open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qelata Beresorî

Şuna wê qelatê ser girekê li berojê dergeliyê Beresorî, li sala 2004-ê zayînî, hêşta jî mabû. Basdiken, ku awa qelatê li kanîyekê destê diyê gelî, yanî nizarê gelî, li bin ’erdê û bin rubarê Beresori ra bi gonga înabûn. Bo qaĥîm buna dîvarê qelatê, dibêjin, ku şîrê pezi û zerika hêlika li nav kora (ĥerya) dîvari dabûn.

Ew qelate ji bin destê Begzadêt kurdêt Urmiyê û hakimê Tergewer û Deştê bûn.

Li 12:-ê Tîrmeha sala 1837-ê zayînî Dr. (Doktor) Asahel Grant ê Emrîkî bo cara dûyê li gel hevpîşeyê xwe Albert L. Holladay yê çoye Beresori. Ew dibêjît koşka Mîrê Beresori li ser razeke pankirîyewe, û li sedan metra bilindtir li rûbarekê, ku li bin razêda diçît, yê hatîye awakirin. Dîwarê koşkê li berêt stûr û mezin yê hatîye çêkirin, ku Mîr bo pêşerojê yê amadekiri. Li koşkêda mexzen û enbar û pasajek bin ’erd jî yêt çêkirine.
  
Dr. Grant dibêjît, ķelat nîşan didet ku armanca wê bingehek bo wan Kurdêt dilêr û bêtirs bûye, ku şurê dijmini negehîte wan. Li dîwarê dervey burcêt koşkê çend şaxêt beranêt kûvî girêdabûn ku romantîktirîn wêne bû min li tewaw jîyana xwe da dîti.
 
Bigotina Vasîlî Nîkîtîni li kitêba; “Kurd û Kurdistan”, Mîr ‘Imadedîni Qelata Beresori yê çêkiri.

Bigotina Mînorsky, ku nunerê Urisa bû li ser pirsa sînorê Osmaniya û Iranê li destpêka sedsalêt 20-a, Qelender Beg ķelata Beresori li sala 970-ê koçî (1562-ê Zayînî) yê awakiri.

Dr. Grand dibêjît ku ķelata Bersori 300 sala pêşi wi dewrê ew çoye Beresori bidestê bapîregewrê serokê niha (yanî Mîremadîni) yê hatîye awakirin. Bi wê ĥesabê gotina Mînorsky dirist der dikevît.

Ber derê wê ķelatê berek hebûye, ku li ser wi beri bi Farsî nîvîsîbun:

Ez Qelender çun Sikender în ĥesîn amed metîn

Şod şedîd ehlê ţaxîn, geşt în xelê berîn

’Atifêhê xêybem bi tarîxeş çinîn awazê dad

”Bad daêm, nisret amîz în ĥesîn”

Ew berê dîrokî li dewrê Riza şahê Pehlavî yê hatîye birin, lê belê bo kîş muzexanê bo min zelal nebûye. Rêza yêkê li wê helbestê nîşan didet ku ķelata Beresori bi destê Qelender Beg yê hatîye avakirin. Ez baverim ku Sikender li gel Eskenderê Meqdunî bûye. Herweto dibêjin, ku ew niwîsîne (helbeste), ” *Bad daêm, nisret amîz în ĥesîn* ”, dîroka çêkirina ķelatê bi ĥesaba Ebced nîşa didet. Bi gotina wê hesaba Ebced, li sala 1069-ê koçî, 1659-ê zayînî, ķelat yê hatîe awakirin, yanî li dewrê Şa ’Ebasê II Sefevî.

Seyîd yêkimîn car Hizretê Şêx Seyîd Tehayê navdar, bi gazîkirina Mîremadîn, li navbenda sala 1810 ĥeta 1818 yê hatîye ķelata Beresori û li Beresori xwendegehek (medreseyek) yê danay. Ĥizretê Şêx Seyid Teha du cara, hem pêşi çona nik Şêx Mevlana Xalidê Naqşbendî bo terîqet wergirtinê û hem jî paşi terîqet wergirtinê, çend saleka li Beresori lali (nik) Mîremadîni yê jîy û li sala 1235-ê koçî (1819-ê zayînî), demê mamê wi Şêx Seyid ’Ebdula koça dûwayî kiri , yê çoy bo Nehriyê, ku paş mamê xwe bibîte şêx.

Nûrula Begê Mîrê Hekariyê, ku yêk li hevkar û alîgirêt Mîr Bedirxan Begê Botanê bû, paşi têkçona Mîr Bedirxan Beg li sala 1848-ê zayînî, li dewrê ’Elî Eşref Begê Mîrê Beresori, pena bo ķelata Beresori îna.
Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê

**Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê** (bi almanî: **Sozialdemokratische Partei Österreichs - SPÖ**) partiyek polîtîk a Awistriyayê ye.

Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê ku heta sala 1934a navê wê "Partiya Sosyaldemokrat a Karkeran" (Sozialdemokratische Arbeiterpartei - SDAP) û ji sala 1945 heta 1991 navê wê "Partiya Sosyalîst a Awistiryayê" (Sozialistische Partei Österreichs) bû, yek ji kevintirîn partiyên Awistriyayê ye û yek ji du partiyên mezin ên vî welatî ye.

Ji sala 1945 heta niha 12 ji 25 serokên hikûmetên Awistriyayê ji Partiya Sosyaldemokrat a Awistriyayê bûn. Niha serokkomar, serokê hikûmetê (ji 11ê kanûna paşîn 2007) , seroka parlemanê (Nationalratspräsidentin) û çar ji neh parêzgarên welêt (Wien, Burgenland, Salzburg û Steiermark) ji vê partiyê ne.

Kategorî:Avabûnên 1889an
Kategorî:Avabûnên 1889an li Awistiryayê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1889an de hatine avakirin
Sosyaldemokrat
Awistirya
Çeltik

**Çeltik** navçeyek Qonyeyê ye. Çeltikyek yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Qonyeyê
Qulek

**Qulek** (bi tirkî: *Kulu*), navçeyekî parêzgeha Qonyeyê ye ku yek ji navçeyên kurdên Anatolyaya Navîn e ku li gelek gundên navçeyê û li navenda navçeyê hejmareke girîng kurdan dijîn.

## Gelhenasî
Li navenda navçeyê hejmareke mezin a kurd lê dijîn. Bi kurdan re koçerên tirk (bi tirkî: *yörük*) jî li navçeyê dijîn. Kurdên navçeya Qulekê, ji eşîra şêxbiziniyan e û sê gundên wan hene. Eşîra din ê li navçeyê eşîra reşwanê (reşî) ku 27 gundên reşiyan li navçeyê hene. Gelek kurdên herêmê koçî welatên curbicur ên Ewropayê kirine.

## Erdnîgarî
Li devera Qulekê avûhewayeke nîvhişk a Anatolyaya Navîn tê dîtin. Navçe li ser rûerdeke fireh hatiye avakirin. Li rojava yê navçeyê çiyayê Qerejdaxê ye. Navbera Qulekê û Qonyeyê 150 kîlomêtre û navbera Qulekê û Enqereyê jî 96 kîlomêtre ye. Her çiqas navçe yek ji navçeyên Qonyeyê be jî navçe zêdetir nêzîkî Enqereyê ye.

## Gund û bajarok
Gund û bajarokên kurdan ev in:

## Gotarên têkildar
* Yunak
* Canbegan

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Qonyeyê
Sarayönü

**Sarayönü** navçeyek Qonyeyê ye. Sarayönü yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Qonyeyê
Yunak

**Yunak** anjî **Yunax**, navçeyek Qonyeyê ye û yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

## Gelhenasî
Di navçeyê de hêjmarek girîng kurd lê dijîn. Asîmîlasyon a dewleta tirk di navçe yê de hinek bi bandora bûye. Ji ber vê yekê hinek Kurdên navçe yê di derbarê parastina çand û zimanê kurdî de paşve mane.

## Erdnîgarî
Yunak, yek ji wan navçeyên herêma Anatoliya Navîn e. Li rojhilat Cihanbeyli û Sarayönü, li başûrêrojhilat Kadınhanı, li başûr Ilgın, li başûrrojava Tuzlukçu, li rojava Afyonkarahisar, li bakur Çeltik û paytexta Enqerê cih digire.
## Gund û bajarok
Gund û bajarokên Kurd, a navçeya Yunaxê.

## Mijarên têkildar
* Cîhanbeylî
* Kulu

## Girêdanên derve
* Malpera şaredarîyê

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Qonyeyê
Qelata Pîreşt

**Kelata Pîreşt** li rojawa yê gundê Bêtkara (Bêtkara nêzîkî Çil_Mêrêt_Şehîdan û li gel Bêtkara Şemsdîna tewîhew nebît) li Tergewer ê ye. Ew Ķelate bixwe li du Ķelata çêdibît, ku her yêk li ser çîyayek nazik, rijd û bilind, û her du pêşberî yêkin, li navbenda du herêmêt Tergewer û Şemzîna ye. Dibêjin ku ew Ķelatêt dîrokî yêt dewrê Zerdiştî ne.

Kategorî:Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Ûrmiye
Qelata Cêrmê

Ew Ķelate li gundê Cermê bûye, lê belê ci şun û kavilêt wê nemane.

Ĥikumeta Îranê, li sala 1887-ê zayînî dewrê şerê li gel Begzada paşi şoreşa Şêx Ubeydullahê Nehrî, kelata Dîrokiya Cêrmê kawil kir û li şûna wê ķelatekê, bi navê “Nasirî” (bi navê Nasiredîn Şahê Qacar li wi dewri), li Cêrmê awadiket, ku ciyê hengek (~1000) serbaza hebûye. Ewê ķelatê çar borcêt du tebeqe hebûne û dora wê şorekirî bûye.

Şevekê Hisên Begê kur Hesen Begê Begzade li gel 12 çekdarêt xwe li çiya dihêne xwar û dîwarê borcêt ķelatê da dihelbazin û nobedarêt borca dixafilînin û wê Ķelatê digirin. Hisên Beg dibêjîte serbaza; “Ez dizanim ku hing naxwazin wê zistana sar li êre bimînin, bes ya baş ewe ku hing biçine malêt xwe li naw biçuk (zarok) û xwêzanê xwe, ku ew niha çaw li rêya hingo (we) ne," û bi şifre dibêjît "silavêt mi jî bigehînine hakimê Azerbaycanê”.

Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê I’timad-ol-Seltene (Moĥemed Hesen Senî’ol-dulê ku bi I’timad-ol-Seltene navdar bû, wezîrê “Intiba’at” (=medya) Nasredîn Şa bûye), li kitêba xwe (bi Farsî): “Roznamey xatirati I’timad-ol-Seltene” dibêjît ku me ķelatek hebû 400 çekdar lê da, ku kurêt Hesen Beg (Begzada) ew li ķelatê derêxistin û berdane wan û ķelat jî girtin û ridîna waliyê (kargozarê) Azerbêcanê “filan“ kirin.

Nasiredîn Şa, bi wî cureyî girtina 400 serbaza û ķelata Cêrmê bi destê 13 kurda, hind pê nexweş bû, ku fermana kuştina (bi sêdare dana) tewaw artêşa xwe, ku li Cêrmê teslîmi Begzada bûn, da, û Cehansoz Mîrza , yê mamê babê xwe, li ĥakimiya Urmiyê êxist û bedela wi Mo’etemed-ol-Sultan kire ĥakimê Urmiyê.

Salari Leşker, ku kuştina wan serbaz û efserêt Cêrmê cezayek zor dizanî, nameyek bo Nasiredîn Şa nivîsî ku li wêda hejmara serbaza zor kêmtir û hejmara kurda jî gelek zortir rapor kir û daxwaza cezayek kêmtir (siwiktir) bo wan serbaza kir!
Konqueror

Konqueror wekî Microsoft Edge û Google Chrome gerokek (bi îngilîzî: browser) ji bo înternetê ye li Linux Kubuntu

## Binêre herwiha
* Microsoft Edge
* Opera (bi kurdî)
* Mozilla Firefox (azad)

## Girêdanên derve
* Malpera Konqueror  

Kategorî:Gerok
Kategorî:Nivîsbariya 2000an
Mecîdiye

thumb|Nexşe
**Mecîdiye** () navçeyeke Qîrşehirê ye. Mecîdiye yek ji navçeyên Kurdên Anatoliya Navîn e.

## Girêdanên derve
* Malpera bajêr 

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Qîrşehirê
Polatlî

thumb|300px|rast|Dîmenek ji navçeya Polatliyê
**Polatlî** () navçeyeke Enqere û yek ji navçeyên Kurdên Anatolyaya Navîn e.

## Gelhenasî
Li gorî hêjmara sala 2018an gelheya navçeyê 122 hezar 287 kes hatiye tomarkirin. Li navenda navçeyê û li gelek gûndê û bajarokên Polatlî yê kurd dijîn. 22 gundên Polatliyê gundên kurda ne û kurdên Polatlî yek ji wan şaxê kurdên Anatolyaya Navîn e.

## Erdnîgarî
Navçeya Polatliyê xwedî taybetmediya xwezayî ya Anatolyaya Navîn e. Pîvana rûerda navçeyê 3.789 km² (çarçove) ye. Navçê 76 km dikevê rojavayê Enqerê û bi Enqerê ve giradayê ye.

## Gund û bajarokên kurda

## Gotarên têkildar
* Haymana
* Kurdên Anatoliya

Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Yeni Özgür Politika

thumb|Logo
***Yeni Özgür Politika***, rojnameyek rojane ya kurda ye.

Yeni Özgür Politika (bi kurdî: Polîtika Azad a Nû) weke berdewama rojnameya *[[Özgür Politika]]* ku di 5ê îlon'a 2005a ji ber sedema ku rojnameya PKKê ye û li aliyê Wezareta hundir ya Almanya hate girtin, di kanûna paşîna 2006a li Almanya dest bi weşana xwe ya rojane kir. Yeni Özgür Politika bi zimanê tirkî derdikevê û di nava rûpelê we de rojane du rûpel bi kurdî jî tên weşandin. Navenda rojnamê li bajarê Neu-Isenburga nezîkî Frankfurta Almanya ye û rojane derdora 15.000 heb tên çapkirin.

## Mijarên têkildar
* *[[Özgür Ülke]]*
* *[[Özgür Politika]]*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Yeni Özgür Politika

Kategorî:Rojnameyên kurdan bi zimanê tirkî
Kategorî:Rojnameyên kurdî
Alî Haydar Kaytan

**Alî Haydar Kaytan** (26 adarê 1952 li Hengirvanê, Dêrsim - Mirîn 18 çiriya paşîn 2021) yek ji kadroyên PKK'ê ên payabilinde û endamê komîta navendî ya PKK'ê ye. Alî Haydar Kaytan ji bakurê Kurdistanê ji herêma Dêrsimê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Jidayikbûn 1952
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 2021
Kategorî:Serhildêrên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Tahir Silêman

**Tahir Silêman** rojnamevakî kurd e.

Tahir Silêman niha Sernivîskarê rojnama Dîplomat ku li Azerbaycanê derdikevê ye.

## Jînenîgarî
Tahir Silêman di sala 1954’ê li Komara Ermenistanê, nehiya Vêdiyê,li gundê Xalîsê ji dayîk bûye. Piştî xitimkirina Dibistana Navîn li Paytexta Azerbaycanê Bakûyê, li zanîngeha Pêdagojiyê da wekî xwendevan bi zimanê azerî tê pejirandinê û zanîngehê di sala 1980’an diqedînê.
Piştî xitimkirina zanîngehê vedigere Ermenistanê, nahiya Vêdiyê alana Develiyê, dibistana navîn da cara yekemîn wekî mamostayê zimanê kurdî û azerî dest bi mamostatiyê dike. Usa jî, derbarê kurd û Kurdistanê da agahiyan dide gelê kurd, kasetên dengbêjên kurdan lihev zêde û belav dike, ji Ewropayê rojnama û kovaran distîne û digihîjîne gel, karekî millî û neteweyî dimeşîne, bi giştî dibe fedaiyê gelê xwe.
Ji Sûriyayî, Îraqê, Turkiyeyê û Ewropayê welatparêz mêvan têne mala wî, bona van pêwendiyan gellek caran KGB’ya Ermenistan, Azerbaycan, Kazakîstan û Soviyeta Berê ez nerihet kirime.
Sala 1988’ê gava navbera azerî û ermeniyan de li ser Çiya Qerebaxê şer dest pê bû, bi hezaran malbatên kurdên musulman û herweha tevayî malbata Tahirê Silêman jî koçber dibe û diçe bajarê Bakûyê cihwar dibe. Ji wê salê vir de xebata rojnamevaniyê dike. Tahir zewicî ye, xwediyê kurekî ye.

## Çavkanî
Hevpeyvîna Selîam Zencîrî bi Tahir Silêman (Sernivîskarê rojnameya Dîplomat) re 

Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Kurd Dîplomat (rojname)

***Kurd Dîplomat*** rojnameyek heftane ya kurdên Azerbeycanê ye.

Rojnameya Dîplomat ji sala 2003’a ve bi zimanê kurdî, azerî û rusî weşanê dike. Rojnameya ku pirgirêkên kurdên li Azerbeycanê dijîn tîne rojevê, tevî mijarên aktuel, her wiha cîh dide çand û dîroka kurdan. Sernivîskarê rojnameya Dîplomat Tahir Silêman e. Nivîsîngeha rojnamê li bajarê Bakûya paytexta Komara Azerbaycanê ye. Rojname her meh çar caran tê weşandin. Her hejmar bi çapa 2500 hebî de derdikeve. Rojname xwe digihînê xwendevanên li Azerbaycanê, nava cimaeta Kurdên Federasyona Rûsyayê, nava cimaeta Kurdên komarên Asyaya Navîn, herwisa jî di nava hin deverên Kurdistana Bakûr de jî tê belawkirin.
    
## Dîroka rojnamê
Rojnama Dîplomat ji meha rezbera sala 2002’an ve qinyat û evraqê wê hatine amadekirin û ji meha reşemîa sala 2003’a ve dest bi weşanê kiriye.
Bi sedema aborî cara yekemîn rojname, du mehan carekê dihat weşandin. Di demekî kurt de xwendevanên wê pir bûn, di nava rewşenbîran de bi hewaskarî hate xwendinê, alîkarê xwe berhev kir. Piştî wê, mehê carekê dihate weşandin. Nuha heftê carê têweşandin. Li Nivîsxanê (rêdaksiyonê) da ji bilî malbata Tahir Silêman, çar kes bê mehtiyê alîkariyê didin.

Rojname di malpera xweda bi avayê pdf ê jî tê belavkirin.

## Çavkanî

* Hevpeyvîna Selîam Zencîrî bi Tahir Silêman (Sernivîskarê rojnameya Dîplomat) re 
 
## Girêdanên derve
* Malpera rojnameya Kurd Dîplomat 

Kategorî:Kurdên Azerbaycanê
Kategorî:Rojnameyên kurdî
Arix

**Arix** gundeki li Sêwasê ye. Ji Koçgiriyan in.

## Kilama Arixê
 *Arix diben li gunde saran 
 *Gava ku zelzele bu
 *Le le ane dused sesede mezel wedan
 *De le le de lo lo

 *Hivek derket 
 *Hiva tijiye
 *Daye kur bu du tene xudane lawu qiza
 *Le le ane yek nebu zavaye
 *Sere silgave
 *De le le de lo lo

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Sêwasê
Seher Dilovan

**Seher Dilovan** hunermendeke stranbêj a kurd e.

Malbata wê ji Dêrsimê ye, lê Seher bi xwe li paytexta Tirkiyê Enqerê ji dayik bûye û mezin bûye. Seher Dilovan piranî bi zimanê tirki distirê. Berî ku dest bi stranbêjiyê bikê, di zaningehê de beşa dîrokê diqedînê.
Heta sala 2008'a 10 albumên wê çêbûne. Di sala 1996'a û di sala 2003'a de du caran li Tirkiyê weke hunermenda herî baş ya salê hêjayê xelatê hat dîtin.
Niha zewiciye û dayika du zarokan e. Ew herwiha xwarziya sekreterê berê ê Partiya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK)'ê Kemal Burkay e.
She recorded an track album with iranian kurdish musians Abdollah Alijani Ardeshir.

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Dêrsimê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Bedran Dere

**Bedran Dere** wênegir û rojnamevanekî kurd e.

Ew ji Bakurê Kurdistanê ye. Ew li Ewropayê bi giranî li ser hunera bedew û zimanê kurdî perwerdê dibînê. Heta salên 2000î li gelek welatên Ewropayê pêşengehên wêne vedikê. Di heman salan de di hin saziyên wesana kurdi de rojnamevani dike. Li zaningeha Cenevrê dersên kurdî dide. Ew niha li Swisre û Tirkiyê dijî û karên xwe yên hunermendî û rojnamevaniyê bi hev re didomîne.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1971
Kategorî:Kesên ji Mûşê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Ajansa Parastinê û Zanyariyê ya Herêma Kurdistanê

**Ajansa Parastinê û Zanyarîyê ya Herêma Kurdistanê** ajansa istîxbaratê ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê ye, navenda wê li Selahedînê ye. Mesrûr Barzanî, pisê Mesûd Barzanî niha Serokatiya wê dike.

Kategorî:Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Kategorî:Partiya Demokrat a Kurdistanê
Kategorî:Saziyên sîxuriyê
Sînemilî

**Sînemilî** êleke berê wî Kurdên elewî ye. Sînemilî li Gurgumê, Meledîê û Qeyseriyê dijîn. Kurdên Sînemilî bi zaravayê kurmancî diaxivin.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Revanser

**Revanser**,ya Řwansar. ڕوانسەر bajarekî biçûke kurd nişîne ser bi vilayeta Kirmanşahê û di rojavaya bajarê mezine Kirmanşahê de ye. Bajarê Kamiyaranê ser bi vilayeta Kurdistanê dikeve bakûrê rojhilatê Revanserê û di rojavaya vê de bajarê Civanrûyê ye. Ev bajar di sala 2003ê de bûye qumandarî (fermandarî) û berî hingê bexş bûye û nêzî 25000 kesî di vî bajarî de dijîn. Di vî bajarê biçûk de 8 mizgevt hene dînê wan îslam û ser mezhebê imamê Şafiî ne, zarava wan Erdelanî ji zincîreya zarava Soranî ye, xiyavanekî eslî hene ku mesîra vê rojhilat û rojava ye. Li ser vê xiyavanê bin çiyayê Qeleyerevan ji zincîre çiyayê Şaho kanyekî pirav tê der ku bi serava Qeleyerevan meşhûre û ser vê kanyê parkek hatiye çêkirin û dîmenek civan dêxe ber çavê musafiran. Ji dîtina vê re gelik kes qesta vî bajarî dikin. Çiyayê Qeleyerevan gelek bilind nine û hemî seleberin û berên mezin, ku ketiye hinda bajar û vekî girkekê ye tevaviya bajar bin re tê dîtin û dikeve bin pêyê mirov. hêjayî gotinê ye ev bajare ketiye nav deştê de belê piraniya zevîzarê van dêmin. Şola gundiyên derdora bajar verzgarî û hajaldariye. Ji aliyê şûnvarên kevnar de devlemend nine. wak(kûşk)

 Di nav deşta navbera bajar de ku hê verzigarî têde têkirin girekî gelik biçûk heye ku mumkine tiştên kevnar têde peyda bin lê belê kesnikare bizane çi têdeye berku devlet iznê nade kesê ku vî girî bikolin. CD ya dêhxuda bara vî bajarî de ha dibêge; hevayekî sar heye ber xatira kaniyen zor û qopiyên vê havûna gelek pêşû hene .

Bilindiya bajêr ji deryayê 1336 metre bilindtir e. Çavkaniya çemê Qeresû yê ye.

## Çavkanî

* Seyid Feysel Moctevî Sinê

Kategorî:Bajar
Azad Dêrikî

**Azad Dêrikî** (Fixredîn Emîn Muhamed Torî) nivîskar û pêşmergeyekî kurd bû ku di sala 1959an li gundê Kassanê ser bi bajarê Dêrika Hemko li başûr rojavayê Kurdistanê ji dayîk bûye.

## Jînenîgarî
Azad Dêrikî li gundê Kassanê xwedina xwe ya destpêkî bi dawî aniye. Xwendina xwe ya Amadeyî û ya Navendî li bajarê Dêrazorê li sala 1978-1979 bi dawî aniye. Paşê berê xwe daye Şamê û li wir xwendina xwe berdewam kir û di heman dem de mamoste bû li xwendingeha gundê Kassanê. Derçûyê Koleja Wêje ya zanîngeha Şamê, beşê Cografî di sala 1983-1984.

Bûye mamoste li Amadeyî û Navenciyên bajarê Dêrikê tako beşdariya wî digel pêşmergeyên partiya PDK-Irak li bihara 1991ê de di Serhildana Adarê de.

Hêj genc bû dema beşdarî di bizava azadîxwaziya kurdî li Sûriya kir, ciwanek çalak û xebatker bû di nav miletê xwe de, lewma cihekê Taybet di dilê wan de hebû û di civat û civînan de rêzkirtinek mezin hebû.

Dema beşdarî kirî di bizava Azadîxwaziya kurdî de gelek pile û berpirsyarî wergirtin û çalakiyên wi berçav bûn. Zîrkbûna wi hêla çavin dijmînan lêvebin û bi çavek reş berê xwe bidine û çend caran ji ber rolê wi yê diyar û rast gotinên wî, ew bû armanca dijmîna û dûvelankê wî, wan li Suriyê hewlidanê tîrorkirina wî bikin lê ji destên wan qurtal bû bi rengekê kesekî bawer nedikir û ji wê rojê were êrîşên xwe dijwartir kirin lê belê nekarîn bigihin wî tako beşdarî kirî di Serhildana Bihara 1991ê de.

Beşdarî kiriye di şoreşa kurdî de li Başûrê Kurdistana, di rojên despêkê de ji Serhildana Buhara 1991 an de bûye Pêşmergeyek di rêzên PDK de.

Jiber rolê wî yê berçav û zanebûna wî ya Siyasî û çalakiyên wî yên Netewî û Soreşgêrî û Rewşenbîriya wî ya berfireh bûye:

· Kadir li Bereyî Kurdistan li Zaxo.

· Serperstê Dergehê Ibrahîm Xelîl (Qapî yê- Zaxo) yê Sînor.

· Endam di Lijna(komîta) Navça Zaxo-PDK da.

· Endam di Nivîsgeha Rêkxistina Leşkerî ya (Supayî 1) da li Duhokê-Zawite.

· Pişkdarî kirye di Kongirê 11 da yê PDK li Sala 1992 weko Endamek helbijartî ji devera Zaxo û bûye Endamê Lijna Ragehandinê di Kongire de weko Nûyinerê (Tayê 1) PDK

· Berpirsê Ragehandinê û Radio ya FM di Lijna Navça Zaxo da

· Endam li Lijna(komîta) Navça Zaxo-PDK bo cara duwem di heman dem de Berpirsê Ragehandinê di Lijna Navça Zaxo û Berpirsê Radioya FM

Jiber ko ji Xame ya wî û Bizavên wî zor ditirsan lewma xwestin wî Tîror bikin li şeva 23/ li Zaxo.

Xwedî xêzan bû û şeş zarokên wî hebûn.

## Berhem
Çendîn gotar û nivîsînên wî yên civakî, dîrokî, siyasî û hizrî di kovar û rojnameyên kurdî da belav bune, bi taybetî di kovara Metîn û Rojnama Xebat de.

### Pirtûk

* 1995 Çerxên berî Dîrokê di Welatê dinavbera herdû Avan de. Bi erabî li sala 1995 de li Duhokê li çapxana Hawar hatiye çapkirin
* 1998 Bajarên Kurda ‘Welatê xwe binase’ li sala 1998 li Hewlêrê û Almaniya ji layê Hevbendiya KAWA ya filokorê kurdî hatiye çapkirin
* Kassan dinavbera kevi û nû de *destnivîs*
* Sûriya îro û guherînên çav li rê *destnivîs*
* Jiyana min ya Siyasî *destnivîs*

## Girêdanên derve
Malpera Azad Dêrikî 

Kategorî:Jidayikbûn 1959
Kategorî:Kuştiyên cengê (PDK)
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Pêşmerge
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê
Rumatîzm

**Rumatîzm**, **romatîzm** yan **hûnikûba** nexoşîne. Peyva "rheuma" bi zimanê grekî ye û maneya wê "rewane". Yanî êşa rumatîsmê cê xo digorî. Evro renge li cumgê tibla dest bidet paş çend rojekêt dî biçîte cumgê pê . Ev nexoşiyane bi zorî organêt hat û çûnê wek cumge (joint) û masûlka tûş diben. Nîşanekê serekî yê van nexoşan êş e (pain). Bilî cumge u masulke gelek organêt dîş duçar dibin wek guçîlk, sîpelk (lungs), rihêt xînê, pêst u gelek organêt dîş.

Nexoşiyêt rumatizmê bi zorî otoîmunî ne, yanî sistêmê berevanya leş bi diristî kar naket ew bixo organêt mirov duçarî nexoşî dikat. Hoya têkçuna sîstemê berevanya leşê mirov heta nuke ne ya dyare, dibît kartêkirna mikroorganîzma wek baktêrî yan jî virusa bît.

Ewêt duçarî van nexoşiya dibin bi zorî jinin li temenê dewr u berî 40 salyê.

Zêhetir li 100 nexoşî hene ko tibênê nexoşiyêt rumatîzmî.

## Curêt nexoşiyêt rumatîzmê

Nexoşiyêt rumatîzmê bi çend deste têne dabeş kirin.

# Nexoşiyêt bi înflamasyon yêt sîstemî, wek Wegeners granulomatosis, SLE, sîndroma Sjögren, Rheumatoid Arthritis û gelek nexoşiyêt dî ne.
# Artros û spondylos. Ev nexoşiye heko mirov bi temen dikevît bo mirov çê dibin.
# Êşa lokalî û ya general (berbelav).

Yêk li van nexoşiya ko ya zore u nizîkî 1% xelkê dinyayê ya hey rumatîsma cumga ya Rheumatoid Arthritis.

## Çewa mirov xo li nexoşiyêt rumatîsma cumga biparêzî u şîret bo nexoş

Eger cumgêt mirov êş keftê u stur bon pêtivye mirov zo biçîte lay diktorekê şareza da
teşxîs (diagnosis) u çare (treatment) bête kirin.

Ew nexoşê rumatîsma cumga lê pêtivye kar yan werzişa (sport) giran neket.

Ew kesê cumge lê têşin u yê qelew bît, pêtivye Kêşa leş yan giranya leşê xo kêm bike.

Eger nexoş cixare kêş bît pêtivye cixara terik biket, li ber ko cixare nexoşiyêt rumatîsmê u gelek nexoşiyêt dîş xiraptir diken u çarekirna wan bi zehmet tir dikevît.

Kategorî:Nexweşî
Kategorî:Romatolojî
Aydin Dere

**Aydin Dere** () rojnamevanekî kurd e.

Aydin Dere di sala 1961 an da li bakurê Kurdistanê li navçeya Gimgima Mûşê hatiye dinê. Piştî xwendina xwe ya bingehîn di sala 1984an de diçe jiyana xwe li Swîsreyê berdewam dike. Di destpêka salên 90-î de, bi avabûna çapemeniya têkoşîna doza kurdan re, ew dest bi rojnamevaniyê dike. Di rojnameyên *[[Yeni Ülke]]*, *[[Gündem]]*, *[[Özgür Politika]]* û hin kovarên din de nûçe, gotar, lêkolîn û şiroveyên wî cîh digirin. Herwiha çapemaniya Swîsreyê re jî dem bi dem cîh dide nivîs û şiroveyên wî. Heta niha pirtûkeke wî ya helbestan a bi tirkî û bi navê *Ağlayan Toprak* ("Xaka girî") derketiye.
 
Ji ber nivîsên wî yên ceribandinê du caran hêjayê xelata wêje ya Hisên Çelebî hat dîtin.

Niha karên xwe yên rojnamevanî û nivîskariyê berdewam dike. Şirove û gotarên wî yên wêjeyî "Özgür Politika" û di malperên Amîda Kurd û Kurdistan Postê de tên weşandin.

## Çavkanî

Dere, Aydin
Partiya Gel a Xiristiyan-Sosyal a Lûksembûrgê

**Partiya Gel a Xiristiyan-Sosyal** (; bi lûksembûrgî: ; ), bi kurtî **CSV** anjî **PCS** partiyek polîtîk a Lûksembûrgê ye. Ev parti li Lûksembûrgê xwedî hejmara herî mezin ya endama ye.

## Serokên partiyê
# Émile Reuter 1945-1964
# Tony Biever 1964-1965
# Jean Dupong 1965-1972
# Nicolas Mosar 1972-1974
# Jacques Santer 1974-1982
# Jean Spautz 1982-1990
# Jean-Claude Juncker 1990-1995
# Erna Hennicot-Schoepges 1995-2004
# François Biltgen ji 2004a

## Endamên bibandor
* Joseph Bech, weke yek ji demezrênerên destpêkê yê Yekîtiya Ewropayê tê dîtin.
* Jean-Claude Juncker, ji sala 1995a ve serokwezîrê Luksemburgê ye.
* Jacques Santer, 1995-1999 Serokê Komisyona Yekîtiya Ewropayê bû.
* Pierre Werner, yekemcar ceribandina damezrandina Yekîtiya Diravê (pere) pêk anî (Plana Werner).

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya CSV
* Rêxistina ciwanan ya CSV

Kategorî:Avabûnên 1944an
Kategorî:Avabûnên 1944an li Lûksembûrgê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1944an de hatine avakirin
Gel a Xiristiyan-Sosyal
Gel a Xiristiyan-Sosyal
Kurdica.com

**Kurdica.com** malper û ensîklopediyeke bi almanî ye li înternetê, li ser gelê Kurd û coxrafya Kurdistanê. Vê gavê 900 hev gotar li ser çand, dîrok û zimanê kurdî de hatine nivîsandin.

## Girêdanên derve
* Kurdica.com 
* YÖP li ser Kurdica.com 

Kategorî:Malper
Rojakurd (malper)

**Rojakurd.de**, Malpereke Kurdan e ku bi giranî bi zimanê elmanî tê bikaranîn. Her wiha beşeke kurdî jî tê de cih digire. Mijarên ku li malperê her roj tên nîqaşkirin jî gelek caran li ser siyasî, çand, huner û dîroka kurdan in.

Navnîşana malperê ew e:

http://www.rojakurd.de 

Kategorî:Malper
Qela

Çend cihên bi vî navî hene:

# Qela, navçekî li parazgeha Melediyê
# Kele an **Qela**, navçekî li parazgeha Entabê
Kurudere

**Kurudere**, **Qurêder** () navçeyeke Dîlokê ye. Navê xwa heta demeka nêzik bi Komirlî dihat zanîn lê navê ewê kirin Dewleta Romiyan kir *Nurdağ*. Ev navçeya yê li ber Gawirdaxê ye. Ku navê Gawirdax kirin Nûrdax navê navçeyê jî bû Nûrdax. Yê li ser riyê Edeneyê û Mereşê ye. Li rojhilatî ewê çîyayekî bilind heye kurdan pê ra dibêjin Çîyayê Xuşrût. Riya kevin ya Dîlokê di ser ew çîyayî ra diçû lê niha bi ser nakeve. Li nêzikî çîyayê Xuşrût tumekî mezin heye li ser wî tumî zîyareta Şêx Mislim heye. Ev çiyan di dîrokê Kurdên Kilisê da pir giringin. Demekan dirêj ew çiyan yên di bin destên eşîren Kurd bi navên Amikiyan, Şêxliyan û Okçî Îzedînliyan bûn. Nifûsa wê niha 29.199 e.

## Navdar

* Îbrahîm Parlak, endamekî Partiya Karkerên Kurdistanê ya berê û rojnamevanekî kurd

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Dîlokê
Sibel Akkulak

**Sibel Akkulak** nîgarkêş û derhênereke kurd e.

Sibel Akkulak li **Elmanya**yê ji dayik bûye û li Zanîngeha Marmara li Stenbolê huner xwendiye. Ew niha wekî nîgarkêş û mamosteya hunerê li Stenbolê dixebite.

## Fîlmografî
* 2007 Hêlîn
* 2007 Make your toys by yourself

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Nîgarkêş
Buket Aydin

**Buket Aydin** derhênereke kurd e.

Buket Aydin di sala 1980'î de li Ovacika Dêrsimê li bakurê Kurdistanê ji dayik bûye. Wê li Zanîngeha Marmara li Stenbolê zanista film û televizyonê xwendiye. Di dema xwendina xwe de Buket Aydin komek ji kurtefilman kişandin. "Insan-i Kamil" yekem belgefilmê wê ye.

## Fîlmografî
* 2007 İnsan-i Kamil

Kategorî:Derhênerên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Jinên kurd
Dêrelûk

**Dêrelûk** an jî **Dêrelok** (bi tîpên erebî, دێره‌لوك, bi tîpguhêziya wê: *Deraluk*), li devera Badînan, navê nahiyeyê ye. Bi qasî 10&nbsp;km ji sinorên Tirkiyeyê dûr e. Bajar di navbera çiyayê Metîn û Gare dikevîte layê gundê Roşavayê. Do aliyên nahiyeyê çiyayên navdar û bilind hene: li jor çiyayê Metîn; li jêr çiyayê Gare. Di nava nahiyeyê ve rûbarê Zêyê Mezin û Siping û Şêrank diherike, nahiyeya Dêrelûkê axeke zêrîn heye, ku ji bo çandina dexil, dan û dikakî baş e.

## Dîrok

**Nahiyeya Dêrelûkê** yêk ji nahiyeyên ser bi qezaya Amêdiyê ve ye, dikevîte rojhelata qezayê. Nahiyeya Dêrelûkê pêk hatiye ji çendîn devera ku li ser destê rejîma be's a faşil di sala 1975ê ta 1978ê jiber helbûna çirîska şoreşa gûlan a pêşkeftinxwaz, bi merema lawazkirina şoreşê xelkê gundên deverê hatine veguhastin bo kûmelgehan û gundên wan hatin şewitandin.

Li demê damezirandinê li sala 1938ê senterê nahiyê li gundê Bêbo bû li devera Nêrwe û Rêkan li sinorê Tirkiyeyê. Lê li sala 1976ê bi biryareka rejîma be's a faşil hatiye helweşandin û li sala 1978ê her vê nahiyeyê ji Bêbo veguhast bû Komelgeha Dêrelukê li devera Nihêlê, lê vê çendê hez û viyana kurdîniyê û miletînî yê pitir lê kir.

Li sala 1986ê dîsan bi rengekê fermî Rejîmê ev nahiye helweşandiye.
Piştî serhildana adara sala 1991ê û damezirandina Hikûmeta Herêma Kurdistanê li sala 1996ê bi biriyareka fermî careke din rêveberiya nahiyeyê dihête vekirin û bi dehan projeyên xizmetgozarî pêşkêşî xelkê xweragirê deverê kirin.

Rûberê senterê nahiyeyê 890 km² ne, rûberê nahiyeyê ji bilî devera Nihêl - Nêrwe û Rêkan 166.390&nbsp;km² ne, serjmêriya nahiyeya Dêrelûkê nêzîkî 41.000 kesan pêk dihêt, (162) gund bi ser vê nahiyeyê ve ne, belê heta niha zorbeyî wan nûke kavil in û ji nû ve nehatine avakirin û xelkê wan li kûmelgehên Dêrelûk, Şêladizê, Sîriyê, Bagêra, Qediş û gelek cihên din akincî bûne.

## Erdnîgarî
[thumb|280px|Wêneyê Geliyê [Roşavayê û rûbarê Zêyê Mezin]]
thumb|280px|Wêneyê Şêrankê: Gera Roşavayê

### Cihê erdnîgarî
Ji layê bakurê nahiyeyê devera Nihêl - Nêrwe û Rêkanê û ji layê rojhelatê dikevîtê devera Barzan û ji layê başûr ve dikevite qezaya Akreyê û ji layê rojava dikevîte senterê qezaya Amêdiyê bi dûratiya 17 km.

### Deşt, zozan û gelî
* Geliyê Roşava

### Çiyayên herêmê
* Çiyayê Metîn
* Çiyayê Gare

### Çem û gol
* Çemê Deşt

## Babetên heywanan
Li çiyayên Deverê qertel û baz hene. Hirç, rûvî, gur, mar, kew, sivore û kewroşk jî li deverê hene.

## Çand û huner

### Ol û civak
Nifûsa herêmê îslam (misilmanên sunî) û file ne.

## Ciyên turîstîk, tarîxî û gerê
Pira Keliya, Şêrank...

## Çavkanî

Kategorî:Amêdî
Kategorî:Avabûnên 1920an li Iraqê
Kategorî:Bajarên parêzgeha Dihokê
Kategorî:Bajarên Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Murat Balkî

**Murat Balkî** derhênereke kurd e.

Murat Balkî li Dêrsimê ji dayik bûye û li Stenbolê aboriya şirketan û dûra jî aboriya film û televizyonê xwendiye.

## Fîlmografî
* 2006 Arka Bahcede Yikim
* 2005 Anılarla
* 2003 Hoşça...kal
* 2001 Bir Ağırlığı Taşımak
* 1997 Gözlük

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Bibi Bozzato

**Bibi Bozzato** derhênereke îtalî e.

Derhêner û muzîkvan Bibi Bozzato li Venezia ji dayik bûye û wekî profesor li komek zanîngehan dersa teknîka filman dide. Ji sala 2000'a ta 2005'a wî bernameya radyoyê ya sînema û çandê “Zabriskie Point” çêdikir, ku ji aliyê Radio Popolare Network ve dihat weşandin. Wî komek filmên dirêj û belgefilm çêkirine, ku hin ji wan hatine xelatkirin.

## Fîlmografî
* 2007 Berxwedan
* 2006 Questioni die pelle
* 2004 La Settimana di Vespuccio
* 2003 Vita da Eroi
* 2002 Franco da Bagongo
* 2001 Gli Anarchici nell’immaginario cinematografico
* 2000 Secondo Givanni
* 1998 Sangria. Mediakill

Kategorî:Derhênerên fîlman ên îtalî
Kategorî:Mêr
Kategorî:Muzîkvanên îtalî
Orsola Casagrande

**Orsola Casagrande** derhênereke îtalî ye.

Orsola Casagrande li Venezia ji dayik bûye û ji sala 1988'a ve weke rojnamevan ji rojnameya îtalî il manifesto re kar dike, hin caran weke peyamnêra li Belfast û Londonê. Wê komek pirtûk nivîsandine û pirtûkên nivîskarên îrlandî wergerandine îtalî. Wê bi Luca Pastore re filmên “Ira” û “Welat” kişandine.

## Fîlmografî
* 2007 Berxwedan

Kategorî:Derhênerên fîlman ên îtalî
Kategorî:Jinên îtalî
Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin
Çayan Demirel

**Çayan Demirel** derhênereke e.

Cayan Demîrel di sala 1977'ê de li Stenbolê ji dayik bûye û aborî xwendiye. Piştî ku wî li şeşemîn Festîvala Belgefilman a Navneteweyî li Stenbolê filmek pêşkêş kir, wî çar salan xwe mijûlî xebata ji bo filmê “38” kir.

## Fîlmografî
* 2006 *38*

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1977
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Burkay Doğan

**Burkay Doğan** dehênerekî kurd e.

Burkay Doğan di sala 1982ê de ji dayîk bûye. Wî di sala 2005ê de xwendina endezyariya mekîneyan li Zanîngeha Anadolu bi dawî anî. Ew xwe mijûlî kişandina wêneyan, wêje û vîdyoyê dike. Yekemîn filmê wî "About Uğur Kaymaz" (2006) li hin festîvalên li hundir û derveyî Tirkiyê hate nîşandan.

## Fîlmografî
* 2008 Göz Göre Göre
* 2007 Ortalama 40 Cöp
* 2007 Karanlık Odamda Filmim
* 2006 About Uğur Kaymaz

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Babak Emînî

**Babak Emînî** derhênerekî kurd e.

Babak Emînî di sala 1978'an de li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye. Wî li Zanîngeha Tehranê felsefe xwendiye û gelek salan bi Behmen Qubadî re wekî alîkarê derhêner xebitiye.

## Fîlmografî
* 2007 Angels Die in the Soil

Kategorî:Derhênerên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Mêr
Jiyar Gol

**Jiyar Gol** rojnamevan û derhênerekî kurd e.

Jiyar Gol bi eslê xwe ji Sine ji rojhilatê Kurdistanê ye û niha li Kanadayê dijî. Ew wekî rojnamevanek serbest di radoya û televizyonê de dixebite û herweha wekî pisporê belgefilman bi taybetî li deverên ku kêşe lê hene, xwedî tecrubeyeke berfireh e.

## Fîlmografî
* Iran's Mystery Assassinations BBC 2020
* Iranian Embassy Siege BBC 2020
* Forced Confession BBC 2019
* Kurdish Salafi's 2017 BBC
* Inside Kobane (producer) BBC 2015
* The Lost Daughter of Halabja BBC 2015
* Turkey At A Crossroad 2012 BBC
* The Rising Star of Turkey 2011 BBC
* Cracking walls, Internet in Iraq 2010 BBC
* The tale of Two Soldiers 2010 BBC
* **2007** Christmas in Irak. CBC Canada
* Healthcare 911: The Plight of Immigrant Doctors Global National TV
* The Emblem of Turkey, The Kurdish Problem NFB
* Liberation or Occupation? A Passage Through Iraq
* **2002** The Struggle For Justice. Leyla Zana. A Symbol of Courage

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Kategorî:Rojnamevan
Hisên Hesen Elî

**Hisên Hesen Elî** aktor û derhênerekî kurd e ku di sala 1974an de li Dihokê hatiye ser dinyayê.

## Fîlmografî
* 2006 *Û nergîz biskivîn* (Narcissus Blossom)
* 2008 *Car Jack*
* 2013 *Where is the Land?*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Sabîte Kaya

**Sabîte Kaya** derhênereke kurd e.

Sabîte Kaya ji bajarê Muşê ji bakurê Kurdistanê ye. Ew 14 salan wekî mamoste li Stenbolê xebitiye. Ji sala 2005'a ta 2006'a ew li Stenbolê beşdarî kursekî “zanista film û televizyonê” bûye.

## Fîlmografî
* 2006: Hersey Bembeyaz

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Mûşê
Teha Kerîmî

**Teha Kerîmî** (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Taha Karimi*) sînemakar û derhênerekî kurd bû ku di sala 1976an de li bajarê Baneyê li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye.

Kurtefîlmên Teha Kerîmî di gelek fîlmefestîvalan de hatine pêşandan, li Berlîn û Ourense (Galîsya, Spanya) û Goa (Hindistan) û Londonê û sînemakarê kurd tê de bi xelatên cuda cuda hatiye xelatkirin.

Derhêner Teha Kerîmî di 29ê gulana 2013an de bi sedema rûdaneke hatûçûnê (trafîkê) li bajarê Silêmaniyê jiyana xwe ji dest da û termê wî li goristana Silêmaniyê hate veşartin.

Di Duyem Fîlmefestîvala Dihokê ya Navdewletî ya îsal (9-16 çiriya pêşîn a 2013an) de du fîlmên sînemakarê wexerkirî dê bi awayekî taybet bên pêşandan: Çiyayên Spî (White Mountain) û Hezar û yek sêv (1001 Apples).

## Fîlmografî
* *Köstanî Spî* (Çiyayê Spî, White Mountain), 2006.
* *Tewt, şerpencey şarekeman* û *Nan u tewt*, 2008
* *Köstanî Qendil* (Çiyayê Qendîl, The Qandil Mountains), 2010
* *Min bekirêgîrawêkî spîm* (I am a White Mercenary), 2012.
* *Hezar u yek Sêw* (Hezar û yek sêv, 1001 Apples), 2013

## Xelat

## Girêdanên derve
* Malpera Teha Kerîmî ser Facebookê

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Kategorî:Sînema
Ekrem Kîro

**Ekrem Kîro** derhênerekî kurd e.

Ekrem Kîro di sala 1973'an de li bajarê Efrînê li başûr rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye. Wî Zanîngeha Hunerên Ciwan li Beyrûtê leystikvanî û herweha derhêneriya film û şanoyan xwendiye. Ew ji sala 2002'an ve li Elmanyayê dijî, ku xwe berdewam mijûlî derhêneriya filman û şanoya bêdeng dike.

## Fîlmografî
* 2008 Havîna Sar
* 2005 Xores... stone on stone
* 2000 Gonglik

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Mêr
Nebez Ehmed

**Nebez Ehmed** derhênereke kurd e.

Nebez Ehmed ji sala 1998'a ve wekî nivîskarê pirtûkên fîlman û alîkarê derhêner di çêkirina fîlmên kurdî de beşdar e. Ew ji sala 2001'ê ve kurtefîlman dikişîne. „Handful of Ash” ta niha berfirehtirîn belgefilmê wî ye.

## Fîlmografî
* 2007 Handful of Ash

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Sattar Chamani Gol

**Sattar Chamani Gol** derhênerekî kurd e.

Derhêner Sattar Chamani Gol di sala 1979'a de li bajarê Sine li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bû. Wî pênc kurtefilm kişandine.

## Fîlmografî
* 2007 Sinor (Border)

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Şewket Emîn Korkî

**Şewket Emîn Korkî** derhênerekî kurd e.

Şewket Emîn Korkî di sala 1973'a de li bajarê Zaxo yê li başûrê Kurdistanê ji dayik bûye. Di sala 1975'a de ew ligel malbata xwe ji ber çewisandinên rêjîma Iraqê koçberî Îranê bû û ta 1999'a li wir ma. Ew li Kurdistana Îran û Iraqê di warê şano, televizyon û sînema de xebitiye. Hin ji filmên wî yên ku beşdarî gelek festîvalan bûne, hatine xelatkirin. Wî di sala 2002'ê de li Kurdistanê yekemîn Festîvala Kurtefilman amade kir.

Korkî yekem filmê xwe yê dirêj li Kurdistana Iraqê, Crossing the Dust, di 2006 de nivîsî, derhêner û çêker kir.

Ew di 2007 de li Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Rotterdam hate nîşandan. Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Sîngapurê.

Festîvala wî ya duyemîn, Kick Off (2009), diwanzdeh xelatên navneteweyî stend, di nav de Xelata New Currents a Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Busan û Xelata FIPRESCI.

Festîvala wî ya sêyem, Bîranînên li ser Kevir (2014), panzdeh xelatên navneteweyî stendiye, di nav wan de baştirîn fîlma 2014 ji cîhana erebî li Festîvala Fîlman a Abu Dhabi û xelata APSA ya UNESCO. Fîlma wî ya dawî, THE EXAM (2021), di 55emîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Karlovy Vary de derket pêş û xelata rexnegir (PIPRESCI) wergirt. Ew li Hewlêrê, li Kurdistana Iraqê dijî û kar dike. Fîlmên wî beşdarî zêdetir ji 200 festîvalên navneteweyî yên fîlman bûne û zêdetirî 50 xelatên navneteweyî wergirtine. Ew endamê Xelata Akademiya Asya Pasîfîk e.

## Fîlmografî
* 2009 Kick Off
* 2006 Crossing the Dust
* 2003 Threat
* 2002 Passage
* 2000 When it rains
* 1998 Trap door
* 1997 Ballons fly

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Viyan Mayî

**Viyan Mayî** derhênereka kurd e.

Viyan Mayî di sala 1960'î de li gundê Mayê li başûrê Kurdistanê ji dayik bûye. Wê li Swêdê ragihandin, medya û perwerdeya demoqratyane xwendiye. Ew di sala 2004'ê de vegeriya Kurdistanê û li bajarê Dihokê birêvebiriya Mala Fîlman dike.

## Fîlmografî
* *Kevoka spî*
* *Dîdarek bê jivan*
* *Merg û namûs*
* *Doz*
* *Kicha kurda*

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Senaryonivîsên kurd
Ako Ezîz Mîrza

**Ako Ezîz Mîrza** derhênerekî kurd e.

Ew di sala 1963'an de li Silêmanîyê ji dayîk bûye. Ji 1980'î ta 1984'an xwendina şanoyê li bajarê ku lê hatiye dinyayê xwendiye. Ew wek derhênerê şanoyê û wek leyistikvan xebitiye. Di sala 1995'an an de dest bi karê derhêneriya filman kiriye. Belgefilmê wî, yê dawî "li Badawe" ye.

## Fîlmografî
* 2007 Heaven in Mirror

Kategorî:Derhênerên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mêr
Petter Næss

**Petter Naess** ( jdb. 14ê adara 1960 li Oslo, Norwêc ) derhênerekî norwêcî e. Petter Naess li Osloyê hatiye dinyayê, ewî wek lîstikvan, şanonivîs û derhêner di warê şanoyê û show de xebitiye. Ewî ji boyî filmê xweyî pêşî „Absolute Hangover“ di sala 1999'a de xelata Amanda ji bo lîstikvan û lîstikvanê herî baş wergirtiye. Petter Næss piştre bi „Elling“ di cîhanê hatiye naskirin.

## Fîlmnîgarî
* 2007 Hoppet - Der große Sprung ins Glück
* 2007 Gone with the Woman
* 2005 Elsk meg i morgen
* 2005 Mozart and the Wale
* 2004 Just Bea
* 2001 Elling (Me, My Friend and I
* 1999 Absolute Hangover

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Derhênerên fîlman ên norwêcî
Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Norwêcî
Mesud Arif Salih

**Mesud Arif Salih** derhênerekî kurd e.

Mesud Arif Salih li Duhokê li başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê, ewî bi neh saliya xwe dest bi karê şanoyê kiriye. Di sala 1991'ê dest bi karê leyistikvaniyê kiriye. Çar salan di televîzyonê bi taybetî wek derhênerê alîkar xebitiye. Di sala 2000'ê de wî xwendina xwe li Instîtûta Medya li Hewlêrê qedandiye.
Filmê wî bi Hussein Hassan Ali re "Narcissus Blossom" 2006'a li Berlinale xelata Amnesty-International jibo filmê mafê mirovan sitandiye.

## Fîlmografî
2007 Heaven in Mirror
2006 Narcissus Blossom

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Salim Salwatî

**Salim Salwatî** derhênerekî kurd e.

Salim Salwatî sala 1989'a dest pê kir di warê film de bixebite. Ta niha wî neh kurtefilm û sê belgefilm çêkirine. Wî 27 xelatên îranî û cîhanî wergirtine.

## Fîlmografî
* 2007 If I go

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Şiyar Kobanî

**Şiyar Ebdî** yan **Şiyar Kobanî**  derhênerekî kurd e.

Şiyar li bajarê Kobaniyê li başûr rojavayê Kurdistanê ji dayik bûye û ji sala 2005'a ve li Elmanyayê dijî. Ji sala 2006'a ve ew li Dortmundê derhêneriya filman dixwîne.

## Fîlmografî
* 2010 Meş 'Yürüyüş'
* 2008 Jan Deutsch
* 2008 Die überraschung
* 2008 Sara ‘The Dream of Life’
* 2007 Mistek Ax

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Gazi Köroğlu

**Gazi Köroğlu** derhênerekî kurd e.

Gazi Köroğlu di sala 1975'a de li Meletîyê ji dayik bûye. Wî zanista civakî xwendiye û ev 15 salen wî ne ku leystikvanê şanoyê ye û du kurtefîlm kişandine.

## Fîlmografî
* 2007 Şîn „Die Totenklage“

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Rindo Sur

**Rindo Sur** derhênerekî kurd e.

Rindo Sur sala 1972'a li Siwêregê li bakurê Kurdistanê hatiye dinyayê, li Zanîngeha Stenbolê xwendina xwe kuta kiriye. Bi salane bi karê çand û hûnerê re mijûle. Weke derhêner, lîstikvan û şanoger, serbixwe dixebite. Ji sala 2003 an de li Berlînê dijî.

## Fîlmografî
* 2009 Geschisterleben
* 2008 Weg-Sehen-Asyl
* 2006 Wir tragen Sutik
* 2013 Fistok

## Şano
* Misko
* Generalê tirsonek
* Mirin û Jiyan
* Çol û Xeyal
* Seusen
* Merdiman

## Pêsengeh
* Aus- Heim- Länder 70x100:Asyl
* A4 Liede: Benahol
* Dilopek-Berlîn

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1972
Kategorî:Mêr
Rekeş Şehbaz

**Rekeş Şehbaz** derhênerekî kurd e.

Rekeş Şehbaz di 1981'ê de li Duhokê li başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê. Wî di sala 2007'a xwendina şanoyê li Enstîtuya Hunerên Ciwan qedand û weke leyistikvan û derhêner dixebite.

## Fîlmografî
* 2007 A Tour in the Bazaar of Dohuk

Kategorî:Derhênerên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1981
Kategorî:Kesên ji Dihokê
Kategorî:Mêr
Karzan Şerabayanî

**Karzan Şerabayanî** derhênerekî kurd e.

## Fîlmografî
* Return to Kirkuk. A Year in the Fire

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Haco Şêxo

**Haco Şêxo** derhênerekî kurd e.

Piştî ku Haco Şêxoyê ku di sala 1978'ê de ji dayik bûye, ku pêşî di komên muzîk û şanoyê yên zanîngehê çalak bû, mecbur bû ji Tirkiyê koçber bibe, wî li Londonê dest pê kir ku şanoyan binivîsîne û xebata xwe ya şanogeriyê berdewam kir. Di sala 2003'ê de wî dest bi çêkirina bernameyeke radyoyê ya rojane kir. Ew herweha ji bo çend kanalên televizyonê wekî kameraman xebitiye. Ji sala 2003'ê ve ew zanista film û medyayê li Zanîngeha Birckbeck li Londonê dixwîne. "Rawestgeh – The Stop" yekemîn filmê wî ye.

## Fîlmografî
* 2006 Rawestgeh – The Stop

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Mêr
Vittorio Taviani

**Vittorio Taviani** derhênerekî îtalî e.

Vittorio Taviani di sala 1929'a li San Miniato li Îtaliya hatiye dinyayê. Wî hiqûq li Pisayê xwendiye. Birayê wî Paolo Taviani, yê ku 1931'a li San Miniato bûye, xwendina huner kiriye. Film bala herdû biran kişandiye. Wan di sala 1954'a de kurtefilmê xweyî pêşî "San Miniato, Luglio ’4" liser gundê xwe çêkiribûn. Ew bi filmê Padre Padrone (1977) li dervî Îtaliyayê hatine naskirin.

## Fîlmografî
* 2007 La masseria della allodole appunti dal set (The Lark Farm)
* 1998 Tu ridi (You're laughing)
* 1996 Le affinità elettive (The elective affinities)
* 1993 Fiorile (Wild flower)
* 1990 Il sole anche di notte (Night sun)
* 1987 Good morning Babilonia (Good morning, Babylon)
* 1984 Kaos (Chaos)
* 1982 La notte di San Lorenzo (Night of the shooting stars)
* 1979 Il prato (The meadow)
* 1977 Padre Padrone (My father My master)
* 1974 Allonsanfan
* 1971 San Michele aveva un gallo (St. Michael had a rooster)
* 1969 Sotto il segno dello scorpione (Under the sign of Scorpio)
* 1967 Sovversivi (The subversives)
* 1963 I fuorilegge del matrimonio
* 1962 Un uomo da bruciare (A Man for Burning)
* 1954 San Miniato, Luglio ’4

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Îtalî
Kategorî:Mêr
Christoph Walder

**Christoph Walder** biyolog û derhênerekî awistrî ye.

Christoph Walder di sala 1968'a de li Innsbruckê li Awistriyayê ji dayîk bûye. Wî Biyolojî li Zanîngeha Innsbruckê xwendiye. Ew ji sala 2004'a ve weke biyoloj û derhênerê belgefilman dixebite. Ji sala 2007'a ta 2008'a li Heskîfê xebitiye.

## Fîlmografî
* 2008 Und macht euch die Erde untertan

## Çavkanî

Kategorî:Alman
Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Annegriet Wietsma

**Annegriet Wietsma** derhênereke holendî ye.

Annegriet Wietsma di sala 1958'a de li Friesland / Holenda hatiye dinyayê, wê xwendina Sosiyalpidagojî kiriye. Weke derhênereke serbixwe, rojnamevan û nivîskar dixebite. Babetên wê ev in: Dîrok, jin, berxwedan, bi taybetî berxwedana jinan, ya dema nazîyan.
Berî 20 salan Tevgera Azadîxwaza Kurdî bala wê kişandibû û bi naskirina jina kurd û endama PKKê Sozdar (Nuriye Kesbîr) hatibû kûrkirin.

## Fîlmografî
* 2007 Sozdar – Eine, die ihr Versprechen lebt

Kategorî:Derhênerên holendî
Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Jinên holendî
Hejar Xorşîd

**Hejar Xorşîd** derhênerekî kurd e.

Derhêner Hejar Xorşîd di sala 1978'a de ji dayik bûye û li Duhokê dijî. Piştî wergirtina dîploma zanista şanoyan ew heşt salan di warê çapemeniyê de xebitiye, bi taybetî wekî kameraman ji bo Fox News û Kurdsat. Ew bi filmên xwe beşdarî komek ji festîvalên li hundir û derveyî Iraqê bûye. Du filmên wî di Festîvala Filman a Al-Jazeera û herweha Festîvala Amal li Dubaiyê de hatin xelatkirin.

## Fîlmografî
* Nareen
* Do not despair from life
* The ray life
* Gum tree
* What is after the dusk

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Hannes Treiber

**Hannes Treiber** derhênerekî alman e.

Hannes Treiber di sala 1980'î li Riedlingen li Almanyayê hatiye dinyayê. Wî bi 13 salan dest bi çêkirina filman dikir. Ji 2001'ê ta 2006'a li Stuttgart'ê li Akadimiya Mediyan xwendiye. Wî di navbera xwendina xwe de sê kurtefilm derxistine û weke derhêner, nivîskar û kamîravan xuya bûye.
Li cem kanalên televîzyonê yên almanî ZDF, Phoenix Film û firma derxistina filman li Los Angeles'ê di warê praktîkî de tecrîbeka wî mezin çêbûye.

## Fîlmografî
* 2007 Tembur

Kategorî:Alman
Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Yusuf Yeşilöz

**Yusuf Yeşilöz** (jdb. 1964 li Qonye-Cihanbeyli) nivîskar û derhênerekî kurd e.

Yusuf Yeşilöz sala 1964an li gundekî kurdî (Gölyazi) li Anatoliya Navîn bûye. Di sala 1987a de wek penaber diçê Swîsreyê û ji sala 1994an ve wêjeya kurdî werdigerinê zimanê almanî û di di weşanxane xwe Araratê de diweşînê. Îro ew li Swîsreyê weke nivîskar û derhêner dijî û çend pirtûk nîvîsandinê û çend kurtefilm û dokûmenter jî amade kirine. Ji ber xebatên wî, Yusuf Yeşilöz çendek xelat jî stendine.

## Berhem
* 2008: Gegen die Flut
* 2007: Lies aus der Ferne
* 2004: Reise in die Abenddämmerung
* 2004: Der Imam und die Eselin
* 2002: Der Gast aus dem Ofenrohr
* 2000: Steppenrutenpflanze
* 1998: Vor Metris steht ein hoher Ahorn

## Fîlmografî
* 2008: Musikliebe
* 2008: Sulukule in Istanbul
* 2006: Das alevitische Lied
* 2006: Zwischen den Welten
* 2003: Hungern gegen Wände

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskar
Rehîm Zabîhî

**Rehîm Zabîhî** derhênerekî kurd e.

Rehîm Zabîhî di sala 1971'ê de çêbûye. Ew li rojhilatê Kurdistanê dijî û kar dike. Pazdeh salan serpêhatiyên wî di warê huner de hebûn. Wî sala 2002'a dest pê kir, weke derhêner karbike. Ji wê demê ve şeş fîlm û kurtefîlm derxistine, yên ku li gelek Festîvalên cîhanê hatine pêşkêşkirin

## Fîlmografî
* 2008 Ew pîaweî çû bo seîran ("A man who went to picnic")
* 2006 Welatê Efsanê – The Land of Legends
* 2006 Satelite
* 2006 Escape

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr
Bijan Zamanpira

**Bijan Zamanpira** derhênerekî kurd e.

Ji dema ku Bijan Zamanpira di sala 2000'a de di nav civata sînema ciwanan li Tehranê dest bi karê xwe kiriye, wî neh kurtefilm,fiction û belgefîlm derhênane.

## Fîlmografî
* 2005 Dasti Motavaled Misharad

Kategorî:Derhêner
Kategorî:Mêr