open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lale Gül

**Lale Gül** (jdb. li Amsterdam di 3ê sermawezê 1997) nivîskareke tirk-hollandî ye.

## Jînenîgarî
Lale Gül li Amsterdam-Rojava di malbateke tund a îslamî de mezin bû. Wê rojên xwe yên dibistanê li Paulusschool Protestant-Christian (2001-2009), dibistanek seretayî li Slotermeer, û Hervormd Lyceum West (2010-2016) li navçeya Slotervaart qedand. Gül ji sala 2018an vir ve li Zanîngeha Azad a Holandî dixwîne.  Di ciwaniya xwe de heftê diçû dibistanê û dawiya hefteyê jî diçû mekteba Quranê ya Millî Görüş (2004-2015).

## Kariyera wê
Di Sibata 2021-an de wê romana xwe ya pêşîn a otobiyografîk „Ez ê bijîm“ çap kir, ku tê de ew xwe ji perwerdehî û mezinbûna olî ya hişk dûr dixe. Piştî belavokê, Gul ji aliyê derdorên îslamî yên tundrew ve rastî gefan hat. Pirtûk di nav malbata wê de jî bi rexnegiriyê hat pêşwazîkirin. Her çend wê di destpêkê de got ku ew ê di mala dêûbavê xwe de bijî,  wê paşê di heman mehê de biryar da ku ev êdî ne vebijarkek bû.

Di 6ê Gulana 2021ê de Gul ji bo Xelata Pim Fortuyn hat berbijêrkirin. Di 20’ê Gulana 2021’an de, xwediyê vê kûpayê ya wê salê Fîdan Ekîz bû ku di sala 2019’an de jî ji bo vê xelatê hatibû berbijêrkirin.
Ji bo „Ezê bijîm“, pirtûka wê ya yekem, gelek çêkeran, hem ji bo fîlmek û hem jî ji bo rêzefîlmê eleqeyek mezin hat nîşan dayîn. Wê ji bo pirtûkê di sala 2021 de Xelata Giştî ya NS wergirt.

Gül di bernameyên cuda yên axaftinê de mêvanê asayî ye. Ji Tîrmeha 2021-an vir ve, Gül di çapa Şemiyê ya Het Parool de stûnek heftane ya birêkûpêk heye. Di weşana xwe ya yekem de wek qunciknivîs, wê got ku ew li ser pirtûka xwe ya duyemîn dixebitî, ku dê bi encamên pirtûka wê ya yekem re mijûl bibe.

Di Mijdara 2021ê de, Lale Gül bi zanyar Ömer Uyar re dest bi podkasta bi heman navî Ezê bijîm kir. Di wê de behsa mijarên her cûrê, di nav tiştên din de, îroyîn, çand, ol û zanistê dikin.

Di Kanûna 2021ê de, kovara ramanê Elsevier Weekblad, ji ber "pirtûka xwe ya serpêhatî" Gül wek Holandî yê Salê 2021 destnîşan kir.

## Bîbliyografî
Ik ga leven (2021)

## Xelatên wergirtî

* Gül ji bo 207.000 nusxeyên Îk ga Leven hatine firotin di 27ê Çileya 2022an de di VI Îro de ji Johan Derksen sertîfîkayek standiye: "Îro ev 25 sal in ez bi jina xwe re zewicîm û min pirtûka te diyarî kir. Û min. min bi xwe xwendiye." 
* Xelata Giştî ya NS 2021 ji bo „Ezê bijîm“
* Xelata Pim Fortuyn 2022 ji bo „Ezê bijîm“

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1997
Kategorî:Mirovên zindî
Qerexan, Dutax

**Qerexan**, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.

Kategorî:Gundên Dutaxê
Kategorî:Şitilên erdnîgariya Kurdistanê
Keleha Kurdan

**Keleha Kurdan** (bi erebî:حصن الأكراد, *Ḥiṣn al-Akrād*, anku *Hisnu'l-Ekrad*) kelehek e li Sûriyê û yek ji keleheyên herî parastî yên serdema navînê li cîhanê ye. Keleh cara yekem di sedsala 11an de ji aliyê hêzên leşkerî yên kurdan ên ku ji aliyê Mirdasiyan ve li wir hatine bicihkirin, hatiye zeftkirin.

## Dîrok
Li gorî dîroknasê ereb a sedsala 13an Îbn Şedad, di sala 1031ê de, mîrê Mirdasiyan ên Heleb û Humsê Şibledewle Nesr, li cihê kelehê ji eşîrên kurdan re rûniştgehek ava kir ku di wê demê bi navê wargehê *Ḥiṣn el-Safḥ* (Hisnu's-Sefh) bû. Piştî ku wan Hisn Îbn Ekkar di sala 1029an de ji Fatimiyan winda kir. Nesr Hisnu's-Sefh vegerand ku alîkariya Mirdasiyan bike ku ji nû ve xwe bigihîjin beravên Trablusê. Ji ber ku Nesr ji leşkerên kurd re li wê derê kom kiribû, keleh bi navê *Ḥiṣn al-Akrād* ("Keleha Kurdan") hatiye binavkirin. Keleh ji aliyê stratejîk ve li kêleka başûrê çiyayê Elewiyin (Alawīyin) bû û li ser rêya di navbera Hums û Trablusê de serdest bû.

## Çavkanî

Kategorî:Avadaniyên dîrokî
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Sûriyê
Akram Hidou

**Akram Hidou** (jdb. 1973 li Serê Kaniyê, Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê) derhêner, kameravan û senarîstekî kurd e.

## Jiyana wî
Akram Hidou di sala 1973an de li bajarê Serê Kaniyê yê Rojavaya Kurdistanê ji dayîk bûye. Akram Hidou piştî perwerdeya Abîtur û bijîşkî di sala 1995an de ji ber sedemên ramyarî hat Almanyayê. Di çar salên pêşîn de li Almanya, Akram Hidou ji bo naskirina ramyarî wekî penaber şer kir. Di sala 2003an de li Hannoverê perwerdeya kamera û montajê qedand. Ji xeynî karê kameravanê, di destpêka sala 2010an de xwendina xwe ya derhêneriyê li Akademiya Ruhr ji bo Hunerê li Dortmundê qedand. Akram Hidou ji sala 2006ê ve li Berlînê dijî û kar dike. "HELEBCE - Zarokên winda" yekem belgefîlma dirêj e.

## Fîlmnîgarî

### Derhênerî

* Halabja ― the Lost Children» 72 min, HD, 2011
* Déjà-vu kurtefîlm, Beta SP, 2004
* Radio Hîwa kurtefîlm, Beta SP, 2003
* Ubi bene ibi patria kurtefîlm, DVCAM, 2001

### Kamera
* «Halabja ― the Lost Children» 72 min, HD, 2011
* «Der Kreis» kurtefîlm, HD, 2009
* «Kidnapped Factory» kurtefîlm, Super 16&nbsp;mm, 2009
* «Ronî» kurtefîlm, HD, 2008
* «Axîn» 73 min, HD, 2006
* «Ubi bene ibi patria» kurtefîlm, DVCAM, 2001

## Çavkanî

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Kesên ji Hesîçeyê
Caylian Curtis

**Caylian Curtis** (Prag,  li Prag,Çekoslovakya) pornostêrk û modeleke karbes ya çekyayî ye.

## Jiyan

[thumb|250x250px|Caylian Curtis li ser [Venus Berlin, 2006]]

[thumb|290x290px|Caylian Curtis li [Xelatên AVN 2007]]

Caylian Curtis di  de li Pragê ji dayik bû. Berî ew ku dest bi kariyera rêveberiyê bike, ew dadwerî û rêveberiya giştî xwendiye.Lêbelê, di havîna 2006 de, wê biryar da ku têkeve pîşesaziya pornoyê. Caylian di her du fîlmên pêşîn ên sêyîneya blokbuster a Pierre Woodman a bi sernavê *[[Xcalibur ( fîlm )|Xcalibur]]* de rola serekî lîst. Dûv re ew bû *Playmateya* mehê yê kovara Playboy û bû yekem lîstikvana pornoyê ya hişk ku li ser bergê kovara Playboyê derket. Pierre Woodman Curtis wekî yekem "Keça Woodman" ( Woodman Girl ) ya taybetî ya Woodman Entertainment îmze kir.

Di sala 2007an de ew ji bo Xelata FICEB li *[[Festîvala Fîlmên Erotîk a Navneteweyî ya Barselonayê]]* hate berbijêrkirin.

## Fîlmnîgarî

* *Amazonian Dreams* (2007)
* *Xcalibur: The Lords of Sex* (2007)
* *Xcalibur 2: The Lords of Sex* (2007)
* *Sex Carnage 1* (2008)
* *Woodman Casting X 70* (2009)
* *Woodman Casting X 75* (2010)
* *Anal Sex With 2 Girls* (2015)
* *Sexual Lust* (2015)
* *This is Girl's World* (2015)
* *Just Girls 2* (2016)
* *One Night with Caylian Curtis* (2016)
* *One Night with Caylian Curtis 2* (2016)
* *Anal Action* (2017)
* *Deep Anal Drilling 7* (2017)
* *Hardcore Threeways 4* (2017)
* *Anal Absolution* (2018)
* *Euro Anal Desires* (2018)
* *Lesbian Group Sex* (2018)

## Xelat û berendamî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 


Kategorî:Jinên çekyayî
Kategorî:Kesên ji Pragê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên çekyayî
Kategorî:Pornostêrkên çekyayî yên jin
Nazlı Tolga

**Nazlı Tolga** (jdb. 8ê çiriya paşîn a 1979an) rojnamevan û televizyoneke tirk-holendî ye. Tolga jina sereke ya bernameya karên herêmî û derve *[[Fox Ana Haber]]* û *[[Nazlı Tolga ile Haber Masası]]* bû.

Nazlı Tolga li Enqereya Tirkiyê ji dayik bûye. Ji Samsun û Meletiyê li Enqereyê di malbateke misilman-tirk de hatiye dinê. Ew bi tirkî, holendî, portûgalî û îngilîzî baş dizane. Piştî ku xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li Koleja Amerîkî ya Stembolê qedand, li Zanîngeha Marmarayê, beşa ragihandinê – saziya sereke ya perwerdehiya ragihandinê û xwendina li Tirkiyê, xwend. Li beşa rojnamegeriyê xwend.

Tolga di sala 1998an de li Kanal D Haber dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di Show TV, Skyturk û Fox de xebitî. Di îlona 2013an de li Katedrala Ruhê Pîroz a Stembolê bi karsazê holendî Lawrence Brenninkmeyer re zewicî. Ew li Brezîl, London û Shanghai dijî. Ew ji sala 2013an vir ve katolîka roman e. Di salên borî de Nazli Tolga bû dayika du zarokên keç.

## Bernameyên TVê

* *Kanal D Gece Haberleri* ( Kanal D - 1998–2002),
* *Nazlı Tolga ile Haber Masası* (Skyturk- 2004 – Îlon 2007),
* *Show Haber* (2002–2003),
* *FOX ON Ana Haber* (2008–2010),
* *Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber* (3 Îlon 2007 – 14 Hezîran 2013)

## Çavkanî

* 

Kategorî:Jidayikbûn 1979
Kategorî:Kesên ji Enqereyê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rojnamevanên tirk
Elxiz

**Elxiz an jî Qewman**, gundekî bi ser navçeya Dutaxa Agirîyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dutaxê
Deepika Singh

**Deepika Singh Goyal** (zayîn 26 Tîrmeh 1989) lîstikvanek televîzyonê ya Hindî ye. Ew bi rola xwe ya wekî Sandhya Rathi di drama Star Plus 'Diya *Aur Baati Hum* de herî baş tê zanîn.

Kategorî:Mirovên zindî
HamedFard

**Hamed Jamalbashi Fard** (), bi navê **Hamed Fard** () jî tê naskirin, di 18ê hezîrana 1989an de li Şîrazê ji dayîk bûye, stranbêjekî rapê yê îranî ye. Hemed Fard yek ji yekem stranbêjê rapê siyasî li Îranê ye û di sala 2015an de ji aliyê Komara Îslamî ve hat girtin û neçar ma ku li Tirkiyê mafê penaberiyê bixwaze. . Ew niha li Belçîkayê dijî.

## Jînenîgarî
Hamed Jamalbashi Fard dengbêjekî îranî ye ku di 18ê hezîrana 1989an de li bajarê Şîrazê li Îranê ji dayîk bûye, dest bi xwendina derd û pirsgirêkên gelê Îranê kiriye.Wî çend klîp li bin erdê li Îranê tomar kirine ku bala cîhanê kişandiye ser xwe. Hamed Fard di sala 2012an de dest bi muzîkê kir û yekem albûma wî bi navê *Kuroş Kabîr* derket. Berhemên din ên navdar *Hezartomanî* û *Vatan Yaanî* ne.

## Album

* 2012 *Kourosh Kabir* Ft Navid Bagheri

* 2018 *Noskhe Pich*

## Single

* 2012 "Hezar Tomani"

* 2012 "Vatan Yaani

* 2013 "Hanoozam"

* 2013 "Javooni" (Ft Navid Bagheri)

* 2014 "Vojdane Bi Vojdan"

* 2014 "Parastoohaye Mohajer"

* 2014 "Mard"

* 2014 "Dokhtare Baba"

* 2014 "Doroud" Ft (Emad Ghavidel)

* 2014 "Delhoreh"

* 2015 "Bani Adam"

* 2015 "Eshghi"

* 2015 "Ba To" Ft (Amir Ghadiri)

* 2016 "Maro Daryab"

* 2016 "Vatan Yaani 2"

* 2016 "Tabeed"

* 2016 "Faheshe"

* 2017 "Harfi Nist" Ft (Satin)

* 2017 "BabaJoon"

* 2017 "Hamin Dishab Khab Didam"

* 2017 "Ettehade Rap"

* 2017 "Vatan Parast"

* 2018 "Roya"

* 2018 "Pashimooni"

* 2018 "Duet"

* 2018 "Akh Be Delam"

* 2018 "Irane Man" Ft Pouya Pourjalil

* 2019 "Harj o Marj"

* 2019 "Baad Az Margam"

* 2019 "Marde Tanha"

* 2019 "Shabe Jomeh"

* 2019 "Ishala Mashala"

* 2019 "Aghaghia"

* 2020 "Raap Yaani"

* 2020 "Heydar"

* 2020 "Ey Kash Mishod"

* 2020 "Khodshifteh" Ft (Tina Amy)

* 2020 "Voleka"

* 2020 "Jaden Tag" Ft (Khashayar)

* 2021 "Aleykomo Salam"

* 2021 "Eshghe Abadi"

* 2021 "Ey Daad"

* 2021 "Saat 5 Asr" Ft (Hana)

* 2021 "Garazh" Ft (Khashayar)

* 2022 "Babym"

* 2022 "Zane Irooni"

* 2022 "Putler"

## Girêdanên derve

* IMDB

* Instagram

## Çavkanî
Amber Heard

**Amber Laura Heard**, ( li Austin, Teksas, DYA) lîstikvaneke amerîkî ye ku bi rolên xwe yên di fîlimên Never Back Down (2008), Drive Angry (2011) û bi rola The Rum Diary (2011) hatiye naskirin.
## Jînenîgarî
Heard di sala 2010an de bi gelemperî hatiye naskirin lê aniye ziman ku dibêje, "Ez xwe bi rengekî yan yekî din binav nakim, min bi mêran re jinek ku têkiliyên wê yî serketî hebûn. Ez ji yê ku jê hez dikim hez dikim; ew kes e ku girîng e.

Heard ji sala 2008an heta 2012an bi wênekêş Tasya van Ree re di têkiliyeke de bû. Heard di dema pêwendiyê de paşnavê xwe bi qanûnî guherand van Ree û di sala 2014an de carek din dîsa vegeriyaye navê xwe yê jidayikbûnê.

Heard yek ji mexdûrên parvekirina wêneya tazî ya navdar a 2014an bû ku tê de zêdetirî 50 wêneyên wê yên kesane hatin dizîn û ji raya giştî re hatin parvekirin. Piştî vî bûyerê Heard li dijî binpêkirinên nepenîtiyê hem diaxivî hem jî dinivîsî.

## Fîlmografî

* 2004: Friday Night Lights – Touchdown am Freitag *(Friday Night Lights)*
* 2005: SideFX
* 2005: Drop Dead Sexy
* 2005: Kaltes Land *(North Country)*
* 2006: Price to Pay
* 2006: The Prince (Fîlmê televîzyonê)
* 2006: Alpha Dog – Tödliche Freundschaften *(Alpha Dog)*
* 2006: All the Boys Love Mandy Lane
* 2007: You Are Here
* 2007: Day 73 with Sarah (Kurtefîlm)
* 2007: The Beautiful Ordinary *(Remember The Daze)*
* 2008: The Fighters *(Never Back Down)*
* 2008: Ananas Express *(Pineapple Express)*
* 2008: The Informers
* 2009: ExTerminators
* 2009: Familie Jones – Zu perfekt, um wahr zu sein *(The Joneses)*
* 2009: Zombieland
* 2009: Stepfather *(The Stepfather)*
* 2010: Mörderische Ferien *(And Soon the Darkness)*
* 2010: The River Why
* 2010: The Ward
* 2011: Drive Angry
* 2011: The Rum Diary
* 2013: Syrup
* 2013: Paranoia – Riskantes Spiel *(Paranoia)*
* 2013: Machete Kills
* 2014: 3 Days to Kill
* 2015: One More Time
* 2015: Magic Mike XXL
* 2015: The Danish Girl
* 2015: The Adderall Diaries
* 2017: Ja, ich will … bis ich nein sage *(I Do … Until I Don’t)*
* 2017: Justice League
* 2018: Aquaman
* 2018: London Fields
* 2018: Her Smell
* 2019: Gully
* 2021: Zack Snyder’s Justice League



**Bernameyên televîzyonê**

* 2004: Jack & Bobby (Folge 1x01 *Gute und schlechte Tage*)
* 2004: The Mountain (Folge 1x08 *A Piece Of The Rock*)
* 2005: O.C., California (*The O.C.*, Folge 2x15 *Eingesperrt*)
* 2006: Criminal Minds (Folge 1x18 *Rote Anemonen*)
* 2007: Hidden Palms (8 Folgen)
* 2007: Californication (Folge 1x08 *Vater und Sohn*)
* 2011: Top Gear (Folge 16x05)
* 2011: The Playboy Club (7 Folgen)
* 2015: Overhaulin’ (Folge 9x01 *Amber Heard’s Mustang*)
* 2020–2021: The Stand – Das letzte Gefecht *(The Stand*, Miniserie, 7 Folgen)


## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Çalakvanên amerîkî yên jin
Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Sologamî

**Sologamî** yan jî **otogamî**, zewaca kesane ye ku kes bi xwe re dizewice. Alîgirên vî pratîkê îdia dikin ku ew nirxê xwe diparêzin û ev pratîk dibe sedema jiyanek bextewar. Bi taybetî jinên dewlemend bi vî pratîkê dizewicin.

## Merasîm
Merasimên di zewaca bi xwe re de hema hema heman forma zewaca kevneşopî ku tê de mêvan, kek û resepsiyonek pêk tê, tê lidarxistin. Di hinek bernameyên bi xwe re zewacê, berî zewacê divê rêberî, pratîk û piştgirî werbigire.

## Çavkanî

Kategorî:Endogamî
Motorola

**Motorola**, pargîdaniyek têlefonê ya pirneteweyî ya amerîkî bû ku li Schaumburg, Illinois, Dewletên Yekbûyî hatiye avakirin. Berê ku ji 2007an heya 2009an 4.3 mîlyar dolar zirar kir, pargîdanî di 4ê rêbendana 2011an de bû du pargîdaniyên giştî yên serbixwe yê Motorola Mobility û Motorola Solutions.

## Çavkanî

Kategorî:Teknolojî
Ayatollah Hosseini Nassab

**Ayatollah Hosseini Nassab** ( 1960 ) damezrînerê 22 rêxistinan, nivîskarê 215 pirtûkan, Serokê Navenda Îslamî ya Hamburgê û Serokê Meclisa Îslamî ya Kanadayê ye.. 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Mirovên zindî
Peştûn

**Peştûn** an **Pextûn** (bi peşto: پښتون) an ji **Efxan** (bi peşto: افغان) gelêkî îranî ne ku xwecihên herêma Peştûnistan li başûrê rojhilatê Efxanistan û bakurê rojavayê Pakistan ne. Ew bi Zimanê peşto diaxivin û bi tevahî nêzî 50 mîlyon kes in. Li gorî texmînan 400 eşîr û eşîrên Peştûn hene.

## Agahî
Xelkê Peştûn xelkê Îranê ne ku xwecihê herêmeke bi navê Peştûnistan e, ku li başûrê Efxanistanê û bakurê rojavayê Pakistanê dirêj dibe û piraniya nifûsa wan a cîhanî dihewîne. Zimanê wan peşto ye, zimanekî îranî ye ku ji şaxê hind-îranî yê malbata zimanên hind û ewropî ye. Zaravayê Darî yê Farisî zimanê duyemîn ê Peştûn li Efxanîstanê ye, lê Peştûn li Pakistan wekî zimanê xwe yê duyemîn Urdu diaxivin. Hejmar nêzîkî 50 mîlyon mirovî ye. Rêya jiyana wan bi navê Peştûnwalî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Koçerî
Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin
Kategorî:Komên etnîk li Asyaya Başûr
Kategorî:Komên etnîk li Efxanistanê
Kategorî:Komên etnîk li Hindistanê
Kategorî:Komên etnîk li Pakistanê
Kategorî:Neteweyên îranî
Kategorî:Neteweyên Asyayê
Kaş, Antalya

Kaş navçeyekî li başûrê rojavayê Tirkiyê ye. Li navenda bajêr xanî û avahiyên ku di nav bougainvillea de hatine nixumandin hene. Rêya Lycian, rêyek nîşankirî, di nav bajêr re derbas dibe.

Kategorî:Antalya
GPS

thumb|Logoya sîstema GPSê
thumb|Nêrîna hunermendekê jibo satelayta GPSê Block IIR li orbita Erdê
thumb|Di dema operasyonên satelayta Pergala Cih diyarkirina Gerdûnî de, Fermandarek Hêza Hewayî ya Hêza Hewayî ya Bilind di navnîşek kontrolê de derbas dibe.
**Global Positioning System** yan jî bi kurtayî **GPS**, (wateya bi kurdî, pergala diyariya cih ya gerdûnî ye) pergalek radyonavîgasyonê ya li ser satelaytê ye ku xwediyê sîstemê hikûmeta Dewletên Yekbûyî ye û ji aliyê Hêza Fezayê ya Dewletên Yekbûyî ve tê birêvebirin. Pergal yek ji pergalên navîgasyonê yên satelaytên gerdûnî ye ku agahdariya erdnîgarî û demjimêrê ji wergirên GPSê ên li ser û nêzê erdê re peyda dike. Peydakirina agahdariyan bi şertê ku ew bi kêmî ve divê sîstem çar satelaytên GPSê bibîne. Satelayt celebek sînyala radyoyê derdixin û wergirên GPSê yên li ser erdê van sînyalan distînin û şîrove dikin ku hêla xwe diyar bikin.

Jibo bikaranîna GPSê ne hewce ye ku bikarhêner daneyên înternetê bikarbînin. Her çend ev teknolojiyên dikarin kêrhatiya agahdariya cîhgirtina GPSê zêde bikin jî lê sîstem ji resepsiyona têlefonîkî û înternetê serbixwe tevdigere. GPS ji bikarhênerên leşkerî, sivîl û bazirganî yên li çaraliyê cîhanê re kapasîteyên pozîsyona krîtîk peyda dike. Hikûmeta Dewletên Yekbûyî pergalê afirand, pergalê diparêze û kontrol dike û bikaranîna pergalê ji bo her kesê ku xwedan wergirê GPSê ye vekirî berdaye.
## Dîrok
Pergala GPSê di destpêkê de ji bo hewcedariyên leşkerî hate pêşvexistin. Sêwirana sîstemê bi qismî di destpêka salên 1940an de, piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn, hate pêşve xistin. Di dema Şerê Cîhanê yê Duyemîn û li ser pergalên radyo-navîgasyon-based erdê yên mîna LORAN (LORAN-Navîgasyon Dirêj) û Decca Navîgatorê ku ji bo wê heyamê çareseriyek bû ku paşê demek dirêj hate bikaranîn. Yekem bikaranîna GPSê piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn vedigere. Pergal ji bo ku di navîgasyonê de bi wergirên sînyalê, di planên leşkerî û hesabên pozîsyonê de û di kontrolkirina roketên rêberî de were bikaranîn de hate çêkirin. Sêwirana GPSê hinekî li ser pergalên radyo-navîgasyonê yên li ser erdê yên mîna LORAN û Decca Navîgator, ku di destpêka salên 1940an de hatine pêşve xistin, mînak digire. Di sala 1955an de, Friedwardt Winterberg ceribandinek pêşniyar kir ku bi karanîna demjimêrên atomî yên rast ên ku li orbitê di hundurê satelaytên çêkirî de hatine bicîh kirin, hêdîbûna demê di qada gravîtasyonek bihêz de tespît dike. Relatîfiya taybetî û giştî pêşbînî dike ku demjimêrên li ser peykên GPSê dê ji hêla çavdêrên Cîhanê ve werin dîtin ku rojane 38 mîkrosandî zûtir ji demjimêrên li ser erdê dimeşînin. Sêwirana GPS ji bo vê cûdahiyê rast dike; bêyî vê yekê, pozîsyonên hesabkirî yên GPSê dê rojane 10 kîlometre (6 mi/d) xeletî berhev bikin.

## Çavkanî


Kategorî:Îcadên sedsala 20an
Kategorî:Teknolojî
Spîndar

**Spîndar** an **Dar Spîndar** Dareke spî ye û dirêj û rast dibe, dareke xurt e û li ber germ û sermaya xu radigre, temenê wê dirêj û dareka bicî ye, ji bo darên xanî û Necarî û çêkirina kaxiz tê bikarnîn.
[thumb|Dar Spîndara li parkê şarê Xarox [Tacîkistan]]

## Çavkanî

Kategorî:Riwek
Manchester City

**Manchester City Football Club** yaneke kokdar ya futbolê ku li bajarê Manchesterê hatiye damezrandin. Di sala 1880an de bi navê **St. Mark's (West Gorton)** hatiye damezrandin, di 1887an de navê **Ardwick Association Football Club** û di 1894an de navê **Manchester City** hildaye.

Yane ji 1923an heta 2003an maçên xwe li Maine Roadê leyîstiye û paşê derbasî Yarîgeha Bajarê Manchesterê bûye. Di sala 2008an de ji aliyê Abu Dhabi United Group ve hat standin û yek ji herî dewlemendên dinyayê bûn. Manchester City di navbera salên 2014-2015an de 463,5 mîlyon ewro dahate bi dest xist û bû şeşemîn yaneya herî dewlemend. Di sala 2016an de bihayê yane gihîşt 1,92 milyaran.

Di sala 2019an de: bû yaneya Îngilîzî ku yekem û tek Premier League, FA Cup, Kasa Lîg û FA Community Shieldê kesibiye. 6 şampiyontiya Premier Leagueê, 6 şampiyontiya FA Cupê bi dest xistiye.

## Serketin

### Lîg

#### [[Football League First Division|First Division]] / [[Premier League]]

* **Şampiyontî(8):** 1936-37, 1967-68, 2011-12, 2013-14 , 2017-18, 2018-19, 2020-21, 2021-22

#### [[Football League Second Division|Second Division]] / [[Football League First Division|First Division]] / [[EFL Championship|Championship]]

* **Şampiyontî(7):** 1898-99, 1902-03, 1909-10, 1927-28, 1946-47, 1965-66, 2001-02

#### [[Football League Third Division|Third Division]] / [[Football League Second Division|Second Division]] / [[EFL League One|League One]]

* **Şampiyontiya Play offê(1):** 1998-99

### Kas

#### [[FA Cup]]

* **Şampiyontî(6):** 1904, 1934,1956, 1969, 2011, 2019

#### [[FA Community Shield|'''FA Charity Shield / FA Community Shield''']]

* **Şampiyontî(6):** 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019

Kategorî:Avabûnên 1880an li Înglistanê
Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê
Fatime Loreya Goranî

**Fatime Loreya Goranî** helbestvaneke kurd bû. Ew di sedsala 11an de jiyaye. Helbestên xwe de awayeke mîstîk bikaraniye. Berhemên xwe di bin banê holdariya “Yarî” de nivîsiye. Holdariya Yarî; holdariyek wêjeya kurdî bû û ji hêla Behlûlê Mahî ve di sedsala 8 de hatibû saz kirin. Ev holdarî nêzîkî 400 salan jiya. Ev holdarî bi zarava Lurî berhemên xwe dinivisandin. Endamên vê holdariyê bi piranî jin bûn.16 wêjevanê jinikê kurd derxistiye.Armanca vê holdariyê serbilindkirina olê Zerdeştî ye. Hin ji wan helbestvanan ev in:Berhemên xwe di bin banê holdariya “Yarî” de amade kiriye. Derbarê wê de, agahiyên bi teqez vê gavê destê me de tune ne. Di gelek lêkolînên wêjeyî de, navê Goranî derbas dibe, lê mixabin, agahiyên berfireh, çi çavkaniyan de nayê pêş me. Navê vê helbestvanê , di pirtûka Selîm Temo ya “Antolojiya Helbestvanên Kurd” de derbas bûye. Lê vê pirtûkê de jî, derbarê Fatimê Loreya Goranî de çi agahiyên berfireh tune ne.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd ên jin
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên sedsala 11an
Lîza Xanim

**Lîza Xanim** an jî **Lîza Xanima Caf** helbestvaneke kurd bû ku di qada wêjeya kurdî de cihekî girîng di dîrokê de digire .

## Kurtejiyan
Liza Xanim di sedsala 11an de jiyaye.  Ew bi eslê xwe ji bajarê Şehrezûrê ye . Lê belê demek dirêj a jiyana xwe li Luristanê derbas kiriye. Di pirtûka Serencamê de tê gotin , ku Lîza Xanim yek ji alîgirên Şaxweşîn tê pejirandin yê ku rêbazê yariyan bi rê ve dibir . Lîza Xanim, hin helbestên dumalik ên gelek xweş û balkeş li pey xwe hiştine. Ew di lêdana tembûrê de jî şareza û hoste bû. Wê helbestên bi awaz û bi lêdana tembûrê li civatan û diwanxaneyan digotin. 

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd ên jin
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên sedsala 11an
Kategorî:Nivîskarên kurd ên jin
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Zimanê teterî yê Krîmê

thumb|Warê krîmteterîaxivan (2007)
**Teteriya Krîmê** yan **zimanê teterên Krîmê** (bi teteriya Krîmê: къырымтатар тили, *qirimtatar tîlî*) yek ji zimanên tirkî ye ku ji aliyê teterên Krîmê ve tê axaftin.

Hejmara krîmteterîaxivan di 2011an de digihêje 540.000 kesî.

## Mijarên têkildar
* Krîm (nîvgirav)
* Teterên Krîmê
* Zimanên altayî

## Çavkanî

Kategorî:Krîm
Kategorî:Teter
Kategorî:Zimanên tirkî
Kategorî:Zimanên Bulgaristanê
Kategorî:Zimanên Romanyayê
Teterî yê Krîmê
Kategorî:Zimanên Tirkiyeyê
Kategorî:Zimanên Ûkraynayê
Sadaqê Elî

**Sadaqê Elî** an jî **Sadaqê kurê Elî** damezrênerê dewleta kurd ê Xanedana Sadaqiyan e.

## Çavkanî
Larissa Maciel

**Larissa Maciel** (jdb. 31ê çiriya pêşîn 1977 li Porto Alegre) lîstikvaneke brezîlî ye.

## Jiyan
Larissa Maciel Kumer di 31ê çiriya pêşîn a 1977an de li Porto Alegre, paytexta eyaleta Rio Grande do Sulê ji dayik bû.Wê ji 9 saliya xwe de dixwest bibe lîstikvan, ji ber vê yekê di heman salê de wê dest bi lîstikvaniyê di şanonameyên piçûk ên şanoya dibistana xwe de kir. Di destpêka sala 1996an de, wê dest bi lîstina di çend şanoyên li Porto Alegre de kir, heya ku sala pêş de, di sala 1997an de, di 20 saliya xwe de hate nas kirin. Di 1998an de, wê ezmûna têketinê ji bo Zanîngeha Federal a Rio Grande do Sul di derûnnasî û hunerên rapêşiyê de derbas kir, lê ya paşîn hilbijart. Larissa ji sala 2009an ve bi karsaz André Surkamp re zewicî ye. Di 5ê sibata 2014an de, Milena, yekem zaroka hevjînê, ji dayik bû.

## Kariyer
Yekem pêşandana wê ya şanoyê di îlona 1996an de di şanonameya *Um Conto de Inverno* (Çîrokeke Zivistanê) de bû, ku tê de dijberê Fernanda lîst. Di sala 2000 de gazî wê hat kirin ku çend kurtefîlm û rêzefîlm ji bo şaxa pargîdaniya navdar Rede Globo li Rio Grande do Sulê "RBS TV" pêşkêş bike. Wê ji bo torê nêzî 10 kurtefîlm ji yek beşê çêkir. Ji 2003 heta 2007, wê 14 dalberîn ji bo hilberên cihêreng kir, ku ew li seranserê eyaleta Rio Grande do Sul navdar kir. Di tîrmeha 2008an de, wê vexwendin stend ku di rêzefîlmek kurt li ser kariyera stranbêj Maysa de bilîze. Wê li hember 203 berendam bi ser ket heya ku wê heta ku wî derhêner Jayme Monjardim dilşad kir, ji ber hevşibiya wî ya mezin bi stranbêj Maysa re, ku diya derhêner bixwe ye.Larissa bi qasî salekê di navbera amadekarî û tomarkirina rêzefîlmê de, ji bo lîstikvana ezmûnek nedîtî, ku li Zanîngeha Federal a Rio Grande do Sul di şirovekirina şanoyê de hat perwerde kirin, bû.Kurterêzefîlm di sala 2009an de ji bo xelata Emmy ya navneteweyî di kategoriya Rêzefîlmên wêneguhêzê yên herî baş de hate berbijar kirin. Di çiriya pêşîn 2009 de wî peymana xwe bi Rede Globo re pênc salên din dirêj kir. Di destpêka sala 2010an de, wê di rêzefîlma *Aquelas Mulheres* de karaktera sereke *Samantha* lîst.Di gulana heman salê de ji hêla nivîskar Sílvio de Abreu ve ji bo rola Felicia Lobato ya şermok di rêzefîlma Passione de hate avêtin.Di kanûna paşîn a 2011an de, wî bi Pedro Paulo Rangel û Bruno Ferrari re du karakteran di şanonameya *A Eva Futura* de lîst. Di nîsana 2012an de, lîstikvan ji bo pênc salan ji hêla RecordTV ve kar girt . Di sala 2013an de, wê di Rede Record de dest pê kir, vê carê dilîze Sati-ya xayîn, xirabkara mezin ê kurterêzefîlm José do Egito. Di sala 2015an de, wê di rêzefîlmên helesor de, vê carê di rola Miriã ya wêrek de di rêzfîlma Os Dez Mandamentos de, dîsa navdar bû. Di sala 2016 de, wê di sezona duyem a hilberînê de dîsa Miriã dilîze. Di 2017an de, ew di Belaventura de Lucy-a razdar lîst. Di kanûna paşîn a 2018an de, ew di *[[Jesus (rêzefîlm)|Jesus]]* de hate pejirandin, ku dê şûna *[[Apocalipse (rêzefîlm)|Apocalipse]]* di RecordTV de bigire.

## Fîlmnîgarî

### Wêneguhêz

### Fîlm

## Şano

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên brezîlî
Kategorî:Jinên brezîlî
Kategorî:Kesên ji Porto Alegreyê
Kategorî:Mirovên zindî
Adapa

[thumb|''Oannès – Adapa'' from [Odilon Redon li mûzexaneya Kröller-Müller]]
**Adapa**, kesayetekî mîtolojîk ê Mezopotamyayê ye ku bi nezanî diyariya nemiriyê nepejirandiye. Çîroka wî bi gelemperî wekî "Adapa û bayê Başûr" ku tê zanîn, ji tabletên perçekirî yên ji Tell el-Amarna li Misrê (dora sedsala 14ê berî zayînê) û ji dîtinên Pirtûkxaneya Ashurbanipal, Asûrî (dora sedsala 7an berê zayînê) tê zanîn.

Adapa di dînê Mezopotamyayê de kesayetek girîng bû ku navê wî ji bo bangkirina hêzê, jibo rîtuelên cinan dihate bikar anîn. Ew ji bo hikumdarek jîr jî bû arketîp. Di wê çerçoveyê de, navê wî jibo berawirdkirinên bikêrhatî derxe holê dihate gotin.

## Giştîve
Çîroka Adapa di destpêkê de ji vedîtinek li Amarna, li Misrê ji arşîvên Qiralê Misrê Amenophis IV (1377–1361 berê zayînê) hatiye zanîn. Di sala 1912an de sê vedîtinên ji Pirtûkxaneya Ashurbanipal (668-626 berê zayînê) hatine şîrovekirin û hatine dîtin ku beşên çîrokê hene.

Di sala 2001am de pênc perçeyên pirtûkxaneyê têne zanîn. Di çend guhertoyên naskirî yên nivîsê de cudahî hene.

Li ser bingeha katalogek nivîsan, dibe ku sernavek orîjînal a gengaz, destpêkek, Adapa li bihuştê be. Li gorî kataloga nivîsan, dibe ku sernavê orîjînal a gengaz, încîpît, Adapa li bihuştê ye.

Analîzekî nûjen a pêşveçûna çîroka serekeyê Adapa ji hêla Millstein 2016 ve ye.

## Çavkanî

Mîtolojiya Mezopotamyayê

Kategorî:Adem û Hewa
Kategorî:Mezopotamya
Kategorî:Mîtolojî
Kategorî:Pirtûkxaneya Asûrbanîpal
Uber Eats

**Uber Eats** platformekî fermankirin û radestkirina xwarinê ye, ku di sala 2014an de ji aliyê Uber ve hatî destpêkirin. Pargîdanî ji ber manîpulasyona bihayê antîtrust hate rexne kirin. Bikarhêner dikarin menu, vegotin û nirxan bixwînin, ji xwaringehan beşdarê bikaranîna serîlêdanekî li ser platformên iOS, Android an jî bi gerokek tevneyê, ferman bidin û heqê xwarinê bidin. Bikarhêner dikarin ji bo radestkirinê jî tîpan bidin. Tezmînat ji kartekî pela Uberê ve tê barkirin. Xwarin ji aliyê kuryeyan ve bi karkirina otomobîlan, skoter, duçerx an jî li ser piyan têne şandin. Ew li zêdetirî 6,000 bajaran û li 45 welatan kar dike.

## Dîrok
[thumb| Qasidê Uber Eats li [Amsterdam, Holenda]]
thumb| Li bajarê Panamayê peyamnêrek bi Duçerxa Uber Eats
thumb| Li xwaringehekî Subway nîşana Uber Eats
Pargîdaniya dêûbavê ya Uber Eatsê di sala 2009 de ji aliyê Garrett Camp û Travis Kalanick ve hate damezrandin. Pargîdanî di Tebaxa 2014an de bi destpêkirina karûbarê UberFRESH li bajarê Santa Monîka, Kalîforniya dest bi şandina xwarinê kir. Di sala 2015an de, platform wekî UberEATS hate guheztin û nermalava fermankirinê wekî serîlêdana xwe, sepana cuda ji bo siwarên Uberê hate berdan. Di sala 2016an de, ew hem li Londonê û hem jî li Parîsê dest bi xebatan kir.

## Binêre herwiha

* Rêzedîroka Uberê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

*
Google News

**Google News** (wateya kurdî: Google Nûçe) karûbarekî di îlona 2002an de ji aliyê Google ve hatî destpêkirin û bikarhênerên di nav 4000 çavkaniyên nûçeyên cihêreng dihêle tiştên berdewamiya nûvekirina tenê lê digerin bibînin.

Nûçe li gorî mijaran dabeş dike û lêgerîna li pêşkeftinên herî dawî gengaz dike.

Crawlerê Google wekî lêgerîna normal dixebite. Ew rojê çend caran serdana malperên nûçeyan dike û zanyariyên dibîne, nîşan dide. Di heman demê de, Google Nûçe ji ber qanûnekî Spanyayê hate vekişandin û Google ji bacê berpirsiyar bihêle.

Bi saya widgeta li ser ekrana malê ya cîhazên Androidê, nûçeyên bikarhêner li gorî tercîhên xwe yên kesane û dîroka geroka xwe jê re eleqedar bibin navnîş dike û di heman demê de bikarhêneran ji nûçeyên girîng wekî ragihandinê agahdar dike.

## Çavkanî

Kategorî:Servîsên Google
Kartela Nifşa Nû ya Jalîsko

thumb|250x250px| Logoya CJNG
**Kartela Nifşa Nû ya Jalîsko** (bi kurte "**KNNJ**";  an jî **CJNG**, kartelekî narkotîkê ya li Meksîkê ye. Di sala 2010an de hate damezrandin, ku ji girtina El Chapo ya di sala 2016an de wekî kartela narkotîkê ya Meksîkê ya herî bi hêz tê hesibandin. KNNJ li parêzgeha Jalîsko ye. Nemesio Ruben Oseguera Cervantes (navê dizî *El Mencho* ) wekî damezrînerê CJNG û wekî serokê heyî tê hesibandin. Wezareta Xezîneyê ya Dewletên Yekbûyî di Nîsana 2015an de ew û CJNG wekî qaçaxçiyên narkotîkê yên navneteweyî destnîşan kir û ceza dan.

## Dîrok
Piştî kuştina Ignacio Coronel ji aliyê rayedarên ewlehiyê yên Meksîkê ve di Tîrmeha 2010an de, fraksîyona wî ya berê ji kartela Sinaloa veqetiya û ji vir şûnde navê xwe kir *Cártel de Jalisco Nueva Generación*.

Di îlona 2011an de, vîdyoyek li ser YouTube hate weşandin, ku tê de CJNG berpirsiyariya kuştina 35 Los Zetas li Veracruz girt ser xwe. Piştî çend rojan hêzên ewlehiyê term dîtin. Di Adara 2012an de, CJNG bi peyamek vîdyoyê ragihand ku ew ji bo serweriya li Michoacán bi kartela Knights Templar re şer dike. Heta havîna 2013an, tê gotin ku CJNG ji bo kartela Sinaloa xebitî. Di îlona 2013an de, CJNG hebûna xwe li Guanajuato bi riya *Narcomanta ragihand*.

## Girtin

* Di sala 2012an de, Eliot Alberto Radillo (navê kod: *El Pancho*) hate girtin. Tê gotin ku wî ji bo CJNG danûstendinên narkotîkê, xerckirin û şerê li dijî kartelên din ên narkotîkê organîze kiriye.

* Di Çileya 2014an de, Ruben Oseguera Gonzalez (navê kod: *El Menchito*), kurê El Mencho, ji aliyê hêzên ewlehiya leşkerî ve li Guadalajara hate girtin. Piştî 12 mehan, ew ji aliyê dadgehê ve ji ber îdiaya kêmbûna delîlan ji binçavkirina pêşwext hat berdan. roja 24 Di 1'ê Hezîrana 2015'an de dîsa li Zapopanê ji aliyê hêzên ewlekariya leşkerî ve hat girtin. Tê gotin ku ew Rêveberê Aborî û Hejmara 2 ya CJNG ye.
* Di Mijdara 2021an de, berpirsiyara darayî ya kartelê, Rosalinda González, jina El Mencho, li bajarê Zapopan hate girtin.

## Resepsiyon
Li gorî Koma Krîzê ya Navneteweyî di sala 2020an de, ne li Jalîsko û ne jî li dewletên din ên Meksîkîê, CJNG xwedî yekdestdariya karanîna hêzê nebû.

## Girêdanên derve

* Malpera Insightcrime: Kartela Nifşa Nû ya Jalîsko )

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên ku di 2009an de hatine avakirin
Asya Remezan Enter

**Asya Remezan Enter** (jdb. 1998 – m. 2016), bi nasnav **Vîyan Enter**, şervana Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) bû ku di şerê Rojava de û di şerê li dijî DÎIŞê de ji aliyê çapemeniya navneteweyî ve bûye sembola têkoşîna femînîst.

Di 2014an de, di 16 saliya xwe de, Enter bi armanca şerê li dijî Dewleta Îslamî tevlî YPJ bû. Piştî ku wêneyên wê li ser înternetê belav bûn, ji ber hevşibiya wê ya fizîkî ya bi lîstikvana re, ji aliyê medyaya navneteweyî ve wek "Angelina Jolie ya Kurd" hat binavkirin.  Şervan û aktîvîstên kurd ên din ên doza kurdan van danberhevan weke zayendperestî û objektîv bi nav kirin. 

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvanên kurd
Kategorî:Çalakvanên kurd ên jin
Kategorî:Femînîstên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1997
Kategorî:Jidayikbûn 1998
Kategorî:Kurdên sedsala 21ê
Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Kuştiyên cengê di Şerê navxweyî yê Sûriyê de
Kategorî:Leşkerên kurd
Kategorî:Mirin 2016
Realme

**Realme**, (wekî **realme** hatiye stîlîze kirin) yek ji hilberînerên têlefonê ye ku pergala xebatê ya Androidê bikar tîne. Realme ji aliyê pargîdaniya **Realme Chongqing Mobile Telecommunications Corporation, Ltd.** ve li bajarê Shenzhen a Çînê tê pêşve xistin. Pargîdanî ji aliyê Li Bingzhong (wekî "Sky" Li tê zanîn) di 4ê gulana 2018an de, ku cîgirê serokê berê yê Oppo bû, hate damezrandin. Realme di destpêkê de xwe wekî bin-brandek Oppoyê dest pê kir û niha bi navê marqeya xwe ya realmeyê dewam dike.

## Modelên Realmeyê
* Realme 1
* Realme 2
** Realme 2 Pro
* Realme 3
** Realme 3 Pro
* Realme 5
** Realme 5 Pro
** Realme 5i
* Realme 6
** Realme 6 Pro
** Realme 6i
** Realme 6S
* Realme 7
** Realme 7 Pro
** Realme 7i
* Realme U1
* Realme X2 Pro
* Realme Narzo 20 Pro
* Realme Narzo 30 Pro
* Realme GT2

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2018an li Çînê
Kategorî:Şirketên elektronîkê yên Çînê
Kategorî:Teknolojî
Dolarê Trînîdad û Tobago

**Dolarê Trînîdad û Tobago** (bi Îngilîzî: *Trinidad and Tobago dollar*; ISO 4217 kod: **TTD**) diravekî fermî ye, ku li Trinidad û Tobago tê bikaranîn. Bi gelemperî sembola dolarê wekî ("$") an "TT$" tê kurt kirin da ku ew ji diravên din ên li ser bingeha dolaran cuda bike. Dolarê Amerîkayê bi rêjeya 6,25050 TT$ ye. Wekî dolarê Amerîkayê, dolarê Trînîdad û Tobago jî li ser 100 "cents" (¢) tê dabeş kirin.

Dolarê Trînîdad û Tobago ji aliyê Banka Navendî ya Trînîdad û Tobago tê weşandin. Ew bi awayên jêrîn têne belav kirin:

* Diravên hesinî: 5¢, 10¢, 25¢, 50¢.
* Diravên kaxezî: $1, $5, $10, $20, $50, $100.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Banka Navendî ya Trînîdad û Tobago
Nîşana dolarê

**Nîşana dolarê** (**$**) nîşana ji bo danasîna diravên cihêreng ên li seranserê cîhanê ye. Ji bilî pereyên wekî dolar û peso tê zanîn, nîşana dolarê li Nîkaraguayê bi cordoba, li Samoa bi tala û li Tonga bi pa'anga jî tê destnîşankirin. Pesoya fîlîpînî (₱) yekane diravê pesoyê ye ku bi nîşana dolarê nayê destnîşankirin.

## Çavkanî
Lîsteya Serokwezîrên Tirkiyeyê

Meqamê Serokwezîrê Tirkiyeyê di 1920an de, di dema Şerê Serxwebûna Tirkiyeyê de hate damezrandin. Serokwezîr ligel kabîneyê serokê şaxa cîbicîkar a hikûmetê bû. Piştî referandûma destûrî ya 2017an, meqamê serokwezîr hate betalkirin û piştî hilbijartinên giştî yên 2018an serokkomar bû serokê şaxa cîbicîkar.

Li vir lîsteya serokwezîrên Tirkiyeyê a dîrokê ye.

## Lîsteya Serokên Meclîsa Rêveber

## Lîsteya Serokwezîrên ji damezrandina Komarê
Ev lîsteya serokwezîrên Tirkiyê ji roja damezrandina komarê ve di 29ê Cotmeha 1923an heta roja 9ê Tîrmeha 2018an pergala serokatiyê destnîşan kir.

## Rengkirin

## Binêre herwiha

* Lîsteya Serokomarên Tirkiyê
* Lîsteya Cîgirên Serokwezîrên Tirkiyê
* Ofîsa Serokwezîrê Tirkiyê
* Pergala siyasî ya Tirkiyê

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya hikûmetê , www.turkiye.gov.tr (bi tirkî)
* Lîsteya Serokên Dewlet û Hikûmetên Tirkiyê, www.worldstatesmen.org (Îngilîzî)

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê
Lîsteya serokwezîrên Swêdê

Vaye lîsteya serokwezîrên Swêdê () e.

## Serokwezîrên Swêdê 1876-2025

## Mijarên têkildar
* Serokwezîrê Swêdê
* Cîgirê serokwezîrê Swêdê
* Rêzeya Serdestiya Hikûmeta Swêdê
* Hilbijartinên li Swêdê
* Lîsteya kabîneyên Swêdê

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Elî Şadman

**Elî Şadman** (bi navê *Ali Shadman* jî tê naskirin) aktorekî kurd ê îranî yê ku di 24ê çiriya paşîn a 1996an de li Îlamê ji dayika xwe bûye.

Bo cara yekê di filmê "Mim Mesle Mader" de, bi derhêneriya Rasoul Mollagholipour, lîstikvan di filmê de dest bi karê xwe kir. 

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1996
Kategorî:Mirovên zindî
Deutsche Welle

**Deutsche Welle** (, carinan bi kurteya **DW**), weşangerek giştî ya alman e, ku xwediyê dewletê ye ku ji hêla budceya bacê ya federal a alman ve tê fînansekirin.  Xizmet bi 32 zimanan heye. Xizmeta televîzyona satelîtê ya DW ji kanalên bi îngilîzî, almanî, spanî û erebî pêk tê.  Karê DW ji hêla Qanûna Deutsche Welle ve tê rêvekirin, [note 1]  tê vê wateyê ku naverok ji bandora hukûmetê serbixwe be. DW endamê Yekîtiya Weşanên Ewropayê (EBU) ye. 

## Logoya DWê

Wêne:Deutsche Welle Dachmarke.svg|logoya Deutsche Welle (1995–2012)
Wêne:Deutsche Welle Logo.svg|Logoya DW (2012–aniha)


## Zimanên weşanê

## Çavkanî

Kategorî:Medyaya dewletê
Clubhouse

**Clubhouse** ji bo iOS û Android sepaneke dengî ya civakî ye ku bikarhêner dikarin di odeyên axaftinê yên dengî da bipeyivin ku bi hezaran kes lê dijîn. Sepanên din ên deng ên civakî yên wek Discord Stage Channels, Facebook Live Audio Rooms, Reddit Talk, Slack Huddles, Spotify Greenroom, Telegram Voice Chats, û Twitter Spaces, hemû rasterast bi Clubhouse re pêşbaziyê dikin. 
## Çavkanî

Kategorî:Çanda înternetê
Kategorî:Nivîsbariya 2020an
Kategorî:Sepanên mobîlê
Komsay

**Komsay** (jdb. 14ê tebaxa 1992an; li Sine, Rojhilata Kurdistanê) stranbêj û strannivîseke kurd e ku cûreya muzîka pop a bi kurdî dibêje. Komsay di sala 2015an de li Başûrê Kurdistanê wekî yek ji stranbêjên herî baş hatiye bijartin.

## Jînenîgarî
Komsay di 14ê tebaxa sala 1992an de li Sineyê weke keçeke malbateke kurd ji dayik bûye. Bavê wê ji Başûrê Kurdistanê ye û dayika wê jî ji Rojhilatê Kurdistanê ye. Komsay 2 sal li fakulteyên rêveberiya karsaziyê û wergerandina îngilîzî xwendiye û li fakulteya bijîşkiyê jî beşa bijîjkiyê xwendiye.

## Kariyera wê
Komsay di 6 saliya xwe de dest bi fêrbûna muzîkê kiriye. Komsay hêj di temenê 10 saliya xwe de du enstrumanên wekî kemançe û tembûr jendaye. Di 16e saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kiriye ku dengê xwe hem bi awayekî modern û hem jî bi awayekî kevneşopane bikar aniye. Yekem albûma wê bi navê *[[Malli Dunya]]* di sala 2013an de li Kurdistanê hatiye weşandin. Komsay yek ji stranbêjên kurd e ku bi muzîka pop nûjen re eleqedar dibe. Albûma wê ya duyem *[[ZRMA]]* di newroza sala 2015an de li Kurdistanê hatiye weşandin û yek ji stranbêjên kurd ên pêşîn e ku muzîka bi şêwazên *[[Deep House]]* û *[[Dance Electronic]]* û *[[Queen of Electronic Dance Music]]* li Kurdistanê çêdike.

## Dîskografî
### Albûm
* *Mallî Dûnya* (2013)
* *ZRMA* (2015)

### Yekdar
* *Wtt* (2025)
* *Em katet baş* (2020)
* *Sultan* (2019)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Komsay li ser YouTube
* Komsay li ser Spotyfa yê

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Sineyê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Zanîngeha Razî

**Zanîngeha Razî** (, *Daneshgah-e Razi*) zanîngeheke giştî ye ku li Kirmaşanê, Îranê ye. Beşên Zanist û Endezyariyê yên dibistanê gelek mezûnên lîseyê yên Îranî û her weha gelek serîlêdanên dibistana mezûnî ji seranserê Îranê dikişînin ku piraniya wan ji parêzgehên rojavayî têne pejirandin. 

## Beş û fakulteyên zanîngehê
* Beşa Îlahiyatê
* Beşa Ziman û Wêjeya Farisî
* Beşa Ziman û Wêjeya Erebî
* Beşa Ziman û Wêjeya Îngilîzî
* Beşa Erdnîgariyê
* Beşa Lêkolînên Îslamî
* Beşa Hiqûq, Dîrok û Arkeolojiyê

## Çavkanî

Kategorî:Zanîngehên li Îranê
Çîxulk

**Çîxulk** an jî ney fluteke ku di muzîka rojhilata navîn da pir zêde girînge. Piranî ji çîxê tê çêkirin. Çîxulk 4.500-5.000 sal in bi berdewamî tê lê xistin û ev yek ji amûrên muzîkê yên herî kevn e ku hê jî tê lê xistin. Çîxulk bi piranî di performansên hêdî û yên ku aramiyê, nefsbiçûkîyê didin da tê dîtin. Hunermendên çîxulka re çîxulkvan tê gotin.

Çîxulk cara yekem ji aliyê sumeran ve li Mezopotamyayê hatiye bikaranîn. Li gorî berjengên (delîlên) herî kevn ên ku li ser vê amûrê li ber destên me ne, tê hezrkirin ku ji sala 3000 - 2800 b.z ê ve di nav civaka sumeran de çîxulk hatiye bikaranîn, çîxulkê herî kevn îro li Muzexaneya Zanîngeha Philadelphiayê li Amerîka tê pêşandan. Tê hezrkirin ku amûra çîxulk wê demê di merasîmên dînî de dihat bikaranîn.

## Etîmolojî
Ji çîx = (reed) + qulik = (holê)

## Çavkanî

Kategorî:Amûrên muzîkê
Gustavo Petro

**Gustavo Francisco Petro Urrego** yan jî **Gustavo Petro**, ( li
Ciénaga de Oro, Córdoba, Kolombiya) aborînas, siyasetmedar, gerîlayekî berê, senator û serokê hilbijartî yê Kolombiyayê ye. Gustavo Petro, Rodolfo Hernández Suarez di gera dengdayîna duyem a hilbijartinên serokatiya Kolombiyayê ya sala 2022an de di 19ê hezîranê de têk bir û bû serokê Kolombiyayê. Wî di hilbijartinên serokatiyê yên Kolombiyayê de herî zêde dengên ku her berbijarek ku heta niha wergirtiye, bidest xistiye.

Petro, di 17e saliya xwe de bûye endamê Tevgera 19ê Nîsanê ya Gerîllayê ku piştre derbasî Partiya Yekîtiya Demokratîk M-19 bû ku partiyeke siyasî ya ku di sala 1991an de jibo endamê Meclîsa Nûneran hatiye hilbijartin. Piştê hilbijartina parlamena Kolombiyayê ya sala 2006an de bi dengê herî zêdeyê duyemîn wekî endamê Partiya Demokratîk a Alternatîv (PDA) dibe senator. Di sala 2009an de, wî ji erka xwe îstifa kir ku di hilbijartinên serokatiya Kolombiyayê ya 2010an de bibe namzed û di vî hilbijartinê de bû çaremîn.

Piştî nakokiyên îdeolojîk bi serokên PDA re, wî tevgera Humane Colombia damezrand ku ji bo şaredariya Bogotá bibe namzed. Di 30yê cotmeh 2011an de di hilbijartinên herêmî de weku şaredarê Bogota hate hilbijartin û di 1ê çileya 2012an de dest bi karê xwe kir. Di sala 2013an de bi jibo xebatên wî yên di derbarê avhewayê yên di dema wezîfeya wî de "Rêberiya Avhewa û Bajêr" li seranserê cîhanê wergirtiye.

## Jînenîgarî
Petro li Ciénaga de Oro, li beşa Kordoba, di sala 1960an de ji dayik bûye. Dê û bavê wî cotkar in û bi eslê xwe îtalî ye. Petro bi baweriya xiristiyaniya katolîk mezin bûye û her çend wî hebûna Xwedê jî bipirse jî diyar kiriye ku dîtina wî ya Xwedê ji ber teolojiya rizgariyê heye.

Jibo pêşerojek baştir, malbata Petro biryar da û di salên 1970an de koçî bajarokê Zipaquiráyê ku li herêma navend a Kolombiyayê li bakurê Bogotáyê ye.

Petro di 17e saliya xwe de bû endamê Tevgera 19ê nîsanê û tevlî çalakiyan bû. Di 19ê avrêlê de Petro bû rêberê tevgerê û di sala 1981an de wekî ombudsmanê Zipaquirá û ji sala 1984an heta sala 1986an wekî endamê meclîsê hate hilbijartin.
### Gerîllatiya M-19yê
Di temenek ciwan de (dora 17e saliya xwe de) Petro bû endamê Tevgera 19ê Avrêlê (M-19) ku tevgerek rêxistina şoreşger a Kolombiyayê ye, di sala 1974an de li dijî Koalîsyona Eniyê piştî çalakiya sextekariyê di hilbijartinên 1970an de derketiye holê.

Di sala 1985an de Petro ji aliyê artêşê ve ji ber tawanbarkirina wergirtina neqanûnî ya çekan hate girtin.
### Perwerdehiya wî
Petro ji Zanîngeha Universidad Externado de Colombia dîplomeya xwe yê aboriyê stand û li Escuela Superior de Administración Pública (ESAP) dest bi xwendina lîsansa bilind kir. Paşê, wî bawernameya masterê di warê aborî de li Universidad Javeriana yê wergirt. Piştê demekê kurt Petro çû Belçîkayê û li Université catholique de Louvain di beşa Aborî û Mafên Mirovan de dest bi xwendina bilind kir û bi xwendina xwe ya doktorayê di rêveberiya giştî de li Zanîngeha Salamanca ya Spanyayê perwerdeya xwe berdewam kir.

## Çavkanî


Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kolombiyayî
Ekta Kaul

**Ekta Kaul** (jdb. 16 gulan 1987) model û lîstikvana televîzyonê ya hindî ye.

Ew herî baş bi ronîkirina rolên Sahiba di drama romantîk a Zee TV de *Rab Se Sohna Isshq*, Suhani di drama malbata Sony TV ya *Bade Acche Lagte Hain* û Riya di pêşandana navdar a Star Plus *Mere Angne Mein* de tê nasîn. Ew di pêşandana rastiya dansê de pêşbazek *Jhalak Dikhhla Jaa 6* bû.

Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Jinên hindistanî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên hindistanî
Plzeň

**Plzeň** (, ) bajarek li rojavayê Bohemyayê ye, paytexta herêma Pilsen. Ew li kombûna çemên Mže, Radbuza, Úhlava û Úslava ye, ku çemê Berounka jê derdikeve. Rûbera parêzgehê 137,65&nbsp;km², gelhe 168 733 (2022) e. Pilsen wekî bajarekî pîşesazî û bîra tê zanîn. Bajar di sala 1295 de hate damezrandin.

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Çekyayê
Ferda Çetin

**Ferda Çetin**, ( li Xarpêt, Baskîl) rojnemavan û koordînatorê weşanên nûçeyan ên televîzyonê ye ku bi eslê kurd e. Ferda Çetîn jiber zextên li ser rojname û rojnamevanên kurd di sala 1995an de ji Bakurê Kurdistanê koçê Ewropayê bûye.
## Jînenîgarî
Ferda Çetîn di sala 1960an de li navçeya Baskîl a bi ser Xarpêtê ve hatiye dinyayê. Di dema xebatên xwe yê rojnameya Özgür Ülkeyê de ew û bi hemî xebatkarên rojnameyê li Tirkiyeyê hatine binçavkirin û hatiye îşkencekirin. Piştî van zextan Çetîn di gulana sala 1995an de diçe Ewropayê û li Ewropayê di televîzyonên kurd wekî Med TV, Roj TV û Medya TVyê de dixebite.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamevanên kurd
Amed Dicle

**Amed Dicle** ( li Amedê) rojnamevan, pêşkêşvanê nûçeyan û rêveberê giştî ya weşanên nûçeyên televîzyonên kurd e.
## Jînenîgarî
Amed Dicle, di sala 1980an de li Amedê dinyayê. Di temenê ciwaniya xwe de çûye Ewropayê di televîzyonên wekê Roj TV û Nûçe TVyê pêşkêşvaniya nûçeyan û rêveberiya giştî weşana nûçeyan kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Rojnamevanên kurd
Ebas III

**Ebas III**, **Ebasê Sêyê** ( Çile 1732 - Reşemî 1740 ) (bi farisî : شاه عباس سوم ) kurê Şah Tahmasp II û Şahparî Begê xanedana Sefewî bû û ji 1732 heta 1736 padîşah bû. Şah)

Ebasê pitik di 7ê îlona 1732an de wek hikûmdarê Îranê hat tayînkirin. Nadir Xan, ku mîrê rastîn ê welêt bû, postên cîgirê dewletê û cîgirê şahê girt. Ebas III di adara 1736sn de, dema ku Nader Xan xwe wek Nadir Şah tac kir, ji kar hat avêtin. Ev yek dawiya fermî ya xanedana Sefewî nîşan dide. Ebas ji bo ku tev bavê xwe bibe di zindana Sabzewar a Xorasanê de hat şandin. Mohammed Hosein Tahmasp xeniqand, Ebas ciwan bi şûrê xwe birrî û birayê wî Esmaîl jî kuşt. Li gorî Michael Axworthy dîroka van bûyeran spekulatîv e, lê dibe ku ew di gulan an hezîrana 1739an de pêk hatine.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1732
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1740
Kategorî:Şahên sefewiyan
Yaqûbê kurê Ûzûn Hesen

**Yaqûb b. Ûzûn Hesen** (bi Farisî: یعقوب بن اوزون حسن) an jî **Ebû el-Mizafêr Yaqûb Behadûr Xan**, bi gelemperî wekî **Siltan Yaqûb** (bi farisî: سلطان یعقوب; azerî: *Sultan Yaqub* سلطان یعقوب) tê zanîn, mîrê aqqoyûniyan ji 1478 heta wefata wî di 24ê berfanbara 1490an de. Ew lawê Ûzûn Hesen bû û piştî mirina birayê xwe Siltan Xelîl bû mîrê xanedanê. Sinorên dewleta aqqoyûniyan di serdema wî de sabît man. Fezlallah Kûncî Îsfehanî di pirtûka xwe ya bi navê Alam-Aray-î Amînî de, wî wekî cîgirê hêja yê Uzun Hasan pesnê wî daye. Dîroknasên din jî pesnê Ya'qûb didin ku wî ji zanyar û helbestvanan re palpişt kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên zimanê azerî
Kategorî:Jidayikbûn 1464
Kategorî:Mirin 1490
Telefer (qeza)

thumb|Tel Afar (porteqalî) li parêzgeha Nînewayê
**Tel Afar** navçeyeke parêzgeha Neynewa ya Iraqê ye. Navenda îdarî ya wê bajarê Telafer e. Bajarên din Rabîa, Zummar û el-Ayadiya ne. Bi giranî tirkmenên iraqî dijîn, paşê jî hindikahiyên ereb û kurd in.

## Çavkanî

Kategorî:Parêzgeha Neynewayê