open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mişk û mirov (pirtûk)

**Mişk û mirov** ( bi inglîzî: *Of Mice and Men*) romaneke nivîskarê amerîkî John Steinbeck e. Berhem di sala 1937an de hate weşandin û çîroka George Milton û Lennie Small, du karkerên koçber ên jicîhûwarkirî vedibêje, ku di dema Krîza Mezin a Dewletên Yekbûyî de ji cîh bi cîh li Kalîforniyayê ji bo lêgerîna derfetên kar ên nû digerin.

## Wergerên kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr Firat Cewerî ve cara yekem hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .Ew pirtûk di sala 1993an li Weşanên Nûdem de derket. Di sala 2010an de pirtûka bi heman sernavî ji aliyê Xalis Xerzan ve dîsa ji zimanê înglîzî bo zimanê kurdî hatiye wergerandin.Ev werger ji aliyê Weşanxaneya Lîs ve hatiye weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Roman
Dagirkirina hikûmetan ji aliyê siyonîstan ve (teoriya komployê)

**Teoriya dagirkirina hikûmetan ji aliyê siyonîstan ve** an jî **teoriya dagirkirina hikûmetan ji aliyê siyonîstan ve** teoriyeke komployê ye ku dibêje cihû bi dizî hikûmetên hin welatan kontrol dikin. Teorî îdîa dike ku cihûyan armanc dikin ku hemî cîhanê kontrol bikin.

Teoriya ku cihû aborî û bank û hikûmetên hin welatan kontrol dikin, ji serdema navîn ve li Ewropayê heye.

Di sala 1919an de, Adolf Hitler got ku planeke cihû ya navneteweyî heye ku nijada aryen qels bike.

Beşek ji vê teoriya komployê ev e ku ji 4.000 cihûyên ku li bircên cêwî dixebitîn, ji wan re hat gotin ku roja êrişên 11ê Îlonê berî ku ew biqewimin li malê bimînin.

## Çavkanî

Kategorî:Antîsîyonîzm
Kategorî:Teoriyên komployê
Êrîşa li ser Konsolxaneya Îsraêlê

Di 17ê Sibata 1999an de alîgirên PKK'ê êrîşî Konsolosxaneya Îsraêl e li Berlîn ya Almanya kirin.

## Paşî
Di çiriya pêşîn a 1998an de rêberê PKK'ê Abdullah Öcalan neçar ma ku ji Sûrîyê derkeve û çû Mosko, Rûsyayê, li wir destûr nedan ku bimîne, berî ku biçe Romaya Îtalyayê. Hikûmeta Îtalyayê nexwest ku Ocalan bimîne. Ocalan piştî ku ketina Almanya, Holenda û Fransayê nehate astengkirin, di 1'ê Sibata 1999'an de çû Yewnanistanê. Di 15'ê Sibata 1999'an de dema ji sefaretxaneya Yewnanistanê ya Nairobî Kenyayê sewqî balafirgeha navneteweyî ya Naîrobî dihat kirin, di operasyonekê de hate girtin. MIT, bi alîkariya CIA û Mossad.

## Êrîşê
Piştî nûçeya girtina Ocalan a ku li Kenyayê ji aliyê îstîxbarata Tirk ve bi hevkariya Yewnanistanê pêk hat, li cîhanê çalakiyên protestoyî derketin. 55 heta 200 alîgirên PKKê bi hesinên hesinî di 17ê sibatê de avêtin ser konsulxaneya Îsraîlê ya li Berlînê, bi tometa ku Mossad di revandina Ocalan de alîkariya hikûmeta Tirkiyê dike. Dema ku xwepêşander karîbûn refên polîsan bişkînin û derbasî avahiya konsolosxaneyê bibin, asayîşa Îsraêlê gule li êrîşkaran reşandin û di encamê de 3 kes mirin û 14 kes jî birîndar bûn.

## Piştî
Benjamin Netanyahu piştgirî da kiryarên pasdarên Îsraêlî û got ku xwepêşanderan hewl dan ku çekekê ji yek ji hêzên ewlekarîyê bistînin. Îsraêlê ewlehiya hemû avahiyên xwe yên li derve zêde kir.

## Çavkanî
Yekîtiya Parastina Cihûyan

**Yekîtiya Parastina Cihûyan** (bi îbranî: הליגה להגנה יהודית; bi inglîzî: Jewish Defense League, **JDL**) rêxistineke terorîstî a Cihûyan li Dewletên Yekbûyî û Kanada de. Ew ji sala 2001ê ve ji hêla FBI ve wekî "komek terorîst a rastgir" tê nasîn. JDL di plan û pêkanîna kiryarên terorîstî yên di nav Dewletên Yekbûyî de beşdar bûye.

Di yek xalê de zêdetirî 15,000 endamên wê hebûn. Komê malên Misilman û Sovyetan li Dewletên Yekbûyî bombebaran kirin, û kesên cihêreng, ji ​​çalakvanên siyasî yên Ereb bigire heya Naziyan, dike armanc.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên ku di 1968an de hatine avakirin
Kategorî:Terorîzm li DYAyê
Komkujiya mizgefta îbrahîmî

**Komkujiya Mizgefta Îbrahîmî** gulebarana Baruch Goldstein, tundrê olî yê amerîkî-îsraêlî û terorîstê cihû û endamê JDL bû. Di 25ê sibata 1994an de, ku di meha Remezanê de bû, Goldstein gule berda hejmareke mezin ji mislimanên filistînî yên ku ji bo nimêjê li hundirê Mizgefta Îbrahîmî ya li Hebronê kom bûn. Di êrîşê de 29 kesan jiyana xwe ji dest dan û gelek jê 12 salî bûn û 125 kes jî birîndar bûn. Filistînî tev li hev kom bûn û ber bi Goldstein reviyan, çeka wî girtin û bi lêdanê kuştin.

Komkujiya Filistîniyan li seranserê Şerîeya Rojava dest bi xwepêşandanên girseyî kir, di pevçûnên bi artêşa Îsraêlê re 26 Filistînî hatin kuştin û 120 kes jî birîndar bûn, di vê demê de 9 Cihûyên Îsraêlî jî hatin kuştin.

Hikûmeta Îsraêl jî piştî qetlîamê bi awayekî hovane bi filistîniyan re kir, derxistina wan ji hin cadeyên li nêzîkî niştecihên cihûyan li Hebronê, wek Kolana El-Şuheda, ku mal û kargehên gelek filistînî lê hebûn, û rê dide ku tenê Îsraêlî û tûrîstên biyanî bikevin hundir.

## Çavkanî

Kategorî:1994 li Îsraêlê
Baruch Goldstein

**Baruch Kopel Goldstein** (bi îbranî: ברוך קופל גולדשטיין; bi navê **Benjamin Carl Goldstein** ji dayik bûye; 9ê Kanûna Pêşîn, 1956 - 25 Sibat, 1994) terorîstekî Îsraîlî-Amerîkî, tundrewiya cihû, wekî endamê partiya terorîstî a JDL bû ku Komkujiya mizgefta îbrahîmî pêk anî. Goldstein alîgirê Kach bû, partiyek olî ya siyonîst ku Yekîtiya Ewropî û gelek welatên din wekî terorîst binav dikin.

Goristana Goldstein ji bo tundrewên Cihû bû ziyaretgeh. Li ser gorê ev gotin hatine nivîsandin: "Wî canê xwe ji bo gelê Îsraêl, Tewrat û welatê wî da."

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1956
Kategorî:Mirin 1994
Cihangir Ceyhan

**Cîhangir Ceyhan** (jdb 6ê reşemiya sala 1989 li Edene) lîstikvanekî tirk e ku bi eslê xwe kurd ye.

## Jînenîgarî
Cîhangîr, weke kurê malbateke ji Xarpêt û Amed li Edeneyê hatiye dinê. Cîhangîr, ku ji Fakûlteya Perwerdehiya Vekirî ya Zanîngeha Anadoluyê, Beşa Îdareya Karsaziyê mezûn bû, 2 sal û nîv li Stembolê lîstikvaniya li ber kamerayê xwend. Piştî xwendina xwe vegeriya Edeneyê û li wir ji dayik bû û mezin bû. Di sala 2015'an de di fîlma Yusuf de yekemîn ezmûna xwe ya lîstikvaniyê bi karakterê "Serdar" re derbas kir. Paşê bi karakterê "Cio" yê di rêzefîlma "Sıfır Bir" de ku di navbera salên 2016-2019an de pêşî li ser YouTube û paşê jî li ser BluTV hat weşandin, bal kişand. Di navbera salên 2019-2020’an de bi karakterê “Azer Kurtuluş” di rêzefîlma Çukur a ku di Show TV de dihat weşandin de cih girt û bi vê projeyê jî cara yekem derket televîzyonê. Di rêzefîlma Alev Alev de ku di navbera salên 2020-2021’an de jî li ser televîzyona Show TV’yê hat weşandin de karakterê “Ömer Ataycı” lîst. Herî dawî di rêzefîlma “Camdaki Kız” de ku di navbera salên 2021-2023’an de li Kanal D’ê hat weşandin de karakterê “Hayri Ersoy” lîst.

## Fîlmografî
**<big>Televîzyon</big>**

* Çukur (Azer Kurtuluş) (2019-2020)
* Alev Alev (Ömer Ataycı) (2020-2021)
* Camdaki Kız (Hayri Ersoy) (2021-2023)

**<big>Înternet</big>**

* Sıfır Bir (Cio) (2016-2018)

**<big>Sînema</big>**

* Güven Bana (Özcan) (2023)

## Çavkanî

# https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/cihangir-ceyhan-kimdir-evli-mi-kac-yasinda-42026938

Kategorî:Aktorên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Mirovên zindî
Împeratoriya Selcûqiyan

**Împeratoriya Selcûqiyan**, an jî **Împeratoriya** **mezin** **a Selcûqiyan**, dewleteke serdema navîn a ku di eslê xwe de tirkî-farisî û sunî bû. Xanedan ji şaxa Qiniq a tirkmenên oxiz ve hate avakirin û birêvebirin. Ew qadeke giştî 3,9 milyon kîlometre çargoşe girt, wekî herêma hikûmetê ji Anatolya û Şam li rojava heta Hindokûşê li rojhilat û ji Asya Navîn li bakur heta Kendava Farisî li başûr bû.

Împeratoriya Selcûqiyan di sala 1037an de ji aliyê serok Tuxrîl (990-1063) û birayê wî Çaxrî (989-1060) ve hat damezrandin, ku her du jî li ser herêmên wê bi hev re desthildar bûn; îşaret hene ku serkirdayetiya selcûqiyan wekî din wek sêyem kar kiriye û bi vî awayî Mûsa Yabgû, mamê van her du kesên navborî jî tê de ye. Selcûqî ji warên xwe yên li nêzî Deryaya Aral, pêşî ber bi Xorasanê û ber bi deşta Îranê ve bi pêş ve çûn, li wir ew ê bi giranî wek civakek farisî bibûna. Paşê ji bo dagirkirina Bexdayê ber bi rojava ve çûn, valahiya hêzê ya ku ji ber şerên di navbera Xîlafeta Ebasî ya erebî û Împeratoriya Biwehî ya îranî de çêbû, tijî kirin. Berfirehbûna selcûqiyan a li rojhilatê Anatolyayê di sedema şerên bîzansî-selcûqiyan bi Şerê Manzikertê di sala 1071an de di pevçûnê berjewendiya selcûqiyan re xalek veguherî ya diyarker nîşan da, desthildariya Împeratoriya Bîzansê li beşên mayî yên Anatolyayê ji dest girt. Ew demê destpêkirina siyaseta tirkkirinê bû. Împeratoriya Selcûqiyan qada siyasî ya şikestî li beşên rojhilatê yên neerebî, cîhana misilman kir yek û hem di Sefera Xaçperestan a yekem û hem jî di Sefera Xaçperestan a duyem de roleke sereke lîst; her weha di afirandin û berfirehkirina gelek şêweyên hunerî de di serdema bandora wan hebû wekî rolek girîng lîstiye.

Di salên 1140an de, Împeratoriya Selcûqiyan dest bi kêmbûna hêz û bandora xwe kir, û di dawiyê de ji hêla Împeratoriya Xwarazmiyan ve di sala 1194 de hate hilweşandin.

## Mijarên têkildar

* Siltanatiya Rûmê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1037an li Asyayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1037an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1190î de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Kategorî:Gelên tirkî

Selcûqiyan
Kategorî:Sedsala 11an li Ermenistanê
Kategorî:Sedsala 12an li Ermenistanê
Qiniq (eşîr)

**Qiniq** (bi azerî: *Qınıq*; tirkî: *Kınık*; tirkmanî: *Gynyk*; farisî: قنق), eşîr û şaxekî dîrokî a tirkên oxizî bû. Ew eşîr ji bo birêveberîna Împeratoriya Selcûqiyan navdar bû.

## Çavkanî

Kategorî:Gelên tirkî
Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan
Kategorî:Selcûqî
Kategorî:Tirkên oxizî
Liliane Tiger

**Liliane Tiger** ( jdb.13ê adara 1985an li Prag , Çekoslovakya) pornostêrk û modela erotîk a karbesî ya çeykayî ye .

## Kariyer
Liliane Tiger di sala 2003 de di 18 saliya xwe de dest bi kariyera xwe wek pornostêrk kir. Hin fîlmên wê yên yekem ku ji hêla Pierre Woodman ve hatine deranîn û ji hêla studyoya pornoyê ya Hustler ve hatine hilberandin. Liliane zêdetirî 160 fîlmên porno çêkir ku ew binavûdeng kirin.

## Xelat û berendamî
* 2007 Xelatên AVN – Berendamî - Female Foreign Performer of the Year
* 2007 Xelatên AVN Berendamî – Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production (*Rocco’s More Sluts in Ibiza* - tevî Rocco Siffredi)
* 2008 Xelatên AVN Berendamî – Female Foreign Performer of the Year

## Fîlmnîgarî (bijartî)
* Multiple POV 2 (2003)
* Gangland 51 (2004)
* Euro Angels Hardball 24 (2004)
* Cum Filled Asshole Overload 1 (2004)
* Anal Cavity Search (2005)
* Anal Excursions 2 (2005)
* Apple Bottomz (2005)
* Apprentass 3 (2005)
* Ass Fukt (2005)
* Asstravaganza 1 (2005)
* Asswhole 2 (2005)
* Babelicious (2005)
* The Best by Private 69: Ass to Mouth (2005)
* Big Butt Brotha Lovers 6 (2005)
* Big Toys No Boys 4 (2005)
* Black on White Crime 6 (2005)
* Butt Gallery 3 (2005)
* Internal Cumbustion 7 (2005)
* Rocco Ravishes Ibiza 2 (2005)
* 2006 : *In Bed with Doc Gynéco* de François Regis (Marc Dorcel)
* Crack Her Jack 5 (2006)
* Extasy Fuck VIP (2007)
* Russian institute 7

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Jidayikbûn 1985
Kategorî:Jinên çekyayî
Kategorî:Kesên ji Pragê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên çekyayî
Kategorî:Pornostêrkên çekyayî yên jin
Julie Silver

**Julie Silver** (jdb. 11ê tebaxê 1981an li Çekoslovakya) pornostêrk û modeleke erotîk a çekyayî ye.

## Jiyana wê
Di derbarê jiyana wê ya beriya sala 2002ê de hindik tê zanîn. Di 21 saliya xwe de ew ji hêla derhênerê alman Tom Herold ve hat vedîtin, ku bi wî re rola xwe ya yekem wekî pornostêrk girt.Wê paşê bi Pierre Woodman, Rocco Siffredi, Marc Dorcel û Alessandro Del Mar re xebitî. Wek lîstikvan wê bi çend pargîdaniyên hilberînê yên ewropî û amerîkî yên wekî Zero Tolerance, Jules Jordan Video, Mile High, Private Media Group, Marc Dorcel, 3rd Degree, Elegant Angel, Wicked, New Sensations, Evil Angel, Hustler an jî Doghouse Digital re xebitiye.

Sê caran (2004, 2005 û 2011) ew li Xelatên AVNê di kategoriya Sehneya seksê ya hilberîna biyanî ya herî baş de ji bo berhemên *Out Numbered*, *Semen Sippers* û *La Corsetry La Femme* hate berbijar kirin. Herwiha di van xelatan de, di sala 2005an û 2006an de, ew di nav namzedên Hunermenda Biyanî ya Salê de hat nasandin.

Di sala 2006an de, di xelatên ku li Festîvala Fîlmên Erotîkî ya Navneteweyî ya Barselonayê (FICEB) hatin lidarxistin de, Julie Silver xelata Ninfayê ya Lîstikvana Piştgiriyê ya herî baş ji bo xebata xwe ya di hilberîna Privateê *Kill Thril* wergirt.

## Xelat û berendamî
* 2004: Xelatên AVN – Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production – *Out Numbered* — indicada
* 2005: Xelatên AVN – Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production – *Semen Sippers* — indicada
* 2005: Xelatên AVN - Female Foreign Performer of the Year — indicada
* 2006: Xelatên AVN - Female Foreign Performer of the Year — indicada
* 2006: FICEB Xelata Ninfayê – Mejor actriz de reparto (*Melhor Atriz Coadjuvante*) – *Kill Thrill* — **venceu**
* 2011: AVN Award – Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production – *La Corsetry La Femme* — indicada

## Fîlmnîgarî (bijartî)

* 2003: Semen Sippers
* 2004: Out Numbered 2
* 2005: Russian Institute: Lesson 3
* 2005: Russian Institute: Lesson 4
* 2005: Barbie Cue
* 2006: Kill Thrill
* 2006: Draculya, the Girls are Hungry
* 2007: Yasmine: Pornochick 14
* 2008: Beautiful Women Intense Sex 3
* 2009: The Art of the Cumfart 2
* 2009: In Gang We Bang
* 2009: Flesh for Sale
* 2010: I Love My Gynaecologist 14
* 2010: Diamonds
## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Jinên çekyayî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên çekyayî
Kategorî:Pornostêrkên çekyayî yên jin
Kevneşopiya Tirko-Farisî

**Kevneşopiya** **Tirko-Farisî** an jî **kevneşopiya Tirko-Îranî** (bi farisî: فرهنگ ایرانی-ترکی) çandeke cihêreng bû ku di sedsalên 9 û 10an de li Xorasana mezin û Efxanistana îroyîn, Îran, Ûzbêkistan, Tirkmenistan, Tacîkistan, deverên piçûk ên Qirgizistan û Qazaxistanê de derketiya holê.

Di sedsalên paşerojê de, çanda Tirko-Farisî bi dagirkirina gelên li herêmên cîran di dawiyê de bû çanda serdest a çînên serdest û elîtên Asyaya Başûr, Asya Navîn û Deşta Tarim, û beşên mezin ên Asyaya Rojava.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda Asyaya Navendî
Kategorî:Çanda Tirko-farisî
Kategorî:Dîroka Asyaya Navendî
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Kategorî:Gelên îranî
Kategorî:Gelên tirkî
Xaos

Xaos li gorî mîtolojiya yewnanî berî afirandina her tiştê forma hemû gerdûnê bû. Piştî wî/wê Gaîa çêbû Tîtan hemû ji wê zêde bûn.

Derheqê Xaos de agahiyên zêde ti ne. Hêsîodos pirtûka xwe ya Teogonîa da derbareyi Xaos de dibêje: Berî her tiştê ew hebû.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Dîsko

**Dîsko** celebek muzîka dansê ye û bineçandeyek e ku di salên 1970an de ji dîmena jiyana şevê ya bajarî mezin a Dewletên Yekbûyî derketiye holê. Dengê wê bi lêdanên çar-ser-zemînê, xêzên bassên hevgirtî, beşên têl, tûnc û horn, piyanoya elektrîkî, sentezker û gîtarên rîtma elektrîkê tê destnîşan kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Cureyên stranê
Kategorî:Çanda Amerîkaya Latînî
Kategorî:Muzîk
Kategorî:1970î di muzîkê de
Kategorî:2020î di muzîkê de
Fero47

**Ferhat Tuncel** bibernavk **Fero47** (jdb. Sala 16 Gulan 1998, Bad Pyrmont, Almanya) Rappera Alman a bi eslê xwe Kurd ji Bad Pyrmont.

## Jiyana wî
Tuncel di 16ê gulana sala 1998an de li bajarê Bad Pyrmont ê Almanyayê, di malbateke kurd a ji navçeya Midyadê ya Mêrdînê ya Bakurê Kurdistanê koçberî Almanyayê bûye, li Almanyayê hatiye dinê. Ji biçûkatiya xwe dest bi muzîkê kiriye. Di sala 2019an de wî bi derxistina albûma '47' hatiye naskirin.

## Albûm
* 47 (2019)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1998
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rapvanên alman
Kategorî:Rapvanên kurd
Mizgefta Mezin a Astanayê

**Mizgefta Mezin a Astanayê** (qazaxî: Astana қalasыnың bas meşіtі; rûsî: Большая мечеть Астаны) mizgeftekî li paytexta Qazaxistanê ya Astana ye. Ew mizgefta herî mezin a Asyaya Navîn û yek ji mezintirîn mizgeftên cîhanê ye.

Kubeya sereke ya mizgeftê di cîhanê de herî mezin e.

Bilindahiya qubeyê 83,2 metre ye û qalindahiya wê 62 metre ye. Ev çar minareyên derdora wê de 130 metre ne û ji pênc beşan hatine çêkirin ku sembola pênc stûnên Îslamê – îman, nimêj, rojî, zekat û hecê ye. Yek ji bircên li milê çepê ji gel re hat vekirin. Mêvan dikarin bi asansorê rabinê jorî mizgeft û heyranê dîmena bajêr bibînên.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2022an li Qazaxistanê
Kategorî:Mizgeft
Kategorî:Mizgeftên navdar ya Asyaya navîn
Capo

**Cem Anhan** an wekî **Capo** (z. 23. Gulan 1991; Offenbach am Main, Almanya) rapvan û stranbêjê Alman ku li Kurd ye. Ew di heman demê de birayê xwe yê Aykut Anhan e, ku ji hêla rapvan Haftbefehl ve tê zanîn.

## Jînenîgarî
Anhan, di 23. Gulana 1991 an de li Offenbach am Main, Almanya hate dinê. Diya wî ji Giresunê ye û bavê wî kurdekî ji Dêrsimê bû. Rapper ji riya birayê xwe derket û biryar da ku bibe rapper. Wî yekem car îdare kir ku navê xwe bi albûma xwe ya yekem a bi navê 'Hallo Monaco' ragihand.

## Albûm

* Hallo Monaco (2013)
* Alles auf Rot (2017)
* HYAT (2021)
* Himalaya (2022)

## Çavkanî

# https://www.stern.de/kultur/musik/der-rapper-haftbefehl-im-interview-3237820.html

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rapvanên alman
Kategorî:Rapvanên kurd
Qetlîam

**Qetlîam** çalakiya kuştina çend kesan e, bi gelemperî bi hevdemî an jî di demek kurt de û di nêzîk de. Kuştinek komî bi gelemperî li cîhek yekane ku yek an çend kes, çend kesên din dikujin pêk tê.

## Ji aliyê rêxistinên terorîst ve

Di van demên dawî de gelek komên terorîst ji bo pêkanîna armancên xwe yên siyasî taktîka kuştina gelek qurbaniyan bikar anîn.

* 19 kesên amerîkî di bombebarana bircên Xobar de di 25ê hezîrana 1996an de ji aliyê Hizbullah El-Hecaz ve hatin kuştin;
* Di êrîşên 11ê Îlonê yên sala 2001ê de 2.977 kes ji aliyê Elqaîde ve hatin kuştin;
* 193 kes di teqînên trêna Madrîdê yên sala 2004 de ji aliyê Elqaîde ve hatin kuştin;
* 334 (di nav de 186 zarok) di dorpeçkirina dibistana Beslanê de di 14ê îlona 2004ê de ji aliyê Riyadu's-Saliheen ve hatin kuştin;
* 166 kes di êrîşên 2008 Mumbai de ji aliyê Lashkar-e-Taiba ve hatin kuştin;
* 156 zarok û mamoste di komkujiya 2014an a li dibistana Peşawerê de ji aliyê Talîbanê ve li Peşawer a Pakistanê hatin qetilkirin;
* Di encama êrîşên DAIŞê yên Mijdara 2015an de li Parîsê 130 kes hatin kuştin;
* Di komkujiya Camp Speicher de ji aliyê DAIŞê ve 1.095 kes hatin kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Komkujî
Elîkê Batê

**Elîkê Batê** (bi tirkî: Ali batı), kurdekî osmanî bû, ku serokê serhildana Midyatê bû. Ew neteweperwerekî Kurd bû û li dijî polîtîkayên navendîkirina Împeratoriya Osmanî di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de serhildan dida.

## Çavkanî
Pedro López (kujerê rêzê)

**Pedro Alonso López** (z. 8ê Cotmeha 1948), ku wekî **Cinawirê Andeyê** jî tê zanîn, kujerekî rêzeyî yê Kolombiyayî ye, wekî tecawizkarê zarokan û firar e ku ji sala 1969 heya 1980an de herî kêm 110 kes kuştiye, piraniya wan jin û keçên ciwan bûn. López bixwe îdia kir ku zêdetirî 300 kes kuştiye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1948
Kategorî:Kujer
Liezen (bajar)

[thumb|Liezen bi nêrînek ser [çiyayê Grimmingê. (S.Kölbl, 1830)]]
**Liezen** bajarekî li Steiermarka jorîn a li Awistiryayê e ku nifûsa bajêr 8.251 kes e. Liezen paytexta navçeya Liezenê ye ku navçeya herî mezin a Awistiryayê ji hêla deverê ve ye. Liezen bajarekî pîşesazî, kirîn û îdarî ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Awistiryayê
Navçeya Liezenê

**Navçeya Liezen** navçeyeke siyasî ya parêzgeha Steiermark ye. Bi 3.317 km², navçeya herî mezin a Awistirya ji hêla rûberê ve ji parêzgeha Vorarlberg mezintir e û bi yanzdeh navçeyên cîran, ew navçe ye ku li Awistirya navçeyên herî cîran hene. Bi nifûsa nêzîkî 80.000 niştecîh (24 niştecîh/km²) ew li gorî yên mayî yên welêt pir kêm niştecîh e. Civatên herî mezin, bajarên Liezen, Schladming û Rottenmann in. Şaredariyên herî mezin ji aliyê rûberê ve Admont, Sölk û Landl in.

## Dabeşa îdarî

### 28 şaredariyên navçeya Liezenê
#### Bereich Liezen
* Admont
* Aigen im Ennstal
* Altenmarkt bei Sankt Gallen
* Ardning
* Bad Mitterndorf
* Gaishorn am See
* Irdning-Donnersbachtal
* Landl
* Lassing
* Liezen
* Rottenmann
* Sankt Gallen
* Selzthal
* Stainach-Pürgg
* Trieben
* Wildalpen
* Wörschach

#### Expositur Aussee
* Altaussee
* Bad Aussee
* Grundlsee

#### Expositur Gröbming
* Aich
* Gröbming
* Haus im Ennstal
* Michaelerberg-Pruggern
* Mitterberg-Sankt Martin
* Öblarn
* Ramsau am Dachstein
* Schladming
* Sölk

## Çavkanî


Kategorî:Navçeyên Awistiryayê
Yirik

**Yirik** an jî **Yewrik** (bi tirkî: *Yörükler*; yewnanî: Γιουρούκοι, *Youroúkoi*; bulgarî: юруци; makedonî: Јуруци, *Juruci*), komekî etnîkî ya tirkan e ku bi eslê xwe oxizî ne, hinek ji wan barkiran in ku di serî li çiyayên Anatolyayê û beşek jî li nîvgirava Balkanê jiyan kirine. Yirikên Balkanê li herêmek berfireh jiyan dikin ku ji rojhilatê Makedonyaya Bakur, beşên Bulgaristanê, ji bakur heya bajarê Larissa li Tesalyayê û başûrê Trakyayê cîhên xwe belav bûne. Navê wan ji lêkera tirkî yörük (*yürümek*) ku tê maneya "meşin" ê, bi peyva *yörük* an *yürük* tê wateya yên kesên an komên ku li ser lingan dimeşin. Yirik di bin sancaqa Yirik de bûn, (tirkî: *Yörük Sancağı*) ku ne wek sancaqên din yekîneyeke rûerdî bû lê yekîneyeke rêxistinî ya cuda ya împeratoriya Osmanî bû.

Li gorî hinekan ji wan eşîrên ku li rojhilatê çemê Qoserê bi cîh bûne re tirkmen dibêjin û yên li rojava jî dibêjin Yirik. Di çavkaniyên osmanî de ji bo tirkmenên dulkadirî yên li Gurgumê û derdora wê dijîn, her du têgeh bi hev re hatine bikaranîn. Têgînên etnodîrokî yên tirkoman û tirkmen di wêjeyê de ji bo destnîşankirina bav û kalên yirikan bi hevwate têne bikar anîn.

## Çavkanî

Kategorî:Etnîkên Tirkiyeyê
Tatar

**Teter** an jî **Tatar** xwediyê gelekî ma'neyan e.

# Tatar (êl) navê êleke moxolan a dîrokî ye.
# Hemwateyîyek ji serdema mîyane ya ji bo hemû moxolan e.
# Tatar (gel) rojane ji zehf gelên tirkofon ên li ewrasyayê re tê gotin.
# Tatar (kom) heya sedsala borî li coxrafiya me ji komên hov ên şerrkerane (ên şerrxwest) re hatiye gotin. Bi taybetî li Îranê, Kewkasyayê, Kurdistanê ji komên tirkofon ên ku bingehê kultura wan şerr û talan e, gotine tatar (bd. Azerî, Terekeme hwd.)
Dewletmedar

**Dewletmedar**, **mirovdewlet** an jî **mirovê dewletê** tê wateya kesekî dewletê wekî siyasetmedarên di meqamên bilind de an jî serokên dewletan an hikûmetan yên ku di têgihîştina raya giştî de tiştekî ji siyaseta rojane wêdetir pêk aniye.

## Çavkanî

Kategorî:Pîşe
Kategorî:Siyaset
Serdar Savaş

thumb|Serdar Savaş
**Serdar Savaş** (z. 1960 li Enqere), zanistvan û siyasetmedarekî tirk e.

Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Ahmet Özal

**Tevfik Ahmet Özal** (z. 3ê berfanbarê 1955) siyasetmedarekî tirk e, ku kurê serokkomar û serokwezîrê berê yê tirk Turgut Özal û endamê malbata Özal e. Parlamenter bûye şinda, Koma Uzan û piştre jî Koma Özal ava kiriye.

## Pêşveçûn
Piştî xwendina li zanîngeha Dewletê ya Karolînaya Bakur ji 1979 heya 1988 li Fona Pereyan a Navneteweyî û di banka navneteweyî de xebitî. Di sala 1989an de (bi Cem Uzan re) yekemîn televizyona taybet a Tirkiyeyê, "Qutiya efsûnî" (niha Star TV) damezirand.

Özal di sala 1999an de wek parlementerekî serbixwe di parlementerê Meclisa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê hat hilbijartin; ew di sala 2002 de tevlî Partiya welatê Dayik bû, û di hilbijartinên herêmî yên Adar 2009 de bû namzedê partiyê ji bo Şaredarê Stembolê (ji %1ê dengan kêmtir bidest xist). Piştre, ew ê bibe cîgirê serokê Partiya Demokrat, piştî ku Partiya welatê Dayîk di Cotmeha 2009 de bi wê re bû yek.

Ji dema ku dest bi wezîfeya dewletê kiriye, wî bi tundî gotiye ku ew hest dike ku bavê wî yê rehmetî Serokomar û Serokwezîrê berê yê Tirkiyê Turgut Özal hatiye kuştin. Wî pêşniyar kir ku dibe ku Yekîtiya Sovyetê berpirsiyar be, ji ber ku hewlên Turgut ji bo yekkirina komarên tirkî ên Asya Navîn piştrast kir. Di sala 2013 de Özal got ku çend meh beriya hewldana sûîqestê ya 1988an a li ser Turgut, Turgut ji bûyerek balafirê rizgar bû ku tê de balafira wî ya fermî motorek winda kir û ket xwarê (Ahmet wê demê di balafirê de bû). Hilberîner paşê bi îhtimaleke 95% ragihand ku balafir di bin şert û mercên heyî de biteqe.

Li Zanîngeha Turgut Özal de navê bavê wî lê hatiye kirin, Ahmet jî endamê Lijneya Rêvebiriyê ye.

Di 23ê Tîrmeha 2016an de, di pêvajoya paqijkirina Tirkiyeyê ya sala 2016'an de, ji ber têkiliyên bi tevgera Gulen re 15 zanîngehên din ji aliyê dewleta Tirk ve hat girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Öztürk Yılmaz

**Öztürk Yılmaz** (jdb. 1970) dîplomat û siyasetmedarekî berî yê tirk e. Sekreteriya Balyozxaneya Tirkiyeyê ya li Qirgizistan û Brezîlê kir û di sala 2013an de wek Konsulê Giştî yê Tirkiyê li Mûsilê hate tayînkirin. Di hezîrana 2014an de dîl hat girtin û bi 48 dîplomatên din re 101 rojan piştî ku mîlîtanên Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê bajar dagir kirin, di 20ê Îlona 2014an de ji aliyê Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT) ve di bin şert û mercên nediyar de hat berdan. Di hilbijartinên giştî yên Mijdara 2015’an de ji Partiya Komarî ya Gel (CHP) wekî parlamenterê herêma Erdexanê hat hilbijartin. Di sala 2018an de Yilmaz bû serbixwe. Yilmaz di sala 2020’an de Partiya Nûjeniyê ava kir.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Jidayikbûn 1970
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Partiya Nîştiman

**Partiya Nîştiman** () partiyeke kemalîst û tirkperest e ku di gulana 2021an de li Tirkiyeyê hatiye damezrandin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2020an li Tirkiyeyê
Kategorî:Kemalîzm
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2021ê de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Kategorî:Tevgerên siyasî li Tirkiyeyê
Partiya Welat

**Partiya Welat** (tirkî; *Vatan partisi*), partiyeke siyasî tirkî ye. Partiya Welat xwe weke “partiya pêşeng” bi nav dike û serokê wê Doğu Perinçek jî di sala 2015an de ev partî weke kombûna sosyalîst, şoreşger, neteweperestên tirkî û kemalîstan bi nav dike. Partî bi tundî alîgirê Çîn û Rûsyayê ye û herwiha li dijî Amerîkayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2015an li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2015an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Partiya Ciwan

**Partiya Ciwan** (tirkî *Genç Parti*, kurtasî **GP**) partiyeke siyasî ya populîst li Tirkiyeyê ye. Partiya Ciwan bi awayekî fermî serokê xwe nîne.

Kategorî:Avabûnên 1992an li Tirkiyeyê
Kategorî:Avabûnên 2002an li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1992an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2002an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Partiya Pêşveçûna Teknolojiyê

**Partiya Pêşveçûna Teknolojiyê** (tirkî: *Teknoloji Kalkınma Partisi*) partiyeke siyasî ya muhafizekarî li Tirkiyeyê ku di sala 1998an de hatiye damezrandin.

Li gor ku serokê wê Suleyman Yağcıoğlu îdia dike, cîgirê Partiya Welat (ANAP), ku di navbera salên 1983 û 1991ê de li hikûmetê bû.

Kategorî:Avabûnên 1998an li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1998an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Fetelî Xan Xoyskî

**Fetelî Xan Îskender Xoyskî**, an jî **Fetelî Xan Îskenderê kurê Xoyskî** (azerî: *Fətəli xan İsgəndər oğlu Xoyski* ; jdb. 25ê çiriya paşîn a 1875an - m. 19ê hezîrana 1920an) parêzerekî Azerbaycanê bû ku wekê endamê Dewleta Duma a Împeratoriya Rûsî, wezîrê karên navxweyî, wezîrê parastinê û paşê jî yekem serokwezîrê komara demokratîk a Azerbaycanê ya serbixwe bû.

## Kurtejiyan
Fetelî di 25ê mijdara 1875an de li Şakî, Azerbaycanê di malbata a kurd ji Îskender Xan Xoyî, ku fermandarekî arteşên rûsî bû. Bavê bapîrê wî Çefer Qolî, Xanê Xoyê, ji aliyê Fatih Elî Şah bi arteşekî 20.000 mêr têk çû. Di Şerê Rûs û Faris di sala 1804 heya 1813an de, Çefer Qolî Xan aliya împeratoriya rûsî kirî û ji bêr ve yekê jî ji hikûmdar Alexander I bi tayînkirina Xanî ji Xanedana Şakî re hat xelat kirin.

Fetelî Xan piştî xwendina xwe ya dibistanê li lîsteya Gênceyê, Fakulteya Hiqûqê di Zanîngeha Moskowê dixwîne û di sala 1901an de jê mezûn dibe. Fetelî piştî mezûniyetê li bajarên Gênceyê, Suxûmî, Batumî û Kutaîsî de wek parêzerê dadgehê xebitî. Piştî ku ew bû alîkarê dozgerê dadgeha wîlayeta Yekaterinodarê, ew dest bi xebatên civakî-siyasî kir.

## Mijarên têkildar
* Donbolî
* Kurdên Azerbaycanê

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1875
Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Mirin 1920
Kategorî:Nivîskarên azerî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Parêzêrên azerî
Kategorî:Serokwezîrên Azerbaycanê
Kategorî:Siyasetmedarên azerî
Kategorî:Siyasetmedarên Azerbaycanê bi eslê xwe kurd
Kategorî:Wezîrên dadmendiyê yên Azerbaycanê
Xosrov beg Sultanov

**Xosrov beg Elîpaşa beg lawê Sultanov** (azerî *Xosrov bəy Əlipaşa bəy oğlu Sultanov*; 1879 – 1943), ku bi navê **Xosrow Sultanov** jî tê nivîsandin, dewletparêzekî Azerbaycanê, waliyê giştî yê Qerebaxê û Wezîrê Parastinê yê Komara Demokratîk a Azerbaycanê bû.

## Kurtejiyan

Fermandarê serleşkerî Sultanov di 10ê Gulana sala 1879an di malbatekî kurd li gundê Kurdhacê nezîkî Laçînê a Azerbaycana îro ji dayîk bû. Xosrov beg bi dînî xwendî di jiyana xwe ciwan. Dûr ve jî, Bavê xwe wî şandiye dibistanê li Şûşayê. Sultanov pêşî xwendina xwe li Şûşayê xîlas kir û ji bo xwendina li dibistana amadeyî çû Yelisavetpolê (Gence). Piştî xwendina xwe ya navîn, ew çû bajarê Odesayê û li Dibistana Leşkerî ya Odesayê xwend ku di beşa Terapiya Bijîjkî de qedand.

Di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, Sultanov rêberiya Weqfa Alîkariya Misilmanên Bakûyê ya Encumena Cihkirina Penaberên ji Eniya Qefqasyayê kir, ku li Tiflîsê ji bo alîkariya bi cihbûn û alîkariya penaberan hatiye avakirin. Di sala 1917an de tevlî Partiya Mûsevatê dibe û beşdarî kongreya wê ya yekemîn dibe. Ew jî wek cîgirê Seîma Transqefqasyayê hat hilbijartin.

## Salên paşê
Piştî çewsandina Bolşevîkan, Sultanov di sala 1923an de koçî Tirkiyê û ji wê demê û pê de li Îran, Fransa û li Almanyayê dijî. Li Almanyayê li zanîngeha pizîşkî pispor bû. Di salên 1941-1945-an de, di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, wî rolek girîng di vegerandina dîlên şer ên Azerbaycanê de lîst. Piştî demeke dirêj li Ewropayê, Sultanov di sala 1936an de vedigere Tirkiyeyê û di sala 1943an de li Stembolê jiyana xwe ji dest da.

## Mijarên têkildar

* Kurdên Azerbaycanê

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1879
Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Mirin 1947
Kategorî:Nivîskarên azerî
Kategorî:Parêzêrên Azerbaycanê
Kategorî:Serokwezîrên Azerbaycanê
Kategorî:Siyasetmedarên Azerbaycanê
Kategorî:Siyasetmedarên Azerbaycanê bi eslê xwe kurd
Rinkeby

**Rinkeby** , taxeke devera Västerortê ya şaredariya Stokholmê ye, li Swêdê. Rinkeby bi Kista, Tensta û Bromsten û hem jî bi Sundbybergê re sînordar e. Navçe ji sala 2007an ve bi navçeya Rinkeby-Kista ve girêdayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Stockholm
Kategorî:Swêd
Merdan Yanardağ

**Merdan Yanardağ** (jdb. 1959 li Dîvrîgî, Sêwas), rojnamevan, pêşkêşvanê televîzyonê û nivîskarê tirk e.

## Jînenîgarî
Merdan Yanardağ di sala 1959an de li navçeya Dîvrîgî ya bi ser parêzgeha Sêwasê ji dayik bûye, di nasnameya wî de dîroka jidayikbûna wî 24ê sibata sala 1961an hatiye nivîsandin. Xwendina xwe ya seretayî, navîn, amadeyî û zanîngehê li Stembolê qedand. Akademiya Zanistên Aborî û Bazirganî ya Stenbolê (Zanîngeha Marmarayê) Fakulteya Zanistên Siyasî qedandiye. Li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Marmarayê di beşa "Zanistiya Siyasî û Rêveberiya Giştî" de mastera xwe qedand. Piştre doktoraya xwe ya sosyolojiyê li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Maltepeyê (Stenbol) qedandiye.

Di salên 1970î de, dema ku Tirkiye di nav tevger û pevçûnên siyasî û civakî yên mezin de bû, piraniya jiyana xwe ya xwendekariyê di vê heyamê de derbas kir. Di têkoşîna siyasî de bi awayekî aktîv cih girtiye. Di rêxistinên ciwanan de weke rêveber kar dikir û di nava pêşengên ciwanan ên wê serdemê de bû. Piştî Derbeya leşkerî ya 12'ê îlona 1980an de dema ku li zanîngehê mamostetî dikir hatiye girtin.
## Kariyera wî
Merdan Yanardağ di sala 1985an de di rojnameya Günaydınê de wek nûçegihan dest bi rojnamegeriyê dike. Paşê di rojnameyên wekî Sabah, Hurriyet, Güneş, Gündem (damezrîner) û Aydınlık (damezrîner) de wekê nûçegihan, edîtor, gerînendeyê nûçeyan, gerînendetiya weşanê û gerînendetiya karên nivîsan kar kiriye. Yek ji damezrînerên kovara hefteyî ya Sözê û sernivîserê kovara hefteyî Sözê bû.

Di salêb 1989 û 1992an de wekê serokê giştî yê Sendîkaya Rojnamegerên Tirkiyeyê ya Stenbolê hate hilbijartin. Di nav damezrînerên BSP û ÖDPê de cih digire û di van partiyan de endamê Lijneya Rêveberiya Navendî bû. Yanardag di sala 2014an de bi pêşengên sosyalîst û rewşenbîrên Tirkiyeyê re li tesîsên Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn a Vişnelîk ê li Enqereyê hatin cem hev û di nava bangawaziya Tevgera Hezîranê ya Yekbûyî de cih digire. Wekî endamê Desteya Rêveber a Tevgera Hezîranê ya Tirkiyeyê hate erkdar kirin.

Di sala 1994an de bi televîzyona HBBê re derbasî qada medyaya dîtbarî dibe û bernameyên nûçeyan pêşkêş dike. Di qenalên televîzyonên wekî Kanal-e (CNBC-e), Kanal 6 û ATV de wekî edîtor, bernamenûs, gerînendeyê nûçeyan û gerînendeyê giştî xebitî. Di nav damezrînerên televizyona Kanaltürk de cih digire û endamê Lijneya Weşanê (2004-2009) bû. Di televîzyona Kanalturkê de 5 salan hefteyî bernameyên nûçe-analîza bi navê *5. Boyut* çêkir. Piştre televizyona Kanal Biz damezrand û salekê (2009) sernivîseriya qenalê kir û bernameya *5. Boyut* li ser vê qenalê berdewam kir. Piştre re heman bernameyê li televizyona Ulusal Kanal (2010-12) dewam kir.

Herwiha nêzîkî 400 gotar û nirxandinên cuda di kovar, rojname û malperên înternetê de hatine weşandin û gelek hevpeyvîn li gel wî hatiye kirin.

Yanardağ ji çileya sala 2017an vir ve wek gerînendeyê û damezrînerê qenala Tele1 TV ya ku li ser Türksat, Digiturk û D-Smart weşanê dike dixebite, li gelek herêmên Tirkiyeyê konferansan lidar dixe, wek axaftvan beşdarî panelan û çalakiyên curbecur dibe.
## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên tirk
Kategorî:Rojnamevanên tirk
Kategorî:Sosyalîstên tirk
Lîsteya şaredariyên Swêdê (kommun)

thumb|Şaredariyên Swêdê (2007)
Eve **lîsteya [[şaredariyên Swêdê]]** ye (bi swêdî: *kommun*) di sala 2011-2012an de. Li Swêdê 290 şaredarî (bajarvanî) hene.

**Kod** = koda şaredariyê
**Şaredarî** = şaredarî (*kommun*)
**Navend** = navenda şaredariyê
**Parêzgeh** = parêzgeh (*län*)
**Hejmara nîştecihan** = hejmara nîştecihan
**Rûerd** = aqara heyî, tê de aqara deryayê jî heye (km²) (2018-01-01)
**Erd** = aqara erdê (km²) (2018-01-01)
**Gol<sup>1</sup>** = aqara ava navxweyî, bêyî çar golên herî mezin ên Swêdê (km²) (2018-01-01)
**Gol<sup>2</sup>** = aqara ava navxweyî di çar golên herî mezin ên Swêdê de (km²) (2018-01-01)
**Derya** = aqara ava deryayê (km²) (2018-01-01)
**Siftbûna nifûsê** = siftbûna nifûsê (nîştecih/km² erd)

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Kategorî:Şaredariyên Swêdê
Kista

**Kista** , taxeke devera Västerortê ya şaredariya Stokholmê ye, li Swêdê.

## Galerî

Victoria Tower.jpg|*Victoria Tower* li Kistayê


## Çavkanî

Kategorî:Stockholm
Kategorî:Swêd
Tensta

**Tensta** , taxeke devera Västerortê ya şaredariya Stockholmê ye, li Swêdê.

## Galerî

Tensta - KMB - 16001000413144.jpg|Tensta
Tensta allé 1971.jpg|Tensta (1971)
Tensta, Stora Tensta, 1991.jpg|Tensta (1991)
Kvarteret Stora Tensta, 2017.jpg|Taxa Stora Tensta (Tenstaya Mezin)
Roads in Tensta.JPG|Tensta
Tensta - KMB - 16000300032693.jpg|Tensta Centrum (Navenda Tenstayê)


## Çavkanî

Kategorî:Stockholm
Kategorî:Swêd
Bromsten

**Bromsten** , taxeke devera Västerortê ya şaredariya Stokholmê ye, li Swêdê.

## Çavkanî

Kategorî:Stockholm
Kategorî:Swêd
Elesker Novrûzov

**Elesker Novrûzov**, (bi azerî: Ələsgər Xanlar oglu Novruzov, jdb. 1 tebax 1949 - m. 26 sibat 1992), leşkerekî Hêzên Çekdar ên Azerbaycanê û lehengekî neteweyî yê Azerbaycanê bû.

## Çîroka jiyana wî
Elesker Novrûzov di 1ê tebaxa 1949an de di malbatekî kurd li navçeya Laçînê yê gundê Kurdhacê ji dayik bûye. Dibistana navîn a bajarê Kurdhacê di sala 1966an de lîsansa bilind xwendî ye. Di salên 1968-1970 de li Komara Sovyeta Sosyalîst a Ermenîstanê li bajarê Gyumriyê wezîfe kir. Di sala 1971ê de tevlî Teknîka Şûşa Pedaqojî dibe, di sala 1973an de mezûn dibe û pisporiya mamosteyê perwerdeya bedenî wergirtiye. Di wan salan de li bajarên ku lê ji dayik bûye di dibistanên pispor de dest bi kar dike. Di dema xebatê hurmeta mezin a mamoste û xwendekaran girt. Di sala 1979an de hatiye Xocaliyê û wek pisporiya xwe li dibistanê xebatên xwe yên mamostetiyê domandiye. Ji sala 1990î heta mirina xwe, wek birêvebirê daîreya bacê ya Xocaliyê kar kiriye.

## Qehremanbûna neteweyî
Bi biryarnameya Serokatiya Komara Azerbaycanê ya di 25ê sibata 1997an de û hejmara wê 533 ye, Elesker Novrûzov piştî mirina xwe wek "Lehengê Netewî yê Azerbaycanê" hat ragihandin.

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Nivîskarên azerî
Kategorî:Parêzêrên Azerbaycanê
Kategorî:Serokwezîrên Azerbaycanê
Kategorî:Siyasetmedarên Azerbaycanê
Kategorî:Siyasetmedarên Azerbaycanê bi eslê xwe kurd
Ale (kommun)

**Ale kommun**, anku **şaredariya Ale**, şaredariyek e li parêzgeha Västra Götaland li rojavayê Swêdê. Navenda şaredariyê Nödinge-Nol e.

Şaredariya Ale di sala 1974an de hate damezrandin, piştî yekkirina şaredariyên berê yên Nödinge, Skepplanda û Starrkärr. Yekeya îdarî ya nû navê xwe ji navê kevn Ale Hundred girtiye.

Li Aleyê yek ji yarîgehên herî pêşîn ên bandî *([[bandy]])* yên hundirê xaniyî hatiye avakirin.

## Bajar û hejmara nîştecihan (2020)
* Nödinge-Nol (navend), 11.500 kes
* Surte, 6.400
* Älvängen, 6.100
* Skepplanda, 1.900
* Alvhem, 400

## Çavkanî

Kategorî:Şaredariyên Swêdê
Berg (kommun)

**Bergs kommun**, anku **şaredariya Bergê** (bi sámiya başûr: *Bïerjien tjïelte*), şaredariyek e li parêzgeha Jämtlandê li bakurê Swêdê. Navenda wê Svenstavik e. Şaredariya îro di sala 1971ê de hate damezrandin.

Parka jîngeha parastî ya çiyayê Hoverberget li Bergê ye, li nêzîkî Svenstavikê. Çiyayê Helags (Helagsfjället, bi sámiya başûr: *Maajåelkie*) û riya giştî ya herî bilind a Swêdê Flatruet, li rojavaya Bergê ne.

*Berg* bi swêdî tê wateya "çiya" û navê şaredariyê bi navê çiyayê Hoverberget binavkirî ye.

## Navçe û hejmara nîştecihan

## Galerî

Fäbod1.jpg|Zozanên devera Bergê
Berg - KMB - 16000300024066.jpg|Çiyayê Hoverberget li nîvgiravekê ye
Helags2.JPG|Çiyayê Helags
Flatruet 2012.jpg|Riya Flatruetê
Bergs Kommun.JPG|Şaredariya Bergê bi swêdî û bi sámiya başûr, zimanê 500 başûrsámîaxivan e.
Öjön October 2015 01.jpg|Goma Öjön li Bergê


## Çavkanî

Kategorî:Şaredariyên Swêdê
Gaffar Okkan

**Ali Gaffar Okkan** (24ê sibats 1952an Hendek, Sakarya – 24ê kanûna paşîn a 2001 Amed) midûreke polîs ê tirk bû ku li Amed, Bakûrê Kurdistanê di kemînekê Hizbullahê de hatiye kuştin.

Piştî qedandina akademiya polîsan, ji bo şerê Hîzbullah û PKKê bike şandine Amedê. Di 17 çileya 2000 de serokê Hizbullahê Huseyîn Velîoglu di vila xwe ya li Beykozê ya Stembolê de di serdegirtina hêzên polîs de hatibû kuştin. Okkan di çewisandina Hîzbullahê de roleke mezin lîstiye.

Hefteyek beriya mirina xwe, di civîneke çapemeniyê de lîsteya 26 kuştiyên Hizbullahê eşkere kir. Û 45 xulekan berî êrîşa li ser wî, di hevpeyvînekê de ligel rojnamevanekî diyar kiribû ku ew ji Hizbullahê natirse. Carekê gotibû li Amedê kes nikare wî bikuje, ji ber ku welatî dê wî biparêzin.

li Amedê hat kuştin. tu grûp sûcdar nehat dîtin, lê her kes ji ber ku hefteyek berê gefa kuştinê xwaribû, gumana hezbullahê heye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1952
Kategorî:Mirin 2001
Azerbaycan (Îran)

rast|thumb|Sê parêzgehên herêma Azerbaycana Îranê
**Azerbaycana Îranê** herêmeke jeo çandî yê li bakurê rojavayê Îranê ye ku li beşa rojhilata herêma bi piranî azerî, li beşa rojavayê herêmê bi pirranî kurd lê dijîn.

Herêm îro ji sê parêzgehên wekî Azerbaycana Rojava, Azerbaycana Rojhilat û parêzgeha Erdebîlê pêk tên. Piraniya gelheya Azerbaycana Rojava kurd in. Nifûsa beşa rojhilatê herêmê bi piranî ji azeriyan pêk tê ku li herêmê kurd, ermenî, tat, talîş, asûrî û farisî hene.

## Mijarên têkildar

* Zimanê azerî yê kevn

## Çavkanî

Kategorî:Azerbaycana Îranê
Kategorî:Herêmên Îranê
Soumia Benkhaldoun

**Soumia Benkhaldoun** (jdb. 13 adar 1963 - m. 28 hezîran 2023) endezyar û siyasetmedara marokan bû. Ew di karê wekheviya zayendî de aktîv bû.

Benkhaldoun di 13ê adara 1963an de hatiye dinyayê. Ew ji École Mohammadia d'Ingénieurs (EMI) mezûn bû. Wê di sala 1986an de dest bi karê endezyariya dewletê kir, dû re Benkhaldoun di navbera 1987 û 1994an de li École Superieure de Technologie Fès û di navbera 1994 û 2006an de li Zanîngeha Ibn Tofail profesor bû. Di heman demê de bi Rêxistina Perwerde, Zanist û Çandê ya Îslamî (ISESCO) re wek pispora mijarên jin û pêşvebirinê dixebitî. Her wiha ew beşdarî karê gelek rêxistin û komîteyên cuda yên wekheviya zayendî bû.

Benkhaldoun di 28 hezîranê 2023an de, di jiyê 60 saliyê de, miriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Jinên marokan
Kategorî:Mirin 2023
Kategorî:Siyasetmedarên marokan
Koma Wagner

**Koma Wagner**, **Grûpa Wagner**, **Şirketa Leşkerî ya Taybet a Wagner** yan jî **ÇVK Vagner** (bi rûsî: Группа Вагнера, *Gruppa Vagnera*, ЧВК Вагнера, *ÇVK Vagnera*), komeke paramîlîter a çekdar a rûsî ye ku bi statuyeke ne qanûnî ya ne diyar ji aliyê karsazên rûsî Yevgenî Prîgojîn û Dmîtrî Utkîn ve hatiye damezrandin. Grûpa Wanger li hinek welatan di statûya rêxistina terorê de ye. Parêzeran destnîşan dikin ku hebûna grûpê li Federasyona Rûsyayê sûc e.

Ji sala 2014an vir ve Koma Wagner li Ûkraynayê û paşê li Sûriyê beşdarî şer dibe. Kom xwedî çekên giran, top û balafirên leşkerî ye.

Neteweyên Yekbûyî û Fransa leşkerên Wagnerê bi destavêtin û diziyê li Komara Afrîkaya Navend tawanbar dikin. Yekîtiya Ewropayê û hejmarek ji welatên din bi komê bi tometbarkirina têkdana yekparçeyiya erdî û serweriya Ûkrayna, têkdana aramiyê li Sûriyê û Lîbyayê û herwiha binpêkirinên tund ên mafên mirovan li dijî tengî pêk aniye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2014an li Rûsyayê
Kategorî:Komên leşkerî
Kategorî:Komên leşkerî yên neqanûnî
Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Rûsyayê
Tawan

**Tawan**, **binas** an jî **sûc** karekî neqanûnî ye ku ji aliyê dewlet an jî desthilatdariyeke din ve tê cezakirin. Peyva sûc di hiqûqa cezayê ya nûjen de, xwediyê pênaseyeke hêsan û pejirandî ya gerdûnî nîne, her çend pênaseyên qanûnî ji bo hin armancan hatine pêşkêşkirin. Nêrîna herî populer ew e ku sûc kategoriyek e ku bi qanûnê hatiye afirandin; bi gotineke din, eger tiştek ji aliyê qanûnên pêwendîdar û derbasdar ve weke sûc bê ragihandin, sûc e. Pênaseyeke pêşniyarkirî ev e ku sûc kiryarek e ku ne tenê ji hin kesan re, lê di heman demê de ji civat, civak, an jî dewletekê re zirardar e ("xeletiyeke gelemperî"). Kiryarên bi vî rengî qedexe ne û bi qanûnê tên cezakirin.

Kategorî:Sûc
Kategorî:Tawannasî
Kesên reş

**Reş** senifandinek nijadperest a mirovan e, ku bi gelemperî kategoriyek siyasetî û rengê çerm ji bo nifûsên taybetî yên bi rengê qehweyî ya navîn heya tarî e. Ne hemî kesên ku "reş" têne hesibandin çermê tarî ne; li hin welatan, bi gelemperî di pergalên dabeşkirina nijadî yên li cîhana rojavayî de, têgîna "reş" ji bo danasîna kesên ku li gorî nifûsa din wekî çermê tarî têne hesibandin, tê bikar anîn. Ew bi gelemperî ji bo mirovên ji bav û kalên Afrîkî yên Sub-Saharan û gelên xwecî yên Okyanûsa tê bikar anîn, her çend ew di gelek waran de ji komên din re hatî sepandin, û ne nîşana têkiliyek bav û kalên re nêzîk e. Civakên xwecihên Afrîkî li derveyî bandorên ku ji hêla çandên rojavayî ve têne derxistin, têgîna *reş* wekî nasnameyek nijadî bikar naynin. Piştî kuştina George Floyd di sala 2020an de, gelek rêberên şêwazê, di nav de *AP Stylebook*, rêberên xwe guherandin ku di sala 2020an de "b"-ya di peyvê înglizî a *black* mezin bikin. *Rêbernameya şêwaza ASA* dibêje ku divê "b" bila neyê mezinkirin. Hin têgîna "reş" wekî etîketek piçûkxistin, kevnar, kêmker an wekî din ne temsîlkar dihesibînin, û di encamê de ne wê bikar tînin û ne jî pênase dikin, nemaze li welatên Afrîkî yên ku dîroka wan ji veqetandina nijadî ya demên kolonyal, kêm an tune ye.

Mirovnasên hemdem û wekî zanyarên din, dema ku rastiya guherbariya biyolojîkî ya di navbera nifûsa mirovî ya cihê de nas dikin, têgîna "nijadekî Reş" a yekbûyî, cihêreng wekî civakî hatî çêkirin dihesibînin. Civakên cihêreng di derbarê kê de "reş" tê tesnîfkirin, pîvanên cihêreng bikar tînin û ev avahîyên civakî bi demê re hatine guhertin. Li çend welatan din, guhêrbarên civakê bi qasî rengê çerm bandorê li dabeşkirinê dikin, û pîvanên civakî yên "reşiyê" diguhere. Li Keyaniya Yekbûyî, "reş" ji hêla dîrokî ve bi " kesê rengîn " re wekhev bû, têgehek gelemperî ji bo gelên ne-ewropî li Brîtanyayê. Li herêmên din ên wekî Awistralasya, rûniştevanan têgîna "reş" bikar anîn an jî ew ji hêla nifûsa herêmî ve bi dîrok û paşnavên bav û kalên cûda ve hate bikar anîn.

## Çavkanî

Kategorî:Afroamerîkî
Kategorî:Kesên Reş
Kurdên Tirkiyeyê li Herêma Kurdistanê ya Iraqê

**Kurdên Tirkiyeyê li Herêma Kurdistanê ya Îraqê**, ev kurdên ku ji komara tirkî koçî Herêma Kurdistanê ya Iraqê kirine.

Ji ber sedemên aborî û siyasî di van 30 salên dawî de gelek kurdên Tirkiyeyê koçberî Başûr, Herêma Kurdistanê bûne. Ji ber xemsariya siyaseta tirkî li rojhilatê Tirkiyê, Herêma Kurdistanê bû cihekî nû ji bo hinek kurdên Tirkiyê ku dixwazin li wir dahateke baştir bi dest bixin.

Herwiha hin kurdên siyasî yên Tirkiyê ji bo revînê li Herêma Kurdistanê hene, wek Osman Öcalan (1958-2021), an jî stranbêj Şivan Perwer, ku rexne li operasyona Efrînê di sala 2018an de kiribû, ji bo wê jî hatibû şandina derî. Rojnameyeke Başûrê Kurdistanê di sala 2009an texmîn dike ku derdora 50.000 kurdên Tirkiyê li Herêmê dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Demografîken Başurê Kurdistanê
Kategorî:Koçberî
Kategorî:Kurdên Bakur
Kategorî:Siyaset
Çepnî (eşîr)

**Çepnî** (bi azerî; *Çəpni*; tirkî *Çepni*; tirkmanî *Çepni*) yek ji 24 eşîrên tirkên oxizî e.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên oxizî
Kategorî:Eşîrên tirkî
Lîsteya giravên Swêdê

thumb|Gotland, girava herî mezin a Swêdê, ji esmanê

Eve **lîsteya giravên herî mezin ên Swêdê** ye. Li gor statîstîka sala 2013an, li Swêdê kêm zêde 267.570 girav hene. Rûbera wan 1,2 milyon hektar e, anku sê ji sedî (3%) yê rûbera tevahiya erda Swêdê ye.

Peyva *ö*, *ön* bi swêdî tê wateya "girav".

## 50 giravên herî mezin ên Swêdê li gor rêza mezinbûnê

## Çavkanî

Kategorî:Erdnîgariya Swêdê
Kategorî:Giravên Swêdê
Kategorî:Lîste
Pornhub

**Pornhub** malperekî pornografiyê ye ku ji aliyê karsazê Mindgeekê ve li Montreal, Kanada di îlona sala 2007an de hatiye avakirin. Malper ji ber desteserkirina naveroka neqanûnî ya ku ji hêla bikarhêneran ve hatiye barkirin, mîna dîmenên piçûkan, hatiye rexne kirin.

## Dîrok
Malper di 25ê gulana 2007an de ji aliya Matt Keezer li Montreal, Kanadayê hatiye damezrandin. Malper di adara sala 2010an de ji aliyê karsaz Fabian Thylmann ji şîrketê Mindgeekê hatiye kirîn.

Di cotmeha sala 2013an de karê *Pornhub select* hatiye damezrandin ku wekî mirov dikare Vîdyoyên Malperê bi formata Full HDyê temaşe bike. Di tebaxa sala 2015an de *Pornhub Premium* hatiye afirandin ku bi pere Vîdyoyên Malper bê reklam tê temaşekirin. Di sala 2021ê de hatiye diyar kirin ku xwediyê piranîya pargîdaniya Mindgeekê karsazê awistirî Bernd Bergmair bû. Di adara sala 2023an de Pornhub ji karsazê Ethical Capital Partners hatiye kirîn.

## Malper
Ji videoyên amator bigire heya hunermendên pornoyê yên profesyonel, pêşkêşî hemî celebên zayendîtî û erotîzmê li gorî mercên karûbar û siyaseta nepenîtiyê ya malperê û her weha qanûna mafên mirovan a dîjîtal û li ser qanûna 18 USC §2257 li ser malperê vedihewîne.

## Çavkanî

Kategorî:Aylo
Kategorî:Malperên pornoyê
Kategorî:Pornhub Network
Kategorî:Porno