open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otokrasî

**Otokrasî**, awayekî birêvebirinê ye ku tê de yek kes li ser dewletê desthilatdariya wî ya mutleq heye. Ev tê wê wateyê ku serwer xwedan kontrola tam li ser hukûmetê ye û ne di bin ti sînorkirinên qanûnî yên derveyî yan çavdêriya gelemperî de ye. Kesên otokratan xwedî wê hêzê ne ku bêyî ku li erêkirina kesek din bigerin, bi tenê bi serê xwe biryaran didin.

Di demên berê de, têgîna otokrat wekî wesfek bikêrhatî ya serwerek dihate dîtin ku hinek pêwendiya xwe bi têgeha "nebûna nakokiyên berjewendiyan" re û her weha nîşanek mezinahî û hêzê bû. Ev bikaranîna vê têgînê di demên nûjen de jî berdewam kir, ji ber ku împaratorê rûsî di destpêka sedsala 20an de wekî "Otokrasiya hemî Rûsyayê" hatiye binav kirin. Di sedsala 19an de, Ewropaya Rojhilat û Navîn di bin serdestiyên otokratîk de di nav deverên ku gelên cihêreng lê dijîn de bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Dîktatorî
Kategorî:Şiklên birevêbirinê
Teokrasî

**Teokrasî**, têgeheke ku ji bo ravekirina şêwazek hikûmetê ye li gorî dînê tê bikar anîn. Ev awayekî birêvebirina dewletê ye ku tê de organên desthilatdariyên dînê li cihê organên desthilatdariya siyasî rêveberiya dewletê digirin destê xwe.

Têgîna teokrasiyê ji yewnanî ya Koîne θεοκρατία, ku tê wateya "Serweriya Xwedê". Ev têgeh Josephus ku ji bo padîşahiya Îsraêlê û cihûdayê bikar aniye, di vê awayê birêvebirinê de nêrîna ku "Xwedê bi xwe wekî serokê" dewletê ye tê pejirandin nîşan dide. Bikaranîna hevpar, gelemperî ya têgînê, wekî ku li jor li gorî serweriya ji aliyê dêrê yan serokatiyek dînî ya analog ve hatiye destnîşan kirin, dibe ku bi rengekî rasttir wekî rêveberiya dêrî were binav kirin.

Di teokratîkek sade de tê bawer kirin ku serokên sivîl pêwendiyek kesane bi xweda an xwedayên dînî yan jî baweriya wê şaristaniyê re heye. Wek mînak serokatiya Muhammed ya misilmanên pêşîn wekî pêxemberê Xwedê serokatî dikir. Di vî teokrasiyê de rêberên dînî di dewletê de rola pêşeng digirin lê îdia nakin ku ew kesên ku ji Xwedê peyaman werdigirin.

## Çavkanî

Kategorî:Dîn
Kategorî:Lêkolînên dînî
Kategorî:Olîgarşî
Kategorî:Siyaseta rastgir
Kategorî:Şiklên birevêbirinê
Kolbarnews

**Kolbarnews**, **Kolbar News** malpereke nûçeyan a bi zimanên farisî û kurdî ye ku nûçeyên têkildarî kolberan (qaçaxçiyan) û tevgerên civakî yên li Kurdistan û Îranê vedihewîne.

## Raporên salane yên Kolbarnews
Kolbarnews ji bilî şopandina nûçeyên têkildarî tevgerên civakî yên Kurdistan û Îranê bi taybet nûçeyên têkildarî girtin, lêdan, birîndarkirin û kuştina kolberan di beşa bi navê “Raporên Salane” de di çarçoveya şeş mehan û serdemên salekê, li gorî sala rojê û wê bi zimanê farisî li ser malpera xwe were weşandin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  Kolbarnews yê fermî.

Kategorî:Kolberî
Kategorî:Malperên kurdî
Kolberî

**Kolberî**, carina dibêjinê qaçax, hilgirî yan kesibkarî, kar û rewşa hebûnê ya gelek kurdên ku nêzîkî sinorên Tirkiye, Îran û Îraqê dijîn û neçarî qaçaxçîtiyê dibin. Ji wan kesan re dibêjin kolber, qaçaxçî, hilgir an jî kesibkar.

## Kuştina kolberan
Ji ber bêkariyê û debarkirinê mêr, jin û zarok neçar in ku kolberiyê bikin.

Kolber ji bo debara xwe, barên giran ên têkberan didin pişta xwe û ji sinorekê derbazî sinorekî din dikin. Ew kelûpelên wek cixare, tekerên erebeyan, televîzyon, çay û her wekî din hildigirin.

Tê texmînkirin ku 120.000 kes bi vî karî re mijûl bin. Pasdarên îranî û leşkerên tirk kolberan dikujin û gelek caran ji dest datînin ser kelûpelên wan. Li gorî daneyê Rêxistina Mafên Mirovan a Hengawê di sala 2020an de 240 kolber û esnafên xwecih hatin kuştin.

## Mijarên têkildar
* Dema hespên serxweş (fîlm)
* Kolbarnews
* Komkujiya Qilabanê 2011

## Çavkanî
Mehmet Metiner

**Mehmet Metiner** (jdb. 5ê adarê 1960; li Semsûrê) rojnamevan, nivîskar û siyasetmedarekî tirk e. Wî wek îslamîst dest bi karê xwe yê siyasî kir lê di dema karê xwe de tevlî gelek partiyan bû.

## Jînenîgarî

Mehmet Metîner di 5ê Adara sala 1960an de li navçeya Kolikê ya Adiyemanê, weke zarokê hevjîna kurd Bedir û Nazi Metiner hatiye dinê. Fakulteya Edebiyatê ya Zanîngeha Stembolê qedandiye. Sernivîserê kovarên "Girişim", "Yeni Zemin" û "Sahne" bû, ku ev yek di nav îslamîstan de populerbûna wî zêde kir.

Di sala 1995’an de bi tevlîbûna Partiya Refahê ya Necmedîn Erbakan dest bi kariyera xwe kir heta sala 1998’an hate qedexekirin. Piştî vê yekê ew tevlî Partiya Xwezayê bû. Ew ê di sala 2000 de, salek beriya ku ew jî ji aliyê hikûmeta Tirkiyê ve were qedexekirin, ji Partiya Fezîlet derkeve. Di sala 2000 de, ew tevlî Partiya Demokrasiya Gel bû ku piranîya wê kurd in, lê wê di nava salekê de ji wê derkeve. Ji sala 2001 heta 2011 bê partî ma. Di sala 2011an de wek parlementerê Partiya Dad û Geşedanê derbasî meclîsê bû. Di sala 2011, Hezîran 2015 û Mijdara 2015an de beşdarî hilbijartinên giştî yên Tirkiyê bû. Di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2018an de ji AKPê namzedê parlamenteriyê bû, lê nehat namzedkirin. Berê di karê xwe de şêwirmendiya Recep Tayyip Erdoğan û Serokê Giştî yê Partiya Fezîlet Recai Kutan bû, dema ku Serokê Parêzgehê yê Partiya Refahê û şaredarê şaredariya bajarê mezin bû. Di hilbijartinên sala 2015an de weke parlamenterê AKP'ê yê Stembolê hat hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1960
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kategorî:1960
Karwan Osman

**Karwan Osman** (jdb. 1968) stranbêj û muzîkjenekî kurd e ku li taxa Malkendî ya Silêmaniyê ji dayik bûye. Di sala 1988an de lîseya çandiniyê li Bakrajo qedand. Di sala 1988an de li Iraqê di ûdê de pileya yekem bi dest xist. Strana wî ya yekem “Ahek” bû ku ji aliyê Mamle ve hatiye nivîsandin û Sîrwan Hema Reşîd nivîsandiye. 

Karwan Osman di 12ê kanûna pêşîn a 1989an de hat girtin û di 31ê kanûna pêşîn a 1991ê de li girtîgeha Ebû Xirêb a Bexdayê hat îdamkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Silêmaniyê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Merve Dizdar

**Merve Dizdar** (jdb. 25ê hezîrana 1986an li Îzmîrê, Tirkiye), lîstikvaneke tirk e ku xelatên wekî xelata lîstikvana herî baş a Festîvala Fîlman a Cannesê û xelata lîstikvana herî baş a Pirteqala Zêrîn wergirtiye.

## Jînenîgarî
Merve Dizdar di 25ê hezîrana sala 1986an de li bajarê Îzmîrê hatiye dinê. Xwendina xwe ya li Zanîngeha Onsekiz Mart a Çanakkaleyê li Fakûlteya Hunerên Bedew, beşa Lîstikvaniyê xwendiye. Li Zanîngeha Kadir Hasê di bernameya lîstikvaniya pêşketî de mastera xwe qedandiye. Kariyera xwe ya lîstikvaniyê bi Semaver Kumpanya re dest bi karê şanoyê kir û karê şanogeriyê li Craft Theater berdewam kiriye.

Di yekemîn fîlma xwe ya dirêj ê bi navê *Bir Ses Geceye*' lîstikvan bi Cem Davran re lîst. Di rêzefîlmên wekê *Kavak Yelleri*, *Geniş Aile*, *Bir Yastıkta*, *Doksanlar ve Çılgın Dersane Üniversitede*, *Masumlar Apartmanı* de lîstikvaniyê kiriye. Di kanala Zarokan a TRTê de bernameyên zarokan ên bi navê *Arkadaşın Bıdı* û *23 Nisan Şenliğe Doğru* ya zarokan pêşkêş kir.

Dizdarê di sala 2018an de Gürhan Altundaşar mehr kir; di sala 2021an de jî hevûdu berdan.

## Fîlmografî

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1986
Kategorî:Mirovên zindî
Meral Akşener

**Meral Akşener** (née **Gürer**,  ; 18 Tîrmeh 1956) siyasetmedar, mamoste, dîroknas û akademîsyenek tirk e ku damezrîner û serokê niha yê Partiya Baş (İYİ Partî) ye.

Akşener yekem car di hilbijartinên giştî yên 1995 û 1999an de wek parlementerê Partiya Rêya Rast (DYP) ket parlamenê û di hikûmeta koalîsyonê ya ku Necmettîn Erbakan di navbera salên 1996-1997an de ava kiribû de wezîra navxweyî kir. Ji hevjînê xwe yê koalîsyonê bêbawer bû, wê di peymana leşkerî ya 1997 de rolek sereke di hilweşandina hukûmeta xwe de lîst.

Akşener di hilbijartinên giştî yên 2007, 2011 û Hezîrana 2015an de wek parlementera Partiya Tevgera Neteweperest (MHP) ketibû meclîsê û di navbera 2007-2015an de cîgirê serokê Meclisa Mezin bû. Piştî aloziyên di navbera wê û serokê MHPê Devlet Bahçelî, ji bo hilbijartinên giştî yên Mijdara 2015an wek parlamenter nehat destnîşankirin. Di sala 2016an de li dijî Bahçeli di nava partiyê de pêşengiya komeke mixalefetê kir. Di 25ê cotmeha 2017an de ji MHPê cuda bû û Partiya Baş a ku serokatiya wê dike ava kir. Ew ji bo hilbijartinên 2018an berbijara serokatiyê ya partiyê bû. Akşener di siyaseta Tirkiyê de mixalefeteke sereke ye û ji aliyê çavdêrên navneteweyî ve wek "xanima hesinî" hatiye binavkirin.

## Jîyan

Meral Akşener di 18ê Tîrmeha 1956an de li taxa Gündoğu ya Îzmîtê ya Kocaeliyê ji dayik bû. Bavê wê Tahir Ömer û diya wê Sıddıka tirkên Balkan ên ji Makedonya û Trakyayê ne û di nav sed hezaran de bûn ku di sala 1923 de ji Yewnanistanê derketin û li Tirkiyeyê bi cih bûn. Bav û kalan wê ji gundê Büyükkadı ne, ku yek ji çend gundên tirkmenên Elewî yên Diyarbekirê ye û koçî Balkanan kiribûn.

Li Zanîngeha Stembolê belgeya dîrokatî xwend û li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Mermereyê xwendina xwe ya lîsansê qedand û doktoraya xwe di dîrokatî wergirt. Paşê beriya ku bikeve siyasetê li Zanîngeha Yıldız Teknîkê, Zanîngeha Kocaeliyê û Zanîngeha Mermereyê wek mamoste xebitî.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parlamenterên Stembolê
Hejmarên aqlî

Hejmareke aqlî an reqemeke aqlî ji wan hejmaran e ku wek parkirina dû hejmarên temam a û b (li vir divê b ne sifir be), mîna \frac{a}{b}, tên nivîsîn.

Mîna: 0, -1, \frac{1}{2}, \frac{2}{4}, \frac{3}{7}, \frac{10089}{10^7}, -\frac{57}{1446}.

Nîşanê koma hejmarên aqlî \mathbb{Q} ye.

## Çavkanî

Kategorî:Matematîk
Tirkmenên iraqê

**Tirkmenên iraqê** an jî **tirkên iraqê**, gelekî tirkî ye ku li Iraq dijîn. Tirkmen piştî ereb û kurd, bi piranî li bakur û navenda Iraqê, sêyemîn kêmîneya herî mezin a Iraqê ne.

Tirkmenên Iraqê bi zimanê Tirkmeniya Iraqî diaxivin, ku hema bêje bi Tirkiya Azerbaycanê re ye. Tirkmenên Iraqê ne wek tirkmen Tirkmenistan in.

Piraniya tirkmenên Iraqê misilman in û li ser du koman hatine dabeşkirin: Sunî û Şîe. Kêm Tirkmenên Iraqê xiristiyan in. 30,000 Tirkmenên Iraqî xiristiyaniyê qebûl dikin. Di sala 2021an de Hevkariya Încîlê ya Tirkmenî wergerandina Încîlê bo zimanê Tirkmenî yê Iraqê qedand û 2000 nusxeyên pirtûkê derxist.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Iraqê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Partiya Guherînê ya Tirkiyeyê

**Partiya Guherînê ya Tirkiyeyê **, **Partiya Pevguhertina Tirkiyeyê** (bi tirkî: *Türkiye Değişim Partisi*, *TDP*) partiyeke siyasî ye ku di 17ê kanûna 2020an de di bin serokatiya Mustafa Sarigül de hate damezrandin û li Tirkiyê kar dike. Li gorî rêziknameya partiyê, kurteya wê ya fermî "TDP" ye. Sembola wê ji du dilên ku Trakya û Anatolyayê sembolîze dikin û stêrkek ku du parzemînan girêdide pêk tê. Serokê wê Mustafa Sarıgül e.

Partiya ku di 8ê hezîrana 2023an de bi daxuyaniya serokê xwe Mustafa Sarıgül tevlî CHPê bû. 

## Çavkanî

Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2020an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat
Şerê Hemayê 1175

**Şerê Hemayê** an jî **Şerê Qijikên Hemayê** şerekî bû ku eyûbî li dijî zengiyan bi ser ketine. Şer dibe sedem ku Selahedînê Eyûbî Şam, Be'lebek (Baalbek) û Himsê (Homs) dixe bin kontrola xwe. Beriya ku ji aliyê artêşa Selahedîn ve bê tunekirin, Fermandarekî bi navê Gökböri (Gokbirî) fermandariya aliyê rastê yê artêşa zengiyan dikir ku aliyê çepê yê artêşa eyûbî şikandibû. Tevî ku dora 20.000 mêr li her du aliyan beşdar bûn, Selahedîn serkeftinek hema hema bêxwîn bi dest xist. Di 13ê nîsana 1175an de şer kirin.

Di 6ê gulana sala 1175an de, dijberên Selahedîn li ser peymanek ku desthilatdariya wî li ser Sûriyê ji bilî Helebê nas dike, qebûl kirin. Selahedîn daxwaz kir ku xelîfeyê ebasî serweriya wî ya li ser temamiya împeratoriya Nûredîn Zengî qebûl bike, lê ew bi tenê wekî waliyê serdestiya wî hate naskirin. Gökböri paşê alî xwe guhert û di sala 1182 de bû leşkerê eyûbî.

## Çavkanî

Kategorî:Sedsala 12an li Asyayê
Hemayê 1175
Qayix (eşîr)

**Qayix**, anku **qayiẍ** (bi tirkî; *Kayı*), eşîreke oxûziyan bû.

Mehmûd Kaşxerî di bin navê *Qayiẍ* de wek yek ji 24 eşîrên oxiziyan bi nav kir. Navê eşîra wan di tirkiya kevin de tê maneya *hêz*.

Qayix di sedsala 11an de bi selcûqiyan re ji Asyaya Navîn hatine Anatolyayê. Hin komên ji êla qayixan di sedsala 14an de li Balkanê bi cih bûne. Parêzgeha îroyîn ya Bilecik bajarê herî girîng di eşîra qayixan de ye, ji ber ku ji Împeratoriya Osmanî li ew derê hatiye damezrandin û endamên malbat jî tirkmenên qayix bûne.

## Mijarên têkildar

* Xanedaniya osmanî

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên oxiziyan
Kategorî:Împeratoriya osmanî
Kategorî:Tirkmen
Kategorî:Xanedaniya osmanî
Natalie Portman

**Natalie Portman** (bi navê xwe yê fermî **Natalie Hershlag**, 9ê hezîranê 1981an li Orselîm, Îsraêl) lîstikvanek amerîkî ye. Ji salên xwe yên ciwantiyê ve ew xwediyê serkeftineke mezin di pîşesaziya fîlm de ye. Wê di cûrbecûr fîlmên blokbuster û fîlmên serbixwe de lîstiye û gelek xelat wergirtiye, di nav de xelatek Oscar û du Xelatên Globeya Zêrîn.

Portman di diwanzdeh saliya xwe de dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir, dema ku wê di fîlma Léon: The Professional (1994) wekî parêzvana ciwan ê mirdarê kîrakirî lîst. Dema ku di lîseyê de bû, wê di sala 1998an de di fîlma *The Diary of a Young Girl* de dest bi kariyera xwe ya şanoyê kir û bi rola xwe ya Padmé Amidala ya di fîlma Star Wars: Episode I - The Phantom Menace (1999) de lîst. Bi vê rolê Portman nasnameyek navneteweyî wergirt. Ji sala 1999an heta 2003an, Portman beşdarî Zanîngeha Harvardê bû, û bi lîsansê di warê psîkolojiyê de mezûn bû. Wê hejmara rolên xwe yên lîstikvaniyê kêm kir, lê lîstika xwe di sêrîlojiya pêşîn a Star Wars de (yên salên 2002 û 2005an) û di vejîna The Public Theater a sala 2001an de ya lîstika Anton Chekhov a bi navê The Seagull berdewam kir.

Di sala 2004an de, Portman ji bo Xelata Oscarê ji bo Lîstikvana Herî Baş a Piştgiriyê hate berbijêrkirin û Xelata Globeya Zêrîn wergirt ji bo lîstina stripperek nepenî di dramaya romantîk Closer de. Kariyera Portman bi rolên xwe yên stêrk pêşve çû, wekî bi rola *Evey Hammond* di V for Vendetta (2005), bi rola *Anne Boleyn* di The Other Boleyn Girl (2008) de, û bi rola balerinaya bi pirsgirêk di fîlma tirsnak a psîkolojîk de Black Swan (2010), ku ji bo wê Xelata Oscarê ya Lîstikvana Herî Baş wergirt. Wê di komediya romantîk No Strings Attached (2011) de cih girt û rola *Jacqueline Kennedy* di fîlma jînenîgariyê ya Jackie (2016) de lîst, ku bi vê rolê sêyem berendamtiya xelata Oscarê wergirt. Portman di heman demê de wekî rola *Jane Foster* di fîlmên superqehremanî yên Marvel Cinematic Universe de cih girt: wek di fîlmên Thor (2011),  (2013), û  (2022) de cih girt. Bi vê yekê ew bû yek ji lîstikvana herî payedar a cîhanê.

Serpêhatiyên derhêneriyê yên Portman kurtefîlma Eve (2008) û dramaya biyografîk A Tale of Love and Darkness (2015) dihewîne. Ew girîngî dide ser siyaseta DYA û Îsraêlê û parêzvanek mafên heywanan e. Ew bi danser û koreograf Benjamin Millepied re zewicî ye, ku du zarokên wê pê re hene.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên îsraêlî
Kategorî:Aktrîsên ji Los Angelesê
Kategorî:Fîlmçêkerên amerîkî
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Jinên îsraêlî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Hêmayên neteweyî yên Ûkraynayê

Eve lîsteya hin sembol û hêmayên neteweyî yên welatê Ûkrayna ye.

## Hêma (sembol)

## Çavkanî


Kategorî:Ûkrayna
V for Vendetta (fîlm)

**V for Vendetta** fîlmek aksyonê ya siyasî-dîstopîk a sala 2005an e ku ji hêla James McTeigue ve ji senaryoya derhênerên Wachowski ve hatî çêkirin.(a) Ew li ser bingeha xêzeçîrokên 1988 DC Vertigo Comics hatine amadekirin, yên ku bi heman sernavê ji hêla Alan Moore, David Lloyd û Tony Weare ve hatine çêkirin. Fîlm di paşerojeke ku rejîmeke totalîter a faşîst Brîtanyayê xistiye bin destê xwe de dilîze û giranî dide li ser V (Hugo Weaving), anarşîst û şervanekî azadiyê yê bi maske, yê ku hewl dide bi kiryarên terorîstî yên berfireh şoreşekê bide destpêkirin. V alîkarî ji jinek ciwan a bi navê Evey Hammond (Natalie Portman) distîne. Li hemberî wan detektîf Stephen Rea lêgerînek bêhêvî dike ji bo rawestandina V.

Kategorî:Fîlmên 2005an
Kategorî:Fîlmên 2006an
Özlem Gürses

**Özlem Gürses** (jdb. 18ê tebaxa 1970, li Enqere), rojnamevan, pêşkêşvana nûçeyan, pispora têkiliya gel û ragihandinê ye ku bi eslê xwe tirk e.

## Jînenîgarî
Özlem Gürses wekê keça dayikek gurcî û bavekî ji Qîrşehirê li Enqereyê hatiye dinê. Xwendina xwe ya seretayî û amadeyî li Koleja Ted ya Enqereyê qedandiye û piştre mafê beşdarî ya Fakûlteya mîmarî ya Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn (ODTÜ) Beşa Plansaziya Bajar û Herêmê wergirtiye. Di heman beşê de wek xwendekarek payebilind û serekî yê polê derbasê Beşa Mîmarî ya ODTÜyê bûye. Qezayek trafîkê ya dema ku mastera wê ya bernama Dîroka Mîmariyê de dikir, dibe sedem ku ew koçê bajarê Stembolê dibe û dest bi karê rojnamevaniyê dike.

## Kariyera wê
Özlem Gürses li navenda nûçeyan a ATVyê de wekê nûçegihan dest bi kariyera xwe yê dike kariyera xwe dike û bi bernameyên bi navê *Gece Hattı* û *Kırmızı Koltuk* a qenala Star TVyê berdewam kiriye. Di vê pêvajoyê de bi gelek siyasetmedar, wezîr, serokwezîr û serokkomaran re hevpeyvînên taybet çêkir û di salên xwe yên rojnemavaniyê de gelek nûçeyên taybet çêkir. Di navbera salên 1998 û 1999an de her şev û rojên dawî ya hefteyê jî piştî saet 12.00an de li kanala Star TVyê bernameya bi navê *Gece Hattı* pêşkêş dike.

Piştre di kanalên wekê Habertürk TV, TV 8, Skytürk, Kanal 1 û NTVyê de bernameyan pêşkêş kiriye.
## Çavkanî

Kategorî:Rojnamevanên tirk
Serhildana Rihayê (1920)

**Serhildana Rihayê** (bi tirkî; *Urfa isyani*) an jî **Serhildana Millî** (bi tirkî; *Milli Aşireti Ayaklanması*), serhildanekî kurd bû ku di sala 1920an de li herêma Rihaya îro pêk hatiye.

Serokên serhildanê endamên eşîra Mîlan bûn ku eşîreke mezin a kurdên xwemaliyên wê herêmê ji Wêranşarê heta Makûyê ye. Armanca serhildanê avakirina dewleteke neteweyî ya kurdî bû, lê di heman salê de ji ber sedemên wek kêmbûna hêza mirovî, çekdar û nakokiyên di nav civaka kurdî de serhildan têk çûye. Di Peymana Sevrê de Riha di dawiyê de bû beşek ji Komara Tirkiye ya ku nû di vê demê de hatiye damezrandin.

## Çavkanî

Kategorî:Serhildanên kurdan
Zanîngeha Waikatoyê

**Zanîngeha Waikatoyê** (bi inglîzî: **University of Waikato** an jî bi navê xweya tevahî **The University of Waikato** (maorî: Te Whare Wānanga o Waikato) zanîngehek li Zelendaya Nû ye.

## Çavkanî


Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû
Sibe na dusibe (fîlm)

**Sibe na dusibe** fîlmek felaketê ya honaka zanistî ya amerîkî ya sala 2004an e ku ji hêla Roland Emmerich ve hatî derhênerkirin, çêkirin û nivîsandin. Ew li ser bingeha pirtûka 1999an a Coming Global Superstorm ji hêla Art Bell û Whitley Strieber ve hat çêkirin. Di fîlmê de Dennis Quaid, Jake Gyllenhaal, Sela Ward, Emmy Rossum û Ian Holm dilîzin. Fîlm bandorên guherîna avhewayê yên felaket ên ku bi têkçûna gera Okyanûsa Atlantîk a Bakur re çêdibe vedibêje. Rêzek bûyerên hewayê yên tund di guherîna avhewayê de dest pê dike û dibe sedema serdemek nû ya qeşayê.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên 2004an
Şînîst

**Şînîst** (, , ) gundek e ku bi navçeya Motkî ya Bedlîsê ve girêdayî ye.

## Dîrok
Şinnîst, gundekî navçeya Motkî ya Bidlîsê ye ku li Bakurê Kurdistanê ye. Li gund kurd û erebên ku ji parêzgeha Besra ya Iraqê koçê gund bûne[*Kengî?*] dijîn. Berî koçkirina ermeniyan li gund ermenî û kurdî dijiyan.

## Erdnîgarî
Gund 50 km ji navenda bajarê Bidlîsê û 30 km ji navenda navçeya Motkiyê dûr e. Gund li bakurê rojavayê Motkiyê ye û bi rêya gundekî 4,9 km ya gundê Çitliyolê digihêje rêya navçeya Heskîfê ya bi jimareya 13-77an.

## Gelhe

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Motkiyê
Kategorî:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
The Lion King (fîlm)

**Keyê şêran** (bi navê xwe yê orjînal: **The Lion King**) 32mîn fîlma anîmasyonîê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1994an de derket. Çîroka fîlmê li dora şêrê ciwan Simba dizivire, yê ku li cihê xwe yê di nav xeleka jiyanê (circle of life) de digere.

Di sala 2011an de, versyiona fîlmê ya 3D hat weşandin. Di sala 1998an de fîlmên *The Lion King 2 - Simba's Pride* û di sala 2004an de fîlma *The Lion King 3 - Hakuna Matata* derketin. Di sala 1997an de fîlm ji bo şanoya muzîkal hate adaptekirin. Disney di heman demê de nûvekirinek anîmasyona komputerî jî çêkir, ku ji hêla Jon Favreau ve di sala 2019an de ji bo 25emîn salvegera orjînal hat derhêner kirin.
## Çavkanî

Kategorî:Fîlm
Kategorî:Fîlmên 1994an
Siltanatiya Rûmê

**Siltanatiya Rûmê** dewletekî misilmanên sunî bû ku piştî Şerê Milazgirê ji aliyê tirkên selcûqî li ser erd û gelên Bîzansî (Rûm) yên Anatolyayê hatiye avakirin. Navê *[[Rûm (kes)|Rûm]]* ji bo Împeratoriya Romaya Rojhilat a serdema navîn û gelên wê, wek ku di tirkiya îro de maye hevwate bû.

Siltanatiya Rûmê di sala 1077an de ji Împeratoriya Selçûqiyan a Mezin ku di bin serokatiya Silêman îbn Qutalmiş de bû veqetiya, tenê şeş sal piştî ku parêzgehên Bîzansî yên Anatolyaya navîn di şerê milazgirê (1071) de hatin zeft kirin. Paytexta wê pêşî bajarê Îznîk û piştre jî bajarê Qonyeyê bû. Di dawiya sedsala 12an û di destpêka sedsala 13an de gihîştiye bilindahiya hêza xwe yê dema ser ket ku benderên sereke yên Bîzansê li peravên Deryaya Navîn û Deryaya Reş bigire. Li rojhilat jî siltaniye gihiştiyê heya gola Wanê. Ji Îranê û Asyaya Navîn bazirganiya bi rêya Anatolyayê bi sîstema karwanserayan dihat pêşxistin.

Hilweşîna dewleta Selçûqiyana Anatolyayê gelek mîrgehên anatolyayê yên biçûk (mîrektiyên tirkan) li pey xwe hiştin ku di nav wan de xanedana Osmaniyan jî hebû ku di dawiyê de erdên mayî hate bidestxistin û dibe sedema avakirin Împeratoriya Osmaniyan.

## Hikûmdarên siltanatiyê

## Mijarên têkildar

* Împeratoriya Selcûqiyan
* Rûm

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1077an li Asyayê
Kategorî:Dewletên tirk a dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1077an de hatine avakirin
Kategorî:Dîrokatiya Anatolyayê
Kategorî:Selcûqî

Kategorî:Tirkmen
Judy Garland

**Judy Garland** (jdb. 10ê hezîrana 1922an li Grand Rapids, Minnesota - m. 22ê hezîrana 1969an de li Chelsea, London) lîstikvan û stranbêjek fîlmê ya amerîkî bû.

Ew di 17 saliya xwe de bi rola xwe ya sereke di filmê klasîk The Wizard of Oz (1939) de navdar bû, ku tê de wê versyona orîjînal a strana Over the Rainbow got. Dûv re wê di çend fîlmên MGM de lîst, pir caran bi Mickey Rooney û Gene Kelly re hevlîstikvanî kir, û çend caran ji hêla mêrê xwe Vincente Minnelli ve hat derhêner kirin. Fîlmên din ên nas yên bi wê re Meet Me in St. Louis, A Star is Born û Judgement at Nuremberg in. Wek stranbêj, wê gelek salonên konserê tijî kir û di salên 1950î û 1960î de albûm derxistin.

Di dirêjahiya kariyera xwe de, ew bi xelatên girîng ên wekî Grammy, Xelata Kûreya Zêrîn, Xelata Tony û Xelata Oscar a rûmetê hate nas kirin. Berevajî kariyera wê ya serkeftî, jiyana wê ya taybet bi pirsgirêkan tije bû. Ew di 47 saliya xwe de ji ber vexwarina zêde ya heba xewê mir.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên ji Los Angelesê
Kategorî:Danserên amerîkî yên jin
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Stranbêjên amerîkî
Tixûjiqo Qizbeç

**Tiẍûjiqo Qizbeç Şeretliqo** (bi çerkezî: ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч, *Ṩərəl'ıqo Tığujzıqo Qızbəç* [ʃaraɬʼəqʷa təʁʷəʐəqʷa qəzbatʃ]; bi navên Kazbek, Ẍezil Bek an Gûzbek jî tê nivîsandin) leşker û fermandarekî çerkez e ku Qizbeç di şerê Rûs û Çerkezan de yek ji rêberên çerkez ên herî bibandor bû.

Di temeneke biçûk de dibe şahidê kuştina malbata xwe ku ji aliyê artêşa Rûsyayê ve têne kuştin. Tiẍûjiqo sonda tolhildanê dixwe û bi lez beşdarî nav refên artêşa çerkezan dibe. Di nav artêşê de digihîje pileya Dzepaşê ku di nav artêşê de wek general tê zanîn. Di qonaxên dawî yên jiyana xwe de şahidiya mirina zarokên xwe di şer de dike. Qizbec fermandarekî siwaran bû û bi serkeftina xwe ya li pişt xetên dijmin navdar bû. Wî gelek pêşniyar ji Împeratoriya Rûsyayê standin ku alî biguhere lê wî van pêşniyaran qebul nekir. James Bell ku Qizbeç bi xwe nas dikir, tomar kir ku jê re dibêjin "Şêrê Çerkes". Qizbeç li hemberî Rûsan serketinên wisa bi dest xistibû ku di rojnameyên îngîlîzî de jî bûbû manşet.

Qizbeç di 29ê sibata sala 1840an de ji ber birînên ku di şer de girtibû jiyana xwe ji dest da. Beriya ku bimire *[[kalima-i şehada]]* anî. Di wê demê de şeş birînên wî yên giran hebûn.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1777
Kategorî:Mirin 1840
The Little Mermaid (fîlm)

***Keça deryayê*** fîlmek anîmasyonê ya Walt Disney Studios e ku di sala 1989an de derket. Fîlma ku li ser motîvên çîroka Periya deryayî ya biçûk ya Hans Christian Andersen hatiye avakirin, fîlma anîmasyon a dawî ya Disney e ku bi elektrofotografiyê hatiye çêkirin.

Bi vê fîlmê re, şirketa Walt Disney vegeriya formata fîlma muzîkal ya ku di sala 1937an de bi Snow White and the Seven Dwarfs hatî destnîşan kirin. Fîlm di 13ê çiriya paşîna 1989an de li New Yorkê hat pêşandan û çar roj şûnda ew li sînemayên seranserê DYAyê, Kanada û Meksîkayê hat belawkirin.

Di 2ê çiriya paşîna 2006an de, *Keça deryayê* wekî çapek taybetî li ser DVDyê derket. Di sala 2000an de, Disney beşek duyemîn bi navê *Keça deryayê 2* hilberand, ku tenê ji bo firotanê vîdyoyê anîmasyon bû. Di 11ê îlona 2008an de, beşa sêyemîn, *Keça deryayê - Destpêka Ariel*, li DYAyê hate berdan.

Di sala 2023an de, nûvekirinek fîlma rastî ya bi heman navî hate weşandin. Rola Ariel ji hêla stranbêj û lîstikvan Halle Bailey ve tê lîstin.
## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên 1989an
Özdemir Erdoğan

**Özdemir Erdoğan** (jdb. 17ê pûşperê 1940) stranbêj û bestekarekî tirk e. Di sala 1998an de wek hunermendê dewleta tirkî hat hilbijartin.

## Jiyana taybet
Bi dayika xwe wek bi eslê xwe ermenî û bavekî çerkez û tirk, Özdemir di 17ê pûşperê sala 1940an de li Stembolê ji dayîk bûye. Diya wî piyanîsta klasîk bû, mamê wî jî piano û kemançêker bû. Perwerdeya ewil ji temenekî biçûk ji van kanalan hat girtin. Şert û mercên bêhempa yên navbera salên 1940 û 1950an de yek ji faktorên girîng e ku rê nade Özdemir Erdogan perwerdeya hunerî ya fermî werbigire. Mijareke din jî ew bû ku bavê wî bi şert û mercên wan tarîxan perwerdehiya bingehîn a mutleq destnîşan kiriye. Di vê pêvajoya perwerdeyê ya ku heta 15-16 saliya xwe dom kir, dersên hunerî yên Özdemir Erdogan ku mamosteyên wî yên li dibistanan piştgirî danê, zêdetir hatin dîtin.

Ozdemîr Erdogan di sala 1960î de Lîseya Bazirganî ya Kadikoyê xwendî û li parêzgeha Adiyemanê, gundê Bêsnî ya Araplar wek mamosteyê rezervê eskeriya xwe temam kir.

## Çavkanî

Kategorî:Çerkezên Tirkiyeyê
Kategorî:Ermeniyên Tirkiyeyê
Kategorî:Jidayikbûn 17ê hezîranê
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîka gel a tirkî
Kategorî:Muzîka klasîk a osmanî
Kategorî:Stranbêj
Kategorî:Stranbêjên Tirkiyê
Cez

**Cez** (bi inglîzî: *Jazz*) celebekî muzîkê ye ku ji civakên afroamerîkî yên New Orleans, Louisiana, di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, bi kokên xwe di *[[blues]]* û *[[ragtime]]* de derketiye. Ji sala 1920an vir ve, ew di muzîka kevneşopî û populer de wekî formek sereke ya vegotina muzîkê tê nas kirin. Cez di ahenga ewropî û rîtuelên rîtmîkî yên afrîkî de koka xwe heye.

## Çavkanî


Kategorî:Muzîk
Muzîka Gospel

Muzîka **Gospel** (ji inglîzî *good spell*) şêwazek muzîkê ya Xiristiyanî a afro-amerîkî ye ku di destpêka sedsala 20-an de pêşketiye.Di wateyek firehtir de, ev têgeh ji bo muzîka îngilîzî ya xiristiyan a li Ewropayê heya muzîka pop a xiristiyan bi gelemperî jî tê bikar anîn.

Di têgihîştina orîjînal a zimanê Îngilîzî de, "Gospel Music" di wateya herî berfireh de pêşkeftina muzîka xiristiyanî li parzemîna Amerîkaya Bakur ji strana mizgîniyê ya sedsala 19an vedibêje.

## Xelata Gospel
Ji sala 2004 heya 2006an de, xebata televîzyonê ya dêrên Protestan, Katolîk û rêxistina alîkariyê ya xiristiyan World Vision Germany di pêşbirka Mizgîniyê ya herî mezin a Almanya de xelata Mizgîniyê pêşkêş kir.

## Çavkanî

Kategorî:Muzîk
Rocka Anatolyayê

**Rocka Anatolyayê** (bi tirkî *Anadolu rock*), şêweyekî muzîka tirkî ye ku têkeliyekî rockê bi muzîka Anatolyayê re ye. Ew di nîvê salên 1960an de, piştî ku komên rock li Tirkiyê populer bûbûn derketiye holê.

## Hin muzîkvanên beşdarî cureyê Rocka Anatolyayê
Endamên herî naskirî yên vê cureyê muzîkjenên tirk wekî Bariş Manço, Cem Karaca, Erkin Koray, Selda Bağcan, Fikret Kızılok li gel komên Moğollar, Kurtalan Ekspres û 3 Hürel hene.

## Çavkanî

Kategorî:Muzîka tirkî
Kategorî:Rock
Kurdên Stembolê

**Kurdên Stembolê** diyasporayeke kurdan e ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmînkirin. Ji ber ku bajarê Stembol bi gelemperî tê qebûlkirin ku li her bajarekî cîhanê nifûsa herî mezin a Kurdan lê heye, gelek caran wekî *bajarê Kurdan a herî mezin* tê binavkirin. Herikîna kurdan ber bi Stembolê ve jî bi sedema bi darê zorê valakirina gundên kurdan di dema şerê Partiya Karkerên Kurdistanê û arteşên tirkan de bû.

## Gelhenasî

### '''Nîfusa tevahî'''
Nifûsa kurdan di destpêka sedsala 20an de bi qasî 10 hezar kes hat texmînkirin, ku ji ayanî û malbatên wan, lê ji hin karkeran jî pêk dihatin.

Di sala 1995 de, Çavdêriya Mafên Mirovan a kurd texmîn kir ku derdora 2 milyon kurd li Stembolê dijî. Di sala 1996 de, Servet Mutlu texmîn kir ku Kurd ji sedî 8,16 (594,000) yên Stembolê ne, li şûna ku ji pisporan din caran tê gotin 1,5 mîlyon. Di sala 1998an de Wezareta Derve ya Almanyayê ragihand ku li Stembolê 3 milyon kurd hene.

### '''Taxên bi civakên Kurdan re'''

* Karayolları, Gaziosmanpaşa : Kurd (piranî)
* Gazî, Gaziosmanpaşa: tevlihev
* Esenyurt: tevilhev
* Tarlabaşı: tevilhev
* Fatih: tevilhev

## Dîrok
Yekemîn komeleyên çandî û siyasî yên kurdan li Stembolê de hatin damezrandin. Di serdema hukûmdarê Ebdulhemîd II (rêveberî; 1876–1909) de kurdên Stembolê li ser rewşa kurdan dest bi berhemanîna edebiyatê kirin. Di sala 1918an de rewşenbîrên kurd li Stembolê partiya Komeleya Rabûna Kurdan ava kirin.
rast|thumb|Kovareke kurdî di sala 1913an de wekî li Stembolê derketiye
Di salên 1990an de kurdên ku ji aliyê artêşa Tirk ve ji gundên wan hatin derxistin, li Esenyurt a Stembolê bi cih bûn. Di Adara 1995an de li Stembolê serhildanên kurdan dest pê bûn.
çep|thumb|Di sala 2006an de, pîrozbahiyên Newrozê li Stembolê.

## Rêxistinên kurd li Stembolê

* Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê

## Mijarên têkildar
* Kurdên Anatolyayê
* Bakurê Kurdistanê
* Kurdên Yewnanistanê
* Malbata Bedirxaniyan

## Çavkanî

Kategorî:Diyasporaya kurdan
Kategorî:Kurd

Kategorî:Stembol
Carmel Moore

**Carmel Moore** (bi navê rastî: **Nasrin Danielle Alavi** jdb. 19ê hezîrana 1985 li Eastbourne, Înglistan, Keyaniya Yekbûyî) modeleke karbesî, modela tazî, strîper û pornostêrkeke brîtanî ku bi eslê xwe îranî ye ku bi bernavkê Nasrin Carmel Moore jî bi kar aniye.

## Jiyana wê
Carnel Moore , bi navê rastî Nasrin Danielle Alavi ,di 19ê hezîrana 1985an li bajarê Eastbourne li perava başûrê Înglistanê li kontiya Rojhilatê Sussex dayik bû û mezin bû. Di hejdeh saliya xwe de dest bi kariyera wek fotomodelekê kir û dema ku bi serkeftî bû dest pê kir ji bo kovarên tazî û di sala 2005an de dema ku ew bîst salî bû yekem car di fîlmekî pornografîk de dest pê kir.Demek şûnda, şansê wê hebû ku beşdarî pêşandanek reality a li ser keçên brîtanî yên ku hewl didin têkeve nav pîşesaziya pornoya amerîkî. Berî wê, ew çû Dewletên Yekbûyî û li wir li Los Angeles, li eyaleta Kalîforniyayê bi cih bû. Bername binketin bû, lê Moore re li Amerîkayê riyeke nû vekir. Li gorî Internet Adult Film Database (IAFD), wê di dema kariyera xwe ya pornoyê ya şeş-salî de bi tevahî di 105 fîlman de xuya bû, di nav de ji bo etîketên pêşeng ên wekî Digital Playground, Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Elegant Angel, Pure Play Media û Third Degree Films.

## Xelat û berendamî

## Fîmnîgarî (bijartî)
* 2006: Cum Swapping Sluts 11
* 2006: We Take It Black
* 2007: Jack's Big Tit Show 6
* 2007: Oops I Swallowed 2
* 2007: Penthouse Variations - Uniform Behavior
* 2008: Virtual Sex with Carmel Moore
* 2009: Dangerous Dykes
* 2010: Bad Girls 4

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 

Kategorî:Jinên brîtanî
Kategorî:Jinên îranî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên brîtanî
Kategorî:Pornostêrkên îranî
OnlyFans

**OnlyFans** karûbarek înternetê ye ji bo naveroka ku hewceyê abonetiyê ye. Navenda wê li London, Keyaniya Yekbûyî ye. Afirînerên naverokan wêne û vîdyoyên xwe difiroşin aboneyan. Bi vî rengî OnlyFans rêyek nû dide mirovên afirîner, hunermend, pisporên fitnessê an karkerên seksê da ku xizmetên xwe bigihîjin xerîdaran.

Saya OnlyFans afirînerên naverokê mehane rasterast ji temaşevanên xwe drav distînin, an jî xerîdar ji bo naverokek yekane an hêjmara dîtinan pere didin. Qasî 2 mîlyon afirînerên naverokê û 130 mîlyon bikarhênerên platformê hene.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2016an li Înglistanê
Robin Hood (fîlm 1973)

***Robin Hood*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 1973ê de ji aliyê Wolfgang Reitherman ve hatiye hênandin. Tê de Roger Miller, Peter Ustinov, Terry-Thomas, Brian Bedford, Phil Harris, Andy Devine, Pat Buttram û George Lindsey xwedî rolên sereke ne.

## Çavkanî

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 1973an
Opozîsyon

**Opozîsyon, dijberî** an **muxalefet** di siyasetê de, ji yek an çend partiyên siyasî an komên din ên rêxistî pêk tê û di serî de ji hêla îdeolojîkî ve dijberî hikûmetê (an rêveberiyê), partî an grûpekê ne, yên ku di bin kontrola siyasî ya bajar, herêm, dewlet, welatek an organek din a siyasî de ne. Asta dijberiyê li gor şert û mercên siyasî diguhere. Wek mînak, di sîstemên otorîter û demokratîk de, muxalefet bi rêzê dikare were tepisandin an jî were qebûlkirin. Endamên opozisyonê bi giştî wek dijberên partiyên din kar dikin.

## Çavkanî

Kategorî:Têgihên siyasetnasiyê
Leheng

[thumb|Lehengê navdar [Ristemê Zal, şerê ejderhayekî dike (mînyatura mamosteyê mînyaturê yê hemdem Mehmûd Ferşçiyan).|280x280px]]
**Leheng**, **gernas** an jî **qehreman** kesek rastîn an jî aşopî ye , ku li hember xetereyê bi jîrbûn, dilêrî an hêzê li hember dijwariyê şer dike.Tîpa lehengê hîmî ya destanên klasîk ji bo navûdeng û rûmetê tiştên wiha kir.Lehengên paşklasîkî û nûjen, ji hêla din ve, kirinên mezin an kiryarên fedakar ji bo berjewendiya gelemperî dikin ne ji armanca klasîk a dewlemendî, serbilindî û navdariyê. Dijwateya lehengê bedrik e.

## Çavkanî

Kategorî:Kesayetên mîtolojîk
Lîsteya oblastên Ûkraynayê

[thumb|[Alaya Ûkraynayê]]
thumb|Nexşeya Ûkraynayê
Eve lîsteya oblastên Ûkraynayê ye. Lîste li gor mezinbûna oblastê tê rêzkirin.

## Çavkanî

oblastên Ûkraynayê
Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Çernîhîvê

**Oblasta Çernîhîvê** (bi ûkraynî: Чернігівська область, *Chernihivs'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1932an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1932an de hatine avakirin
Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Dnîpropetrovskê

**Oblasta Dnîpropetrovskê** (bi ûkraynî: Дніпропетровська область, *Dnipropetrovs'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1946an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1946an de hatine avakirin
Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Jitomirê

**Oblasta Jitomirê** (bi ûkraynî: Житомирська область, *Zhytomyrs'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1937an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1937an de hatine avakirin

Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Xersonê

**Oblasta Xersonê** (bi ûkraynî: Херсонська область, *Khersons'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1944an li Ûkraynayê

Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Hakan Fidan

**Hakan Fidan** (jdb. 1968, li Enqere) rayedarekî dewleta tirk e ku bi eslê xwe kurd e. Hakan Fidan niha wezîrê karên derve yê Tirkiyê ye. Berê ku bibe wezareta karê derve Hakan Fîdan di navbera salên 2010 heta sala 2023an de wekê rêveberê Saziya Sîxuriyê ya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MİT) xebitiye.

Hakan Fîdan yek ji rayedarên Tirkiyeyê ye ku di dema erka wî de li hemberê kurdan gelek komkujî pêk hatiye. Di gelek operasyonên MÎT a tirk ku di bin rêvebiriya wî de bû li hemberê sivîlan gelek komkujî pêk hatine.

## Jînenîgarî
Hakan Fidan di sala 1968an de li Enqerê, Tirkiyê ji dayik bûye ku bi eslê xwe kurd e. Bav û kalên wî ji Bakurê Kurdistanê ku pêşî ji navçeya Gimgim a bi ser parêzgeha Mûşê koçê navçeya Erdîşa bi ser parêzgeha Wanê dibin û piştre jî ji wir koçê Enqereyê bûne. Ew ji eşîra Hesenan e. Dayika wî jineke tirk ji bajarê Denizliyê ye. Lî Zanîngeha Maryland Global Campus beşa rêvebirin û zanista siyasî dixwîne piştre li Zanîngeha Bilkentê bawernameya master û doktorayê wergirtiye.

Di navbera salên 1986 û 2001an de di nav Artêşa Tirkiyê (TSK) de wek efserekî asayî leşkerî kiriye.

## Çalakiyên siyasî
Fidan ji 25ê gulana 2010an heya 7ê sibata sala 2015an bi armanca nûnertiya Partiya Dad û Geşedanê ji wezîfeya xwe ya parlamenteriyê endam kir. Di 9ê adara 2015an de, piştî 30 rojan, namzetiya xwe vekişiya. Di nava çend saetan de dîsa ji bo wezîfeya xwe hat tayînkirin.

### Têkiliyên derve
Di heyama wî de ji hevkariyeke ewlekarî ya bi Îsraêl û Amerîkayê re ber bi yekkirina bi Îranê re veguherî, bi taybetî bi Qasem Silêmanî, serokê partiya EL*-Quds*. Di Konferansa Ewlekariyê ya Munîhê di Sibata 2017an de, wî lîsteyek ji 300 alîgirên Tevgera Gulen radestî Bruno Kahl, serokê *[[Bundesnachrichtendienst]]* a Almanyayê kir, bi çavê xuyabûna hevkariyê. Di Îlona 2022an de li Bexdayê serdana Hamis Hancer ê ji bi siyasetmedarên sunîtî ya Parlamena Iraqê mîvan bû û bi Serokomarê Iraqê Berhem Salih re jî hevdîtin kiribû.

## Êrîşa li dijî kurdên Helebê
Hakan Fidan yek ji wan kesên sereke bû ku di êrîşa taxên kurd ên li Helebê roleke sereke lîstiye. Berê ku êrîşên kurdên Şêxmeqsûdê û Eşrefiyê were kirin Hakan Fidan bi caran gef li kurdên Rojavaya Kurdistanê xwariye. Piştî çend rojên gefên Hakan Fidan bi alikariya Tirkiyeyê gelek komên girêdayî hikûmeta demkî Şamê ku di nav de endamên DAÎŞê hebûn êrîşê taxên kurdên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê kirine.

## Çavkanî

Kategorî:Êrîşên li dijî kurdan
Kategorî:Êrîşên li dijî sivîlan
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kategorî:Tawanên şer ên li dijî kurdan
Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê
Oblasta Zaporîjyayê

**Oblasta Zaporîjyayê** (bi ûkraynî: Запорізька область, *Zaporiz'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1939an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1939an de hatine avakirin

Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Zühtü Arslan

**Zühtü Arslan** (jdb. 1ê rêbendanê sala 1964an) dadgereke tirk e û ji 10ê sibata 2015an û vir ve serokê Dadgeha Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê ye.

Arslan li navçeya Sorgun a girêdayî parêzgeha Yozgadê a Tirkiyê ji dayik bûye. Di sala 1987an de li Zanîngeha Enqereyê dibistana zanistên siyasî qedandiye. Di sala 1996an de li Zanîngeha Leicesterê mastera xwe wergirt. Paşê wek serokê Akademiya Polîsên Neteweyî ya Tirkiyê kar kir. Di 10 Sibat 2015 de wek serokê dadgehê hat hilbijartin.

Arslan Zewicî ye û çar zarokên wî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Dadgehên tirk
Kategorî:Dadgehî
Kategorî:Jidayikbûn 1964
Kategorî:Mirovên zindî
Mehmet Aslan

**Mehmet Aslan** (jdb. 1977an li Nisêbîn), nivîskar, siyasetmedar û şaredarê berê ya navçeya Toroslar a Mêrsînê ye.

## Jînenîgarî
Mehmet Aslan piştî ku xwendina xwe ya seretayî û navîn li Nisêbînê diqedîne, li Mersînê xwendina xwe ya lîseyê dixwîne. Di sala 2002an de li Zanîngeha Dîcleyê beşa endezyar avahîsaziyê qedandiye. Di sala 2015an de ji Zanîngeha Anadoluyê Beşa Birêveberiya Giştî jî mezûn bûye.
Piştî Perwerdehiya Endezyariyê li Şaredariya Akdenîzê ya Mêrsînê xebitiye.
Di sala 2004an de di hilbijartinên herêmî de li Şaredariya Toroslar a Mêrsînê ji DEHAP ê weke yek ji encûmenên şaredariyê hatiye hilbijartin. Piştre derbasî Şaredariya Nisêbînê bûye.  11 salan di Şaredariya Nisêbînê de xebitiye. 8 salan midûrê karên zanistî bû û piştî wê jî 3 salan wek koordînatorê projeyan xebitiye.
Di sala 2006-2008an de di Lijneya Komeleya Mafên Mirovan a Şaxa Mêrdînê de cih girtiye.
Piştre li Mêrdînê nûnertiya Odeya Endezyarên Înşaetê kiriye û xebatên xwe li vir bi rê ve biriye.  Di 22ê Mijdara 2016an de bi Biryarnameya di Hikmê Qanûnê de ya hejmara 677an ji karmendiyê hatiye îxraçkirin. Ji bilî kar û xebatên xwe yên siyasî û teknîkî bi wêjeya zimanê kurdî re jî mijûl dibe ku edîtorî û sererastkirina çend pirtûkên kurdî yên weke pirtûkên Yaşar Aslan **'Rengbêj**'  û **'Sergovend**' û pirtûkên Hecî Nehsan **Bergîdana Xewnê**' û pirtûkan bi navê **'Bêrîgeh**' kiriye.Weke siyasetmadariyê xebata wî li ser wêjeya Kurdî jî çêbûye.

Mehmet Aslan zewicî ye û bavê du zarokan e.

## Çavkanî

Kategorî:Endezyar
Kategorî:Jidayikbûn 1977
Kategorî:Kesên ji Nisêbînê
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Weşan
Kategorî:Wêje
The Emperor's New Groove

***The Emperor's New Groove*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2000ê de ji aliyê Mark Dindal ve hatiye hênandin. Tê de David Spade, John Goodman, Eartha Kitt, Patrick Warburton û Wendie Malick, John Fiedler xwedî rolên sereke ne.

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2000an
Oblasta Çernîvtsiyê

**Oblasta Çernîvtsiyê** (bi ûkraynî: Чернівецька область, *Çernivets'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1940an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1940an de hatine avakirin

Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Oblasta Kiyîvê

**Oblasta Kiyîvê** yan jî **oblasta Kîevê** (bi ûkraynî: Київська область, *Kyïvs'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1932an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1932an de hatine avakirin
Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Cîgirê Serokkomarê Tirkiyê

**Cîgirê serokkomarê Tirkiyê** (bi tirkî: *Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı*), piştî serokkomar a duyemîn efserê herî bilind di desteya kargêrî ya hikûmeta Tirkiyê de ye. Alîkarê cîgirê serok di heman demê de endamê qanûnî yê Encumena Wezîran, Encumena Ewlekariya Neteweyî û Encûmena Bilind a Leşkerî ye.

Cevdet Yılmaz ji dema ku di 4ê Hezîrana 2023an de hat wezîfedarkirin, cîgirê serokkomarê Tirkiyê yê duyem û niha ye.

Kategorî:Avabûnên 2017an li Tirkiyeyê
Kategorî:Cîgirê serokkomarê Tirkiyê
Kategorî:Hikûmeta Tirkiyeyê
Kategorî:Hikûmeta Tirkiyê
Serokkomarê Tirkiyeyê

**Serokkomarê Tirkiyeyê** (bi tirkî *Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı*), serokê dewlet û hikûmeta Tirkiyeyê ye. Serok rêvebiriya desteya cîbicîkar a hikûmeta neteweyî dike û fermandarê giştî ya artêşa Tirkiyeyê ye. Serokomar di heman demê de serokatiya Encumena Ewlekariya Neteweyî jî dike.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1923an li Tirkiyeyê
Kategorî:Hikûmeta Tirkiyeyê
Kategorî:Serokkomarên Tirkiyeyê
Alaya Tirkiyeyê

**Alaya Tirkiyeyê,** alayeke sor e ku stêrkek spî û heyvelek ji nişana wê ve dihewîne. Alaya niha ya tirkî, rasterast ji ala osmanî ya dereng hatiye wergirtin, ku di dawiya sedsala 18an de hatibû pejirandin û di sala 1844an de forma xwe ya dawî wergirtibû. Tedbîr, nîsbetên geometrîk û toneya tam a sor a ala Tirkiyeyê di 29ê gulana 1936an de bi awayekî qanûnî hatine standard kirin.

## Mijarên têkildar
* Alayên Împeratoriya Osmanî
* Heyv û stêrk

## Çavkanî

Kategorî:Ala
Kategorî:Alayên neteweyî
Kategorî:Alayên tirkî
Oblasta Ternopîlê

**Oblasta Ternopîlê** (bi ûkraynî: Тернопільська область, *Ternopils'ka oblast' *) parêzgeheke Ûkraynayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1939an li Ûkraynayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1939an de hatine avakirin

Kategorî:Oblastên Ûkraynayê
Cevdet Yılmaz

**Cevdet Yılmaz** (jdb. 1ê nîsana 1967) siyasetmedarekî tirk ye ku niha cîgirê serokomarê Tirkiyê ye. Beriya niha di hikûmeta demkî ya hilbijartinan de ku ji aliyê serokwezîr Ahmet Davutoglu ve ji 28ê tebaxa 2015an heya 17ê mijdara 2015an hatibû avakirin de cîgirê serokwezîrê Tirkiyê bû.

## Kurtejiyan
Yılmaz di sala 1967an de di malbatekî kurd li Çewlîgê ji dayîk bûye. Ew di sala 1983an de li Çewligê lîse xwe qedand, di sala 1988an de ji Fakulteya Zanistên Aborî û Îdarî ya Zanîngeha Teknîkî ya Rojhilata Navîn, beşa Îdareya giştî bi rêzgirtinê qedand.

Di sala 1989an de li Teşkîlata Plansaziya Dewletê (bi tirkî: *Devlet Planlama Teşkilatı)* dest bi kar dike. Yilmaz di navbera salên 1992-1994an de çûye Amerîkayê û li Zanîngeha Denverê beşa Têkiliyên Navneteweyî qedandiye. Di sala 2003an de Yilmaz ji bo Midûriyeta Giştî ya Têkiliyên Yekîtiya Ewropayê hat tayînkirin.

Di hilbijartinên 2007ê de Yılmaz wek parlementerê Çewligê hat hilbijartin. Di 1ê Gulana 2009an de di kabîneya duyemîn a Erdogan de weke Wezîrê Dewletê hat tayînkirin. Di 6ê Tîrmeha 2011an de Yılmaz di kabîneya sêyemîn a Erdogan de bû Wezîrê Pêşketinê. Ji 3ê Hezîrana 2023an ve weke Cîgirê Serokkomarê Tirkiyeyê hat tayînkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Hikûmeta 63an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 64an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiye)
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Kâzım İnanç

**Kâzım İnanç** (jdb. sala 1880an li Amedê, Wilayeta Diyarbekirê - m. 21ê rezberê 1938 li Enqere) efserekî Artêşa Osmanî û generalekî Hêzên Çekdar ên Tirkiyeyê bû. Tevî dijminatiya kurdan, ew yek ji gelek efserên tirk bû ku bi eslê xwe kurd bûn. Di sala 1925an de li dijî serhildana Şêx Seîd di fermandariya lîwayên tirkî de cih girtiye û bûye berpirsê gelek kuştinên ji gelê Amedê.

## Mijarên têkildar

* Şerê Rizgariya Tirkiyeyê

## Çavkanî

Kategorî:Efserên tirk
Kategorî:Fermandarên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1880
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Mirin 1938
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî
Mevlüt Çavuşoğlu

**Mevlüt Çavuşoğlu** (jdb. 5 sibat 1968 li Alanya) dîplomat û siyasetmedarekî tirk e ku niha endamê Meclîsa Neteweyî ya Mezin e. Her wiha ji tebaxa 2014an heya tebaxa 2015an û dîsa ji 24ê çiriya paşîn a 2015an heya 6ê hezîrana 2023an wek Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê wezîfe kir.

Yekem car di hilbijartinên giştî yên sala 2002an de bû parlementer, ew endamê damezrîner ê Partiya Dad û Geşepêdanê (AKP) ya Tirkiyeyê ye. Di navbera salên 2010-2012an de serokê Meclîsa Parlamenteran a Konseya Ewropayê bû. Berê jî ji tebaxa 2014an heta tebaxa 2015an di heman wezîfeyê de xebitî.

## Nîşe

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Hikûmeta 64an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 65an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 66an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 22an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 28an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 27an
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiye)
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Haftbefehl

**Aykut Anhan** an jî **Haftbefehl** (jdb. 16ê kanûna pêşîn a 1985an, li Offenbach am Main, Almanya) rapvanekî alman e ku bi eslê xwe kurd e.

## Jiyan û pêşveçûn
Anhan, Di 16 Kanûn 1985 de li Offenbach am Main, Almanya ji dayik bûye. Dayika wî ku bi eslê xwe Tirk e, ji parêzgeha Giresunê ya herêma Behra Reş a Tirkiyê ye, Bavê wî, ku bi eslê xwe kurd-zaza ye, ji Dêrsimê parêzgeha Bakurê Kurdistanê ye.

Bavê wî dema ku ew tenê 14 salî bû xwe kuşt. Bi firotina tiryakê li kolanan debara xwe dikir. Di sala 2005’an de dema ji bo wî “Biryara girtinê” hat derxistin, ji destê rayedarên Elman reviya û hat Stenbolê. Piştî ku demekê li Stenbolê ma, çû cem pismamê xwe yê li Holandayê.

Piştî demekê li Hollandayê ma, berê xwe da Almanyayê û teslîmî rayedaran bû. Piştî serbestberdana xwe dest bi muzîka rap kir.

Paşê vegeriya Almanyayê û dest bi muzîka rapê kir. Wî dest bi ragihandina navê albûma xwe ya yekem 'Azzlack Stereotyp' kir. Labelê muzîka Azzlacks bi Universal Music Group ve girêdayî bû. Ew jî bi navên wek Azzi Memo dihate binavkirin

Birayê wî Capo jî raperekî alman e.

## Rapvaniya wî û taybetmendiya şêwaza wî
Haftbefehl, Bi gelemperî, ew muzîka hip-hop, trap û rap-a normal çêdike. Ew bi gelemperî Rapa Almanî tercîh dike. Her wiha diyar kir ku hin kilamên wî ji kurdî, zazakî, tirkî û erebî wergirtine.

Bi taybetî di gotinên hin stranên wî de gotinên weke Kurdistan û Dêrsimê hene. Wek mînak di gotinên strana 'Chabos wissen wer der Babo ist' de peyvên wek 62 Tunceli, Dersîm, Kurdî û Bijî Bijî Kurdistan hene.

## Dîskografî
* Azzlack Stereotyp (2010)
* Kanackiş (2012)
* Blockplatin (2013)
* Russisch Roulette (2014)
* Das weiße Album (2020)
* Mainpark Baby (2022)

## Çavkanî

Kategorî:Alman
Kategorî:Jidayikbûn 1985
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rapvan
Kategorî:Rapvanên alman
Kategorî:Rapvanên kurd