open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lîsteya gundên Tîkabê

Navên gundên Tîkabê bi rêza  alfabê:

## A
* Arpaçay, Tîkab
* Axdere Vesta
* Axabeyk
* Axotaq
* Axbilaxî Xwarû
* Axbilaxî Hemedan
* Axderey Serû
* Axderey Xwarû
* Axderey Navend
* Axqele
* Ayqelesî

## B

* Babanezer
* Badxerîd
* Badmehmûd
* Başberat
* Bedirlû
* Bilûz

## C
* Cidaqiye

## Ç
* Çepdere
* Çiraxtepey Serû
* Çiraxtepey Xwarû
* Çûplû
* Çarqele
* Çîçeklû
* Çartaq

## D
* Daşbilax
* Daşqizqapan
* Dewrêşreş
* Dildilbilaxî
* Dûrbaş

## E
* Elîawa Nokdere
* Ehmedawa Serû
* Ehmedawa Xwarû
* Esmanbilaxî
* Elaseqel
* Eloçlûy Serû
* Eloçlûy Xwarû
* Emînawa, Tîkab
* Engûrûd
* Erebşah

## F
*Feyzawa, Tîkab

## G

* Gezdere
* Gombed
* Gûgêrdçî
* Gûlegûle
* Gûyaxac

## H
* Hecîbabay Serû
* Hecîbabay Xwarû
* Hecîbabay Navend
* Hesenawa
* Hempa

## K

* Kerîmawa, Tîkab
* Kotanî Serû
* Kosepîr

## M
* Maînbilax 

## N
* Nebîkendî, Tîkab
* Nokdere

## O
* Oxûlbeyk

## Q
* Qicûr
* Qirawilxane
* Qirxlû, Tîkab
* Qerebaba
* Qerebilax
* Qereomer
* Qereqeye
* Qerenaz, Tîkab
* Qizilqişlaq
* Qulderey Serû
* Qulderey Xwarû
* Qelecix, Tîkab
* Qûce
* Qûşabilax
* Qûşxaney Serû
* Qînirce

## S
* Sarîbax
* Sarîqûrxan

## Ş

* Şîrmerd

## T

* Tezekend Nosretawa
* Taşekebûd
* Tepebûr
* Tirmikçî
* Timay
* Taskendî
* Tûmarkendî

## Û

* Ûçhesar

## Y
* Yarezîz
* Yilqûnaxac
* Yengîkend
* Yeherlû
## Z
* Zereşoran
* Zenharkendî
Panshi

**Panshi**, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Jilinê de cih digire.
## Gelhe
Li gorî daneyên sala 2017an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 528.000 kesî
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Çînê
Ji kerema xwe

thumb|Li kêleka otobusê bi inglîzî nivîsandî ye "ji kerema xwe, gava ku hûn dikevin hindur parên xwe bidin."

***Ji kerema*** **xwe** an **bê zehmet** peyveke kurdî ye ku mirov dema karekî dike rêz û hurmetê nîşan bide.

## Çavkanî

Kategorî:Peyvên kurdî
Barîsta

thumb|Barîstayeke finlendî ku bi karê xwe bilî ye.
[thumb|[Kapuçînoya bi navê "Ejdeha" afirandina barîstayekî ye.]]
**Barîsta** (peyveke îtalî ye), kesê ku vexurikên bi alkol an jî bê alkol amade dike, tê gotin. Lê ji bo ku li dinyayê ji bo van kesan dibêjin barmen, êdî li dinyayê ev peyv tenê ji bo kesên ku qehwê amade dikin, tê gotin.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda qehweyî
Susinî Gewre

**Susinî Gewre**, gundekî Tazexurmatûyê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Tazexurmatûyê
Cabu

**Jean Maurice Jules Cabut** (jdb. 13 çile 1938 - m. 7 çile 2015), **Cabu** (bi  ), hunermendekî komîk û karîkaturîst bû. Ew di êrişa gulebaranê ya çile 2015 de ji ber dirustkirina karîkatêran ji bo rojnameya *[[Charlie Hebdo]]* ji hêla islamiyên terrorîst ve hate kuştin.   Cabu karîkaturîstek û karmend û parvekarê rojnemeya *Charlie Hebdo bû* . 

## Jiyana kesane
Cabu bavê stranbêjê fransî Mano Solo bû.

## Karkirin

* *Rêzefîlma Le grand Duduche* :
** *Le grand Duduche* (1972) Dargaud
** *Il lui faudrait une bonne guerre ! ..* (1972) Dargaud
** *Les aventures de madame Pompidou* (1972) Qada
** *L'ennemi intérieur* (1973) du Square et Dargaud
** *Le grand Duduche en vacances* (1974) éd. du Square
** *Pasê ton bac, après ser verra !* (1980) du Rond Point
** *Maraboud'ficelle*, senaryoya William Leymergie (1980) Dargaud
** *À bas la mode !* (1981) Dargaud
** *Le Grand Duduche et la fille du proviseur* (1982) Dargaud
* *Le journal de Catherine* (1970) - éd du Square
* *Mon beauf* (1976) du *meydan*
* *Catherine saute au Paf* (1978) û du Qada
* *Inspecteur la bavure* (1981) Albin Michel
* *Le Gros blond avec sa chemise noire* (1988) Albin Michel
* *Mod modemasyon avec konsemmer* (1989) Albin Michel
* *Mort aux vieux !* (1989) Albin Michel
* *Cabu au Canard Enchaîné* (1989) Albin Michel
* *Tonton la-terreur* (1991) Albin Michel
* *Adieu Tonton* (1992) Albin Michel
* *Les Abrutis sont parmi nous* (1992) Albin Michel
* *Berpirs berpirsiyar in !* (1993) Albin Michel
* *Secrets d'État* (1994) Albin Michel
* *Les Aventure épatantes de Jacques Chirac* (1996) Albin Michel
* *Vas-y Jospin !* (1999) Albin Michel
* *À gauche toute !* (2000) Albin Michel

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1938
Kategorî:Mirin 2015
GMM Grammy

**GMM Grammy Public Company Limited** (Taylandî: จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ an **G"MM' Grammy**) li Taylandê şirketa şahînetê ya konglomeratê ya herî mezin e. Ew ji sedî 70 para pîşesaziya şahiyê ya Thai îddîa dike. Hunermendên Grammy Thongchai McIntyrehene, Silly Fools and Loso. Digel karsaziya xweya muzîkê, pargîdanî di hilberîna konseran de, rêveberiya hunermendan, hilberîn û weşangeriya fîlim û televîzyonan ve mijûl dibe.

## Malpera fermî
* GMM Grammy

Kategorî:Avabûnên 1983an li Taylendayê
Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên konglomerat ên Taylendayê
Celal Melekşa

**Celal Melekşa** (Soranî: جەلال مەلەکشا, *Jalal Malaksha*) (ji dayik bûyê 1951 – 31 çiriya pêşîn 2020) helbestvan, nivîskar û rojnamevanek kurd bû ji Rojhilatê Kurdistanê. Celal Melekşa bi kurdî (soranî) û farisî helbest nivîsiye û helbestên wî bi çend zimanan hatine wergerandin.
Ew li gundê Melekşa li parêzgeha Kurdistana Îranê ji dayik bûye û li 31ê çiriya pêşîn 2020an di 69 saliya xwe de li bajarê Sineyê wefat kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1951
Kategorî:Kesên ji Sineyê
Kategorî:Mirin 2020
Lûleya bayê

thumb|upright=1.5|Lûleyeke bayê

**Lûleya bayê** kovikeke ji qûmaşê ye ku ji bo tesbîtkirina alî û leza bayê tê bikaranîn. Carina jî ji bo dekorasyonê tê danîn.

## Bikaranîn
Lûleyên bayê ji bo tesbîtkirina aliyê bayê û leza bayê tê bikaranîn. Ev lûle bi piranî li balafirgehan ji bo ku ji pîlotan re lez û aliyê bayê nîşan bidin tê bikaranîn, û li tesîsên kimyewî yên ku xetera derketina gazê heye tê bikaranîn. Hin caran jî li kinarê riyên biba tê danîn.

Lûleyên bayê, li gelek balafirgehan bi ronavêjan tê dorpêçkirin û an jî darikekî ronak monte dikin nava wê.

## Fonksiyon
Aliyê bayê bayê bi eksa aliyê ku lûleya bayê nîşan dide ye (bi bîr bînin ku lûleyên bayê edeten wek nuqteyeke cihnîş ku cihê ba jê tê nîşan bide hatiye bikaranîn, lewma gava lêleya bayê ber bi bakurê ve ye, tê wê maneyê ku ba ji aliyê başûr ve tê.) Leza bayê jî bi wasiteya dereceya lûleya bayê tê hesabkirin, bi bayên zeîf lûleya bayê ber bi erdê ve nêzîk dibe, lê bi bayên xurt lûleya bayê wek asoyî difire.

## Herwiha binêre
* Koinobori (Lûleyên bayê yên japonan ku dekoratîf e)

## Çavkanî

Kategorî:Alav û Ekîpmanên Meteorolojîk
Kategorî:Ba
Rûken

**Rûken** (jdb. Dihok) stranbêj û nêjereke kurd ya zaroka ye. Ew heya niha (2020) xwedîya 22 vîdiyo kilîpên kurdî ye, û yekemîn zaroka kurd bû ya ku karîbe *Rîkorda Klîpên Zarok*a bişkî ne. Di vîdiyo kilîpa wê ya bi navê "were were yarê" de bi qasî 30 mîlyon temeşevan lê temeşe kirîne. Ewê piraniya berhemên xwe li kanalê Pilîstenk TV belav kirîne û niha jî ew bêjera zaroka ye li kanalê Waar TV.

## Jiyan
## Albûm
## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kesên ji Dihokê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Pelistank TV

**Pêlistank TV** kanaleke televîzyonî yê bi zimanê Kurdî bû . Di 2012an de  wekî yekem kanala zaroka yê Kurdî dest bi karê xwe kir. li Dihok, Başûrê Kurdistanê ye. Kanal ji ber rewşe Ekonomîk di 2018an de hate girtin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Pelistank Tv li ser Youtube
* 

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên kurdî
Kategorî:Parêzgeha Dihokê
Televisa

**Grupo Televisa, S.A.B. de C.V.** pargîdaniyeke telekomunîkasyon û weşandinê ya meksîkî ya herî mezin li Amerîkaya Latînî û cîhana spanîaxêv e. Ew karsaziyek şahîneta navneteweyî ya mezin e, di gel ku pir bernameyên wê li Dewletên Yekbûyî li Univision digere, ku pê re peymanek taybetî heye.

## Çavkanî

## Malpera fermî
* Televisa

## Ferhengok

Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên di Borsaya New Yorkê de tên lîstekirin
Lîsteya dengên heywanan

Ev **lîsteya dengên heywanan** e. Di vê lîsteyê de bêjeyên ku di zimanê Kurmancî de ji bo tesmîlkirina deng û vokalîzasyonê heywanan hene. Pirraniya bêjeyên ku di lîsteyê de di forma lêkeran de ne.

## Lîsteya dengên heywanan

## Çavkanî

* Dengên heywanan 
* Lîsteya dengên heywanan ji bo guhdakirin û daxistin

Kategorî:Heywan
Mamoste û Margarîta

**Mamoste û Margarîta** an jî **Hoste û Margarîta** (bi rûsî: *«Мастер и Маргарита»*), di dîroka wêjeya Rûsî de yek ji romanên mezintirîn. Ev roman ji aliyê Mîxaîl Bûlgakov hatiye nivîsandin.

Roman di nav salên 1928—1940 hatiye nivîsandin, û rast e, dawiya xwe negîhîşt, ji ber ku mirina Bûlgakovê. Versyona yekem bi navê «Sima Endazyarê» û «Cedûgerê Reş» hatiye şewatandin li sala 1930. Nava romanê «Mamoste û Margarîta» hatiya danîn li sala 1937.

Weşandina pêşê ya pirtûkê bi kurtanî hatiye kirin li salên 1966—1967 (li kovara "Moskvayê"), lê weşandina pirtûkê bê kemasî li Parîze qewimî.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Romanên rûsî
Kategorî:Romanên Mîxaîl Bûlgakov
Benxi

**Benxi**, bajarekî di asta parêzgehê de ya welatê Çînê ye û di herêma Liaoningê de cih digire.
## Gelhe
Li gorî daneyên sala 2010an hejmara niştecihên vî bajarî digehêje 1.709.538 kesî
## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Çînê
Mîxaîl Bûlgakov

**Mîxaîl Afanasyevîç Bûlgakov** yan jî **Bûlhakov** (; z. 15'ê gulanê, sala 1891 li Kîyêvê − m. 10'ê adarê 1940 li Moskvayê) nivîskarekî rûs bû û weke yek ji bavên wêjeya rûsî ya nûjen tê binavkirin. Hewisa wek derînerê şano, dramnivîs, şanoger û afirînerekî peyivên opera tê nasîn.

Bûlgakov afirînerê romanên wisa ye wek: «Dilkê Kûçikê», «Bîrnameyên Hekîmê Ciwan», «Romana şano», «Pasevaniya Spî», «Hêkên Kujer», û roman kîjan wî di nav hemû cîhanê de navdar kir — «Mamoste û Margarîta».

Kategorî:Jidayikbûn 1891
Kategorî:Mirin 1940

Kategorî:Nivîskarên rûs
Radyo Azadî

**Radyo Ewropaya Azad/Radyo Azadî**, **REA/RA** (), medya-rêkxistinekî navnetewî ku bi Kongrêya DYA tê fînans kirin, û bi Ajansa ya Medyaya Cîhanî ya DYA tê kontrolkirin.

Li sala 2020, Radyo Azadî bi 26 zimanên di nav 23 welatên ya Ewropaya Navenî, Ewropaya Rojhilat, Asyaya Navendî û Rojhilata Navîn de tê weşandin. Ji bilî weşandina radoyê, Azadî herwisa di nav interentê de weşana xwe didomîne. Merkeza rêkxistinê li Washingtonê û Pragê cî bûn, ji bilî wan 17 dezgehên herêmî hene.

Kategorî:Jin, Jiyan, Azadî
Kategorî:Radyo
Kategorî:Rêxistinên antîkomûnîst
Wang Xianliang

**Wang Xianliang** (bi çînî: 王献良; pinyin: *Wáng Xiànliáng*; adara 1957an – 26ê çileya 2020an) siyasetmedar û rayedarê çînî bû ku wekî serokê buroya Komîteya Karûbarên Dînî Etnîk ya Wuhanê kar dikir.

## Jiyana wî
Wang Xianliang li hêrema Jianli ya Hubei, Çînê ji dayîk bû. Ew li Dibistana Normal ya Hubei Shanyangê (Hubei Shayang Normal School) û Zanîngeha Mamosteyan a Wuhanê xwend di 1976an de. Piştî mezûn bû, ew li Dibistana Normal ya Shayangê û li Buroya Perwerdeyê ya Herêma Jingzhouyê xebitî. Ew neqlê Zanîngeha Perwerdeyê ya Hubeiyê bû di 1988an de û li pey hev wek wekîlê rêvebir, rêvebir û rêvebirê Ofîsa Dekanê xizmet kir. Di 1999 de, ew wekî cîgirê rêveberê Buroya Karûbarên Sivîl a Wuhanê kar kir.

Di 29ê sibata 2012an de, dii civîneke Komîteya Daîmî ya 13em a Kongreya Xelkên Bajara Wuhanê de biryara çendîn tayîn û jikarderxistinan hate girtin, ku di van tayînan de Wang Xianliang li wezîfeya rêvebiriya Komîteya Karûbarên Dînî û Etnîk ya Wuhanê hate tayînkirin. Komîteya Karûbarên Dînî û Etnîk bi çendîn problemên wek îsraf û zêdexerciya malên xelkê, bikaranîna wesayîtên yekeyên karsaziyê di îxlala heşt rêziknameyên Komîteya Navendî de rû bi rû bûye. Ji wê demê pê ve, ew ji bo pênc salan di wê pozîsyonê de ma heya nîsana 2017an, piştre di medyayê de wek serokê buroyê yê bi dereceya Komîteya Klana Patriyarkal a Welatiyên Wuhanê dest bi nûçegihaniyê kir.

Di sibata 2017 de, Wang Xianliang ji aliyê Komistona Teftîşa Disiplînê ya Wuhanê ve ji bo problemên mental a îxlala heşt rêziknameyên yekeyê de hate agahdarkirin. Piştî nîsana 2017an, ew wek rêvebir xizmet nekir, lê hê jî statuya wî ya Karûbarên Etnîk û Dînî ya Şaredariya Wuhanê lê ma.

Wang di 62 saliya xwe de ji ber COVID-19ê wefat kir di 26ê çileya 2020an de. Li gor Ajansa Nûçeyan a Çînî Caixin, ew yekem karbidestê hikûmetê ye ku ji ber enfeksiyonê mir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1959
Kategorî:Mirin 2020
The Witcher

**The Witcher** (), rêzefîlmeke fantezî ye. Rêzefîlm ji Amerîkayê û Polonyayê li ser platforma Netflix hatiye sazkirin. Ava fîlma ji ser pirtûkên Andrzej Sapkowski da çebûyî, navên pirtûk jî «*Çîroka Cadûgerê*» () ye.

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî
Kategorî:Rêzefîlmên Netflixê
Koço, Giyadîn

**Koço** (), gundekî girêdayî navçeya Giyadîna bi ser Agirîyê ve ye.

## Erdnîgarî
Dûrahiya gund û Agirî yê 67 km ye, dûrahiya gund û Giyadîn ê jî 7 km ye

## Dîrok
Navê gund heyanî sala 1928an jî **Koço** bû, lê paşê hat guhertin bû Yıldırım.

Kela Koço li vî gundî ye, li ser kelê gelek mal û xanîyên hilweşiyayî û bîrên avê yên ziwa bûyî û tirbên Ûrartûyan hene. Û hema ji her derê kelê kûzikên/ dîzikên şikestî derdikevin, xêynî van tiştan tê texmîn kirin ku berê di gund de Ermen û Kurdên Êzîdî jîyane, di nav goristana gund de gelek tirbên Ermenan hene, kesên li vî gundî dema sond dixwin wek nîşana Êzîdîyetîyê li ser Mishefa reş sond dixwin.

## Gelhe/ Kes
{| class="wikitable" width=200
! colspan=2 |li gor salan
|-
| align="center" | 2019
| align="right" | 42 kes
|-
| align="center" | 2018
| align="right" | 45 kes
|-
| align="center" | 2017
| align="right" | 45 kes
|-
| align="center" | 2016
| align="right" | 44 kes
|-
| align="center" | 2015
| align="right" | 44 kes
|-
| align="center" | 2014
| align="right" | 56 kes
|-
| align="center" | 2013
| align="right" | 72 kes
|-
| align="center" | 2012
| align="right" | 82 kes
|-
| align="center" | 2011
| align="right" | 105 kes
|-
| align="center" | 2010
| align="right" | 112 kes
|-
| align="center" | 2009
| align="right" | 87 kes
|-
| align="center" | 2008
| align="right" | 107 kes
|-
| align="center" | 2007
| align="right" | 96 kes
|-
| align="center" | 2000
| align="right" | 113 kes
|-}}

Kategorî:Gundên Agiriyê
Rede Globo

**Rede Globo** torek televîzyona Brezîlê ye ku xwediyê wê Grupo Globo ye. Ew ji hêla Roberto Marinho ve di  de hate damezrandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê
Alfabeya êzidî

[220 px|thumb|Rûpeleke [Cilweyê ya bi alfabeya êzidî]]
**Alfabeya êzidî** (bi tîpên êzidî: ), alfabeya kurdî ya kevnar e ku li gorî hin akademisyenên li sedsalên 13-14 hate xulîqandin. Pirtûkên ola êzidiyan Mishefa Reş û Cilwe pê hatiye nîvîsandin. 47 tîpên vê alfabeyê hene. Alfabeya êzidî wek erebî, îbranî û asûrî jî ji aliyê rastê ta çapê tê nivîsandin û bikaranîna vê alfabeyê konsonant e.

Ew alfabe tenê ji bo kurmancî û behdînî dihate karkirinê, lêbelê niha tenê di nav mijarên dînî de tê karkirinê.

## Unicode

Li sala 2012 Unicode cihên 64 tîpên di nav rêzeçiya de U+10E80 — U+10EBF ji bo alfabeya êzidî ragirt. ISO 15924 koda alfabeyê [Yezi] ye.

Li sala 2021 Google fonteke azad ji malbata Noto ji bo alfabeya êzidî weşand.

## Mijarên têkildar
* Alfabeyên kurdî

## Wêje
* D. Pîrbarî, K. Amoyêv. «Езидская письменность» / «Alfabeya Êzidî», ''bi zimanê rûsî''. — Tbîlîsî, 2013. — ISBN 978-9941-436-95-6.

## Çavkanî

Kategorî:Alfabe
Halit Bilgiç

**Halit Bilgiç** (jdb. 1ê çiriya pêşîn a 1980ê li Bêrûta Libnanê), stranbêjê bi eslê xwe ereb e ku bi kurdî û tirkî distrê.

## Jiyana wî
Halit Bilgiç, li Bêrûta paytexta Libnanê di nav malbatekî ereban de ji dayîk bû. Pîştî ku li Beyrûtê şer derket, malbata wî ewil derbasî Sûriyê dibin, ji wir jî derbasî Tirkiyeyê dibin. Li Midyada Mêrdînê bi cih dibin û li vir dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên ereb
Kategorî:Jidayikbûn 1980
B. R. Ambedkar

**Bhimrao Ramji Ambedkar**, **Dr. Babasaheb Ambedkar** ( - ) hiqûqnas, aborînas, siyasetmedar û reformîstê civakî yê hindî bû. Wî tevgera bûdîst a Dalit îlham girt û li dijî cûdakariya civakî ya li hember kesên destdirêjker Dalît kampanya kir. Her wiha wî piştgirî da mafên jinan û kedan. Ew yekem wezîrê dad û dadê yê Hindistanê serbixwe bû, mîmarê Destûra Bingehîn a Hindistanê û bavê damezirînerê Komara Hindistanê.

Di sala 1956an de, wî dest bi veguherîna girseyî ya Dalits kir, û bi 600,000 alîgirên xwe re bû Bûdîzm. Wî Bûdîzm li Hindistanê zindî kir. Ambedkar wekî Bodhisattva, û Maitreya, di nav Bûdîstên Navayana de tê hesibandin.

Di 1990 de, Bharat Ratna, xelata herî bilind a sivîl a Hindistanê, piştî mirinê ji Ambedkar re hat dayîn. Mîrata Ambedkar gelek bîranîn û nîgarên di çanda populer de hene. Mîrata Ambedkar wekî reformxwazek civakî-siyasî, li Hindistana nûjen bandorek kûr kir.

Ambedkar di 2012an de ji hêla anketa ku ji hêla History TV18 û CNN IBN ve hatî organîzekirin hate hilbijartin "Hîndîstanê Mezin" (The Greatest Indian).

Ambedkar Jayanti (rojbûna Ambedkar) mîhrîcanek salane ye ku di 14ê Nîsanê de tê pîroz kirin, ku ne tenê li Hindistanê lê li çar aliyê cîhanê tê pîroz kirin. Ambedkar Jayanti li seranserê Hindistanê wekî betlaneyek fermî ya fermî tê pîroz kirin. Neteweyên Yekbûyî di 2016, 2017 û 2018an de Ambedkar Jayanti pîroz kir.

## Girêdanên derve

## Çavkanî

Kategorî:Budîzm

Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Hindistan
Kategorî:Hindistanî
Kategorî:Jidayikbûn 1891
Kategorî:Kesên ku çûne ser budîzmê
Kategorî:Mirin 1956
Kategorî:Nivîskarên hindistanî
Kategorî:Rojnamevanên hindistanî
Ambedkar
Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî
Kategorî:Wezîrên dadmendiyê
Oldenburg

**Oldenburg** () bajarekî serbixwe ye li navçeya Niedersachsen, Almanya. Navê bajêr bi fermî **Oldenburg (Oldb)** e**.** li herêma bakurê rojava di navbera bajarên Bremen li rojhilat û Groningen (Holenda) li rojava. Nifûsa bajarê 170.000 kes e, li gorî hijmara di çiriya paşî a 2019an de hatî kirin

Di dema pêgirtina frensî de (1811–1813) li dû şerê Napolyonî li dijî Brîtanya, ew bi *Le* fransî wekî *Le Vieux-Bourg* jî dihat naskirin. Bajar li çemên Hunte û Haaren e. 

## Demografî

## Aborî û binesazî
thumb|250x250px|Stasyona Trênê ya Oldenburgê
thumb|250x250px|Bendera Oldenburgê

* Li navenda bajarê Oldenburg bi zengehek otobanê ku ji A 28, A 29 û A 293 pêk tê dorpêçkirî ye. Ji ber vê yekê, Oldenburg bi torê seranserê otobanên federal ve û her weha bi *torgiloka* E-riya navneteweyî ve (bi almanî: *Europastraßen*) ve girêdayî ye.
* Oldenburg Qereqola Navendê, *Oldenburg (Oldb) Hauptbahnhof,* e li qirîza rêya trênan de Norddeich Mole - Leer -Oldenburg-Bremen û Wilhelmshaven -Oldenburg-Osnabrück, bi ser Otogara xizmetên ji Berlin, Leipzig û Dresden û InterCityExpress xizmetên ji Frankfurt û Munich .
* Oldenburg tenê ji balafirgeha Bremen bi qasî nîv saet bi arabê dûr e(bi qasî 50&nbsp;km | 31 kîlometre). Balafirgehên din ên navneteweyî yên li nêz Balafirgeha Hamburgê ne (160&nbsp;km | 100 kîlometre) û Balafirgeha Hannover-Langenhagen (170&nbsp;km | 106 kîlometre).
* Balafirgeha Hatten a piçûk, (Koda balafirgeha ICAO ya Flugplatz Oldenburg-Hatten  : EDWH), li dor 17&nbsp;km başûr-rojavayê Oldenburg. Ew ji balafirên piçûk re xizmetê dike (balafirên taybetî, glider, balon, û helîkopter). Dibistanek perwerdehiya firînê jî li wir bicîhkirî ye, û balafirên piçûk dikarin werin qert kirin. Balafirên sehneyî jî dikarin werin veqetandin.
* Oldenburg bi keştiya bi navgîniya Küstenkanal ve girêdayî ye, kanalek gemiyê çemên Ems û Weser bi hev ve girêdide . Salane bi 1,6 mîlyon ton kelûmêl, ew bendergeha herî girîng a ne-peravê ya li Sachsen Jêrîn e.
* Bikaranîna duçerxeyan beşek pir girîng di barkêşî şexsî ye.

### Cotyarî
Bajar bi qadên çandiniyê yên mezin ve dorpêçkirî ye, ku% 80 ê wan mêrg e. Di nav sînorên bajêr de çandinî hene û çend heb jî hene. Çalakiyên çandiniyê yên serdest ên herêmê çandiniya sewalan e, nemaze çêlekên şîranî û heywanên din ên diçêrandin, zeviyên wekî dexlên ji bo xwarin û xwarina heywanan û her weha kilig, genim û kelem.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Almanyayê
Yang Xiaobo

**Yang Xiaobo**, dibe ku yek ji van ên li jêr be:

* Yang Xiaobo (siyasetmedar, zayîn 1963) (1963–2020), siyasetmedarê çînî, Şaredarê Huangshi, Hubeiyê
* Yang Xiaobo (siyasetmedar, zayîn 1971) (jidayîkbûn 1971), siyasetmedarê çînî, Şaredarê berê yê Gaoping, Shanxi-ê
American Broadcasting Company

**American Broadcasting Company (ABC)** torek televîzyona bejayî ya amerîkî ye ku di 15ê gulana sala 1943an de hatî damezrandin. Ew xwedan xwedan Walt Disney Television e, pariyek şirketa The Walt Disney Company.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 1943an li DYAyê
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Yang Xiaobo (siyasetmedar, zayîn 1963)

**Yang Xiaobo** (bi çînî: 杨晓波; çileya 1963an – 27ê çileya 2020an) siyasetmedar, endazyarê avahîsaziyê û rêvebirê bîmeyê ê çînî. Ew wekî Serokê Enstîtuya Dîzayna Mîmarî ya Başûra Navendî (2003-2007), Şaredarê Huangshi, Hubeiyê (2009-2014), û wekî Serokê Şirketa Xisûsî a Bîmeyê ya Changjiangê (2014-2020) xizmet kir, û delegeyekî Kongreya Xelkên Neteweyî ya 12em bû (2013-2018). Ew di dema nexweşiya COVID-19ê de ji ber zatûreyê mir.

## Jiyana wî
Yang di çileya 1963an de li Tianmen, Hubeiyê ji dayîk bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Mirin 2020
CBS

**CBS** tevnek televîzyon û radyoya bazirganî ya amerîkî ku xwedan Paramount Global ye bi navgîniya dabeşa xweya Koma CBS Entertainment Group. Navenda torê li CBS Building New York City ye.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
NBC

**National Broadcasting Company (NBC)** toreyeke radyo û televîzyonê ya bazirganî ya amerîkî ye ku xwedan NBCUniversal e. Şaxeke Comcast e.

Qerargeh û navenda NBCyê li New York City ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Deniz Özer

**Deniz Özer** an jî **Deno** (jdb. 27ê nîsana 1994 li Êlîh, Bakurê Kurdistanê), şanoger, lîstikvan û fîlmnivîsekî (senarîst) kurd e.

## Jînenîgarî
Deniz Özer li di sala 1995an de li navçeya Kercewsa bi ser parêzgeha Batmanê ve ji dayîk bûye.

Ew di hevpeyvîna xwe ya Rûdawê de wiha dibêje;

Ji ber nexweşiya wî ya dîsleksiyê ji aliyê xwendinê ve pir zehmetî kişand. Di 12 saliya xwe de ji ber vê yekê ji dibistanê tê qewirandin.

Di 18 saliya xwe de, li Stembolê perwerdahiya şanoyê ya despêkê dibîne. Piştî vê perwerdehiyê vedigere Batmanê û li wir bi navê Şanoya Tov şanoyekê vedike. Nêzîkî pênc salan li vir di gelek lîstikên şanoyê de dileyize. Piştre ji bo hînî Teknîka Eric Morris bibe dîsa diçe Stembolê. Li vir ji Meltem Cumbul perwerdehiyê dibîne. Di heman demê de ew û hevalên wî yên şanoger, bi navê Şa Performans mala şano û hunerê vedikin. Li vir lîstikeke navdar wergerandine kurdî bi navê Mîrzayê Biçûk û tê lîstin.
Dîsa di heman demê de bi navê Ez û Deno pêşaniyeke *[[stand-up]]* tê lîstin. Di sala 2019an de li Batmanê bi navê Nîsk Performans şanoyeke nû vedike.

Her wekî din di rêzefîlmên sitcomê de wek Şekirok û Mala Minê de dileyist. Îro di rêzefîlmeke bi navê Îşev de dileyize.

## Fîlmografî
* *[[Îşev]]* (rêzefîlm)
* *[[Mi go]]* (rêzefîlm)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1995
Kategorî:Şanoger
Kategorî:Şanogerên kurd
Lîsteya rewşenbîrên kurdînas ên kurd

Va ye lîsteya kurdînasên ku bi eslê xwe kurd in.

* Amed Tîgrîs, mamoste ye.
* Azad Makûyî
* Azad Zal, mamoste û rojnamevan e.
* Bahoz Baran, mamoste û zimannas.
* Eliyê Teremaxî
* Celadet Bedirxan
* Cemal Nebez
* Hejar
* D. Îzolî, ferhengdaner.
* Feryad Fazil Omar, ferhengdaner.
* Feqî Huseyîn Sagniç, nivîskar.
* Husein Muhammed
* Huseyin Kartal, nivîskar.
* J. Îhsan Espar, nivîskar.
* Kamiran Bêkes
* Mahmûd Lewendî, nivîskar.
* Malmisanij
* Mehmed Emîn Bozarslan
* Muhamadreza Bahadur
* Munzur Çem, ferhengdaner û nivîskar.
* Mûrad Ciwan, nivîskar.
* Mela Seîdê Nîvilî, mele û ferhengdaner.
* Ordîxanê Celîl
* Qanadê Kurdo
* Reşo Zîlan, nivîskar.
* Samî Tan
* Zana Farqînî, ferhengdaner.
* Dilawerê Zengî, nivîskar.

Kategorî:Lîste
Deham Ebdulfettah

**Deham Ebdulfettah** an jî **Deham Evdilfetah** (jdb. 1942 li Amûdê, Rojavayê Kurdistanê), mamoste û zimannasekî kurd e.

Deham Ebdulfettah di 1942an de li Amûdê hatiye dinyayê. Xwendina xwe heta lîseyê li xwendingehên parêzgeha Hesîçeyê qedandiye. Pişt re li Zanîngeha Helebê, beşa ziman û wêjeya erebî bi dawî kiriye. Nêzîkî 25 salan wek mamosteyê ziman û wêjeya erebî karmendî kiriye.

Di 1988an de dest bi nivîsîna bi kurdî kir û hêj li ser wê rêbazê berdewam e.

## Berhem
* Peyvînek bi kurdekî re, (wergerandin) bi erebî, Şam (1989)
* Li ber dergehên Laleş, (helbest) bi kurdî û erebî, Şam (1990)
* Nêrîneke rexneyî li helbestên kurdî, (rexne), Şam (1992)
* Hindek aloziyên zimanê kurdî, (lêkolîn), Şam (1993)
* Di muzîka helbestên kurdî de (têbînî û bersiv), bi erebî, Şam (1995)
* Rênivîsa zimanê kurdî, Kombenda Kawa, Libnan (1998)
* Dastana Gilgameş, Duhok, Spîrêz çapa yekem (2005), bi alfabeya erebî; çapa duyem Enstîtuya Kurdî ya Amedê (2006)
* Nav di zimanê kurdî de, Duhok, Spîrêz, Çapa yekem (2006); çapa duyem, Enstituya Kurdî ya Amedê (2006)
* Cînav di zimanê kurdî de, Duhok, Spîrêz, Çapa yekem (2006); çapa duyem, Enstituya Kurdî ya Amedê (2006)
* Kar (lêker) di zimanê kurdî de, Enstîtuya Kurdî ya Amedê, çapa yekem (2011); Duhok, Spîrêz, Çapa duyem (2012), bi alfabeya erebî.
* Yarsan (Elhî Heq), Amed, Lîs (2017)
* Mistek ji hêvî û arîşeyên zimanê kurdî (kurmancî), Lîs (2018)

## Xelat
* Xelata Komeleya Celadet Bedirxan, sala 2012
* Xelata Navenda Ciwanên Amûdê, sala 2014
* Xelata Komeleya Soparto, sala 2015
* Xelata Seydayê Cegerxwîn, sala 2018
* Xelata Mihrîcana Helbesta Kurdî
* Xelata Mela Ahmadê Palo, sala 2020
* Xelata HRRKê ya Afirandinê, sala 2020
* Xelata Arta ji bo Dayîn û Afirînerî, sala 2021
* Xelata Şerefnameyê ya Çand û Zimanê Kurdî, sala 2023 - Ji Enstîtuya Çanda Kurdî ya Viyanayê 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1942
Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê
Kategorî:Zimannasên kurd
Artos

**Artos**, **Artoşt** an jî **Çiyayê Çadîr** (, ), yek ji volkanên vêsandî yên Kurdistanê ye. Artos li berava rojhilatê Gola Wanê ye.

Bilindaya çiyayê 3.550 metr e. Artoşt warê perîdankên cuda ye.

Kategorî:Çiyayên Kurdistanê
Kategorî:Çiyayên Tirkiyeyê
Kategorî:Volkan
Kategorî:Wan
Guram Acoyev

**Guram Guramovich Adzhoyev** () futbollîstekê Russî yê Êzîdî ye, Ew ji bo tîma FC Arsenal Tula dilîze.

## Karîyera klûbê
Wî di 15ê gulana 2016an de dili dijî FC Fakel Voronezh yarî kirî ye. di Lîga Neteweyî ya Futbolê ya Rûsyayê de ji bo Arsenal Tula ew yekem bû.

## Jiyana kesane
Bavê wî, navê wî Guram Adzhoyev, jî futbolîstek pispor bû û serokê niha yê Arsenal Tula ye.

## Statîstîkên karîyerê

## Herwesa
* Guram Zaxarovîç Acoyev

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Profîl ji hêla Lîga Neteweyî ya Futbola Rûsyayê ve

Kategorî:Jidayikbûn 1995
Kategorî:Kurdên Rûsyayê
Kategorî:Mirovên zindî
Beyhanî Şahîn

**Beyhanî Şahîn** (jdb. 13 gulan 1969, li Orçul, Qoçgirî), lêkolîner, hindûewropîst, hindûîranolog û avestologê kurd e.

## Jiyan
Beyhanî di sala 1969an da li Orçula li herêma Qoçgiriyê (Erzingan) ji dayik bûye. Ber bi dawiya sala 1988an ve derketiye Ewropeyê.

## Perwerdehî
Wî li Zanîngeha Zürichê beşa zimanên hind û ewropî û li Zanîngeha Bernê jî Fîlolojiya hind û îranolojiyê (zmanê avestî, medî, farsiya kevin, pehlevî, partiya navîn, sogdiya navîn, khotansakiya navîn, nûristanî, mîtannî, vedî, sanskrîtî, palî, prakrîtî, yewnaniya kevn, latînî, gotî û lîdî) xwandiye.

Beyhanî di sala 2004an de têza xwa li ser "Zimanên Medan" amade kiriye li ba Zanîngeha Zürichê.

## Lêkolîn
# *Lêkolîneke qicik li ser zmên*. Stembol 1995. Firat Yayinlari.
# *Bêjenasiya zmanê kurdî ya dîrokî 1.* ISNB 978-625-7085-04-5. Îzmîr 2020. Weşanên NA.
# *Nivîsarên farsiya kevin (1) Yên Dariyus.* ISNB 978-625-7085-13-7. Îzmîr 2020. Weşanên NA.
# *Die Sprachen der Meder* (werger ji almanî: "Zmanên Medan“). ISNB 978-625-7085-28-1. Îzmîr 2021. Weşanên NA.
# *Avesta 1 – Gathayên Zarathushtra.* ISBN 978-625-7085-37-3. Îzmîr 2021. Weşanên NA.
# Avesta 2 – Destnivîsên Orîjîn: *Yasna.* ISNB 978-625-00-8260-7. Qamişlo 2023. Weşanên SZK.
# Avesta 3 – Destnivîsên Orîjîn: *Vīdēvdād.* ISNB 978-3-03949-101-8. Qamişlo 2024. Weşanên SZK.
# Avesta 4 – Destnivîsên Orîjîn: *Yašt*. ISNB 978-3-03949-102-8. Qamişlo 2024. Weşanên SZK.
# Avesta 5 – Destnivîsên Orîjîn: *Xwardeh-Avesta* & *Vīsperad.* ISBN 978-3-03949-103-2. Qamişlo 2025. Weşanên SZK.
# Avesta 6 – Trenslîteresiyon: *Yasna*. Qamişlo 2026.
# Avesta 7 – Trenslîteresiyon: *Vīdēvdād*. Qamişlo 2026.
# Avesta 8 – Trenslîteresiyon: *Yašt*. Qamişlo 2026.
# Avesta 9 – Trenslîteresiyon: *Xwardeh-Avesta & Vīsperad*. Qamişlo 2026.
# Avesta 10 – Bi Fonda Avestî: *Yasna.* Qamişlo 2026.
# Avesta 11 – Bi Fonda Avestî: *Vīdēvdād*. Qamişlo 2026.
# Avesta 12 – Bi Fonda Avestî: *Yašt*. Qamişlo 2026.
# Avesta 13 – Bi Fonda Avestî: *Xwardeh-Avesta & Vīsperad.* Qamişlo 2025.
# Kovara “Avestica-Kurdica 1”. 1ê îlonê 2024 Îzmîr. ISNB 978-625-6678-24-8. Weşanên NA.
# Kovara “Medica-Kurdica 1”. 1ê adarê 2025 Îzmîr. ISBN 978-625-6678-34-7. Weşanên NA.
# Kovara “Arica-Kurdica 1”. 1ê îlonê 2025 Îzmîr. . Weşanên NA.
# Kovara "Proto-Kurdî 1". 1ê adarê 2026 Îzmîr. ISBN   978-625-6678-68-2. Weşanên NA.

## Girêdanên derve
* https://philosophiakurdi.de/hempeyvin-bi-beyhahi-sahin-ra/

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1969
Spontaneous (fîlm)

***Spontaneous:*** ew fîlmekî komedî ye yê reş a romantîk a çîrokeke zanistî ye ya sala 2020an e, ku ji hêla Brian Duffield ve hatiye nivîsîn û derhêner kirin. Di wî filmî de Katherine Langford, Charlie Plummer, Hayley Law, Piper Perabo, Rob Huebel û Yvonne Orji dilîzin .

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên komediyê
Kategorî:Fîlmên 2020an
Amar Suloyev

**Amar Suloev** (Zayîn 7ê Çile 1976 - Mirin 27ê Hezîran 2016) Listikvanekê boksînê yê Rûsî û bi esê xwe kurdê êzdî ye Ew di hezîrana 2016an de ji ber pençeşêra mayîdê mir.  Di dema kariyera xwe de, wî ji bo UFC, IDEampiyoniya IDEerê PRIDE, Cage Rage, û M-1 Global şer kir ye. 

## Jiyana kesane
Ew hate tawanbarkirin ku ew beşek ji du kuştin û hewildana sêyemîn bû ku tê de ajokarek hate kuştin. Armancên gumanbar ên hewldanan kesayetiyên siyasî yên Rûsî yên bihêz bûn. Lêbelê, Suloev tu carî ji ber tiştên weha nehat mehkûm kirin û pirsgirêkên cidî yên dewletê yên li dijî wî hebûn. Kujerek şahidî kir ku Suloev ajokerê dûr bû. Lê wî salixdanên şahidê şofêr li hev nekir (ev di kuştina serneketî de). Hê bêtir, cîranê wî şahidî kir ku wî sibehê hewla mala wî di 9:05 danê sibê de hevdîtin kiriye. Hewldan li dora 9-ê bi sedhezê kîlometre dûr çêbû.  Hin ji pênc tawanbarên din ên beşdarî dozê bûn Sergei Zirinov, civînek meclîsê ya Krasnodar û endamê serokê Vladimir Putin "Rûsya Yekbûyî" bû.

## Şampiyonî û serfirazî

* **M-1 Global**
** 2000 M-1 MFC Championship World Championship Winner 
* **2 Germ 2 Destan**
** 2H2H 3: Ji Serkeftina Tûrnûvaya Germtir Germtir
* **Valeampiyoniya Vale Tudo ya Cîhanê**
** WVC 11 Serkeftina Tûrnûvaya Navîn a Navînî 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1976
Kategorî:Kurdên Ermenistanê
Kategorî:Mirin 2016
Qeremanî

**Qeremanî** (, *karmanídes*, ) yan **yewnaniyên qeremanî**, yewnaniyên mesîhî yên ortodoks ên tirkîaxiv bûn.

Di pevguheriya nifûsê ya Tirkiye û Yewnanistanê ya sala 1923an de ji ber mesîhîbûnê diviya biçûna Yewnanistanê. Qeremaniyan zimanê tirkî bi alfabeya yewnanî bi kar dianî.

## Çavkanî

Kategorî:Anatolya
Kategorî:Dîroka Kapadokyayê
Kategorî:Gelên Anatolyayê
Kategorî:Gelên Yewnanistanê
Kategorî:Komên etnîk li Yewnanistanê
Kategorî:Tirkên îsevî
Ferit Sevim

**Ferit Sevim**, bluesvan, gîtarvan û bestekarekî kurd e. Di sala 1995ê de li Şirnexê ji dayîk bû.

## Jiyana wî
Ferit Sevim dibistana seratayî û amadehî li Şirnexê qedand. Perwerdehiya zanîngehê li Mêrsîn û Wanê domand. Ferdê malbatek ji çanda dengbêjiya Botanê ye. Ji ber wê yekê evîna muzîkê hê di zaroktîyê de di dilê wî de şîn bû. Di demên ewil ên amadehiyê de evîna wî ya ji bo muzîkê gihaşt astek bilind û berê xwe da amûran. Li ser amûra gîtarê xwe pêşde bir û di çend çalakiyan de di komên herêmî de gîtarjenî û back vokalîstî kir. Di demên amadehiyê de ji ber evîna xwe ya çanda muzîkê ya herêma Şirnexê ket li ser rê û dest bi berhevkirina qeydên mayî û veşartî kir. Sala ewil a dest bi zanîngehê kirî karê xwe yê li ser muzîkê bi awayekî profesyonel di asteke bilindtir de domand.

## Xebatên muzîkê
Di sala 2014ê ya dest bi xebatên xwe kirî de qezayekê hat serê wî û muzîk jî tê de demeke dirêj ji hemû çalakiyên hunerî dûr ket. Piştî gihaştî siheta xwe xebatên xwe yên li ser muzîkê û berhevkirina qeydên dengbêjên Şirnexê dîsa domand. Çar stran ji wan qeydên gihaştiye sererast kir û gotinên wan derxist. Pişt re ji wan çar stranan bi navê *"Blues in Botan"* dest bi qeydên xwe kir. Di salên pêştir de dest bi nivîsandina çîrokên xwe kir û berhema wî ya ewil bi navê "Xelîn" qedand. Xelîn, di pêşbirka kovara Ziryabê de bi ser ket û di albuma *"Olana Bajêr"* de cihê xwe girt. Xelîn, di muzîka kurdî de ceribandineke nû bû û bi taybetî bala ciwanan kişand li ser xwe. Bê navber xebatên xwe yên li ser muzîkê domand û ji şeş stranên gotin û awazên wan aîdî wî bi navê "Li Malê" albumek derxist. Pişt re ji sê kilamên herêma Şirnexê yên di arşîva komkirî de bi rîtmên Reggaeyê bi navê "Reggae'n Botan" xebatek *single* derxist. Ferît Sevîm ê bi taybetî di nav ciwanan de bandora wî zêde bû yî ji sê stranên gotin û awazên wan aîdî wî *maksî-singlek* bi navê "Hêlm" derxist. Bênavber xebatên xwe yên li ser muzîkê domand û di mehekê de bi navê "Navê te çi ye" û "Rast Hatinek" du *singleê asta xwe ya profesyonelîyê bilindtir kir. Piştî albuma Gav di derbarê Sevim de ji alîyê çend pisporan ve şîroveyên baş hatin kirin û bû rûyek yê muzîka Kurdî yê li cîhanê.*

**Albumên Wî**

* Xelîn (Olana Bajêr, 2019)
* Blues in Botan (2019)
* Li Malê (2019)
* Reggae'n Botan (2019)
* Hêlm (2020)
* Rast Hatinek (2020)
* Navê Te Çî Ye (2020)
* Berfa Havînê (2021)
* Veqetîn (2022)
* Gav (2023)

## Çavkanî
* https://haber.sol.org.tr/haber/dengbej-makaminda-blues-29299
* https://krd.riataza.com/2019/11/16/ferit-sevim-u-muzika-wi/
* http://yeniozgurpolitika.net/blues-ve-botanin-bulusmasi/

Kategorî:Bestekarên kurd
Kategorî:Bluesvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1995
Fox Broadcasting Company

**Fox Broadcasting Company** an **FOX**, toreyek televîzyonê weşana bazirganî ya Amerîkî ye ku xwedan Fox Corporation e. Navenda wê li New York City e.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Nabapatrika

**Nabapatrika** beşek ji Durga Puja ye, mezintirîn festîvala olî ya hindûyên bengalî. Wateya peyva Nabapatrika bi rastî pelên neh daran e. Her çend di rastiyê de ne neh pel in, lê neh nebat in (nebatên Nabapatrika). Neh nebat ev in: *Nebata Kadali* an *Rambha* (mûz), nebat *Maankachu* (*Colocasia*), nebat *Haridra* (tûrmerik), *Bel* (sêva darîn), *Dalim* (şehîn), koka *Ashoka*, koka *Jayanti*, çiqilên nebatê *Aparajita* spî û *Dhanya* nebat (birinc).

## Nabapatrika Snan
Li gorî adetê, sibeha Mahasaptami, neh nebatên li jor navborî bi hev ve hatine girêdan. Dûv re Nabapatrika tê birin çemê herî nêz an hewzek. Keşîş wê digire ser milê xwe. Li pişta wî tembûr diçin defê û jin jî diçin qulikên *konch* û *uludhanî*.

Piştî ku snan (şûştin) Nabapatrilka di sariyek sor-spî de pêçayî ye, mîna bûkek pêçayî teşe girtiye; Dûv re Nabapatika tê perestgehê û tê danîn li ser textê darîn ê rastê Durga ango li tenişta Lord Ganesha.

## Nabapatrika Puja
Merasîma sereke ya Durga Puja bi ketina Nabapatrika di perestgeha Durga de dest pê dike. Ji bo roja mayî ya festîvala Durgapuja, Nabapatika digel xwedayên din tê perestin. Nabapatrika an Kalabou bi kevneşopî wekî jina Ganesha tê zanîn, lê ew bi tevahî çewt e.

## Girîngiya Nabapatrika
Neh nebatên Nabapatrika bi komelî nîşana Nabadurga an jî neh aliyên taybetî yên Xwedawenda Durga ne. Neh nebatên cihêreng ên ku li Nabapatrika têne bikar anîn neh awayên Xwedawenda Dayikê sembolîze dikin. Nebat Kadali Goddess Brahmani, nebat Maankachu Goddess Chamunda, nebat Haridra Goddess Uma, Bel sembola Goddess Shiva, Dalim nebat Raktadantika, Ashoka Shokarahita, Jayanti Goddess Kartiki û Dhanya Goddess Lakshmi temsîl dike. Ya rast, Nabapatrika hezkirina Dayika Xwezayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Dînê hindûyan
Haluk Kırcı

**Haluk Kirci** ( jdb. 1958 li Erzîrom) gurê boz û kujerê tirk e.

Ew ji ber kuştinê heft caran hate darve kirin. Her cezayê darvekirinê bi deh sal zîndan hate guhertin. Ew ji ber kuştina Serdozgerê Komarê Doğan di 24ê Adara 1978an de û ji ber kuştina heft xwendekaran li Bahçelievler-ê di 8ê Çirî 1978an de dihat xwestin. Heft xwendekar endamên Partiya Karker a Tirk bûn. Di 10 Çile 1979 de li Stenbolê hate girtin. Ew di 26ê Nîsana 1991ê de bi şert hat berdan. Di bîranîna xwe ya sala 1998 de, ew kuştina 7 xwendekaran vedibêje.

## Pirtûk

* *Ermeniler Zamanı Unutma!*
* *Donmuş Zaman Manzaları*
* *Zamanı Süzerken*

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Kesên ji Erzîromê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Skandala Susurlukê
Şervanên biyanî yên Hêzên Sûriya Demokratîk

[rast|thumb|300x300px| Endamên Tabûra Azadî ya Înternasyonal di merasîma cenazeyê şervana Partiya Komunîst a Marksîst Lenînîst (Tirkiye) [Ayşe Deniz Karacagil li, Merzelî Şehîdan Kobanê, Tîrmeh 2017]]
Bi sedan şervanên biyanî tevlî Hêzên Sûriya Demokratîk (HSD) û pêkhateya wê ya cûrbecûr û milîsên hevalbend bûne û ji sala 2012-an ve, ku Partiya Komunîst a Marksîst-Lenînîst (Tirkiye) (MLKP) dest bi şandina hin endamên xwe kir da ku alîkariya Yekîneyên Parastina Gel (YPG) piştî rûdana şerê navxweyî yê Sûriyê . Kesên ji Tirkiyê (ji bilî Kurdên Bakurê, yên ku ji hêla Kurdên Rojavaye wekî biyanî nayên hesibandin) netewetiya herî mezin e, li dû wan Amerîkî û Ingilîzî .

Van şervanên biyanî di seranserê pevçûnê de beşdarî hemlê cûrbecûr ên HSD bûne, û gelek kes hatine kuştin . Piraniya wan sosyalîst in, û ji bo parastina konfederalîzma demokratîk a Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê ji Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê û Komara Tirkiyeyê tevlî bûn, dema ku gelek dilxwazên ne-sosyalîst ji hêla motîve xwesteka şerkirina Dewleta Islamî û komên din ên Islamî ji ber binpêkirinên mafên mirovan ku ew dikin.

Tabûra Azadî ya Înternasyonal (**EÖT**) koma herî mezin a şervanên biyanî di HSD de ye, piştre jî YPG Tabûra Înternasyonal. Dilxwazên Ewropî carinan ji ber ku tevlî HSD bûne, li welatên wan hatine darizandin, siyaseta ku ji encama zexta dîplomatîk a hikûmeta Tirk a Islamî li ser dewletên wan tê bawer kirin. Hin kes kirine girtîgeh. Dilxwazê yekem ê biyanî ku hate bala navneteweyî Jordan Matson bû .

## Çavkanî

Kategorî:YPG
Daremanî Biçûk

**Daremanî Biçûk**, **Daremanî Xwarû**, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Pirdê
Daremanî Gewre

**Daremanî Gewre**, **Daremanî Serû**, gundekî Pirdê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Pirdê
The CW

**The CW Television Network** an **The CW**, torek televîzyona bejayî ya bi zimanê inglîzî ya Amerîkî ye ku ji hêla The CW Network, LLC ve tê xebitandin, karsaziyek hevpar a bi berpirsiyariya bi sînor a di navbera yekîneya CBS Entertainment Group ya Paramount Global de; û beşa studyo û toreyên Warner Bros. Discovery, şirketa dêûbav a Warner Bros., xwediyê piraniya berê yê The WB. Navê torê kurtkirinek e ku ji tîpên pêşîn ên navên her du pargîdaniyên dêûbavên wê (**C**BS û **W**arner Bros.) hatî girtin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Avabûnên 2006an li DYAyê
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Îdrîs Xezel

**Îdrîs Xezel**, **Îdrîs Xez'el**, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dûbisê
Bay Hesen

**Bay Hesen**, **Bay Ḧesen**, gundekî Dûbisê ye li parêzgeha Kerkûkê (Îraqê).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dûbisê
Çêja şor

thumb|Mirov bi navbeynkariya xaneyên çêjewergir ên di nav çêjegopkeyan de çêja xurekan digire.
**Çêja şor** an jî **tama şor** yek ji pênc corên çêjê ye.

Mirov bi navbeynkariya xaneyên çêjewergir ên di nav çêjegopkeyan de çêja xurekan digire. Çêjegopkê pêkhateyên hêlkeyî ne, kîmîkewergirên ji bo nasîna molekulên çêjdar lixwe digirin. Çêjegopke li ser rûyê ziman, li esmanê dev, li ser rûyê zimanê kirkiragî û li ser rûyê gewrî de cih digirin.

## Rêbaza çêjtinê

Ji bo rûdana hestê çêjtinê, divê molekulên çêjdar ên di nav xurekan, di nav lîkê de bi têra xwe bihele û di kunika çêjê de derbasî nav çêjegopkeyê bibe, li wir rastê wîrdememîleyên (bi îngilîzî: *microvilli*) xaneya çêjewergiran were. Piştî berevajîbûna cemsergiriya xaneya çêjewergir, divê ji xaneya çêjewergir, demareguhêzer bêne derdan ko di demarexaneya hestê de erkê kar bide destpêkirin. Ji van gavan şûn ve demarexaneyên hestê, ragihandinên ji molekulên çêjdar, bi şeweyê demareragihandin ber bi lakêşemoxê, paşê ber bi talamusê, ji wir jî ber û tûkila mejî ve dişînin. Têgihîştina çêja şor di navenda çêjtinê ya tûkila mejî de peyda dibe.

## Pêvajoya hestkirina çêja şor
thumb|Xaneya çêjewergir, sînyalên kîmyayî yên molekula çêjê, vediguherîne sînyalên elektrîkî.
Hestê çêja şor bi gelemperî ji ber Îyonên sodyumê (Na+) peyda dibe. Çavkaniya sereke ya sodyumê xwêya sifreyê ye. Xwê ji îyonên sodyum û klorê (NaCl) pêk tê. Xwêya nav xurekan, di nav lîkê de dihelê û bendên kîmyayî yên navbera îyonên xwêyê diqete. Loma îyonên Na+ û Cl- bi awayekî serbest di nav lîkê de belav dibin. Ji xeynî NaCl, hin xwêyên din jî dibin sedema çêbûna hestê çêja şorê. Xaneya çêjewergir a bo çêja şor di dema asayî de, ango gava mirov tiştek xwêyî naxwe, di asta cemsergiriyê de ye. Gava mirov xurekek bixwê(şor) dixwe, îyonên sodyumê di nav lîke de dikeve nav çêjegopkeyan, bi vî awayê xestiya îyonên sodyumê li derdora wirdememîleyên (kûlkên çêjtinê) xaneyên çêjewergir de zêde dibe. Loma Na+ ji derveyê xaneyê bi navbeynkariya cogên sodyumê, diherike nav xaneyê. Bi vî awayê di xaneya çêjewergir de berevajîbûna cemsergiriyê rû dide. Bi berevajîbûna cemsergiriyê, cogên kalsiyumê (Ca+2) ve dibin, kalsiyum ber bi nav sîtoplazmayê diherrike. Di nav xaneyê de zêdebûna iyonên sodyum û kalsiyumê xaneya çêjewergirê han dike ko demareguhêzer der bide. Bi derdana demareguhêzer demarexaneyên hestê yên bi çêjewergiran ve girêdayî çalak dibin. Wateya çalakbûna demarexaneya hestê, destpêkirina erkê kar e. Ango sînyalên elektrîkî bi şêweyê demareragihandin ber bi navenda çêjtinê tên guhêztin. Çêja şor ne tenê ji xwêya sifreyê lê ji xwêyên din jî peyda dibe. Xwêyên li jêr, li gor asta şorbûna wan hatine rêzkirin. Xwêya herî şor xweyên potasyumê ne

Xweyên potasyumê, xwêyên kalsiyumê, xwêyên sodyumê, xwêyên lîtyumê û xwêyên magnezyumê

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Korkmaz Arslan

**Korkmaz Arslan** (z. 23yê tîrmehê, 1983 li Pilemor/Dêrsîmê), lîstikvanê kurd.

## Jînenigarî
Korkmaz Aslan, li navçeya Dêrsîmê li Pilemorê ji dayîk dibe. Di sala 1994an de ew û malbata xwe koçî bajarekî Ludwigsburg/Elmanyayê dibin. Li vir CSGE de perwerdehî dît. Di salên xwe yê dibistanê de di lîstikên şanoyên de dest bi lîstikvaniyê kir. Arslan, di Akedemiya ULM ya Hûnerên Şanoyî de perwerdehiya lîstikvaniyê dît.

## Fîlmnîgarî

[thumb|243x243px|Ji fîlmê [my sweet pepper land bi Gulşîfte Ferahanî re.]]

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Şanogerên kurd
Alina Sánchez

**Alina Sánchez** (z. 1986, San Martín de los Andes, Arjentîn - m. 17 adar 2018, Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê), ango **Lêgerîn Çiya**, bijîşkeke arjentînî, internasyonalîst, femînîst û şoreşger bû, ku li Dibistana Tibê ya Amerîkaya Latînî (ELAM) li Kûbayê xwendibû. Sánchez di 2011an de beşdarî Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) bû, û di pergala tenduristiyê ya Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê (AANES) de xebitî. Ew di qezayeke trafîkê de di 17ê adara 2018an de mir, dema rêwîtiyê ji bajarê Hesîçeyê. Li ser rûmeta wê, nexweşxaneya Girê Xurma (Tel Tamer) li Kantona Cizîrê nuha navê wê hildaye.

## Jînenîgarî
Sánchez li San Martín de los Andes, Neuquén, Arjentînê ji dayik bû û li Córdoba (Arjentîn) mezin bû.

Ji ciwaniya xwe de parêzvanek xurt a serxwebûna siyasî û rêxistina xwendekar, wê li Zanîngeha Córdobayê demek kurt antropolojî xwend. Sala 2005an, wê ji Komara Kubayê bûrs girt û li ELAMê dest bi xwendina xwe kir û li wir bû doktor. Sánchez di sala 2011an de beşdarî YPJ bû.

Derbarê ezmûna xwe ya bi pêkanîna polîtîkayên tenduristiya giştî li AANES, Sánchez got: “Di sala yekem a xweseriyê de, piraniya bijîşkan çûn Ewropa. Mîna li Kubayê qewimî. Nexweşxane hatin rûxandin. Di vê rewşê de me bi meclîsên gel re dest bi xebatê kir. Ji bo me girîng e ku em bikaribin li taxan jûreyên piçûk çêbikin, da ku jinên ku di zeviyan de ne, ku bi nebatan re dixebitin, karibin vê zanînê bînin pergala perwerdehiyê. Em nabînin ku qada leşkerî ji sektora sivîl veqetandî ye. Ew eynî nifûs e, ku bi saya Meclîsên Gelêrî, divê birîndarên xwe derman bikin. Naha mirovan fêhm kir ku ew birîndarên "wan" in, ku hêzên xweparastinê beşek ji bajêr in. Xweparastin li her taxê tê rêxistinkirin û ev pêvajo tevahî gel diguheze. Hetanî bijîjkên ku nûnerên herî mezin ên pozîtîvîzm û hêza dewleta netewe ne”.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Name ji hevalên wê Akademiya Jineolojî re ji hevkar Legerîn Çiya (Alina Sánchez) re

Kategorî:Arjentînî
Kategorî:Femînîstên arjentînî
Kategorî:Jinên arjentînî
Kategorî:YPG
Çêja tirş

thumb|Xaneyên çêjewergir li gel xaneyên palpişt û xaneyên binçîne, di nav çêjegopkeyan de cih digirin.
**Çêja tirş** an jî **tama tirş**, çêja xurekên asîdî ye.

Mirov bi hestê çêjtinê, dikare pênc cor çêjan ji hev derxe; çêja şor, tirş, şîrîn, tal û çêja umamî. Ziman endamê sereke ye ji boy çêjtinê. Ji bilî ziman, çêja xurekan ji aliyê xaneyên li ser rûyê esmanê dev, rûyê gewrî û li ser rûyê zimanê kirkiragî jî tê girtin. Xaneyên ko molekula çêjê dinasin, wekî xaneyên çêjewergir tên navkirin. Xaneyên çêjewergir li gel xaneyên palpişt û xaneyên binçîne, di nav çêjegopkeyan de cih digirin. Xaneyên çêjewergir, ji boy nasîna molekulên çêjê, kîmîkewergirên taybet bi kar tînin. Ango ji boy her corek çêjê, kîmîkewergirek taybet heye.
thumb|Ji boy nasîna çêja tirş, molekula çêjdar îyonên hîdrojenê yên nav asîdê ye.

## Rêbaza peydabûna hestê çêja tirş
Ji boy peydabûna hestê çêja tirş, divê van çar gavên serekî bêne avitin.

1. Ji aliyê kîmîkewergirên xaneya çêjewergir ve wergirtina îyonên hîdrojenê yên ji xureka (molekul) çêja tirş.
      
2. Hesteveguherandin, ango guherandina sînyalên kîmyayî yên molekula çêjdar bo sînyalên elektrîkî û li demarexaneyan hestê de destpêkirina erkê kar.
      
3. Bi şeweyê demareragihandin, gihandina çêjê boy navenda çêjtinê ya tûkila mejî
      
4. Şîrovekirin û têgihîştina çêja tirş di mejî de

Ji boy nasîna çêja tirş, molekula çêjdar îyonên hîdrojenê yên nav asîdê ye. Ango îyonên hîdrojenê yên di nav xurekan de, xaneya çêjewergir a boy çêja tirş çalak dikin. Gava asîdên nav xurekan bi wergirên xaneya çêjê ve tên girêdan, dibin sedema guherîna cogên îyonan, loma cogên îyonên ser parzûna xaneya çêjewergir ve dibin, îyonên hîdrojenê ji parzûna xaneya çêjewergir, derbasî nav sîtoplazmaya xaneyê dibin. Ji ber hatina protonan (îyonên hîdrojenê) bargeya (+) a nav xaneyê zêde dibe, xane dikeve rewşa berevajîbûna cemsergiriyê. Ji xaneyên çêjewergir demareguhêzer tê derdan, demareguhêzer jî demarexaneyên hestê hander dike. Bi vî awayê di demarexaneya hestê de erkê kar dest pê dike. Sînyalên kîmyayî yên molekula çêjdar, bi şeweyî demareragihandin, ber bi talamus û mejî ve tên şandin.

Asta pH a xurek çiqas kêm be, bi gelemperî tama tirş a xurekan jî hê tundtir dibe. Wekî mînak, pH a leymûnê 2 heta 2.5 e, pH a pirteqalê 3 heta 4 e, tama leymûnê li gor ya porteqalê hê pirtir tirş e. Xestiya îyonên hîdrojena asîdên nav xurekan dibe sedema çêbûna hestê çêja tirş. Loma çêja hemû asîdan tirş e.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî