open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
HAWAR NET

**HAWAR NET** weşana nûçe, dengûbas û agahiyên Kurdî ye.

Hawar Net.com girêdayî Hawar Kurdistan Media Group e. Di beşên Kurdistan, Cîhan, Çand, Huner û Zimanê Kurdî, Kurdistana Azad, Medyaya Kurdî, Aktuel, Aborî, Teknolojî û Zanist, Jiyan/Civak de nûçe û agahiyan diweşîne û beşa nivîskaran jî heye. Weşanek nûjen û netewî ye. Xwedî û berpirsê giştî Serhad B. Rênas e. Yek weşana herî li pêş a nûçevaniya bi zimanê Kurdî ye.

## Girêdanên derve
* Malpera HAWAR NET

Kategorî:Malperên nûçeyan
Kimsoran (eşîr)

**Kimsoran** (ango *[[Qizilbaş|Kumsoran]]*) navê eşîreke Kurda ye. Ew jî ji Şadiyan têne. Navê xwe ji gundê ku jê hatine girtine. Ew gund Kimsor e û girêdayî navçeya Dêrsimê Qisleyê ye. Li hêla Gimgimê sê gundên Kimsoran hene: Xirbê Yaqub, Taçî û Kovik. Li Xinûsê jî ev gund hene: Newala Şeytanê, Gindor, Qirikan û Leyleg.

Kategorî:Eşîr
Kategorî:Eşîrên Dêrsimê
Kimsoran (cudakirin)

Bi navê **Kimsoran** ev gotar hene:

;Bawerî
* **[[Qizilbaş|Kumsor]]** ji bo mirovên xwediyê baweriya Şiîtiyê an jî Elewîtiyê tê bikaranîn

;Gund
* **[[Kimsoran, Gimgim|Kimsoran]]**, gundekî navçeya Gimgimê
* **[[Kimsor]]**, gundekî navçeya Qisleyê 

;Eşîr
* **[[Kimsoran (eşîr)|Kimsoran]]**, eşîreke kurdan
Nizar Mehemed Seîd

**Nizar Mehemed Seîd** (jdb. 1952a li Dihokê) çîroknivîsekî kurd e.

Nizar Mehemed Seîd di sala 1952an de li Dihokê hatiye dinyayê. Serî, navî û berhevî li Dihokê xwendiye û peymangeha mamostatiyê li bajarê Mûsilê bi dawî aniye. Ji sala 1973an û vir de dinivîsîne. Di sala 1978an de çîrokên xwe belav kirîne. Sala 1985an, kitêbeke kurteçîrokan bi navê »As« çap kiriye. Di piraniya rojname û kovarên kurdî de, lêkolîn û gotar belav kirine. Hinek berhemên edebî, ji zimanê ingilîzî wergerandine kurdî. Ew niha li Holendayê dijî.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Raûf Bêgard

**Raûf Bêgard** (1942'a li Kerkûkê) çîroknivîsekî Kurd e.

Raûf Bêgard di sala 1942an de li bajarê Kerkûkê hatiye dinê. Wî bi salên biçûk dest bi nivîsandinê kiriye û di dawiya salên pêncî de çîrokên wî di kovaran de hatin wesandin. Bi navê Buwar û Hawar du kitêbên wî ên kurteçîrokan hene. Rauf Bêgard gelek çîrokên Çexov jî wergerandine Kurdî.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Ridwanê Alî

**Ridwanê Alî** (jdb. 1959a li Cizîrê) çîroknivîsekî kurd e.

Ridwanê Alî di sala 1959an de li Cizîra binxetê hatiye dinyayê. Li Zanîngeha Şamê  sê salan besê hiqûqê dixwîne, ji 1977an heta 1983an li Moskowayê Fakulta rojnamevaniyê dixwîne û ji 1987an û vir ve li Fransayê dijî. Ji kar û xebatên Ridwanê Alî yên berbiçav yek e ku kitêba Zinar Silopî (Qedrî Cemîl Pasa) »Fî sebîl Kurdistan« ji zimanê rûsî wergerandiye erebî û bi navê Tilûrê Bêgane kitêbek ji kurteçîrokên xwe dane çapê. Tilûrê Bêgane di sala 1991ê de di nav weşanên Welat de belav bûye.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Rizaliyê Reşîd

**Rizaliyê Reşîd** (jdb. 1929, li Tiblîsê, Gurcistan) helbestvan, nivîskar û çîroknivîsekî kurd e.

Rizaliyê Reşîd di sala 1929an de li paytextê Gurcistanê Tiblîsê hatiye dinyayê. Dema çar salî bû bi diya xwe re çûye Ermenistanê, gundê Kurekendê (niha Fêrîk) cem apê xwe. Rizalî li gundê xwe yê teze dest bi dibistanê dike. Du salên pêşin xwendin bi zimanê kurdî bû. Dû re di sala 1938-1939an de xwendina kurdî ji dibistanan tê hildan. Di dibistanên gundê kurdan de xwendin dibe bi zimanê ermenî. Loma careke din ji koma yekê dest pê dike. Piştî xwendina pêşin û navîn dest bi koleja mamostetiyê dike. Piştî xwendina kolejê dikeve Enstîtuya pedegojiyê, beşê dîrokê dixwîne û dibe mamoste. Di navbera salên 1956–1993an de her li gundê xwe mamostetiya zimanê kurdî dike. Ji sala 1962an heta 1993an midurê dibistanê bûye.

Pedagog, dersdar Rizaliyê Reşîd di eynî wextê da şair û nivîskarekî berhemdar bû. Kitêba wî ya yekem *Ber bi tavê* di sala 1964a de li Rewanê çap bû. Du berhemên wî yên din jî *Xem û xeyal* (1982) û *Heyr û guman* (1989) wek kitêb ronahî dîtine. Ji bilî van kitêban gelek berhemên wî wek helbest û çîrok di gelek rojname û kovaran de ronahî dîtine. Herweha ji sala 1955an heta vê dema dawî bi sedan gotar û helbestên wî di rojnameya Riya Teze de çap bûne. Niha gelek helbest û kurteçîrokên wî yên neçapkirî ji bo çapê amade ne.

## Berhem
* 1964: Ber bi tavê
* 1982: Xem û xeyal
* 1989: Heyr û guman

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Serfiraz Elî Neqşebendî

**Serfraz Elî Neqşebendî** (1952'a li Bamernê) çîroknivîs û nivîskarekî kurd e.

Serfraz Alî Neqşebendî di sala 1952an de li Nehiya Bamernê li parêzgeha Dihok hatiye dinyayê û ji binemaleke dîndar, ji şêxên terîqata Neqşî ye. Serfraz di nav pirtûk û peyamên welatparêziyê de mezin bû. Xwendina xwe ya seretayî û navincî li devera Behdînan bi dawî anî, paşê di sala 1981ê de ket Zanîngeha Silêmaniyê, Bekeluryus–Lîsans–li beşê–ekonomî û rêveberiya îdarî bi dest anî. Di sala 1996an de Lîsans ji rojnamevaniyê wergrit. Di sala 1972an de li rojnama Birayetî dest bi nivîsandina bi zimanê kurdî û erebî kir, her weha li rojnama Hewkarî babetên edebî belav kirin. Di navbera salen 1986–89an de di kovara Karwan û kovara Tenduristî de komelendama destê rêveberiye bû. Di sala 1992an de rojnama *[[Welat]]* derxist. Piştî ku ket misextiyê li Almanyayê bi cih bû û di sala 1997an de li Berlînê bû sernivîsera rojnama Kurdistan. Di sala 1997an de ket xebata PEN a kurd û di 1998an de bû sekretera PENê. Serfiraz Neqsebendî di mijarên cihê de li dor deh pirtûk nivîsandine.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Kesên ji Dihokê
Kategorî:Nivîskarên kurd
Sidqiyê Hirorî

**Sidqiyê Hirorî** (jdb. 1956 li Hiror/başûrê Kurdistanê) çîroknivîs û nivîskarekî kurd e.

Sidqiyê Hirorî di sala 1956an de li gundê Hirorê li başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê. Li bajarê Mûsilê mezin bûye û her li wê derê xwendina xwe ya destpêkê, navincî û amadeyî bi dawî anîne. Di sala 1978an de bû karmendê çandinê li deverine ser bi Duhokê. Di sala 1984an de bû endamê desteka nivîskarên Radyoya Dengê Kurdistana Îraqê. Di sala 1986an de bo xwendinê çû Polonyayê. Di sala 1992an de xwendina xwe ya rojnamevaniyê li Unîversîteya Warşovayê bi dawî anî û pileya Magisterê wergirt. Ji sala 1992an vir ve li Swêdê dijî.

Destpêka nivîskariya wî bi helbestê bûye û paşê çîrok û roman. Çîroka wî ya yekê bi navê Xwekuştin di sala 1977an de di rojnameya Hawkarî de hat belavkirin. Çendîn nivîs û werger di Nûdem, Kurdistan press, Armanc, Berbang, Roja Nû û Nûdem Wergerê de weşandine

## Berhem

* Dîmenek ji çîroka jiyana min, çîrok, 1985, çapxaneya Xebat.
* Çend hozanekêt ne navkirî, helbest, 1986, çapxaneya YLDK li Îranê.
* Momkeka ne vemirî, çîrok, 1986, çapxaneya YLDK li Îranê.
* Qreç û dilber, helbest, 1989, Polonya.
* Rewşenbîrê Kurd, kovar, hejmara 1, sal 1990.
* Kurê zinarê serbilind, roman, 1996, wesanxaneya Nûdemê, Swêd.
* Evîn û sewat, roman, 1998, wesanxaneya Nûdemê, Swêd.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Husên Arif

**Husên Arif** (jdb. 1926 li Silêmaniyê) çîroknivîsekî kurd e.

Husên Arif di sala 1926an de li başûrê Kurdistanê, li bajarê Silêmaniyê hatiye dinyayê. Wî li Bexdayê hiqûq xwend û bû avûkat. Ew îro yek ji çîroknivîsên başûr yê bijarte tê hesêb. Digel nivîskariya xwe ew di kovar û rojnameyên bi navê Roşinbîrî nû, Nûserî kurd, Hawkarî û Karwan de jî xebitî ye. Husên Arif di sala 1957an de bi çîroka xwe »Çaya sêrîn« xelata kovara Safaq ya çîrokê wergirt. Heta niha bi çendan kitêbên Husên Arif yên kurteçîrokan û romanên wî hatine weşandin. Wekî din wî li ser prosaya kurdî xebateke girîng û bingehîn kiriye.

Husên Arifê ku kitêba Machiavelli »Mîr« jî wergerandiye kurdî, niha li başûrê Kurdistanê dijî.

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1926
Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê
Kategorî:Romannivîsên kurd
Kategorî:Wergêrên kurd
Silêman Alî

**Silêman Alî** (jdb. 1963 li Serê Kaniyê) çîroknivîseki kurd e.

Silêman Alî di sala 1963an de li Serê Kaniyê (başûr rojavayê Kurdistanê) hatiye dinyayê.

Li Rûsyayê, li unîversîteya Moskovayê dîploma magîstra di rojnamevaniyê de stendiye. Babetê dîploma wî »pirsa kurdî di rojnamevaniya rûsî de« bû. Beşdarî di damezrandina Navenda lêkolînên Kurdî li Moskoyê de kiriye û heya sala 1995an tê de kar kiriye. Ji sala 1995an û vir de li Almanyayê dijî. Sala 1980î dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Piştre gotar, lêkolîn û çîrok nivîsandine û bi wergerê re jî mijûl bûye. Ji destpêka salên 90î û vir de babeta wî ya bingehîn bûye çîroka kurt. Babeta çîroka wî heya niha jiyan û rojana mirovê kurd e. Çîrokan bi zimanê almanî jî dinivîsîne. Sala 1999an pirtûkeke çîrokan bi kurdî bi sernavê »Derdo« li welêt belav kiriye. Bi almanî di sala 2002an de pirtîkek tevî çend nivîskarên biyanî bi sernavê »Rêkên jiyanê« çap kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Kesên ji Serê Kaniyê, Hesîçe
Sîma Semend

**Sîma Semend** (jdb. 1933an li Axbaranê, Sovyeta berê) çîroknivîseke kurd e.

Sîma Semend sala 1933an li Ermenistanê ji diya xwe bûye. Kal û bavên wê mihacirên ji welatê kal û bavan — Kurdistanê bûne. Eşîra wan ya Rojkiyan berî 180 salan ji Bidlîsê xwe li riya mihaciriyê girtin, gelek zehmetî û dijwarî dîtin, heta xwe gîhandine Ermenistanê, ku wê demê di bin desthilata Împeratoriya Rûsyayê da bû. Hema li vî welatî şên û aza da wê dest bi xwendinê kir, di sala 1958an de fakûlteya fîlolojiyê li Zanîngeha Êrîvanê xelas kiriye û heta dawiya jiyana xwe, di meha kanûna paşîn ya sala 2008an da, xizmeta gelê xwe kir.

Ewê gelek berhemên edebî, xwesma serpêhatî nivîsîn û bi berevokên cuda dane çapkirin. Yek ji wan ya bi sernavê *Xezal* ewqas li serokê weşanxaneya Nûdemê, nivîskar Firatê Cewerî xweş hat, ku ewî ew pirtûk ji alfabeya kirîlî guharte ser tîpên latînî û ji nû va bi kurdî daye çapkirin.

Sîma Semend bi van karên ji bo miletê kardar û kêrhatî ra, bi tevayî çar keçên kurdan yên delal mezin kirin, wek dibêjin, firê xistin, da ber xwendinê. Mala wê bi mêvanhiziyê va deng dabû. Dergehê wan xwesma ber wan hemû kurdên ronakbîr vekirîbû, ku ji welatê kal û bavan dihatin. Hemû neferên malê bi kurdî hatine perwedekirin, bi kurdî mezin bûn.

Sîma Semend gelek caran nivîsên xwe, bi xwe Radyoya Êrîvanê dixwendin. Xwesma ew bûbû hizkiriya zarokên kurd, dema ewê di heftêyê da carekê bernameyek ji bo wan hazir dikir.

## Çavkanî

* Dengê Rusiya

Kategorî:Çîroknivîsên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Kategorî:Radyoya Êrîvanê
Semsî (Egîtê Hesenê Semo)

**Semsî** (Egîtê Hesenê Semo) (jdb. 1933 m. 2002) helbestvan û nivîskarekî kurd bû.

Şaîrê kurd ê bi nav û deng Egîtê Hesenê Semo, ku weke şaîr deng daye bi navê lîteratûrî yê Semsî, di sala 1933an de li zozanekî çiyayê Elegezê (Ermenistanê) hatiye dinyayê. Ji sala 1955an heta sala 1959an ew di xwendegeha kurdî ya pedagojiyê de li paytextê Ermenistanê Êrîvanê fêr dibe, ku ji bo amadekirina mamostayên ziman û edebiyeta kurdî hatibû vekirin. Piştî çend salên dersdariyê li gundên navça Hoktêmbêryanê ew dibe berpirsiyarê beşeke rojnama eynî navçê ya bi navê »Komûnîzmî hamar« (Ji boy komunîzmê), ku bi zimanê ermenî dihate weşandin. Di sala 1969an de Semsî fakulteya ziman û edebiyetê ya Zanîngeha Êrîvanê xelas dike û xwendina bilind bi dest tîne. Piştre dîsa ew karê xwe heta destpêka salên 90î dewam dike. Ji bilî rojnamên kurdî û ermenî gelek berhemên wî di berhevoka bi navê »Bihar« de hatine çapkirin, ku wek antolojiyeke afirandinên saîr û prosaîstên kurd hersal li Êrîvanê dihat wesandin. Sala 2000î diçe bajarê Rûsyayê Vladîmîrê û li wira havîna sala 2002an wefat dike.

## Berhem
* Semdan
* Hîveron
* Hêsirê baharê
* Simil
* Asiqê buhurtî (1992, Êrîvan)

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Daryûş Şokûf

thumb|Daryûş Şokûf (2016)
**Daryûş Şokûf**, anku **Daryush Shokof** (jdb. 1954an li Tehranê, Îran, bi navê *Ali Reza Shokoufandeh*) hunermend, fîlozof, ressam, peykervan, senaryonûser, derhêner û lîstikvanekî film ê îranî ye. Bavê Daryûş Şokûf kurdekî ji Kirmanşahê û dayîkî wî jî faris e. Daryûş Şokûf xwe weke kesekî kurd dihesibîne. Ew niha li Almanyayê dijî.

## Filmnîgarî
* 1990 angels are wired
* 1991 Dogs are not allowed
* 1996 Seven Servants
* 1997 Magass
* 2000 Tenussian Vacuvasco
* 2003 Venussian Tabutasco
* 2004 A2Z
* 2006 Asudem
* 2007 Breathful
* 2009 Heavens Taxi
* 2010 Iran Zendan
* 2011 Angie 100
* 2011 Closest Up
* 2012 Strange Stranger
* 2012 wordlessness
* 2012 Flushers
* 2013 MOON and 8

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://www.daryushshokof.com 
* Malpera Daryush Shokof 

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Îranî
Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Kesên ji Kirmaşanê
Kategorî:Lîstivanê sînemayê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Seneryonûser
Hüsamettin Cindoruk

**Hüsamettin Cindoruk** (jdb. sala 1933an li Îzmîrê) parêzer û siyasetmedarekî tirk e.

Ji 16ê gulana sala 2009an ve Cindoruk serokê partiya tirk DPê (Partiya Demokrat) bû. Cindoruk di sala 1954an de Fakulteya Hiqûqê ya Enqereyê xwendina xwe qediya. Cindoruk ji sala 1955an ve parêzeriyê kiriye û di partiyên tirk DP, AP, BTP, DYPê de xizmet kiriye. Di 14ê gulana sala 1985an de wekî Serokê Giştî yê DYPê hat hilbijartin. Piştî ku qedexeya siyasetê ya Süleyman Demirel bi dawî bû, Cindoruk ji serokatiyê îstîfa kiribû û cihê xwe ji bo Demirel oder hişt.

Cindoruk di sala 1991ê de bû mebûs û du serdeman ev kar kir, di heman demê de di sala 1991ê de ji bo Serokatiya Meclisê hat hilbijartin û du salan ev kar berdewam kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1933
Kategorî:Kesên ji Îzmîrê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Karate

thumb|150px|Xweşnivîsa japanî ya peyva Karate-do.
**Karate** (bi japanî: 空手) yan **Karate-do** (空手道) werzişa gulaşê ya japanî ye. Navê "karate" tê wateya "kara" (betal, bê çek), "te" (dest) û "do" (rêga, rişte, huner).

## Girêdanên derve
http://www.akoi.net 
http://www.akoi.org 
http://www.kurdistankaratefederation.net 
http://www.akoi.net/data/storage/attachments/12368b32d09265f8c747c40cd70d8103.jpg
Anamneza bi kurmancî (pirtûk)

***Kürtçe Anamnez/Anamneza bi kurmancî*** sernavê kitêbekê ye ku di adara 2009an de ji aliyê İsrafil Bülbül û Mikail Bülbül ve li ser navê Jûra Bijîşkan a Amedê û bi alîkariya Kurdî-Dera Amedê li Amedê hatiye çapkirin.

Kitêb ji çar beşan pêk tê. Beşa yekem li ser rêzimana kurmancî ye, ya duyem li ser kurmanciya rojane ye, ya sêyem li ser anamneza 15 beşên tibbê (pirsên tirkî û wergera wan a bi kurmancî) û beşa çarem jî ferhengoka tirkî-kurdî û kurdî-tirkî ye. Bi giştî 207 rûpel e û ji aliyê Jûra Bijîşkan a Amedê ve li bijîşkan bêpere hatiye belavkirin.

Çapa duyem ya kitêbê di çiriya pêşîn a 2009an hatiye çapkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Gewdan

Eşîra Ertoşiyan ji 12 baban pêk tê. Yek ji wan Gewdan in. Gewdan li Başûrê Kurdistanê bi navê Gawda navdar e. Ev eşîr li Başûrê Kurdistanêli **zaxo** û **duhok** û **semel** û li bajarên Şirnex, Wan û Colemêrgê dijîn. Nifûsa wan gelek zêde ye. Mezintirin nifûsa ertoşi gewda ne.

## Milên Gewdan
Eşîra Gewdan ji 4 bavikên girik û ji 7 bavikên hûrik pêk tê. Bavikên mezin Mala Xazî, Mala Azimşêrî, Mala Mistefa, Mala Bahremê ne. Bavikên hûrik jî Mala Şahoyî, Mala Çempîrî, Mala Mahmud (Tivori), Mala Velî, Mala Qilîca, Mala Semirî û Mala Mamoyî ne.
 
* Mala Xazî
* Mala Şahbaz
* Mala Hacî
* Mala Osman
* Mala Azimşêrî
* Mala Mistefa
* Mala Bahremê
* Mala Micolî / Samirî
* Mala Qilîça
* Mala Kulîlan
* Mala Tivorî
* Mala Çempîrî
* Mala Mamoyî
* Mala Şahoyî an Şaoyî

## Kesên navdar ji eşîra Gewdan
Mela yusuf yê gewda  navdare li nav mileti de.
Mala isef Gewda pêşmergeyê qehraman li Başûre Kurdistanê li bajerê duhoke jîyaye.

## Gundên wan
Gundên ku kesên ji eşîra Gewdan lê dijîn yên li nav sînorên Elkê ya Şirnaxê ev in: Gundê Germavê (bi tirkî: Ilıcak), Tanga Xana (bi tirkî: Akarsu), Pîrdoda (bi tirkî: Doğanyol), Tivor (bi tirkî: Dağaltı), Çemêpîrê (bi tirkî: Yaşat), Govik (bi tirkî: Söğütçe), Bêzal (bi tirkî: Ortalı), Feraşina Jorê (bi tirkî: Yeşilöz / Yukarı Feraşin), Kaçet (bi tirkî: Toptepe), Xiraba Mîrgê (mezre), Kahnîyabişkêr (mezre), Sîmqatê.
O bezala irake.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîr
Kategorî:Êla Ertoşî
PPK

**PPK** (Partiya Pêşketina Kurdistanê) partiyek siyasî ji başûrê Kurdistanê ye.

Partiya Pêşketina Kurdistanê ji aliyê Helo Îbrahîm Ehmed ku ji YNK'ê veqetiya hate damezrandin û serokê partiyê jî Helo Îbrahîm Ehmed e. Helo Îbrahîm Ehmed birayê hevsera serokkomarê Îraqê Celal Talabanî Hêro Îbrahîm Ehmed e.

Kategorî:Partiyên siyasî yên Kurdistanê
Memê Zirav

**Memê Zirav** romaneke sereke ya nivîskarê mezin Yaşar Kemal e û ev roman ji aliyê Zeynel Abidîn hatiye wergerandin û di sala 2003 de ji aliyê Weşanên Havîbûnê hatiye weşandin.

Kategorî:Pirtûk
Emre Taner

**Emre Taner** (jdb. 1942 li Licê/Amedê) misteşarê saziya sîxurî ya Tirkiyê MİTê ye.

Wî fakûlteya zanistiya siyasî li zanîngeha Enqereyê deqand. Ji sala 1967a Emre Taner li MİTê kar dikê. Piştî rêvebirina herema Bûrsayê ew di sala 1984a de bû rêvebirê herêma Stembolê. Di sala 1987a de Emre Taner di nava MİTê de bi pêş ket. Di sala 1992a de Emre Taner bû cîgirê sekreterê dewletê û di sala 1994a de ji bo MİTê li derveyî Tirkiyê kar kir. Di 7'a nîsana 1999a Taner bû cîgirê sekreterê dewletê ji bo operasyonan. Ji 15'e hezîrana 2005a ve Taner misteşarê saziya sîxurî ya Tirkiyê MİTê ye.

Emre Taner zewicî ye û bi eslê xwe kurd e.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1942
Kategorî:Kesên ji Liceyê
Kategorî:Kurd
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:MİT (Kes)
Cinezûr

**Cinezûr** (), gundekî girêdayî navçeya Amedê Lîceyê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

Cinezûr li başûrê Licê, cîranê Dêrxustê ye û 17&nbsp;km ji Licê dûr e. Gundekî bejî ye. Di efsaneya Daknanos de Cinezûr Cehenema Deqnanos e. Di nav teht û zinarên pişt gund de bi dehan nawis hene. Yek ji wan nawisan du tebeqe ye. Dibe ku ew mala mezinê wê demê be.

Rezên Cinezûrê bi nav û deng in. Tiriya Cinezûrê hata zivistanê bi mêwan ve dimîne. Behîvên Cinezûriyan pir in. Cinezûr wek birêvebiriya sîyasî bi nehiya Hezanê ve girêdayî ye. Bi kurmancî dipeyîvin. Dewletê navê Çağdaş lê kiriye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Lîceyê
Töb-Der

**Töb-Der** (anku bi tirkî: *Tüm Öğretmenler Birleşme ve Dayanışma Derneği*, "Komeleya Navendî ya Yekbûn û Pişgirtinê ya Mamosteyan") li Tirkiyeyê komela mamosteyan bû. Di navbera salên 1975-1977an de Amed Tîgrîs li Licê serokê Töb-Derê bû. Di heman demê de nûnerê wê ye Enqereyê bû.

Kategorî:Rêxistin
Hêviya Gel

**Hêviya Gel** kovareke mehane û polîtîk bû li Swêdê di mehê de carek derdiket. Kovar bi kurdî û tirkî derdiket. Amed Tîgrîs demeke kurt redaktoriya vê kovarê kiriye.

Kategorî:Kovarên rawestandî
Kurdistan Press

**Kurdistan Press** ji aliyê Rizgarî ve li Swêdê derdiket û kovareke polîtîk bû. Herweha çend rûpelên wê yên li ser ziman û çanda kurdî jî hebûn. Amed Tîgrîs di wan rûpelên ziman û çandê carnan nivis dinivîsî û carnan karê redakteyî jî dikir. Redaktorê Kurdistan Press Orhan Kotan bû.

Kategorî:Kovarên rawestandî
Partiya Komunîst a Tirkiyeyê

**Partiya Komunîst a Tirkiyeyê** ( - *TKP*) partiyek siyasî bi bîrdoziya komunistî bû. Li Tirkiyeyê yek ji partiyên herî kevn e. Dema Sovyetistan belav bû TKP jî xwe fesh kir. Niha ew partî nîne lê bi heman navî li Tirkiyeyê partiyek heye. Tu girêdan û têkiliyên partiya kevn û ya niha bi hev ve tune.

## Mijarên têkildar
* 
* 
* Sosyalist Meclisler Federasyonu (SMF)
* Fatih Mehmet Maçoğlu

## Çavkanî

## Girêanên derve
*  Malpera fermî
*  *odatv*: ''8 Temmuz 1937 tarihinde kaleme alınan Komünistlerin hazırladığı Dersim raporunun tam metni'' 

Kategorî:Avabûnên 1992an li Tirkiyeyê
Kategorî:Avabûnên 2017an li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên komûnîst li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1992an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2017an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Binefş

**Binefş** an jî **binevş** (latînî:*Viola tricolor*) navê cinsekî riwekan a ji famîleya binefşan e.

## Çavkanî

Kategorî:Famîleya binefşan
Kategorî:Floraya Kurdistanê
Kategorî:Kulîlk
Çelenga Jinan Hevala Zîlan

**Çelenga Jinan - Hevala Zîlan** pirtûkek e. Nivîsên ku li ser Zeynep Kinaci (Zîlan) hatibûn nivisîn divê pirtûkê de bi kurdî hatine berhev kirin.

Kategorî:Pirtûk
1897

## Bûyer

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
* 23'ê kewçêrê - Erebê Şemo li Qersê ji dayîk bû.

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Koçername (pirtûk)

***Koçername*** pirtûkek ji Evdile Koçer e. Weşanxaneya ku ev pirtûk çapkiriye "Weşanên Do" ye.

*Koçername* ji gelek ceribandinên mîzahî pêk tê.

Nivîskar, di *Koçernameyê* de pirsgirêkên civakî û siyasî bi şêwazeke mîzahî vedibêje û bala xwendevanan dibe ser gelek meselokên kelevajîk. Di pirtûkê de bi zimanekî wêjeyî behsa gelek klîşe û tabûyên civaka kurd dike.

Evdile Koçer, di vê pirtûka xwe ya nû de bi kurdiyeke herîkbar, bi mijarên balkêş û bi hevokên sade ve di nava 'rêwî'tiyeke nû de ye!

## Girêdanên derve
* Vîdyo: Evdile Koçer di Roj TV de nivîsek ji pirtûka Koçername dixwîne: Sendroma Stockholmê û Sendroma Kurdistanê
* "Koçername" derket
* Nivîskarê kurd Evdile Koçer pirtûkeka Koçername derxist

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên Evdile Koçer
Riya Teze (rojname)

thumb|Hejmara yekem a rojnemeya Riya Teze di sala 1930î de bi tîpên latînî hate çapkirin
***Riya Teze*** (carina wek ***Rya Teze*** tê nivîsandin) yekemîn rojnameya kurdî ye ku bi tîpên latînî hatiye çap kirin. *Riya Teze* di 1ê nîsana sala 1930î de li Sovyetistanê bi alfabeya kurdî ya Şemo-Marogûlov ku di sala 1928a de bi biryara dewleta Sovyeta berê hatibû amade kirin, dest bi weşana xwe kir û destpêkê heftê du caran bi çar rûpelan derdiket. Bi vî awayî *Riya Teze* beriya kovara Hawar dest bi weşana kurdî bi tîpên latînî kir û rojnama kurdî ya herî jîyandirêj e li cihanê.

*Riya Teze* hetanî hilweşandina Sovyetistanê di sala 1992a de dengê kurdên Sovyetistanê bû û niha jî dengê kurdên Ermenistanê ye. Riya Teze bi tevayî ji 50 salan zêdetir ji aliyê dewletê, weke organa Komîtêya Navendî ya Partiya Komûnîst ya Ermenîstanê, parlamênê û hukumeta komarê bi fermî hate weşandin û niha jî bi awayekî serbixwe weşana xwe didomîne. Riya Teze li Ermenistanê yek ji çar rojnamên sereke bû.

Di salên destpêkê de Harûtyûn Mkirtçyanê ermenî, paşê jî Cerdoyê Gênco yê kurd berpirsyariya rojnamê kiribûn. Bi biryara Stalîn weşana rojname ji sala 1937a heta 1955a hate rawestandin. Piştî mirina Stalîn di sala 1955a Rya Teze dîsa dest bi weşana xwe kir, lê vê carê bi tîpên kîrîlî ku ji aliyê Heciyê Cindî ve hatibûn amadekirin. Berpirsyarê rojname ji 1955a hetanî 1989an, ango 34 salan, Mîroyê Esed bû.

Riya Teze li ser rojnamegerî û hişyarkirina hestên netewî ên kurdî bandoreke mezin kir. Di rojnameyê de hin kesên ku xebitîn ev bûn: Qaçaxê Mirad, Şekroyê Xudo, Xelîlê Çaçan, Babayê Keleş, Têmûrê Xelîl, Tîtal Mûradov, Eliyê Ebdilrehman, Egîtê Xudo, Hesenê Qeşeng, Pirîskê Mihoyî, Rizganê Cango, Porsora Sebrî, Tîtalê Efo, Karlênê Çaçanî, Şerefê Eşir, Egîtê Abasî, Paşayê Erfût, Letîfê Emer, Emerîkê Serdar, Gayanê Hovhannîsyan. Di van salên dawî ku rojname ji ber rewşa aborî carcaran mecbûr ma ku navber bidê weşana xwe. Niha berpirsyarên rojnamê Grîşayê Memê û cîgir jî Rizganê Cango ye.

Rewşa rojnameyê piştî hilweşîna Sovyet pir giran e. Hinek dezgeh û welatparêzên kurd di hêla aborî da piştgiriya wê kirin. Wek Înstîtûta Kurdî li Parîsê, bi taybetî jî serokê wê Kendal Nezan, Borîs û Mêlsîkê Mehmed, ku birayên hev in, Înstîtûta Kurdî li Brûksêlê bi serokatiya Derwêş Ferho. Niha jî welatparêzekî kurd Gîno Lobaro bi ciddî sponsoriya rojnameyê dike.

## Çavkanî

* Rezan MAD: Riya Teze

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Kategorî:Rojnameyên Ermenistanê
Derf

**Derf** ji eyarê mih û bizinan e. Piştî pezê digurînin, bêyî ku bi kelêşin laş di stikurê ve tê derxistin. Vî eyarî dixin nav ceftê (cefteke sivik-debax) tanî heşt rojan. Pişt re ji nav vê ceftê derdixin, ji miwan paqij dikin, piv didin û qulên tê de didirûn (girê didin).

Çend derfan bi hev ve girê didin û van derfan bi şelîtan, bi çend daran ve girê didin û dikin kelek tavêjin ser avan.

## Çavkanî
* Dimso, "Çend destkarên kevin ji civaka kurdan". Kovara Stêr, 19 (1991).

Kategorî:Destkar
Heban

**Heban** ji eyarê mih û bizinan e. Piştî guranê eyar ji ser goşt dirakin bê ku bikelêşin. Heft rojan dixin nav gemarê (kilê berû û qaşûlê berûwan, rayên xernûfê, qeşûf, qaşûlên hinaran, xwê, tirafa darên berûwan).

Piştî heft roj derbas bûn ji gemarê derdixin, dişon û paqij dikin û çend rojan didin tavê tanî ziwa dibe. Piştî ziwakirinê, bi darekî gurover dihesikînin û difirkînin tanî spî dibe.

Lingan girê didin û qûtê malê dixinê.

## Çavkanî
* Dimso, "Çend destkarên kevin ji civaka kurdan". Kovara Stêr, 19 (1991).

Kategorî:Destkar
Hîz

thumb|rast|200px
**Hîz** (bi farisiya kevn **izya-ka-* tê wateya "bizin") ji eyarê mih û bizinan e. Heşt rojan dixin gemarê, paşê paqij dikin, diqulibînin heta tanî heft rojan, vajî dikin tanî nerm dimîne.

Rûn û dimsê lê dikin û rast dikin (seyandina eyar bi dimsê nahêle ku rûn tûj bibe).

Cihê dirûtin jê re gerek be didirûn û rûn, dimsê û hingiv tê de dihilînin.

## Çavkanî
* Dimso, "Çend destkarên kevin ji civaka kurdan". Kovara Stêr, 19 (1991).
* Michael Chyet. Ferhenga kurdî-înglîzî.

Kategorî:Destkar
Kun

**Kun** tenê ji eyarên bizinan tê çêkirin. Piştî guranê eyar kunikî derdixin (navrehnê diqelêşin û eyar di ser goşt ve dikişênin). Heft rojan dixin gemarê (debaxê). Ji gemarê derdixin, paqij dikin û miwan bi cûzan radikin. Hingilan (şûn lingan) girê didin ji bilî yekî (şûn sukur) dibe divê dagirtinê û hingilê ne girêdayî dibe devê rûkirinê. Avê dixin kunan de bo vexwarin û kilkirina mast (ava kunan diqerise û bi ava ser pizrûkên nîvişk xweş hev digirin).

## Çavkanî
*Dimso, "Çend destkarên kevin ji civaka kurdan". Kovara Stêr, 19 (1991).

Kategorî: Destkar
Serhildana Dêrsimê 1937

thumb|Leşkerên tirk û gelê Dêrsimê (1938)
thumb|Seyîd Riza (merivê rîspî yê rûniştî), serokê serhildana Dêrsimê
thumb|Sabiha Gökçen ya ku yekemîn balafirajoya jin a artêşa tirk bû li komkujiya Dêrsimê xelkê sivîl ê Dêrsimê bombebaran dikir

**Serhildana Dêrsimê** û **Terteleyê Dêrsimê** an jî **Komkujiya Dêrsimê** di navbera salên 1937 û 1938'an de li herêma Dêrsimê çêbû. Bi kurdiya dimilî **Terteleyê Dêrsimî**.

## Serhildana sala 1937'an
Serokê serhildana Dêrsimê Seyid Riza bû. Atatürk û eskerên wî hatin Dêrsimê, ji ber ku Dêrsim dixwast serxwebûn. Û vê tişt Tirkiye qet nedixwast. Wan got: "Li welatekê her bajar peywend e û ev çi ye? Dêrsim bê benda ye, Dêrsim ne tirk in. Li Tirkiye her kes tirk e. Û Dêrsim jî bajarê Tirkiye û lewma em ê ceng kin."

Seyid Riza hema fêm kir ko fikrê Atatürk ne aşitî ye, lê ceng e. Piştî ko Seyid Riza dîsa hate Dêrsimê, wî got: "Her kes kî çeka xwe heye, bigire û ji bo ceng amade be!" Ji hindik roj dû re esas Atatürk û artêşa xwe hat.

## Şikestina serhildana Seyîd Riza

## Komkujiya piştî serhildanê (1938)
Li gorî çavkaniyan di serhildana Dêrsimê li dor 13.160- 40.000 mirov mirî bûn. Dibêjin, ji ewqas kuştin ava Çemê Mizurê sor bûye.

Serhildana Dêrsimê yek ji mezintirîn serhildanên Kurdistanê ya sedsala 20î bû.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Kurdistanê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

*  *yeniozgurpolitika.net*: ''Dersim’de Nazi gazı''  (10/05/2019)
*  *odatv*: ''8 Temmuz 1937 tarihinde kaleme alınan Komünistlerin hazırladığı Dersim raporunun tam metni'' 

Kategorî:Dêrsim
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Kategorî:Elewî
Kategorî:Elewîtî
Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan
Kategorî:Komkujiyên li dijî sivîlan
Kategorî:Komkujî li Tirkiyeyê
Kategorî:Kurd
Kategorî:Serhildanên kurdan
Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê
Kategorî:Yarsantî
Kategorî:1937 li Tirkiyeyê
Kategorî:1938 li Tirkiyeyê
Pilingên Tamîl

**Pilingên Azadiya Tamîl Eelam**, (bi inglîzî: Liberation Tigers of Tamil Eelam - LTTE; bi tamîlî: தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள்; kurt: ** Pilingên Tamîl**) rêxistinek çekdarî ye ku ji bo serxwebûna Tamîl li Srî Lankayê şer dikê. Pilingên Tamîl ji aliyê 31 welatan weke rêxistinek terorîst hatiye îlan kirin, di nav wan de ji aliyê Hindistan, DYA û YE yê.

Pilingên Tamîl di şerê bi dewleta Srî Lankayê ji bo serxwebûna herêmên tamîl, ku dikevin bakur û rojhilatê Srî Lankayê, têdikoşê. Li wan herêmên heta sala 2009'a di bin kontrola Pilingên Tamîl de, ew bi têne xwedî desthilatdar bûn.

Serokê Pilingên Tamîl Velupillai Prabhakaran bû û herêmên di bin desthilata tevgerê tenê birêve dibir. Velupillai Prabhakaran di şerê gulana 2009'a de ji aliyê hezên Srî Lankayê hate kuştin.

Di salên 1960'î de xwendekarên tamîlî dest bi rêxistinkirina xwe kirin û di destpêkê de bi çalakiyên sivîl di dijî bindestiya gelê xwe têkoşiyan. Di wan salan de derdora 30 rêxistinên biçûk hatin sazkirin, di nav wan de Pilingên Tamîl jî kû heta sala 1976'a navê wan TNT (Tamil New Tigers) bû.

Wêne:Territorial control in Sri Lanka 2007.png|Herêmên demekê di bin kontrola Pilingên Tamîl de

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1976an li Srî Lanka
Kategorî:Rêxistina leşkerî
Kategorî:Rêxistinên ku di 1976an de hatine avakirin
Kategorî:Rêxistinên leşkerî yên Srî Lankayê
Kategorî:Srî Lanka
Kategorî:Tamîl
Kategorî:Tevgerên berxwedanê
Çirûsk (kovar)

[thumb|Standa weşanên Belkî û kovara Çirûsk di 3emîn [Pêşangeha Pirtûkan a Amedê de (2012)]]
***Çirûsk*** kovareke kurdî ye û tê de nivîsên hunerî, wêjeyî, felsefî, civakî û întelektuelî hene. Armanca kovara "Çirûsk"ê ew e ku bi kurdî zimanê "raman"ê biafirîne. Her wiha kovar bingeh û navê xwe ji ekola hunerî-ramanî Çirûskîzmê digire. Ev kovar li Diyarbekir, ji aliyê Weşanxaneya Belkî ve tê çapkirin û edîtorê wê Rênas Jiyan e. Kovarê di sala 2007an de dest bi weşanê kir û her ji çar mehan carekê derdikeve. Kovarê hewl daye ku her celeb nivîsên ronakbîrên kurd di nava xwe de vehewîne.

Hejmara 30'î a dawî di sala 2017'an hate weşandin piştî vê hejmarê weşana kovara qediya.

## Hejmarên Kovara Çirûskê
* *Çirûsk*, Sal 1, Hejmar 1, îlon – çiriya pêşîn – çiriya paşîn – kanûna pêşîn, 2007
* *Çirûsk*, Sal 1, Hejmar 2, kanûna paşîn – sibat – adar – nîsan, 2008
* *Çirûsk*, Sal 1, Hejmar 3, gulan – hezîran – tîrmeh – tebax, 2008
* *Çirûsk*, Sal 2, Hejmar 4, îlon – çiriya pêşîn – çiriya paşîn – kanûna pêşîn, 2008
* *Çirûsk*, Sal 2, Hejmar 5, kanûna paşîn – sibat – adar – nîsan, 2009
* *Çirûsk*, Sal 2, Hejmar 6, gulan – hezîran – tîrmeh – tebax, 2009
* *Çirûsk*, Sal 3, Hejmar 7, îlon – çiriya pêşîn – çiriya paşîn – kanûna pêşîn, 2009
* *Çirûsk*, Sal 3, Hejmar 8, kanûna paşîn – sibat – adar – nîsan, 2010
* *Çirûsk*, Sal 3, Hejmar 9, gulan – hezîran – tîrmeh – tebax, 2010
* *Çirûsk*, Sal 4, Hejmar 10, îlon – çiriya pêşîn – çiriya paşîn – kanûna pêşîn, 2010
* *Çirûsk*, Sal 4, Hejmar 11, kanûna paşîn – sibat – adar – nîsan, 2011
* *Çirûsk*, Sal 4, Hejmar 12, gulan – hezîran – tîrmeh – tebax, 2011
* *Çirûsk*, Sal 5, Hejmar 13, îlon – çiriya pêşîn – çiriya paşîn – kanûna pêşîn, 2011
* *Çirûsk*, Sal 5, Hejmar 14, kanûna paşîn – sibat – adar – nîsan, 2012
* *Çirûsk*, Sal 5, Hejmar 15, gulan – hezîran – tîrmeh – tebax, 2012

## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
1776

## Bûyer

### Cîhan
* 4'ê tîrmehê: Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê serxwebûna xwe îlan kirin.

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Meşk

300px|rast|thumb|Jineke kurd di meşkê de dewê çêdike (sala 90îyan)

**Meşk** ji eyarên bizinan tê çêkirin. Şeş rojan eyar dixin gemarê, paşê derdixin û miwan radikin, piv dikin û du mihan didaleqînin heta hişk dibe. Heşt rojan dixin nav cefteke kelandî de. Piştí ku derdixin dişon û qaşûlên hinaran, yên hêrtî (qeşûf) pê dixerînin (pê diwerkin) û dipêçin tanî wextê keyandiné. Lewleb(loleb) û navilkê (dêlkew) pé ve dikin.

ji lingê meşkê re hingil,ji darê ku di sêpêkê de pê dihê hejandin re jî kêrdew dihê gotin.

Bi meşkê nîvişk ji mast, piştî keyandinê, digirin. Ji dew jî qezencê dikin, vedixwin, dikin mehîr, şûrtan jê çêdikin û hewd.

## Çavkanî
* Dimso, "Çend destkarén kevin ji civaka kurdan". Kovara Stêr, 19 (1991).

Kategorî:Destkar
Cemal Süreya

**Cemal Süreya** (navê fermî: **Cemalettin Seber**) (1931 li Ezirganê - m. 9ê kanûna paşîn 1990 li Stembolê) helbestvanekî kurdê zaza  bû ku bi zimanê tirkî dinivîsand. Pêşengekî ekola edebî ya bi navê Nûyê Duwem e.

Cemal Süreya bi eslê xwe zaza ye (ber bi dawiya emrê xwe ew eşkere kiriye) û sala 1931ê de li Ezirganê hatiyê dinê. Malbata wî di qirkirina Dêrsimê de barkirî an jî hatiyê sirgûnkirin. Navê wî yê rast Cemalettin Seber bû. Helbesta wî cara yekem di 8 kanûna paşîn a 1953an da li Enqerê di kovara Milkiyê da hat weşandin. Kovareke bi navê Papirüs derxist. Bi hûnandina helbestên xwe di helbesta tirkî da rêyek nû vekir. Bê helbestan gelek ceribandin û rexne nivîsê. Gelek xelat girt. 

## Mirin
Cemal Süreya di 9ê kanûna paşîn a 1990î de mir.

## Berhem
### Helbest
* Üvercinka (1958;
* Göçebe(1965; 1966
* Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973)
* Sevda Sözleri (Uçurumda Açan ile birlikte toplu şiirleri: 1984)
* Sıcak Nal ve Güz Bitigi (1988;
* Sevda Sözleri (bütün şiirleri 1990, ö.s; YKY 1995)

### Ceribandin
* Günübirlik (1982)

Gelek helbestên Cemal Surreya li kurdî hatiyê wergerandin.

### Nivîs
* Şapkam Dolu Çiçekle (1976)
* Günübirlik (1982)
* Onüç Günün Mektupları (1990, ö.s.; YKY 1998)
* 99 Yüz (1991; YKY 2004)
* 999. Gün / Üstü Kalsın (1991)
* Folklor Şiire Düşman (1992)
* Uzat Saçlarını Frigya (Günübirlik’in yeni basımı: 1992)
* Aydınlık Yazıları / Paçal (1992)
* Oluşum’da Cemal Süreya (1992)
* Papirüs’ten Başyazılar (1992)
* Günler (999. Gün’ün genişletilmiş basımı: YKY 1996)
* Güvercin Curnatası (Cemal Süreya ile konuşmalar: haz. Nursel Duruel, YKY 1997; genişletilmiş basımı: YKY, 2002)
* Toplu Yazılar I: Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar (YKY 2000)

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1931
Kategorî:Kesên ji Ezirganê
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1990
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Nivîskarên zimanê tirkî
Kategorî:Nûyê Duwem
Ferhenga gotinên pêşiyan

***Ferhenga Gotinên pêşiyan*** navê pirtûkeke Nivîskar Çiya Mazî ye.
Gotinên pêşiyan (idyom) ên Kurdî bi şîrove û wateya wan ra di pirtûkê de hatiye rêzkirin.

Pirtûk di sala 2005 an da ji aliyê Weşanxaneya Elma hat weşandin.

Ev ferheng li Duhokê bi tîpên Erebî (kurmancî) jî di 2006an da ji aliyê weşanxana Spîrêz hat weşandin.

Kategorî:Ferhengên kurdî
Mijarên Mîqro

**Mijarên Mîqro** navê pirtûkeke Nivîskar Çiya Mazî ye.

“Mijarên Mîqro”, nîşana guherîna çîrokên Çiya Mazî ji alî teknîk û şêwazê xuya dike. Di çîrokên xwe de bi piranî li ser Psîkolojîya mirovan sekiniye. Tiştên biçûk ku mirov lê heyîrî dimînin an mirov bi wan tiştan dikevin astengiyên mezin û nikarin derkevin bi piranî bûne mijara çîrokên Mazî.

Minak;

kêzikek, xewna zarokekî, çeqmaq, dibistan û fîkandina mirovekî bûne mijara çîrokên wî.

Ya herî girîng ku di vê pirtûkê de xuya dibe, tiştên bêgiyan ku dipeyîvin an dibin lehengê çîrokan wekî; kevir, dar, mêw. “Dara bihîvê” û “Dara Mêwê” ; van darana her yek ji xwe re çîrokek mirovan ji xwendevanan re vedibêjin. Van çîrokana rewşa civakê bi awayekî hêsan derdixin pêşberî xwendevanan.

Di “Dara Bihîvê” de em li rastî kuştina jin û keçan rast tên û bi mînakên tewl bitewl. Di vê çîrokê de jin û mêr li derekê rûdinin û planên kuştina qîza xwe dikin. Lê wekî guftûgoyên ji rêzê dîyalog rêz dibin. Mekanê vê çîrokê welatê Kurdan giş e. Bajarek e, lê ew bajar bi navê hemû bajarên Kurdan tê binavkirin. Wekî dibêje; “em li paş bajarekî dîrokî rûniştine, gelo Diyarbekir e, gelo Mêrdîn e, Riha ye, Xerpût e? Na na, ez dibêm Êlih e yan jî Agirî. Dibe ku Hewlêr an Duhok be jî, nizanim. Weke navê Mehabad jî tê guhê min, belkî nav ew be jî.” Ev nîşandayîn kuştina jinan ku li herderê welatê Kurdan belabûyî derdixe holê”.

Di çîroka “Şemo Şano” de hînbûna êşkenceyê ku mirov êdî demek te êşkenceyê bi tiştekî nahesibîne xuya dike. Herwiha carinan mirov dibin wekî wahş û hirçan û bêrehm dimînin di çîroka “Şahîdî” de. Lehengê çîroka balkêş “Dîmen xweş"e bi navê “Brêz M.” zixtan li pîroziya dayikê dixe û dibêje “ez ji diya xwe hez nakim”. Herwiha di çîroka “Niqrîskên Gewriyê” de jî dayik tê rexnekirin.

Di çîroka fînalê “Xewna Dawî” de lehengên çîrokan giş tên bibîranîn, vê çîrokê bi xewneke dawî ya pir belkêş cîhekî xweş girtiye di pirtûkê de. “Tenûra mala şêx”, “Em” “Ma ev jî nig in”, “Kekê mino zava” “Dînamo” çîrokên din yên balkêşin di pirtûkê de.

“MİJARêN MîQRO” di weşanxaneya do yê de hatiye çapkirin.

## Çavkanî
* çavkaniyê bi awayê .pdf dayne komputera xwe

Kategorî:Pirtûk
Elma

**Elma**, weşanxaneyeke ji alî Muslum Yücel ve di 2003 ê de li Stenbolê vebûye. Di sala 2007 an de hatiye girtin. Peyva elma tê wateya "Sêv"e

Kategorî:Weşanxane
Kurdistan-news.net

**Kurdistan-news.net** malpereke nûchevanî, ramanî, chandî û analîzî ye. Di meha îlon ya sala 2008 de dest bi weşanê kir. Bi her sê zarav (Kurmanciya Jor, Kurmanciya Jêr û Kirmackî) weşan dike. Ji her aliyên Kurdistanê, li Rojhilata Navîn û Cîhanê nûçeyan diweşîne û bi taybet li ser mijarên Kurdistanî analîzan diweşîne.

Kategorî:Malper
Abdullah İncekan

**Dr. Ebdullah Încekan** () germanîst, tirknas û nivîskarê çend pirtûkan e.

Încekan di sala 1977an de hat dinê. Wî dibistana ewil li gundê xwe xwend û dû re bi malbata xwe re koçê Almanyayê kir. Li wir wî li dû dibistana navîn û lîseyê li zanîngehê beşên Germanîstîk û Tirknasiyê xwendin. Di teza mastera bilind de wî hin xalên di zimanên kurdî û almanî de da berhev û ev xebat jî li eynî zanîngehê hat weşandin.

Wî beşên Almanî wek Zimanê Dudiyan û Pedagojiya Înterkulturel piştî herdu beşên ewil xwendin û di sala 2003yan de qedand.
Ew niha li lîseyekê wek mamosteyê ziman û wêjeya almanî dixebite. Ebdullah Încekan di sala 2018yan de doktoraya xwe ya li zanîngeha Bambergê li Almanyayê di beşa General Linguistic de qedand û pileya Dr. wergirt.

## Berhemên wî

* Pirtûka wî ya yekem *[[Verbvalenz im Kurdischen und Deutschen]]* e.
* Pirtûka wî ya duyem *[[Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri]]* ye.
* Pirtûka wî ya sêyem *[[Kurdisch kompakt]]* e.
* Pirtûka wî ya çarem *[["Eine Hand voller Sterne" im Unterricht]]* e.
* Pirtûka wî ya pêncan *[[Şivan Perwer - Efsaneya Zindî]]* ye.
* Pirtûka wî ya şeşem *[[Ez Kurdî Hîn Dibim - Gecisli Fiiller ve Ergativ]]* e.
* Pirtûka wî ya heftem *[[Compact Kurdish-Kurmanji]]* ye.
* Pirtûka wî ya heştem *[[Ji Şairekî Ciwan re Name werger ji Rainer Maria Rilke]]* ye.

## Girêdanên derve
* Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri

* Şivan Perwer - Efsaneya Zindî 

Kategorî:Jidayikbûn 1977
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri

thumb|CD ya pirtûkê
thumb|Berga pirtûkê
***Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri*** pirtûkeke hînbûna kurdî a Abdullah İncekan e.

Kitêb ji aliyê Abdullah İncekan ku li Almanyayê wek mamosteyê ziman û edebîyatê dixebite hatiyê amadekirin. Şêwirmendiya wê jî mamosteya zimannasî û dîdaktîka modern ji Universiya Duisburg-Essenê Dr. Rosemarie Neumann kirîye.

Pirtûk ji 19 beşan pêk tê û li gor metod û didaktîkên modern hatîye amadekirin. Ji ber ku li Tirkiyê hê perwerdeya kurdî nîne di amadekirina wê de otodîdakt jî (yên xwe bi xwe hîndibin) li ber çavan hatine girtin. Wêneyên Armin Wollnitza him kitêbê dixemilînin, him jî dikin ku dîyalog û metin bi hêsanî werin fêm kirin.

*Ez Kurdî Hîn Dibim – Pratik Kürtçe Dersleri* bi van xalan bala xwendevanan dikşîne:

* Metnên otantîk
* Di binê her metnî de: me’neya kelîmeyan bi tirkî (kelîmeyên nû)
* Gramer: Sîstematîk û gav bi gav (îzah bi tirkî)
* Gramer: Li hinin ciyan danliberhevdana bi tirkî, almanî û îngilîzî
* Xebatên devkî û nivîskî
* Îzahên li ser rastnivîsînê (îmla)
* Îmkana gudarîkirina her metnî ji CDyê

Îlawe:
* Mifteya xebatên nivîskî
* Ferhengoka kurdî-tirkî
* Ferhengoka tirkî-kurdî
* Herdu kokên fiîlan
* Îndeks
* Çavkanî

## Girêdanên derve
* Ez Kurdî Hîn Dibim - Pratik Kürtçe Dersleri

Kategorî:Pirtûk
Tawsî

**Tawsî** (bi trikî: *Damlacık*) gundeki Kolîkê ye ku Kolik ji navçeya bajarê Semsûrê ye. Tawsî nêzîkî 20 km li bakurê Kolikê dikeve.

Gundeki ku şûnê xwe ê blind e, dorhêlên xwe ên heşîn in û li bin gund çemeki şên heye. Nêzîkî gund bajareki kevnare yê Komagênê ku navê xwe Arsemia tê dinê. Kesên ku li vî gundî dijîn giş kurmanc in. Li gund dibistan, qereqol ve *sağlık ocaxi* heye. Rêya gund gi asfalt e.

Li Tawsiyê genim, ce, nisk, nok û gihayen hayvanan tên çandın. Yek ji sey ku iklimi gund heki sar û hişk e henarên şewa tên giyandinê. Henarên Tawsiyê ên namdar in. Nifûsa gund dige 1000 kesî.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Kolikê
Do (weşanxane)

**Do**, weşanxaneyeke ku bi kurdî pirtûkan derdixe. Navenda wê li Stenbolê ye, xwedî û berpirsiyarê wê Huseyîn Gunduz e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Weşanxane
JVC

thumb|250x250px|Logoya JVC
**JVC** an jî **Japan Victor Company** (), ev karxaneye ka çabunê ye ji karê wê çêkirîna deng u rengê mina kamira video tv li sala 1927 hati ye avakirin

## Girêdanên derve

Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên elektronîkê yên Japonê
Eniya me ji agir ti caran nexeyîdî (pirtûk)

**Eniya me ji agir ti caran nexeyîdî** Dîwana helbestvan û nivîskarê kurd Zeynel Abidîn e, di sala 2009an da ji nav Weşanên Han derket.

Dîwan ji du beşan pêk tê. Navê beşa yekem "Jibo me nahêkê" û beşa dûyem jî bi navê dîwana bi xwe hatiye binavkirin "Eniya me ji agir ti caran nexeyîdî". Ev beş hemî ji helbestekê pêk tê û her wiha helbesteke dûr û dirêj e. Bi aweyekî, mirov dikare bêje destaneke pêvajoya salên 1980-83 ya girtîgeha Amedê ye. Helbest ji 124 rûpelan pêk tê.

Dîwan bi tevayî û bi taybet jî beşa duyemîn ya bi navê "Eniya me ji agir ti caran nexeyîdî" bi rastî wek çîrokeke destanî û vebêjeke dîrokî diherike û diçe. Û caran me bi xemginiyeke kûr dibe ber sûrên Amedê.

## Nasnameya pirtûkê

* Zeynel Abidîn (2009). Eniya me ti caran ji agir nexeyîdî. Weşanên Han,160 rûpel, Berlîn. ISBN 976-3-940997-12-8

## Çavkanî
* http://pukmedia.com/kurdi/index.php?option=com_content&task=view&id=10209&Itemid=1

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Samsung

**Samsung Group** (wekî SΛMSUNG hatiye stîlîzekirin) pargîdaniyeke hilberîna pirneteweyî ya Koreya Başûr e ku navenda pargîdanyê li Samsung Digital City li bajarê Suwon a Koreya Başûr e. Samsung gelek pargîdanyê girêdayî vedihewîne ku piraniya wan di bin marqeya Samsungê de hatine yek kirin û chaebola (konglomeratiya karsaziyê) herî mezin a Koreya Başûr e. Ji sala 2020an ve Samsung xwedan nirxa marqeya herî bilind a heştem a cîhanê ye.

Şirket ji aliyê Lee Byung-chul ve di 1938an de hatiye avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Komara Korêyê

Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên konglomerat ên Korêya Başûr
Kategorî:Teknolojî
Kategorî:1938
Nokia

**Nokia** şirketa elektrîkî ye bingehê wê ê serekî li Esboyê ye li Fînlandê û li sala 1865an hati ye avakirin. Şirketa **Nokia**, li Fînlandê ji aliyê mûhendîsê daringî Fredrik Idestamê ve 1865 bingeha wê hatiye avêtin û sala 1912an de dest bi hilberînê kiriye. Navê şirketê wê demê **Finnish Cable Works** bû. Dawiyê de sala 1967an de sê şîrîk hevkar şirketa **Nokia Corporation** ê avakirine. Serokê Rêvebirina Nokiayê ya niha Olli-Pekka Kallasvuo ye. Niha **Nokia** şirketa herî mezin hilberê telefonan ya cîhanê ye. Digel Siemens hêza xwe kiriye yek.

## Malpera fermî
* Nokia.com

Kategorî:Avabûnên 1865an li Fînlendayê

Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên elektronîkê yên Fînlendayê
Kategorî:Şirketên teknolojiyê yên Fînlendayê
Fredrik Malm

**Carl Fredrik Malm** (jdb.  li Stockholmê) siyasetvanekî swêdî û endamê Parlamena Swêdê ye. Fredrik Malm parlamenterê partiya swêdî Partiya lîberal ya Gel (Liberal People's Party) e. Di navbera salên 2002an heta 2006an Fredrik Malm serokê Ciwanên lîberal ên Swêdêê bû. Fredrik Malm bi Gulan Avci ya kurd ku ew jî ji bo Liberal People's Party endama Parlamena Swêdê ye, zewicî ye.

Carl Fredrik Malm weke kesekî ku piştgirê pirsa kurd e tê naskirin.

## Girêdanên derve
thumb|Fredrik Malm
* Fredrik Malm – blog (bi swêdî)
* Fredrik Malm – Malpera fermî (bi swêdî) 

Kategorî:Jidayikbûn 1977
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên ji Stockholmê
Kategorî:Parlamenterên swêdî
Kategorî:Rojnamevanên swêdî
Evdê Cano

**Abdullah Oral** bi navê xwe yê din Evdê Cano, Helbestvanekî Kurd e.
Sala 1980’yî de li Qoserê hat dinyê. Di sala 1999an de li heman bajarî hate girtin. Ji wê salê û vir ve di girtîgehê de ye. Helbestên wî rojname û kovarên weke ’Azadiya Welat’, ‘Kovara W’, û Kavara Çirûskê de weşiyan. Pirtûka ‘’GULAN’’ê di şert û mercên girtîgehê de nivîsî di sala 2008an de ji weşanên ‘Belkî’yê hate çapkirin.

## Berhem
* *[[Gulan]]* (Helbest), Weşanên Belkî, 2008

Kategorî:Helbestvanên kurd
Lîsteya împeratorên Romê

[thumb|[Augustus weke yekem împeratorê Romayê tê hesibandin.]]

Di **Lîsteya împeratorên Romê** de hemû împeratorên Împeratoriya Romê di nava xwe de dihewînê, ji Augustusê ku di sedsala 1'an BZ de Prinzipat damezirand, heta Herakleios ku dema desthilata wî di 610–641 PZ weke dawiya Serdema Antîkê tê binavkirin. Hinek Lêkolîner weke dawiya Serdema Antîkê demên berê, weke demên Romulus Augustulus, Iustinian I, anjî Maurikios destnîşan dikin.

## Lîsteya împeratorên Romê

### Destpêka Împeratoriyê (Prinzipat)

### Qeyrana Împeratoriyê di sedsala 3'an de

### Antîka dereng

## Dewletên piştî Împeratoriya Romayê

Ji Serdema Navîn de hinek desthilatdaran xwe weke Împeratorên Romayê binav kirin, weke:
* desthilatdarên franko-almanî piştî hatina Karlê Mezin (800–924) ser desthilatê û ji salên 962–1806
* desthilatdarên yewnanî û latînî di navbera salên 1204–1461
* û desthilatdarên din ji sedsala 15'an ve.

## Binêre li vir

* Antîk
* Lîsteya Împeratorên Bîzansê (324–1453) – Împeratorên Romayê ên rojhilat
* Împeratoriya Bîzansê
* Lîsteya Împeratorên Romayê (800–924) – Împeratorên piştî desthilatdariya Karl der Große

## Girêdanên derve

* Ensîklopediya Împeratorên Romê  (bi inglîzî)
* Lexîkona Romaya antîk û agahiyên berfireh li ser Împeratorên Romê (bi almanî)
* Împeratorên Romê tevî agahiyên li ser desthilata wan  (bi îtalî)

## Çavkanî
* Wîkîpediya almanî

Kategorî:Împeratorên Romê
Gohdar

**Gohdar** (jdb. 1986an li Berlînê) hîp-hopvanekî kurd e. Bavê wî ji Midyadê e û diya wî ji Tirbespiyê ye.

## Kurtejiyan
Gohdar di sala 1986ê de li Berlînê çêbûye. Bavê wî ji Midyat/Mizizah e û diya wî ji Tirbesipiyê/Surî ye. Gohdar ligel dê, bav, xuşk û birayê xwe li Berlînê dijî, lê carê serdana welatê xwe Kurdistanê jî dike.

Gohdar çardeh salî bû dema cara pêşî peywendiya wî bi bi hîp-hopê re çêbû û ew ji hingî ve xwe mijûlî hîp-hopê dike û herroj tenê li muzîka rap guhdar dike.

Dema ew bû hifdeh salî Gohdar biryar da ku bixwe gotinên stranan binivîsîne, bi taybetî jî gotinên li ser Kurdan û êşa wan. Ta wê demê wî tikes nas nedikir, ku bi zimanê elmanî stran û rapên li ser Kurdan pêşkêş dikir. Wî gelek gotin nivîsandin û dema bû 18-salî wî dest pê kir ku li malê stranên xwe tomar bike.

Ji ber stranên Gohdar gelekî bi dilê dost û hevalên wî bûn, wî biryar da ku ew di vî warî de berdewam bike. Piştî du salan ji nivîsandina gotinên bi elmanî, wî biryar da ku bide ser rêyeke nû û hewil da ku bi zimanê xwe yê dayikê gotinên stranan binivîsîne û rap bike. Teknîk û stîla wî her ku diçû, baştir dibin.

Çavên xwe vekin û hayê we ji Gohdar hebe, çimkî hûnê di dema bê de teqez tiştine nû bibhîsin.

## Girêdanên derve
* Malpera Gohdar 
* www.myspace.com/delgohdar.

Kategorî:Hip-hopvan
Kategorî:Jidayikbûn 1986
Kategorî:Stranbêjên kurd
Demira

Gundê Dêmira gundêk tevli navçeya Qoser a Mêrdin ê. Di navbera vi gundi û Qoser de 30 kilometır heyî.

Kategorî:Gundên Mêrdînê
Potsdam

**Potsdam** bajarekî Almanyayê ye û serbajarê Herêma Brandenburg e. Hejmara niştecihên bajêr (2007) 150.000 e.

## Nifûs

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên sedsala 7an li Almanyayê
Kategorî:Bajarên Almanyayê
Kategorî:Paytextên herêmên Almanyayê
Riya Teze

**Riya Teze** an **Qundexsaz** (bi ermenî: Ռյա Թազա, *Rya Taza*) gundekî kurdên êzîdî yên Ermenistanê ye. Gund dikeve parêzgeha Aragatsotnê. Li gorî çavkaniyên 2001'ê gelheya gund 443 ye.

## Çavkanî
* Ahagiyên di derbarê gund de
* Agahiyên serjimarên Ermenistanê
* Kiesling, *Rediscoving Armenia*, p. 22, available online at the Konsolxaneya amerîkî ya ji bo Ermenistanê 

Kategorî:Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Kategorî:Kurdên Ermenistanê
Zimanê hindî

**Zimanê hindî** (हिन्दी, *hindi*), bi giştî, zimanekî ku li bakur, navend û rojavaya Hindistanê tê axaftin. Ji malbata zimanên hind û ewropî ye. Yek ji zimanên fermî yê Hindistanê ye. Alfabeya devanāgarī bikartîne. Gelê Hindistanê piranî bi zimanê îngilîzî an jî bi zimanê hindî diaxive. Komara Hindistanê niha ji bo ku vî zimanî têke zimanê fermî xebateke girîng dike.

## Hejmara kesên ku bi vî zimanî diaxivin
Gorî SIL International ê sala 1991 îda 180 milyon kes bi avayekî zimanê zikmakî bi vî zimanî diaxivin. 120 milyon kes jî bi avayekî zimanê duyem bi vî zimanî diaxivin. Ji 1991î heta 2008a hejmara gelhe ya Hindistanê 35% zêde bu. Bi vî hesabî niha 240 milyon kes bi zimanê hindî wek zimanê zikmakî diaxivin. Kesê ku bi vî zimanî bi avayekî zimanê duyem diaxife 35% an jî zêde bêhtir buye.

### Hindî Wîkîpediya
http://hi.wikipedia.org
### BBC Hindî
http://www.bbc.co.uk/hindi

Kategorî:Ziman
Kategorî:Zimanên hind û arî
Kategorî:Zimanên Pakistanê