open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mustafa Karasu

**Mustafa Karasu** (jdb. 2ê çileya 1950an li Sêwaz) yek rêveberên payebilind ên Partiya Karkerên Kurdistanê ye.

## Jînenîgarî
Mustafa Karasu di 2ê çileya 1950an de li gundê Qerepinar a bi ser navçeya Girîn a Sêwasê hatiye dinyayê. Navê bavê wî Xidir e û navê dayika wî jî Henê ye ku malbata wî xwedî baweriya elewîtiyê ye. Piştî Darbeya 12ê Îlonê dikeve girtîgehê. Piştî ku di sala 1992an de hatiye berdan derdikeve derveyî welat. Karasu ji bo komîteya navendî ya Partiya Karkerên Kurdistanê hatiye hilbijartin. Demekê nûnertiya baskê propagandaya rêxistina Ewropayê ya Eniya Rizgariya Neteweyî ya Kurdistanê (ERNK) kiriye.

## Berhemên wî
* *Radikal Demokrasi* (Demokrasiya redîkal)

## Çavkanî

Kategorî:Apoyî
Kategorî:Endamên PKKê
Kategorî:Kesên ji Sêwasê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Transgender Day of Remembrance

**Transgender Day of Remembrance (TDOR)**, ji îngilîzî tê wateya **Roja Bîranîna Mexdûrên Trans yên Sûcên Nefretê**, her sal di 20ê mijdarê de ji bo bîranîna kesên ku di encama transfobiyê de bi rêya sûcê nefretê hatine kuştin, tê dîtin. Ev roj ji bo balê bikişîne ser berdewamiya tundiya ku li ser mirovên transgender tê kirin, hate damezrandin.

Roja Bîranîna Mexdûrên Trans yên Sûcên Nefretê di sala 1999ê de ji hêla komek piçûk ve hate damezrandin, ku di nav wan de Gwendolyn Ann Smith, Nancy Nangeroni, û Jahaira DeAlto hebûn. Ew ji bo bîranîna kuştinên jinên transgender yên reş kom bûbûn, piştî ku Rita Hester li Allston, Massachusetts, û Chanelle Pickett li Watertown, Massachusetts hatibûn kuştin. Ji wê rojê û pê ve, TDOR her sal di 20ê mijdarê de, di salvegera kuştina Pickett de, li gelek bajar û welatên her aliyê cîhanê tê lidarxistin.

Ev roj şîdeta transfobîk û cihêkarîya ku her roj gelek kesên transgender dijîn bi bîr tîne. Armanc ew e ku balê bikşînin ser pêwîstiya parastin, qebûlkirin û wekheviya civaka transgender. TDOR ne tenê roja şînê ye, di heman demê de kêliya hevgirtin û berxwedana siyasî ye. Di çalakiyan de navê qurbaniyên şîdeta transfobîk ji bo rêzgirtina li can û nasnameya wan tên xwendin. Di heman demê de ev roj armanc dike ku hişmendiya tundûtûjiya domdar a li dijî mirovên transgender ku ji ber sûcên nefretê, destdirêjî û cûdakariya pêkhatî pêk tê zêde bike.

Li gelek welatan çalakiyên bibîranînê, meş û forumên nîqaşê tên li dar xistin ku mijar eşkere bibe. TDOR di heman demê de derfetê dide ku meriv li ser dijwarî û mafên mirovên transgender fêr bibe. Pir kes vê rojê bikar tînin, da ku di derheqê astengiyên qanûnî, civakî û tenduristiyê de ku mirovên transgender pê re rû bi rû dimînin hişyariyê bilind bikin. Ev roj di heman demê de fersendek e ji bo xwestina parastina siyasî û xûrtkirina mafên mirovên transgender. Ji ber vê yekê li ser medyaya civakî parvekirinên ji bo dîtina mirovên transgender têne kirin û çîrokên wan têne vegotin. Tê bibîrxistin ku şîdeta li dijî mirovên transgender pirsgirêkek cîhanî ye ku ji pêşdaraziyên strukturel (avahî?) û çandî derdikeve.

Roja Bîranînê her weha banga lêkolîn û daneyên bêtir li ser şîdeta transfobîk dike, da ku biryarên siyasetê yên agahdar bêne stendin. Ew banga çalakiyê ji her kesî re ye ku ji bo civakek adiltir û ewledar ji bo mirovên transgender bixebitin. TDOR herwiha vexwendinek e, ku meriv neheqiyên heyî bîne ber çavan û têkoşîna ji bo cîhanek bê transfobî xûrttir bike. Ne tenê kesên mirî tên bibîranîn, lê îradeya jiyanê û hêza civaka transgender jî tê pîrozkirin. Ji ber vê yekê roj tevliheviyek ji xemgînî, bîranîn û hêviya guhertinê ye.

## Çavkanî
Roja televîzyonê ya navneteweyî

Di kanûna 1996ê de Neteweyên Yekbûyî 21ê mijdarê wek **Roja Televîzyonê ya navneteweyî** îlan kir û di sala 1996ê de yekemîn Foruma Televîzyonê ya Cîhanê hat lidarxistin. Ji hingê ve, ev roj her sal tê bikar anîn, da ku lêkolîn bê kirin ka televîzyon çawa dikare û divê mijarên têkildar ên civakî yên wekî aştî, ewlehî, pêşkeftina aborî û civakî û danûstendina çandî pêş bixe.

## Çavkanî
Joshua Wong

**Joshua Wong Chi-fung** (bi çînî: 黃之鋒, jdb. 13ê kewçêra 1996ê) çalakvan û siyasetmedarek Hong Kongê ye. Wî sekreterê giştî yê partiya demokrasîxwaz Demosistō kir heya ku partî ji ber pêkanîna zagona ewlehiya neteweyî ya Hong Kongê di 30ê hezîrana 2020ê de belav bû. Wong berî vê damezrînerê koma çalakvanên xwendekar a Hong Kongê ya bi navê *[[Scholarism]]* bû. Ew yekem car di dema xwepêşandanên 2014ê yên Hong Kongê de bû xwediyê binavûdengiya navneteweyî. Ji ber rola wî ya sereke di Tevgera Umbrella de, di kovara TIME de di nav *Ciwanên Herî Bibandor ên sala 2014ê* de cih girt. Dû re ew di sala 2015ê de ji aliyê kovara Fortune ve wek yek ji "serokên herî mezin ên cîhanê" hat binavkirin û di sala 2017ê de ji bo Xelata Nobelê ya Aştiyê hat berbijêrkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1996
Kategorî:Mirovên zindî
Michel Sogny

**Michel Sogny** (jdb. 21ê Çiriya Paşîn a 1947an, Pau) pîyanîst, kompozîtor û nivîskarekî Fransî yê bi eslê xwe Macarî ye. Wî rêbazeke nû ya hînkirina pîyanoyê pêş xist. Rêbaza wî rê daye gelek xwendekarên her temenî ku ji lêxistina vê amûrê kêfê bigirin, ji ber ku lêxistina pîyanoyê bi giştî weke karekî ku heke di zaroktiyê de neyê hînkirin, nayê bidestxistin tê hesibandin.

## Jiyanname
Michel Sogny li École Normale de Musique de Paris beşdar bû, li wir di bin rêveberiya Jules Gentil û Yvonne Desportes de xwendina pîyanoyê kir. Ew xwediyê mastereka derûnnasiyê, lîsansa wêjeyê û doktoraya felsefeyê ye, ku di sala 1974an de li Sorbonnê di bin rêveberiya Vladimir Jankélévitch de temam kir. Michel Sogny damezrînerê Weqfa SOS Talents e.

Bi tevî Valéry Giscard d'Estaing û nevîça Franz Liszt, Blandine Ollivier de Prévaux, Sogny yek ji endamên damezrîner ên Komeleya Fransî ya Franz Liszt bû.

## Rêbaza pîyanoya Michel Sogny
Metodolojiya Sogny li dibistanên wî yên li Parîs û Cenevreyê tê hînkirin. Ji sala 1974an ve, zêdetirî 20,000 xwendekar bi rêbaza Sogny pîyanoyê hîn dibin.

Rêbaz ji du beşên sereke pêk tê: Karên dîdaktîk - Prolégomènes, ku temrînên biçûk in. Prolégomènes têgihiştina sîmfonî û dengê muzîkê pêş dixe. Beşa duyemîn ji xeleka etûdan pêk tê, ku li ser pêşxistina şiyanên teknîkî, wek tevgerên dest û pozîsyonan disekine.

Yek ji xwendekarên Sogny, ku weke mezinan dest bi lêxistina pîyanoyê kir, profesora zimanê Fransî Michel Paris bû. Piştî temamkirina kursa metodolojiya 4 salî ya Sogny, di 30 saliya xwe de wê bi piştgiriya Wezareta Çandê li Théâtre des Champs-Élysée konserek solo pêşkêş kir.

Xwendekareke din a serkeftî ya Michel Sogny Claudine Zévaco bû, ku di salên 1983 û 1984an de li Théâtre des Champs-Élysée derket ser dikê.

Di sala 1981ê de, Senatoyê bi awayekî fermî ji bo gotûbêjkirina derbarê bikaranîna metodolojiya Michel Sogny li seranserê Fransayê de serî li Wezîrê Çandê Jack Lang da.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Michel Sogny Official Website
* Michel Sogny, l’art de la résilience Le Figaro
* Michel Sogny Academy 
* Michel Sogny Personal Website
* SOS Talents Foundation
* Works at Artchipel
* laflutedepan.com

Kategorî:Bestekarên fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1947
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîkvanên fransî
Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî

**Dadgeha Cezayê ya Navneteweyî** (bi îngilîzî: **International Criminal Court,** **ICC** an **ICCt**) rêxistineke navdewletî û dadgeha navneteweyî ye bi navenda xwe ya li bajarê Den Haag, Holendayê. Ew yekem û yekane dadgeha navneteweyî ya daîmî ye ku xwedî maf e ku kesan ji ber sûcên navneteweyî mehkeme bike, mînak ji ber sûcên wek komkujî, sûcên li dijî mirovahiyê, sûcên şer û sûcê destdirêjiyê. ICC ji Dîwana Edaletê ya Navneteweyî cuda ye, ya ku organeke Neteweyên Yekbûyî ji bo çareserkirina nakokiyên di navbera dewletan de.

ICC di sala 2002ê de li gorî qanûna piralî ya Romayê hate damezrandin û ji aliyê alîgirên wê ve weke gaveke mezin a ber bi edaletê û nûbûneke di hiqûqa navneteweyî û mafên mirovan de tê dîtin. Lêbelê, ew rastî gelek rexneyan jî hat. Hin hukûmet dadrêsiya dadrêsî ya dadgehê nas nakin û digel komên din ên sivîl dadgehê bi alîgiriyê, ewrosantrism û nijadperestiyê tawanbar dikin. Yên din jî bandora dadgehê wekî navgînek ji bo parastina hiqûqa navneteweyî dixin bin pirsê.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2002an li Holendayê
Anastasia Ronca

**Anastasia Ronca** (jdb. 16ê tebaxa 2000an li Somma Vesuviana, Napoli, Îtalya) danser, keyaseta televîzyonê û modeleke îtalî ye.

## Bernameyên televîzyonî

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 
* 

Kategorî:Danserên îtalî yên jin
Kategorî:Modelên îtalî yên jin
Pêngav (kovar)

**Pêngav** kovareke mehane, serbixwe û gistî ye ku ji sala 2009an virve li Caligary, Kenedayê derdikeve. Zimanên kovarê kurdî û inglîzî ne, beşa kurdî hem bi latînî û hem jî bi tîpên erebî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
Şermola (kovar)

thumb|Kovara Şermola - Hejmara 25
**Şermola** kovareke wêjeyî, çandî, demsalî û serbixwe ye ku bi zimanên kurdî (kurmancî) û erebî li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (Rojavaya Kurdistanê) tê weşandin (2023). Hejmara yekem di 7ê sibata 2019an de li Qamişloyê derket.

Xwedî û sernivîskarê giştî yê kovarê Dilşad Murad e.

## Girêdanên derve
* Malpera kovara Sermolayê

## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
Komîsyona Ewropayê

**Komîsyona Ewropayê** (bi îngilîzî: **European Commission**, **EC**) saziyeke serneteweyî ya Yekîtiya Ewropayê (YE) ye. Di pergala siyasî ya Yekîtiya Ewropayê de, ew di serî de karên rêveberiyê pêk tîne û bi vî rengî di pergalên dewletê de dikare bi hukûmetê re were berhev kirin. Lêbelê, fonksiyonên wê yên din jî hene: wekî "parêzvana peymanan", ew çavdêrî dike ku welatên endamên YE li gorî qanûna Ewropayê tevdigerin, û ger hewce bike, dikare li Dîwana Edaletê ya Ewropayê li dijî dewleteke Yekîtiya Ewropayê doz veke. Her weha bi gelemperî mafê wê heye ku li YE qanûnan pêşniyar bike.

Endamên Komîsyona Yekîtiya Ewropayê, komîserên Yekîtiya Ewropayê, ji aliyê hikûmetên dewletên Yekîtiya Ewropayê ve tên destnîşankirin û ji aliyê Parlamena Ewropayê ve tên hilbijartin. Divê ew di biryarên xwe de serbixwe bin û tenê berjewendîyên hevbeş ên YE temsîl bikin, ne yên dewletên xwe yên jêderk. Maweya wezîfeya wan bi heyama qanûnî ya pênc-salî ya Parlamena Ewropayê re têkildar e. Komîsar di bin berpirsyariya Parlamena Ewropayê de ne û ji hêla parlamenê ve dikarin di her kêliyê de ji parlamenê bên derxistin.

Komîsyon ji aliyê seroka Komîsyona Ewropayê, niha Ursula von der Leyen ve, tê birêvebirin, ku di nav tiştên din de dabeşkirina dezgehan diyar dike û dikare komîsyonên takekesî jî ji kar dûr bixe. Navenda Komîsyonê Bruksel e; hin ofîsên wê jî li Lûksembûrgê hene.

## Çavkanî


Kategorî:Rêxistinên ku di 1967an de hatine avakirin
Qanûna Yekîtiya Ewropayê

**Hiqûqa Yekîtiya Ewropayê** pergalek qaîdeyan e ku di nav dewletên endamên Yekîtiya Ewropayê (YE) de dixebite. Ji dema damezrandina Civata Komir û Pola ya Ewropî ya piştî Şerê Cîhanê yê Duyem, YE armanca "pêşxistina aştiyê, nirxên wê û bextewariya gelên xwe" pêş xist. YE xwedî dezgehên siyasî, siyasetên civakî û aborî ye, bi armanca hevkarî û geşepêdana mirovî yên dewletên netewe. Li gorî Dîwana Edaletê, YE "nîzameke nû ya hiqûqî ya navneteweyî" temsîl dike.

## Çavkanî
Dîwana Edaletê ya Ewropayê

**Dîwana Edaletê ya Ewropayê** yan jî **Dadgeha Edaletê ya Ewropayê** (bi îngilîzî: **European Court of Justice**, **ECJ**) ku navenda wê li Lûksembûrgê ye, saziya dadwerî ya herî bilind a Yekîtiya Ewropayê (YE) ye. Ew "parastina qanûnê di şîrovekirin û sepandina peymanan de" misoger dike. Bi Dadgeha Giştî ya Yekîtiya Ewropayê re, ew Dîwana Edaletê ya Yekîtiya Ewropayê pêk tîne, ku di pergala siyasî ya Yekîtiya Ewropayê de rola dadrêsiyê dilîze.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1952an li Ewropayê
Dîwana Edaletê ya Yekîtiya Ewropayê

**Dîwana Edaletê ya Yekîtiya Ewropayê** (bi îngilîzî: **Court of Justice of the European Union**, **CJEU**), her weha **CURIA**, bi latînî ji bo 'avahiya fermî'), navenda wê li Lûksembûrgê ye û yek ji heft saziyên Yekîtiya Ewropayê ye. Ji dema ku Peymana Lîzbonê ketiye meriyetê, tevahiya pergala dadgehê ya YE wekî Dadgeha Edaletê ya Yekîtiya Ewropayê tê binavkirin.

Sîstema dadgehên Yekîtiya Ewropayê ji dadgehên serbixwe yên jêrîn pêk tê:

* Dîwana Edaletê ya Ewropayê (ECJ)
* Dadgeha Giştî ya Yekîtiya Ewropayê
* Dadgehên pispor (niha nayên bikar anîn)

## Çavkanî
Dadgeha Giştî (Yekîtiya Ewropayê)

**Dadgeha Giştî ya Yekîtiya Ewropî** dadgeheke serbixwe ya Yekîtiya Ewropayê ye û di heman demê de dadgeha jorîn ya Dadgeha Yekîtiya Ewropayê ye. Her du bi hev re jî Dîwana Edaletê ya Yekîtiya Ewropayê pêk tînin.

## Çavkanî
Yves Saint Laurent

**Yves Henri Donat Mathieu-Saint-Laurent** (jdb. 1ê tebaxa 1936ê li Oran, Cezayir - m. 1ê hezîranê 2008ê li Parîs, Fransa) sêwirînerekî modeyê ya navneteweyî ya navdar bû, ku di sala 1961ê de li Parîsê şirketa modayê *Yves Saint Laurent* damezrand. Ew wekî yek ji sêwiranerên herî pêşîn ên modayê yên sedsala 20an tê hesibandin.

Saint Laurent, ku di dema jiyana xwe de ji hêla pisporan ve wekî "şoreşgerê" sêwirana modayê hate binavkirin, bandoreke xurt li cîhana modayê kir û piştî mirina xwe hîn jî di warê moda jinan a bilind û *elegant* de wekî ronakbîr tê naskirin. Sêwiranerê modayê ji sala 1953ê heta 2002ê li Parîsê xebitî û wekî alîkarê Christian Dior dest bi kariyera xwe kir. Wî mîna çend sêwiranerên din, modaya *[[Haute Couture]]* (Derziya Giranbiha) ya fransayî pêk anî. Di sala 1967ê de Saint Laurentê kirasê pantolonê ji bo jinan bi navê *[[Le Smoking]]* çêkir û bandora xwe ya herî mezin hişt. Ev *Smoking* şeklê jinê bi rengekî elegant û objektîv anî ber çavan û û bi vî havî bandoreke azadîxwaz li jinan kir.

Pargîdanî û marqeya Yves Saint Laurent, an bi kurtasî *YSL*, îro jî heye û ji dawiya sala 1999ê de xwediyê Koma Gucci bû, ku ji sala 1999ê heta 2004ê hêdî hêdî ji aliyê koma PPR ya fransî ve hate kirîn. Pargîdanî bi navgîniya tora xwe ya *boutique* û firotgehên hêja, li çaraliyê cîhanê cil û bergên bi nirx ji bo jin û mêran pêşkêş dike. Di heman demê de ew di beşa aksesuarên luks de aksesuarên çerm, pêlav, saet, zêr, berçavk, parfûm û kozmetîk yên giranbiha pêşkêş dike. Ji adarê 2012ê heta adarê 2016ê, Hedi Slimane sêwirînerê sereke yê hemî koleksiyonên modayê yên malê bû. Di bin Slimane de, beşa modayê di 2012ê de wek *Saint Laurent Paris* hate guheztin, her çend pargîdanî bixwe wekî *Yves Saint Laurent S.A.S* xebata xwe domand. Vejandina koleksiyona *Haute Couture*, ku di sala 2002ê de hatibû sekinandin, di sala 2012ê de ji hêla Slimane ve hate pêşniyar kirin, lê ji bilî çend tiştên takekesî hîna pêk nehatiye. Di nîsana 2016ê de sêwirînerê modayê yê belçîkî Anthony Vaccarello kete şûna Slimane.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1936
Kategorî:Mirin 2008
Kategorî:Moda
Mosab Hassan Yousef

**Mosab Hassan Yousef** (jdb. 5ê gulana 1978ê li Ramella, herêma Filistînê) rexnegirekî Îslamê yê filistînî ye. Ew kurê hev-avakarê rêxistina terorîstî ya Hamasê Hesen Yûsif e. Piştî zindanîkirina wî ji sala 1997 heta 2007, ew bû ajanê xizmeta îstîxbaratê ya Îsraêlê Shin Bet bû. Wî li ser vê demê pirtûka bi navê „Kurê Hamasê: Jiyana Min wek Terorîst“ nivîsî. Li ser çîroka wî di sala 2014an de fîlmek di bin navê *Mîrê Kesk* hate çêkirin.

## Kurtejiyan
Mosab Hassan Yousef di sala 1978ê de li Ramella, Urduna Rojava, ji dayik bûye û kurê mezin ê Şêx Hesen Yûsif, endamê serkirdetiya Hamasê ye. Mosab ku di hawîrdoreke fundamentalîzma îslamî û siyasî de mezin bû, di destpêkê de tevlî çalakiyên Hemasê bû û bi berpirsyariyên cihê piştgirî da rêxistinê. Lêbelê, di ciwantiya xwe de, wî dest bi pirsiyarkirina rêbaz û armancên Hemasê kir, ji ber ku ew bi taktîkên tundraw û şîdetxwaza rêxistinê re rûbirû ma.

Di sala 1997ê de, Mosab bi servîsên veşartî yên Îsraêlê (Shin Bet) re têkilî danî, dema ku wî biryar da ku li dijî tundî û terorîzmê tevbigere. Ew bû muxbîrekî veşartî û alîkariya Îsraêlê kir, ku agahiyên girîng derbarê Hamasê de kom bike, û bi vê yekê re roleke navendî di stratejiya ewlehiyê ya Îsraêlê de bi dest xist. Ji ber dîroka xwe ya malbatî wî û têkiliyên nêzîk bi Hemasê re navê kod "Mîrê Kesk" lê hate dayîn.

Hevkariya Mosab bi rayedarên îsraêlî re hem ji hêla Hamas û hem jî ji komên din ên filistînî re metirsî û tehdîdên girîng jê re anî. Lewma ew di sala 2007ê de reviya Îsraêlê, li wir xwe veşart û dest bi jiyaneke nû kir. Di sala 2008ê de çû DYAyê û li wir mafê penaberiyê wergirt.

Li DYAyê, Mosab dest bi vegotina çîroka xwe kir. Di sala 2010ê de, wî otobiyografyaya xwe ya bi navê Kurê Hemasê weşand. Tê de ew qala dema xwe ya muxbîrî dike, û nakokiyên di navbera mezinbûna wî ya olî û biryara wî ya têkoşîna li dijî tundiyê vedibêje. Pirtûk hem ji bo çîroka şexsî ya Mosab û hem jî ji bo şert û mercên aloz ên siyasî û olî yên li Rojhilata Navîn, bû bestsellerek navneteweyî û bala berfireh kişand ser xwe.

Mosab tundiya her du aliyan rexne dike - hem Hemasê û hem jî siyaseta Îsraîlê - û ji bo aştî û lihevhatina di navbera Îsraêl û Filistîniyan de diaxive. Jiyana wî ya wek muxbîr û biryara xiyanetkirina li Hamasê, wî kir kesayetiyek nakok. Ji bo vê ew hem rêzgirtinê hem jî dijminatiyê distîne.

Îro, Mosab Hassan Yousef li DYAyê dijî û bi nîqaşên siyasî û olî berdewam dike, û ji bo çareseriyeke adil ji bo pirsa Îsraêl û Filistînê têdikoşe. Çîroka wî mînakek balkêş a veguherîna kesane ye, û rêya dijwar ji endamekî rêxistineke milîtan heta parêzerê aştiyê nîşan dike.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Mirovên zindî
Sabotaj

**Sabotaj** çalakiyek bi zanebûn e ku ji bo qelskirina siyaset, hikûmet, hewldanek an rêxistinek bi riya çalakiyên astengkirin, zirardan, bêîstiqrarkirin, dabeşkirin, têkçûn an jî hilweşandinê. Yê ku sabotajê dike sabotator e. Sabotator bi gelemperî hewl didin ku nasnameya xwe veşêrin.

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvanî
Kategorî:Sûc
Shin Bet

**Shin Bet** (שב) navê kurt yê servîsa veşartî ya navxweyî ya Îsraêlê li Tel Avîv e, ku di sala 1949ê de hate damezrandin. *Shin* (ש) û *Bet* (ב) herfên pêşîn ên *Sherut Bitahon* in, ku bi kurdî tê wateya: "xizmeta ewlehiyê". Navekî din ê ajansa îstîxbaratê *Shabak* (שב״כ) e, kurteya שירות הביטחון הכללי, *Sherut ha-Bitaẖon ha-Klali*, ku tê wateya "Xizmeta Ewlekariya Giştî" (bi îngîlîzî: *Israeli Security Agency*). Ew yek ji servîsên veşartî yên Îsraêlê ye ligel servîsa îstîxbarata leşkerî Aman û servîsa îstîxbarata derve Mossad. Servîsa îstîxbaratê ya çarem (Lakam) di sala 1986ê de bi fermî hate hilweşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1949an li Îsraêlê
Xizmeta îstîxbaratê

**Xizmeta îstîxbaratê** rêxistineke dewletan e ku bi gelemperî ji aliyê xebatkarên saziyê ve bi karanîna amûrên îstîxbaratê agahiyan berhev dike. Agahdarî ji bo hilberîna zanyariyê ye (mînak di warên siyaset, aborî, leşkerî, zanist û teknolojiyê de) ku bi gelemperî hikûmet tê de eleqedar in. Xizmetek îstîxbaratê tedbîrên çalak ên wekî bandora siyasî, sabotaj an kuştinan jî pêk tîne.

## Çavkanî
Ciwantî

**Ciwantî** bi gelemperî temenek civakî vedibêje. Peyva ciwanî, di heman demê de tê wateya dema di navbera zarokatî û mezinbûnê de. Ger kesek di warê tenduristî an heyama jiyanê de di rewşek pir baş de be, ew jî wekî ciwantî tê zanîn. Fermo ciwantî wek tazebûn û xurtbûna fîzîkî û psîkolojîk jî tê pênasekirin.

## Çavkanî
Antwerpen (parêzgeh)

**Antwerpen** () an jî **Anvers** () yek ji pênc parêzgehên herêma Flandera Belçîkayê û parêzgeha herî qelebalix a Belçîkayê ye. Ew li rojhilatê bi parêzgehên Limburgê, li başûr Brabant Flaman û li rojava Flandera Rojhilat sînordar e. Li bakur, Antwerpen xwe digihîne parêzgeha holendî ya Noord-Brabant.

## Çavkanî

Kategorî:Parêzgehên Belçîkayê
Kategorî:Parêzgehên Flanderê
Peymana Sêalî

**Peymana Sêalî** peymanek e di navbera Împeratoriya Almanî (Joachim von Ribbentrop), Împeratoriya Japonê (Saburō Kurusu ) û Keyaniya Îtalyayê (Galeazzo Ciano) de. Peyman di 27ê îlona 1940ê de li ser însiyatîfa Adolf Hitler hat îmzekirin û dewletên din jî paşê tevlî bûn. Her wiha ji aliyê aliyên peymankar ve weke Eksena Berlîn-Roma-Tokyo jî hate binavkirin.

## Çavkanî

Kategorî:1940 li Almanyayê
Kategorî:1940 li Îtalyayê
Kategorî:1940 li Japonê
Kristallnacht

**Kristallnacht** (), anku **Şeva Camên Şikestî**, yan **Komkujiyên Mijdara 1938ê**, yan jî **Pogromên Çiriya Paşîn**, tedbîrên tundraw û nijadperest li dijî cihûyên Almanyaya Nazî bûn, ku ji hêla rejîma nasyonalsosyalîst ve hatin organîze kirin û rêvebirin.

Di navbera 7 û 13 mijdarê 1938ê de, bi sedan cihû li seranserê *Reichê* hatin kuştin û herî kêm 300 kesan dawî dane jiyana xwe. Nêzîkî 1.400 hewra, odeyên nimêjê û odeyên din ên civînê yên cihûyan û her weha bi hezaran dikan, mal û goristanên cihûyan hatin hilweşandin. Ji 10ê mijdarê pê ve gelê cihû sirgûnî kampên komkirinê hatin kirin. Herî kêm 30 hezar kes hatin binçavkirin, bi sedan kes ji ber şert û mercên qirker ên girtîgehê mirin an jî bi cezayê mirinê hatin îdamkirin.

Komkujî destpêka derbasbûnê ye ji cihêkarîya li dijî cihûyên alman ji sala 1933ê de ber bi koçberkirin û zordestiya wan a sîstematîk ve. Bûyer wekî gavek ber bi Holokostê ve tê dîtin ku sê sal şûnda dest pê kiribû, ku tinekirina hemî jiyana cihûyan li Ewropayê kiribû armanc.

## Çavkanî

Kategorî:Antîsemîtîzm
Kategorî:Berhemên hunerê yên xirabkirî
Kategorî:Dîroka Almanyayê

Kategorî:Komkujî
Kategorî:Nazî
Kategorî:Nîjadkujî
Kategorî:1930î li Ewropayê
Kategorî:1938 li Almanyayê
Kategorî:1938 li Awistiryayê
Louis Vuitton

**Louis Vuitton Malletier SAS,** bi gelemperî wekî **Louis Vuitton** tê zanîn, mal û pargîdaniyeke modeya luks a fransî ye ku di sala 1854ê de ji hêla Louis Vuitton ve hate damezrandin. Monograma LV ya marqeyê li ser piraniya hilberên wê xuya dike, ji çenteyên luks û aksesûarên çerm bigire heya cil û berg, pêlav, parfûm, saet, zêr, berçavkên tavê û pirtûk. Louis Vuitton yek ji malên modayê yên navneteweyî yên pêşeng e. Ew hilberên xwe bi riya bûtîkên serbixwe, li firotgehên beşên giranbiha, û bi riya beşa e-bazirganiya malpera xwe difroşe. Louis Vuitton di 1987an de bi Moët Hennessy re wek LVMH hate yekkirin.

Ji bo şeş salên li pey hev (2006–2012), Louis Vuitton wekî marqeya luks a herî bi qîmet a cîhanê hate hilbijartin. Di sala 2012an de nirxa wê 25,9 milyar dolar bû. Di sala 2013ê de, nirxa marqeyê 28,4 mîlyar dolar bû û dahata wê 9,4 mîlyar dolar bû. Şirket li 50 welatan bi zêdetirî 460 firotgehên cîhanê dixebite.

## Çavkanî

Kategorî:Moda
Kurdên Îsraêlê

**Kurdên Îsraêlê** koçber û neviyên koçberên civakên kurdên cihû ne, ku bi damezrandina dewletek cihû koçî vê derê kirine. Hejmara niştecihên kurdên Îsraêlê di navbera 150.000 û 300.000 de ye.

Kurdên Îsraêlê bi eslê xwe xwecihên herêma çiyayî ya Kurdistanê li Rojavayê Asyayê bûn, ku dikeve başûr rojhilatê Tirkiyê, bakur rojavayê Îranê, bakurê Iraqê û bakurê Sûriyê.

## Dîrok
Di dawiya sedsala 16an de koçkirina kurdên cihû bo welatê Îsraêl dest pê kiribû, bi civateke zanayên rabîn/xaxam re hatin Safed, Celîlê, û di encamê de taxeke kurdên cihû li wir hatibû damezrandin. Serdema geşbûna Safed di sala 1660an de, bi şerên hêza Druze li herêmê û paşveçûnek aborî, bi dawî bû.

Gelek kurdên cihû, bi taybetî yên ku ji Iraqê hatine, di sedsala 18an de di bi civakên olî yên cihûyên Sefardî re tevlihev bûne.

Ji destpêka sedsala 20an ve hinek kurdên cihû di nav tevgera sîyonîst de çalak bûn. Yek ji navdartirîn endamên rêxistina Lehî (Şervanên Azadiya Îsraêlê) Moşe Barazanî bû, ku malbata wî ji Iraqê koçber kiribû û di dawiya salên 1920î de li Orşelîmê bi cih bûbû. Di sala 1939ê de, li Orşelîmê 4,369 kurdên cihû hebûn û di sala 1972ê de ev jimar gihîşte 30,000.

Piraniya kurdên cihû ji aliyê desthilatdarên iraqî ve hatin derxistin û di destpêka salên 1950-î de, tevî civaka cihûyên din ên Iraqê, ji bo Îsraêlê hatin şandin. Piraniya kurdên cihû yên Kurdistana Îranê di salên 1950î de koçî Îsraêlê kirine.[9]

Rojnameya Times of Israel di 30ê îlona 2013ê de ragihand:"Îro li Îsraêlê nêzîkî 200.000 Kurdên Cihû hene, ku dora nîvê wan li Orşelîmê dijîn. Her wiha li seranserê welêt zêdetirî 30 gundên çandiniyê hene ku ji aliyê cihûyên kurd ve hatine damezrandin."

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Îsraêlê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Ajansa Welat

**Ajansa Welat** bi kurte **AW** ajanseke nûçeyan a bi zimanê kurdî ye ku di 27ê çiriya paşîn a sala 2024an de dest bi weşanê kiriye. Ajansa Welat yekem ajansa nûçeyan e nûçeyên xwe tenê bi zimanê kurdî parvedike.

Ajans hewl dide ku hem geşedanên neteweyî û hem jî geşedanên navneteweyî bişopîne û parve bike. Ajansa Welat di daxuyaniya xwe de wiha diyar kiriye: "Ajansa Welat bi şîara agahiyên rast û objektîv weşanê esas digire. Li ser şopa heqîqetê agahiyan belav dike." Navenda ajansê li Amedê ye û bi zimanê kurdî dest bi weşanên xwe kiriye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Ajansa Welat

Kategorî:Ajansên kurdî
Kategorî:Ajansên nûçeyan
Buffy Tyler

**Buffy Tyler** ( jdb.bi navê rastî; Buffy Yvonne Pribyl li Fredrickburg, Teksas) modeleke amerîkî ye ku ji bo çiriya paşîn a 2000an bû Playmate ya Mehê û di gelek vîdyoyên Playboy û hejmarên taybetî yên kovarê de xuya bû.

## Fîlmnîgarî
* *Playboy Playmate DVD Calendar Collection: 2000-2005*
* *[[Frostbite]]* (2005)
* *Playboy Video Playmate Calendar 2002*
* *Playboy: Playmates Unwrapped* (2001)
* *Playboy Video Centerfold: Playmate of the Year [[Brande Roderick]]*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Kategorî:Playmate
Suzanne Stokes

**Suzanne Lee Stokes** (jdb. 9ê tîrmeha 1979an li Naples,Florîda, DYA) modela mirês û lîstikvaneke amerîkî ye . Ew di sibata 2000an de ji hêla kovara Playboyê ve wekî Playmate hate hilbijartin.

## Xuyabûnên wê di medyayan

### Fîlmnîgarî
* *[[Frostbite (the movie)]]* (2005).... Topless Hot Tub Babe #1
* *[[Playboy]]*: Playmates On the Catwalk (2001).... Herself
* *[[Playboy]]* Video Playmate Calendar 2001 (2000).... Herself
* *[[Playboy]]*: California Girls (2000).... Herself
* *[[Bricol' Girls]]* (1999).... Suzanne

### Apariciones notables en TV
* *[[Howard Stern]]* playing Herself, 18 de abril de 2005
* *[[Frasier]]* playing Fantasy Plumber in episode: Freudian Sleep.
* *[[Howard Stern]]* playing Herself, 19 de abril de 2001
* *[[Howard Stern]]* playing Herself, 18 de abril de 2001
* *[[The Howard Stern Radio Show]]* playing Herself, 7 de abril de 2001
* *[[Mortal Kombat: Conquest]]* playing Babe in episode: Stolen Lies.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Kategorî:Playmate
Heyeta Tehrîr Şam

**Heyeta Tehrîr Şam** yan jî **Tehrîr Şam** (bi kurtasî HTŞ),  (), bi navê xwe yê berê Eniya Nusre, rêxistineke sunî-îslamîst a radîkalên paramîlîterê Sûriyê ye. Rêxistin di 28ê çileya sala 2017an de bi yekbûna komên Cebhe Fetih el-Şam (berê Eniya Nusra), Ensareddîn, Ceyş el-Sunne, Lîwa El-Heq û Tevgera Nûredîn Zengî hatiye damezrandin. Koma yekbûyî niha ji aliyê Cebhet Fetih el-Şam û rêberên berê yên Ehrar el-Şamê ve tê birêvebirin lê birevebirina komên çekdarên HTŞê ji aliyê serkirdeyên kom ên din ve têne birêve birin. Heyeta Tehrîr Şam wekê rêxistineke cîhadîstên radîkal ji aliyê Keyaniya Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî, Kanada û rejîma Suriyeyê ve wekê rêxistineke terorîstî hatiye nas kirin.

## Êrişên Tehrîr Şamê li ser Helebê, 2024
Di 27ê çiriya paşîn a 2024an de çekdarên Tehrîr Şamê êrişî parêzgehên Heleb û Îdlibê ku di bin destê rejîma Esed de bûn kirin û di encamê de HTŞyê gelek deverên Heleb û Îdlibê kirin bin destê xwe.

Tirkiyê ji bo têk birina rejîma Suriyeyê (Beşar Esed) piştgirî dide êrîşên HTŞê. Di heman demê de ji bo êrîşê kurdan bike bermahiyên DAÎŞê ji aliyê Tirkiyeyê ve wekî Artêşa Suriyê Azad (ASA) hatine yekkirin û bi alîkariya Tirkiyê êrîşî kurdên li Rojavaya Kurdistanê û li Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilat a Sûriyê dikin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2017an li Asyayê
Kategorî:Avabûnên 2017an li Sûriyê
Kategorî:Îslamîzm li Sûriyê
Kategorî:Komên cîhadîst li Sûriyê
Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Sûriyê
Kategorî:Terorîzm
Kategorî:Terorîzma îslamîst li Sûriyê
Zubêr Yûsif

**Zubêr Yûsif** hunermend û wênesazekî kurd e ku di 1968an de li gundê Xirbe Zirganê (Hesîçe, Rojavayê Kurdistanê, Sûrî) çêbûye.

Zubêr Yûsif îro li Troisdorfê (Almanya) dijî û piraniya karê xwe yê hunerî bi zarokan re diborîne.

Komeke wî ya muzîkê ya bi navê "Impressions" heye û tê de li tembûr, ûd û mandolînê dixe. Ew di gelek şahî û festîvalên ji bo zarok û ciwanan de jî beşdarî dike.

## Çavkanî

Kategorî:Wênesazên kurdî
Pirzimanî

**Pirzimanî** rewşa bikaranîna zêdetirî yek an jî du zimanan e, çi ji aliyê kesekî/e ferdî yan jî ji aliyê komek axêveran ve. Dema ku kesek tenê du zimanan diaxive, bi gelemperî jê re duzimanî tê gotin. Tê bawerkirin ku axêverên pirzimanî di nav nifûsa cîhanê de ji axêverên yekzimanî zêdetir in. Zêdeyî nîvê hemû ewropiyan îdîa dikin ku ji bilî zimanê xwe yê zikmakî kêmtirîn bi zimanekî din jî diaxivin; lê gelek bi yek zimanî dixwînin û dinivîsin.

## Galerî

Constitutional Court South Africa.jpg|Pêşiya Dadgeha Destûra Bingehîn a Afrîkaya Başûr, bi nivîsa ku bi yazdeh ji diwanzdeh zimanên fermî yên Afrîkaya Başûr tê nivîsandin.
Novi Sad mayor office.jpg|Nîşaneke pirziman li derveyî ofîsa şaredariya Novî Sadê, li Serbistanê, ku bi çar zimanên fermî yên bajêr tê nivîsandin: serbî, mecarî, slovakî û rûsîniya panonî.
Quadrilingual danger sign - Singapore (gabbe).jpg|Nîşaneke xeternak a şablonê li Sîngapûrê ku bi îngilîzî, çînî, tamîlî û malayî (çar zimanên fermî yên Sîngapûrê) tê nivîsandin.


## Mijarên têkildar
* Yekzimanî
* Duzimanî

## Çavkanî
Guhartinê Draf

**Nextê yekem**

Guhartina Draf, bi Îngîlîzî (Dollarization) tê wetayê ku di Welatên da qimetê Drafên wan hatiye ketin. Di Rewşê da Welatên qimetê Drafên ketiye, Drafê xwe dikin ê din an jî bihev re tê bikarînin. (mînak: dolarê Amerîkî û peso)

**Nextê duyem**

*Lê xwastina Guhartina Draf ne hêsan e ku:*

-Gava Drafê we hat guhartin, di peşerojî da pirsgirêkên çê bibe ku Baverêya kesên Drafê we ya xerîb di cîhanê da were ketin(qimet zêdebûnê). Di wekwaxtê da Welatê we jî mîna welatê din ku Drafê wek dikarînin, ê we jî dikeve û we deyndar dimînin ku remandanvanê/ên ji Welatê we derdikeve.
Şervano (stran)

**Şervano** navê straneke Mehmûd Berazî û Hacî Mûsa ye, ku ji aliyê stranbêj Şêro Hindê ve hatiye pêşkêşkirin û wek strana berxwedana Efrîn û Rojavayê tê qebûlkirin. Stran îro li dîlan, şîngirtin û xwepêşandanan de tê lîstin, ji ber ku hem strana serbilindî û hem jî xemgîniyê ye.

## Tarîxa stranê
Strana *Şervano* wek bersiv li dijî dagirkeriya dewleta tirk a li ser Rojava hatiye nivîsandin. Dema ku dewleta tirk û çeteyên wê di 9ê çiriya pêşîn a 2019an de dest bi êrîşa herêmên kurd ên li rojavayê Kurdistanê kirin, bestekar Şêro Hindê ku li Hunergeha Welat dixebite, wê êvarê bi muzîkjen Mehmûd Berazî û nivîskar Îbrahîm Feqe re li bajarê Qamişlo bû. Ew bi hev re besteyê nivîsand û mûzîka stranê çêkir. Di vê navberê de, bombeyên dewleta tirk bi ser Qamişlo de ketin û di encamê de 6 kes mirin û hinek jî birîndar bûn.

Dîmena şervanên leheng ên gelê xwe diparêzin, bandoreke ewqas mezin li hunermendan kir, ku ew neçar man ku tiştên ku dîtine bidin ser kaxezê. Ji ber vê yekê wan bi strana *Şervano* li ber çavên xwe dîtin û roja din li ser bûyerên şevê din dest bi tomarkirina vîdyoyê kirin. Wan bi qestî ji karanîna wêne û teknolojiyên zêde dûr derketin, da ku klîba stranê rastîn bimîne.

## Çavkanî

Kategorî:Stranên kurdî
Hmayak Sîras

**Hmayak Sîras** (navê çêbûnê , jdb. 15ê sibat 1902, Zêtka, wîlayeta Erzîromê, Kurdistana Osmanî - m. 14ê tebax 1983an, Êrîvan, Ermenistana Sovyetî), nivîskarekî ermenî ê sedsala bîstan bû ku di nav roman, çîrok û eserên xwe jî bi kurmancî weşandin.

Wî çîrokeke kurmancî ya bi navê "Letîfe" nivîsandibû. Sîras û ayla wî di sala 1914 ji Qerekilîsê koçî Gurcistanê kirin.

Li Gurcistanê dest bi karê "tîprêziyê" kir û di sala 1921 de mala xwe bar kir Êrîvanê (Ermenistan).

Di salên 1922-1925 de li kolêcê tarîxê xwend û di sala 1924 de bû endamê Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê.

Wî ji sala 1926 heta 1933 di kovara Panvorê de edîtorî kir.

Sîras heta taliya emrê xwe gelek roman, çîrokên kin û eserên bi gelek çeşîdan bi ermenî nivîsandin. 2 eserên wî yên kurmancî hene.

Di sala 1983 de li Êrîvanê mir.

## Kitêb

* Məme u Ə́jşe (Memê û Eyşê) (1935) (varyanteke strana folklorî ya "Hoy Hoy Memo", Destana Memê û Eyşê)
* Ləҭifə (Letîfe) (1936)

## Wênedank


Wêne:Hmayak Siras and wife Tamara.jpg|Sîras bi jina xwe Tamara, 1939
Wêne:Kalevala Society Medal.jpg|Xelata civakî ya Kalevala ku Sîras di sala 1972 stand
Wêne:Hmayak Siras first memorial stamp.jpg|Mora pêşî ya bîranînê ko ji bo rêzgirtina Sîras hat derxistin
Wêne:Hmayak Siras second memorial stamp.jpg|Mora duwan bîranînê ko ji bo rêzgirtina Sîras
Wêne:Hmayak Siras memorial plaque.png|Tabloya bîranînê ya li ser mala Sîras li Êrîvanê


## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1902
Kategorî:Kesên ji Agiriyê
Kategorî:Mirin 1983
Kategorî:Nivîskarên ermenî
Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî
Kurdish Kurmanji: English-Kurmanji-English Dictionary & Phrasebook (pirtûk)

**Kurdish Kurmanji: English-Kurmanji Kurmanji-English Dictionary & Phrasebook** (bi kurdî: *Kurdiya kurmancî: ferheng û rehberê duzimanî inglîzî-kurmancî/kurmancî-inglîzî*) kitêba ferhengdanerê brîtanî Nicholas Awde ye ku di 2024an de ji nav çapên weşanên Hippocrene Books ve hate der. Kitêb ji rehbereke duzimanî (inglîzî-kurmancî) û ferhengeke inglîzî-kurmancî û kurmancî-inglîzî pêk tê.

## Mijarên têkildar
* Kurdish Sorani: Dictionary & Phrasebook

## Çavkanî

Kategorî:Ferhengên kurdî
Kurdish Sorani: Dictionary & Phrasebook (pirtûk)

**Kurdish Sorani: Dictionary & Phrasebook** (bi kurdî: *Kurdiya soranî: Ferheng û Rehberê duzimanî*) kitêba ferhengdanerê brîtanî Nicholas Awde ye ku di 2009an de ji aliyê Hippocrene Books ve hate weşan. Kitêb bi rêzimanok û ferhengeke kurt a soranî-inglîzî dest pê dike û beşa serekî rehbereke duzimanî (inglîzî-soranî) ye. Kitêb ji 185 rûpelan pêk tê. 

## Mijarên têkildar
* Kurdish Kurmanji: English-Kurmanji-English Dictionary & Phrasebook

## Çavkanî

Kategorî:Ferhengên kurdî
Nicholas Awde

**Nicholas Awde**, yan jî **Nick Awde Hill**, nivîskar, hunermend û ferhengdanerekî brîtanî ye ku di 29ê kanûna pêşîn a 1961ê de li Londonê hatiye dinyayê. Ew li Afrîkayê mezin bûye.

Awde xwedî gelek ferhengên zimanên Afrîka û Asyayê ye, di nav wana de, rehberên duzimanî û ferhengokên soranî û kurmancî ne.

## Hin berhemên wî
* Women in Islam: An Anthology from the Qu'ran and Hadith, 1985/2005
* The Arabic Alphabet. How to Read & Write It, li gel Putros Samano, 1987 (alfabeya erebî)
* , 1996 (hausayî)
* Serbo-Croatian: Serbo-Croatian English / English Serbo-Croatian Practical Dictionary, 1996 (serbî û xirwatî)
* Armenian Perspectives, 1997
* Azerbaijani: Azerbaijani Dictionary and Phrasebook, 1999 (azerî)
* , 1999 (îgboyî)
* , 1999 (somalî)
* , 2000 (swahîlî)
* , 2002 (swahîlî)
* , 2002 (ûzbêkî)
* , 2003 (darî)
* Pashto-English/English-Pashto Dictionary & Phrasebook, 2003 (peştoyî)
* , 2003 (ûrduyî)
* , 2005 (tirkmenî)
* , 2006 (farisî)
* Western Armenian-English/ English-Western Armenian Dictionary & Phrasebook, 2006 (ermeniya rojava)
* , 2007 (siryanî)
* , 2009 (gurcî)
* Kurdish Sorani: Dictionary & Phrasebook, 2009 (kurdiya soranî)
* , 2010 (gurcî)
* , 2017 (çeçenî)
* , 2022 (erebî)
* Kurdish Kurmanji: English-Kurmanji-English Dictionary & Phrasebook, 2024 (kurdiya kurmancî)

## Çavkanî

Kategorî:Ferhengdanerên brîtanî
Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Mirovên zindî
My Sweet Pepper Land (fîlm)

***My Sweet Pepper Land*** fîlmeke dramayê ya bi zimanê kurdî ye, ku di sala 2013ê de bi hevkariyeke navneteweyî (fransî û almanî) hatiye çêkirin û derhêner û hev-nivîskarê Huner Selîm e. Fîlma ku wek "Westerna kurdî" tê bi nav kirin, di sala 2013ê de di Festîvala Fîlman a Cannesê de di beşa *Un Certain Regard* de hat nîşandan. Ew di 7emîn Asia Pacific Screen Awards de ji bo *Serkeftina Derhêneriyê* ya Huner Saleem û *Performansa Herî Baş a Lîstikvanek* ji bo Gulşîfte Ferahanî hate berbijar kirin.

## Çîroka fîlmê
Çîroka ku li deverek sînorî ya dûr a Kurdistana Iraqê dilîze, behsa şervanê berê Baran dike, ku piştî rûxandina rejîma Sedam li gundekî dûr wek şerîf hatiye tayînkirin. Li herêmê bêhiqûqî serdest e, ji ber ku civaka gund bi dijminatiya eşîran û kiryarên tawan ve girêdayî ye. Baran mirovekî bêdeng û qanûnparêz e û bi erka sazkirina nîzamê li vê herêma kaotîk re rû bi rû dimîne.

Ew mamosteya serbixwe û wêrek ya bi navê Govend nas dike, ya ku nû hatiye gund, da ku zarokên herêmê fêrî xwendin û nivîsandinê bike. Di nava Baran û Govend de têkiliyeke tehl lê kûr çêdibe, ku ji ber şert û mercên dijwar ên hawîrdorê û rabirdûya şerîf dijwar dibe. Civaka gund di navbera kevneşopî û xwesteka guherînê de diqete, ev jî dibe sedema aloziyan bi şerîf Baran re.

Pevçûnek bi zehmet çêdibe dema ku çete Aso û hevalên wî yên hov dest bi terorkirina gund dikin. Aso li dijî hewldanên Baran têdikoşe, yê ku dixwaze nîzama gund biparêze: Ew sembola tundûtûjiya qirêj e ku li herêmê diqewime. Baran ne tenê bi van tehdîdan re mijûl dibe, di heman demê de bi nakokiyên navxweyî yên ku di derbarê berpirsiyariyên wî yên wekî karmendê qanûnê de jî zehmetiyê dikişîne.

Çîrok qonaxeke trajîk digire, ji ber ku Baran tevî hewldanên xwe nikare pêşiya rûbirûbûna tund a Aso û çeteyên wî bigire. Fîlm bi têbînîyeke şêrîn bi dawî dibe: Baran û Govend neçar dimînin ku kêşeyên derdora xwe qebûl bikin, lê gund ji ber pevçûn û paşerojeke nediyar dimîne.

My Sweet Pepperland tevliheviyek balkêş a Western û dramayê ye. Fîlm bi heybet nîşan dide ku çawa tundî û dadmendî di civakek de kar dike, ya ku piştî pevçûnek dirêj divê xwe ji nû ve ava bike. Lewaziya mirovan û lêgerîna rûmetê ya di hawîrdorek dijwar de jî tên niqaş kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên 2013an
Baghdad In My Shadow (fîlm)

**Baghdad in My Shadow** fîlmek drama ya brîtanî-swîsrî ya sala 2019ê ye ku ji hêla derhêner Samir ve hatiye çêkirin. Di vê fîlmê de Samîr ku senaryoya wê jî nivîsiye, balê dikişîne ser serpêhatiyên koçberên Iraqê, ku li Londonê bi kêşeyên koçberiyê, nasnameya xwe ya çandî û nakokiyên siyasî yên welatê xwe re rû bi rû ne. Fîlm ji aliyê Samir, Shaun D. O'Riordan û Parisa Taghizadeh ve, kamera ji aliyê Christian Grosse û mûzîk jî ji aliyê Max Richter ve hatiye çêkirin.

Fîlma ku bi îngilîzî û erebî hatiye kişandin, 100 xulek e û promiyera xwe ya cîhanî di Festîvala Fîlman a Londonê ya sala 2019ê de kir. Fîlm ji ber lêkolîna wê ya kûr a mijarên koçberiyê, nasname û berpirsiyariya siyasî li qada navneteweyî hatiye pesindan.

## Naveroka fîlmê
Fîlm li Londonê derbas dibe û çîroka çar koçberên îraqî dişopîne. Karaktera sereke Reşa ​​ye, jineke ciwan û biaqil e ku ji Iraqê reviyaye. Ew bi mamê xwe re dijî û hewl dide ku li Londonê ji xwe re jiyanek nû ava bike. Têkiliya wê bi mamê xwe re, zilamek muhafezekar, teng dibe ji ber ku ew nirxên rojavayî û serxwebûna wê napejirîne.

Rojekê Reşa rastî​​hevalê xwe yê kevn yê iraqî Samî tê. Samî xortekî çalak ê siyasî ye, ku li dijî dîktatoriya Sedam Huseyn di qada berxwedana Iraqê de cih digire. Her du evîndarên kevn têkiliya ji nû ve nêzikî hev dibin, lê baweriya wan a siyasî dibe sedema aloziyê. Di vê navberê de, Emcedê iraqî jî derdikeve holê, ku wek penaber li Londonê dijî û bi trawmayên paşeroja xwe re rû bi rû dimîne. Ew bi tevahî çand û normên civakî yên brîtanî nizane û bi dijwariya entegrasyonê re têdikoşe.

Çîrok li hemberî aloziyên siyasî yên li Iraqê û bandorên berdewam ên şer derdikeve pêş. Fîlm nîşan dide, ku Iraq û dîroka wê çawa jiyana karakterên sirgunkirî bi bandor dike.

Fîlm behsa pîvana siyasî ya serpêhatiya sirgûnê dike û bandora şer û dîktatoriyê li ser jiyana mirovan nîşan dide. Her ku fîlm pêşve diçe, diyar dibe ku karakterên cihêreng çawa bi nakokiyên xwe yên kesane re mijûl dibin, û çawa hevsengiyê di navbera parastina rehên xwe yên çandî û daxwaza azadiya rojavayî de pêk tînin. Raşa her ku diçe bi vê pirsê re rûbirû dimîne ku çiqasî ji nasnameya xwe ya Iraqî dikare xwe feda bike bêyî ku xwe winda bike. Samî bi berpirsiyariya xwe ya siyasî têdikoşe, dema ku Amced hewl dide ku xwe ji paşerojê rizgar bike.

Dawiya fîlm, pêvajoya dijwar a entegrasyonê û peydakirina nasnameyê nîşan dide.

## Çavkanî
Engin Nurşani

**Engin Nurşani** bi navê fermî **Engin Ayhan** (jdb. 9 kanûna paşîn 1984, Krefeld, Almanya - m. 25 çileya pêşîn 2020, Stembol, Tirkiye) stranbêjekî kurd-alman ku di navbera salên 2003 û 2020an de çalak bû û muzîka xwe bi tirkî û kurdî çêkiriye. Nurşani kariyera xwe bi derxistina albûma *Adına Bir Çizik Çektim* (Min li ser navê te xêzek çêkir) di sala 2003an dest pê kiriye. Nurşani berê ku nexweş bikeve heya sala 2019an heşt albûmên din derxistiye. Nurşani di sala 2019an de bi pençeşêra qirikê dikeve.

## Jiyana destpêkê
Nurşani di 9ê kanûna paşîn a 1984an li Krefeldê, Almanya, hatiye dinê. Ew yek ji du zarokên Ali Ayhan, stranbêj û dengbêjekî kurd a navdar ji Dîlokê û dayikeke alman. Di zarokatiya xwe de ji aliyê bavê xwe ve perwerdeya muzîkê dîtiye û beşdarî konseran bûye.

## Mirin
Ayhan di 25ê çileya pêşîn a 2020an ji dest nexweşiya pençeşêra qirikê jiyana xwe ji dest da.

## Dîskografî
### Bi tirkî
* *Adına Bir Çizik Çektim* (“Min li ser navê te xêzek çêkir”, 2003)
* *Mutlu musun?* (“Ma tu kêfxweş î?“, 2004)
* *Sen Nefsine Köle Oldun* (“Tu bûyî xulamê xwe“, 2006)
* *Üç Ozan Üç Oğul* (“Sê Bard Sê Kur”, 2008)
* *Üç Ozan Üç Oğul 2* (“Sê Bard Sê Kur 2”, 2011)
* *Gözün Aydın* (“Çavên te rewşenbîr in”, 2012)
* *Kolay mı Sandın?* (“Tê difikir ku ev hêsan e?“, 2017)
* *Bu Dünyada Yalnız Kaldım* (“Tenê mamê li ve dinê“, 2021)

### Bi kurdî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Sitraneke Engin Nurşani

Kategorî:Hunermendên alman
Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1984
Kategorî:Kurdên Almanyayê
Kategorî:Mirin 2020
Kategorî:Stranbejên kurd
Diyar Kurde

**Diyar Kurde** (jdb. 2ê sibata 1990ê li Rewandiz, Hewlêr, Herêma Kurdistanê) rojnamevanekî kurd ê îraqî û berpirsê buroya tora medyayî ya Rûdawê li Washington D.C. ye.

Kurde di sala 2015ê de wek edîtor li Maseya Navdewletî tevlî Rûdawê bû û piştre jî di tîrmeha 2020ê de bû serokê beşa plansaziyê di heman kompaniyê de. Wî di sala 2022ê de mala xwe barî Washingtonê kir û niha berpirsê buroya Rûdawê ya Washingtonê ye.

Diyar hem rojeva Wezareta Derve û hem jî Qesra Spî dişopîne, bi berdewamî beşdarî civînên çapemeniyê yên Wezareta Derve dibe û pirs û lêkolînên li ser Rojhilata Navîn, Iraq, Sûrî, Îran û pirsgirêkên kurdan li herêmê dike.

## Xelatkirin
Diyar Kurde ji ber çalakî û karên xwe yên baş û bibandor, di sala 2024ê de wekî nûçegihanê herî baş ê Rojhilata Navîn ê li DYAyê hate hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rojnamevan
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Gîkor (kitêb)

**Gîkor** kitêbeke bi ermenî ya Hovhannes Tumanyan e. Di sala 1895an de hate derxistin.

## Çîroka kitêbê
Kitêb li ser çîroka ẍemgîn ya kurikekî navê wî Gîkor ê duwazdehsalî yê cotkar e. Bavê Gîkor wî dişyîne bajar (Tbîlîsî) û kesên wir neqenciyê lê dikin û qedera wî xemgîn e. Yek ji eserên herî meşûr ên Hovhannes Tumanyan e. Çîrok materyalîzma zeman şanî dike û biserneketina xewn û xeyalên zilamekî ye.

## Wergera kurdî
Di sala 1932an de Emînê 'Evdal û Ḧeciyê Cindî ev çîrok ji ermenî tercime kirine kurmancî û li Êrîvanê (Rewanê) hate derxistin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  Gîkor li ser kitêbxaneya dijîtal ya Enstîtuya Kurdî ya Parîsê

Kategorî:Pirtûkên ermenî
Komunên departmena Ille-et-Vilaine

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Ille-et-Vilaine/Il-ha-Gwilen.
Li jêr lîsteya 332 komunên departmena Ille-et-Vilaine (bi bretonî: *Il-ha-Gwilen*) ya Bretanyaya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Acigné

**Acigné** (bi bretonî: *Egineg*) komuneke departmena Ille-et-Vilaine a li herêma Bretanyayê ye ku yek ji komunên li bakurê rojavayê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Ille-et-Vilaine
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên departmena Ille-et-Vilaine
Yenîsey

**Yenîsey** an jî **çemê Yenîsey** heftemîn çemê herî dirêj di cîhanê de ye. Ji Mongolya destpê dike û di Sîbîrya dire heta Okyanûsa Arktîk.

Yek ji sisê çemên dirin Okyanûsa Arktîk, yên din Ob û Lêna ne. Cihê herî kur 61 metre ye û rêjeya navendî 14 metr kur e.

Kategorî:Çem
Kategorî:Çemên Asyayê yên navneteweyî
Kategorî:Parêzgehên fizîyografîk
Komunên departmena Indreyê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Indre.
Li jêr lîsteya 241 komunên departmena Indre ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Aigurande

**Aigurande** komuneke departmena Indre ya li herêma Centre-Val de Loireyê ye ku yek ji komunên li herêma navendî yê Fransayê ye.
## Nifûs

## Mijarên têkildar
* Komunên departmena Indreyê
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Berry, Fransa
Kategorî:Komunên departmena Indreyê
Zanîngeha Barselonayê

**Zanîngeha Barselonayê** (navê fermî bi ketelanî: *Universitat de Barcelona*, ​​*UB*) zanîngeha lêkolînê ya Barselonayê ye ku di 1450an de hate sazkirin. Bi 76.000 xwendekaran re, ew yek ji zanîngehên herî mezin ên Ketelonya û Spanyayê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1450an
Kategorî:Avabûnên 1450an li Ewropayê
Kategorî:Perwerde li Barselonayê

Barselona
Komunên departmena Indre-et-Loire

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Indre-et-Loire.
Li jêr lîsteya 272 komunên departmena Indre-et-Loire () ya Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê
Koda INSEEyê

**INSEE** yan jî **Koda INSEEyê** kodeke hejmarî ye ku ji aliyê Enstîtuya Neteweyî ya Fransî ya ji bo Statîstîk û Lêkolînên Aborî (INSEE) ve tê bikaranîn û bi alîkariya wê komun û departmanên Fransayê nîşan dide.

## Çavkanî

Kategorî:Erdnîgariya Fransayê
Kategorî:Kod
Durzî

**Durzî** (bi erebî: دَرْزِيّ, darzî an دُرْزِيّ durzî, pl. دُرُوز) ku ji xwe re dibêjin el-Muwaḥḥidûn (tê wateya 'yekxwedayî' an 'yekperest') komeke etnodînî ya ezoterîk a ereban e ku li herêma Levantê dijîn. Ev kom girêdayî baweriya durzî ye ku dîneke îbrahimî, yekxwedayî û senkretîk e ku bingehên sereke yên baweriyê yekîtiya Xwedê, vejîn û bêdawiya giyanê destnîşan dike.

Her çend baweriya durzî ji îsmaîlîtiyê pêşketibe jî, durzî xwe wekî misilman nabînin. Lewma ew çend caran bûn qurbana pogrom û komkujiyan. Ew ziman û çanda erebî wekî parçeyên yekbûyî yên nasnameya xwe diparêzin û erebî zimanê wan ê bingehîn e. Piraniya ayînên olî yên durziyan veşartî ne, û kesên derve nikarin derbasî ola durziyan bin. Zewacên di navbera olan de kêm in nayin xwestin. Di nav durziyan de kesên ruhanî hene, ku bi navê "uqqāl" têne zanîn, û yên laîk ên bi navê "cuhhāl" ku li ser meseleyên dinyayê radiwestin. Durzî bi çerxa vejînê bawer dikin. Piştî temamkirina çerxa ji nû ve zayînê bi riya vejînên li pey hev, giyan bi hişê kozmîk (al-ʻaql al-kullī) re yek dibe.

Durzî gelek hurmetê didin Shuaib, û bawer dikin ku ew û Jethroyê Incîlê heman kes in. Ew Adem, Nûh, Îbrahîm, Mûsa, Îsa, Muhemmed û îmamê îsmaîlî Muhammed ibn Îsmaîl wek pêxember dihesibînin. Wekî din, kevneşopiya durziyan kesayetên wekî Selmanê Faris, el-Xidir (ku ew bi Elijah, Yûhennayê Noqdar û Saint George dihesibînin), Eyûb, Lûqayê Mizgînvan, û yên din wekî "şîretkar" û " pêxemberan" qebûl dikin.

Baweriya durziyan yek ji komên olî yên sereke li Levantê ye, ku hejmara wan di navbera 800,000 û mîlyonek e. Ew di serî de li Libnan, Sûrî, û Îsraêlê dijîn, digel civakên piçûktir ên li Urdunê. Ew ji %5,5ê nifûsa Libnanê, %3 ji nifûsa Sûriyê û %1,6 ji nifûsa Israîlê pêk tînin. Civatên durzî yên herî kevin û qejtir bi niştecîh li Çiyayê Libnanê û li başûrê Sûriyê li derdora Cebel El-Durzî ("Çiyayê Durzî") hene. Civata durzî di teşekirina dîroka Levantê de rolek pir girîng lîst, û îro jî li wê derê rolek girîng a siyasî dilîze. Wek hindikahiyeke olî, ew gelek caran rastî çewsandina ji aliyê rejîmên cuda yên misilman hatine, di nav de tundrewên îslamîst.

Çend teorî li ser eslê druziyan hene, di nav wan de hîpoteza erebî ji aliyê dîroknas, rewşenbîr û rêberên olî yên durzî ve tê pejirandin. Ev hîpotez bi awayekî girîng bandorê li xwenasîna durzî, nasnameya çandî û kevneşopiyên devkî û nivîskî dike. Li gorî vê yekê koka gelê durzî ji diwanzdeh eşîrên ereb tê, ku berî Îslamê koçî Sûriyê kirine. Ev perspektîf ji aliyê tevahiya civakên durzî yên li Sûriye û Libnanê û herwiha ji aliyê piraniya durziyên Îsraîlê ve, tê qebûlkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Dînên îbrahîmî
Kategorî:Dînên monoteîst
Kategorî:Dîn li Libnanê
Kategorî:Dîn li Sûriyê
Kategorî:Dîn li Urdunê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Komên etnodînî
Kategorî:Mîstîzm
Komunên departmena Loir-et-Cherê

thumb|Nexşeya departmenên Fransayê, Loir-et-Cher.
Li jêr lîsteya 267 komunên departmena Loir-et-Cher a Fransayê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî


Kategorî:Komunên Fransayê