kuştinê û kuştinê jî kirine. AOG di sala 1982 de hate damezrandin û tevî ku îdeolojî û taktîkek hevpar heye endamên grûpê îdia dikin ku kêm caran bi hev re danûstandinê dikin, ev yek bi awayekî fermî jê re dibêjin berxwedana "Bê Rêber" (rêberê vê rêxistinê tune ye) tê zanîn. Grûp qedexe dike ku "kurtajkarên" paşerojê planên xwe bi kesî re ji berê de nîqaş bikin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1982an li DYAyê
Kategorî:Terorîzma xiristiyan li DYAyê
Nasnameya Xiristiyanî

**Nasnameya Xiristiyanî** tevger û baweriyeke dînî ye ku tê de cûrbecûr terorîstên xiristiyan û bawermendên serweriya spî dihewîne. Nasnameya Xiristiyan ewropiyên spîpêst wekî gelên bijarte yên Xwedê, nemaze mirovên keltî û almanî şîrove dike.

Ew Nasnameya Xiristiyanî cihû, gelên Rojhilata Navîn, reşik, asyayî û latîniyan wek nebaş dibîne. Gelek komên terorîst û her wiha mezhebên xiristiyan bi vê îdeolojiyê bawer kirine.

## Çavkanî
Songül Öden

**Songül Öden** an jî **Songul Oden** lîstikvana şano, sînema û rêzefîlman ku bi eslê xwe kurd a zaza ye .

## Jiyana wê
Söngül Öden di 17ê sibata 1979an de li Amedê wek keça belêndarek û jina wî ji dayîk bû. Birayekî wê yê mezin, xwîşkek biçûk û 3 xwişkên wê yên mezin hene. Songül Öden ji ber ku dê û bavê wê , dema ku ew 6 mehî bû ji hev berdane û zarokatî û ciwaniya xwe li Enqereyê derbas kiriye bi dê û birayên xwe re li vir bi cih bûye. Di Beşa Şanoyê ya Fakûlteya Ziman, Dîrok û Erdnîgariyê ya Zanîngeha Enqereyê mezûn bû, dema li Konservatuara Dewletê ya Zanîngeha Hacettepe ya Enqereyê stranbêjî dixwend.Öden piştî ku li Şanoya Hunerê ya Enqereyê,Ankara Deneme Sahnesi, Şanoya Dewletê ya Trabzonê (1 sal), Şanoya Dewletê ya Amedê (3,5 sal) û şanoyên taybet xebitî, wê di sala 1999an de bi rêzefîlma *Ferhunde Hanımlar* dest bi lîstikaniya televîzyonê kir. Di rêzefîlma *Gümüş* de ku di navbera salên 2005 û 2007an de hat weşandin, wê bi Kıvanç Tatlıtuğ re rola sereke parve kir. Bi vê rêzefîlmê, ew li seranserê cîhanê hate nas kirin û bingehek mezin a temaşevanan bi dest xist.Di navbera 2011 û 2014an de, wê rola Yasemîn di rêzefîlma lêanîna *[[Desperate Housewives (rêzefîlm)|Desperate Housewives]] Umutsuz Ev Kadinlar* de, ku li ser kanalên Kanal D û FOXê de hatîbûn weşandin, lîst.

Di sala 2002an de wê bi Canberk Uçucu re ku wek wê şanoger e zewicî û di sala 2011an de ji hev berda bûn. Di sala 2020an de wê bi karsaz Arman Biçakçi re zewicî .

## Fîlmnîgarî

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Mirovên zindî
Ala Riani

**Ala Riani** ( jdb. 24ê tebaxa 1980 li Mehabad , Rojhilata Kurdistanê ) lîstikvan , çalakvan û stranbêjeke kurd e .

## Jiyana wê
Ala Riani di sala 1980ê de li bajarê Mehabadê yê Rojhilatê Kurdistanê ji dayîk bûye û di sala 1986ê ji ber sedemên siyasî ligel malbata xwe koçî Swêdê kir. Wê di Festîvala Fîlman a Stockmotion ku di 15-16 çiriya pêşîn a 2022ê de hat lidarxistin de, xelata lîstikvana herî baş wergirt. Riani zimanên swêdî, înglîzî, kurdî, farisî û hin jî fransî dizane û di hilberînan de bi erebî jî diaxive.
## Fîlmnîgarî

### Fîlm
* Iris in Iris (Pre-production 2022) Directed by Farima Piroozpay & Shirin Jaberi
* Mother in Azadeh (Pre-production 2022) Directed by Parmida Hamdollazadehkive
* Shams in Rebel (2022) Directed by Adil El Arbi & Bilall Fallah
* Émilie du Châtelet in Émilie (2022) Directed by Felicia Bichard
* Leyla in Leyla (2021) Directed by Bahador Shahidi
* Mother in Flyttfåglar (2021) Directed by Lisa Meyer
* Rebecca in Rebecca (2021) Directed by Bahar Pars
* Behshid Shahidi in The Imaginary State (2020)

### Televîzyon
* Doctor in Heder (2021)
* Agrin Farhadi in Maria Wern (2021)
* Alin Amedi in Peacemaker (2020)
* Teacher in Love & Anarchy (2020)
* Tuba in Caliphate (2020)
* Therese in Sommaren med släkten (2020)
* Doctor in Dejta (2020)
* Freshteh Laurell in The Truth Will Out (2018)
* Madalyn in Sthlm Rekviem (2018)

### Şano
* Sappho in Musorna Altitudteatern (2021)
* **A-day** Amnesty Sweden (2018)
* Queen Zenobia in Minns Du Zenobia? Altitudteatern (2018)
* Death Angel and others in Bardo, Teater Trixter (2018)

### Reklam
* Lead in Coop Online (2019)
* Lead in Circle K/Mastercard (2019)
* Lead in Generation Pep (2019)

### Deng
* Muzîka fîlma Leyla (2021)
* Vebêjer ji bo Volvo Camp X (2019)
* Vebêjer ji bo The World Culture Museums Gothenburg (2019)
* Muzîka fîlma Aamir (2017)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Mehabadê
Kategorî:Mirovên zindî
Evîn Ehmed

**Evîn Ehmed** (jdb 8ê hezîrana 1990an li Stockholm, Swêd) lîstikvan û nivîskareke kurd û swêdî ye.

## Jiyana wê
Evîn Ehmed di sala 1990 de ji dê û bavên kurd li Stockholmê hatiye dinê û li wir jî mezin bûye. Bavê wê lîstikvanek ji bajarê Silêmaniyê yê Başûrê Kurdistanê ye, dayika wê ji bajarê Efrînê yê Rojavayê Kurdistanê ye. Evîn Ehmed li Akalla ya Stockholmê mezin bû û 22 sal li wir jiya.
### Kariyera wê
Dema ku ew 16 salî bû, wê yekem rola xwe ya sereke wekî "Guzzilago" di lêanîna fîlmî ya Jonas Hassen Khemiri *Ett öga rött* ' de, ku ji hêla Daniel Wallentin ve hatibû deranîn, lîst. Evîn Ehmed li Dibistana Lîstikvaniyê ya Stockholmê xwendiye. Lîstika wê ya mezûnbûnê Bangaren bû û paşê jî li Unga Klara, Şanoya Bajarê Uppsalayê û Şanoya Mezin a Göteborgê hat lîstin.Bangaren li parka Nystad li bakurê Stockholmê ye.

## Fîlmnîgarî

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên Swêdê
Kategorî:Mirovên zindî
Rojda Demîrer

**Rojda Demîrer** an jî **Rojda Demirer** (jdb. 12ê tebaxa 1980an li Enqere , Tirkiye) lîstikvana şano, sînema, televîzyonê û dûblajvaneke kurd e.

## Jiyana wê
Rojda Demîrer di 12ê tebaxa 1980an de li Enqereyê di malbateke kurdên Amedê de ji dayîk bûye. Xwişka wê ya mezin Rûken Demîrer û kuzena wê Belçim Bilgin jî lîstikvan in. Dema Demîrer heft salî bû bavê wê ji ber şêrpenceyê mir. Ew bi diya û xwe û Rûken re dijiya. Di 8 saliya xwe de Demîrer Radyoya Enqereyê ya Saziya Radyo û Televizyonê ya Tirkiyeyê (TRT) a dewletê dest bi bernameyên zarokan kir. Di salên 1997-2001 de Demîrer li Enqereyê li Konservatuara Dewleta Tirkiyeyê a Zanîngeha Hacettepeyê lîstikvaniyê xwend. Piştî ku mezûn bû, ji sala 2003 heta 2008 li Şanoya Dewletê ya Trebzonê xebitî .

## Kariyera wê
Ji bo rola xwe ya di rêzefîlma drama ya ciwanan a televizyonê ya kanala Show TVê *[[Melekler Korusun (rêzefîlm)|Melekler Korusun]]* de, wê di sala 2010 de Xelata Televizyonê ya İsmail Cem ji bo "Lîstikvana Herî Baş Di Rêzefîlma Televizyonê ya Ciwanan de" wergirt.

Herî dawî li taxa Nişantaşi ya Stembolê bi xwişka xwe Rûken re ji bo firoşgeheke çîkolateyê bi navê keybanûya fransî "Marie-Antoinette Chocolate" vekir.
## Fîlmnîgarî

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Rojda Demîrer li ser SinemaTürkê
* 
* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Tirkên elewî
Rûken Demîrer

**Rûken Demîrer** ( bi tirkî Ruken Demirer ; jdb. 16ê îlona 1978 li Enqere , Tirkiye) lîstikvaneke kurd e .

## Jiyana wê
Rûken Demîrer ku li Enqereyê ji dayik bûye ye bi eslê xwe keçeke kurd a ji hoza Raman ji Amedê ye. Xwişka wê Rojda Demîrer a ku 2 sal jê biçûktir e û kuzena wê Belçim Bilgin jî lîstikvan in. Dema Demîrer 9 salî bû bavê wê ji ber şêrpenceyê mir. Ew bi diya û xwe û Rojda re dijiya.

Herî dawî li taxa Nişantaşi ya Stembolê bi xwişka xwe Rojda re ji bo firoşgeheke çîkolateyê bi navê keybanûya fransî "Marie-Antoinette Chocolate" vekir.

## Fîlmnîgarî
* Zülküf ile Zarife – (2000)
* Üvey Baba – 2000
* Şöhret Tutkusu – (2000)
* Aşkına Eşkıya – (2001)
* Tuzu Kurular – (2001)
* Beşik Kertmesi – (2002)
* Sahra – (2004)
* Zeynep – (2005)
* Gece Gündüz (2008)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 
* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Warina Hussain

**Warina Hussain** lîstikvan û modeleke efxan - kurd e ku di 23ê sibatê 1999an de li Kabûlê ji dayik bûye. Ew di pîşesaziya Bollywoodê de dixebite.

## Jînenîgarî
Diya wê bi eslê xwe efxan û bavê wê jî kurd e. Ew li Dewletên Yekbûyî mezin bû berî ku di 12-13 saliya xwe de bi diya xwe re hatibû Hindistanê.Wê li wir dest bi kariyera xwe ya modelsaziyê kir. Piştî salek şanoyê li New Yorkê di sala 2017an de, wê ji bo kişandina fîlman dest bi lîstikvaniyê kir.
### Kariyera wê
thumb|Warina Hussain li ber reklama fîlma ''Loveratri'' li Koleja Neteweyî ya Bandrayê (2018)
Wê di fîlma Loveyatri de ku di 5ê çiriya pêşîn 2018an de hat weşandin, pêşkeşa xwe ya yekem di hilberîna lîstikvanê navdar Salman Khan de ligel Ayush Sharma (bûrayê Salman Khan) kir.Ew di kanûna pêşîn a 2018an de di vîdyoya muzîkê ya rapvan û stranbêjê hind Badshah , *She Move it Like*, de xuya bû.Wê hingê projeyên din ên wekî xuyabûna di yek ji stranan de di fîlma Dabbang 3 de, ku di 24ê Kanûna Pêşiyê, 2019an de hate weşandin û bi lîstikvan Karan Deol (neviyê Dharmendra) re fîlmek çêkir.

## Fîlmnîgarî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

*
* 
* 
* 

Kategorî:Aktrîsên efxan
Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1999
Kategorî:Jinên efxan
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên bi eslê kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên efxan
Kategorî:Modelên kurd
Gizem Emre

**Gizem Emre** (jdb. 22'ê gulanê 1995an li Berlîn , Almanya) lîstikvaneke kurd e.

## Jiyana wê

Gizem Emre di gulana 1995an de li Berlînê ji dayik bûye. Ew keça dêbavên kurdên elewî yên Bakurê Kurdistanê ye û li navçeya Kreuzberg a Berlînê mezin bû. Di zarokatiya xwe de çû şanoya dibistanê û di 17 saliya xwe de serî li ajanseke lîstikvaniyê daye.Wê di sala 2013an de di fîlma *[[Trinken oder Ausziehen]]* de yekem lîstikvaniya xwe kir. Ew bi beşdarbûna xwe ya di fîlma serkeftî ya *[[Fack ju Göhte (fîlm)|Fack ju Göhte]]* de, ku tê de rola Zeynep girtibû, hat naskirin. Di berdewamên *[[Fack ju Göhte 2 (fîlm)|Fack ju Göhte 2]]* û *[[Fack ju Göhte 3 (fîlm)|Fack ju Göhte 3]]* de wê dîsa heman rol girt.Ji sala 2014an vir ve, wê rola Dana Wegner di rêzefîlma *[[Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei]]* de dilîze.

Gizem Emre ji havîna 2021an vir ve bi gogbazê alman Christopher Lenz re ye.
## Fîlmnîgarî (bijartî)
* 2013: Fack ju Göhte
* 2014: Nicht mein Tag
* 2014: Die Deutschlehrerin
* seit 2014: Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei (Rêzefîlma televîzyonê)
* 2015: Super-Dad (Rêzefîlma televîzyonê)
* 2015: As If We Were Somebody Else (Kurtefîlm)
* 2015: Fack ju Göhte 2
* 2015: Homeland (Rêzefîlm, beşa *The Tradition of Hospitality*)
* 2015: Die Neue (Rêzefîlma televîzyonê)
* 2016: SOKO München (Rêzefîlma televîzyonê, beşa *Warmes Bier geht nicht*)
* 2016: Dimitrios Schulze (Rêzefîlma televîzyonê)
* 2017: Einmal bitte alles
* 2017: Großstadtrevier (Rêzefîlma televîzyonê , beşa *Auf eigene Faust*)
* 2017: Zaun an Zaun (Fîlma televîzyonê)
* 2017: High Society
* 2017: Fack ju Göhte 3
* 2018: Einstein (Rêzefîlma televîzyonê , beşa *Optik*)
* 2018: Letzte Spur Berlin (Rêzefîlma televîzyonê, beşa *Verspielt*)
* 2019: Die Spezialisten – Im Namen der Opfer (Rêzefîlma televîzyonê, beşa *Fahnenflucht*)
* 2021: Wild Republic (Rêzefîlma televîzyonê, beşa *Marvin & Jessica*)
* 2021: Blutige Anfänger (Rêzefîlma televîzyonnê, 2 Folgen)
* 2022: Rumspringa

## Girêdanên derve

* 
* 

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Serpil Turhan

**Serpil Turhan** (jdb. 28ê çiriya paşîn a 1979an li Berlîna Rojava, Almanyaya Rojava) lîstikvan û derhênereke alman e ku dê û bavên wê kurd in.

## Jiyana wê
Turhan yek ji çar zarokên malbateke kurd e; dê û bavê wê ji rojhilatê Anatolyayê tên û di salên 1970yî de çûne Berlînê. Ji sala 2001an heta 2004an wê li Zanîngeha Azad a Berlînê şanoyê xwendiye, piştî wê li Akademiya Fîlman û Televîzyonê ya Almanyayê li Berlînê bû mêvan.Turhan li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê xebatên şanoyê û hunera medyayê/fîlm xwendiye. Xebata wê ya pratîkî ya pêşdîplomayê, şanoya radyoyê ya deng a orîjînal *Jahrgang ’76* , li ser CDê hate weşandin û yekem car di 2010 de ji hêla Deutschlandradio Kultur ve hate weşandin.

Di sala 2013an de wê xwendina xwe li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê bi yekem belgefîlma xwe ya dirêj *Dilim Dönmüyor – Meine Zunge dreht sich nicht* qedand. Di sala 2016an de wê belgefîlma xwe ya *Rudolf Thome – Überall Blumen*, ku di beşa forumê ya Festîvala Navneteweyî ya Fîlman a Berlînê ya 66emîn de hat nîşandan. Ew profesorê mêvan li Zanîngeha Karlsruhe ya Huner û Sêwiranê di kursa Hunera medyayî/Fîlm de ye.

Turhan di gelek fîlmên Thomas Arslan, Rudolf Thome û Neco Çelik de wek lîstikvan hat dîtin.Ew endama jûriyê ya gelek xelatên navdar ên fîlman bû.

Serpil Turhan di sala 2011an de zewicî û di sala 2014an de keçeke wê ji dayîk bû. Serpil Turhan li Berlînê dijî û dixebite.
## Fîlmnîgarî
**Lîstikvanî:**
* 1997: Geschwister – Kardeşler
* 2001: Der schöne Tag
* 2003: Rot und Blau
* 2004: Urban Guerillas
* 2004: Frau fährt, Mann schläft
* 2006: Rauchzeichen

**Derhênerî:**
* 2011: Herr Berner und die Wolokolamsker Chaussee (Belgefîlm)
* 2013: Dilim Dönmüyor – Meine Zunge dreht sich nicht (Belgefîlma xwejînenîgarî)
* 2016: Rudolf Thome – Überall Blumen (Belgefîlm)
* 2021: Köy (Belgefîlm)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên alman
Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Derhênerên alman
Kategorî:Derhênerên kurd
Kategorî:Jinên alman
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Senaryonivîsên alman
Kategorî:Senaryonivîsên kurd