Berxwedana Kobaniyê

**Berxwedana Kobaniyê** berxwedan û parastina bajarê Kobaniyê ye ji aliyê şervanên kurd ve li hemberî êrîşên çeteyên DAIŞê, yên ku bi alikariya Tirkiye û welatên din ên herêmê di roja 15ê îlona 2014an de êrîşî bajarê Kobanî kirin. Ev êrîşeke berfireh bû li ser kantona Kobaniyê û di heman demê de tevahiya Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê li Rojava dikir armanc.

Di 2ê çiriya pêşîn 2014an de DAIŞê bi qasî 350 gund û bajarokên kurdan li derdora Kobaniyê bi dest xist. Bi vî şerî re nêzîkî 300.000 penaberên kurd bi ser sînor re koçî parêzgeha Rihayê ya Bakurê Kurdistanê bûn. Di kanûna paşîn 2015an de hejmara penaberên ku ji ber êrîşên DAIŞê ji herêmên Kobaniyê derketin, gihîşte 400.000 kesan. Ji bo xilaskirina Kobaniyê Yekîneyên Parastina Gel (YPG), Hêzên Parastina Gel (HPG) û hinek komên Artêşa Azad a Sûriyê (AAS) (di bin odeya operasyonên hevbeş yên Volkana Firatê de), Pêşmergeyên hikûmeta Herêma Kurdistanê di gel firokeyên amerîkî û leşkerên ereb ên hevalbend dest bi êrîşên li ser DAIŞê kirin.

Di 26ê çileya 2015ê de, YPG û hevalbendên wê, bi piştevaniya berdewamiya êrîşên asmanî yên bi serkêşiya Amerîkayê, bajarê Kobaniyê ji destê DAIŞê standin û DAIŞ mecbûr ma paşve bikişe. Di 27ê çile de bajarê Kobaniyê bi temamî hate rizgarkirin, lê piraniya gundên kantona Kobanî hê jî di bin destê DAIŞê de bûn. Piştre YPG û hevalbendên wê bi lez li gundewarê Kobanî pêşde çûn, û DAIŞ di 2ê sibatê de qasî 25 km ji bajarê Kobanî vekişiya. Di dawiya nîsana 2015an de, DAIŞ hema hema ji hemû gundên ku xistibûn bin kontrola xwe hate derxistin. Tenê çend deh gundên ku li bakur-rojavayê parêzgeha Reqayê dagîr kiribûn, di bin kontrola wan de ma. Di dawiya hezîrana 2015an de, DAIŞê êrîşeke nû li dijî bajar kir û ew bi kêmî ve 233 sivîl kuştin, lê rêxistin, bi lez paşde hat derxistin.

Şer û berxwedana Kobaniyê di şerê li dijî DAIŞê de wek xaleke guherînê tê dîtin. Lewma ev bûyer ji aliyê hinekan ve wekî "Stalîngrada kurdî" tê binavkirin.

## Bingeh
[thumb|250x250px|Nexşeya pêşveçûna dorpêçkirina Kobaniyê, ji [cotmeha 2014an heta çileya 2015an.]]
Di Şerê Navxweyî yê Sûriyê de, Yekîneyên Parastina Gel (YPG) di 19ê tîrmeha 2012ê de bajarê Kobanî kontrol kir. Ji wê demê ve, bajar di bin kontrola kurdan de ye û dikeve nav sînorên Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê li Rojava.

Piştî pêkhatina şoreşa Rojavayê, êrîşên li Rojavaya Kurdistanê nesekinîn û DAIŞ weke planeke şerê bi kurdan re hat pêşxistin. Li gorî vê planê, wê DAIŞ derbeyek mezin li giştiya civata kurd bixista û wê şoreşa Rojavayê jî têkbiriba. Ji bo vê yekê, DAIŞ, bêî ku rastî berxwedanekê were, li Mûsilê hat bicihkirin û piştre rêxistin ber bi serê herêmên Başûrê Kurdistanê ên weke Şingalê û hwd de belav bû. Li Şingalê bi hezaran kurdên êzidî ji ber nasnameya wan a kurd-êzdî di komkujiyekê de hatibûn qetilkirin û bi sed hezaran jî koçî herêmên din ên Başûrê Kurdistanê û Rojavaya Kurdistanê kirin.

Dema ku di 2ê tîrmeha 2014an êrîşên DAIŞê li Kobaniyê dest pê kirin, li hemû beşên Kurdistanê ên başûr, rojava, rojhilat û bakur hemû kurd rabûna serhildanê ji bo Kobaniyê. Kurdên li derveyî welêt ên li welatên Ewropayê jî hemû daketin qadan û xwepêşadinên şermazarkirina DAIŞê li darxistin.

## Pêşdeçûna DAIŞê
thumb|Rewşa destpêka êrîşa DAIŞê li ser Kobanî, 15ê îlona 2014an
Di 15ê îlona 2014ê de, DAIŞê dest bi êrîşeke berfereh kir ji bo girtina kanton û bajarê Kobanî û ber bi gundên rojava û rojhilatê kantonê ve pêşve çû. Roja 17ê îlonê, DAIŞê pireke stratejîk a li ser Firatê girtibû, di nava 24 saetan de 21 gund bi dest xist û Kobanî dorpêç kir Vê yekê şervanên mayî yên AAS neçar kir, ku paşde vekişin nav bajêr. Piştî du rojan, DAIŞê 39 gundên din bi dest xist û 20 kîlometran ji Kobanî pêşde çû. Di encama vê êrişê de, 45.000 kes ji tirsa kontrolkirina navçeyê ji aliyê DAIŞê ve ber bi Tirkiyê ve reviyan.

Roja 20ê îlonê, DAIŞê 15 kîlometran dûrî bajêr bû û herêmên derdora wê bombebaran kir. Di heman demê de, zêdetirî 300 şervanên kurd ji Tirkiyê weke hêzekê gihîştin Kobaniyê. Ji destpêka êrîşan ve 34 sivîl hatibûn kuştin û hejmara penaberan jî bûbû 60,000.

Heta roja 21ê îlonê, çekdarên DAIŞê 64 gund bi dest xistin û 10 kîlometran dûrî bajêr bûn. Dotira rojê berdevkekî kurd ragihand, ku şeva borî pêşdeçûna DAIŞê li rojhilatê bajêr hatibû rawestandin. Di heman rojê de cîgirê serokwezîrê Tirkiyê Numan Kurtulmuş diyar kir, ku zêdetirî 130.000 kurdên Sûriyê ji sînorê Tirkiyê reviyane, ji bo ku xwe ji pêşdeçûna çekdarên DAIŞê rizgar bikin.

Roja 24ê îlonê, hêzên DAIŞê pêşveçûna xwe li başûrê bajêr berdewam kirin û ber bi 8 kîlometran ji Kobaniyê ve çûn. DAIŞê hejmara çekdarên xwe li kantona Kobanî zêde kir û gihande 4,000 kesî.

Roja 26ê îlonê, çekdarên DAIŞê girekî stratejîk ji destê şervanên YPGê stand, ku 10 kîlometran li rojavayê bajarê Kobaniyê disekinî.

### Dorpêç kirin û êrîşên balafirên Hevpeymaniya Navdewletî
thumb|Nexşeya pêşveçûna dorpêçkirina Kobaniyê, di sala 2014 de:
Di 27ê îlona 2014ê de firokeyên Hevpeymaniya Navdewletî ya bi serkêşiya DYAyê dest bi êrîşên asmanî li ser çeperên DAIŞê li derdora Kobaniyê kirin. DYA di destpêkê de dudil bû, ku ji bo piştgiriya kurdan êrîşên hewayî pêk bîne, ji ber ku wê nexwest Tirkiyeya ku têkçûna kurdan tercîh dikir hêrs bike.

Roja 28ê îlonê, 1500 şervanên kurd ên Tirkiyê berevaniyê li Kobaniyê kirin. Lê pêşveçûna hêzên DAIŞê ber bi bajêr ve berdewam bû, gelek gundên derdorê hatin girtin û çete 2-3 kîlometran nêzîkî bajêr bûn.

Heta 1ê cotmehê, çekdarên DAIŞê gihîştin derdora Kobaniyê. Piştî wê yekê şervanên kurd ji ber nebûna çekan vekişiyan nav bajêr û bi barîkatên torbeyên qûmê dest bi amadekariya şerê kolanan kirin.Di heman demê de çekdarên DAIŞê îşkence, destavêtin û kuştina sivîlan dikirin. Raporên serjêkirina şervanên Kurd, ku jin jî di nav de ne, belav bûn.

2ê cotmehê, DAIŞê 350 ji 354 gundên derdora Kobanî girtibûn û tenê çend sed metreyan dûrî navenda bajêr bûn. Di encama şerên dijwar de bi dehan çekdarên DAIŞê hatin kuştin. 3ê cotmehê, hêzên DAIŞê ber bi başûrê rojavayê Kobanî ve bi pêş ve çûn û şer berdewam bû.. Di 3ê cotmehê de, DAIŞê têketinên başûr û rojhilatê Kobanî kontrol kir û xalên stratejîk ên wek gir û birca radyoyê bi dest xist. Di 4ê cotmehê de, Kobanî hema bêje çol bû, ji ber ku hema hema hemû niştecîh reviyabûn; tenê şervan li paş man. Nêzîkî 90% ji nifûsa derdora wê deverê terk kiribûn, û rojnamevanê herî dawî yê biyanî bajar terikand.

## Şer li bajarê Kobaniyê
Roja 5ê cotmeha 2014an de, DAIŞê aliyê başûrê Girê Mistanûr li nêzîkî Kobaniyê xistibû bin kontrola xwe, Ev bû sedema şerekî dijwar, ku tê de şervaneke jin a kurd Arîn Mîrkan (Dîlar Gencxemîs) deh çekdarên DAIŞê di êrîşeke xwekujî de kuştin, berî ku leşkerên DAIŞê derbasî navçeyên başûrê rojhilat bibin û dest bi şerê kolanan bikin. Di 6ê cotmehê de, DAIŞê êrîşa xwe berdewam kir, 100 metreyan ber bi bajêr ve pêşve çû û deverên stratejîk wek Meqtela el-Cedîda û devera pîşesazî bi dest xistin.
çep|thumb|Şervanên YPGê di şer de
Tevî êrîşên asmanî yên amerîkî û êrîşên dijber ên kurdan di 7ê cotmehê de, DAIŞê karî avahiyên sereke li başûr û rojava bi dest bixe û hebûna xwe zêdetir berfireh bike.

Di 9ê cotmehê de, DAIŞê bêtirî sêyek ji bajarok kontrol kir, di nav de hemû deverên rojhilat. Wan navenda polîs jî girt, berî ku ji alîyê hevpeymanîyê ve were bombebaran kirin û avahî dane şewitandin, da ku ewrên dûmanê li dijî êrîşên asmanî bikar bîne. Di heman demê de ku şervanên kurd bi cebilxaneyên kêm destkeftên biçûk li rojhilat bi dest xistin. Heta roja 10ê cotmehê, DAIŞê 40% ji Kobanî, di nav wan de baregeha kurdî, kontrol kir,  û bi unîformayên YPGê derbasî xetên parastinê bû. Di navbera 13 û 15ê cotmehê de, 39 êrîşên asmanî yên hevpeymaniyê piştgirî dan şervanên kurd, û ew heta 80% ji bajêr vegerandin. Roja din fermandarekî kurd ragihand, ku DAIŞ bi giranî paşde vekişiyaye, ji bilî çend deverên mayî yên berxwedanê.
thumb|Sînorê eniya şer di dema şerê Kobaniyê de, dawiya çiriya pêşîn 2014
19ê cotmehê DYAyê 24 ton çek û pêdiviyên pizîşkî radestî DAIŞê kiribû, lê barek jî ketibû destê DAIŞê û ew piştre hatibû jinavbirin. Roja 23ê cotmehê, DAIŞê girê Tel Şîr vegerandin, lê piştî êrîşên asmanî û êrîşeke hêzên kurd a di heman şevê de, ew ji dest da. Li gorî raportên hatin belav kirin, DAIŞê çekên kîmawî bikar anîne.

26ê cotmehê DAIŞê bo cara çaran hewl da, ku deriyê sînorî yê bi Tirkiyê re li navçeya Cumrokê bigire, lê bi ser neket. Di heman demê de vîdyoyeke propagandaya DAIŞê bi îdiayên derewîn hate belavkirin, ku Kobanî hema hema bi temamî di bin kontrola wan de ye. Di ser de jî 200 pêşmerge wek hêz hatin ragihandin. Pêncemîn hewla DAIŞê ya girtina deriyê sînorî jî di 28ê cotmehê de hat têkbirin û amadekariyên girîng derbasbûna pêşmerge ji sînor hatin kirin.

### Hatina hêzên AAS û Pêşmergeyên Roj
thumb|Endamên Leşkerê Roj
Di 29ê cotmehê de 50 çekdarên AAS ji sînorê Tirkiyê derbasî Kobaniyê bûn, piştre jî 150 pêşmerge bi çekên giran di 31ê cotmehê de hatin bajêr. Ev cara yekem bû, ku Tirkiyê destûr da hêzên bejayî bo kurdan.

Roja 1ê mijdarê YPG ber bi Mizgefta Hac-Reşad ve pêşde çû, roja din jî fermandarê AAS Ebdulcebar Ekada diyar kir ku 320 çekdarên AAS li bajêr hene, lê 60% hîn jî di destê DAIŞê de ye. Piştî demeke kin, medyaya kurdî ragihand, ku çend gundên derdorê ji destê DAIŞê hatine rizgarkirin, di nav wan de Arbus û Manaza.

Roja 5ê mijdarê çend kamyonên ku cebilxaneyên Hikûmeta Herêma Kurdistanê hilgirtibûn, bi dizî ji Hewlêrê di ser Tirkiyê re gihiştin Kobaniyê, û hişt ku hêzên kurd pêşveçûnên girîng li dijî DAIŞê bi dest bixin. Ji dema hatina pêşmerge ve çendîn êrişên DAIŞê hatine rawestandin û ziyanên DAIŞê gihiştine bi sedan çekdaran.

### Serkeftinên yekem ên AAS û YPGê
thumb|Şervanên YPG û YPJê li taxeke wêrankirî ya bajêr digerin.
Di mijdara 2014an de, şervanên kurd ên YPGê êrişên xwe li ser çeperên DAIŞê li Kobaniyê tund kirin û pêşkeftinên girîng bi dest xistin. Ew bi piştevaniya êrîşên asmanî yên bi serokatiya DYAyê û hêzên Pêşmerge deverên stratîjîk wek Beladiye û Qada Azadî ji destê DAIŞê girtin. DAIŞê bi êrîşên xwekujî û hewildanên vegerandina herêmên windakirî berxwedaneke xurt nîşan da, lê xisarên giran dîtin, di nav de çend fermandarên payebilind hatin kuştin. Di destpêka meha kanûnê de YPGê zêdetir pêşde çû û navenda çandê dorpêç kir. Di heman demê de, DYA û hevpeymanên hevpeymaniyê êrîşên asmanî li ser çeperên DAIŞê berdewam kirin.

Heta çileya 2015an de, YPG dora 80% ji bajêr kontrol kir, di nav de navçeyên sereke yên hikûmetê û ewlehiyê. Di heman demê de wan bi serkeftî êrişên DAIŞê li ser xalên stratejîk ên wek Pirtûkxaneya Reş têk birin. Tevî çend teqînên xwekujî û êrîşên DAIŞê, wan bi xwe ziyanên mezin dîtin û hêzên kurd kontrola xwe her ku çûn bihêztir kirin, bi piştgiriya êrîşên asmanî yên navdewletî.

### Rizgarkirina bajarê Kobaniyê
girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:YPG%C3%A0_Koban%C3%A94.JPG|çep|thumb|Şervanên YPGê piştî berxwedanî, alayê xwe bi hewl didinê.
Di 19ê çileya 2015an de, şervanên YPGê Girê Mistanûr li başûrê Kobanî bi temamî kontrol kiribûn û di encamê de 11 çekdarên DAIŞê hatibûn kuştin. Bi vegerandina gir, YPGê rêyên gihandina DAIŞê bo Heleb û Reqayê kontrol kir. Roja din YPG nexweşxaneya niştimanî jî girt û gihîşt ber deriyê başûrê rojavayê bajêr. Paşê, YPG bêtir pêşde çû, dibistana Şerîa, mizgefta Sîdan û gundê Termak ewle kir, û hebûna DAIŞê hê li du navçeyan piştrast kir. Roja 25ê Çile, YPG û AAS gundê Mamîd rizgar kirin û rêyên gihandina DAIŞê ji bajêr re qut kirin. Tenê ji 10% ya bajêr hê di bin kontrolaDAIŞê de ma 10% û çekdar reviyan, ku di nav wan de gelek ciwanên di bin 18 salî de hebûn.

Di 26ê çile de, YPGê taxên dawî vegerandin û roja 27ê çile hat tekezkirin ku Kobanî ji DAIŞê hatiye rizgarkirin.

## Serhildanên ji bo berxwedana Kobaniyê
[thumb|250x250px|Grafîtiyek li bajarê [Valensiyayê ya Spanyayê ji bo piştgiriya berxwedana Kobanî bi zimanê ketelanî: *Ji Valensiya heta Kobaniyê em bibin yek*.]]
Berxwedana Kobaniyê, di qada navneteweyî de jî deng veda. Ji hemî herêmên cîhanê ji bo piştgiriya li Kobaniyê bertek hatin nîşandin. Berxwedana Kobaniyê, pirsgirêka kurdî jî, di qada navneteweyî de bi hemî rengê wê anî rojevê. Cîhan, bi Kobaniyê û navê wê û berxwedana wê re radiza û radibû. Lê berxwedana Kobaniyê giyaneke Kurdistanî di nava kurdan de bo yekbûna wan jî afirand. Kobanî û êrîşên ku li wê dibûn, gelek beşên civaka Kurd rakiribû serpiyan. Di wê dema ku berxwedana Kobaniyê didomiya jî, li Bakurê Kurdistanê kurd jî li sînorê Kobanê li deverên weke Pîrsûsê û hwd civiyan û ji bo piştgiriya berxwedana Kobaniyê li qadan bû. Lê her roj jî, leşker û polîsên tirk, êrîşî kurdên ku li herêmên Pîrsûsê û gundên wê nobet digirtîn, dikir. Rayadarên dewletê dixwest ku kurdan ji ser sînor derbas bike. Ji ber ku rejîma tirk alîkarî dida DAIŞê. Dixwest ku Kobanê bikeve destê DAIŞê de.

Piştî ku berxwedana Kobaniyê dest pê kir, li deverên Kurdistanê ên başûr, rojhilat û bakurê Kurdistanê gel rabû serpiyan. Di serhildanê Bakûrê Kurdistanê de polîs û leşkerên tirk hêrîşî kurdistaniyan dikir û di nava herdu rojên pêşî ên serhildanan de ser 42 kurdan kuştin û bi hezaran birîndar kirin. Dem bi dem, ji nava wan birîndan jî mirovên ku jiyana xwe ji dest didan û bi wê re hijmara kuştiyên kurdistanî ên bi destê hêzên rejîma tirk zêdetir dibûn. Rayadarên tirk, piştî wan serhildanan, dest bi "operasyonên qirkirina siyasî" ya kurdan kirin. Ew operasyonên qirkirinê jî, di rengê oparasyonên "dozên KCK" de bûn.

### Li herêmên Kurdistanê
[thumb|250x250px|Taxek li [Amedê piştî xwepêşandanên li dijî bêhelwestiya dewleta Tirk a li dijî dorpêçkirina Kobaniyê (2014)]]
Li Bakûrê Kurdistanê piştî ku berxwerdana Kobaniyê dest pê kir û pê de, gelê kurd rabû serpiyan û serhildan kir. Ev asta rabûna serpiyan a kurdan di 7 û 8 çiriya pêşîn de gihişt asta herî bilind. Bi wê re jî, rayadarên dewletê bi polîs û leşkeran re hêrîşî xwepêşanderan dikirin. Di wan hêrîşan ser 50 kurdî re ji aliyê polis û leşkerên tirk ve hatin kuştin. Bi hezaran mirov jî hatine binavkirin û girtin.

Li Başûrê Kurdistanê, li pirraniyan kurd rabûne serpiyan xwe pêşandin li darxistin. Li Dihok, Hewlêr, Helebce, Silêmanî, Kerkûk û hwd li gelek bajarên Başûrê Kurdistanê xwepêşandinên girseyî bûn.[thumb|250x250px|Xwepêşandana li bajarê [Merîwanê li dijî DAIŞIê ji bo piştgiriya bajarê Kobanî, sal 2014]]
Li Rojhilata Kurdistanê jî, gelek xwepêşandin bûn. Li herêmên weke Ciwanro, Sine, Kirmaşan, Mehabad, Ûrmiye û hwd, li gelek deveran xwepêşandin bûn. Li Tehran û Tewrêzê jî xwepêşandin bo piştgiriya bi kurdan re bûn. Rayadarên îranî jî, weke yên tirk, hêrîşî xwepêşandêran kiribûn û bi dehan ji wan kiribûn binçav.

### Li welatên Ewropayê
[thumb|250x250px|Xwepêşanderên kurd li bajarê [Viyana yê paytexta Awistirya êrîşa DAIŞê ya li ser Kobaniyê şermezar dikin.]]
Li hemû bajarên Almanya û Fransayê di nav de, li pirraniya bajarên welatên Ewropayê ku kurd lê dijîn, kurd rabûna serpiyan. Çalakiyên weke dagirkirina balafirgehan, li riyên trênan rûniştin, li pêşiya parlemanan kombûn û hwd, gelek çalakiyên cûr bi cûr kirin. Çalakiyên dorveger ên birçîbûnê jî kirin.

Piştî 15ê îlona 2014an û pê de, li hemû welatên Ewropayê kurd li her deverê daketin qadan û xwepêşandin li darxistin. Li balafirgehan çalakiyên rûniştinê û dagirkirinê li darxistin. Çalekiyên birçîbûnê kirin. Her wisa gelek çalakiyên din jî kirin û ji qadan neçûn. Berxwedana Kobaniyê, di qada navneteweyî de deng veda. Lê bi wê re jî, bandora xwepêşandinên kurdan ên li Kurdistanê û welatên Ewropayê jî, encamên wê ên dîrokî bûn. Piştî wan xwepêşandinan re êdî rayadarên ewoprî û emrîkî jî behsa dayîna alikariyê li Kobaniyê kir. Piştre hêzên emrîkî alikariya çekdarî gihandin YPGê. Bi wê re jî, balafirên hêzên koalîsyonê yên Amerîkayê çeperên çeteyên DAIŞê bi dest bombabarandînê kirin.

## Polîtikayên welatên biyanî di derbarê Kobaniyê de

### Polîtîkaya Ewropayê

Di şerê Kobanê yê sala 2014an de dewletên Ewropayê helwesteke bisînor nîşan dan. Tevî ku parêzvanên kurd ên bajêr li dijî pêşdeçûna milîsên DAIŞê şer kirin, lê gelek welatên ewropî newxwestin piştgiriya leşkerî ya rasterast bidin wan. Tirkiye jî, wek endameke NATOyê, gelek pasîf ma û nehişt, ku kurdên Tirkiyê ji bo alîkariya gelê xwe yê li Sûriyê sînor derbas bikin. YEyê bang li Tirkiyeyê kir, ku dev ji çalakiyên leşkerî yên yekalî berde û destnîşan kir, ku çareseriya leşkerî ne domdar e. Di heman demê de, dewletên ewropî nîgeraniya xwe li ser rewşa mirovî nîşan dan û nexwestin herêm ji ber êrişên Tirkiyê têkeve nav bêîstiqrariyê. Bi tevayî, piştgirîya ewropî ji bo şervanên kurd kêm ma, û bû sedema alozîyan bi kurdan re, yên ku xwe di şerê li dijî DAIŞê de bi tenê hîs dikirin.

### Politikaya DYAyê

DYA bi piranî bi êrîşên asmanî li dijî çekdarên DAIŞê piştgirî da berevankarên kurd. Lêbelê, ji bo ku êrîşên esmanî bi bandor bin, Pentagon tekezî li ser pêwîstiya hêzên bejayî ji bo rizgarkirina bajêr kir. DYAyê zext li Tirkiyê kir, ku di şer de rolek aktîftir bigire ser xwe, lê rastî nerazîbûna hikûmeta Tirkiyê hat. Ji bo ku zêdetir piştgirî bide şervanên Kurd, DYAyê çek û cebilxane avêtin Kobanê. Bi vê yekê, wan biryardariya xwe nîşan dan, ku wê bajêr ji DAIŞê re nehêlin. Her wiha destûr hat dayîn, ku DYA baregehên leşkerî yên Tirkiyeyê ji bo operasyonên xwe bikar bîne, û ev yek jî îmkanên wê yên lojîstîk ên li herêmê zêde kir. Tevî van tedbîran, hikûmeta amerîkî hewl da, ku ji şandina leşkerên xwe yên bejayî dûr bikeve.

### Polîtîkaya Tirkiyê
Tirkiye ti car nexwest bi awayekî aktîf mudaxeleyî şerê Kobaniyê bike. Tevî ku bajar rasterast li ser sînorê Tirkiyê ye û ji aliyê milîsên terorîst ên DAIŞê ve hatibû dorpêçkirin, lê hikûmeta Tirkiyê red kir, ku piştgiriya xwe ya leşkerî pêşkêş bike. Herwiha, wê rê neda, ku şervanên kurd û çek bi sînorê ve bigihînin nav bajêr. Dema ku serokomar Erdogan bi eşkereyî daxwaza ketina bajêr kir, ev yek bû sedema protesto û alozî di nav Tirkiyê de, ji ber ku gelek kurd hukûmetê bi terikandina şervanên Kobanê tawanbar kirin.

## Analîz
girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koban%C3%A9VOA4.JPG|çep|thumb|Sîvîlên kurd ji dûr ve li berxwedana Kobaniyê dinêrin, 30ê cotmeha 2014an
Şerê Kobanî ji aliyê hemû aliyan ve weke sembolîk û ne tenê stratejîk hat dîtin. YPGê ev yek weke têkoşîna di navbera mirovahiyê û barbariyê de bi nav kir û bal kişand ser girîngiya berxwedana li dijî zilmê. Şerê Kobaniyê hevkariya YPG û Artêşa Azad a Sûriyê (AAS) jî xurt kir û îspat kir, ku kurd ne alîgirên Esed in. Van serpêhatiyan herwiha bandor li siyaseta DYAyê kir, ku alîkariya teknolojîk û piştgirîya hewayî bide komên din ên muxalîf.

Ji bo DAIŞê, Kobanî ji bo baştirîn çekdarên xwe yên biyanî bû magnet. Gelek vîdeoyên propagandayê hatin belavkirin û tê de dihat gotin, ku Kobanî di bin kontrola DAIŞê de ye. Lê belê, têkçûna wan bû sedema nakokiyên navxweyî di navbera leşkerên DAIŞIê de, ku hevdu bi xiyanetê tawanbar dikirin. Êrîşên asmanî yên amerîkî û qebûlkirina Tirkiyê ya ji bo derbasbûna hêzên kurd ên ji Iraqê pir girîng bûn. Berdevkê Pentagonê tekez kir, ku van tedbîran rê li komkujiyekê girtine û êrîşên hevgirtî yên esmanî û bejayî bi awayekî bi bandor êrîşa DAIŞê rawestandiye.
thumb|Efserên Amerîka û YPG li bakurê rojhilatê Hesekê, sal 2017
Ji ber ku Kobanî rasterast li ser sînorê Tirkiyê ye, DAIŞê nekarî bi temamî bajêr dorpêç bike. Tevî qedexeyên Tirkiyê, şervan û çek derbasî Kobanî bûn û gelek ji wan li nexweşxaneyên Tirkiyê hatine dermankirin. Di heman demê de polîtîkaya derve ya Tirkiyeyê weke windaker dihate dîtin, ji ber ku serkeftinên kurdan bû sedema tirsa ji daxwazên serxwebûna kurdan. Serokomar Erdogan şandina çekan a Amerîkayê ji bo kurdan gelek caran rexne kir û dijberiya xwe ya li dijî herêmeke serbixwe ya kurdan li Sûriyeyê nîşan da.

Kurd bi parastina herêmên xwe û lêgerîna xweseriyê wergeriyan hêzeke girîng û bêhempa. Ew amade bûn, ku li ser qadê şerê DAIŞê bikin. Berevajî vê yekê, hikûmeta navendî ya Iraqê, hikûmeta Sûriyê û aktorên din ên herêmî kêmtir di şerê bejayî de bûn. Di şerê li dijî DAIŞê de Kurd îro jî li Sûriyê hevkarê herî pêbawer in û ji wê demê ve li hêviya xwe bi rêvebirina xweser di nava Sûriyê de ne.

## Reaksiyonên navneteweyî
 Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) - Di meha îlonê de, PKKê gef xwar ku ewê şerê xwe li dijî hikûmetê tirkî ji nû ve dest pê bike, hinekî jî ji ber ku wê got piştgiriya wê ji êrîşa li dijî Kobanî re bû. Öcalan di 1ê cotmeha 2014an de gefa xwe dubare kir.

 Partiya Demokrat a Kurdistanê (KDP) - Serokê Giştî yê Partiya Demokrata Kurdistanê û serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî piştî êrîşa yekem bang li civaka navdewletî kir ku parastina bajêr bikin. Serokê Dîwana herêma Kurdistanê Fûad Huseyîn ragihand: "Barzanî daxwaz ji welatên ku şerê DAIŞê dikin, di şerê li dijî DAIŞê ya terorîst de alîkariya xelkê û şervanên Kobanê bikin." Di heman demê de rojnama Hürriyet a tirkî ragihand ku Barzanî daxwaz ji Tirkiyeyê kiriye ku bihêle Pêşmerge di nav axa wê de derbas bibe û derbasî Kobanî bibe û rê li ber ketina bajêr bigire. Di 19ê cotmehê de firokeyên Amerîkayê bi rêya alîkariyên leşkerî û pizîşkî ji herêma Kurdistanê gihandin. Piştî çend rojan 150 pêşmerge ji bo şandina Kobanê hatin komkirin û di 30ê Cotmehê de bi çekên giran bi xwe re ketin nava bajêr.

 Herêma Kurdistanê - Di 6ê cotmeha 2014an de, berpirsên herêma Kurdistanê erdnîgariya herêma Kobanî û herwiha "şaşiyên stratejîk" yên Partiya Yekîtiya Demokrat (PYD) - ku di nav wan de komkirina hêzê bi şêweyekî otorîterî hebû- tometbar kiribûn ku nekarîn alîkarî û piştevaniyê bişîne. Hikûmeta herêma Kurdistanê di 12ê cotmeha 2014an de ragihand, ku ewê çek, alavan û alîkariyên mirovî bişîne Kobanî û serokwezîr Nêçîrvan Barzanî jî got "Kobanî ji bo me pir girîng e û em ê ji bo rizgarkirina wê ti hewlekê bidin".

 Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) - Di îlona 2014an de YNKê ji Îran, Iraq û Tirkiyeyê xwestibû ku alîkariya kurdên parêzvanên Kobanî bikin.

 – Wezîrekî pilebilind ê Sûriyê lêborîna xwe xwest ji ber neşandina êrîşên esmanî û got ku Kobanî ewqas nêzîkî sînorê Tirkiyê ye, ku firokeyên wan dê axa Tirkiyê binpê bikin û bên xistin. Wezareta Derve ya Sûriyê her wiha got, her tevgereke leşkerî ya Tirkiyeyê li ser axa wê, dê weke kiryareke destdirêjiyê were dîtin û bi tundî li hember şandina hêzên Pêşmerge bo Kobanî bertek nîşan da û ragihand ku ev yek belgeya “rola komploger” a Tirkiyeyê ye li Sûriyê.

 - Berdevka Wezareta Karên Dervê yê Îranê, Marziye Efxem, bal kişand ser girîngiya piştgirîkirina dewlet û miletê Sûriyeyê di têkoşîna dijî terorîstên li herêmê da û daxwaza gihandina alîkariyên însanî ji bo sivîl û penaberan kir. Wê xemsariya civaka navdewletî li hember çarenivîsa xelkê Kobanî şermezar kir û got: "Komara Îslamî ya Îranê dê di demeke nêzîk de bi rêya hikûmeta Sûriyê alîkariyên mirovî ji niştecihan û penaberên vê deverê re bişîne." “Pasîfiya civaka navdewletî" derbarê bajarê Kobanî yê dorpêçkirî li ser sînorê Sûriyê û got divê cîhan alîkariya serok Beşar Esed bike li hember "terorîstan". Gotinên berdevka wezareta derve Afxam demek kurt piştî wê yekê hatin ku serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdoğan got ku Kobanî li ber destê cîhadiyên ku ji bo DAIŞê şer dikin.

Serokkomarê wê demê Hesen Rûhanî her wiha got ku welatê wî amade ye bi Amerîka û Erebistana Siûdî re li ser awayên çareserkirina şerê navxweyî yê Sûriyê gotûbêjan bike, bi wê mercê ku danûstandinên bi vî rengî aramî û demokrasiyê li Sûriyê ya aloz û aloz dabîn bike. Rûhanî di kongreyeke rojnamevanî de ligel serokkomarê Awistiryayê Heinz Fischer got: "Îran dê ligel welatên navçê û hêzên cîhanî li ser her maseyê rûne, eger encam ji bo Sûriyê bibe paşerojeke ewletir, aram û demokratîk." normên navneteweyî, îslamî û însanî."

Li gelek bajarên kurdan ên Rojhilata Kurdistanê û herwiha bajarên din ên welat ji nav wan Tewrêz, Meşhed û Tehranê bi xwe li ber sefaretxaneya tirk xwepêşandan hatin lidarxistin da ku piştgiriya xwe ji bo Kobanî diyar bikin. Di hin xwepêşandanan de çalakvanên mafên mirovan û mûxalîf jî amade bûn. Muzîkjenên kurd Şehram Nazerî û Sedîq Tarîf jî ji bo balê bikişînin ser rewşa kurdan a li Kobanê dest bi greva birçîbûnê kirin.
girêdan=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_girl-student._Bologna,_Italy.jpg|thumb|Grafîtiyeke ji bo berxwedana Kobaniyê li ser zanîngeha Bolognayê, DYA
 - Amerîka êrîşên esmanî pêk anîbûn, lê nêzîkbûna sînorê Tirkiyeyê û şervanên kurd rewşek dijwar çêkir. Rayedarekî Pentagonê di wê baweriyê de ye ku nerazîbûnên medyayî yên li ser rewşa Kobanî ji aliyê rojnamevanên derdorê ve tê ragihandin. Karbidest got ku gelek bajarên din bêyî ekîbên televîzyonê ketine destê DAIŞê. Karbidestên amerîkî ji CNN re diyar kirin ku ew ne xema wan in ku Kobanî bikeve û armanca Amerîka li Sûriyê ne rizgarkirina bajar û bajarokan e, lê ew e ku serkirdayetiya bilind a DAIŞê, parzûngehên petrolê û binesaziyên din ên ku dê şiyana rêxistina terorê asteng bikin. Lêbelê, di dawiya cotmeha 2014 de, The Wall Street Journal ragihand ku karbidestên Amerîkî biryar dabûn ku Kobanî "ji hêla sembolîk ve pir girîng û bizavên xwe zêde kirin ji bo pêşîgirtina li girtina bajarokê sînorî ji aliyê DAIŞê ve, tevî hevrêziya veşartî bi hêzên kurdî yên herêmî re, tevî dijberiya Tirkiyeyê.

## Mijarên têkildar
* Serhildana Rojavaya Kurdistanê
* Şerê navxweyî yê Sûriyê
* Kantona Kobaniyê ya Rojavaya Kurdistanê
* Rojavaya Kurdistanê
* Diyaloga kurdî-kurdî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Berxwedanên kurdan
Kategorî:Kobanî
Kategorî:Rojavaya Kurdistanê