open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mîrektiya Bedlîsê

**Mîrektiya Bedlîsê** yek ji mîrektiyên kurd bû ku di navbera salên 1182–1847 de ji federasyona hozî ya Rojakî (Rozagî) derket. Rojakiyan Keyê Gurcî David III têk bir û di sedsala 10an de Bidlîs û Qabilcewz girtin . Mîrektî carinan ket bin serweriya mîrên din ên wekî Aq Qoyunlu (1467–1495) û Sefewî (1507–1514). Piştî hilweşîna Aq Qoyunlu, mîrên Rojakî serxwebûna xwe ji nû ve anîn. Di 1531an de Mîr Şerefxan bi Sefewiyan re ket hevbendî û di 1532an de ji hêla Olama Takkalu ve hate kuştin.
thumb|281x281px|Mîrektiya Bedlîsê di sala 1835an de.Dîroknasê navdar ê Kurd Şerefxanê Bidlîsî kurê Mîr Şemsedîn û neviyê Şerefxan bû. Şemsedîn di bin zexta Sultan Suleyman I de reviya Faris û li dîwana Tahah Tahmasp I penaberî kir.

Kurê wî Şerefxan di 1533 de hate cîhanê û li dîwana Sefewî mezin bû. Di dema Ismaîl II de, ew ket bin gumanê û hat sirgûnkirin Naxçıvan. Ew ji wir reviya Wanê û li şûna wî Siltan Murad III. di sala 1583an de wek Mîrê Bitlîsê hate destnîşan kirin.

Mîrên Rojakî di pêşbaziya dirêj a di navbera Osmanî û Sefewî de karîn serxwebûna xweya nisbî bidomînin. Di nîvê sedsala 17an de, Evdalxan mîrê Bedlîsê bû. Ew ji hêla gerokê Frensî Tavernier ve wekî mîrektirîn mîrê Kurd hate binav kirin. Li gorî Tavernier, Evdalxan serbixwe bû û ne Şahê Sefewî û ne jî Siltanê Osmanî nas dikir. Ewliya Çelebî pesnê Evdalxan wekî mîrê Ronesans û Hezar Huner (Hezarfen) da.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1182an li Asyayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1847an de hilweşiyan
Kategorî:Xanedanên kurdan
Demaxê navberê

thumb
thumb|Talamus û hîpotalamus du beşeên sereke yê demaxê navberê ne.
**Navberedemax**, **demaxê navber**, **nêwanedemax** an jî **demaxê navê** ( bi îngilîzî: *interbrain, diencephalon*) beşa demaxê yê di navbera mejî û qedê demaxê de cih bûye.

Navberedemax di navbera mejî û beşên din ên koendama demarê de girêdanan ava dike, belavkirina agahiyên ji mejî an jî ber bi mejî li vir rû dide. Ango ji bilî hestê bêhngirtinê, agahiyên ji dirkepetik û demarekoendama çêwe, pêşî li vir tên tekûzkirin û yekkirin paşê tên şandin ji boy mejî. Beşên koendama demarê yên bi karê bêhngirtinê ve mijûl dibin awarte ne, hestewergirên bêhngirtinê û demarexaneyên hestê bêhngirtinê raste rast bi mejî ve girêdayî ne. Talamus (lanik), hîpotalamus (jêrlanik), subtalamus, hîpofîz û epîtalamus beşên sereke ne di navberedemax de. Epîtalamus rijênê kajî ( bi îngilîzî: *pineal gland*) lixewe digire. Ji van beşên navberademaxê, talamus û hîpotalamus pêwendiya wan raste rast bi koendama demarê heye. Di demaxê mirov de çar kelênên piçûk heye, navê van kelênan bi îngilîzî “*ventricle*” e. Talamus û hîpotalamus li derdora kelêna sêyem( bi îngilîzî: *third ventricle*) de cih digirin.

## Talamus
Talamus ji du pişkên madeyê gewr pêk tê. Ev herdu pişk li jor û kêlekên kelêna sêyem de, li jêrê tenê req de cihbûyî ne. Hestewergir ji her aliyê laş de demareragihandin werdigirin, bi navbeynkariya demarexaneyên hestê, demareragihandin tên şandin boy talamusê. Talamus ragihandinan ji hestedemarexane yên hatî digire, ragihandinan tekûz dike. Li talamusê ragihandinên(kartêkir) girîng ji yê ne girîng tên cihê kirin. Hêza (bandora) ragihandinan tên kêmkirn an jî zêdekirin. Piştî polenkirinê, talamus ragihandinan dişîne boy beşa guncav a tûkila mejîyê. Wekî mînak gava mirov li cihekî qerebalix de hewla xwendina pirtûkek bike, talamus dengên derdorê parzûn dike û naşîne mejiyê, bi vî awayê mirov di nav dengê bilind a qerebalixê de dikare bala xwe bide ser xwendina pirtûkê. Herwisa talamus mejiyê agahdar dike ko demareragihandin ji kîjan hestewergirê tê û bi kîjan hestê re têkiliye. Wekî mînak, talamus ji mejî re dide zanin ko demareragihandina hatî ji çavan tê, loma agahiyên dîtinî lixwe digire. Ji bilî van karan, talamus ji mejî û ji beşên din ên demaxê agahî yên ji boy rêkxistina hest û arezûyan(tehrîk) jî digire.

## Hîpotalamus
thumb|Demaxê navberê di navbera mejî û qedê demax de cih digire.
Li jêrê (xwarê) talamusê de cih digire. Hîpotalamus kontrola berhremkirin û derdana hormonan dike. Loma di navbera koendama demar û koendama hormonan de navbeynkarî dike. Hîpotalamus sinyalan dişîne rijenê hîpofîzê, Ji rijênê hîpofîzê çend hormon tên derdan, van hormonên hîpofîzê bandor li ser rêjênên din û xaneyan dike. Karê esasî ya hîpotalamusê rêkxistina hevsengiya navî ya laş e. Ta (germahî) ya laş, xwarin û vexwarin ji aliyê hipotalamusê ve tê rêkxistin. Rijênê kajî jî li navberedemaxê de cih digire. Hormona melatonîn ji aliyê rijenê kajî ve tê berhemkirin û derdan .

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Bjarne Stroustrup

thumb|Bjarne Stroustrup

**Bjarne Stroustrup** (z. 1950, Aarhus, Danîmarka), profesorê lêkolînê yê zanistên teknolojiyê ya li Zanîngeha A&M Texas (DYA) û rêvebirê giştî yê beşa teknolojiyê ya banka Morgan Stanley. Ew di 1975 an da ji beşa Zanistiya Komputer a Zanîngeha Aarhusê mezûn bû. Wî di 1979an de doktoraya xwe ji Zanîngeha Cambridgeyê wergirt. Ji damezrandina wê heya 2002an, ew seroka beşa Lêkolînên Bernameyên Mezin a AT&T Laboratories (Bell Labs) bû.

Stroustrup afirînerê zimanê bernamenûsiya C++ e. Ew bi awayekî aktîv beşdarî standardkirina C ++ (ANSI / ISO) bû û di vê mijarê de xebatê xwe didomîne. Pirtûka wî "The C++ Programming Language" destpêkek ji bo C++ e. Ji ber vê yekê, ew yek ji pirtûkên herî bijare di warê xwe de ye. Ev pirtûk ji zêdetirî 19 zimanan hatiye wergerandin. Stroustrup bi giştî heft pirtûk û bi sedan gotar nivîsandine. Deverên lêkolîna wî ,pergalên belavkirî, sêwirana nermalavê, teknîkên bernamekirinê, amûrên pêşxistina nermalavê û zimanên bernamenûsê ye.

## Pirtûken wî

* Programming—Principles and Practice Using C++ (çapa duyem). Gulan 2014. Addison-Wesley. . 1312 rûpel.
* A Tour of C++. Îlon 2013. Addison-Wesley. . 190 rûpel.
* The C++ Programming Language (çapa çaremîn). Gulan 2013. Addison Wesley. . 1360 rûpel.
* Programming—Principles and Practice Using C++. Kanûn 2008. Addison-Wesley. . 1264 rûpel.
* The C++ Programming Language (çapa taybet). Addison Wesley. 2000. . 1029 rûpel.
* The C++ Programming Language (çapa sêyemîn). Addison Wesley Longman, 1997. . 920 rûpel.
* The Design and Evolution of C++. Addison Wesley, 1994. . 472 rûpel.
* The C++ Programming Language (çapa duyemîn). Addison-Wesley, Reading, MA. 1991. . 696 rûpel.
* Margaret A. Ellis and Bjarne Stroustrup: The Annotated C++ Reference Manual. Addison-Wesley, 1990. . 478 rûpel.
* The C++ Programming Language. Addison-Wesley, 1986. ISBN 0-201-12078. 326 rûpel.

## Çavkanî
http://www.stroustrup.com/bio.html

Kategorî:Amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1950
Kategorî:Komputer
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Teknolojî
Bell Labs

[thumb|Qerargeha Lucent li [Murray Hill, New Jersey (DYA)]]
thumb|Transîstor di 1947an de li Bell Labs hate vedîtin
**Bell Labs** (di paşerojê de wekî Bell Labs û AT&T Bell Laboratories û Bell Telefon Laboratories dahate navkirin) saziya lêkolîn û pêşkeftinê ya Telefon û Telgraf ya Amerîkî (AT&T) bû. Naha ew saziya lêkolîn û pêşkeftinê ya Alcatel-Lucent e. Navendên wê li Murray Hill, Nû Jersey, DYA ne.

Di demên xwe yên herî serfiraz de, Bell Laboratories yekem sazî ya pêşvexistina teknolojiyan bû. Di warê stêrnasî, radyo, transîstor, lazer, teoriya agahiyê, pergala xebitandina UNIX, û zimanê bernamekirina C da gelek xebat hatin kirin.

Heft xebatên ku di taqîgehên Bell de hatine bidest xistin xelata Nobel wergirtin.

## Çavkanî
* https://tr.wikipedia.org/wiki/Bell_Labs


Kategorî:Komputer
Kategorî:Nokia
Kategorî:Teknolojî
Lazer

thumb|275x275px|Lazer
**Lazer** ji amûrên optîkî yên ku ji bo bidestxistina ronahiya pir hişk, bihevre û monochromatic hatine pêşve xistin ra tê gotin û bî kurtasî ji vê ronahîra jî têm gotin. Peyva Lazer/Laser jî **''L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation tê.*

*Ew yekemcar di sala 1917 de ji hêla Albert Einstein ve hat pêşnîyar kirin. Di 1960 de, Theodore Maiman radyasyona lazer wergirt û hebûna laserê wî îsbat kir. Piştî vê bûyerê, di karanîna lazerê de pêşkeftinên girîng çêbûn.*

*Lazer di, endazyarî, başkirina nexweşiyê, vekolîna zanistî, meteorolojî, ragihandin, holografî û amûrên parastinê da tê bikar anîn.''

Karanîna wê ya yekem di jiyana rojane de di sala 1974-an da bû. Xwendevana barcode yên supermarketan, xwendevanên dîskê ên ku di 1982-an da ku derketin holê yekem amûrên bi karanîna lazer bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Endezyarî
Kategorî:Îcadên amerîkî
Kategorî:Îcadên rûsî
Kategorî:Teknolojî
Çar gulên Amedê (pirtûk)

**Çar gulên Amedê** navê pirtûka nivîskar Hîlmî Akyol e. Cureyê pirtûkê jînenîgarî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Dîroka Kurdistana Osmaniyan

250px|thumb|di sala 1893iyan de ji aliyê Ebdulhemîd ve hatiye weşandin ev xerîte ku tê de کردستان nivîsiye, Xerîteya Kurdistanê

**[[Dîroka Kurdistana Osmaniyan]]** hemû dîrok û çêbûnên di wextê desthilata Osmaniyan de li ser Kurdistanê rûdane dihundrîne.

Di Şerê Çaldiranê de hinek mîrektiyên kurdan li gel Osmaniyan bi Sefewiyan şer kir. Piştî şer 16 mîrên kurd li ser navê 50 senceqan û Selîmê 1ê peymaneke hevkariyê destnîşan kir.

Osmaniyan 1847ê de mîrektiyên Baban û Botan, 1848ê de mîrektiyên Hekarî û Badînan ji holê rakirin.

## Nêrîna giştî

Piştî Peymana Zehabê hemû axa Kurdistanê bi awayeke fermî di navbera du dewletên sereke yên Rojhilata Navîn ve hate parçe kirin.

#### Mîrektiya Bedlîsê (1182–1847)

#### Mîrektiya Botan(1338-1855)

#### Mirektiya Badînan (1376–1843)

#### Mîrektiya Hekarî(1380-1845)

#### Mîrektiya Soran(1530-1835)

#### Mîrektiya Baban (1649–1850)

* Serhildana Ebdurehman Paşayê Babanî
* Serhildana Ehmed Paşayê Babanî

#### Piştî şerê cîhanî yê yekem

## Mijarên têkildar
* Dîroka Rojhilatê Kurdistanê

## Pirtûk û Lêkolîn
* Osmanlı'nın Son Yüzyılında Kürtler, Nihat Karademir, Weşanên Nûbiharê
* Sultan Abdülhamid ve Kürtler, Nihat Karademir, Weşanên Nûbiharê
* Darül İslam, Osmanlı'nın Şark Bölgesine Seyahat, Mark Sykes, Weşanên Avestayê
* Osmanlı Devletinde Aşiret Mektebi, Alişan Akpınar
* Tewarîxî cedîdî Kurdistan (pirtûk), Mela Mehmûdê Beyazidî
* Hatıralar, Ebubekir Hazım Tepeyran

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Miss Grand International

**Miss Grand International**, rinda cîhanê yek ji pêşbaziyên bedewîtiyê ye ku ji sala 2013'yê ve tê lidarxistin. Ji hêla karsazvanê Thai Nawat Itaragrisil ve hatî damezrandin ku bi Miss Universe û Miss Worldê re pêşbaz dike.
## Lîsteya serketiyên vê pêşbaziyê

**Têbinî:** *Anea Garcia* di 23'ê adarê 2016'yê de dîskalîfiye bû û duyemîn berendama Awistrelyayî, *Claire Elizabeth Parker*, kirin yekem serketa pêşbaziyê.
### Galerî

File:Rachel Gupta MGI24.png|**Miss Grand International 2024**Rachel Gupta
File:Luciana Fuster 2023.png|**Miss Grand International 2023**Luciana Fuster
File:Isabella Menin.png|**Miss Grand International 2022**Isabella Menin
File:Nguyễn Thúc Thùy Tiên 2021.png|**Miss Grand International 2021**Nguyễn Thúc Thùy Tiên
File:Abena Akuaba Appiah.png|**Miss Grand International 2020**Abena Appiah
File:Valentina Figuera Morales.png|**Miss Grand International 2019**Valentina Figuera
File:Clara Sosa on FarangDay.jpg|**Miss Grand International 2018**Clara Sosa
File:Miss Grand International 2017 visited Embassy of Peru in Bangkok 01 (cropped).jpg|**Miss Grand International 2017**María José Lora
File:Ariska Putri Pertiwi in Ministry of Tourism and Creative Economy of The Republic of Indonesia Press Conference (1) (cropped).jpg|**Miss Grand International 2016**Ariska Putri Pertiwi
File:Claire Parker.png|**Miss Grand International 2015**Claire Elizabeth Parker
File:Daryanne Lees.png|**Miss Grand International 2014**Lees Garcia
File:Janelee Chaparro.png|**Miss Grand International 2013**Janelee Chaparro 


## Nûnerên Kurdistanê

## Mijarên têkildar
* Miss Universe
* Miss World
* Miss Europe
* Miss Germany
* Miss France
* Miss Austria
* Miss Schweiz

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya Miss Grand International
* Rûpela fermî ya Facebookê ya Miss Grand International
* Instagram fermî ya Miss Grand International
* Twitter fermî ya Miss Grand International
* Vîdyoya Miss Grand International li Youtube.
## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2013an li Taylendayê

Grand International, Miss
Çîrokên heywanan Kew û Kew (pirtûk)

**Çîrokên Heywanan Kew û Kew** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê fabil e.

## Çavkanî
https://www.amazon.com/



Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kategorî:Pirtûkên 2010an
Roja Pîroz (pirtûk)

**Roja Pîroz** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê helbest e.

## Çavkanî
https://www.amazon.com/

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Mamê Rovî (pirtûk)

**Mamê Rovî** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê fabl e.

## Çavkanî
https://www.amazon.com/

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Zargotina Kurdî, ji devê Hawîşana Reşît û Emîna Brahîm û Salika Feyzî (pirtûk)

**Zargotina Kurdî** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Ji devê Hawîşana Reşît û Emîna Brahîm û Salika Feyzî gotinên Kurdî hildaye û nivîsîye.

## Çavkanî
https://www.amazon.com/

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Ji devê Mehemedê Ûsivê Goçkar (pirtûk)

**Ji Devê Mehemedê Ûsivê Goçkar** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e.

## Çavkanî
https://www.amazon.com

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Ji devê jinan stranên dawetê (pirtûk)

**Ji Devê Jinan Stranên Dawetê ** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Stranên Kurdî berhevkirîye.

## Çavkanî
https://www.pirtukakurdi.com/ji-deve-jinan-stranen-dawete-3388-en?search=hilmi%20akyol

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Pêkenokên kurdî (pirtûk)

**Pêkenokên Kurdî** navê pirtûka berhevkarê çîrokan Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.



## Çavkanî
https://books.google.com.ua/books/about/Ji_zargotina_Kurd%C3%AE.html?id=1qVAngAACAAJ&redir_esc=y

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Ji devê Hacîra Meydîn (pirtûk)

**Ji Devê Hacîra Meydîn** navê pirtûka berhevkarê çîrokan Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê stran û pêkenok e.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Rast û sextekar (pirtûk)

**Rast û Sextekar** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kurd û leşkerî (pirtûk)

**Kurd û Leşkerî** navê pirtûka berhevkarê çîrokan Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê pêkenok e.

## Çavkanî
https://www.kitapyurdu.com/kitap/kurd-u-leskeri/350358.html&manufacturer_id=146721

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Gula niştiman (pirtûk)

**Gula Niştiman** navê pirtûka berhevkarê çîrokan Hîlmî Akyol e.

## Çavkanî
www.nadirkitap.com

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Xanedana Efşaran

**Xanedana Efşaran** () xanedaneke îranî bû ku ji aliyê êşîra tirkmen a efşaran ve li parêzgeha Xorasan hatiye avakirin û di nîvê sedsala 18an de li Iranê hikûm kiriye. Nadir Şah piştî xanedana Sefewîyan têk bir, di 1736an de xanedan damezrandiye û xwe wek Şahê Îranê îlan kiriye.

## Hikûmdar
thumb|çep|150px|Nadir Şah
* Nadir Şah, 1736–1747
* Adil Şah, 1747–1748
* Ebrāhim Şah Afschār, 1748–1750
* Şah Rûx, 1750 û 1755–1796

## Mijaren tekildar
* Dîroka Îranê
* Xanedana Zendan
* Nadir Şah

## Çavkanî


Kategorî:1730î li Îranê
Kategorî:1740î li Îranê
Kategorî:1750î li Îranê
Kategorî:1760î li Îranê
Kategorî:1770î li Îranê
Kategorî:1780î li Îranê
Kategorî:1790î li Îranê
Kategorî:1800î li Îranê
Keçelikê serdar (pirtûk)

**Keçelikê Serdar** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê çîrok e.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Tajiya Qazûxa (pirtûk)

**Tajiya Qazûxa** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê hîcîv e.

## Çavkanî
http://kutuphane.diyarbakir.bel.tr/web/catalog/info.php?catalog_id=19832&scr=1

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Feqî û sofî (pirtûk)

**Feqî û Sofî** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e.

## Çavkanî
https://www.amazon.ca/Feqi-U-Sofi-Hilmi-Akyol/dp/6054427768

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Dengbêj û çîrokbêjên Amedê 1 (pirtûk)

**Dengbêj û Çîrokbêjên Amedê 1** navê pirtûkê ya nivîskar Hîlmî Akyol e. Cure ya pirtûkê Jînenîgarî ye.

## Çavkanî
https://books.google.com.ua/books/about/Dengb%C3%AAj_%C3%BB_%C3%A7%C3%AErokb%C3%AAj%C3%AAn_Amed%C3%AA.html?id=N0uGAQAACAAJ&redir_esc=y

Kategorî:Pirtûkên jînenîgariyê
Kategorî:Pirtûkên kurdî
Doxançî

**Doxançî**,taxekî bi ser navçeya Erdîşê ya Wanê ve girêdayi ye.Şêniyên taxê bi pirranî ji Eşîra Hemoyî ne.
Çîçal

[260px|thumb|rast|Penîrê Rîçal li [Erziromê]]

**Çîçal**, **Çîçar**, an jî **Penîrê Rîçal** — cûreyekî penîr e, ku li bakurê û rojhilatê Kurdistanê tê çêkirin.

Ji ber teknîka çêkirina wê ev penêrû dişibe porê jinan. Ev penêr bi piranî taze nayê xwarin. Ji bo ku ava wê lê bikişe û tehma wê xweştir bibe tê xweykirin û pişt ra jî di eyaran da tê veşartin da ku kevnar bibe. Carinan ji pir kevnar dibe û kevzê digire û kesk dibe. Bi vî şeklê xwe li herêmê wek antîbiyotika xwezayî tê binavkirin.

Bi navê eynî vê cûreyê penîrê li Ermenistanê (**Çêçîl** ) û Gurcistanê (**Çêçîlî** ) jî çêdikin.

## Pêşangeh

File:Çîçal 1.jpg|
File:Çîçal 2.jpg|


## Çavkanî

Kategorî:Penîr
Kategorî:Pêjgeha ermenî
Daynalix

Gûndekî girêdayî navenda parêzgeha Qers ê ye.navê gund heta sala 1899 an https://nisanyanmap.com/?y=&t=&ua=0&u=1&ll=40.574195964200996,%2043.50036621093751Daynalix bû .Pişt ra ev nav diguhere u dibe Soylu . Gund:kêmzêde 40 km dûrî ji navenda parêzgehê ye. Bi 50~60 malan pêk tê.Li rojhilatê wê Çela Esenkent,li rojavayê wê Gorxane û bakûr û başûr ê wê jî bi çend çiyayên bilind ve pêçayî ye.Dumanî û çiyayê Qiziltepe.

DIROK

Daynalix ji alîyê Ermen û Êzîdîyan hatiye avakirin.Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem ji ber koçan û hawirdeyan demografiya gund bi temamî vediguhere.Kurd,Azerî û Qarapapax dibin niştecîhen nû yên gund.li tanga gund Girê Ziyaret ê ango bi tirkî İnektepe yê bermahiyên dîrokî hene.Dîroka van bermahiyan heta Urartuyan va diçe û herwiha şaristaniyên ji pey ra tên jî van binkêyan lê zêde dikin. Ji ber nezaniya gelê herêmê u ji ber tevgerên xiznegeran ev cihên kevnar bi temamî weran bûne.

ABORÎ

Aboriya gund û herêmê bi gelemperî xwedîkirina ajalan û çandinî ye.Bi hebûna merg u zozanên fireh karê ajalkariyê pir pêşketî ye.Pez ,dewar û bizin ajalên sereke ne ku tên xwedî kirin.
Başurê gund wek deşta Şûrgelê tê binav kirin û ji bo çandiniyê pir berhemdar û nangir e.Ceh genim kurigan, fiq û xirpûk dexlên sereke ne ku yên çandiniya wan têne kirinê ne. Herwiha li gund ji bo hilberîna adanê doşanîyê fabrîkeyek jî heye. Di fabrikeyê da hilberîna cureyên penêran wekî Kaşar Çîçal û Gravyer ê dibe.

## https://nisanyanmap.com/?y=&t=&ua=0&u=1&ll=40.574195964200996,%2043.50036621093751<nowiki/>Çavkanî


Kategorî:Gundên Qersê
Til Ezer

**Til Ezer** gundekî girêdayî Şengalê ye. Rûniştvanên herêmê hemû kurdên êzidî ne.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Kategorî:Parêzgeha Neynewayê
Axadeve

**Axadeve** gundekî giredayî navenda parêzgeha Qersê ye. Navbera gund û navenda bajêr 45 km ye. Li gor serîjimara dawîn nifusê gund 875 e. Kurd û çend malbatên tirk bi hev re dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Qersê
Gertrude Bell

**Gertrude Margaret Lowthian Bell** CBE, (jdb. 14 tîrmeh 1868 - m. 12 tîrmeh 1926) nivîskar, rêbar, efsera siyasî, kargêr û şûnwarnaseke brîtanî e.

Bi saya rêwîtiyên xwe ê berfireh di Sûriyeya Mezin, Mezopotamya, Enedol û Erebistanê de seba agahiyên (ku bixwe pêk aniye)û têkiliyên wê re ramanyari-çêkirina Împeratoriya Brîtanî lê digeriya, nexşe dikir û pirr bandordar bû. Bi T. E. Lawrence ve Bell, wek Urduna îro, li Iraqê de jî ji bo piştgiriya xanedana Haşimiyan, alîkarî dikirin.

Wê bi rêwîtî û têkiliyên xwe yê li gel serok eşîrên rojhilata-navîn ve bergeha xwe ê bêhempa bikar anî û ji bo avakirina dûgela Iraqê ya nûjen û di alîkirina bi rê ve birina vî de rolekî girîng girt. Hetta domahiya jiyana wê efserên Brîtanî pê ewle bûn, jê re giram girtin.

## Çavkanî
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorî:Arkeologên îngilîz
Kategorî:Brîtanî
Kategorî:Jidayikbûn 1868
Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê
Kategorî:Mirin 1926
Kategorî:Nivîskarên îngilîz ên sedsala 19an
Kategorî:Nivîskarên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Nivîskarên viktoryayî
Kategorî:Vebînerên jin
Yokohama

**[[Yokohama]]** (Japonî: 横浜市 *Yokohama-shi*), Bajarê navenda prefektor a Kanagawa ya herî mezin e. Bajar, li rojavayê berava Tokyo yê cîh digire û dikevê 30 km başûrê Tokyo yê.

## Toponîmî
Di derbarê koka navê **Yokohama**" ("横 浜") çend hîpotez hene. Yek jivan wateyan ev e ku navê bajarê, mîna ku cîheke li seranserê peravê û wekê nîvgirav a ku ji qûmê çêbû ye.

## Bajarên hevkar
* **[[Aguascalientes]], [[Meksîk]]**
* **[[Frankfurt]], [[Almanya]]**
* **[[Kostanta]], [[Romanya]]**
* **[[Lyon]], [[Fransa]]**
* **[[Manila]], [[Filîpîn]]**
* **[[Mumbai]], [[Hindistan]]**
* **[[Odessa]], [[Ûkrayna]]**
* **[[San Diego]], [[DYA]]**
* **[[Şanghay]], [[Çîn]]**
* **[[Taipei]], [[Taywan]]**
* **[[Vancouver]], [[Kanada]]**

## Galerîya wêneyan

File:Chinatown in Yokohama 10.jpg|
File:Yokohama-Kanteibyo.JPG|
File:Ōsanbashi Port of Yokohama April 14, 2005.jpg|
File:070203_MM21%26FUJI.jpg|
File:Queens Square Yokohama 2012.JPG|
File:Pacifico Yokohama 2012.JPG|
File:HIKAWA MARU 2018.jpg|


## Çavkanî
Fêrîk

**Fêrîk** (bi ermenî: Ֆերիկ, *Ferik*, berê *Kurekend*) gunderkî li parêzgeha Armavir a Ermenîstan e. Navê gundê li demên Yektiya Sovyetê danîn ji ber ku malbeta helbestvanekî mezin û şoreşvanekî komûnist *Fêrîkê Egît Polatbêkov* (bi rusî Fyodor Lytkin) li vî gundî dima.

## Çavkanî

* Fêrîk, Ermenistan 
* Report of the results of the 2001 Armenian Census

Kategorî:Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Qamişlo, Ermenistan

**Qamişlo** (bi ermenî: Եղեգնուտ, *Yexegnut*, heta s. 1947 **Qamişlo**, **Sefiyabed**, **Mele Bedal**) gundekî li parêzgeha Armavir a Ermenîstan e. Pirraniya gelhê gundî ermenî ne, lêbelê nêzîkî 30% (663) êzidî ne.

## Çavkanî

* RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Kategorî:Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Çobanmez

**Çobanmez** an **Çobangermez** (bi ermenî: Ավշեն, *Avşên*, herwisa dibêjin **Çowanmez** an **Çowangermez**) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e.

## Çavkanî

* RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Kategorî:Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Dêrik, Ermenistan

**Dêrik**, **Dêrek** an **Cercerîs** (bi ermenî: Ճարճակիս, Çarçakîs) gundekî êzîdiyan li parêzgeha Aragatsotn a Ermenistan e. Li gundê Dêrikê wêranên dêra sedsala V he ye, di be ku ev bi navê gundê girêdayî ye.

## Çavkanî

* RA 2001 POPULATION AND HOUSING CENSUS RESULTS

Kategorî:Gundên Êzîdiyan li Ermenistanê
Çela

Gundekî girêdayî navenda parêzgeha Qers ê ye.*Çela dikeve rojhilatê bajêr.Ji ~50 km yan dûrî navenda Qers ê ye. Gund kêmzêde bi 150 şêniyan pêk tê.Daynalix [[ û Bajarê Antîk ê  yê gundên li dorê ne. Li gund dibistana seretayî û ya navîn heye. xwedekarên gundên derdorê li vir perwerdeyê dibînin.Ji ber ku gund nezîkî sînore ji bo ewlehîya sînor u gundên ciwar qereqoleke leşkerî jî heye.

DÎROK

Destpêka sedsala 20. gund di destê  da bû. Piştî Şerê Cîhanê yê 1. mubadele çedibe û gund dikeve destê misilman an.Gund heta salên dawin bi mavê çela dihat binavkirin. Pistî avabûna Komara Tirkiye yê nav diguhere u dibe .

ABORÎ

Aboriya gund wek heman gundên li dorê ajalkarî u çandiniyê ve rê diçe.
Azad, Qers

**Azad** () gundekî girêdayî navenda parêzgeha Qersa Bakurê Kurdistanê ye.

## Dîrok
Destpêka sedsala 20êm di gund de rûm û kurdên ezîdî dijîyan. Herwiha nivîskarê navdar Erebê Şemo li vî gundî ji dayik bûyê. Di berhema wî ya ku yekemîn Romana kurdî ya bi navê Şivanê Kurmanca de pir qala vî gundî tê kirin.

## Demografî
Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem gund dikeve destê misilmanan. Li gund kurd redkan û hinek malbatên tirk bi hevre dijîn. Niştecîhên kurd ji Revana di bin desthilata Ermenistane koç kirine.

Kategorî:Gundên Qersê
San Diego

**San Diego** bajarekî li başûrê federaldewletê amerîkî yê Kelîforniyayê e ku li ser sinorê Dewletên Yekbûyî û Meksîkê cih digere. San Diego bajarê duyem yê mezin yê Kalîforniyayê e.

San Diego yek ji wan bajarekî deryayî ya Başûrê Kalîforniya ye ku bi qasî 120 mîl li başûrê Los Angelesê ye û digel sînorê Meksîkê ye. Bajar a duyem, bajarê herî mezin yê Kalîforniyayê ye û heştemîn bajara herî mezinê DYA ye. Her wiha ew yek ji bajarên yekemê ku hatine avakirinên Dewletên Yekbûyî ye. Tê texmîn kirin ku gelheya wê 1,43 mîlyon e. Di hêjmara dala 2012an de 1.322 mîlyon kes hate tomarkirin.

## Rêjeya etnîkî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

** Spî : 64.75%
** Asyayî : 16.74%
** Reş an Afrîkaya Amerîkî : 6.51%
** Melez: 6.00%
** Du an zêdetir Melez : 5.16%
** Niştîmanên amerîkî : 0.44%
** Niştecîbûna Niştimanî ya Nîjerî an Pasîfîk : 0.40%

## Nifûs

## Bajarên hevkar
* **[[Alcalá]] Henares, [[Spanya]]**
* **[[Campinas]], [[Brezîl]]**
* **[[Cavite]], [[Filîpîn]]**
* **[[Edinburgh]], [[Brîtanya]]**
* **[[Celalabad]], [[Efxanistan]]**
* **[[Jeonju]], [[Kore ya Başûr]]**
* **[[León]], [[Guanajuato]], [[Meksîk]]**
* **[[Perth]], [[Awistralya]]**
* **[[Quanzhou]], [[Çîn]]**
* **[[Taichung City]], [[Taywan]]**
* **[[Tema]], [[Gana]]**
* **[[Tijuana]], [[Meksîk]]**
* **[[Vladivostok]], [[Rûsya]]**

## Galerî

Wêne:OverCoronadoSanDiegoAug07.jpg
Wêne:San-diego-mission-chuch.JPG
Wêne:NormalHeightsSmall.jpg
Wêne:LaJollaSkyline.jpg
Wêne:Sdsumain.jpg
Wêne:Geisel library.jpg
Wêne:MuseumofManSD08.jpg


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Kalîforniyayê
Kategorî:Bajarê Dewletên Yekbûyî yê Amerîkayê
Mela Mihyedîn

**Mela Mihyedîn** nivîskarê kurd û mamosteyê ziman û wêjeya kurdî ye.

## Jiyana wî
Li gundeki biçûk yê Kerboranê hatiye dinê. Dîroka jidayîkbûna wî ne eşkere ye û kesek jî nizane ku kengî hatiye dinê. Serê pêşî navê wî Rizgar û paşî jî Azad datînin lê ji ber hin sedemên nexweşiyê radibin wan navan diguherînin û navê Mihyedîn li wî dikin.
Di salên 90î de wek hema bêje her kurdekî mala wî ji alîyê leşker û cerdewanan ve tê şewitandin. Piştî şewata gund maliyên wî û hemû gundî her tiştê xwe di nava agirê har de wenda dikin. Maliyên wî ji Torê lê dixin û tên deştê. Zaroktiya wî piranî li Hezexê derbas dibe.

## Perwerda wî
Pêşî li ber destê dayîka xwe dest bi perwerdê kir. Zaroktiya wî di nava klasîkên kurdî û wêjeya klasîk de derbas bû. Pişt re ji bo perwerdehiya fermî li gundê Zergûza Xwarê dest bi xwendinê kir û pişt re ji bo xwendinê berê xwe da bajarên Hezex, Êlih û Stembolê. Dawiya dawîn li Amedê xwendina xwe temam kir û dîploma xwe wergirt.

## Çîroka wî û ziman
Gava ji bo xwendinê ji Stembolê berê xwe da Amedê biryarek da, wê li bajarê xwe bi zimanê dayîka xwe xeber bida. Ji bo vê yekê li her qadê bi zimanê xwe xeber dida. Di şitexaliya de li hin cihan asê dima û peyvên biyanî bi kar dianî. Ji bo çareseriya vê yeke li çareseriyan geriya û dît ku li bajêr dersên zimanê kurdî tê dayîn. Rabû û çû qeyda xwe çêkir û dest bi perwerdehiya zimanê xwe kir. Di demek kin de ji asta yekê heta asta mamostetiyê xwendina xwe temam kir û ji Bahoz Baran îcazeta xwe wergirt. Cara pêşî ji aliyê wî ve telefon hat û pola asta yekê dane wî. Bi vî awayî jî dest bi mamostetîya zimanê şêrîn kir.

Hîn di serî de ji rêzimanê hez nekiribû û bêhtir bala wî li ser wêjeyê bû. Bêhtir li ser wêjeya klasik xebitî. Hem dersen rêzimanê dida û hem jî dersên wêjeyê. Di dawiya de dest ji rêzimanê kişand û ji bo asta sêyê û carna jî ji bo asta mamostetiyê dest bi dayîna dersên wêjeyê kir.

## Meseleya navê wî
Her gava dest bi dersa wêjeyê dikir li ser depê beytek ji Melayê Cizîrî û helbestvanên din dinivîsand û beyta nivîsandî şîrove dikir. Di nava helbestvanan de favoriyê wî Melayê Cizîrî bû. Hingî qala wî dikir ji aliyê xwendekarên xwe ve wek “Mela” û “Seyda” nav li wî hate kirin. Kesa bû pêşeng û ev navê “Mela” li wî kirî nûjiyanê bû. Werhasil kelam ev wek nasnav li ser wî ma. Çîroka navê wî jî wiha bû, lê tu têkiliya wî û melatiyê tune ye.

## Xebatên wî
Nivîsên wî yên pêşî di kovarên Wêje û Rexne, Nûbihar, Bar, E-Çandname û E-Sînemaya Serbixwe de derketine. Niha jî hem ji bo malperên wekî Rîa Taza, Çandname, Rûpela Nû, Nêrîna Azad, GazeteDuvar û Sînemaya Serbixwe  dinivîse.

## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên kurd
Seattle

**Seattle** (), bajarek e ku bi parêzgeha Washingtonê ve girêdayî ye. Bajar dikeve bakurê rojavayê Amerîkayê.

## Gelhenasî
Rûniştvanên Seattlê di sala 1990î de 516.332 in. Hejmara rûniştvanan di 2006an de gihişt 582.484 kesî.

## Cihên turîstîk
* *[[Museum of Flight]]* - Mozexane ya ku cara yekem balefirên Boing lê hatiye çêkirin.
* *[[Space Needle]]* - Restoraneke ku di çarçoveya xwe de digerê û di sal 1962an de hatiye çêkirin.
* *[[Experience Music Project]]* - Avahiyek turîstîk e li nêzîkê Space Needleyê ye.
* *[[Pioneer Square]]* - Navenda cîhê dîrokî ya bajarê Seattle.
* *[[Original Starbucks]]* - Di sala 1971ê de di nav Pîk Marketê de şaxa yekem a Starbucks ku hatiye vekirin.
* *[[Pike Place Market]]* - Cîhe danûstandinên ya kevn a navendê
* *[[Akvaryûma Seattleyê]]* - Akvaryûma herî mezin a li Amerîkayê ye

## Bajarên hevkar
* **[[Kobe]], [[Japon]] (1957)**
* **[[Bergen]], [[Norwêc]] (1967)**
* **[[Taşkent]], [[Ûzbêkistan]] (1973)**
* **[[Beersheba]], [[Îsraêl]] (1977)**
* **[[Mazatlán]], [[Meksîk]] (1979)**
* **[[Nantes]], [[Fransa]] (1980)**
* **[[Mombasa]], [[Kenya]] (1981)**
* **[[Christchurch]], [[Nû Zelenda]] (1981)**
* **[[Chongqing]], [[Çîn]] (1983)**
* **[[Limbe]], [[Kamerûn]] (1984)**
* **[[Reykjavîk]], [[Îslenda]] (1986)**
* **[[Galway]], [[Îrlenda]] (1986)**
* **[[Daejeon]], [[Koreya Başûr]] (1989)**
* **[[Cebu City]], [[Filîpîn]] (1991)**
* **[[Pécs]], [[Mecaristan]] (1991)**
* **[[Kaohsiung]], [[Taywan]] (1991)**
* **[[Surabaya]], [[Îndonezya]] (1992)**
* **[[Gdynia]], [[Polonya]] (1993)**
* **[[Perugia]], [[Îtalya]] (1993)**
* **[[Haiphong]], [[Viyetnam]] (1996)**
* **[[Sihanoukville]], [[Kamboca]](1999)**

## Galerîya wêneyan

Wêne:Seattle 509 2019.jpg
Wêne:Aerial Lake Union June 2012.jpg
Wêne:Pike Place Market 1.jpg
Wêne:Amazon Spheres 05.jpg
Wêne:Seattle 07752.JPG
Wêne:Aerial Lake Union July 4 2011.JPG
Wêne:Seattle Skyline-.jpg
Wêne:Wamuseattle.jpg
Wêne:Day 1 Tower Seattle WA Jan 17.jpg
Wêne:Seattle Central Library by architect Rem Koolhaas, view from 5th Ave.jpg


## Çavkanî
Malpera fermî

Kategorî:Erdnîgariya DYAyê
New Orleans

**New Orleans** bajarê herî mezin ê herêma Louisianayê ye, di navbera berava Meksîk û Gola Pontchartrainê cih digire. Ew di eslê xwe de benderek fransî bû, ku xwediyê Fransa bû, lê Napoleon ew digel girseyek mezin a axa di *[[Kirina Louisiana]]* de firot Thomas Jefferson. Ew ji bo jazz û hem jî ji bo çanda kreol tê zanîn. Ew bajarek pir cihêreng e ku mirovên ji nijad û çandên cûda hene. Ev dikare di gelek aliyên New Orleansê de were dîtin, nemaze xwarina wê ya ku tevliheviyek bêhempa ya "xwarina giyanê" ya klasîk a Amerîkî û her weha xwarina cajun e.

## Demografî

### Komên etnîk
Li gorî statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajêr bi vî awayî hatiye diyarkirin.

* Kesên reş an Afroamerîkî: % 59,74
* Spî: % 33,99
* Asyayî : % 2,90
* Didu anjî zêdetirîn melez : % 1,83
* Melez : % 1,36
* Niştimanîyê Amerîkî : % 0,16
* Niştimanî Amerîkî, Hawaii anjî Pasîfîk-Giravî : % 0,03

### Gelheya bajêr
Dîroka nifûsa bajêr ji 2010 heya 2020an:

## Bajarên hevkar

* **[[Juan-les-Pins]], [[Fransa]]**
* **[[Maracaibo]], [[Venezuela]]**
* **[[Matsue]], [[Japon]]**
* **[[Mérida]], [[Meksîk]]**
* **[[Innsbruck]], [[Awistralya]]**
* **[[Pointe Noire]], [[Kongo]]**
* **[[San Miguel de Tucuman]], [[Arjentîn]]**
* **[[Tegucigalpa]], [[Honduras]]**
* **[[Karakas]], [[Venezuela]]**
* **[[Holdfast Bay]], [[Awistralya]]**

## Galerî

Wêne:Entergy Tower Loyola Avenue.JPG
Wêne:French Quarter03 New Orleans.JPG
Wêne:UNO University Center Front.JPG
Wêne:Canal St NOLA CBD Sept 2009 St Charles Astor Redcar.JPG
Wêne:LPD18USSNewOrleansPassingNewOrleans.jpg
Wêne:Orleans.bourbon.arp.750pix.jpg


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî
Nîşaneyên bîrkariyê

**Nîşaneyên bîrkariyê** (bi îngilîzî: *mathematical symbols*) ew kurterê ne ji bo nîşaneyeke bîrkarî yan teşeyeke geometrîk an mena pîvandinê re tê bikaranîn, da ku nivîsandin hêsantir bibe, bo nimûne, nivîsandina bi peyva santîm zehmet e, lewra ew hat kurtkirin û bû cm, xişteya jêrîn nîşaneyên bîrkariyê rave dike û cudahiya wan derdixe ber çavan.

## Nêşaneyên destpêkê
Ew nîşaneyên ku kesek di pir pirsgirêkên bîrkariyê de bikar tîne. Di tabloya jêrîn de nîşaneyên bingehîn tên şirvekirin:

## Çavkanî

Kategorî:Matematîk
Makao

**Macau** bajarekî li başûrê Çînê ye.

## Rûerd
Macau bi tevahî bajarvanî ye û deverên ku ji bo çandiniyê hatine veqetandin tenê %10 ji axa giştî ye. Avhewayê tropîkal e, germahiya navîn salane 22&nbsp;°C e, barana salane ya navînî 1,800 mm e.

## Demografî
99% ji nifûsa Macauê mandarîn in û %1 jî ji Portûgal an biyanî ne. Zimanê herî gelemperî çînî (zaravayê kantonî) ye, û dînî herî zêde budîzm ye.

### Nifûs

## Aborî
200px|thumb|Sinorê Macau-Çîn
200px|thumb|Birca Macauê
Di pîşesaziyê de, ku beşa sereke ya aboriyê ye, di nav şaxên sereke de pîşesaziya tekstîl, çêkirina pêlîstokan, çêkirina amûreyên elektronîkî, pîşesaziya kulîlkê çêkirî, û hwd. tên jimartin. Tûrîzm û xumar lîstin (lîstika xumar li Hong kong'a cînar qedexe ye) çavkaniyên girîng ên dahatin e. Salane zêdetirî 5 milyon geştyar serdana heremê dikin. xwarin û wxarina heremê piranî jî Çîn û Hong kong tê standin.

Ji bo baştirkirina binesaziyê gelek proje hatine pêkanîn.

## Dîrok û rêveberî
Ew di sala 1557an de wekî bingeha bazirganî ya Portûgalê û navenda xebata mîsyonerî li Çînê hate damezrandin. Rêveberiya Macau di 1887-an de ji hêla hikûmeta Çînê va ji bo Portûgal hate dayîn. Ev peyman di sala 1979an de hate nûkirin. Di sala 1987 de di navbera Çîn û Portûgalê de peymanek hate îmzekirin, da ku rêveberîya Macau vegere Çînê. Macau, ku di 1976an de bi piranî xweser bû û sînorên xweseriyê di sala 1990an de ji nû ve hatin berfireh kirin, ji hêla rêveberiyek Portûgal ve heta sala 1999 a hate revebirin.

## Not

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1557an li Asyayê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Deryaya Çîna Başûr
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1999an de hatine avakirin
Siyaseta derve

**Siyaseta derve** her wisa em dikarin wek **polîtikayên derve** jî bidin nasîn. Siyasetên derve bi rêya dîplomasîyê tê meşandin. Wezareta derve an siyaseta derve hemû kiryar, niyet û daxuyaniyên dewletekê dihewîne, ku armanca wê bandorkirin û birêkûpêkkirina têkiliyên bi dewletên din, konfederasyonên dewletan an rêxistinên navneteweyî re ye. Wezareta derve dikare di warên cihêreng ên wekî siyaseta ewlehiyê, siyaseta aborî ya derve, têkiliyên çandî yên navneteweyî an alîkariya biyanî de berfireh bibe.

## Siyasetên derve yên welatan
* Têkiliyên derve yên Başûrê Kurdistanê
* Têkiliyên derve yên Komara Îslamî ya Îranê
* Têkiliyên derve yên Rojavayê Kurdistanê
* Têkiliyên derve yên Tirkiyeyê
* Têkiliyên derve yên DYAyê

## Her wisa binêr
* Têkiliyên navneteweyî
* Dîplomasiya kurdan

## Çavkanî

Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê

Kategorî:Polîtîkaya raya giştî
Kategorî:Têkiliyên navneteweyî
Sala Nû ya Çînê

thumb|Dema sala nû ya Çînê

**Sala Nû ya Çînê** (bi çînî: 春节, *Chūnjié*) mîhrîcaneke girîng a Çînê ku di destpêka salnameya kevneşopî ya heyvrojê ya çînî da tê pîrozkirin. Pîrozbahî ji êvara roja yekem dest pê dike û heta 15ê meha yekem berdevam dike. Roja yekem a sala nû di navbera 21ê kanûna paşîn û 20ê sibat ê da, gorî heyva nû tê tespîtkirin.

Mîhrîcana Sala Nû xwedî paşînek sedsalî, mîtolojî û kevneşopiyên cûda ye. Mîhrîcan ji bilî Çînê, li welatên ku çînî tê da hene jî tê pîrozkirin. Ango li Hong Kong, Makao, Taywan, Singapûr, Taylenda, Kamboca, Îndonezya, Malezya, Maurîtius û Fîlîpînê jî tê pîrozkirin. Sala nû ya Çînê ji hêla çîniyan ve wekî betlaneyeke girîng tê hesibandin.



## Çavkanî
* http://www.history.com/topics/chinese-new-year
* http://www.discoverhongkong.com/eng/events/festivals-guide.html 
* https://web.archive.org/web/20160426094912/http://www.tourism-mauritius.mu/en/festivals.html
* http://ph.news.yahoo.com/philippines-adds-chinese-holidays-171626435.html

Kategorî:Asyaya Rojhilat
Kategorî:Başûr-rojhilatê Asyayê
Kategorî:Çînî
Kategorî:Festîvalên Çînê
Kategorî:Salname
Pelûsankê

**Pelûsankê** (bi erebî: **بللورسنك**) gundekî herêm a Efrînê ye. Li nêzikî ava Meydankê e.

Kategorî:Gundên Efrînê
Milwaukee

**Milwaukee**, 5emîn bajarê mezin ya DYAyê, bajarê herî mezin ya herêma Wisconsinê ye.

## Gelhenasî
Cara yekemîn karwanê Ewropî ji hêla Frensî û kesên ku karê bazirganiya postê dikir hatin herêmê. Sala 1818, Solomon Junau, pêşengê Fransî-Kanadî, li vê deverê bicîh bû. Di sala 1846an de, bajarê ku ji hêla Junau ve hatî damezrandin û du bajarên cîran tevlihev bûn û bajarê Milwaukee pêk anîn. Di sala 1840an vir de, Amerîkayî û koçberên Alman, ji bo zêdebûna gelheya bajar faktoreke girîng in.

## Bajarên hevkar

* **[[Białystok]], [[Polonya]]**
* **[[Carora]], [[Venezuela]]**
* **[[Galway]], [[Îrlendaya Bakur|Îrlenda]]**
*
* **[[Morogoro]], [[Tanzanya]]**
* **[[Nuevitas]], [[Kûba]]**
* **[[Omsk]], [[Rûsya]]**
* **[[Tiberias]], [[Îsraêl]]**
* **[[Schwerin]], [[Almanya]]**
* **[[uMhlathuze]], [[Afrîkaya Başûr]]**

## Galerî

Wêne:North Point Sunrise 20090201 0622.jpg|Milwaukee - Seyrangeha North Point dema rojhilatê
Wêne:Solomon Juneau.jpg |Milwaukee - avakarê bajarê Solomon Juneau
Wêne:Third Ward MKEa.jpg |Milwaukee - Derîye taxa dîrokî Third Ward
Wêne:Allen-Bradley.jpg |Kompleks a Milwaukee - Allen-Bradley
Wêne:Miller Brewery.JPG |Milwaukee - Fabrîka Miller Bîra
Wêne:Discovery World Milwaukee Wisconsin 5598.jpg | Mûzexane ya zaniztî ya Milwaukee - Discovery World Milwaukee
Wêne:Pabst Mansion in Milwaukee seen from Wisconsin Avenue.jpg |Milwaukee
Wêne:Turnerhall milwaukee-apr09.jpg |Milwaukee - Turner Hall.
Wêne:Marcus Center, Milwaukee.jpg |Milwaukee - Navenda Markus
Wêne:Pabst Theater (vintage).jpg |Milwaukee - Wêne ya kevn a şano Pabst ê
Wêne:Leisure boating, Milwaukee, Wisconsin.jpg |Milwaukee - marina
Wêne:Milwaukee Wisconsin 7949.jpg |Milwaukee Hal
Wêne:UWM-0904-downer-quad.jpg| Zanîngeha Wisconsin-Milwaukee
Wêne:Raynor Library.jpg|Zanîngeha Milwaukee - Marquette Pirtûkxane ya Raynor


## Jêderkên derva
Malpera fermî
Huanggang

**Huanggang** (bi çînî: 黄冈市; *Huánggāng shì*) bajarekî di parêzgeha Hubei ya Çînê da ye. Bajar li peravê bakur ê çemê Yangtzeyê ye. Rûerdê bajar 17.453 km² e.

## Beşên îdarî
Bajarê Huanggang ji yek nahîye , du bajarokên asta navçeyê û heft navçeyan pêk tê.

* Nahîyeya Huangzhou (黄 州 区)
* Bajaroka Macheng (麻 城市)
* Bajaroka Wuxue (武穴 市)
* Navçeya Tuanfeng (团 风 县)
* Navçeya Hong'an (红安县)
* Navçeya Xishui (浠水 县)
* Navçeya Qichun (蕲春县)
* Navçeya Huangmei (黄梅县)
* Navçeya Luotian (罗田 县)
* Navçeya Yingshan (英山县)

## Binêre

* Karantînaya Hubeiyê, 2020

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Çînê
Ezhou

**Ezhou** (bi çînî: 鄂州市; *Èzhōu shì*) bajarekî di parêzgeha Hubei ya Çînê ye. Bajar li peravê başûr bi çemê Yangtze sinordar e. Rûerdê bajar 1505 km² e.

## Dabeşên îdarî

* Semta Echeng (鄂城区)
* Semta Liangzihu (梁子湖区)
* Semta Huarong (华容区)

## Binêre

* Karantînaya Hubeiyê, 2020

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajar
Kategorî:Çîn
Minneapolis

**Minneapolis**, bajareke parêzgeha Minnesota ye. Bi bajarê St. Paul, ku li rojhilatê wê cîh digire ev herdu bajar bi navê *Twin Cities* tên zanîn.

## Gelhenasî
Bajarê **Minneapolis**, xwedî jiyanek çandî ya jiyanî ye. Bajar di heman demê de navenda gelek sazgehên pîşesaziyê yên navdar e. Gelheya bajêr bi piranî ji koçberên Skandînavî û Almane, di roja îro de bi komên etnîkî yên cûda, di nav de bi eslê xwe Somalî û Viyetnamî bandor bûne.

## Bajarên hevkar

* **[[Necef (parêzgeh)|Necef]], [[Iraq]]**
* **[[Cuernavaca]], [[Meksîk]]**
* **[[Uppsala]], [[Swêd]]**
* **[[Eldoret]], [[Kenya]]**
* **[[Harbin]], [[Çîn]]**
* **[[Tours]], [[Fransa]]**
* **[[Novosibirsk]], [[Rûsya]]**
* **[[İbaraki]], [[Japon]]**
* **[[Kuopio]], [[Fînlenda]]**
* **[[Santiago]], [[Şîle]]**

## Galerî

Wêne:Loring Park, Minneapolis (33773387772).jpg
Wêne:Minneapolis City Hall 2013.jpg
Wêne:Hiawatha Line-Government Plaza.jpg
Wêne:US Bank Stadium - West Facade.jpg
Wêne:Wcco office.jpg
Wêne:KFAI-entrance-Minneapolis.jpg


## Çavkanî
Malpera fermî
Mistefa Paşayê Yamûlkî

**Mistefa Paşayê Yamûlkî** (25ê kanûna paşîn 1866 li Silêmanî, Împeratoriya Osmanî – m. 25ê gulan 1936, Silêmanî, Mandateriya Iraqê) leşkerekê pîlebilind yê kurd bû di artêşa Osmanîyan de. Di Keyaniya Kurdistanê de wek wezîrê perwerdehiyê xebat dikir.

## Jiyan
Mistefa di malbateke xwedî erd û pîr a Silêmaniyê de ji dayik bûye. Mistefa beşdarî Akademiya Leşkerî ya Osmanî ya li Konstantînopolîs (Stembola îroyîn) bû. Ew ji eşîra kurdên Bilbaz bi hêz bû.

Piştî têkçûna Împeratoriya Osmanî di Şerê Cîhanî yê Yekem de, di 18ê Nîsana 1920an de bû serokê Dadgeha Leşkerî ya Tirk. Wek serokê Dadgehê, ku jê re "dadgeha şer a Nemrût Mistefa" jî dihat binavkirin, wî tevî hevalên xwe yên din, Mustafa Kemal bi awayekî negirtî mehkûmî îdamê kir. Ev ferman ji aliyê Alî Kemal, Damad Ferîd û Sultan ve jî hatiye îmzekirin. Mistefa jî bi hinceta ku alîkariya neteweperestên tirk kiriye, cezayê Wezîrê Navxweyî Ebubekir Hazim (Tepeyran) da. Di meha Hezîranê de ji vê wezîfeyê hatibû dûrxistin.

**Gotinê Mistefa:**

„Hevwelatiyên me bi serî li her cure despotîzmê, sirgûn û qetlîamên birêxistinkirî, şewitandina dayikên bi benzînê bi saxî şewitandin, tecawiz li jin û keçan kirin... Wan ermenî xistine bin şert û mercên bê tehemmul, wek ku di dîrokê de tu gelên din nedîtine.“

Piştre Mistefa hat girtin û 7 meh zîndan hat mehkûm kirin. Lê belê di Sibata 1921ê de ji aliyê Sultan Mehmed VI de hat efûkirin. Di Hezîrana 1921ê de ji Tirkiye derket û çû Sûrîyê, jê şindo ji Iraqê. Birayê wî Îzzet Bey waliyê berê yê Wîlayeta Wanê û wezîrê weqfên dîndar ên di kabîneya Tevfîq Paşa de bû. Kurê Mistefa Ebdulezîz Yamulkî bû, plansazê sereke yê derbeya li dijî hikûmeta Bakir Sidqî.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Jidayikbûn 1866
Kategorî:Keyaniya Kurdistanê
Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Mirin 1936
Kategorî:Paşa
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
San Antonio

**San Antonio**, Bajarêrê mezîn ya heftemîn li DYAyê û bajara mezina duyem ya parêzgeha Teksasê ye. Bi gelheya berbajar re 24emîn metropolît a mezin ya DYA ye.

## Gelhenasî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

** Reş anjî Afro-Amerîkî : 6.93%
** Spî : 80.52%
** Asyayî : 2.90%
** Dudu anjî zêdetirîn melez : % 2.82
** Melez : 6.03%
** Niştimanê Amerîkî : 0.75%
** Niştimanî Hawaii anjî Pasîfîk-giravî : 0.10%

## Bajarên hevkar

* **[[Kaohsiung]], [[Taywan]]**
* **[[Kumamoto]], [[Japon]]**
* **[[Gwangju|Gwangju,]] [[Koreya Başûr]]**
* **[[Las Palmas de Gran Canaria]], [[Spanya]]**
* **[[Monterrey]], [[Meksîk]]**
* **[[Santa Cruz de Tenerife]], [[Spanya]]**

## Galerî

Wêne:The Pearl San Antonio 2019.jpg
Wêne:Tower of the Americas from the River Walk -- San Antonio.jpg
Wêne:Riverwalk 2019 v2.jpg

Wêne:San antonio riverwalk.jpg
Wêne:Alamo-0704.jpg


## Jêderkên derva
malpera fermî
Kansas City, Missouri

**Kansas City**, bi giştî di nav parêzgeha Missouri û beşeke jê di nav sînorê parêzgeha Kansas ê de cîh digire.

## Gelhenasî
Li gorî statîstika dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

Spî : 60.15%
Reş an Afro-Amerîkî : 28.99%
Melez : 4.12%
Didu an zêdetir melez : 3.50%
Asyayî : 2.70%
Niştimanê Amerîkî : 0.44%
Niştimanîyên Hawaîî û Pasîfîk-Garavî 0.10%

## Bajarên hevkar
* **[[Tainan]] ([[Taywan]])**
* **[[Sevilla]] ([[Spanya]])**
* **[[Xi'an]] ([[Çîn]])**
* **[[Freetown]] [[Sierra Leone|(Sierra Leone]])**
* **[[Ramella|Ramla]] ([[Îsraêl]])**
* **[[Port Harcourt]] ([[Nîjerya]])**
* **[[San Nicolás de los Garza]] ([[Meksîk]])**
* **[[Kurashiki]] ([[Japon]])**
* **[[Guadalajara]] ([[Meksîk]])**
* **[[Arusha]] ([[Tanzanya]])**
* **[[Morelia]] ([[Meksîk]])**
* **[[Metz]] ([[Fransa]])**

## Galerî

Wêne:Downtown Kansas City Missouri.jpg
Wêne:Kansas City Skyline 2.JPG
Wêne:Downtown Kansas City, MO.jpg
Wêne:Streetcar 10main.jpg
Wêne:KansasCity B1024 040706113656.jpg
Wêne:KCUnionStation.jpg


## Jêderkên derva
San Jose, Kalîforniya

**San Jose** bajarekî federaldewleta Kelîforniyayê e.

## Gelhenasî
Bajar, di 29ê Mijdara 1777an de ji aliyê Spanyola ve hat avakirin. Kesayetiya yasayî a DYA, di 27ê Adara 1850an de bi destxist û serbajara yekemîna parêzgeha Kalîforniya'yê ye. Ji salên 1990an û vir ve bajar di sektora teknolojiyê de derketinek serkevtî bidestxistî ye. Li herêmê bajar, bi navê serbajar a "Gelîyê Silîkonê" tê binavkirin. Hêjmara gelhe ya sala 2013an 949,942 kes e.

## Bajarên hevkar

* **[[Okayama]], [[Japon]] ( 1957)**
* **[[San José]], [[Kosta Rîka]] (1961)**
* **[[Veracruz]], [[Meksîk]] (1975)**
* **[[Tainan]], [[Taywan]] (1977)**
* **[[Dublîn|Dublin]], [[Îrlenda]] (1986)**
* **[[Yekaterînbûrg]], [[Rûsya]] (1992)**
* **[[Pune]], [[Hindistan]] (1992)**
* **[[Guadalajara]], [[Meksîk]] (2014)**

## Galerî

Wêne:SJ skyline at night horizontal.jpg
Wêne:Valencia Hotel, Santana Row, SJ 03.jpg
Wêne:Classical Facade (2478847878).jpg
Wêne:VTA train at Baypointe station, March 2005.jpg
Wêne:Diridon Station San Jose.JPG
Wêne:VTA LRT at Diridon Station (12541465765).jpg


## Çavkanî

## Girêdanên derve
Portland, Oregon

**Portland** bajareke parêzgeha Oregonê, bajareke xwedî bender û li deverê bakûra-rojhilat a behra pasîfîk hatîye avakirin.

## Gelhenasî

Li gorî statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

** Spî : 77.10%
** Afro-Amerîkî : 5.76%
** Asyayî : 8.06%
** Didu an zêdetirîn melez : 5.51%
** Melez : 2.13%
** Niştimanîyê Amerîkî : 0.75%
** Niştimanê Amerîkî, Hawaîî anjî Pasîfîk-Giravî : 0.69%

## Bajarên hevkar

* **[[Sapporo]], [[Japon]]**
* **[[Guadalajara]], [[Meksîk]]**
* **[[Aşkelon]], [[Îsraêl]]**
* **[[Ulsan]], [[Koreya Başûr]]**
* **[[Suzhou]], [[Çîn]]**
* **[[Habarovsk]], [[Rûsya]]**
* **[[Kaohsiung]], [[Taywan|Taîwan]]**
* **[[Mutare]], [[Zîmbabwe|Zimbabwe]]**
* **[[Bologna]], [[Îtalya]]**
* **[[Utrecht]], [[Holenda]]**

## Galerî

Wêne:Portland from Pittock Mansion October 2019 panorama 2.jpg
Wêne:Convention Center IMG 0378cc1 (6150383789).jpg
Wêne:Union Station in snow Feb 2014 - from Broadway Bridge.jpg
Wêne:Pioneer-SquareDaytime.jpg
Wêne:Tilikum Crossing with streetcar and MAX train in 2016.jpg
Wêne:St. Mary's Academy in Portland (2014).jpg


## Jêderkên derva
Malpera fermî
Xirabê Elûş

**Xirabê Elûş** (bi erebî: **خراب علوش**) gundekî herêm a Efrînê ye.

Kategorî:Gundên Efrînê
Mîgmaw

Netewekî xwecîhîyên Kanada. (Zimanê Mîgmaw yekanî:Mi’kmaw/Mìgmaw/Miigmao piranî: Mi’kmaq/Mi’gmaq/Miigmaq/Mìgmaq; îngîlîzî: Micmac)

## Çavkanî
http://www.marketwatch.com/story/government-of-canada-announces-the-creation-of-the-qalipu-mikmaq-first-nation-band-2011-09-26

Kategorî:Komên etnîk li Kanadayê
Pitêtê

**Pitêtê** (bi erebî: **بتيتة **) gundekî biçûk a herêm a Efrînê ye.

Kategorî:Gundên Efrînê
Siba Şêx Xidir

**Siba Şêx Xidir** gundekê girêdayî bajarê Şingalê ye. Rûniştvanên gund bi giştî kurdên êzîdî ne

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şingalê
Kategorî:Parêzgeha Neynewayê
Cleveland

**Cleveland**, bajareke parêzgeha Ohio ye. Bajar li başûrê perava Gola Erie û li sînorê parêzgeha Pensîlvanîya yê cîh digire.

## Gelhenasî

Li gor statistîka dawî, belavbûna etnîkî ya bajarê bi vê awayê hatiye diyarkirin.

** Spî : 39.76%
** Afro-Amerîkî : 49.59%
** Asyayî : 2.39%
** Didu an zêdetirîn melez : 4.29%
** Melez : 3.44%
** Niştimanîyê Amerîkî : 0.50%
** Niştimanê Hawaîî anjî Pasîfîk-Giravî : 0.02%

## Bajarên hevkar

* **[[Bahir Dar]], [[Etiyopya]]**
* **[[Bangalor]]e , [[Hindistan|Hîndîstan]]**
* **[[Beit She'an]], [[Îsraêl]]**
* **[[Brașov]], [[Romanya]]**
* **[[Bratîslava|Bratislava]], [[Slovakya]]**
* **[[Cleveland]], [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanya]]**
* **[[Conakry]], [[Gîne]]**
* **[[Fier]], [[Albanya]]**
* **[[Gdańsk]], [[Polonya]]**
* **[[Heidenheim an der Brenz]], [[Almanya]]**
* **[[Holon]], [[Îsraêl]]**
* **[[Ibadan]], [[Nîjerya]]**
* **[[Klaipėda]], [[Lîtvanya]]**
* **[[Lîma|Lima]], [[Perû|Peru]]**
* **[[Ljubljana|Ljubljana,]] [[Slovakya]]**
* **[[County Mayo|Mayo]], [[Îrlenda (girav)|Îrlenda]]**
* **[[Miskolc]], [[Mecaristan]]**
* **[[Rouen]], [[Fransa]]**
* **[[Segundo Montes]], [[El Salvador]]**
* **[[Taipei]], [[Taywan]]**
* **[[Vicenza]], [[Îtalya]]**
* **[[Volgograd]], [[Rûsya]]**

## Galerî

Wêne:Cleveland Trust rotunda.jpg
Wêne:Downtown Cleveland - Cleveland Sunrise (47288342872).jpg
Wêne:Cleveland Museum of Art (8687300870).jpg
Wêne:Rock and Roll Hall of Fame.jpg
Wêne:Bridge in Cleveland, Ohio.jpg
Wêne:Cleveland City Hall.jpg


## Çavkanî
Malpera fermî
Albuquerque

**Albuquerque**, bajarê herî mezin ê parêzgeha New Mexico ye.

## Gelhenasî
Cîhê runiştvanên yekemên a welatîyên Amerîkî ye. Li parêzgehê ji sedê 66,99% îngilîzî, 28,45% spanî, 3,5% navajoyî û 4,09% zimanên din tên axaftin.


## Bajarên hevkar

* **[[Alburquerque]] ([[Spanya]])**
* **[[Aqçabat]] ([[Tirkmenistan|Tirmenistan]])**
* **[[Chihuahua]] ([[Meksîk]])**
* **[[Gijón]] ([[Spanya]])**
* **[[Guadalajara]] ([[Meksîk]])**
* **[[Helmstedt]] ([[Almanya]])**
* **[[Hualien]] ([[Taywan]])**
* **[[Lanzhou]] ([[Çîn]])**
* **[[Rehotov]] ([[Îsraêl|Israêl]])**
* **[[Sasebo]] ([[Japon]])**

## Galerî

Wêne:Abqdowntown.jpg
Wêne:Albuquerque, New Mexico USA - panoramio (79).jpg
Wêne:McCanna-Hubbell Building, Albuquerque NM.jpg
Wêne:ABQ Balloon Fiesta.jpg
Wêne:Albuquerque Alvarado Transportation Hub.jpg
Wêne:AlbuquerqueSunportentrance.JPG


## Girêdanên derve
Malpera fermî