Çandiniya bajarî

[thumb|250px|Baxçeyek çandiniya bajarî li [Chicagoyê.]]
**Çandiniya bajarî**, yan jî **baxçevaniya bajarokî**, pratîkiya çandinî, pêvekirin û belavkirina xwarinê ye ku li der-dora bajaran e. Di heman demê de çandiniya bajarî peyvek e ku ji bo xwedîkirina sewalan, avjenî, daristanî û baxçevanî tê bikar anîn. Ev çalakî li deverên bajaran- dorpêç jî rû didin.

Çandiniya bajarî dikare astên cihêreng ên pêşkeftina aborî û civakî nîşan bide. Ev dibe ku tevgera civakî ya ji bo civakên domdar, ku benqeyan de organîk li ser destîşankirin hevbeş ya xwezayê û holism civaka avakirin. Van torgilokan dikarin pêşve biçin dema ku piştgiriya sazûmanî ya fermî werdigirin, di nav plansazkirina bajaroka herêmî de bibin yek ku ji bo geşedana bajar a domdar tevgerek "bajarokê veguhêz" bibe yek. Ji bo yên din, ewlehiya xwarinê, xwarin û hilberîna hatiniyê ji bo pratîkê motîvasyonên sereke ne. Di her du senaryoyan de, gihîştina bêtir rasterast bi sebzeyên nû, fêkî, û hilberên goştî bi riya çandiniya bajarî dikare ewlehiya xwarinê û ewlehiya xwarinê baştir bike.

## Dîrok
Li bajarên nîv-çolî yên Farisê, wahe bi saya kewçêrên ku ava çiyê hildigirt dihatin têr kirin da ku piştgiriyê bidin hilberîna zexm a xwarinê, ku ji hêla bermahiyên civakan ve dihatin şandin. Li Machu Picchu, av hate parzûn kirin û ji nû ve hate bikar anîn wekî beşek ji mîmariya gavavêtinê ya bajêr, û nivînên sebzeyan hatin dîzayn kirin ku rojê berhev bikin da ku demsala mezinbûnê dirêj bike.
çep|thumb| Xwepêşandanek baxçevaniyê li New York, 1922
Fikra hilberîna xurekî ya pêvek ji derveyî karûbarên çandiniya gundewarî û îthalatên dûr ne nû ye. Ew di dema şer û depresyonê de dema ku pirsgirêkên kêmbûna xwarinê çêdibûn, û her weha di demên pirbûna nisbî de hate bikar anîn. Baxçeyên dabeşkirinê di destpêka sedsala 19an de li Almanya wekî bersivek li dijî hejarî û bêewlehiya xwarinê derketin holê.

Di 1893 de ji hemwelatiyên Detroit -a depresiyon hatiye xwestin ku gelek deverên vala bikar bînin da ku berhemanîna sebzeyan zêde bikin. Navê wan şaredar, Hazen S. Pingree, yê ku ramanek derxist, navê Pingree's Potato Patches lê kirin. Wî ji bo van baxçeyan armanc kir ku di demên tengasiyê de dahat, dabînkirina xwarinê çêbikin û serxwebûnê zêde bikin. Baxçeyên serkeftinê di dema Şerê Cîhanî yê Yekem û Şerê Cîhanî yê Duyem de şîn bûn û li DY, Kanada û Înglistanê baxçeyên fêkî, sebze û giyayan bûn. Vê hewldanê ji hêla welatiyan ve hate girtin da ku zexta li ser hilberîna xwarinê ya ku piştgirî bide hewldana şer kêm bike.

Di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de, serokdewlet Woodrow Wilson bang li hemwelatiyên amerîkî kir ku her mezinbûna xwarina vekirî ya heyî bikar bînin, vê yekê wekî rêyek dîtina wan ji rewşa potansiyel zirarê dibîne. Ji ber ku pirraniya Ewrlpa bi şer hate xerckirin, wan nekarîn pêdiviyên xwarinê yên têra xwe hilberandin da ku werin şandin DY û nexşeyek nû ya bi armanca têrkirina DY û heta zêdepelek ji bo welatên din ên hewcedar pêk hat. Di sala 1919an de, li ser penc mîlyon parçe xwarin mezin dibû û zêdeyî 200 mîlyon kîlo berhem dihat berhev kirin.
[thumb| Mêwe li Montreuil, Seine-Saint-Denis, [Fransa|France]]
Pratîkek pir dişibe dema Depresyona Mezin a ku armanc, kar û xwarinek pêşkêşî kesên ku wekî din di demên wiha dijwar de bêyî tiştek bimînin, hat bikar anîn. Van hewldanan bûn alîkar ku giyan zêde bibin û mezinbûna aborî zêde bikin. Di dema Depresiyonê de ji baxçeyên jîngehê bi qasî 2,8 mîlyon dolar xwarin hate çêkirin. Bi Şerê Cîhanî yê Duyem, Rêvebiriya/Xwarinê Bernameyek Baxçeyê Serkeftina Neteweyî saz kir ku destnîşan kir ku di nav bajaran de çandiniya bi rêk û pêk saz dike. Di çalakiyê de bi vê plana nû re, bi qasî 5,5 mîlyon amerîkî beşdarî tevgera baxçeyê serfiraziyê bûn û salê li ser çar mîlyon kîlo fêkî û sebze hatin çandin, ku di wê demê de ji% 44 hilberên Dewletên Yekbûyî mezin bû.

## Cûreyên sereke
rast|thumb|250x250px| Cawek li Tower Hamlets, London
Ji bo komployên çandiniyê yên li bajarên bajaran ti peyvek giştî tune. Baxçe û zevî-wek pênasekirina wan hêsan nîne-du celebên sereke ne. Li gorî USDA, çandiniyek "her deverek e ku ji wê $1000 an bêtir hilberên çandiniyê hatine hilberandin û firotin."

### Baxçe
Piraniya civakan baxçevaniyê ji raya giştî re guncan dikin, ji welatiyan re cih peyda dikin da ku ji bo xwarinê an şahiyê nebatan biçînin. Tevgera permaculture ya bingehin di vejîna çandiniya bajaran de li seranserê cîhanê pir bibandor e. Di salên 1960ê de hejmarek ji baxçeyên hevpar di hatin damezrandin Keyaniya Yekbûyî, bandora tevgera baxçe civaka li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê. Projeya Severn a Bristol di 2010an de bi £2500 hate damezrandin û salê 34 ton berhem peyda dike, û mirovên ji paşmayiyên dezavantaj dixebitin.

### Çandinî
Yekemîn rêbaza çandiniya bajarî ya mezinbûnê dema ku cotkarên malbatî zeviyên xwe diparêzin her ku bajar li dora wê mezin dibe pêk hatiye. Qadên çandiniyên bajarî zeviyên çandiniyê yên li herêmên bajarî ne ku ji bo hilberîna xwarinê têne bikaranîn. Ew bi gelemperî baxçeyên birêvebirî yên civatî ne ku dixwazin têkiliyên civatê baştir bikin û hişmendiya çandinî û cotkariyê pêşkêşî mirovên ku li deverên bajarî dijîn bikin. Ew ji bo gelek civakên li dora cîhanê çavkaniyên girîng ên ewlehiya xwarinê ne. Çandiniyên bajêr di mezinahiya xwe de ji pariyên piçûk ên li hewşên taybetî bigire heya mezrayên mezin ên ku hejmarek donim dagir dikin diguhere. Di sala 1996an de, raporek Neteweyên Yekbûyî texmîn kir ku li seranserê cîhanê 800 mîlyon kes hene ku li bajaran xwarinê mezin dikin û heywandariyê dikin. Her çend hin çandiniyên bajêr heqdestê karmendan dane jî, piranî xwe dispêrin keda dildar, û hin jî tenê ji hêla dildaran ve têne rêve kirin. Zeviyên din ên bajêr wekî hevkariyên bi rayedarên herêmî re dixebitin.

Yekem çandiniya bajêr di 1972an de li Kentish Town, London, hate saz kirin. Ew heywanên çandiniyê û qada baxçevaniyê ve girêdide, lêzêdekirinek ji hêla çandiniyên zarokan ve li Holendayê. Çandiniyên bajarên din li seranserê London û Keyaniya Yekbûyî şopandin. Li Awistralya, gelek çandiniyên bajaran li gelek paytext bajaran hene. Li Melbourne, Çandiniya Zarokan a Collingwood di 1979an de li Abbotsford Precinct Heritage Landlands Farm (APHF), erda herî kevnare ya ku li Victoria dom kirî hate damezrandin, ji 1838 ve hatî çandin.

Di sala 2010an de, Bajarê New York avahî û vekirina mezintirîn çandiniya banê çiyayî ya xwedan xwedîkirin û xebitandin dît, û dûv re di 2012 de cihek hêj mezintir.

Li Singapûr, çandiniyên banê hîdroponîk (ku ew jî xwe dispêrin çandiniya vertical) xuya dikin. Armanca li paş vana nûvekirina qad û hêza karker e ku bi vî rengî heya niha hatine paşguh kirin. Di heman demê de hilberînerê bê dermanên di asta jor de dê were çandin û dirûn.
[rast|thumb|250x250px| Li Aretxabaleta, [Spanya, gul û hewşek sebzeyên hewşa pêşîn a rêkûpêk]]

## Nêrîn

### Çavkanî û aborî
Tora Çandiniya Bajêr çandiniya bajarî wiha destnîşan kiriye:[A] pîşesaziya ku xwarin, sotemenî û hilberên din hilberîne, pêvajo û bazarê dike, bi piranî li bersiva daxwaziya rojane ya xerîdaran a li bajarokek, bajarokek, an metropol, gelek cûreyên avî û erdên avî yên bi taybetî û gelemperî têne girtin li seranserê deverên nav-bajarî û per-bajarokî têne dîtin. Bi gelemperî çandiniya bajaran rêbazên hilberîna dijwar bikar tîne, ku bi gelemperî û çavkaniyên xwezayî û bermayiyên bajaran bikar tîne û ji nû ve bikar tîne, da ku celebek cihêreng a fauna û flora-bingeha erdê, avê-û hewayê peyda bike û bibe sedema ewlehiya xwarinê, tenduristî, zindîbûn û hawîrdora kes, mal û civak.Globalbûnê di hilberîna xwarina wan de pêdivî û qabîliyeta dezgeheke civakekê ji holê rakir. Di encamê de ev yek nekarîne ku neheqiya xwarinê li ser pîvanek piçûktir, birêvebibe. Ev taybetî li bajaran rast e. Ro, li piraniya bajaran ji ber belavbûna bajaran û desteserkirina xaniyan zeviyek pir vala heye. Ev erd dikare were bikar anîn da ku bêewlehiya xwarinê were çareser kirin. Lêkolînek Cleveland nîşan dide ku bajar bi rastî dikare ji sedî 100% hewceya hilberîna xweya nû peyda bike. Ev ê heya 115 mîlyon dolarê di herikîna aborî ya salane de asteng bike. Bikaranîna qada banê New York City-ê jî dê bikaribe bi qasî du carî mîqdara valahiya pêdivî ye ku ji bo hilberîna sebzeyên kesk ên New York-ê hewce bike. Valahî dikare bi karanîna hilberîna hîdroponîkî an kargeha hundirîn a xwarinê hê çêtir were optimîzekirin. Di nav bajaran de baxçeyên mezin dibin dê di heman demê de mîqdara avêtina xwarinê jî kêm bibe. Ji bo fînansekirina van projeyan, ew ê sermayeya darayî di forma pargîdaniyên taybetî an fonên hikûmetê de hewce bike.

### Hawirdorparêzî
[alt=Close up of plants|thumb| Nivînek baxçe ya têkel a nebatan ji bo xwarinê û ji bo hingiv û kêzikan li çandiniya bajaran a li [Nû Zelenda|Zelanda Nû ya bingeh civak.]]
Konseya Zanist û Teknolojiya Çandiniyê (CAST) çandiniya bajêr diyar dike ku aliyên tenduristiya jîngehê, çakkirin û şahiyê vehewîne:Çandiniya bajarî pergaleke tevlihev e ku pêhnek berjewendiyan li xwe digire, ji navokek kevneşopî ya çalakiyên ku bi hilberîn, pêvajo, bazirganî, belavkirin û vexwarinê ve girêdayî ne, heya pirbûna sûd û karûbarên din ên ku kêmtir têne pejirandin û belge kirin. Vana şahî û vala ye; zindîtiya aborî û karsaziya karsaziyê, tenduristî û başbûna kesane; tenduristî û başiya civakê; xemilandina dîmenê; û vejandin û çakkirina jîngehê.Pêşniyarên plansazî û sêwirana nûjen bi gelemperî ji vê modela çandiniya bajarvaniyê re bêtir bersivdar in ji ber ku ew dikeve nav qada heyî ya sêwirana berdewam. Danasîn di nav çand û demê de gelek şîroveyan dihêle. Pir caran ew bi biryarên polîtîkayê ve girêdayî ye ku bajarên domdar ava bikin.

Her wiha çandiniyên bajaran ji bo kesan, bi taybetî jî yên li bajaran dijîn, ji bo ku bi hemwelatiya ekolojîk bi rengek çalak têkildar bibin derfetên bêhempa peyda dikin. Bi têkiliya bi hilberîna xwarinê û xwezayê re, baxçevaniya civaka bajar hûrgelên ku ji bo beşdarî civakek demokratîk bibin pêwîstî dide mirovan. Ji bo ku çandinî were meşandin divê biryar li ser bingeha kom-kom bêne girtin. Encamên herî bibandor dema ku ji niştecîhên civakekê tê xwestin ku di çandiniyê de rolên çalaktir bigirin, pêk tê.

### Ewlekariya xwarinê
Hem ji hêla aborî û hem ji aliyê erdnîgarî ve gihîştina xwarina zexm, perspektîfek din e di nav hewldana peydakirina hilberîna zad û ajalên li bajaran. Hatina berbiçav a nifûsa cîhanê ya ber bi bajaran ve hewcedariya xwarinên nû û ewledar zêde kiriye. Hevpeymana Ewlekariya Xurekê ya Civakî (CFSC) ewlehiya xwarinê wiha destnîşan dike:Hemî kesên di civakekê de ku her dem bi çavkaniyên herêmî, ne-acîl ve bi çanda pejirandî, xwarina têra xwe peyda dibin heye.Li deverên ku bi pirsgirêkên ewlehiya xwarinê re rû bi rû dimînin vebijarkên wan kêm in, timûtim xwe dispêrin xwarina bilez a pir pêvajoyî an xwarinên firotana hêsaniyê yên ku di wan de gelek kalorîk û kêm xwarin hene, ku dibe ku bibe sedema zêdebûna rêjeyên nexweşiyên girêdayî parêzê yên wekî şekir. Van pirsgirêkan têgeha edaleta xwarinê anîne zimên ku Alkon û Norgaard (2009; 289) rave dikin ku, "gihiştina xwarina tendurist, bi arzanî, çandî ya guncan di warên nîjadperestiya sazûmanî, damezrandina nijadî û erdnîgariyên nijadperest de cîh digire. . . Edaleta xwarinê di navbera bûrs û çalakvaniya li ser çandiniya domdar, bêewlehiya xwarinê û dadmendiya hawîrdorê de pirek teorîk û siyasî ye."

Hin nirxandinên sîstematîkî berê tevkariya çandiniya bajarî ya ji bo ewlehiya xwarinê û diyarkerên din ên encamên tenduristiyê lêkolîn kirine.

## Tesîr
thumb|Kasa camek şînkirî ku tê de fasûlî mung heye

### Aborî
Çandiniya bajarî û  (, UPA) bingeha aborî ya bajêr bi hilberîn, pêvekirin, pakkirin û bazirganiya hilberên berxwar berfireh dike. Ev encam di zêdebûna çalakiyên karsaziyê û afirandina karan de, û her weha lêçûnên xwarinê kêm dike û kalîteyê baştir dike. UPA ji bo nifûsa bajaran kar, hatinî, û gihîştina xwarinê peyda dike, ku dibe alîkar da ku ewlehiya xwarina kronîk û acîl were rakirin. Bêbaweriya xwarina kronîk behsa xwarina bi arzanî kêmtir û mezinbûna hejariya bajêr dike, dema ku bêewlehiya xwarina acîl têkildarî têkçûnên di zincîra belavkirina xwarinê de ye. UPA di çêkirina xwarinê de bihatir û di dabînkirina pêdiviyên acîl ên xwarinê de roleke girîng dilîze. Lêkolîna li ser nirxên sûkê ji bo hilberên ku li baxçeyên bajarokî hatine çandin ji berhemek baxçeyê civakê re nirxek hilberîna navîn a di navbera hema hema $200 û $500 (ji bo enflasyonê verastkirî) hate vegotin.

### Civatî
thumb|Pêdiviyên peyzajên bajaran bi hewcedariya cotkarên sewalkariya bejahiyê re dikare were yek kirin. (Kstovo, Rûsya).
Çandiniya bajêr dikare bandorek mezin li ser xweşhaliya civakî, hestyarî ya kesan bike, û dikare bi giştî bandorek erênî li tenduristiya civakê bike, ku rasterast bandora xwe li ser başbûna civakî û hestyarî dike. Baxçeyên bajarokî timûtim cîh in ku têkiliya civakî ya erênî hêsan dikin, ku ew jî dibe alîkar ji bo tevahî başbûna civakî û hestyarî. Gelek baxçe baştirkirina tevnên civakî yên di nav civakên ku ew lê ne, asan dikin. Ji bo gelek taxan, baxçe "navendek sembolîk" peyda dikin, ku dibe sedema serbilindiya taxê. Çandiniya bajaran bi navgîniya atolyeyên teşxîskirinê an komîsyonên cihêreng ên di qada baxçeyên sebzeyan de beşdarî civakê zêde dike. Çalakiyên ku bi sedan mirov tê de ne.

Dema ku kes li dora li hev dicivin, astên çalakiya laşî pir caran zêde dibin. Ev di heman demê de dikare asta serotonîn a dişibe xebata li salona sporê jî bilind bike. Li baxçeyan hêmana zêdekirin/bîsîkletê heye, hêj bêtir çalakiya fizîkî û feydeyên hebûna li derve zêde dike.

UPA dikare wekî navgînek baştirkirina debara mirovên li bajarên û derdora wan dijîn. Beşdariya di pratîkên bi vî rengî de piranî wekî çalakiyek nefermî tê dîtin, lê li gelek bajarên ku gihîştina xwarinê ya ne bes, nebawer û bêserûber pirsgirêkek dubare ye, çandiniya bajaran ji bo çareserkirina pirsgirêkên xwarinê bûye bersivek erênî. Ji ber ewlehiya xwarinê ku bi UA re tê, hestên serxwebûn û hêzdariyê timûtim radibin. Theiyana hilberandin û mezinkirina xwarinê ji bo xwe jî ragihandiye ku asta xwe-rûmeta an xweser-bandorbûnê baştir dike. Mal û civakên piçûk ji erdên vala sûd werdigirin û ne tenê ji hewcedariyên xwarinê yên malê re di heman demê de hewcedariyên bajarê niştecihê wan jî digirin. CFSC diyar dike ku:Baxçevaniya civak û niştecihbûnê, û her weha cotyariya piçûk-piçûk, dolarên xwarina malê xilas dikin. Ew xwarin û dravê belaş ji bo xwarinên ne-baxçe û tiştên din pêşve dixin. Wekî mînakek, hûn dikarin mirîşkên xwe li ser zeviyek bajarî mezin bikin û hêkên teze bi tenê ji her dozen $0.44 bigirin.Ev dihêle ku malbat dahatên mezintir bifroşin firoşgehên herêmî an bazarên herêmî yên derve dema ku ji malbata xwe re têrkirina guncan a hilberên nû û têrker peyda bikin.
[rast|thumb|250x250px| Baxçeyek sebzeyan li meydana li ber stasyona trênê ya li [Ezhou, Çînê]]
Hin çandiniyên bajaran ên civak dikarin pir bi bandor bibin û alîkariya jinan bikin ku kar bibînin, ku di hin rewşan de ji dîtina kar di aboriya fermî de marjînal in. Lêkolînan destnîşan kir ku beşdarbûna jinan xwedan rêjeyek hilberînê ye, ji ber vê yekê ji bo vexwarina malê hejmar têr çêdike dema ku bêtir ji bo firotana bazarê peyda dike.

Ji ber ku piraniya çalakiyên UA li ser erdên vala yên şaredariyê têne meşandin, li ser dabeşkirina mafên ax û milkê fikar zêde bûne. IDRC û FAO Rêbernameyên Siyasetmedariya Municipalaredariyê li ser Çandiniya Bajêr weşandine, û bi hikûmetên şaredariyê re dixebitin ku tedbîrên siyaseta serkeftî biafirînin ku di plansaziya bajarvaniyê de werin bicîh kirin.

Zêdeyî sêyem malbatên Dewletên Yekbûyî, bi qasî 42 mîlyon kes, beşdarî baxçeyê xwarinê dibin. Di heman demê de ji hêla hezarsalan ve ji 2008-2013an ve bi cotkariyê 63% beşdarbûn zêde bûye. Malbatên Dewletên Yekbûyî yên ku beşdarî baxçeyê baxçevaniyê dibin jî di wê çarçoveyê de ji 1 ber 3 mîlyonî ye. Çandiniya bajaran derfetên bêhempa peyda dike da ku civakên cihêreng bi hev re bikin yek. Wekî din, ew ji bo peydakirên lênêrîna tenduristiyê derfetan peyda dike ku bi nexweşên xwe re têkiliyê daynin. Ji ber vê yekê, çêkirina her baxçeyê civakê hubek ku ji civakê re berbiçav e.

### Enerjiya enerjiyê
thumb|Mushrooms Oyster Edible li ser erdên kafir ên bikar anîn mezin dibin
Pergala çandiniya pîşesaziyê ya heyî ji bo lêçûnên mezin ên enerjiyê ji bo veguhastina xurekan berpirsiyar e. Li gorî lêkolînek ji hêla Rich Pirog ve, derhênerê hevkarê Navenda Leopoldê ya Çandiniya Domdar a Zanîngeha Dewletê ya Iowa, hilberîna kevneşopî ya navînî , karanîn, heke ji hêla traktor-trailer ve were şandin,  sotemeniya fosîla serê . Enerjiya ku ji bo veguhastina xwarinê tê bikar anîn kêm dibe dema ku çandiniya bajarvanî dikare bajaran bi xwarinên li herêmê mezinbûyî peyda bike. Pirog dît ku pergala belavkirina xwarinê ya kevneşopî, ne-herêmî, 4 heya 17 carî zêdetir sotemenî bikar tîne û 5 heya 17 carî zêdetir CO2 ji veguhastina herêmî û herêmî.

Bi heman awayî, di lêkolîna Marc Xuereb û Herêma Tenduristiya Gel a Waterloo de, hate texmîn kirin ku veguherîna xwarina herêmî-mezin dibe ku emîsyonên têkildarî veguhastinê bi hema hema 50,000 metrîk ton CO2, an jî wekheviya rakirina 16,191 otomobîlan ji rê.
rast|thumb| Zeviyek pencereyê, şûşeyên plastîkî yên avêtî nav şûşeyên ji bo çandiniya hîdroponîk di şibakên bajaran de

### Opa karbonê
Wekî ku li jor hate behs kirin, xwezaya çandiniya bajarî ya bi enerjî-kêrhatî dikare bi kêmkirina mîqdara veguhastinê ya ku ji bo gihandina kelûmêlên xerîdar radibe, şopa karbonê ya her bajarî kêm dike. Deverên wusa dikarin wekî lavaboyên karbonê tevnegerin û hin kombûna karbonê ya ku ji deverên bajarî re xwezayî ye, ku li wir peyade û avahî ji nebatan pirtir in. Nebat karbondîoksîta atmosferê (CO2 û berdim oksîjenê breathable (O2) bi riya Fotosentez. Pêvajoya Qedexekirina Karbon dikare bi têkelkirina teknîkên din ên çandiniyê re ji bo zêdekirina rakirina ji atmosferê û pêşîgirtina li berdana CO2 di dema dirûnê de. Lêbelê, vê pêvajoyê piranî xwe dispêre celebên nebatên hatine hilbijartin û rêbaza çandiniyê. Bi taybetî, hilbijartina nebatên ku pelên xwe winda nakin û tevahiya salê kesk dimînin dikare kapasîteya çandiniyê ya veqetandina karbonê zêde bike.

### Kêmkirina ozon û madeyên kumikî
Kêmkirina ozon û din mijarê particulate dikarin tenduristiya mirovan werbigirin. Kêmkirina van partîkul û gazên ozonê dikare rêjeyên mirinê li deverên bajarî kêm bike û digel vê yekê jî tenduristiya kesên li bajaran dijîn zêde bike. Li gorî gotarê, tenê yek metir çargoşe banê kesk hewce ye ku salixdana xwerû partîsiyonên salane bide sekinandin.

### Paqijkirina axê
Pir deverên vala yên bajaran bi gelemperî dibin qurbanên avêtina neqanûnî ya kîmyewiyên xeternak û bermahiyên din. Di heman demê de dibe ku ew ava sekinî û "ava gewr " berhev bikin, ku dibe ku ji tenduristiya gel re xeternak be, nemaze ji bo demên dirêj bêdeng bimîne. Pêkanîna çandiniya bajarî li van deverên vala dikare ji bo rakirina van kîmyewiyan bibe rêbazek lêhatî. Di pêvajoya ku wekî Phytoremediation tê zanîn de, nebat û mîkroorganîzmayên têkildar ji bo kapasîteya kîmyewî ya hilweşîner, pejirandin, veguhertina teşeyek bêveng, û rakirina toksînên ji axê têne hilbijartin. Gelek kîmyewî dikarin werin rakirin hedef, metalên giran jî (di nav de merkur û rêber), pêkhateyên neorganîk (mînak arsenik û uranium), û pêkhatên organîk (mînak mînak neft û pêkhatên klorandî mîna PBC).

Phytoremeditation hem pîvanek jîngehparêzî, lêçûn- lêker û enerjiyê-bandor e ku ji bo kêmkirina qirêjiyê. Phytoremediation bi tenê li ser $5–40 per ton ji mesrefa axa ku decontaminated. Pêkanîna vê pêvajoyê di heman demê de mîqyasa axê ya ku divê di zeviyek çopên xeternak de were avêtin jî kêm dike.

Çandiniya bajaran wekî rêbaza navbeynkariya qirêjiya kîmyewî dikare di pêşîgirtina li belavbûna van kîmyewiyan li hawîrdora derdorê bi bandor be. Rêbazên din ên çakkirinê timûtim axê tevlihev dikin û kîmyewiyên kîmyewî yên di hundurê wê de hene zor didin hewa an avê. Nebat dikarin wekî rêbaza rakirina kîmyewiyan û hem jî ragirtina axê û rêgirtina li ber hilweşîna axê ya pîskirî belavbûna qirêj û xetera ku ji hêla van lotoyan ve tê pêşandin, bêne bikar anîn.

Awayek destnîşankirina qirêjiya axê bi karanîna nebatên jixwe baş-sazkirî wekî bioindicatorên tenduristiya axê ye. Bikaranîna nebatên baş-xwendî girîng e ji ber ku jixwe cûrbecûr xebata ceribandinê heye ku wan di şert û mercên cûrbecûr de biceribîne, ji ber vê yekê bersiv dikarin bi teqezî werin rastandin. Nebatên wusa di heman demê de hêja ne ku ji ber ku ew bi genetîkî wek dexlên li dijî variyantên xwezayî yên heman celeb in. Bi gelemperî axê bajarî axê topavêjî jêkirine û bûye sedema axek bi hewayî, porosît û şibakî. Tedbîrên tîpîk ên tenduristiya axê biyomasî û çalakiya mîkrobî, enzîm, madeya organîk a axê (SOM), azotê tevahî, xurekên heyî, porozî, aramiya gişkî, û tîrbûn in. Pîvanek nû karbonê çalak (AC) e, ku di axê de para herî bikêr a karbonê organîk a tevayî (TOC) e. Ev gelek bi fonksiyoneliya tevna xwarina axê re dibe alîkar. Bikaranîna hilberên hevpar, ku bi gelemperî baş têne xwendin, wekî bioindicators dikarin bikar bînin ku ji bo destpêkirina çandiniyê kalîteya zeviyek çandiniya bajarî bi bandor biceribînin.

### Qirêjiya dengê
Piraniya qirêjiya dengî ne tenê dibe sedema nirxên malî yên kêmtir û xemgîniyek mezin, ew dikarin ji bihîst û tenduristiya mirovan re zirarê bibînin. Lêkolîna "Dabîna deng û tenduristiya giştî", dît ku rûdana bi dengê domdar re pirsgirêkek tenduristiya gel e. Mînakên zirara dengê domdar ê li ser mirovan ku ev in: "kêmbûna bihîstinê, tansiyon û nexweşiya dil a îshemîk, acizî, tevliheviya xewê û kêmkirina performansa dibistanê." Ji ber ku piraniya banî an gelek deverên vala ji rûkên zexm ên zexm pêk tê ku pêlên deng li şûna ku wan werbigirin nîşanî wan didin, zêdekirina nebatên ku dikarin van pêlan bişkînin potansiyel e ku bibe sedema kêmkirinek mezin a qirêjiya dengî.

### Xwarin û kalîteya xwarinê
Vexwarina rojane ya cûrbecûr fêkî û zebzeyan bi xetereya kêmkirina nexweşiyên kronîk ên di nav wan de şekir, nexweşiya dil, û penceşêr ve girêdayî ye. Çandiniya bajêr bi vexwarina zêde ya fêk û sebze têkildar e ku ev xetereya nexweşiyê kêm dike û dikare bibe awayek lêçûnek bi bandor ku ji bo welatiyan hilberînek bi kalîte, nû li deverên bajarî peyda bike.

Hilbera ji baxçeyên bajarvanî dikare ji hilberên kirîn ên firotanê çêtir û xweştir were hesibandin ku ev jî dibe ku bibe sedema pejirandinek firehtir û vexwarinek mezintir. Lêkolînek Flint, Michigan diyar kir ku ewên ku beşdarî baxçeyên civatê dibin rojane 1,4 carî zêde fêkî û sebze dixwin û 3,5 carî jî dibe ku rojane herî kêm 5 carî fêkî an sebze bikar bînin. Perwerdehiya li ser baxçe di heman demê de dikare li zarokan feydeyên xwarinê bide. Lêkolînek Idaho ragihand ku di navbera baxçeyên dibistanan de û di nav pola şeşemîn de zêdebûna fêkî, sebze, vîtamîna A, vîtamîna C û fîber komeleyek erênî heye. Hilberîna fêkî û sebzeyan pêvajoya enzîmatîk a xerakirina xurekê dide dest pê kirin ku bi taybetî zirarê dide vîtamînên di avê de yên wekî ascorbic acid û thiamin. Pêvajoya hilberîna blançê da ku cemidîne an dikare naveroka xurekê hinekî kêm bike, lê ne hema hema bi qasî dema ku di embarê de derbas kirî. Hilberîna berhemê ji baxçeyê civaka xwe, demên depokirinê bi girîngî paşve dixe.

Di heman demê de çandiniya bajarok ji bo malbatên kêm dahat jî xurek bi kalîte peyda dike. Lêkolîn nîşan didin ku her $1 veberhênanek li baxçeyek civakê $6 dolaba zebzeyan dide, heke ked wekî faktorê veberhênanê neyê hesibandin. Gelek baxçeyên bajaran bi bexşandina berhema xwe û dabînkirina hilberên nû li deverên ku wekî din çolên xwarinê ne, barê bankên xwarinê û peydakirên din ên xwarinên acîl kêm dikin. Bernameya têrkeriya pêvek Jin, Pitik û Zarok (WIC) û her weha Bernameya Alîkariya Xurekê ya Zêdekirî (SNAP) bi gelek baxçeyên bajaran re li seranserê welêt re hevkarî kir da ku di berdêla çend demjimêrên karê baxçevaniya xwebexş de berdestbûna hilberînê baştir bike.

Çandiniya bajaran diyar kir ku encamên tenduristiyê zêde dike. Baxçevan ji ne baxçevanan du qat fêkî û sebze dixwin. Astên çalakiya laşî jî bi erênî bi çandiniya bajarî re têkildar in. Van encaman nerasterast têne dîtin û ji hêla tevlêbûna civakî ve di civakek kesek de wekî endamek çandiniya civakê dikare piştgirî bide. Vê tevlêbûna civakî bû alîkar ku banga estetîkî ya cîrantiyê bilind bibe, motîvasyon an bandora civakê bi tevahî zêde bike. Vê bandorbûna zêde hate nîşandan ku girêdana taxê zêde dibe. Ji ber vê yekê, encamên tenduristiyê yên erênî yên çandiniya bajarok bi beşek ji hêla faktorên navneteweyî û civakî yên ku tenduristiyê mezin dikin ve têne vegotin. Fokuskirina li ser xweşkirina estetîk û têkiliyên civakê û ne tenê li ser berhema nebat, awayê herî çêtirîn e ku bandora erênî ya çandiniyên bajaran li ser taxekê zêde bike.

### Aboriya pîvanê
Bi karanîna çandiniya bajaran a bi çandiniyên vertical an serayên pelçiqandî, gelek feydeyên hawîrdorê li ser pîvangehek bajarvaniyê têne bidestxistin ku bi rengek din ne gengaz e. Van pergalên hanê ne tenê xwarinê peyda dikin, lê di heman demê de ava vexwarinê jî ji ava çolê çêdikin, û dikarin paşmayên organîkî vegerînin enerjî û xurekan. Di heman demê de, ew dikarin veguhastina têkildarî xwarinê bi kêmî kêm bikin dema ku ji bo civakên mezin hema hema li her avhewa xwarina nû bidin.

### Neheqiyên tenduristî û dadmendiya xwarinê
Di raporek 2009an de ji hêla USDA ve, diyar kir ku "Delîl hem pir têr û qewîn in ji bo me ku em encamê bigirin ku Amerîkîyên ku li deverên kêm-dahat û hindikahî jiyan dikin xwediyê gihîştina kêm a xwarina tendurist in", û ku "newekheviyên avahiyê" di van de cîran "beşdarî neheqiyên di parêz û encamên têkildarî parêzê dibin". Van encamên têkildarî parêzê, qelewbûn û şekir jî di nav de, di hawîrdorên bajaran ên kêm dahat ên Dewletên Yekbûyî de bûne epidemîk. Her çend pênas û rêbazên diyarkirina " çolên xwarinê " cûr be cûr bin jî, lêkolînan diyar dikin ku, qe nebe li Dewletên Yekbûyî, li hawîrdora xwarinê cûdahiyên nijadî hene. Bi vî rengî pênasekirina hawîrdorê wekî cîhê ku mirov lê dimîne, dixebite, dilîze û dua dike, cûdahiyên xwarinê dibe mijara edaleta hawîrdorê. Ev bi taybetî di nav bajarên hundurîn ên amerîkî de ku dîroka pratîkên nijadperestî bûne alîkar ji bo pêşkeftina çolên xwarinê li deverên kêm-dahat, hindikahiyên bingeha bajar. Pirsgirêka newekheviyê ji mijarên gihîştina xwarin û tenduristiyê ewqasî entegre ye ku Initnsiyatîfa Growing Food & Justice ji bo Hemiyan bi mîsyona "hilweşandina nijadperestiyê" wekî perçeyek pêkhatî ya afirandina ewlehiya xwarinê hate damezrandin.

Ne tenê çandiniya bajêr dikare vebijarkên xwarinê yên tendurist û nû peyda bike, lê di heman demê de dikare bibe sedema hesta civak, başkirina estetîkî, kêmkirina tawan, hêzdarkirina hûrgelan û xweseriyê, û hetta çandê biparêze bi karanîna rêbazên çandiniyê û tovên miradê ji herêmên reh.

### Edaleta jîngehê
Çandiniya bajêr dibe ku edaleta hawîrdor û edaleta xwarinê ji bo civakên ku li çolên xwarinê jiyan dikin pêşde bibe. Ya yekem, çandiniya bajêr dibe ku di gihîştina xwarina tendurist de cûdahiyên nîjadî û çînî kêm bike. Gava çandiniya bajarî dibe sedema ku hilberînên nû yên herêmî li çolên xwarinê bi bihayekî erzan têne firotin, gihîştina xwarina tendurist ne tenê ji bo kesên ku li deverên dewlemend dijîn heye, lewma dibe sedema dadperweriya mezintir li taxên dewlemend û xizan.
Di hêla çandiniya bajarvaniyê de gihîştina çêtir a xwarinê dikare di civakên xizan de jî bibe sedema sivikkirina stresên derûnî-civakî. Endamên civakê yên ku bi çandiniya bajaran re mijûl dibin, di derbarê awayên tendurist ên bicihanîna hewcedariyên parêz de, zanîna herêmî baştir dikin. Her weha çandiniya bajarî dikare tenduristiya giyanî ya endamên civakê baştir bike. Kirîn û firotina hilberên bi kalîte ji hilberîner û xerîdarên herêmî re dihêle endamên civatê piştgiriya hev bikin, ku dibe ku stresê kêm bike. Ji ber vê yekê, çandiniya bajêr dikare di civakên xizan de, ku niştecîh ji ber kêmasiya têgihiştina kontrolê ya li ser kalîteya jiyana xwe, astên stresê mezintir dibin, baştir bike.

Dibe ku çandiniya bajarî li civakên ku ji supermarket û binesaziya din kêm in ji ber hebûna bêkariyek mezin a ji ber deindustrialîzasyonê livîn û jîngeha çêkirî çêtir dike. Cotkarên bajarî yên ku rêbazên çandinî yên domdar dişopînin ne tenê dikarin ji bo avakirina binesaziya pergala xwarina herêmî bibin alîkar, lê di heman demê de dikarin ji bo baştirkirina hewa, û av û kalîteya axê jî bibin alîkar. Dema ku hilberên çandiniyê di nav civakê de bi herêmî têne hilberandin, ew ne hewce ne ku werin veguheztin, ku  rêjeyên belavkirinê û qirêjkerên din ên ku li herêmên jêrîn ên sosyoekonomîk dibin sedema rêjeyên astimê. Çandiniya bajarî ya domdar di heman demê de dikare parastina karker û mafên xerîdar jî pêş bixe. Mînakî, civakên li Bajarê New York, Illinois, û Richmond, Virginia bi rêgezên çandiniya bajarvaniyê verastkirinên hawîrdorên xweyên herêmî nîşan dane.

Lêbelê, heke axa ku ji bo çandiniya bajaran tê bikaranîn qirêj bibe, cotkarên bajarî di heman demê de dikare xeterên tenduristiyê jî li cotkarên bajaran bide. Tevî ku hilberên herêmî bi gelemperî tê bawer kirin ku paqij û saxlem in, gelek cotkarên bajarî ji cotkarê bajarî yê New York Frank Meushke  heya Michelle Obama  dît ku ji ber qirêjiya axê di hilberên wan de astên bilind ên rêberê hene, ku dema ku tê xwarin ji tenduristiya mirovan re zirar e. Axa ku bi astên pêşîn ên bilind ve hatî qirêj kirin, timûtim ji boyaxa xaniyê kevn ku tê de rêber, xilasbûna wesayîtê, an depozekirina atmosferê çêdibe. Bêyî perwerdehiya guncan a li ser metirsiyên çandiniya bajarî û pêkanînên ewle, dibe ku xerîdarên bajarî yên hilberîna çandiniya bajêr bi pirsgirêkên pêwendîdar ên tenduristiyê re rû bi rû bimînin.

## Pêkanîn
[çep|thumb| Li [Amsterdam çandiniyek bajarî ya piçûk]]
thumb|Çandiniya bajarî ya banî li Food Roof Farm li navenda St. Louis
Afirandina binesaziyek civak-bingeh ji bo çandiniya bajarî tê wateya damezrandina pergalên herêmî yên mezin kirin û pêvajoyê xwarinê û veguheztina wê ji cotkar bo xerîdar.

Ji bo hêsankirina hilberîna xwarinê, bajaran projeyên çandiniyê yên li ser civakê ava kirin. Hin projeyên hanê bi hevra cotkarên civatî yên li ser erdê hevpar, pir mîna ya Boston Common ya sedsala hîjdehan mêldar kirine. Yek ji wan çandiniyên civatî Çandiniya Zarokan a Collingwood a li Melbourne, Awistralya ye. Projeyên din ên baxçeyê civakê modela baxçeyê dabeşkirinê bikar tînin, ku tê de baxçevan li deverên baxçê mezintir ji bo nexşeyên kesane lênihêrin, bi gelemperî pargîdaniyek alav û pêdiviyên din parve dikin. Baxçeyên P-Patchê yên Seattle vê modelê bikar tînin, wekî Çandiniya Navendî ya Başûr li Los Angeles û Food Roof Farm li St. Louisbajarên serbixwe di hewşên takekesî û ser banan de jî xwarinê çêdikin. Projeyên parvekirina baxçe hewl didin ku hilberîneran bi axê, bi gelemperî, qada hewşa niştecîhkirinê bi hev bikin. Baxçeyên banê destûrê dide ku niştecihên bajarî qadên kesk ên li bajêr biparêzin bêyî ku zeviyek ji erdê pêşkeftî veqetînin. Çandiniyên banî dihêlin ku baxçeyê pîşesaziyê yê bê karanîn bi awayekî hilberîner were bikar anîn, kar û qezencê diafirîne. Projeyên li seranserê cîhanê hewl didin ku bajaran bibin 'dîmenên hilberîner ên domdar' bi çandiniya erdên vala yên bajaran û baxçeyên metbexa demkî an daîmî.
[çep|thumb|200x200px| Projeya çandiniya bajarî li beşa La Romita ya Colonia Roma, [Meksîko|Bajarê Mexiko]]
[thumb| Nebatên tomatoyê ku li tenişt xaniyek piçûk a li [New Jersey di panzdeh tenekeyên zibil ên ku bi axê dagirtî de li cotyarek pot diçin, di havîna 2013an de li ser 700 tomato mezin bûn.]]
Pêvajoya xwarinê li ser asta civatî ji hêla navendîkirina çavkaniyan ve di nav dezgehên amûrên civakê û dezgehên pêvajoyê de ji bo cotkaran tê vehewandin. Bernameya Hevkariya Bernameya Baxçe ku li Detroit e û xwedan bankên amûreyên komê ye. Li deverên cihêreng ên bajêr bankên amûran hene ku çavkaniyên mîna amûran, zibil, zevî, pişkên tomato, tov, û perwerde dikarin bi baxçevanên wê komê re werin parve kirin û belav kirin. Hevkariya Bernameya Çavkaniya Baxçeyê ya Detroit di heman demê de civaka baxçevaniya wan xurt dike bi peydakirina gihîştina neqla endamên wan; li ser baxçevanî, polîtîka û pirsgirêkên xwarinê perwerde; û bi avakirina pêwendiya di navbera bexçevanan de bi komên xebatê, potlucks, geştan, geştên zeviyê, û rojên xebata komxebat. Li Brezîl, "Bajarên Bê Birçî" ji bo jinûveavakirina deverên terikandî bi hilberîna xwarinê re polîtîkayek gelemperî çêkir û qadên kesk ên civakê baştir kir.

Sûkên cotkaran, wekî mînak bazara cotkaran li Los Angeles, erdek hevpar peyda dikin ku cotkar dikarin hilberîna xwe bifroşin serfkaran. Bajarên mezin di dawiya hefteyê û rojek di nîvê hefteyê de bazarên cotkarên xwe vedikin. Mînakî, sûka cotkaran a Boulevard Richard-Lenoir a li Parîs, Fransa, Yekşem û Pêncşem vekirî ye. Lêbelê, ji bo afirandina pêbaweriyek xerîdar bi çandiniya bajaran û danasîna hilberîna xwarina herêmî ji bo cotkaran wekî pîşeyek domdar, pêdivî ye ku bazar bi rêkûpêk vekirî bin. Mînakî, Sûka Cotkarên Los Angeles-ê heftê heft rojan vekirî ye û çend xurekên herêmî bi hev ve girêdane da ku hilberên xwarinên cûda peyda bikin. Cihê navendî yê sûkê li navenda Los Angeles-ê ji bo komek cûrbecûr firoşyar ji bo ku xwe bigihînin xerîdarên xwe, têkiliya bêkêmasî peyda dike.

### Arjentîn
Bajarê Rosario (nifûs: 1,3 mîlyon) çandinî bi tevahî xist nav stratejiya xweya karanîna axê û stratejiya geşepêdana bajarvaniyê. Plana Wê ya Bikaranîna Erdê 2007-2017 ji bo karanîna çandiniyê ya erdê giştî dabînek taybetî dike. Di bin Plana Stratejîk a Bajarê Mezin a 2008-2018an de, Rosario "çerxa kesk" ava dike, di nav bajêr û derdora wê re derbas dibe, ku ji baxçeyên malbat û civakê, baxçeyên sebzeyan û baxçeyên mezin, parkên baxçeyên pir fonksiyonel û "bariyoyên hilberîner" pêk tê”, ku çandinî di nav bernameyên ji bo avakirina xaniyên giştî û nûjenkirina kavilan de ye. Di 2014an de, çerxa kesk ji zêdetirî 30 ha erd pêk dihat ku ji bo mezinkirina sebze, fêkî, û nebatên derman û aromatîk dihat bikar anîn. Li bajêr pênc parkên baxçeyan hene - qadên kesk ên mezin û xemilandî bi tevahî 72 ha erd vedigire, ku ji bo çandiniyê û ji bo çalakiyên çandî, werzîşî û perwerdehî tê bikar anîn.

### Awistralya
Li Queensland gelek kesan dest bi meyla çandiniya bajaran û karanîna akuaponîk û konteynerên xwe-avdan kirin.

### Kanada

#### Kolumbiya Brîtanî
Cotkarekî bajarî yê Kanadî li Kolumbiya Brîtanî hûrguliyên li ser pergala nirxa berhemê (CVR) ku cotkarên bajarî dikarin bikar bînin da ku diyar bikin ka kîjan zevî mezin dibin, li ser bingeha arîkariya her çandî ji bo piştgiriya aborî ya çandiniyê, weşand. Ev tê wateya ku dev ji hin berheman berdaye yên din, lê ew diyar dike ku cotkarên bajarî dikarin tora karsaziyê bi cotkarên gundan re pêşve bibin da ku hin ji wan hilberên din bigihînin xala firotanê ya bajar. Mînakî, cotkarê bajarvanî nekare aboriya xwe mezin bike ku şînkaya şirîn mezin bibe (li ser bingeha rojên dirêj heya gihîştinê û tîrbûna hilberîna kêm a lingê rêza rêzê), lê aranjmanek torgilokê bi hev re feyde ye, ji ber ku ew dihêle ku cotyarek şêrîn a gundî di bihayê firotanê de xalek firotanê ya din jî bi dest bixin û di heman demê de bila cotyarê bajarokê valahiya pêşniyara xeta hilbera xwe dagire.

Gelek projeyên civakî yên li Victoria, Kolumbiya Brîtanî çêbûn ku ji bo pêşvebirina pratîkên çandiniya bajarî wekî bernameya Sharing Backyards. Ev bername heye ku ji bo kesên li bajaran dijîn bi kesên din ên ku di hewşên wan de ji bo armanca çandiniya bajaran deverek zêde heye ve girêdayî bibin. Rêxistin her weha hene ku bi rêvekirina baxçeyên xwepêşandanên giştî mirovên ku li bajarên Vancouver dijîn li ser çandinî û mezinkirina xwarinê li deverek bajarî fêr bibin.

Nixumandina banê avahiya rojava ya Navenda Peymana Vancouver banê kesk yê herî mezin e li Kanada û yek ji 10 banê kesk ê herî mezin e li cîhanê. Bi dora şeş donim qada jiyanê, li wê derê zêdeyî 400,000 nebat û gihayên xwecihî hene ku îzolasyonê peyda dikin. Di heman demê de çar heb mêşên hingiv ên rojavayî jî hene ku nebatên li ser banî polen dikin û hingiv peyda dikin. Jîngeh pratîkên mayînde yên wekî vejelîn û ji nû ve karanîna avê vedigire.

Bajarê Kamloops, British Columbia bi rengek çalak pratîkên çandiniya bajarî di nav civaka xwe de pêş dixe. Ew girîngiya ewlehiya xwarinê û bandora wê li ser aborî û hem jî ekolojiyê radiwestînin. Wan Plana Çandinî ya Xwarin û Bajar (FUAP), ku di 2014an de hatî destpê kirin, çêkir, ku armanc û stratejiyên pêkanîna pergala xwarina domdar destnîşan dike.

#### Ontario
Ontario duyemîn parêzgeha herî mezin e û li Kanada yek ji bajarên herî bajarî ye. Hikûmeta parêzgeha Ontario malperek heye ku ji bo agahdariya kesên ku dixwazin damezrandina çandiniyek bajarokî an jî yên ku tenê dixwazin li ser çandiniya bajaran a li Ontario fêr bibin re peyda dike.

Bajarê Ottawa mezintirîn çandiniya bajarî ya li neteweyê, Zeviya Ceriban a Navendî (CEF) e. Li navenda bajêr û dorpêçkirî ji hêla bajêr ve, çandiniya 4 kîlometrên çargoşe (1,5 sq mi) avahiyek çandiniyê, çandiniya karker, û navenda lêkolînê ya Çandinî û Agri-Food Kanada ye. Li Bajarê Ottawa di nav 203,5 kîlometrên çargoşe kîlometr çargoşe (78,6 sq mi) kesk de gelek çandiniyên bajarî jî hene.

Li gel gelek bajarên din ên Ontario, Bajarê Toronto rê dide niştecihên mafdar ên li 4 beşan li seranserê bajêr ku herî zêde 4 mirîşkan (tu dîk tune) ji bo armancê kêfê an vexwarina kesane ya tenê hêkan biparêzin. Pêdiviyên din jî hene ku bi xwedîkirina van mirîşkan ve di binê vê bernameyê de ne wekî zon û rêbernameyên ji bo avakirina dorpêçê, avêtin û avêtinê. Di wargehên ku ji malpera UrbanHensTo ve ji bo vê bernameyê mafdar in de ardaredariya 13 (Parkdale-High Park), ardaredariya 21 (St Paul), ardaxa 5 (Etobicoke-Lakeshore), û ardaxa 32 (Beaches-East York) hene. Di heman demê de atolye ji bo kesên ku dixwazin mêşên bajarî mezin bikin re heye. Lêbelê, pabendbûna bi van rêgez û rêziknameyan dikare bibe sedema cezayan.

#### Quebec
thumb|Germavên Lufa Farms li ser banê Greater Montreal-ê têne çêkirin.
Li Montreal, li dor 100 baxçeyên civatan qadên ku welatî dikarin fêkî, sebze, giha û kulîlkan biçînin peyda dikin. Li baxçeyê civata herî mezin nêzîkê 255 parçe parvekirin hene, lê di malpera herî piçûk de jî nêzê 25 parçe hene. Ji 2 mîlyon mirovên ku li deverên bajarîbûyî yên Montrealê dijîn, nêzîkê 10,000 niştecîhên bexçeyên baxçe parve dikin. Bername ji 1975an ve ye û ji hêla navçeyan ve tê rêvebirin. Hinek ji navçeyan mamosteyek baxçeyê baxçe heye ku bi rêkûpêk serdana baxçeyan dike da ku şîretan bide baxçevanan. Ax, avdana avê, cîhek ji bo amûr, qûm, têl, û boyax ji hêla bajêr ve têne peyda kirin, ku ji hêla Daîreya Werzîş, Nûvekirin û Pêşkeftina Civakî ve tê rêve birin.
Kanada xwedan gelek pargîdaniyên ku li ser teknolojiya çandiniya bajaran dixebitin, li Montreal jî hene. Ya herî girîng Lufa Farms e, pargîdaniyek taybetî ye ku li taxa Saint-Laurent a Montrealê ya ku tê ragihandin seraya herî mezin a banê cîhanê vekir. Ev çaremîn serara serşûştî ya Lufa li Montreal e û li ser banê depoya Sears Canada ya berê hatî çêkirin. Serara banê yekem ê Lufa-yê di serê sala 2011an de, serayek serşokê ya hîdroponîk 2880 metrekareyî li ser depoyek ku wekî navenda wan hatî diyarkirin hate çêkirin. Wan di sala 2013 de (4,000 sq metr) û 2017 (5,850 sq meter) du mezintir serayên banê mezin li ser Montreal ava kirin, ji bo sê avahiyan hema hema $10 mîlyon xerc kirin. Di 2017an de, supermarketek IGA-ya li Saint-Laurent-a li Montreal-ê banê kesk bi qasî 25,000 metrekare qada kesk û hilberên ji hêla Ecocert Canada ve hatine pejirandin vekir. Ew dibêjin ku ew dikarin li ser 30 cûre hilbera organîkî ya li banî tê mezin kirin, digel hingivê ku ji heşt kewarên mêşên hingiv ên li banî tê hilberandin û peyda bikin, peyda bikin.
Lufa û IGA hem ji bo hin hilberên xwe xwe dispêrin hilberîna ne-rooftop. Tenê nebatên kûr-kûr dikarin li ser banan mezin bibin, hilberên wekî kartol û genim ji holê rabikin. Hin cotkarên herêmî diyar dikin ku pergalên pîşesaziyê têne dravdan kirin û pêşbaziyek neheq e.

### Çîn
Zêdebûna Pekînê li rûbera erdê di sala 1956an de sala 1958an bû sedema pejirandina zêde ya çandiniya bajaran-bajarî. Wiha "çandiniya bejahî" bû sedem ku ji 70% xwarina bêserûber a li Pekînê, bi giranî ji sebze û şîran pêk tê, ku ji hêla bajêr ve di salên 1960 û 1970 de were hilberandin. Di van demên dawî de, bi ewlehiya xwarina nisbî ya li Çînê, çandiniya bajarkî bû sedema çêtirkirinên di kalîteya xwarina heyî de, berevajî hêjmariyê. Yek ji ceribandinên vê paşîn ên di çandiniya bajaran de Parka Nîşandana Zanista Çandiniyê ya Modern a li Xiaotangshan e.

Bi kevneşopî, bajarên Çînî têne zanîn ku çalakiyên çandiniyê di nav bajêr de tevlihev dikin. Shenzhen, ku berê civakek cotyarî ya piçûk bû, ji ber ku ji hêla hikûmeta Çînî ve wekî herêmek aborî ya vekirî ve hatî destnîşankirin, niha metropoleke bilez mezin dibe. Ji ber nifûsa li Çînê mezin û zêde dibe, hikûmet di hilberîna xwarinê de piştgiriyê dide xweseriya bajaran. Avahiya gundê Shenzhen, rêbazên domdar, û pêşkeftinên nû yên çandiniyê yên ku ji hêla hikûmetê ve hatine destpêkirin ji bo ku ji vî bajarî re mezin dibe xwarinê peyda dike hatine veavakirin.

Çandiniyên bajêr bi qasî  ji pergala bajêr di pergalek du tebeqe de. Asta yekem a ku ji navenda bajêr nêz dibe tiştên hilweşîner hilberîne. Zebzeyên hişktir ên li derveyî van zeviyan bicîhkirî ne, wekî kartol, gêzer û pîvaz têne çandin. Vê pergalê dihêle hilberîner piştî hilbijartinê çend demjimêrên kurt li bazarên bajêr werin firotin.
Rêbazek din a bibandor a ku di pratîka çandinî û avjeniyê ya Çînî de tê bikar anîn pergala gûzê masîvaniyê mulberry-dike ye, ku bersivek e ji bo vezîvirandina bermahiyan û zayîna axê. Ev pergal dikare wiha were vegotin:
Darên mişmişan ji bo ku kermirrên hevrîşim şîn bibin têne çandin û zibilxiravê kurmikê hevrîşimê di masiyan de ji masiyan re tê şandin. Di heman demê de masî bi bermahiyên heywanên din, wekî beraz, mirîşk, û bufalan, jî dixwin. Heywanan, berê xwe didin zeviyên ku ji hêla golê ve ji devê golikan ve hatine fêr kirin. Ev pergalek sofîstîke wekî çerxa domdar a avê, avêtinê, û xwarinê ye ... bi zilamek re di wêneyê de hatî çêkirin.Her ku nifûs mezin dibe û pîşesazî pêş dikeve, bajar bi ceribandina rêbazên nû yên çandiniyê hewl dide ku mezinbûna çandiniyê ya potansiyel têxe nav xwe. Fong Lau Chee Experimental Farm li Dongguan, Guangdong di hilberîna lîçê de digel pêşveçûnên nû yên çandiniyê xebitiye. Ev çandinî bi daxwazên hilberandina mîqdarên mezin û lîseyên pir-kalîte, bi domandina domandina şekir û tovên wan, hate damezrandin. Vê lêkolîna ku ji hêla zanîngehên çandiniyê yên herêmî ve hatî çêkirin, rê dide ku rêbazên nû bi hêviya ku bigihîjin hewcedariyên xerîdarên bajêr.

Lêbelê, ji ber zêdebûna astên mezinbûna aborî û qirêjbûnê, hin çandiniyên bajaran hatine tehdît kirin. Hikûmet hewl dide ku gav bavêje û di warê çandiniyê de pêşveçûnên nû yên teknolojîkî biafirîne da ku astên çandiniya bajaran bidomîne.

"Bajar plan dike ku 8,82 mîlyar yuan li 39 projeyên çandinî veberhêne bike, di nav de bingehek çandinî ya ewledar, parkek teknolojiya bilind a çandinî, pêvajokirin û belavkirina çandinî, daristanî, turîzma ekolojîk, ku dê çandiniya bajarî ya bi taybetmendiyên typicalenzîn ên xwerû pêk bîne" digel vê bernameyê, tê çaverê kirin ku bajar Sûka Piraniya Hilbera Hilbera Çandiniyê ya Buji berfireh bike.

Li gorî Buroya Çandinî, Daristanî û Masîvaniyê ya Municipalaredariyê dê 600 mîlyon yuan veberhênana bajêr li çandiniyên li derdora bajêr, bi hêviya cotkaran bike ku "ji sedî 60 goşt, zebze û hilberên avî li sûka Shenzhen" peyda bike.

Her weha wekî bersivek ji qirêjî û dermanên kêzikan ên ku di kiryarên cotkariyê de têne bikar anîn, çûnek kesk û organîk jî heye. Pêdivî ye ku dabînkerên sebzeyan hin venêranên ku ji hêla Buroya Çandiniyê ya bajêr ve têne kirin derbas bibin berî ku ew wekî "kesk" werin firotin.

### Kûba
thumb|Pargîdaniya çandiniyê li Havana, Kuba (2015)
Di 2002 de,  ji baxçeyên bajarî  hilberandin ya xwarinê. Li Havana,% 90ê hilberên nû yên bajêr ji çandinî û baxçeyên bajaran ên herêmî tê. Di 2003 de, zêdeyî 200,000 Kubayî di berfirehkirina sektora çandiniya bajaran de xebitîn.

### Misir
Li Misirê, pêşkeftina baxçeyên banî di 1990an de dest pê kir. Di destpêka salên 1990an de, li Zanîngeha Ain Shams, komek profesorên çandiniyê înîsiyatîfek li ser mezinkirina sebzeyên organîk ku li gora bajarên Misirê pir qelebalix be pêş xistin. Thensiyatîf di astek piçûk de hate sepandin; heya ku ew bi fermî di 2001 de, ji hêla Rêxistina Xwarin û Çandiniyê (FAO) ve hate pejirandin.

### Fransa
Di 2014 de, Mayoraredara Parîsê Anne Hidalgo soz da ku 100 hektar (247 donim) Parîs ji qada kesk re veqetîne, û 30 hektar di çandiniya bajaran de pispor e. Di pênc salên paşîn de li Parîsê zêdeyî 60 rêxistinên çandiniya bajarî derketin.

Hat ragihandin ku dê bihara 2020an li herêma 15-an a Parîsê vebe, çandiniya herî mezin a banê cîhanê ya 14,000 m dê li ber avahiya şeş-qatî ya li Expo Porte de Versailles rûne. Zeviya pargîdaniya nûjen Viparis a li Parîsê bi pargîdaniyên fransî Agripolis re, ku di çandiniyên li ser banî an rûyên deşta pispor, û pargîdaniya lêkolînê / ekosîstem-ji nû ve çêkirina Cultures en Villes de bûne yek, da ku vê projeyê bigihîne rastiyê. Agripolis plan dike ku çandiniyê bi kar bîne dema ku Cultures en Ville dê bûyerên taybetî plan bike. Zevî hêvî dike ku di demsalekê de, her rojê bi zêdeyî 30 guherînên nebatan, her roj 2000 lîre fêkî û sebze hilberîne. Ji bilî ku li cîhanê çandiniya herî mezin a bajaran e, baxçeyê banê avê dê% 10 ê mîqdara avê ya baxçeyên kevneşopî hewce dike bikar bîne. Armanca çandiniyê peydakirina xwarinê ji karsaziyên başûrê Parîsê re ye û geştên perwerdehî û rahênanên hevkariyê ji bo pargîdaniyan peyda dike.

### Hindistan
Pêşkeftina aborî li Mumbai mezinbûnek nifûsê anî ku bi taybetî ji ber koçberiya karkeran ji herêmên din ên welêt. Hejmara niştecihên li bajêr di sedsala borî de ji donzdeh caran zêdetir bû. Mumbai ya Mezin, ku ji hêla Girava Bajêr û Girava Salsette ve hatî damezrandin, li gorî daneyên ku ji hêla serjimêriya 2001 ve hatine berhev kirin, li Hindistanê bajarê herî mezin e ku nifûsa wê 16,4 mîlyon e. Mumbai yek ji bajarên herî qelebalix ê cîhanê ye, di km² de 48215 kes û li herêmên bejahî jî 16,082 per km². Di vê senaryoyê de, çandiniya bajarokî ne gengaz e ku were pratîk kirin ji ber ku ew ji bo gihiştin û karanîna deverên vala divê bi pêşdebirên nekêşbar re hevrikiyê bike. Rêbazên çandiniyê yên alternatîf wekî bersivek li dijî kêmasiya ax, av û çavkaniyên aborî yên li UPA dixebitin derket holê.

Rêbazên baxçeyê bajarokê Dr. Doshi ji bo guncan in ku li cîhên kêmkirî wekî teras û eywanan, heta li ser dîwarên avahiyên sivîl bêne bicîh kirin, û ji bo veberhênanên mezin ên sermayeyê an demjimêrên dirêj ên xebatê ne hewce ne. Pratîka wî ya cotkariyê tenê organîk e û bi piranî ber bi mezaxtina navmalî ve tê rêve birin. Amûrên wî yên baxçevaniyê ji materyalên ku li hawîrdora herêmî hene hene: bermayiyên kaniya şekir, torbeyên polîetilen, lastîk, konteyner û sîlîndêr û ax. Konteyne û torbeyên (li her du seriyan vekirî) bi şanikên nîska şekir, zibil û axê baxçe dagirtî ne, ku gengaz dike ku karanîna hûrgelek avê bi qadên vekirî re were qiyas kirin. Dr. Doshi diyar dike ku enerjiya rojê dikare şûna axê li bajaran bigire. Ew herweha ramana plansazkirina zincîrê, an mezinkirina nebatan di navberê de û di mîqdarên piçûk de ji yekcar û di mîqdarên mezin de pêşniyar dike. Wî di teraziya xweya  fêkiyên cûda yên wekî mangos, hêjîr, guvaş, mûz û darikên şekir mezin kir li Bandra. Têgiha çandiniya bajêr a ku ji hêla Dr. Ew dûv re di peydakirina xwarinê de malbatê xwe têr dike:  fêkî û sebze salê 300 roj rojane têne hilberandin.

Armancên sereke yên projeya pîlot a li çandiniya bajêr li Rosary High School, Dockyard Road, pêşvebirina piştgiriya aborî ji bo zarokên kolanê, xweşikkirina dîmenê bajêr, dabînkirina xwarina organîk a hilberîner a herêmî ji niştecihên bajarî re (bi taybetî yên li xanîkan dimînin), û li bajarekî domdar çopên organîk birêve bibin. Proje li dibistana Rosary, li Mumbai, bi beşdariya zarokên kolanê di dema 2004 de hate meşandin. Zeviyek bajêr li qada  a teras hate afirandin Beşdar di teknîkên çandiniya bajarî de hatin perwerdekirin. Çandiniyê sebze, fêkî û kulîlk çêdikir. Fikrê têgeha çandiniya bajêr li dibistanên din ên li bajêr belav kiriye.

Metbexa navendî ya Mumbai Port Trust (MBPT) rojane li ser 3,000 karmendan xwarinê belav dike, mîqdarên girîng ên avêtina organîk çê dike. Baxçeyek terasê ku ji hêla karmendan ve hatî afirandin ji sedî not û nehsên vê hilberê di hilberîna zebze û fêkiyan de vedigire. Preeti Patil, ku li MBPT karmendê xwarinê ye, armanca pargîdaniyê şîrove dike:Mumbai Port Trust li terasa metbexa xweya navendî çandiniyek organîk pêş xist, ku rûbera wê bi qasî  Çalakiya çandiniya bajêr di destpêkê de ji bo avêtina bermahiyên organîk ên metbexê bi rengek eko-heval hate destpê kirin. Endamên karmendan, piştî xebata xweya rojane di mitbaxê de, baxçeyê ku nêzîkê 150 nebatên wê lê ne, diçînin.
thumb|Li Wellington, Zelanda Nû çandiniya bajarî ya Kaicycle
Li paytext Wellington çandiniyek bajarî ya bi navê Kaicycle di 2015 de hate damezrandin. Ew wekî awayek berhevkirina avêtina xwarina herêmî dest pê kir, şopên xwarinê bi duçerxeyê têne berhev kirin. Di pîvanên wan de çopa organîk a heftane heya 60 lître ji mal û kargehên herêmî hene. Armanca wan "veguheztina çopên xwarinê ji zeviyê zeviyê û vegerandina van xurekan dîsa li nav axên herêmî ye". Ew bi berhevoka ku çêdikin li çandiniya xweya bajarî baxçe dikin û dilxwazan vedixwînin ku bi rêkûpêk alîkariyê bikin. Ew hin berheman difroşin ku alîkariya dravdanên karûbarên kompostasyonê dike, ew jî bi dilxwazan re parve dikin û bexşê projeyên xwarinê yên civakê dikin. Di sala 2020an de ew tevlî torgilokek nû ya navendên berhevkirina ku ji hêla Baweriya Domdarî ve tê rêve birin bû.

### Taywan
[thumb| Parka Sebzeyan a Shanlong li [Taywanê.]]
Li Giravên Matsu, hikûmeta herêmî li navenda bajarê Nangan zeviyek çandiniyê ya zebzeyan ava kir.

### Taylenda
Di destpêka 2000an de, baxçeyên bajarî di bin rêberiya NGO-yê, Enstîtuya Hawirdorê ya Taylendayê (TEI) de, dest pê kirin da ku bibin alîkar ku pêşengiya ropdareyên Bajarê Mezin ên Bangkok (BMA) ya Taylenda "kesk" bigirin. Bi nifûsa 12 mîlyon û 39% erdê li bajêr ji ber berfirehbûna bilez a salên 1960- 80-an vala ye Bangkok ji bo baxçeyên bajarî ku navenda wê tevlêbûna civakê ye, ceribandinek e. Du baxçeyên bajarvaniyê yên ku ji hêla TEI ve hatine destpêkirin li Bangkok Noi û Bangkapi ne û peywirên sereke ev in:

* Feydeyên qada kesk a bajarvaniyê fêrî endamên civakan bikin.
* Çarçoveya civakî ya plansazî, pêkanîn û domandina qada kesk a bajarî biafirînin.
* Pêvajoyek rêbazê biafirînin ku hewcedariyên civakê û hewcedariyên mezintirîn derdorên hawîrdorê hevseng bike.

Gava ku armancên NGO di çarçoveyek cîhanî de girîng in, armancên civakê bi xebata damezrandina baxçeyên bajaran bixwe têne pêşwazî kirin. Di vê wateyê de, afirandin, bicihanîn û xwedîkirina baxçeyên bajaran ji hêla daxwazên civakên têkildar ve pir têne diyar kirin. Lêbelê, pîvanên ku TEI serfiraziya wan dipîve qada sûdên civakek ku çandiniya bajarvaniyê dike nîşan dike. Nîşaneyên serketinê yên TEI ev bûn:

* Avakirina Plana Kesk a Bajêr
* Avakirina Kapasîteya Civakî
* Kêmkirina Xizaniyê
* Bi Hikûmatê re zencîre
* Ji bo Civakên Din Modêlek Pêşdixin

### Keyaniya Yekbûyî
Todmorden li Yorkshire, Keyaniya Yekbûyî bi modela çandiniya bajarî ya serfiraz bajarek e ku bi 17,000 şêniyên wê re ye. Projeya ku di sala 2008an de dest pê kir, tê vê wateyê ku li çil deveran li seranserê bajêr dexlên xwarinê hatine çandin. Hilber hemî belaş e, kar ji hêla dilxwazan ve tê kirin, û ji rêwî û mêvanan têne vexwendin ku hilberan hilbijêrin û bikar bînin. Hin komployên Todmorden bûne pîlanên destûrê hinekên din jî bûne nimûneyên baxçeyê gerîla. Hemî "baxçeyên propagandayê" ne ku niştecîhan pêşniyar dikin ku herêmî mezin bikin, demsalî bixwin, pêzanîna xwarina xwe bihesibînin û kêfxweş bibin. Li kolanê, li parka gerîdeyê ya navenda tenduristiyê, li stasyona hesinî, li polîsxaneyê, li goristanê û li hemû dibistanên bajêr pîlanên xwarinê hene.

### Dewletên Yekbûyî

#### Vebijarkên Lêkolîna Neteweyî
Li gorî USDA, çandiniyek wekî cîhek tête diyar kirin ku herî kêm bi qasî $1000 berhem çêdike û difroşe. Lêkolînek li ser çandiniyên bajaran di sala 2012an de li ser 315 mezrayên ku wekî bajarî hatine destnîşankirin lêkolîn kir. Ji wan, ji 32% li Bakûrê rojhilat, ji 26% li Başûr, 22% li Rojava, û ji 19% kêmtir li Midwest dîtin. Di anketê de hat dîtin ku piraniya çandiniyên bajaran ên li Dewletên Yekbûyî wekî ne-kêrhatî an jî tenê xwedî têne damezrandin. Çandiniyên bajaran bi gelemperî teknîkan bikar tînin ku dihêlin ew li ser erdek piçûk bi xurtî hilberînê bikin. Di serî de, van kiryaran nivînên rakirî, sera, û baxçeyên konteyner hene. Ji hilberên hatine çêkirin, piraniya piraniya çandiniyên bajaran li ser sebzeyên teze, û dûv re giha û kulîlkan disekinin. Ger çandiniyek bajarî li ser ajalan bisekine, heywana bingehîn mirîşk in. Mêş û berx heywanên çandiniya bajaran a duyemîn in.

Hema bêje nîvê çandiniyên bajaran ên ku beşdarî anketê bûn firotanek tevahî ya tevahî kir ku ji $10,000 kêmtir kir. Piraniya van firotanan ji bazarên cotkaran, Çandiniya Piştgiriya Civakî (CSA), û xwaringehan tê. Li gorî îstatîstîkên firotana tevahî ya nesax jî 5% ê çandiniyên bajarvaniyê nehate hesibandin. Piraniya çandiniyên bajaran li ser dijwariya sereke ya ku ew pê re rû bi rû ne; lêçûnên hilberînê, birêvebirina zirarê, birêvebirina gihayan, û avhewa. Ew her weha qezencê, fînansekirinê, û keda çandiniyê wekî zehmetiyên mezin ên birêvebirina zeviyek bajarî dibînin.

#### Nûyork
çep|thumb| Baxçeyê Adam Purple, aliyê rojhilat-jêrîn, Bajarê New York, 1984
Gelek niştecihên kêm-dahat ji rêjeyên zêde qelewbûn û şekir û çavkaniyên kêm ên hilberên nû êş dikişînin. Bajar û komên nehfî yên herêmî ax, perwerde û teşwîqkirina darayî peyda dikin, lê teşwîqa çandiniya bajarî rastî cotkaran hatiye, ku dema ku roja karê wan a rêkûpêk pêk tê, pir caran dilxwaz in. Wekî din, Daîreya Parastina Hawirdorê ya Bajarê New York-ê ji bo xwedan milkê taybet li deverên kanalîzasyona hevgirtî ya Bajarê New York-ê bernameyek bexşînê pêşkêş dike. Pêdiviya herî kêm ev e ku meriv ji qada bêserûber a ku tevkariyê dike, 1 ”ya herikîna bahozê birêve bibe. Projeyên mafdar banê kesk, çandiniyên banî, û berhevkirina ava baranê li milkê taybet li qadên kanalîzasyonê yên hevgirtî hene. Ji ber vê bernameya bexşînê, niha li Bajarê New York xwedan çandiniyên herî mezin ên banê banî ye.

Hin baxçevanên bajaran ji bo destpêkirina civakek an baxçeyên bajaran gelek deverên vala bikar anîn. Lêbelê, pêdivî ye ku ax ji ber qirêjiya wesayîtê û bermahiyên avahiya kevn ji bo pîsbûna giran di nav axa bajêr de were ceribandin. Di heman demê de li Bajar bernameyek berhevkirinê jî heye, ku ji baxçevan û cotkaran re heye. Grûbek, GreenThumb, şitlên belaş peyda dike. Bernameyek din, projeya Bajarvaniya Bajarvaniyê ku ji hêla nehêja Just Food ve tê xebitandin, qursên mezinbûn û firotina xwarinê pêşkêşî dike.

Du awayên alternatîf ên mezinbûnê ev in: baxçeyên banî û mezinbûna hîdroponîkî (bê ax). *New York Times* gotarek li ser yek ji yekem baxçeyên Manhattan nivîsand ku ev her du teknîk tê de ne.

#### Kalîforniya
Di bersiva paşvemayîna 2008an de, koalîsyonek rêxistinên civak-bingeh, cotkar û saziyên akademîk ên li Geliyê Pomona ya Kalîforniyayê thenîsiyatîfa Çandiniya Bajêr a Pomona Valley ava kirin.

Piştî derbasbûna Peymana Bazirganiya Serbest a Amerîkaya Bakur, genimê erzan ê Dewletên Yekbûyî Meksîka di bin avê de hişt, cotkarên gundî ji erdê xwe derxistin. Gelek koçberî Geliyê Pomona bûn û di pîşesaziya avahiyê de kar dîtin. Bi paşketina 2008an re, pîşesaziya avahiyê jî li herêmê êş kişand. Ne mimkune ku hêza xweya berê ji nû ve bistîne ji ber kêmbûna avê ya giran li vê herêma çolê û her weha qelsbûna aboriya herêmî. Van koçberan li welatê xwe ji hêla cotkar ve organîkên erdên hişk bûn ji ber ku wan negihaştî dermanên kêzikan û gubreyên bingeha petrolê. Naha, wan xwe li tixûbê du wîlayetan dît: Los Angeles County ku nifûsa wê 10 mîlyon e û hema bêje zeviyek çandinî tune, û San Bernardino County ku li eyaleta gihîştina herî xirab a xwarina tendurist heye. Li her du wîlayetan, ji bo hilberên organîk ên li herêmê mezin dibin daxwazek zêde dibe. Li bersiva van mercan, Uncommon Good, rêxistinek nehfdar a bingeha civakê ku bi malbatên cotyarên koçber re dixebite, forûmek ku bû Komeleya Cotkarên Bajar civand. Komeleya Cotyarên Bajar ji bo cotkarên koçberên belengaz li Geliyê Pomona rêxistina yekem e. Armanca wê pêşxistina derfetan e ku endamên wê bi çandiniya bajarvaniyê debara xwe û malbatên xwe bikin. Bi Xweya Nekandî, ew endamê damezrînerê iativenîsiyatîfa Çandiniya Bajêr a Pomona Valley (PVUAI) e. PVUAI bi zanîngeh û zanîngehên herêmî re dixebite ku lêkolînek nirxandina xwarinê ya ku li Bajarê Pomona hatî çêkirin berfireh bike.

#### Oakland
Çandiniya bajaran li West Oakland rengek radîkal girtiye ku meriv dikare vegerîne destpêşxeriyên baxçeyê civakê yên di 1970an de li bajarên Berkeley û Oakland dest pê kirin, û mîrata Afrîkî-amerîkî ya bajêr. Pîşesaziya çêkirinê ya Oakland di dema WCII de niştecihên nû kişand. Ji bo kêmkirina tengezariya nijadî, Desthilatiya Xanî ya Oakland projeyên xanî ji bo reşikên li West Oakland û spiyan li Oakland Rojhilata ava kir. Bi peymanên veqetandî û ji nû ve xêzkirina bankan, sermiyanê geşedanê ji West Oakland hate hiştin dema ku nifûsa Afrîkî-amerîkî xwedî derfetên kirê an kirîna xaniyên derveyî Oakland-a West bû.

Partiya Pantherê Reş (BPP) di tovkirina kiryarên çandiniya bajarî yên li Oakland-West-ê de rol lîst. Yek ji bernameyên wê yên civakî armanc bû ku bi dabînkirina taştê li dibistanên herêmî, dêr û navendên civakî, gihîştina xwarina tendurist ji bo nifûsa reş a bajêr baştir bike. Kêmek ji vê xwarinê ji baxçeyên herêmî yên piçûk ên ku ji hêla endamên BPP ve hatine çandin hat. Li gorî Prof. Nathan McClintock, "Panthers baxçevanî wekî mekanîzmayek liberçavgirtinê û navgînek lêzêdekirina parêzên xwe bikar anîn, û her weha wekî navgînek ji bo xurtkirina endamên civakê yên ku li dijî zordariyê têkoşîn kirin." Tora Keskan a Rengîn a Rengîn (PCGN) di 1990an de hate afirandin. Komê li West Oakland li zeviyên vala û vala çandin. Wekî din, dibistanên li derdora Alameda County dest bi hînkirina behreyên baxçeyê bingehîn û perwerdehiya xwarinê kirin. Komên din ew mîrat hildigirtin, wekî Nûçegihanên Gel  û Dadweriya Çandinî.

Di 1998an de, Ofîsa Saredariya Bajarê Oaklandê ya Berdewamiyê ji bo pêşkeftina domdar Initnîsiyatîfa Pêşkeftina Civaka Domdar pêşniyar kir. Ji ber nebûna gihîştina West Oakland ji xwarinên têr û tendurist, rêxistinên din PCGN û Bajarên Slicker Farms jî di nav de daxwaz kirin ku nexşe stratejiyên afirandina bandorek domdar li ser pergala xwarina herêmî bicîh bîne. City Slicker Farms di sala 2001an de li bersiva nebûna gihîştina hilberên nû li West Oakland hate damezrandin. Bi saya bexşînên erdên ji niştecihên herêmî, bi navgîniya Bernameya Çandiniyên Bazara Civakî torek çandiniyên bajarok hate afirandin, û di 2005 de rêxistinê Bernameya Baxçeyê Paşê ava kir da ku alîkariya niştecîhên West Oakland bike ku xwarina xwe li malê mezin bikin. Ev bername nuha bi jor 30,000 mezin dibe&nbsp;lbs. ya xwarinê her sal.

Di 2005an de, Jeraredar Jerry Brown Peymana Jîngehparêziya Bajêr a Roja Jîngehê ya Cîhanê îmze kir, soz da ku Oakland sala 2012 bibe bajarekî domdar. Vê yekê biryarên Encûmena Bajêr a Oakland, wekî hejmar 76980 û hejmar 80332 ku alîkariya pêşxistina Encûmena Siyaseta Xwarinê kir, da. Ew bi Tenduristiya Gel û Hawirdora Oakland (H HV) re Hevkar e, ku ji bo baştirkirina tenduristî û xweşiya niştecîhên Oakland dixebite. Di 2009 de Meclîsa Siyaseta Xwarinê ya Oakland dest bi plansazkirina çandiniya bajaran li Oakland kir.

#### [[Detroit]]
Ji 2010an ve, çandiniya bajarî li bajarê Detroit bilez berfireh bû. Gava ku nêzê 2 mîlyon mirov lê diman, niha li bajarê Detroit nifûsa wê di bin 700,000 de ye. Windabûna nifûsê di gelek war û milkên vala de derket. Di hewildana peydakirina xwarinên bi tendurist û xweşikkirina taxê de, niştecihan dest bi ji nû ve armanc kirina erdê û çêkirina çandiniyên bajaran kirin. Baxçeyên civaka piçûk di nav projeyên mezintir de mezin bûn ku gelek ne-qezenc çêbûn da ku hem pirsgirêkên çolên xwarinê û milkên vala çareser bikin.

Li seranserê bajarên amerîkî, hin baxçeyên bajarî û însiyatîfên kesk teşe girtiye jîngehê. Projeyên baxçe û çandiniyê hatine dîtin ku buhayên kirê zêde dikin û niştecîhên dewlemendtir dikişînin, û di encamê de jicîhûwarkirina fizîkî û çandî, û her weha guhertinên demografîk. Lêbelê, Detroit bêhempa ye ji ber ku gelek înîsiyatîfên çandiniya bajarî ji hêla mirovên rengîn ve têne rêve kirin, erdê vala bikar tînin û ji niştecîhên cîran re bêtir peyda dibin.

Farnsiyatîfa Çandiniya Bajêr a Michigan (MUFI) rêxistinek nehf e ku çandiniya bajêr wekî rêyek ji bo pêşvebirina perwerde û dadmendiya civakî û bihêzkirina civakên bajaran bikar tîne. MUFI ji North End of Detroit-ê bingeh digire û kampusek wê ya bi qasî sê hektar heye. Ji 2011an ve, MUFI bi arîkariya zêdeyî 10,000 dilxwazan cîh veguherand û zêdeyî 50,000 lîreyên hilberînê mezin kir. Vêga, rêxistin dixebite ku bi riya hilberên dabeşkirî yên ji bo niştecîhên herêmê û avakirina navenda civaka sê-çîrok, zeviya MUFI bi civakê ve girêbide.

Keep Growing Detroit (KGD), ku di 2013 de hate damezrandin, hewl dide ku bi civakên tendurist û aboriyên herêmî yên berxwedêr re Detroitek serwerî, xweser-domdar a xwarinê çêbike. Rêxistin ji gelek bernameyan pêk tê wekî Bernameya Çavkaniya Baxçe, ku 1600 çandiniyên bajarî piştgirî dike, û Grown in Detroit, ku cotkarên bajarî bi bazar û xwaringehên herêmî ve girêdide. Rêxistin di heman demê de bi gelek komên ciwanan re hevkar e û xwedî bernameyek 7-hefteyî ya şagirtan a havînê ye ku li ser çandinî, karsazî, darayî û rêberiya rêberiyê disekine. Di 2019 de, KGD alîkariya sed cotkarên nû kir ku zevî ewle bikin û di derheqê sûd û keysên çandiniya bajarî de wan fêr kir.

Hantz Woodlands, anku wekî Farmanên Hantz jî tê zanîn, çandiniyek daristanên bajarî ye ku li aliyê rojhilatê Detroit e. Hantz Woodlands projeyek Koma Hantz e, ku serokatiya wê karsaz û Detroit-dayik John Hantz dike. Projeyê zêdeyî 2,000 valahiyên vala yên xwedan bajar paqij kir û xaniyên şewitandî hilweşand da ku rê li çandiniya darên hişk veke. Vêga li Dewletên Yekbûyî mezintirîn çandiniya darên bajarî ye  Heya nuha, Hantz Woodlands li ser 1 mîlyon dolaran li civakê veberhênan kir û li ser 140 donimî 25,000 dar çandin. Ji înîsiyatîfê re nirxên xaniyan% 482 bilind kirin û taxa derdorê xweşik kirin. Lêbelê, nîqaş û guman hîn jî projeya Çandiniyên Hantz dorpêç dike. Rexnevan bi salan piştî stendina donim erd ji Detroit-ê digotin, Hantz dikaribû milkê ji bo pêşkeftinê li nekêşbara bilind û bazirganî bifroşe. Vê çalakiyê dê ji bo Koma Hantz qezencên mezin çêbike dema ku hevgirtina civakê diêşîne û ji bo niştecihên demdirêj berdêl nahêle.

The Greening of Detroit di The Detroit Partnership de bernameyek daristanî ya bajarvanî ye û ne hevkar e. Ji Mijdara 2020an ve, rêxistinê li seranserê Detroit li ser 130,000 dar çandin. Ji bilî çandina daran li herêma Detroit, Keskbûna Detroit bi perwerdehiya daristanên bajarî, perwerdehiya kar, û bernameyên din ên civakê re mijûl dibe. Rêxistin di çandiniya bajaran de jî mijûl dibe û niha serpereştiya Lafayette Keskan dike. Qada kesk, ku li navenda bajarê Detroit e, fêkiyên fêkiyan, sebze, giha û kulîlkên bê kîmyewî mezin dike da ku gel kêfxweş bike.

Vê paşiya paşîn, bajarê Detroit dest bi veberhênanên înîsiyatîfa kesk a bajarî kir. Di 2019 de, Mike Duggan, şaredarê Detroit, planên zêdekirina hilweşandina milkên şewitandî li bajêr diyar kir. Yek awayek pêşniyazkirî ya vejandina Detroit bi afirandina baxçeyên civakê, qadên kesk, û baxçeyên bajaran bû. Projeya pêşerojê ya herî mezin a Detroit Joe Louis Greenway (JLG) e, xelekek ne-motorî ya 32 mîlî ku dê ji navenda Detroit Riverfront heya Highland Park dirêj bibe. Riya tê texmîn kirin ku 50 mîlyon $ mesref dike ku ji niştecîhên ku hest dikin ku drav dikare çêtir were xerckirin ji bo xetimandin û bêkariyê li bajêr. Rêberên projeyê dibêjin ku JLG dê aramî û pêşkeftina taxê bîne û di encamê de xanî û kar bi arzanî peyda dibin. Zanyar ji bo projeyê du rêgezên potansiyel destnîşan dikin: Gentrifikasyona kesk, ku "cîhê vekirî dê bikeve destên taybetî, ji dêvla ku ji civak an karanîna giştî re were veqetandin", an telafîkirinên kesk ên ku "proje dê bi mebestek taybetî ya gihîştina dadmendiya civakî bêne kirin. ”  Karbidestên giştî yên Detroit xwedan derfet û hêz in ku JLG bi rê ve her yek ji rêyan bimeşînin, tenê yek ji wan bi kêrî civakên piranî hindikahî û warên veberhênana dîrokî tê.

#### [[Illinois]]
Initiativenîsiyatîfên çandiniya bajarî yên li Eyaleta Illinois, Chicago jî di nav de, ji hêla komên parêzer ve hatin pêşeng kirin. Wekî din, HB3418 dihêle ku şaredarî û wîlayetên li eyaletê, Chicago jî tê de, herêmên çandiniya bajaran (UAZ) ava bikin, ku ji hêla teşwîqên darayî yên wekî rêjeyên avê kêmkirî, lêçûnên karûbar, û kêmkirina baca malî têne piştgirî kirin. Wekî din, USDA Alîkariya Derve û Alîkariya Teknîkî ya Bernameya Çandinî û Ranchers a Civakî Belengaz û Veteran (Bernameya 2501) ku ji Enstîtuya Neteweyî ya Xurek û Çandiniyê ya USDA ve hatî veguheztin pêk anî. Armanca bingehîn a Bernameya 2501 ew e ku hevrêziya derveyî, alîkariya teknîkî, û xebatên perwerdehiyê zêde bike, da ku bigihîje cotyarên belengaz ên civakî, kevnar, û xwedan erdên daristanan û baştirkirina beşdariya wan di navfirehiya bernameyên USDA de.
alt=|thumb| Çandinî li ser Odgen ji hêla Baxçeyê Botan ê Chicago ve.

### Zîmbabwe
Harare bi taybetî ji bo çandiniya bajaran guncan e, ji ber ku topografiya wê bi giranî xwedan *vleis*, pergalên *qutkirina* axê ye ku di demsala baranê de dibin av. Gava baran dibare derbasbûna wan dijwar e, û di demsala zuwa de ew piçûk dibin û diqerisin, ku dibe sedema xisara avahiyê ya binesaziyê, her çend vleis hê jî avê di binê erdê de hiltînin. Ji ber vê yekê, van deverên dewlemend-şil bi piranî nehiştî têne hiştin, û dihêlin ku çandiniya bajarvaniyê were meşandin.

Ji xeynî vleis û xaniyê niştecihbûnê yê taybet ku Harare cot dikin, erdek giştî ya berbiçav ji bo çandiniyê li Harare tê bikar anîn: li rex rêyên giştî, xetên hesinî, zeviyên neçêkirî, keviyên rê û kenarên xendekan. Zevî bi piranî ji bo maç, findiq, kartolên şirîn, sebzeyên kesk, fêkî, paprika, û kulîlkan tê bikar anîn. Vê çandiniya neçêkirî xwedan dîrokek pêdivî ye: di demên kolonyalîzmê de, karkeran bajarên ku ew bikaribin mîna li malên xweyên gundewarî çandiniyê bikin, û bi dahata wan a pir hindik, hewce bûn ku pêdiviya xweya xwarinê zêde bikin, dixwestin.

Lêbelê, çandiniya bajarokê li Harare zirarê dide jîngehê. Pratîkê ji sedî 28,5 ketina ava baranê ya nav axê kêm kiriye û cihêrengiya cûreyên daran kêm kiriye. Wekî din, piraniya cotkarên nefermî yên bajaran gubreyên kîmyewî yên ziyandar bikar tînin. Her weha çandiniya bajarî li Harare bi neyînî hatiye nerîtandin ji ber ku ew li xanî û geşepêdana bajar dibe asteng. Li ber zagonên Zimbabwe, çandinî ne çalakiyek "bajarî" bû an teşeyek rewa ya karanîna axê li bajaran bû. Di sala 1983an de, digel ku hewildanên wê yên ji bo dorpêçkirina çandiniya bajêr bi tevahî têk çûn, Komîteya Çandiniya Qaçax a Mezin a Harare hate damezrandin.

Di salên 1990an de, têkçûna Bernameyên Guhertina Avahî bû sedema bêkariyê mezintir, bihayên zêde, û hatiniyên kêmtir, ji ber vê yekê bêtir mirovan dest bi mezinkirina xwarina xwe kirin. Di navbera 1990 û 1994 de, qada çandiniyê ya Harare ji sedî 92,6 zêde bû. Bûyîna çandiniya bajaran hem ewlehiya xurekê û hem têrkirina pratîkên wê, hem jî dahata zêde ya ji firotina hilberên zêde çêtir kir. Pratîk di salên 2000an de dema ku paşvedanek mezin xizanî, bêkarî, û enflasyonek mezin peyda kir berdewam kir. Di dawiyê de, Danezana Nyanga ya li ser Çandiniya Bajarî ya li Zimbabwe ya 2002an bi zelalî qîmeta çandiniya bajêr a ji bo ewlehiya xwarinê û kêmkirina xizaniyê pejirand. Qebûl dike ku gelek kes bi jiyanê ve girêdayî ne, hukûmetê ji bo armancên çandiniyê şêst hezar hektar erd li Harare veqetand.

## Feydeyên
Sûdên ku UPA bi xwe re tîne bajarên ku vê pratîkê pêk tînin pir in. Veguheztina bajaran ji tenê xerîdarên xwarinê ji bo hilberînerên hilberên çandiniyê dibe sedema domdarî, tenduristî baştir, û kêmkirina xizaniyê.

* UPA arîkar dike ku pergala dorpêçê ya vekirî li bajarên bajarî ku ji hêla anîna xwarinê ji herêmên gundewarî û hinardekirina çopê ji bo herêmên derveyî bajar an bajarokê tête taybetmendî kirin.
* Ava avê û bermahiyên hişk ên organîk dikarin ji bo mezinbûna hilberên çandiniyê veguherin çavkaniyan: ya yekem dikare ji bo avdaniyê, ya duyemîn jî wekî zibil were bikar anîn.
* Deverên vala yên bajarî dikarin ji bo hilberîna çandiniyê werin bikar anîn.
* Çavkaniyên din ên xwezayî dikarin werin parastin. Bikaranîna kanalîzasyona ji bo avdanê rêveberiya avê baştir dike û hebûna ava teze ji bo vexwarin û vexwarina malê zêde dike.
* UPA dikare bibe alîkar ku ekolojiyên biyeverjiyanî ji zeviyên çandî neyêne veguheztin.
* Çandiniya bajar enerjiyê teserûf dike (mînakî enerjiya ku di veguhastina xwarinê de ji gundan ber bi bajaran ve tê xerckirin).
* Hilberîna herêmî ya xwarinê di heman demê de di lêçûnên veguhastinê, depokirin, û di windabûna hilberê de, ya ku di kêmkirina lêçûna xwarinê de dide, dide.
* UPA bi keskbûnê û bi vî rengî, kêmkirina qirêjiyê, kalîteya jîngeha bajar baştir dike.
* Her wiha çandiniya bajarî bi başkirina kalîteya jîngehê bajar dike cihekî tenduristtir ê jiyanê.
* UPA amûrek pir bi bandor e ku li dijî birçîbûn û tinebûnê şer bike ji ber ku ew gihîştina xwarinê ji hêla sektora xizan a nifûsa bajaran ve hêsan dike.

Rakirina belengaziyê: Tê zanîn ku beşek mezin ji mirovên ku tevlî çandiniya bajaran dibin xizanên bajêr in. Li welatên ku pêşve diçin, piraniya hilberîna çandiniya bajarî ji bo xwe-xerckirinê ye, bi zêdeyî li sûkê têne firotin. Li gorî FAO (Rêxistina Xurek û Çandiniyê ya Neteweyên Yekbûyî), xerîdarên belengaz ên bajarok di navbera 60 û 80 ji sedî dahata xwe li ser xwarinê didin, wan li hember bihabûna bihayên xwarinê pir zehf dikin.

* UPA xwarinê peyda dike û di lêçûnên malê de li ser materyalên serfkar teserûfê diafirîne, bi vî awayî mîqdara dahata ku ji bo karanînên din ve hatî veqetandin zêde dike.
* Zêdeyî yên UPA dikarin li bazarên herêmî bêne firotin, ji bo belengazên bajarok bêtir dahat çêbibe.

Navendên civak û baxçeyan civakê fêr dikin da ku çandinî wekî perçeyek jîngeha bajarvaniyê bibîne. Enstîtuya Florida House ji bo Pêşkeftina Domdar li Sarasota, Florida, wekî civakek gelemperî û navendek perwerdehiyê ya ku nûkerên xwedan ramanên domdar, teserûfa enerjiyê dikarin wan bicîh bînin û biceribînin. Navendên civatî yên mîna Florida House, cîhek navendî li deverên bajarî peyda dikin da ku li ser çandiniya bajarî fêr bibin û dest bi yekkirina çandiniyê bi şêwaza jiyana bajarî bikin.

Zeviyên bajarokî jî amûrek perwerdehiyê ya bibandor a îsbatkirî ne ku ji bo zarokan fêrî xwarina tendurist û çalakiya laşî ya watedar bikin.

## Bazirganî

* Li bajaran cîh di bihayê de ye û li gorî wê biha ye û ewlehiya wê dijwar e.
* Bikaranîna ava qirêj a neçareserkirî ji bo avdana çandiniya bajarvaniyê dikare belavkirina nexweşiyên bi avê di nav gelheya mirov de hêsan bike.
* Her çend lêkolînan li bajaran têkildarî zêdebûna baxçeyên bajaran kalîteya hewayê ya çêtir nîşan dane jî, di heman demê de jî hat xuyakirin ku zêdebûna qirêjiya bajaran (têkildar bi zêdebûna tûj a di hejmara otomobîlên li ser rê de), bûye sedema zêdebûna kêzikên kêzikan, ku nebatên ku ji hêla çandiniya bajaran ve têne hilberandin dixwe. Ew tê bawer kirin ku guherînên avahiya laşî ya nebatan bixwe, ku bi zêdebûna astên qirêjiya hewayê re têkildar bûne, xweşmayîna nebatan ji kêzikên kêzikan re zêde dike. Hilberên kêmkirî yên di nav baxçeyên bajêr de mîqdara xwarinê ya ji bo vexwarina mirovan peyda dike kêm dike.
* Lêkolîn diyar dikin ku dema ku nebatên genim ên bajarok li ber tîrêjên nîtrojen dîoksîtê û dîoksîdê kewkurtê radibin kalîteya xurekê ya genim dikişîne. Ev pirsgirêk bi taybetî li cîhana pêşkeftî giran e, ku tê de dîmenên kewkurtê yên dervayî zêde ne û ji sedî mezin a nifûsê xwe dispêrin çandiniya bajaran wekî çavkaniya bingehîn a xwarinê. Van lêkolînan ji bo kalîteya xurekê ya hilberên din ên ku di warên bajaran de têne çandin bandorên wan hene.
* Çalakiyên çandiniyê yên li ser erdên ku qirêj bûne (bi metelokên wekî rêber) xetereyên potansiyel ên tenduristiya mirovan çêdike. Van metirsiyan hem bi rasterast xebitandina li ser erdên qirêj û hem jî bi xerckirina xwarina ku di axê qirêjkirî de hate çandin ve girêdayî ye.

Armancên siyaseta keskkirina şaredariyê dikare nakokiyan derxîne. Mînakî, polîtîkayên ku dara bajarvaniyê pêş dixin ji baxçeyê sebzeyan re dilnizm in ji ber siya kûr a daran avêtin. Lêbelê, hin belediyên mîna Portland, Oregon, û Davenport, Iowa cesaretê didin pêkanîna darên fêkî-berdar (wekî darên kolanan an wekî baxçeyên parkan) da ku hem armancên keskbûn û hilberîna xwarinê bigirin.

## Çavkanî

## Nîşe

* 
* Çandinî Vertical Dikeve
* Skyfarming (). Kovara New York.
* Gotara li ser Çandiniya Bajêr a Chicago, Farm ''Farm Grows Jobs, Knowledge, and Tomatoes''

## Bêtir xwendin

* 
*  

## Girêdanên derve

* Federasyona Çandiniyên Bajêr & Baxçeyên Civakê
* Federasyona Çandiniyên Bajêr a Ewropî
* Bernameyên FAO 
* Av, Erd, û Tenduristiya hilberîna xwarinê ya Bajar û Perî-Bajar
* Zivirandina Konteynerên Gihandinê Li Zeviyên Bajêr
* Rorişa Avakirî û Qada Bajêrvanî: Berawirdekirina Çil Bajarên Ewropî.

Kategorî:Aborî
Kategorî:Civak

Kategorî:Çandinî
Kategorî:Jîngeh
Kategorî:Mîmarî