open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ehmedê Eflakî

**Şemsedîn Ehmedê Eflakî** (bi farisî: شمس‌الدین احمد افلاکی) (jdb. 675ê heta 690ê koçî/1286ê heta 1291ê piştî zayînê - m. 761ê koçî/1360ê piştî zayînê) yek ji mirîdên terîqeta mewlewiye ya sofîtiyê û ji mesnewîxwînên xaneqaya Qonyeyê bû. Ew çend salan bi nivîsîna kitêba Menaqib el-arifîn, li ser jiyan û kerametên Behaedîn Weled (bavê Celaledînê Rûmî), Birhanedînê Tirmizî, Celaledînê Rûmî, Şemsê Tewrêzî, Selahedînê Zerkûb, Hisamedînê Çelebî, û şêxên dî yên wê terîqetê nivîsiye.

## Jînenîgarî
Cihê jidayikbûna wî nayê zanîn, lê li goreyê wî bi xwe, babê wî yek ji zanayên dîwana Ewreng Xanê Artêşa Zêrîn bû. Ji nasnavê wî jî wesa diyar e ko karê wan stêrnasî (eflakî) bûye. Lê çawa be paşî ew hat Qonyayê û digel kesên wekî Seracedînê Mesnewîxwîn, Ebdilmuminê Tûqatî û Nizamedînê Erzincanî li xaneqaya mewlewiyeyê dest bi xwandina mesnewiyê kir. Wekî diayr, di wan heyaman da hindek karên stêrnasiyê jî kirine. Lê paştir bû yek ji mirîdên herî nêzîk yên Arifê Çelebî û digel wî çû gelek bajaran, mîna Tebrêz û Siltaniyeyê.

Piştî mirina Arifê Çelebî, ew bû yek ji mirîdên Abidê Çelebî. Di wan salan da wî xwe bi nivîsîna kitêba xwe ve mijûl kir.

## Berhem
* Menaqib el-'arifîn

## Çavkanî

Kategorî:Mirîd
Kategorî:Nivîskar
Behaedîn Weled

**Behaedîn Weled** an **Mehmed kurê Hesenê Xetîbî yê Bekirî** (bi farisî: بهاءُالدّین وَلَد، محمد بن حسین خطیبی بکری) (jdb. 543ê koçî/1148ê piştî zayînê - m. 628ê koçî/1231ê piştî zayînê) Arif, zana û şêxekê navdar yê terîqetê di sofîtîyê da, bavê Celaledînê Rûmî bû. Kitêba wî ya navdar "Mearif" e.

## Jînenîgar
Behaedîn li gundekê dora Belxê li Xorasana mezin ko niha dikeve Efxanistanê hat dinyayê. Wê demê Selcûqî desthilatdarên wê deverê bûn.

Wî li wê derê dersên dînî didan û ji ber baweriyên xwe yên sofiyane ji felsefeyê û kelamê hez nedikri. Ev jî ji rexnegirtina wî li Îmam Fexredînê Razî di kitêba "Mearif"ê da diyar dibe.

Heyamekê berî destpêbûna êrîşa Mexolan ew bi merema Hecê ji Belxê derkevt. Ew li berahîyê çû Bexdayê, paşî çû Mekkeyê. Piştî heca xwe, ew çû Şamê û paştir çû Larende anko Karamanê û li wêderê jî Elaedîn Keyqubadê Selcûqî gelek qedrê wî girt. Piştî wê, ew çû Qonyeyê. Du salan piştî wê, di temenê 58 saliyê da mir. Koma şîret û gotarên wî di kitêbekê da bi navê "Mearif" hatine komkirin. Mewlana Celaledînê Rûmî di axivtinên xwe da wekî "ji qenciyên bavê min", behsa wan tiştan dikir ko di wê kitêbê da hatibûn.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên faris
Elaedîn Keyqubadê Selcûqî

**Elaedîn Keyqubadê Selcûqî** yan **Elaedîn Keyqubadê pisê Keykawîsî** yan jî **Keyqubadê I** (bi farisî: علاء الدين كيقباد بن كيكاوس; bi tirkî: I. Alâeddin Keykûbad) (jdb. 1188 - m. 1237) siltanê 11em ji siltanên selcûqî yên Romê anko Anatolyayê bû. Wî ji 1220î heta 1237an desthilatdarî kir. Wî li ser hisaba hevsiyên xwe, nemaze li ser mengûjekiyan û eyûbiyan, axa jêr desthilata xwe berfireh kir. Wî bi girtina benderê Kalon Orosê desthilata wî selcûqiyan gehişt Deryaya Spî ya Navîn. Paştir ji ber wî navê wî benderî bû "Elaîye". Wî êrîş kir ser benderê Sûdakê li ser Deryaya Reş û ji bo heyameka kurt nîvgizirta Qirimê jî êxist bin destê xwe.

Ev siltan ku gelek caran wekî "Keyqubadê Mezin" tê binavkirin, ji ber avahiyên zêde ku li paş xwe hiştine tê bibîranîn. Desthilatdariya wî wekî kopîtka herî dawîn ya desthilata selcûqiyan li Anatolyayê tê niyasîn. Piştî êrîşa Mexolan li nîva sedsala 13an, xelkê herêmê wekî dema zêrrîn li dema desthilatdariya wî dinihêrrî û gelek ji xûnkarên piştî wî bizav dikir ku ji bo rewakirina desthilata xwe neseba xwe bigehînin wî.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1188
Kategorî:Mirin 1237
Kategorî:Selcûqî
Sûdak

**Sûdak** (bi ûkraynî û rûsî: Судак, *Sudak*; bi tatariya Krimê: *Sudaq*) bajarekî nîvgirava Krîmê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Krîm
Kategorî:Ûkrayna
Prince

**Prince Rogers Nelson** (7ê hizêrana 1958 - 21ê nîsana 2016), stranbêj, muzîkvan, hilberînerê qeydkirî û fîlmmakerekî amerîkî bû.

Kategorî:Danserên amerîkî yên mêr
Kategorî:Gîtarvanên amerîkî yên mêr
Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Mirin 2016
Amazon (kompanî)

thumb|Logo

**Amazon.com, Inc.** kompaniyayeka bazirganiya elektonîkî û dûreberisandinê ya amerîkayî ye ko bingehê wê li Seattleya wîlayeta Washingtonê ye.

Jeff Bezosî li sala 1994ê ev kompanî damezirand. Amazon ji alîyê dahatê û sermayeyê ve mezintirîn kitfiroşa înternetî ya cihanê ye, û ji aliyê firotina giştî ve, piştî kompaniya Alibabayê kompaniya duyê ye. Malpera "Amazon.com"ê li destpêkê wekî kitêbfiroşgeheka serhêlanî dest bi karê xwe kir û paştir karê xwe berfirehtir kir û dest bi firotina wînokan anko vîdeoyan û mp3yan, kitêbdengan anko audiobookan, nermalavan, lîstikên wînokanî bi rêya dagirtinê, herwesa firotina amûrên elektronîkî, kincan û qumaşan, navmaliyan, xwarinê, lîstikên zaroyan û tiştên dî kir. Her weha, tayekê weşanê yê wê kompaniyê (Amazon Publishing), tomargeheka anko stodyoyeka filman (Amazon Stodyo), tayekê berhemînana amûrên elektronîkî ji bo karberan (e-xwînera Kîndle, depik anko tabletên Fire Fire TV, û amûrên Echo jî têda) û mezintirîn xizmetkara dûrberisandinê (IaaS û PaaS) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Kompanî
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Balafirgeh

[thumb|Balafirgeha navneteweyî ya [Hong Kongê (Çîn) li ser giraveke çêkirî hatiye avakirin.]]
**Balafirgeh**, **firgeh**, **firîngeh**, **firokexane**, qada firîn û niştina firokeyan e. Balafirgehên giring ên Kurdistanê Balafirgeha Amedê û Balafirgeha Navneteweyî ya Silêmaniyê û Balafirgeha Navneteweyî ya Hewlêrê ne.

## Çavkanî
Bazirganî

**Bazirganî** karê kirrîn û firrotin û danûstandina pertalan û xizmetkariyan di astekê berfireh da ye, nemaze heker ew pertalên danûstandinkirî li herêmekê ji bo herêmeka dî bihên veguhastin.

## Koka peyvê
Peyva bazirganî ji *bazar* + *gan* hatiye. *Bazar* kiryara kirrîn û firotinê anko danûstandinê ye, *-gan* jî paşgireka avakirina navê bikerî ye. Bi gotineka dî, bazargan ew kes e ko bazarî dike, anko dikirre û difiroşe.

## Dîrok
Ji demên berî dîrokê ve mirovan bazirganî kiriye. Dema mirovan berhemek ji hewcedariya xwe zêdetir berhem îna û hewcedariya wî bi berhemekê dî hebû ko wî her nebû an kêmtir hebû, dest bi danûstandinê kir. Anko, ji bo mînakê, hindek genim da ji bo wê ko hindek nîskan bistîne.

## Çavkanî
Qasimê Xelîlî

**Qasimê Xelîlî** di sala 1979an de li gundê Dîlan ku girêdayî bi Kerborana Mêrdînê ve ye hatiye dinyayê. Ew bi xwe ji gundê Xelîla ye. Ji ber bavê wî mela bû wî li gelek gundên derdora Kerboran zarokatiya xwe bûrandiye. Di salên notî de xwendina xwe ya dibistanê li Cizîr û Amedê kiriye. Di 2001î de piştî mezûniyeta zanîngehê dibe mamosteyê wêje û zimanê tirkî. Zewacî ye û bavê du zarokan e. 
 
Ji xortaniya xwe ve bi teybet ji bandora bavê xwe dibe meraqdarê ziman û wêjeya klasîk a kurdî. Hinek dersên erebî yê medresê jî xwendine.
 
Hê di dema zanîngehê de di kovara înternetî ya çand û hunera kurdî ku bi nav Mehname bû de çend helbestên wî têne weşandin. Lê piştî hingî heta sibata 2017an navberereke dirêj dide nivîsandinê. 
 
Helbestên wî kêm ji wan bi pîvana kîteyan in, piraniya wan bi aruzê ne. Hin helbestine serbest nivîsandibin jî bêhtir helbestên wî bi pîvan in. Dîse piraniya wan li ser mijarên evînê ne. Di helbestê de bi zanîn weke tercîhekî devoka Torê bi kar tîne.

Qasî çend pirtûkan helbestên wî hene û pirtûka wî ya bi navê Durr û Mercan çap bûye. 

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1979
Kategorî:Kesên ji Kerboranê
Guneh

**Guneh** di tevnax anko konteksteka dînî da, binpêkirin an pêşêlkirina qanûneka xwedayî ye. Wer weha, guneh dikare her hizir an kiryarek be ko havilî û peywendiya dilxwaz û îdeal di navbera Xûdê û kitekesî da xerab bike an wekî varrêbûneka ji jiyana îdeala mirovan be. Her weha, guneh dikare wekî binpêkirina binemayên exlaqî jî bihêt dîtin.

## Guneh li gorî dînên cuda

## Koka peyvê
Peyva "guneh" an gunahê di zimanê kurdî da ji peyva zimanê pehlevî "winah/winas"ê hatîye. Ew di zimanê farisî da bûye "gunah". Lê forma "winas"-a wê jî di kurdîyê da maye û bûye "binas", ko ev form di zimanê farisî da nemaye. Her çend e ko mehnaya binas û gunehê êdî ne yek e. Guneh di tevnaxeka dînî/exlaqî da dihêt bikarînan û binas di tevnaxeka civakî/mentiqî/zanistî da. Ji bo mînakê kurd dibêjin, "Binasên te bûn ez dereng mam".

## Çavkanî

Kategorî:Bawerî û doktrîna dînî
Kategorî:Dîn
Kategorî:Etîka dînî
Fethî

**Fethî** helbestvaneke kurd e.
 
Navê wî yê rastî Ebdulfettah û paşnavê wî jî Yazici ye.
 
Li derdora xwe û li herema ku lê dijiya bi navên Mela Ebdulfettahê Hazroyî û Hecî Seyda dihat naskirin.
 
M. Cevat Ergîn di nivîsa xwe ya ku di derheqê wî de nivîsandiye de sedema van unvanên wî wiha îzah dike: “Ebdulfettah Yaziciyê ku wek Seyda Hacî tê naskirin piştî ku perwerdehiya xwe ya medresê xelas kir re dest bi dayîna dersê kir ku ji ber vê yekê unvana “Seyda” ya ku li heremê ji bo alimên mezin tê bikaranîn, ji ber ku di emreke piçûk de çû hecê jêre “Hecî Seyda” û ji ber ku birayê wî bi navê Evdirrehman Yazici ji Begên Hazro re katiptiyê dikir paşnavê ‘Yazici’yê wergirt.”
Mela Ebdulfettahê Hazroyî di temamê helbestên xwe yên ku bi Kurdî, Erebî û Farisî nivîsandiye de mexlasa FETHÎ bikar aniye Wek mînak:
 
Bes e Fethî ji heddê xwe meçe der
Te‘alellah ji vê nezma delal e
 
Seyda Ebdulfettahê Hezroyî weke ku ji navê wî jî diyar e eslê xwe ji Hezroya Diyarbekirê ye. Seyda hêj dema ku biçûk bû dest bi tehsîla ilmê dike.
 
Di derbarê dîrok û cihê salbûna Seyda Ebdulfettahê Hazroyî de Mehmet Yalar wiha neqil dike: “Seyda Yazici di h. 1310/ m. 1892an de li Taxa Camiya Hazroya ku di wextê xwe de girêdayê Farqînê bû hat dinyayê. 2 jê qîz 2 jê lawik tevde çar xweşik û birayên wî hene û ew bi xwe di nav malbatê de zarokê herî mezin e.
 
Seyda weke kevneşopiya heremê hêj 10-12 saliya xwe de dest bi tahsîlkirina ilmê dike.”6 Seyda piştî ku 12 salan telebetî û 52 salan jî muderrîsî dikî re di Sibata sala m.1975an de li Hazroyê wefat dike.
 
Mela Ebdulfettahê Hazroyî hêj di xortaniya xwe de digel xalê xwe Ebdullah Düşünücü, rêya hecê girtiye û bi sed zehmetiyê vê rêwîtiya xwe ya hecê qedandiye.
 
Di derheqê vê yekê dîsa Ergîn wiha radigihîne: “ Di sala 1908an de dema ku 16 salî bû digel xalê xwe yê bi navê Ebdullah çûye hecê. Di ya rastiyê de Seyda niyet kiribû digel xalê xwe ji Hazrro heta Diyarbekir pê re were, lê îhtîmal e ji ber ku negihaştina kafîleya hecê û ji ber şertên nebaş ên wê heyamê, xalê wî jê xwastiye ku heta rêwitiya hecîbûnê xilas bibe pê re be û bi vê wesîlê Seyda Hazroyî çûye hecê û ji ber vê yekê jî bi navê Hecî jî hatiye binavkirin.
 
Seyda Ebdulfettah Hazroyî du caran zewiciye. Pêşî bi qîza xalê xwe Ebdullah Düşünücü re zewiciye, lê qet zarokên wî çênebûne. Piştî ku xanima wî di sala 1944an de wefat kir re bi qîza Şêx Muhammed Selîmê Hezaniyê (qs) ku întîsabî wî kiribû re zewicî û heta dawiya emrê xwe pê re zewicî ma. Encax ji vê zewaca wî ya duyemîn jî qet zarokên wî çênebûn

## Berhemên Wî yên bi Kurdî
 
* 1. Dîwan
* 2. Qesîdeya Qelem
* 3. Eqaîd
Tev de ji 5 helbestan pêk tê ku ew helbest ev in:
 
a-Divêtin Ger Bi Qencî Bî Muweśśef: 60 malik
b- Munebbeh Be Ey ‘Arifê Bû El-Kemal: 36 malik
c- Di Tewĥîda Xweda da ‘Ebdê Kemter:63 malik
d- Ela Ger Ŧelebkarî Ez Qa’il im:12 malik
e- Hezar ĥemd û ŝena û xweş meqale (tecwîd): 26 malik
* 4. Leyla û Mecnûn
* 5. Tercumeya Bed’ul Emalî

## Berhemên Erebî
 
1. Qesîdeya Tayî (Mulimmatul-ahzan)
2. Qesîdeya Alfabetîk
3. Hediyyetu 's- Sibyan
4. Tehyîcul-Qulûb
5. Lexez û nîşankirina dîrokê
6. Manzûmeyên di Derheqê Nahîv, Sarf û Qira’atê de
Qedriyê Cizîrî

**Seyid Qedrî Haşimî** an **Qedriyê Cizîrî** Helbestvanekî Kurd e

Navê wî yê durist **Muhemed** e, Kurê Haşim ê kurê Muhemed e. li berê da li Cizîrê bûne û xwe ji malbata Pêxemberê Îslamê û Seyîd dizanin.

Seyîd Muhemed bi nasnavê Qedrî tête nasîn.li sala 1317 koçîya heyvî beranber bi sala 1900 a zayînî li taxa Mîrelî li Cizîra Botan hatiye dinyayê. û li sala 1961 ê jî her li Cizîrê çûye ser dilovaniya xwe û li mizgefta Nebî Nûh li Cizîrê hatiye veşartin.

Dîwana wî ya bi navê "Dîwana Irfan" cara yekê li sala 1980 ê belav bûye û salên dawî jî bi têkoşana Tehsîn Doskî li Başûr hatiye çapkirin.

## Berhem
* Dîwan

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1900
Mele Ehmedê Heyderî

**Mela Ehmedê Heyderî**, helbestvanê kurd ê ku di çaryeka dawîn a sedsala 19an û nîvê yekem ê sedsala 20an de jiyaye. Di van salan de edebiyata klasîk a kurdî êdî hêdî hêdî serencama xwe biriye serî. Di vê qonaxê de Heyderî, bi nûnertiyeke serkeftî ve bûye yek ji xeleka dawîn a edebiyata kurdî ya klasîk.
 
Dîwana Heyderî, ji her aliyan ve gelek bi hêz hatiye vehonandin. Erûz, bi awayekî serkeftî hatiye tetbîq kirin. Di rêstina helbestan de rewanî û zimanekî vekirî hatiye tercih kirin. Di dîwanê de digel bêjeyên erebî û farisî, peyvên tirkî jî gelek hatine bikaranîn. Di bêjeyên farisî yên ku di dîwanê de hatine bikaranîn de, bêtir bêjeyên ku nêzikî kurdî an jî yên ku bi kurdî re hevpar in, hatine tercih kirin.
 
Herçiqas, Heyderî, helbestvanekî serdema nû be jî, him di nav çavkaniyên edebiyata kurdî yên dawîn de û him jî, di nav seyda û meleyên navdar ên ku di nav tradîsyona medreseyên klasîk ên kurdan de ne, cî negirtiye.
 
Anku, Heyderî digel ku bi berhemên xwe ve di lîteratûra kurdî de cî negirtiye, zêde nehatiye naskirin jî. Ji aliyekî din ve jî di serdema edebiyata klasîk a kurdan de, ji bilî çend îstîsnayan nivîsandina kitêbên biyografîk ên derheqê helbestvanan de zêde berbelav nebûne.
 
Ji ber van sedemên neyênî yên ku hatine destnîşankirin, derbareyê jiyana Heyderî de tu agahî û pêzanînên niviskî nîn in. Herwiha, girseya mezin a pêzanînên me yên derbareyî vê beşê, devkî ne.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Nuşînşar

**Nuşînşar** bajarek e di navçeya Nazê girêdayî bi bajarê Ûrmiyê di parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Îranê ye.
Şêniyên Nuşînşarê kurdên kurmanc û azerî ne û rêjeya wan teqrîben bi qasî hev e.

Nuşînşar 25 kîlometreyan ji bajarê Ûrmiyê dûr e û kevtiye bakurê bajarê Ûrmiyê û tê de gelek kargeh û karxaneyên piçûk û mezin wekî Karxaneya Şekira Ûrmiyê, Karxaneya Çîmentoya Sipî ya Ûrmiyê û dehan kargehên piçûk û mezin ên din.

Gelek rez û baxên mêweyan jî li Nuşînşarê hene ku ji wan mirov dikare sêv û tirî û zrddelî û xox û gêlasan nav bibe.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojavayê
Kategorî:Ûrmiye (navçe)
Keleha Çariyê

thumb|Keleha Çariyê

**Keleha Çariyê** bi kevnariya xwe vedigere hizarsalên berî zayînê û kevtiye nêzîkê gundê Çariya Ewraz ku 25 kîlometran dûr ji bajarê Selmasê ye.

Keleha Çariyê ku cihê jidayîkbûn û serhildana Simkoyê Şikak bû li ser zinareke bilind hatibû avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kelehên Kurdistanê
Erbeîn

**Erbeîn** (bi wateya "çil") roja bîstem ya meha safer bi dûçûna teqwîma hicrî ye. Çil roj piştî roja Aşûrayê ye ku şehadeta Husên bin Elî tê bibîranîn. Di mezheba şîe xwedî nirxeke mezin e.

## Çavkanî

Kategorî:Dîn
Kategorî:Şiîtî
Kategorî:Termînolojiya îslamê
Xedîr Xum (cejn)

**Xedîr Xum**, anku **Ẍedîr Xum** (bi erebî: غَدِيْر خُمّ, *Ghadīr Khumm*), an jî **Cejna Xedîra Xumê**, cejneke şîeyan e ku di roja 18em a zîlhiceyê de tê pîrozkirin.

Di sala dehê ya hicreta Muhemmed Pêxember de ji aliyê şîeyan ve tê bawerkirin ku di vê rojê de li herêma Xedîr Xum ku di navbera Meke û Medîne da dimîne, Li gorî şiiyan Muhemmed Pêxember wek xelîfeyê xwe Elî îlan kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Cejnên dînî
Kategorî:Şiîtî
Kategorî:Termînolojiya îslamê
Şahnameya kurdî

thumb | 220x124px |rast
thumb|Şahnameya kurdî
**Şahnameya kurdî** çirokên kurdî yên kevn in ku bi kurdî hatine gotin û nivîsîn. Hinek beşên girîng ên Şahnameya kurdî hene wekî Rosem û Sorab ya Bîjen û Menîje. Şahnameya kurdî bi gelek zaraveyên kurdî hatiye gotin û nivîsîn, lê zêdeyî zimanê Şahnameyê bi zaraveya goranî ye
. Hunermendê kurd Şehram Nazirî di albûmekê de Şahnameya kurdî jî beste kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kategorî:Wêjeya kurdî
Eka

**Eka**, **<nowiki/>'Ekka** an **Akka** (, , ) bajarekî li bakurê Îsraêlê ye.

## Dîroka Ekayê

## Eka, warê baweriyan
Kesên ji gelek dînan li vir hene. Navenda dînê behaîtî, Mala Mezin ya Dadê, li vir e.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên pîroz
Kategorî:Bajarên Îsraêlê

Kategorî:Fenîke
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îsraêlê
Şiîtiya dozdeh îmaman

**Şiîtiya dozdeh îmaman** an jî **İmamîye-i İsnâ‘aşer’îyye** (, ), şaxeke Şîe ne ku bi dûçûna wan mezheba wan bi rêbertiya 12 îmaman berdewam bûye. Ev bawerî dînê fermî yê dewleta Îranê ev ye.

## Pirtûk
* Horasanda Şiilik, İranda Şiiliğin Tarihsel Kökleri, Habip Demir
* Shiite Islam, Yann Richard

## Çavkanî

Kategorî:Îslam li Behreynê
Kategorî:Îslam li Iraqê
Kategorî:Îslam li Îranê
Kategorî:Îslam li Libnanê

Kategorî:Şiîtî
Nexoşxana Hîvî ya Zarokan ya Fêrkirinê

**Nexoşxana Hîvî ya Zarokan ya Fêrkirin**, anku **Nexweşxaneya Hêvî ya Zarokan ya Fêrkirinê**, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Afret û Zarokbûnê

**Nexoşxana Afret û Zarokbûnê**, anku **Nexweşxaneya Jin û Zarokbûnê**, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Tengaviya

**Nexoşxana Tengaviya**, anku **Nexweşxaneya Tengaviyan**, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

Nexweşxaneya Tengaviyan û Rûdanan di 11ê çiriya paşîn a 1998an de li parêzhgeha Dihokê ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hatiye vekirin. Qebara wê ya giştî digehe 122 textên nivistinê.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Taybetmend ya Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê

**Nexoşxana Taybetmend ya Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê**, anku **Nexweşxaneya Taybetmend a Sotinê û Neştergeriya Ciwankarî li Dihokê**, nexweşxaneyeke Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Lîgûrya

**Lîgûrya** (bi îtalî: *Liguria*; bi lîgûrî: *Ligûria*), herêmeke bakurê rojavayê Îtalyayê ye. Paytexta herêmê bajarê Genovayê ye. Çiyayên Alper û Apennîn li Lîgûryayê ye û rûerda herêmê bi rûerda Komara Genovayê ya berê wekhev e.

## Herêmên Lîgûryayê

* Genova
* Savona
* Imperia
* La Spezia

Kategorî:Herêmên Îtalyayê
Nexoşxaney Swîdî Taybet

**Nexoşxaney Swîdî Taybet**, anku **Nexweşxaneya Swêdî ya Taybet** (bi îngilîzî: *Swedish Specialist Hospital*), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxaney Newroz

**Nexoşxaney Newroz**, anku **Nexweşxaneya Newroz** (bi îngilîzî: *Newroz Hospital*), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxaney Jîn Înternaşnal

**Nexoşxaney Jîn Înternaşnal**, anku **Nexweşxaneya Jîn Înternasyonal** (bi îngilîzî: *Zheen International Hospital*), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxaney Firyakewtinî Rojavay Hewlêr

**Nexoşxaney Firyakewtinî Rojavay Hewlêr**, anku **Nexweşxaneya Tengaviyê ya Rojavaya Hewlêrê** (bi îngilîzî: *West Erbil Emergency Hospital*), nexweşxaneyeke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Giştî ya Amêdiyê

**Nexoşxana Giştî ya Amêdiyê**, anku **Nexweşxaneya Giştî ya Amêdiyê** (bi îngilîzî: *Amedy General Hospital*), nexweşxaneyeke Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Amêdî
Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Rozana

**Nexoşxana Rozana**, anku **Nexweşxaneya Rozana**, nexweşxaneyeke Kanî Masî ya herêma Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Hevalbenda Zaroka ya Amêdiyê

**Nexoşxana Hevalbenda Zaroka ya Amêdiyê**, anku **Nexweşxaneya Hevalbenda Zarokan a Amêdiyê**, nexweşxaneyeke Amêdiyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Ev nexweşxane dikevite Rojhelata Amêdiyê.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Zaxo

**Nexoşxana Zaxo**, anku **Nexweşxaneya Zaxoyê** (bi îngilîzî: *Zakho General Hospital*), nexweşxaneyeke Zaxoyê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Ev nexweşxane dikevite taxa Xebat a Zaxoyê.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Gulan ya Giştî ya Akrê

**Nexoşxana Gulan ya Giştî ya Akrê**, anku **Nexweşxaneya Gulan a Giştî ya Akrê** (bi îngilîzî: *Gulan General Hospital in Akre*), nexweşxaneyeke Akrê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexoşxana Akrê ya Giştî

**Nexoşxana Akrê ya Giştî**, anku **Nexweşxaneya Akrê ya Giştî**, nexweşxaneyeke Akrê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye. Nexweşxane dikevite cadeya Giştî ya Meydan, li Akrê.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Kempa Germava ya Awaran

**Kempa Germava ya Awaran**, anku **Kampa Germava ya Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Germava*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan li parêzgeha Mûsilê, Başûrê Kurdistanê. Ev xîvetgehe di xizîrana 2014an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Mamreşan ya Awaran

**Kempa Mamreşan ya Awaran**, anku **Kampa Mamreşan a Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Mamrashan*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Mamreşan, Şêxan, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di çiriya pêşîn a 2015an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Rewange ya Awaran

**Kempa Rewange ya Awaran**, anku **Kampa Rewange ya Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Rawanga (Qadiya)*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Sêmêl, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2014an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Xankê ya Awaran

**Kempa Xankê ya Awaran**, anku **Kampa Xankê ya Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Khanke*), xîvetgeheke awareyan e, dikeve nahiye Xankê, li qaza Sêmêl, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di tebaxa 2014an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Nêrgizlî 2 ya Awaran

**Kempa Nêrgizlî 2 ya Awaran**, anku **Kampa Nêrgizlî 2 ya Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Nargizlya 2*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di kanûna mezin a 2017an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Gewîlan ya Peneberan

**Kempa Gewîlan ya Peneberan**, anku **Kampa Gewîlan a Paneberan** (bi îngilîzî: *Refugee Camp Gawelan*), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Berdereşa Akrê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di sala 2013an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Domîz 1 ya Penaberan

**Kempa Domîz 1 ya Penaberan**, anku **Kampa Domîz 1 a Penaberan** (bi îngilîzî: *Refugee Camp Domiz 1*), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Sêmêlê, li parêzgeha Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê). Ev xîvetgehe di nîsana 2012an de hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Basirme ya Penaberan

**Kempa Basirme ya Penaberan** (bi îngilîzî: *Basirma Refugee Camp*), xîvetgeheke penaberan e ku dikevite qezaya Şeqlawayê, li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Behirke ya Awareyan

**Kempa Behirke ya Awareyan** (bi îngilîzî: *Baharka IDP Camp*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Hewlêrê, li parêzgeha Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê).

## Mijarên têkildar
* Behirke

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Êsyan ya Awaran

**Kempa Êsyan ya Awaran**, anku **Kampa Êsyan a Awareyan** (bi îngilîzî: *IDP Camp Esyan*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Şêxan li Badînan, Başûrê Kurdistanê. Ev xîvetgehe di kanûna biçûk a 2014an de hate vekirin. Hijmara kesên ku lê dimînin digihe 14.856. Qebarê kempê jî 450.000 m2 ye.

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Sûrdaş ya Awareyan

**Kempa Sûrdaş ya Awareyan** (bi îngilîzî: *Surdesh IDP Camp*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Dokanê, li parêzgeha Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê).

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Kempa Hesen Şam M2 ya Awareyan

**Kempa Hesen Şam M2 ya Awareyan**, **Kempa Hesen Şamî M2 ya Awareyan** (bi îngilîzî: *Hasansham M2 IDP Camp*), xîvetgeheke awareyan e ku dikevite qezaya Hemdaniyeyê, li parêzgeha Mûsilê (Başûrê Kurdistanê).

## Çavkanî

Kategorî:Kampên awareyan ên Kurdistanê
Stephen Hillenburg

**Stephen McDannell Hillenburg** (21ê gelawêja 1961, li Lawton, Oklahoma (DYA) – 26ê sermaweza 2018, San Marino, Kalîforniya (DYA)), mamosteyê biyolojiya deryayî û nivîskar û afirandêrê xêzefîlmê televîzyonê yê bi navê "Sifinc Bob " (1999–) bû.

## Çavkanî

Kategorî:Derhênerên televîzyonê yên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 2018
Kategorî:Xêzkarên xêzeçîrokan ên amerîkî
Nexweşxaneya Memorial a Amedê

**Nexwşxaneya Memorial a Amedê** (bi îngilîzî: *Diyarbakır Memorial Hospital*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Zarokan a Amedê

**Nexwşxaneya Zarokan a Amedê** (bi tirkî: *Diyarbakır Çocuk Hastalıkları Hastanesi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Almanî ya Amedê

thumb|Nexweşxaneya Almanî ya Amedê (2008)
**Nexwşxaneya Almanî ya Amedê** (bi tirkî: *Alman Hastanesi Diyarbakır*), nexweşxaneyeke taybet a Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Dewletî ya Selahedînê Eyûbî ya Amedê

**Nexweşxaneya Dewletî ya Selahedînê Eyûbî ya Amedê** (bi tirkî: *Diyarbakır Selahaddin Eyyubi Devlet Hastanesi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Beşa Bijîşkiyê ya Zanîngeha Dîcleyê

**Nexwşxaneya Beşa Bijîşkiyê ya Zanîngeha Dîcleyê** (bi tirkî: *Dicle Üniversiyesi Tıp Fakültesi Hastanesi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Saint-Pierre û Miquelon

**Saint-Pierre û Miquelon** (bi fermî Collectivité d'Outre-mer de Saint-Pierre-et-Miquelon) navê du giravên bixwerêveber yên girêdayî Fransa ne. Saint-Pierre û Miquelon dikevin bakur-rojavayê Okyanûsa Atlantîk û 60km nêzî parêzgeha Kanada Fondlanda Nû û Labrador e.

Kategorî:Amerîkaya Bakur
Kategorî:Bakurê Amerîkayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1946an de hatine avakirin
Kategorî:Herêmên Fransayê
Nexweşxaneya Gazi Yaşargil a Amedê ya Fêrbûn û Lêkolînê

**Nexwşxaneya Gazi Yaşargil a Amedê ya Fêrbûn û Lêkolînê** (bi tirkî: *Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğetim ve Araştırma Hastanesi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Navçeya Gêlê

**Nexwşxaneya Navçeya Gêlê** (bi tirkî: *Eğil İlçe Hastanesi*), nexweşxaneyeke Gêlê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Dewletî ya Erxeniyê

**Nexwşxaneya Dewletî ya Erxeniyê** (bi tirkî: *Ergani Devlet Hastanesi*), nexweşxaneyeke Erxeniyê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Dewletî ya Bismilê

**Nexwşxaneya Dewletî ya Bismilê** (bi tirkî: *Bismil Devlet Hastanesi*), nexweşxaneyeke Bismilê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Taybet a Veni Vidi

**Nexwşxaneya Taybet a Veni Vidi** (bi tirkî: *Özel Veni Vidi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Navenda Taybet a Fizyon a Tedawî û Rehabîlîtasyonê

**Navenda Taybet a Fizyon a Tedawî û Rehabîlîtasyonê** (bi tirkî: *Fizyon Özel Tedavi ve Rahabilitasyon Merkezi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Navenda Medoks a Tedawiya Oksîjena Hîperbarîk

**Navenda Medoks a Tedawiya Oksîjena Hîperbarîk** (bi tirkî: *Medoks Hiperbarik Oksijen Tedavi Merkezi*), nexweşxaneyeke Amedê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Nexweşxaneya Dewletî ya Navçeya Pasûrê ya Dr Abdullah Biroğul

**Nexweşxaneya Dewletî ya Navçeya Pasûrê ya Dr Abdullah Biroğul** (bi tirkî: *Dr. Abdullah Biroğul Kulp İlçe Devlet Hastanesi*), nexweşxaneyeke Pasûrê (Diyarbekir, Bakurê Kurdistanê) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Nexweşxaneyên Kurdistanê
Mero

**Mero** an **Mero 428**, bi navê rastî **Enes Meral** ( jdb. 28ê tîrmeha 2000 li Rüsselsheim , Almanya), rapvanekî alman e ku bi eslê xwe tirk e.

## Kariyer
Mero cara yekem li ser xwe formekî vîdeo ya rap li ser Instagramê baldar kiriye û gihişt bi qasî 450.000 şopîneran. Di 23ê çiriya paşîn 2018an de Mero piyasaya yekaneya xwe Baller Los weşandiye û bi pîvanekî mezin di YouTube ya almanî û wekî Spotify, iTunesê jî gihişte ser cihê yekem. Piştî rojekî vîdeo ya Mero xwe gihişt ser mîlyonekî temaşevanan û guhdarvanan. Li Almanyayê strana wî ket nava cihê yekan. Bi vî awayî Mero bû rapvanekî yekem a dîroka Singlecharts ya Almanyayê. Weşandina Albûma Stûdyoya yekem bi navê Ya Hero Ya Mero ji bo 1ê adara 2019an ve hate naskirin. Mero niha li ser peymana qeyda tomarkirinê ya Groove Attack e. Êdî di gulana 2018an de Mero ji rapvanekî kurd ê Rojhilatê Kurdistanê Xatar ve bin peymanê pejirandin.

## Dîskografî
### Albûma Stûdyo
* 2019 - Ya Hero, Ya Mero
* 2019 - Unikat

### Yekane (Single)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 2000
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rap
Kategorî:Rapvanên alman
Kobanî (pirtûk)

***Kobanî*** romaneke ji hêla Jan Dost ve bi kurdî hatiye nivîsandin û sala 2017an weşanxaneya Darayê ew li Stembolê çap û belav kiriye. Roman di eynî demê de bi erebî jî hatiye nivîsandin û sala 2018an li Tûnisê derket.

Çapa kurmancî nêzîkî 450 rûpelan e, tê de behsa jiyana malbatekê ji Kobanî dibe. Bi vegotina jiyana endamên vê malbatê re mirov tarîxa Kobanî jî nas dike, ji avakirinê de, berî bêtirî sed salî heta şerê efsaneyî yê ku li dijî Daişê sala 2014an qewimî.
Ev malbata ku roman behsa wê dike temsîla milletê kurd li Rojavayê Kurdistanê dike, roman hûrgiliyên jiyana her yekî ji malbatê dibêje, wek mînak Baranê mûzîsyen, Lewendê pêşmerge, Rewşena YPJ, Metînê gerîlla, Mihemedê wek kesekî ji rêzê, Xedîceya ku koçberî Ewropayê dibe û hin kesayetiyên din.
 
Di nav re, nivîskar wek gerreke fantazî jî berê xwe dide Kobaniyê, bajarê xwe yî ku ji 15 salan de ew nedîtiye, diçe kolana ku lê jidayik bûye û jiyaye, dibîne ku hemî wêran bûye, hîç kesek li wî bajarî nîne, tenê kavil û wêranî hene.

Ev roman behsa berxwedana keç û xortên kurdan jî dike, ku çawa bi şerê li dijî hêza tarî Daiş dengê wan li tevaya cîhanê belav bû û Kobanî bû sembola berxwedana li himber hovîtiyê.

Romana *Kobanî* hatiye wergerandin bo farisî û soranî.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Partiya Şoreşî ya Kurdistanê

**Partiya Şoreşî ya Kurdistanê** (**PŞK**) (tirkî: *Kürdistan Devrim Partisi*) partiyeke qedexekirî ye ku li Tirkiyê çalak e. Armanca partiyê damezirandina dewleteke kurdî ye ku xwe disipêre prensîpên marksîst-lenînîst.

PŞK li gorî polîsê Tirkiyeyê yek ji 12 rêxistinên terorîst yên çalak e.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1960an li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên komûnîst li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên neteweperwerê kurd
Kategorî:Rêxistinên siyasî
Komelgeh

[thumb|Dîmenek ji komelgeha Dêrelûkê (Dihok, [Badînan, Başûrê Kurdistanê)]]
**Komelgeh** (bi îngilîzî: *collective settlement, collective town*) gundên nû û kolektîv in ku ji salên 1970î heta salên 1990î li Başûrê Kurdistanê ji aliyê rejîma be's ve hatine avakirin ji bo kesên ku ji warên xwe ji ber ewlekariya rejîmê bi zorê hatibûn veguhastin.

Di 1975an de herêmeke bi dirêjahiya sînora Turkiyê û Îranê ya bi navê Kembera Ewlekariyê ji aliyê rejîma be’s ve hate çêkirin. Gundên vê herêmê, hemû gundên ku bi 10-30 kîlometreyan nêzîkî sînorê bûyî, hatine vala û wêrankirin û li dora 600.000 kesan hatine veguhastin bo warên nû yên bi navê “komelgeh”.

Di salên 1980î de jî rejîma Sedam Huseyn ji nû ve zêdeyî 4000 gundên kurdan wêran kirine û gelek nîştecihên van gundan dîsa hatine veguhastin komelgehên nû.

Piştî ku rejîma Sedam Huseyn ketibû, 2620 ji gundên wêrankirî, ji hêla Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve û bi alîkariya Neteweyên Yekgirtî û rêxistinên sînornenas cardin hatine avakirin.

Komelgehên Misêrîkê (1975), Pêşabûr (1976), Tilkeberê (1976), Dêrelûk (1977), Şêladizê (1977), Xankê (1985) li parêzgeha Dihokê ne.

## Çavkanî

Kategorî:Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Be's (bîrdozî)
Salomê Zûrabîşvîlî

**Salomê Zûrabîşvîlî** (; ), siyasetmedar û dîplomata Fransayê û Gurcistanê ye. Ew berbijarê Partiya "Armanca Gurcî" di hilbijartinên serokatiyê ya di sala 2018'an de bû.

Salomê Zûrabîşvîlî li Parîsê, di nav malbeta emîgrantên gurc jidayîk bû. Piştî bîst salan xizmeta dîplomatî ji aliyê Fransayê kişand. Heta sala 2004 beylozê Fransayê li Gurcistanê bû.

Di sala 2004 da, serokê Gurcistanê Mîxeîl Saakaşvîlî Zûrabîşvîlî li ser sewyê Wezîrê Derva tayînkir. Di sala 2007 da, Salomê Zûrabîşvîlî partyayê nû "Rîye Gurcistanê" sazdike, û diçe li opozîsyayê. Di sala 2013 da hate berbijare li parlamêntoyê Gurcistanê wek wekîlê aza. Di sala 2018 da, Zûrabîşvîlî bijare wek jinek yekem di dîroka Gurcistanê, ku bibe serokdewlet.

## Çavkanî

## Girêanên derve

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokdewletên Gurcistanê
Kategorî:Siyasetmedarên ji Parîsê
Komelgeha Bacid Kendal

**Bacid Kendal**, komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1975an de hatiye avakirin. Di sala 1998an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 522 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Pêşabûr

**Pêşabûr** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Peshabur*, *Feshabur*), komelgeheke wilayeta Dihokê (Badînan, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1976an de hatiye avakirin.

Di sala 1976an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 1.180 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Zerayen

**Zerayen** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Zarayan*), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin.

Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 10.085 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Hacîawa

**Hacîawa** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Hajiawa*), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1988an de hatiye avakirin. Di sala 1988an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 35.000 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Bineslawa

**Bineslawa** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Binaslawa*), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin. Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 29.939 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Angela Melillo

**Angela Melillo** (jdb. 20ê hezîrana 1967 li Roma, Îtalya) aktrîseke îtalî ya şano û sînemayê ye.

## Televîzyon

### Dans
* *[[Cocco (tv program)|Cocco]]* (Rai 2, 1989)
* *[[Stasera mi butto (tv program)|Stasera mi butto]]* (Rai 2, 1990)
* *[[Crème Caramel (tv program)|Crème Caramel]]* (Rai 1, 1991-1992)
* *[[Il TG delle vacanze]]* (Canale 5, 1991-1992)
* *[[Scherzi a parte]]* (Italia 1, 1992)
* *[[Il grande gioco dell'oca]]* (Rai 2, 1993)
* *[[Una voce per Sanremo]]* (Tmc, 1993)
* *[[Il Bagaglino|Saluti e baci]]* (Rai 1, 1993)
* *[[Il Bagaglino|Bucce di banana]]* (Rai 1, 1994)
* *[[Beato tra le donne]]* (Rai 1, 1994)
* *[[Il Bagaglino|Rose Rosse]]* (Canale 5, 1996)
* *[[Il Bagaglino|Gran Caffè]]* (Canale 5, 1998)
* *La zingara* (Rai 1, 1999)
### Karên din
* *[[Il grande gioco del Mercante in fiera]]* (Tmc, 1996)
* *[[Alle due su Rai Uno]]* (Rai 1, 1999-2000) – Co-presenter
* *[[Sereno variabile]]* (Rai 2, 2001) – Co-presenter
* *[[Il Bagaglino|Marameo]]* (Canale 5, 2002)
* *[[Il Bagaglino|Mi consenta]]* (Canale 5, 2003)
* *[[The Mole (TV series)|La Talpa]]* (Rai 2, 2004) – Competitor, **won**
* *[[Domenica in]]* (Rai 1, 2004-2005) – Co-presenter
* *[[Il Bagaglino|Facce ride Show]]* (Rete 4, 2006)
* *[[Il Bagaglino|Bellissima - Cabaret anti crisi]]* (Canale 5, 2009)
* *[[TV Mania]]* (Rai 2, 2010) – mevaniya mayîn

## Fîlmnîgarî
### Televîzyon
* *[[La casa delle beffe]]* 2000 – TV miniseries – Canale 5
* *[[La palestra]]* 2003 – TV film– Canale 5 – as Valentina
* *[[Il maresciallo Rocca|Il maresciallo Rocca 5]]* 2005 – TV, 2 episodes – Rai 1 – as Elena Neccini
* *[[Sottocasa]]* 2006 – TV – Rai 1 – as Tiziana Palme
* *[[Don Matteo]]* 2006 – TV, 1 episode – Rai 1 – as Marina
* *[[La figlia di Elisa – Ritorno a Rivombrosa]]* 2007 – Miniserie TV, 8 episodes – Canale 5 – as Princess Luisa di Carignano

### Sînema
* *[[Impotenti esistenziali]]*, directed by Giuseppe Cirillo (2009)
* *[[Al posto tuo]]*, directed by Max Croci (2016)

## Şano
* Tre Tre Giù Giulio directed by Pier Francesco Pingitore
* La Vedova Allegra directed by Gino Landi
* Troppa Trippa directed by P. Pingitore
* Crem Caramel directed by P. Pingitore
* Mavaffallopoli directed by P. Pingitore
* Tutte pazze per Silvio directed by P. Pingitore
* Romolo e Remolo directed by P. Pingitore
* Facce ride show directed by P. Pingitore
* Miracolo a teatro directed by G. Liguori
* Fashion e confucion directed by P. Mellucci
* Una fidanzata per papà directed by P. Moriconi

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Benedicta Boccoli Web page 

Kategorî:Aktrîsên îtalî
Kategorî:Îtalî
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Kesên ji Romayê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Şanogerên îtalî yên jin
Komelgeha Mela Omer

**Mela Omer** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Mala Omer*), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1979an de hatiye avakirin.

Di sala 1979an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 4.587 kesan.

## Mijarên têkildar
* Mela Omer

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Behirkê

**Behirke** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Bahirka*), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1978an de hatiye avakirin. piranî ya rûniştevanêt vê komelgehê li êşîra Mizûrî yane li dov de Şêrwanî, Biradostî û Herkî ne. Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 6.400 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Çemê Xerzan

**Çemê Xerzan** 480 kilometran ji bajarê banaha rojhalate û sulaymanian basure o zaryayen spi dura.

## Çavkanî

Xerzan
Birahîm Qasim

**Birahîm Qasim** nivîskar û helbestvanekî kurd e
Di sala 1961m an de li gundê Hemze Begê,herêma Dêrika Hemko li rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye.

Derçuyê Zanîngiha Helebê beşê Peymangiha Bazirganî di sala 1985 an de.

Bavê şeş zarokan e.

Karmendê dezgeha Cotkara ye.

Endamê desteya rêveber ya Yekîtiya Nivîskarên Kurdistana Sûriya ye.

Endamê desteya sernivîser a Kovara Pênûsa Azad de ye.

Endamê Komîteya Mihrecana Helbesta Kurdî li Sûriya ye.

Mamostayê beşê wêje di Peymangiha Bedirxan de ye.

## Berhem

* 1-Şîn û Zayîn-Helbest çapa Şamê 1991m.

* 2-Fîxan-Helbest çapa Dêrika Hemko 2005m.

* 3-Vekolîn – vekolîneke lezgîn di tore û wêjeya Kurdî de çapa Dirika Hemko sala 2012.

* 4-Vekolîn – Ciwaniya Helbesta Kurdî- çapa Hesekê sala 2017 an de.

* 5-Azariya Dêmên Mehweşîn –Helbest- çapa Qamişlo sala 2018 an de.

## Çavkanî
Komelgeha Kanî Qirjale

**Kanî Qirjale**, **Kanî Qiřjałe** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Kani Qirjala*), komelgeheke Hewlêrê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1974an de hatiye avakirin.

Di sala 1974an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 2.793 kesan.

## Mijarên têkildar
* Kanî Qirjale

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Kasa pîroziyê

[thumb|''Keça kasa pîroziye'' li gorî [Dante Gabriel Rossetti (1874)]]
**Kasa pîroziyê** an jî **Graal**, di mîtolojîya xiristiyaniyê de kas xwedî hêza derhozeyî ye û li gor gotinan Îsa ev xas şîva dawiyê bi kar anîye. Tê bawerandin ku Ûsivê Aramatî dilopên xwîna Îsayê xaçkirî di vê piyanê de civandine.

Behsa Kasa pîroz cara pêşîyê di efsaneyên Key Arthur û Şahsiwarên Maseyên Gilover de -yên di sedsalên 12-13ê de dest bi nivîsandina wan hatiye kirin- tê kirin. Weha xuya ye ku serkanîya îlhama efsaneyên piyala pîroz, mîtolojiya keltî ye. Di mîtolojîya keltî de pir nimûneyên şaxên çavkaniya adaniyê, sîtilên nexweşan sax dikin û mirîyan zindî dikin, hene. Nimûneyên herî berbelav jî sîtila ciwanîya bêdawî ya Dagda û sîtila nemirîyê ya Bran in."

## Çavkanî
Komelgeha Piremegrûn

**Piremegrûn** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Piramagrun*), komelgeheke Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1988an de hatiye avakirin.

Di sala 1988an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 17.118 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Hellûşîn

thumb|Bergiriya xaneyî ya bergiriya giştî, bi rêbaza hellûşînê pêk te.
alt=|thumb|Hellûşênera gewre hokara nexweşiyê qûtdide
Ji aliyê xirokên spî ve daqurtandina (xwarin) hokarên nexweşiyê, wekî **hellûşîn**, **daûrandin** an jî **fagosîtoz** tê navkirin (bi înglîzî *phagocytosis*). Xaneyên karê hellûşînê pêk tînin jî wekî **hellûşêner** (fagosît) bi nav dibin. Hellûşîn corek ji rêbazên bergiriya giştî ye. Heke hokara nexweşiyê ji çerm û linceperdeyê derbasî nav laş bibe, bergiriya xaneyî çalak dibe. Xaneya dendrîdî, hellûşênera gewre û nêtrofîl berbesta yekemîn a xaneyî ya laş in û bi hellûşînê, rê li ber hokarên nexweşiyê digirin. Xaneyên hellûşêner bi awayek çalak, li her derê laş de, di nav xwînê, an jî li nav xane û şaneyan de digerin. Heke rastê hokarên nexweşiyê werin, hellûşêner hokarên nexweşiyê qûtdidin (daqurtînin) û têkdişkînin. Ji ber ku li ser rûyê hokarên nexweşiyê de **nexşên molekulên tekîldarê hokarên nexweşiyê** (PAMPs) heye, xaneya hellûşêner bi alîkariya **wergirên nasîna nexşan**(PRRs) ji hebûna hokara nexweşiyê (dijepeydaker) haydar dibe. Dema hokara nexweşiyê bi wergirên nasîna nexşê re ket têkiliyê(temas), ev beşa parzûna xaneyê ber bi sîtoplazmayê ve tê kişandin. Parzûna hellûşênerê bi zirpêyan hokarên nexweşiyê dorpêç dike û hokara nexweşiyê dixe nav kisikê, ev kîsik wekî fagozom tê navkirin. Lîzozom endamokek xaneyê ye û enzîmên herisînê lixwe digire. Lîzozomên xaneya hellûşênerê, xwe bi fagozomê ve dizeliqînin, ev pêkhate wekî fagolîzozom tê navkirin. Lîzozom, enzîmên herisînê ber dide ser hokara nexweşiyê. Enzîm hokara nexweşîyê diherisîne û têkdişikîne, hin madeyên neherisbar û bêkêr bi egzosîtozê ji xaneyê tên avêtin. Bi vî awayê di nav xwîn û derdora xaneyan de rê li ber zêdebûna hokorên nexweşiyê tê girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
1138

## Bûyer

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
* Selahedînê Eyûbî, serleşkerê kurd

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Çiğdem Aslan

**Çiğdem Aslan** ( bilêvkirin wekî : Çîẍdem Aslan), ( jdb.1980 li Stembolê) stranbêjeke Kurda Elewî de.

## Jiyan û kariyera hunermendî
Çiğdem Aslan ji malbatek muzîkvanî ya bi eslê kurdên elewî tê. Ew li Zanîngeha Stenbolê wêjeya îngîlîzî xwend û di 2003 de çû London.Li wir ew li Koleja Goldsmithsê ya Zanîngeha Londonê muzîk dixwend. Bi bandora muzîka etnîkî ya tirk û sephardîk ve, ew li Londonê beşdariya Dunav Balkan Group , komek muzîkê ku asoyên muzîka wê berfireh kir.

## Rexneya muzîkê
Muzîka Çiğdem Aslan di medyayê de pir erênî tê pêşwazîkirin. Digel gotarên di çapemeniya pispor de, gotarên di rojnameyên rojane de derketin. Herdu rojnameya Guardian a brîtanî û rojnameya belaş Evening Standard gotarên xwe yên berfireh dan. Hevpeyivînek bi wê re ji hêla rojnameya fransî Libération ve di sibata 2014an de hate weşandin.
Her çend kovara çandî ya viyenewî ya bi navê Cultural News derbarê wê de dibêjin " Berfînxaneke agirîn ji Tirkiyeyê", ew kovar ema di qursê de pir tişteyî dibe. Portala Internetê ya Deutsche Welle, Qantara.de, li ser gera yekem ya Ewropî ya Çiğdem Aslan, ku li Berlînê dest pê kir, ragihand, û muzîka wî wekî "stranên derketî" û Rembetiko wekî "Bluesê egeyî " binav dike.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kategorî:Kurdên elewî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Komelgeha Şoreş

**Şoreş**, **Şoriş** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Shorish*), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di sala 1987an de hatiye avakirin.

Di sala 1987an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 16.000 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Komelgeha Tekiye

**Tekiye** (bi guhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Takya*), komelgeheke Derbendîxanê (Silêmanî, Başûrê Kurdistanê) ye ku di salên 1975-1978an de hatiye avakirin.

Di sala 1978an de hijmara şêniyên komelgehê gihaye 15.800 kesan.

## Çavkanî

Kategorî:Komelgeh
Karzan Qadir

**Karzan Ebdulkerîm Qadir**, bi îngilîzî: *Karzan Kader* ( jdb. 8ê îlona 1982 li Silêmaniyê, Başûrê Kurdistanê) lîstikvan, derhêner û fîlmnamenivîsê kurd e.

Ew 9 salî bû wexta ku malbata wî di sala 1990î de ji seva şerê Iraqê direvîn Swêdê. Li wê welatê ew bi xwîşk û bira mezin dibû. Niha ew li Stockholma Swêdê dijî. Di sala 2007an de, wî li Akademiya Hunerên Dramatîk a Stockholmê (SADA) tomar kir ku derhêneriya xwendinê bike. Kurtefîlmê wî Bêkes (*Bekas*) di dawî de Oscarê xwendekaran wergirt û ket fîlimê ya nîgarkirî.

## Fîlmnîgarî

### Lîstikvanî

### Derhênerî

## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Aktor
Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1982
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Kurdên Swêdê
Kategorî:Mirovên zindî
Keşe Brown

**Keşe Brown** (bi îngilîzî: *Father Brown*) keşeyekî romayî-katolîkî û aşopî ye ku di navbera salên 1910 û 1936 di 53 kurteçîrokan de weşandî bûn û ji aliyê nivîskarê îngilîz Gilbert Keith Chesterton ve hatibûn nivîsandin. Keşe Brown bi pejn û têgeheştina xwe ya mezin sir û tawanan çareser dike. Kesê Keşe Brown hinek li ser keşeyê John O'Connor binyatkirî ye û ku bandorekî mezin dilîst ji ber ku Chesterton guherand di xaçxaneya katolîktiyê.

## Karakter
Chesterton keşe Brown wekî keşeyekî katolîk ê romayî yê kurt , bi kincên bêform, sîwanekî mezin, û nêrînek nediyar a li ser xirabiya mirovan diyar dike. Di kurteçîroka "The Head of Caesar" de ew berê keşeyê Cobhole li Essex bû, û naha li Londonê dixebite". Ew di çîroka "The Cross Blue" ku di sala 1910an de hatî çapandin cara yekem tê xuyandin ku pênc cilt bi pêncî kurteçîrok de didomîne. Du çîrokên din jî piştî paşîn hatibûn vedîtin û weşandin, ku pir caran ji hêla tawankarê nûsazkirî M. Hercule Flambeau ve hatin piştgirî kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Detektîvên brîtanî yên honakî
Kategorî:G. K. Chesterton
Kategorî:Îngilîzên honakî
Kategorî:Kesayetên honakî
Kûçûk Manxid

**Kûçûk Manxid** (), gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Ceyhanê
Altîkozbekerlî

**Altîkozbekerlî** (), gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Ceyhanê
Giyabîrovk

[thumb|Giyabîrovk (''Funaria''), [Qerejdax, Bakurê Kurdistanê]]
**Giyabîrovk** (bi latînî: *Funaria* sp.) cureyekî giya ye ji famîleya *Funariaceae*. Li dor 210 cureyên giyabîrovkan hene.

## Çavkanî

Kategorî:Riwek
Pfäffingen

Gundek li herêma Baden-Württembergê.di geropana Tübingen li welatê Almaniyayê ye

thumb|250 px

Kategorî:Almanya
Mercemek

**Mercemek** (Mercemeka Abûzex, Mercemeka Nûxay; ), gundekî bi ser navçeya Ceyhana Edeneyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Ceyhanê
Mormontî

thumb|Perestgeha Salt Lake ya Dêra Îsa ya ezîzeyên dema dawiyê sembola navdartirîn ya avahîsaziya Mormontî ye
**Mormontî** de hemû cîvakên ola xiristiyanî tên hesibandin ku tevî Încîlê Pirtûka Mormon jî dipejirînin. Bi gotina Mormonan pêxemberê mormontiyê Joseph Smith di sala 1827 li kaşên Cumorah siniyên zêrîn dîti bû û ji wan siniyan ew Pirtûka Mormonê wergerand. Pirraniya lixwenanên mormonî wehîyên din ên nas dike ku di nivîsa Doctrine and Covenants de hatine berhevkirin .

Di sala 1830an de, Smith yekem bawermendiya yekem *Church of Christ* damezrand. Ew ji civaka Mesîh derket, ku îro nêzîka 250.000 endam heye  û duyemîn dêrê mezin ê mormontiyê e. Wekî ku di sala 1880an de wekî domdara qanûnî yê *Church of Christ* a esasî hate nasîn, xwediyê perestgeha kevnartirîn e - Mormonan ji wan re nivîsgehên navendî re dibêjin "perestgeh" - û piraniya belgeyên ji hîştinê Joseph Smith, Jr.

## Çavkanî

Kategorî:Dîn
Kategorî:Dînên îbrahîmî
Kategorî:Joseph Smith
Bîhoka li pişt sînor (pirtûk)

thumb|Kulîlka bîhokê
***Bîhoka li pist sînor***, berhemeke nivîskarê kurd Arjen Arî ye. Pirtûk di 2010an de di nava weşanên Avesta de derket û ji 26 çîrokên wekî "hinekî bîranîn û hinekî çîrok" pêk dihê û 118 rûpelên wê hene.

## Çîrokên berhema "Bihoka li pist sînor"
# Bajarê Mar Efra'îm
# Gur
# Qelî û serê çivikan
# Meleko
# Por
# Birîna Reş
# Kalo
# Kirîven min
# Piçek zaroktî
# Kêra Midyadî
# Kewar
# Semyantî
# Mizeyyin
# Nokên sêwiyan
# Heft rojên...
# Çîrok
# General Mahmûd
# Çîroka Pîrê
# Qismet
# Bîhokê, anku Bîhokê
# Sînor
# Havîn
# Du çivîk
# Sêhezarûheft
# Şermola
# Diranekî kurmî

## Çavkanî

Kategorî:Arjen Arî
Kategorî:Çîrokên kurdî
Kategorî:Pirtûkên kurdî