open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koriyon

thumb|514x514px|Koriyon korpeleyê û perdeyên din ên derveyî embriyoyê dipêçe, dibe beşek ji plasentayê.
**Perdeya koriyoni** an ji **koriyon** (bi inglîzî: *chorion*) perdeya herî derveyî ya perdeyên derveyî embriyoyê ye.

Korpele û perdeyên embriyonî yên xişok, balînde û memikdaran bi koriyonê pêçayî ne.

Di embriyoyên memikdaran de xaneyên trofoblast ên blastoçikildanê bi navpoşê malzarokê tên girêdan û perdeya koriyonî peyda dibe.

Perdeya koriyonî ji du çînan pêk tê; cotek çîna xaneyên trofoblast li aliyê derve, çîna naverast (mezoderm) jî li aliyê navî de cih digire. Beşek koriyonê ya bi navpoşê malzarokê ve girêdayî, di çêbûna plasentayê de cih digire.

Koriyon beşa alûgorkirinê ya plasentayê pêk tînê. Plasenta ji koriyon û şaneya navpoşê malzarokê pêk tê.

Du erkên serekî yê koriyonê heye, parastin û xwedîkirina embriyo û korpeleyê.

Koriyon şileya bi navê şileya koryonî berhem dike û der dide nav valahiya navbera koriyon û seravê. Şileya koriyonî embriyoyê ji darbeyan diparêze.

Ji bo xwedîkirina embriyoyê, koriyon pêkhateyên bi şeweyî tilî ber bi navpoşê malzarokê dirêj dike. Ji van pêkhateyan re tê gotin memîleyên koriyonî (bi înglîzî: *chorionic villi*).Memîleyên koriyonî heta lûleyên xwînê yên dayikê dirêj dibin.Beşek zêde yê plasentayê ji memîleyên koriyonî pêk tê. Memîle rûberê plasentayê zêde dike û alûgorkirina xurek û madeyan ji xwîna dayikê hêsantir dike.

Perdeya koriyoni berpirsiyar e bo berhemkirina hormona hCG ye. Hormona koryanî ya handerê gonadên mirov (bi înglîzî: *human chorionic gonadotropin (hCG)*) ji bo berdewamiya ducaniyê kar dike. ji koriyonê derdana hCG bi çeqîna embriyoyê dest pê dike heta dawiya qonaxa sêyeka yekem a ducaniyê didome. hCG rê li ber hilweşîna tenê zer digire, ta ko heta plasenta bi têra xwe biperise. Piştî sê meha ducaniyê, hCG ji aliyê plasentayê ve tê derdan.

Di xwînê de hebûna hCG, tenê zer han dide bo domandina derdana procesteron û êstrocenê. Hormonên tenê zer rê li ber hilweşîna navpoşê malzarokê digirin navpoşê malzarokê bi lûle û mûlûleyên xwînê dewlemntir dikin. Bi vî awayî xwedîkirina embriyoyê û berdewamiya ducaniyê hêsan dikin.

Heta dawiya sê mehî ya ducaniyê, geşebûn û peresîna plasentayê didome, ji vê gavê şûnve êstrocen û procesteron êdî ji aliyê plasentayê ve tê berhemkirin û derdan.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Riya Ewropayê E1

thumb|Nîşaneya Riya Ewropayê E1.
**Riya Ewropayê E1**, rêzek ji rêyên li Ewropayê ye ku beşek ji tora E-rêya Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye ku ji bajarê Larne ya Îrlenda ya Bakur heya bajarê Seville ya Spanyayê dimeşe. Di navbera Rosslare Harbour, li Îrlenda û Ferrol de derbasgehek deryayê heye lê karûbarê ferîbotê tine. Berî ku bigihîje sînorê Spanî li rojavayê Huelva, rê di nav Portûgalê re derbas dibe - di ber bajarê Porto re, di nav bajarê paytext Lîzbonê re û piştre re li başûr ber bi Algarve ve û bajarê Faroyê derbas dibe.

## Keyaniya yekbûyî
Rê li Larneyê li parêzgeha Antrim wekî riya A8 dest pê dike ku beşek kurt a A8 li Newtownabbey di bin rêzikên otobanê de ye û wekî Otobana A8 (M) tê binavkirin. Ev otoban bi Otobana M2 ya pir dirêjtir berbi Belfastê ve dibe yek. Li Belfastê, rê dibe A12 Westlink ku rêyek dualî ye bi Otobana M1 ve girêdayî ye. A1 ji otobanê nêzî Lisburn derdikeve û wekî rêyek dualî li başûr berdewam dike.

## Îrlenda
Rêya dualî li Îrlendayê wekî N1 berdewam dike ku ji Ballymascanlon li wîlayeta Louth û pê ve di bin statuya otobanê de ye û wekî Otobana M1 hatiye binavkirin. Rê li pêy M1 li başûrê Dublîn dimeşe, li wir, li peravên bakur bi riya Dublinê, bi Otobana M50 re digihîje hev. Rê bi M50 di nav der û dora Dublîn re dişopîne heya ku ew bi Otobana kurt M11 ya nêzê Shankill re digihîjin hev. M11 wekî rêya dualî heta rêya N11 a li başûrê Bray, li wîlayeta Wicklowê berdewam dike. Ev beş ji Glen of the Downs Nature Reserve derbas dibe. Ev beşa rê otobana dualî ye ku li başûrê Gorey li wîlayeta Wexford e. Bi van re, rêya mayî li Îrlendayê rêyên serekene ne û di nav çend bajarok û gundan re derbas dibe. N11, heta Wexfordê berdewam dike ku li xaçerêya li derveyî bajêr e û li Corkê, bi rêya N25ê re digihîjin hev. Rêya N25ê dişopîne heya cîhê xweya paşîn li Îrlenda, li Rosslare Europortê.

Hemî beşên mayî yên N11 (û ji ber vê yekê E1) li derveyî Dublîn ji hêla otoban an rêyên dualî ve têne guhertin.

## Spanya
Li Spanyayê du beşên E1 hene. Beşa bakur di navbera Ferrol û Tui de li ser sinorê Portûgalê ye. Beş Otobana AP-9 dişopîne yan jî Atlantîk Axis ku bajarên Galician Ferrol, A Coruña, Santiago de Compostela, Pontevedra û Vigo girêdide û ber bi Tui re ber bi başûr ve berdewam dike.

Beşa duyem ya spanî di navbera Ayamonte li sînorê Portûgal û Seville ye. Rê Otobana A-49ê dişopîne û li nêzîkî bajarê Huelvayê re derbas dibe.

## Portugal
Li Portûgalê, rê ji beşên jêrîn pêk tê, her gav wekî otoban (bi Portûgalî jê re auto-estrada tê gotin) dişopîne. Di beşa Aveiro Norte - Lîzbona A1 de, E1 heman rêyê wekî E80 tê binavkirin. Di vî beşê de nîşana E80 li ser nîşana E1 serdest e.

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê
Mafên kesên LGBT li Hindistanê

[thumb|Meşa [Kolkata ya 2018 bi munasebeta biryara Dadgeha Bilind]]
[thumb|Beşdarên ''[parade*ya [[Bhopal]] a 2018an ku biryara Dadgeha Bilind pîroz dikin]]

*'Mafên kesên êlcîbîtî (LGBT), lezbiyen, gey, bîseksuel û transgender li Hindistanê''' di van salên dawî de bi lez pêşve diçin. Lêbelê, hemwelatiyên LGBT yên Hindî dikarin bi dijwariyên civakî û qanûnî re rû bi rû bimînin ku ji hêla kesên ne-LGBT ve nehatine ceribandin. Welat qanûnên xwe yên serdema kolonyal ku rasterast li dijî nasnameyên homoseksuel û transgender cudakarî dikirin, betal kir û her weha bi eşkere xala 15 a Destûra Bingehîn şîrove kir ku cihêkariya li ser bingeha meyla zayendî û nasnameya zayendî qedexe dike. Lê gelek parastinên qanûnî nehatine dayîn, di nav de zewaca hevzayendan.

Kesên transgender li Hindistanê di bin qanûnên ku di sala 2019an de hatine pejirandin têne destûr kirin ku emeliyata zayenda xwe ya qanûnî ya piştî veguheztina zayendî biguhezînin û xwediyê mafek destûrî ne ku xwe di bin "zayenda sêyem" de tomar bikin. Wekî din, hin dewlet hîcreyan, nifûsek zayenda sêyem a kevneşopî li Asyaya Başûr bi bernameyên civakî diparêzin û feydeyên refahê, pileyên teqawidiyê, karûbarên belaş li nexweşxaneyên hukûmetê û her weha bernameyên din ên ku ji bo alîkariya wan hatine çêkirin pêşkêş dikin. Li gorî serjimêriya 2011an li Hindistanê nêzîkê 480 000 transgender hene.

Di sala 2018an de, di biryara girîng a Navtej Singh Johar dijî Yekîtiya Hindistanê de, Dadgeha Bilind a Hindistanê bi xwendina Beşa 377ê ya Qanûna Cezayê ya Hindistanê têkiliya hevzayendî ya lihevhatî dekrîmînalîzê kir û cinsê hevzayendî ya lihevkirî ya di navbera mezinan de jê derxist.

Di nav tevgerên siyasî yên xurt ên ji bo mafên LGBT de, mirov bêtir têkiliyên hevzayendî qebûl dikin, li gorî anketek ji çar hemwelatiyan derdora sê ji wan piştgirî didin wan. Di salên 2010an de, kesên LGBT li Hindistanê, bi taybetî li bajarên mezin, zêdetir tolerans û pejirandin bi dest xistin.

## Çavkanî

Hindistan
Kategorî:Mafên mirovan li Hindistanê
Elçin Sangu

**Elçin Sangu**, ( li Îzmîrê) lîstikvan û modeleke tirk e ku bi eslê xwe çerkez e. Elçin Sangu di reklam û kampanyayên televizyonan de bû yek ji navdarên herî zêdeyê ku li Tirkiyê dihat xwestin. Beriya ku dest bi lîstikvaniyê bike li Zanîngeha Mêrsînê beşa operayê xwendiye.
## Kariyera wê
Sangu piştî ku xwendina xwe ya zanîngehê li Beşa Opera ya Zanîngeha Mêrsînê qedand, li Şanoya Sahne Tozu perwerdeya lîstikvaniyê werdigire û di rêzefîlman de dest bi lîstikvaniyê kiriye.

Cara ewil di sala 2011an de di rêzefîlma *Öyle Bir Geçer Zaman ki* de bi karakterê Jale hatiye naskirin. Ji sala 2013an heta 2014an, wê wek Eda di adaptasyona tirkî ya rêzefîlma televizyona Koreya Başûr *Her Sevda Bir Veda* û di *Bir Aşk Hikâyesi* de lîstiye. Di sala 2014an de, wê Güzide di rêzefîlma dramaya dîrokî ya Kurt Seyit ve Şura de, ku li Rûsya, Tirkiye û Ûkraynayê hatî kişandin, rol girtiye.

Di sala 2015an de piştî rêzefîlma ATVyê *Sevdam Alabora*, wê bi Barış Arduç re di rêzefîlma *Kiralik Aşk* de wek karaktera Defne lîst. Rêzefîlmê 69 beşan weşana xwe domand û performansa Sangu hate ecibandin. Di sala 2017an de, hat ragihandin ku Sangu tê payîn ku beşdarî rêzefîlmek nû ya ku li televîzyona Kanal Dyê tê weşandin. Di tebaxa heman salê de hat ragihandin ku Sangu dê bi Bariş Arduç re di fîlmê "*Mutluluk Zamanı*" (berê Yanimda Kal ve Gitme Sen!) de cih bigire.

## Fîlmografî
### Fîlm

### Rêzefîlm

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1986
Kategorî:Lîstikvanên çerkes
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên tirk ên jin
Mehmet Kuşman

**Mehmet Kuşman** (z. 1940, Wan ) yek ji 12 kesên li cîhanê ku dikarin bi Urartî binivîsin û bixwînin 

## Jînenîgarî
Mehmet Kuşman wek zarokê malbateke cotkar li Wanê hat dinê. Piştî qedandina dibistana seretayî, li gel bavê xwe cotkariyê dike heta ku leşkeriyê dike.

Zewicî ye û yanzdeh zarokên wî hene.

## Kariyera wî
Mehmet Kuşman ku piştî leşkeriyê li ser rêya Wan-Colemêrg bû. Li Kela Çavuştepe ya ku ji aliyê Ûrartûyan ve di salên 764-734'an de hatiye çêkirin de dest bi cerdevaniyê dike. Tevî ku dibistana seretayî qedandiye jî, ji kesên ku ji bo xebatên kolandinê hatine herêmê û pirtûkên ku dane wan, dest bi hînbûna alfabeya Ûrartûyî kiriye.Ji bo fêrbûna Urartî li gelek bajarên Îran, Ermenîstan, Sûriye û Tirkiyê geriyaye û di nav sê salan de fêrî alfabeya Urartî bûye.

## Belgefîlm
Belgefîlma bi navê "Urartûya Dawî" li ser Mehmet Kuşman ji aliyê DW Turkish ve hat çêkirin. 

## Xelat

* "Xelata Taybet a Troy" 2011 

## çavkaniyên

Kategorî:Jidayikbûn 1940
Kategorî:Mirovên zindî
Eros Ramazzotti

**Eros Luciano Walter Ramazzotti** (zayîn 28'ê kewçêrê 1963), stranbêjê îtalî, ku bi navê "Eros Ramazzotti" tê zanîn.Eros li Îtalyayê û li gelek welatên Ewropayê, di nav de welatên îngilîzîaxêv û cîhana spanî diaxivin, wekî yek ji stranbêjên herî navdar û navdar tê zanîn. û piraniya albûmên xwe bi îtalî û spanî derdixe . Di sala 1984 de, wî 11 albûmên stûdyoyê yên sê albûmên berhevokî, sê albûmên zindî, û 37 single derxistine . Hemî bi girîngî li gelek welatên Ewropî û her weha li Amerîkaya Başûr û Navîn di rêza tabloyê de bûn ( flowchart ). Ramatsuti di kariyera xwe ya 25-salî de zêdetirî 50 mîlyon tomarên albûmê tomar kiriye. Kataloga wî ya muzîkê bi gelek hunermendên navdar re kar dike, di nav de: Cher, Tina Turner, Andrea Bocelli, Anastasia, Luciano Pavarotti, Laura Pozzini û Ricky Martin . Ramatsuti di sala 1993 de bi derxistina albûma "Tutte storie" serkeftina xwe ya yekem a navneteweyî bi dest xist. ku şeş mîlyon albûm firot. Ev serkeftin di sala 1994 de bû sedema peymana wî ya navneteweyî. bi şîrketa "BMG". bû. Ew heyranê tîma futbolê ya Juventusê ye.
## Çavkanî


Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên îtalî
Riya Ewropayê E3

thumb|Nîşaneya Riya Ewropayê E3.
**Riya Ewropayê E3**, rêzek riyên li Fransayê ye ku beşek ji tora E-rêya Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye. Rê ji Cherbourg heta La Rochelle berdewam dike.

## Rê
Rê 459 kîlomêtre dirêj e ku bi rêyên neteweyî yên fransî re berdewam dike. Rê ji Cherbourg heya Carentan, li ser Rêya neteweyî 13e berdewam dike. Rê li Carentan, bi rêya Route nationale 174 re diguhere. Piştre re rê diçe ser riyên Fransayê, nemaze rêya A84, bi giranî A84 (ya ku ew li Çerxerêya 40ê tevlî dibe) heya ku digihîje Çerxerêya 16 ya li bajarê Saint-Lô. Dûv re rê vedigere RN, nemaze Rêya neteweyî 136 li Rennes berî ku di dawiyê de bi Rêya neteweyî 137an ve biçe ber cihê xweya dawî ya li bajarê La Rochelleyê.

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê
Riya Ewropayê E5

thumb|Nîşaneya Riya Ewropayê E5
**Riya Ewropayê E5**, beşek ji tora Riya Ewropayê ya navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî ye. Rêya "rêya referansê" ya herî bakur-başûr e, ku ji Greenock li Skotlendayê, ji başûr ve ji Brîtanya Mezin û Fransa heya Algeciras (Spanya), berdewam dike. Rê bi dirêjahiya xwe digihîje 3100 kîlometreyê.

## Keyaniya Yekbûyî
Hikûmeta Keyaniya Yekbûyî bi tevahî beşdarî çalakiyên di derbarê riyên Ewropayê de bibe jî, E-rêyên di di nav xakên Keyaniya Yekbûyî de wek rêyên Riya Ewropayê E5, nayên destnîşankirin. Ji ber vê yekê 724 km ya ewil a rê wek pejirandina ku yek ji beşên rê ye nehatiye îmzekirin.

Beşên Riya Ewropayê E5 ên ku di navbera bajarên Southampton û Le Havre (Fransa) de ye, valahiya Kanala Îngilîzan heye. Girêdana rê rasterast a ferîbotê tine lê ferîbotek ji bajarê Portsmouthê li ser rêya M27, rê bi bajarê Le Havre ya Fransayê ve girêdide.

## Fransa
E5 li Fransayê ji Southampton li bajarê Le Havrê dest pê dike. Berî ku li başûrê rojavayê Orléans, Tours û Bordeau bidome, rê ji bakurê paytexta Fransayê ya bajarê Parîsê derbas dibe. E5 li sinorê bajarê Hendaye bi sinorê Spanya re diqede. Dirêjahiya ya Riya Ewropayê E5 digihîje 985 kîlometreyê.

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê
Dukatê Steiermarkê

**Dukatê Steiermarkê** (bi almanî: Herzogtum Steiermark) dewletekî desthilatdar bû ku li parêzgeha Awistirya ya Steiermarkê û li hinek deverên ji Slovenyayê hikum kirîbû. Hikumdariya vê dukatê ji sala 1180î dest pê kiriye û heta sala 1918an piştî Şerê Cîhanî yê Yekem dom kiriye.

## Çavkanî
### Not

### Jêder

Kategorî:Avabûnên 1180an li Ewropayê
Kategorî:Awistirya
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1180an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1918an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Ewropayê
Kategorî:Herêmên dabeşkirî
Kategorî:Steiermark
Parlamena Kanadayê

**Parlamena Kanada** (  ) meclîsa federal a Kanada ye, ku li Parlamena Hillê li Otava rûniştiye, û ji sê beşan pêk tê: padîşah, Senato û Meclisa Giştî .  Li gorî peymana destûrî, Meclîsa Avamê serdest e, digel ku Senato kêm caran li dijî îradeya wê derdikeve. Senato qanûnê ji helwestek kêm partî dinirxîne û dibe ku hin pêşnûmeyan bide destpêkirin. Key an nûnerê wê, bi gelemperî parêzgarê giştî, erêkirina padîşah peyda dike da ku qanûnên qanûnî bike.

Waliyê giştî, li ser navê padîşah, li ser şîreta serokwezîr bangî 105 senatoran dike û tayîn dike, di heman demê de her yek ji 338 endamên Meclîsa Avamê - ku jê re dibêjin endamên parlamenê (parlamenter) - navçeyek hilbijartinê temsîl dike, bi gelemperî. wekî *siwariyek* tê binav kirin, û ji hêla dengdêrên Kanadayî yên ku di siwarbûnê de dijîn têne hilbijartin. Waliyê giştî jî gazî û gazîkirina Meclîsa Gelan dike, û dikare parlamenê paşde bixe an jî fesih bike, ji bo ku rûniştina parlamenê bi dawî bibe an jî hilbijartina giştî were lidarxistin. Waliyê giştî jî di vekirina her parlamena nû de Axaftina Thronê pêşkêş dike (padîşah carinan wisa kir, li şûna parêzgarê giştî, dema ku serdana Kanada dike).

Parlamena heyî, ku di Mijdara 2021-an de ji hêla Waliyê Giştî Mary Simon ve hatî gazî kirin, ji Konfederasyona 1867an vir ve parlamena 44-emîn e. Zimanên fermî yên Parlamenê Îngilîzî û Fransî ne. 

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Canadian Governments Compared
* Open Parliament: MP vote and speech tracker - keep tabs on Parliament

Kategorî:Avabûnên 1867an li Kanadayê
Kategorî:Hikûmeta Kanadayê

Kanadayê
Mafên kesên LGBT li Taylendayê

[thumb|[Chiang Mai Pride Parade ya 2019, ji bo bîranîna serhildana Sao Saw Et di 2009 de]]
Lezbiyen, gay, bîseksuel, û transgender (LGBT) li Taylendayê bi pirsgirêkên qanûnî re rû bi rû ne ku ji hêla niştecîhên ne-LGBT ve nehatine ceribandin. Li Taylendayê çalakiya zayendî ya hevzayendî ji bo mêr û jinan qanûnî ne. Lê zewacên hevzayendan û malên ku serpereştiya wan zewacên hevzayendî ne, ne xwediyê mafên parastinên qanûnî ne, wek yên ku ji bo hevjînên dijber peyda dibin. Ji sedî heştê nifûsa Taylendayê, pênc mîlyon kes, tê fikirîn ku kesên LGBT ne.
[thumb|Nîşanek bi xwendina "สมรสเท่าเทียม" (bi [Zimanê taylendî|taylendî ji bo "zewaca wekhev"; sloganek dubare ya ku banga qanûnîkirina zewaca hevzayendan li Taylandê dike) li Bangkok Pride 2022]]
Di 2013 de, Bangkok Post nivîsî ku "Taylenda ji bo kesên hevzayend wekî penagehek geştyarî tê dîtin, lê rastî ji bo niştecîhan ev e ku qanûn, û pir caran jî hesta gelemperî, ne ew qas lîberal e." Raporek 2014 ji hêla Ajansa Dewletên Yekbûyî ji bo Pêşkeftina Navneteweyî û Bernameya Pêşkeftinê ya Neteweyên Yekbûyî got ku kesên LGBT "hîn jî bi cûdaxwaziyê re rû bi rû dimînin ku bandorê li mafên wan ên civakî û derfetên kar dike",  û "ji bo pejirandina zayendiya ne-kevneşopî bi zehmetiyê re rû bi rû dimînin, her çendî ku desthilatdariya geştyariyê Taylendayê wekî welatekî dostê hevzayend danasîne."

Li Taylendayê di salên 1990-an de û bi taybetî, di destpêka sedsala 21-an de guhertinên di helwest û siyaseta gelemperî ya li hember pirsgirêkên LGBT de dest pê kir. Di sala 2015an de, Taylenda qanûnek berfireh a dijî-cudakarîyê ku meyla zayendî û nasnameya zayendî vedihewîne, derxist. Ji sala 2022-an ve, komek pêşnûme li parlamena Taylendayê tê hesibandin ku dê ji bo hevzayendan an hevkariyên sivîl an zewaca tam bide.

Di sala 2017an de, Bangkok piştî Tel Avîv, Îsraêl, wekî duyem bajarê herî hevalbendê hevzayend li Asyayê hate binav kirin, ji ber dîmena wê ya hevzayendan, jiyana şevê, vekirî û ewlekariya LGBT. Desthilatiya Tûrîzmê ya Taylendayê projeyek gerdûnî ya bi sernavê "Biçe Thai Azad Bibe", ji bo teşwîqkirina tûrîstên LGBTQ+ ji çar aliyên cîhanê û bilindkirina profîla xwe ya navneteweyî wekî welatek dostê LGBTQ+ da destpêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Mafên mirovan li Taylendayê
Mafên kesên LGBT li Îranê

Lezbiyen, hevzayend, bîseksuel, transgender û endamên din ên civata LGBTQ+ li Komara Îslamî ya Îranê bi kêşeyên qanûnî re rû bi rû ne ku niştecihên ne LGBT ne rastî wan tên. Çalakiya seksî ya di navbera endamên heman zayendê de neqanûnî ye û dikare heya mirinê were cezakirin û mirov dikarin bi qanûnî cinsê xwe yê tayînkirî biguhezînin tenê bi neştergeriyek veguheztina zayendî.

Mafên LGBT li Îranê ji salên 1930î ve bi qanûna cezayê re ketine nakokiyê. Li Îranê piştî şoreşê, her cure çalakiya seksî li derveyî zewaca heteroseksuel qedexe ye. Çalakiyên zayendî yên hevzayendî bi cezayê girtîgehê, cezayê laşî, pere, an darvekirinê tê cezakirin. Zilamên homoseksuel li gorî qanûnê ji lezbiyenan bi kiryarên înfazê yên tundtir re rû bi rû dimînin.

Hikûmeta Îranê di cîhanê de yek ji dewletên herî cihêkar li hember hevzayendan tê dîtin. Tê texmîn kirin ku bi sedan an bi hezaran kes di yekser piştî şoreşê de hatin îdamkirin ku ji wan 20 kes homoseksuel bûn. Ruhollah Xumeynî di sala 1979’an de bang li wan kir ku bên jinavbirin.

Nasnameya transgender bi emeliyateke veguherandina zayendê tê naskirin. Operasyonên veguheztina zayendî bi qismî ji hêla dewletê ve têne piştgirî kirin. Li Îranê hin kesên homoseksuel rastî emeliyata guhertina zayendê tên, da ku ji çewsandinên qanûnî û civakî dûr nekevin. Îran piştî Taylendayê ji hemû welatên cîhanê zêdetir emeliyatên guhertina zayendî dike.

## Çavkanî

Kategorî:Binpêkirina mafên mirovan
Kategorî:Cezayên leşî
Kategorî:Homofobî
îran
Kategorî:Mafên mirovan li Îranê
Kategorî:Siyaseta Îranê
Hevzayendîtî di helbestên evînê yên farisî de

Hevzayendîtî ji destpêka helbesta nû-farisî di Sedsala 9an heta Sedsala 20an de beşek ji helbesta evînî ya farisî bû. Bi taybetî di helbestên Xezal de, homoerotîzm hema hema mijara tenê ya evîndariyê bû, tevî cezayên ku ji hêla şerîetê ve li Farisa Îslamî hatibûn danîn. Mîstîkê navdar ê faris Celaledînê Rûmî (m. 1273) yekbûna zayendî ya mêr an kuran wekî metelokek ji bo yekbûna bi Xwedê re bi kar aniye. Hafis (mirindî li dora sala 1389), yek ji navdartirîn helbestvanên farisî, her weha bi piranî qala kurekî delal dike, gava ku behsa evînê dike.

Di helbestên farisî de, mebesta evînê gelek caran bi têgînên ma'şûq, mahbûb û ḧabîb tê binavkirin, ku hin ji wan wekî rengdêr têne bikar anîn. Her wiha, ev hemî peyvên nêr in di zimanekî de ku rêzimaniya wî cudahiya zayendê nas nake. Referansên li ser mezinbûna rîh an karanîna navdêran di girêdana bi *pesar* ("kur") de paşê zayendê nîşan didin. Di helbestan de zilamên ciwan gelek caran bi çîparisan dihatin ber hev.

Seedî (m. 1283 an 1291) nivîsiye:
Çoş mîravad în pesar ke barchast
Sarvîst ke mîravad çend rast
Ciwanê ku xwe dirêj dike xweş dimeşe.
Mîna selwanê, ewqasî kamil!


Feruxî (m. 1037) di Dîwana xwe de wiha dinivîse: Ey pesar gar del-e man kard hamichāhi shād
Az pas-e bade marâ bûse hamî bâyad dad
Ey xort, tu ê dilê min şa bikî,
îcar şerabê bide min û ji ramûsanekê dûr nekeve!


Pir caran, kesê ku dihat îbadetkirin ciwanekî tirk bû, kêm zêde jî ereb û hindû bû. Di çîrokên evînê de gelek caran bedewiyên tirk dihatin hilbijartin, lewra di helbesta farisî ya wê demê de peyva “tirk” bû hevwateya bedewiya mêran. Ew bi gelemperî koleyên tirk bûn ku li bazarên koleyan ên împeratoriya Ebasiyan a xelîfeyên ereban dihatin kirîn, perwerdeya leşkerî didîtin û di artêşê de dihatin bikaranîn.

Di beyteke navdar a Hafis de yekî tirk bi "nîşana hindû" heye:

Agar ān Tork-e Şîrazî be dast ārad del-e mārā
Be chāl-e hendūyash bachsham Samarkand-o Bochārārā
Ger Tirkê Şîraz dilê min bigirta destê xwe,
Ji bo nîşana xwe ya hindû minê Buxara û Semerqend bida wî.


Feruxî jî di helbestên xwe de li ser hesreta koleyekî tirk dinivîse, her çiqas wî yên hindî ji ber dokayetiya wan tercîh dikir. Ew leşkerê tirk wek sarheng bi nav dike, ku tê maneya fermandarê leşkeran. Bi taybetî, di helbestan de rêz û taybetmendiyên şerker li wan dihatin zêde kirin. Lêbelê, ev danberhevên leşkerî an sernavên di helbesta evînê de bêhtir ji bo zimanekî helbestî dihatin bikaranîn. Her wiha behsa koleyên slavî (mînak bulgar) dihatin kirin, ku ji ber çermê wan yê ronik dihatin ecibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Helbest
Kategorî:Hevzayendîtî
Zanîngeha Mermereyê

**Zanîngeha Mermereyê** (bi tirkî: *Marmara Üniversitesi*) zanîngeheke giştî ya Stembolê ye û bi 62 000 xwendekaran ew duyem zanîngeha herî mezin a Tirkiyeyê ye.

## Dîrok
Zanîngeh bi navê Deryaya Mermereyê ya li nêzî Stembolê ye û tenê di sala 1982an de wekî zanîngehek hate damezrandin, lê di nav yên din de ji sala 1883an vir ve çalakiyên hînkirin û lêkolînê li ser zanîngehên Stembolê ava dike. Kurs bi pênc zimanan (tirkî, înglîzî, almanî, fransî, erebî) têne dayîn. 13 cih, 104 kurs, 11 enstîtu, 8 zanîngeh, 28 navendên lêkolînê hene.

## Fakûlteyên zanîngehê

* Fakûlteya perwerdehiyê ya Atatürk
* Fakûlteya diransaziyê
* Fakûlteya dermansaziyê
* Fakûlteya zanistên mirovî û xwezayî
* Fakûlteya hunerê
* Fakûlteya dadweriyê
* Fakûlteya zanistên aborî û rêvebiriyê
* Fakûlteya olnasiyê
* Fakûlteya ragihandin û rojnamevaniyê
* Fakûlteya endezyariyê
* Fakûlteya perwerdehiya teknîkî
* Fakûlteya tibê
* Fakûlteya perwerdehiya tenduristiyê

## Hevkarî

* Zanîngeha zanistên sepandî a Flensburgê , Flensburg , Almanya
* Zanîngeha Bremenê , Bremen , Almanya
* Zanîngeha teknîkî ya Dortmundê , Dortmund , Almanya
* Zanîngeha teknîkî ya Viyanayê , Viyana , Awistirya
* Zanîngeha teknîkî ya Berlînê , Berlîn , Almanya
* Zanîngeha Bernê , Bern , Swîsre
* Zanîngeha Kristianstadê , Kristianstad , Swêd
* Zanîngeha zanistên sepandî a Ansbachê , Ansbach , Almanya
* Enstîtuya Teknolojiyê ya Karlsruherê , Karlsruhe , Almanya
* Zanîngeha Navneteweyî ya Karlsruhe
* Zanîngeha Gentê , Gent , Belçîka
* Zanîngeha Katanyayê , Katanya , Îtalya
* Zanîngeha Warşovayê , Warşova , Polonya
* Zanîngeha Sorbonne Nouvelle Parîsê 3 , Parîs ,Fransa
* Dibistana Alice Salomon , Hannover , Almanya
* Zanîngeha zanistên sepandî a Fuldayê , Fulda , Almanya
* Zanîngeha Reutlingenê ,Reutlingen , Almanya
* Zanîngeha zanistên sepandî a Viyanayê , Viyana , Awistirya
* Zanîngeha Hamburgê , Hamburg, Almanya
* Zanîngeha zanistên sepandî a Heilbronnê , Heilbronn , Almanya
* Zanîngeha Marburgê , Marburg , Almanya
* Zanîngeha zanistên sepandî a Ostwestfalen-Lippeyê , Lemgo , Almanya
* Zanîngeha Johannes Kepler a Linzê , Linz , Awistirya
* WWU Münster, Münster, Almanya

## Çavkanî

Mermereyê
Riya Ewropayê E7

thumb|Nîşeya riya Ewropayê E7.
**Riya Ewropayê E7**, beşek ji tora rêya Ewropayê ya navneteweyî ye ku ji bajarê Langonê, li Fransa heya bajarê Zaragoza a Spanyayê berdewam dike.

## Çavkanî

Kategorî:Riyên Ewropayê
Esra Erol

**Esra Erol Özbir** (jdb. 12ê gulana 1982an li Stembolê, Tirkiye) pêşkêşvana televîzyonê ya tirk e.

## Jiyan û kariyera wê
Di 12ê gulana 1982an de li Stembolê ji dayik bûye. Diya wî Necla ji Sinopê ye û bavê wî Seyfi jî koçber e. Navbira pênc keçên bavekî polîs e. Xwişkên Pervin, Filiz, Eda û Bihter in. Ew lîseya seramîkê ya keçan qedandiye. Fakûlteya Perwerdehiya Vekirî qedandiye. Wê xelata Pêşkêşkera Jinê ya Herî Baş Pepûleya Zêrîn wergirt. Ew bi Ali Özbir re zewicî ye. Dayika du zarokan e.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên tirk
Kategorî:Bêjerên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1982
Kategorî:Mirovên zindî
Mafên kesên LGBT li Îsraêlê

thumb|Nîşanên ku zewaca hevzayendan piştgirî dikin li Herzliya, 2012
**Mafên kesên LGBT ([[lezbiyen]], [[Hevzayendîtî|hevzayendan]], [[Bîseksuelî|bîseksuel]]** û **[[transgender]])** **li** **[[Îsraêl]]ê**, li Rojhilata Navîn yên herî pêşketî tên dîtin. Her çend di sala 1988an de çalakiya zayendî ya hevzayendan hat qanûnîkirin jî, qanûna berê ya li dijî sodomiyê ji ber biryara dadgehê di sala 1963an de nehat bicîhanîn. Îsraêl bû welatê yekem li Asyayê ku hevjiyana neqeydkirî di navbera hevzayendan de nas kir, û ew kir welatê yekem li Asya bi her kapasîteyê yekîtiyên hevzayendî nas bike. Her çend zewacên hevzayendan li welêt nayên kirin (ji ber ku zewacên ne-olî yên sivîl tune), Îsraêl zewacên hevzayendî ku li cîhek din têne kirin nas dike. Di sala 1992an de cihêkarî bi hinceta meyla zayendî hat qedexekirin. Li dû biryara dadgehê ya dîrokî ya sala 2008an, destûr hat dayîn ku hevjînên hevzayendî bi hev re bibin xwedî zarok. Ji kesên LGBT re jî destûr tê dayîn ku bi eşkereyî di artêşê de xizmetê bikin.

Tel Aviv ji hêla Calgary Herald ve wekî yek ji bajarên herî dostane yên hevzayend ên cîhanê hate binavkirin, bi pêşandana xwe ya salane ya serbilindî û peravê hevzayendan navdar bû, ji aliyê kovara Out ve paşnavê "paytexta homoseksuelan a Rojhilata Navîn" wergirt. Li gorî bikarhênerên malpera GayCities, ew di sala 2011an de wekî baştirîn bajarê hevzayendan hate rêz kirin, tevî raporên hin tundûtûjiya dijî LGBT di salên 2000î de, ku ji hêla Serokwezîr Benjamin Netanyahu û Serok Shimon Peres ve hatin rexne kirin. Di sala 2014an de li Tel Avivê peykerek ji bo qurbaniyên hevzayend ên Holokastê hate danîn. Anketên raya giştî diyar kirin ku piraniya îsraêlî piştgiriya qanûnîkirina zewaca hevzayendan dikin, û her weha mafê adopsyon û dayiktiya cîgir ji bo hevzayendan. Di 21ê hezîrana 2020an de di Meha Serbilindiya Navneteweyî ya 21ê hezîrana 2020an de, Şaredariya Tel Aviv-Yafo ragihand ku zewacên hevzayendan dê tam xwediyê heman mafên zewacên zayenda dijber li wir bin, digel ku ev ji hêla şaredariyê ve tê peydakirin. Zewacên di hundirê şaredariyê de dê wekî yên din bên naskirin.

## Çavkanî

îsraêl
Ducaniya cîgir

thumb|Dêûbavên mebest beşdarî jidayikbûna zarokê xwe ji hêla cîgirek ducaniyê ve dibin.
Ducaniya cîgir rêkkeftinek e, ku pir caran bi peymanek qanûnî tê piştgirî kirin, ku tê de jin razî dibe ku ji bo kesek an jî kesên din ducan be, da ku ew kes piştî zayînê bibin dêûbav(ên) zarokê. Dema ku ducanî ji hêla bijîjkî ve ne mumkun be, dema ku metirsiyên ducaniyê ji bo dayika mebest xeternak in, an jî dema ku mêrek tenê an du hevjînên mêr dixwazin bibin xwedî zarok, dibe ku karibin serî li ducaniya cîgir bixin.

Di peymanên ducaniya cîgir de, an tezmînata diravî dikare bê kirin. Distandina dirav ji bo lihevkirinê wekî ducaniya cîgir a bazirganî tê zanîn. Li ser ducaniya cîgir di navbera dadgehan de gelek cudahyên zagonî û lêçûnê hene. Ev yek carinan dibe sedema pirsgirêkên rêkeftinên navneteweyî an navdewletî. Hevjînên ku li welatên wan de ducaniya cîgir qedexe ye, carinan diçin welatek ku destûrê dide. Li hin welatan, ducaniya cîgir tenê qanûnî ye heke ew ne bi pere be.

Cihê ku ducaniya cîgir a bazirganî qanûnî ye, hevjîn dikarin arîkariya ajansên sêyemîn bikar bînin da ku di pêvajoya ducaniya cîgir de bibin alîkar, da ku cîgir bibînin û bi wê re peymanekê saz bikin. Van saziyan bi gelemperî bi rêya testên psîkolojîk û yên din ên bijîjkî cîgiran kontrol dikin da ku şansê çêtirîn bo ducanî û radestkirina saxlem peyda bikin. Ew her weha bi gelemperî hemî mijarên qanûnî yên têkildarî dêûbavên mebest û cîgir hêsan dikin.
Zimanên deryaya Qezwînê

thumb|Nexşeya belavbûna zimanên Qezwînê
**Zimanên Qezwînê** şaxek zimanên Îranî yên Bakur-rojava ye ku li bakurê Îranê û başûrê rojhilatê Azerbaycanê, li başûrê Deryaya Qezwînê tê axaftin. Ew yekta ne ji ber ku hin taybetmendiyên tîpolojîk bi zimanên Qefqasya Başûr re parve dikin.

## Ziman

* Deylamî
* Gîlekî
* Talişî
* Mazenderanî
* Semnanî
* Tatî
## Çavkanî

Kategorî:Zimanên Îranê
Hozan Beşîr

**Mehmet Beşîr Güzel** bi nasnav **Hozan Beşîr** (21ê adara 1973an, Amed) stranbêjekî kurd e ku di cureya muzîka alternatîc de stranên elektro-girêdan bi kurdî û tirkî çêdike.

## Jiyan
Hozan Beşîr di sala 1973an de li Amedê ji dayik bûye, di malbateke ji 9 zarokan de bi eslê xwe ji Erxenî pêk tê, zaroka duyemîn e. Dibistana seretayî, navîn û amadeyî li Amedê xwendiye. Endezyariya madenê, kîmya (fakulteya zanist û wêjeyê) û teknîsyenê anestesiyê li Zanîngeha Dîcleyê û Zanîngeha Wanê Yüzüncü Yilê xwend, lê ji ber şert û mercan teknîsyeniya anestesiyê qedand. Karê wî yê sereke anestesiolojîst e. Dayika Beşîr ê ku di sala 1997an de dema perwerdeya wî qediya bû bavê xwe winda kir, kevaniya malê ye. Hozan Beşîr zewicî ye û çar zarokên wî hene. Hozan Beşîr ku li Amedê li herêmê tê naskirin, bi taybetî bi performansa Haluk Levent "Elfîda" hezkiriyên xwe zêde kirin û hezkiriyên wî li Tirkiye û Ewropayê jî berfireh bûn. Hozan Beşîr bi lêdana elektiro-bagê bi gelemperî stranên gelêrî yên tirkî, kurdî û zazakî dibêje. Çend ji wan stranên ku hunermend gotine, ku ew navdar kirine; *Ay Le*, *Cirane Teme* (Ez Cîranê Te Me), *Ez Ji Te Durim* (Ez Ji Te Dûrim), *Hatine Bihar*, *Strana Mamak*, *Hesreta min a Kelepçe*, *Bi Bêdengiyê Bêriya Te Dikim*, *Elfîda*. Hunermend konseran didomîne.

Di Cotmeha 2014an de albûma wî ya bi navê "Zindî 2 - Elfîda" derket.

## Diskografî

* Zindi & Canli
* Türkü Diyarı - 2007
* Cirane Temme
* Elfida
* Eywax Li Min
* Ez Qurbana Wan Chawen Reş
* Feridem
* Feryadi İsyanım
* Gelmiş Bahar
* Kecike Bimes Bimes
* Le Le Sabiha
* Potpori (Saklasam Seni – Sebra Min Naye – Mesele Ne Eve)

* Ahmedum
## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Kesên ji Erxeniyê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Şerê Hetînê

**Şerê Hetînê**, şerekî li sala 1187an de, ew şer serfiraziya Selahedînê Eyûbî û artêşê wî ji xaçperestan dawî bû.

## Piştî Şer
Dema ku di sala 1098-1099an de piştî zayînê (491-492ê koçî) li qiraxa Rojhilatê Behra Spî de dewletên xaçperest ava bû dû re armanca herî mezina misilmana wan herêmên ji dagirkerî de derxistin bû.

## Çavkanî

Hetînê
Kategorî:1187 li Asyayê
Mafên LGBT li welat an herêman

* Mafên kesên LGBT li cîhanê
* Mafên kesên LGBT li Afrîkayê
* Mafên kesên LGBT li rohjilata navîn

* Mafên kesên LGBT li Erebistana Siûdî
* Mafên kesên LGBT li Hindistanê
* Mafên kesên LGBT li Iraqê
* Mafên kesên LGBT li Kurdistanê
* Mafên kesên LGBT li Rûsyayê
* Mafên kesên LGBT li Tirkiyeyê
* Mafên kesên LGBT li Çeçenistanê
* Mafên kesên LGBT li Îranê
* Mafên kesên LGBT li Îsraêlê

## Binêre herwiha
* Zewaca hevzayendan li Afrîkaya Başûr
* Zewaca hevzayendan li Arjentînê
* Zewaca hevzayendan li Belçîkayê
* Zewaca hevzayendan li Danîmarkayê
* Zewaca hevzayendan li Norwêcê
* Zewaca hevzayendan li Swêdê

Kategorî:Lîste
*
Haluk Levent

**Haluk Acil** yan jî bi navê ku pê tê zanîn **Haluk Levent**, ( li Yüreğir, Edene) muzîkjenekî rockê, sitrannivîs û aktivîstekî xêrxwaziya tirk e. Haluk Levent muzîka xwe wekî Anatolya rock bi nav dike. Cûreya muzîka wî tevlîheviya hard rock û muzîka gelêrî ya Anatolyayê ye.

## Jînenîgarî
Haluk Levent di 26ê mijdara sala 1968an de li taxa Yamaçlı ya navçeya Yureğir a Edeneyê ji dayik bûye û zaroka heştemîn ê ji 9 xwişk û birayan e. Levent diyar dike ku malbata wî nuseyrî ye lê ne Ereb e. Dibistana seretayî li Dibistana Seretayî ya Sabanciyê xwendiye, xwendina xwe yê lîseyê li Lîseya Atatürk a Edeneyê qedandiye. Piştî xwendina lîseyê li li zanîngehên wekî Zanîngeha Teknîkî ya Karadenîzê beşa endezyariya daristanê, li dibistana bilind Pîşeyî ya Bernameya Kompîturê ya Zanîngeha Enqereyê ya Kastamonuyê, li Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn Beşa Fîzîkê û li Zanîngeha Enqereyê beşa muhasebeyê demekê xwendevanî kiriye. Her çiqas Levent di ezmûnên çuyîna zanîngehê de bi ser bikeve jî lê ne dikarî bi domdarî xwendina xwe bidomîne. Levent di van salên xwendekariyê de bi bazirganiyê re mijûl dibe, ji ber ku di warê karsaziyê neserkevtî dibe, ji Edeneyê koç dibe. Navê albûma wî ya yekem "Yollarda" (di rêyan de) ji ber sedemên van rojên ku di rêyan de derbas dibin dertê holê. Li gelek bajaran digere û stran dibêje. Li hinek bajaran ji bo keçeke nexweş ji bo berhevkirina diravê, li kolanan bi stranan gotiye.

## Xebatên xêrxwaziyê
Komeleya bi navê "Ahbap" ku Haluk Levent di sala 2017an de di bin navê "platforma xêrxwaziyê" dest pê kir û piştre vî platformê vediguherîne Komeleya Ahbapê û ji xwendekaran re xebatên alîkarîyên wekî burs, amûrên tibbî û derman, alîkariyên din, kampanyayên xwîn û şaneyên stem û çalakiyên perwerdeyî organîze kiriye. Li gel van xebatan, Ahbap wekî tevgerek hevkariyê tê pênase kirin ku ji her cûre pirsgirêkên civakê re li çareseriyên domdar digere.

Komeleya Ahbap ji ber alîkarî û xebatên komeleyê ji bo Erdheja Gurgum û Dîlokê ya sala 2023an ji ber xebatên serkevtiyên komeleyê hatiye rojevê. Komele ji ber xebatan ji aliyê gel ve bertekên erênî wergirtiye û ji bo mexdûrên erdhejê xebatên wekî berhevkirina diravî, xebatên lêgerîn û xilaskirinê bi dilxwazan re organîze kiriye.

## Diskografî

### Album

### Wekê hunermendê mêvan albumên ku beşdar bûye
* 2005: Esra Kahraman - Parantez - Nereye Saklarsın
* 2006: Mehmet Tokat - İnadına Seveceğim - Tükendi Sevdam
* 2022: Ceylan Ertem - Duyuyor Musun? - Odam Kireçtir Benim / Gönül Çalamazdan Aşkın Sazını / Başka Türlü Bir Şey

## Pirûken wî

* Kedi Köprüsü
* Moritos'un Düşleri

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1968
Kategorî:Kesên ji Edeneyê
Kategorî:Mirovên zindî
AirDrop

thumb|Nîşaneya aplîkasyona AirDropê.
**AirDrop**, di pergalên xebitandinê yên iOS û macOSê yên Applê de karûbarek ad hoc a bêtêlê e ku di Mac OS X Lion (Mac OS X 10.7) û iOS 7 de hatiye destnîşan kirin ku dikare daneyan di nav komputerên Macintosh û cîhazên iOSê yên piştgirîkirî de bi riya pêwendiya bêtêl ya ji nêz ve bişîne. Ev pêwendî li ser Apple Wireless Direct Linkê, 'Çarçoveyên Çalakiyê' û 'Çarçoveyên Daneyê' bi karanîna navnîşanên IPv6-ya herêmî yên çêkirî li cihê navnîşana MAC-a sabît a çîpê Wi-Fi yê pêk tê.

## Bikaranîn
### iOS
Li iOS 7 û paşê, AirDrop dikare bi tikandina li ser Mîheng > Giştî > AirDrop, yan jî bi navgîniya Navenda Kontrolê ve were gihîştin. Hem Wi-Fi û hem jî Bluetooth bixweber têne veguheztin dema ku AirDrop were çalak kirin ji ber ku ew her du jî têne bikar anîn. Vebijarkên ji bo kontrolkirina vedîtina AirDrop ji hêla amûrên din ve ev in:
* Kes nikare cîhazê bibîne (AirDrop neçalak e)
* Tenê têkilî dikarin cîhazê bibînin.
* Her kes dikare cîhazê bibîne.
Di iOS 7 an derengtir de, ger serîlêdanek piştgiriya AirDrop bicîh bîne, ew bi navnîşana parvekirinê peyda dibe. AirDrop li ser iOSê di bin gelek qedexeyan de ye, wek mînak nebûna parvekirina muzîk an vîdyoyên ji sepanên xwemalî.
### macOS
Li ser Macên ku OS X 10.7 û mezintir dixebitin, AirDrop di milê pencereya Finderê de heye. Li ser Macên ku OS X 10.8.1 an nûtir dixebitin, di heman demê de dikare bi vebijarka menuya Go-yê ve jî were gihîştin → AirDrop yan jî bi bikaranîna klavyeyê: **Shift**+**Cmd**+**R**.

## Çavkanî

Kategorî:Aplîkasyonên appleê
Kategorî:Apple
Kategorî:IOS
Kategorî:MacOS
Ala

**Ala** lihevhatinek du-alî ya razber a reng, dever û sembolan e, bi gelemperî bi rengek çargoşe. Bi gelemperî ji qumaşê pêk tê, lê materyalên din ên wekî kaxiz, plastîk an metal jî têne bikar anîn. Wêneyê wan bi gelemperî heman armancê wekî ala rastîn dike.

Al ji bo veguheztina agahiyê bi dîtbarî, bi eslê xwe li ser dûr û dirêj, wekî ji keştiyek ji keştiyê re têne bikar anîn. Ev bi gelemperî nîşankirina girêdan an nûnertiya civak û pargîdaniyan e. Ji lêkolîna pankart û alan re vexillology (*zanistiya alê)* tê gotin.


Kategorî:Alanasî
Kategorî:Çevengên neteweyî
Mîrza Kûchek Xan

**Mîrza Kûçek Xan,** rêberê şoreşgerekî îranî yê sedsala bîstan e ku serokê Komara Sovyeta Sosyalîst a Farisî bû. Ew damezrênerê tevgereke şoreşgerî ya li daristanên Gîlanê li bakurê Îranê bû, ku bi navê Nehzat-e Cengal (Tevgera Cengal) dihat naskirin. Ev serhildan li dijî dijminên wan ên navxweyî û derveyî hatbûye dastpêkirin ku di sala 1914an de heye sala 1921ê serhildan a çalak bû. Lêbelê piştî mirina Mîrza Kûçek Xan bi timamî tevger jî bi dawî hat.

## Çavkanî

Kategorî:Îranî
Kategorî:Jidayikbûn 1880
Kategorî:Mirin 1921
Kategorî:1910î li Îranê
Kategorî:1920 li Îranê
Kategorî:1921 li Îranê
Moos (stranbêj)

**Moos** (jdb. 29 tebax 1974, li Toulouse, Fransa) stranbêjekî fransî ye.

Mouss, bi navê Mustaf, di malbatek koçber a Maroko de ji dayik bû. Moss hem li Yekîtiya Ewropî û hem jî li Fransa bi albûma *Le Crabe Est Érotique* ku di 1999 -an de derket û stranên *Delicate Chatte, Au Nom De La Rose,* serkeftinek mezin bi dest xist. Strana hit a Mose "Au Nom De La Rose" di 13ê nîsana 1999an de li Fransa hate berdan.

## Albumi

* 1999 - *Le Crabe Est Érotique*
* 2003 - Olivia

## Çavkanî

Kategorî:Fransiyên misilmanbûyî
Kategorî:Jidayikbûn 1974
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên fransî
Riyalê Îranî

thumb| 100 Rial di sala 1981
**Rialê Îranî**, di sala 1925an de li şûna tûmen pereyê Îranê bû. Koda ISO IRR ye, wekî kurteya herêmî Rl. bikaranîn.

## Nav
Navê rial (Riyāl; kevinbûyî ku jê re Gherān jî tê gotin) ji real, bi Zimanê spanî, ku çend sedsalan li Spanyayê drav bû (reel spanî tê wateya "padîşah").
## Dîrok
Di sala 1925’an de bi rûxandina Qacaran û hevdemî bilindbûna Xanedana Pehlewiyan ya di bin desthilatdariya Reza Şah de, guhertina diravî li Îranê hate destpêkirin.

Lê îro di gelek civakên Îranê de bikaranîna pereyê Qacarî “Toman” zêdetir tê dîtin.

## Çavkanî
Priştîna

thumb|Wêneyen Panorana ya Priştîna
**Priştîna** (bi albanî: *Prishtinë*), ji sala 2008an û vir ve ku serxwebûna xwe ji Serbistanê ragihandiye, paytexta fermî û navenda sereke ya hikûmeta Kosovayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Alban
Kategorî:Balkan
Kategorî:Kosova
Kategorî:Paytextên Ewropayê

Kategorî:Serbistan
Glauk Konjufca

thumb|Vjosa Osmani-Sadriu
**Vjosa Osmani-Sadriu** (z. 17 Gulan 1982 li Titova Mitrovica, Komara Federal a Sosyalîst a Yugoslavya) parêzer û siyasetmedarek Kosovar e (LDK heta 2020). Ew ji Nîsana 2021-an vir ve Seroka Komara Kosovayê ye.
Albin Kurti

**Albin Kurti** (jdb. 24 adar 1975 li Priştîna, Komara Federal a Sosyalîst a Yugoslavya) siyasetmedarekî Kosovayî (LVV) û serokwezîrê Kosovayê ye ku ji 22ê adara 2021an vir ve Serokwezîrê Kosovayê ye.

Kategorî:Jidayikbûn 1975
Kategorî:Kosovayî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokwezîrên Kosovayê
Kategorî:Siyasetmedar
Menzûr Peştîn

**Menzûr Ehmed Peştîn** (bi peşto: منظور احمد پښتين) çalakvanek mafên mirovan ê Peştûn e ji Başûrê Wezîristan, Xeyber Pextûnxwa, Pakistan.

## Jînenîgarî
Peştîn di sala 1994 de li Şahûr, li Mawle Xan Sarai, gundekî piçûk li Başûrê Wezîristan, Pakistan, ji dayik bû. Ji heşt xwîşk û birayên mezin, Peştîn ji eşîra Şamanxîl Mahsûd a Peştûnan e. Bavê wî, Abdulwedûd Mehsud, mamosteyê dibistana seretayî li gundê xwe ye. Peştîn yekem car xwendina xwe li dibistana gundê xwe li Başûrê Wezîrîstanê wergirt. Di 2005 de, ji ber ku Hêzên Çekdar ên Pakistanî êrîşî Peştûnan kirin, Peştîn û malbata wî neçar man ku ji Wezîristanê birevin û li kampên penaberan li Dêra Ismail Xan, Xeyber Pextunxwa, ku wê demê ewletir bû, bi cih bibin. Malbat di sala 2007’an de cara duyemîn ji mala xwe ya li Wezîrîstanê reviyan û di sala 2008’an de vegeriyan, lê di sala 2008’an de ji ber êrîşên artêşa Pakistanê yên li ser Peştûnan careke din reviyan. Di sala 2009 de, ew û malbata xwe ji bo cara çaremîn neçar man ku ji Wezîristanê birevin. Peştîn paşê xwendina xwe qedand. Bavê wî bi biryar bû ku perwerdehiya xwe misoger bike, wî tewra ji bo dersên dibistana Peştîn ji mirovan deyn kir. Peştîn di sala 2016an de li Dera Îsmaîl Xanê ji Zanîngeha Gomalê mezûn bû û bû Doktorê Bijîşkiya. Dema ku ew û malbata xwe di sala 2016an de vegeriyan Wezîristanê, wan dît ku artêşa Pakistanî gelek tiştên wan dizîne, mala wan wêran kiriye û mîn danîne ser erdê wan.

## Binêre
* Mafên mirovan

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1994
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Peştûn
Alên Spî

**Alên Spî**, () ku bi navê **Sufyanîyûn** jî tê nasîn, komeke ku li pey Kurdayetiya îslamî ye. Ew li herêmên bi nakok li bakurê Iraqê li dijî hikûmeta Iraqê ne.

## Îdeolojî
Alên Spî komeke kurd a neteweperest, îslamî û cudaxwaz e ku di bersiva dagirkirina Kerkûkê de ji aliyê Iraqê ve hat avakirin û endamên wê xwe wekî "berxwedana kurdan" bi nav dikin. Karbidestên berevanî û leşkerî yên Amerîkî jî gotin ku xuya ye ew yekîtîyek ji neteweperestên Kurd û şervanên berê yên Ensarulîslam ye. Îstîxbarata Îraqî got ku dibe ku ev girûp bibe hewldaneke ji nû ve nîşankirinê ji alîyê fraksîyoneke Ensarulîslam, û tevgereke Kurdî bo dijberîya hikûmeta Îraqî.

Hemî wan îdiayan bi wê yekê piştrast bû ku serok û afirînerê Alên Spî, Asî Qevalî, neteweperwerekî bihêz û îslamî bû û pêwendiya xwe bi PDKê re hebû. Têkiliyên wî yên nêzîk bi Mela Krêkar û endamên Ensarulîslam re jî hebûn.

Hikûmeta Iraqê Pêşmerge û Hikûmeta Kurdistanê bi piştgirîkirina vê grûpê tohmetbar kir, lê herduyan ew tohmet red kirin.

## Çalakiyên rêxistinê
Alayên Spî ji aliyê Iraqê ve weke rêxistineke terorîst tê dîtin. Di dawiya sala 2017an de, parlementerekî Tirkmene iraq rêberên Kurd bi piştgirîkirina girûpê tawanbar kir. Ev yek ji aliyê Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve hat redkirin. Kom gelek taktîkên gerîla yên mîna Talîbanê bikar tîne. Her wiha kemîn û teqemeniyan bi kar tînin. Her wiha hawan û roketan jî bi kar tîne. Grûp li Kerkûk û Tûzxurmatu û derdora wê tevdigere û gelek caran êrişî zeviyên petrolê, baregehên artêşa Iraqê, milîsên tirkmen û avahiyên li herêmê kiriye.

## Binêre
* Mucahidên Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2017an li Iraqê
Kategorî:Komên cîhadîst li Iraqê
Kategorî:Komên serhildêr li Iraqê
Kategorî:Rêxistina leşkerî
Kategorî:Rêxistinên îslamî
Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan
Kategorî:Rêxistinên kurdan
Liz Truss

**Mary Elizabeth Truss**, ( li Oxford, Îngilîstan) siyasetmedarek brîtanî ye ku serokê Partiya Muhafezekar û Yekitî ye û di 6ê îlona 2022an de, piştî ku di hilbijartinên serokatiyê de Partiya Muhafezekar de bi ser ket, bûye serokwezîra Keyaniya Yekbûyî û di 19ê çiriya paşîn a sal 2022an de dest ji erka xwe berda ye. Liz Truss ji sala 2010an ve parlamentera Başûrê Rojavayê Norfolkê ye û ji 2021an heta 6ê îlona 2022an wekî Wezîra Jinê û Wekheviyê ya Keyaniya Yekbûyî kar kiriye. Wê di gelek postên kabîneyê de di bi serokwezîr David Cameron, Theresa May û Boris Johnson re cih girtiye.

Truss di dema xwendevaniya xwe de beşdarî Koleja Merton, Oxford bûye û wekê serokê Zanîngeha Oxford Lîberal a Demokrat xebatên xwe yên siyasî berdewam kiriye. Di sala 1996an de xwendina xwe ya zanîngehê diqedîne û beşdarî Partiya Muhafezekar dibe. Li Shell û Cable & Wireless kar kiriye û cîgirê rêvebirê saziya ramanê ya Reformê bû. Truss di hilbijartina giştî ya sala 2010an de ji bo Başûrê Rojavayê Norfolkê wekî parlamentera herêmê hate hilbijartin. Wekî piştgirek, wê banga reformê li gelek warên siyasetê kir ku di nav de lênihêrîna zarokan, perwerdehiya matematîkê û aboriyê heye.

## Jînenîgarî
Liz Truss, di sala 1975an de li bajarê Oxford a Îngilîstanê ji dayik bûye. Bavê wê profesorê matematîkê û dayika wê hemşîre bû. Li Zanîngeha Oxfordê beşên felsefe, siyaset û aboriyê xwendiye. Bi xwendina xwe yên dibistanê ve dest bi siyasetê dike. Truss dêûbavên xwe wekî "li çepê kedê" binav kir; diya wê endama Kampanyaya Bêçekkirina Nukleerî bû. Her çend wê diyar kiriye ku ew ji malbatek çepgir be jî, ew di nav demokratên lîberal ên Oxfordê de bû û piştî mezûnbûna xwe beşdarî Partiya Muhafezekar dibe.

Piştî qedandina dibistanê, ew di Shell û pargîdaniya têlefonê Cable & Wireless de dixebite. Di hilbijartina sala 2010an de wekê parlamenterê herêma Başûrê Rojavayê Norfolkê hatiye hilbijartin.

## Çavkanî


Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokên Keyaniya yekbûyî
Kategorî:Serokwezîrên jin li Ewropayê
Kategorî:Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Siyasetmedarên brîtanyayê
Kategorî:Wezîrên dadmendiyê yên jin
Xeta Ekspoyê

**Xeta Ekspoyê, Xeta Expoyê an jî Expo Line** (), xetekî herî kevn a pergala derbasbûna bilez a SkyTrain e li herêma Metro Vancouver (MVRD) a Kolumbiyaya Brîtanî (Kanada) ye. Xet ji ailyê BC Rapid Transit Company, pargîdaniyek TransLink e ku tê xebitandin û bajarên Vancouver, Burnaby, New Westminster û Surrey girê dide.

Xet ji destpêka xwe ya di sala 1985an de, heta 2002an tenê wekî *SkyTrain* dihat zanîn, ji ber ku ew di vê demê de tenê xeta pergalê bû. Di sala 2002an de, piştî vekirina xeta duyem a Millennium bi navê rêza orijînal *Expo Line* hate dayîn. Navê nû ji bo naskirina Expo 86 (Pêşangeha Cîhanê ya Vancouverê di 1986an de mêvandar kir), ji ber ku pergala derbasbûnê bi piranî wekî pêşangeh û balkêşiyek ji bo wê fûarê hatibû çêkirin.

## Rê
Xet ji Stadium-Chinatown ber bi qereqolên New Westminster ve tê rakirin, ji bilî beşên kurt ên pola di navbera qereqolên Nanaimo û Joyce-Collingwood li Rojhilat Vancouver û li dora hewşên SkyTrain li qereqola Edmonds li Burnaby.

Xet ji bo demek kurt di navbera stasyonên New Westminster û Columbia ve di binê erdê de dimeşe. Hema li rojhilatê stasyona Columbia deverek e, ku xet lê vediqete. Yek şax çemê Fraser, bi rêya SkyBridge re derbas dibe û ji bo mayî ya ku di nav Surrey re derbas dibe, bi King George re wekî qereqola dawiya wê tê bilind kirin. Şaxên New Westminsterê, pêşî di nav tunelekê de û dûv re jî bilind dibe heta ku ew li Riya Hilberînê-Zanîngeha li Burnaby bi dawî dibe.

## Mijarên têkildar
* SkyTrain
* Xeta Millennium
* Xeta Kanadayê
* Xeta Evergreen

## Çavkanî
Xeta Millennium

**Xeta Millennium** yan jî **Xeta Mîlenyumê** (; wate: Xeta hezar sali), xetekî duyem a SkyTrainê ya pergala derbasbûna bilez e, ku li herêma Metro Vancouver ya Kolombiyaya Brîtanî li Kanada ye. Xet ji aliyê Şîrketa Guhaztina Lezîn a Kolombiyaya Brîtanî ve bi TransLink ve tê xebitandin. Xet di sala 2002an de li bajarên Vancouver, Burnaby, Coquitlam û Port Moody hate vekirin û navê wî ji bo naskirina hezarsala nû bû.

## Rêk
Xeta Millennium ji stasyona VCC-Clarkê ya li Vancouverê heta stasyona Lafarge Lake-Douglasê ya li Coquitlamê dixebite. Xet ber bi stasyona Burquitlam ve tê bilindkirin, li wir paşê di nav tunelekî borandî ya  de diçe bajarê Port Moody. Li Port Moody, xet di asta polê de dimeşe, ku ji riyên trenê derbas dibe. Ji Stasyona Navendî ya Coquitlamê, xet berbi dawiya li stasyona Lafarge Lake–Douglas tê bilind kirin.

## Stasyon

## Mijarên têkîldar

* SkyTrain
* Xeta Ekspoyê
* Xeta Kanadayê
* Xeta Evergreen

## Çavkanî
Jönköping

**Jönköping** , bajar û navenda parêzgeha Jönköping (Jönköpings län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Växjö

**Växjö** (wek *Vekşwê* yan *Veşwê* bixwîne) bajar û navenda parêzgeha Kronoberg (Kronobergs län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Swêd
Malmö

**Malmö** bajar û navenda parêzgeha Skåne (Skåne län) ya Swêdê ye. Pey Stokholm û Göteborgê, bajarê sêyem ê Swêdê yê ku gelek xelk tê de dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Uppsala

**Uppsala** , bajar û navenda parêzgeha Uppsala (Uppsala län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Västerås

**Västerås** bajar û navenda parêzgeha Västmanland (Västmanlands län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Swêd
Östersund

**Östersund** (bi sámiya başûr: *Staare*, bi jamskî: *Åstersånn*) bajar û navenda parêzgeha Jämtland (Jämtlands län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1786an li Swêdê
Kategorî:Swêd
Örebro

**Örebro** bajar û navenda parêzgeha Örebro (Örebro län) ya Swêdê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Swêd
Jämtland (län)

**Jämtlands län** (bi sámiya başûr: *Jiemthen leene*) yek ji parêzgehên Swêdê ye. Navenda parêzgehê bajarê Östersund e.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1810an li Swêdê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1810an de hatine avakirin

Kategorî:Parêzgehên Swêdê (län)
Kategorî:Swêd