open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sînorê sêyemîn

**Sînorê sêyemîn** e ku ewverên ku herêmên sê sê cûda hevdîtin, an bi dirêjkirina damezrênerên herêmî yên din. Sînorên neteweyî yên sêwemîn 157 hene.

thumb|Di navbera Sûrî-Îsraêl û Urdunê de hevdîtineke nakokî

## Hejmara sînorên sêyemîn
Hejmareya tevahiya sê sînor dikarin li hemberî ku neteweyên li seranserê dinyayê de serdestiyên cuda yên cîhanî têne hesibandin û li ser bingeha dewletên serbixwe yên yekîneyên navneteweyî wekî bingehîn de wek dewletên cuda têne dîtin. Bi gelemperî cîranên neteweyek heye û hejmarek hejmarek sînorên sêyên xwe hene; Ji bo nimûne, Çînê 16 û Rûsya ye. 14. Dewletên girava mîna Japonê sînor sê sêyemîn tune; Ji bilî, dibe ku li deryaya sêyemên sînorê sînor (wek mînak, Singapûr, Malî û Îndonezya) sînor derbas dibe sînorên sêyemîn hene.

## Peymana navneteweyî
Dema ku cîhek rastîn ya navbera herdu welatan de bi gelemperî ji kerema xwe re peymanên hevpeymanan ve girêdayî ye, peymanên sêyemîn peyda dibe ku ji bo helwesta sêyemîn a sêwirdar bike. Ji bo nimûne, Çînê, Rûsyayê û Mongolya di navbera 27ê çileya paşîna (January), 1994ê de li sînorê Ulan Bator îmze kirina sînorên du sêyemîn (meseleyên rûsî) û mongolya destnîşan kir ku peymanek diyar kirin ku li sînorê sêyemîn nîşan dide Rojhilata van her du xeletî, li herêmê navê Tarbagan-Dakh (49°50′44.25″N 116°42′50.49″E), lê ev yek forma sembolê ji bo duyem ji van duyemîn amade ne amadekirin (li ser pex tavan-Bogdo-Ula).
Robert Louis Stevenson

**Robert Louis Balfour Stevenson** (jdb.  li Edinburgh, Skotlenda; m.  li Vailima, li nêzîkê Apia, Samoa) romannivîs, helbestvan û gerrnamenivîsek skotlendî û ji cêlê nû-romantîzma inglîzî bû.Stevenson bi nexweşiya tuberkulozê ket û tenê 44 salî bû; lêbelê, ewî berhemeke berfireh ji çîrokên rêwîtiyê, wêjeya serpêhatî û romana dîrokî, û hem jî helbest û gotarên xwe hişt. Berî her tiştî, klasîkên pirtûkên ciwanan ''Girava Gencîneyê'' û romana tirsnakê *[[Meseleya Seyr a Dr. Jekyll û Mr. Hyde]]* , ji bo bûyera dabeşkirina kesayetiyî ve girêdayî ye û dikare wekî romanek tirsa psîkolojîk were xwendin. Hin roman îro hîn jî popûler in û ji bo adaptasyonên pirjimar wek nimûne xizmet kirine.
 

## Jiyan

### Zarokatî
Robert Louis Stevenson wek tenê kurê endezyar û çêkerê fanosên deryayî Thomas Stevenson û Margaret Isabella Stevenson, ji malbata Balfour (1829-1897), li 8 Howard Place, Edinburgh ji dayik bû. Bi eslê xwe navê wî yê noqkirinê Robert Lewis Balfour bû; Di temenê 18 saliyê de, bavê wî Lewis guvaştibû bi forma fransî "Louis" da ku pêşî li têkiliya bi radîkalekî ramyarî ya bi heman navî re bigire. Bapîrê wî Robert Stevenson, apên wî Alan Stevenson û David Stevenson, pismamên wî David Alan Stevenson û Charles Alexander Stevensons, û her wiha pismamê wî Alan Stevenson (1891-1971) hemî endezyar û çekerên fanosên deryayî bûn. Malbata dayika wî jêdera navê xwe anîn li ser Alexander Balfour, ku di sedsala 15' ê de xwediyê erdên nêzîkê Fifeê bû. Bavê Margaret, Lewis Balfour (1777-1860), keşeyê Dêra Skotlandê ya li nêzîkî Colinton bû, ku Steveson pir caran di dema zaroktiya xwe de betlaneyên xwe derbas dikir.
## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên skotlendî
Kategorî:Nivîskarên zimanê îngilîzî
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî
Girava Gencîneyê (pirtûk)

***Girava Gencîneyê*** (bi sernavê resen ê înglîzî: *Treasure Island*) navdartirîn roman e ku ji aliye nivîskarê skotî Robert Louis Stevenson ve hatiye nivîsandin û di sala 1883yan de çap bûye. Romana serpêhatiyê derbarê gencîneyekî keleşan e ku hatiye bin ax kirin. Ew mijar di romanên serpêhatiyê de hezkirî ye. Romana Girava Gencîneyê bi taybet wek pirtûka ciwanan ema bi gelek fîlman jî popûler bû. Pirtûk ji aliyê Bilal Çelik ve hatiye wergerandin bi kurdî.

## Naverok
thumb|Nexşeya Girava Gencîneyê li gorî Stevenson
Îngilistana sedsala 18em mêvananeke bi navê Mêvanxana Amîral Benbow a li ser piyê perava başûrê Îngilistanê. Jim Hawkinsê xortik ê kurê xwediyên vê xana ku dihêle ev malbat encax bikaribe bidebire. Heyameke ku li cîhanê, li ser deryayên dûredest, keştî û qewteyên keleş, korsan û rêbirran didine çirvîtkan, rojekê riya kevnekorsanekî bi navê Billy Bones bi vê xanê dikeve. Billy Bones ne yekî xalî ye, bi hatina ku tê xanê, qedera Jim Hawkins û malbata wî û birrek kesan diguherîne. Bones, li gel ku dibe sedema mirina bavê Jim, bi xwe re bela û bobelateke mezin jî tîne. Ji ber ku Bones li pey gencîneya korsanekî xeternak ê bi navê Flint e, ku Flint bi xwe kevnehevalê Bones e, ji bo ku vê gencîneya ku ji aliyê giraniya xwe ve bê hevta ye bi dest bixe, li kar e her tiştî bike. Bones wexta hatî vê xanê, pê re nexşeyek heye, ku nav û nîşanên giravekê û ciyê ku ev gencîneya mijara behsê lê hatiye veşartin nîşan dide.Lê çembera bûyer û qewaman fireh dibe, li şûna ku gencîne bibe para vî korsanî, bûyer û qewam dikin ku Jimê xortik bibe serpêlewanê çîrokê û li pey vê gencîneyê dest bi serpêhatiyeke dûr û dirêj bike.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Romanên viktoryayî
Kategorî:Romanên zarokan ên brîtanî
Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan
Hall for Memorial National For Fall Falling Israel

thumb||
**Hall for Memorial National For Fall Falling Israel** (**National Memorial Hall For Israel's Fallen - היכל הזיכרון הממלכתי לחללי מערכות ישראל**) li Mount Herzl di Hêza Hêrs hewldariyek wezareta parastina Îsraêl e ku hemî leşkerî dijminên îslamî û şervanên Cihû yên ji hêla 1860 heta îro. Pêşniyara ku avahiyê avahiyê ji aliyê Wezareta Parastina Ewlekariyê Ehud Barak de hatibû ragihandin. Salona Memorial ya 30ê Tebaxê 2017 de hate vekirin.

## Memorial Of Soldier
Di navenda navenda hestiyê de zilamekî herheyî ye, ji bo leşkerên nenas ên Îsraêl ve girêdayî ye.

## Galerya

הכניסה אל היכל הזיכרון הממלכתי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
היכל הזיכרון הלאומי - כניסה.jpg|
דלת הכניסה 1 - היכל הזיכרון הממלכתי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
פסל אור 1 - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
קיר מצגת - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|
חדר זיכרון מיוחד - היכל הזיכרון הלאומי לזכר חללי מערכות ישראל.jpg|


## Çavkanî

* Simulation of memorial monument. YNet 

Kategorî:Avabûnên 2017an li Îsraêlê
Kategorî:Îsraêl
Kovara Hêvî

**Kovara Hêvî** li Parîsê di îlona 1983yan de bi rêvebiriya [[Enstîtuya Kurdî ya Parîsê]] dest bi weşanê kiriye. Vê kovarê bi sê zaravayên Kurdî nivîs weşandine: Kurmancî,Soranî û Zazakî(Dimilî). Bi temamî 8 hêjmarên kovarê derketine. Hêjmara dawîn di sala 1992an de derketiye. Di kovara Hêviyê de nivîsên kesên wek Kendal Nezan,Nûredîn Zaza,Mehmed Uzun, Rojen Barnas, Ferhad Pîrbal hwd. weşiyane.

## Çavkanî

* Ji destpêkê heta niha Folklora Kurdî,Prof. Dr.Kadrî Yildirim,Ramazan Pertev-Mûstafa Aslan, Weşanên Artûklûyê.
* https://www.institutkurde.org/tr/
* http://www.pen-kurd.org/
Mîkrofon

[thumb|Dêngkêşa dînamîk a [Sennheiser]]
**Dengkêş**, **dengweş**, **hûredeng** an jî **mîkrofon** amûrek e (veguhêzkek e) ku dengî dike karebayî û bilind dike.

## Cureyên mîkrofonan

## Çavkanî

Kategorî:Amûr
Kategorî:Îcadên amerîkî
Kategorî:Îcadên sedsala 19an
Kemal Badilli

**Kemal Badilli** siyasetmedar û zimannasekî kurd e ku di sala 1923yan de li bajarê Rihayê ji dayik bûye. Dibistana seretayî û ya navîn li Rihayê, lîseyê jî li Stembolê Qabataşê dixwîne paşê dîsa li Stembolê Fakûlteya dadî ya Zaningeha Stembolê diqedîne û dibe parêzer. Di hilbijartinên sala 1961ê de ji partiya Tirkiyeya Nû (Yeni Türkiye Partisi) dibe parlementer û diçe Enqereyê, ji xeynî mebûsiyê li ser zimanê kurdî gelek serê xwe diêşîne û di sala 1965an de pirtûka xwe ya bi navê Türkçe İzahlı Kürtçe Gramer - Kurmancî diweşîne her wiha helbestên wî jî hene û di sala 1975an de koça dawî dike.

## Berhem

* Türkçe İzahlı Kürtçe Gramer - Kurmancî
* Türkçe Açıklamalı Kürtçe Lügat
* Kürtlerin Sosyolojik Durumlarıyla İlgili İlmi Bir Etüd
* Şi’rê Kurdî

## Çavkanî

* Saxniç, Feqî Huseyn, Portreler, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stembolê, Stembol 2001
* Uzun Mehmed, Antolojiya Edebiyata Kurdî, cîld 1, Weşanên Tum Zamanlar, Stembol, 1995
* Saxniç, Feqî Huseyn, Dîroka Wêjeya Kurdî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stembolê, Stembol 2002
* http://badillilar.net/?pnum=71&pt=Av.Kemal+Bad%C4%B1ll%C4%B1

Kategorî:Jidayikbûn 1923
Kategorî:Kesên ji Rihayê
Kategorî:Mirin 1975
Kategorî:Nivîskarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Doctor Who

**Doctor Who** (bi wate: "Doktor Kî") rêzefîlmekî honaka zanistî ye û ku ji aliyê kanala wêneguhêza brîtanî BBC ve ji sala 1963an de hatiye weşandin.
 

Doctor Who derbarê gerrvanekî demê de ye ku tenê wekî Doktor tê navandin. Ew û birêkarên xwe bi makineya dem û fezayê TARDIS  (Time And Relative Dimensions In Space) geşt dikin û ku wek kabîna telefona polisiyê nepandî ye. Doktor û birêkarên xwe bi TARDISê pir serpêhatî bi çavên xwe dibînin. Rêzefîlm di salên 1963an heta 1989an mayinde berdewamî bû ; di sala 1996an fîlmekê wêneguhêzê jî he bû û ji sala 2005an de rêzefîlm bi teknolojiya nûtirîn nû berdewam dibe . Doktorê yekem (di nav salên 1963an–1966an) ji aliye William Hartnell ve rolkirin bû , rojane ( ji sala 2017an de) aktrîs Jodie Whittaker Doktorê sêzdehmîn dileyze û wisa cara yekem kesekê jin cîsmîbûna Doktorê dileyze.

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlm
Kategorî:Rêzefîlmên honaka zanistî
Kovara Çirayê

Kovara Çirayê li Swêdê di Adara 1995an de ji aliyê Komeleya Nivîskarên Kurd a ku di 22yê çiriya paşîn a 1995an de li Swêdê hatî damezrandin ve li Swêdê hatiyê weşandin. Xwedî û berpirsyarê wê yê giştî Mehemed Malmîsanij e.

## Çavkanî
* Ji destpêkê heta niha Folklora Kurdî,Prof. Dr.Kadrî Yildirim,Ramazan Pertev-Mûstafa Aslan, Weşanên Artûklûyê.
* http://www.arsivakurd.org/index.php/kovar/89-kovar/650-cira-1
Gene Roddenberry

**Eugene Wesley "Gene" Roddenberry** (jdb. 19ê tebaxa 1921an li El Paso, Teksas, DYA; m. 24 çiriya pêşîn a 1991an li Santa Monica, Kalîforniya, DYA) fîlmnamenivîs, hilberînerê wêneguhêz û fîlman û afirînerê Star Trek bû.
 

## Çavkanî

Kategorî:Amerîkî

Kategorî:Jidayikbûn 1921
Kategorî:Mirin 1991
Mel Gibson

**Mel Columcille Gerard Gibson** (jdb. 3 kanûna paşîn 1956 li Peekskill , Nû York, DYA) lîstikvan, derhênerê fîlman û hilberînerê îrlendî-amerîkî-awistralyayî ye.

thumb|Aktor Mel Gibson (li aliyê rastê), dema çêkirina fîlmê bi sernavê "Mêrxas" (1995) 

Mel Gibson bi rolên di filmên aksiyonê navdar bû û wê cîhanî biserkeftî bûn û ji bo ew her wiha muçeyên rekorî distand. Mel Gibson ji bo fîlma xwe Mêrxas di sala 1996an de du xelatên Oscarê distand ji bo rindtirîn derhênerî û rindtirîn fîlm û her wiha ew dîsa ji bo rindtirîn derhênerî Xelata Kureya Zêrîn wergirt. Gibson ji wek fîlmvan û bi reftara xwe kontroversan berda.

## Jiyan û kariyer

### Koka wî
Mel Gibson ji wek zaroka şeşemîn di nav deh zarokan ji malbateke katolîk û bi eslê îrlendî di eyaleta Nû Yorkê de dihat cîhanê. Zarokekê yazdemîn lê anîn bû. Bavê wê Hutton Gibson ji wek kurê xwe li Amerîka welidîn bû û di nîşangeha azmûnkirin Jeopardy! de 25.000 Dolarên amirîkî qezenc kir û pişt re diçû Awistralya li ku jina wê jî welidîn bû. Dapîra wî ji aliyê bavî ve stranbêja opera Eva Mylott bû.

### Jiyana kesane
Ji 1980an heta 2009an Gibson bi Alîkara berê yê diransaziyê Robyn Gibson ku bi paşnavê keçiktiyê Moore bû re zewicî bû, li gel wê heft zarok, keçek û şeş kur hene.

## Çavkanî

Kategorî:Aktor
Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Aktorên awistralî
Kategorî:Jidayikbûn 1956
Kategorî:Mirovên zindî
Henry Rider Haggard

**Sir Henry Rider Haggard** KBE (jdb.  li Bradenham Hall, Norfolk, Keyaniya Yekbûyî; m. 14ê gulana 1925an li London) nivîskarekî brîtanî û cêlê romana serpêhatiyê bû. Berhema wê heri navdar *King Solomon’s Mines* ("Gencîneya Key Silêman") ye. Di qada înglîzîaxêv ew li ser H. Rider Haggard tê nasîn.

## Çavkanî


Kategorî:Nivîskarên brîtanî
Kategorî:Romannivîsên brîtanî ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên mêr
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî
Dorothy L. Sayers

**Dorothy Leigh Sayers** (jdb. 13ê hezîranê 1893 li Oxford nivîskar, ceribannivîs û wergêreke ingilîz bû ku bi taybet bi romanên polisye derbarê Lord Peter Wimsey de navdar bû. Romanên wê tawanê, ku tê de dîmenên ecêb, nîgarê derdorên salên 1920 û 1930an hene, navûdengê wê wekî yek ji navdartirîn "Xanimên Brîtanî yê Tawanan " (British Crime Ladies) saz kiriye.

Karê wê di wexta mirina wê de pir hat jibîrkirin. Xebata wê yekemcar wekî beşek ji tevgera jinê ya dawiya salên 1960an hatiye vegerandin. Danasîna romanên wê yên Lord Peter Wimsey ji bo rêzefîlmekî ku BBC-yê di destpêka 1970an de hilberand û ji 1973an weşanê kir, wan dîsa ji nû ve xwendevanek fireh nas kir.

Ev roman wekî berhemên girîng ên çîrokên detektîf ên klasîk, ku bi piranî ji hêla nivîskarên Britanî ve di serdema navbera du şerên cîhanê de hatibûn nivîsandin, têne hesibandin.

Rojnameya brîtanî The Guardian di sala 2009an de du romanên wê yê tawanê Whose Body?  (1923) û Murder Must Advertise (1933) di lîsteya hezar romanên ku divê her kes pê bixwîne, tomar kir.

## Jiyan

### Zarokatî

## Çavkanî


Kategorî:Jidayikbûn 1893
Kategorî:Mirin 1957
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Rexnegirên ateîzmê
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Şanonivîsên îngilîz
Marion Zimmer Bradley

**Marion Eleanor Zimmer Bradley** (jdb. 3'ê pûşperê, 1930 li Albany (New York), DYA; m. 25'ê rezberê, 1999 li Berkley, Kalîforniya, DYA) nivîskareke amerîkî bû wê bi romanên fantezî wek mînak *The mists of Avalon* ("Mijên Avalonê") navdar bû.

## Jiyan
Marion Zimmer Bradley bi navê Marion Eleanor Zimmer di sala 1930an de li Albany hatibû cîhanê. Dema ew 11 salî bû ew bi nivîsandinê ve destpê dikir. Pêş de ew bi nivîsandina romanên dîrokî dicerîband.

## Bandor

## Bernavk
Marion Zimmer Bradley di salên 1960 an ji seva sedemên pereyî romanên lênûsk, romanên tirsnak, mikurên jiyanê, romanên polisye û softporno li ser bernavkên têvel wek mînak *Lee Chapman*, *John Dexter*, **Miriam Gardner**, **Valerie Graves**, **Morgan Ives** û **John J. Wells**. nivîsand.

## Xelat
Di sala 1984an de Marion Zimmer Bradley ji bo romana xwe *The mists of Avalon* ("Mijên Avalonê") Xelata Locus werdigerand. Di sala 2000an de (salekî pey mirina wê) Marion Zimmer Bradley ji bo berhema jiyanê Xelata Fanteziya Cîhanê dayî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1930
Kategorî:Mirin 1999
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Taharê Biro

**Taharê Biro** nivîskar û wêjevanekî Kurd e. Malbata Tahirê Biro di sedsala 19an de ji ber zilm û komkuştina Roma Reş ji herêma Qersê revîne û çûne Ermenistanê li Gundê Kaniya Kor/Şênkanî binecih bûne û li wir jiyana xwe domandine. Tahirê Biro jî di roja 21ê meha berfanbara sala 1923yê de li Gundê Kaniya Kor/Şênkanî ji dayik bûye. Piştî sê mehan ji dayikbûna Tahirê Biro Malbata wan dîsa mala xwe bardikin diçin bajarê Tîflîsa Gurcistanê û li wir cîwar dibin. Tahir li wir di nav zarokên bajarî de mezin dibe, û li wir destpê xwendinê dike. Di sala 1948an de jî koleja mamostetiyê diqedîne û di heman salê de dizewice, paşê li balafirgeha Gurcîstanê dest diavêje hînbûna teknîkî û derbasî Ûkraynayê dibe.

## Xebatên Wî

Tahirê Biro di temenê xwe yê 18an de dest davêje Wêjeya Kurdî û pirtûka xwe ya pêşîn di sala 1954an de bi helbestên zimanê Kurdî diweşîne her wiha bi zimanên wek Rûsî, Gurcî, Ûkraynî, Ermenî û Azarbeycanî jî helbestan dinivîse her wiha dîsa di rojnameya Riya Teze de nûçevaniyê jî dike. Ev kesayetê têr û tije di sala 1967an de bi zimanê Kurdî şanoyeke bi navê Memê û Eyşê dinivîse û diçapîne.

## Berhemên Wî
* Berhevoka Stranên Kurdî 1953,
* Şîz û Pêcema kurdan 1956,
* Kilamê Ciwanan 1957,
* Rojnama Riya Teze 1958,
* Mêvjema û Çîrok 1959,
* Poetê Kurdên Sovyetê 1962,
* Bahara Me 1964,
* Distrirê Sazê Min 1966,
* Memê û Eyşê Şano 1967,
* Bin Tava Gurcistanê de 1972,
* Pîonezê Alagîzê 1975,
* Kevya Kaniya Zelal 1977,
* Sîmê Tembûra Kurdî 1986

## Çavkanî

* Saxniç, Feqî Huseyn, Portreler, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 2001
* Uzun Mehmed, Antolojiya Edebiyata Kurdî, cîld 1, Weşanên Tum Zamanlar, Stenbol, 1995
* Saxniç, Feqî Huseyn, Dîroka Wêjeya Kurdî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 2002

Kategorî:Nivîskarên kurd
Berfînxan û her heft bejnbihost

**Berfînxan û her heft bejnbihost**, **Kiçepaşa û heft kurtebala** an jî **Berfespî** çîrokeke gelêrî ya almanî ye ku di sala 1812an di cara yekem ji aliyê Birayên Grimm ve hatibû nivîsandin.

## Naverok
Çîrok derbarê keybanûyeke dilreş de ye ku li ser bedewiya keçmariya xwe ya dexes e û lewma dixwaze wê bikuje. Keybanû nêçîrvanek wezîfedar dike ji bo Berfînxanê bikuje. Ew nêçîrvan ema dilsojî bi Berfînxan he û lema wê dihêle bireve. Li daristanê de Berfînxan heft bejnbihostan nas dike û li vir cem wana dijî. Keybanû ji awêneya xwe ya nêrengî xeber jê stendine ji ber ku Berfînxan dijiye. Dêmariya dilreş gelek caran beredayî dixwaze Berfînxan bikuje.

Çîrok di cara pêşîn de li ser navê almaniya jêrîn *Schneewittchen* ("Berfespî") dihat weşandin. Bi kurdî navekî yekgirtî tine û gelek nav ji bo Berfînxan hene wek mînak Berfespî an jî Keçmîra Pembû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 


Kategorî:Çîrokên li ser gustîlên efsûnî
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Behlûlê Mahî

**Behlûlê Mahî** helbestvan û zanayek Kurd e ku wek damezrênerê baweriya Yarsanê tê pejirandin. Di dawiya çarîka sêyemîn a sedsala 8an de li Luristanê li herêma Mahilkûfeyê ji dayik bûye, di heman herêmê de zarokatiya xwe derbas dike û di temenê 8-9an de diçe medreseya Mahîlkûfeyê dest bi xwendin û perwirandinê dike ku hê neqedandî di temenekî piçûk de *Rêbaza [[Yarî]]* ya yekem li Hewremanê dadimezrîne loma wek damezrênerê baweriya Yarsanê tê pejirandin.

Navê wî yê rastî Emer e û navê bavê wî Leheb e, di nava gelê herêma wî de ji wî re Emerê Leheb digotin Behlûl nasnavê wî ye her wiha wek *Behlûlê Dane Behlûlê Dîwane, Behlûlê Danende, Behlûlê Yekdane* jî tê nasîn. Behlûl û çend hevalên xwe yên Yarî ji bo pêkanîna xwendin û perwirandina xwe ji Loristanê derbasî Bexdayê dibin û li wir di medreseya Cahferê Sadiq de qeyda xwe dikin dest bi xwendinê dike û bi serkeftî diqedîne ku ji wir ber bi Qermasîn (kirmanşah)ê ve diçe ku rêbaza xwe pêş de bibe û belav bike lê belê ji ber rexne û zimanê wî yê tûj xelîfeyê Ebbasiyan Harûn Reşîd fermana kuştina wî dide li ser vê yekê jî Behlûl diçe vê meselê bi seydayê xwe Cahferê Sadiq re dişewire ku dikare çi bike seydayê wî lê tembîh dikeku xwe dînîtiyê dane da jiyana xwe bidomîne Behlûl jî ya seydayê xwe dike û xwe dînîtiyê datîne axir derdor wî êdî wek dîn dizanin heta Harûn Reşîd wî efû dike jiyana xwe wisa didomîne. Behlûl ji bilî helbestên kurdî gelek helbestên Erebî jî vehonandine lê piraniya helbestên wî kurdî ne bes gelekê wan winda bûne yên mayî jî bi saya pirtûka *[[Serencam]]* hatine parastin û gihîştine roja me dîsa li gor vê pirtûka Serencamê Behlûlê Mahî di sala 837an deli Tengegulê koçdawî dike û li gorisatan wê herêmê tê weşartin.

## Çavkanî
* Destpêka Edebiyata Kurdî ya Klasîk, Doç.Dr. Abdurrahman Adak, weş. Nûbihar
* Saxniç,Feqî Huseyn, Portreler, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 2001
* Uzun Mehmed, Antolojiya Edebiyata Kurdî, cîld 1, Weşanên Tum Zamanlar, Stenbol, 1995
* Saxniç, Feqî Huseyn, Dîroka Wêjeya Kurdî, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Stenbol 2002

## Girêdanên derve
Behlûlê Mahî (-835)

Kategorî:Avakerên dînan
Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Wêjeya kurdî
Nêtrofîl

thumb|300px|
**Nêtrofîl** an jî bi inglîzî *Neutrophil*, yek ji sê cureyên xirokên spî yên danikî ye.

Di nav xirokên spî de xaneya nêtrofîl bi hejmara herî zêde ye. % 50-70 yê xirokên spî ji nêtrofîlan pêk tê. Danikên nêtrofîlê herî baş bi boyaxên nêtar (ne asîdî ne jî bazî) de xuya dibin, loma ev cureya xiroka spî ya danikî, wekî nêtrofîl tê binavkirin. Di xaneya nêtrofîla asayî de navik ji du heta pênc loban pêk tê, lê lobên navika nêtrofîla pîr, dibe ku ji pêncan pirtir be. Hin bakterî mirov tûşî nexweşiyê dikin. Dema di laşê mirov de bakterîyên hokarê nexweşiyê peyda dibê, pêşî nêtrofîl erîşê bakteriyan dike. Danikên nêtrofîlê gelek lîzozom, enzîmên herisînê û hîdrojena peroksîd (H2O2) lixwe digirin. Nêtrofîl bi fagosîtozê bakteriyan dadiqurtîne, paşê di nav sîtoplazmaya xwe de bi enzîmên herisînê bakteriyan têkdişkîne .

## Gavên bergiriya nêtrofîlê ya li dij bakteriyan
thumb|300px|Gavên bergiriya nêtrofîlê ya li dij bakteriyan
# Li ser parzûna xaneya xiroka spî (nêtrofîl) de hin wergir hene. Nêtrofîl bi alîkariya van wergiran ji hebûna bakteriyê (dijepeydaker) haydar dibe. Dema bakterî bi wergiran re ket têkili (temas) yê, ev beşa parzûnê ber bi sîtoplazmayê ve tê kişandin.
# Bakterî bi parzûna xaneyê tê dorpêçkirin, ev kîsik wekî fagozom tê binavkirin. Lîzozomên nêtrofîlê xwe bi fagozomê ve dizeliqînin, ev pêkhate wekî fagolîzozom tê binavkirin. Lîzozom, enzîmên herisînê berdide ser bakteriyê.
# Enzîm bakteriyê perçe dikin. Bi têkşikandina bakteriyan, hin madeyên sûdbexş (kêrhatî) û yên bêkêr çêdibe. Madeyên bêkêr bi egzosîtozê ji nêtrofîlê tên avêtin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojiya xaneyî
Kategorî:Biyolojî
Xezebên Karên Şoreşê yên Îsraêlê li Îsraêl

**Xezebên Karên Şoreşê yên Îsraêlê li Îsraêl** (**Victims of Acts of Terror Memorial in Israel - אנדרטת חללי פעולות האיבה**) ji hêla terorîst di nav 1851ê de Îsraêl ji bo mexdûrên memoran e. Memorial di Orşelîmê de ye. Di bîranîna navên Cihûyan û ne-Cihû de hene ku di çalakiyên terorê de hatine kuştin.
  
## Galerî

אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 4.jpg
אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 3.jpg
אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 1.jpg
PikiWiki Israel 12294 terror victims memorial in mount herzl.jpg
Victims of Acts of Terror Memorial IMG 1252.JPG


## Mijarên tekildar

* Komkujiya mizgefta îbrahîmî

## Çavkanî

* The Monument for Victims of Hostile Acts: Honor Inscribed In Stone .

Kategorî:Avabûnên 1998an li Îsraêlê
Kategorî:Avahiyên di 1998an de hatine xilaskirin
Kategorî:Îsraêl
Kategorî:Terorîzm li Îsraêlê
Êzonofîl

thumb|300px
**Êzonofîl** an jî bi zimanê ingîlîzî "*eosinophil*" cureyek ji xirokên spî ye. % 2-4 ê xirokên spî ji êzonofîlan pêk tê.. Boyaxêk asîdî ya bi navê êozîn(eosin) rengê sor-porteqalî dide danikên êzonofîlê. Êzonofîl navê xwe ji boyaxê digire. Dendika êzonofîlê du an jî sê lobî ye. Danikên êzonofîlê molekulên dijhîstamîn(antîhîstamîn) lixwe digirin. Hin danikên nêtrofîlê li dij kurmên mişexwer(parazîtî), molekulên jehrî(toksît) lixwe digirin. Kurmên mişexwer bi gelemperî ji ber xwarina xurekên nepijiyayî ve dikeve nav laş. Loma heke di nav xwînê de hejmara êzonofîlan ji hejmara asayî zêdetir be, ev rewş nîşaneya kulbûnî, alerjî an jî di nav laş de hebûna kurmên mişexwer e. Wekî mîna Nêtrofîl û bazofîlê, êzonofîl jî xaneyên danikî yên xiroka spî ye

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojiya xaneyî
Kategorî:Biyolojî
Perry Rhodan

***Perry Rhodan*** navê serleheng û sernavê rêzeromanekî honaka zanistî ya almanî ye ku ji 8ê rêzbera sala 1961ê de wek romanên lênûskê û berdewam ji aliyê weşanxaneya Pabel-Moewig-Verlag ve, ku şirketeke jêrîn a Bauer Media Group ye hatiye weşandin. Dahênerên *Perry Rhodan* her du nivîskarên almanî Karl-Herbert Scheer û Walter Ernsting (di bin bernavk Clark Darlton) ne. Helbet heta îro jî gelek nivîskaran ji bo *Perry Rhodan* dinivîsin. Di heta îro 2900 pirtir romanên lênûskê hene û *Perry Rhodan* wisa di cîhanê de çîrokê berdewamiyê ye wê herî biderdore û herî dirêj berdewam dibe.

Rêzeya Perry Rhodan di ber formata romanên lênûskê jî wek berghişk, pirtûkên bêrîkê, xêzeroman, çîrokên bi deng, pirtûka bideng û e-pirtûk weşandî bûn.

Di sala 1967an de fîlmekî *Perry Rhodan* li ser sernavê ''Mission Stardust'' (bi almanî *Perry Rhodan – SOS aus dem Weltall*) dihat hilberandin. Ew fîlm ema di nav fanên Perry Rhodan de gelek bigelempşe ye.

Her wiha rêzeya Atlan wek romanên lênûsk û pirtûk dihat weşandin , lê ku dostekî Perry Rhodan *Atlan* ( ji nîjada Arkonîd) lehengê wan romanane.

Di 30ê rezbera 2011an de di ber rêzeya kevn, rêzeya Perry Rhodan Neo destpê kir lê ku naveroka *Perry Rhodan* nû û bi awayeke din behs dike.

## Girêdanên derve

* (Malpera fermî bi almanî ye.)
* Perry Rhodan Encyclopedia »Perrypedia«

## Çavkanî

Kategorî:Operaya fezayê

Kategorî:Romanên honaka zanistî yên almanî
Hansel û Gretel

[thumb|"Hansel û Gretel" li gorî [Arthur Rackham (1909)]]
**Hansel û Gretel** (bi almanî *Hänsel und Gretel*) çîrokeke ji aliyê Birayên Grimm ve ye û wana jî çîrok ji aliyê Giambattista Basile ve lê hatin anîn, lê ku koka çîrokê germanî ye angaşt dikin.

Hansel û Gretel zarokên darvanekî hejar ne û wê bi jina xwe li daristanê de dijî. Wexta rewşa wana pir xirab dibe dêmarî mêrê xwe razî dike ji bo herdû zarokan tenê li daristana bi ber dixin. Darvan di roja din wana dibe daristanê. Hansel ema debavê xwe li deri yê guhdarî kirî bû wisa ji wê planê xeber jê distend. Ew di riya wan kevir dirije û bi wê şopê ve zarok dîsa vedigerin malê. Plana dêmarî wisa pûç dibe. Dê û bav dîsa dicerbînin ji bo zarokan tênê li daristana bi ber bixin û wê cara ewî diserkevin. Wê carê tek çêniyekê nan cem wan herdû zarokan he. Hansel nanê hûr dike ji bo şop çê ke. Balindeyan ema wan firdikên nanê bikul lê dixin. Zarok wisa na bînin malê û winda dibin. Di roja sêyemîn ewna li daristanê de malekî dibînin wê tam ji nan , kulîçe û şekir çêkiri ye. Li vir ema pîrelkeke pîrhebokeke mirovxwer dijî. Pîrhebok wan herdu digirê, Gretel dixe cêriye xwe, Hanselê davêje hundirê rekehê û pir xwarin dide Hansel ji bo ew gir be û paşê wê bixwe. Pîrheboka nîvkor ji ber ku bizane ku Hansel gire ew dest dide li ser tiliyên wê. Hanselê fêlbaz ema hema hestiyek zirav dide destê pîrhebok. Wexta pîrhebok dibîne ku Hansel gir nabe ew dixwaze Hansel hema bibiraştîne. Pîrhebok Gretel re ferman dike ji bo binêre ku argûn kele. Gretel ema pîrhebok re derew dike û dibêje ew bi xwe biçûke û pîrhebok gereka bi xwe vebinêre. Wexta ew argûnê vedike Gretel pîrhebokê hundirê argûnê de tê ve dide. Zarokan gencîneyên pîrhebok xwe re hildidin û vedigerin malê cem bavê xwe. Dêmarî vê navberê de miri ye. Ewna îcar bextewerin û bê birçîbûnê dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Ariadnê
Kategorî:Çîrokên ewropî
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Bazofîl

thumb|300px**Bazofî**l an jî bi ingîlîzî *Basophil* yek ji sê cureyên xiroka spî ya danikî ye. Bazofîl di sala 1879an de ji aliyê bijîşkê alman Paul Ehrich ve hate vedîtin. Di nav laşî de, xiroka spî ya herî hindik bazofîl e. Rêjeya xaneyên bazofîlê di nav lêkosîtan de ji %1ê kêmtir e. Xaneyên bazofîlê di moxê hestî de tên çêkirin. Herî baş boyaxên alkalîn(bazî) renk dide danikên bazofîlê. Danikên bazofîlê gir in, bi boyaxê rengê şîna tarî an jî mor digirin. Bi gelemperî, dendika bazofîlê du lobî ye. Hejmara bazofîlan dema kulbûniyê û alerjîbûniyê de gelek zêde dibe. Danikên bazofîlê hîstamîn derdidin. Hîstamîn madeyek kîmyayî ye, alikariyê sîstema bergiriyê dike Lûleyên xwînê ji ber hîstamînê sist û fire dibin, bi vî awayê xirokên spî bi hesanî ji xwînê derbasê nav şaneya kulbûyî dibin û li dij hokarên nexweşiyê bergiriyê dikin. Her wisa bazofîl heparîn jî berhem dikin. Heparîn rê li ber meyîna xwînê ya nav lûleyan digire.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojiya xaneyî
Kategorî:Biyolojî
Koçero-Mehmet Îhsan Kîlît

Koçero bi navê xwe yê rastî Mehmet Îhsan Kîlît qaçaxçiyekî navdar e ku di gelek stran û çîrokan de pesnê wî hatiye dayîn.(bo mînak Selda Baxcan û Ehmet Qeya strana koçero li ser vî camêrî çêkirine.) Di sala 1925an de li gundê Hêlînê ya Silîvan (Farqîn) hatiyê dinê, dibistana seretayî di sala sêyem de terk kiriye. Demekê di petrola Batmanê de wek makînîst kar kiriye, piştî bavê wî tê kuştin û şerê malbatî û xwîndarî diqewime zavayê xwe yê bi navê Xelîl Kartalkanat dikuje û çeka xwe radike û di temenê xwe yê 25an de diçe serê çiyan dibe fîrar û qaçax. Ew jî wek qaçaxçiyên wê demê debara xwe ji çûna Sûrî (binxetê) û bi danûstandina bazirganî dikir. Koçero li Silîvan Tetwan Bedlîs û li çiyayên herêmê digere, nav û dengê wî roj bi roj li herêmê belav dibe,her ku diçe ew dibe efsane, hemû rojnameyên wê serdemê behsa wî dikin, koçero her car bi cendirmeyan re diket pevçûnê, dîsa demek li gundê Kurtikan dikeve di şerekî de Û yuzbaşiyekî birîndar dike û astsubayekî jî dikuje. Di şeva 3yê tirmeha sala 1964an de Koçero şantiyeyeke petrola Tirkiyê raçav dike û êrîşê dibe ser wir, Koçero bi cil û bergê subayekî dikeve hundir lê cendirmeyek wî û nas dike ew bi cendirmeyî re dikevin qirika hev lê ji pîşt ve bi guleya çifteyekî jiyana xwe ji dest dide 14 salên wî yên mêrxasî yên li çiya li wir dawî dibe.

## Çavkanî
* Gera Pênûsê, Salihê Kevirbirî, Weşanên sî 2003
* http://www.batmansonsoz.net/haber/8146/batman-da-yasamis-bir-eskiya-kocero
Karl-Herbert Scheer

**Karl-Herbert Scheer** (jdb. 19ê hezîranê 1928 li Harheim, Hessen, Almanya; m. 15ê îlonê 1991 li Bad Homburg, Almanya) nivîskarekî honaka zanistî yê alman bû ku herî zêde bi kurtahî **K. H.Scheer** dihat nasîn.

## Jiyana wî
Piştî zayina wî re malbata wî li Frankfurt (am Main) mal bar kirin li ku Karl-Herbert Scheer mezin dibû. Di dawiya salên 1950an ew bi malbata xwe ve li Friedrichsdorf li Taunus mal bar bû li ku ew heta mirina xwe dijiya. Di îlona 1944 Scheer xwe bi dil ji bo hêzên deryayiya şerê (Kriegsmarine) tomar kir, ji bo perwerdeya endezyarê hêzen deryayî destpê bike. Bi gotinên xwe ew li Kielê de kursa perwerdey li cem firqeya keştiya binavê dikir. Dema pêşiya radestiya hêzen parastinê (bi almanî Wehrmacht) wana ewî ji nexweşxaneya hêzên deryayî de berdidan û şandin malê. Scheer lema wisa ne kete dîliya şerê.

## Afirandina wêjeyî
Berhema wê ya yekem di sala 1948an li ser sernavê *Stern A funkt Hilfe* dihat weşandin. Paşê ew di şêweya honaka zanistiyê de kariyereke bêhempa dikir. Di nav bera salên1950an ew cemiyeta balkêşiya honaka zanistiyê bi navê Stellaris damezrand. Di sala 1958 Xelata Hugo dane Scheer. Li ser bernavk Aleksey Turboyev ew romanên honaka zanistî û her wiha çîrokên polisye û çîrokên serpêhatiyên li sera deryayê nivîsand.

Bi tevkariya Walter Ernsting (bi bernavk: Clark Darlton) ew rêzeya girîngtirîna honaka zanistiya almanî Perry Rhodan kefş kir û damezrand. Scheer ji Banda 1 heta Banda 674 ji bo çêkirina naverokê berpirs bû û puxte nivîsand bi wan nivîskaran roman nivîsandin.

## Berhem

* 76 Perry-Rhodan- Romanên lênûskê û sê kurteçîrok.
* 3 Romanên lênûskê ya rêzeya Atlan
* ZBV (rêzeroman)
* 12 Bergên rêzeya *Klaus Tannert* li ser bernavka bi eyni nav, 1955–1957
* 9 Bandên rêzeya keleşê *Herr der Meere* (Efendiyê Deryayan) li ser bernavk *Pierre de Chalon*, 1956–1958

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1928
Kategorî:Mirin 1991
Kategorî:Nivîskarên alman
Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî
Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî yên alman
Kategorî:Perry Rhodan
Li ser masîvan û jina wî

thumb|''Li ser masîvan û jina wî'' (Alexander Zick)
**Li ser masîvan û jina wî** ( bi almaniya bilind: **Vom Fischer und seiner Frau** ) sernavê çîrokeke ku di pirtûka çîrokên Birayên Grimm de hatiye cîvandin û ji aliyê Philipp Otto Runge ve hatiye nivîsandin.

## Naverok
Masîvanek bi jina xwe ve di kozike belengaz dijî . Bi rojekî masîvan masîkartûxkekî digire ku bi rastî prenseke naletlêbûyî ye û ji bo jiyana xwe lava dike. Masîvan ewî dîsa ber dide. Wexta jina wî Ilsebill ew dibihîze ew masîvan re dipirse ew çima ji bo azadiya masiyê tiştek ne xwast. Ew masîvan re zor dike ji ber ku gazî masiyê ke û ji wê re kozike biçuk bixwaze . Masîvan daxwaza wan peyda dike. Helbet Ilsebill bi wê daxwaz ne xweşnûd ne bû ye û ji nû ve ew mêre xwe re dixwaze ji ber ku gazî masî ke û tişteke herî mezin ji wê re bixwaze. Masîvan daxwazên jina xwe ne dipejirîne ema ew bi tirsî ye û lewma gotina jina xwe dike. Di ça mezin daxwazên Ilsebill dibin û wisa rewşa rêbayê xirab dibe. Derya pêşiyê keske , paşê şîn-binefşî û paşê reş dibe û bahoz jî hema hişk dibe. Piştî hozikê re ew qesr dixwaze. Ema Ilsebill dîsa xweşnûd ne bûye û dixwaze pêşî bibe Keybanû , paşê Şahbanû û Papa. Masîvan hemû daxwaz bi bersîva :,, Here wir ew wisa bûye ", peyda dike.Wexta Ilsebill ema dixwaze wek Xwedê be , masî dibersîvîne : ,,Here vir ew dîsa li hovika xwe ya berê de ye".

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://m.bianet.org/kurdi/pirtuk/192776-sonja-galler-a-almani-ciroken-birayen-grimm-ji-bo-kurdi-wergerandine

Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Kategorî:Masîvanên honakî
Nesrîn Şêrwan

**Nesrîn Omer Şêrwan** bi navê Nesrîn Şêrwan jî tête naskirin. Dengbêja Kurd e, di sala 1929an de li gundekî ji Şirnexê di malek koçer de ji dayik bûye. Ji ber aboriya xerab gelek bajar û deverên bakurê Kurdistanê digerin û herî dawî di salan 1932an de ber bi başûrê Kurdistanê ve diçe û li wir li maleke fileh mala Xerîb Powez ku ew berê naskirîbû jiyana xwe didomîne û demekê jî li mala Cemal Baban kar dike ku di vê demê de hunermendên wek Elî Merdan û Hesenê Cizîrî nas dike û bi pêşniyaza Elî Merdan di 25ê Adara 1944an de di êzgeha Radyoya Bexdayê de dest bi kar dike, li dû vê qonaxê ew stranên di temenê xwe yê piçûk û ciwaniyê de fêr bûbû dibêje her weha helbestên hin helbestvanên mîna Cegerxwîn, Şêx Selam dike stran û bi gelek hunermendên wê serdemê re wek Mihemed Arifê Cizîrî, Îsa Berwarî, Hesen Zîrek, Tahir Tewfîq, Resûl Gerdî, Şemal Saîb, Kawês Axa hevnasiyê dike û karê hevbeş stranên du qolî li gel wan dibêje. Nesrîn Şêrwan tevî beste û meqamên folklorî gelek berhem û awazê wê bixwe hene ku ev berhemên wê di qewanan (plaq,sêlik) de tomar kiriye. Di sala 1975an de xanenişîn dibe û ew wek gelek hunermendên wê serdemê hejar û bêkes dimîne, di serencamê de nexweş dikeve ku salên xwe yên dawîn li kuçe û kolanên Bexdayê ligel dermanên xwe derbas kir, gava di 10ê Kewçêra 1990an de li kolanên Bexdayê de diçe li ser dilovaniya xwe tevahiya mal û milkê nesrînê boxçikeke bû ku tê de bi tenê çend cil û berg reçeteyên dermanên wê hebûn.

## Çavkanî
* Gera Pênûsê, Salihê Kevirbirî, Weşanên sî 2003
* http://www.khi03.com/en/content/nesrin-omar-osman-nesr%C3%AEn-%C5%9F%C3%AArwan-vocalist
* http://www.rojevakurdistan.org/51-kueltuer-sanat/9530-nesrn-erwan-nevin-guengoer-rean 

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Jidayikbûn 1929
Kategorî:Mirin 1990
Muhemed Salayî

Muhemed Salayî karîkaturîstekî Kurd e ku di sala 1962yan de li bajarê Kerkûkê (Babagurgur) hatiyê dinyayê. Xwendina xwe li Zaningeha Salaheddîn li bajarê Hewlêrê kuta kiriye. Li çar perçeyê welêt û li gelek welatên Ewropayê pêşangeh vekiriye. Di sala 1990î de li Bexdayê di festîvaleke karîkaturê de xelata duyemîniyê wergirtiye. Di sala 1993an de yekemîn fîlma kartonê xêzefîlm ya kurdî bi navê **Kurdo** çêkiriye ku ev xebat ji aliyê UNESCOyê ve hatiye tescîlkirin. Di gelek rojname û kovarên kurdî de xebitiye her weha endamê Desteyî Balayî Komala Hunermendên Kurdistanê û Yekitiya Nivîskarên Kurd e. Li gor wî di xêz û karîkaturê de çiqas xeber û gotin kêm be ewqas baş e û dibe berhemek cîhanî loma piraniya berhemên wî bê xeber û bê gotin in.

## Çavkanî
* Gera Pênûsê, Salihê Kevirbirî, Weşanên sî 2003
Bradley James

**Bradley James** (jdb.  li Exeter, Devon, Înglistan) lîstikvanekî brîtanî ye. Di xeleka Merlin de bi rola Arthur Pentragon tê naskirin.

## Jiyana wî
Bradley James li Înglistanê de dayik bûye. Wexta ew 9 salî bû ew bi malbata xwe li Jacksonville, Florîda de mal bar dikir û li vir de ew diçû li dibistana seretayî yê û dibistana navînê. Paşê ew li Înglistanê de vedigeriya û li ku ew diçû li Madeley High School (Dibistana Bilind a Madeleyê). Bradley James gogbazekî dilxwaz e û gelek caran ji bo armancên rind goga pê dilîst.

Di navber sala 2005an heta 2007an ew li dibistana niyarî Drama Centre London de perwerdeya niyariyê distand. Pêşkeşa wî ya yekem di wêneguhêzê de di sala 2008 bi rêzefîlma Lewis bû. Di wê eynî sal ew rola Ben Davies di bêşa pîlotî ya rêzefîlma Dis*/Connected* wê ne berdewam dibû de dileyst û her wiha ew di kurtefîlm Portobello 196 de jî dileyst.

Pêşwîste û serkeftina wê ya mezin bi rola Prens Arthur di rêzefîlma Merlin bû û ku di sala 2012an bi 5 sezon dawî bû. Bradley James di sezona dawî ya rêzefîlma biserkeftî di adara 2012an li Wales û Fransa de dilîst.

Di an fîlma werzişê Fast Girls ku li Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda weşandî bû li ku ew rola fizyoterapîst Carl dilîst.

## Fîlmnîgarî

* 2008: Lewis (rêzefîlm) (beşa 2x01 ")
* 2008: Dis/Connected
* 2008–2012: Merlin (65 Beş)
* 2009: Portobello 196 (Kurtefîlm)
* 2012: Fast Girls
* 2014: Homeland (rêzefîlm, beş 4x01)
* 2015:iDamon (rêzefîlm, 5 beş)
* 2016: Damien (rêzefîlm, 10 beş)
* 2016: 
* 2017: Bounty Hunters (rêzefîlm, 5 beş)
* 2018: I Medici (rêzefîlm, Sezona 2)

## Çavkanî
## Girêdanên derve
* 
* 
* 

Kategorî:Aktorên îngilîz
Kategorî:Mêrên îngilîz
Kategorî:Mirovên zindî
Angel Coulby

**Angel Leonie Coulby** (jdb. 30ê tebaxê, 1980, li London, Brîtanya), lîstikvaneke şano, fîlm û wêneguhêzê yê brîtanî ye wê di Keyaniya Yekbûyî û welatên din de bi taybet bi rola xwe ya Guinevere "Gwen" di rêzefîlma Merlin tê nasîn. Rola xwe ya yekem di wêneguhêzê de di rêzefîlma *Orrible* bû.

## Jiyana berî
Coulby li Islington, London, ji dayik bû, û ew Guyanayiya reş e. Wê li Zanîngeha Queen Margaret, Edinburgh-ê de di lîstikvaniyê de wane xwend û yekem girt û di 2000 de Bursa Laurence Olivier wergirt.

## Kariyer

## Jiyana kesane
Di 2019 de, Coulby ragihand ku ew vê dawiyê bûbû dayikek kurek ku di 2018 de çêbû.

## Fîlmnîgarî

## Şano

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên brîtanî
Kategorî:Mirovên zindî
Bram Stoker

**Abraham „Bram“ Stoker** (jdb. 8ê çiriya paşîn 1847 li Clontarf li cem Dublîn, m. 20ê nîsanê 1912 li London, Îngilistan, Keyaniya Yekbûyî) nivîskarekî îrlendî bû ku bi taybet bi romana xwe Drakula navdar bû.

## Jiyana wî
Bram Stoker wek zarokê seyêmin di nav heft heft zarok li Marino Crescent (berê li Clontal li cem Dublîn, heute Dublin-Farview) zayîn bû. Ew heta heft salî nikar bû bi têne rabe an ji here. Ew tecrûbeya ratekandî di xebatên wê ye wêjeyî de xwe nîşan dide. Xewa herherî û vejîna mirinan, wê mijarekî pir giring bû di berhema Drakula, ji bo Bram Stocker roleke mezin dileyst.

Ne tenê nexweşiya wê him jî tenderûsta wê jî derhoze bû.

Di pey wê re ew di Koleja Trinity Dublin him werzîşvan him jî gogbaz dibû. Di wê kolejê de ewî di dora 1864 heta 1870 dîrok, wêje, bîrkarî û fizîk dixwend.


Kategorî:Jidayikbûn 1847
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1912
Kategorî:Nivîskarên îrlendî
Kategorî:Rojnamevanên sedsala 19an
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî
Bank

[thumb|Bankek li [Liechtenstein.]]
**Bank** an jî **perexane** dezgeha ku pareyên kesan yan şirketan li nik xwe diparêze û pareyan vediguhêze û deynan dide û hin xizmetên din yên darayî pêk tîne.

## Peyvnasî
Peyva Bank ji fransî banque ji îtalî *banco* (dik, doşk, dezgeh, mase, mêze) tê. Li vir maseya diravguhêr tê niyazkirî.

## Dîroka bankê
Pêşhatiyên zûtirîn ya bankvaniya nûjen meriv li Mezopotamya texmîn dike.

## Çavkanî
https://ku.m.wiktionary.org/wiki/bank

Kategorî:Heyinên legal
Kategorî:Pere
War (kovar)

Kovara Warê li Stenbolê bi rêvebiriya Seîd Verroj û çend hevalên wî di sala 1997an de dest bi weşanê kiriye. Kovar bi du zimanan(Kurdî-Tirkî) û sê mehan carekê hatiye weşandin. Bi temamî 16 jimarê wê derketiye. Di sala 2004an de weşana xwe bi dawî kiriye. Vê kovarê hewl daye ku li ser çanda Kurdan lêkolîn û lêgerînê bike jixwe di kunyeya kovarê de jî wekî kovara lêkolîn û lêgerînê hatiye nivîsîn. Di kovarê de nivîsên kesên wek Seîd Verroj, Abdurrahman Uçaman, Remezan Alan, Mehmet Emîn Aslan, Rohat Alakom, Bengîn Amedî, Lal Laleş û gelekên din weşandin. Di pêşgotina hêjmara yekem de diyar kirine ku ji mijarên siyasî bêtir li ser kelepor, çand, cureyên edebiyata kurdî lêkolînên zanistî bikin.

## Çavkanî
* Ji destpêkê heta niha Folklora Kurdî,Prof. Dr.Kadrî Yildirim,Ramazan Pertev-Mûstafa Aslan, Weşanên Artûklûyê.
* http://kovarabir.com/category/kovar-rojname/kovara-war/
Giambattista Basile

**Giambattista Basile** ( an jî Giovanni Batista Basile ) nivîskar û kesekî zadegan di mîryetiyên Ewropa de bû. Ew di ber helbestan şanoname jî nivîsand û bi berhema xwe ya herî girîng Pentameron wek çîrokbêjê ewropî yê pêşîn tê nasîn.

## Jiyan

## Çavkanî
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Giambattista_Basile

Kategorî:Çîrokbêj
Kategorî:Çîroknivîs
Kategorî:Helbestvanên ji Keyaniya Napoliyê
Kategorî:Jidayikbûn 1566
Kategorî:Jidayikbûn 1583
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1632
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Nivîskarên îtalî
Kategorî:Nivîskarên ji Keyaniya Napoliyê
Kategorî:Zimanê napolîtanî
Kategorî:1632
Peter Pan

***Peter Pan*** di hin çîrokên zarokan ên nivîskar û şanonivîsê skotî James Matthew Barrie de serleheng e û li wir zarokê tenê ye ku dê tu carî salmezin nebe. Ew li girava aşopî *Neverland* dijî li ku ew serkêşê koma lawan bi navê lawên windabûn (bi îngilizî *The Lost Boys*) e. Neyarê Peter Pan Kaptan Hook e.

Peter Pan di pirtûka *The Little White Bird* (Balindeya biçuka sipî) ku esasen ji bo salmezinan hatibû nivîsandin, di cara yekem kifş bû û di sala 1905an di promiyera Londonê çîrok li ser sernavê *Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up* ("Peter Pan an jî lawê wê ne dixwast salmezin be" an jî ne salmezin dibû) li ser sehneye dihat bi biserkeftiyê leystin. Di sala 1906 fesla *The little White Bird* wek pirtûka bi xwe *Peter Pan* li Kensington Gardens dihat weşandin. Ew çap ji aliye Arthur Rackham ve xêzkirî ye. Di sala 1911an J.M. Barrie naveroka şanoname ji bo çîroka *Peter and Wendy* ("Peter û Wendy") li anî, ku îro zêdetirîn li ser sernav Peter Pan tê weşandin.

## Naverok
Di çîroka J.M. Barrie de Peter Pan û periyeke bi navê Tinker Bell li Londonê seyran dikin. Li vir ew herdu tên li mala keç Wendy Darling. Peter Wendy û birayên wê John û Michael bi xwe re dibe li Neverlandê li ku Wendy ji bo Peter û lawên windabûn wek dayike. Ewna hemû gelek serpêhatî bi çavên xwe dibînin. Di dawî de zarokên Darling ji bîra mal û debavê xwe dikin û Peter lema wana gêrî dibe malê.

## Çavkanî

Kategorî:Îngilîzên honakî
Kategorî:Kesayetên honakî
Kategorî:Pan
Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Wêjeya zarok û ciwanan
Katie McGrath

**Katherine "Katie" Elizabeth McGrath** (jdb.  li Ashford, County Wicklow, Îrlenda) aktrîseke îrlendî ye.

## Jînengarî
Katie McGrath ji zanîngeha Trinity College li Dublin perwendîşa dîroknasiyê qedand. Ew dixwest ku bibe rojnamevana modeyê û ji bo kovara xwendekaran Image xebitî  heya ku ew karekî wek arîkarvana camedanî ji bo rêzefîlmê The Tudors wergirt. Dema ku li The Tudors dixebitî, ew hatiye pêşniyaz kirin ku lîstikvanî bike. Ew wêneyan ji nûnerên Îrlendî re şand û di beşa pêncemîn a sezona duyemîn a The Tudorsê de rolek biçûk wergirt. Ew di sala 2008an de di fîlmên Eden û Red Mist-ê de jî derket pêşiya ku ew rola Morgana di rêzefîlmê Merlin de wergirt.

Katie McGrath di heman demê de li Channel 4 di fîlma pênc-beşî The Queen de xuya bû, ku jiyana Elizabeth II di rola Prenses Margaret a ciwan de nîşan dide. Di sala 2011an de, ew di fîlma A Princess for Christmas de tevî Roger Moore lîst. Wekî din, ew rola Thelma Furness di dramaya fîlmî ya brîtanî W.E. de girt û di sala 2012 ew di fîlmê Labyrinth dihat xuyandin. Di sibata sala 2013ê de, ew tevî Jonathan Rhys Meyers di rêzefîlmê wêneguhêz a NBC ya Dracula dilîst û rola Lucy Westenra wergirt. Di sala 2014 de, ew di fîlmê Jurassic World de, parçeya çaremîn a rêzêya Jurassic Park dilîst. Her wiha ew di fîlmên Leading Lady û The Throwaways de jî lîst. Di sala 2015an de, ew sezona pêşîn a rêzefîlma Slasher kişand, ku tê de rola serlîstikvaniya a Sarah Bennett girt. Weşandina destpêkê di adara 2016 de li DYA û di nîsana 2016 de li Kanada pêk hat. Ji sala 2016an ve, ew di rêzefîlma superlehengên Supergirlê ya CW ya amerîkî de ye ku wekî rola aliyê ya Lena Luthor li pêş kamerayê ye. Vê rolê ji sezona sêyemîn, ku di 2017an de dest pê kiriye, karekterek girîng bû ye.Projeyên din tê de muzîkala Buttons, ku di kanûna pêşîn a 2018 de hatiye derxistin, û fîlma King Arthur: Legend of Sword, ku di sala 2017 de hatiye derxistin.

## Fîlmnîgarî

* 2007: *The Tudors (* rêzefîlm, beşa 2x05)
* 2008: Eden
* 2008: *Freakdog*
* 2008–2012: Merlin (rêzefîlm, 57 beş)
* 2009: The Queen (Dramaya belge)
* 2011: W.E.
* 2011: *A Princess for Christmas*
* 2012: *Labyrinth (fîlma wêneguhêzê)*
* 2013: Dates
* 2013–2014: Dracula (rêzefîlm) (10 beş)
* 2014: Leading Lady
* 2015: Jurassic World
* 2015: The Throwaways
* 2016: Slasher (rêzefîlm)
* 2016-2021: Supergirl(rêzefîlm) (27 beş)
* 2016–2017: Frontier (rêzefîlm, 7 beş)
* 2017: King Arthur-Legend of the Sword

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên îrlendî
Kategorî:Mirovên zindî
Game Boy

thumb|Guhartoyên Nintendo Game Boyê
**Game Boy** (bi japonî: ゲームボーイ, *Gēmu Bōi*) konsoleke guhêzbar ya Nintendo bi 8 Bit e û ku ji aliye Gunpei Yokoi ve hatibû pêşvebiri û di sala 1989 fermî dihat pêşkeş kirin.

Game Boy yek ji konsolên lîstika herî firotan a her timî ye, bi zêdetirî 118.69 mîlyon kopî hatine firotin (modela Game Boy Color jî tê de ye) û ji demek dirêj ve konsola alava destan a firotanê ya herî cîhanê ye. Lêbelê, ev rekora firotinê ji hêla Nintendo DS ve bi hêla nêzî 154.01 mîlyon alavên firotin ve hatî veqetandin. Pêşîn, Game Boy tenê bi lîstika Tetris re, ku di dîrokê de bû lîstikek xêvjimêrê ya herî firotanê, bi hev re peyda bû.

## Dîrok

## Çavkanî
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (di 1955an de li Santiago de Compostela, Galîsya (Spanya) hatiye dinê), di navbera 21ê kanuna pêşîn a 2011an û 2ê hezîrana 2018an de serokwezîrê Spanyayê bû û serokê partiya rastgir û spanyolperest a Partido Popular (PP) bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1955
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Spanyayê
Rampo Edogawa

**Edogawa Ranpo** ( bi japonî 江戸川 乱歩) an jî latînîkirin **Edogawa Rampo**, navê wî yê rast **Hirai Tarō** (平井 太郎); z. 21'ê kewçêrê 1894 li Nabari, Honşû, Japon - m. 21'ê tîrmehê 1965) rexnegirê wêje û nivîskarekî japon bû. Ew weke damezrînerê wêjeya polisye ya nûjena japonî tê hesibandin. Gelek çîrokên wê derbarê detektîv bi nav Kogoro Akechi de ye ,ku di romanên paşî de pêşengê koma lawên detektîv bi nav Yaneya Detektîvên Law (少年探偵団 *Shōnen tantei dan*) ye .

## Jiyan
Edogawa kurê malbatek dewlemend bû. Bavê wî pargîdaniyek mezin damezrand da ku di xortaniya xwe de ji wî re ti xemgîniyên darayî tune. Ji 1912 heta 1916 ew li Zanîngeha Waseda zanista aboriya gelê xwend. Piştra wî bi karên cûda re rûtîn kir. Dûv re, ew dikana pirtûkfiroşî ya xwe bi hevalên re vekir, di vê demê de ew jî zewicî. Di ciwantiya xwe de Edogawa gelek roman û çîrok xwend û heyranek mezin ê Edgar Allan Poe bû. Bernavka wî Edogawa Rampo li ser bingeha wergera japonî ya Edgar Allan Poe ye - di heman demê de, lêbelê, nîgarên ku têne bikar anîn dikarin wekî " Geşta Edoyê ( çem) " jî tête fam kirin.Digel Poe her wiha herdu nivîskar Maurice Leblanc û Arthur Conan Doyle ewî re bandorbar bûn.

## Hîçek (trîviya)
Shinichi Kudo di manga/rêzefîlma Detektîv Conan paşnavê bernavkê xwe Conan Edogawa ji aliye Rampo Edogawa û pêşnav ji aliye Arthur Conan Doyle hilda.

Kemera astroid (10321) Rampo wek wê nivîskar hatiye navandin.

Di sala 2005an Rêzefîlmek ( Anîme) ku li ser berhêmên Edogawa binyatkirî ne li ser sernavê Rampo Kitan: Game of Laplace dihat çêkirin.

## Çavkanî
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Edogawa_Rampo

Kategorî:Edgar Allan Poe
Kategorî:Jidayikbûn 1894
Kategorî:Mirin 1965
Kategorî:Nivîskarên japonî
Şêrwanî (eşîr)

**Şêrwanî** (شێروانی) Êla Kurd e li herêmê Avaşînê li sinorê parêzgeha Hewlêr، başûrê Kurdistanê. Di keve devera Barazan, yek ji heft eşîrên Barzane. Di pirtûkê Mark Sykes de têne behsa wan.

Kategorî:Eşîrên Başûrê Kurdistanê