open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frédéric Mistral

**Frédéric Mistral** (bi oksîtanî: **Josèp Estève Frederic Mistral**, jdb. 8 îlon 1830 li Malhana (Maillane), Arles, Bouches-du-Rhône, Fransa - m. 25 adar 1914 li heman derê) helbestvan û nivîskarê fransî-provensal bû. Mistral di sala 1904an de Xelata Nobelê ya Wêjeyê wergirt.

## Edebiyata oksîtanî û rewteka Felibritge
Ew yek ji giregirên wêjeya oksîtanî ya sedsala 19em e. Mistral helbestên xwe bi devoka provensalî ya zimanê oksîtanî dinivîse.

Mistral yek ji damezrîner û endamên rewteka oksîtanperwer a bi navê Felibritge ya ku di 21ê gulana 1854an de hate danîn.

## Xelata Nobel a Wêjeyê
Mistral di sala 1904an de Xelata Nobel a Wêjeyê bi nivîskarê spanî José Echegaray re parve dike.

## Berhemên Mistral
* *Mireio*
* *Calendau*, efsane, 1867
* *Lis isclo d’or*, helbest û vegotin, 1875
* *La Raço Latino*, helbest, 1879
* *Lou tresor dóu Félibrige*, (Ferhenga oksîtanî, 1879-1886)
* *Nerto*, efsane, 1884
* *La rèino Jano*, Drama, 1890
* *Lou Pouèmo dou Rose*, helbest, 1897
* *Moun espelido, remori e raconte*, bîranîn û vegotin, 1906
* *Discours e dicho*, 1906
* *La genesi, traducho en prouvençau*, 1910
* *Lis Oulivados*, helbest, 1912
* *Prose d’almanach*, 1926, 1927-1930

## Çavkanî


Kategorî:Jidayikbûn 1830
Kategorî:Mirin 1914
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên fransî yên mêr
Kategorî:Nivîskarên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Verner von Heidenstam

[thumb|Verner von Heidenstam, ji wênesaz [Oscar Björck, 1900]]

**Carl Gustaf Verner von Heidenstam** (jdb.  li Olshammar, Örebro län; m.  li Övralid, Östergötlands län) helbestvanekî Swêdî bû.

## Jînenîgarî
Perwerdeya wênesaziyê li Roma û Parîsê digire. Derdikeve rêwîtiyan û qolincên bîr û nêrîna xwe berfireh dike. Sala 1912î dibe endamekî Akademiya Swêdî. Ew herwekî yek ji damezrênerê rojnameya Swêdî Svenska Dagbladet e. Ew wekî giregirekî nûromantîzma Swêdî deng dide û di sala 1916î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê tê dîtin.

## Hin ji berhemên Heidenstam
* *Hans Alienus* (1892)
* *Skogen susar* (1892)
* *Vallfart och Vandringsår* (1888)

Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
José Echegaray

**José Echegaray y Eizaguirre** (jdb. 19ê nîsanê 1832 li Madrîd; m. 14. an 16ê îlonê 1916 li heman derê) dramatîker û siyasetmedarekî Spanyolî bû. Di bin bandora nûromantîzmê de dramaya Spanyolî bipêşdixe û bandora wî li wêjenasên seranser Ewropa çêdibe. Herwekî keda wî di bipêşxistina şanoya Spanyolî de gelek e. Ew di polîtîkayê de jî herwiha ji xwe re kariyerekî mezin çêdike. Heya wezîrtiya aboriyê derdikeve. Ew yek ji damezrênerên bankaya navendî ya Spanyayê ye jî. Bi tevî Frédéric Mistral ê Fransî Xelata Nobelê ya Wêjeyê ya sala 1904î parve dikin.

## Berhemên wî

* *La esposa del vengado* (Drama, 1874) Jina tolhildêr
* *En el puño de la espada* (Drama, 1875)
* *En el pilar y en la cruz* (Drama, 1878)
* *El gran Galeoto* (Drama, 1881)
* *Conflicto entre dos deberes* (1882)
* *O locura, o santidad* (Drama, 1877)
* *El hijo de Don Juan* (Drama, 1892)

Kategorî:Jidayikbûn 1832
Kategorî:Mirin 1916
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Spanî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Hennig Brand

[thumb|Hennig Brand, yê li kevrî hişmendan digere û Fosforê vedibîne. Wêneyek ji [Joseph Wright, 1771]]
**Hennig Brand** (jdb. li dora 1630; m. 1692) kîmyagereki alman bû.

Hennig Brand di salê 1669 da Fosfor vedît. Ji bo lêgerînê kevrî hişmendan wî mîzê însên hişkkir û dît, ku ew tiştê dimîne vê ronahî ronahî jê derdikeve. Fosfor elementa yekemîn bû yê hate vedîtin.

## Pirtûk
* John Emsley: *The Shocking History of Phosphorus*, 2000. ISBN 0-330-39005-8

Kategorî:Dahênerên alman
Kategorî:Jidayikbûn 1630
Kategorî:Kîmyagerên alman
Kategorî:Mirin 1692
Kategorî:Mirin 1710
1630

## Bûyer
### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
* Hennig Brand, kîmyagerekî elman, ji dayîk bû.

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
1692

## Bûyer
### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
* Hennig Brand, kîmyagerekî elman
1669

## Bûyer
### Cîhan
* Elementa Fosfor ji Hennig Brand hate vedîtin.

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Karl Gjellerup

thumb|rast|Gjellerup di sala 1890an de
**Karl Adolf Gjellerup** (jdb. 2ê tîrmehê 1857 li Roholte, m. 11ê çiriya pêşîn 1919 li Klotzsche a nêzîkî Dresden) nivîskarekî Danimarkayî bû û Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtî bû.

## Jînenîgarî
Di jiyana xwe ya têr wêjeyî de binavkirina *"Epîgonos"* jî bikardianî. Heya sala 1878î perwerdeya teolojiyê dibîne. Dihat payîn ew jî wekî bavê xwe bibe keşe (pader, dêrnêr, keşîş, farer, pîder, baba) lê bi bandora Charles Darwin û Georg Brandes dest ji pîşeyê xwe vekişand, derkete gerekê mezin. Wî ji aliyekî ve li zimanên Aryanî (bi taybetî Almanî) dikola, ji aliyekî ve jî naveroka olan dişopand. Dawiyê de gihîşte wê encamê ku Xrîstiyanî (Mesîhîtî) û Bûdîzm xwedî bingehên têkûz û pozîtîv bûn. Diviyabû ev xezîneya han, ji bo fîlozofiyê bingeh bihata girtin. Wî helbestên bêhempa dinivîsandin û hevokên wê bi hostayî dirist. Sala 1917î bi tevî Henrik Pontoppidan guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.

## Berhemên Gjellerup

* *Ein Idealist* (1878) - Îdealîstek
* *Minna* (1889)
* *Der Pilger Kamanita* (1906)

Kategorî:Danîmarkî
Kategorî:Jidayikbûn 1857
Kategorî:Mirin 1919
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Henrik Pontoppidan

thumb|Henrik Pontoppidan.

**Henrik Pontoppidan** (jdb. 24ê tîrmehê 1857 li Fredericia; m. 21ê tebaxê 1943 li Kopenhagen) nivîskarekî Danîmarkî bû.

Sala 1917î de bi tevî Karl Gjellerup Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtin. Ew yek ji natûralîstên mezin ên Danîmarka ye. Di nava komeke natûralîstan a bi navê *"Det moderne Gennembrud"* de xebata xwe ya wêjeyî didomîne. Sala ku xelatê distîne kerr dibe, êdî nabihîse. Sala 1927î de hew dikare jiyana xwe ya civakî bimeşîne, îzole dibe.

## Berhemên wî (bi Almanî)

* Die Sandinger Gemeinde (1883, dt. 1905)
* Henrik, der Eisbär Henrik, Hirçê spî (1887, dt. 1903)
* Das gelobte Land - Welatê pesindayî (1891/95, dt. 1908)
* Nachtwache - Panêrê şevê (1894, dt. 1896)
* Der alte Adam - Kal (1894, dt. 1912)
* Hans im Glück - Hans ê bêmirad (1898-1904, dt. 1906)
* Rotkäppchen - Kumsorik (1900, dt. 1904)
* Hans Quast (1907, dt. 1929)
* Totenreich - Dewlemendiya mirinê (1912/16, dt. 1920)

Kategorî:Danîmarkî
Kategorî:Jidayikbûn 1857
Kategorî:Mirin 1943
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Carl Spitteler

**Carl Friedrich Georg Spitteler** (*Wekî binavkirin Carl Felix Tandem*; * 24ê nîsanê 1845 li Liestal a li ber Basel; m. 29ê kanûna pêşîn 1924 li Luzern) helbestvan, rexneger û nivîskarekî Swîsreyê bû.

Pirranî bi helbestên xwe hatiye hezkirin. Berhema wî ya helbestan a *Der Olympische Frühling* (Bihara Olîmpîk) gelek deng daye. Sala 1919î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

## Berhemên Spiteller

* 1881 Prometheus und Epimetheus
* 1883 Extramundana
* 1887 Ei Ole
* 1887 Samojeden
* 1887 Hund und Katze
* 1887 Olaf
* 1888 Bacillus
* 1889 Das Bombardement von Åbo
* 1889 Schmetterlinge
* 1889 Der Parlamentär
* 1890 Das Wettfasten von Heimligen
* 1891 Friedli der Kolderi
* 1891 Gustav
* 1892 Literarische Gleichnisse
* 1892 Der Ehrgeizige
* 1893 Jumala. Ein finnisches Märchen
* 1896 Balladen
* 1897 Der Gotthard
* 1898 Conrad, der Leutnant
* 1898 Lachende Wahrheiten
* 1900 Die Auffahrt
* 1901 Hera die Braut
* 1903 Die hohe Zeit
* 1904 Ende und Wende
* 1905 Olympischer Frühling (Epos)
* 1906 Imago
* 1906 Gras- und Glockenlieder
* 1907 Die Mädchenfeinde
* 1920 Meine frühesten Erlebnisse
* 1924 Prometheus der Dulder

Kategorî:Helbestvanên swîsrî
Kategorî:Jidayikbûn 1845
Kategorî:Mirin 1924
Kategorî:Nivîskarên swîsrî
Kategorî:Rexneger
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Knut Hamsun

**Knut Hamsun** (jdb. 4ê tebaxê 1859 li Lom, Fylke Oppland; m. 19ê sibatê 1952 li Nørholm a li cem Grimstad), navê jidayîkbûnê *Knud Pedersen* bû ew yek ji giregirên nivîskarên norwêcî yên sedsala 20em tê zanîn. Sala 1920î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

Di malbateke kedkar û xizan de jidayîk dibe. Bavê wî kincan didirû û bi wê aboriya malbata xwe bi rê ve dibe. Jiyana wî hêj di zaroktiyê de gelek bi dijwariyan dibore. Perwerdeya olî dibîne. Di gelek kar û kargehan de dixebite. Ji aliyekî ve jî karê nivîsandinê didomîne. Ji bo jiyana baştir diçe Danîmarkayê. Li wir çendekê bi nexweşiya zirav re têdikoşe. Vedigere welatê xwe û sax dibe. Ji bo rojnameyan kuncikan dinivîsîne. Xeyala wî ya mezin çûyîna Amerîkayê bû û ev jî bi alîkariya jineke dewlemend pêk tê û Hamsun diçe DYA'yê. Li wir gelekdi bin bandora Mark Twain de dimîne û ji wêjeya wê hezdike. Dîsa vedigere welêt û dîsa diçe DYAyê dîsa jiyana xwe ya aborî û wêjeyî bi hev re dimeşîne. Gelek birçîbûn, êş û derdan dibîne. Dijwariya biyaniyê û bîriya welêt jiyana wî dadigire û di bin van hestan de berhemên bêhempa dinivîsîne.

## Berhemên wî

* *Den Gaadefulde* (1877)
* *Et Gjensyn* (1878)
* *Bjørger* (1878)
* *Lars Oftedal* (1889)
* *Fra Det Moderne Amerikas Aandsliv* (1889)
* *Sult* (1890)
* *Mysterier* (1892)
* *Redaktør Lynge* (1893)
* *Ny Jord* (1893)
* *[[romanen Pan|Pan]]* (1894)
* *Ved Rigets Port* (1895)
* *Livets Spil* (1896)
* *Siesta* (1897)
* *Aftenrøde* (1898)
* *Victoria* (1898)
* *Munken Vendt* (1902)
* *Kratskog* (1903)
* *Dronning Tamara* (1903)
* *I Æventyrland* (1903)
* *Det Vilde Kor* (1904)
* *Sværmere* (1904)
* *Stridende Liv* (1905)
* *Under Høststjærnen* (1906)
* *Benoni* (1907)
* *Rosa* (1908)
* *En Vandrer Spiller Med Sordin* (1909)
* *Livet Ivold* (1910)
* *Den Siste Glæde* (1912)
* *Børn Av Tiden* (1913)
* *Segelfoss By* (1915)
* *Markens Grøde* (1917)
* *Sproget i Fare* (1918)
* *Konerne ved Vandposten* (1920)
* *Siste Kapitel* (1923)
* *Landstrykere* (1927)
* *August* (1930)
* *Men Livet Lever* (1933)
* *Ringen Sluttet* (1936)
* *Artikler i Utvalg* (red: Francis Bull) (1939)
* *Paa Gjengrodde Stier* (1949)

Kategorî:Jidayikbûn 1859
Kategorî:Mirin 1952
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Norwêcî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Gao Xingjian

thumb|Gao Xingjian di sala 2000an de
**Gao Xingjian** [] (bi çînî: 高行健, Gāo Xíngjiàn) di 4ê kanûna paşîn a 1940î de li Ganzhou (parêzgeha Yiangxi) hatiye dinê, dramatîker, werger, rejîsor, rexneger, hunermend û nivîskarekî navdar ê çînî yê hemwelatiyê Fransa ye. Ew di sala 2000î de Xelata Nobelê ya wêjeyê werdigire.

Beriya ku di warê huner û wêjeyê de xwe bide naskirin, kurteçîrok û senaryoyan dinivîsîne. Gelek caran lîstikên wî bixetere tên dîtin û ji aliyê mezinên Partiya Komûnîst a Çînê (Komara Gel a Çîn) ve tê cezakirin. Carekê bo 5 salan di karên cotyariyê de didin xebitandin. Lê ew ji ya xwe nayê xwar û nivîsandina xwe didomîne. Bi alîkariya sazî enstîtuyên Alman û Fransî tê Ewropayê û dibe hemwelatiyê Fransayê. Ji aliyê Çînê ve wekî "mirovê nayê xwastin" tê propagandakirin. Ewropa jî bo berjewendiyên xwe wekî Aleksander Soljenîtsînê Rûs, wî jî li dijî sîstema sosyalîst propaganda dike û îndîrekt bikartîne.

## Berhemên Xingjian

* *L'Autre rive*, 1986
* *La Fuite*, 1992
* *Dialoguer interloquer*, 1992
* *Au bord de la vie*, 1993
* *Le Somnambule*, 1995
* *Quatre quatuors pour un week-end*, 1999
* *Théâtre I*, 2000
* *Le Quêteur de la mort*, 2003
* *[[La Montagne de l'âme]]*, 1995
* *Une canne à pêche pour mon grand-père* 1995
* *Le Livre d'un homme seul*, 2000
* *Pour une autre esthétique*, 2001
* *Au plus prés du réel, où la raison d'être de la littérature* *(Diyalog)*,2001
* *Le Témoignage de la littérature*, 2004
* *La Neige en août*, 2002, musique de Xu ShuYa, créé à Taipei et à l'Opéra de Marseille sous la direction du chef d'orchestre Marc Trautmann
* *L'Errance de l'oiseau*, 2003
* *La Silhouette sinon l'ombre*, 2003
* *L'Autre rive* (şano), 1986
* *La Fuite* (şano), 1992
* *La Montagne de l'âme* (roman), 1995
* *Une canne à pêche pour mon grand-père* (roman), 1995
* *Le Livre d'un homme seul* (roman), 2000
* *Théâtre I* (şano), 2000
* *La Neige en août* (opera),2003
* *L'Errance de l'oiseau* 2003

## Çavkanî

Kategorî:Çînî
Kategorî:Dramatîker
Kategorî:Fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1940
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Rexneger
Kategorî:Senaryonivîs
Kategorî:Wergêrên fransî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Anatole France

**Anatole France** (**François-Anatole Thibault**, jdb. 16ê nîsanê 1844 li Parîs; m. 12ê çiriya pêşîn 1924 li Saint-Cyr-sur-Loire a li cem Tours) nivîskarekî Fransî bû û xwedî Xelata Nobelê ya wêjeyê ya sala 1921î bû. Di her cureyê wêjeyê de berhemên wî hene lê ew pirranî bi klasîsîzma xwe hat naskirin.

## Berhemên wî
### Helbest
* *La Mort d'un juste* (1870)
* *Poèmes dorés* (1873)
* *Les Noces corinthiennes* (1876), drame antique en vers

### Roman û gotar
* *Jocaste et le chat maigre* (1879)
* *Le Crime de Sylvestre Bonnard* (1881), qui reçoit le prix de l'Académie française.
* *Les Désirs de Jean Servien* (1882)
* *[[Abeille (conte)|Abeille]]*, conte (1883)
* *Nos enfants, scènes de la ville et des champs* (1886)
* *Balthazar* (1889)
* *Thaïs* (1890), qui a fourni l'argument au Thaïs de Jules Massenet
* *L'Étui de nacre* (1892), recueil de contes
* *[[La Rôtisserie de la reine Pédauque]]* (1892)
* *Les Opinions de Jérôme Coignard* (1893)
* *Le Lys rouge* (1894), roman
* *Le Jardin d'Épicure* (1895)
* *Le Puits de Sainte Claire* (1895)
* *L'Histoire contemporaine* : Autour d'un enseignant à l'université de Tourcoing, une tétralogie satirique de la société française sous la Troisième république (du boulangisme au début du XXe siècle.)
* *L'Orme du mail* (1897), (*L'Histoire contemporaine*, I)
* *Le Mannequin d'osier* (1897), (*L'Histoire contemporaine*, II)
* *L'Anneau d'améthyste* (1899), (*L'Histoire contemporaine*, III)
* *Monsieur Bergeret à Paris* (1901), (*L'Histoire contemporaine*, IV)
* *Clio* (1900)
* *Le Procurateur de Judée* (1902)
* *Histoires comiques* (1903)
* *Sur la pierre blanche* (1905)
* *L'Affaire Crainquebille* (1901)
* *Les Contes de Jacques Tournebroche* (1908)
* *Les Sept Femmes de Barbe bleue et autres contes merveilleux* (1909)
* *La Révolte des anges* (1914)
* *Marguerite* (1920)
* *Le Comte Morin* (1920)

### Bîranîn
* *Le Livre de mon ami* (1885)
* *Pierre Nozière* (1899)
* *Le Petit Pierre* (1918)
* *La Vie en fleur* (1922)

### Lîstikên şanoyê
* *Au petit bonheur*, un acte (1898)
* *Crainquebille*, pièce (1903)
* *La comédie de celui qui épousa une femme muette*, deux actes (1908)
* *Le Mannequin d'osier*, comédie (1928)

### Rexneyên wêjeyî
* *[[Alfred de Vigny]]*, étude (1869)
* *Le château de Vaux-le-Vicomte* (1888)
* *Le Parnasse contemporain* (1871) *(participation limitée : quelques poèmes)*
* *Le Génie latin* (1913), recueil de préfaces
* *Sur la voie glorieuse* (1915)

### Nivîsarên din
* *Opinions sociales* (1902)
* *Le parti noir* (1904)
* *Vers les temps meilleurs* (1906), recueil de discours et lettres
* *Trente ans de vie sociale*

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1844
Kategorî:Mirin 1924
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên ji Parîsê
Kategorî:Pirtûkhezên fransî
Kategorî:Romanivîsên fransî yên mêr
Kategorî:Romanivîsên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Giosuè Carducci

**Giosuè Carducci** (*Binavkirin: Enotrio Romano*; *  li Valdicastello, îro Pietrasanta, Toskana; m.  li Bologna) helbestvan, gotinvan û wêjevanê dîrokê yê Îtalî bû. Sala 1906î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

## Jînenîgarî
Ew kurê (lawê) kesekî welatparêz bû. Di piçûktiya xwe de bala xwe berda ziman û çanda Grekî û dîroka Romayê. Kesayetî, serpêhatî û efsaneyên çanda devkî bandoreke mezin lê dikir. Li Zanîngeha Pîsayê perwerdeya fîlozofiyê dibîne. Dersên retorîk, wêjeya Îtalî, Grekî dide û bi wan dijî. Miroveke ateîst bû. Ev yeka han hin caran jê re astengî derdixist. Wî lîrîkên dîrokî berhevdikir, di kovarên wêjeyî de nivîsarên zîrekî diweşand. Ew wekî realîstekî mezin ê Îtalî jî tê naskirin.

## Berhemên wî
* Rime 1857
* Juvenilia 1857
* Inno a Satana 1865
* Levia Gravia 1868
* Studi letterati 1874
* Bozetti critici e discorsi letterari 1876
* Odi Barbare 1877
* Giambi ed epodi 1882
* Ça ira 1883 - Donzde Sonet
* Helbestên bijarte 1880

Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Îtalî
Kategorî:Jidayikbûn 1835
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1907
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Jacinto Benavente

**Jacinto Benavente y Martínez** (jdb. 12ê tebaxê 1866 li Madrîd; m. 14ê tîrmehê 1954 li heman derê) dramatîker û rojnamevanekî Spanî bû.

Zêdetirî 200 berhem daye û bi xebatên xwe yên wêjeyî kevneşopiya şanoya Spanî bipêşxistiye. Ji ber wê sala 1922î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

## Hin ji berhemên wî

* La ciudad alegre y confiada (1916) - Bextewariya bajarê kêmwateyî
* Los intereses creados (1908)
* Su amante esposa (1950)

Kategorî:Dramatîker
Kategorî:Jidayikbûn 1866
Kategorî:Mirin 1954
Kategorî:Rojnamevan
Kategorî:Spanî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Władysław Reymont

thumb|Władysław Reymont (1924)

[thumb|Bi bîranîna Reymont,<br /> [Łódź]]

**Władysław Stanisław Reymont** (jdb.  li Kobiele Wielkie a li ber Radomsko; m.  li Warşova) nivîskarekî Polonî bû. Sala 1924î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt. Wî realîzm û natûralîzm di bin afirêndêriya taybetiya pênûsa xwe de dikir parcotî.

## Berhemên wî

* *[[Komediantka]]* , 1896
* *[[Fermenty]]* , 1897
* *[[Ziemia obiecana]]* , 1898
* *[[Chlopi|Chłopi]]* , 1904- 1909, Xelata Nobelê, 1924
* *[[Rok 1794]]* (1794, 1914 - 1919)
** Part I: *Ostatni Sejm Rzeczypospolitej*
** Part II: *Nil desperandum*
** Part III: *Insurekcja*
* *[[Wampir]] - powieść grozy* , 1911
* *[[Bunt (book)|Bunt]]* , 1924

Kategorî:Nivîskarên polonyayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Dario Fo

**Dario Fo** (jdb.  li Leggiuno-Sangiano, parêzgeha Varese) yek ji nivîskarên şanoyê, komponîst, amadekarê dikê û aktorekî îtalî ye. Sala 1997an de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

## Têkiliyên wî û kurdan
Dario û hevjîna xwe dostên kurd û Kurdistanê bûn. Gelek caran ji bo mafê kurdan ketiye nav hewldanan. Wî û hevjîna xwe di sala 1997an de ji bo piştgiriyê, nameya li jêr ji bo *Trena Aştiyê ya [[Musa Anter]]* şand.

## Berhemên wî (bi Îtalî)

* *Il dito nell'occhio* (1953)
* *Sani da legare* (1954)
* *Gli arcangeli non giocano a flipper* (1959)
* *Aveva due pistole con gli occhi bianchi e neri* (1960)
* *Chi ruba un piede è fortunato in amore* (1961)
* *Isabella, tre caravelle e un cacciaballe* (1963)
* *Settimo: ruba un po' meno* (1964)
* *La colpa è sempre del diavolo* (1965)
* *La signora è da buttare* (1967)
* *Grande pantomima con pupazzi grandi, piccoli e medi* (1968)
* *L'operaio conosce 300 parole, il padrone 1000: per questo è lui il padrone* (1969)
* *Mistero buffo* (1969)
* *Morte accidentale di un anarchico* (1970) dedicata alla morte avvenuta in circostanze misteriose dell'anarchia|anarchico Giuseppe Pinelli
* *Morte e resurrezione di un pupazzo* (1971)
* *Tutti uniti! Tutti insieme! Ma scusa quello non è il padrone?* (1971)
* *Il Fanfani rapito* (1973)
* *Non si paga, non si paga!* (1974)
* *Clacson, trombette e pernacchi* (1981)
* *Coppia aperta, quasi spalancata* (1983)
* *Il papa e la strega* (1989)
* *Johan Padan a la descoverta de le Americhe* (1991)
* *Il diavolo con le zinne* (1997)
* *Lu Santo Jullare Françesco* (1997)
* *Marino libero, Marino è innocente* (1998)
* *L'anomalo Bicefalo* (2003).

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên îtalî
Kategorî:Bestekarên îtalî
Kategorî:Mirin 2016
Kategorî:Şanonivîsên îtalî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
José Saramago

**José Saramago** ( li Azinhaga, Portûgal - 18ê hezîrana 2010 li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya) nivîskar, dramatîker û helbestvanekî Portûgalî ye û sala 1998î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Di malbateke xizan de hatiye jiyanê. Di gelek kar û kargehan de bo jiyana xwe bidomîne xebitiye. Ji ber sedemên aborî dibistana xwe jî nebiriye serî. Di hêj zaroktiya xwe de dest bi nivîsandinê kiriye. Piştî sala 1976î êdî bi giranî xwe daye pirtûkên xwe. Ew mirovekî ateîst û komûnîst e û carekê ji ber ku di pirtûkên xwe de li dijî dêrê û sazûmaniya Ewropa derdiket ji aliyê Vatîkanê ve giliyê wê hatiye kirin. Hinek rexneger wî wekî pessîmîstek destnîşan dikin lê mirov di pirtûkên wî de gelek elementên baweriyê û mirovahiyê dibîne. Di nava refên Partiya Komûnîst a Portûgalê de têkoşiyaye.

José Saramago di 18ê hezîrana 2010an de li bajarê Tíasê, Las Palmas, Spanya çû dilovaniya xwe.

## Berhemên wî
### Helbest

:*Os poemas possíveis*, 1966
:*Provavelmente alegria*, 1970
:*O ano de 1993*, 1975

#### Rexne
:*Deste mundo e do outro*, 1971
:*A bagagem do viajante*, 1973
:*As opiniões que o DL teve*, 1974
:*Os apontamentos*, 1976

#### Şîrove
:*Viagem a Portugal*, 1981

#### Lîstikên şanoyê
:*A noite*, 1979
:*Que farei com este livro?*, 1980
:*A segunda vida de Francisco de Assis*, 1987
:*In Nomine Dei*, 1993
:*Don Giovanni ou O dissoluto absolvido*, 2005

#### Xebatên zanistiya wêjeyê
:*Objecto quase*, 1978
:*Poética dos cinco sentidos - O ouvido*, 1979
:*O conto da ilha desconhecida*, 1997

#### Roman
:*Terra do pecado*, 1947
:*Manual de pintura e caligrafia*, 1977
:*Levantado do chão*, 1980
:*Memorial do convento*, 1982
:*O ano da morte de Ricardo Reis*, 1984
:*A jangada de pedra*, 1986
:*História do cerco de Lisboa*, 1989
:*O Evangelho segundo Jesus Cristo*, 1991
:*Ensaio sobre a cegueira*, 1995 (Prémio Nobel da literatura 1998)
:*A bagagem do viajante*, 1996
:*Cadernos de Lanzarote*, 1997
:*Todos os nomes*, 1997
:*A caverna*, 2001
:*O homem duplicado*, 2002
:*Ensaio sobre a lucidez*, 2004
:*As intermitências da morte*, 2005
:*As pequenas memórias*, 2006

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Dramatîker
Kategorî:Helbestvan
Kategorî:Jidayikbûn 1922
Kategorî:Mirin 2010
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Portûgalî
Kategorî:Romannivîsên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên sedsala 21ê
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Grazia Deledda

**Grazia Deledda**, (jdb. 27ê îlonê 1871 li Nuoro (Sardînya); m. 15ê tebaxê 1936 li Roma) yek nivîskarên jin ên Îtalî bû. Ivana Brlić-Mažuranić

Endamê rêça natûralîzmê bû. Di berhemên xwe de pirranî jiyana girava Sardînya dianî zimên. Sala 1926î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

## Berhemên Deledda

* *[[Fior di Sardegna]]* (1892)
* *[[Le vie del male]]* (1892)
* *[[Racconti sardi]]* (1895)
* *[[Anime oneste]]* (1895)
* *[[Elias Portolu]]* (1903)
* *[[Cenere (libro)|Cenere]]* (1904)
* *[[Nostalgie]]* (1905)
* *[[L'edera]]* (1906)
* *[[Canne al vento]]* (1913)
* *[[Marianna Sirca]]* (1915)
* *[[La madre (romanzo)|La madre]]* (1920)
* *[[La fuga in Egitto]]* (1925)
* *[[Il sigillo d'amore]]* (1926)
* *[[Cosima (libro)|Cosima]]* (1937)
* *[[Il cedro del Libano]]* (1939)

Kategorî:Jidayikbûn 1871
Kategorî:Jinên îtalî
Kategorî:Mirin 1936
Kategorî:Nivîskarên îtalî
Kategorî:Şanonivîsên îtalî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Henri Bergson

**Henri-Louis Bergson** (jdb.  li Parîsê - m.  li heman derê) fîlozofekî fransî bû û di sala 1927an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di malbateke bingeh cihû de ji dayik bûbû. Bavê wî polonî, dayika wî jî îrlendî bû. Ji ber bandora diya xwe bi qasî fransî, îngîlîzî jî fêrdibe. Jiyanake wî yê ji rêzê hebû. Sala 1920an de doktoraya şerefê ya Zanîngeha Cambridgeyê digire. Perwerdeya fîlozofiya grek, sincê zanistî û polîtîk dibîne. Di destpêka Şerê Cîhanî yê Yekem de xwedî hest û nêrînên welatparêziya fransî ye. Li DYA û gelek cihan tevlî civîn û kongreyên fîlozofan dibe. Hebûnparêziyê (eksîstansiyalîzmê) gorî xwe şîrove dike û bipêşdixe. Di jiyana xwe de gelek xelatan digire. Bandora wî li gelek nivîskar û fîlozofên serdemê dibe.

## Hin ji berhemên Bergson

* Essais sur les données immédiates de la conscience (*Ceribandinek li ser xêvên rasterast ên [[hişar]]ê*) (1889)
* Matière et mémoire (*Made û [[bîrkan]]*) (1896)
* Le Rire (1899)
* Les Deux sources de la morale et de la religion (*Du kanên sinc û olê*) (1932)
* L'Évolution créatrice (*Evolûsyona afirandêr*) (1907)
* L'Énergie spirituelle (1919)
* La pensée et le mouvant (1934)

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên fransî
Kategorî:Kesên ji Parîsê
Kategorî:Nivîskarên fransî
Kategorî:Nivîskarên fransî yên sedsala 19an
Kategorî:Nivîskarên ji Parîsê
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Sigrid Undset

**Sigrid Undset** (jdb.  li Kalundborg, Danîmarka - m.  li Lillehammer, Norwêc) nivîskareke norwêcî bû di sala 1928an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Di berhemên xwe de nakokiyên dîrokî û cinsî bi wêrekî digire dest û ji wan li cîhan û pirsyariyên nû digere. Cîhana skandînaviyan a kevneşopî, nûjeniya Ewropayê, bindestî û potansiyela jinan hwd mijarên xebatên wê bûn.

## Berhemên wê

* Fru Marta Oulie 1907
* Den lykkelige alder 1908
* Fortællingen om Viga-Ljot og Vigdis 1909
* Ungdom 1910
* Jenny 1911
* Fattige skjebner 1912
* Vaaren 1914
* Fortællinger om kong Artur og ridderne av det runde bord 1915
* Splinten av troldspeilet 1917
* Tre søstre 1917
* De kloge jomfruer 1918
* Et kvindesynspunkt 1919
* Kristin Lavransdatter (romantrilogi), 1920–22 *(Dei tre delane heiter «Kransen» ([[1920]]), «Husfrue» ([[1921]]) og «Korset» ([[1922]]).)*
* Vårskyer, 1921
* Sankt Halvards liv, død og jærtegn, 1925
* Olav Audunssøn i Hestviken 1925
* Olav Audunssøn og hans barn 1927
* Katholsk propaganda 1927
* Gymnadenia 1929
* Etapper 1929
* Den brændende busk 1930
* Hellig Olav, Norges konge 1930
* Ida Elisabeth 1932
* Etapper. Ny række 1933
* To europeiske helgener, 1933
* Elleve aar (selvbiografisk roman), 1934
* Den trofaste hustru 1936
* Norske helgener 1937
* Selvportretter og landskapsbileder 1938
* Madame Dorthea 1939
* Klosterliv – På pilegrimsferd – Sognekirken (i «Norsk kulturhistorie II»), 1939
* *Sigurd and his brave companions. A tale of medieval Norway* , 1943
* Tilbake til fremtiden (memoarer), 1945
* Lykkelige dager (memoarer), 1947

Kategorî:Jidayikbûn 1882
Kategorî:Jinên norwêcî
Kategorî:Mirin 1949
Kategorî:Nivîskarên norwêcî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw** (jdb.  li Dublin, Îrlenda - m. 2ê çiriya paşîn a 1950 li Ayot Saint Lawrence) nivîskar û dramatîkerê îrlendî bû û di sala 1925an de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtîbû.

## Berhemên Shaw

* *Widowers' Houses* - Xaniyên Widowers (Komedî, 1892)
* *The Philanderer* - Şîrîn (Komedî, 1893)
* *Arms and the Man* - Lehengên belengaz (Komedî, 1894)
* *Mrs Warren's Profession* - Karxaneya Mrs Warren (Drama, 1894)
* *Candida* (Mysterium, 1895)
* *The Man of destiny* - Mêrê çarenûsê (Komedî, 1896)
* *The Devil's Disciple* - Şagirtên şeytên (Melodram, 1897)
* *You never can tell* - Mirov nikane bizane (Komedî, 1898)
* *Cäsar and Cleopatra* - Sezar û Kleopatra (Komedî, 1898)
* *Captain Brassbound's Conversion* - Vegera Kapîtan Brassbound (Komedî, 1900)
* Admirable Bashville* - Admîral Bashville (Komedî, 1901)
* *Man and Superman* - Man û sûperman (Komedî, 1902)
* *John Bull's other island* - Girava din a John Bull (Komedî, 1904)
* *How He Lied to Her Husband* - Mêrê wê çawa derew kir (Drama, 1904)
* *Major Barbara* (Komedî, 1905)
* *The doctor's Dilemma* - Bêbiryariya bijîşk (Komedî, 1906)
* *Getting married* - Markirin, Zewac (Komedî, 1908)
* *The Shewing-Up of Blanco Posnet*(Drama, 1909)
* *Misalliance* Girêdana çewt, têkiliya çewt (Komedî, 1910)
* *Fanny's first Play* - Pêhewiniya pêşîn a Fanny (Komödie, 1911)
* *Androcles and the Lion* - Androcles (dîlgirtî, kole) û şêr (Komedî, 1912)
* *Pygmalion* (Komedî, 1913)
* *Heartbreak House* - Dilmirina malê (Komedî, 1919)
* *Back to Methuselah* - Vegera Methuselahê (1921)
* *Saint Joan* (Dramatîka rexneyê, 1923)
* *The Apple Cart* (Komedî, 1929)
* *Sosyalîstê amator, (Roman, 1929)
* *Too true to be good* - Berî bi rastiyê bo başiyê (Komedî, 1931)
* *Village Wooing*- Reklama welatî (Komedî, 1933)
* *On the Rocks* (Komedî, 1933)
* *The Simpleton of the unexpected isles* - Girava mizgîniyan (Lîstik, 1934)
* *The Millionairess* - Milyonerîn, jina milyoner (Komedî, 1935)
* *Buoyant Billions* (Komedî, 1936, 1946–48)
* *Geneva* - Cenewre (Drama, 1938)
* *„In Good King Charles' Golden Days“* - Rojên zêrîn ên keyê baş Charles (Drama, 1939)

## Çavkanî

Kategorî:Dramatîker
Kategorî:Îrlendî
Kategorî:Jidayikbûn 1856
Kategorî:Kesên sedsala 20an
Kategorî:Mirin 1950
Kategorî:Nivîskarên îrlendî
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Vîrusa koksakî

**Vîrusa koksakî** çend enterovirusên girêdayî  ne ku ji  Picornaviridae malbata vîrusên RNA yên yek-zindî yên bênavber, xêzkirî, hesta erênî ne, û hem jî cinsê wê Enterovirus, ku di heman demê de vîrusên poliovîrus û echovirus jî hene. Enterovirus di nav rêgezên herî gelemperî û girîng ên mirovan de ne, û bi gelemperî endamên wê bi riya fekal-devkî têne veguhestin. Virûsên koksakî bi poliovirus re gelek taybetmendiyên xwe parve dikin. Bi kontrolkirina enfeksiyonên polovirusê li piraniya cîhanê, bêtir bal kişand ser têgihîştina enterovirusên nepolio yên wekî vîrusa koksakî.

Kategorî:Tendurustî
Kawabata Yasunari

thumb|Kawabata Yasunari di mala xwe yê Kamakura de (1938)
**Kawabata Yasunari** () (jdb. 11ê hezîranê 1899 li Osaka – m. 16ê nîsanê 1972 li Zûşî, xwe kujtin) yek ji nivîskarên Japon bû û di sala 1968î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.

Zaroktiyeke awarte derbas dike. Hêj di du saliya xwe de sêwî dimîne û ji aliyê xaltiya wê xwedî lê tê derketin. Piştî bidawîkirina dibistana amadeyî dest bi karê rojnamevaniyê dike. Tevlî şerê cihanî yê duyemîn nabe û li dijî şer derdikeve. Xwe bi jehra gazê dikuje. Ji ber ku li dûv xwe ti nîşane nehiştiya, hêj jî hin kes dikevin şikan.

## Hin ji berhemên wî (bi îngîlîzî)
* *The Dancing Girl of Izu* (*Izu no Odoriko* 1926, Wergera îngîlîzî 1997)
* *Snow Country* (*Yukiguni*, 1935-1937, 1947)
* *The Master of Go* (*Meijin*, 1951-4; Wergera îngîlîzî 1972)
* *Thousand Cranes* (*Senbazuru*, 1949-52)
* *The Sound of the Mountain* (*Yama no Oto*, 1949-54)
* *The Lake (novel)|The Lake* *Mizuumi*, 1954)
* *The House of Sleeping Beauties* (1961)
* *The Old Capital* (*Koto*, 1962; English translation 1987, 2006)
* *Palm-of-the-Hand Stories*
* *Beauty and Sadness (novel)|Beauty and Sadness* (*Utsukushisa to Kanashimi to*, 1964)

Kategorî:Jidayikbûn 1899
Kategorî:Mirin 1972
Kategorî:Nivîskarên japonî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Luigi Pirandello

**Luigi Pirandello** (jdb. 28ê hezîranê 1867 li Girgenti, îro bi navê Agrigento, Sîcîlya; m. 10ê kanûna pêşîn 1936 li Roma) nivîskarekî îtalî bû. Ew yek ji giregirên dramatîkerên sedsala 20em tê hejmartin. Sala 1934an guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Li girava Sîcîlyayê di malbateke cotyar ê dewlemend de tê jiyanê. Perwerdeya zanîngehê li Bonna Almanyayê dibîne. Ji bersedemên aborî jina wî bi nexweşiyên derûnî dikeve û ev yeka han wî xemgîn dike. Di destpêka şerê cîhanî yê yekê de dikeve bin bandora neteweperweriya îtalî. Têkilî bi Mussolini re jî datîne û bi alîkariya wî dibe gerînendeyê şanoya hunerî ya Romayê.

## Berhem
### Roman
* "Il fu Mattia Pascal" (Siyemêr)
* "I vecchi e I giovani" (Kal-pîr û ciwan)
* "Uno, nessuno e centomila" (Yek, Hîç û Sed Hezar)

### Lîstik
* "Enrico IV" (Enrîko yê IV.)
* "Sei personaggi in cerca d'autore" (Şeş kes li nivîskarê xwe digerin)
* "La vita che ti diedi" (Jiyana li te bexşand)
* "Pensaci, Giacomino!" (Baş bifikire Gîakomîno)
* "Vestire gli ignudi" (Kincandina pêxwasan)
* "Non si sa come" (Çawa nayê zanîn)
* "La signora Morli, una e due" Stî Morlî, Yek û du)
* "Così è (se vi pare)" (Heger bi we ye wisa ye)

Kategorî:Jidayikbûn 1867

Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1936
Kategorî:Nivîskarên îtalî
Kategorî:Şanonivîsên îtalî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Ivo Andrić

**Ivo Andrić** (*bilêvkirina kurdî: Îvo Andrîç*, *[[kîrîlî]]: Иво Андрић*; jdb.  li Dolac a nêzîkî Travnîk; m.  li Belgrad) dîplomat, polîtîker û nivîskarekî Yûgoslawya ya berê bû. Di sala 1961î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirt.

Cihê ku ew lê hatiya jiyanê niha dikeve Bosna-Hersekê. Bi salan wekî dîplomatekî Yûgoslawyayê li derveyi welêt dixebite. Sala 1954î de dibe endamê partiya komûnîst a Yûgoslawyayê û herwekî karê xwe yê nivîsandinê jî didomîne.

## Berhemên wî

* *Ex ponto*, 1918
* *Nemiri*, 1920
* *Put Alije Đerzeleza*, 1920 (Riya Aliya Cerzelez)
* *Most na Žepi*, 1925 (Pireya li ser Zepa)
* *Anikina Vremena*, 1931 (Demên Anîkayê)
* *Portugal, zelena zemlja*, 1931
* Helbest, 1933
* *Španska stvarnost i prvi koraci u njoj*, 1934
* *Razgovor sa Gojom*, 1936 (Li ser Goya)
* Çîrok, Viyana 1939
* Çîrok Viyana 1940
* *Na Drini ćuprija*, Roman 1945 (Pireya li ser Drîna)
* *Gospođica*, Roman 1945 (Xatûn)
* *Travnička hronika*, Roman 1945
* *Na Nevskom prospektu*, 1946
* *Na kamenu, u Počitelju*,
* *Zlostavljanje*, 1950 (Xerabîkirin)
* *Priča o vezirovom slonu*, 1948 (Fîlên wezîr)
* *Prokleta avlija*, Novelle 1954 (Kendava lanetî)
* *Igra*, 1956
* *Aska i vuk*, 1960 (Aska û gur)
* *O priči i pričanju, beseda povodom dodele Nobelove nagrade*, 1961
* Ceribandin, 1962
* Nivîsarên bijarte wekî 3 bend, li Almanya 1962-1964
* *Jelena žena koje nema*, Roman 1963
* Die Männer von Veletovo, 1963
* *Ljubav u kasabi*, 1963 (Evîncanî li bajarokek, dîroka Cihûyan li Bosna)
* Destgirtiya Welî Paşa, 1964
* *Priče iz detinjstva*, 1967 (Çîrokên zaroktiyê)
* Jina ji kevir, 1967
* *Eseji i kritike*, 1976 (dt. Essays und Kritiken)
* *Znakovi pored puta*, 1976 (dt. Wegzeichen, 1982)
* *Šta sanjam i šta mi se događa, lirske peme koje su objavljene posthumno 1918*
* *Omerpaša Latas*, posthum 1977 (dt. Omer-Pascha Latas, 1979)
* *Na sunčanoj strani*, Roman, posthum
* Das Haus in der Einsamkeit dt. 1987
* Buffet Titanic. Erzählungen. dt. Klagenfurt: Wieser, 1995
* Die verschlossene Tür. Erzählungen. dt. Wien: Zsolnay, 2003

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Bosna-Hersekî
Kategorî:Helbestvanên xirwat
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romannivîsên sedsala 20an
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Pär Lagerkvist

**Pär Fabian Lagerkvist** (jdb. 23ê gulana 1891 li Växjö, Swêd - m. 11ê tîrmeha 1974 li Danderyd a li ber Stockholm, Swêd) helbestvan û nivîskarekî swêdî bû. Sala 1951ê Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Di hemî warên wêjeyê de berhem daye. Di xebatên xwe de elementên paqij ên ola mesîhî gelek bi kar aniye. Li ser dîroka hunerê perwerde dîtiye. Di destpêka jiyana xwe ya wêjeyî de helbest dinivîsand û di rojnameyên herêmî de diweşand.

## Berhemên Pär Lagerkvist
* *Människor* (1912)
* *Ordkonst och bildkonst* (1913)
* *Två sagor om livet* (1913)
* *Motiv* (1914)
* *Järn och människor* (1915)
* *Ångest* (1916)
* *Sista människan* (1917)
* *Teater* (1918)
* *Kaos* (1919)
* *Det eviga leendet* (1920)
* *Den lyckliges väg* (1921)
* *Den osynlige* (1923)
* *Onda sagor* (1924)
* *Gäst hos verkligheten* (1925)
* *Hjärtats sånger* (1926)
* *Det besegrade livet* (1927)
* *Han som fick leva om sitt liv* (1928)
* *Kämpande ande* (1930)
* *Konungen* (1932)
* *Vid lägereld* (1932)
* *Bödeln* (1933)
* *Den knutna näven* (1934)
* *I den tiden* (1935)
* *Människan utan själ* (1936)
* *Genius* (1937)
* *Seger i mörker* (1939)
* *Sång och strid* (1940)
* *Dvärgen* (1944)
* *Låt människan leva* (1950)
* *Barabbas* (1950) (filmatiserades 1953 samt 1962)
* *Aftonland* (1953)
* *Sibyllan* (1956)
* *Pilgrim på havet* (1962)
* *Det heliga landet* (1964)
* *Mariamne* (1967)
* *En hjältes död* (novell)

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên swêdî
Kategorî:Jidayikbûn 1891
Kategorî:Mirin 1974
Kategorî:Nivîskarên swêdî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kenzaburo Oe

**Kenzaburō Ōe** (japonî: 大江 健三郎 Ōe Kenzaburō ; jdb. 31ê kanûna paşîn a 1935 li Oso, Parêzgeha Ehîme) nivîskarekî Japon e û di sala 1994î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Li Zanîngeha Tokyo perwerdeya wêjeya Fransî dîtiye. Di berhemên wî de zîrektî û wêrektiya wî tê xwiyîn. Wekî rêbaz, polemîkên wêrekî bingeh digire. Gelek digere û qolincên cîhana xwe berfireh dike.

## Berhemên wî yên bi Almanî hatine çapkirin

* *Die Brüder Nedokoro - Birader Nedokoro*, ISBN 3-596-25418-3
* *Eine persönliche Erfahrung - Xweceribandinek*, ISBN 3-518-03771-4 (個人的な体験)
* *Und plötzlich stumm - Bêdengiya nişkave*, ISBN 3-351-02325-1 (不意のおし)
* *Der stumme Schrei - Bêdengiya qîrînê*, ISBN 3-353-01017-3　(万延元年のフットボール)
* *Verwandte des Lebens - Lêzimtiya jiyanê*, ISBN 3-596-12857-9　(人生の親戚)
* *Der kluge Regenbaum - Darşiliya zîrek*, ISBN 3-596-13235-5　(頭のいい雨の木)
* *Stolz der Toten - Serbilindiya miriyan*, ISBN 3-596-12866-8　(死者の奢り)
* *Der Fang - Nêçîr*, ISBN 3-518-22178-7　
* *Der Tag, an dem Er selbst mir die Tränen abgewischt - Roja bi tenêbûnê re rûbirû ma*, ISBN 3-518-01396-3
* *Stille Tage - Rojên aramiyê*, ISBN 3-458-16686-6
* *Gestern vor 50 Jahren - duhî berî 50 salî* (Name şandin bi Günter Grass), ISBN 3-88243-386-8
* *Reißt die Knospen ab ...*, ISBN 3-596-50530-5　(芽むしり　仔撃ち)
* *Therapiestation - Terapîgeh*, ISBN 3-86124-298-2　(治療塔)
* *Grüner Baum in Flammen Dara keska a flammakirî*, ISBN 3-10-055206-7　(燃え上がる緑の木)
* *Der schwarze Ast - Şitla reşa darê*, ISBN 3-10-055207-5
* *Der atemlose Stern - Stêra bêbêhn*, ISBN 3-10-055208-3
* *Tagame (Berlin - Tokyo)*, ISBN 3-10-055212-1 (取り替え子 (チェンジリング)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1935
Kategorî:Mirin 2023
Kategorî:Nivîskarên japonî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Îvan Bunîn

**Îvan Alekseyevîç Bunîn** (bi rûsî: Иван Алексеевич Бунин, *Ivan Alexeyevich Bunin*), jdb. 10'ê kewçêrê / 22'ê kewçêrê 1870 li Voroneşê; m. 8'ê sermawezê 1953 li Parîsê) nivîskar, wergêr û lîrîknivîsekî rûs bû. Sala 1933'î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Mijara wî ya sereke Şoreşa Çiriya Pêşîn bû. Kevneşopiya wêjeya rûsî di bin realîzmeke nûjen de radixist û berhemên bêhempa dinivîsand. Bûnîn herwekî di warê helbestê de jî xwedî heman afirandêrî û hostatiyê bû.

## Berhemên wî
* *Antonovskie jabloki* Sêva Anton, 1900
* *Derevnja*, Gund Roman 1910
* *Suchodol*, 1912
* *Čaša žizni*, 1913
* *Grammatika ljubvi*, Gramatîka evînê, 1915
* *Gospodin iz San-Francisko*, Camêrê San Fransîsko, Çîrok 1915
* *Mitina ljubov*, Evîna Mitya
* *Žizn` Arsen`eva*, Roman 1927-39
* *Temnye allei*, Alîneyên tarî, 1943
* *O Cechove*, 1955
* *Pervaja ljubov*, Evîna yekemîn
* *Poslednee svidanie*, Dîtina dawîn
* *Okajannye dni*
* *Stokrat blazennaja toska*, Helbest
* *Sobranie socinenij*, 10 Bend, 1934-36
* Rusja, Rûsya 1972
* Axavtinên wî yên salên 1892 heya 1911
* Berhevkirinên wî
* Maseya rojê
* Hezkirin û bêyomiyên din, Çîrok
* Hevalekî nenas
* Lîtikên mejî, Helebst

Kategorî:Jidayikbûn 1870
Kategorî:Mirin 1953
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Romannivîsên ji Împeratoriya Rûsî
Kategorî:Rûs
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Pearl S. Buck

**Pearl Sydenstricker Buck** (*Nameyê [[çînî]]: 賽珍珠 Sai Zhenzhu; navandin: John Sedges*; jdb.  li Hillsboro, West-Virginia; m.  li Danby, Vermont) yek ji nivîskarên jin ên DYAyê ye û xwedî Xelata Nobelê ya wêjeyê ya sala 1938î ye.

## Hin ji berhemên wê

* *East wind, west wind* (Roman, 1930; Bayê rojhilatê, bayê rojavayê)
* *The good earth* (Roman, 1931; Erdê baş)
* *The mother* (Roman, 1934; Mader/dê/ma/dayik)
* *The exile* (Biyografî, 1936); Koçeber)
* *Dragon Seed* (Roman, 1942; Toximê ziyayan/dirreguran/ejderhayan)
* *Pavilion of women* (Roman, 1946; Jinên malan)
* *Far and near* (Nivîsar, 1948)
* *The townsman* (Roman, 1952; Mêrê navçeyê/qezayê)
* *Imperial Woman* (Roman, 1956; Jina emperyal

Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1892
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirin 1973
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Xelat Ehmed

**Xelat Ehmed** helbestvaneke kurd e.

Xelat Ehmed sala 1972 li Dêrika Hemko çêbûye, ji sala 1999an ve li Swîsre dijî. Şi‘rên xwe bi zimanê kurdî û erebî dinivîse, wergerandinê ji herdu zimanan dike.

## Berhem
Kitêbên wê yên heta niha hatine çapkirin ev in:

* Çarikên Berbangê (Şi‘r, Duhok, 2004)
* Bîranînin Kulîlka û Kalîptus (Şi‘r, Uman-Urdun, 2006)
* Keçên Dêrikê yên Serserî - Weşanên Avesta 2007

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd ên jin
Kategorî:Jidayikbûn 1972
Frans Eemil Sillanpää

250px|thumb|Frans Eemil Sillanpää

**Frans Eemil Sillanpää**  (jdb. 16ê îlonê 1888 li Hämeenkyrö; m. 3ê hezîranê 1964 li Helsinki) nivîskarekî Fînlandî bû. Sala 1939î de guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatiye dîtin.

Li ser zanînên xwezayê perwerde dîtiye. Bi salan berpirsiyariya weşanxaneyekê kiriye. Gorî gelek rexnegeran pênûsa wî ne ewçend biber lê xwedî şîrovekirine derûnî yî bêhempa bû. Ew di wêjeya Fînlandî de cihekê mezin dadigire.

## Berhem

* Elämä ja aurinko (1916)
* Hiltu ja Ragnar (1923)
* Hurskas kurjuus (1919)
* Miehen tie (1932)

Kategorî:Fînlandî
Kategorî:Jidayikbûn 1888
Kategorî:Mirin 1964
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska**, Maria Wisława Anna Szymborska ( li Bnin, îro Kórnik nêzîkî Poznan, ) helbestvaneka Polonî ye. Sala 1996'î de Xelat Nobelê ya wêjeyê wergirt.

## Berhemên wê

* *Dlatego żyjemy* (1952)
* *Pytania zadawane sobie* (1954)
* *Wołanie do Yeti* (1957)
* *Sól* (1962)
* *101 wierszy* (1966)
* *Sto pociech* (1967)
* *Wiersze wybrane* (1967)
* *Poezje wybrane* (1967)
* *Wszelki wypadek* (1972)
* *Wielka liczba* (1976)
* *Ludzie na moście* (1986)
* *Poezje: Poems* (1989)
* *Lektury nadobowiązkowe* (1992)
* *Koniec i początek* (1993)
* *Widok z ziarnkiem piasku* (1996)
* *Sto wierszy – sto pociech* (1997)
* *Chwila* (2002)
* *Rymowanki dla dużych dzieci* (2003)
* *Dwukropek* (2005

Kategorî:Helbestvanên polonyayî
Kategorî:Jinên polonyayî
Kategorî:Nivîskarên komunîst ên jin
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Seamus Heaney

**Seamus Justin Heaney** (jdb.  li Castledawson, Derry, Îrlendaya Bakur) nivîskarekî îrlendî ye û di sala 1995an de guncavê Xelat Nobelê ya Wêjeyê hatiye dîtin.

Di berhemên xwe de wekî mijar pirranî bala xwe daye wêjeya devkî ya îrlendî, dîrok û hezkirina welêt. Li zanîngehê ders dida û bi pirsgirêka Bakurê Îrlenda re mijûl dibe.

## Berhem

* *[[Blackberry Picking]]*
* *[[Mid Term Break]]*
* *[[Digging]]* (Faber & Faber, 1966)
* *[[Death of a Naturalist]] *(Faber & Faber, 1966)
* *[[Door into the Dark]] *(Faber & Faber, 1969)
* *[[Wintering Out]] * (Faber & Faber, 1972)
* *[[North (Heaney)|North]] * (Faber & Faber, 1975)
* *[[Field Work (Heaney)|Field Work]] * (Faber & Faber, 1979)
* *[[Selected Poems 1965-1975]] * (Faber & Faber, 1980)
* * [[An Open Letter (Heaney)|An Open Letter]] * (Field Day, 1983)
* * [[Station Island (Heaney)|Station Island]] *(Faber & Faber, 1984)
* *[[The Haw Lantern]] *(Faber & Faber, 1987)
* *[[New Selected Poems 1966-1987]] *(Faber & Faber, 1990)
* *[[Seeing Things (poetry)|Seeing Things]] *(Faber & Faber, 1991)
* *[[Sweeney's Flight]] (Faber & Faber, 1992)
* *The Spirit Level * (Faber & Faber, 1996)
* *Opened Ground: Poems 1966-1996 * (Faber & Faber, 1998)
* *Electric Light * (Faber & Faber, 2001)
* *District and Circle'' (Faber & Faber, 2006)

Kategorî:Jidayikbûn 1939
Kategorî:Mirin 2013
Kategorî:Nivîskarên îrlendî
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Toni Morrison

**Toni Morrison** (navê berê Chloe Anthony Wofford; jdb.  li Lorain, Ohio) - 2019 yek ji nivîskarên jin ên DYAyî ye. Ew herwekî yek ji navdarên wêjevanên Afroamerîkayî jî tê zanîn. Sala 1993'î de guncavê Xelat Nobelê ya wêjeyê tê dîtin.

## Berhem
### Roman

* *[[The Bluest Eye]]* (1970; ISBN 0-452-28706-5)
* *[[Sula (novel)|Sula]]* (1973; ISBN 1-4000-3343-8)
* *[[Song of Solomon (novel)|Song of Solomon]]* (1977; ISBN 1-4000-3342-X)
* *[[Tar Baby (novel)|Tar Baby]]* (1981; ISBN 1-4000-3344-6)
* *[[Beloved (novel)|Beloved]]* (1987; ISBN 1-4000-3341-1)
* *[[Jazz (novel)|Jazz]]* (1992; ISBN 1-4000-7621-8)
* *[[Paradise (novel)|Paradise]]* (1999; ISBN 0-679-43374-0)
* *[[Love (Toni Morrison novel)|Love]]* (2003; ISBN 0-375-40944-0)

### Wêjeya Zarokan (bi tevî Slade Morrison)
* *The Big Box* (2002)
* *The Book of Mean People* (2002)
* *Who's Got Game?: The Lion or the Mouse?* (2003)
* *Who's Got Game?: The Ant or the Grasshopper*, (2003)
* *Who's Got Game?: Poppy or the Snake?*, (2004)
* *Who's Got Game?: The Mirror or the Glass?* (to be released in 2007)

### Çîrokên kurt
* "Recitatif" (1983)

### Lîstik
* *[[Dreaming Emmett]]* (performed 1986)

### Lîbret
* *[[Margaret Garner (opera)|Margaret Garner]]* (first performed May 2005)

### Ên din
* *The Black Book* (1974)
* *Birth of a Nation'hood* (co-editor) (1997)
* *Playing in the Dark* (1993)
* *Remember:The Journey to School Integration* (April 2004)

### Nivîsar
* "This Amazing, Troubling Book" (An analysis of *The Adventures of Huckleberry Finn* by Mark Twain)

Kategorî:Jidayikbûn 1931
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirin 2019
Kategorî:Nivîskarên amerîkî
Kategorî:Nivîskarên postmodern
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Derek Walcott

**Derek Walcott** (jdb.  li Castries, St. Lucia) yek jî helbestvan û nivîskarên karîbîk e. Sala 1992î de Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtiye.

Di berhemên xwe de gelê xwe yê bingeh Afrîkayî bi rêbazên Ewropayî radixe ber xwendevanan. Hin kes wî nêzîkî Bertolt Brecht ê Alman dibînin. Gerînendetiya şanoyekê dike û têkiliyên germ bi wêjevanên bingeh-Afrîkayî re datîne. Wî di sala 1981î de li Bostonê di zankoyê de ders dida.

## Berhem
### Helbest
* (1948) *25 Poems*
* (1949) *Epitaph for the Young: Xll Cantos*
* (1951) *Poems*
* (1962) *In a Green Night: Poems 1948–60*
* (1964) *Selected Poems*
* (1965) *The Castaway and Other Poems*
* (1969) *The Gulf and Other Poems*
* (1973) *Another Life*
* (1976) *Sea Grapes*
* (1979) *The Star-Apple Kingdom*
* (1981) *Selected Poetry*
* (1981) *The Fortunate Traveller*
* (1983) *The Caribbean Poetry of Derek Walcott and the Art of Romare Bearden*
* (1984) *Midsummer*
* (1986) *Collected Poems, 1948-1984*
* (1987) *The Arkansas Testament*
* (1990) *Omeros*
* (1997) *The Bounty*
* (2000) *Tiepolo's Hound*
* (2004) *The Prodigal*
* (2007) *Der verlorene Sohn* (englisch/deutsch)

### Drama
* (1970) *Dream on Monkey Mountain*
* (1970) *Ti-Jean and His Brothers*
* (1980) *Pantomime*
* (1997) *The Capeman*

Kategorî:Giravên Karîbîk
Kategorî:Kesên cêwî
Kategorî:Mirin 2017
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Nadine Gordimer

**Nadine Gordimer** (jdb.  li Springs, parêzgeha Gauteng, berê digotin Transvaal – m.  li Johannesburg) yek ji nivîskarên jin ên Afrîkaya Başûr e.

Di romanên xwe de cih daye polîtîkaya nîjadperest a apartheid a ku berê di bin sazûmaniya çermespiyan de dihate birêvebirin. Sala 1991'î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hate dîtin.
Bavê wê cihûyeke ji Letonyayê û diya wê jî ji Brîtaniya Mezin bûn. Wê di zaroktiya xwe de zordariyên li gelên çermereş dihate kirin didît û ev yeka han bandoreke mezin li wê dikir. Hêj di ciwanzaroktiya xwe de destpêkir têkoşîna li dijî sazûmaniya çermespiyan a nîjadperest.

## Berhem
### Roman

* Roja derewan (*The Lying Days*, 1953, ISBN 3-596-22231-1)
* Biyanîbûna di nava biyaniyan de (*A World of Strangers*, 1958, ISBN 3-596-25723-9)
* Têkildariya jiyanê (*Occasion for Loving*, 1963)
* Cîhana derenghemwelatîbûyî (*The Late Bourgeois World*, 1966)
* Mêvanê xîretê (*A Guest of Honour*, 1970)
* Xwedî (*The Conservationist*, 1974)
* Keça hemwelatiyan (*Burger's Daughter*, 1979)
* Gelê Julyê (*July's People*, 1981)
* Lîstikek xwezayê (*Sport of Nature*, 1987, ISBN 3-10-027011-8)
* Dîroka lawê min (*My Son's Story*, 1990, ISBN 3-596-12434-4)
* Ti kes tevlî min nebû (*None to Accompany Me*, 1994, ISBN 3-518-39912-8)
* Çekên malê (*The House Gun*, 1998, ISBN 3-442-72370-1)
* Mêrek li kolanê (*The Pickup*, 2001, ISBN 3-442-76122-0)
* Dafika jiyanê (*Get a life*, 2005, ISBN 3-8270-0007-6)

### Axavtin/Çîrok

* Face to Face (1949)
* The Soft Voice of the Serpent (1952)
* Six Feet of the Country (1956)
* Not for Publication (1965)
* Livingstone's Companions (1971)
* Selected Stories (1975)
* No Place Like: Selected Stories (1978)
* A Soldier's Embrace (1980)
* Something Out There (1984)
* Bajarek miriyan, bajarek zindiyan (1984)
* Jump: And Other Stories (1991)
* Why Haven't You Written?: Selected Stories, 1950-1972 (1992)
* Loot: And Other Stories, 2003 (dt.: Beute, 2003; ISBN 3-8270-0006-8)
* Beethoven Was One-Sixteenth Black: And Other Stories (2007)

### Jînenîgarî

* *Writing and Being* (1995)
* Jiyan di nava hêvî û dîrokê de (*Living in Hope and History*, 1999, ISBN 3-8270-0004-1)

### Berhemên ku hatîne fîlmkirin

* 1962: Dilemma - Regie: Henning Carlsen - ji romanê "Biyanîbûna di nava biyaniyan de"

Kategorî:Jidayikbûn 1923
Kategorî:Jinên Afrîkaya Başûr
Kategorî:Kesên ji Afrîkaya Başûr
Kategorî:Mirin 2014
Kategorî:Nivîskar
Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê
Kewkurd

thumb|Kewkurd
thumb|Kibrît yê dihele û dişewte
**Kewkurd** an jî **kirkût** (ji peyvê ; , ) elementek û nemetalek e. Ew bi alafekî şîn dişewte. Bi vê rêkê Kewkurddîoksîd çêdibe, bêhnê xwe zêde makin e.

## Hebûn
Kewkurd di rûyê erdê da 0,048 % heye. Kewkurd di Sîcîlya, Polonya, Îraq, Îran, Louisiana, Texas û Meksîk de tê derxistin.

Kewkurd di kevirên sulfîdan da zêde tê dîtin, wek di Hesin(II)-dîsulfîd, Sifirhesinsulfîd, Sirb(II)-sulfîd û Sînksulfîd da.

## Tiştên din
* Di serdema navîn de nîşana Kewkurdê şêrek bû.

Kategorî:Element
Kategorî:Zû dişewte