Augustus

**Augustus** an **Gaius Octavius Thurinus** an jî **Gaius Julius Caesar Octavianus** (jdb. 23ê îlona 63 b.z. li Romayê - m. 19ê tebaxa 14 p.z. li Nola nêzî Napoliyê) qeyserê pêşîn ê Împeratoriya Romayê bû.

Augustus zarokê xarziyê Julius Caesar bû û piştî kuştina Caesar yê di 44 b.z. de wî ew mucadeleya pê têkoşînekê dirêj re di 31 b.z. de qezenc kir û bû qeyserê Romayê. Dayika wî xarzêya Julius Caesar bû. Wî Şerê navxweyî a Romayê xelas kir û xanedaniya Julî (Juliyen) dest pê kirin da. Ji bo aşitiya di dema wî de li Romayê serwerî ajotî re demê wî wek *Pax Augusta* ("Aşitiya Augusta") tê salixdan.

## Jiyan û kargêriya wî
Navê wî Gaius Octavianus bû û inwana Augustus ji pê re ji hêlê senatoya Romê hat dane wî. Bi navê xwe ve ew wek *Imperator Caesar Divi filius Augustus* dihat binavkirin. *[[Augustus (inwan)|Augustus]]* dihat maneyê zadegan û di dema paşwera wî Tiberius re bû inwana împeratoran.

Bavê hîn ko Octavianus 14 salî bû di sala 59 b.z. de miribû û apê xwe Julius Caesar ew wek zirkur girtîbû. Ew bi Julius Caesar re dema ko ew di 46 b.z. de çûbû Hispaniayê. Di sala 44 b.z. de wexta ko ew li Albanyayê bû xebera kuştina Julius Caesar hatibû. Ew vegeriya Romê û hîn kir ko Julius Caesar ew wek pêmavanê xwe salixdabû. Lê ew bi Marcus Antonius ve kete têkoşînê desthildariyê Împeratoriyê.

Pê têkoşînên herdu hêlan re bêserkeftî re di 43 b.z. de ewna Octavianus, Marcus Antonius û Marcus Aemilius Lepidus li hev hatin û wan *triumvîrata duyem* pêk anîn.

Di 42 b.z. de Antonius û Octavian çûne Yewnanistanê. Ewna li wir bi kujdarên Julius Caesar Brutûs û Longinûs re hatine hembera hev û artêşa Romê ewna bin xistin û Brutus hat kuştin. Li pê vê re wan kontrola Împeratoriyê nav hev de parvekirin. Antonius Galiya, Hispania û Îtalya da Octavianius, Afrîka da Lepidus û bixwe çû Misirê ba berdila xwe Kleopatrayê.

Di wê wextê de reqîbê wanî herî cidî Sextus Pompeius bû. Wî Sîsîlya kontrol dikir. Di sala 39 b.z. de jî bi peymanekê re Octavian heta penc salan senatoriya wî ewleyî kiribû û desthildariya Sardînya, Korsîka, Sîsîlya û Peloponesê dabû Sextus. Di sala 38 b.z. de *triumvîrat* bo pênc salan dîsa hat dirêjkirin. Di 36 b.z. de Octavianus Sîcîlya dest xwe xist û rojavaya Împeratoriyê xiste bin serweriya xwe.

Antonius li Misirê bi eşkanîyan re ceng dikir. Lê ew bi Kleopatra ve di wan cengan de bêserkeftî dibû. Di wê demê de desteka Antonius a li Romê roj bi roj kêm dibû. Bi dawî di sala 32 b.z. de konsulitiya Antonius jê hat girtin û li hembera Misira Kleopatrayê şer hat îlankirin. Di şerên dirêj ên ko, yê herî girîng ê Şerê Aktiûmê re, navbera wan re Octavianus bi serkeftiya derket û Antonius mir û Kleopatra jî xwe bi marekî kuştin da. Bi vê serfiraziyê re ew cenga hindur a nêzî sed salî li Romê belavbûyî xelas bû. Wî heta mirina xwe komara Romê kargêr kir û di sala 14 b.z. de jî mir.

Di jiyana wî de ji hêla senatoyê inwana Augustus hatiye dan wî. Navê meha şeşem a salnameya Romayê wek *sextilis* bû bo şanaziya wî wek *augustus* hat guhertin. Di sala 2. b.z. de jî inwana *pater patriae* ("bavê welêt") hat dane wî.

## Çavkanî


Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Împeratorên Romê
Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.
Kategorî:Mirin 14
Kategorî:Serdema helenîstî