open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wole Soyinka

**Akinwande Oluwole Soyinka** ( li Abeokuta, Nîjeryayê) nivîskarekî nîjeryayî ye. Di sala 1986an de ji ber xebatên xwe yên derbarê bibîrxistina wêjeya afrîkayî guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin. Ew ji sala 1994an virde di nava refên UNESCOyê de dixebite.

## Berhemên wî
* A dance of the forests (Lîstika şanoyê, 1963)
* The lion and the jewel (Komedî, 1963)
* The interpreters (Roman, 1965)
* Idanre, and other poems (Helbest, 1967)
* Madmen and specialists (Trajedî, 1971)
* A shuttle in the crypt (Helbest, 1972)
* Season of anomy (Roman, 1973)
* Death and the King's horseman (Drama, 1976)
* Demên bêzagonî (Roman 1979)
* Aké, the years of childhood (Xwejînenîgarî, 1981),
* Mêrik mir. Reşkirinên girtîgehê (Xwejînenîgarî 1987)
* Ev paşeroj divê dijberê xwe jî bîne (1988)
* Kolan (Bo guhdarîkirinê 1988)
* Isarà. Rêwitiyek li dora bav (Xwejînenîgarî 1994)
* Ibadan. 1946-1965 (Bîranîn 1998)
* Bibîrxistinên dawî. Çi deyndarê Efrîqa ye Ewropa (Ceribandin 2001)
* Samarkand û bazarên din. Rêzehelbest. Englisch und Deutsch. Amman Verlag - Rezension http://www.dradio.de/dlf/sendungen/buechermarkt/341390/
* Klimata der Angst. Fünf Vorträge aus dem Jahr 2004 für das Radio der BBC. - Rezension http://www.dradio.de/dlf/sendungen/buechermarkt/375633/

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1934
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nîjerya
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** (jdb. 30ê hezîranê 1911 li Šetainiai Lîtwiya; m. 14ê tebaxê 2004 in Krakowie), Polonya) yek ji helbestvanên polonî bû. Sala 1980î de bû xwedî Xelata Nobelê ya wêjeyê.

## Jînenîgarî

Ji malbateke naskirî bûye û zaroktiya xwe li YKSSê ya berê derbaskiriye. Perwerdeya wêje û dadnasiyê dibîne. Tevlî Şerê Cîhanî yê Duyem dibe û piştî têkçûna dagirkeriya sazûmaniya Nazî, wekî dîplomat dixebite. Di sala 1950î de nakokî di navberawî û rêvebiriya Polonya de derdikevin û ew direve Fransayê, serî li mafê penaberiyê dide. Sala 1960î li Zanîngeha Kalîforniyayê dersê dide û sala 1970î de hemwelatiya DYAyê werdigire. Ew herçendî li derveyî Polonyayê hatibû jiyanê û temenê wî pirranî li derve diborî jî, nivîsarên xwe bi polonî dinivîsand.

## Berhemên wî

* *Kompozycja* (1930) *Kompozîsyon*
* *Podróż* (1930) *Rêwîtî*
* *Poemat o czasie zastygłym* (1933)
* *Trzy zimy* (1936) *Sê zivistan*
* *Obrachunki*
* *Wiersze* (1940) *Helbest*
* *Pieśń niepodległa* (1942)
* *Ocalenie* (1945)
* *Traktat moralny* (1947)
* *Zniewolony umysł* (1953)
* *Zdobycie władzy* (1953) *Rûyê demê*
* *Światło dzienne* (1953) *Rojetîrêj*
* *Dolina Issy* (1955) *Taldeya Issa*
* *Traktat poetycki* (1957)
* *Rodzinna Europa* (1958) *rojava û aliyên rojhilatê*
* *Kontynenty* (1958)
* *Człowiek wśród skorpionów* (1961) *Mirovên bindestiya dûvpişkan de*
* *Król Popiel i inne wiersze* (1961) *Key Popiel û helbestên din*
* *Gucio zaczarowany* (1965)
* *Widzenia nad zatoką San Francisco* (1969)
* *Miasto bez imienia* (1969) *Bajarê bênav*
* *Prywatne obowiązki* (1972) *Peywirdariyên taybet*
* *Gdzie słońce wschodzi i kiedy zapada* (1974)
* *Ziemia Ulro* (1977)
* *Ogród nauk* (1979)
* *Hymn o perle* (1982)
* *Nieobjęta ziemio* (1984)
* *Kroniki* (1987) *Chroniken*
* *Dalsze okolice* (1991)
* *Zaczynając od moich ulic* (1985)
* *Metafizyczna pauza* (1989)
* *Poszukiwanie ojczyzny* (1991) *Li welat gerîn*
* *Rok myśliwego* (1991) *Sala nêçîrvanan*
* *Na brzegu rzeki* (1994)
* *Szukanie ojczyzny* (1992)
* *Legendy nowoczesności* (1996)
* *Życie na wyspach* (1997) *Jiyana li giravan*
* *Piesek przydrożny* (1997)
* *Abecadło Miłosza* (1997) *Alfabeya Miłosz*
* *Inne abecadło* (1998) *Alfabeyên din*
* *Wyprawa w dwudziestolecie* (1999)
* *To* (2000) - tomik poetycki
* *Orfeusz i Eurydyka* (2003)

Kategorî:Helbestvanên polonyayî
Kategorî:Jidayikbûn 1911
Kategorî:Mirin 2004
Kategorî:Nivîskarên polonyayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Octavio Paz

**Octavio Paz** (*bilêvkirina bi kurdî: Oktavyo Paz* jdb.  li Mixcoac, îro Ciudad de México; m.  li heman derê) nivîskar û dîplomatekî Meksîkanî bû. Sala 1990î de li gel gelek xelatan, guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.

Ew yek ji navdarên întelîjansiya Latînamerîka bû. Hevalê Pablo Neruda, fîlozof û aştîxwazek bû. Bi giştî cîhan û nakokiyên Latînamerîka dianî zimên û wan bêhempa şîrovedikir. Berhemên wî li tevayî zimanan hatine wergerandin. Wî herwiha bandoreke berbiçav li wêjeya Bakurê Amerîka ya îngîlîzîaxêv jî kiriye.

## Berhem
### Helbest

* 1938 - 1946 - *[[Puerta condenada]]*
* 1958 - *[[Libertad bajo palabra]]*
* 1962 - *[[Salamandra (poesía)|Salamandra]]*
* 1969 - *[[Ladera Este]]*
* 1976 - *[[Vuelta]]*
* 1987 - *[[Árbol Adentro]]*
* - *[[La rama]]*

### Roman / Ceribandin

* 1950 - *[[El laberinto de la soledad]]*
* 1956 - *[[El Arco y la Lira]]*
* 1957 - *[[Las peras del olmo]]*
* 1965 - *[[Cuadrivio]]*
* 1966 - *[[Puertas al Campo]]*
* 1967 - *[[Corriente Alterna (ensayo)|Corriente Alterna]]*
* 1967 - *[[Claude Levi-Strauss o el nuevo festín de Esopo]]*
* 1968 - *[[Marcel Duchamp o el castillo de la Pureza]]*, con su reedición ampliada *Apariencia desnuda* (1973),
* 1969 - *[[Conjunciones y Disyunciones]]*
* 1969 - *[[Postdata (Octavio Paz)|Postdata]]*, continuación de "El Laberinto de la Soledad"
* 1973 - *[[El signo y el Garabato]]*
* 1974 - *[[Los Hijos del Limo]]*
* 1979 - *[[El Ogro Filantrópico]]*
* 1979 - *[[In-mediaciones]]*
* 1982 - *[[Sor Juana Ines de la Cruz o las trampas de la fe]]*
* 1983 - *[[Tiempo Nublado]]*
* 1983 - *[[Sombras de Obras]]*
* 1984 - *[[Hombres en su Siglo]]*
* 1990 - *[[Pequeña Crónica de Grandes Días]]*
* 1990 - *[[La Otra Voz]]*
* 1991 - *[[Convergencias]]*
* 1992 - *[[Al Paso]]*
* 1993 - *[[La Llama Doble]]*
* 1994 - *[[Itinerario (poesía)|Itinerario]]*
* 1995 - *[[Vislumbres de la India]]*
Helbestek ji Paz:

**Pîreka Aztekî**

Birê ve diçe li perava çem,tazî,bijûndar,nû hatiye şûştin,nû

za ye ji şevê.Cewahirên ku ji havînê hatine berhevkirin vêdikevin
 
di sênga wê de.Di devê çiyayê agir de mezin dibe hêşîn,li kuder be giyayê

reş,giyayê hişk,dinuxmîne mêtiya xwe.Di zikê wê de bazikên xwe vedike

teyrek,du al xwe li hev dipêçin û av,bêhnvedide.

Pir ji dûran tê,ji wî welatê şilorek.

Kêm kesan dîte wê.

Raza wê didim we va : Bi roj kevirek e ew li kêleka rê;

lê bi şev,çemek e,diherike li cem zilam.

Octavîo Paz

Werger: Dûrzan Cîrano

**Çend ristên din ji Paz**

.....

Lêv,maç,evîn,her tişt ji nû ve dizê;

di wê jibîrkirina bê dawî ya tisî de;

keçikên şevê ne stêrk....

Octavîo PAZ

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Dîplomat
Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Jidayikbûn 1914
Kategorî:Meksîkî
Kategorî:Mirin 1998
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Saul Bellow

**Saul Bellow** (jdb.  bi navê *Solomon Bellows* li Lachine, Québec, Kanada; m.  li Brookline,Massachusetts, DYA) yek ji nivîskarên DYAyê ye û sala 1976î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

## Berhem

* 1944 Dangling Man
* 1947 The Victim (Qurban)
* 1953 The Adventures of Augie March
* 1956 Seize the Day
* 1959 Henderson, the Rain King (Henderson, keyê baranê)
* 1964 Herzog (Roman)
* 1965 The Last Analysis
* 1968 Mosby's Memoirs (Kurteçîrok)
* 1970 Mr. Sammler's Planet (Extera Mr. Sammlers)
* 1975 Humboldt's Gift
* 1976 To Jerusalem And Back (non-fiction)
* 1982 The Dean's December
* 1984 Him With His Foot In His Mouth
* 1987 More Die of Heartbreak
* 1989 A Theft
* 1989 The Bellarosa Connection
* 1991 Something To Remember Me By (Kurteçîrok)
* 1994 It All Adds Up
* 1997 The Actual
* 2000 Ravelstein

Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Nivîskarên ji Şîkagoyê
Kategorî:Nivîskarên postmodern
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jaroslav Seifert

thumb|Jaroslav bi keça xwe re (1931)
**Jaroslav Seifert** (*bilêvkirina bi kurdî: Yaroslav Seyfert* * 23ê îlonê 1901 li Prag; m. 10ê kanûna paşîn 1986 li heman derê) niviskarekî çekyayî bû. Sala 1984î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Ew yek jî navdarên rêbaza poetîzmê tê zanîn. Di demên şerê cîhanî yê duyem de, xwedî hest û helwestên neteweperwer e. Piştî şer jî bêhtir ramanên dij-komûnîst dihewîne û di berhemên xwe de lê dikole.

## Hin ji berhemên wî (navên berheman bi Kurdî)

* Timtêla Halleyî
* Hemî rindiyên vê cîhanê
* Pelîngihayên bêjeyê
* Strana sêvedarê
* Qîrîna şiveriyê
* Mozart li Prag

Kategorî:Jidayikbûn 1901
Kategorî:Mirin 1986
Kategorî:Nivîskarên çekyayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Halldór Laxness

**Halldór Kiljan Laxness** [ˈhaltour ˈcʰɪljan ˈlaxsnɛs] (*herwekî Halldór Guðjónsson*; jdb  li Reykyavîk; m. 8ê sibata 1998 li Gljúfrasteinn a li cem Mosfellsbær) nivîskarekî îslendî bû û sala 1955î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di ciwaniya xwe de dikevebin ola Katolîk û di gera xwe ya parzemîna Ewropa de, li lihevhatina nakokiyên di kesayetiya xwe de digere. Sala 1927î de derbasî parzemîna Amerîka dibe û li DYAyê dimîne. Li wir îcar dibe sosyalîst û ji bo ramanên çepgirî têdikoşe. Li vegera welêt berhemên têr fîlozofîk dinivîsîne.

## Hin ji berhemên Laxness

* (*Vefarinn mikli frá Kasmír* 1927; *Ristvanê mezin ê Keşmîrî*)
* (*Salka Valka I - II* 1931 - 1932
* (*Sjálfstætt fólk* 1934; *Mirovên azade*)
* (*Heimsljós I-II-III-IV* 1937-1940)
* (*Íslandsklukkan I-II-III* 1943-1946; *Glokên Îzlandayê*)

Kategorî:Nivîskarên îslendî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Sinclair Lewis

**Sinclair Lewis** (jdb.  li Minnesota; m.  li Roma) yek ji navdartirîn nivîskarên DYAyê yê sedsala 20emîn bû. Bi rêbazên xwe yên satîrîk û sosyalkrîtîk tê naskirin. Sala 1930î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

## Berhem

* *Hike and the Aeroplane*, 1912
* *Our Mr. Wrenn*, 1914
* *The Trail of the Hawk*, 1915
* *The Innocents*, 1917
* *[[The Job (1917 novel)|The Job]]*, 1917
* *[[Free Air]]*, 1919
* *[[Main Street (novel)|Main Street]]*, 1920
* *[[Babbitt (novel)|Babbitt]]*, 1922
* *[[Arrowsmith (novel)|Arrowsmith]]*, 1925
* *Mantrap*, 1926
* *[[Elmer Gantry]]*, 1927
* *The Man Who Knew Coolidge*, 1928
* *[[Dodsworth]]*, 1929
* *[[Ann Vickers]]*, 1933
* *Work of Art*, 1934
* *[[It Can't Happen Here]]*, 1935
* *Jayhawker*, 1935 (play)
* *Selected Short Stories*, 1935
* *The Prodigal Parents*, 1938
* *Bethel Merriday*, 1940
* *[[Gideon Planish]]*, 1943
* *Cass Timberlane*, 1945
* *Kingsblood Royal*, 1947
* *The God-Seeker*, 1949
* *World So Wide*, 1951

Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Juan Ramón Jiménez

**Juan Ramón Jiménez Mantecón** (jdb.  li Moguer, Andalusien, m.  li Santurce, taxeke San Juan, Puerto Rico) yek jî lîrîker û nivîskarên Spanî bû di sala 1956î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

## Berhem

* 1900 - Almas de violeta (Ruhên viyoletan)
* 1903 - Arias Tristes
* 1908 - Elejías puras
* 1907 - Baladas de primavera (Baladên biharê)
* 1911 - La soledad sonora (Tenêmayîna daxwazkirî)
* 1917 - Diario de un poeta recién casado (Rojîna helbestvaneke nûzewicî/nûmarkirî)
* 1917 - Sonetos espirituales (Sonetên pîroz)
* 1917 - Platero y yo (Platero û ez 1953)
* 1918 - Eternidades (Bêdawîbûn): Bergehemeke ji berhevkirina helbestan: Yo no soy yo (ez im ne ez)
* 1919 - Piedra y cielo (Kevir û ezman)
* 1923 - Belleza
* 1942 - Españoles de tres mundos (Spaniyên sê cihanê)
* 1949 - Animal de fondo

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1881
Kategorî:Mirin 1958
Kategorî:Nivîskarên spanî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
William Golding

**Sir William Gerald Golding** CBE, FRSL (jdb.  li Newquay, Cornwall; m.  li Perranarworthal, Cornwall) nivîskarekî Brîtanî bû di sala 1983î de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirtibû.

## Berhem

* *Helbestên Golding* *[[Poems]]* (1934)
* *Xwedayê mêşan* (*Lord of the Flies*, 1954)
* *The Inheritors* (1955)
* *Pincher Martin* (1956)
* *The Brass Butterfly* (1958)
* *Free Fall* (1959)
* *Birc* (*The Spire*, 1964)
* *The Hot Gates* (1965)
* *Pîramîd* (*The Pyramid*, 1967)
* *Dûvpişk Xweda* *The Scorpion God* (1971)
* *Darkness Visible* (1979)
* *A Moving Target* (1982)
* *The Paper Men* (1984)
* *An Egyptian Journal* (1985)
* *Dawiya deryayê* (*To the Ends of the Earth*)
:* (*Rites of Passage*, 1980)
:* (*Close Quarters*, 1987)
:* *Şewata li jêr* (*Fire Down Below*, 1989)
* *Zimanê duziman* (*The Double Tongue*, 1996)

## Çavkanî

Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Şanonivîsên îngilîz
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Claude Simon

**Claude Simon** (jdb. 10ê çiriya pêşîn 1913 li Tananarive, Madagaskar; m. 6ê tîrmehê 2005 li Parîs) nivîskarekî fransî bû û sala 1985î Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirtibû.

## Berhem

* 1945 : *Le Tricheur*, Éditions du Sagittaire
* 1947 : *La Corde raide*, Éditions du Sagittaire
* 1952 : *Gulliver*, Calmann-Lévy
* 1954 : *Le Sacre du Printemps*, Calmann-Lévy
* 1957 : *Le Vent. Tentative de restitution d'un retable baroque*, Éditions de Minuit
* 1958 : *L'Herbe*, Éditions de Minuit
* 1960 : *La Route des Flandres*, Éditions de Minuit
* 1962 : *Le Palace*, Éditions de Minuit
* 1966 : *Femmes* (sur vingt-trois peintures de Joan Miró), Éditions Maeght
* 1967 : *Histoire*, Éditions de Minuit
* 1969 : *La Bataille de Pharsale*, Éditions de Minuit
* 1970 : *Orion aveugle*, Skira
* 1971 : *Les Corps conducteurs*, Éditions de Minuit
* 1973 : *Triptyque*, Éditions de Minuit
* 1975 : *Leçon de choses*, Éditions de Minuit
* 1981 : *Les Géorgiques*, Éditions de Minuit, ISBN 2-7073-1950-3
* 1984 : *La Chevelure de Bérénice*, Éditions de Minuit (Reprise du texte de *Femmes*)
* 1986 : *Discours de Stockholm*, Éditions de Minuit
* 1987 : *L'Invitation*, Éditions de Minuit
* 1988 : *Album d'un amateur*, Rommerskirchen
* 1989 : *L'Acacia*, Éditions de Minuit
* 1992 : *Photographies, 1937-1970*, Éditions Maeght
* 1994 : *Correspondance avec [[Jean Dubuffet]]*, L'Échoppe
* 1997 : *Le Jardin des Plantes*, Éditions de Minuit
* 2001 : *Le Tramway*, Éditions de Minuit
* 2006 : *Œuvres*, Collection Pléiade, Gallimard [avec les œuvres : Le Vent, tentative de restitution d'un retable baroque (1957), La Route des Flandres (1960), Le Palace (1962) La Bataille de Pharsale (1969), La Chevelure de Bérénice (Reprise du texte Femmes, 1972), Triptyque (1973), le Discours de Stockholm (1986, texte prononcé à l'occasion de la remise du Prix Nobel) et Le Jardin des Plantes (1997)]

Kategorî:Jidayikbûn 1913
Kategorî:Mirin 2005
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Şîlan Aliş

**Şîlan Aliş**, ji Bakurê Kurdistanê ye û li Amedê jidayikbûye. Ew bi eslê xwe ji Dêrika Çîyayê Mazî ye.

Wekî hin hunermendan, Şîlan ê jî ji biçûkbûna xwe ve dest bi muzîkê kirîye. Wê her sal beşdariya Pêşbirkên Muzîkê li dibistanê pêk dihate dikir û piraniya caran xelata yekem werdigirt.

Şîlan li Swêdê 2 salan çû Dibistana Muzîkê û qursa piyano û kemanê wergirt.

Di sala 1997 de li Stockholmê ji aliyê Federasyona Komeleyên Kurdistan Li Swêdê (FKKS) ve Festîvala Muzîka Kurdî hatibû amadekirin û di wê Festîvalê de di nav 26 beşdaran de Şîlan xelata yekem wergirt.

Di sala 2001'î de albûma Şîlanê ya yekem a bi navê Yara Min derket.

Hunermend Şîlan, niha bi hevkariya bestekar û hunermend Mistefa Gazî û muzîkar Hêmin bi CD ya xwe ya duyem ve mijûle. Herwiha bi muzîkarê Swêdî Thomas Ruden re xebatên hevbeş yên pêşerojê dike.

Şîlan di jiyana xwe ya normal ya li Swêdê de wek Make Up Artist kar dike.

## Girêdanên derve

* Malpera Şîlan Aliş 

Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Stranbêjên kurd
Vicente Aleixandre

**Vicente Aleixandre y Merlos** (*bilêvkirina bi [[kurdî]]: Viçente Aleyksandre î Merlos* jdb.  li Sevilla, m.  li Madrîd) yek ji lîrîker û nivîskarên Spanî bû û di sala 1977î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatibû dîtin.

Zaroktiya xwe li Málaga derbasdike. Bavê wî şoforê lokomotîvê bû. Perwerdeya dadnasî û aborîzaniyê dibîne. Dihat payîn kû ew jî bibe karsazek lê wî bala xwe berdida wêjeyê. Wêjevan û rexneger rêbaza wî ya edebî di bin siya sûrrealîzm û îndîvîdûalîzmê de dibînin.

## Berhem

* 1928: *Ámbito*
* 1932: *Espadas como labios*
* 1935: *La destrucción o el amor*
* 1944: *Sombra del paraíso*
* 1954: *Historia del corazón*
* 1958: *Los encuentros*
* 1962: *En un vasto dominio*
* 1968: *Poemas de la consumación*
* 1972: *Sonido de la guerra*
* 1974: *Diálogos del conocimiento*
* 1991: *En gran noche*

Kategorî:Nivîskarên spanî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Eyvind Johnson

**Eyvind Olov Verner Johnson** (jdb. 29ê tîrmehê 1900 li Svartbjörnsbyn a derveyî Boden, Swêd; m. 25ê tebaxê 1976 li Stockholm) nivîskarekî swêdî bû û sala 1974î de bi tevî Harry Martinson Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di ciwaniya xwe de dest bi rojnamegeriyê dike. Li gelek bajarên Ewropa dimîne û digere. Bo jiyana xwe ya rojane, ji firaxşuştinê heya seyîsiya hespan gelek karan dike. Bi tevî jina xwe karê wergerê dike û di destpêka şerê cîhanî yê duyem bi tevî Willy Brandt rojnameyeke norwêcî dadimezirîne.Di berhemên xwe de parastina demokrasiya rojavayê Ewropa dike û li dijî faşîzmê derdikeve. Ew herwekî rexneyên mezin li sosyalîzma real dike.

## Hin ji berhemên Johnson

* *Här har du ditt liv!* (1935) (*Li vir jiyana te heye!*)
* *Strändernas Svall* (1946) (*Veger -a Odysseus-*)
* *Drömmar om rosor och eld* (1949) (*Xeyalên gul û agir*)
* *Molnen över Metapontion* (1957) (*Ewrên li ser Metapont*)
* *Hans Nådes Tid* (1960) (*Demeka girîng*)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1900
Kategorî:Mirin 1976
Kategorî:Nivîskarên swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Harry Martinson

**Harry Edmund Martinson** (jdb.  li Jämshög, Blekinge; m.  li Stockholm) nivîskarekî Swêdî bû. Sala 1974î bi tevî Eyvind Johnson Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirtiye. Di şeş saliya xwe de bavê xwe winda dike û sêwî dimîne. Diya wî koçberê DYAyê dibe ûd i karên awarte de dixebite. Ji ber xizaniyê wî teslîmî sêwîxaneyan dikin. Heya 16 saliya xwe li wir dijî. Piştre ji ber sedemên aborî derdikeve gerê û li gelek welat û bajarên parzemîna Amerîkayê dimîne. Ew di heman demê de bi nexweşiya pişikê re rûbirû ye.

Di berhemên xwe de bala xwendevanan dikişîne ser kosmosê. Mîkro û makrokosmosê di warê wêjeyê de bêhempa dixemilîne û radixe ber xwendevanan.

## Berhem

* *Spökskepp* 1929
* *Nomad* 1931
* *Natur* 1934
* *Nässlorna blomma* 1935
* *Vägen ut* 1936
* *Den förlorade jaguaren* 1941
* *Passad* 1945
* *Vägen till Klockrike* 1948
* *Resor utan mål* 1932
* *Kap farväl* 1933
* *Svärmare och harkrank* 1937
* *Midsommardalen* 1938
* *Det enkla och det svåra* 1939
* *Verklighet till döds* 1940
* *Salvation* 1947
* *Lotsen från Moluckas* 1948
* *Cikada* 1953
* *[[Aniara]]* 1956. Eposet ligger till grund för Erik Lindegrens libretto till Karl-Birger Blomdahls opera Aniara som uruppfördes 1959.
* *Gräsen i Thule* 1958
* *Vagnen* 1960
* *Utsikt från en grästuva* 1963
* *Tre knivar från Wei* 1964
* *Dikter om ljus och mörker* 1971
* *Tuvor* 1973
* *Längs ekots stigar* 1978
* *Doriderna* 1980
* *Gyro* 1986 (skriven ca 1946-47)
* *Gringo*
* *De blomster som i marken bor*

Kategorî:Helbestvanên swêdî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Erik Axel Karlfeldt

thumb|rast|Karlfeldt di sala 1918an de
**Erik Axel Karlfeldt** (jdb. 20ê tîrmehê 1864 li Folkärna, m. 8ê nîsanê 1931 li Stockholm) yek ji lîrîkerên navdar ên Swêdî bû. Sala 1931î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di berhemên xwe de cih dida hezkirina welatê xwe û mijarên olî. Rêbaza wî di bin siya nûromantîzmê de dihate jimartin.

## Hin ji berhemên wî

* *Flora och Pomona* (1906)
* *Fridolins visor* (1898)
* *Tankar och tal* (1932)

Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Jidayikbûn 1864
Kategorî:Mirin 1931
Kategorî:Swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Odysseus Elytis

thumb|Odysseas Elytis, 1974
thumb|Helbestvanê grekî Odysseas Elytis

**Odysseas Elytis** (ango, *Odîseas Elîtîs*, bi grekî: Οδυσσέας Ελύτης, navê berê: Οδυσσέας Αλεπουδέλης, *Odysseas Alepoudélis*; * 2ê çiriya paşîn 1911 li Herakliyon a Kretayê; m. 18ê adarê 1996 li Atîna) yek ji hunermend û helbestvanên navdar ên grekî bû. Sala 1979î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di wêjeyê de rêbaza sûrrealîzmê bikardianî û ew bi elementên Grekî dinexşand. Di malbateke dewlemend de hatibû jiyanê û pirranî li Atîna dijiya. Perwerdeya dadnasiyê dîtiye. Di şerê cîhanî yê duyem de li Albanyayê di eniyên dij-faşîzmê de têdikoşe. Bi qasî sê salan li Parîsê dijî û li wir têkilî bi navdarên întelîjansiya Fransî re datîne.

## Berhemên wî yên bi îngîlîzî hatine çapkirin
### Helbest
* Orientations (*Προσανατολισμοί*, 1940)
* Sun The First (*Ηλιος ο πρώτος, παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα*, 1943)
* An Heroic And Funeral Chant For The Lieutenant Lost In Albania (*Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας*, 1946)
* To Axion Esti — It Is Worthy (*Το Άξιον Εστί*, 1959)
* Six Plus One Remorses For The Sky (*Έξη και μια τύψεις για τον ουρανό*, 1960)
* The Light Tree And The Fourteenth Beauty (*Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά*, 1972)
* The Sovereign Sun (*Ο ήλιος ο ηλιάτορας*, 1971)
* The Trills Of Love (*Τα Ρω του Έρωτα*, 1973)
* The Monogram (*Το Μονόγραμμα*, 1972)
* Step-Poems (*Τα Ετεροθαλή*, 1974)
* Signalbook (*Σηματολόγιον*, 1977)
* Maria Nefeli (*Μαρία Νεφέλη*, 1978)
* Three Poems under a Flag of Convenience (*Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας* 1982)
* Diary of an Invisible April (*Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου*, 1984)
* Krinagoras (*Κριναγόρας*, 1987)
* The Little Mariner (*Ο Μικρός Ναυτίλος*, 1988)
* The Elegies of Oxopetras (*Τα Ελεγεία της Οξώπετρας*, 1991)
* West of Sadness (*Δυτικά της λύπης*, 1995)

### Çîrok, ceribandin û yên din
* The True Face and Lyrical Bravery of Andreas Kalvos (*Η Αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου*, 1942)
* 2x7 e (collection of small essays) (*2χ7 ε* (συλλογή μικρών δοκιμίων))
* (Offering) My Cards To Sight (*Ανοιχτά χαρτιά* (συλλογή κειμένων), 1973)
* The Painter Theophilos (*Ο ζωγράφος Θεόφιλος*, 1973)
* The Magic Of Papadiamantis (*Η μαγεία του Παπαδιαμάντη*, 1975)
* Reference to Andreas Empeirikos (*Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο*, 1977)
* The Public ones and the Private ones (*Τα Δημόσια και τα Ιδιωτικά*, 1990)
* Private Way (*Ιδιωτική Οδός*, 1990)
* *«Εν λευκώ»* (συλλογή κειμένων), (1992)
* The Garden with the Illusions (*Ο κήπος με τις αυταπάτες*, 1995)
### Wergerandin
* Second Writing (*Δεύτερη γραφή*, 1976)
* Sapho (*Σαπφώ*)
* The Apocalypse (by John) (*Η αποκάλυψη*, 1985)

Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Jidayikbûn 1911
Kategorî:Mirin 1996
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kategorî:Yewnan
Eugenio Montale

**Eugenio Montale** (jdb. 12ê çiriya pêşîn 1896 li Genova; m. 12ê îlonê 1981 li Mailand) nivîskareki îtalî bû û sala 1975î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatibû dîtin.

## Jînenîgarî

Zarokê dawîn ê karsazekî bû. Tevlî şerê yekemîn ê cîhanî dibe. Sala 1922î bi pisporî dest bi nivîsandinê dike. Heman salê bi hinekan ve bingeha damezrandina kovarekê davêjin. Dema sazûmaniya faşîst a Mûssolînî tê ser desthilatdariyê, jiyana wî jî dikeve asteke awarte û bixetere. Piştî têkçûyîna faşîzmê dibe yek ji hîmên ronakbîriya serdemê ya îtalî. Di heman demê de li rojnameyan jî dixebite.

## Berhem

* 1921 - *Lîmonan* (*I Limoni*)
* 1925/28 - *Hestiyên sêpîmasiyê* (*Ossi di seppia*)
* 1938 - *Sedem* (*Le Occasioni*)
* 1943 - *Finisterre*
* 1956 - *Pêlan* (*La bufera e altro*)
* 1971 - *Satura*
* 1973 - (*Rojîn '71 & '72) (*Diario del '71 del '72'')

Kategorî:Jidayikbûn 1896
Kategorî:Mirin 1981
Kategorî:Nivîskarên îtalî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Gabriela Mistral

**Gabriela Mistral**, navê berê **Lucila Godoy Alcayaga**, (jdb.  li Vicuña, Şîlî; m.  li Hempstead, New York, DYA) dîplomat û helbestvaneka ji Şîliyê bû. Sala 1945î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.

## Berhem

* *Sonetos de la muerte*, 1914.
* *Desolación*, 1922.
* *Lecturas para mujeres*, 1923.
* *Ternura*, 1924.
* *Nubes blancas y breve descripción de Chile*, 1934.
* *Tala*, 1938.
* *Antología*, 1941.
* *Lagar*, 1954.
* *Recados contando a Chile*, 1957.
* *Poema de Chile*, 1967.

## Girêdanên derve

Kategorî:Dîplomatên şîlîyî
Kategorî:Femînîstên şîlîyî
Kategorî:Helbestvanên şîliyî
Kategorî:Jidayikbûn 1889
Kategorî:Jinên şîlîyî
Kategorî:Mirin 1957
Kategorî:Nivîskarên postmodern
Kategorî:Nivîskarên şîlîyî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Eugene O'Neill

**Eugene Gladstone O’Neill** (jdb. 16ê çiriya pêşîn 1888 li New York; m. 27ê çiriya paşîn 1953 li Boston) yek ji dramatîkerên mezin ên DYAyî bi koka îrlendî bû ku Xelata Nobelê ya Wêjeyê werdigirt.

## Berhem
### Lîstikên wî yên kurt
* *Bound East for Cardiff*
* *In The Zone*
* *[[The Long Voyage Home]]*
* *[[Moon of the Caribbees]]*
Other one-act plays include:
* *[[A Wife for a Life]]*
* *Fog*
* *Thirst*
* *Before Breakfast*
* *The Sniper*

### Lîstikên dirêj
* *[[Beyond the Horizon (play)|Beyond the Horizon]]*, 1920 - Pulitzer Prize
* *[[The Emperor Jones]]*, 1920
* *[[The First Man]], [[1921]]
* *The Hairy Ape*, [[1922]]
* *Anna Christie*, [[1922]] - Pulitzer Prize
* *The Fountain*, [[1923]]
* *Marco Millions* [[1923]]-[[1925|25]]
* *All God's Chillun Got Wings* [[1924]]
* *Desire Under the Elms*, [[1925]]
* *Lazarus Laughed*, [[1925]]-[[1926|26]]
* *The Great God Brown, 1926
* *[[Strange Interlude]]*, 1928 - Pulitzer Prize
* *[[Dynamo (play)|Dynamo]]*, 1929
* *[[Mourning Becomes Electra]]*, 1931
* *[[Ah, Wilderness!]]*, 1933
* *[[Days Without End]]*, 1933
* *[[The Iceman Cometh]]*, written 1939, first performed 1946
* *[[Hughie]]*, written 1941, first performed 1959
* *[[Long Day's Journey Into Night]]*, written 1941, first performed 1956 - Pulitzer Prize 1957
* *[[A Moon for the Misbegotten]]*, written 1941-1943, first performed 1947
* *[[A Touch of the Poet]]*, completed in 1942, first performed 1958
* *[[More Stately Mansions]]*, second draft found in O'Neill's papers, first performed 1967
* *[[The Calms of Capricorn]]*, published in 1983

Kategorî:Amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1888
Kategorî:Malbata Chaplin
Kategorî:Mirin 1953
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
André Gide

**André Paul Guillaume Gide** (jdb. 22ê çiriya paşîn 1869 li Parîs; m. 19ê sibatê 1951 li heman derê) nivîskarekî Fransî bû. Di sala 1947î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

## Jînenîgarî

Di malbateke bingeh-gundî de hatiye jiyanê. Di sala 1889î de dibistana xwe bidawî dike û bi pisporî dest bi nivîsandinê dike. Ceribandinên wî serî de ewçend balê nakşînin. Gereke mezin berî bi bakurê Afrîka û welatên Ereban lidardixe. Têkilî bi zana û rewşenbîrên hemdemî re datîne. Ew bi xwe mirovekî xwedî balên homoseksûalîteyê bû. Bi qasî demekê serokatiya şaredariyek dike. Di sala 1908î bi gelek nivîskaran ve kovareke wêjeyî dadimezirînin. Di demên dijwar ên şerê cîhanî yê duyem, li bakurê Afrîkayê dimîne. Ew li hemberî ewqas neheqî û rexneyan bûye kesekî navdar ê wêje û ronakbîriya Fransa. Di berhemên xwe de berevaniya mafên ferdî û sinca gelemperiyê dike. Xwedî bilêvkirineke nerm û hêja bû.

## Berhem

* 1891 - Les Cahiers d'André Walter (Xebata li ser xêzkirin û helbestên André Walter)
* 1893 - Le Voyage d'Urien (Gera Urian)
* 1893 - La Tentative amoureuse ou le Traité du vain désir
* 1895 - Paludes
* 1897 - Les nourritures terrestres (Erd me xwedîdike)
* 1899 - Le Prométhée mal enchaîné (Promete yê zexm girêdayî)
* 1902 - L'Immoraliste
* 1907 - Le Ramier
* 1908 - Le Retour de l'enfant prodigue (Vegera lawên windabûyî)
* 1909 - La Porte étroite
* 1911 - Corydon. Quatre dialogues socratiques
* 1911 - Isabelle
* 1914 - Les Caves du Vatican
* 1919 - La Symphonie pastorale
* 1924 - Si le grain ne meurt
* 1925 - Les Faux-Monnayeurs
* 1929 - L'École des femmes (Dibistana jinan)
* 1929 - Robert
* 1927 - Voyage au Congo
* 1928 - Le Retour du Tchad
* 1931 - Œdipe (Oîdîpûs, Şano)
* 1936 - Geneviève
* 1937 - Au retour de l'URSS (Vegera ji YKSS)
* 1938 - Rotûşên rojîna min a Rûsyayê
* 1938 - Et nunc manet in te (erschienen 1951)
* 1946 - Thésée (Theseus)
* 1949 - Feuillets d'automne (Pelgên payîzê)
* 1939, 1946, 1950 - Journal (Rojîn)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1869
Kategorî:Kesên ji Parîsê
Kategorî:Mirin 1951
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên ji Parîsê
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Romannivîsên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Miguel Ángel Asturias

**Miguel Ángel Asturias** (jdb.  li Guatemala (bajar); m.  li Madrid) dîplomat û nivîskarekî Gûatemalayî bû. Sala 1967î guncavê Xelata Nobelê hatiye dîtin.

Perwerdeya dadnasiyê dîtiye. Bi tevî hevalên xwe bo xizanan derfetên perwerdeyê geriyane, dibistan avakirine. Sala 1923î çûye Ewropa bo xwandina aborîpolîtîk lê bidawî nekiriye. Li Fransayê perwerdeya olnasî û folklora gelêrî dîtiye. Piştî têkçûyîna dîktatoriya Jorge Ubicoli Gûatemala, wekî dîplomat kardike. Ji sala 1962 heya 1966'î li Arjentînê wekî penaber dijî.

Rêbaza wî di bin siya realîzma majîk (bisêhr) de tê jimartin. Wî çîrok û efsaneyên Latînamerîkayê ji xwe re bingeh girtiye. Bi saya wekî yên wî, çanda çermesorên kevnexwediyên Amerîkayê radeyek bêhtir hatiye parastin.

## Berhem

* *Lehengên (legendên) Guatemala* (1930)
* *Serok beg*, Roman (1946)
* *Mirovên lazûtan*, Roman (1949)
* *Trîlojiya mûzan*, Roman
** *Bager* (1949)
** *Papa yê kesk* (1954)
** *Çavên goriyan* (1960)
* *Vewestana (dawiya hefteyê) Gûatemala*, Novellen (1955)
* *Don Niño an cografiya ramanan*, Roman (1961)
* *Neynika Lida Sal*, Nivîsar (1967)
* *Kişikvanên bêhnteng*, Roman (1968),
* *Welatek bi çêj*, Ceribandin û helbest (bi tevî Pablo Neruda, 1970)
* *Sê ji çar lawan*, Roman (1971)

Kategorî:Dîplomat
Kategorî:Gûatemalayî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romannivîsên mêr
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Şêx Hesenê Nûranî

**Şêx Hesenê Nûranî** (jdb. 1786 Amed - m. 1865 Amed) alimê Îslamê û nivîskarê kurd e.

Malbata Şêx Hesenê Nûranî bi gundê xwe yê Axtepeyê hatiye naskirin. Ev gund bi qeza Çinara Amedê ve girêdayî ye. Çar kurên Şêx Hesenê Nûranî hebûn: Ebdurehmanê Axtepî, Şêx Mihemed Can, Şêx Mihemed Sîrac û Şêx Mihemed Nûr.

Şêx Hesenê Nûranî yek ji şêxên rêçika neqşîbendî bû. Di herêmê de xwedîrêz û giranbihatiyeka wî ya mezin hebû. Di pey wî de, çi kesê ku ji malbatê rabûye, hê bêtir bi bal welatparêziyê ve, xasma di warê nivîsandina bi zimanê kurdî de gavine fireh avêtiye û qelemşoriyeke mezin kiriye û berhemên xwe bi zimanê kurdî nivîsîne.

Çendî ku bi dehan mirovên hêja, zana û bîrewer ji Malbata Şêx Hesenê Nûranî rabûne û niha jî bi dehan kesên wisa hene, lê belê emê pêşî li ser Şêx Ebdurehman û pirtûkên wî, di pey de li ser herdu kurên wî, Mihemedê Kerbelayî û Şêx Eskerî, piştre jî li ser Şêx Mihemed Can ê birayê Ebdurehmanê Axtepî binivîsin. Da ku xwendevanên kurd, vê Malbata hêja rind binasin û ger bi hindikî be jî, sûd ji berhemên wan bibînin.

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1786
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1865
Kategorî:Şêx
Şêx Mihemed Can

**Şêx Mihemed Can** (jdb. 1858 - m. 21 adar 1910) fiqihnas, hedîsvan û mentiqvanekî kurd e.

Di 13ê meha şe´bana 1274ên (dike 1858-59ê mîladî) Koçê de li Axtepeya bi ser qeza Çinarê ve (Diyarbekir) hatiye dinyayê û di 8ê sibata 1325ên romî de (21ê adara 1909-10) jî çûye ber dilovaniya Xwedê.

Şêx Mihemed Can Axtepî kurê Şêx Hesenê Nûranî ye, diya wî Şerîfe Xanim keça Mele Hesen e û birayê bindest ê Şêx Evdirehmanê Axtepî ye. Şêx Mihemed Can jî sê kurên xwe hebûne: Muhemmed Hesîb, Muhemmed Mûnîr û Muhemmed Behcet.

Şêx Mihemed Can xwendina xwe ya destpêkê li cem bavê xwe kiriye. Piştre di Medreseya bavê xwe ya li Axtepeyê de li cem Mele Selîm û Mele Muhemmed Emîn xwendina Nehw, tefsîr, hedîs û mentiq xwendiye. Wî destûrnameya xwendinê ji Dersdarê menşûr ê Kurdistanê Mele Muhemmedê Kurmuşluyê wergirtiye. Piştî wergirtina destûrnameya xwendinê Şêx Muhemmed Can çûye Şamê û ji xelîfekî Mewlana Xalidê Kurdî xelîfetiya Rêçika Nexşebendî jî wergirtiye.

Piştî wergitina xelîfetiyê Şêx Muhemmed Can şûnde vegeriyaye gundê xwe Axtepe û li şûna kekê xwe Şêx Ebdurehman di Medresê de desdarî kiriye ta ku çavên xwe ji dinya ruhnik girtine.

Berhemên Şêx Mihemed Can a herî navdar, destana Leyl û Mecnûn e. Tarîxa nivîsandina vê pirtûkê, çewa ku wî bi xwe di malikeke li dawiya wê bi tarîxa koçê nivîsiye, pirtûkê di "Hezar û sêsed û du"duyan de kuta kiriye. Îcar ev tarîx li hember ya Mîladî dike 1884. Ji bilî vê, çend rûpel medhiyeyeke Şêx Mihemed Can jî heye ku li ser Rewdneîma kekê xwe Evdirehmanê Axtepî nivîsiye.

Di hezîrana 1992an de fotoqopiyê pirtûka Leyl û Mecnûn digel wêneyê Şêx Mihemed Can û kekê wî Şêx Evdirehman, bi alîkariya hin biraderan gihane min.

Ev nusxeya destana Leyl û Mecnûnê Şêx Eskeriyê kurê Şêx Evdirehmanê Axtepî di 1924an de ji nû ve dîsa bi tîpên erebî nivîsiye û di Temûza 1934an de jî kuta kiriye. Herçiqasî di wê navê re deh sal bihurîne û demeke dirêj e jî, lê bila nêye jibîrkirin ku rûxandina Serhildana Kurd a bi serokatiya Şêx Seîd tîna xwe li her tiştî kiribû.

Ev teksta destana Leyl û Mecnûnê 148 rûpel e, digel beşa destpêk û ya dawî tê de 19 sernav û 1882 beyt hene. Helbestên wê hemû xweşxwîn û rewan in û bi deh kiteyan dikişin, qafiyeya her du rêzên malikan jî yek e.

Zeynelabidin Zinar pirtûkê ji alfabeya erebî ve guhaztiye alfabeya latînî û di 1992an de li Swêdê daye çapkirin.

Şêxê dilovan bi helbestkî serpêhatiya evîna Leyl û Mecnûn bi zaravayê kurmancî nivîsiye û ji me re diyarî hiştiye.

### Çend helbest ji Leyl û Mecnûnê

Şêx Mihemed Can di destpêka pirtûka xwe de sedemê nivîsandina bi zimanê kurdî weha beyan kiriye:

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Fiqihnasên kurd
Kategorî:Hedîsvanên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1858
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Mirin 1910
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Kategorî:Zanyarên îslamê
Roger Martin du Gard

thumb|rast|Roger Martin du Gard
**Roger Martin du Gard** (jdb.  li Neuilly a li ber Parîs; m.  li Bellême, Orne) nivîskarekî fransî bû. Sala 1937î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû. Rêbaza nivîsandina wî di bin siya realîzm û natûralîzma sedsala 19emîn de tê jimartin.

## Berhem

* *Devenir* (1906)
* *L'Une de Nous* (1909)
* *Jean Barois* (1913)
* *[[Les Thibault (roman)|Les Thibault]] : Le Cahier gris* (1922)
* *Les Thibault : Le Pénitencier* (1922)
* *Les Thibault : La Belle Saison* (1923)
* *Les Thibault : La Consultation* (1928)
* *Les Thibault : La Sorellina* (1928)
* *Les Thibault : La Mort du père* (1929)
* *Vieille France* (1933)
* *Les Thibault : l'Été 1914* (1936)
* *Les Thibault : l'Épilogue* (1940)
* *Correspondance avec André Gide * (posthume 1968)
* *Le Lieutenant-colonel de Maumort * (posthume 1983)

Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Johannes V. Jensen

thumb|rast|Johannes V. Jensen
**Johannes Vilhelm Jensen** (jdb.  li Farsø (Jütland), m.  li Kopenhagen) nivîskarekî Danîmarkayî bû. Sala 1944î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Perwerdeya medîsînê (tendurustînasiyê, tibbê) dîtiye lê di wî warî de nexebitiye. Wekî rojnamevan li gelek welatan maye û kar kiriye. Di bin bandora angaşta Charles Darwin de maye. Rexnegerên wêjeyê rêbaza wî di bin siya optîmîzmê de dinirxînin.

## Berhem

* *Aandens stadier* (1928)
* *Den gotiske Renaissance* (1901)
* *Himmerlandshistorier* (1898-1919)
* *Den lange Rejse* (dt.: *Rêwîtiya dirêj*) (vol 1-6, 1908-1922)
* *Kongens Fald* (1900)
* *De Mythe* (vol.1-9, 1907-1944)

Kategorî:Jidayikbûn 1873
Kategorî:Mirin 1950
Kategorî:Nivîskarên danmarkî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Salvatore Quasimodo

**Salvatore Quasimodo** (*bilêvkirina bi kurdî: Salvatore Qûazîmodo* jdb.  li Modica, Sîcîlya; m.  li Amalfi) rexneger û lîrîkerekî Îtalî bû. Sala 1959î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Bavê asinbanger *(kesên ku bi karê riya hesin re bilîdibin)* bû. Zaroktiya wî li girava Sîcîlya dibore. Piştî bidawîkirina polîteknîkê, perwerdeya fîlolojiya kevnare dibîne. Lê ew bi xwe di gelek karan de dixebite. Rexnegeriya şanoyê, profesoriya wêjeyê û rojnamegerî, karên ku wî bo demekê dirêj kiribûn in. Rêbaza wî di bin siya sîmbolîzma herêmî ya Sîcîlya de tê jimartin.

## Berhem
* *Odore di eucalyptus* (1933)
* *Erato e Apollion* (1936)
* *Poesie* (1938)
* *Il falso e vero verde* (1956)
* *La terra impareggiabile* (1958)

Kategorî:Helbestvanên komunîst
Kategorî:Îtalî
Kategorî:Jidayikbûn 1901
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1968
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Giorgos Seferis

thumb|rast|Seferis di sala 1963an de
200px|thumb|Seferis (1921)

**Giorgos Seferis** (bilêvkirina bi kurdî: *Giyorgos Seferîs,* *[[grekî]]: Γιώργος Σεφέρης, navê berê Giorgos Stylianos Seferiadis*; jdb.  li Îzmîr; m.  li Atîna) dîplomat û nivîskarekî Yewnanî (Grekî) bû. Sala 1963î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Li Îzmîrê hatiye jiyanê ku wê demê tevahiya rojavayê Anatoliyayê ji Grekiyan pêk dihat. Piştî damezrandina Komara Tirkiyê gelê Yewnan hate derxistin û yên mayîn bi darê zorê hatin Tûrkîzekirin. Malbata wî di sala 1914î de koçberê Yewnanistanê dibin. Li Parîsê perwerdeya dadnasiya bidawî dike. Bavê wî jî herwekî parêzer bûye. Wekî balyozê Grekyayê li gelek welatan dixebite. Li dijî dîktatoriya leşkeran a ku di salên *1967–1974an* de li ser desthilatiyê dimînin têdikoşe.

## Berhem
### Helbestên wî
* *Goşeveger* (Στροφή), 1931
* *Στέρνα*, 1932
* *Danezana jiyanê ya mîstîk* (Μυθιστόρημα), 1935
* *Deftera ceribandinê* (Τετράδιο Γυμνασμάτων), 1940
* *Logopirtûk I* (Ημερολόγιο καταστρώματος Α΄), 1940
* *Logopirtûk II* (Ημερολόγιο καταστρώματος Β΄), 1944
* *Κίχλη*, 1947
* *Logopirtûk III – Kîpros* (Ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄), 1955
* *Sê helbestên veşarî* (Τρία κρυφά ποιήματα), 1966
* *Deftera ceribandinê II* (Τετράδιο Γυμνασμάτων Β΄), 1976

### Ceribandin
* *Ceribandin* (Δοκιμές), Band I (1936 - 1947), 1974
* *Ceribandin* (Δοκιμές), Band II (1948 - 1971), 1974
* *Ceribandin* (Δοκιμές), Band III, Nivîsarên jê mabûn (1932 - 1971), 1992
* *Şeş şevên li Akropolîs*, Roman, 1974
* *Bapirtûk – Bêjeyan*, 1987

### Rojîn
* *Rojan*, Band I, 16. sibat 1925 - 17. tebax 1931, 1975
* *Rojan*, Band II, 24. tebax 1931 - 12. sibat 1934, 1975
* *Rojan*, Band III, 16. nîsan 1934 - 14. kanûna pêşîn 1940, 1977
* *Rojan*, Band IV, 1. kanûna paşîn 1941 - 31. kanûna pêşîn 1941, 1977
* *Rojan*, Band V, 1. Januar 1945 - 19. April 1951, 1973
* *Rojan*, Band VI, 20. nîsan 1951 - 4. tebax 1956, 1986
* *Rojînên polîtîk*, Band I, 25. çiriya paşîn 1935 - 7. çiriya pêşîn 1944, 1979
* *Rojînên polîtîk*, Band II, 13. kanûna paşîn 1945 - 5. gulan 1952, 1985

Kategorî:Dîplomat
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kategorî:Yewnan
Thomas Stearns Eliot

**Thomas Stearns Eliot** (jdb.  li St. Louis, Missouri, DYA; m.  li London) lîrîker, dramatîker û nivîskarê ceribandinê yê amerîkî bû. Di sala 1948î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Li DYA û Fransayê perwerdeya matematîk, fîlolojiya zimanên Asya û Ewropa û fîlozofiyê dîtiye. Bi qasî demekê di bankayekê de xebitiye. Sala 1952î dibe gerînendeyê pirtûkxaneya Londonê. Bi navê *Faber and Faber* weşanxaneyek dadimezirîne. Di bin bandora Vergilius, Dante û William Shakespeare de bi taybetî lîrîkên bêhempa nivîsiye. Ew xwedî gelek payeyên doktoriyê yên gelek zankoyan bû.

## Berhem
### Helbest
* ''Prufrock and Other Observations* (1917)
* *Poems* (1920)
* *Whispers of Immortality* (1920)
* *The Waste Land* (1922)
* *The Hollow Men* (1925)
* *The Journey of the Magi* (1927)
* *Ash Wednesday* (1930)
* *Ariel Poems* (1930)
* *Coriolan* (1931)
* *Old Possum's Book of Practical Cats* (1939)
* *Four Quartets* (1945)

=== Drama ===
* *Sweeney Agonistes*
* *The Rock* (1934)
* *Murder in the Cathedral* (1935)
* *The Family Reunion* (1939)
* *The Cocktail Party* (1949)
* *The Confidential Clerk* (1954)
* *The Elder Statesman*

=== Tevlîhev ===
* *The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism* (1920)
* *The Second-Order Mind* (1920)
* *Tradition and the individual talent* (1920)
* *Homage to John Dryden* (1924)
* *Shakespeare and the Stoicism of Seneca* (1928)
* *For Lancelot Andrewes* (1928)
* *Dante* (1929)
* *Selected Essays*, 1917–1932 (1932)
* *The Use of Poetry and the Use of Criticism* (1933)
* *After Strange Gods* (1934)
* *Elizabethan Essays* (1934)
* *Essays Ancient and Modern* (1936)
* *The Idea of a Christian Society* (1940)
* *Notes Towards the Definition of Culture* (1948)
* *Poetry and Drama* (1951)
* *The Three Voices of Poetry* (1954)
* *On Poetry and Poets'' (1957)

Kategorî:Modernîzm
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Nivîskarên brîtanî

Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Qirika reş

thumb|''Corvus frugilegus ''

**Qirika reş** an jî **qela mizgînî** (*Corvus frugilegus*), binecureyekî qirikan.

## Şayes
Pûrtên wê reş in, 47 cm digihê û qareqarên wê mîna yên qirikan in.
## Belavbûn
Qirik ji Îrlanda û Brîtaniya Mezin di Fransa û bakurê Spanya'yê re heya deştên herêma Altay'ê belav dibe.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Qijak
Kategorî:Qirik
Borîs Pasternak

**Borîs Leonîdovîç Pasternak** (bi rûsî: Борис Леонидович Пастернак, *Boris Leonidowich Pasternak*), * 29ê kanûna paşîn/10ê sibatê 1890 li Moskoyê; m. 30ê gulanê 1960 li Peredelkîno a li ber Moskowê) helbestvan û nivîskarekî rûs bû. Ew li seranser cîhanê bi romana xwe ya navdar Doktor Jîvago tê naskirin. Sala 1958î Xelata Nobelê ya wêjeyê didin wî lê ew ji ber sedemên polîtîk vê xelatê napejirîne û nagire.

[thumb|260px|Mala û muzexaneya Borîs Pasternak li Peredelkînoyê, nêzîkî Moskowê ([Rûsya)]]
Li malbateke cihû yê hunermend tê jiyanê. Di zaroktiya xwe de dersên muzîkê digire. Li Mosko, Almanya û Îtalyayê perwerdeya fîlozofiyê dibîne. Gorî gelekan ew nivîskarê herî baş ê sedsala 20em bû. Di bin siya fûtûrîzm û sîmbolîzmê de pênûsa xwe xebitandiye. Di helbesta rûsî de nûjenî pêk aniye. Kûraniya derûniya kesayetiya ferdan û koman, bêhempa raxistiye ber xwendevanan.

Herçendî ne bi zimanê zikmakî be jî, li Kurdistanê jî gelek hez ji berhemên wî tê kirin. Romanên wî xewnên gelek ciwanên kurd xemilandiye, hêz û biryardariya jiyanê daye wan.

## Hin ji berhemên Pasternak
* *Cêwiyên esmanî* (Близнец в тучах, 1914)
* *Li ser eniyan* (Поверх барьеров, 1917)
* *Xûşka/Xweya min, jiyan* (Сестра моя — жизнь, 1922)
* *Zaroktiya Luvers* (1922)
* *Name ji Tûla* (1922)
* *Sala 1905* (Девятьсот пятый год, 1926/27)
* *Nameyên hiştî. Bîranîn* (1931)
* *Spektor. Romankirî* (1931)
* *Di diljeniya ciwan de* (На ранних поездах, 1943)
* *Dûraniya erdê* (Земной простор, 1945)
* *[[Doktor Jîvago]]* (Доктор Живаго, 1958/1987)
* *Taybetî li ser min. Xwejînenîgarî* (1959)

Kategorî:Helbestvanên cihû
Kategorî:Jidayikbûn 1890
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Mirin 1960
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên cihû
Kategorî:Nivîskarên ji Împeratoriya Rûsî
Kategorî:Romannivîsên ji Împeratoriya Rûsî
Kategorî:Rûs
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Saint-John Perse

**Saint-John Perse** (*navê berê Marie-René-Alexis Saint-Léger*; jdb.  li Saint-Léger-les-Feuilles a Guadeloupe, m.  li Giens/Fransa) helbestvan û dîplomatekî fransî bû. Sala 1960î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

## Hin ji berhemên wî

* Éloges 1911
* Anabase 1924
* Exile 1942 (Penaberî)
* Amers 1957
* Oiseaux 1963 (Balinde)

Kategorî:Dîplomatên fransî
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Patrick White

**Patrick White** (jdb.  li London, Brîtanya - m.  li Sydney, Awistralya) nivîskarekî awistralî bû. Wî di sala 1973an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye. Di hemî warên wêjeyê de berhem daye. Yek ji giregirên wêjeya îngilîzîaxêv tê jimartin.

## Berhem
### Pirtûkên helbestan
* *Thirteen Poems*, li dora. 1930
* *The Ploughman and Other Poems*, 1935

### Roman
* *Happy Valley*, 1939
* *The Living and the Dead*, 1941
* *The Aunt's Story*, 1948
* *The Tree of Man*, 1955 (Darê mirovan)
* *Voss, 1957
* *Riders in the Chariot, 1961
* *The Solid Mandala, 1966
* *The Vivisector, 1970
* *The Eye of the Storm, 1973 (Çavên bageran)
* *A Fringe of Leaves, 1976
* *The Twyborn Affair, 1980
* *Memoirs of Many in One (1986)

### Kurteçîrok
* *The Burnt Ones*, 1964 (Şewat)
* *The Cockatoos*, 1974
* *Three Uneasy Pieces*, 1988
 
### Drama
* *Return to Abyssinia* 1947
* *Four Plays*, 1965
* *Big Toys*, 1978
* *Signal Driver*, 1983
 
### Tevlîhev
* *Flaws in the Glass: A Self-Portrait*, 1981
* *Patrick White Speaks Essays, 1990
* *Letters*, weşan ji aliyê [[David Marr]], 1994

=== Jînenîgariya wî ===
* *Patrick White: A Life.'' David Marr, 1991. Random House Australia, Milsons Point NSW.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1912
Kategorî:Mêrên awistralî
Kategorî:Mirin 1990
Kategorî:Nivîskarên awistralî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
John Steinbeck

**John Ernst Steinbeck** (jdb.  li Salinas, California; m.  li New York) nivîskarekî serkeftî yê DYAyî yê sedsala 2oemîn bû. Sala 1962î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Di malbateke cotyar î xizan de hatiye jiyanê. Ji bo bixwîne û jiyana xwe bidomîne di gelek karên dijwar de dixebitî. Nekariye zankoyê bidawî bike. Lê xizanî û ceribandinên wî jê re deriyê wêjeyê vekiriye. Wî cîhana xizan û bindestan bêhempa şîrove kiriye û raxistiye ber çavên xwendevanan.

Li seranser Kurdistanê romana wî ya *Tiriyên Xezebê*, herçendî bi zimanê Rom (Tirk), Ereb û Farisan be jî, tê naskirin. Ev romana wî gelek caran hatiye fîlmkirin jî.

## Berhem

* *[[Cup of Gold: A Life of Sir Henry Morgan, Buccaneer, With Occasional Reference to History|Cup of Gold]]* (1929)
* *[[The Pastures of Heaven]]* (1932)
* *[[The Red Pony]]* (1933)
* *[[To a God Unknown]]* (1933)
* *[[Tortilla Flat]]* (1935)
* *[[The Harvest Gypsies: On the Road to the Grapes of Wrath]]* (1936)
* *[[In Dubious Battle]]* (1936)
* *[[Of Mice and Men]]* (1937), bi kurdî *Mişk û Mirov* (1993). Stockholm, Nûdem. ISBN 91-88592-01-4
* *[[The Long Valley]]* (1938)
* *[[The Grapes of Wrath]]* (1939)
* *[[Forgotten Village]]* (1941)
* *[[The Log from the Sea of Cortez]]* (1941)
* *[[The Moon Is Down]]* (1942)
* *[[Bombs Away: The Story of a Bomber Team]]* (1942)
* *[[Cannery Row (novel)|Cannery Row]]* (1945)
* *[[The Pearl (novel)|The Pearl]]* (1947)
* *[[East of Eden]]* (1952)
* *[[The Short Reign of Pippin IV]]* (1957)
* *[[The Winter of Our Discontent]]* (1961)
* *[[Travels with Charley]]* (1962)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1902

Kategorî:Mirin 1968
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
François Mauriac

**François Mauriac** (jdb.  li Bordeaux; m.  li Parîs) nivîskarekî fransî bû. Di sala 1952an de guncavê Xelata Nobelê ya Wêjeyê hatiye dîtin.

Ew bi qasî wêjevaniya xwe fîlozofiyê rejî bilîdibû. Di herdu şerên cîhanê de gelek dijwarî dîtiye. Rêbaza nivîsandina wî di bin navê *"çepa katolîk"* de dihat binavkirin. Wî ji ber ku mafê azadiya Cezayîrê diparast heya bigire ji aliyê artêşa welatê xwe êşkence jî dîtiye. Bi her awayî berxwedanên li dijî faşîzma Mûssolînî, Franko û Nazî parastiye û alîkarî daye.

## Berhem

* *[[La Vie de Jésus]]*, 1935
* *[[La Robe prétexte]]*, 1914
* *[[Le Baiser aux lépreux]]*, 1922
* *[[Genitrix]]*, 1923
* *[[Le Désert de l'amour]]*, 1924
* *[[Thérèse Desqueyroux]]*, 1927
* *[[Ce qui était perdu]]*, 1930
* *[[Le Nœud de vipères]]*, 1932
* *[[Commencements d'une vie]]*, 1932
* *[[Le Mystère Frontenac]]*, 1933
* *[[La Fin de la nuit]]*, 1935
* *[[La Pharisienne]]*, 1941
* *[[Le Cahier noir]]*, 1943
* *[[Le Sagouin]]*, 1951
* *[[L'Agneau]]*, 1954
* *[[Un adolescent d'autrefois]]*, 1969
* *[[Mémoires intérieurs]]*, 1985
* *[[Nouveaux mémoires intérieurs]]*
* *Commencements d'une vie* 1932
* *Asmodée*, 1938
* *Les Mal Aimés*, 1945
* *Passage du malin*, 1948
* *Le Feu sur terre*, 1951

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Samuel Agnon

**Samuel Josef Agnon** (*bi îbranî: שמואל יוסף עגנון; navê berê Samuel Josef Czaczkes*; jdb.  li Buczacz, Galîçya, îro Ûkrayna; m.  li Rexovot a li ber Tel Avîv) yek ji navdarên nivîskarên bi zimanê îbranî yê sedsala 20emîn tê naskirin.

Ew di berhemê xwe de Cihûtiya rojhilatê radixe ber xwendevanan. Hin rexneger wî dişibînin, Franz Kafka. Di sala 1966î de bi tevî Nelly Sachs guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê tê dîtin.

## Hin ji berhemên wî yên bi îngîlîzî hatine çapkirin

* *Shira* (1971)
* *Ir Umeloah* ("A City and the Fullness Thereof") (1973)
* *In Mr. Lublin's Shop* (1974)
* *Within the Wall* (1975)
* *From Myself to Myself* (1976)
* *Introductions* (1977)
* *Book, Writer and Story* (1978)
* *The Beams of Our House* (1979)
* *Esterlein Yekirati* ("Dear Esther: Letters 1924-1931" (1983)
* *A Shroud of Stories* (1985).
* *The Correspondence between S.Y. Agnon and S. Schocken* (1991)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Îsraîlî
Kategorî:Jidayikbûn 1888
Kategorî:Mirin 1970
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romannivîsên sedsala 20an
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê