open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wîkîpediya bulgarî

**Wîkîpediya bulgarî** (bi bulgarî: Българоезичната Уикипедия), malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî ye.

Li gorî daneya 21ê gulana 2020an di wîkîpediya bulgarî de 262.529 gotar, 271.207 endam û 27 rêveber hene.
## Kronolojî
* **3ê Cotmeha 2004**: gotara 10,000an hate çêkirin.
* **26ê Kanûn 2007**: gotara 50,000an hate çêkirin.
* **24ê Gulana 2010**: gotara 100,000an hate çêkirin.
* **17 Tîrmeha 2013**: gotara 150,000an hate çêkirin.
* **12ê hezîrana 2015**: gotara 200,000an hate çêkirin.
## Çavkanî

## Girêdanên derve
Malpera wîkîpediya ya bi zimanê bulgarî

Kategorî:Wîkîpediya li gorî zimanan
Kategorî:Zimanê bulgarî
Ebdullah bin Rewahe

**Ebdullah bin Rewahe** (erebî: **عبدالله ابن رواحة**, r. 590 Medîne - m. 629) sehabeyê Muhemmed pêxember û fermandarekî îslamê bû.

Ebdullah bin Rewahe bi xwe helbestvan bûye. Muhemmed pêxember gotiye helbestên wî li hemberî muşrîkan weke tîr e.

Bi xwe li Medîneyê ji dayik bûye û di şerê Muteyê de hatiye kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Fermandarên misilman
Kategorî:Jidayikbûn 590
Kategorî:Kesên ji Medîneyê
Kategorî:Mirin 629
Kategorî:Sehebayên Muhemmed
Wîkîpediya azerî

**Wîkîpediya Azerî** (bi tirkî ya Azerbaycanê: *Azərbaycanca Vikipediya*), malpera Wîkîpediya ya bi zimanê azerî ye

## Kronolojî
* **2 hezîran 2002** - Afirandina beşa yekem di Wikipediayê de.
* **9 adar 2007** - 5.000 gotar hatine tomarkirin.
* **22 tîrmeh 2007** - 10.000 gotar hatine tomarkirin.
* **29 tîrmeh 2011** - 75 000 gotar hatine tomarkirin.
* **25 adar 2014** - 100 000 gotar hatine tomarkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
Girêdana beşa wîkîpediyayê bi zimanê azerî

Kategorî:Azerî
Kategorî:Wîkîpediya li gorî zimanan
Kategorî:Zanist û teknolojî li Azerbaycanê
YouTube Music

**YouTube Music** an jî **YouTube Muzîk**, servîseke muzîkê ye ku ji aliyê YouTubê ve hatiye pêşvebirin. YouTube Muzîk bi awayeke onlîne muzîkan pêşkêşê endamên xwe dike ku heta niha li 77 welatan de hatiye bikaranîn.

## Bikaranîn
Cara yekem pêwiste ku sepana platformê daxînin ser telefon an jî cîhazên din yên ku win bikartinin û piştre endamtî ya xwe li ser platformê bidin destpêkirin.

## Sîstemên xebitandinê

* Android
* IOS
* Google Home
* Amazon Alexa
* Sonos

## Çavkanî

Kategorî:Google
Kategorî:Muzîk
Kategorî:Nivîsbariya iOSê
Kategorî:Nivîsbariya mobîl
Kategorî:Nivîsbariya 2015an
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Kategorî:Servîsên Google
Kategorî:YouTube
Legalîzm

[thumb|411x411px|Cihên jidayikbûna fîlozofên [Çînî yên girîng ên ji sed dibistanen raman yên di dema xanedana Zhou yê. Fîlozofên Legalîzmê bi sêgoşê reş ve tên nîşandan.]]

**Legalîzm** (çînî: 法家; "*Fǎjiā"*; "Dibistana Hiqûqê"), yek ji çar felsefeyên sereke di dîroka Çînî de di Serdema Dewletên Şer Dikin de bû (yên din Konfusiyanîzm, Taoîzm, Mohîzm e). Ew felsefeyek siyasî ye ku dibêje gel bi xwezayê xirab in û hewce ne ku ji hêla hukûmetê ve bêne kontrol kirin. Ew ji hêla Qin Shi Huang ve hat destpêkirin.

Yek ji girîngtirîn nûnerên legalîzmê Han Fei Zi (韓非 子) bû. Wî got ku divês serwer jibo rêvebirina dewletekê divê amûrên jêrîn bikar bîne:

* **Fa** (çînî: 法; "fǎ" ; "zagon an jî prensîb"): Divê zagon ji hêla herkesî ve were zanîn. Her kes di bin rêvebirîyê de li pêşiya zagonê wekhev e. Heke hûn li gor zagonê bijîn hûn ê werin xelat kirin. Ger hûn zagonê bişikînin an jî hewl bidin ku wê bişkînin, hûn ê bêne ceza kirin.
* **Shu** (çînî: 術; "shù"; "rêbaz, taktîk an jî huner): Divê hin taktîkên taybet ji alîyê serwer bêne bikaranîn da ku kes nikaribe dewletî têxe bin kontrola xwe.
* **Shi** (çînî: 勢; "shì"; "meşrûbûn, hêz an jî karîzma"): serwer na, mewkî ya serwer girînge.

## Felsefeyên têkildar

* Konfusiyanîzm
* Merîtokrasî
* Mohîzm
* Platonîzm
* Realîzm (felsefe)

## Felsefeyên Dijî Legalîzmê

* Taoîzm
* Stoîsîzm

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dîn
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Felsefe

Kategorî:Siyaseta Çînê
Kategorî:Teoriyên siyasetê
El Manadero

***El Manadero*** an jî ***La Fuente de Sensia para el Puevlo*** (*Kanî*, *Kaniya Zanista ji bo Gel*), rojnameyeke civata mûsewî ya împeratoriya Osmanî bû ku di 1855an de dest bi weşanê kiriye û di 1858an de hatiye girtin. Berpirsiyarê rojnamê Moşe Pesah bû. Pişt re dîsa di 1885an de ji hêla Izak Karmona ve hat weşankirin heya sala 1889an. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî
El Luzero

***El Luzero*** an jî ***Sefat Emet*** (*Çira*), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di 1867an de li dewleta Osmanî derket. Rojname ji aliyê Mois Eli ve hate weşankirin û zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî
El Nasional

***El Nasional*** (*Nasyonal*), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di 1871an de li dewleta Osmanî derket. Rojname berdewama rojnameya Jurnal Israelit bû û ji aliyê Marko Mayorkas û Mois Dalmediko û David Fresko ve hate weşankirin. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" û bi nivîsa sefardî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî
El Telegraf

***El Telegraf*** an jî ***El Telegrafo*** (*Telegraf*), rojnameyeke civata mûsewî bû ku di navbera 1853 û 1930î de li împeratoriya Osmanî û piştî avakirina komara tirkî li Tirkiyê derket. Rojname berdewama rojnameya El Nasyonal bû û ji aliyê Marko Mayorkas ve hate weşankirin. Sernivîskar David Fresko bû. Pişt re ji hêla Mois Dalmediko û Isak Gabay ve hate weşankirin. Zimanê rojnameyê spaniya kevnar a "judeospanyol" bû.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî
Deezer

**Deezer** yanjî **Deezer muzîk**, platformeke muzîkê ye bi awayeke onlîne muzîkan pêşkêşê endamên xwe dike.

Deezer, niha li 180 welatan zêdetir tê bikaranîn

## Bikaranîn
Pêwiste ku cara yekem sepana platformê li storên sepana bê daxistin û pêre endamtî ya platformê bide destpêkirin.

## Sîstemên xebitandinê

* Web
* Android
* iOS
* Windows Mobile
* BlackBerry OS
* MacOS

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2007an li Fransayê
Kategorî:Muzîk
Kategorî:Nivîsbariya iOSê
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Shawn Harrison

**Shawn Harrison** (jdb. 28'ê berfanbarê 1973 li Los Angeles, Kalîforniya) lîstikvanekî fîlmê ya amerîkan e ku ji bo rola wî ya wekî Waldo Geraldo Faldo di rêzefîlmê televîzyonê Family Matters de ji temaşvaniyeke mezin re hat nasîn.

## Kariyer
Kariyera lîstikvanê ya Harrison di sala 1985an de dest pê kir, di nav de wî hîn jî roleke ne girîng di rêzefîlmê Televizyona Dewletên Yekbûyî yên Hill Street Blues de wergirt . Du sal şûnda, ew di du fîlmên televîzyonê de lîst pêşiya ku serkeftina xwe di sala 1990 de çêkir wekî Waldo Geraldo Faldo, hevalê kêm aqil ê Eddie Winslow (ku ji hêla Darius McCrary ve hatibû rolkirin ). Ew vê rolê di 106 beş de lîst û di sala 1996 de bi dawî bû. Ev piştre rolên mêvanî di çendîn TVyên cuda de lîst. Di heman demê de di nav Sîtkoma Girlfriends de rolekî dubare lîst.

Di rêzeya xêzeromanê Legion of Super-Heroes de ,ku li ser bingeha xêzeromanên bi heman navî, yên ku ji hêla weşanxaneya amerîkî DC Comics ve têne weşandin, ew ji 2006-ê heya 2008an de rola Timber Wolf dûblaj kir.

## Xelatên wergirtî

* 1993: Namzedê Xelata Hunermendê Ciwan a Ji Lîstikvanê kategoriya Ciwan ê Baştirîn di rêzefîlma televîzyonê de ji bo rola wî Family Matters de.

## Girêdanên derve

* 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Mirovên zindî
Telegram

**Telegram** platformeke şandina peyaman ya rasterast e.

## Bikaranîn
Piştê tomarkirina endamtî ye endamên platformê dikarin ji xwe re komên şandina peyama biafirîne û li ser Telegramê dikarin agahî yan jî peyama bi koma xwe re parve bike.

## Pergalên xebitandinê
* Android
* iOS
* Windows Phone
* Windows NT
* macOS
* Linux
* Web

## Çavkanî

Kategorî:Îcadên rûsî
Kategorî:Nivîsbariya androîdê ya azad û çavkaniya vekirî
Kategorî:Nivîsbariya iOSê
Kategorî:Nivîsbariya ragihandinê
Kategorî:Nivîsbariya Linuxê
Kategorî:Nivîsbariya 2013an
Îrannasî

**Îrannasî** (bi farisî: ايران‌شناسی Îranşenasî) navê xebatên di derbarê dîrok, wêje, huner û çanda gelên Îranî ne.

## Îrannasên girîng
* Rüdiger Schmitt, Compendium Linguarum Iranicarum (1989)

## Mijarên têkildar
* Kurdolojî
* Pan-Îranîzm

## Çavkanî

Kategorî:Gelên îranî

Kategorî:Lêkolînên Rojhilata Navîn
Kamil Tolon

thumb|Tolon makîneya kin şûştinê
**Kamil Tolon** (jdb. 29ê sibata 1912an li Stembolê, Împeratoriya Osmanî - m. 7ê tîrmeha 1978an li Swîsreyê) karsaz û pîşesazkerekî tirk bû.

## Pêşveçûnî
Dema ku wî sala 1935an ji zanîngehê xelas kir, ew wek çavdêr PTT hate wezîfedarkirin. Paş vê, bi Fahri Batıca, wan dikanek vekiribû. Li vê dikanê wan yekem makîneya şûştinê ya Tirkiyê hilberandin. Piştî vê yekê, polayê wî Adnan Menderes ji Kamil Tolon re pêşniyaz kir ku motora elektrîkê hilberîne. Piştra, wî yekem motora elektrîkê ya Tirkiyê çêkiribû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1912
Kategorî:Mirin 1978
Lubabe bint Haris

**Lubabe bint Haris** an **Umul Fezl** (erebî: **لبابة بنت الحارث**, 593-655) jina Ebasê apê Muhemmed pêxember û sehabe ye.
Di nav jinan de û du jina Muhemmed pêxember Xedîceyê re bûye Misilman. Her wiha dûyemîn jina misilman e.

Bi xwe xûşka Meymûne bint Harisê ye.
Ji mêrê wê Ebas şeş law û keçekî jê re bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 593
Kategorî:Mirin 655
Kategorî:Sehabeyên jin
Sefwan bin Muetel

**Sefwan bin Muetel** (erebî: **صفوان بن المعطل**;r. ?, Medîne - m. 640/680 Semîsad) yek ji sehabeyên Muhemmed pêxember e ku navê wî di "Bûyera Îfkê" de derbas dibe.

Dîroka ji dayikbûnê baş nayê zanîn û dîroka wefatbûbê jî li gorî çavkaniyên îslamê tê guhertin.
Bi xwe ji Muhemmed du hedîs rîwayet kiriye.

## Bûyera Îfkê

## Çavkanî

Kategorî:Mirin 679
Kategorî:Sedsala 7an li Ermenistanê
Kategorî:Sehebayên Muhemmed
Îrlendî

**Îrlendî** (bi îrlendî: *Muintir na hÉireann)* gel, komeke etnîkî û neteweyek xwemaliyê li Girava Îrlendayê ne ku dîrok û çandek hevpar parve dikin. Nêzîkî 33 hezar sal e ku li Îrlendayê mirov hene û ji 10 hezar salê zêdetir ve mirov bi awayekî berdewamî li giravê dijîn. Di piraniya dîroka tomarkirî ya Îrlendayê de, îrlendî di destpêkê de gelên galîkî bûn.

## Etîmolojî

Navnîşana îrlendî tê îdîakirin ku ew ji peyvê *Érainn* hat derxistin ku eşîreke keltî nişan dide, wekî bêr demên xiristiyanî jîyan dikir.

## Ziman

thumb|Belavbûna axivên îrlendî di sensûsa sala 2011an li Îrlendayê.
Piraniya kesên îrlendî îro bi zimanê inglîzî diaxivin, ji ber ku Îrlenda demêkî dirêj di bin Kolonyalê Brîtanyayê bû. Îro li dewleta Îrlendayê 40.000 heya 80.000 kesên ku bi zikmakiya xwe îrlendî diaxivin henê.

## Çand

Kesên îrlendî ji Destpêka Dema Nûjen deheya piştî sedsala 19 û 20ê deyek ji navdarên nivîskarên zimanê inglîzî bûn. Li vir çend nivîskarên îngilîz ên navdar ku bi eslê xwe îrlendî bûnê.

* Jonathan Swift
* Bram Stoker
* Oscar Wilde
* George Bernard Shaw
* William Butler Yeats
* John Millington Synge
* James Joyce
* Samuel Beckett
* Seamus Heaney

Muzîka kevneşopî ya girava Îrlendayê bi *[[Irish Traditional Music]]* têye navnişan kirin. Komên navdar wekî ew Stîlê Muzîk lîstinê an ji îro jî bazî didin ew in; The Dubliners, The Chieftains, The Pogues, The Wolfe Tones wekî strankerdên solo binnav; Ronnie Drew, Christy Moore, Paddy Reilly û Sharon Shannon.

Pêvekî bi taybet di muzîka îrlendî dans kirin e.Tap Dance, Set Dance di îroyên Îrlenda gelek navdar e û xwedî kevneşopiyekî dirêj in.

Di muzîkên Pop û Rock ji sedsala 20 û 21an deberdewan navdarên îrlendî ya mezin henê wekî binnav; Rory Gallagher, The Boomtown Rats, Boyzone, Chris de Burgh, The Corrs, Johnny Logan, Snow Patrol û U2.

## Mijarên têkildar

* Koçerên îrlendî

## Çavkanî

Kategorî:Brîtanya
Kategorî:Îrlenda

Kategorî:Komên etnîk li Îrlendayê
Kategorî:Komên etnîk li Keyaniya Yekbûyî
Zeyneb bint Xuzeyme

**Zeyneb bint Xuzeyme** (erebî: **زينب بنت خزيمة**), Jina Muhemmed pêxember e. Leqeba wê Ûmûl Mesakîn (Dêya Feqîran) e.

Navê mêrê wî Ubeyde bin Haris bin Ebdulmutelib e ku di Şerê Bedirê de hatiye kuştin ji ber wê Zeyneb bint Xumeyze bî maye û di şêst saliya xwe de bi Muhemmed re zewiciye û sê an jî heşt meh şûnde jî wefat kiriye.

Di goristana "Cenetûl Baqî" de hatiye definkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 596
Kategorî:Mirin 626
NGC 2078

thumb|250x250px

**NGC 2078**, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve hatiye dîtin.

## Navê vebijark
* ESO057-010	NGC2078

## Pozîsyon

## Çavkanî

Kategorî:Cismên NGCyê
Ebad bin Bîşr

**Ebad bin Bîşr** (erebî: **عباد بن بشر**) yek ji sehabeyên Muhemmed pêxember e.

Bi xwe di navbera salên 597-632an de jiyaye, ji eşîrekî Medîneyê ye. Piştî ku bû misilman ketiye Şerê Bedirê, Ûhud, û Xendeqê û di van şeran de pêxember diparêzî.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Medîneyê
Kategorî:Mirin 632
Ebdullah bin Emr

**Ebdullah bin Emr** (erebî: **عبد الله بن عمرو بن العاص**, r. 615 - m. 684), Sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku pir Hedîs nivisiye.

Ebdullah bin Emr li bajarê Medîneyê hatiye dinyayê û li Misirê di sala 684an de wefat kiriye.
Kurê Emr bin Es û Rayta bin Munebihê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 615
Kategorî:Kesên ji Medîneyê
Kategorî:Mirin 684
Zeyd bin Sabit

**Zeyd bin Sabit** (r. 612 Medîne - m. 665 Medîne),
yek ji sehayên Muhemmed pêxember û nivîskarê wehiy ye.

Bi xwe di yanzdeh saliya xwe de bûye misilman. Ji ber ku hêj emrê wî piçûk bûye nekirine Şerê Bedirê û Şerê Uhudê.

Bi xwestina Muhemmed pêxember hînê zimanê îbranî û zimanê suryanî bûye ku peyamên çûyîn û hatinê nivîsiye û wergerandiye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 612
Kategorî:Jidayikbûn 610
Kategorî:Jidayikbûn 611
Kategorî:Kesên ji Medîneyê
Kategorî:Mirin 665
Kategorî:Sehebayên Muhemmed
Husamudewle Ebulşewq

**Husamudewle Ebûlşewq** an jî **Ebulşewk Husamê Dewle Faris** kurê Muhemmedê Enaz e. Piştî wefata bavê xwe wî bû pêşengiya dewleta Xanedana Enaziyan kir.
NGC 2084

thumb|250x250px

**NGC 2084**, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Sikatî James Dunlop ve, di sala 1826an de hatiye vedîtin.

## Navên vebijark
* ESO 57-EN15
* NGC2084

## Pozîsyona asîmanî

## Çavkanî

Kategorî:Cismên NGCyê
NGC 2083

thumb|250x250px

**NGC 2083**, cîsmeke esmanî ye. Ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve hatiye vedîtin.

## Navên vebijark

## Pozîsyona esmanî

## Çavkanî

Kategorî:Cismên NGCyê
NGC 2086

thumb|250x250px

**NGC 2086**, cîsmeke asîmanî ye. Ji aliyê astronoma Brîtanî John Herschel ve di sala 1835an de hatiye vedîtin.

## Navên vebijark

* NGC2086

## Pozîsyona asîmanî

## Çavkanî

Kategorî:Cismên NGCyê
Ksenofon

**Ksenofon** (, ; jdb. derdora 431ê beriya zayînê - m. derdora 354ê beriya zayînê), fîlozof, nivîskar û dîroknasê yewnanî bû. Bi xwe telebeyê Sokrates bû.

Bi berhema xwe ya Anabasîs tê naskirin.

## Çavkanî

Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Fîlozofên yewnan
Kategorî:Jidayikbûn 430î b.z.
Kategorî:Mirin 354 b.z.
Lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê (1981-1984)

Va ye lîsteya girtiyên mirî li girtîgeha Amedê di navbera salên 1981 û 1984an de.

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Zilma li ser kurdên feylî

Di salên 1945an de ji aliyê hindek ticar û rewşenbîrên feyliyan ve Komeleya Feyliyan hate ava kirin. Vê komeleyê ji bo zarokên feyliyan du dibistan ava kirin. Ji bo çakkirina jiyana feyliyan gelek xebat dikirin 

Piştî dewleta Îsraêlê avabûyî wek her cihûyên dinyayê, cihûyên Iraqê jî bi taybetî yên Bexdayê koçî Îsraêlê bûn. Di ticaretê dinyayê de jî ya Iraqê de jî, cihê cihûyan cuda bû ku ticaret bi gelemperî di destê wan de bû. Lê piştî koçkirinê bi taybetî li Bexdayê ticareta herêmê ket bin destê kurdên feylî. Heta vî wextî kurdên feylî li Iraqê bêdeng bûn lê piştî derketina wan bi navê ticaretê, êdî feylî jî hem di jiyana civakî ya Iraqê de hem jî li jiyana siyasî ya Iraqê de cihê xwe girtin.

Wek me gotî, valabûna cihê ticarên cihû ji aliyê kurdên feylî hate tijî kirin lêbelê xelkê ereb li hêcetekê digeriyan ku feyliyan biêşinîn. Hêceta wan jî ew bû ku cihû dema ji Iraqê derketin hemî ticareta xwe, şirketên xwe, karên xwe dan feyliyan . Piştî van gotegotên rewşenbîrên ereb, li dijî kurdên feylî hişmendiyeke panereb derket holê. Jixwe êdî li ser feyliyan givaş û zext zêde bûn.

Kurdên feylî yên Bexdayê bi taybetî li taxên Exd el Ekrad, Babûşşeyh, el-Fedek, Şûrya, Aqarî, Şerîa Filistîn û Cemîle dijîn. Her wisa Xaneqîn, Mendelî, Bedrê bajarên girîng yên kurdên feylî ne.

Yekem car li salên 1930an de ji aliyê wezîrê derve yê Iraqê Raşîd Ali el Geylanî hindek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Li salên 1963-1968an de ji aliyê braderên arif jî gelek malbatên kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin.

Li salên 1971-1972yê de ji aliyê Partiya Bees 50 hezar kurdên feylî ji hemwelatiyê hatin derxistin. Ev yekem car bû ku hejmareke wisa zêde kurd ji hemwelatiyê hatin derxistin. Di nîsana 1980ê de jî Sedam Huseyîn kampanyayek da destpê kirin ku 200 hezar kurdên feylî ji welat derbêxin 

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan
Kategorî:Sedam Huseyn
NGC 2092

**NGC 2092** komeke stêran a vekirî ya komstêrka Dorado ye. NGC 2092 di 1834an de ji aliyê astronomê brîtanî John Herschel ve hate vedîtin.

## Navên din

## Derawaya wê ya esmanî

## Girêdanên derve

* 
* 

## Çavkanî

Kategorî:Galaksî
NGC 2107

thumb|250x250px

**NGC 2107**, cismekî esmanî ye. Ji aliyê stêrnasê brîtanî John Herschel ve di sala 1836an de hatiye vedîtin.

## Navên vebijark

## Pozîsyona asîmanî

## Çavkanî

Kategorî:Galaksî
Zekeriya

**Zekeriya** (erebî: زكريّا, *Zakariyya*, îbranî: זכריה, *Zekharya*,
yewnanî: Ζαχαρίας, *Zakharias*), li gorî îslamê pêxember, li gorî xiristiyaniyê jî zanyarê dîn e. Di Quranê û di Peyama Nû de behsa wî tê kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Yûhenayê Noqkar
Zulkîfl

**Zulkifl** (erebî: ذو الكفل, îbranî: יחזקאל Ezekiel), yek ji pêxemberan e ku navê wî di Quranê da derbas dibe.

## Çavkanî
Sed Dibistanên Ramanê

[thumb|411x411px|Cihên jidayikbûna fîlozofên [Çînî yên girîng ên ji sed dibistanen raman yên di dema xanedana Zhou yê. ]]

**Sed Dibistanen Raman** (çînî: 諸子百家; pinyin: zhūzǐ bǎijiā) dibistanên felsefe û ramanin ku dî navbera sedsala 6an (B.Z.)-221an(B.Z.) de li Çîn a kevnar derketine holê.

Di dîroka Çînî de, ev serdem wekî serdemek xwînrij tê zanîn ku dewletên piçûk şer û pevçûnên hevûdu dikirin. Ev dem wek Serdema Bihar û Payiz , Serdema Dewletên Şer Dikin tê zanîn. Ji aliyekî din ve, ew wekî serdema zêrîn a dîroka ramana Çînî jî tê zanîn. Felsefe û ramanên li ser mijarên esman, jiyan, civak, xweza, derman, teknolojî, stratejî di vê demêda bi avayekî serbixwe pêşta çu.

Ditin û zanînên vê demê, bandorek mezin li ser awayên jiyan û hişmendiya civakî ya welatên Asyayî kirîye. Mamosteyên hêja yên vê demê, li ser rêbazen rêvebirîyê yên dewletan, şer û dîplomasîyêda, şîret li serweran/rêvebiran kirîye.

Ev dem ,bi yek kirina Çînê ji alîyê xanedana Qin va, dawî bû. Hin ji van dibistanên ramanê li Çinê û li derdorê Çînê ji tunebûnê xelas bûn û îro hîn jî çalak in.


## Dibistana Dao
Nûnerên herî girîng ên hînkirina Dao (rê) Lao Zi û Chuang Tzu nin. Ev dibistan li ser civak û raman gelek bandordar bûye. Di navenda têgihiştina esmanî, bingehîya dermankirina Çînî, rêveçuna xwezayîda Dao heye. Bi rastî, bandora Dao li ser hema hema hemî dibistanên ku li Çînê derketiye, heye.


## Dibistana Konfusyus
Konfusyus kesê ku herî zêde bandor li ser rêvebirîya dewletê kirîye ye. Hê jî bandora Konfusyus li ser Çîn a nûjen û civaka nûjan a Çîn heye


## Dibistana Mo


## Dibistana Yin Yang


## Dibistana Zagonêran


## Dibistana Nav û Forman



## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dibistan
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Felsefe
Kategorî:Raman
LTE (tora înternetê)

300px|thumb|
**LTE** (bi inglîzî: **L**ong-**T**erm **E**volution wate ya bêjeyê: pêşveçûna demên dirêj), bikaranîn a LTE an LTE-A leza girêdana înternetê ya mobîlê bi giranî zêde dike. Sîstema LTEê girêdana înternetê ya bi bingeha pergala IPê bikartîne. Sîstem bingeha tora IPê di teknolojiya 2G an jî 3G de nehatiye bikaranîn.

## Dîrok
LTE, ji aliyê NTT DoCoMo ve li Japon di sala 2004an de hat pêşniyar kirin. Xebatên yekem di 2005an de dest pê kir. Guhertoya pêşdestê ya LTE / SAE di gulana 2007an de hate pêşve xistin. Di kanûna 2009an de, modem yekem ji hêla TeliaSonera ve hat ragihand. Yekem telefona destek LTE (Samsung SCH-r900) di îlona 2010ê de hate hilberandin. Standardê LTE di adara 2011ê hate dayîn. Di sala 2012an de, operatorên CDMA plan kir ku derbasê sîstema LTE yê bin.  Bikaranîn a yekemîn ya sîstema LTE, di sala 2013an de dest pê kir.
Logo ya sîstema LTE|thumb

## Vol-TE
Vo-LTE, ji hêla din ve, teknolojiyek veguhestina bihîstwerê yê ye ku li ser sîstema girêdana tora înternetê ya IPa ye û li ser sîstema LTE û LTE-Advancedê dixebitê.

## Rêjeya bikaranîna LTE ya welatan

*Daneyên Adara 2019 an*

## Çavkanî

Kategorî:Îcadên japonî
Kategorî:Înternet
Anamur

**Anamur** (bi grekî:Ανεμούριον = Anemourion (aşê bayê), navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe yanavçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe li rojavayê parêzgeha Mêrsînê û li ser perava Deryaya Navîn cîh digire.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Çamlıyayla

**Çamlıyayla** yanjî **Nemrûn** navçeyeke çiyayî ya parêzgeha Mêrsînê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe, li ser erdeke çîyayî hatiye avakirin û dikevê bakurê parêzgeha Mêrsînê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Aydıncık

**Aydıncık**, Navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye û li ser perava Deryaya Navîn cîh digire.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe li rojavayê parêzgeha Mêrsînê cîh digire û yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn ê.

## Çavkanî

Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Erdemli

**Erdemli**, navçeyeke parêzgeha Mêrsînê ye û li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Erdemli, navçeyake perava Deryaya Navîn û di nav sînorê parêzgeha Mêrsîn de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Gülnar

**Gülnar**, navçeyeke çiyayî, ya parêzgeha Mêrsînê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe, li rojavayê parêzgeha Mêrsînê û di erdê çiyayî de cîh digire.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Mut

**Mut**, yek ji navçeyên parêzgehê Mêrsînê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Mut, navçeyeke girêdayî parêzgeha Mêrsînê ye û li ser erdeke çîyayî hatiye avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Silifke

**Silifke**, yek ji navçeyên perava Deryaya Navîn û navçe ya parêzgeha Mêrsînê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Silifke, navçeyake perava Deryaya Navîn e.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Mêrsînê
Kubara min (albûm)

**Kubara min** albûma hunermenda kurd Zînê (Saadet Özlük) e. Albûm ji deh stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Elmas Müzik Üretim ve hat çêkirin.

## Stranên albûmê
# Kubara min
# Çavê belek
# *[[Ağı Naten]]*
# Delalê
# Delala'm
# Lo dilo
# *[[Rabeji ğave ğaflete]]*
# *[[Emmanley]]*
# Rabin
# *[[Henomın]]*

## Çavkanî

Kategorî:Albûm
Kategorî:Albûmên kurdî
Evîndar im (albûm)

**Evîndar im** albûma hunermenda kurd Zînê (Saadet Özlük) e. Albûm ji 14 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Sevkan û studyoya Panorama ve hat çêkirin.

## Stranên albûmê
# Aman leylî
# Evîndar im
# Lanuko
# Davetim e
# Gula min
# Lê canê
# Berîvan
# Raho
# Cemo
# Şîrîna min
# Lorî lorî
# Sepra min nayê
# Vî can
# Gulika azad e

## Çavkanî

Kategorî:Albûm
Kategorî:Albûmên kurdî
Ez diçim (albûm)

**Ez diçim** albûma hunermenda kurd Fatma ye. Albûm ji 12 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Koçer û studyoya Celal ve hat çêkirin.

## Stranên albûmê
# Çûn siya darê (gotin û muzîk: Aram)
# Zîndana Diyarbekirê (gotin û muzîk: Koma Agirî)
# Destê (gotin û muzîk: Koçer)
# Şevtarî (gotin û muzîk: Fatma)
# Rindê (gelerî: Berhewkar-Koçer)
# Ne tu bûyî bûk (gotin û muzîk: Tahsin Taha)
# Ez diçim (gotin: Koçer û muzîk: Fatma)
# Temîr (gelerî: Berhewkar-Koçer)
# Balencev (bi soranî ye)
# Derketin (gotin: Sefkan û muzîk: X. Birhat)
# Hewşame (gelerî: Berhewkar-Koçer)
# Kina min (gelerî: Berhewkar-Koçer)

## Çavkanî

Kategorî:Albûm
Kategorî:Albûmên kurdî
Rojnamevan (albûm)

**Rojnamevan** albûma komeke kurd ya bi navê Koma Serhat e. Albûm ji 15 stranan pêk tê û di salên 1990î de ji aliyê Mazlum Plak ve hat çêkirin. Gotin û muzîka albûmê bi destê Raman in

## Stranên albûmê
# Rojnamevan
# Dotman-pismam
# Xelk in
# 21ê adarê
# Te dixwazim
# Bes e
# Birîndar im
# Ser dilê me
# Rewşan
# Veke derî
# Roj hilat
# Pir şêrîn e
# Ez xelef im
# Ezê biçim
# Lezbik dayê

## Çavkanî

Kategorî:Albûm
Kategorî:Albûmên kurdî
Çukurova

**Çukurova** navçeyeke navenda ya bajarê Edenê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Çukurova, navçeyeke navenda bajarê Edenê û li ser perava gola Bendava Seyhanê cîh digire.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
İmamoğlu

**İmamoğlu**, navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe, 45 km dikevê bakûrê Edeneyê û di deşta Edeneyê de cîh girtiye.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Karaisalı

**Karaisalı**, navçeyeke parêzgeha Edeneyê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe, di destê pêka Çiyayê Torosa hatiye avakirin û dikevê rojavayê Edeneyê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Karataş

**Karataş** navçeyeke perava Deryaya Navîn û bi parêzgeha Edeneyê ve girêdayê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Karataş, li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin û 48 km dikeve bakûrê Edeneyê.

## Çavkanî


Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Kozan

**Kozan** yek ji navçeyên parêzgehê Edeneyê ye û navçe di deşta Edeneyê de hatiye avakirin.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe di nav deşta Edeneyê de hatiye avakirin û dikevê bakurêrojhilatê Edeneyê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Saimbeyli

**Saimbeyli** yan jî **Xaçîn**, yek ji navçeyên parêzgehê Edeneyê ye.

## Gelhe
''Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeya Xaçînê

## Erdnîgarî
Xaçîn, yek ji navçeyên çiyayî ya parêzgeha Edeneyê ye û dikeve bakurê rojhilata parêzgeha Edenê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Sarıçam

**Sarıçam**, yek ji navçeyên navend ya bajarê Edenê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeya Sarıçamê*

## Erdnîgarî
Sarıçam, navçeyeke navend a ya bajarê Edenê ye. Li rojhilatê navçeya Ceyhan, navçeya Îmamoglu li bakur, navçeya Yüreğir li başûr, li rojava navçeyên Karaisalı, Çukurova, û bendavên Seyhanê û Çatalan cîh digire.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Tufanbeyli

**Tufanbeyli**, yek ji navçeyên parêzgehê Edenê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Tufanbeyli, navçeyeke çiyayî ya Edenê ye û dikeve bakûrê rojhilata parêzgeha Edeneyê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Yumurtalık

**Yumurtalık**, yek ji navçeyên li ser perava Deryaya Navîn e û giradayê parêzgeha Edenê ye.
## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Navçe li ser perava Deryaya Navîn hatiye avakirin û dikeve başûrê parêzgeha Edene yê.

## Çavkanî

Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare
Kategorî:Navçeyên Edeneyê
Ereğli, Qonya

**Ereğli**, navçeyeke parêzgeha Qonyayê ye.

## Gelhe
*Li gorî daneyên sala hêjmara gelhe ya navçeyê*

## Erdnîgarî
Ereğli, yek ji navçeyên deşta Qonyayê ye û dikeve rojhilatê deşta Qonyayê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Qonyayê
Kategorî:Navçeyên Qonyeyê
Zurûf

***Zurûf*** pirtûka Mele Yûnisê Erqetînî ye ku di sedsala 17an de hatiye nivîsandin.
Mele Yûnisê Erqetînî ji bo medreseya kurdî ku şagirtên medreseya kurdî hînê zimanê kurdî bibin nivîsiye. Ev pirtûk hîna jî di nav medreseya kurdî de tê xwendin. Nivîskar Zeynelabidin Zinar vê pirtûkê wergerandiye tîpên latînî.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Zêrmasî

thumb

**Zêrmasî** ewe ku bi modelkirin, analîzkirin, nasandin û kontrolkirina pergalên dînamîkî ve mijûl e. Ew di têgeha etîmolojîk de di navgîniya cybernetics de, û bingeha teorîk di matematîkê, teoriya nîşaneyê û zanyariya teorîk a teknolojîk de heye. Pergala otomatîkî dihêle hûn pergala xwe kontrol bikin di heman demê de rêzên berbiçavkirinê (bilez, rastîn, aramî, hwd.).

Di pîşesaziyên di otomasyonê de pispor pispor tête gotin. Tiştên ku otomasyon dihêle sêwirandin çêbibe da ku meriv pergalek otomatîk bike (automata, regulators, û hwd.) Bi navê automatîzmê an organên kontrola-rêgez ên pergalek kontrolkirî tê gotin.

Nimûneyek hêsan a otomatê de ew e ku kontrola rêwîtiyê ya otomobîlê ye: ew wesayît bi rengek domdar ya ku ji hêla şofêrê ve hatî destnîşankirin, pêk tîne, bêyî ku tengasiyên (şileya rê, berxwedana bayê, û hwd.) Bimîne. James Clerk Maxwell, di gotara xwe de "Li ser Rêvebiran" 1 (1868), bi vî rengî pergala rêziknameyê ya ku wî xilaf kirî destnîşan kir: "Qeymeqam beşek ji makîneyê ye bi wateya ku leza makîneyê hema hema yekalî digire. , tevî guhertinên di hêza ajotinê an jî berxwedanê de ". Ev pênase binavkirinek xwerû ya xwerû ye.
Zembîlfiroş (albûm)

**Zembîlfiroş,** çardehemîn albûma hunermendê kurd Şivan Perwer e. Albûm di sala 1992an de derket û di albûmê de 10 stran cih digrin.

## Berhemên di albûmê de
# Zembilfroş
# Nexweşim
# Qumrike
# Narinê
# Zara
# Bejna Zirav
# Qulê Mahrumê
# Lawo destê min berde
# Sinanê kiriv
# Hoy narê

## Çavkanî

* www.discogs.com

Kategorî:Albûmên kurdî
Kategorî:Şivan Perwer
Han Gaozu

**Han Gaozu** (bi çînî: 漢高祖; pinyin: *Gāo Huángdì*; jdb. sala 256an  - 1ê hezîrana 195an ) an jî bi navê **Liu Bang** (劉邦) tê nasîn, damezrîner û yekem împaratorê xanedana Han ya Çînê e. Di navbera salên 202  û 195an  de desthildarî kiriye. Gaozu di dîroka çînî de yek ji wan çend damezrînerên xanedane ku bi eslê xwe ji gundekî ne.

## Binêre

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Girêdanên derve
* Împerator Gaozu - Chinaculture.org

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dîrok

Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Împeratorên Çînê
Kategorî:Jidayikbûn sedsala 3an b.z.
Kategorî:Mirin 195 b.z.
Îlyas

**Îlyas**; (îbranî: אליהו) (erebî:إلياس, Îlyâ, إيليا) yek ji pêxemberan e. Tê texmînkirin ku BZ sedsala 9an de jiyaye.

## Çavkanî

Kategorî:Lehengên di mîtolojî û efsaneyan de
Kategorî:Mirin 840î b.z.
Kategorî:Pêxember
3G

300px|thumb|Logoya teknolojî ya nifşa sêyemîn 3Gyê

**3G**, yek ji nifşê nûjen ya sîstema GSMê ye. Bi demê re 1G, 2G, 3G, 4G û nifşa herî dawî ya pêşketî 5G tê binavkirin. Li vir G nifş digire. Her Nifş li gorî nifşa berê nûbûnên berfireh tîne.

Bi teknolojiya 3G, têlefonên mobîlê dest bi karanîna daneya bihîstwer û şandina wêneyê hate pêkanîn. Hevdîtinên dîtbarî ya Mobîlê cara yekem bi teknolojiya 3G ve pêk hat. Gerokên Web û serhêlên lîstikê yên înternetê û serîlêdanên VoIPê bi vê nifşê dest bi karanîna li ser têlefonên mobîlê kir.

HSPA, ku di teknolojiya 3G de hat zêdekirin, dest pê kir wekî 3,5 G tê zanîn û leza wê 14 Mbps bû û pişt re bi teknolojiya HSPA + re tê gotin 3.75 G û lezgîniya wê digihîje 168 Mbps.

## Dîrok
Nifşa sêyem ya teknolojiya 3G yê cara yekem li Japon derkete holê. Di sala 1998an de ji aliyê pargîdaniya NTTdocomo li Japon hate bikaranîn. Di sala 2002an de li DYAyê dest bi karanîna nifsa sêyemîn 3G hate kirin. Di sala 2003an de welatê Ewropayê dest bikaranîna 3G yê kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Îcadên japonî
Kategorî:Mobîl
Kategorî:Tora Înternetê
Elyesa

**Elyesa** (erebî: **اليسع** Al-Yas'a, îbranî: אֱלִישַׁע), di dînên cihûtî û îslamê de pêxember e. Navê wî di Quranê de derbas dibe.

Di piçûktiya xwe de bi nexweşiyek giran ketiye û bi duayên Îlyas pêxember ve sax bûye.
Di Peymana Nû de bi navê Elîşa derbas dibe. Tê rîwayet kirin ku tirbeya wî li Diyarbekirê ye, lê li gorî hinek rîwayetên din jî li dema hatiye ziyareta Eyûb pêxember li Rihayê wefat kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Pêxember
Serhildana Şêx Ehmedê Barzanî

**Serhildana Şêx Ehmedê Barzanî** li sala 1931ê de ji ber gelek sedeman li herêma Barzan bi rêberiya Şêx Ehmedê Barzanî ve serhildanek din hate destpêkirin. Li sala 1932yê bi alikariya hêzên hewayî yên Brîtanyayê, hêzên Iraqê devera Barzan dagir kir û Şêx Ehmed û hevalên wî, derbasî Bakurê Kurdistanê bûn. Li wir jii aliyê dewleta tirk ve hatin zindanî kirin.
## Malbata Barzaniyan diçin Tirkiyeyê (1933)
Dewleta Tirkiyeyê Şêx Ehmed Barzanî bi şerta nekuştina wî teslîmî dewleta Iraqê kirin. Iraq van kesan Mela Mistefa Barzanî jî di nav de koçî Silêmaniyê dike.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:1931 li Iraqê
Kategorî:1932 li Iraqê
Peymana Xweseriyê 1970

Şoreşa îlonê gihişt armanca xwe û kurdan xweserî bidestxıst. Li gorî peymana xweseriya 11ê adara 1970an pêwîst bû pênc şalyarên kurd li Bexda di xwermenda Iraqê de cih bigrin, yek ji wan lawê herî mezin ê Barzanî Ubeydullah bû. Di sala 1974an de Taha Muhi ad-Din Maʿruf (bi eslê xwe kurd) bû pîgarê serokê Iraqê. Heta niha dûgela ku tê de zimanê kurdî wek zimanê fermî tê bikaranîn Iraq e - lê bi tenê di sê parêzgehên herêmê de. Lê pirsgirêka Kerkûkê nehate çareser kirin

Wî wextî têkilîyên Îran û Iraqê ji ber pirsgirêka Şetelereb gelek dijwar bûn. Her wiha DYA jî piştgirîya Îranê dikir. Lêhevhatina kurd û Bexdayê, Şahê Îranê gelek aciz dikir û dixwast ku kurd li dijî Iraqê şerê xwe berdewam bikin. Heta ku DYA jî qanî kir ku alîkarîya kurdan bike.Di konjunktûreke wiha de, Hikûmeta Bexdayê qebûl nekir ku Kerkûk axa Kurdistanê ye. Xeta sor ya Mela Mistefa jî kurdistanîbûna Kerkûkê bû. Di encamê dê Mela Mistefa Barzanî biryar da ku li sala 1974ê dîsa serhildan da destpêkirin. Lê zêde dewam nekir. Iraq û Îran bi hevpeymana Cezayîrê lihevhatin û pirsgirêkên xwe çareser kirin. Di encamê dê Iraq ji mafên xwe yên li ser Şetelerebê xwe vekişî. Hemberî vê Îranê alîkarîya xwe ya ji kurdan re vekêşa.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka kurdan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Sedsala 20an li Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Şerên Başûrê Kurdistanê û Iraqê
Kategorî:1970 li Iraqê
Qelereş, Ebex

**Qelereşa Ebexê** (), gundekî navçeya Ebex a Wanê ye.
## Erdnîgarî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Ebexê
Æthelred I şahê Wessexê

**Æthelred I**, **Æthelredê yekê** (Eselredê yekê), bi îngilîziya kevin **Æthel-ræd** wateya nav Şêwirmend (şîretkar) ê esîl;  ji 845/848 heya 871), ji 865 an ta mirina xwe şahê Wessexê bû.

Ji pênc lawikên Æthelwulfê Wessexê ê çara bû , di rêza Keybûnê di yê çara bû. Dû birê xwe Æthelberht hat û dorê da birayê xwe Alfredê mezin. Æthelred xwedî du lawikan bû, Æthelhelm û Æthelwold. Piştî mirina bavê wan ji bo go biçûk bûn dora wanî keybûnê derbasî apê wan bû. Piştî Alfred lawê wî Edwardê Kal hat û Æthelwold bi ser neket go hikumdariyê jê rajê.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 840î
Kategorî:Mirin 871
Æthelwulf şahê Wessexê

**Æthelwulf** ((bixwîne : ˈ|ɛ|θ|əl|w|ʊ|l|f)Bi Îngilîziya Kevn "Gurê Hêja"; 13a kanûna paşîn 858an de mir.)sala 839an heta sala 858an serweriya Wessexê kiriye.Di sala 825an de bavê wî, Bretwalda Ecgberth şahê Wessexê,Beornwulfê, Şahê Mercia yê têk bir û ,li Başûrê Humber a Îngilistana Anglo-Saksonan de dawiya serweriya Merciayiyan anî.Ecgberth, Æthelwulfê bi artêşekî re şand Merciayê,li vir bineşaha Merciayê veder kir û xwe wek bineşaha Merciayê pîşand.

Kategorî:Mirin 858
Çavdêriya Mafên Mirovan (rêxistin)

200px|thumb

**Çavdêriya Mafên Mirovan** (bi îngilîzî: *Human Rights Watch*, bi kurtasî **HRW**), rêxistineke di sala 1978an de li bajarê New York a DYA hatiye danîn û yek ji rêxistinên navneteweyî ya mafên mirovan e. Rêxistin li seranserê cîhanê dixebitê û raporên binpêkirina mafên mirovan amade dike. Di nav de binpêkirina mafên mirovan, destwerdanên li ser mafên kesane û helwestên neqanûnî li hemberê mirovan dişopîne û raporên di derbarê bûyeran de amade dike.

## Dîrok
Rêxistin cara yekem bi navê Helsinki Watch (Peymana Helsînkî) di sala 1978an ji aliyê Robert L. Bernstein ve hate sazkirin. Armanca rêxistinê li gorî Peymana Helsînkî ku di sala 1975an de hatiye nivîsandin, lihevkirina Sovyeta berê bîne cîh. Helsinki Watch û komîteyên çevderîyên wê yên hevbeş ji bo avakirina *Human Rights Whatch* (**Çavdêriya Mafên Mirovan)** biryar dan û sazî sala 1988an de bi awayeke fermî hate avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1978an li DYAyê
Kategorî:Mafên mirovan
Kategorî:Rêxistinên ku di 1978an de hatine avakirin
Kategorî:Rêxistinên Mafên Mirovan
Edward Hallett Carr

**Edward Hallett "Ted" Carr** CBE FBA (28ê hezîrana 1892 - 3ê çiriya paşîn a 1982) dîroknas, dîplomat û rojnamevanekê ingilîz e. Li ser têkiliyên navneteweyî xebatên girîng kirîne.

## Berhemên wî
* Nationalism and After, 1945

## Çavkanî

Kategorî:Dîplomat
Kategorî:Dîroknas
Kategorî:Îngilîz
Kategorî:Jidayikbûn 1892
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1982
Kategorî:Rojnamevan
Snapdragon

thumb|300x300px
**Snapdragon**, hilberînerek pîjik (*çîp*) ya telefonên mobîlê ye ku ji hêla Qualcomm ve tê hilberînekirin. Pergal, bi pirranî li pergala xebitandinê ya Androidê tê bikaranîn. Di cîhanê de pergala herî tê bikaranîn û modela herî pêşverû ya mobîl li cîhanê ye. Yek ji taybetmendiyên pergalê ya herî girîng eve ku pêvajoyên bi mîmariya 64 bit heye û bi pergala xebitandinê ya Windows re jî dixebite.

## Dîrok

* Pîjika yekemîn bi navê Snapdragon, QSD8650 û QSD8250, di 2008an de hate hilberandin.
* 1 hezirana 2010an Snapdragon MSM8x60 hate naskirin.
* Di 3ê Tebaxê, 2011an de, Qualcomm nifşên bi navê Snapdragon (S1, S2, S3 û S4) dîyarkir.

## Nifşên pergalê

* Snapdragon S1
* Snapdragon S2
* Snapdragon S3
* Snapdragon S4
*
* Snapdragon 200
* Snapdragon 300
* Snapdragon 400
* Snapdragon 500
* Snapdragon 600
* Snapdragon 700
* Snapdragon 800
* Snapdragon 855
* Snapdragon 865-5G

## Çavkanî
Sofyaya Romî

**Sofyaya Romî** jinek romî ye ku ji bo baweriya xwe di derdorê sala 304an de hatiye şehîd kirin. Tê gotin ku di goristana Gordianus - Epîmachus de  hatiye definkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jin
Kategorî:Mirin 304
Kategorî:Şehîdên xiristiyan
Alfredê Mezin

**Alfredê Mezin** (Bi Îngilîziya Kevn: Ælfrēd, Ælfrǣd, 'şîretkara qut' an 'zaneyê qut';di navbera salên 847 û 849 – 26a çiriya pêşîn 899an) sala 871ê heta 886an keyê Wessexê bû û sala 886an heta sala 899an keyê anglosaksonan bû. Xorttirîn kurê Æthelwulf şahê Wessexê bû. Piştî mirina bavê xwe beriya Alfred ê her sê birayên wî Æthelbold, Æthelberht û Æthelred bidorî serweriya keyaniyê kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn sedsala 9an
Kategorî:Jidayikbûn 840î
Kategorî:Key
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 899
Sor û Sor

**Sor û Sor** programeke civakî ya televîzyonê ya ko li sala 2014ê li ser şaşa kenala WAAR TV li bajarê Duhoka Başûrê Kurdistanê hatiye pêşkêşkirin.

## Merema Sor û Sor
Li demê amadekirin û nivêsîna hizra pirogramî, gelek bizav hatine kirin ko Sor û Sor ne bi tinê êk werz bît belko ji çend werzan pêk bihêt û diwerzê xûyê destipêkîda, arsitê Sor û Sor berev civakî û kêşeyên berçav û ji bîrkirî ve hate birin, lê carna kêşeyên siyasî rojev neçar dikirin ko wan rojevên heyî ko Bandur li ser civakî dikirin biken babet bo çend xelekeyan. Bi giştî merema Sor û Sor ew bû civak xû di Sor û Sor da bibînît û xelik bi sitêcê gehandna dengê xû bzanin.

Ji hejî gotinêye ko programa Sor û Sor Ji amadekirin û bi rêvebirn û pêşkêşkirina rojnamevan Hogir Silêvaneyî bû. 22 xeleke hatin pêşkêşkirinê weke werzê yekem.

## Girêdanên derve
# Malpera WAAR TV HD
# Sor û Sor li ser Youtube

Kategorî:Programên televîzyonê
Erdeşêr Pêşeng

**Erdeşêr Pêşeng** an jî **Ardashir Pashang**  (bi farisî: اردشیر پشنگ, *Ardeshir Pashang*; z. 22ê kanûna pêşîn a 1979an), lêkolînerê kurd ji Rojhilata Kurdistanê, zanistê siyasî, rojnamegerî , kesayetiya televîzyonê  û rêvebirê Ajansa Nûçeyan a Faratabê ye .

## Girêdanên derve
* Ardeshir Pashang: Hebûna Kurdan di rizgarkirina Reqqa de wan asanî dike
* Iraq mirazek dixwaze
* Dilê kuştî yê Kurdên çiyayên Sûrî!
* Rola êrişê li ser mîsyonên dîplomatîk ên Iran'sran li Whereraqê heye?
* Dinya hêj bêtir hewceyê van jinan dike
* Xalek bêhêz!  / Ardeshir Pashang 
* Derbarê encamên hilbijartinên parlamento yên Kurdistana Iraqê de, Ardeshir Pêşang got ku vejandina hêza Barzanî piştî bûyerên sala borî

## Çavkanî

Kategorî:Faris
Kategorî:Jidayikbûn 1979
Kategorî:Kesên ji Kirmaşanê
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên îranî
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Îranê
Xaçêsor, Elbak

**Xaçêsor** yan jî **Xaçesor** (), gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Elbakê
Xerabê, Elbak

**Xerabê** yan jî **Xerabe** (), gundekî giradayê navçeya Elbak a Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Elbakê
Elîgor

__NOTOC__

Çend cihên bi vî navî hene:

## Gund
* **[[Elîgor, Sirûc|Elîgor]]**, gundekî ser Sirûcê ye.
* **[[Elîkor]]**, gundekî ser Avkevirê ye.
Axîn, Westan

**Axîn a Westan** (), gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Westanê
Wêrantîs

**Wêrantîs** (), gundekî giradayê navçeya Westan a Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Westanê
Fatime bint Esed

**Fatime bint Esed** (erebî: فاطمة بنت أسد, farisî: فاطمه دختر اسد), Keça Esed bin Haşîm e û jina Ebû Talibê apê Muhemmed pêxember e.
Dêya Elî ye ku piştî Xedîcê misilmana herî pêşîn e.
Xwesiya keça Muhemmed a Fatimeyê ye.

Wextê ku Muhemmed pêxember hê zarok bû dê û bavê wî wefat kiribûn Fatime bint Esed bi Ebû Talib re weke zaroka xwe lê mêze kiriye.

Dema Fatime bint Esed wefat kiriye Muhemmed pêxember ji bo wê gotiye "Min dêya xwe wenda kir".
Fatime bint Esed di goristana Cenetûl Baqî de hatiye definkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 550î
Kategorî:Kesên ji Mekeyê
Kategorî:Mirin 620î
Kategorî:Sehabeyên jin
Mercia

**Mercia** yan jî **Keyaniya Merciayê** (, bi îngilîziya kevn: *Miercna Rīce*, latînî: *Merciorum regnum*) yek ji sê keyaniyên anglî yên Heptarkiya Anglosaksonan bû. Wateya navî "Keyaniya xelkê li ser sinorê" ye. Mercia bo sê sedsalan li Îngilîstanê serdest bû, paşê Wessexiyan bi ser ketin û keyaniyên Îngilîstanê giş dagir kirin û yek kirin û Keyaniya Îngilîstanê ava kirin.

Keyanî li ser Geliyê Trentê û çemê Trentê ve nîvek dibe ku îroj ev der wekî Midlands tê zanîn. Dîwan li derdora keyaniyê geriya û paytextekî westar tunebû. Di destpêka hebûna xwe de bajarê Repton wisan diyar dike ku bo milkên keyaniyê girîng bûye. Anegorî Bûyernameya Anglosaksonan (*Anglo-Saxon Chronicle*), di navbera salên 873 û 874an de Artêşa Mezin a Vîkîngan şahê merciayiyan kevand. Bîstek berê, wisan xuya dike ku key Offa bajarê Tamworth pesend kiriye, ew li vir taca xwe li serê xwe kir.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 527an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 520î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 910î de hilweşiyan
Kategorî:Herêmên Înglistanê
Kategorî:Hilweşînên 918an

Merciayê
Qesr, Şax

**Qesr** (), gundekî giradayê navçeya Şax a Wanê ye. Kela Osmanbegî yan ji vî gundî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şaxê
Kategorî:Osmanbegî
Muxîre bin Şu'be

**Muxîre bin Şu'be** (erebî: **مغيرة بن شعبة**, Ebu Abdullah Muxîre bin Şu'be Ebî Emr bin Mesud es-Sekafî, (r. 600 Taîf - m. 670) yek ji sehabeyê Muhemmed pêxember û mirovek girîng yê dewleta emewiyan bû.

Ew di sala 600'an de li bajarê Taîfê ji dayik bû. Di çavkaniyan de di derheqê misilmantiya wî de agahdariyên cûda hene. Tê pejirand ku wî îslamiyê di rêwîtiyek ku biçe Misirê di rê di 626 an de bûye misilman.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 600
Kategorî:Kesên ji Mekeyê
Kategorî:Kesên sedsala 7an
Kategorî:Mirin 670
Kategorî:Mirin 701
Kategorî:Sehebayên Muhemmed
Warconî

**Warconî** (), gundekî girêdayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Payizavayê
Şivreş

**Şivreş** (bi romî: *Dağseven*), gundekî giradayê navçeya Payîzava ya Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundê Payizavayê
Keşîşa Qerqelî

**Keşîş** (), gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerqeliyê
Pirmeryem

**Pirmeryem** (bi tirki: *Yumruklu*), gundekî girêdayê navçeya Qerqelî ya Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qerqeliyê
Aqilvan

**Aqilvan** yan jî **Eqilvan** (), gundekî girêdayê navçeya Miks a Wanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Miksê
Dihya Kelbî

**Dihya Kelbî** an **Dihyat-ul Kelbî** an jî **Dahya el-Kelbî** carna bi kurdî wek "**Dihyayê Kelbî**" jî tê gotin (erebî: دِحْيَة ٱبْن خَلِيفَة ٱلْكَلْبِيّ, Diḥyah al-Kalbīy), sehabeyê Muhemmed pêxember ê ku peyama Muhemmed ji Herakliyo re biriye ku dawetê îslamê kiriye.

Dihya Kelbî serokê qebîleyeke mezin bu Muhemmed pêxember pir hezdikir kû ew bibe misiliman ji bo wî dua kir ji ber kû ew bibuya misliman qebila wî jî wê bibuya misliman Xweda duayê pêxember qebulkir û gotin pêxember da Dihat Kelbî tê livir pêxemer jî ber kû Dihya Kelbî rûnê cubeyê xwe raxist erdê Dihya Kelbî vê kirina pêxember qebûl nekir û cubeyê wî rakir û danî ser serê xwe, sehabeya jê birs kir ji berçi te wusakir Dihya Kelbî got Min jiber hesudiya xwe kû ez keçê xwe nezewucînim min heftê keçê xwe bi destêxwe qetil kir ji ber ku Kelimê Şehadet anî bû misliman xweda gûnehên wî yê hatî û çûyî hemmî efwû kir ev yek jî ji pêxember re cebraîl wehiy anî û got.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên sedsala 7an
Kategorî:Sehebayên Muhemmed
Patnos, Xelat

**Patnosa Xeltê** (), gundekî girêdayê navçeya Xelat a Bidlîsê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xelatê
Siyamîr

**Sîyamîr** (), gundekî girêdayê navçeya Tetwan a Bidlîsê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tetwanê
Ebdullah bin Omer

**Ebdullah bin Omer** (erebî: **عبدالله بن عمر بن الخطاب**, Abdullah bin Omer bin Xetab) ( 614 – 693), kurê xelîfe Omer e û sehabeyê Muhemmed pêxember ku di hedîs û hiqûqa îslamê de navdar e. Di dû Ebû Hûreyre re herî zêde hedîs rîwayet kiriye.

Fîtneya Pêşîn a ku di nav Misilmanan de çê bûye bi xwe bêalî maye.

Ebdullah bin Omer ji bo Hecê çûye Mînayê wî demê de tîrekî ji destê yekî de ketiye û li lingê wî ketiye ji ber wê Ebdullah birîndar bûye û li ser wê wefat kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 614
Kategorî:Jidayikbûn 610
Kategorî:Kesên ji Mekeyê
Kategorî:Kesên sedsala 7an
Kategorî:Mirin 639
Kategorî:Mirin 693
Mafên mirovan li Tirkiyeyê

**Mafên mirovan li Tirkiyeyê** bi gelek peymanên navneteweyî tên parastin, ku li gorî xala 90'î ya Destûra Bingehîn a sala 1982'an, pêşî li zagonên neteweyî digire *[[Peymana navneteweyî ya mafên sivîl û ramyarî]]* (ICCPR) berî sala 2000ê ji aliyê Tirkiyeyê ve nehatibû navîşandin. Lê îro Tirkiye ji 18 endamiyên peymanên navneteweyî yên mafên mirovan ên Neteweyên Yekbûyî endamê 16 peymanan e. Pirsgirêka mafên mirovan ji bo danûstandinên bi Yekîtiya Ewropayê re xwedî girîngiyeke mezin e.Pirsgirêkên mafên mirovan ên tûj bi taybetî statûya&nbsp;Kurdan li Tirkiyeyê dihewîne.Pevçûna Kurd-Tirk bi salan bûye sedema gelek binpêkirinên mafên mirovan.Li welêt gotûbêjên li ser mafê jiyanê, îşkence, azadiya ramanê û azadiya ol, civîn û rêxistinbûnê berdewam dibin.

## Mijarên têkildar
* Binpêkirina mafên kurdan li Tirkiyeyê
* Grevên birçîbûnê yên kurdan
* Şerê PKK û Tirkiyê
* Têkiliyên kurd û tirkan
* Nîjadparêziya tirkan li dijî kurdan

## Çavkanî

Kategorî:Binpêkirinên mafên kurdan
Kategorî:Bişavtin
Kategorî:Cudakarîya li dijî kurdan
Kategorî:Cudakarî li Tirkîyeyê
Kategorî:Dijkurdîtî

Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê
Erebkirina Başûrê Kurdistanê

**Erebkirina Başûrê Kurdistanê** cerîmeyên nijadî yên ji aliyê rejîma be's a Iraqê ve ne ku li Başûrê Kurdistanê li dijî kurdan û miletên din pêk hatî. Partiya Be's dixwast li temamê Iraqê bi darê zorê bike ereb.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Başûrê Kurdistanê
* Erebkirin

## Çavkanî

Kategorî:Be's (bîrdozî)
Kategorî:Dîroka kolonyalîzmê
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Parêzgeha Kerkûkê
Kategorî:Şerên Başûrê Kurdistanê û Iraqê
Partiya Bees

**Partiya Bees**, **Partiya Baes** an jî **Partiya Be's** () partiyeke siyasî ya panerebî ye ku ji aliyê Mîşel Eflaq, Salah al-Din al-Bitar û Zaki al-Arsuzi ve li Sûriyê hatiye avakirin. Ev partî îdyolojiya panerebî (beesîzm) diparêze. Li Sûrî û li Iraqê şaxê vê partiyê hebûn. Lê piştî Şerê Iraqê, Partiya Bees li Iraqê hate qedexekirin.

## Dîroka partiyê
Atmosfera salên 1940an li Ewropa bêhtirîn li ser faşîzmê û sosyalîzmê bû. Li aliyekê mezinbûna faşîzmê li Almanya, li aliyê din jî mezinbûna sosyalîzmê li Rûsî. Di vê rewşê de gelek xwendekarên Sûrî jî li Ewropa xwendin dikir. Dibe ku tesîra van îdeolojiyan jî li ser çêbûyê. Avakerên Partiya Bees; Mîşel Eflaqê mesihî, Selehedîn Bîtarê sûnî û Zekî El Arsuzîyê Nuseyrî wî wextî li Fransayê xwendekar bûn û tesîreke mezin li ser wan hebû ku wan jî dixwast miletê ereb serbikeve û ji bin kaos û xwelîseriyê derkeve û bitifaq be. Jixwe gelek grûbên wiha li salên 1940an derketibûn. Ev grûbên han, di sala 1947ê de komên xwe hemû yek kirin û bi navê Partiya Bees partiyek ava kirin. 

Partiya Bees ji gelek komên panereb li sala 1947ê kongreya xwe a yekemîn lidar xist. 

## Parçebûna partiya Bees

### Partiya Bees ya Iraqê

### Partiya Bees a Sûrî

## Mijarên têkildar
* Erebkirina Başûrê Kurdistanê
* Dîroka Başûrê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Be's (bîrdozî)
Kategorî:Dîroka Rojhilata Navîn