open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ágota Kristóf

**Agota Kristóf** (z. 30ê çiriya paşîn a 1935'an li Csikvánd, Mecaristan; m. 27'ê tîrmeha 2011'an li Neuchâtel, Swîsre) nivîskareke mecar-swîsreyî bû ku bi zimanê fransî dinivîsand.

## Kurtejiyan

Ágota Kristóf zarokatiya xwe li bajaroka mecarî Kőszeg derbas kir û bi 14 saliya xwe koçî Swîsreyê kir.

Di sala 1956an de piştî şikandina serhildana gelê mecar wê digel keça xwe ya çar mehîn û zilamê xwe yê ku mamostetiya dîrokê dikir koçî Swîsreyê kir. Kristóf li wir li fabrîkayeke saetan kar dît û hînî zimanê fransî bû. Ji salên 1970'î û pêde wê hemû pirtûkên xwe bi zimaneke biyanî nivîsand. Piştî pênc salên koçberiyê ew ji zilamê xwe veqetiya, dev ji karê xwe yê li fabrîkayê berda û çû kûrsên havînê yên Zanîngeha Neuchâtelê. Berhemên Kristóf heta îro bi qasî 30 zimanan hatin wergerandin. Wê heya wefatkirina xwe jiyana xwe li Neuchâtelê derbas kir. Mîrasa wê ya wêjeyî di Arşîva Wêjeyê ya Swîsreyê de peyda ne.

## Xelatên wergirtin

* 1987: 'Prix littéraire européen de l’ADELF' ji bo pirtûka bi navê *Le grand cahier*
* 1988: 'Schillerpreis der Schweizerischen Schillerstiftung' (Xelata Schiller a Enstîtuya Schiller)
* 1988: 'Ruban de la Francophonie'
* 1992: 'Prix du Livre Inter' ji bo pirtûka bi navê *Le troisième mensonge*
* 1998: Xelata Alberto Moravia
* 2001: Xelata Gottfried Keller
* 2005: 'Schillerpreis der Schweizerischen Schillerstiftung' ji bo keda wê ya giştî
* 2006: Xelata 'SWR-Bestenliste' (Lîsteya Yên Herî Baş a SWR)
* 2008: Xelata neteweyî ya awistriyayî ji bo wêjeya ewropî
* 2011: Xelata Kossuth

## Çavkanî

Kategorî:Mirin 2011
Golgulî

**Golgulî** ev kesên ji Gola Gulê ne golgulî dibêjin. Gund piştî derba leşkerî, ji ber ku gund parêstî qebûl nekirin, piraniyan wan rewiyan hatin Amedê (Diyarbekir) û gelek ji wan li bajarên metropolên tirkan bicih bûne. Gund bê xwedî maye, çend salên dawî hinek ji golgulî vegeriyan gundê xwe, lê piraniyan wan li dervayê gundê xwe jiyan dikin.

## Her wiha binihêre
* Gola Gulê

Kategorî:Navên niştecihan
Medreseya Axtepeyê

**Medreseya Axtepeyê** di çarîka pêşîn ya sedsala 19an de, ji aliyê Şêx Hesenê Nûranî ve (1786 -1866)
li gundê Axtepeyê hatiye avakirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Medrese ve İlahiyat Kavşağında İSLÂMÎ İLİMLER (Uluslararası Sempozyum)

Kategorî:Medreseyên Kurdistanê
Radio Fırat Fm

**Radio Fırat Fm** li ser frekansa 87.3, lîsansa weşanê ya ku ji aliyê hiqûqa Elman ve hatiye naskirin, weşanê dike. Her wiha radyoyeke ku li ser malpera www.firatfm.com ê bi hêsanî li tevahiya cîhanê li ser înternetê mirov dikare guhdar bike. Radio Fırat Fm serbixwe ye û ne nûnerê tu saziyek siyasî, fermî û taybet e. Şêwaza xwe ya weşangeriyê (Kurdî, Orjînal û Muzîka Gelerî) qebûl kiriye. Bi rêya Panela Daxwazê hem ji Elmanyayê hem jî ji tevahiya cîhanê bêyî ku bang li temaşevanên xwe bike ev der girtiye. Armanca wê ya yekem û sereke ew e ku di nava Biratiya Gelan de çanda gelan a xwişk-bira derxe pêş û platformeke ku pirsgirêkên lê rast hatine bên nîqaşkirin û pêşniyarên çareseriyê bên pêşxistin Jin û mêr cudahiyê nade navbera gel, ol, ziman, nîjad, netewe. Neteweperestî, fikrên li ser bingeha nîjadperestiyê qebûl nake. Li dijî her cure zext û helwestên ku ji ber cudabûna reng, nîjad, netew, zayend, ol û ziman têne kirin. Çandên ku biratiya gelan pêk dihînin, di çarçoveya cudahiya pozîtîf de hê berfirehtir cih tê dayîn û hewl didin bi dilsozî li cewhera xwe nîşan bidin. Di xala ol û baweriyê de demokrasî û wekheviyê diparêz ê.

www.firatfm.com
Barbaraya Nîkomêdî

**Barbaraya Nîkomêdî**, **Sent Barbara**, **Sentbarbara** (Nîkomêdiya (îro Îzmît), sedsala 300), şehîd û keseke pîroz a mesîhiyan e. Welatiyên xiristiyan (ên suryanî) yên rojavayê Kurdistanê, her sal di destpêka meha kanûna pêşîn de cejna Sentbarbara bi şahiyekê pîroz dikin.

Di şahiyê de şano tên pêşkêş dikin û stranên pîroz tên xwendin. Welatiyên ku beşdarî şahiyê dibin, li gorî kevneşopiyan cilên cuda li xwe dikin û rûyê xwe vedişêrinn.

## Bingeha dîrokî ya cejnê
Li gor hin jêderên dîrokî, Barbara keça maldarekî pûtperest bû, Barbara ji pêxember Îsa hez dikir û bû xiristyan, lewma bavê wê xwest wê bikuje. Barbara jî neçar ma ku bireve. Li gorî jêderan Barbara xwe di nav zeviyên genim de veşart, cilên cuda li xwe kirin û rûyê xwe ji xelkê veşart.

## Girêdanên derve
* Ajansa nûçeyan a Hawar , dîtin: 7ê kanûna pêşîn a 2013an

Kategorî:Ezîzên anglîkan
Kategorî:Şehîdên xiristiyan
Kategorî:Xirîstiyanî
Faik Bulut

**Faik Bulut**, nivîskar û lêkolîner di sala 1950î de li Qersê hatiyê dinê. Li Enqerê enstîtî ya Enqere qedand û xelbkir. Ji sala 1971ê heta sala 1980 ê jiyana wxe li welatên Rojhilata Navin de derbazkir. Di dema nîsana 1980ê wegeriya û hate bajara Estanbulê (Tirkiye). Ji wê dema da destpekâ rojnanmevaniye (nuçêvaniye) kir. Navbera salê 1980-1994 rojnamevaniya dom bû. Davi xanenişin bû û destpeka lekolina u nivîsa pirtuken dirokî kir. Taybet Faik Bulut, pisporê diroka İslam, Kurd, Fars (Ecem), Ereb, Rojhilata Navin ê ye. Car caran tevi li gengeşiyên televizyonan dibe. Bulut, nivîsên xwe yi rojanî û dirokî didomine. 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1950
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Heinz Fischer

**Heinz Fischer** (jdb.  li Grazê, Nemsa) siyasetmedarekî nemsayî ye.

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokkomarên Awistiryayê
Kategorî:Siyasetmedarên Awistiryayê
Xurremabad (navçe)

**Şaristana Xurremabad** yek ji navçeyên parêzgeha Luristanê ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Xurremabad e. Vî şaristanî berê şeş herêm hebûn ku du ji wan niha bi Şaristana Dure ve girêdayî ne. Niha Xurremabad xwedî çar qezayan e. Xelkê Xurremabad bi luriya mîncanî û bi lekî qise dikin.

## Gel
Bi dûçûna serjimariya sala 2006ê 487.167 bûn ku seda 27,7 ji şaristanê Luristanê ye. Bi vê esasê ev bajar di şaristanê Luristanê de bajarê mezintirîn û pirkestirîn e. 354.855 kesên ji vê navçeyê li çar bajaran; li Xurremabad, Sepîddeşt, Beyranşehr û Zaxe dijîn. 132.034 kes jî li menteqeyên gundan dijîn. Jimara malbatên vî bajarî 128.680 lib in.
Ev şaristan bîst û çaremîn şaristanê pirmirov e li dewleta Îranê.

## Herêmên Şaristana Xurremabad
* Herêma Navendî ya Şaristana Xurremabad
** Gundistana Azna
** Gundistana Depîr
** Gundistana Depîr Şemalî
** Gundistana Rebat
** Gundistana Korgah Xerbî
** Gundistana Korgah Şerqî
** Gundistana Kakaşerîf
* Herêma Papî
** Gundistana Çem Sungur
** Gundistana Sepîddeşt
** Gundistana Kîşver
** Gundistana Goryet
** Gundistana Teng Heft
* Herêma Beyravend
** Gundistana Beyravendî Şemalî
** Gundistana Beyravendî Cenûbî
* Herêma Zaxe
** Gundistana Zaxe
** Gundistana Rasan
** Gundistana Qayedrehmet

Kategorî:Luristan (parêzgeh)
Heinz-Christian Strache

**Heinz-Christian Strache** (jdb. 12ê hezîranê 1969 li Viyana, Nemsa) siyasetmedarekî awistirî ye. Ew endamê partiya rastgelperestî Partiya Azadiya Awistirya (bi Almanî Freiheitliche Partei Österreichs an jî bi kurtahî FPÖ) ye.

Kategorî:Awistirî
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Awistiryayê
Matthias Strolz

**Matthias Strolz** (jdb.  li Bludenzê, Awistirya) karsazek ​​awistiryayî û siyasetmedarê berê (NEOS) e. Ji 2013 heya 2018 ew endamê Encûmena Niştimanî ya Awistiryayê bû, ku ew di heman demê de serokê klûbê partiya xwe bû. Ji 2012 heya 2018 ew endamê damezrêner û serokê partiya federal a partiya NEOS bû - Das Neue Österreich, bi wî re wî tavilê kir hilbijartina Encûmena Niştimanî ya li Awistirya 2013.

Kategorî:Awistirî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Awistiryayê
Îbrahîm Ayhan

**Îbrahîm Ayhan** parlamenterekî kurd ê parêzgeha Rihayê ye û yek ji parlamenterên girtî yên partiya BDP'ê ye. Lewra ew weke girtiyeke siyasî yê Tirkiyê tê qebûlkirin.

Îbrahîm Ayhan di sala 1969'an de li navçeya Siwêrekê ya Rihayê jidayikbû. Wî dibistana xwe ya sereke û ya navendê li Siwêrekê, lîsê jî li Edenê qedand. Di sala 1994'an de ew li Zanîngeha 100'mîn salê ya Wanê ji beşa zîreetê mezûn bû. Di sala 1997'an de wî li Rihayê dest bi mamostetiyê kir. Di nava salên 1999'an û 2007'an de wî serokatiya Egitim-Senê ya Rihayê dimeşand.

Di sala 2007'an de ji bo hilbijartinên giştî wî dev ji karê xwe yê mamostetiyê û serokatiya sendîqayê berda, ji bo Partiya Civaka Demokratîk (DTP) bû namzetê serbixwe û wek parlamenter hate hilbijartin. Wî heta 1'ê cotmeha 2010'an serokatiya DTP û BDP ya parêzgeha Rihayê berdewam dikir.

Ayhan ji ber doza KCK'ê di 1'ê cotmeha 2010'an de hate girtin û wî wek girtiyê siyasî xistin Zîndana Girtî ya Rihayê.

Îbrahîm Ayhan zewicî ye û bavê du zarokan e.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Jidayikbûn 1968
Kategorî:Kesên ji Rihayê
Kategorî:Kesên ji Sêwregê
Kategorî:Mirin 2018
Kategorî:Parlamenterên Rihayê
Kategorî:Siyasetmedarên girtî li Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Herêmên Demokratîk
Hejmarên cot û kit

**Cot** di teoriya hejmaran de tê wateya parbûna bi hejmara didu.

## Nav
* **Hejmara cot** — hejmara ku bê bermahiyan parî 2'yan dibe: &nbsp;&nbsp;…, −4, −2, 0, 2, 4, 6, 8, …
* **Hejmara kit** — hejmara ku bê bermahîyan parî 2'yan nabe: &nbsp;&nbsp;…, −3, −1, 1, 3, 5, 7, 9, …

Eger *m* hejmareke cot e, wê demê ev formûl guncav e m=2k, lê eger kit e, wê demê ev formûl m=2k+1, li vir k\in\mathbb Z.

## Nîşaneya cotbûna hejmarê
Eger di hejmarekê de reqama dawî cot be (0, 2, 4, 6 an 8), wê demê tevahiya hejmar jî cot e, lê eger reqama dawî kit be - tevahiya hejmar jî kit e.
: 4**2**, 10**4**, 1111**0**, 911581734**2** — hejmarên cot in.
: 3**1**, 70**3**, 7852**7**, 235689512**5** — hejmarên kit in.

## Arîtmetîk

* Tevkirin û derxistin:
** **C**ot ± **C**ot = **C**ot
** **C**ot ± **K**it = **K**it
** **K**it ± **K**it= **C**ot

* Carkirin:
** **C**ot × **C**ot = **C**ot
** **C**ot × **K**it = **C**ot
** **K**it × **K**it = **K**it

* Parkirin:
** **C**ot / **C**ot &nbsp;— eger encam tamhejmar be, wê demê dikare hem cot be, hem kit be.
** **C**ot / **K**it = eger encam tamhejmar be, wê demê **C**ot e.
** **K**it / **C**ot &nbsp;— encam nikare tamhejmar be, lewma nikare **K**it be.
** **K**it / **K**it = eger encam tamhejmar be, wê demê **K**it e.

## Dîrok û çand
Mirovahî ji demên kevnar ve hay ji cotbûna hejmaran heye. Heta li dora hejmarên cot hewayeke mîstîk jî diafirand. Di bîr û baweriya çîniyan de hejmarên cot hevsengî têgîna "în" in, lê hejmarên kit hevsengî "yan" in ».

Di welatên cûrbecûr de kevneşopiyên diyarîkirina kulîlkan ên bi hejmarên cot an kit hene.

Mînak: li DYE, Ewropayê û hin welatên rojhilatî diyarîkirina hejmareke cot a kulîlkan bext ji diyarîgir re tîne.

Li Rûsya û welatên SNG kulîlkên bi hejmara cot tînin ser miriyan an goristanê. Lê dema ku di baqekî de kulîlk zehf bin (bi giştî dema ku bêtirî 11'an be), cotbûn an kitbûna hejmara wan êdî ne girîng e.

## Nîşe

Kategorî:Teoriya hejmaran
Melawya

**Melawya** (), gundekî girêdayiyê navçeya Şemzînanê ye. Nav sê sinor da ye. Jorê gund Gelêşim heye. Jêrê gundê Gare heye. Gundê Melawya li cîkî kûr e. Nav gund re çemekî diçe. Gundê Melawya de pêşîn malbata Mihemed tê avakirin. Ji heta niha gundê Melawya qet vala nebiye. Gundê Melawya zivistanê gelek berf dibare. Ji ber wî jiyan gelek zehmet derbas dibe. Biharê gelek xweş dibe û her cih şînahî dibe. Havînê jî gund gelek hinêk e. Darê wî gelek in. Av û kaniyê wî gelek pir in. Her malek de kanî heye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şemzînanê
Hîvron

**Hîvron (Nusret İmir)** (jdb. 1981,Batman) muzîkvan , stranbêj û dengbêjekî kurd e.

Hîvron di salâ 1981an de li Batmanê hatiye dinyayê.Perwerdehiya zarokatîyê li Batmanê qedand. Di sala 1995an de dest muzîkê kir.2000an de li Navenda Çanda Biharê bi muzîkâ profesyonelî destpekir.Albumâ yekemîn *Hîvron* 2007an de,ya duyemîn *Bablîsok* 2010an de,a paşî *Mem û Zîn* 2013an de derket pîyase.

## Albûmên wî
* *1-Hîvron*
* *2-Bablîsok*
* *3-Mem u Zîn*

## Çavkanî
Peyarêk

Peyarêk: 1- Rêya peyayan ku li kêleka rêyan, kolanan û ji kevirên çêkirî pêk tê, di vê rêya de erebe siyare derbas nabe. 2- Rêya tenê peyayan li nava çolberan û daristanan ku erebe tê re derbas nabe.
3- Peyarêk navê pirtûkeke Çiya Mazî ya çîrokan e.
Udo Pastörs

**Udo Michael Wilhelm Pastörs** (jdb. 24'ê gelawêjê 1952 li Wegbergê, Almanyayê) Neo-Nazî û siyasetmedarekî alman ê partiya rastgir NPD e ku endamê komelê dewletê ya NPDê ya Mecklenburg-Vorpommern e .  Ji 2006an heta 2016an ew nûnerê meclîsa eyaleta Mecklenburg-Vorpommern û carê jî serokê federasyona partiyê bû.

Pastörs li Almanyayê wekî yek ji kadroyên pêşeng yê sehneya rasgir tê hesibandin , û li dijî wî lêpirsînên tawanbar hatine destpêkirin. Ew ji ber axaftina nefretê û înkarkirina Holokostê çend caran hate daraz kirin û vekirî nêrînên nijadperest û dijcihûyî nîşan dide. Helwestên wî yên ramyarî bingeha Nasyonalsosyalîzma dîrokî ne.thumb|Udo Pastörs li meclîsê (2013)
## Çavkanî

Kategorî:Alman
Kategorî:Jidayikbûn 1952
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê
Çiyayê Mamsîn

**Mamsîn** çiyayekê mezine ko dikeve rojhilata bajarê Dihokê (navenda parêzgeha Dihokê ye) li başûrê Kurdistanê. Ev çiyaye dikeve hindav gundê Êtîtê ku gundekî ser bi eşîreta mizûrî (mizîrî) ve ye. Li pişt vî çiyayî her gundên mizîriyane, ji wan: Evrîkê û Telwe hwd. Ev çiyaye dikevîte ser rêka Dihok - Hewlêr ku li binê vî çiyayî gundê Êtîtê ye û dikeve ser rêka Hewlêrê.

## Çavkanî

Mamsîn
Bavês

**Bavês** () gundekî girêdayiyê navçeya Elbakê ye.

Gundê Bavêsê ji Elbakê 50&nbsp;km dûre. Gundê Bavêsê cîhekî nizim hatiye avakirin.
Gundên derdorên wî: Xaşkan, Çaldêran, Xecesûr û Şatax e. Nêzikî 40 mal di vî gundê da heye. Nifûsa Bavêsê nêzikî 600 kes in. Karê gundiyan herî zêde li ser cotkarî û ajaldariyê ye.

Gundê Bavêsê zêde beavi ye. Gelemperî baran nabare. Li gund zêde şînahî û daristan jî tine. Bavêsê de eşîrê herî zêde Ertoşî ne.

Pira Bavêsê di derûdorê wî de gelek tê naskirin. Nêzîkê gund de çemekî ku navê wî Avareş heye. Ev çem ji alî gel de tê naskirin û çemekî mezin e.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Elbakê
Rewdneîm (pirtûk)

***Rewdneîm*** pirtûka Ebdurehmanê Axtepî ya herî mezin e û xwerû bi zaravayê kurmancî ye. Tev rîwayetên kevnare ne ku bi helbestekî li ser jiyana Muhemmed Pêxember gotiye. Xasma tê de rewşa çûn û hatina Muhemmed Pêxember a Mî'racê beyan dike. Lê belê di nav wan helbestên olvanî de, Axtepî hin car pênûsa xwe kiriye şûr û pê êrîş biriye ser Tirk û Ereb û Farisan jî.

Ew nusxeya orîjînal a Rewdneîmê ku Şêx Ebdurehmanê Axtepî bi destên xwe nivîsiye, kaxezên wê ji rengê kesk û sor û zer e. Zeynelabidin Zinar ew di 1965-66an de li ba Ebdurehmanê nebiyê wi dîtiye.

Di pirtûkê de 35 beş hene. Babeta her beşekê jî cuda ye û 4531 beyt in. Wek kêşa Mewlûda Melayê Bateyî, malikên Rewdneîmê jî tev bi yazdeh kiteyan dikişin, rewan in, bi kêş û qafiye ne. Her du rêz, bi eyni tîp qafiye ne, bi zarekî şêrîn û bi nikleka pir xweş li pey hev didomînin.

Şêx Ebdurehmanê Axtepî, çewa ku wî bi xwe di helbestekê de beyan kiriye, pirtûka xwe ya Rewdneîm di sala 1302yên hicrî (li gorî salnameya mîladî 1884) de nivîsiye.

Belam helbestên Rewdneîmê, çendî ku tê de gelek peyvikên erebî û farisî jî hene, lê belê bi kurmanciyeke pir zelal û hêsan, hatine honandin. Herweha tê de gelek peyv û bêjeyên kurdî yên kevnare jî hene ku niha zêde nayên bikaranîn.

Ev pirtûka hêja, li Kurdistanê du caran (bi elîfbêtika erebî) çap bûye. Cara pêşî, di sala 1966an de bi destên mele Ehmedê Qoxî li çap bûye. Lê bi derketinê re, dewleta Tirk dest daniye serê û nehiştiye li nava xelkê belav bibe. Cara diduyan jî, di 12'ê adara 1986'an de, bi destê mele Zeynelabidînê kurê mele Remezanê Amedî (Diyarbekir) çap bûye. Herweha wî li serê şerhek jî nivîsiye û malikên wê bi zimanê erebî şirove kirine. Çapa Qoxî 240 rûpel in û ya Amedî jî 534 rûpel in.

Di sala 1988 an de, Zeynelabidin Zinar piştî wergirtina destûrê, bi alîkariya M. Emîn Narozî, Rewdneîmê ji tîpên Erebî veguheztiye tîpên latînî û di 1991ê de jî li Swêdê daye çapkirin. Ev çap 438 rûpel e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Aryo Barzanê Frîgyayî

thumb|Aryo Barzan satrapê Helespontîna Frîgyayê bû.
[thumb|Siwariya zirxî: Xanedana [Împeratoriya Hexamenişî|Hexamenişî ya Hellespontine Phrygia êrîşê psîloyeke Yewnan, Altıkulaç Sarcophagus, early 4th century BCE.]]**Aryo Barzan** satrapekî Frîgyayê bû ku ji sala 407 berê zayînê heta sala 362 berê zayînê hikumdar bû. Aryo Barzan dijrabûna li dijî şahê farsiyan Artaxerxesê diduyan winda kir.

## Mijarên têkildar
* Aryo Barzan I (Şahê Kapadokyayê)
* Aryo Barzan II (Şahê Kapadokyayê)
* Aryo Barzan III (Şahê Kapadokyayê)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn sedsala 5an b.z.
Kategorî:Keyên Kapadokyayê
Kategorî:Mirin sedsala 4an b.z.
Kategorî:Serdema helenîstî
Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê

**Aryo Barzan I**, **Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê**, şahê keyaniya Kapadokyayê bû. Dema fermandariya wî ji 93 heta 63/62 beriya zayînê bû.

## Mijarên têkildar
* Aryo Barzanê Frîgyayê
* Aryo Barzan II (Şahê Kapadokyayê)
* Aryo Barzan III (Şahê Kapadokyayê)

## Çavkanî

Kategorî:Keyên Kapadokyayê
Kûşxane

Kûşxane girêdayiyê navçeya Bêdlîsê ya Xelatê ye.

Gundê Kûşxaneyê ji Xelatê 8-10 km dûr e.

Navbera Xelat û Elcewazê de ye.

Rojava wî de gundê Cemaldîna heye.

Rojhilata wî de gundê Mirxûs.

Başûrê wî de gundê Panosê heye.

Gundê Kûşxaneyê cîhekî bilind da ye.

Ji ber riyê gund xirabin gihaniya gund de pirsgirêk çidibin.

Ji ber gundekî gelek bilind e, havîna wî hênik derbas dibe.

Li zivistana wî gelek dijwar derbas dibe.

Aboriya gundiya li ser ajaldarî û cotkariyê derbas dibe.

Di nav gund de 50-60 mal hene.

Nifûsa wî nêzikî 150-200 kes e.
Firaz Baran

**Firaz Baran**, rojnamevan û nivîskar e ku di sala 1975an li Markazê (bi tirkî: *Pazarcık*, Warê Bazarê) gundê Pulyona Jêrî (Pulyone Jêrî) ji dayîk bû.
Di navbera 1997 û 2007an de di televîzyonên kurdî de xebitî (Med TV, Medya TV, Roj TV).

## Berhemên wî
* *Hunerkom Akademî Mîr 1978-2006* (2007, Weşanên Mezopotamya)
* *Mehmet Bayrak -Belgesel Biyografi* (2008, Öz-Ge Yayınları)
* *Pazarcık* (Enstîtûta Kurdî Almanya, 2012)
* *Neden Ali Değil de Zerdeşt* -Ethem Xemgîn ile Söyleşi- (2013,Weşanên Hêl)
* *Binevş Agal -Bêrîvan- (Biyografi* 2014, Weşanên Hêl)
* *Pazarcık Mutfağı* 2016, Weşanên Hêl
* *Pazarcık Ocakları Ziyaretleri Dervişleri* 2018, Weşanên Hêl
* *Elbistan Ziyaretler, Ocaklar, Ermişler* 2019, Weşanên Hêl
* *Mayrik* 2019, Weşanên Hêl
* *Maxson (Lêkolîn)* - 2022

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* PAZARCIK GAZETESI - Firaz BARAN

Kategorî:Jidayikbûn 1975
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Kurd
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Mehmet Çağlayan

**Mehmet Çağlayan** miftiyekî mûşî ye ku di sala 1923 an de li bajarê Mûşê hatiye dinyayê.

## Jînenîgariya wî
Zaroktiya xwe di medresa bavê xwe dersên Qur'ana Kerîm, lûxat, sarf û nehm xwendiye. Dûre çûye Medresa Norşînê. Li vir li ba Şêx Taqiyedîn û Şêx Maşûq ders standiye. Neh salî bênavber û xwendekarî giran hildane paşê çar sal leşkerî kiriye. Li gelek welatên misilman geriyaye û ji Makumlu Îbrahim Efendî, Mihemed Mahfuz Efendî û Yusuf Efendî (kesen zana) ders standiye. Sala 1949an de bavê wî wefat kiriye. Paşê Mehmet Çağlayan diçe gunde xwe. Wî re medresa bavê wî ra hata sala 1954an a xebat kir. Bi xwe miftîtî kiriye. Sala 1979an de li Niğdeyê ya teqawît bûye. Aniha li Stembolê niştecih e.

## Berhemên wî
Celebî berhêma cihêreng hene. Di kovar û rojnameyan de nivîs û lêkolîne xwe diweşîne.

### Berhemên wî yên ku hatine weşandin
* Îslam'da Mezhepler
* Îslam'da Eğitim
* Îslamî Harekette Sünnet ve Akaidi

### Berhemên wî yên ku nehatine weşandin
* Şafi Tabakatı
* Îslam ve Çağdaş Hukuk
* Îslam Hukukunda Sünnetin Yeri

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1923
Kategorî:Kesên ji Mûşê
Kategorî:Miftiyên kurd
Kategorî:Nivîskarên kurd
Barûya Willis

thumb|Willis Tower
**Barûya Willis**, **Birca Willis** (bi îngilîzî: *Willis Tower*), balexaniyekî ji hesin e ku di cîhanê de mîna sembola Chicagoyê tê nasîn. Navê wê yê berê (1973-2009) *Barûya Sears* bû, pişt re di 16ê tîrmeha 2009an de nav ji aliyê Grûpa Willis ve hat guhertin bo Barûya Willis.

Avahiya bi 108 qatan 442 m bilind e. Tîma muhendîsê Fazlur Khan û avahîsazê Bruce Graham di sala 1973an de projeya avakirina wê temam kir.

## Girêdanên derve

## Çavkanî

Kategorî:Chicago
Kategorî:DYA
Ker û Kulik

**Ker û Kulik** du bira ne. Navê diya wan Werdekê ye. Emer axa serokê êlê ye. Dibêje kî here Bilîcana Gêsiyan bîne ez ê keça xwe Şemsîxanê bidimê. Navê mehîna Kulik Sosik e. Hesê Dûdê xalê Kero û Kulik e. Heft kurên wî hene. Şer di navbera Kulik û her heft kurxalan de diqewime. Kulik pir lehengî nîşan dide, lê ji ber ku xulamê wî Liko hay jê nemabû û apê Namet Sosikê bi şev berdabû ser ava golgeniyan, Sosik di qada şer de diweste û Kulik tê kuştin. Kero jî şeş kurxalên xwe dikuje, ê piçûk dide xatirê diya xwe Werdekê, ku lava dike, dibêje"Bila tovê mala bavê min neqele" Kero Şemsîxanê dixwaze, lê Emer axa dibêje pêmana min bi Kulikî re bû, ne bi te re bû. Kero wî davê erdê û balîf datîne ser singa wî û xincerê lê dixe heta dighê singa wî, dibêje min nekuje min Şemsîxanê da te.
Reşoyê Silo

Reşoyê Silo xelkê herêma geliyê Zîlan e.Ji 'eşîra Hemoyî ye.Rojekî ku leşkerên tirk tên û zextê li gundiyan dikin Reşo li hember wan derdikeve û bi wan re şer dike û li ser vê yekê dibe firar û diçe çiyayê Agiriyê û tevlî serhidana Agiriyê dibe û dibe yek ji fermandarên wê serhilanê. Reşoyê Silo her di wê serhildanê de bi Zeyno ra ku gundiya wî bûye dizewice. Piştî ku serhildan têk diçe, Reşo vedigere geliyê Zîlan û tevî Zeyno bi tirkên dagirker ra şer dike, lê dema zivistanê ku ew di şikeftekê da bûne îxbariya wan dikin û leşker tên û Reşo ku hefteyekê di nav berfê da birçî mabûye û ji serma va hişk bûye dixwazin ku teslîm bibe lê Reşo teslîm nane û di şer da wî dikujin lê di wê demê da ku Zeyno ji bo xwerinê ji şikefrtê derketibûye ku xwerinê bîne, leşker wê jî digirin û fermandarê leşkeran ji wê ra dibêje ku "min Roşo kuşt û wî li min nikaribû", Zeyno jî ji wî ra dibêje ku"devê xwe yê qirêj bigire, eger Reşo di nav sermayê da neba, wî dê tu jî bikuşta". Wê demê esker Zeyno jî dikujin û ser herdû şehîdan jêdikin û dibin bajarê Agirî û li ber çavê gel li ser deriyê qereqolê va dikin.
Qereçol

**Qereçol**, gundê **Qereçolê**, gundekî navçeya Bismila Diyarbekrê ye. Ev gund li ser riya Êlihê ye. Li derdora wî gundî, gundê Fetlê, Zeko û Mere hene.
 
Çemek di wî gundî re derbas dibe, li hemberên wî çemê Sorka heye, Sorka gundekî şêxa ye. Di wî çemî de masî yê cur bi cur dijîn.

Qereçol gundekî piçûk e, bi tevayî ji bîst malî pêk tê. Gund tev ji malbateke mezin e. Kesên ku li wî gundî dijîn giş kur apê hev dû ne. Mizgefteke wanî piçûk jî heye nimêj û teatê xwe li wê mizgeftê dikin.

## Aborî
Qereçolê xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek nîsk, genim, ce û hwd.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Bismilê
Şematok

thumb|250px|Zarokên şematokê dikin
**Şematok** cî û karê şemitandinê ku bi granî di zivistanê de li ser berfa kaşan dihê çêkirin.

Kategorî:Çand
Kategorî:Çanda Kanadayê
Kategorî:Werzişên ferdî
Merdan Newayî

**Merdan Newayî** (an jî bi tirkî **Aydın Üneşi**), mamosteyê zimanê kurdî û teologê îslamê ye. Xwegirtiyê Seîdê Kurdî, bengiyê kurdewarî û kurdayetiyê û wergêrê Rîsaleyên Nûr e. Merdan Newayî di sala 1961ê de li gundê Cimzerqê ya li ser Kurtalana Sêrtê hatiye dinyayê.

## Xwendin û karên wî
Wî dibistana seretayî li gundê xwe xwendiye (1969-1973). Piştî dibistana seretayî sê sal li medreseyan erebî xwend. Piştî wî, ji derve ve dibistana navendî kuta kir (1976-1976). Piştî qedandina lîseya Îmam Xetîb a Sêrtê (1979-1983), heman sal Fakulteya Îlahiyatê ya 9 Eylülê kar kir (1983-1988). Salek şûn de (1989) li Enqereyê dest bi mamostayîyê kir (1989-1996). Piştî wî çû Batmanê, tenê çar sal li Batmanê karî mamostehiyiyê bike, di sala 2000î de ew sirgûnê Yozgatê kirin, neçû Yozgatê, dev ji mamostetiyê berda çû bi aweyekî aktîv dest bi karê siyasetê kir; wekî rêvebir di nava HADEPê de xebitî (2000-2004). 

Di sala 2004an de li Batmanê bi awayekî fermî Kursa Zimanê Kurdî vekir (2004-2006), Merdan Newayî kesê ewil e ku bi awayekî fermî li Tirkiyeyê kursa zimanê kurdî vekiriye.

Merdan Newayî niha li şaredariya Batmanê wekî karker dixebite. Ev çar sal in ji devre ve li Meslek Yüksek Okuluya Midyadê dersên kurdî dide.

Di 2016an de li Zanîngeha Artuklu (Enstîtuya Zimanên Zindî) li ser Serfa Kurmancî ya Eliyê Teremaxî tezeke masterê bi navê *Tesrîfa Teremaxî* nivîsiye ku ev tez ji aliyê Weşanên Nûbihar ve bi navê *Tesrîfa Teremaxî Yekemîn Gramera Kurdiya Kurmancî* di 2018an de hatiye neşirkirin.

Merdan Newayî zewiciye, bavê sê kur û keçekê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Kesên ji Sêrtê
Serispî

**Serispî** (, ) gundekî ku bi Çelêya Colemêrgê ve girêdayî ye. 80 km ji Colemêrgê dûr e. Li gund çemê Zê heye. Gundê Serispî nêzikî 80 mal hene. Aboriya gund li ser ajaldariyê û ajokariyê ye. Li gundê navborî dibistana seretayî û dibistana navîn heye. Li gund kaniya Reş heye û ava wê sar e.

Di 1994an de dewleta Tirkiye gund vala kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Çelê
Masîgirê belek

**Masîgirê belek**, **şahmasîgirê belek** an **qulleşîneya belek** (*Ceryle rudis*), cureyekî şahmasîgir an masîgiran (*Cerylidae*)e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

thumb|'' Ceryle rudis ''

* Masîgirê belek - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* Wêne û vîdyoyan 
* https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10202991881382059&set=gm.10151799834191636&type=1&theater

Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê
Kategorî:Balindeyên li Asyayê
Kategorî:Balindeyên li Ewropayê
Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Şahmasîgir
Êlasko

**Êlasko** () girêdayî navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê ye. Ev gund 30 km li alî yê Rojava ye Dêrikê dikeve. Ji gundê Koderê çar bira û pismamekî(Evdo, Salo, Ebas, Kemal û pismamê wan Sîno) wan bi hevre hatine Êlasko û ev gund bi hevre avakirine.
Li derûdorê wî gundî li Bakurê wî gundê Silamet, li Rojhilat Karsan û Bizmaro, li Rojava Xirbêreş û li alî yê Başur jî gundê Kundir hene.

Êlasko havînên pir germe, ji ber ku derûdora wî tev kevirê reş e. Di nav gund de du golê avê hene ev gol havînê diçike û ji bo heywanên gund pirsgirêka avê dertê. Ji bo vê pirsgirêkê malên gund hemu ya ji xwe re li sondaşa xistine.

## Perwedehîye

Xwendevanên gund bi servîsê diçin gundê Misûrî yê û dibistana serîta û a dibistana navîn li wir dixwînin.

## Aborî

Gundê Êlasko aborî ya xwe bi xwedîkirina heywana û çotkarî yê didomînin.

Kategorî:Gundên Dêrika Çiyayê Mazî
Silêbînê

**Silêbînê** (navê wê bi tirkî *Kömürcü*), gundekî bi ser navçeya Kercewsa Êlihê ve ye. Bela ku li derdorê vî gundî rejî derketî ye bi tirkî navê "Kömürcü" lê kirine. Li derdora wî gundê Hesarê, Bamîrê û gundê Ecibê hene. Av li mala tune lê kaniyeke wan heye ji vê kaniye avê tînin.

Ev gund ji du taxa pêk tê, nave yekê Gundikê û navê yandi jî Derikê ye. Rexê Gundikê ji rexe navçeya Farqîna Amedê hatine. Gelhe wê li dora 200 mirovî pêk tê.
Silêbînî bi gundê helbestvanê kurd ê herî navdar ku bi navê Cegerxwîn cîrane navê vî gundî Hesarê ye.

## Perwedehî
Xwendekarî vî gundî dibistana serî û dibistana navîn li vî gundî dixwenin lê ji bo dibistana amadehî bi servîsê diçin Inkafê.

## Aborî
Ev gund bi dimse û fêkî (tirî, hejîr, hinar û hwd.) nav da ye. Bi nemaze jî dimsa wê bi nav û deng e. Wekî din beru, tiuk û gihuj ji li wî gundî çê dibin. Mêşin jî li vî gundî xwedî dibin.

## Çavkanî
Meşketank

**Meşkeldek** (,  an jî **Meşketang**, bi tirkî: *Gölkaşı*) gundekî şaredariya Çîçekliyê ye û ser bi navçeya Artemêta Wanê ve ye qasî deh kîlometreyan dûrî Artemêtê ye û bi qasî heşt kilometreyan jî dûrî Westanê ye navê gund bi tirkî *Gölkaşı* ye.

## Debara gund
Meşketang bi piranî kar|ên heywantî, înşaat û bi maşînên kar (kefçe qamyon) û hwd debara xwe dike. Di van salên paşîn de di her malbatê de herî kêm karmend-memûrek (mamoste, endezyar, avahîsaz, bijîşk û hwd) heye.

## Erdnîgarî
Meşketang gundekî di bin çiyayan de hatiye raxistin û erdekî pehn e.

## Dîroka gund
Li gorî hîn agahiyan gundekî pir kewnare ye gundek ji gundên ermeniya ye ji ber kewnarebûna xwe gelek caran cihên cûrbicûr de zêr û zînet hatine dîtin. Niştecihên Meşketangê ji eşîrên banûkî û celaliyan e û ji ber sedema şerê cîhanî yê yekê (1914-1918) ji Qavqaz-Qefqasyayê (di nava axa Ermenistan û Naxçiwanê de) koçî li vir kirine.

## Cihên dîrokî
Di gund de ji aliyê dîrokê de tişta herî balkêş "Dêra 'Hecî Qadir" e ji ber ku ev dêr ji aliyê mala Hecî Qadir ve dihate xebitandin jê re wisa hatiye gotin û malên kevn dîmenên gelekî xweş û balkêş pêşkêşî niştecîh û mêvanên gund dike lêbelê salên dawiyê hejmara van mala mixabin kêm dibe herwiha çend xaç û nîşanên kolayî jî çiyayên gund de cîhekî berfireh digire. Şûnwarên ûrartûyan li vir hene û Kanala Şamranê ji vi gundî re derbas dibe.

## Avûhewa
Meşketang her demsala salê bi xweşikî û balkêşiya xwe dibe wêneyekî xwezayî ji bo xwedîhezkiriyên xwe, çemekî gund jî heye û masiyên gola Wanê her meha nîsanê ji bo hêkên xwe daynin têne vî çemî her wuha qamirgehên cuda jî di gund de hene û ji bo nêçîrvanan dibe gencîneya nêçîrê.

## Derfetên gund
Jiber ku gund girêdayî şaredariya Çîçekliyê ye derfetên gund jî zêde ne û di gund de nexweşxane, pêşdibistan, dibistana amadeyî (lîse),seyrangeh, dermanfiroş, navendên danûstandinê, firne, goştfiroş, komirfiroş, qehwexane, porbir, petrola benzîn û mazotê û gelek rêyen hêsaniyê jî hene.

## Çand û hunera gund
Di dawetên gund de kêm bin jî hêj kose tên çêkirin û lîstikên herêmî berdewam dikin û nemaze şevên zava û nezewicî/ezeban pir rengîn û dewlemend in.

## Çend xalên girîng
Meşketang ji hêla aboriyê ve gundê herî dewlemend yê Artemêtê ye. Pirani cîwanên gund xwenda û xwendekar in.

## Çûnûhatina bajêr
Ji xeynî rojên yekşemê çûyîn û hatina bajêr hêsan e û bi wesayîtên taybet an jî yên bazirganî qasî nîv saetî dûrî bajarê Wanê ye herwekî din bi wesayîtên Westanê (Gevaş) mirov dikare xwe bigîhîne bajêr.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Ertemêtanê
Bayê Jor

**Bay**, **Bayê Jor** (bi tirkî: *Bayköy*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Dizê, Colemêrg

**Dizê** (bi tirkî: *Üzümcü*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Binçiya
# Derav, Colemêrg
# Gare, Colemêrg
## Çavkanî

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Besta

**Besta** gundekî bi ser navenda Şirnexê ve ye. Navê wê yê tam Besta Bêrguva ye. Ev gund bi texmînî herî hindik ji beriya 400-500 sala ava bûye. Di sala 1987an de ji aliyê dewleta tirkî hatiye valekirin. Niha jî vale ye.

Gund ji her çar aliyan bi çiyayê Herkol, çiyayê Mehmed Yûsif, çiyayê Kor û çiyayê Qendîl dorpêçkirî ye. Li gundî de ji ber erdnîgariya çiyayan çandînî nîn e. Bi tenê çavkaniya aborî ya wan gundiyan ajaldarî bû. Li gorî lêkolînên li herêma wî gundî hatî kirin nîşandin ku dewlemendiya binerdî gelek zêde ye, lê belê, berdewama şerî titişt nehatiye kirin. Li wî gundî mêve zêde ne, wekî rêrî, tû, hirmî û tûşemî hene. Li aliyê wî gundî kanî û newal jî pir in, mîna kaniya Hiliya, kaniya Şofra, Serkanî, newala Berguva, newala Çalê û hwd. Zivistana pir sar e û havînê pir germ e.

Kategorî:Gundên Şirnexê (navend)
Piyanis

**Piyanis** (bi tirkî: *Geçitli*), bajarokekî Colemêrgê ye.

## Gelhenasî

## Mezrayên gund
# Avetiras
## Çavkanî

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Marûnis

**Marûnis** (bi tirkî: *Kavaklı*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Ev gund ji aliyê ve di li sala 1994ê hatiye vala kirin. Piraniya xelkê vî gundê li Colemêrg, Gever, Wan û Mêrsînê dijîn.

## Malbat û eşîr
Ev gund di navbera gundên eşîra Ertoşî û Pinyanişîyan de ye. Demografiya gund ji ber şerê Bedirxan Beg û Nestorîyan hatiye guhartin. Berî vî şerî li gundê Marûnis, hem kurd hem jî nestorî dijiyan. Lê piştî şerî nifûs hemî bû kurd. Her çend nestoriyan li salên 1914ê hewl dabin jî ku dîsa vegerin gundên xwe, nekarîn. Penaberên ji Cizîrê hatin ji xwe re dibêjin Mîrqasma, yên din jî bi giştî ertoşî ne û hinek malbat jî serbixwe ne. Lê ji ber zewacên navxweyî, niştecihên gundê Marûnisê xwe wek eşîra Marûnisî didin nasîn. 
* Binemalên Cizîrî/Mîrqasmayî
# Mala Xelefan
# Mala Şîno
# Mala Bazîd
# Mala Tetera
# Mala Lawê 
# Mala Beydaş

* Binemalên Ertoşî
# Mala Hacanî (Hacan)
# Mala Pîra (Mamedpîran)
# Mala Hesê Nebê (Mamxûran)

* Yên din
# Mala Feqala
# Mala Fêranî (Hesenan)

## Mezrayên gund
# Harê
# Kutos
# Keha Hemzo
# Mezrayê Marûnis
## Çavkanî

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Qewal, Colemêrg

**Qewal** (bi tirkî: *Kavalköy*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Qesr, Qewal, Colemêrg
# Begir
# Çalebî
# Gûzik

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Gewra

**Gewra** gundekî ser navçeya Pasûrê ye bi şeş malan pêk tê. Debara gund li ser heywantiyê ye.

Kategorî:Pasûr
Xezekiyan

**Xezekiyan**, **Xezekyan** (1928: خذكيان / *Hasékyane* (Xezekyan); bi tirkî: *Bağışlı*), gundekî Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Şetinîsa Jêrî
# Şetinîsa Jorî
# Kivil
# Xana Mûsa
# Babilan
# Hotkan
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Evranis

**Evranis**, **Avranis** (bi tirkî: *Demirtaş*), gundekî ser Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Eremyan
# Karinç
# Hîsane
# Xirabe, Colemêrg

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Asîngiran

**Asîngiran**, **Asîngeran** (bi tirkî: *Boybeyi*), gundekî ser bi bajarê  Colemêrgê ye.

## Mezrayên gund
# Berkêlkî
# Kanîkezê

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Pîrkanis

**Pîranis** (bi tirkî: *Işıklar*), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Erdanis
# Nepatik
# Qesr, Pîrkanis, Colemêrg

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Pîran, Colemêrg

**Pîran** (bi tirkî: *Doğanyurt*), gundekî ser bajarokê Xezekiyan ê Colemêrgê ye.
## Mezrayên gund
# Feqîbalyan
# Gulê, Colemêrg
# Gurgava
# Rêzan, Pîran, Colemêrg

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Egerin

**Egerin**, motora pêşîn a lêgerînê ya bi zimanê kurdî ye ku fonksiyonên wek lêgerin, wêne, nûçe û blog dihewîne.

## Konsept
Egerin ji aliyê karsazê kurd Kawa Onatli ê ku li Swêdê dijî di sala 2013an de hate vekirin. Armanca wî ew e ku alternatîveka motora lêgerînê bi kurdî pêşkêşî kurdan bike.

## Çavkanî

* First Kurdish Search Engine, Egerin, Is Launched

## Girêdanên derve
https://m.bianet.org/kurdi/zanisti/232977-kawa-onatli-egerin-dixwaze-bibe-navend-u-platforma-interneta-kurdi

Kategorî:Malper
Kategorî:Motora lêgerînê
Hobbit (pirtûk)

**Hobbit** (sernavê resen *The Hobbit, or There and Back Again *';**' bi wateya: *Hobbit, an li vê derê li wê derê*) romaneke hemasî ya pir aşopî ya nivîskarê înglîz J. R. R. Tolkien e ya ku di 21ê îlona 1937an de derketiye. Tercimeya kurdî ya kitêbê ji aliyê Samî Hêzil ve di 2023an de ji Weşanên Lîsê derketiye.

Di vê romana qala Hobbitike bi navê *Bilbo Baggins* û 13 kurtebal, serê kurtebalan ji *Thorin *Oakenshield*.*

## Çîrok
Gava ku wî qet hêvî nedikir gel Gandalf î 13 mirovên kûrt hatine mala wî, Lêbelê, jiyana wî tê guhertin. Di vê rêwîtiyê de, xelekek heye ku dê çarenûsa cîhana navîn biguheze. Wî rêwîtiyê da hûkûmdarê smaug yê bin çiyayê erebor da hête kûştin. Piştî şerê 5 artêşê bajarê bin çiyayê erebor hatiye avakirin û azad. mirovên kûrt li vî bajarî bicîh dibin û dijîn

## Bide ber
* *[[The Lord of the Rings (pirtûk)|The Lord of the Rings]]*
* ''Cîhana Navîn''
* ''Kurên Húrînê''

## Çavkanî

Kategorî:Berhemên J. R. R. Tolkien
Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî
Jinên qatên bilind (pirtûk)

***Jinên qatên bilind*** navê kitêbeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 1998an de derketiye û ji hêla Weşanên Avesta ve hatiye çapkirin. Kitêb ji heşt çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Alice Munro

**Alice Ann Munro** (navê wê yê berî zewicînê Alice Ann Laidlaw bû ; jdb. 10ê tîrmehê 1931ê li Wingham, Ontario, Kanada, m. 13ê gulana 2024an Port Hope, Ontario) nivîskareke kanadayî bû ku bi îngilîzî dinivîsand.

Wê Xelata Nobelê ya 2013ê ya edebiyatê û Xelata *Man Booker International* ya 2009ê ji bo koma karên xwe wergirtin, wê her wesa sê caran jî Xelata Fermandarê Giştî yê Kanadayê ji bo Destanan (*Canada's Governor General's Award for fiction*) wergirtiye.

Tekeza çîrokên Munroyê Başûrê Rojavayê Ontario ya wargehê wê ye. "Çîrokên sanahî û hest-livîn" yên wê aloziyên xweriskê mirovî bi şêwazekê gellek rehet û rewan vedikolin. Nivîsên Munroyê cihê wê wekî "yek ji mezintirîn nivîskarên hevdemê me" an, her wekî Cynthia Ozick dibêjit, "Çexovê me" peyt kiriye. Li sala 2013ê, wê Xelata Nobelî ji bo edebiyatê û ji bo karên xwe wekî "hosta ya kurteçîroka nûdem" wergirt.

### Mirin
Munro li mala xwe di Port Hope, Ontario de di 13ê gulana 2024an di emrê xwe yê 92an de miriye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1931
Kategorî:Mirin 2024
Kategorî:Nivîskarên kanadayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Mirî ranazin (pirtûk)

***Mirî ranazin*** navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Pirtûk di 1996an de ji aliyê Weşanên Avesta ve hate çapkirin û ji du beşên yeko yeko 5 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

## Çîrokên ''Mirî razanê''
### Beşa ''Mirî xweşik in''
* Guhê jêkirî
* Ava şîn
* Bêhna qedexe
* Gula omeriyan Têlo
* Keldûman
### Beşa ''Mirî ranazin''
* Li Şermola
* Reşikê şevê
* Dilê bêderî
* Komara dînan
* Çîroka dawî

## Çavkanî
* Helîm Yûsiv (1996). Mirî ranazin. Avesta, Stembol. ISBN: 975-7112-04-6.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Memê bê Zîn (pirtûk)

***Memê bê Zîn*** navê pirtûkeke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2003an de derket û ji aliyê Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Kitêb ji 15 çîrokên nivîskarê amûdî pêk tê.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Tirsa bê diran (pirtûk)

***Tirsa bê diran*** navê romaneke nivîskarê kurd Helîm Yûsiv e. Di sala 2006an de derket û ji hêla Weşanên Avesta ve hat çapkirin. Kitêb ji 182 rûpelan pêk tê.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kazoxa

**Kazoxa** (), gundekî navçeya Elcewaza Bidlîsê ye.

Kazoxa di 1992an de bûye şaredarî. 24 km dûrî navçeya Elcewazê ye. Li pişt vî gundî çiyaye Sîpan heye. Ji behra Wanê 7&nbsp;km dûr e. Li gund du dibistan û nexweşxaneyek heye, mizgeftek jî heye. Li gund nêzî deh eşîr hene. Mezrayên gund: Qişqilî, Pêto û Kort. Gundên li derdora Kazoxayê: Arîn, Axçira, Livind û Pargat.

Kaxoza bi gotina berê warê ermeniyan bû.
Xayinê Kurdistan'ê naw gûnda pîr hene

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Elcewazê
Ausländer Beg (pirtûk)

***Ausländer Beg***, navê pirtûka çîrokên Helîm Yûsiv e ku di nav weşanên Lîsê de, di sala 2011 an de, hatiye weşandin. Ji 176 rûpelan pêk tê.

## Girêdanên derve
* Ji kulturname.com 

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Manchineel

thumb|''Hippomane mancinella''
**Manchineel** yan jî **Manşînêl** (*Hippomane mancinella*) navê darekê ji Malbata giyaşîrkan (Euphorbiaceae) e. Li parêzgeha DYA Florîda, li Bahamas, li Karîb, Amerîkaya Navîn û bakurê Amerîkaya Başûr heye. Navê "Manchineel" ji zimanê spanî *manzanilla* (Sêvok), ji ber ku dişibe dara sêvan. Navê wê yê spanî îro *Manzanilla de la muerte* (Sêvoka mirinê), ji ber ku dara Mançinêl yek ji darê herî bi jehr e.

## Şirove
Dara manşînêl qurmê wê gewre û heta 10 mitro bilind dibe. Pelê wê 3-7cm mezin kesk û birqokî ne. Fêkiyê lê dikevin mîna sêvan in.

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Riwekên axûdar
Merxûze

**Merxûze**, gundê **Merxûzê**, gundekî navçeya Bêsniya Adiyamanê ye.

Li derdora wî gundî, gundê Tokar, Geçitli, Beşyol û Yemcile hene. Merxûze gundekî mezin e. Nêzîkî 150 malî pêk tê. Li Merxûzê dû heb mizgeft hene, nîmej û teatê xwe li wan mizgeftan dikin. Gundê Merxûzê sê heb kanî jî hene.

Merxûze xwedî erdên mezin e. Di erdê wê de hewêc tên çandinê, wek genim, nîsk, ce, titûn û hwd.

Kategorî:Gundên Bêsniyê
Rapora teknîkî

**Rapora teknîkî** yan jî **nûsaf**, derbarê kar, xebat û diyardeyên cur bi cur nivîsandina zanyariya ye. Ev zanyarî tên şandin ji bo ciyên peyvendîdar.

Kategorî:Belgeyên zanistî
Tal, Colemêrg

**Tal** (bi tirkî: *Oğul*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

Li gundê Talê bermayiyên dêra nestoriyan a bi navê Mar Abdîşo hene.
## Mezrayên gund
# Bêdar, Colemêrg
# Ezîzan, Colemêrg
# Meşkûnan Meşxanê ?
# Talane, Colemêrg
# Bakê
# Bêkur
# Rebet, Colemêrg
# Derava Dola Ga

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Dêzê

**Dêrz**, **Dêrs**, **Dêris** (bi tirkî: *Kırıkdağ*), gundekî ser bajarê Colemêrgê ye.

## Gelhenasî

## Mezrayên gund
# Derêşaban
# Gilezu
# Kerîsera Jêrî
# Kerîsera Jorî
# Kursîn
# Makîtanan
# Rêz, Colemêrg
# Taxa Nû, Dêzê

## Galerî

Wêne:Inverted tulips in the village of kırıkdag - panoramio.jpg|Dêrz


## Çavkanî

Kategorî:Gundên Colemêrgê
Qizîlkilîse, Bêgirî

**Qizilkilîse** gundekî bi ser navçeya Wanê ve ye. Qasî 5 km yan durî navenda navçeya Bêgirîyê ye.

Ev gund ji aliyê Velî Osmanê Elî Begê û Silêman Begê ve hatiye avakirin. Di gund de mizgeft, dibistan û kanala avê heye. Di navenda gund de mizgefta gund cîh digire. Dibistan û kanala avê jî dikeve jêra gund. Sê aliyê gund bi çiyayan hatiye dorpêçkirin û aliyek vekiriye. Di gund de heyanî îro mirovên pir zana derketine, mîna Ahmet Kabûkara, Kerîm Kabûkara, Sûat Kabûkara. Li gund eşîrata şemsikî pir in. Li pey wê eşîra bejîrîla tê.

## Çavkanî
Malpera Felsefevan

Malpera felsefevan, li ser tora internetê ji sala 2007 an ve weşana xwe didomîne. Di sala 2009 an de rastê erîşa heckerên fashist dibe û qasî 2 salan girtî dimîne. Piştra, di sala 2013 an de, ji nûve û bi şêweyeke nû cardin dest bi weşana xwe dike. Malpereyeke felsefî, zanistî û serbixwe ye. Xwediyê malperê û rêveberê giştî, mamoste Ali Gurdilî ye. Di malperê de beşên weke felsefe, civaknasî, zanist, mîtolojî, Aforîzma, Ferhenga Felsefeyê, Ferhanga Civaknasiyê, Ferhenga Mîtolojiyê û hwd. hene...

## Navnîşana Malpera Felsefevan

* [Malpera Felsefevan http://www.felsefevan.org/ ]
Parkirin

thumb|Kirariya parkirinê bi wêne:</br><math>20 \div 4=5</math>
**Parkirin**, **dabeşkirin** di matematîkê de yek ji çar kirariyên bingehîn e. Di nivîsê de bi **÷** an **:** an jî **/** tê nîşankirin. Kirariya dabeşkirinê bi piranî wek berevajiya carkirinê tê binavkirin. Mînak:

:a = b x c be û
:a ÷ b = c be
:a ÷ c = b dibe.

## Çavkanî

Kategorî:Matematîk
NewsNûçe

**NewsNûçe** yan jî **NewsNûçe.com** navê malpereke kurdî ya deng û behs û nûçeyan e ku, li gorî malpera xwe, bi dirûşma "Tevahî Nûçe" ji Kurdistan û her deverên cîhanê nûçeyên azad weşana xwendevanan dike.

## Girêdanên derve
* Malpera NewsNûçe
* Arşîva NewsNûçe

Kategorî:Malperên nûçeyan
Tewî

**Tewî**, yan jî **tewik** , dareke li rohilatê Ewropa û roavayê Asyayê ye. Navê bi latînî *[[Celtis tournefortii]]* ye.

## Çavkanî

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Floraya Kurdistanê
Kategorî:Floraya Semsûrê
Kategorî:Tehwî
Ziyaretgeha Uzêr Pêxember, Besre

**Ziyaretgeha Uzêr Pêxember** (bi erebî: *al-'Uzayr*), ziyaretgeheke nêzîkî Besreyê ye ku dikeve başûrê Îraqê.

Kategorî:Îraq
Kategorî:Ziyaretgeh
Bêwar Diyadînî

**Bêwar Diyadînî** (navê wî yê fermî: *Mehmet Kemal Işık*) nivîskarê kurd e.

Ew di sala 1947an de li Diyadîna Agiriyê hatiye dinyayê. Di temenê xwe yê biçûk de bavê xwe wenda dike û ji aliyê bamariyî ve tê mezinkirin. Bamariyê wî wî dişîne dibistanê. Li Wanê dixwîne û dibe mamosteyê polê.

Di dema 12 îlonê de tê sirgunkirin. Di  de ji aliyê cuntayê ve tê girtin. Piştî wê wî sirgunê Qonyeyê dikin. Di 10ê çiriya paşîn a 1982yan de cara diduyan tê girtin. Ew li bajarên wekî Qonye, Dîlok, Semsûrê mamostetiyê dike. Di sala 1997an de malnisîn bû.

Piştî malnişîniyê dakete nav qada siyasete, bû endamê HADEPê. Şûn da dîsa vegeriya mamostetiyê û di sala 2004an da dîsa malnişîn bû. Ew zewiciye û bavê 5 keç û 2 lawan e. Xebatên wî yên berhevkariyê yên bi kurdî û lêkolînên wî yên bi tirkî hene. Nivîs û helbest û gotarên wî di rojnameya Azadiya Welat, Kovara W û hwd de weşiyane.

Di sala 1998an de ji aliyê polîsan va li Fatîha Stembolê hat girtin. Dest dan ser berhemên wî. Lê wî xebatên xwe berdewam kir. Heta niha du berhemên wî çap bûne.

## Berhem
* *Çîrçîrokên Gelêrî* (îlon-2011), Weşanên J&J, Zargotin, ISBN 978-605-62251-2-3
* *Gotinên Pêşiyan* (çiriya pêşîn-2011) Weşanên J&J, Ferheng, ISBN 978-605-62251-4-5

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1947
Kategorî:Mêr
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Firefox OS

Firefox OS, (Bi navên Boot To Gecko û B2G jî tê nasîn) pergaleke xebatê ya çavkanî-vekirî ye ku ji hêla Mozillayê ve bi taybetî ji bo telefonên jîr tê pêşxistin.

Mozillayê sala 2013an li Kongreya Mobîl ya CÎhanê (MWC) ya li Barselonayê ragihand k u 18 operatorên mobîl piştgiriyê didin Firefox OSê. Wekî gava pêşî, ji bo cîhazên Alcatel, ZTE, Huawei û LGê xebat hatine destpêkirin. CÎhazên pêşî yên bi Firefox OSê li Brezîl, Kolombiya, Mecaristan, Meksîk, Montenegro, Polonya, Serbistan, Spanya û Venezuelayê ketine nav bazarê. Mozillayê ji bo bernamokên Firefox OSê, Firefox Market Place vekiriye ku tê gelek bernamok hene.

Cîhazên pêşî yên bi pergala xebatê ya Firefox OSê li Amerîkaya Latînî û li welatên Ewropayê yên ku Deutsche Telekom lê heye, ketine nav bazarê. Gelek hilberînerên telefonên mobîl û operator xebatên derbarê vê pergala xebatê de dewam dikin.

Firefox OS niha li kurdî jî tê wergerandin û karê wergerandinê li ser malpera Locamotionê berdewam e.

## Çavkanî

Kategorî:Nivîsbariya mobîl a azad
Kategorî:Nivîsbariya 2013an
Kategorî:Pergala xebitandinê
Kurmancî (cudakirin)

Hin gotar derbarê **Kurmancî** de hene.

;Ziman
* **[[Kurmancî]]**
** Kurmanciya dêrsimî
** Kurmanciya rojava

;Kovar
* *[[Kurmancî (kovar)]]*
Dêrik, Milazgir

**Dêrik** (), gundêkî girêdayî navçeya Milazgirê ye. Navbera Milazgir û Dêrikê 15 km ye.

Gundê cînar ev in: Tendûrek, Xanoxlî, Meçitlî. Eşîrên sereke jî Asî,(meloxlî) Memanî, (delikî) Şêx û Celalî ne.

Şêniyên gund, piranî koçî metrepolên wek Stenbol, îzmir û Çorlûyê kirine. Gundî debara xwe exleb bi sewalkarî û cotkariyê dikin.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Milazgirê
2014

## Bûyer
### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
*  – Ariel Şaron, serokwezîrê Îsraêlê yê 11an (2001-2014) (jdb. 1928).
*  – Berkîn Elvan, xortekî 15 salî bû ku li Stembolê hatiye kuştin (jdb. 1999).
*  – Gabriel García Márquez, nivîskarê kolombiyayî (jdb. 1927).
*  – Bob Hoskins, aktorê îngilîz (jdb. 1942).
*  – Mary Stewart, nivîskara brîtanî (jdb. 1916).
*  – Hansruedi Giger, hunermendê swîsrî (jdb. 1940).
*  – Ebas Kemendî, stranbêjê kurd ji Rojhilatê Kurdistanê (jdb. 1952).
*  – Maya Angelou, şaîra amerîkî (jdb. 1928).
*  – Lorna Wing, psîkologê brîtanyayî (jdb. 1928).
*  – Nadine Gordimer, nivîskara ji Afrîkaya Başûr (jdb. 1923).
*  – Klaus Schmidt, arkeologê alman (jdb. 1953).
*  – Deniz Firat, rojnamevana kurd.
*  – Robin Williams, aktorê amerîkî (jdb. 1951).
*  – Martin Lewis Perl, fizîknasê amerîkî (jdb. 1927).
*  – Arîn Mîrkan, şervana YPJê (jdb. 1992).
*  – Hannes Hegen, karîkaturîstê alman (jdb. 1925).
*  – Ebû Xetab el-Kurdî, fermandarê kurd ê DAIŞê.
Selahedîn Gumgum

**Selahattin Gumgum** (bilêvkirina bi kurdî: Selahedîn Gimgim), z. 1945) yek ji seyda û helbestvanê kurd e.
Selahedîn Gumgum kesekî ji Mûşê ye. Ji Gimgim navê wî yê tirkî Varto ye.Di sala 1945an de, li navçeya Mûşê Gimgimê ji dayîk bûye. Di salên 1955-1965 de li navçeyên Mûşê: Milazgir û Kopê de, ji hêla seydayên wekî Seydayê Mele Sadiq, Seydayê Mele Îbrahîmê Xişîtan, Mele Zekiyê Gulçîmanê de li medreseyan de tê perwerde kirin. Her wiha li bal gelek melayên li derdora Mûşê dersa digre û perwerdeya xweya medreseyê diqedîne û di sala
1967an de, di (22) saliyê de jiyana xwe ji dest dide. Helbestên Selahedîn Gumgum ji tîpguhêziya erebî bo kurdî ji aliyê Melayek ve hatîya wergerandin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1945
Kategorî:Kesên ji Mûşê
Kategorî:Mirin 1967
Kategorî:Nivîskarên kurd