open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shandong

thumb|Shandong
 **Shandong** () parêzgeheke li ser peravên rojhilatê Çînê ye. Shandong di zimanê çînî de tê wateya "rojhilatê çiya". Ji ber ku li rojhilatê çiyayê Taihangê (太行山) ye, ev nav hildaye. Gundê Qufu yê ku fîlozofê çînî Konfusyus e li vê parêzgehê ye.

Rûerdê parêzgehê 156 700 km² ye. Di 2004an de hejmara niştecihên parêzgehê 91.800.000 kes bû.

## Çavkanî
Newark, Nû Jersey

**Newark**, bajarê herî mezin ya parêzgeha Nû Jersey ê ye û bajara 68mîn mezin ya DYA ye.

## Gelhenasî

## Bajarên hevkar

* **[[Freeport]]**, Bahama
* **[[Douala]]**, Kamerûn
* **[[Xuzhou]]**, Çîn
* **[[Aveiro]]**, Portûgal
* **[[Belo Horizonte]]**, Brezîl
* **[[Banjul]]**, Gambiya
* **[[Kumasi]]**, Gana
* **[[Porto Alegre]]**, Brezîl
* **[[Monrovia]]**, Lîberya
* **[[Gence]]**, Azerbaycan
* **[[Rio de Janeiro]]**, Brezîl
* **[[Governador Valadares]]**, Brezîl

## Galerî

Wêne:Newark Museum Facade.jpg
Wêne:2018-07-16 17 00 28 View north along New Jersey State Route 21 (McCarter Highway) at Edison Place in Newark, Essex County, New Jersey.jpg
Wêne:New Jersey Transit Newark Light Rail Kinkisharyo104.jpg
Wêne:Sacred Heart fr hill center jeh.jpg
Wêne:Military Park.JPG
Wêne:Newark NJPAC adj.jpg


## Çavkanî
Zhejiang

thumb|Zhejiang
**Zhejiang** (çînî: 浙江) , parêzgeheke Çîn e. Pîşesazî dewparêzgehê girîng e. Li rojhilatê Çînê cih digire.

## Girêdanên derve

Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1368an de hatine avakirin
Kategorî:Parêzgeh
Taywan (Komara Gel a Çînê)

thumb|Taywan (Komara Gel a Çînê)
**Tayvan** (çînî: 台湾省; "*Táiwān shěng"*), ew herêm e ku Komara Gel a Çînê, wekî parêzgeha 23 emîn qebûl dike. Komara Gel a Çînê tu carî Girava Taywanê kontrol nekiriye û vê gavê ji hêla Komara Çînê ve tê birêvebirin. Rûerda wê 35.581 km² ye. 

## Binêre
Taywan

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Parêzgeh
Kategorî:Siyaseta Taywanê
Xalîbê Dehlewî

**Xalibê Dehlewî** an **Mîrza Esedullah Xan Xalib** (jdb. 1797 - m. 1869) helbestvanê Hindistanî ku helbestên xwe bi zimanê farisî û urdû nivîsandiye.

Dema Împeratoriya Moxol a Hindistanê ji dayîk bûye û paş kolonizasyona Britanyayê jiyana xwe ji dest daye.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî
Kategorî:Jidayikbûn 1797
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Mirin 1869
Ningxia

**Ningxia** (çînî: 宁夏, "Ninghsia**"**) Bi fermî **Herêma Xweser a Ningxia Huy**. herêmeke xweser a Çîn e. Ew li bakurê welat ta cîh digire. Ew di nabera Mongolya Hundir , Shaanxi û Gansu da ye. Rûerdê wê 66.000 km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 5.880.000 kesî. Navenda wê ya îdarî Yinchuan e.

## Erdnîgarî
Li bakur, plato ya Ningxia li dora çemê Zer dirêj dibe. Li başur, deşta Huan Gtu û çiya hene.

## Dîrok
Piştî ku herêm bi xanedana Qin ve hate girêdan, di xanedana Han da ew bû navçeyek. Di dema xanedana Song de, Tangutan xurt bun û paytexta xwe li Yinchuan ava kirin, dewleta Xia ya Rojavayê ava kirin. Lêbelê, ew ji hêla Împaratorîya Mongol ve hat dagirkirin û hilşandin.

Piştî xanedana Yuan, hêjmara misilmanan zêde bûn û dever hate islamî kirin.

## Demografî
Çînî- %79

Huy - %20

Mançu - %0,4

Gelê Huy difikirin ku bi eslê xwe Ereb, Farisî û Tirkî ne.

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1958an de hatine avakirin
Kategorî:Parêzgeh
Formûla Karl von Terzaghi

Formula Karl Von Terzaghî ya ji bo pîvandina hilgirîna zemînan e.

## Taybetiyên formulê
Formuleke ampîrîk e. Ji ber vê yekê bê yekeyên pîvanê ye. Ev formula han, nirxeke teqez napîve. Encama wê nirxekî teqrîbî ye. Ji bo zemîn zêdetir di nav sînorên qada ewle de bimîne, (Qk) li gor rewşa zemîn, ava jêrzemînê û çend faktorên guhêzbar bi çençarjimareka ewliye ve tê dabeşkirin. Ji ber ku kirariya dabeşkirine nirxekî teqez peşniyar nake divê avahîsaz ji bo bibe xwediyê fikrekê vê formulê bi kar bîne.

## Çavkanî

Kategorî:Yekeyên pîvanê
Guangxi

thumb|Guangxi
**Guangxi** (çînî: 广西; "Gvangjsih**"**), Bi fermî **Herêma Xweser a Guangxi Zhuang** herêmeke xweser a Çîn e.

## Dîrok
Navçe bi fermî di sala 214 (B.Z.) de bûye beşek ji Çînê. Piştî ku ew ji hêla xanedanên cûda ve hate îdare kirin, wê di sala 1279an da di dema xanedana Yuan de navê xwe yê îro hilda. Ji 1368an heta 1644an, di bin hukumdariya Ming de, heya 1911an di bin hukumdariya Qing da ma. Ew bi herêma cîran Guangdong va, navenda şoreşa neteweyî ,ya ku di destpêka sedsala 20an de ji aliyê Sun Yat-sen ve hatî pêşeng kirin, bû. Herêm di şerê duyem ê cîhanê da bu encamên erîşên Japonî û piştî şer ji Japoniyan hate girtin, Ew di sala 1949an de wekî herêmek îdarî ya Çînê hate îlankirin. Di sala 1958an de, herêma Xweser a Guangxi Zhuang hate afirandin.

## Erdnîgarî
Piraniya axên Guangxi ji girên ku ji 500 û 1000 m bilinde pêk tê. Germahi ji bo çandiniyê li seranserê salê guncan e. Ji ber bandora bayê muson barîna baranê zêde ye.

## Demografi
Nifûsa Guangxi ji gelên Çînî, Zhuang, Yao, Meo û Dung pêk tê. Zhuang, ku hêjmara wî nêzî 14 mîlyon e û bi eslê xwe ji Guangxi ye, bi gelemperî di navend û rojavayê herêmê de dijîn û Çînî jî li rojhilatê heremê dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1958an de hatine avakirin
Kategorî:Parêzgeh
Mongolya Hundir

thumb|Mongolya Hundir
**Mongolya Hundir** (çînî: 内蒙古 , *Nèi Měnggǔ*, bi fermî **Herêma Xweser a Mongolya Hundir**, bi mongolî: Өвөр Монгол, *Övör Mongol*), herêmeke xweser a Çînê ye. Rûerdê wê 1.183.000 km² ye, di 2004an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 23.840.000 kesî. Navenda wê ya îdarî Hohhot e.

## Dîrok
Mongolya Hundir (başûr) û der (bakur; Mongolya heyî) ji sedsala 17an ve heremên cuda ne. Du sal berî damezrandina Çînê (1949), Mongolya Hundir ji hêla komunîstên ku vê herêmê kontrol dikirin bi avayekî herêma xweser hate îlankirin. Piştî şoreşa çandê ya Çînê (1969) sînorên wê hate guhertin û axa wê hate teng kirin. Ev rêkeftin di sala 1979an de hate betal kirin û herêm hatîn vegerandin sînorên xwe yên berê.

## Demografî
Komên etnîkî li Mongolya Hundir (2000)

## Mijarên têkildar
* Mongolya
* Zimanê mongolî

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1947an li Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1947an de hatine avakirin
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Parêzgeh
Xinjiang

**Xinjiang** (, bi ûygûrî: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى,*Şincang ûyẍûr aptonom rayonî*, bi fermî **Herêma Xweser a Xinjiang Uygur**, an jî **Ûygûristan**), herêmeke xweser a Çînê ye. Rûerdê wê 1.664.897 km² ye, di 2015an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 23.597.300 kesî. Navenda wê ya îdarî Urumçî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1955an li Çînê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1955an de hatine avakirin
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Parêzgehên Çînê
Tragopogon pratensis

thumb|rast
[thumb|''Tragopogon_pratensis'' - [MHNT]]

Tragopogon pratensis, Siping an jî rîşê bizinê. Siping kulîlkek di malbata beybûnan (Asteraceae) de ye .li Ewporayê û bakûra emrîkayê belav bûye û bi gelemperî kêlekê rê de heşin dibe.
Navbera meha hezîran û cotmehê kulilk dide û tîyeya wî 3-5cm dibe. rîşe û bişkojê wî jî tê xwarin û bistikê wê darşîr e.

## Taybetmendiya siping
Ji 30 cmê heta 100cm dirêj dibe. ji (Scorzonera humilis) ê kintir e lê belgê gulê wê ji dirêjtir e

## Bikar anîn
Bi rîş û bistikê wan va seleteya dîyabetîk tê çêkirin
Chongqing

**Chongqing** (çînî: 重庆, *Chóngqìng*), bajarekî di asta parêzgehî de ye ku li herêma başûrê rojavayê Çînê cîh digire.

Chongqing, ku heta demeke nêzîk bajarê parêzgeha Sichuan bû, di 14ê adara 1997an de bû bajarekî li asta parêzgehê.

Rûerdê bajar 82.403 km² ye, di 2014an de hejmara niştecîhên parêzgehê digihe 47.000.000 kesî.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Çînê

Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1997an de hatine avakirin
Hefei

**Hefei** (çînî: 合肥, *Héféi*, navên berê: **Ho-fei**, **Luzhou** û **Luchow**), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Anhui ya Çînê ye. Ew di heman demê de navenda siyasî, aborî û çandî ya parêzgehê ye jî. Rûerdê bajar 11.434 km² ye, di 2014an de hejmara niştecîhên bajêr digihe 15.800.000 kesî.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Hîwa (rêxistin)

**Hîwa** yan **Hîvî** yan jî **Hêvî** rêxistina ku li sala 1939ê ji aliyê şêwirmenê Şêx Mehmûdê Berzencî, Refîq Hilmî ve bi awayeke veşartî hate damezrandin. Di serdema şerê cîhanî yê duyem de hêza xwe mezin kir. Lê li sala 1944ê belav bû. Rêxistin bû sê parçe, hindek tevlî Partiya Komûnîst ya Iraqê bûn.Hindek tevlî Partiya Şoreş 1945, hindek jî tevlî Partiya Rizgarî 1945 bûn. Di encama yekitiya van partiyan de Partiya Demokrat a Kurdistanê ava bû.

Têkiliyên Hîwa (rêxistin) û Komeley Jiyanewey Kurdistan wî wextî gelek xurt bûn.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistin
Serhildana Ebdurehman Paşayê Babanî

Ebdurehman Paşa, îdara xwe ya li Silêmaniyê xurt kir û di sala 1804ê de cara yekemîn tevgera netewî da dest pêkirin. Li hember êrîşên osmaniyan, Silêmanî terk kir. Di sala 1806ê de, hêzên osmaniyan bi bin xist û carek din paytextê mîrîtiyê bajarê Silêmaniyê zeft kir. Osmaniyan, di sala 1808ê de, carek din êrîş birin ser Ebdurehman Paşa. Mîr, piştî xiyaneta Mehmûd Paşayê Kurd, tevî hin hêzên xwe derbasî Îranê bû. Demek şûn de jî li wira çû ser dilovaniya xwe.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Rojhilatê Kurdistanê
* Serhildana Ehmed Paşayê Babanî

## Çavkanî
Ehmed Paşayê Babanî

**Ehmed Paşayê Babanî** ji Malbata Babaniyane û pêşengê Serhildana Ehmed Paşayê Babanîye.

## Çavkanî

Kategorî:Kurd
Serhildana Ehmed Paşayê Babanî

**Serhildana Ehmed Paşayê Babanî** li sala 1812ê ji aliyê Ehmed Paşayê Babanîve ji bo tolhildana mamê xwe Ebdurehman Paşayê Babanî li dijî Osmaniyan hatiye destpê kirin.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Rojhilatê Kurdistanê

## Çavkanî
Ehmed Naîmê Babanî

**Ehmed Naîmê Babanî**(1872-1934) fîlozof û mamosteyekî kurd-osmanî ye. Kurê Mistefa Zihnî Paşayê Babanî bû. Endamê Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd bû. Li gel Avniye Serinken zewicî bû.

## Mijarên têkildar
* Malbata Babaniyan

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1872
Kategorî:Kesên ji Bexdayê
Kategorî:Mirin 1934
Mistefa Zihnî Paşayê Babanî

**Mistefa Zihnî Paşayê Babanî** (1850-1929) siyasetmedarekî osmaniyan bû ku gelek erkên girîng di rêvebirina dewletê de wergirtine. Li Silêmaniyê hatiye dinê û li wir xwendiye û piştre diçe Bexdayê û dibe katibê wîlayeta Bexdayê. Mistefa Zihnî 5 heb pirtûk nivîsandine û hemî jî di dema osmaniyan hatine çapkirin. Ew li nêzî 10 bajaran mutesîrfî û li sê bajaran jî walîtî kiriye. Di 1929an de li Stenbolê wefat kiriye. Lê hêjayî gotinê ye ku têkiliya Mistefa Zihnî Paşa û Cemiyeta Tealiya Kurd bi hev hebû.

## Malbata wî
* Kurên wî: Ehmed Naîmê Babanî, Îsmaîl Heqî Babanî, Huseyîn Şukrî Babanî, Suleyman Hikmet Babanî
* Neviyên wî: Cîhad Baban

## Mijarên têkildar
* Malbata Babaniyan

## Çavkanî

Kategorî:Îtihad û Teraqî
Kategorî:Jidayikbûn 1838
Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê
Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Mirin 1911
Kategorî:Paşa
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Împeratoriya Osmanî
Îsmaîl Heqî Babanî

**Îsmaîl Heqî Babanî**(1876-1913) siyasetmedarekê kurd-osmanî ye. Kurê Mistefa Zihnî Paşayê Babanîye.

Îsmaîl Heqî Babanî parastvanekê girîng yê pantirk bû. Hevalê Ziya Gökalp û Suleyman Nazif ku herduyan jî dijitiya kurdbûnê û rêxistinên kurdan dikirin.

## Mijarên têkildar
* Malbata Babaniyan

## Çavkanî
Huseyîn Şukrî Babanî

**Huseyîn Şukrî Babanî** (1890-1979) profesorê iqtisadê û rojnamevanekê kurd e ku ji Malbata Babaniyane. Kurê Mistefa Zihnî Paşayê Babanî ye û endamê Cemiyeta Tealiya Kurd bû.

## Çavkanî
Cîhad Baban

**Mistefa Cîhad Baban** (1911-), rojnamevan û siyasetmedarê kurd e ku li Tirkiyeyê wezîretiya çandê kiriye. Neviyê Mistefa Zihnî Paşayê Babanî û kurê Suleyman Hikmet Babanîye.

Hêjayî gotinê ye ku Yaşar Kemal bi brazaya Cîhad Baban Ayşe Semiha Baban re zewicî bû.

## Mijarên têkildar
* Malbata Babaniyan

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1911
Kategorî:Mirin 1984
Kategorî:Parlamenterên Stembolê
Kategorî:Rojnamevanên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî
Neslîhan Baban

**Neslîhan Baban**(5 gelawêj 1917-) yek ji endama Malbata Babaniyane. Jina Necip Fazıl Kısakürek e.

## Malbat
Neslîhan Baban keça Abbas Recai Nüzhete ku Abbas Recai waliyekê berê yê Tirkiyeyê ye. Abbas Recaî kurê Yahya Nuzhet Paşayê Babanî ye, Yahya Nuzhet kurê Elî Paşa, Elî Paşa jî kurê Xalid Paşayê Baban e. Diya Neslîhan xanimê Sare xanima çerkez bû. Brazaya Cîhad Baban bû. Xwîşkeke bi navê Diclehan Baban hebû 

## Çavkanî
Abbas Recai Nüzhet

**Abbas Recai Nüzhet** bûrokrat û siyasetmedarekê kurd e. Li Tirkiyeyê walitî kiriye. Abbas Recai Nüzhet û hinek hevalên wî li Swîsreyê şaxeke cemiyeta Hêvî (rêxistin) vekiribûn Ji Malbata Babaniyane.

## Çavkanî

Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Diclehan Baban

**Diclehan Baban**(3 gulan 1934- 3 kanûna pêşîn 1978) listîkvaneke kurd e di Yeşilçama tirkan de û ji Malbata Babaniyane 

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1934
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirin 1978
Kaya Baban

**Kaya Baban** karsazekê kurd e ji Malbata Babaniyan. Kurê Baha û Muedep Baban e. Neviyê Cîhad Babane. Navê xwîşka wî Hanzat Öze.

## Çavkanî
Ayşe Semiha Baban

**Ayşe Semiha Baban** (jdb. 1946) endamek ji Malbata Babaniyan e. Braziya Cîhad Baban û jina Yaşar Kemal e.

## Jiyana wê
Di 1946an de hatiye dinyayê. Li Zanîngeha Amerîkî ya Beyrûdê xwendiye. Di sala 1973an de li Zanîngeha Boxazîçiyê beşa Ilmên Îdarî temam dike. Pişt re li Zanîngeha Harvardê li ser ilmên îdarî lîsansa bilind dike. Zimanê îngilîzî, fransî û îtalî dizane. Li çendîn beşên Zanîngehên Stembol û Boxazîçiyê wek midûr û cîgira sekreterê giştî kar kiriye.

Di salên 1983 - 1991an de li komeleya bi navê YASED (*Yabancı Sermaye Derneği* - Komeleya Sermiyanên Biyanî) wezîfeya Sekreteriya Giştî girtiye ser xwe. Li Şîrketa Anonîm yê Berhemên Sandozê (*Sandoz Ürünleri A.Ş.*) wek midûra têkiliyên derveyî û çavkaniyên însanî, li Novartisê jî wek koordînatora ragihandinê şixuliye. Dawiyê li Opelê wek dîrektora karên derveyî şixuliye û dû re teqawid bûye.

Di 1ê tebaxa 2002an de bi nivîskarê kurd Yaşar Kemal re dizewice.

## Çavkanî
Mehmed Mihrî Hîlav

**Mehmed Mihrî Hîlav** (jdb. sala 1885an, Ciwanro, parêzgeha Kirmaşanê, Rojhilata Kurdistanê m. sala 1957an, Stembol, Împeratoriya Osmanî) nivîskar, siyasetmedar û helbestvanê kurd bû.

Ew yek ji damezrîner û endamên çalak ê rêxistinên kurdî ye ku di serdema dawîn a împeratoriya osmanî de hatine damezrandin û yek ji ramanwerên kurd ên nenas e ku bi nivîskariya xwe ya piralî û wek helbestvan, zimanzan, siyasetmedar û parêzer tê naskirin.

Çar pirtûkên wî hene.

## Jiyana taybet
Mehmed Mîhrî bi zimanên farisî, erebî û kurdî pir baş dizanibû û di çanda rojhilatê ya klasîk de mezin bûye. Li gorî Musa Anter:

Mehmed Mîhrî di sala 1920an de bi Şaziye Xanim ku keça mamosteyê xwe Huseyîn Husnî Beg re dizewice. Ji vê zewacê pênc zarokên wan dibin: Lamia, Süheyla, Selahattin, Necmettin û Leyla.

## Kitêb

* *Mukaddimet’ül İrfan* (1918)
* *İrfan* (1919)
* *Fuzulî Divanından* (1937)
* *Ahlak Yükseliş Kaynağı Ve Mutluluk Ocağıdır* (1943)

## Çavkanî

## Bêhtir xwendin

* 

Kategorî:Jidayikbûn 1885
Kategorî:Mirin 1957
Kategorî:Nivîskarên kurd
Yekaterînbûrg

**Yekaterînbûrg** (bi rûsî: Екатеринбург, *Yekaterînbûrg*), bajareke li navîna-rojava cîh digire. Bajar, navenda rêveberiya oblasta Sverdlovskê ye û yek ji navendên pîşesaziyên giran a Rûsyayê ye.

Li Yekaterînbûrgê, perwerdehiya bilind tê dîtin ye ji wan navenda perwerdehiyê Zanîngeha dewletî ya Gorkî ye.

## Gelhenasî

## Bajarên hevkar

* '''San José''', DYA
* **[[Wuppertal]]**, Almanya
* **[[Guangzhou]]**, Çîn
* **[[Ferentino]]**, Îtalya

## Galerî

Wêne:Yekaterinburg cathedral on the blood 2007.jpg
Wêne:E-burg asv2019-05 img38 City Duma building.jpg
Wêne:Yekaterinburg skyline2.jpg
Wêne:Yekaterinburg Dobrolyubova street 05.JPG
Wêne:Iset Tower.jpg
Wêne:E-burg asv2019-05 img11 City Pond skyline.jpg


## Çavkanî
Nantes

**Nantes** (, bi bretonî: *Naoned* [ˈnãunət], bi galloyî: *Naunnt/Nantt* [nɑ̃(ː)t]), bajarek e li rojavayê Fransa û li perava çemê Loire hatiye avakirin

## Gelhenasî

## Bajarên hevkar

* **[[Saarbrücken]]**, Almanya
* Jacksonville, Mîsîsîpî, Amerîka
* **[[Kardîf]]**, Keyaniya Yekbûyî
* **[[Seattle, Washington]]**, Amerîka
* **[[Tbîlîsî]]**, Gurcistan
* **[[Cochabamba]]**, Bolîvya
* **[[Niigata]]**, Japon
* **[[Recife]]**, Brezîl
* **[[Durban]]**, Afrîkaya Başûr
* **[[Agadir]]**, Maroko
* **[[Rufisque]]**, Senegal
* **[[Qingdao]]**, Çîn
* **[[Dschang]]**, Kamerûn
* **[[Cluj-Napoca]]**, Romanya
* **[[St. Martinville]]**, Louisiana, Amerîka
* **[[Jericho]]**, Filîstîn
* **[[Desdunes]]**, Haîtî
* **[[Pétionville]]**, Haîtî

## Galerî

Wêne:Cour intérieure du château des ducs de Bretagne (Nantes) (7339052946).jpg
Wêne:Nantes passage pommeraye.JPG
Wêne:Ile de Nantes.JPG
Wêne:Confluence of Erdre and Loire, Nantes, France, 1890s.jpg
Wêne:Nantes - Erdre.jpg
Wêne:Boulevard de Launay (Nantes) 1.JPG


## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Fransayê
Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique

Kategorî:Prefektorî (Fransa)
Le Havre

**Le Havre**, bajareke li başûrê-rojava yê Fransa û li perava Çemê Sien hatîye avakirin.

## Gelhenasî

## Bajarên hevkar

* **[[Tampa|Tampa, Florîda]]**, Amerîka
* **[[Southampton]]**, Keyaniya Yekbûyî
* **[[Dalian]]**, Çîn
* **[[Pointe-Noire]]**, Komara Kongo
* **[[Bergen]]**, Norwêc
* **[[Sankt Petersburg]]**, Rûsya
*
*

## Galerî

Wêne:LeHavrePalaisJustice.jpg
Wêne:Port vauban.jpg
Wêne:Stade Océane nuit.jpg
Wêne:Fishing boats in Le Havre, bateaux de pêche.jpg
Wêne:Panorama lh.JPG
Wêne:Abbaye de Graville ensoleillée (Le Havre, France).jpg


## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1517an li Fransayê
Kategorî:Bajarên Fransayê
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Fransayê
Kategorî:Komunên Seine-Maritime
Cannes

**Cannes** (bi oksîtanî: *Canas*), bajarekî li başûrê Fransayê ye. Bajar bi herêma Provence-Alpes-Côte d'Azur ve girêdayî ye.

Cannes bi Festîvala Fîlman a Cannesê navdar e.

## Gelhenasî

## Bajarên hevkar

* Kensington û Chelsea, Keyaniya Yekbûyî
* Shizuoka, Japon
* Acapulco, Meksîk
* Beverly Hills, Kalîforniya, DYA
* Hemisset, Maroko
* Madrîd, Spanya
* Kuwait City, Kuweyt
* Quebec City, Quebec, Kanada

## Galerî

Wêne:Cannes 57.jpg
Wêne:Cannes promenade.jpg
Wêne:Cannes, France - panoramio (2).jpg
Wêne:Cannes - Croisette.jpg
Wêne:Cannes Plage.JPG
Wêne:Aero cannes.jpg


## Çavkanî

Kategorî:Fransa
Kategorî:Komunên departmena Alpes-Maritimesê
Meymûne bint Haris

**Meymûne bint Haris** (erebî: مَيْمُونَة ٱبْنَت ٱلَحَارِث, 594–673 ) jina Muhemmed pêxember a dawîn e. Navê wê yê rastî Berra ye lê Muhemmed navê Meymûne lê kiriye.

Navê bavê wê Haris bin Hezn û navê dêya wê Hind bint Ewf e.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 594
Kategorî:Kesên ji Mekeyê
Kategorî:Mirin 673
Kategorî:Mirin 674
Mariye Qibtiye

**Mariye Qibtiye** (m. 637 ) Jina Muhemmed pêxember e. Mariye Qibtiye bi xwe jî Misirê jî herêma Seîd û ji gundê Hefn e.
Bavê wê Qiptî û dêya wê Rûm e.

Zewaca wê a ku bi Muhemmed re kiriye bandorek mezin li ser Misiriyan çê kiriye ku şerê di navbera Misilmanan û Bizansê ya ku li Misirê çêbûye Misiriyan bêalî mane û alîkariya Bizansa nekirine. Sedemê bêalîbûna Misiriyan zewaca Mariyê û Muhemmed pêxember bûye.

## Binêrin
* Zewacên Muhemmed

## Çavkanî

Kategorî:Mirin 637
Kategorî:Sehabeyên jin
Kategorî:Sehabeyên ne ereb
Kategorî:Xulamên misirî
Changchun

**Changchun** (bi çînî: 长春; "*Chángchūn"*) bajar û paytextê parêzgeha Jilin yê Komara Gel a Çînê ye. Pîşesaziya sereke ya bajêr pîşesaziya xwarinê, biyolojî û derman, û pîşesaziya otomobîl e. Changchun navenda çêkirina otomobîl ya herî mezin a li welat e.

## Dîrok
Bajarê ku wekî bajarek bazirganî ya piçûk hate damezrandin, di 1800an de ji hêla Împerator Jiaqing ve bi navê "Changchun Ting" ve hat nav kirin. Di sala 1898an de, dema ku Rûsan ji Harbin berbi Lushunkou re rêhesin ava dikirin, li Changchun, li navenda Kuancheng îstasyonek hate ava kirin. Piştî şerê Rûsya-Japon (1904-1905), Kuancheng bû îstasyona paşîn a vê xetê. Ji aliyekî din ve, Japona li hêla başûr, îstasyona trenê ya Changchun ava kir. Peymanek di sala 1907 de rê da trênên Rusî ku herin îstasyona Changchun û trenên Japonî herin Kuancheng. Ji ber vê yekê di Changchun de mezinbûnek bilez çêbu.

Di sala 1932an de Changchun bu paytexta dewleta Manchukuo ,ku ji alîyê Japonan hate avakirin. Di sala 1945an de artêşê Sovyet bajar dagir kir. Di sala 1946an de, hêzên Kuomintang bajar bi dest xistin.

Di sala 1948an de, Artêşa Rizgariya Gel a Komînîst bajar bi dest xist û di vî dorpêçekirina ku pênc mehan dom kir da 100-300 hezar sivîl ji birçîbûnê mir.

Pêşbirkên Zivistanê yên Asyayê yên 2007an li Changchunê hate lidarxistin.

## Demografî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya Changchun

Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Paytextên dewletên dîrokî
Changsha

**Changsha** (çînî: 长沙; "*Chángshā"*) serbajarê parêzgeha Hunan ya Çîn'ê ye. Ew li ser çemê Xiangê, ya ku milekî çemê Yangtze yê, ye. Rûerdê bajar 11.819 km2 û di 2010an de hejmara niştecîhên bajar digihe 7.044.118 kesî.

## Çavkanî

* Compilation by LianXin website. Data from the Sixth National Population Census of the People's Republic of China 

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê

Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Chengdu

**Chengdu** (çînî: 成都; "Chéngdū") serbajarê parêzgeha Sichuan ya Çînê ye. Di heman demê de ew bi kurtasî ji hêla çînîyan ve wek Róng (蓉) tê binavkirin. Di 2005an de hejmara niştecîhên bajar digihe 10.440.000 kesî.

Di seranserê dîrokê de, ew bi erdhejên giran ve hejiyaye.

## Galerî
100x100px|Hongzhaobi, South Renmin Road, Chengdu 100x100px|South Renmin Road, Chengdu 100x100px|Hongxing Road, Chengdu 100x100px|Zongfu Road, Shudu Ave., Chengdu 100x100px|Nijia Qiao, South Renmin Road, Chengdu 100x100px| Jin River, Shangri-la Hotel Chengdu

## Çavkanî
http://www.citypopulation.de/php/china-sichuan-admin.php

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Kategorî:316 b.z.
Jeng

**Jeng**, bûjeneke qehweyî ya ku ji ber şilbûnê li ser rûyê hesinan peyda dibe.

## Çavkanî

Kategorî:Hesin
Fuzhou

**Fuzhou** ( çînî:福州市)**,** serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Fujian ya Çînê ye. Li derdora çemê Min cîh digire. di 2010an de hejmara niştecîhên bajar digihe 7.115.370 kesî.

Li bajar stadyuma ,bi kapasîteya 30.000 temaşevanan, heye.

## Çavkanî

* http://global.britannica.com/EBchecked/topic/221218/Fuzhou
*

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Guangzhou

**Guangzhou** (çînî: 广州市; "*Guǎngzhōu shì"*), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Guangdong ya Çînê ye. Guangzhou yek ji mezintirîn bajarên Çînê ye. di 2014an de hejmara niştecîhên bajar digihe 13.080.500 kesî.

## Dîrok
Panyu (Fan-Yü) (蕃 禺,) yekem bajarê ku li herêma Guangzhou di sala 214an (B.Z.) de hatîye damezrandin. Ji vê demê dest pê dike, cîwar berfireh dibe, piştî 206an (B.Z.), ew bûye paytexta Keyaniya Nanyue.

Piştî ku xanedana Han di 111an (B.Z.) de Nanyue hilweşand, Panyu bu paytexta parêzgehê. Di sala 226an de, bajar bu navenda parêzgeha Guang (Guangzhou; Guangzhou). Ji ber vê yekê, "Guangzhou" di destpêkê de navê bajar ne bû, paşê gel ev nav pejirand.

## Aborî
Pîşesaziya hilberîna li bajêr gelek pêşketiye.

## Çavkanî
http://www.china.org.cn/english/features/43575.htm

https://web.archive.org/web/20120702195801/http://www.visitgz.com/en/About%20Guangzhou/Introduction/280318.html

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Kategorî:214 b.z.
Guiyang

**Guiyang** (çînî: 贵阳), serbajarê parêzgeha Guizhou ya Çîn'ê ye. Rûerdê bajar 8.034 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 4.324.561 kes e. Guiyang navenda aborî û bazirganî ya parêzgeha Guizhou e.

## Çavkanî

* https://web.archive.org/web/20091125132205/http://www.gygov.gov.cn/
*

Kategorî:Avabûnên sedsala 13an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 1283an li Asyayê
Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Haikou

**Haikou** (çînî: 海口), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Hainan ya Çînê ye. Bajar li ber devê çemê Nandu yê li perava bakurê Hainanê ye. Rûerdê bajar 2.237 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 2.046.189 kes e.

## Çavkanî
http://www.china.org.cn/english/features/43578.htm

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Hangzhou

**Hangzhou** (çînî: 杭州市; "Hángzhōu shì"), serbajarê parêzgeha Zhejiang ya Çîn'ê ye. Rûerdê bajar 16.847&nbsp;km² *û h*ejmara niştecîhan di sala 2012an da 8.800.000 kes e.

Hangzhou xwedanê bedewiyen xwezayî ye û navê bajar ji ber van hatîye bihîstiye. Bi taybetî gola rojava (Xī Hú, 西湖) cîhê turîstî û bedewiya xwezayî ye. Bajar gelekî cîhekî dîrokî ye.


Hangzhou-Lingyin-Tempel-12-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-58-dicker Buddha in Grotte-2012-gje.jpg
Hangzhou-Apotheke-28-2012-gje.jpg
Hangzhou-30-Dicker Buddha-2012-gje.jpg
Hangzhou-Teeplantage-20-Teebluete-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-42-Bruecke-2012-gje.jpg


## Çavkanî

* https://web.archive.org/web/20130929200114/http://www.hzstats.gov.cn/web/ShowNews.aspx?id=DwGeRFDvlVg=
*

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Harbin

**Harbin** (; "*Hā'ěrbīn Shì")* serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Heilongjiang ya Çînê ye. Bajar li be çemê Songhua ye. Rûerdê bajar 53.068 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 10.635.971 kes e.

Harbin heştemîn bajarê herî mezin ê Çînê ye û bajarê herî mezin e bakur rojhilatê Çîn e. Ew navenda siyasî, aborî, zanistî, çandî û ragihandinê ya bakur rojhilatê Çînê ye.

## Çavkanî

* http://china-trade-research.hktdc.com/business-news/article/Fast-Facts/Harbin-Heilongjiang-City-Information/ff/en/1/1X000000/1X09WA24.htm
*

Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Paytext
Mevlut Aykoç

**Mevlut Aykoç** lêkolerekî kurd e ku zêdetir li ser ziman dixebite.

## Heyat
Di sala 1963an de li gundê Bazîkan ya bi ser Gimgima Mûşê hatiye dinyayê. Dibistana seretayî pêşî li gundê Bazîkan, dû re li Çorum û Xarpetê xwendiye. Dibistana navîn û lîseyê li Akçadaxa Meletiyê temam kiriye. Pey re di 1984an de li Zanîngeha Yuzuncu Yilê beşa mamostetiya dibistana seretayî xelas kiriye. Çendekê mamsotetiya dibistana seretayî kiriye. Di komeleyên Eğitim-Sen, Komeleya Mafên Mirovan û Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de rêveberî kiriye. Tevî Xunav Altûn, Weşanxaneya Arê ava dike. Kovara *Perperok* ya zarokan û Kovara *Ciwanzar* yê ji bo ciwanan diweşînin. Di hin kovar û malparan de jî nivîsên wî derketine.

## Berhem
* *Hîndekariya Xwendin û Nivîsînê*, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol, 2011.
* *Ji Qeraxên Dilan*, Weşanên Ar, Stenbol, 2012, Çîrok.
* *Ferheng / Sözlük* (Kürtçe - Türkçe / Türkçe - Kürtçe), Weşanên Ar, Stenbol, 2013.
* *Kendi Kendine Kürtçe Öğren*, Weşanên Ar, Stenbol, 2015.
* *Rêziman'a Destî*, ISBN 978-605-4809-51-6, Weşanên Ar, Stenbol, 2016.
* *Kürtçe Okuma Yazma Öğrenme*, Weşanên Ar, Stenbol, 2019.
* *Kürtçe Konuşma ve İletişim Kılavuzu*, Weşanên Ar, Stenbol, 2019.

## Çavkanî

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Kesên ji Gimgimê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Def

**Def** an **erbane**, amûreke muzîkê yê lêxistinê ye û esasen li nav civakên kurd û farsan hat afirandin. Her du aliyên wê çêrmîn in û çembera wê jî darîn e û bi dendikan tê lêxistin. Bi giştî, di muzîkên ayînî da weke yên sofiyan yan di muzîka gerdişî ya Îranê da peyda dibe.

## Bibîne jî
* Dayereh
* Bodhrán
* Bendîr
* Riq
* Mazhar
* Dahol

## Çavkanî

Kategorî:Amûrên muzîkê
Kategorî:Muzîk
Part

**Part** (bi inglîzî: *Parthia*, bi farsî: 𐎱𐎼𐎰𐎺, *Parθava*, bi arşakî: 𐭐𐭓𐭕𐭅, *Parθaw*, bi farsiya navîn: 𐭯𐭫𐭮𐭥𐭡𐭥, *Pahlaw*) satrapeke dîrokî yê bakurê rojhilata Îrânê bû.

## Mijarên têkildar
* Împeratoriya Eşkanî

## Çavkanî

Kategorî:Dîrok
Kategorî:Eşkaniyan
Ebulqasim Sedir Qazî

**Ebulqasim Sedir Qazî** birayê biçûk yê Qazî Mihemed e. Her wisa li sala 1943yê ji herêma Mahabadê wek parlamenterê Îranê tê hilbijartin. Piştî Sedir Qazî diçe Tehranê têkiliyên xwe li gel Tudehê bihêz dike.

## Jiyana wî
Li sala 1941ê de Şahê Îranê Riza Şah bi derbeyekê ket. Di vî wextî de li her derê Îranê di bin kaosê da ye. Şûna Riza Şah, kurê wî Muhemmed Riza Şah dibe desthilat. Di vî wextî de serokeşîr û serkêşên Kurdan yên li sirgûnê dizivirin welêt û li herêmên xwe û herêmên li eşîrên wan lê dikirin bin destê xwe û berpirsiyar û karmendên Şahê Îranê ji herêmên derdixistin. Wê demê li Mehabadê jî hemû barê bajar ket ser milê Qazî Mihemed û birayê wî Ebulqasim Sedir Qazî. Tevî birayê xwe bajarê îdare dikir.

Di payîza sala 1941ê de brîtanî dixwazin li serokeşîrên herêma Mukriyan hevdîtinan bikin, ji bo vê hevdîtinê jî kesên navdarên bajarên Seqiz, Mehabad, Bane û Bokanê vedixwînin Bokanê ku hevdîtinan bikin. Lê berî ku brîtanî bên hevdîtinan bikin, Sovyetan bi rêya zanîna îstîxbarî digehin cihê hevdîtinê û berî brîtanî li gel serokeşîrên kurd hevdîtinê dikin. Efserên sovyet Selîm Atakşîuv û hevalê wî Caferov kurd bû di vê hevdîtinê de amade bûn. Ji aliyê kurdan ve jî Ebulqasim Sedir Qazî û serokeşîrên kurd amade bibûn. Li vê derê efserên sovyetî, van kurdan vedixwînin Bakûyê ji bo hevdîtinên li gel Cafer Baxirov. Jixwe paşî 18ê çiriya paşîn a 1941ê eşîra tirk Şahsevenî, 20ê çiriya paşîn rewşenbîrên Tebrîzê û 27ê çiriya paşîn de jî nêzî 30 serokeşîrên kurd çûn Bakûyê û bi Mîr Cefer Baxirov re hevdîtin kirin.

Piştî têkçûna Komara Kurdistanê Qazî Mihemed, wezîrê parastinê Seyfî Qazî û birayê wî Ebulqasim Sedir Qazî ku nûnerê Mahabadê bû di parlamena Îranê de, li meydana Çarçira ku lê Komara Kurdistanê hatibû îlankirin, di 31ê adara 1947an de hatin dardekirin.

## Herwisa binêre
* Komara Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Kurd
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1947
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Peymana Sêsinor

**Peymana Sêsinor** li tebaxa sala 1944ê ji herçar parçeyan rewşenbîrên kurd li Çiyayê Dalamperê civiyan û ev peyman destnîşan kirin 

## Mijarên têkildar
* Dîplomasiya kurdan

## Çavkanî
Partiya Demokrat ya Azerbaycanê

**Partiya Demokrat ya Azerbaycanê** 3yê îlona 1945ê li Tebrîzê hate damezrandin.

## Mijarên têkildar
* Hikûmeta Neteweyî ya Azerbaycanê
Jinan

**Jinan** (çînî 济南; " *Jǐnán"*), serbajarê parêzgeha Shandong ya Çînê ye. Li rojavayê parêzgehê cîh digire. Ew navendek girîng a aborî, siyasî û çandî ye.

## Çavkanî
https://web.archive.org/web/20061004062741/http://jinan.gov.cn/

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Îbn Sikît

**Îbn Sikît** an jî **Ebû Yûsif Yaqûb bin Îshaq es-Sikkît** (jdb. 802 - m. 858) zimannasê erebî û wêjevanê ereb e.

Di derdorê sala 802an de li Bexdayê ji dayik bûye. Navê wî yê rastî Yûsif e, lê ji ber leqeba bavê wî jê re gotine Îbn Sikît peyva "Sikît" tê wateya "Pir Sukût, Baş, Bêdeng".
Zanistvanê kurd Dînewerî li cem Îbn Sikît xwendiye.

Bavê Îbn Sikît ji zimannas bû û hevalê Hemze Elkîsaî bû ku li Bexdayê ders dida xwendinkaran.

## Pirtûkên wî
* 1. Îslahû’l maniq
* 2. el-Elfaz
* 3. el-Ezdad
## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 802
Kategorî:Kesên ji Bexdayê
Kategorî:Kesên sedsala 9an
Kategorî:Mirin sedsala 9an
Kategorî:Mirin 858
Kategorî:Nivîskarên ereb
Kategorî:Nivîskarên zimanê erebî
Kategorî:Wêjevanên ereb
Kategorî:Zimannasên ereb
Geliyê Silîkonê

250px|thumb|Destpêka Geliyê Silîkonê

**Geliyê Silîkonê**, geliyek li başûrê Kalîforniya ye, ku beşek li San Francisco cîh digire û geliyê San Joseyê ye. Sedema navê Geliyê Silîkonê, ji ber ku li vî gelî bi piranî hilberîna pîjik a silîkonê (bi inglîzî: *chip*) tê çêkirin. Ji ber vê yekê geliyê bi navê Geliyê Silîkonê tînin ziman. Geliyê Silîkonê ji bo hilberîna teknolojî cîhek taybet e û gelek şîrketên teknolojî yên sereke li vê herêmê hatine avakirin.

250px|thumb|Navenda hilberîna Apple, Apple Park li herêma Gelîyê Silîkonê

## Şirketên Geliyê Silîkonê
Çend ji wan pargîdaniyên din ên teknolojî yên sereke ku li vê herêmê hatine avakirin ev in:

* Adobe Systems
* Advanced Micro Devices
* Agilent Technologies
* Apple
* Applied Materials
* Cisco Systems
* Cypress Semiconductor
* Discord
* eBay
* Electronic Arts
* Ericsson
* Facebook
* Google
* Hewlett-Packard
* Intel
* Intuit
* Juniper Networks
* Maxtor
* National Semiconductor
* Network Appliance
* Nokia
* NVIDIA Corporation
* Oracle Corporation
* SAP AG
* Sun Microsystems
* Symantec
* Twilio
* Uber
* Xilinx
* Yahoo!
* Youtube
## Bajarên Geliyê Silîkonê
Bajar û navçeyên ku di herêma Gelîyê Silîkonê de cîh girtiye.

* Campbell
* Cupertino
* Los Altos
* Los Altos Hills
* Los Gatos
* Milpitas
* Monte Sereno
* Morgan Hill
* Mountain View
* Palo Alto
* San Jose
* Santa Clara
* Saratoga
* Sunnyvale

## Çavkanî
Meclîsa Azadiyê (rêxistin)

**Meclîsa Azadiyê** ji aliyê hinek serokeşîrên kurd Mela Mistefa Barzanî jî tê de û ji aliyê endamên Hîwa li sala 1945ê hatiye damezrandin.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên kurdan
Şêx Mihemedê Merdoxî

**Şêx Mihemedê Merdoxî** (1880-1975) li sala 1880ê li bajarê Sîneyê hate dinyayê. Nivîskar û dîroknasê kurd e.

## Girêdanên derve
* https://www.dana.ir/news/27510.html/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%AE-%DA%A9-%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C 
## Çavkanî

Kategorî:Dîroknasên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1880
Kategorî:Kurdolog
Kategorî:Kurdolojî
Kategorî:Mirin 1975
Kategorî:Nivîskarên kurd
Alyawe, Kerkûk

**Alyawe**, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Kerkûkê (navend)
Kunming

**Kunming** (çînî: 昆明; "*Kūnmíng"*), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Yunnan ya Çînê ye. Ji ber hewaya xwe, Kunmîn. wekî "Bajarê Biharê" tê zanîn. Hejmara niştecîhan di sala 2014an da 6.626.000 kes e. Bajarê Kunming li navenda platoya Yunnan-Guizhou ye. Ew 1.900 m ji deryayê bilinde. Ew li perava ya Gola Dianê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 765an
Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Nanchang

**Nanchang** (çînî: 南昌; "*Nánchāng"*), serbajarê parêzgeha Jiangxi ya Çîn'ê ye. Hejmara niştecîhan di sala 2010an da 5.042.565 kes e. Xwedanê yek ji girîngtirîn xetên rêhesinê li başûrê Çînê ye ku rojhilatê Çînê bi başurê Çînê va girê dide.

Ji ber ku serhildana Nanchang ya di sala 1927an, ji hêla Partiya Komunîst a Çînê ve wekî "yekem guleya ku li dijî Neteweperestên xirab hatî tewandin," hat nas kirin, hukumeta heyî ji sala 1949an vir ve navê "bajarên egîda" li bajar kirîye. Ew wek "cihê zayînê yê Artêşa Rizgarî ya Gel a Çîn " û "yekem devera ku ala Artêşa Rizgarî ya Gel hate rakirin" tê nas kirin.

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Kategorî:201 b.z.
Nanning

**Nanning** (çînî: 南宁; "*Namzningz"* ) serbajarê **[[Guangxi|Herêma Xweser a Guangxi Zhuang]]** a Çînê ye. Bajar ji ber keskahiya xwezayê wek "başarê kesk" te zanîn.

## Çavkanî
http://global.britannica.com/EBchecked/topic/402430/Nanning

Kategorî:Avabûnên sedsala 4an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 310î
Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Nûbihar (weşanxane)

thumb|Weşanên Nûbihar di Fuara Pirtûkan a Stenbolê de
Kitêbên xwe hem bi navê *Nûbihar*ê, hem jî ji sala 2003yan vir de bi navê *Kent Işıkları* diweşînin. Di cûrbecûr kategoriyan de, di bin navê van herdu weşanxaneyan de, heta niha ji 360î zêdetir kitêb weşandine.

Di warên weşanên wan de Dîrok û Lêkolîn, Klasîk, Ferheng û xebatên zimanî, Dînî, Kurdolojî, Jînenîgarî û Portre, Edebiyat/Roman-Hîkaye-Çîrok-Helbest, Înşa/Ceribîn, Xebatên Edebî, Çand û Folklor, Zarok û Edebiyata Zarokan heye.

Ew bi herfên erebî jî kitêbên kurdî diweşînin. 

## Mijarên têkildar
* Nûbihar (kovar)
* Nûbihar Akademî (kovar)

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1992an li Tirkiyeyê
Kategorî:Weşanxane
Sînan bin Sabit

**Sînan bin Sabit** (erebî سنان بن ثابت بن قرة; , *Sinan ibn Thabit ibn Qurra*, bijîşk, stêrnas û matematîknasê ereb e.

Ew kurê Sabit bin Qure û bavê Îbrahîm bin Sînan e. Bi xwe di sala 880an de ji dayik bûye û di sala 943an de wefat kiriye.Di derbarê jiyana wî de agahî kêm e.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 880
Kategorî:Kesên ku çûne ser misilmantiyê
Kategorî:Mirin 943
Kategorî:Stêrnasên ereb
Nankîn

**Nankîn** an jî **Nanjing** (çînî: 南京, *Nánjīng*) serbajarê parêzgeha Jiangsu ya Çînê ye. Di çanda înî de ew bajarekî girîng e. Nankîn li seranserê dîrokê di gelek caran bûye paytexta Çînê û yek ji çar paytextên girîng ên Çînê tê hesibandin. Komara Çînê, ku Taywan û giravên derdora wê kontrol dike, Nankînê wekî paytexta xwe qebûl dike.

Di nav dîrokê de, ew navenda perwerdehî, vekolîn, veguhestin û geştiyariyê ya Çînê bûye. Nankîn li rojhilata Çînê duyemîn navenda bazirganiyê ya mezin e.

Di sala 1937an de, artêşa Japonî Nankîn, paytexta Çînê ya wê demê, dagir kir. Îro tê pejirandin ku Komkujiya Nankînê di dema dagirkirinê de ji hêla Artêşa Japonî ve hate kirin. Nêzikî 300.000 kesî jiyana xwe ji dest da.

Nankîn di çavkaniyên xwezayî de pir dewlemend tê hesibandin, li bajêr zêdetirî 40 cûreyên madenan hene.

## Çavkanî

*http://www.xzqh.org/html/show/js/5227.html

Kategorî:Bajarên Çînê

Kategorî:Paytext
Ebûbekir Kerecî

**Ebûbekir Kerecî** an bi kurtî **Kerecî** an jî (erebî; الكرخي, z. 953 - m. 1029) *Al-Kereci an Abu Bakr bin Muhammed bin el Huseyin al-Kereci*.

Endezyar û matematîkzanê misilman e ku bi xebatên xwe yên li ser geometriyê tê naskirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 953
Kategorî:Mirin 1029
Kategorî:Zanyarên misilman
Îbn Hubel

**Îbn Hubel** (erebî: **مهذب الدين أبي الحس علي بن أحمد ابن هبل**) bi kurtî Îbn Hubel tê zanîn (erebî: ابن هبل) (jdb. 1122 - m. 1213) bi latinî *Muhead al-Dīn Abūʼl-Hasan īAlī ibn Ahmad Ibn Hubal* bijîşkê ereb e.

Îbn Hubel li Bexdayê hatiye dinyayê. Ew di serî de ji bo berhevoka bijîşkî ya bi navê Kitab al-Mukhtarat fi al-tibb (erebî: كتاب المختارات في الطب), "Pirtûka Hilbijartinan li Dermanê" hat naskirin.
Îbn Hubel piraniya jiyana xwe li Bexda û Mûsilê derbas kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Bijîşkên ereb
Kategorî:Jidayikbûn 1122
Kategorî:Kesên ji Bexdayê
Kategorî:Kesên sedsala 12an
Kategorî:Mirin 1213
EBay

**eBay Inc** şirketeke danûstandina *online* ya pirneteweyî ye ku ji aliyê karsazê amerîkî Pierre Omidyar ku bi eslê xwe îranî ye di sala 1995an de hatiye avakirin. Navenda eBayê niha li bajarê San José ya li parêzgeha Kalîforniya ye. eBay salane xwedî 134 milyon kirrûbirên çalak ên li çaraliyê cîhanê ye ku di sala 2022an de li ser platformê 74 milyar dolar danûstendinan pêk hatiye ku ji vê danûstandinê ji sedî 49 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê pêk hatiye. Di sala 2022an de, pargîdanî ji sedî 13,25 xwediyê rêjeya danûstandina li cîhanê bû.

eBay yek ji şirketên navdar ên amerîkî ye ku li ser tora înternetê bi awayeke onlîne di navbera firoşgeh û kirrûbiran de navbeynî dike.

## Bikaranîna sîstemê
Malper di navbera firoşkar û kirrûbiran de navbervanî yê dike. Kirîner bi rêya PayPal, Western Union, kartên kiredîyê û kartên ku pê danûstandinên onlîne tê kirin bihayê hilberînê dişîne sîtema malperê. Piştê çend kontrolkirinên xebatkarê malperê pêvajoya danûstandinên tê destpêkirin. Piştê firoşkaran sparişê birêkirin kirrûbir dikare li ser sîstemê gavbigav rewşa pakêta xwe bişopîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera îngilîzî

Kategorî:Amerîka

Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Kategorî:Pargîdaniyên amerîkî
Mejîk

thumb|Di nav kiloxê de cihê mejîkê.(Beşa bi rengê sor hatî nîşankirin)
**Mejîk**, **mejîkok**,**mêjîkok**, **mêşkole** an jî **mejiyê piçûk** (bi îngilîzî: *cerebellum*)
thumb|Şeweye qurmiçinên madeyê spî dişibe darê.

## Anatomiya mejîkê
Mejîk li jêrê patikepilê li paş qedê demax de cih digire. Her wekî mejî, mejîk jî ji du pişkan pêk tê. Herdu nîvên mejîkê bi şerîdek zirav a navî ji hev tên cudakirin, navê vî şerîdê vermîs e. Mejîk ji aliyê derve de werpêçik e. Aliyê derveyî mejikê ji çînek tenik a medeyê gewr pêk tê. Li bin madeyê gewr de çînek stûr (qalind) a madeyê spî heye. Heke mejîk bi dirêjkî were jêkirin, şêweyê nexşên birgeha dirêjkî ya madeyê spî ya nîvê mejikê dişibe darê, loma her yekê van beşan wekî **dara jiyanê** ( bi latînî: *arbor vitae*) jî tê navkirin.

## Erkên mejîkê
thumb|Mejîk li jêrê patikepilê,li paş qedê demaxê de cih digire.
thumb
Mejîk ji masûlkeyan, jêyan, gehan, çavan û ji guhan demareragihandinên hestê werdigire, bi vî awayê ji rewşa laş agahdar dibe ü karê masûlkeyan rêk dixe. Ji bilî wê mejîk ji tûkila mejî jî demareragihandinên livîne werdigire. Piştî tekûzkirina van ragihandinan, mejîk demareragihandinên livînê bi navbeynkariya qedê demax dişîne masûlkeyan. Bi kontrolkirina masûlkeyan mejîk hevsengiya laş dabîn dike. Di jiyana rojane ya asayî de masûlkeyên peykerê (peykeremasûlke) yên mirov dema neçalak e, ango dema girj nîn e, bi temamî xav nabe, piçek girj dimîne, ev rewşa masûlkeyan wekî tonusa masûlke(bi îngilîzî: *muscle tone*) tê navkirin. Eger mirov jixwe biçe an jî bimire tonusa masûlkeyan jî winda dibe. Tonus ji aliyê mejîk ve tê rêkxistin. Fêrbûn û bîrnekirina hunera livîna masûlkeyan ên wekî avjenî**,** li piyanoyê xistin an jî erebe ajotin bi alîkariya mejikê rû dide. Gava mirov fêrê tevgerek dibe wekî mînak mirov hînê ajotina duçerxeyê(bîsîklet) bibe, mejîk tevgera masûlkeyan a ji boy ajotina duçerxeyê embar dike. Piştî ferbûnê, mirov deh sal qet li duçerxeyê siwar nebe jî, piştî deh salan dema li duçerxeyê siwar dibe, mejîk ajotina duçerxeyê bi bîr tîne, bi vî awayê piştî demek dûr û dirêj jî mirov dikare bi hêsanî duçerxeyê bajo. Ji boy xavbûn an jî girjbûna masûlkeyên peykerê, ferman ji aliyê mejî ve tê dayin, lê ahenga çalakiya masûlkeyan ango kordînasyona masûlkeyan karê mejîk e. Mejîk ragihandinên ko ji mejî hatîne û yên ji koendama çêwê tên dide berhev, piştê berhevdanînê heke pêwîstî hebe mejik ji bo avakirina ahengê di navbera masûlke, jê û gehan de fermana rêkxistinê dişîne. Şeweyê sekiniya laş ango rawesta laş ( bi îngilîzî:*posture*) di bin kontrola mejîkê de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Mehmet Afşar

**Mehmet Afşar** stranbêjekî kurd e. Di sala 1984an de li Cizîrê bûye. Di 1993an de tevî malbata xwe koçî bajarê Êlihê kirine. Dibistana seretayî û dibistana navîn li Êlihê dixwîne. Li Zanîngeha Batmanê beşa elektrîkê xwendiye.

## Jiyana muzîkê
Di sala 1998an de dest bi muzîkê kiriye. Ji sala 2000î ve, bi piranî li Êlihê, li gelek bajaran karên muzîkê kiriye. Di çendîn saziyan de mamostetiya muzîkê kiriye. Di sala 2012an de albûma xwe ya yekem "Lîs" derxistiye. Helbestên wî heya niha di hin kovar û rojnameyan de hatiye weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Cizîrê
Bilawe

**Bilawe**, **Biławe** gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Kerkûkê (navend)
Lanzhou

**Lanzhou** (çînî: 兰州; " *Lánzhōu"*) serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Gansu ya Çînê ye. Ew navendek girîng a rêhesine û rojavayê welat bi rojhilatê welat va girê dide. Rûerdê bajar 1.088 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da  3.616.163 kes e.

## Çavkanî
http://global.britannica.com/EBchecked/topic/328923/Lanzhou

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Hesarî Ehmed Nazim

**Hesarî Ehmed Nazim**, **Ḧesarî Eḧmed Nazim**, gundekî navenda Kerkûkê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Kerkûkê (navend)
Shijiazhuang

**Shijiazhuang** (çînî: 石家庄; "*Shíjiāzhuāng"*) serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Hebei ya Çînê ye. Hejmara niştecîhan di sala 2010an da 10.163.788 kes e.

Shijiazhuang di warê pîşesazîyê da bajarek nû ye. Ew piştî damezrandina Komara Gel a Çînê ,di sala 1949an de, gelek mezin bû. Nifûsa metropolê tenê di 30 salan de 4 car zêde buye. Bajar di heman demê de navenda rê ya ne. Ew ji bo parastina paytext Pekîn, xwedanê garnîzonek mezin e.

## Çavkanî
http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2013/01/29/gallows-humor-and-smog-engulf-china/?src=recg

Kategorî:Avabûnên 1925an li Çînê
Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Taiyuan

**Taiyuan** (çînî: 太原; "Tàiyuán"), serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Shanxi ya Çînê ye. Rûerdê bajar 6.959 km² û hejmara niştecîhan di sala 2010an da 4,201,591 kes e. Bajar li peravên çemê Fen, li bakurê zeviyê ku ji hêla çem hatîye avakirin e. Pênc pire li ser çem hatine çêkirin û Balafirgeha Navneteweyî ya Taiyuan Wusu bajêr re xizmet dike.

## Çavkanî

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Paytext
Sêkaniyan, Bismîl

**Sêkaniyan**, mezrayeke Çawişliyê ya Bismilê ye. Gund li ber Çemê Mihemediyê ji 3-4 Malan avabûye. Nîştcihên gund giş merivên hev in û ji zemaniyan ve ji Hezroyê hatine û li vir bi cî bûne. Li gund ziyaretek bi navê Şêx Hesen Mensûr he ye. Kesên ku zarokên çê nabin diçin ser vê ziyaretê dua dikin ku xwedê zaroyek bide wan. Li gorî baweriyê ji kesên ku duayên wan dihên qebûl kirin zarokên di qorika wan de nîşan heye ji wan re çêdibe. Heger kurr be nav dikin 'Hesen', heger keç be dikin 'Mensûre'.

## Çavkanî

Kategorî:Bismîl
PayPal

**PayPal**, têwateyek li ser tora înternetê bi awayek onlîne dayînên danûstandina pêk tîne.

## Bikaranîna sîstemê
Pêwiste ku mirov li joriya çepê li ser girêdana Sign Up bitikînin û destpê bike. Di vê beşê de divê hûn yekem cûreyek hesabê xwe diyar bikin.  Her çend van celebên hesabê di kesane û karsaziyê de têne veqetandin, lêbelê celebê hesabê kesane dikare paşê derbasê hesaba Premiumê bibe.

Celebê hesabê kesane (Personal) ji bo karanîna kesane hatîye sêwirandin. Pi vê hesabê mirov dikare li ser tora internetnternetê danûstandina bike û vê yekê bi navnîşanên e-postayê jî mirov dikarê bikar bîne. Ger hûn bi xawzin bi rêya e-postayê an jî qertên krediyê drav bistînin, ev dem pêdivî ye ku mirov derbasê Hesabê Premiumê bibe. Jibo kar û danûstandinên karsazê û jibo hemî danûstandinên bazirganiyê pêdivî ye ku mirov hesaba Business, yanî hesaba Karsaziyê hilbijêre.

## Girêdanên derve
* Malpera PayPalê

Kategorî:EBay
Shenyang

**Shenyang** ( çînî 沈阳市; "Shěnyáng shì" ), , serbajar û bajarê herî mezin ê parêzgeha Liaoning ya Çînê ye. Hejmara niştecîhan di sala 2010an da 6,3 milyon kes e. Shenyang bajarê herî mezin e li bakurê Çîn e.

## Çavkanî
https://web.archive.org/web/20140603182841/http://www.shenyang.gov.cn/zwgk/system/2012/09/10/010003414.shtml

Kategorî:Bajarên Çînê
Kategorî:Paytextên dewletên dîrokî
Zahir Xezî

**Zahir Xezî** (z. 1172 - m. 1216, erebî: **الملك الظاهر غازي**, Ebû'l Feth Ebû Mensûr Xiyasûdîn el-Melikû Zahir Xezî bin Selahedîn Yûsif bin Eyûb. Kurê Selahedînê Eyûbî ye.
Bi xwe fermandarê Helebê bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1172
Kategorî:Kesên sedsala 12an
Kategorî:Kurdên sedsala 12an
Kategorî:Kurdên sedsala 13an
Kategorî:Mirin 1216
Kategorî:Selahedînê Eyûbî
Melayer (navçe)

thumb|Şaristanên parêzgeha Hemedanê
**Şaristana Melayer** yek ji navçeyên Parêzgeha Hemedanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Melayer e.

## Herêmên şaristana Melayerê
* Herêma Navendî ya Şaristana Melayerê
** Navendên bajarî: Melayer
* Herêma Cokar
** Navendên bajarî: Elîabad Demeq, Eslamşehr Aqegol, Ezenderyan, Cokar
* Herêma Samenê
** Navendên bajarî: Samen, Hoseynabad nazim
** Herêma Zendê
** Navendên bajarî: Zengene (bajar)

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Hemedanê
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Sûrî

**Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Sûrî** hemû peywendiyên dewleta Sûrî û Başûrê Kurdistanê dihundirîne.

## Nêrîna dîrokî
Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Sûrî digehe salên 1970yan. Wî wextî li Sûrî Hafiz Esad serokê Sûrî bû. Di kongreya 11emîn ya Partiya Bees ya Sûrî de biryar hat girtin ku wê otonomiya Başûrê Kurdistanê were piştgirî kirin 

Dewleta Sûrî wî wextî bi çavekê erênî li kurdên başûr dinêrî, heta ku Celal Telebanî gelek têkiliyên xwe li ser axa Sûrî dikirin. Jixwe li sala 1975ê bi pêşengiya Celal Telebanî li Şamê YNK hate damezrandin.

Li sala 1979ê İdrîs Barzanî seredana Hafiz Esad kir.

Li sala 1987ê Hafiz Esad gelek xebitî ku silha PDK û YNKê bike. Jixwe di heman salê de karî û cebheya hevpar ya kurdan hate ava kirin. Hafiz Esad her wisa gelek hewl dida ku kurdên Sûrî jî tevlî şoreşa kurdên başûr bibin. Bi vê pêngavê hem dixwast alîkariya Başûrê Kurdistanê bike hem jî dixwast kesên polîtîk yên kurdên Sûrî dûrî welat bike 

## Mijarên têkildar
* Têkiliyên derve yên Başûrê Kurdistanê
* Têkiliyên derve yên Sûrî
* Têkiliyên kurd û ereban

## Çavkanî

Kategorî:Têkiliyên dualî yên Sûriyê