open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Falchi

**Anna Kristiina Palomäki**, (; li Tampere, Fînlenda), aktrîs û modeleke îtalî-fînlendî ye ku bi navê **Anna Falchi** tê naskirin.

## Jînenîgarî
Anna Falchi li bajarê Tampere ya Fînlendayê bi navê Anna Kristiina Palomäki jidayik bûye. Anna, keça bavekî îtalyan Benito (Tito) Falchi û dayikeke fînlendî Kaarina ye. Di sala 1978an de di şeş saliya xwe de tevî malbata xwe koçî Îtalyayê dibe û li Îtalyayê weke model dest bi karê xwe dike. Cara yekem di sala 1992an de di reklamekê de, ji bo bankeke Îtalî derdikeve televîzyonên îtalyayê. Bi alikariya derhêner Paolo Villaggio, dest bi kariyera xwe ya fîlmê kir û di sala 1993an de bi filmê *[[Nel Continente Neroyê]]* (Parzemîna reş) rola xwe ya yekem a fîlmê wergirt.

## Fîlmografî
* *[[Nel continente nero]]* (1993)
* *[[Anni 90: Parte II]]* (1993)
* *[[S.P.Q.R.: 2,000 and a Half Years Ago]]* (1994)
* *[[Miracolo italiano]]* (1994)
* *[[C'è Kim Novak al telefono]]* (1994)
* *[[Cemetery Man]]* (1994)
* *[[L'affaire]]* (1994)
* *[[Palla di neve (film)|Palla di neve]]* (1995)
* *[[Celluloide (film)|Celluloide]]* (1995)
* *[[Giovani e belli]]* (1996)
* *[[Paparazzi (1998 Italian film)|Paparazzi]]* (1998)
* *[[Body Guards]]* (2000)
* *[[Gli occhi dell'amore (film)|Gli occhi dell'amore]]* (2001)
* *[[Operazione Rosmarino]]* (2001)
* *[[Nessun messaggio in segreteria]]* (2005)
* *[[Bambini (film)|Bambini]]* (2006)
* *[[L'allenatore nel pallone 2]]* (2008)
* *[[Un'estate al mare (film)|Un'estate al mare]]* (2008)
* *[[Ce n'è per tutti]]* (2009)
* *[[L'uomo nero (film 2009)|L'uomo nero]]* (2009)
* *[[Box Office 3D: The Filmest of Films]]* (2011)
* *[[I milionari]]* (2013)

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên îtalî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên îtalî yên jin
Zanîn, 1:1991

[thumb|Hejmara yekê ya kovara [Zanîn (1991)]]
***Zanîn 1*** hejmara yekem a kovara torevanî û çandeyî ye ku di 1991ê de li Qamişlokê (Rojavayê Kurdistanê, Sûrî) ji aliyê Ebdulbaqî Huseynî û Ferhad Çelebî ve hat çapkirin. Ev hejmar ji 60 rûpelan pêk tê.

## Naveroka hejmara yekem a Zanînê
* Ebdulbaqî Huseynî. Kesên nemir: Mele Ehmedê Palo, 1920-1991.
* Helbesteke Mele Ehmedê Palo: "Bilbilê xemgîn û welatê êrîn".
* A. Mezdekî, du helbestên wî: "Hêviyek ji yarê" û "Gerîneka bê deng".
* Bavê Vînda, çîroka wî ya bi navê: "Newal".
* Seydayê Tîrêj, helbesta wî: "Wê roj hilê".
* Sîmyarê Yezdî, şaşiyên zimên diyar dike: "Careke dîtir jî... hindek ji şaşiyên zimên".
* Bavê Helebçe, çîroka wî: "Zînê û Mano û Wanê"".
* Kalemêr, ji toreyakevin: "Sadiq".
* Aziz Nesin, çîroka ji aliyê Çakbîn ve hatiye wergerandin: "Aloz".
* Hemîd, helbesta nû: "Serhildan".
* Darşîn, helbesta nû: "Dostê vînê".
* E. Heso, helbesta nû: "Gulnaz".
* Rûxweş, helbesta nû: "Goristana bê gor".
* Dildar Şeko, çîrok: "Bîranîna rojekê... ji jiyana min î derbeder!...".
* Bavê Nîroz, folklor: "Xwedê û lawirên dinê".
* Selah Berwarî: "Hunermend û dengbêja kurd Eyşe Şan".
* Wêneyê qabê hundermend Birhan û wêneyê pûta hunermend Berzan Kejo a bi navê "Mişext"..

## Çavkanî

Kategorî:Hejmarên kovara Zanîn 1991-1997
Çiyayên Hindokûşê

**Hindokûş**, **Hindûkûş**, **çiyayên Hindokûşê** yan jî **zincîrçiyayê Hindokûşê** (bi peşto: هندوکش, /kʊʃ, kuːʃ) zincîreçiyayeke Asyaya Navîn e ku 800 kilometre dirêjahiya zincîreçiyayê he ye. Zîncîreçiyayê Hindokûşê beşek ji Zîncîreçiyayê Hîmalayayê ye ku ji Efxanîstana navîn destpêdike û 800 kîlomêtre ber bi rojhilat ve dirêj dibe. Beşek ji Zincîrçiyayê Hindokûşê dikeve nava sinorên bakurê Pakistanê û başurê Tacîkistanê.

## Dîrok
Bilindbûna bilind a çiyayan li Başûr û Asyaya Navîn xwedî girîngiyeke dîrokî ye. Di dîrokê de Qada Rêzeçiyayê Hindokûşê bûye navendeke sereke ya girîng a baweriya bûdîzmê. Hindokûş di dema êrîşên jêrparzemîna Hindistanê de wekî rê hatiye bikaranîn. Çiya herêma serekeyî ye ku rêxistinên wekê Talîban û El Qaide lê bihêz bûne. Li Geliyê Kowkchehê madenên kevn ên ku lapis lazûlî hildiberînin têne dîtin. Li bakurê Kabulê li geliyê Çemê Panjşerê û li hinek deverên wî jî zimrûdên pola cewherî têne dîtin. Li gorî Walter Schûman, li Hindokûşên Rojava bi hezaran salan çavkaniya herî zêde yê madenên baş a Lapis lazolî ye. Bûdîzm li herêma antîk ya Hindokûşê bi berfirehî belav bûye. Berhemên hunerî yên kevnar ên bûdîzmê peykerên mezin ên kevir ên bi navê Bamiyan Buddhas li dawiya başûrê û rojavayê Hindokûşê cih digirin. Ev peyker di sala 2001an de ji aliyê rêxistina îslamîst a Talîbanê ve hatine hilweşandin. Newalên Hindokûş ên başûrê rojhilat ku ber bi herêma Geliyê Indusê ve girêdayî ne, navendeke sereke bû ku ji manastiran re, zanyarên dînî yên ji deverên dûr, torên bazirganî û bazirganên binparzemîna Hindistanê ya kevnar re wargeh bûye .

## Erdnasî
Ji aliyê erdnasî ve ev di pêkhatina parzemîna ji herêmek Gondwana ya ku li dora serdema Jurassiya Navîn nêzîkî 160 milyon sal berê ji Afrîkaya Rojhilat dûr ketî ye. Nîv parzemîna Hindî, Awistiralya û giravên Okyanûsa Hindî bêtir çikiyan, ber bi bakurê rojhilat ve çûne û parzemîna Hindî nêzîkî 55 milyon sal berê ber bi dawiya Paleosenê ve bi Plateya Avrasyayê re li hev ketine. Bi van lihevketinên parzemînan re Rêzeçiyayên Himalaya û Rêzeçiyayê Hindokûşê dertketine holê.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Pakistanê
Kategorî:Parêzgehên fizîyografîk
Kategorî:Rêzeçiya
Kategorî:Şiklên erdê yên Asyaya Başûr
The Carpenters

thumb|The Carpenters (1972).
**The Carpenters** an jî **Carpenters**, komek ji komên popê yên amerîkayê bû ku di destpêka salên 1970'î de li Downeyê (Dewleten Yekbûyî yên Amerîkayê) derket û bi taybetî di navbera salên 1970-1976'an de gelek bi nav û deng bû. Kom ji du endaman pêk dihat: Richard Carpenter û birayê wî Karen Carpenter. Komê di navbera 1969 û 1981'î de li Amerîkayê 10 albûmên studyoyê (LP) û 46 *[[single]]s* (sêlikên ku li her aliyekî wê stranek heye) tomar kirin û sêlikên wan bi milyonan hatin firotin.

## Albumên komê û dîskografî

* *Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)

## Çavkanî

Kategorî:Komên muzîkê
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 1969an de hatine avakirin
Nihal Yalçın

**Nihal Yalçın**, (, li Stembolê, Tirkiye) lîstikvaneke kurd e ku bi eslê xwe ji Dêrsimê, Bakurê Kurdistanê ye. Nihal Yalçın, di sala 2021ê de xelata lîstikvana herî baş a jina salê ya Festîvala Fîlman a Pirteqala Zêrîn a Antalyayê wergirt.

## Kariyera wê
Nihal Yalçın bi eslê xwe keça malbatekî ji Dêrsimê ye. Piştî perwerdeya xwe ya li Konservatuara Dewletê ya Zanîngeha Stembolê beşa lîstikvaniyê qedand, li Zanîngeha Bahçeşehirê lîsansa xwe ya masterê ya lîstikvaniyê wergirt. Lîstikvaniya xwe ya yekem di sala 2005an de di fîlmê bi navê *Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?* ("Hecîfat û Qeregoz çima hatine kuştin?") di rola *Zeyno Bacı* ("Xwîşka Zeyno") de wergirtiye. Di dansala dawî ya rêzefîlma Aliyê Ewropayê de jî navê rola "Meryem" lîst.
 
Nihal Yalçin, bi rola xwe ya "Açılay" ku yek ji lîstikvanên sereke yên rêzefîlma *Yalan Dünya* ("Dinyaya Derewîn") a ku Gülse Birsel nivîsandiye û derhêneriya wê Jale Atabey kiriye, hatiye naskirin.

Yalçın, di beşa "Life Sux" ya bernameya *Disko Kralı* ya Okan Bayülgen de derket û di sala 2011an de di lîstika reklamê ya kompaniya pizzafiroş a Little Caesars de rol werdigire. Yalçin di 2012an de li Tirkiyeyê bi stranên *[[soundtrack]]a* fîlma Kurtuluş Son Durak *Bir Mumdur* ("Yek Mumik"), *Dertler benim olsun* ("Derd yên min bin") û *Ne kadar güzelsin* ("Tu çiqas xweşik î") gelek serketî bû.

## Fîlmografî

## Xelatên wê

* 20emîn Xelatên Şanoyên Afife - Aktrîsa herî serketî ya salê, Antabus | Qonaxa Exercise , 2016
* 19emîn Festîvala Fîlman a Zêrka Zêrîn - Lîstikvana jin a herî serketî | ( *Binerd* û *Paqijker* )
* Xelatên Komeleya Nivîskarên Fîlman ên 45. Lîstikvana jin a herî serketî | ( *Binerd* )
* 17mîn Xelatên Sadri Alışık - Lîstikvana jin a herî serketî (Komedî) | ( *Destpêka Dawî ya Rizgariyê* )
* 58. Festîvala Fîlman a Porteqala Zêrîn a Antalyayê - Lîstikvana herî baş ( *Zuhal* )

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Tirkên elewî
Çiyayê Shishaldinê

**Çiyayê Shishaldinê**, (bi îngilîzî: *Mount Shishaldin*) çiyayekî stratovolkan e ku li girava Unimakê, Alaskaya DYAyê ye.

## Dîroka çalakbûnê
Li Çiyayê Shishaldinê di sedsalên 19 û 20an de gelek teqînên volkanîkên tomarkirî pêk hatiye. Dibe ku çend raporên çalakîyên volkanî li deverê, di sedsala 18an de behsa Shishaldinê jî dikin. Li Shishaldinê 24 teqînên piştrastkirî yên AVO'yê hene. Bi teqînan (piştî Akutan û Pavlofê) çiyaya sêyemîn a herî zêde ye ku teqînên volkanîk lê pêk hatiye. Teqînên herî dawiyên Çiyayê Shishaldinê di salên 1995-96 û 1999an de bûn. Ji teqîna 1999an vir ve bi erdhejên volkanîkî yên pir kêm (bi piranî di binê pileya 1 de) bi gelemperî 1-2 xulekan carek de çalakiya sîsmîkî didomîne. Di vê dema çalakiya sîsmîk a ne teqiyayî de hilmê disîle, her 1-2 deqeyan careke rû dide.
## Wêne

File:Mount Shishaldin at sunset.jpg|Wêneyek ji çiyayê di dema rojavabûnê de ji sala 2005an.
File:Shishaldin Volcano eruption 1999.jpg|Dîmenek ji teqîna volkanan 1999.
File:Map of Alaska Peninsula Volcanoes.gif| Nexşeya volkanên Nîvgirava Alaskayê nîşan dide.
File:Shishaldin Volcano, Alaska.jpg| Dîmenek li ser volkanê ji 24ê çiriya paşîn, 2013
File:Shishaldin Isanotski.jpg|Volkanên Şîşaldîn û Îsanotskî.
File:Line4537 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|Li Girava Unimak volkanên Şîşaldîn (çep) û Îsanotskî.
File:Line6680 (19783395131).jpg|Volkana Şîşaldîn li dawiya rojavayê Girava Unimakê.


## Çavkanî

Kategorî:Çiyayên volkanîk
Kategorî:Volkanên çalak
Palanciya

**Palanciya** (bi tirkî: *Küçükyağcı*), gundekî navçeya Haymanaya bi ser Enqereyê ve ye. Ev gund yek ji gundên kurdên Anatoliyaya Navîn e.

Kategorî:Gundên Haymanayê
Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn
Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê

[thumb|Çêbûna [Meşarê bi keştiyekê dişibe, lê li gorî pirraniya jeologan çêbûneke xwezayî ye.]]

**Çêbûna Keştiya Nûh a Meşarê**, an jî bi tirkî wek *Durupınar sitesi* yan "Keştiya Nûh" tê naskirin, çêbûneke xwezayî ya ji kevirê lîmonît e nêzîkî gundê Meşarê (Bazîd, Bakurê Kurdistanê).

Li gorî hin bawermendên dînî dişibe jibermayiya keştiya Nûh û ji ber vê yekê dibêjinê "Keştiya Nûh".  Li nîveka wê neşikestî ye û dirêjiya wê 164 metre ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bazîd
Kategorî:Keştiya Nûh
Gaizinkalns

**Gaizinkalns** (letonî: *Gaiziņkalns*) cihê herî berz ê Letonya ye ku nêzîkî 15 kîlometreyan ji rojavayê Madona û 115 km jî li rojhilatê Rîga ye. Li herêma Madona ye. Bilindahiya wê 312 metre ye.

Di salên 1920an de dest pê dike, ew yek ji cihên werzişê yên zivistanê yên herî populer ên Letonyayê ye. Gir li Parka xwezayî ya Gaizinkalnsê ye.

Kategorî:Letonya
Rîga

**Rîga** (bi letonî: Rīga), paytext û bajarê herî mezin ê Letonyayê ye ku bajêr li ser Kendava Rîgayê li ser peravê Çemê Daugavayê, li cihê ku digihîje Deryaya Baltîkê hatiye avakirin. Nifûsa bajêr 605.802 kes e ku sêyeka nifûsa Letonyayê pêk tîne. Rûerda Rêgayê 307,17 km² (çargoşe) erd werdigire û bilindahiya bajêr a bi ser asta deryayê ve di navbera 1 û 10 mêtreyê de ye û bajar li ser deştek rast û qûmî hatiye avakirin.

Rîga di sala 1201ê de hatiye avakirin û endamê berê yê Yekitiya Hansayê ye. Navenda dîrokî ya Rîgayê Mîrateya Mîrateya Cîhanê ya UNESCOyê ye ku ji mîmariya xwe ya *Art Nouveau* û ji mîmariya darîn a sedsala 19an tê.

Rîga di sala 2014an de ligel Umeå li Swêdê dibe paytexta çandî ya Ewropayê. Li bajêr Civîna NATOyê ya 2006an, Pêşbirka Eurovision 2003, Şampiyonaya Hokeya Qeşayê ya Cîhanê ya Mêran a 2006, Şampiyoniya *Curling* a Jinan a Cîhanê ya 2013 û Şampiyoniya Cîhanê ya IIHF ya 2021an hatiye lidarxistin. Ofîsa Yekîtiya Ewropî ya Rêvebirên Ewropî ji bo Têkiliyên Elektronîkî (BEREC) li bajêr e. Rîga di sala 2017an de wekî Herêma Ewropî ya Gastronomiyê hate hilbijartin.

Di sala 2019an de zêdetirî 1.4  milyon geştiyarên biyanî serlêdana bajêr kirin. Balafirgeha Navneteweyî ya Riga, balafirgeha herî mezin û qerebalix a dewletên baltîkê ye. Bajêr endamê Bajarên Ewropî, Yekîtiya Bajarên Baltîk (UBC) û Yekîtiya Paytextên Yekîtiya Ewropayê (UCEU) ye.

## Wêne

Wêne:Opera Nacional, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 20.JPG
Wêne:House of Blackheads and St. Peter's Church Tower, Riga, Latvia - Diliff.jpg
Wêne:Edificios en la Plaza del Mercado, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 02.JPG


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Letonyayê
Kategorî:Letonya
Kategorî:Paytextên Ewropayê
Isanotski Peaks

**Isanotski Peaks** (bi kurdî: *Lûtkeyên Isanotskiyê*), li herêmê wekî "Ragged Jack" jî tê zanîn, volkaneke vemirî ye li girava Unimak (rojhilata Alaskayê, DYA). Isanotski Peaks li rojhilatê Çiyayê Shishaldinê ne û lûtkeyên herî bilind ên giravên Aleutî ne.

Di salên 1825 û 1840î de, jeologan tenê li ser Isanotski Peaks delîlên teqînên holosenê dîtine. Ji ber vê yekê dîroka rastî ya çalakbûna dawî ya Isanotski Peaks nayê zanîn.


File:Unimak Volcanoes.jpg|Sê volkanên herî mezin ên girava Unimak: Shishaldin, Isanotski û Roundtop


## Çavkanî

Kategorî:Çiyayên volkanîk
Bextiyarî (êl)

Bextiyarî yek ji êlên Lur e. Dîroknasê îranî Hemdûllah Mistewfî Qezwînî dibêje ku Bextiyarî bi eslê xwe ve kurd in û ji Kurdistana Rojava hatîne li vê herêmê bicîh bûne . Herwiha dîroknas û mîrê kurd Şerefxanê Bidlîsî di berhema xwe Şerefname de diyar dike û dibêje Bextiyarîyan yek ji 28 êlên kurdên ku koçberê Loristanê kirîye ye. 

## Çavkanî

Kategorî:Eşîr
Kategorî:Îran
Çiyayê Marayê

**Çiyayê Marayê** (bi îngilîzî: *Mara Mountain*) li bakurê Grînlendayê ye û çiyayê herî nêzîkî Pola Bakur e.

## Erdnîgarî
Çiyayê Marayê yek ji çiyayên seranser ên Rousevelt Range ên Peary Land e û bi qasî 718.04 km dûrî Cemsera Bakur e. Ev çiya bi navê antrenorê hespan û çiyager û wênekêşê amerîkî Mara Boland binavkirî ye. Yekemcar di dema Sefera Cîhanê ya Amerîkayê ya sala 1998an de hatiye keşfkirin û di sefera 2003an a bi pêşengiya Dennis Schmitt de careke din hatiye ziyaretkirin.

Yekem hilkişîna lûtkeyê di 14ê tîrmeha 1998an de di pênc demjimêran de ji aliyê endamên tîmê *Top of The World Expedition* ve pêk hatiye û pişt re di 6ê tîrmeha 2003an de navê wî li çiyayê Mara hate danîn.

## Çavkanî

Marayê
Dune (fîlm)

**Dune: Gerstêrka Çolê** di pêşerojek dûr de, çîroka Paul Atreides vedibêje ku malbata wî xwedî kontrola gerstêrka çolî ya Arrakis e. Mijara fîlmê ji romana navdar a Frank Herbert ya bi heman navî ku disala 1965'an de derketiye hatiye veguhestin.

## Mijar
Di sala 10191an de, Duke Leto Atreides rêveberiya li ser gerstêrka çolê ya xeternak Arrakis, ku wekî Dune jî tê zanîn, ku yekane çavkaniya maddeya herî bi qîmet a gerdûnê ye qebûl dike. Jiyana mirovan astên ramanê yên sermirov peyda dike û rêwîtiya ji ronahiyê zûtir pratîk dike. Her çend Leto dizane ku fersend xefikek tevlihev e ku ji hêla dijminên wî ve hatî danîn, ew hevjîna xwe Bene Gesserit, Lady Jessica, kurê xwe yê piçûk û mîratgir, Pawlos û şêwirmendên herî pêbawer ên Arrakis dike. Leto di bin kontrola operasyona kanankirina baharatan de ku ji ber hebûna kurmên dêw xeternak e, digire. Xiyanetek tal dibe Pawlos û Jessicayê dibe cem Fremenan ku li çola kûr dijîn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* "Tirşik" 

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên honaka zanistî
Kategorî:Fîlmên 2021ê
Kategorî:Sînema
Sana Berzencî

**Sana Berzencî** yan jî **Sana Barzanje**, (), ( li Seqiz, Rojhilata Kurdistanê), sitranbêjeke kurde ku bi gelemperî muzîka fantastîk a bi kurdî dibêje.

## Kariyera hunerî
Sana Berzencî, di destpêkê de stranên xwe bêyî ku xwe bide nîşan, di medyaya civakî de belav kiriye. Di sibata sala 2020an da albûma xwe ya yekem bi navê *Raz* derxistiye. Di nav sitranên albuma *Raz* de, ji bo sitrana *Ez ew keç im* klîba xwe ya yekem kişandiye.

## Dîskografî
### Album

## Fîlmografî
### Klîb
* *Bistoma* (2019)
* *Her agarem* (2019)
* *Paşayê dil* (2020)
* *Mn aw kcham* (2020)
* *Brit akam* (2021)
* *Yalda* (2021)
* *Her aw kcham* (2023)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Sana Barzanje - Raz Album All Tracks, soundcloud

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 2001
Kategorî:Kesên ji Seqizê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Luristan (erdnîgarî)

**Luristan** an **Lûristan** an **Lorestan** an **Loristan**, herêma erdnîgarî û dîrokî, rojavayê komara Îranê ye. Navê wê tê wateya Welatê Lûran, ji sînorê Iraqê û Kirmanşanê dirêj dibe û deşta Xuzistanê ji bilindahiyên hundir cuda dike. Dewleta Îranê ya îroyîn ev herêm bi îdarîyên cuda û navên cuda debeşkirîye. Îro li Îranê tenê ji beşeke biçûk re Luristan tê gotin ku ne rast e.

Çiyayên berfireh li bakurrojava-başûrrojhilat dirêj dibin;  Di navbera rêzeçiyayên bilind de berikên avjenî yên bi mêrgên xweş hene.  Daristana berrû bi hev re bi darên bizî/reşdar, spîndar, darên gûz û behîv re zozanên derve digire. Lur ji aborjînan in û têkelên xurt ên Aryan û Ereb in, bi  zimanek nîz kurdî û farisî diaxivin. Diroknasê kurd Mihemed Emîn Zekî Beg piştê gera xwe ya Luristan'ê, tu cudahî di navbera Kurdî û Lurî nabîne û qala wî di pirtûka xwe ya "Dîroka Kurd û Kurdistanê" dike. Piraniya Lur misilmanên şîe ne. 

Di bin destê Pehlewiyan de Lûr hatin bicihkirin, û tenê çend kes koçeriya xwe ya şivantiyê diparêze. Li Loristanê gelên Îranî yên Hind-Ewropî, di nav wan de Med, nîz 1000 bz. bicîhbûne. Kîmmerîyan (Cimmerians) û Îskîtan di navbera salên 700 û 625 b.z. bi navberî hikum kirin. Tûncên Luristanê, ku bi rêzika xwe ya bijare ya motîvên hunerî yên Asûrî, Babilî û Îranî têne nasîn, ji vê serdema alozê vedigere. Tûnc bi giranî di gorên li nêzî Kermanşah de hatin dîtin. Kyaxares, fermandarê Medan, di salên 620 b.z. de Îskîtî derxist.  Di bin desthilatdariya Kûruşa Mezin de, Lorestān di dor 540 b.z. de di nav Împeratoriya Hexamenîş ya mezin de hate girêdan û li pey hev beşek ji xanedanên Selûsîdan (Seleucid), Partî û Sasaniyan bû.

Loristana biçûk, beşa bakur, ji sala 1155-an heta destpêka sedsala 17-an ji aliyê mîrên serbixwe yên Xanedana Xorşîdiyan ve, ku jê re atabeg dihatin gotin, dihat birêvebirin. Sefewî Ebbasê Yekem ê Mezin Atabegê dawîyê Şah Vardî Xan ji hikûmetê dûr xist û hukumeta herêmê bi sernavê vālī da serokê eşîreke hevrik; neviyên wî ev sernav parastin.

Beşa başûrê Loristanê, an jî Loristana Mezin, ji 1160 heta 1424 di bin Atabegên Fedlawî (Fazlaveye) de serbixwe bû;  paytexta wê Idaj bû, niha li Malamirê (Îzeya nûjen) tenê gir û wêran mane.

Lorestān xwerû di navbera geliyê Dezê (ji hêla Rêhesinê Trans-Iranian ve tê bikar anîn) û Çemê Karxeh ya jorîn û ber bi bakur ber bi Nehāvend ve dirêj dibe.  Çandinî bingeha aboriyê ye;  birinc, genim, ceh, pembû, tovên rûn, silq/silk (çewênder), sebze û fêkî hene.  Pîşesazî çîmento, şekir, xwarinên pêvajoyî, hirî kertî, û pembû çirkandin hildiberînin.  Kana hesin û molîbden tê derxistin.  Rêbej û rêhesin bi Xurramābād bi Borûjerd û Alīgūdarz ve girê dide.

## Çavkanî

Kategorî:Erdnîgarî
Navîd Zardî

**Navîd Zardî** hunermendekî cûreya muzîka pop a bi kurdî ye ku sala 2004an de dest bi karê muzîkê kiriye. Navîd Zardî heta niha du albûm û çend stranên takekesî çap kiriye.
## Jînenîgarî
Navîd Zardî li bajarê Mahabad a Rojhilata Kurdistanê ji dayik bûye û di sala 2010an de tevî malbata xwe koçî Almanyayê bûye û niha li bajarê Almanyayê Dusseldorfê dijî.
## Dîskografî
### Album
* *Rega* (2011)
* *To* (2018)

## Fîlmografî
### Klîb
* *Azizakam* (2013)
* *Bawar Maka* (2013)
* *Bajem Mahela* (2015)
* *Lawa Lawa* (2015)
* *Beyanîd Baş* (2016)
* *Balan* (2018)
* *Kurda* (2021, bi Şanaz re dibêje)
* *Gims-poz* (2021)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Stranbêjên kurd
Weqfa Konrad Adenauer

**Weqfa Konrad Adenauer** (, KAS) weqfeke partiya siyasî ya bi Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê (CDU) ve girêdayî lê serbixwe ye. Navenda weqfê li bajarê Sankt Augustin li nêzî Bonnê û her weha li Berlînê ye. Li tevahiya cîhanê 78 ofîsên xwe hene û li zêdetirî 100 welatan bernameyan dimeşîne. Serokê niha û Serokê berê yê Parlamena Almanyayê ya Bundestag, Nobert Lammert e. Ew endamê Navenda Lêkolînên Ewropî, weqfa fermî û saziya ramanê ya Partiya Gel a Ewropayê (EPP) ye.

## Damezrandin û armanc
Damezrandina "bernameyeke pergaldar a perwerdehiya sivîl a ku ji nirxên demokratîk ên xiristiyan îlham girtiye" di sala 1952-an de ji hêla komek ramyarên CDU ve ku di nav wan de serokê Bundestag  Hermann Ehlers, Robert Tillmanns û Heinrich Krone jî hene, dest pê kir.Di 20ê kanûna pêşîn a 1955an de, *Civata Perwerdehiya Xiristiyanên Demokrat* , ku dê di 13ê çiriya pêşîn 1964an de li ser navê serokwezîr Konrad Adenauer bihata binavkirin, li Bonnê hate vekirin.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên siyasî bi merkeza li Almanyayê
Kategorî:Weqf
Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê
Zîvronek

[thumb|Tevgera dorvegera di nav [hatûçûna çep û rast|trafîka hatûçûna rast; li milê rêka seetê]]
[thumb|Tevgera dorvegera di nav [hatûçûna çep û rast|trafîka hatûçûna çep; li milê rêka seetê]]
[thumb|[Bundaran HI|Dorvegera otêla Endonezî li bajarê Jakarta, Endonezya]]

**Zîvronek**, **çerxerê**, **dorveger**, **riya dorveger** an jî **rêya dorhêl** çerxekî trafîka rê ye. Ew ji riya dorhêl û girava navendî pêk tê. Riya dorhêlê wekî riya yekalî û riya dorvegerê ango di trafîkê de li milê rastê berevajiyê demjimêrê (çep-zivirîn) û di trafîka milê çepê de li gorî demjimêrê (rast-zivirîn) tenê di yek alî de dikare were bikaranîn.

Kategorî:Rê
Kategorî:Trafîk
Dawoyê Eso

Dawoyê Eso, bi navê fermî Davut Iğdır. Dengbêjekî kurdan e ku salên dora 1900î de miriye. Dawoyê Eso ji eşîra Redkî bereka Kumkî, Mala Şero ye. Kilama wî ya bi navê Helîma Hesen Axa salên berê di radyoya Rewanê de dihat weşandin. 

## Çavkanî

Kategorî:Dengbêj
Sadiqoyê Qirimqeyayê

**Hecî Sadiqê Qirimqeyayê**, **Dengbêj Sadiq** yan **Dengbêj Sadiqê Redkî** (bi tr: *Haci Sadik Durmaz*), xelqê Erzîromê navçeya Xinûs'ê gundê Qirimqeyayê ye. Ji eşîra Redkî malbata Dizêliya ye. Niha li Qirimqeyayê dijî û nêzî sed saliyê ye.

Nivîskar Ahmed Aras dema ku kilamên Evdalê Zeynikê berhev dike û dinivîsîne, gelekî ji wî sûd werdigire. , 

## Çavkanî

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Kesên ji Xinûsê
Kategorî:Xinûs
Ûsivê Porsorê

**Ûsivê Porsorê** Dengbêjê kurd e. Ûsivê Porsorê, bi navê fermî Yusuf Barîm. Xelqê Qersê navçeya Qamûşan gundê Gulîcê ye û ji eşîra Redkî ye. Dilê wî dikeve keçikeke por sor, li ser wê keçikê kilama Porsorê derdixe û wusa navê wî dibe Ûsivê Porsorê. Tê gotin ku Şakiro li cem wî di derheqê dengbêjiyê de gelek tişt hîn bûye. Mixabin ku dengê wî negihiştine îro. 

## Çavkanî

Kategorî:Dengbêj
Wilhelm Canaris

**Wilhelm Franz Canaris** (jdb. 1ê kanûna paşîn a 1887 li Aplerbeck li nêzî Dortmund - m. 9ê nîsana 1945 li kampa komkirinê ya Flossenbürg) edmiralekî alman bû. Di dema Nasyonalsosyalîzm de ji sala 1935 heta 1944 serokê Abwehr, xizmeta veşartî ya leşkerî ya Wehrmachtê bû.

Canaris, ku ji malbatek çîna navîn tê, di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de wekî ajan û fermandarê keştiyan hate bikar anîn. Di dema Komara Weimarê de ew ji nêz ve bi Freikorps re xebitî ku li dijî Spartakîstan şer bike û piştre bi Konsulê rêxistina terorîst a neteweperest, antîsemîtî û dij komarê re têkilî danî. Canaris di organîzekirina piştgiriya Alman ya ji bo Franco di Şerê navxweyî yê Spanyayê de bû. Wekî serokê karûbarê îstîxbarata leşkerî, Canaris di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de beşdarî hemî operasyonên leşkerî yên mezin ên Dewleta a Alman bû heya destpêka sala 1944an. Ji sala 1938 û pê ve Canaris piştgirî da gelek şervanên berxwedanê yên kevneperest û di navbera 1938 û 1940 de beşdarî planên hilweşandinê bû. Canaris rasterast beşdarî hewldana kuştina Adolf Hitler a 20ê tîrmeha 1944an nebû. Di lêkolînên Polisên Dewletê yên Veşartî de rojnivîska Canaris hat dîtin û bi vî awayî têkiliya wî ya bi berxwedana li dijî Nasyonalsosyalîzmê re hat zanîn. Di encamê de Canaris hate girtin. Di destpêka nîsana 1945an de li kampa komkirinê ya Flossenbürgê ji aliyê dadgeheke leşkerî ya SS ve cezayê îdamê lê hat birîn û hat bidarvekirin.
## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1887
Kategorî:Mirin 1945
Bilbil û Împeratorê Çînê

[thumb|Bilbil û Împeratorê Çînê li gorî [Edmund Dulac]]
**Bilbil û Împeratorê Çînê** (bi danî: *Nattergalen*) çîrokeke çêkirî ye ku ji hêla Hans Christian Andersen ve hat nivîsandin.

## Naverok
Împeratorê Çînê ji pirtûkekê fêr dibe ku di împeratoriya wî de bilbilek heye ku bi taybetî xweş distirê. Berî wê, wî ji wê nizanibû. Digere li wê digere, wê dibîne û bi xwe re dibe qesra xwe. Ji strana bilbil pir hez dike. Împerator bilbilek çêkirî ji împeratorê Japonê distîne. Dûv re ev ji bilbilê rastîn, ku li ser direve tê hevyazkirin.

Çûka çêkirî di demekê de dişkê. Dema ku bilbilê rastîn vedigere û împerator ji mirinê xilas dike, împerator bêsînor spasdar e. Împerator neçar e sozê bide çûkê ku ji kesî re nebêje çûkekî wî yê piçûk heye ku her tiştî jê re dibêje, wê demê împerator dê çêtir be. Çûk tê wê wateyê ku ew ê di gera xwe ya di nav gel de tiştên ku dibihîse jê re bêje. Serê sibê, ji her kesî re şaş kir, împerator dîsa bi tevahî tendirist e.

## Wergera kurdî
Çîrok ji hêla Aynûr Bozkurt ve dî vîdyoya çîrokî de li ser YouTubeê hatiye amade û pêşkeşkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Balindeyên honakî
Kategorî:Berhemên Hans Christian Andersen
Kategorî:Çîrok
Arzu Şahin

**Arzu Şahin** ( li Stembolê, Tirkiye) stranbêjeke stranên gelêrî ya bi zimanê tirkî ye ku bi eslê xwe kurd e.

## Jînenîgarî
Arzû Şahîn di sala 1978an de li Stembolê ji dayik bû û zarokatiya xwe li vî bajarî derbas kiriye. Malbata wî, bi eslê xwe ji Dersima ye û ji Dersimê koçî Kelkîtê û pişt re koçî Erzînganê bûne. Arzu Şahin ji zarokatiya xwe ve bi tembûr re eleqedar bû 4 salan di dibistanekî taybet de perwerdeya tembûr û stran gotinê wergirt û albûma xwe ya yekem bi navê *Ceylanim* derxist. Ji bo vê albûmê gelek bertekên pozîtîv hate nîşandan û bi ser de jî firotina pir baş a albûmê, azwerî û cesareta xebata muzîkê da wê. Pişt re Arzu albûma xwe ya duyem a bi navê *Ayrılık* derxist. Di sala 2008an de 14emîn Xelatên Muzîka Vîdeo ya Kral TVyê, bi xelata "Baştirîn Jina Muzîka Folklorî" ya muzîka tirkî hatiye xelatkirin.

## Dîskografî
* Ve Aşk (2012)
* Ne Fayda (2008)
* Sus (2005)
* Düet (2003)
* Ayrılık (2002)
* Ceylanım (1999)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Êsyan

**Êsyan** (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Essyan an Essian*), gundekî êzdiyan li bakurê Iraqê ye. Ev gunde bi qasî 4 km rojhilatê bajarê êzdiyan ê Baedrê dûra e û bi ser navçeya Şêxan ve ye li başûrê Laliş û ew cihe li Deşta Nînawa ye û yek ji navçeyên nakok ên bakurê Iraqê ye.

[thumb|Perestgeha êzdiyan [Mame Isya li Êsyan]]

## Nifûs
Nifûsa Êsyan bi piranî ji êzdiyan pêk tê.

## Mijarên têkildar
* Êzdîxane
* Kempa Êsyan ya Awaran

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şêxanê
Meta Platforms

**Meta Platforms, Inc.** an jî **Meta** (berê wek **Facebook, Inc.** dihat nasîn) şirketeke teknolojiya pirneteweyî ya Amerîkayê ye ku sergeha wî li bajarê Menlo Park, Kalîforniya ye. Şîrket ji xeynî hilber û karûbarên din xwediyê Facebook, Instagram û WhatsAppê ye. Ew heta 2022an yek ji şîrketên herî mezin ên cîhanê bû. Li gel Amazon, Google (Alphabet), Apple û Microsoftê yek ji pênc şîrketên teknolojiya agahdariyê ya amerîkî tê hesibandin. Şîrket beşeke girîng a dahatina xwe ji firotina cihên reklamê ji bazarganan re diafirîne.

Meta hilberîna karûbarên pêşkêşî dike, di nav de Facebook, Messenger, Facebook Watch û Portala Facebookê ye. Di heman demê de Oculus, Giphy û Mapillary jî bi dest xistiye û di Platformên Jio de xwediyê 9,99% ye.

Di çiriya pêşîn a 2021an de, dezgehên ragihandinê ragihandin ku rêxistina hevparê Facebookê plan kiriye ku navê xwe wek "baldariya xwe li ser avakirina metaverse biguherîne.", da ku ew paşê ew di 28ê çiriya pêşîn de wekî Meta hate nûvekirin. Peyva "meta" bi yewnaniya kevn tê wateya "derveyî", ku motîvasyona paşerojê nîşan dide.

## Çavkanî


Kategorî:Şirketên teknolojiyê li Herêma Korfezê ya San Franciscoyê
Kategorî:Teknolojî
The Doors

thumb|The Doors (1966).
**The Doors** an jî **Doors**, komek ji komên rockê yên amerîkayê bû ku di destpêka salên 1960'î de li Los Angelesê (Dewleten Yekbûyî yên Amerîkayê) derket û bi taybetî di navbera salên 1967-1971'an de gelek bi nav û deng bû. Kom ji çar endaman pêk dihat: Jim Morrison, Ray Manzarek, Robby Krieger û John Densmore. Komê di navbera 1967 û 1973'î de li Amerîkayê 8 albûmên studyoyê (LP) û 21 *[[single]]s* (sêlikên ku li her aliyekî wê stranek heye) tomar kirin û sêlikên wan bi milyonan hatin firotin.

## Albumên komê û dîskografî

* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

## Çavkanî

Kategorî:Komên muzîkê
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 1965an de hatine avakirin
Kûmûs

**Kûmûs**, **Komus** (, bi tirkî navê *Benekle* lê kirine), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tetwanê
Kedîwan

**Kedîwan** (, ), gundekî navçeya Tetwana ser bi Bidlîsê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tetwanê
Kî me ez? (dîwan)

Ê
**Kî me ez?** navê dîwana sêyan a helbestvanê kurd Cegerxwîn (1903-1984) e. Ev dîwan cara pêşîn di sala 1973an de li Bêrûta paytexta Libnanê hate çapkirin. Dû re di 1980î de ji nav çapên Weşana Roja Nû ve li Swêdê hate der. Çapa duyan di 1993an de ji aliyê Weşanên Deng ve hat çapkirin. Avesta di 2003an de bi hinceta sedsaliya helbestvanê nemir li Stembolê çapa sêyan a "Kî me ez?" û hemû hebestên din ên Cegerxwîn çap dike.

Dîwana "Kî me ez?" ji du biran pêk tê; birê yekê ji 45 helbestan û birê duyan jî ji 108 helbestan pêk tên. Li ser hev 283 rûpel hene. Di çapa pêşîn a 1973an de pêşgotineke Hemîd Derwêş heye.

## Çavkanî

Kategorî:Dîwanên Cegerxwîn
Pervîn Çakar

**Pervîn Çakar** an jî **Pervin Chakar** ( li Dêrika Çiyayê Mazî, Mêrdîn, Bakurê Kurdistanê) sopranoyeke kurd e ku piştî Tirkiyeyê li Îtalyayê perwerdeya operayê wergirtiye. Pervîn Çakar niha li Almanyayê dijî û li gelek malên operayê yên girîng de xebatên xwe didomîne ku di pêşbirkên navneteweyî de xwediyê gelek xelatan e.

## Jînenîgarî
Pervîn Çakar, di sala 1981ê de li navçeya Dêrika Çiyayê Mazî ya Mêrdînê hatiye dinyayê. Çakar yek ji pênc zarokên malbatê ye û zarokatiya xwe li gundên Ereğlî ya Deryaya Reş û Fatsayê derbas kiriye. Dibistana seretayî li gundê Saîtlerê ya navçeya Fatsa ya Orduyê xwend. Xwendekariya dibistana navîn li navçeya Bismilê xwend û di wî demê de bi muzîka gelêrî re eleqedar dibe.

Li Lîseya Hunerên Bedew a Anadoluyê ya Amedê dest bi xwendina lîseyê kir û di sala 1999an de di heman lîseyê de xwendina xwe bi pileya yekem qedandiye. Di heman salê de li Zanîngeha Gaziyê li Beşa Hînkirina Muzîkê ya Zanîngeha Gaziyê dest bi xwendina xwe ya bilind kir û di sala 2003an de li heman zanîngehê beşa stranbêjiyê qedand.

Piştî destpêka xebata xwe ya sopranoyê bi Oylun Davran Erdayı re, di navbera salên 2004 û 2005an de li Accademia d’Arte Lirica Îtalyayê bi Carmen Gonzales, William Mattetuzzi, Antonio Juvarra, H. Lawson re û di navbera salên 2006 û 2008an de li Accademia Internazionale Musicale di Perugia de bi Sergio Bertocchi re xebatên xwe berdewam kir.

Pervîn Çakar cara yekem ku 22 saliya xwe de koçî Îtalyayê dibe, koçbûna xwe wiha tine ziman "Kesê ku ji bo hêviyên xwe erdnîgariya xwe biterikîne, kêfxweş û tevlihev e, lê bi kêmasî, tirs û xemgîn e"

## Dîskografî
### Single
* *Lo şivano*
* *Welat şirîn e*
* *Newroz*
* *Qimil* (bi hunermend Tara Jaff re dibêje)
* *Rihê Min Teyr e*
* *Rinaldo* (bi zimanê îtalî)

## Xelatên wê
* Xelata Academié Disque du Lyrique *(2012-Fransa)*
* Xelata Weqfa Operayê ya Semiha Berksoy *(2012-Tirkiye)*
* Xelata Kovara Muzîka Klasîk a Andante *(2013-Tirkiye)*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Pervîn Çakar li ser Înstagramê
* Pervîn Çakar li ser Twîtterê

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Mêrdînê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Kategorî:Zimanê kurdî
TikTok

**TikTok** ku li Çînistanê wekî **Douyin**  (bi çînî: 抖音; pinyin: Dǒuyīn) tê zanîn, karûbarek torê ya civakî ya bi vîdyoyê ye xwedan pargîdaniya çînî ByteDance. Ew mazûvaniya cûrbecûr vîdyoyên bikarhêner ên kurt-formê dike, ji celebên mîna dans, komedî, û perwerdehiyê, bi dirêjahiya 15 saniyeyan heya 3 hûrdeman.TikTok guhertoyek navneteweyî ya Douyin e, ku di destpêkê de li bazara Çînistanê di îlona 2016an de hate berdan. TikTok di sala 2017an de ji bo iOS û Android li piraniya bazarên derveyî herêma Çînistanê hate destpêkirin; lêbelê, ew li çaraliyê cîhanê tenê piştî ku bi karûbarek din a medya civakî ya çînî, Musical.ly, di 2ê tebaxa 2018an de bû yek, peyda bû.

TikTok û Douyin hema hema heman navbeynkariya bikarhêner heye lê ne gihîştina naveroka hevûdu. Pêşkêşkerên wan her yek li sûka ku sepana têkildar lê heye de ne. Du hilber dişibin hev, lê taybetmendî ne yek in. Douyin taybetmendiyek lêgerîna vîdyoyê vedihewîne ku dikare ji hêla rûyê mirovan ve li vîdyoyên zêdetir ên wan û taybetmendiyên din ên wekî kirîn, veqetandina otêl û çêkirina nirxandinên jeo-tagkirî bigere. Ji destpêka destpêkirina xwe ve di sala 2016an de, TikTok/Douyin bi lez li Asyaya Rojhilat, Asyaya Başûr,  Asyaya Başûr, Dewletên Yekbûyî, Tirkiye,  Rûsya û deverên din ên cîhanê populerbûn bi dest xist. Ji cotmeha 2020an vir ve, TikTok li çaraliyê cîhanê ji 2 mîlyar dakêşanên mobîl derbas bu.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2016an li Çînê
Kategorî:Çanda înternetê
Kategorî:Înternet
Kategorî:Medyaya civakî
Kategorî:Nivîsbariya iOSê
Kategorî:Nivîsbariya 2016an
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Kategorî:Sepanên mobîlê
Cemîl Qoçgirî

**Cemîl Qoçgirî** yan jî **Cemîl Koçgirî** ( li Duisburg, Almanya) hunermendekî kurd e ku li Almanyayê ji dayik bûye û mezin bûye.

## Jînenîgarî
Cemîl Qoçgîrî di sala 1980î de li bajarê Duisburg, Almanyayê ji dayik bûye. Qocgîrî di 12 saliya temenê xwe de bi tembûrê (amûreke bi sê têl) eleqedar dibe û ji 16 saliya xwe ve dest bi jenbûna tembûrê dike. Qocgîrî ku zêdetir li ser aliyê mîstîk yê tembûrê rawestiya, xebata li ser teşekirina şêwazên muzîkê yên bi çand û baweriyên Mezopotamyayê ve girêdayî ne dest pê kir. Yekem albûma wî ya solo *Aşk-î Pervaz* di sala 2004an de derketiye. Di sala 2005an de bi navê “Sarraf/Stranên Gelêrî yên Dêrsimê” klîbeke bi awaya belgefîlmê çêkiriye. Di sala 2007an bi albûma *Heya*, 2013an de *Hîva Zerî*, 2015an de *Tembur & Harp* 2017an de *Zâlâl*, 2018an de *Bedâwîtî* û di sala 2019an de albûma xwe ya bi navê *Cemîl Qoçgîrî & Avîan Quartet* çêkiriye.

## Dîskografî

#### Albûm
* *Heya* (2007)
* *Hîva Zerî* (2013)
* *Tembur & Harp* (2015)
* *Zâlâl* (2017)
* *Bêdâwîtî* (2018)
* *Cemîl Qoçgîrî & Avîan Quartet* (2019)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Stranbêjên kurd
Go, Dog. Go! (rêzefîlm)

***Go, Dog. Go!*** rêzefîlmekî amerîkî ye ku ji aliyê Adam Peltzman ve ji bo televîzyona Netflix hatiye çêkirin. Xêzefîlm di  de dest pê kir.

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlm
Kategorî:Rêzefîlmên Netflixê
Ardennes (department)

**Ardennes**, yek ji departementên Fransayê ye. Ardennes di nav 3 wargehan de dabeş dibe: "Rethel", "Sedan" û "Vouziers". Her dabeş xwedî taybetmendiyên cuda ne. Departement, piştî Şoreşa Fransayê yek ji departementên destpêkê ye ku di 4ê Adara 1790an de wekî departement hatiye binavkirin. Herêm 75emîn herêma herî qelebalix a Fransayê ye dikeve kembera bakurê rojhilatê Fransa ye. Kesên sereke yên navdar ên ku ji ji departementa Ardennesê ne ev in; Robert de Sorbon, Guillaume de Machaut, Hippolyte Taine û Arthur Rimbaud.

## Erdnîgarî
Parêzgeh li kembera bakurê rojhilata Fransayê ye û ji aliyê parêzgehên Meuse, Marne û Aisne ve hatiye dorpêç kirin. Jî aliyê li bakur ve jî bi Belçîkayê ve sinor e.
## Gelhe
Di grafîka jêr de di navbera salên 1960 û 2015an de rêjeya niştecihên departementê hatiye diyarkirin.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:500 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:325000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:25000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:12500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1962 text:1962
 bar:1968 text:1968
 bar:1975 text:1975
 bar:1982 text:1982
 bar:1990 text:1990
 bar:1999 text:1999
 bar:2008 text:2008
 bar:2015 text:2015

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1962 from:0 till: 300247
 bar:1968 from:0 till: 309380
 bar:1975 from:0 till: 309306
 bar:1982 from:0 till: 302338
 bar:1990 from:0 till: 296357
 bar:1999 from:0 till: 290130
 bar:2008 from:0 till: 284197
 bar:2015 from:0 till: 277752

PlotData=

 bar:1962 at: 300247 fontsize:S text: 300.247 shift:(-5,5)
 bar:1968 at: 309380 fontsize:S text: 309.380 shift:(-15,5)
 bar:1975 at: 309306 fontsize:S text: 309.306 shift:(-15,5)
 bar:1982 at: 302338 fontsize:S text: 302.338 shift:(-15,5)
 bar:1990 at: 296357 fontsize:S text: 296.357 shift:(-15,5)
 bar:1999 at: 290130 fontsize:S text: 290.130 shift:(-15,5)
 bar:2008 at: 284197 fontsize:S text: 284.197 shift:(-15,5)
 bar:2015 at: 277752 fontsize:S text: 277.752 shift:(-15,5)



## Şaredariyên sereke
10 şaredariyên serekeyî ya departementa Ardennesê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve


Kategorî:Avabûnên 1790an li Fransayê
Kategorî:Departementên Fransayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1790an de hatine avakirin
Ece Mumay

**Ece Mumay**, ( li Stembol, Tirkiye) stranbêj û strannivîseke bi eslê xwe kurd e. Ece Mumay bi taybetî bi strana *Ax Piştî Te Yar* ku bi kurdî û tirkî tevlihev dibêje, bal kişand. Strana xwe ya duyem ku tê de bi kurdî dibêje bi navê *Haja Te Min Tûne* (Haya min ji te tune) derxist û klîba vî stranê li Amedê û li Êlihê wênekiriye.

## Jînenîgarî
Ece Mumay, di 12ê tebaxa 1998an de li Stembolê ji dayik bûye û bi eslê xwe ji bajarê Sêrtê ye. Mumay li Zanîngeha Teknîkî ya Stembolê beşa Konservatuwarê qedandiye. Di du salên destpêka zanîngehê de bi xwendina xwe re perwerdeya kemençeyê wergirt û di sala dawî ya dibistanê de dest bi perwerdeta gîtarê kiriye. Ece Mumay di sala 2018an de piştî stranên xwe yên yekane yekem albûma xwe bi navê *Odamdan* derxist. Mumay, di nav zimanên biyanî de bi tirkî, almanî û inglîzî dizane. Naskirina wê yê herî zêde bi gotina strana *Ax Piştî Te Yar* ku bi du zimanan bi kurdî û bi tirkî gotiye, hate naskirin. Strana wê ya bi du zimanan *Ax Piştî Te Yar* heta niha 36 milyon hatiye bînerkirin. Strana wê ya yekane (single) *Galaxy* ku wê di 19ê hezîrana 2020an de derxist û bû stranbêja yekane ya heyama pandemiya Covid-19 ku vîdyoya wê 180 milyon û heta 241 milyon car hatiye bînerkirin.

## Dîskografî
;Albûm
* *Odamdan* (2018)

;Single
* "Dark in the Night" (bi Sadrican Sağdur re) (2018)
* "Söyle" (2019)
* "Hırka" (2019)
* "Uçurtma" (bi Taladro re) (2019)
* "Ansızın" (Akustîk) (2020)
* "Senden Sonra" (2020)
* "Bir Vedayla Bir Ömür" (Akustîk) (2020)
* "Sen Diye Diye" (Akustîk) (2020)
* "Vurulmuşam" (Akustîk) (2020)
* "Galaksi" (2020)
* "Ax Pişti Te Yar" (2020)
* "Sade Kahve" (2020)
* "Rüyalara Sor" (Akustîk) (bi Mustafa Ceceli re) (2021)
* "Hengame" (2020)
* "Dokuz Mevsim" (Akustik) (2021)
* "Peri" (2021)
* "Olmadı" (bi Velet re) (2021)
* "Haja Te Min Tûne" ("Haya min ji te tune", 2021)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kaset

thumb|Çend kaset

**Kaset** curekî teypa ku ji bo tomarkirina elektromagnetîk û analog û ji nû ve hilberandina sînyalên deng hilgirê deng e. Ew kasetek dihewîne ku ji bo karanîna hêsan û parastinê di nav qabeke plastîk de tê girtin.

## Giştî
Kaset têne lîstin û tomarkirin bi teypa tomarkirinê ya kasetan wekî amûra lêdanê. Di heyama ji destpêka salên 1970an heya dawiya salên 1990an de, kaseta kompakt yek ji medyaya dengî ya ku herî zêde tê bikar anîn li kêleka plaqê û paşê jî Compact disc bû.Di eslê xwe de kalîteya dengê navînî bi navgîniya nûvekirinên materyal û teknîkî yên wekî pergalên kêmkirina dengê Dolby, bi salan gihîştiye astek bilindtir.

Kaset û teypa têkildar wekî pergalek ji bo karanîna muzîka mobîl ji hêla tîmek pêşdebiran ve bi serokatiya endezyar û dahêner Lou Ottens li pargîdaniya holendî Philips ve hatî çêkirin. Xebata pêşdebirinê di sala 1960an de dest pê kir û di tebaxa 1963an de kaset û cîhaz wekî *pocket recorder* hate pêşkêş kirin. Kaset di destpêkê de bi celebên din ên kasetên kasetên ji hevrikên cihêreng re pêşbazî kir û bi ser ket, hilgirê dengê kompakt û zexm bi dehsalan populerbûneke mezin girt. Îro, ji ber serfiraziya teknolojiya dengî ya dîjîtal, nemaze formata MP3ê, kaseta kompakt di pratîkê de tenê girîngiyeke dîrokî heye.

## Çavkanî

Kategorî:Deng
Kategorî:Îcadên sedsala 20an
Kategorî:Muzîk
Kategorî:Teknolojî
Kategorî:Zanist û teknolojî li Belçîkayê
Kategorî:Zanist û teknolojî li Holendayê
Kategorî:1963 di muzîkê de
Kategorî:1963 di teknolojiyê de
Lou Ottens

**Lodewijk Frederik Ottens** (2ê hezîrana 1926an - 6ê adara 2021an ) endezyar û dahênerekî holendî bû, ku herî baş wekî dahênerê kasetê tê zanîn û ji bo xebata wî ya di alîkariya pêşxistina dîska kompakt de. Ottens ji hêla Philips ji bo tevahiya kariyera xwe hate xebitandin.

## Jiyana berî
Ottens di 21ê hizêrana 1926an de li Bellingwolde ji dayik bû. Di xortaniya xwe de, di dema dagirkirina Almanyayê ya li ser Holendayê di Şerê Cîhanî yê Duyem de, wî radyoyek çêkir da ku ew ê bi dizî guhdariya weşanên Radio Oranje bike. Ji bo ku xwe ji jammerên nazî dûr bixe, Ottens radyoya bi antena rêwerzeke prîmîtîv çêkir. Piştî şer, Ottens dest bi xwendina Zanîngeha Teknolojiyê ya Delftê kir, ku li wir endezyariya mekanîkî xwend. Di dema xwendina xwe de, Ottens *part-time* wekî teknîsyenekî xêzkirinê ji bo kargehek teknolojiya rontgenê xebitî.

## Kariyer
Di sala 1952an de, Ottens ji hêla Philips ve hate xebitandin. Wî di beşa mekanîzasyonê  Koma Pîşesaziya Sereke ya li Eindhoven de dest pê kir. Di 1957an de, ew veguhezîne kargehek Philips ya nû vebû li Hasselt, Belçîka. Wê demê, vê kargehê bi giranî alavên dengî hilberandin, di nav wan de pişk, tomargirên kasêt û hoparlo.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1926
Kategorî:Mirin 2021
Xijendeyan

Ajalên birbiredar yên kû birêka hêk kirnê zêdedibe pêktîne.

## Çînên Xijendeyan
* lepidosauria
* Rhynchocephalia
* Squamata (mar û marmilok)
* testudines (kûsîn)
* Archosauria
* crocodilia (Cirnîs)
* Aves (balinde)
Xijendeyan li va çînên da têna lêkolîn.
MENA

thumb|300px|Herêma MENA ku ji aliyê Banka Cîhanê ve hatî diyarkirin (2003)
thumb|300px|Herêma MENA ya ku ji aliyê UNAIDS ve hatiye diyarkirin, ku Sûdan û Somalî digire van xwe, lê Îsraîl, Filistîn û Malta di nav de nîne
**MENA** yan jî bi navê alternatîv **WANA**, herêmeke li Rojhilata Navîn û Bakurê Afrîkayê ye. Navê herêma MENAyê bi taybetî ji bo hevkariya leşkerî, alikariya kerasetî û di nivîsandinên pîşesaziye de tê bikaranîn. Nifûsa herêma MENAyê nêzîkî 381 milyon kes tê texmînkirin û nifûsa herêmê ji sedî 6ê nifûsa cîhanê ye.

## Welatên herêmê
Welatên ku rasterast li herêmê hatine diyarkirin.
* Behreyn
* Emîrtiyên Yekbûyî yên Ereb
* Cezayîr
* Fas
* Dewleta Filistînê
* Iraq
* Îran
* Îsraêl
* Qeter
* Kuweyt
* Lîbya
* Libnan
* Misir
* Erebistana Siûdî
* Sûrî
* Tunis
* Oman
* Urdun
* Yemen

## Çavkanî

Kategorî:Afrîkaya Bakur
Kategorî:Herêm
Kategorî:Rojhilata Navîn
The Mitchells vs. the Machines

***The Mitchells vs. the Machines*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2021ê de ji aliyê Mike Rianda ve hatiye hênandin. Tê de Abbi Jacobson, Danny McBride, Maya Rudolph, Eric André, Olivia Colman, Fred Armisen, Beck Bennett, John Legend, Chrissy Teigen, Blake Griffin, û Conan O'Brien xwedî rolên sereke ne.

## Lîstikvanên fîlm

* Abbi Jacobson - Katie Mitchell
* Danny McBride - Rick Mitchell
* Maya Rudolph - Linda Mitchell
* Mike Rianda - Aaron Mitchell
* Olivia Colman - PAL
* Eric André - Dr. Mark Bowman
* Fred Armisen - Deborahbot 5000
* Beck Bennett - Eric
* John Legend - Jim Posey
* Chrissy Teigen - Hailey Posey
* Charlyne Yi - Abbey Posey
* Blake Griffin - PAL Max Prime
* Conan O'Brien - Glaxxon 5000

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2021ê
Mustafa Ceceli

**Mustafa Ceceli** ( li Enqere, Tirkiye) hunermend, amadekar û hilberînerê muzîkê tirk û rumen e. Mustafa Ceceli di sala 2021ê de, di konserên xwe yên li bajarên Agirî, Amed, Sêrt û Dihokê bi gotina stranên bi kurdî bal kişandiye.

Ceceli bi hunermenda kurd Jîne re straneke bi navê *İmtiyaz* (bi tirkî) derxistiye.

## Kariyera wî
Kariyera wî ya muzîkê bi komeke amator a lîseyê dest pê kir. Piştî lîseyê dest bi xwendina xwe ya Fakulteya Veterîner a Zanîngeha Enqereyê kir. Di pola sêyem de perwerdeya xwe ya bê fakulteyê bi dawî anî. Cara duyemîn kete ezmûna ketina zanîngehê û xwendina xwe ya zanîngehê bi beşa Rêveberiya Zanîngeha Yedîtepeyê dewam kir.

Karê wî yê muzîkê yê profesyonel piştî hevdîtina Ozan Doğulu û bi aranjeyên wî yên cuda ji bo Sezen Aksu dest pê kir. Yekem albûma wî di sala 2009an de bi sernavê wî jî bi navê xwe derket. Mustafa Cecelî di lîsteyên herî baş de zêdetirî bîst hîteyên herî baş çêkiriye, aranje kiriye an jî bi xwe gotiye.

Du caran Xelatên Muzîkê, di kategoriyên "Albuma Herî Baş" û "Hunermendê Mêr a Herî Baş", wergirtiye. Xelatên xwe di sala 2010 û 2014an de wergirtiye.

## Dîskografî
### Albûm
;Albûmên stûdyoyê
* 2009: *Mustafa Ceceli*
* 2012: *Es*
* 2014: *Kalpten*
* 2015: *Aşk İçin Gelmişiz*
* 2017: *Zincirimi Kırdı Aşk*

;Albumên berhevkirinê
* 2013: *Mustafa Ceceli 5. Yıl*
* 2016: *Mustafa Ceceli Koleksiyon*

;Tevlihev
* 2010: *Mustafa Ceceli Remixes*
* 2011: *Eksik Remix 2011*
* 2012: *Es+ Remîx*

;EP
* 2017: *Simsiyah*

### Strana yekdar
;Wekî hunermendê sereke
* "Limon Çiçekleri" (2009)
* "Hastalıkta Sağlıkta" (2010)
* "Eksik" (bi Elvan Günaydın re) (2011)
* "Es" (2012)
* "Söyle Canım" (2013)
* "Emri Olur" (2016)
* "Anlarsın" (bi Sinan Akçıl re) (2018)
* "Yaz Bunu Bir Kenara" (2019)
* "Bedel" (2019)
* "Saçma Sapan" (2020)
* "Ki Sen" (2020)
* "Gün Ağarmadan" (bi Irmak Arıcı re) (2020)
* "Rüyalara Sor" (2020)
* "Rüyalara Sor" (feat. Ece Mumay) [Acoustic] (2020)
* "Öptüm Nefesinden" (feat. Ekin Uzunlar) (2020)
* "Ölümlüyüm" (2021)
* "Başaramadım" (2021)
* "Rüzgar" (bi Bilal Hancı re) (2021)
* "Leyla Mecnun" (bi Burak Bulut û Kurtuluş Kuş re) (2021)
* "İmtiyaz" (bi JÎNE re) (2021)
* "Tut Elimden" (2021)
* "Duhoka min" (bi kurdî) (2021)

;Wekî hunermendê diyarkirî
* "Şeker" (bi Ravi İncigöz re) (2014)
* "Kış Masalı" (bi Sibel Can re) (2014)
* "Untuk Cinta" (bi Siti re) (2016)
* "Aşk Haklıyı Seçmiyor" (with Sera Tokdemir) (2018)
* "Mühür" (bi Irmak Arıcı re) (2019)
* "Çok Sevmek Yasaklanmalı" (bi İrem Derici û Sinan Akçıl re) (2020)
* "Eve Giremiyorum" (bi Sinan Akçıl re) (2020)
* "Ben de Özledim" (bi Bahadır Tatlıöz, Aydın Kurtoğlu, û Gülden re) (2020)
* "Dünya" (bi Tohi û Sinan Akçıl re) (2020)
* "İçime Atıyorum" (bi Ziynet Sali re) (2021)

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên tirk
Rijênê Cowper

thumb|399x399px|Rêka sperm û tovavê de rêjenê herî dawî,rijênê Cowper e.
**Rijenên Cowper** (bi înglîzî: *Cowper’s glands / bulbourethral glands*) cotek rijênên biçûk in, di bin prostatê li herdu aliyên mîzerê de cih digirin.

Rijênê Cowper navê xwe ji zanyarê Înglîzî William Cowper girtî ye. Mezinahiya her yekê rijênê Cowper bi qasî nokek e. Derdana rijenê Cowper şileyek bêreng, tîr û şor e. Şileya rijenê Cowper, şileyek alkalî ye. Şileya Rijenê Cowper madeyek lîncî ye, di nav zêyê (vajîna) de xilîskîna çûk hêsantir dike. Rijênê Cowper derdana xwe, berê avêtina tovavê ber dide nav mîzerê, loma hin caran derdana wî wekî pêşavêtin jî tê navkirin. Heke di nav mîzerê de paşmayiyên asîdî yên mîzê mabe, bi derdana rijenê Cowper tê paqijkirin. Hin caran, dema têkilîya seksî de beyî ko di nav zêyê de avêtin rû bide çûk paşve tê kişandin ko rê li ber ducaniyê were girtin. Lê dibe ko di nav şileya rijenê Cowper de hinek xaneyên sperm jî hebin. Di rewşek wîsa de her çiqas mirov xwe paşve bikişîne jî, egera rûdana ducanîmayî heye.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Rijên
Kategorî:Sîstema pirbûnê ya mêr