Berbir

[thumb|[Berbira solînan (*Saxifraga aizoides*)]]

**Berbir** (*Saxifraga*) navê çîneke riwekên famîleya berbiran *(Saxifragaceae)* e. Di vê çînê de bi qasî 450 heya 480 cure hene. Li ser hinekê endamên vê çînê gotûbêj hene, hin riweknas, hejmarê kêmtir nîşan didin. Berbirê herwiha navê xwe daye famîleyê jî. Navê vê çînê yê zanistiyê jî wekî yê kurdî, di wateya riweka berê, kevirê dibire de ye. *Saxum* = Ber, kevir, kemer û *frangere* = Birrîn.

Cureyên berbirê ji herêmên ji rûyê deryayê bilind û avhewaya wê sar e, hezdikin. Li Kurdistanê çend ji berbiran digihên ne diyar e, xebateke zanistî nîne. Li çiyayên Alpê dora 40 cure tên dîtin. Çend cure bo baxçevaniyê tên çandin. Herwiha hin cure jî tên xwarin, ji aliyê vîtamîna C ve dewlemend in.

## Systematik
[thumb|230px|[Berbira pelkuvark (*Saxifraga androsacea*).]]
[thumb|230px|[Berbira pelzerzeng (*Saxifraga aphylla*).]]
[thumb|230px|[Berbira cotkulîlk (*Saxifraga biflora*).]]
[thumb|230px|[Berbira kefzerkî (*Saxifraga bryoides*.]]
[thumb|230px|[Berbira keskeşîn (*Saxifraga caesia*).]]
[thumb|230px|[Berbira zûrorepo (*Saxifraga cernua*).]]
[thumb|230px|[Berbira pelmor (*Saxifraga oppositifolia*).]]
[thumb|230px|[Berbira çîmenê (*Saxifraga rosacea*).]]
[thumb|230px|''[Saxifraga taygetea*.]]
[[Wêne:Micranthes tolmiei 23141.jpg|thumb|230px|*Saxifraga tolmiei*.]]
[[Wêne:Saxifraga trifurcata a1.jpg|thumb|230px|*Saxifraga trifurcata*.]]
[[Wêne:Saxifraga umbrosa a3.jpg|thumb|230px|[[Berbira siyokî]] (*Saxifraga umbrosa*).]]
[[Wêne:Saxifraga wahlenbergii a1.jpg|thumb|230px|*Saxifraga wahlenbergii*.]]

Çîna berbiran li 12 beşan hatiye parvekirin:
* *Saxifraga* sect. *Ciliatae* Haw.: 220 cure, b.m. (bo mînak):
** *Saxifraga hirculus* L.
* *Saxifraga* sect. *Cymbalaria* Griseb.: 4 cure:
** *Saxifraga cymbalaria* L.
** *Saxifraga hederacea* L.
** *Saxifraga hederifolia* A.Rich.
** *Saxifraga sibthorpii* Boiss.
* *Saxifraga* sect. *Irregulares* Haw.: Bi qasî 14 cureyan:
** *Saxifraga cortusifolia* Sieb. & Zucc.
** *Saxifraga daqiaoensis* F.G.Wang & F.W.Xing
** *Saxifraga epiphylla* Gornall & H.Ohba
** *Saxifraga fortunei* Hook.f.
** *Saxifraga imparilis* Balf. f.
** *Saxifraga jingdonensis* H.Chuang
** *Saxifraga kwangsiensis* Chun & How in C.Z.Gao & G.Z.Li
** *Saxifraga mengtzeana* Engl. & Irmsch.
** *Saxifraga nipponica* Makino 
** *Saxifraga rufescens* Balf.f.
** *Saxifraga sendaica* Maxim.
** *Saxifraga serotina* Sipliv.
** *Saxifraga sichotensis* Gorovoj & N.S.Pavlova
** *Saxifraga stolonifera* Curt. 
* *Saxifraga* sect. *Heterisia* (A.M.Johnson) Small: Tenê cureyek:
** *Saxifraga mertensiana* Bong.
* *Saxifraga* sect. *Porphyrion* Tausch: Bi qasî 110 cureyan, b.m:
** *Saxifraga aizoides* L.
** *Saxifraga biflora* All.
** *Saxifraga burseriana* L.
** *Saxifraga caesia* L.
** *Saxifraga diapensioides* Bellardi
** *Saxifraga mutata* L.
** *Saxifraga oppositifolia* L.
** *Saxifraga retusa* Gouan
** *Saxifraga squarrosa* Sieber
** *Saxifraga tombeanensis* Boiss.
** *Saxifraga vandellii* Sternb.
* *Saxifraga* sect. *Ligulatae* Haw.: 11 cure:
** *Saxifraga callosa* Sm.
** *Saxifraga cartilaginea* Willd.
** *Saxifraga cochlearis* Rchb.
** *Saxifraga cotyledon* L.
** *Saxifraga crustata* Vest
** *Saxifraga hostii* Tausch
** *Saxifraga khiakensis* Holubec & Křivka
** *Saxifraga kolenatiana* Regel
** *Saxifraga longifolia* Lapeyr.
** *Saxifraga paniculata* Mill.
** *Saxifraga valdensis* DC.
* *Saxifraga* sect. *Trachyphyllum* (Gaudin) W.D.J.Koch: Bi qasî 27 cureyan, b.m.:
** *Saxifraga aspera* L.
** *Saxifraga bryoides* L.
* *Saxifraga* sect. *Gymnopera* D.Don: 4 cure:
** *Saxifraga cuneifolia* L.
** *Saxifraga hirsuta* L.
** *Saxifraga spathularis* Brot.
** *Saxifraga umbrosa* L.
* *Saxifraga* sect. *Cotylea* Tausch: 3 cure:
** *Saxifraga coriifolia* Sommier & Levier
** *Saxifraga rotundifolia* L.
** *Saxifraga taygetea* Boiss. & Heldr.
* *Saxifraga* sect. *Odontophyllae* Gornall: Tenê cureyek:
** *Saxifraga odontophylla* Wall.
* *Saxifraga* sect. *Mesogyne* Sternb.: 11 cure:
** *Saxifraga arctolitoralis* Jurtsev & V.V.Petrovsky
** *Saxifraga bracteata* D.Don
** *Saxifraga carpatica* Sternb. 
** *Saxifraga cernua* L. 
** *Saxifraga flexuosa* Sternb.
** *Saxifraga granulifera* Harry Smith
** *Saxifraga hyperborea* R.Br.
** *Saxifraga radiata* Small
** *Saxifraga rivularis* L.
** *Saxifraga sibirica* L.
** *Saxifraga yoshimurae* Miyabe & Tatew.
* *Saxifraga* sect. *Saxifraga*: Bi qasî 80 cureyan, b.m.:
** *Saxifraga adscendens* L.
** *Saxifraga androsacea* L.
** *Saxifraga aphylla* Sternb.
** *Saxifraga arachnoidea* Sternb.
** *Saxifraga bulbifera* L.
** *Saxifraga depressa* Sternb.
** *Saxifraga exarata* Vill.
** *Saxifraga facchinii* W.D.J.Koch
** *Saxifraga granulata* L.
** *Saxifraga pedemontana* All.
** *Saxifraga petraea* L.
** *Saxifraga presolanensis* Engler
** *Saxifraga rosacea* Moench
** *Saxifraga sedoides* L.
** *Saxifraga seguieri* Spreng.
** *Saxifraga tridactylites* L.

Van salên dawiyê, xebatên molekularbiyolojiyê *Micranthes* ji çînê hatie veqetandin:
* *Saxifraga* sect. *Merkianae* (Engl. & Irmsch.) Gornall: 2 cure:
** *Saxifraga merkii* Fisch. & Sternb.
** *Saxifraga tolmiei* Torr. & A.Gray
* *Saxifraga* sect. *Micranthes* (Haw.) D.Don: Bi qasî 70 cureyan, b.m.:
** *Saxifraga hieraciifolia* Waldst. & Kit.
** *Saxifraga nivalis* L.
** *Saxifraga stellaris* L.

=== Cureyên navdar ên berbirê ===
** [[Berbira solînan]], berbira devkaniyan (*Saxifraga aizoides*)
** [[Berbira hilhatî]] (*Saxifraga adscendens*)
** [[Berbira pelkuvark]] (*Saxifraga androsacea*)
** [[Berbira pelzerzeng]] (*Saxifraga aphylla*)
** [[Berbira tevnepîrê]], berbira konikê (*Saxifraga arachnoidea*)
** [[Berbira kanc]], berbira çols  (*Saxifraga aspera*)
** [[Berbira cotkulîlk]] (*Saxifraga biflora*)
** [[Berbira kefzerkî]] (*Saxifraga bryoides*)
** [[Berbira pîvazkî]] (*Saxifraga bulbifera*)
** [[Berbira Burser]] (*Saxifraga burseriana*)
** [[Berbira keskeşîn]] (*Saxifraga caesia*)
** [[Berbira pelziman]] (*Saxifraga callosa*)
** [[Berbira Karpatê]] (*Saxifraga carpatica*) 
** [[Berbira zûrorepo]] (*Saxifraga cernua*)
** [[Berbira pelkevçî]] (*Saxifraga cochlearis*)
** [[Bûka çiyê]] (*Saxifraga cotyledon*)
** [[Berbira qalikdar]] (*Saxifraga crustata*)
** [[Berbira pelkahûr]] (*Saxifraga cuneifolia*)
** *Saxifraga daqiaoensis*
** [[Berbira sêdiran]] (*Saxifraga depressa*)
** [[Balgeha nijdevan]], raxeya keleş (*Saxifraga cespitosa*)
** [[Balgeha nijdevan a Alpan]] (*Saxifraga diapensioides*)
** [[Berbira kevloşkî]] (*Saxifraga exarata*)
** [[Berbira Facchini]] (*Saxifraga facchinii*)
** *Saxifraga foliolosa*
** [[Berbira bihebik]] (*Saxifraga granulata*)
** [[Bazdivê]], şahîndivê (*Saxifraga hieraciifolia*)
** [[Berbira avevekê]] (*Saxifraga hirculus*)
** [[Berbira pûrtçort]] (*Saxifraga hirsuta*)
** [[Berbira Hohenwart]] (*Saxifraga hohenwartii*)
** [[Berbira Host]] (*Saxifraga hostii*):
*** [[Berbira resiyan]], berbira rhaetîk (*Saxifraga hostii* subsp. *rhaetica*)
** [[Berbira miskane]] (*Saxifraga moschata*)
** [[Berbira peldûz]] (*Saxifraga muscoides*)
** [[Berbira xîçan]] (*Saxifraga mutata*)
** [[Berbira berfê]] (*Saxifraga nivalis*)
** [[Berbira pelmor]] (*Saxifraga oppositifolia* L.):
*** [[Berbira Bodensee]] (*Saxifraga oppositifolia* subsp. *amphibia* (Sündermann) Braun-Blanquet)
** [[Berbira gûşîkî]] (*Saxifraga paniculata*)
** [[Berbira kevirgûşeyî]] (*Saxifraga paradoxa*)
** [[Berbira quntarê]], berbira geliyê (*Saxifraga pedemontana*)
** [[Berbira qelaçê]] (*Saxifraga petraea*)
** [[Berbira Presolana]] (*Saxifraga presolanensis*)
** [[Berbira kol]] (*Saxifraga retusa*)
** [[Berbira çîmenê]] (*Saxifraga rosacea*)
** [[Berbira pelglover]] (*Saxifraga rotundifolia*)
** [[Berbira Rudolph]] (*Saxifraga rudolphiana*)
** [[Berbira gola Comerê]] (*Saxifraga sedoides*)

=== Çavkanî ===
[http://www.saxifraga.org/ The Saxifraga Society. Li ser *Saxifraga*.]  (îngl.)

=== Li ser berbirê ===
* David Allardice Webb und R. J. Gornall: *Saxifrages of Europe, with notes on African, American and some Asiatic species*, London 1989
* Pan Jintang, Richard Gronall, Hideaki Ohda: *Saxifraga'' in Flora of China, Volume 8, Seite 280. Online. 

## Girêdanên derve
* Die österreichischen Arten mit Links zu Steckbriefen. (almanî)