open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Navenda Jîn ji bo Vejiyandina Kelepûra Belgenameyî û Rojnamevanî ya Kurdî

**Navenda Jîn ji bo Vejiyandina Kelepûra Belgenameyî û Rojnamevanî ya Kurdî** (bi soranî: *Binkey Jîn bo Bûjandinewey Kelepûrî Bellgenameyî u Rojnamewanîy Kurdî*, bi inglîzî: *Zheen Establishment for Revitalization of Kurdish Documentary and Journalistic Heritage*) yan **Navenda Belgandin û Lêkolînê Jîn** (bi soranî: *Binkey Bellgandin u Lêkollînewey Jîn*), yan jî bi kurtasî **Navenda Jîn**, navendeke arşîvî ya nehikumî ye ku di sala 2004an de li bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Herêma Kurdistanê li Îraqê) hate damezrandin.

## Armanca Navenda Jîn
# Afirandina sîstemeke elektronîk li ser tora înternetê ji bo parastina hemû materyalên ku ji aliyê Navendê ve hatine berhevkirin û pêşkêşî lêkolîneran;
# Çêkirina arşîveke mezin ji bo berhevkirin û birêxistina pirtûk, destnivîs, belge, kovar û rojnameyên kurdî, çavkaniyên kurdnasiyê û hemû berhemên dîrokî. Armanc ew e ku bi alîkariya Hikûmeta Herêma Kurdistanê navendeke parastina belge û destnivîsan û pirtûkxaneyeke niştimanî ya Herêma Kurdistanê werin damezrandin;
# Pêkanîna Projeya Ferhenga Kurdî ji bo amadekirina ferhenga herî berfireh a hemû zaravayên kurdî;
# Tomarkirina Dîroka Devkî li ser jiyan û bûyerên demên borî yên Kurdistanê û çêkirina wê projeya meydanî ya berfireh û berdewam;
# Vejandina bîranîna nifşa pêşîn a nivîskar û rewşenbîrên kurd, berhevkirina berhemên wan ên belavbûyî û lidarxistina semînerên zanistî yên derbarê şaheser û çalakiyên wan de;
# Wergerandina çavkaniyên zanistî yên derbarê dîroka herêmê û neteweyên cîran ên kurdan de;
# Wergerandina çavkaniyên kurdzanî û dîroka herêmê ji bo dewlemendkirina pirtûkxane û dîroka kurdî û peydakirina çavkaniyan;
# Arşîvkirina xebatên çandî, hunerî û civakî yên tevahiya salê li bajarên herêmê û organîzekirin û amadekirina wan di çarçoveya pirtûkên bîbliyografîk de;
# Bihêzkirina peywendiyên çandî û zanistî bi rêxistinên hikûmî û nehikûmî li Herêma Kurdistanê, Iraq û derveyî welêt re ji bo danûstandinên zanistî û projeyên hevbeş;
# Vekirina navendên lêkolînê yên osmanî û peydakirina çavkaniyên orijînal, di nav wan de pirtûk û belge, derbarê dîroka dewleta Osmanî de;
# Amadekirina pêrist û bîbliyografiyê ji bo pirtûk, destnivîs û rojnamegeriya kurdî, wek rênîşanderek ji bo çavkaniyên agahdarkirinê;
# Girîngiya bi pîşesaziya pirtûkan û karkirina bi weşanxaneyên din ên Kurdistanê re ji bo avakirina rêxistinekê ku hemû saziyan ji bo pêşxistina pîşeya berhemanîna pirtûkê bi hev re bicivîne û pêşangeh û çalakiyên hevbeş li hundir û derveyî Hikûmeta Herêma Kurdistanê pêk bîne.

## Wêne

Zheen Lib.jpg|Kitêbxaneya Navenda Jîn
Zheen AC meusem.jpg|Muzeya Navenda Jîn


## Çavkanî

Kategorî:Arşîvên Kurdistanê
Suryaniyên Sûriyê

**Suryaniyên Sûriyê** (bi suryanî: ܣܘܪ̈ܝܝܐ ܕܣܘܪܝܐ, erebî:  الآشوريون في سوريا) wek bi kesên **Asûrî** jî tên naskirin, kesên ku bi eslê xwe suryanî ne û li Sûrî jiyan dikin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Suryanî cara ewil fêrî zimanê xwe dibin., Hawar News Agency, îlon 2016)

Kategorî:Demografîkên Sûriyê
Kategorî:Diyaspora suryaniyan
Kategorî:Komên etnîk li Sûriyê

Kategorî:Suryanî
Simona Kollárová

**Simona Kollárová.**(jdb. 31'ê adarê 1992an li Šahy,Çekoslovakya) lîstikvaneke slovak e. Niha li Pragê li Fakûlteya Şanoyê ya Akademiya Hunerên Performansê dixwîne. Di sala 2014an de, ew beşdarî pêşbirka Miss Universe Slovakia bû, ku li wir sernavê Miss Media wergirt.

## Fîlmnîgarî

### Fîlm
* 2018: ''Vianočné želanie'' (princezná Michaela)

### Rêzefîlm
* 2008: ''Panelák''
* 2012: ''Rodinné prípady''
* 2017: ''Pravá tvár''
* 2018: ''Hotel''
* 2019: *[[Delukse]]*
* 2020: ''Nový život'' (Lea)
* 2021: *Ptáci na kolejích*
* 2022: ''Hranica'' (Petra)

### Vîdyoyên muzîkê
* 2015: *[[Adam Ďurica]] - Predpoveď počasia*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*

Kategorî:Aktrîsên slovak
Metanol

**Methanol** pêkhateyeke kîmyewî ya organîk û alkola alîfatîkî ya herî hêsan e, bi formula kîmyewî CH3OH (komeke metîlî ku bi komeke hîdroksîl ve girêdayî ye, bi gelemperî wekî MeOH tête kurtkirin). Ew şileyeke sivik, guhêzbar, bêreng û şewatbar e ku bi bîhneke alkolî ya diyar a mîna ya etanolê (alkola vexwarinê) ye.

Kategorî:Depokirina enerjiyê
Anu

**Anu** di Mîtolojiya Mezopotamyayê de xwedabanûya herî bilind ya esmanê ye. Hebandina wî piranî di nav qewmê Hurîyan de dihat dîtin ji ber vê yekê wek xwedabanûya mîtolojiya Hurîyan e. Lê çavkanîyên derheqê wî piranî di nav Hîtîtan de hat dîtin.

Ew di demên berê xulamtiya Xwedawend Alaluyê dikir. Alalu neh sal desthilatdarî kir. Dihat bawerkirin ku di nav wan neh salan de Anu lingên wî hembez dikir û ji bo destşûştina wî ji mesînê av dikir destê wî.

Piştî demekê Anu li hemberê Alaluyê serî rakir, û şer qewimî di nav wan her duyan. Alalu têk çû, Abu wî şand axên tarî.

## Çavkanî

Kategorî:Fikrê Xwedê
Kategorî:Keyên xwedawendan
Kategorî:Xweda
Kategorî:Xwedawendên hîtîtî
Kategorî:Xwedawendên hurî
Erdheja Şensiyê 1556

[thumb|Maleke ''[yaodong* a îro li Şensiyê (Çîn)]]
*'Erdheja Şensiyê**, anku **Erheja Shaanxiyê**, wek **Erdheja Mezin a Jiajingê*' jî tê naskirin (bi çînî: 嘉靖大地震 *Jiājìng Dàdìzhèn*), erdhejeke ku di serê sibê ya 23ê kanûna paşîn a sala 1556an de li [[Huaxian]], [[Şensî]] (Shaanxi) di dema [[xanedaniya Ming]] de qewimiye.

Piraniya niştecîhên li wir di şikeftên bi navê *yaodongan* de dijiyan yên ku di nav zinar û kevirên *loes'' de çêkirî bûn ku di dema erdhejê de hilweşiyan. Niştecihên herêmê ji ber ku erdhej ber sibê pêk tê, di hindurên şikeftan de di xew de bûn û di binê şikeftên hilweşî de dimînin. Texmînên nûjen ên mirina rasterast a ji ber erdhejê digihîje 100 hezar kesan û zêdetirî 700 hezar kes koçber bûne an ji ber birçîbûnê û ji ber nexweşiyan mirine. Li gorî tomarên împeratoriyê bi tevahî 830 hezar kes winda bûne. Erdheja Şensiyê erdheja herî kujer a tomarkirî ya di dîrokê de ye û yek ji karesatên xwezayî yên herî kujerên di dîroka Çînê de ye.

## Rewşa tektonîk
Huaxian di nav hewzeya Weihe de ye ku yek ji wan qadan e ku sinorên başûr û rojhilatê Bloka Ordosê pêk tîne. Li aliyê rojhilat hewze bi Pergala Riftê ya Şensiyê berdewam dike. Hewzeya Weihe di dema paleojenê de wekî bertekek bi dirêjkirina ber bi aliyên bakurê rojava û başûrê rojhilat ve derketiye holê. Piştre jî serdemek tektonîk a bêdeng di dema paleojena dereng de, hewzeyên riftê dîsa di neojenê de wekî bersivek dirêjkirina ber bi aliyên bakurê rojava û başûrê rojhilat ve çalak dibe û ev çalakî heya niha berdewam dike. Hewzeyên di Pergala Riftê ya Weihe-Shaanxi de bi şikestekên normal ên mezin ve têne dorpêç kirin ku bûne sedema erdhejên mezin ên dîrokî. Hewzeya Weihe xwedan geometrîyek giştî ya nîv-graben e ku bi şikestekên sereke yên kontrolê, wek Şikesteka Huashan û Şikesteka Qinling a Bakur ku sinorên başûr pêk tînin.

## Erdhej
Navenda erdhejê li geliyê Çemê Wei ya li parêzgeha Shaanxi, li nêzî Huaxian (niha navçeya Huazhou ya Weinan), Weinan û Huayin bû. Huaxian bi tevahî tê wêran kirin ku zêdetirî nîvê niştecihên bajêr jiyana xwe jidest didin û bi sed hezaran kes dimirin. Li Weinan û Huayinê jî rewş bi heman awayê bû ku li hinek deverên erdhejê bi kûrahiya 20 mêtreyê kûrahî di rûyê erdê de vebûn. Wêranî û mirin berbelav dibin ku erdhej bandor li cihên ku bi qasî 500 kîlomêtreyan dûrî navenda erdhejê dike. Di erdhejê di heman demê de dibe serdema şimitîna axê û ev jî bûye sedema mirinên zêde. Erdhej di dema serweriya qiral Jiajing ya Xanedaniya Ming de çêdibe. Ji ber vê yekê, di tomarên dîrokî yên Çînê de, ev erdhej bi gelemperî wekî Erdheja Mezin a Jiajing tê binav kirin. Di salnameyên Çînê de erdhej bi vî rengî hatiye vegotin:

Erdhejê zirarek mezin dide Daristana Stelên Kevirî. Ji 114 Nivîsên Kevirî yên Klasîk ên Kaicheng, 40 di erdhejê de şikestin. Zanyar Qîn Keda erdhejê jiyaye û hûrgilî yên tomar kiriye. Yek encamek ku wî derxist ev bû ku "di destpêka erdhejê de divê mirov ji hindurê malê dernekevin derve. Tenê xwe çok bikin û li bendê bin.

## Çavkanî

Kategorî:Erdhejên li Çînê
Kategorî:Erdhejên 1550î
Kategorî:1556 li Çînê
Tenkê sekinî yê dulêvî yê bilerz

**Tenkê sekinî yê dulêvî yê bilerz**, ango [p], konsonanteke dulêvî ya bilerz e.

Kategorî:Tenkên dulêvî
Kategorî:Tenkên sekinî
Vekirî

**Vekirî** cureyekî govenda kurdî ya Erzîromê, Mûşê, Wanê, Qersê û Çewlîgê ye.

Di govenda Vekirî de, herdû ling sê caran li ser paniyan hilbipekîne, di heman demê de pêwîst e ku çok sê caran nîv were xwarê. Bi van herdû tevgeran ger girikê piyan jî were reqisandin.

Govenda Vekirî hema hema wekhevê govenda Dûzo ya ji aliyê herêma Rihayê ye.

## Mijarên têkildar
* Govend

Kategorî:Govend
Hêreş Kevlar

**Hêreş Kevlar**, **Heresh Kevlar** (jdb. 4 gulan 1994 li Zaxo, Herêma Kurdistanê, Îraq) siyasetnas, dîzaynerê xişiran, bazirganekî kurd ê ku hemwelatiyê Norwêcê ye.

Berê gemşevanê profesyonel bû, bi navê Heresh Kurdi, li Norwêc û welatên dî yên Ewropayê gemşe dikir.

## Redkirina deh milyon dolaran
Dema Kevlar gemşevan bû, bazirganekî dewlemend ê îraqî 10 milyon dolarên amerîkî pêşkêşkirin bo Kevlar da ku alaya Kurdistanê rake û pêşve yê Iraqê bilind bike. Kevlarî 10 milyon red kirin, got: "Ez alayê Kurdistanê nafiroşim bi 10 milyonan".

## Çavkanî

Kategorî:Bazirgan
Kategorî:Gemşa profesyonel
Kategorî:Jidayikbûn 1994
Kategorî:Kurdên Norwêcê
Kategorî:Norwêcî
Ÿ (tîp)

**Ÿ** (bixwîne: *ÿê*) nîşankeke ku ji bo dengê x yê cuda tê bikaranîn. Ev ne tîpeke serbixwe ye û di alfabeyê de cih nagirê. Sebeba vê ew e bê bêhtir di peyvên ji zimanên din de heye.

Celadet Alî Bedirxan di Hawarê da vê nîşankê pêşniyar dike û bi kar tîne. Ev herf bo dengê /ʕ/ ku di alfabeya erebî da bi herfa  ع  (ÿeyn) tê nivîsandin, tê bikaranîn.

## Girdek û hûrdek

Kategorî:Tîpên latînî
Nalçixan

**Nalçixan** (, , , ) gund û taxeke Xelîliyê ya bajarê Rihayê ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Rihayê
Kategorî:Taxên Xelîliyê
Atropos

**Atropos** di mîtolojiya yewnanî de sê moîrayan yekê ye. Ew di nav moîrayan de mirin û ecelê temsîl dike. Wateya navê wê *bê veger* e. Agahiyên derheqê malbata wê ne zelal e. Hin berheman de ew keça Nîksê ye,  yên din de ew keça Zeus û yên Temîsê ye.

## Mijarên têkildar
* Moîra
* Kloto
* Laxesîs

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Brontês

**Brontês** yek ji kîklopên mîtolojiya yewnanî ye. Ew jî wek yên din zarokê Ûranos û yên Gaîayê ye, di nav eniya wî de yek çav heye. Wateya navê wî "qurînker" an go "gure gura"  ye.

## Mijarên têkildar
* Kîklop
* Argês
* Steropês

## Çavkanî

Kategorî:Kîklopên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Beyro, Xinûs

**Beyro**, **Bayro** (, , ), gundekî bi ser navenda Xinûsa parêzgeha Erzîromê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xinûsê
Kategorî:Xinûs
Psîxê

thumb|Psîxê derîyê baxçeya Erosê vedîke
**Psîxê** (Yewnaniya kevn: Ψυχη ) di mîtolojîya yewnanî de hevjina Erosê ye. Wateya navê wî giyan e. Ew di hûnera demên kevnar de piranî ba Erosê, bi baskên pirpirokê dihat teswîrkirin.

### Çîroka Wê
Psîxê demên ku mêran dest ji xwedawendan berdan û nêzîkê jinan bûn dotmîreke pir bedew bû. Afrodîtêyê ji wê eqisî û ferman da Eros ku Psîxê evîndarê zilamê herî sik bibe, lê Eros li şûna fermana diya xwe evîndarê wê bû û wê bir qesra xwe ya veşartî. Eros nasnameya xwe ya rastîn veşart û ji Psîxêyê re got ku divê tu carî li rûyê wî nenihêre. Her şev Eros û dotmîr li wê cihê veşartî diatin ba hev, lê dotmîr nizaniya li kê ye. Xwişkên Psîxêyê yên çavnebar, ew xapandin û dotmîr nêrî rûyê Erosê. Eros gelek jê acîz bû û soxiyê dotmîr ji aliyê Erosê hat berdan. Psîxê ji bo evîna xwe ya winda li cîhanê geriya û di dawiyê de kete xizmeta Afrodîtê. Afrodîtê peywirên ku ne çêbûna wan ne gengaz da Psîxêyê. Dawiya wan peywiran di dinyaya binerdî bû. Psîxê û Eros pişt re gihane hev û zewicîn. Bi dawetekê bi tevlêbûna hemî nemiran hatin zewicandin.

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Eros
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Skîla

**Skîla** (Yewnaniya kevn: Σκυλλα, *Skylla*) di mîtolojiya yewnanî de canewarek e. Wateya navê wê *perçiqandin* e. Serê wê jîn dûvê wê masî û di nava bedena wî şeş serên segê hene.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Zarokên Apolon
Pîroz (rapper)

**Muhammed Kırca** bi navê qonaxê **Pîroz** (jdb. 24ê sibatê 1993an li navçeya Misirc, parêzgehekê Sêrt, Bakurê Kurdistanê), rapperekî kurd e. Berê navê **Reqso** bi kar anîbû.

## Jînenîgarî
Kırca li navçêya Sêrtê ya Bakurê Kurdistanê ji dayik bûye. Pîroz, ê ku li Stembolê dijî, eleqeya xwe ya bi muzîka rapê re bi guhdarkirina Serhadoyê ya rapa kurdî dît.

Ji bilî rapa kurdî, di rapa tirkî de jî ji rapperên wekî Ceza, Sagopa Kajmer, Ezhel û Gazapizm jî îlham girtiye. Heman tişt ji Serhado. Cara ewil bi gotina stranên “Lexê” û “Bîreşine” tê naskirin.

Ji Partiya Çep a Kesk re jî bi Sîmyager û Ronî Artin re strana 'Hatin Em' got.

## Dîskografi
* Lexê
* Hatin em (ft. Sîmyager, Ronî Artin)
* Bîreşine
* Awaz
* Lao
* Diherike
* Nazdar
* Bikutime We
* Dildar
* Jiyan
* Jiyan II
* Biji Hezkirin
* Mesele (ft. Çepo)

## Çavkanî

Kategorî:Rapvanên kurd
Kejoo Beats

**Mehmet Yıldırım** an bi navê qonaxê **Kejoo Beats** (jdb.  li parêzgeha Îdîr, Bakurê Kurdistanê), DJ û çêkerê muzîka kurd.

## Jînenîgarî
Yıldırım di sala 1998an de li parêzgeha Îdirê ya Bakurê Kurdistanê ji dayik bûye. Muzîka kurdî bi taybetî bi Şakiro re eleqeyeke mezin kişand. Wî di sala 2019 de li ser kanala xwe ya YouTube-ê hin proje weşandin. Projeyên wî bi çêkerên kurd Sero Produktion û AslanBeatz re hene. Di nav muzîka tirkî de û herwiha muzîka kurdî jî heye.

## Dîskografî
**Albûm**
* Narko (Bi Sero Production) (2022)
* Bîçuka mîn (2021)

*

## Çavkanî
Îlîtiya

**Îlîtiya** di mîtolojiya yewnanî de xwedawenda pîrik an go ebe ye. Keça Zeus û yên Hêrayê ye. Çaxê jin dizan ew ji wan re mijûl dibû.

Piranî dilsoziya diya xwe Hêrayê tê naskirin. Tu car ji gotinên diya xwe dernediket. Hewl dida ku asteng bibe zarokên Zeusê yên xwînheram.

## Çavkanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Xwedabanûyên tenduristiyê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Epîmêteûs

**Epîmêteûs** (Yewnaniya kevn: Επιμηθευς) di mîtolojiya yewnanî de birayê Atlas û Promêteûsê ye. Ew ji çar zarokên Îapetos û Klîmenêyê ye. Heman demê de ew mêrê Pandorayê ye jî. Wateya navê wî *pişt re tê bîra wî* ye.
220x124px|thumb|rast|Pandora dîyarî dide Epîmêteûs

Ew jî wek zarokê Iapetosê her tim serhildêrê Xwedawendên Olîmpîyê ye û her tim bextê reş pêsîra wî bernedaye. Taybetiyên wî yên herî zanîn ew e ku ew her tim şîretan bîr dike, karên xwe bê hizr çêdike. Hêsîodos wî *Epîmêteûsa mejî belaw* bi nav kiriye.

## Mîta Wî
### Afirandina Faniyan
Piştî mirov û ajal ji bin axê derketin ji dinyayê ne amade bûn. Divê ew bihatana xemilandin ji bo hewcehiyên dinyayê. Hinekan re pirç, hinekan re bask, hinekan re çermên stûr lazim bû. Ev peywira xemilandina faniyan dane Promêteûs û Epîmêteûsê. Epîmêteûs gote birayê xwe ez ê kêmasiyên wan biqedênim tu jî were kontrol bike. Epîmêteûs wek hewcedariya wan hinekan re hêz da, hinekan re çek da, ji bo parastina wan çareyan dît. Xwezayê pir xweş xemiland.

Her tiştî baş dixûyiya lê Epîmêteûs xemilandina mirovan ji bîr kiribû. Mirov ne pêxwas, tazî û bi çengên bê hêz bûn. Epîmêteûs şaş mabû, birayê wî Promêteûs hat kontrolê. Mirov ne hatibûn xemilandin û demê derketbûna wan jî nêzîk bibû. Promêteûs vê yekê qebûl nekir ji kargeha Hêfestosê agirê ji bo mirovan dizî. 

### Pandora û Epîmêteûs

Piştî dizîna agirê ji bo mirovan Zeus gelek aciz bû, ji bo hêzên mirovan dîsa kêm bike fermana çêkirina Pandorayê da. Xwedawend li aliyê Pandorayê kom bûn, taybetiyan û zînetan dane wê. Hermês wê bir Epîmêteûsê.

Promêteûs birayê xwe re şîretan kiribû, gotibû *tu caran diyariyên xwedawendan qebûl neke* lê Epîmêteûsê hişsivik vê yekê bîr kir, Pandorayê qebûl kir. Pandorayê elbika xwe vekir, hemû nexweşî û xirabî belawê di nav mirovan bû.

Keçekî Pandora û Epîmêteûsê çêbû, navê wê Pîrra bû. Li gorî hinek nivîskaran faniya yekem Pîrra ye. 

## Çavkanî

Kategorî:Pandora
Kategorî:Xwedayên yewnanî
Kategorî:Zarokên Iapetos
Goma Bedîrxan

**Goma Bedirxan** (, , bi tirkî: *Sultanlı*) gundekî Xinûsê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xinûsê
Kategorî:Xinûs
Erato

**Erato** (yewnanî: Ἐρατώ ) ji neh muzan yekê ye. Ew jî wek xwişkên xwe keça Zeus û yên Mnêmosînêyê ye. Muza helbestên lîrîk e. Di dînê Yewnanistana kevnare de û Mîtolojiya yewnanî de dihat bawerkirin ku îlhamên derheqê lîrîk de ji wê tê.220x124px|thumb|rast|Erato

## Mijarên têkildar
* Muz

## Çavkanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Iapetos

**Iapetos** (yewnanî: Ιαπετος) di mîtolojiya yewnanî de tîtanek e. Kurê Ûranos û yên Gaîayê ye.

Ew bavê çar neyarê Zeusê ye. Klîmenêyê re zewicî. Her yekî mijarê çar mîtan çar kurê wan çêbû. Ew Atlas, Menoitios, Promêteûs û Epîmêteûs bûn.

Piştî Şerê tîtanan Iapetos jî wek tîtanên din li Tartarosê hate hepskirin.

## Binemal

## Çavkanî

Kategorî:Xwedayên yewnanî
Tîbet

**Tîbet** erdê pîroz ê Budîstanê li Asyaya Navîn e.

Gotina Tîbet him ji bo hemû erdnigarê tîbetî, him jî ji bo Herêma Otonom a Tîbetê tê bikaranîn, ya ku piştî dagirkirina herêmê ji aliyê Komara Gel a Çînê ve di sala 1965an de wek îdariyeke siyasî hatibû avakirin. Herêma Otonom a Tîbetê ji niviya herêma çandî ya tîbetan pêk tê û di nava başûrê Tîbetê disekine. Herêmên bakûr û rojhilata erdnigarê tîbetî di nava eyaletên Qinghai, Gansu, Sichuaan û Yunnan de hatine parvekirin. Wextê ku di zimanê çînî de behsa Tîbetê (, bi tîbetî: བོད་ལྗོངས, *།bod ljongs*) tê kirin, gotina 'Tîbet' hertim weke şûna Herêma Otonom a Tîbetê tê bikaranîn. Di zimanê tîbetî de jî ev gotin tenê ji bo herêma serbixwe (bêyî herêmên rojhilat ên tîbetî Amdo û Kham) tê bikaranîn. Heger qala hemû erdnigariya tîbetî tê kirin, divê gotina *bod çen* (Tîbeta Mezin) bê bikaranîn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Asyaya Navendî
Kategorî:Asyaya Rojhilat
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Herêmên Çînê
Xwendekar

thumb|Telebeyên kurd di mektebeke kurdî de kitêbên kurdî dixwînin
**Xwendekar,** **telebe,** **qutabî**, an jî **şagirt** ev kes in ku di mektebekê yan jî kursekê de beşdarî dersan dibin û tehsîlê distînin.

Tehsîla destpêkî di piraniya welatên cîhanê de mecbûrî ye. Loma piraniya mirovan qismekî mezin a jiyana xwe wekî telebeyekî di sîstema tehsîlê ya resmî de derbas dikin.

## Etîmolojî
Kelîmeya *telebe* ji kelîmeya  ya erebî tê ku tê maneya *ê ku teleb dike, şagirdên medreseyê*. Di nav xelkê de bi berbelavî tê bikaranîn. Li gorî Ferhenga Kurdî- Îngilîzî ya ferhengvanê amerîkî Michael L. Chyet kelîmeya *xwendekar* neolojîzmekê (kelîmeyeke çêkirî) ye ku ji lêkera *xwendin* û paşgira *-kar* hatiye çêkirin. Kelîmeya *qutabî* ji kelîmeya  ya soranî tê ku ew jî bi eslê xwe ji kelîmeya  ya erebî tê ku tê maneya "Mekteba Quranê". *Şagirt* an jî *şagird* ji kelîmeya  ya farisî tê ku tê maneya *telebe*.

## Roja Telebeyan a Navmiletî

17ê çiriya paşîn wekî Roja Telebeyan a Navmiletî tê qebûlkirin ku salvegera êrîşa naziyan di 1939an de li ser Zanîngeha Pragê piştî protestoyên telebeyan ên li dijî dagirkeriya Almanyayê ya Çekoslovakyayê tê bibîranîn. Di 17ê çiriya paşîn de almanan hemû unîversîte û kolejên çekî girtibûn, zêdetirî 1200 telebeyan şandibûn kampên komkirinê yên naziyan, û neh serokên telebeyan hatibûn darvekirin.

## Çavkanî

## Bîbliyografî
* 
* 

## Girêdanên derve
*
Euterpê

**Euterpê** (yewnanî: Εὐτέρπη) yek ji muzan e. Ew wek muza muzîkê tê naskirin. Di serê wê de bi taca gulan û destê wê de bi flûtê tê teswîrkirin. Beşdarî dewet û cejnan dibe û kêfxweşî dide dor. Wateya navê wê *xweşî tênî* ye. Ew di nav xêlê Dionîsos de jî cih girtiye.

## Mijarên têkildar
* Muz

## Çavkanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Kurên Zeus
Antînomî

**Antînomî** yan jî **berhevdan** têgeheke ku tê wateya nelihevhatina rastîn yan jî nelihevhatina eşkere yê du qanûnên bi hev re. Têgeh ji bo ku di mantiq û epîstemolojiyê de tê bikar anîn û bi gelemperî ji bo danasîna paradoksek an nakokîyek ku bêçareser e tê bikar anîn. Di heman demê de antînomî destnîşana du pêşniyarên dike ku di heman demê de û di heman astê de derbasdar in û ka dikevin şûna hev an na.

Gelek mînakên antînomiyê hene ku gotineke xwe-berevajiyê wek "Rastiya mutleq tune" dikare wekî antînomiyê were dîtin ji ber ku ev gotin bi serê xwe wekî rastiyek mutleq destnîşan dike û ji ber vê yekê di vegotina xwe de her rastiyê xwe înkar dike. Ew jî ne hewce ye ku paradoksek e. Paradoksek wek "ev hevok derew e" jî dikare wekî antînomî were hesibandin; Di vê rewşê de, ji bo ku hevok rast be, divê ew xelet be.

## Bikaranîna Immanuel Kant
Peyv di felsefeya Immanuel Kant (1724-1804) de girîngiyek taybetî wergirtiye ku ew ji bo danasîna encamên wekhev aqilane lê nakok ên sepandina kategorî an pîvanên aqil ên ku li gerdûna têgihîştinê an ezmûna aqilmend (diyarde) li ser gerdûna ramana pak vedihewîne bikar aniye. Aqilê ceribandinî li vir nikare rola damezrandina heqîqetên rasyonel bilîze ji ber ku ew ji ezmûna gengaz derbas dibe û li qada tiştê ku jê derbas dibe tê sepandin.

Li gorî Kant çar antînomiyên ku hene ev in:

* sinorkirina gerdûnê di warê cih û demê de
* teoriya ku hemî yekperçe ji atomên ku ku nayên perçekirî pêk tê (ku bi rastî tiştek wiha tineye)
* pirsgirêka îradeya azad ku bi sedemîtîya gerdûnî re têkildar e
* hebûna heyîneke gerdûnî
Di her antînomiyeke de tezek bi antîtezekê re tê berevajîkirin. Mînak: di antînomiya yekem de, Kant teza ku divê destpêkek dem hebe îsbat dike û destnîşan dike ku ger dem destpêk tunebûya, wê demê bêdawîbûnek dê heya dema niha derbas bibûya. Ev nakokîyek eşkere ye ji ber ku bêdawî, bi pênaseyê, bi "senteza li pey hev" nikare were temam kirin - lêbelê tenê sentezek wisa dawîn dê ji hêla nêrîna ku dem bêdawî ye hewce bike; ji ber vê yekê teza nû tê îsbat kirin. Piştre ew antîtezê îspat dike ku dem destpêk tine ye, bi vê yekê nîşan dide ku ger destpêkek dem hebûya, wê demê divê "dema vala" ya ku dem jê derketibûya. Ji ber vê sedemê (ji bo Kant) ev yek nehevgirtî ye: Ji ber ku di vê valahiya pêşdemiyê de, bi neçarî dem derbas nabe, wê gavê guheztinek çênabe û ji ber vê yekê tiştek (dem tê de) qet nabe: ji ber vê yekê dijberî tê îsbat kirin. Aqil ji her delîlek re wekhev îdîa dike, ji ber ku ew herdu jî rast in, ji ber vê yekê divê pirsa sinorên demê bêmane were hesibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Têgînên felsefeyê
Galateia

220x124px|thumb|rast
**Galateia** () di mîtolojiya yewnanî yek ji Nêrêîdan e. Wateya navê wê şîr û sipî ye. Piranî di çîrokên şivanan de cih digire. Keça Nêreûs e.

Kategorî:Jin di mîtolojiya yewnanî de
Sersala korêyiyan

**Seollal** () cejn û festîvalek kevneşopî ya korêyî û betlaneya neteweyî ye ku roja yekem a salnameya *lunisolar* (heyvrojê) tê pîrozkirin. Ew yek ji girîngtirîn cejnên kevneşopî yên ji bo Korêya etnîkî ye, ku hem li Korêya Bakur û Korêya Başûr û hem jî li dîasporaya korêyî li çaraliyê cîhanê tê pîrozkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Cejn
Kategorî:Cejnên Asyayê
Kategorî:Korê
Boca Raton, Florîda

**Boca Raton** bajarekî li Palm Beach County, Florîda ye. Ev 23emîn bajarê herî mezin li Florîdayê. Boca Raton 45 kîlometre bakur ji Miami ye.

## Demografîk

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Downtown Boca (Bajarê Boca)
* Greater Boca Raton Chamber of Commerce (Cîhê Bazirganiyê ya Boca Raton ya Mezin) 
* 
* 

Kategorî:Bajarên Florîdayê
Meceran

**Meceran** (, , , bi erebî: *Elmeric*, "çirav"; ) mehelle û gundekî Xelîliyê ya bajarê Rihayê ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Taxên Xelîliyê
Havîn Funda Saç

**Havîn Funda Saç** (jdb. 23ê çiriya pêşîn a 1984an li Albistan, Mereş, Bakurê Kurdistanê) lîstikvaneke kurd e.

Di sala 2006an de li Zanîngeha Stembolê, Fakûlteya Ragihandinê, Beşa Radyo, Televîzyon û Sînemayê mezûn bûye. Li Şanoya Şaredariya Kartalê 2 sal lîstikvanî û 2 salan jî şanogerî xwendiye. Di sala 2008an de di fîlma *Bahoz* de karaktera Rojda û di sala 2009an de di fîlma *Deli Deli Olma* de rola Esme lîstiye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1984
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Girê Keçel

**Girê Keçel** () şûnwareke arkeolojîk li Rihayê ye. Şûnwar nêzîkî Girê Mirazan e û arkeologan li wir jî kevirên bi şiklê T-yê dîtine. Li gorî *Daily Sabah*, "Di kolandinê de 250 obelîskên ku fîgurên heywanan li ser wan hene" heta 2020an hatine dîtin.

Cih li nêzîkî gundê Vankukê bi ser Aldûşê ve ye û bi qasî 46 kîlometreyan li rojhilatê Girê Mirazan e, ku pir caran jê re şûnwara xwişka wê tê gotin.

## Galerî

Wêne:Girê_Keçel.jpg
Wêne:Girê_Keçel7.jpg
Wêne:Girê_Keçel9.jpg
Wêne:Girê_Keçel10.jpg
Wêne:Girê_Keçel11.jpg


## Çavkanî

Kategorî:Riha
Kimsoran, Xinûs

**Kimsoran** (, ) gundekî giredayê navçe Xinûsa bi ser Erzîromê ve ye.
Gundî kurdên zaza ne û zazakî qise dikin.

Gundî bi piranî elewî ne hindik sunî jî tê de hene.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xinûsê
Mele Evdilayê Timoqî

**Abdullah Beğik**, ku bi navê **Mele Evdilayê Timoqî** tê nasîn, xebatkar, mele, alim û îmamekî kurd bû ku di salên dawî yên jiyana xwe de bi Abdullah Ocalan re têkildar bû. Navê **Seyda** de ji aliyê dildarên xwe ve jê re bûye û niha jî tê.

## Jiyan
Timoqî di sala 1889an de li gundê Timoqê hatiye dinyayê. Di medreseyê de xwendiye û heta ku di sala 1923’an de Tirkiye ava bûye, jiyaneke asayî jiyaye. Ji ber ku gelek caran li dijî wan serî hildaye, gelek caran bûye hedefa êrîşên dewleta Tirk û bi zimanê Kurdî dayîna xutbeyan û redkirina netewperestiya Tirk di mizgeftan de. xizmet kirin. Ji ber Qanûna Paşnavê ya sala 1934'an, bi qanûnî mecbûr mabû ku paşnavê Begîk bigirta, her çend wî nehişt ku xwe bi wî paşnavî bide nasîn. Beriya sala 1940’î gelek caran hate girtin û îşkencekirin û piştî her darbeya 1960, 1971 û 1980’î ​​hate girtin. Paşê baskê HRK'ê yê PKK'ê gihişte herêma Kozlûkê ku Tîmoqî lê dima. Li gel ku ji ber doktrîn û îdeolojiya wan bi PKK’ê re di nava nakokiyan de bû jî, hewldanên wan ên ji bo Kurdistanê bilind nirxand û ji Tirkiyeyê gelek çêtir dinirxand û ji ber vê yekê di mala xwe de ji bo çekdaran sitargehek pêşkêş kir. Piştî demekê hêzên Tirk bi awayekî rasthatinî dema Tîmoqî ne amade bû avêtin ser malekê. Timoqî di sala 1985an de yekser sînorê Kurdistana Sûriyê derbas kir, û li wir bi cih bû dema ku carinan serdana Geliyê Beqayê dikir. Bi rojan di Akademiya Mahsûm Korkmaz de jiya, her tim ji aliyê şervan û pêşengên PKK'ê ve gelekî bi rûmet bû. Bi Abdullah Öcalan re nêz dibe û dibe şîretkarê wî. Der barê Îslamê de jî dersên Ocalan da. Di 2'ê Sibata 1992'an de di 102 an jî 103 saliya xwe de li nexweşxaneyeke Hesekê jiyana xwe ji dest da û li wir hat veşartin. 6 kur û 5 keçên wî hebûn.

Ew doza Kurdistaneke serbixwe dikir, ne ji bo baştirkirina halê kurdan wek hemwelatiyên tirk, ne jî ji bo vegerandina Împeratoriya Osmanî. Berî mirina xwe, wî ji Abdullah Öcalan re gotibû ku ew dixwaze "hinekî bêtir bijî û Kurdistana serbixwe bibîne", ku Öcalan jê re piştrast kir ku serxwebûna Kurdistanê nêzîk e. Di merasîma oxirkirina Tîmoqî de, Öcalan ew wek “serpêhatiya serxwebûnê” bi nav kir û ji çekdarên Kurd xwest ku serkeftinên xwe yên paşerojê diyarî Tîmoqî bikin û piştî avakirina Kurdistanê Tîmoqî bi bîr bînin. Öcalan paşê jî got ku "Ew mirovekî pir bedew bû ku rihê xwe bi paqijî parastiye, nekete nava qirêjiya ku Komara Tirkiyeyê ye û tev li nirxên wan ên qirêj ên Îslamê nebû." netewperestî di nava Îslamê de, her wiha Tirkkirina Îslamê ku ji aliyê Diyanetê ve hat kirin. Ocalan dema behsa Tîmoqî kir jî got, "Ez bawer nakim mezinekî ku ez bi qasî wî jê hez dikim hebe." Ji ber ku Tîmoqî di salên xwe yên dawî de lawaz bû, Ocalan dihat mala wî ku nimêja xwe jê re deyne.

Şaredariya Êlihê ya bi pêşengiya Kurdan, piştî ku navê Tîmoqî li parka giştî ya mezin a 2 hezar û 500 donim a li Taxa Yeşîltepe ya Êlihê danî, li Tirkiyeyê bû sedema nîqaşan.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Jidayikbûn 1889
Kategorî:Mirin 1992
Neolojîzm

Di zimannasiyê de **neolojîzm** her terim û peyva nisbeten nû û îzole ye ku êdî populer bûye û hêdî hêdî di zimanê rojane de jî tê qebûlkirin. Ji bo ku peyvek wekî neolojîzmekê were qebûlkirin divê di ferhengekê de were weşandin.

Neolojizm aliyeke  ye, yanî fenomenên zimanî ne ku terim û maneyên nû dixe lûgata zimanekî. Lêkolînên zimannasiyê prosesa çêkirina peyvan wisa rêz dikin:  () ev peyv ne ku ji bo minasebetekê tê çêkirin û dibe ku zêde populer nebin;  ev peyv ne ku tenê di nav komeke biçûk de tên bikaranîn; *prelojîzm* ev peyv ne ku her diçe zêdetir tên bikaranîn lê dîsa jî ne gelek zêde ye; û *neolojîzm* ev peyv ne ku ji aliyê saziyên civakî ve hatine qebûlkirin an nasîn.

Neolojîzm bi giştî bi guherînên di kultur û teknolojiyê de çêdibin. Nimûneyên populer ên neolojîzmê di zanist, honak (xisusen honaka zanistî), fîlm û televîzyon, edebiyat, jargon, zimannasî, hunerên dîtbarî, û kultura populer de tên dîtin.

Di nav nimûneyên kevn ên neolojîzman de *[[lazer]]* (1960) ji herfên yekem ên *Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation* û *[[robot]]* (1941) ji lîstika tiyatroyê ya nivîskarê çekî Karel Čapek a bi navê *R.U.R (Rossumovi Univerzální Roboti)* hene.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Leksîkolojî
Kategorî:Termînolojî
Dugurî

Duguî: Gundêk ji gundên Bakur Shingal (
(Al shamal ) , dekvêt bakur shamal da .
Ji li bakûr ve çiya shingal , ji li rojahalt ve navçya sinun , ji li rojava ve gundê gohbal , pirin vê gundî sîmoqën
Xîron

[thumb|rast|[Apolon, Xîron û Esklepios li ser freskeke sedsala yekem b.z. (Muzeya Arkeolojiyê ya Napoliyê)]]
**Xîron**, **Xeîron** () mîtolojiya yewnanî de navê hespmêr (sentor) a herî mezin û ya herî navdar e. Ew jî wek qewmê xwe nîvê bedena wî mêr yên mayî hesp e. Ji xeynî qewmê xwe ew kurê Fîlîra û Kronos, zirbirayê Zeus e. Kronos ji bo ku Fîlîrayê re ganê bike kete şiklê hespekî ji ber vê yekê şiklê Xîronê nîv mirov nîv hesp e.
Wateya navê wî destê ṣareza ye, peyva *xîrourgos* (cerrah) jî ji navê wî re têkildar e.

## Serpêhatiyên wî
Xîron qebîleyeke teselyayî ya mêrên nîvhesp. Dema ku têkilîyên cinsî yên Kronos bi Nîmfê Fîlîra re ji hêla Rea ve hate qutkirin, Kronos xwe veguherand hespek da ku ji ber çavan xilas bibe û netîce ev kurê duṣikl peyda bû.

Hespmêrên din ji hêla ewrê Nefelê ve li quntarên Çiyayê Pelionê li Magnesiayê ku ji hêla keçên Xîron ve hatin peydakirin.

Xîron mamosteyeke navdar bû. Ew aqilmendê pir lehengan ku di nav wan de ji Argonatan Îason û Pêleûs, bijîjk Esklepios, Aristaios û Axîleûs hebû.

Xîron ji hela Hêraklês ve bi xeletî hate birîndar kirin. Birîna ku bi Hîdra-jehrê jehrî bû, bêderman bû, û êşa bê tehemûl Xîron neçar ma dest ji nemiriya xwe berda. Paşê Zeus ew di nav stêrkan de wekî komstêrka Sagittarius an Centaurus bi cih kir.

Di tabloya vazoyên ya Yewnanistana kevnare de, Xîron pir caran bi rengekî ku ji ya Sentoriyên din cudatir dihat teswîr kirin - bedenê wî ji serî heta lingê wî wek yên mirovan bû. Bedenê wî yên hespê tenê qurmê wî ve hebû û bi cil û berg bû. Dibe ku ev forma cuda bi tenê teswîra wî di drama yewnanî de nîşan bide ku li wir sînorkirinên cil û berg hewcedariyek ji forma sentorine hewce dike. Sentoriyên din, yên ku di drama Atînayê de tazî û bi formên bi tevahî hespan li binê bejnê hatine teswîrkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês
Kategorî:Zarokên Kronos
Hêbê

thumb|rast
**Hêbê** di mîtolojiya yewnanî xwedawenda gênciniyê ye. Wateya navê wê jî gênciniyê.Keça Zeus û yên Hêrayê ye. Hevjina Hêraklês e. Serpêhatîyên wê gelek nîn in. Piranî wek pêşkêşvanê şerabê yên xwedawendan tê dîtin. Leheng Hêraklêsê re zewicîye û wî jî kiriye nemir. Bi saya Hêbêyê Hêraklês derket li Çiyayê Olîmpê.

Têkilîyên baweriya Hêbê nîşan dide ku ew xwedawend heman demê de ew di çanda Hîtîtan jî cih girtiye.

## Çavkanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Xwedabanûyên tenduristiyê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kardo Razzazi

**Kardo Razzazi** (jdb. 17 adar 1985 li Uppsala, Swêdê) aktorekî swêdî ye ku bi eslê xwe kurd e.

Razzazi lawê stranbêjên kurd Merziye Ferîqî û Nasir Rezazî ye. Ew di hêwirgeheke penaberan li bajarê Uppsalayê, li Swêdê hatiye dinyayê.

## Perwerde û kariyera wî wek aktor
Di 2005an de Razzazi li xwendegeha bingehîn a şanogeriyê ya Stokholmê (Stockholms Elementära Teaterskola) dest bi xwendina xwe kir, dû re li xwendegeha bilind a şanogeriyê ya Malmöyê (Teaterhögskolan i Malmö) xwendiye, di 2011an de perwerdeya xwe li wir temam kir. Wî li şanogeha bajarê Stokholmê (Stockholms stadsteater) staj kir û ji hingê ve pişkdarî lîstikên li şanogeha bajarê Malmöyê (Malmö Stadsteater) bû.

## Fîlmografî
* 2006, Pappas Pojkar (kurtefîlm)
* 2006, Beck – Gamen
* 2008, Kungamordet
* 2010, Kommissarie Winter
* 2011, Starke man
* 2014, 10 000 timmar
* 2015, Min hemlighet
* 2015, Arne Dahl: Efterskalv
* 2017-2019, Alex (rêzefîlmê televîzyonê)
* 2018, Backstabbing for Beginners
* 2018, Gräns
* 2018, Springfloden
* 2019, Allt jag inte minns
* 2019-2022, Heder (rêzefîlmê televîzyonê)
* 2020, Top Dog (rêzefîlmê televîzyonê, 2020)
* 2020, Fredsmäklaren
* 2021, Huss
* 2021, Suedi
* 2022, Rheingold
* 2022, Bullets
* 2023, Avgrunden (ew rola Dabir dilîze)
* 2023, Det är något som inte stämmer
* 2023, Bullets

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên swêdî
Warner Bros. Discovery

**Warner Bros. Discovery, Inc.** (**WBD**), konglomeratek girseyî ya pirneteweyî ya Amerîkî ku navenda wê li bajarê New Yorkê ye. Ew ji spin-off WarnerMedia ji hêla AT&T ve hate damezrandin û di 8ê Avrêl, 2022-an de bi Discovery, Inc.

## Malpera fermî
* Warner Bros. Discovery

Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên konglomerat ên DYAyê
Hêmera

Hêmera (Yewnaniya kevn: Ἡμέρα) di mîtolojiya yewnanî de tîrêja an jî ronahiya rojê ye. Keça Erebos û yên Nîksê ye. Heman demê de kesayîtbûna tîrêja rojê ye.

## Wêne

Aphrodisias_Museum_Hemera_or_Day_4627.jpg


## Çavkanî

Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Roj (dem)
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Zarokên Hêlios
The Last of Us

**The Last of Us** rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ya bi drama post-apokalîptîk e ku ji hêla Craig Mazin û Neil Druckmann ve ji bo HBO hatiye çêkirin. Li ser bingeha *[[franchise]]* lîstika vîdyoyê ya ku ji aliyê Naughty Dog ve hatiye pêşve xistin. Rêzefîlm di 15ê çileya paşîn a 2023an de hate pêşkêşkirin.

## Karakterên sereke yên rêzefîlmê
* Pedro Pascal - Joel Miller
* Belle Ramsey - Ellie

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 

Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî
Grey's Anatomy (rêzefîlm)

**Grey's Anatomy** rêzefîlmeke televîzyonê ya amerîkî ye ku ji hêla Shonda Rhimes ve hatiye afirandin. Di rola sereke de Ellen Pompeo dileyize. Rêzefîlm di 27ê adarê, 2005an de li ser ABCê hate pêşandan.

Ew di dîroka televîzyona amerîkî de drama bijîjkî ya herî dirêj e.

## Aktorên sereke
* Ellen Pompeo - Meredith Grey

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 

Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî
Hore (mîtolojî)

thumb|rast
**Hore** (yewnanî: Ὧραι) di mîtolojiya yewnanî de parastvanên pergal û nîzam in. Sê xwişkan pêk tên. Ew keçên xwedawenda dadê Temîs û yên Zeusê ne. Piştî Şerê tîtanan Zeus pergaleke nû ava kir, ji bo parastina vê pergalê ew ji dayîk bûn. Sedema bûyîna wan ji Temîsê, tê ṣîrovekirin ku parastina pergalê divê bêdad ne be.

Navê Horayan Îrênê, Dîkê, Eunomîa ye. Îrênê aştiyê, Dîkê dadê, Eunomîa nîzamê temsîl dike.

## Çavkanî


Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên dadmendiyê
Kategorî:Xwedabanûyên xwezayê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Kategorî:Xwedawendên xwarinê
Deba Hekmat

**Deba Hekmat** (jdb. 2001 li Serdeşt, Îran ) model, lîstikvan û nivîskareke kurd-brîtanî ye. Berî ku di fîlma *[[Last Swim (fîlm)|Last Swimê]]* (2024) de lîst, wê kariyera xwe wekî model dest pê kiribû.

## Jiyana berî
Deba Hekmat li Serdeşta rojavayê Îranê ji dayik bûye. Di sala 2004an de, malbata wê reviya Keyaniya Yekbûyî, ku ew li Croydon, li başûrê Londonê bi cih bûn. Dema Hekmat 12 salî bû, malbata wê dîsa koçî Cardiffê kirin. Wê lîseyê zû berda û paşê vegeriya Londonê.

## Karîyera wê
Hekmat di 16 saliya xwe de dest bi modelsaziyê kiriye û bi Anti-Ajansê re îmze kiriye.

## Fîlmnîgarî

### Vîdeyoyên muzîkê
* "Angel" (2020), Lava La Rue

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Deba Hekmat  li ser Anti-Agencyê

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 2001
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên kurd
Kategorî:Penaberên li Keyaniya Yekbûyî
Yûliya Navalnaya

**Yûliya Borîsovna Navalnaya** (bi rûsî: Юлия Борисовна Навальная, jdb. 24ê tîrmeha 1976an de li Moskoyê) çalakvana mafên mirovan a rûsî ye. Wek hevjîna serokê opozîsyona rûsî û mixalif Aleksey Navalnî, di medyayê de ew wek "xanima yekem" ya opozîsyona Rûsyayê hate binavkirin. Piştî mirina mêrê xwe, wê daxuyand ku ew ê karê wî berdewam bike.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1976
Kategorî:Mirovên zindî
Fênik Mihemed

**Fênik Mihemed Ebdulkerim** (jdb.1988 li Silêmanî, Başûrê Kurdistanê ) xelatgira şahciwana Kurdistanê ya sala 2013ê ye ku aniha li Swîsreyê dijî.

## Jiyan
Fênik Mihemed di sala 1988an de li bajarê Silêmaniyê yê Başûrê Kurdistanê ji dayik bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1988
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê
Kategorî:Modelên kurd
Kategorî:Şahciwana Kurdistanê
Hîdra

**Hîdra** di mîtolojiya yewnanî de canewarek e. Diya wê Exîdna, bavê wê Tîfon e. Neh serê wê hene, her yekî jî serê marekî ye. Heger mirov serekî wê jê bike, cihê serekî du ser derdikeve. Pê agiran êrîş dike.

Xwedawend Hêra wê ji bo neyartiya Hêraklês bi taybetî perwerde kir û wê berda gola Lernayê.

## Wêne

Hercules_Defeats_The_Hydra_—_Guido_Philipp_Schmitt.jpg|Hercules Hîdrayê têk dibe.


## Çavkanî

Kategorî:Ejdeha di mîtolojiya yewnanî de
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Orginos, Mûş

**Orginos** (bi tirkî: Çukurbağ), gundekî girêdayî navçeya navendî ya Mûşê li Bakurê Kurdistanê ye.

## Dîrok
Heya sala 1928an ve navê gund bi fermî **Orginos** bû. Lê siyaseta paqjikirina navên ne-tirkî ya komara Tirkiyeyê di bin hikûmê Mustafa Kemal Atatürk û İsmet İnönü navê gund bi tirkî cûdakirin.

## Erdnîgarî
Gund 16 kîlometre dûrî bajarê Mûşê ye.

## Gelhe

## Navdar

* Huseynê Mûşî
* Delîl Dîlanar
* Hozan Aytaç

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê
Kategorî:Gundên Kurdistanê
Rêveberên NASAyê

thumb|Mohra NASAyê.
**Rêveberên Rêvebiriya Hewavanî û Fezayê ya Neteweyî ya Dewletên Yekbûyî** berpirsên payebilind ê NASAyê û ajansa fezayê ya neteweyî ya Dewletên Yekbûyî ne. Rêveber biryardarê sereke yê NASAyê ne ku berpirsiyar e ku zelalî ji bo vîzyona ajansê peyda bike û wekî çavkaniya ramana hindurîn a di nav NASAyê de xizmet bike. Xwediyê nivîsgehê jî di nav polîtîka û xebatên fezayê ya Dewletên Yekbûyî de xwedî cihek girîng e û ji aliyê rêveberek cîgir ve tê destek kirin.

Rêveber ji aliyê serokên Dewletên Yekbûyî ve bi şêwirdarî û qebûlkirina Senatoya Dewletên Yekbûyî tê tayîn kirin û pişt re li gorî polîtîkayên serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya fezayê karên xwe dimeşînin. Senator û astronot berê Bill Nelson ji 3ê gulana 2021ê vir ve wekî rêveberê saziyê xebatên xwe dimeşîne.

## Erk û berpirsiyarî
Rêveber wekî berpirsiyarê sereke yê NASAyê kar dike ku ji bo serkirdayetiya ji bo pêkanîna peywira ajansê pêwîst e, li hemberê serokên Dewletên Yekbûyî berpirsiyar e. Ev rêveberî hewce ye ku nêrîna ajansê diyar bike, pêşanînên bername û budceyê û polîtîkayên hindurîn a ajansê diyar bike, performans û xebatên ajansê binirxîne.
## Dîrok
Rêveberê yekem ê NASAyê Dr. T. Keith Glennan bû ku di dema wezîfeya wî de projeyên cihêreng ên di warê lêkolîna pêşketina fezayê de li Dewletên Yekbûyî hatine berhev kirin. Daniel Goldin rêveberê herî demdirêj a ajansê ye (nêzîkî 10 sal e ku li ser erk e) ku di dema rêveberiya xwe de wî bernameyê fezayê ya "zûtir, çêtir û erzantir" çêkiriye. James C. Fletcher e yekem kes e ku du car bûye rêveberê saziyê ku piştî Qezaya keştiya fezayê ya Challengerê vegeriyaye NASAyê.

Rêveberê sala 2024an senator û astronot berê Bill Nelson e ku ji aliyê serok Joe Biden ve di 19ê adara sala 2021ê de hatiye destnîşan kirin û ji aliyê senatoyê ve di 29ê avrêla sala 2021ê de hatiye pejirandin ku bi fermî di 3ê gulana sala 2021ê de ji bo erka xwe sond xwariye û di 3ê gulana sala 2021ê dest bi xebatên xwe kiriye.

## Lîsteya rêveberên ajansê
; Statu

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1958an li DYAyê
Kategorî:NASA
Îno

thumb|rast
**Îno** (bi yewnaniya kevn: Ἰνώ, *Inó*) dotmîreke mîtolojiya yewnanî ye ku keça Kadmos û Harmonîayê ye. Li gorî efsaneyan ew dotmîra Têbeyê xatûna Boeotiayê bû. Çîrokên wê yên herî navdar, xweyîkirina Dionîsosê û trajediya dînbûna wê û mirina malbata wê ye. Heman demê de ew bûye alîkarê leheng Odîseusê.

## Çîrokên Wê
### Xweyîkirina Dionîsosê
Hermês ji bo xweyîkirina Dionîsosê wî anî ba Îno û mêrê wê Atamasê. Lê kêfa Hêrayê ji vê yekê nehat. Ji bo dînkirina wan Tisifonê ṣande wan. Tisifon wan herduyan jî dîn kir. Zeus jî neçar ma Dionîsosê bir. Li gorî rîwayeteke din dîsa jî Dionîsosê Îno li şikeftekî xweyî dike.
### Dînbûna Înoyê
Hêra rik ji zarokên Zeusê yên heram digirt. Ji ber vê yekê dixwast asteng bibe xweyîkirina Dionîsosê. Tisifonê şande Îno û Atamasê re. Tisifon pê du marên bi jehr êrîş li ser wan kir. Her du mar Îno û Atamasê gez kir. Piştî gezkirinê her du jî dîn bûn. Atamas kurê xwe Learxusê di dîwarê da ku hetta rij ji kurikê nema, Îno jî di bin bandora dînîtiyê xwe û kurê xwe Melikertesê hev ra avêt avê
### Xilaskirina [[Odîseus]]ê

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Keybanûyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Derya Karadaş

**Derya Karadaş** (jdb. 4ê gulana 1981an li Stembol, Tirkiye) lîstikvaneke kurd e .

## Jiyana û kariyera wê
Derya Karadaş di 4ê gulana 1981ê de li Stembolê di malbateke kurdên elewî ji dayik bûye. Malbata wê di sala 1980 de ji Dersîmê koçî Stembolê dike. Li konservatuara Navenda Hunerê ya Müjdat Gezenê xwend û demekê li heman cihî mamostetî kir. Wê di sala 2007an de di rêzefîlma *Gemilerde Talim Var* de cara yekem dest bi listîvaniyê kir . Bi rêzefîlma *Yalan Dünyayê ve* navdar bû. Di pêşbirka *Komedi Türkiyeyê* ya ku di sala 2015ê de dihat weşandin de jî wek rahênera lîstîkvaniyê xebitî. Di sala 2018an de di rêzefîlma *Jet Sosyeteyê* de ku senaryoya wê ji hêla Gülse Birsel ve hatiye nivîsandin de rola Safiyeyê û di rêzefîlma *Bir Başkadırê* de ku di sala 2020an de li ser Netflixê hate weşandin de rola Gülanê lîst.

Ji sala 2016ê ve wê bi Haki Biçici re zewicî ye ku di heman demê de lîstikvan e.

## Fîlmnîgarî

### Bername

### Fîlm

### Rêzefîlm

## Şano
* *[[Prometheusê Zincîrkirî (trajediya yewnanî)|Prometheusê Zincîrkirî]]* - Navenda Çanda Mezopotamya
* *[[Dur Bi Dakka]]* - 2012 - Şanoya Müjdat Gezenê
* *[[Öteki]]* - 2024 - Luz Yapım

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên elewî
Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Platforma Zimanê Kurdî

**Platforma Zimanê Kurdî** (PZK) platformeke ji bona parastina zimanê kurdî ye ku di meha çiriya pêşîn a 2018an de ji hêla hin partî û rêxistinên kurdî ve li Amedê hate sazkirin. Armanca wê ya sereke ew e, ku dixwaze bala kurdan bikişîne li ser pirsa zimanê bav û kalan û li ser doza zimanê kurdî wekî zimanê fermî û perwerdehiyê.

Berdevkê Platformê Şerefxan Cizîrî ye (2023).

## Çavkanî

Kategorî:Saziyên kurdî
Kategorî:Standardkirina zimanê kurdî
Keyaniya Efxanistanê

**Keyaniya Efxanistanê** keyaniyeke destûrî ya li Asyaya Navîn bû, ku di sala 1926an de wekî dewleta domdar ê Mîrektiya Efxanistanê hate damezrandin. Ew ji hêla keyê xwe yê yekem, Emanule Xan ve, heft sal piştî ku ew gihîşt ser textê hate ragihandin.Keyîtî di sala 1973an de bi derbeya Efxanistanê qediya.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1926an li Asyayê
Kategorî:Avabûnên 1926an li Efxanistanê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1926an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1973an de hilweşiyan

Kategorî:Sedsala 20an li Efxanistanê
Kategorî:1920î li Efxanistanê
Kategorî:1930î li Efxanistanê
Kategorî:1940î li Efxanistanê
Kategorî:1950î li Efxanistanê
Kategorî:1960î li Efxanistanê
Kategorî:1970î li Efxanistanê
Pirtûkxaneya Îskenderiyeyê

**Pirtûkxaneya Îskenderiyeyê** pirtûkxaneyeke kevnar e ku di destpêka sedsala 3an a berî zayînê de hatiye avakirin. Ji aliyê Xanedaniya Ptolemeyî ve li Îskenderiyeya Misirê hatiye damezrandin. Ew wekî beşek ji enstîtuya lêkolînê ya ku wekî Muzexaneya Îskenderiyeyê tê zanîn hate çêkirin. Di dîroka mirovahiyê de yek ji berhemên herî girîng e.Çavkaniyên kevnar radigihînin ku li vir 150 hezar berg destnivîs hatine berhevkirin.

## Çavkanî


Îskenderiyeyê
Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê
Saziya Minhacan

**Saziya Minhacan** saziyeke Rojavayê Kurdistanê ye ku di 2014an de li Amûdê hat vekirin.

Armanca saziyê amadekirina materyal û pirtûkên ji bona refên dibistanan e, wekî bîrkarî, felsefe, dîrok, zanyarî, fizîk, erdnîgarî, civak-jiyan û hwd. Materyalên Saziyê bi sê zimanan e (kurdî, erebî û suryanî).

## Çavkanî

Kategorî:Saziyên kurdî
Kategorî:Standardkirina zimanê kurdî
Saziya Zimanê Kurdî

**Saziya Zimanê Kurdî** (SZK) saziyek e ku di 2007/2019an de li Rojavayê Kurdistanê hatiye pêkanîn. Armanca SZKyê standardkirina zimanê kurdî ye û ji bona vê yekê di 2023an de pirtûka "Rêzimana Kurmancî" ya Ferhad Mûsayî û Viyan Hesenî derxist.

Li Rojavayê Kurdistanê SZK di warê zimên de saziya bilind û biryardar e. Navenda wê li Qamişlokê ye.

## Çavkanî


Kategorî:Saziyên kurdî
Kategorî:Standardkirina zimanê kurdî
Pirtûkxaneya Pergamonê

**Pirtûkxaneya Pergamonê** avahiyeke yewnanî ya kevnar e li Pergamon a Anatolyayê, ku îro li nêzî bajarokê nûjen Bergama, li parêzgeha Îzmîrê li rojavayê Tirkiyeyê ye. Ew di cîhana kevnare de yek ji pirtûkxaneyên herî girîng bû.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 1ê b.z.
Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Keyaniya Pergamonê
Pergamonê
Pergamonê
Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê
Paşnav

**Paşnav**, **leqeb**, **malbatnav**, **navê binemalî** an jî wek **navê malbatê** tê zanîn, parvekî ji navê mirovekî e. Bi taybetî ev nav teyê bi pêşnavê mirov ku hatiye lêkirin û bi hev re navekî ji yek kes dikin.

## Mijarên têkildar

* Pêşnav

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Belavbûna paşnavên li DYAyê – Navê lînk li jor bidin û tîr (lêgerîn) bitikîne.
Tat

**Gelê tat** komekî ji gelên îranî ne ku li ser sinorê Azerbaycanê û Rûsyayê dijîn ku bi gelemperî li başûrê Daxistanê ne. Tat bi zimanê tatî diaxivin ku zimanekî başûrê rojavayî ya îranî ye û formeke ji farisî ye.

## Mijarên têkildar
* Osetî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Tesnîfkirina Etnologî û agahdariya kurt li ser zimanê kiryaran  (inglîzî).

Kategorî:Faris
Kategorî:Komên etnîk li Azerbaycanê
Ermenî-tat

**Ermenî-tat** (bi ermenî: հայ-թաթեր, *hay-tater*) komekî ji ermeniyên xristiyan in ku zimanê tatî diaxivin. Ermeniyên ku ji sedsala 17an ve xwe li herêma Qefqasyaya bakur bicihkirine di nav civata gelê xwecihî a tatan bûn.

## Mijarên têkildar
* Ermenistana rojava

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Tesnîfkirina Etnologî û agahdariya kurt li ser zimanê kiryaran  (inglîzî).

Kategorî:Ermenî
Kategorî:Komên etnîk li Azerbaycanê
Kategorî:Komên etnîk li Ermenistanê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Zimanê tatî
Zanîngeha Kobaniyê

**Zanîngeha Kobaniyê** zanîngehekî li Rojavayê Kurdistanê ye ku di sala 2017an de li Kobanê hatiye damezrandin.

Avakirina avahî û wargeha nû ya Zanîngeha Kobaniyê di sala 2018an de hatiye destpêkirin û di 3ê adara sala 2024an de hatiye vekirin.

## Beşên zanîngehê
### Fakulte
* Fakulteya wêjeyê
* Fakulteya perwerdehiyê
* Fakulteya zanistên xwezayî
### Enstîtû
* Enstîtûya zanistên perwerdehiyê
* Enstîtûya nojdariyê
* Enstîtûya teknolojiyê
* Enstîtûya zimanan
* Enstîtûya rêveberî û zanistên hiqûqî

### Perwerdehiyên serlîsans
* Enstîtûya zanistên perwerdehiyê
* Enstîtuya zanistên civakî ya bilind

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2017an li Sûriyê
Kategorî:Kobanî
Kobaniyê
Kategorî:Zanîngehên Rojavayê Kurdistanê
Kategorî:Zanîngehên Suriyê
Pêşnav

**Pêşnav**, **bernav** an jî têne bi **nav**, parvekî ji navê mirovekî ye. Bi taybetî ev nav teyê bi paşnav ku navê malbatê ev kesî ye lêkirin û bi hev re navekî ji yek kes dikin.

## Mijarên têkildar

* Lîsteya navên kurdî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Navên lawan – Wîkîçavkanî

Kategorî:Çand
Navê navbendî

**Navê navbendî** an jî **navê navîn**, navê mirovekî ye ku bi taybetî di navbera pêşnavê mirov û paşnav dikare were bikaranîn.

## Mînak
### Pêşnav wek navê navbendî
* Willard Carroll Smith, Jr. („Will Smith“)
* Walter Bruce Willis („Bruce Willis“)
* Anna Eleanor Roosevelt („Eleanor Roosevelt“)

### Navê malbat wekî navê navbendî
**Navê ji dayikê wekî navê navbendî:**
* John D. Rockefeller, lawê William Avery Rockefeller û Eliza **D**avison
* John F. Kennedy, lawê Joseph P. Kennedy û Rose Kennedy, jdb. **F**itzgerald
* Jacqueline Lee Bouvier, keçikê John Vernou Bouvier III û Janet Norton *Lee*

**Navê ji dayîkbûnê wekî navê navbendî:**
* Ursula K. Le Guin, ji dayikbûn wekî **K**roeber, zewicî bi Charles A. Le Guin.

**Navê hevseriya yekemîn wekî navê navbendî:**
* Jacqueline Kennedy Onassis, yekemîn cara bi John F. *Kennedy*, dûr ve bi Aristoteles Onassis zewicî.

## Mijarên têkildar

* Demonîm

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Hêz û xetereya navên navbendî ji aliyê BBC News (bi inglîzî).

Kategorî:Nav