Mafên kesên LGBT li Iraqê

Li Iraqê kesên lezbiyen, gay, bîseksuel û transgender (LGBT) bi cudakarîyeke berfireh re rû bi rû dimînin.  Destûr nayên dayîn ku mêrên homoseksuel ên xwenas di artêşê de xizmetê bikin, û zewacên hevzayendan an sivîl neqanûnî ne.   Kesên LGBTI bi cudaxwaziyê re rûbirû dimînun û ji aliyê qanûnî ve nayin parastin, lewma pirr caran mafên wan tên binpêkirin û gelek caran dibin qurbaniyên „kuştinên namûsê“.  

## Dîroka LGBT li Iraqê û qanûnîbûna kiryarên cinsî yên hevzayendî

### Mezopotamya Kevnare
tabletek Akadî ya bi navê The Šumma ālu vê kodê dihewîne ku ew homoseksueliya mêr bi rengek erênî dinirxîne:Ger mirovek ji paş ve bi hevtayê xwe re tevbigere, di nav hevalên xwe û birayên xwe de dibe pêşeng.Di civaka kevnar a Asûrî de, Nivîsarên Kronîk ên efsûnî duayan nîşan didin, ên ku pesnê wekheviya hezkirina di navbera zewacên mêr ên heteroseksuel û hevzayend de didin.   Mafê mêr hebû ku serdana her fahîşeyekî homoseksuel bike yan jî bi mêrekî din re razê, heta ku xeberên derew û destavêtin nebin.  Digel vê yekê, zilamek ku rola bindest digirt li Mezopotamya kevnar bi neyînî dihat dîtin.

Yasaya Hiqûqê ya Asûriya Navîn a taybet a Assurê, , ku ji sala 1,075 B.Z. ve ye, destavêtina homoseksuel an seksa bi zorê şermezar dike. 

### Padîşahiya Iraqê di bin rêveberiya Brîtanya de
Li Iraqê dema ku di bin desthilatdariya Îngilîstan de bû, qedexe danî ser hevzayendiyê, ku di zagona cezayê de wekî sodomî hatibû pênase kirin.

### Padîşahiya Iraqê
Qedexe, dema ku Iraq di sala 1932 de serxwebûna xwe bi dest xist, di destpêkê de hate domandin.

### Komara Iraqê
Qanûna Cezayê ya sala 1969an, ku ji aliyê partiya Baasê ve hat derxistin, tenê di rewşên zînayê, ensestê, destavêtinê, fuhûşê, kiryarên giştî yan jî dozên ku bi sextekarî an jî kesên ku ji ber temen an kêmasiyên derûnî nekaribe razîbûnê bide, reftarên zayendî sûcdar kir.  Homoseksuelî bi serê xwe ne sûc bû, lê karibû bibe hincet ji bo cudakarî û tacîzkirina hukûmetê li gorî qanûnên ku ji bo parastina ewlehiya neteweyî û exlaqê giştî hatine çêkirin.

Rejîma Baasê ji bilî Qanûna Cezayê, wê biryarên zêde li ser mijarên taybet bida.  Sodomî bi biryara 1988-an ji nû ve hat sûcdar kirin, lê tenê dema ku fuhûşê tê de bû.  [Qanûna Têkoşîna Fuhûşê Hejmar 8 ya 1988ê].

Di destpêka salên 1990î de, li Neteweyên Yekbûyî, şanda Îraqî ol wek hincetên xwe yên dijberî hewlên ji bo piştgirîkirina desteya navneteweyî ya mafên LGBT binav kir.  Ev yek îmaja Seddam wek laîkperest hejand.

Di sala 2001 de, biryara IRCC 234 ya sala 2001 hate derxistin û tê de cezayê îdamê ji bo zînayê, bi fuhûşê re û her kesê ku, "sûcê sodomiyê bi mêr an jinekê re bike an jî namûsa mêr an jin binpê bike, bêyî razîbûna wî û di bin tehdîda çek an jî bi darê zorê bi awayekî ku jiyana mexdûr (nêr û mê) bikeve xeterê.”

Nêzîkî 3000 kes ji sala 1991 heta 2003 ji aliyê hêzên ewlehiyê yên Saddam Huseyn ve ji ber îfadeya zayendiya xwe hatine îşkencekirin.

CIA bi mebesta ku Seddam Huseyn bi alîgirên wî re bêrûmet bike, fikir kir ku vîdyoyek ku tê de bi xortekî ciwan re seksê dike, çêbike .

### Desteya Demkî ya Hevbendiyê
Dema ku Serokê Rêvebirê Desthilata Demkî ya Hevbendiyê Paul Bremer piştî dagîrkirina Amerîka di sala 2003 de Iraq xiste bin kontrola xwe, wî rêzek biryar derxist ku qanûna tawanan ya Îraqî vedigere yasaya cezayê ya Iraqê ya sala 1968an (ku di sala 1988an de hate guherandin).

Digel ku ne îlegal bin, pêlên tacîz û şîdetê li dijî kesên LGBT ji endamên malbatê û Îraqiyên din dihatin, ên ku pêdiviya cezakirina mirovan ji ber binpêkirina qanûnên kevneşopî yên îslamî didîtin.

### Komara Iraqê
Di 5 Sibat 2005 de, IRIN raporek bi sernavê "Iraq: Homoseksueliya mêr hîn tabû" derxist.  Di gotarê de, di nav tiştên din de, hate gotin ku "kuştinên namûsê" ji hêla Iraqiyan ve li dijî endamek malbatek homoseksuel reva tê dîtin û hin parastina qanûnî ji kujêran re tê dayîn.  Di gotarê de her weha hate gotin ku guhertina qanûna tawanan a sala 2001 ku cezayê darvekirinê ji bo homoseksueliyê diyar dike "nehatiye guhertin", her çend Paul Bremer bi eşkere ferman da ku qanûna tawanan vegere çapa 1980-an.

Ji sala 2005-an vir ve rapor hene ku Encumena Bilind a Şoreşa Îslamî li Rêxistina Bedrê ya Iraqê beşdarî kampanyayên tîmê mirinê li dijî welatiyên LGBT yên Iraqî bûye, û ku ew di van siyasetan de ji aliyê Ayetullah Alî Sîstanî ve têne piştgirî kirin.  Di mehên ewil ên sala 2012'an de êrîşên hovane yên nû, bi 90 qurbanî, hatine ragihandin.

Xuya ye ku ev rapor ji fetwaya meleyê Îraqî Ayetullah Alî Sîstanî derketiye û tê de dibêje ku hevzayendîtî û lezbiyenî her du jî "qedexe" ne û divê "bi rastî jî werin cezakirin. Kesên ku têde hene divê bi ya herî xirab, bi awayê herî dijwar ê kuştinê bên kuştin."

Pêşnûmeyên destpêkê yên bi zimanê Îngilîzî yên destûra Iraqê ya sala 2005-an bendek dihundirînin ku tê de diyar bibû ku tu maf û azadiyên ku di Destûra Bingehîn de hatine parastin, dê ji bo "dilxwazan" derbas nebe.  Guhertinên paşerojê yên Destûra Iraqê vê xalê rakirin.  

Çend bendên li seranserê belgeya nûvekirî destnîşan dikin ku Îslam dê bingeha qanûnê be û ku azadiyên cûrbecûr yên sivîl dê ji hêla "exlaqê gelemperî" ve bêne sînorkirin.

Piştî rûxandina partiya Beis li Iraqê, yasaya cezayê ya niştimanî ji sala 1988ê ve vegeriya çapeke berê, digel revîzyonên piştre.

Têkiliyên homoseksuel ên taybet û ne-bazirganî yên di navbera mezinên razîdar de (yên ku temenê wan hejdeh salî bûye) dê wekî qanûnî xuya bike. Bi heman awayî di zagona cezayê ya neteweyî de di derbarê cross-dressing de tiştek eşkere nehatiye gotin, heya ku ji bo xapandinê neyê bikar anîn.

Lêbelê, çend bendên zagona cezayê ya neteweyî dibe ku bandorê li mafên qanûnî yên LGBT bikin, ji ber ku edetên çandî û olî yên serdest homoseksuelî û cross-dressing ê neyînî dibînin. Ji bilî qedexekirina zewaca hevzayendan, ev qanûnên ku li ser bingeha exlaqê giştî hatine stendin, wê azadiya axaftin, çapemenî û îfadeya kesane sînordar bikin.

### Efserên polîs
Ji bilî yasaya cezayê ya niştimanî, endamên hêzên Ewlekariya Hundirîn a Îraqî, ligel xwendekarên niha û yên xanenişînbûyî, bi rêgezên ku di mersûmê jimare 9 (2008) de hatine diyar kirin, girêdayî ne. Biryarname qedexe dike ku efserên polîs bi kesên bi namûsa nexweş re têkildar bin, û polîsên ku bi sodomiya homoseksuel re mijûl dibin wê bi heta panzdeh sal cezayê girtîgehê bên ceza kirin.

### Leşkerî
Zagona Cezaya Leşkerî ya Hejmar 19 a sala 2007'an zilamên di nav xwe de xwe ji kirinên homoseksuel qedexe dike.

### Qanûna rewşa kesane
Ev qanûn in ku di dadgehên taybetî de têne çêkirin ku ji bo çareserkirina hin nakokiyên di nav misilmanên iraqî de têne çêkirin, nemaze ku ew ji bo zewac, hevberdan, neqf û mîratê derbas dibin.

Qanûna Rewşa Kesayetî ya Iraqê (1959) bi bendên pêwendîdar hene;

Bend 3 – Zewac wek hevgirtina jin û mêr ji bo afirandina zarokan tê pênase kirin.

Bend 40 Beşa 2 – Veqetandineke qanûnî dikare bê dayîn, eger ku her yek ji hevjînan nebawer be, bi kiryara homoseksueliyê wekî mînakek bêbaweriyê. Ev xal di sala 1981ê de li qanûnê hat zêdekirin.

Di Qanûna Rewşa Kesane ya Kurdistana Iraqê (1992) de jî hin bendên têkildar hene;

Bend 1 - Zewac wek hevgirtina dilxwazî ​​ya jin û mêr ji bo avakirina malbatekê tê pênase kirin.

Bend 7 – Hevjînên ku dixwazin bizewicin divê belgeyên bijîjkî derxînin, yên ku îspat dikin ku nexwesiya wan a AIDSê nîne.

### Piştî 2011 vekişîna Dewletên Yekbûyî
Tê dîtin ku piştî vekişîna Amerîka ji Iraqê tundiya fîzîkî û zayendî ya li dijî homoseksuelan zêde bûye, bi taybetî milîs û polîs, tevî cewherê qanûnî yê hevzayendî, niha zêdetir bi tundûtûjiya dijî homoseksuelan re mijûl dibin. Ev pirsgirêk ji ber wê yekê aloztir dibe ku endamên polîs gelek caran endamên komên milîsên cihê ne.

Wezareta Mafên Mirovan a Iraqê bersiva îdiayên zêdebûna tundiya homofobî da. Ew amaje bi wê yekê dikin ku bersivên wê ji ber wê yekê kêm in ku LGBT ne kêmîneyeke nav lîsteya Îraqî ne, lê herwiha tekez kir ku çendîn doseyên cudakarî û tundûtûjîyê li dijî komelgeha LGBT ji alîyê wezareta navxwe ve hatine şandin. Alî el-Dabbax, berdevkê serokwezîr Malikî, îddiaya çewsandina organîzekirî ya li dijî civaka LGBT red kir, lê pêşniyar kir ku endamên civakê hevzayendiya xwe nepenî bihêlin da ku ji çewsandinê dûr kevin.

### Kurdistana Iraqê
thumb|Ala serbilindiya Başûrê Kurdistanê
Di sala 2010 de, hewlên hikûmeta Kurdistanê ji bo pêşxistina wekheviya zayendî, ji aliyê Wezîrê Ewqaf û Karûbarên Olî Kamil Hacî Elî û her wiha Tevgera Îslamî ya Kurdistanê ji ber hewldana rewakirina zewaca hevzayendan rastî êrîşan hat. Hikûmeta Herêma Kurdistanê û alîgirên din ên wekheviya zayenda civakî, diyar kirin ku qanûn bi mijarên mafên LGBT'yî re mijûl nabe, lê mijarên dadmendiya civakî yên ku bandorê li jinan dikin dike.

### Terora DAIŞê
Li herêmên di bin kontrola Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê de, kesên homoseksueliyê bi îdam, îşkence, qamçkirin, lêdan û tundûtûjiyên din dihatin cezakirin.

## Çalakiya LGBT li Iraqê

### Rasan
Yekem rêxistina pro LGBT+ ku bi awayekî fermî û qanûnî li Iraqê kar dike Rasan e. Rêxistin li Silêmaniyê, ku li Kurdistana Iraqê ye, kar dike. Rêxistin di destpêkê de rêxistineke mafên jinan a femînîst bû dema ku di sala 2004-an de hate damezrandin, lê piştre di sala 2012-an de ji bo kesên LGBT+ dest bi xebatê kir û di sala 2016-an de  wekî hevkarên COC Nederland di projeya bi navê "Bernameya Serbilindî" de projeyên mezintir pêk anî.

Xebat bi kampanyayeke ku ji xêzkirina dîwarên li derdora bajarê Silêmaniyê (ku baregeha rêxistinê lê ye) dest pê kir. Di nav karên ku hatine kirin de, gelek dîwaran nûnertiya civaka LGBT+ dikirin û reng û hêmanên din ên ku bi civakê ve girêdayî bûn hebûn. Hin dîwaran ji hevzayendan pêk dihat û di bin wan de peyamên "evîn evîn e" hatibûn nivîsandin. Tevî ku rêxistinên din jî hene ku ji bo civaka LGBT+ kar dikin, Rasan tekane rêxistina herêmî ye ku bi eşkere piştgirîya civatê li Iraqê bi giştî dike, bi giranî li ser nifûsa kurd.

### IraQueer
Bi dehsalan, civaka LGBT li Iraqê yek ji civakên herî nedîtbar li cîhanê ye ku rûbirûyê her cûre cihêkarîyê bûye, bi kêmasî ti çalakî û parêzvanî di berjewendiya vê komê de heye. Lê di van du salên dawî de tevgereke binerd dest pê kir ku bû sedema avakirina rêxistinek ji bo kesên LGBTIQ+ li Iraqê bi navê IraQueer.

IraQueer (Iraq Queer) armanc dike ku bi parvekirina nûçeyan, û çîrokên kesane yên kesên queer, hişyariyê li ser û ji bo civaka LGBTIQ+ li Iraq û Herêma Kurdistanê bilind bike. Melayekî navdar ê Iraqê jî bêdengiya xwe şikand û tundiya li dijî civaka LGBT şermezar kir.

Komîsyona Mafên Mirovan a Navneteweyî ya Gay û Lezbiyenan (IGLHRC) komek kes in ku bi awayekî aktîf mafên kesên LGBTQ li Iraqê dipejirînin. Dewleta îslamî ji bo “teqandina” hevzayendî mirinê tesbît dike. Wekî din, delîlên ku ji bo du agahdarî ji hêla IGLHRC, hevkarên wê, û MADRE ve hatine berhev kirin, bandora rasterast a hilweşîna serweriya qanûnê ya li ser kesên LGBT nîşan dide. Ev yek jî bi rêya tundûtûjiya bêsînor a milîsên mezhebî pêk tê.

## Çavkanî

Kategorî:Binpêkirina mafên mirovan
Kategorî:Homofobî
iraq
Kategorî:Mafên mirovan li Iraqê
Kategorî:Siyaseta Iraqê