Tecawiz li dêra katolîk

**Tecawiz li dêra katolîk** behsa gelek dozên îstîsmara zayendî ya zarokan dike ku ji hêla kahîn, rahîb, metran, serpîskopos, metropolitan û endamên din ên Dêra katolîk ve hatine kirin. Ew gelek îdia, lêpirsîn, darizandin, mehkûmkirin û hewildanên endamên Dêrê ji bo veşartina delîlan vedihewîne. Zarokên destdirêjî bi piranî ji temenê balixbûnê piçûktir bûn, her çend hin jî xortên mezin bûn. Temenê piranî di navbera 11 û 14 salî de bû. Tecawiz di dawiya salên 1980-an de dest pê kir ku bala raya giştî bikişîne.

Di salên 1990-an de, rojnamevanî bêtir populer bû û zarokan dest pê kir ku serpêhatiya xwe biaxivin. Çîrok li welatên mîna Kanada, DYA, Şîle, Awistralya û Îrlenda, û piraniya Ewropa û Amerîkaya Başûr, dest pê kir ku bala medyaya mezin û raya giştî werbigire.

Di Çileya 2018an de, di dema lêpirsîna derbarê destavêtina zarokan de li dêra katolîk a Şîle, Papa Fransîs ji zarokan re gotibû "derewîn".  Sê meh şûnda di meha Nîsanê de, wî bi şermî qebûl kir ku zarok rastiyê dibêjin.

## Destavêtina navneteweyî
Li Dêra Katolîk îstîsmara zayendî ji sedsala 11'an vir ve tê ragihandin. Papa Leo X ji qanûnek xilas bû ku ferman li serokên dêrê da ku hejmara zarokên ku ji bo kêfa xwe diparêzin sînordar bikin, ango naha qanûnek tune ku hejmara zarokan ji bo kêfa zayendî ya melayan sînordar bike.

Li Îrlandayê, lêkolînek ji salên 1950-an nîşan da ku serokên dêrê li ser tecawiz, lêdan û heqaretkirina zarokan ji hêla oldarên katolîk ve zanin, lê wan tiştek nekir ku pêşî li vê yekê bigire.

Li Awustralya, li gorî "Broken Rites", komek piştgirî ji bo mexdûrên tecawiz ji hêla dêrên xiristiyan ve, ji 2011-an heya 2022-an zêdetirî sed bûyer hene ku kahînên katolîk ji ber tecawize zarokan hatine girtin. Di daxuyaniya polîsan a sala 2012'an de hatibû îdiakirin ku li Viktoriya 40 ciwanan ji ber îstismarkirina kahinên katolîk xwe kuştine.

Li Filîpîn, ku 85% ji nifûsa wê Katolîk in, zarokan di sala 2002-an de dest bi vegotina çîrokên xwe kirin derbarê destavêtina ji hêla endamên dêra katolîk ve, piştî ku ew li DYA gelek bal kişand.

Tenê li DYA, 10,667 Zarok hatine destavêtin û 4,392 kahînên katolîk ên ku destavêtin kirine, hemî di navbera salên 1950 û 2002 de.

Ji sala 2004 heta 2014, 3420 zarok rastî tecawizê hatine û 884 kahînanên katolîk hatine girtin. Li gelek welatan destavêtina zarokan ji aliyê kahînanên katolîk ve hatiye kirin, lê belê bûyerên herî zêde li DYA’yê pêk tên.

Piştî Dewletên Yekbûyî, welatê ku di rêza duyemîn de herî zêde dozên hatine ragihandin, Îrlanda ye. Hejmarek girîng a bûyeran jî li Awistiralya, Zelandaya Nû, Kanada, û welatên Ewropa, Amerîkaya Latînî, Afrîka, Asya û Rojhilata Navîn hatine ragihandin.

Lêbelê, di sala 2010-an de bala ku li ser DYA bû çû Ewropayê.

Papa Fransis di 13ê Gulana 2017an de li xwe mikur hat ku 2000 bûyerên destavêtinê li Vatîkan hatine kirin.

## Dozên mezin

### Amerika Merkezî

#### Kosta Rîka
Skandalên cihêreng ên îstîsmara zayendî ya ku endamên ayînên katolîk tê de hene, li neteweya piçûk a Kosta Rîkayê hatine eşkere kirin, ji ber ku zêdetirî deh kahîn bi fermî hatine tawanbar kirin. Yek ji bûyerên herî dawî û herî mezin di sala 2019-an de dema ku kahîn Mauricio Víquez di Adarê de hate girtin ji ber tecawiza zaroka 11 salî 20 sal cezayê girtîgehê.

Keşîşekî din ê ku ji ber destavêtina zarokan ji aliyê polîsan ve dihat xwestin Jorge Arturo Morales Salazar, dema dixwest ji sînorê Panamayê bireve ji aliyê polîsan ve hat girtin. Keşîşê herî populer ê Kosta Rîkayê Enrique Delgado ji ber destavêtina sê zarokan cezayê girtîgehê lê hat birîn. Enrique Vazquez ku di sala 1998-an de ji Kosta Rîkayê reviya, bi alîkariya keşeyekî din ê katolîk Angel Sancasimiro, di sala 2007-an de dema ku li Hondurasê kahîn dikir hate girtin. Lê ji ber zagona rika ku divê 28 sal cûdahiya temenî hebe di navbera mexdûr û tecawizkar de, nekariye were zindan kirin Vasquez 20 salî bû û zarokên ku tecawiz lê kirin 13 salî bûn.

#### Komara Dominiki
Józef Wesołowski, kahînek katolîk ê Polonî ku dema ku wek mîsyoner dixebitî li Komara Domînîk dijiya, tecawiz li zarokan jî kiribû. Lêbelê, di 27ê Tebaxa 2015an de, berî ku dadgeh were kirin mir.

#### El Salvador
Li 2019, Keşîşê El Salvadorê yê bi navê José Adonay Chicas Campos di dadgeheke tawanan de ji ber destavêtina zarokan sûcdar qebûl kir û 16 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn.

### Amerika Bakuri

#### Kanada
Di Tebaxa 2005 de, kahîn Charles Henry Sylvestre ji ber tecawizkirina 47 keçan, di navbera neh û çardeh salî de, di navbera 1952 û 1989 de hate girtin. Sylvestre di Cotmeha 2006 tenê de sê sal ceza lê hat birîn, û 22 Çile 2007 piştî sê mehan di girtîgehê de mir.

Di sala 2011’an de keşeyê bi navê William Hodgson Marshall, ji ber ku di navbera salên 1952-1986’an de li dibistaneke katolîk tecawiz li 16 zarokan kiribû, hatibû girtin. Du sal cezayê girtîgehê lê hat birîn û 16 meh mabû ku di sala 2012 de hat berdan.

Di 25ê Tebaxa 2020an de, keşeyê teqawît Erlindo Molon, ku 88 salî bû, 844,140 dolar bide jina Rosemary Anderson, ku wî di 1976 û 1977an de, dema ku ew 26 salî bû, 70-100 caran tecawiz lê kiribû. Dest pê kir dema ku Molon ji Anderson re pêşniyar kir ku were dêra xwe da ku ew ji bo bavê xwe yê mirî dua bike ku ew xwe baştir hîs bike. Paşê ew wek girtî girt û destavêtina wê berdewam kir. Dêra katolîk ji ber kirinên wî ceza nekir.

#### Meksîk
Keşîşê Meksîkî navdar ê bi navê Marcial Maciel tecawiz li 60 zarokan kiribû û 3 ji wan hemza kiribû û bi her yekê re 2 zarok hebûn.

Luis Esteban Zavala Rodríguez, kahînek katolîk, di Çileya 2021-an de ji ber tecawizkirina keçek 12-salî dema ku wê li dêra wî dersan dixwar, 65 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn.

#### Amrîka
Di sala 2004 de, dêra katolîk a li Kalîforniyayê, piştî ku 90 kes derketin dadgehê û raporên destavêtinê kirin, nêzîkî 100 mîlyon dolar da. Di Tîrmeha 2007 de, wê 60 mîlyon dolarên din da dêûbavên 45 zarokên ku ji hêla kahînan ve rastî destavêtinê hatibûn. Heya Tîrmeha 2007-an, wan bi tevahî 660 milyon dolar dane zêdetirî 500 kesên ku ji hêla kahînan katolîk ve hatine destavêtin.

Di îlona 2007 de, dêra katolîk 198.1 milyon dolar da 144 mexdûrên îstîsmara zayendî ya zarokatiyê li dadgehê.

Di Tîrmeha 2008 de, dêra katolîk a li Koloradoyê qebûl kir ku 5.5 mîlyon dolar bide da ku 18 dozên dadgehê yên îstîsmara zayendî ya zaroktiyê çareser bike.

Di Cotmeha 1985-an de kahînek Gilbert Gauthe ji ber 11 sûcên destavêtina kurên ciwan sûcdar qebûl kir.

Di tîrmeha 2003 de, dêra katolîk 25,7 mîlyon dolar da dadgehê piştî ku 34 kahînan destavêtin li ser 240 zarokên cûda kirin. Di sala 2003 de, dêra katolîk jî 85 mîlyon dolar li dadgehê da 552 mexdûrên destavêtina zarokatiyê. Di sala 2004an de dêra katolîk 100 milyon dolar li dadgehê dabû 90 kesên ku di zarokatiya xwe de ji aliyê kahînan ve rastî destavêtinê hatibûn.

Di sala 1998 de, kahînekî tecawiz li 12 zarokên cuda kir.

Li nîsan 2007, dêra katolîk bi giştî 780 milyon dolar li dadgehê da 837 mexdûrên destavêtina ji aliyê kahînan ve.

Di Tebaxa 2018’an de komeke ji 300 kahînan pêk dihat, ku hewl dabûn destavêtina zarokan veşêrin, hatibûn eşkerekirin.

Di 19'ê Çileya 2023'an de keşeyekî bi navê Tîmothy Evans ji ber ku ji sala 1998'an heta sala 2003'an zêdetirî 100 caran tecawiz li zarokekî kiriye sewqî dadgehê hat kirin. Tecawiz dema ku zarok 13 salî bû dest pê kir û di 18 saliya xwe de bi dawî bû.

### Amrîka Başûri

#### Arjentîn
Di sala 2009 de, kahîn Arjentînî navdar Julio César Grassi ji ber îstîsmara zayendî ya li dijî du piçûkan di dema wî de li saziyek xêrxwazî ​​​​ji bo zarokên sêwî 15 sal cezayê girtîgehê hate mehkûm kirin.

#### Kolombya
Di sala 2021 de li Kolombiyayê, lêpirsînek navnîşek 43 kahînên ku destdirêjî li zarokan kirine, eşkere kir, ku tenê sê ji wan hatine girtin.

### Asya

#### Hindistan
Di sala 2014’an de Raju Kokkan, bi hinceta ku gelek caran tecawiz li keçeke 9 salî kiriye, hatibû girtin. Ew ji Hindistanê reviya û ji girtinê dûr ket.  Di navbera Sibat û Nîsana 2014an de sê kahînanên din ên Katolîk ji ber destavêtina zarokan hatin girtin.

Di sala 2016 de, Dêra Katolîk kahînek girtî yê ku berê tecawiz li zarokan kiribû ji nû ve tayîn kir.

Di sala 2017 de, Robin Vadakkumchery ji ber ku gelek caran tecawiz li keçek 15-salî kir, ku paşê zarokek anî dinyayê, hate girtin. 20 sal cezayê girtîgehê lê hatiye birîn.

Di 2018 de, piştî gelek nerazîbûnên gelemperî, metran Franco Mulakkal di 21-ê Îlonê de hate girtin. Papa Fransîs ew efû kir ku destavêtina rahîb kir. Keşîşxaneya ku li dijî metran Franco gilî kiribû, ji polîsan re gotibû ku wî di navbera salên 2014 û 2016'an de gelek caran destavêtina wê kiriye.

#### Singapor
Di sala 2013 de li Singapûrê, Jane Leigh dema ku ew ciwan bû ji aliyê kahînan katolîkên Roman ve hat tecawizkirin. Ji 12 saliya wê dest pê dike, du sal û nîv ji aliyê keşeyekî 34 salî ve rastî destdirêjiyê hat.

Di sala 2022-an de, endamekî navdar ê fermana Katolîk di nîvê salên 60-an de ji ber îstîsmara zayendî li 2 xortên ciwan li ser gelek caran 5 sal cezayê girtîgehê hate girtin.  Ev sûc di navbera salên 2005 û 2007’an de pêk hatin.

### Ewropa

#### Awstirya
Di Mijdara 2010an de, komeke serbixwe li Awistiryayê ku ji bo alîkariya mexdûrên destavêtinê xeteke telefonê dixebitîne, raporek weşand ku kahîn, rahîb û karbidestên olî yên Awistiryayî destavêtin li ser 91 jin û 234 mêran kirine.

#### Kroatiya
3 zarokên ku di salên 2000, 2011 û 2012'an de hatibûn girtin, ji aliyê keşen katolîk ên Kroatya ve rastî destavêtinê hatin.

#### Ferensa
Di 15 Çile 2020 de, Bernard Preynat, ji ber destavêtina 80 xortan di navbera 1971 û 1991 de hate girtin, û Vatîkan hişt ku ew perwerdehiya xwe ya kahîn biqedîne tevî îstîsmara zayendî ya li ser zarokan. Di 16 Adar 2020 de, Preynat pênc sal cezayê girtîgehê wergirt.

Di 11ê Mijdara 2020an de, polîsê fransî 6,500 têlefon wergirtin ku rapor kirin ku kahinên katolîk destavêtina zarokan kirine, hemî di nav 17 mehan de.

Nêzîkî 3,000 kahînan katolîk li Fransa destavêtin li zarokekî kirin, û di navbera salên 1950 û 2020an de hema hema 330,000 zarok ji hêla kahînan û xebatkarên dêrê ve hatine destavêtin. Nêzîkî 80% ji qurbaniyan kur bûn.

#### Almaniya
Di Îlona 2018an de, raporek diyar kir ku li Almanyayê 3,677 zarok, ku piraniya wan 13 salî an biçûktir in, di navbera salên 1946 û 2014an de ji hêla dîndarên katolîk ve rastî îstîsmara zayendî hatine. Di Tebaxa 2020-an de, 1,412 kes li Almanyayê endamên fermanên olî yên Katolîk bi îstîsmara zayendî li wan wekî zarok tawanbar kirin. 654 kahînan, metran û rahiş û endamên din ên Dêra Katolîk tecawiz li zarokan kirin.

Di Gulana 2021’an de metranekî bi navê Reinhard Marx îstifa xwe pêşkêş kir û diyar kir ku tecawizkirina zarokan sedema wî ya sereke ye. Papa Fransis îstifakirina xwe red kir û diyar kir ku divê ew di dêrê de bimîne û sedema wê ne sedemek baş e ku ji dêrê derkeve.

#### Îrlanda
Li Îrlandayê, ji salên 1990-an pê ve, rêzek dozên destavêtinê û lêpirsînên hukûmetê li ser kahînan ku di dehsalên berê de destavêtin bi sedan zarokan kiribûn, hebûn.  Lêpirsînên dewletê belge kirin ku herî kêm 10,000 zarok ji salên 1940-an heya 1990-an rastî destavêtina kahînan, rahîb û xebatkarên dêrê hatine.

Keşîş Brendan Smyth di navbera salên 1945 û 1989'an de li dêrên li Îrlanda û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê îstîsmara zayendî li 20 zarokan kir.

Di Kanûna 2010 de, metran Tony Walsh ji ber 14 dozên destavêtinê yên ji salên 1970-1980, bi 123 sal cezayê girtîgehê hat mehkûmkirin. Wî xaç jî xistiye nav beşên taybet ên zarokan.

Di navbera salên 1975 û 2011'an de 6 kahînên Îrlandî ji ber destavêtinê hatibûn girtin.

Di Tebaxa 2018an de, lîsteyek hat weşandin ku tê de eşkere bû ku li Îrlandayê zêdetirî 1,300 oldarên katolîk tecawiz li zarokan kirine û ji wan tenê 82 kes hatine mehkûmkirin.

#### Îtaliya
ji sala 2000 heta 2018, sîstema dadgeha Îtalyayê 150 heta 170 kahîn, rahîb û metran ji ber destavêtina zarokan girtibû.

#### Poloniya
Berî 1990an vir ve, li Polonyayê 255 endamên dêra katolîk ku destavêtina zarokan li zarokan kirin, hatin girtin.

Ji sala 1990 heta 2018, 382 endamên dêra katolîk ji ber tecawizê li ser 625 zarokan, ku piraniya wan di bin 16 salî de, hatine girtin.

#### Portugal
Lêpirsînek di Sibata 2023an de derket holê ku ji sala 1950an vir ve li Portûgalê 4 hezar û 815 zarok ji aliyê kahînan û endamên din ên dêra katolîk ve rastî tecawizê hatine.

### Awstraliya

#### Awstraliya
Di sala 2011 de, zêdetirî 100 kahînan katolîk bi tecawizkirina zarokan li Awustralya hatin tawanbar kirin.

Bi tevahî, zêdetirî 1,880 endamên dêra katolîk, destavêtin li ser 4,444 zarokan, hem kur û hem jî keç. 62% ji tecawizkaran kahînan û yên mayî jî xebatkarên birêkûpêk ên dêrê bûn.

Di sala 2019’an de, kahîn Vincent Gerald Ryan, ku ji sala 1973’an heta 1991’an ji ber îstîsmara zayendî ya li ser 34 xortan 14 sal di girtîgehê de mabû, ji ber destavêtina 2 xortan 14 meh cezayê girtîgehê lê hat birîn.

## Her weha bixwînin

* Terorîzma xiristiyanî
* Rexnekirina încîlê

## Çavkanî

Kategorî:Xirîstiyanî