open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çikildanên tovavê

thumb|309x309px|Her çikildanek ji lûleya pêçayî û badayî ya bi dirêjiya 15 cm pêk te
**Çikildanê tovavê** an jî **tovaveçikildan** (bi înglîzî: *seminal vesicle*) cotek rijênên cogedar in di laşê nêran de.

## Pêkhateya çikildanên tovavê

Di laşê mirovê bi temenê pêgihîştî de dirêjiya çikildana tovavê 5-7 cm, firehiya wî 2-3 cm e. Her çikildanek ji lûleya pêçayî û badayî ya bi dirêjiya 15 cm pêk te. Lûle bi bestereşaneyê dapoşrav e. Bestereşane; lûleyên xwînê, lûleyên lîmfê, rîşalên demar û şaneya palpişt lixwe digire. Lûleya çikildanê ji sê çînan pêk tê. Rûyê çîna navî şil û qurmiçînî ye û ji lînceperdeyê pêk tê. Rûkeşexaneyên vê çînê şileya tovavê berhem dikin û der didin. Çîna navarast ji masûlkeyên bazinî û dirêjkî pêk tê. Çîna dervayê çikildanê jî ji şaneya rîşalên qaîşokî pêk tê.

Çikildanên tovavê, li paş mîzdankê li herdu aliyên rijênê prostat de cih digirin. Her çikildanek ji aliyê serê jêr ve bi cogek kurt ve girêdayî ye, ev cog wekî coga avêtinê (bi înglîzî: *ejaculatory duct*) tê navkirin. Coga avêtinê bi lûleya guhêzer ve girêdayî ye. %60ê qebareya tovavê ji cota çikildanên tovavê tê derdan.

## Derdan û erkê çikildanên tovavê

Şileya çikildana tovavê şileyek tîr û lîncî ye, gellek fruktoz, asîda sîtrîk, proteîn û hin xurekemadeyên din lixwe digire. Şileya çikildana tovavê şileyek alkalî ye, ango asta pH a şileyê bilind e. Paşmayiyên asîdî yên li nav mîzerê û nav coga endama zaûzêya mê, bi navbeynkariya vê şileyê tên nêtarkirin. Herwisa şileya çikildana tovavê prostaglandîn û fîbrînojen jî lixwe digire. Fruktoza tovavê ji aliyê mîtokondriyên sperman ve ji bo bidestxistina ATP tên bikaranîn. Prostaglandîn madeyek mîna hormon e, bi sînyalan masûlkeyên malzarokê han dike, masûlke girj dibin bi vî awayê sperm ber bi coga hêkê tên paldan. Piştê avêtinê, fîbrînojena nav tovavê diguhere bo fîbrîn. Fîbrîn tovavê piçek dimeyîne, tovav hê pirtir tîr dibe.Şileya çikildanên tovavê bi navbeynkariya coga avêtinê tevlê spermên nav lûleya guhêzer dibe û ber bi rijênê prostatê ve tên guhêztin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Rijên
Kategorî:Sîstema pirbûnê ya mêr
Torsten Haß

**Torsten Haß** (bi nasnav **Kim Godal**, jdb. 1970 li Neumünster, Almanya) pirtûkxaneger, nivîskar û rojnamevanekî alman e. Wî li Stuttgartê xwend.

Ew li rojnameyên almanî *[[Kehl]]er Zeitung* û *[[Offenburg]]er Tageblatt* xebitî. Pişt re di sala 2015an de Torsten Haß bû kitêbxanegerê pirtûkxaneya zanîngeha Ludwigshafenê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* KVK (Almanya, Awistirya, Swîsre, WorldCat): Encamên lêgerînê Torsten Haß
* KVK (Almanya, Awistirya, Swîsre, WorldCat): Encamên lêgerînê Kim Godal

Haß
Haß
Haß
Bojî (kuçik)

thumb
**Bojî** (jdb. 2017), kûçikekî gerok e ku li bajarê Stembolê (Tirkiye) bi civakê re veguhastina navbajarî bi kar tîne. Bojî, rojane nêzîkî 30-40 kîlometre li bajarê Stembolê bi niştecihên bajêr re digere.

## Jiyana wî
Bojî, heywaneke ji famîleya ''Canidae'' ye û kûçikê Qenxalî ye. Ji ber ku di sala 2021ê de li Stembolê bi veguhastina navbajarî navçe bi navçe digere, tê naskirin. Wêneyên wî, dema ku ew bi metro, metrobus û keştiyên navbajarî digere, ji aliyê welatiyan ve hate wênekirin û li ser platformên medyaya civakî tên parvekirin.

Ji aliyê şaredariya bajêr ve mîkroçîpek bi Bojî ve hate girêdan û di roja 18ê tebaxa 2021ê de bi sîstema GPRSê hate şopandin ku Bojî di nava rojekê de 29 rawestgeh digere. Ji çiriya pêşîn a 2021ê û vir ve Metro Istanbul xwarin û nêrîna Boji girtiye ser xwe û ji bo wî li ser xeta tramvayê ya Kadıköy-Modayê holikek hatiye çêkirin.

## Taybetmendiya wî
Bojî kûçikekî cuda ye ku wekî mirovan cihê dixwaze here yan jî dema ku dixwaze cihê veguhêze amûrên veguhastina komelî bi kar tîne. Heta niha tê texmînkirin ku li temamiya cihanê bi tenê 15 kûçîk hene yên ku wekî Bojî bi veguhastina navbajarî digerin. Yek ji wan li bajarê New Yorkê (DYA) û yek ji wan li bajarê Moskowê (Rûsya) ne.

## Çavkanî

Kategorî:Kûçik
GPRS

**GPRS**, (bi inglîzî: **''G**eneral **P**acket **R**adio **S**ervice'') ji bo ragihandina mobîl (GSM) di pergala gerdûnî ya tora ragihandinê ya hucreyî ya 2G û 3G de standardeke daneyan a mobîl a pakêtê ye. GPRS, ji aliyê Enstîtuya Standartên Telekomunîkasyonê ya Ewropayê (ETSI) ve li hemberî teknolojîyên hucreyî yên berê yên CDPD û pakêta i moda veguherandî hate avakirin. Sîstem niha ji aliyê Projeya Hevkariyê ya Nifşê 3emîn (3GPP) ve tê domandin.

## Bikaranîna gelemperî
Tora bingehîn a GPRS destûrê dide torên mobîl ên 2G, 3G û WCDMA ku pakêtên IPyê bigihînin torên derveyî yên wekî Înternetê. Pergala GPRS beşek yekbûyî ya binepergala veguherîna torê ya GSMê ye.

GPRS kapasîteyên daneya guhezbar a pakêta GSM dirêj dike û karûbarên jêrîn pêk tîne:

* Peyam û weşana SMS
* Gihîştina înternetê ya "Her tim li ser torê".
* Xizmeta mesajên multimedia (MMS)
* Pê lêke biaxive, li ser tora hucreyî (PoC).
* Peyam û hebûna yekser- gundê bêtêl.
* Sepanên înternetê yên ji bo cîhazên biaqil bi protokola sepanê ya bêkablo (WAP).
* Servîsa ji xalekî heta xalek (P2P): bi înternetê (IP) re têkildar e.
* Xizmeta xal-pir-xal (P2M) : bangên grûp ên pirjimar û xal-pir-xal.

## Çavkanî

Kategorî:Teknolojî
Seyidxan Sevinç

**Seyidxan Sevinç**, ( li Sêrt, Bakurê Kurdistanê) hunermendekî kurd e ku cûreya muzîka reggaeê bi kurdî dibêje.

## Jînenîgarî
Seyidxan Sevinç, hunermendekî kurde û bi eslê xwe ji bajarê Sêrtê a Bakurê Kurdistanê ye. Seyidxan, ji zarokatiya xwe ve bi sendroma touretteyê ye. Wî aniye ziman ku ji ber nexweşiya xwe "bi civakê re di tekoşînê de" ye. Di sala 2020an de albûma xwe ya yekemîn bi navê "Bîr" derxistiye. Di derbarê albûma xwe de aniye ziman ku wî di albûma xwe de cih daye berhemên kevneşopiya kurdî yên berê û motîfên hêja yên çanda kurdî. Seyidxan Sevinç, jiber pêşdarazî ya di civakê de perwerdeya xwe ya zanîngehê di pola çaran de bidawî kiriye. Piştê bidawîkirina perwerdeya xwe ya zanîngehê dest bi karê muzîkê kiriye.

## Dîskografî
; Albûm
* *Lerz* (2023)
* *Bîr* (2020)

## Fîlmografî
;Klîb
* "Çi Hacet" (2020)
* "Tuzik" (2021)
* "Şevka Baranê" (2021)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Hêzên Bejayî Tirkiyeyê

Navê hêzên bejayî yên hêzên çekdar ên tirkiye yê.
Ji sala 2020-an de 600,000 endamên wê hene.

thumb|150px
 

Kategorî:Leşkeriya Tirkiyeyê
Wîkî

**Wîkî** malperek e ku bikarînerên wê mafên nivîsandin, sererastkirin û jêbirina nêverokan hene.

Yekem wîkî di sala 1994an de hatiye çêkirin, û tiştên tê de bi awayekî sade dihatin nivîsandin.

## Çavkanî
Madagaskar (fîlm 2005)

***Madagaskar*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2005ê de ji aliyê Eric Darnell û Tom McGrath ve hatiye hênandin. Tê de Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer, û Jada Pinkett Smith xwedî rolên sereke ne.

## Lîstikvanên fîlm

* Ben Stiller bi navê Alex
* Chris Rock bi navê Marty
* David Schwimmer bi navê Melman
* Jada Pinkett Smith bi navê Gloria
* Tom McGrath bi navê Skipper
* Christopher Knights bi navê Private
* Chris Miller bi navê Kowalski
* Jeffrey Katzenberg bi navê Rico
* Sacha Baron Cohen bi navê King Julien
* Cedric the Entertainer bi navê Maurice
* Andy Richter bi navê Mort

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2005an
Kategorî:Fîlmên 2011an
Fehristnivîsî

**Fehristnivîsî**, **katalogkirin**, karê kesên ku lîsteyên sîstematîk ên hêmanan, bi taybetî çavkaniyan an jî di nav berhevokekê de dixebitin, berhev dikin yan jî, mirovên, bi asayî di pirtûkxaneyekê de, ku materyalên wêjeyî katalog dikin.

## Çavkanî
Harûn Elkî

**Harûn Elkî**, ( li Elkê, Şirnex, Bakurê Kurdistanê) hunermendekî kurd e ku cûreya muzîka soft-rockê bi kurdî dibêje.

## Kariyera wî
Harûn Elkî, di sala 1975an de li navçeya Elkê ya bi ser Şirnexê ve hatiye dinyayê û heta 20 saliya xwe li Şirnexê jiyan kiriye. Piştre koçê bajarê Edeneyê dibe û li Navenda Çanda Mezopotamyayê dest bi perwerdeya muzîkê kiriye. Elkî, bi Koma Rewşen re dest bi kariyera xwe ya muzîkê dike. Bi heman komê re di 2 albûmên, bi navê "Asê" û "Pola Nû" derdixe. Harûn Elkî cûreya muzîka soft-rockê dibêjê. Di derbarê biryara xwe ya cûreya muzîka rockê, wiha aniye ziman: "Ez dikarim bibêjim ku ev rih ji zarokatiya min ve bi min re heye". Ji ber vê yekê dema ku ez 12 salî bûm, dema ku min li Elkê dixwend, têkiliyeke min a nêzîk bi cureya muzîka rockê re hebû" Di sala 2020an de albûma xwe ya solo ya yekem bi navê "Rev" derxistiye.

## Dîskografî
;Albûm
* "Asê" (bi Koma Rewşen re)
* "Pola Nû" (bi Koma Rewşen re)
* "Rev" (2020)
;Single
* "Seyrana Gula" (2019)

## Fîlmografî
;Klîb
* "Bendik" (2019)
* "Karxezalê" (2019)
* "Seyrana Gula" (2019)
* "Xengilok" (2021)
* "Meşk" (2021) (bi Tara Mamedova, Şeyhan û Gulbahar Kavcu re dibêje)

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Svetlana Kasyan

**Svetlana Davîdovna Kasyan** (bi rûsî: Светлана Давидовна Касьян, *Svetlana Davidovna Kas'jan*), sopranoya rûsî-kurdî ye ku di 24ê tîrmeha 1984an de li Gurcistanê ji dayika xwe bûye.

## Jiyan û perwerdehiya destpêkê
Svetlana Kasyan di malbateke kurdên êzidî de di 24ê tîrmeha 1984an de li bajarê Batûmiyê yê Komara Sovyet a Sosyalîst a Gurcistanê ji dayik bû. Di sala 1993an de ew ji Batûmiyê bar kir Aktobe, li wir li Dibistana Jimare 26 xwend.

Pişt re di sala 2006an de ew ket kolêja muzîkê. Paşê wê li Konservatuwara Dewletê ya Moskowê ya Çaykovskî di waneya Galîna Pîsarenko de xwend. Her wiha teknîka vokalê bi Dmîtrî Vdovîn û li Waşingtonê bi Placido Domingo re tekûz kir.

Svetlana Kasyan di salên 2009-2011an de jî endama bernameya ciwanan a Şanoya Bolşhoy bû.

## Kariyer
Di sala 2010an de wê li ser sehneya Şanoya Bolshoi di partiya Kupava de di opera *Snegûroçka* ya Rîmskî-Korsakov de dest pê kir û paşê li wir *L'Amour des trois oranges*" ya Sergey Prokofyev û *Çarodeyka* ya Pyotr Îlîç Çaykovskî lîst.

Di sala 2011an de ji Konservatuwara Moskowê beşa stranbêjiya solo qedandiye. 

Di heman salê de, wê xelata yekem a Pêşbaziya Dengê ya Navneteweyî ya Pêncem li bajarê Ningbo wergirt.

Di 2011an de, wê di opera Tosca ya Giacomo Puccini de li Şanoya Opera û Baletê ya Yekaterînbûrg û di heman salê de li Şanoya Bolshoi de rola sernavê lîst. Rojnamevanan jê re digotin "dengê herî bihêvî yê cîhanê".

Li Îtalyayê, wê di sala 2011an de li Bariyê di Semfoniya 9em a Beethoven de dest pê kir. Di sala 2013an de, wê beşa Keybanû Elizabeth di opera Don Carlos de li Teatro Regio li Torîno (Îtalya) got. Opera ji hêla kanala TV ya îtalî RAI ve hate pêşandan.

Di 12 çiriya paşîn a 2013an de li salona Auditorium Conciliazione ya Romayê, wê konsereke *solo* da, ya ku di bin serpereştiya Serokkomarê Îtalya û Encumena Papayî ya Çandê de hatibû pêkanîn. Di heman rojê de, hevdîtina Svetlana Kasyan bi Papa Fransîs re çêbû, ku di dema hevdîtinê de dengê xwe ji Xwedê re terxan kir, ji Svetlana soz girt ku tenê ji bo Xwedê stranan bêje û qenciyê belav bike.

Di hejmara salvegera kovara mêran "Maxim" de di nîsana 2017 de, wê di wênekêşek erotîk de lîst da ku "bala gel bikişîne ser hunera operayê". Di heman demê de, radyoya bazirganî Europa Plus gazî stranbêj kir. "stêra pêşeng a cîhanê di kalîteya deng de."Di çiriya pêşîn a 2017an de, Papa Fransîs wê hevdîtineke duyem bexş dike û piştî pêşandana wê li Operaya Romayê ji bo rola wê ya Tosca tê xelatkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Corriere Della Sera: "Svetlana Kasyan: «Io come la Callas? Non sarò mai Gilda del Rigoletto»"
* Roma Today: „Le "prime donne" della lirica al Teatro Palladium“

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1984
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Mohammad-Javad Azari Jahromi

**Mohammad-Javad Azari Jahromi** ( ;  ji dayik bûye) siyasetmedar û efserê  ku ji sala 2017 heta 2021 di rêveberiya Serokkomar Hesen Rûhanî de Wezîrê Teknolojiya Agahdarî û Ragihandinê ye.

Di  de bi 152 dengên erê, 120 na, 7 bê alî û 9 dengên nederbasdar ji parlamenê dengê pêbaweriyê stendibû. Ew niha ciwantirîn endamê kabîneya Îranê ye û herwiha yekem wezîrê Îranê ye ku piştî Şoreşa Îranê ji dayik bûye 
## Jiyan û perwerdehiya destpêkê
Azarî Cehromî li bajarê Cehrom ê parêzgeha Farsê ji dayîk bûye û di malbateke xizan de mezin bûye. Di şerê Îran û Iraqê de birayê wî yê 16 salî hat kuştin.  Wî endezyariya elektrîkê li Zanîngeha Teknolojiyê ya Hêz û Avê xwend, li wir ew jina xwe ya paşerojê nas kir. 

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1982
Kategorî:Mirovên zindî
Senfoniya 9em a Beethoven

**Senfoniya 9em a Beethoven** bi D mînor/reya biçûk, opus 125, senfoniya koroyî ye, senfoniya tam a dawîn a Ludwig van Beethoven e. Senfonî di navbera 1822 û 1824an de hat çêkirin, dema Beethoven ji xwe kerr bûbû. Ew di 7ê gulana 1824an de li Viyanayê hate pêşkêşkirin. Gelek rexnegir û muzîknas vê senfoniyê wekî berhema herî mezin a Beethoven û yek ji mezintirîn destkeftiyên dîroka muzîkê dihesibînin.

thumb|Rûpelek ji destnivîsa orîjînal a Beethoven
Wekî yek ji navdartirîn berhemên muzîka pratîka giştî, ew li cîhanê yek ji senfoniyên herî pir têne lîstin tê hesibandin. Senfonî mînaka yekem a bestekarekî mezin bû ku dengan di senfoniyê de bi kar tîne. Gotin di tevgera dawîn (4.) a semfoniyê de ji aliyê çar solîstên stranbêj û koroyekê ve tên gotin. Ew ji *[[An die Freude]]*, helbesteke Friedrich Schiller ya 1785an, ku di 1803an de hate guheztin û bi lêzêdekirina nivîsê ji hêla Beethoven ve hatî vejandin, têne.

Di sala 2001an de destnivîsa orîjînal a Beethoven a ku di Pirtûkxaneya Dewletê ya Berlînê de ye, di nav Lîsteya Mîrateyên Bernameya Cîhanê ya Bîrnebûnê de ku ji hêla Neteweyên Yekbûyî ve hat sazkirin wekî yekem partisyon bû.

## Çavkanî

Kategorî:Ludwig van Beethoven
Kategorî:Senfoniyên Ludwig van Beethoven
Aloze

thumb|Alozê ji sê beşên serekî pê tê; ser, ten û kilik
thumb|Aloze li aliyê rûyê paşê gun de ji jor heta jêre dirêj dibe.
**Aloze** (bi înglîzî: *epididymis*) giloka borrikeyek dirêj û li hev pêçayî ye, taybet e bo endamê zaûzê yê nêran.

Di cemserê jor ê gun de hemû spermeborrikên gun digihîjên hev û torekî ji 15-20 cogikên badayî pêk tînin. Ji wan cogikan re tê gotin cogikên derketî (bi latînî: *ductuli efferentes*). Li beşa serî ya alozeyê de hemû cogikên derketî bi lûleyek firehtir ve yek dibin, ev lûle wekî coga alozeyê an jî borrika alozeyê tê navkirin. Aloze ji giloka borrîkê pêk tê. Aloze li ser aliyê rûyê pişt ê gunan de cih digire.

Di zimanê grekî de ji bo alozeyê, peyva “***epididumis***” tê bikaranîn. Epididumis ji peyven **epi** + **didumoi** pek tê. Wateya epî ‘li ser’, wateya didumis jî ‘cot an jî gun’e ango aloze pekhateyek li ser gun e . Her alozeyek ji sê beşan pek tê; ser, ten û kilik.

Ser, beşa herî jor û ya herî gir a alozeyê ye, li aliyê jorê gun de cih digire. Ten li aliyê pişta gun ve girêdayî ye û ji jor heta jêrê gun dirêj dibe. Kilik beşa herî biçûk a alozeyê ye, li hêla jêrê gun de cih digire û bi gun ve girêdayî nin e. Di beşa dawî ya kilikê de, aloze ji gun cihê dibe û êdî wekî lûleya guhêzer tê navkirin. Perisîn û gehîştina sperman di serî û tenê alozeyê de rû dide. Sperm di kilik de tên embarkirin.

Spermên negihîştî û nelîvbar ji spermeborrikan derbasî nav alozeyê dibin û li wir diperisîn. Xaneyên derdanî yên li ser dîwarê alozeyê, hin madeyan derdidin bo perisîna sperman. Lûsemasûlkeyên borrîka alozeyê girj dibin, spermên nav alozeyê, ji serî ber bi kilikê tên guhêztin. Borrika alozeyê bi qasî 6 metre dirêj e, loma ji beşa ser heta kilikê guhêztina sperman dibe ko di 1 heta 12 rojan de pêk were. Her ko sperm di borrîka alozeyê de derbas dibin, sperm diperisin û dibin xwediyê şiyana livînê. Spermên gihîştî, heta avêtinê di kilikê de tên embarkirin. Borrîka alozeyê ji beşa ser û beşa ten heta beşa kilikê dirêj dibe. Li dawiya beşa kilikê de borrîka alozeyê firehtir dibe û lûlên (pêç) wê kêm dibe, ev borrîk êdî wekî lûleya guhêzer(bi latînî: *vas deferens*) tê navkirin. Dema avêtinê (bi înglîzî: *ejaculation*) ji herdu alozeyan, sperm ber bi lûleya guhêzer ve tên paldan. Heke spermên gihîştî bi avêtinê ji alozeyê neyên derpirandin, sperm dikarin bi qasî çend mehan di alozeyê de bi awayekî çalak bimînin. Dawiya dawî heke spermên gihîştî neyên avêtin, ji aliyê xaneyên li ser borrîka alozeyê ve tên hilweşandin û mijandin.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Sîstema pirbûnê ya mêr
Mîlad Nûrî

**Mîlad Nûrî** ( , di 10ê adara 1986ê de ji dayik bûye) pêşkeşvanekî televizyonê yê Pêşdebirê Nermalavê û Rojnamevanê IT ku pêşandana gotûbêjê ya Çarxê (ji bo IRIB TV4 ) û Khooneh Injast (ji bo IRIB Amoozesh ) li ser weşana neteweyî ya Îranê.

Ew di her beşa Çarxê de mazûvaniya mêvanan ji civaka zanistî ya Îranê di warên teknolojî, IT û endezyariyê de dike.

Wî xeletiya Sorûş &nbsp;(peyamnêrê Îranî) vedît û belav kir, ku rê dide kesên din bêyî destûr bigihîjin hejmarên mobîl ên bikarhêneran. Ji bo îsbatkirina vê, ew weşandin, hejmara telefonê ji Mihemed Cewad Azari Jahromi (Wezîrê Îranê ji Communications), ku bi awayekî berfireh li medya hat ragihandin û bû sedema lêborîna rêveber peyamnêrê Sorûş.

Ew jî yekem kes bû ku eşkere kir ku peyamnêrê Wispî Îranî ye. Pirsgirêka ku dewleta Îranê dixwest veşêre.

Wek pisporê IT û çalakvanê medyayê, ew hewl dide ku di warên cihêreng de wek fîşing, qumarên neqanûnî, nepeniya bikarhêneran, û hwd., hişyariya bikarhênerên înternetê yên Îranî bilind bike. Mijarên IT yên wekî apple qedexekirina bikarhênerên îranî, qutbûna înternetê ya Îranê, û peyamnêra Telegramê li Îranê qedexe ye.

## Pêşxistina ClubHouse-ne-fermî (ClubHouze)
Dema ku Clubhouse di nîsana 2020an de dest pê kir û di mehên destpêkê yên pandemiya COVID-19 de populerbûn bi dest xist, tenê bikarhênerên iOS-ê dikaribûn wê bikar bînin. Milad Nûrî ji bo Android OS ClubHouze (guhertoyek nefermî ya Clubhouse) pêşve xist û weşand. 1.200.000 Bikarhênerên ji welatên cihê, berî ku guhertoya fermî ya android-ê were berdan, ClubHouze saz kirin.

## Bertek li ser plana sînordarkirina înternetê li Îranê
Mîlad yek ji wan kesan bû ku hûrgiliyên plana sînordarkirina înterneta Îranê ku li parlamenê tê nirxandin, eşkere kir û bi tundî ev plan protesto kir.

## Mijarên têkildar

* Mohammad Javad Azari Jahromi

## Çavkanî

## External links

* 
* 
* 
* Milad Nouri talks about machine learning on Charkh Talk show 
* Milad Nouri Biography (Interview with IdehPardazan) 
* Milad Nouri Biography 
* Interview of Milad Nouri with Tolou on IRIB TV4 about illegal gambling network in Iran.

Kategorî:Jidayikbûn 1986
Kategorî:Mirovên zindî
Charkh

**Charkh** () pêşaneke gotûbêjê ya televizyona Îranî ye ku ji sala 2015an ve li ser IRIB TV4 tê weşandin Her beş li ser mijarên zanistî disekine û bi qasî 75 hûrdeman dirêj e. Rêzefîlm her roj-şev dixebitin (şeş rojên hefteyê).

## Mijad
Ev pêşangeh her êvar di rojên hefteyê de li gorî salnameya Îranê li ser kanala 4'ê bi zindî û li seranserî welêt tê weşandin. Şerîar Rebbanî û Mîlad Nûrî wek pêşkêşvan kar dikin û program di her beşê de mazûvaniya mêvan(yên) ji civaka zanistî ya Îranê di yek ji van waran de dike:

* Teknolojî û endezyariyê
* Zanista bijîjkî
* Zanistiya bingehîn
* Zanistên kognitive, felsefe û dîroka zanistê
* Jîngeh û çavkaniyên xwezayî
* thumb

Bername di navbera mêvandar û mêvanan de ji bilî weşanek monologî nîqaşek înteraktîf e û dibe ku nîqaş bi pêşkêşvanan, pêşandanên slayd, klîbên fîlimê, an grafikên têkildarî mijarê dewlemend bibe. Di çarxê de armanc ew e ku bi bernameyeke zindî bi zimanekî ku bi dilxwaziya ciwanên Îranî re lihevhatî be, gotûbêjeke balkêş a zanistî pêşkêş bike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Malpera fermî ya pêşandanê
* beşên li ser Aparat.com 
* Mîlad Nûrî behsa mafê telîfê dike
* Mîlad Nûrî behsa fêrbûna makîneyê dike 

Kategorî:Pages using infobox television with non-matching title
Dragqueen

[thumb|[Conchita Wurst, dragqueena awistirî ya biserketî di Pêşbirka Stranê ya Eurovisionê ya sala 2014an de]]
thumb|Victoria Sin, dragqueeneke kenedayî ye.
**Dragqueen** ("dregkwîn"), anku "qiralîçeya bi *drag*" yan "şahbanûya bi *drag*", bi giştî, hunermendekî zilam e ku kincên jinan li xwe dike û bi teqlîdkirina stereotîpên jinên pirr makyajkirî stranên xwe bi şêwaza *lip-synch* ("lêv-sink", sinkronîzasyona lêvî û deng) dibêje û kêfa bîneran tîne.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya dragqueenan
* Transgender
* Travestîtîzm

## Çavkanî

Kategorî:Drag
Îsa Zarepûr

**îsa Zarepûr** (bi farisî: عیسی زارع پور) (1980) siyasetmedarek îranî ye ku ji 25ê tebaxa 2021ê ve di hikûmeta serokomar Îbrahîm Raîsî de wek wezîrê teknolojiya agahdarî û ragihandinê kar dike. 

## Jînenîgarî
Eîsa Zarepûr di sala 1980î de li bajarê Şabad (Arûnîawa, Arwînawa) ya Kirmaşanê ji dayîk bûye. Wî bawernameya xwe ya lîsansê di warê endezyariya kompîturê de li zanîngeha Razî û bawernameya xwe ya bilind di warê endezyariya kompîturê de li zanîngeha Şerîf ya Teknolojiyê wergirtiye. Wî doktoraya xwe li Dibistana Zanist û Endezyariya Komputerê, Zanîngeha New South Wales, Avusturalya qedand. 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Mirovên zindî
Squid Game

***Squid Game*** (bi korêyî: 오징어 게임, *Ojingeo geim*) rêzefîlmeke korêyî ye ku ji aliyê Hwang Dong-hyuk ve ji bo televîzyona Netflix hatiye çêkirin. Rêzefîlm di 17ê îlona 2021ê de dest pê kir.

## Lîstikvanên fîlm

* Lee Jung-jae bi navê Seong Gi-hun
* Park Hae-soo bi navê Cho Sang-woo
* HoYeon Jung bi navê Kang Sae-byeok
* Heo Sung-tae bi navê Jang Deok-su
* Anupam Tripathi bi navê Abdul Ali
* Kim Joo-ryoung bi navê Han Mi-nyeo

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Çanda Korêya Başûr
Kategorî:Drama
Kategorî:Rêzefîlm
Kategorî:Rêzefîlmên Koreya Başûr
Kategorî:Rêzefîlmên Netflixê
Ava kişmîş

**Ava kişmîş** an jî **ava kişîşê** ava vexwarineke kevneşopî ye ku bi taybetî li Silêmanî û Mûsilê tê hilberandin û piranî di meha Remezanê de tê vexwarin. Vexwarineke herêma Kurdistanê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Pêjgeha Kurdistanê
Kategorî:Vexwarin
Rahîm Reşîdî

**Rahîm Reşîdî** an jî birêz Kurd (jdb. 1978 li bajarê Saqizê, Rojhilatê Kurdistanê), (Kurdî: ڕەحیم ڕەشیدی) rojnamevan û peyamnêrê Kurdistan TV û Kurdistan24 e. Di sala 1978 de li gundê Merxozê, li bajarê Saqiz, li Îranê hatiye dinê. Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê Donald Trump ji ber rûmalkirina çalak a bûyerên kurdan li Rojhilata Navîn û şerê li dijî DAIŞê û beşdarbûna wî di konfêransên rojnamevanî yên Koşka Spî de û piştre jî ji ber bandora wî nasnavê, nasnavê wî birêz Kurd ( mr. kurd) lê kir. ew ji hêla rojnameya serhêl a Washington Free Beacon ve wekî "Zilamê Salê 2018" hate binav kirin.
[thumb|rast|Rehîm Reşîdî di konferanseke rojnamevanî de li [Qesra Spî 2018]]
## Jiyan
Rehîm Reşîdî di nava Partiya Demokrat a Kurdistanê (Îranê) de weke Pêşmerge dest bi karê xwe kir. Paşê bû çalakvanê mafên mirovan, nivîskar û rojnamevan. Ji ber vê sedemê bi gelek medya, çapemenî, radyo û televizyonên herêmî û navneteweyî re li ser mijar û mijarên siyasî, dîrokî û civakî yên herêmî û cîhanî hevpeyvîn kiriye.

## çalakiyên

Reşîdî di sala 1996an de dest bi rojnamegeriyê kir û di Radyoya “Dengê Kurdistana Îranê” û Rojnameya “Kurdistan”ê de xebitî. Di sala 2004an de dibe endamê koma redaksiyona kovara "Rêjwan"ê li Swêdê û bi swêdî û kurdî weşanê dike. Rehîm ji sala 2006 heta 2010 endamê desteya rêvebir û sernivîserê beşa nûçeyan a Tishk TV, ku li Parîs, Fransa ye, bû. Reşîdî endamê Yekîtiya Rojnamegerên Swêdê û Federasyona Rojnamegerên Navneteweyî bûye. Ew niha endamê Navenda Çapemeniya Derve (FPC) ya Wezareta Derve ya Dewletên Yekbûyî ye û endamê Nûçegihanên Çapemeniya Derve li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (AFPC-USA Club) ye. Herwiha Reşîdî ji sala 2010ê ve bi awayekî çalak di nav Rêxistina Çavdêriya Mafên Mirovan a Kurdistanê û Encûmena Serkirdayetiya Mafên Mirov li Amerîkayê de cih girtiye. li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê bi Îngilîzî û Farisî hatiye weşandin. Niha jî Serokê Peyamnêrê Kurdistan24 û Kurdistan TV li Washingtonê ye. Birêz Kurd çavdêriya xebatên beşa Erebî ya Zagros TV jî dike. Reşîdî di heman demê de endamê Enstîtuya Zêrîn ji bo Stratejiya Navdewletî ye, û şêwirmendê şêwirmendiyê ye ji bo çend pargîdanî û dezgehan li Washington, DC.

Wî gelek gotarên wêjeyî, siyasî û civakî wergerandine kurdî, ji wan çar pirtûkên jêrîn:

* Li Afrîkayê her dem nîvê havînê ye
* Prensîbên Dewleta Demokratîk, Aştiyane û Têkoşîna Sivîl
* Mafê Jinan
* Mafên mirov

## Çavkanî

Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan
Kategorî:Kesên ji Seqizê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Neteweperwerên kurd
Kategorî:Rojnamevanên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê
Kategorî:Şitilên rojnamevanan
The Bad Guys (fîlm)

***The Bad Guys*** fîlmekî anîmasyonî yê di sala 2022ê de ji aliyê Pierre Perifel ve hatiye hênandin. Tê de Sam Rockwell, Marc Maron, Craig Robinson, Anthony Ramos, Awkwafina, Richard Ayoade, Zazie Beetz, û Alex Borstein xwedî rolên sereke ne.

## Lîstikvanên fîlm

* Sam Rockwell bi navê Mr. Wolf
* Marc Maron bi navê Mr. Snake
* Craig Robinson bi navê Mr. Shark
* Anthony Ramos bi navê Mr. Piranha
* Awkwafina bi navê Ms. Tarantula
* Richard Ayoade bi navê Professor Marmalade
* Zazie Beetz bi navê Diane Foxington
* Alex Borstein bi navê Chief Mary Rehsals
* Lilly Singh bi navê Tiffany Fluffit

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 

Kategorî:Anîmasyon
Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2022an
Lîsteya dragqueenan

[thumb|Dragqueena kenedayî [Victoria Sin]]
[thumb|Dragqueen [Acid Betty (2017)]]
[thumb|[Monét X Change (2019)]]
thumb|Şaha bi ''drag'' a amerîkî ya bi nav û deng RuPaul, got, "Mirov tazî tê dinyayê, pişt re her tişt ''drag'' e...".
[thumb|[RuPaul di 2019an de. Dibêje, "Ez wek jinekê kinc li xwe nakim, ez wek *dragqueen* li xwe dikim!"]]
[thumb|[Detox, dragqueeneke amerîkî ye.]]

 
Va ye lîsteyeke hin dragqueenên bi nav û deng e.

## Çavkanî

Kategorî:Drag
Kategorî:Dragqueen
Kategorî:Lîste
Mammalojî

**Mammalojî** yan jî **guhandarnasî** şaxê zoolojiyê ye ku tenê li ser guhandaran lêkolîn dike. Ew li ser dîrok, dabeşkirin, taybetmendiyên anatomîkî û fizyolojî yên nêzî 5341 cureyên guhandaran disekine.

Eleqeya bi guhandarên ne-mirovî vedigere berî dîrokê, û mammalojîyê nûjen li ser bingeha zanîna guhandarên ku ji hêla mirovên seretayî ve hatine xwedî kirin ava bûye. Yewnaniyên kevn di nav gelên pêşîn de bûn ku bi rêkûpêk li ser dîroka xwezayî ya guhandaran nivîsandibûn, û wan gelek guhandarên ne xwecihê Yewnanîstanê dizanîbûn; her çend formên wan mîna masiyan bûn jî Arîstoteles pejirand ku neheng û delfîn (cetaceans) bi guhandarên li bejahiyê re têkildar in. Heya dawiya sedsala 18-an, gelek xebatên zanistî yên li ser guhandaran ji bo taksonomî an jî mijarên pratîkî yên xwedîkirina ajalan hatine terxan kirin. Vedîtinên zanistî yên sedsala 19-an hema hema ji çar aliyên cîhanê berhevokên mezin ên nimûneyan encam dan. Tê bawer kirin ku piraniya cureyên guhandarên ên cîhanê ji hêla zanistê ve têne zanîn (ji bilî gelek celebên kotinker û perçemk), lê biyolojîya gelek celeban bi tevahî nenas e. Mammalojîyê nûjen qadek pirzimanî ye ku pisporên enatomî, paleontolojî, ekolojî, etolojî, û gelek warên din vedihewîne.

## Tesnîfa zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** **Mammalojî**

## Mijarên têkildar
* Setolojî; yan jî **nehengnasî** şaxê mammalojiyê ya ku li ser heşt cinsên balal, delfîn û nehengan lêkolîn dike.
* Prîmatolojî; yan jî **meymûnnasî** şaxê mammalojiyê ya ku li ser prîmatan û meymûnan lêkolîn dike.

## Çavkanî

Kategorî:Binebeşên zoolojiyê
Saurolojî

**Saurolojî** yan jî **gumgumoknasî** şaxê herpetolojîyê ye ku li ser enatomî, pêşkeftin, morfolojî, rolên ekolojî , parêz, dabeşkirin û tevgerên 6000 cureyên gumgumoka lêkolîn dike. Li gumgumokan windabûyî jî ji aliyê vê zanistinê tên lêkolînkirin. Li gelek zanîngehan, xwendekar di bin navê waneê biyolojîyê de agahiyên saurolojîyê jî distînin.

## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** Herpetolojî
***** **Saurolojî**

## Çavkanî

Kategorî:Herpetolojî

Kategorî:Zanist
Kategorî:Zoolojî
Testudînolojî

**Testudînolojî** şaxê herpetolojîyê ye ku li ser kûsîyan ji rêza testudines (chelonii) lêkolîn dike. Li kûsîyan windabûyî jî ji aliyê vê zanistinê tên lêkolînkirin.
## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** Herpetolojî
***** **Testudînolojî**

## Çavkanî

Kategorî:Beşên zanistê
Kategorî:Herpetolojî

Kategorî:Zanist
Entomolojî

**Entomolojî** yan jî **kêziknasî** liqeke ji artropodolojîyê ye ku lêkolînê di layenê morfolojî, enatomî, têkiliyên ekolojî û peresandina hemû kêzikan lêkolîn dike.
## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** Artropodolojî
***** **Entomolojî**

## Mijarên têkildar
### Endopterygota
* Lepidopterology - Endamên lepidoptera lêkolînê dike
* Coleopterology - Endamên coleoptera lêkolînê dike
* Hymenopterology - Endamên hymenoptera lêkolînê dike
** Vespology - Pîzangan û endamên vespidae lêkolînê dike
*** Myrmecology - Mîroyan û endamên formicidae lêkolînê dike
** Apiology - Mêşhingivan û endamên apoidea lêkolînê dike
* Dipterology - Endamên diptera lêkolînê dike
* Siphonapterology - Endamên siphonaptera lêkolînê dike
* Neuropterology - Endamên neuroptera lêkolînê dike
* Mecopterology - Endamên mecoptera lêkolînê dike
* Trichopterology - Endamên trichoptera lêkolînê dike

### Exopterygota
* Orthopterology
* Hemipterology
* Homopterology
* Odonatology
* Isopterology
** Dictyopterology
* Thysanopterology
* Phthirapterology
* Plecopterology
* Dermapterology
* Phasmidology
* Ephemeropterology
* Mallophagology

### Apterygota
* Proturology
### Xeynî Taksonomîkî
* Entomolojîyê Dadî
* Etnoentomolojî
* Entomolojîyê Beytarî

## Çavkanî

Kategorî:Artropodolojî
Kategorî:Beşên zanistê

Kategorî:Zanist
Kategorî:Zoolojî
Metroya bajarê New Yorkê

thumb|300px|Metroya E ku ji deh vagonên R160Ayê pêk tê, dikeve stasyona Termînala Otobusan a Birêvebiriya 42an a Kolana-Portê
thumb|300px|Nexşeya rêya hesinî û rawestgehên Metroya Bajarê New Yorkê
thumb|300px|Deriyê Stasyona Otobusê ya Cadeya Tîmes- 42ê
**Metroya bajarê New Yorkê**, (bi inglîzî: New York City Subway) toreke metroyê ye ku li bajarê New York a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Metroya New Yorkê di 9ê cotmeha 1863an de hat vekirin û yekem rawestgeha metroyê di 27ê cotmeha 1904an de hatiye vekirin. Metroya New Yorkê, yek ji kevintirîn pergalên veguheztina navbajariyên li cîhanê ye. Sîstema metroya New Yorkê xwediyê tora metroya herî mezin a cîhanê ye û dirêjahiya tora metroyê 1370 kîlomêtre ye. Metro, ji 27 xet û 472 rawestgehan pêk tê.

Metroya New Yorkê, ji xeynî hinek xetên ku di rewşên wekî acîl û karesatan de nîv-dem dixebitin, her rojên salê, 24 saetan dixebite. Di warê hejmarên rêwiyan ên salane de, pergala herî qelebalix a veguhestina navbajariyê li Nîvkada rojava û cîhana rojava ye. Metroya New Yorkê nehemîn pergala herî qelebalix a metro ya li cîhanê ye. Di sala 2017an de metroyê zêdeyî 1,72 mîlyar rêwî, di nava hefteyê de 5,6 mîlyon rêwî û di dawiya hefteyê de jî bi giştî 5,7 mîlyon rêwî ragirtiye.

## Dîrok
Metroya New Yorkê yekem car di 9ê cotmeha 1863an de wekî xetek trenê ya li ser erdê hate çêkirin. Di salên 1870an de tuneleke wagonên bin erdê ku 95 metre dirêj dibe û di xebatê de bû, ji aliyê Alfred Ely Beach ve hate çêkirin. Yekem xeta trênê ya binerdê ya New Yorkê di 27ê cotmeha 1904an de hate çêkirin. Ev xet ji şaredariyê heta ceddeya 145emîn û Broadwayê diçû. Dirêjahiya wê 14,7 km bû û 28 rawestgehên xetê hebû. Xet ji hêla Pargîdaniya Transît Rapid a Interborough (IRT) ve dihate xebitandin. Piştre re xetên metroyê di sala 1905an de heta Bronx, di 1907an de heta Brooklyn û di 1915an de heta Queens hatin dirêj kirin.
## Xetên Metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Torên metroyê
Yingluck Shinawatra

**Yingluck Shinawatra** (jdb. 1967 li San Kamphaeng, Chiang Mai) dewletdar û karsazeke ​​taylendî ye, serokwezîrê welêt ji 8ê tebaxa 2011an heya 7ê gulana 2014an.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Mirovên zindî
Serpentolojî

**Serpentolojî**, **ofîyolojî** yan jî **marnasî** şaxê herpetolojîyê ye ku li hemû taybetmendiyên maran gercust û lêkolînê dike.
## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** Herpetolojî
***** **Serpentolojî**

## Çavkanî

Kategorî:Herpetolojî

Kategorî:Zanist
Kategorî:Zoolojî
Metroya Berlînê

[thumb|300px|U12 trêna metroyê li ser rêwitiya [Warschauer Strasseê]]
thumb|300px|Nexşeya pêşveçûna U-Bahn di navbera salên 1902 û 2009
thumb|300px|Alexanderplatz li ser xeta U5ê
**Metroya Berlînê**, (bi almanî: U-Bahn Berlin) li Berlîn a paytexta Almanyayê metroyek bilez e û beşek girîng a pergala veguhastina giştî ya bajêr e. Metroya Berlînê, wekî navgîna sereke ya veguhastinê ya paytextê, ​​digel torgilokek xetên trênê yên derbajarî û S-Bahn, torgilokek tramwayê ku bi giranî li beşên rojhilatê bajêr kar dike re, xizmetê dike. Tora metroya Berlînê di sala 1902an de hat vekirin. Li ser 10 xetên cuda bi dirêjahiya 146 kîlomêtran, ji 80% ji wan di binê erdê de ye, xizmeta 173 rawestgehan dike.

## Dîrok
Metroya Berlînê di sê qonaxên sereke de hatiye çêkirin.

# Heta sala 1913: avakirina tora Kleinprofil li Berlîn, Charlottenburg, Schöneberg, û Wilmersdorf.
# Heta sala 1930: danasîna tora Großprofil ku yekem xetên bakur-başûr ava kir.
# Ji sala 1953an pê ve: pêşveçûna bêtir piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn.

Di hewildanek ku başbûna xwe ewle bike, Schöneberg jî girêdanek bi Berlînê re dixwest. Pargîdaniya rêhesinê ya bilind bawer nedikir ku xetek wusa dê bikêr be, ji ber vê yekê bajar yekem binerd a herêmî ya fînansekirî li Almanyayê ava kir (bi qestî standarda Kleinprofil bikar tîne). Ew di 1 Kanûna 1910an de hate vekirin. Tenê çend meh berê, xebata li ser xeta çaremîn dest pê kir ku Wilmersdorf li başûrrojavayê bi U-Bahn-a Berlînê ya ku mezin dibe ve girêbide. Tora destpêkê bi piranî ji rojhilat ber bi rojava ve diçû, deverên dewlemendtir ên li Berlînê û derdora Berlînê girêdide, ji ber ku ev rêyên herî bikêrhatî hatibûn hesibandin. Ji bo vekirina torê ji zêdetir xebatkarên Berlînê re, bajêr dixwest ku xetên bakur-başûr bêne damezrandin. Di sala 1920an de, deverên derdorê hatin pêve kirin ku Groß-Berlin ("Berlîna Mezin") ava bikin, hewcedariya gelek danûstandinan ji holê rakir û hêzek danûstendinê ya pir mezintir da bajêr li ser Hochbahngesellschaft ("pargîdaniya rêhesinê bilind"). Bajar di heman demê de ferz kir ku xetên nû dê vagonên firehtir bikar bînin ku li ser heman rêgezek standard dimeşin ku kapasîteya rêwiyan mezintir peyda bikin; ev wekî tora Großprofil ("profîla mezin") dihatin naskirin.

## Xeta metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Almanya
Kategorî:Berlîn
Berlîn
Herpetolojî

**Herpetolojî** yan jî **xişoknasî** şaxê zoolojîyê ye ku lêkolînê di layenê morfolojî, enatomî û têkiliyên ekolojîyê xişok û bejavîyan dike.

Herpetolojî di lêkolîna rola bejavîyan û rewanan de di ekolojîya gerdûnî de feydeyan pêşkêşî mirovatiyê dike, nemaze ji ber ku bejavî bi gelemperî ji guhertinên hawîrdorê re pir hesas in, hişyariyek xuya ji mirovan re peyda dike ku guhertinên girîng çêdibin. Hinek jehr û jehrên ku ji hêla xişok û bejavîyan ve têne hilberandin di dermanên mirovan de têne bikaranîn. Heta niha, hinek ji jehra maran ji bo afirandina antî-koagulantên ku ji bo dermankirina mejî û êrişên dil dixebitin têne bikaranîn.

## Etîmolojî
(ji Yewnanîya kevin; ἑρπετόν-*herpetón* bi wateya ('xişandin', 'xişok') û λόγος-*logos* ('zanîn', 'zanist')). 
## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** **Herpetolojî**

## Mijarên têkildar
* Saurolojî; yan jî **gumgumoknasî** şaxê herpetolojîyê ye ku li gumgumokan lêkolîn dike.
* Testudînolojî; yan jî **kûsînasî** şaxê herpetolojîyê ye ku li ser kûsiyan lêkolîn dike.
* Batrakolojî; yan jî **bejavînasî** şaxê herpetolojîyê ye ku beq û qurnewêlk, newt û *[[caecilian]]*, tevî bejavîyan lêkolîn dike.
* Serpentolojî; yan jî **marnasî** şaxê herpetolojîyê ye ku maran lêkolîn dike.

## Çavkanî

Kategorî:Beşên zanistê
Kategorî:Binebeşên zoolojiyê

Kategorî:Zanist
Kategorî:Zoolojî
Batrakolojî

**Batrakolojî** yan jî **bejavînasî** şaxê herpetolojîyê ye ku li hemû bejavîyan (Amfîbî) di dîrokê de jiyane lê vêga cureyên wan ji holê rabûne û yên îro li ser cîhanê dijîn mijara lêkolîna batrakolojîyê ne.
## Tesnîfa Zanistê
* Zanistên Siruştî
** Biyolojî
*** Zoolojî
**** Herpetolojî
***** **Batrakolojî**

## Çavkanî


Kategorî:Binebeşên zoolojiyê
Kategorî:Herpetolojî
Kategorî:Zanist
Kategorî:Zoolojî
Metroya Londonê

thumb|300px|Trênek dikeve stasyona Mornington Crescent a li Metroya Londonê
thumb|300px|Nexşeya xetên metroyê û cihê rawestgehên Metroya Londonê
thumb|300px|Stasyona Farringdon sur la, li ser xeta Metropolîtan
**Metroya Londonê**, (bi inglîzî: London Underground) pergalek veguhestina gelemperî ya trênê ye ku veguhastina navbera paytexta Keyaniya Yekbûyî, London û bajarên derdorê Essex, Hertfordshire û Buckinghamshire pêk tîne. Metroya Londonê di sala 1863an de hat bikaranîn û wekî pergala herî kevn a veguhestina binê erdê ya cîhanê tê zanîn. Metroya Londonê, di cîhanê de bûye xeta yekem ku trênên elektrîkê bikar aniye. Xetên yekem ên Metroya Londonê ji aliyê pargîdaniyên cûda yên taybet ve hatin vekirin. Ji xeynî xetên trenê yên sereke, Metroya Londonê di sala 1933an de wekî beşek veguhestina gelemperî dest bi xebatê kiriye.

Di pergalê de bi giştî 270 rawestgeh hene. Tevahî dirêjahiya xetan 400 kîlomêtre ye. Di sala 2007an de, hêjmara rêwîyên metroyê salane 1 mîlyar kes zêde bû. Bi vî rengî, Metroya Londonê piştî metroya Parîs û metroya Moskowê bû sêyemîn metroya herî qerebalix li Ewropayê.

## Dîrok
Fikra rêhesinek binerd a ku Bajarê Londonê bi navenda bajarî ve girêdide di salên 1830an de hate pêşniyar kirin. Rêhesinê Metropolitan di sala 1854an de destûr jê re hat dayîn ku xetek bi vî awayî bê avakirin. Ji bo amadekirina avakirinê, di sala 1855an de li Kibblesworth, bajarokek piçûk bi taybetmendiyên jeolojîk ên mîna Londonê, tunelek ceribandinek kurt hate çêkirin. Ev tunela ceribandinê du salan di pêşkeftina yekem trêna binerdê de hate bikar anîn û paşê, di sala 1861an de hat tije kirin. Yekem rêya trênê ya binerdê ya cîhanê, ew di Çile 1863 de di navbera Paddington û Farringdon de vebû û bi karûbarên darîn ên gazê yên ku bi lokomotîfên hilmê ve dihatin avêtin vekir. Ev wekî serkeftinek hate pêşwazî kirin, di roja vekirinê de 38,000 rêwiyan hilgirt û vagonên ji rêyên hesinî yên din deyn girt ku karûbarê rêhesina binerd zêde bike. Rêhesiniya Metropolitan District (bi gelemperî wekî Rêhesiniya Navçeyê tê zanîn) di Kanûna 1868an de ji Kensington a Başûr berbi Westminsterê vebû wekî beşek ji plansaziyek ji bo "xeleka hundurîn" a binê erdê ku stasyonên xeta sereke ya Londonê girêdide. Rêyên hesinî yên Metropolitan û Navçeyê di sala 1884an de xeta Circle qedand, bi karanîna rêbaza birrîn û vegirtinê hate çêkirin. Her du rêyên hesin berfireh bûn, Navçe pênc şax li rojava ava kir ku digihîje Ealing, Hounslow, Uxbridge, Richmond û Wimbledon û Metropolitan di dawiyê de heta Verney Junction li Buckinghamshire ji 80 km bi aliyê Baker Street û navenda Londonê ve dirêj bû.

## Xetên metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1863an li Înglistanê
Kategorî:London
london
Metroya Torontoyê

thumb|270px|Rawestgeha mûzeyê
thumb|270px|Nexşeya xet û rawestgehên Metroya Torontoyê
thumb|270px|Stasyona Don Mills ji bo Xeta 4 Sheppard, xeta metroyê ku di sala 2002an de vebûye
**Metroya Torontoyê**, (bi inglîzî: Toronto Subway) toreke metroyê ye ku li bajarê Toronto ya Kanadayê ye. Metroya Torontoyê, di 30ê Adara 1954an de vebûye. Dirêjahiya pergalê 97,1 kîlomêtre ye, bi giştî 5 xet û 99 rawestgehên metroyê hene. Metro, torgilokek trênê ya pirmodal e ku ji sê xetên hesinî yên bi kapasîteya giran pêk tê, ku bi giranî di binê erdê de dixebitin û yek xetek trenê ya bi kapasîteya navîn a bilindkirî ye.
## Dîrok
Yekem metroya Kanada, metroya Yonge, di sala 1954an de bi dirêjahiya 7.4 kîlomêtre vebûye. Xeta metroyê di bin an paralel Kolana Yonge di navbera Eglinton Avenue û stasyona Union de diçû. Ev li cihê xeta tramvayê Yonge, bû xeta yekem a tramvayê ya Kanadayê. Di sala 1963an de, xet ji rawestgeha Union di binê Zanîngeha Avenue heta Bloor Street ber bi bakur ve, ku paşê ew ê bi metroya Bloor-Danforth (di sala 1966an de hate vekirin) ber bi stasyona du qat St. ve hate dirêj kirin. Di sala 1974an de, beşa xetê ya Yonge Street ji rawestgeha Eglinton li bakur berbi rawestgeha Finch ve hate dirêj kirin. Beşa Spadina ya xetê li bakurê St. Stasyona St. Georgeê di sala 1978an da ji bo stasyona Wilsonê û di sala 1996an da ji bo stasyona Downsviewê bi navê Sheppard West ê di sala 2017an de hate bi nav kirin. Beşek ji beşa Spadina di nîveka Allen Road de dimeşe - rêgezek bilez a ku berê wekî Spadina Expressway dihat zanîn niha li ser pirekê di ser Rêya 401 re derbas dibe. Şeş û deh salên dirêjkirina xeta bi şiklê U ku ji du termînalên wê yên bakur (stasyonên Navenda Metropolê ya Finch û Vaughan) dimeşe li dawiya xweya başûr li stasyona Union ve diçe. Berfirehkirina herî paşîn ji Sheppard West heta Navenda Metropolîtan a Vaughan ku di 17ê Kanûna Pêşîna 2017an de vebû, ku xet ji 38.8 kîlomêtran pêk tê ji pênc caran dirêjahiya xetê ya berê zêdetir e, hate dirêjkirin.

## Xetên metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Torên metroyê
Metroya Romayê

thumb|270px|Trênek metroyê li stasyona Conca d'Oro
thumb|270px|Nexşeya xet û rawestgehên Metroya Romayê
thumb|270px|Stasyona Montebello ya xeta Roma-Civita Castellana-Viterbo
**Metroya Romayê** (bi îtalî: Metropolitana di Roma) li Roma ya paytexta Îtalyayê pergaleke veguhestina gelemperî ya metroyê ye. Metroya Romayê di sala 1955an de hate vekirin. Sê xetên metroyê bi navê A, B û C heye. Tora ku dirêjahiya wî digehije 60 km ye bi awaya X'ê ye. Rawestgeha Termini stasyona sereke ya metroya bajarê Romayê ye.
## Dîrok
Yekem metro li Romayê di sala 1930an de di dema hukûmeta faşîst de hate sêwirandin û dest pê kir. Bi mebesta peydakirina veguhastinek bilez ji stasyona Termini, ku li navenda bajêr e, bi navçeya nû ya bi navê E42 re bê peydakirin, hate sewirandin. Lêbelê çêkirina metroyê di dawiya sala 1940an de ji ber ketina Îtalyayê ya Şerê Cîhanê yê Duyemîn de pêk nehat. Di dema qutbûna xebatan de, berê jî hin tunel hatibûn çêkirin (li beşa ji Termînî heta Pîramîdê) ku wekî stargeha bombeyan dihatin bikaranîn. Karên avakirinê di sala 1948an de ji nû ve dest pê kir û di heman demê de pêşdeçûna xebatên li devera ku pêşangeh lê dihat lidarxistin, ku beşekî xuyang, armanc (bû navçeyek îdarî) û navê (EUR) hate guhertin. Xet di 10ê Sibata 1955an de hate vekirin.

Xebat di sala 1964an de li devera Tuscolana dest pê kir û xebat ji ber derengî û bûyerên nediyar, bi giranî ji ber organîzasyona xirab, tevlihev bû. Di destpêkê de, teknîkek kolandina vekirî hate plan kirin, ev jî bû sedema pirsgirêkên mezin ên trafîk a li başûrê rojhilatê Romayê. Jiber vî yekê xebat hatin qutkirin û piştî 5 salan bi makîneya borandina tunelê xebatên kolandinê ji nûve destpêkir. Ev rêbaz her çend qismen pirsgirêka trafîkê çareser bike jî lê ber lerizînên xurt ên di dema kolandinê de zirareke mezin gihişte avahiyên Romayê.

Di dema xebatan de, bi taybetî li qada Plaza de la República pir caran rastî vedîtinên arkeolojîk hatin. Ji ber vê yekê pêdivî bû ku rêgezek were plan kirin. Federico Fellini, di fîlma xwe ya Romayê de, karê makîneya borandina tunelê û "bûyerên arkeolojîk" nîşan da.

## Xetên metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1955an li Îtalyayê
Kategorî:Îtalya
Kategorî:Torên metroyê
Metroya Atînayê

**Metroya Atînayê**, (bi grekî: Μετρό Αθήνας, *Metró Athínas*) pergalekî veguhestina bilez e ku ji devera bajarî ya Atînayê û ji beşên rojhilata Atîkayê re xizmetê dike. Xeta 1em di sala 1869an de wekî rêhesinek hilmê ya konvansiyonel vedibe û di sala 1904an de bi trêna elektrîkê dest bi xebatê dike. Di sala 1991an de, Attiko Metro S.A. xetên 2 û 3 ava kir û xetên metroya Atînayê dirêj kir.

Metroya bajarê Atînayê bi peydakirina çareseriyek pir hewce ji bo trafîka bajêr û pirsgirêka qirêjiya hewayê û hem jî vejandina gelek deverên ku jê re xizmet dike, Bajarê Atînayê bi awayekî girîngî guhertiye. Berfirehkirina Xeta 3 ber bi Piraeus û her weha dirêjkirinên din ên xetên heyî û xeta nû ya 4an ku beşa wê ya navendî di cotmeha 2021an de dest bi avakirinê kirine, tê çêkirin.

## Dîrok
Ji ber ku Xeta 1em a niha vebû, hukûmetê gelek berfirehkirina tora metroyê pêşniyar kir, di nav de plansaziyek sala 1963an ji bo tora metroyê ya çardeh-xetî, hebû. Avakirina Xetên 2 û 3 di Mijdara 1992an de dest pê kir ji bo ku qerebalixa trafîkê kêm bike û armanc hate girtin ku bi vî kêmkirina trafîkê li bajêr asta dûyê û kalîteya hewayê ya Atînayê baştir be.

Her du xet di binê erdê de hatine çêkirin. Xetên 2 û 3, ku ji aliyê Attiko Metro S.A. ve hate çêkirin û heta sal 2011an ji aliyê Pargîdaniya Operasyonên Metro Attiko ve hate xebitandin. Bi taybetî wekî xetên sor û şîn têne zanîn û di çile sala 2000an de hatin vekirin.

Heta 28ê çile sala 2000an Xeta 1em a metroyê li Atînayê tenê xeta transît a bilez bû. Pargîdaniya Rêhesinê ya Atîna û Piraeus (SAP) di 27ê Sibata 1869an de xeta trênê ya kargo û rêwiyan a tevlihev a trêne bar û trêne rêwîtiyê vekir û di navbera Piraeus û Thiseio de dest bi xebatê kir.

Xeta 3 di havîna 2004an de heta Balafirgeha Navneteweyî ya Eleftherios Venizelos hate dirêj kirin û Xeta 2yem di sala 2013an de berbi Anthoupoli û Helliniko ve hate dirêj kirin.

## Xetên metroyê

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Avabûnên 1869an li Yewnanistanê
Kategorî:Torên metroyê
Metroya Washingtonê

thumb|270px|Rawestgeha Twinbrookê ku di sala 1984an de vebûye
thumb|270px|Nexşeya xet û rawestgehên Metroya Washingtonê
thumb|270px|Rawestgeha metroyê li herêma L'Enfant Plaza yê
**Metroya Washingtonê** (bi îngilîzî: Metro Washington) pergalek metroyê ya bilez e ku xizmeta metropolê ya Washington a Dewletên Yekbûyî dike. Metroya Washingtonê ji aliyê Desthilata Veguheztina Herêmî ya Metropolê ya Washington (WMATA) ve tê birêvebirin, ku di heman demê de karûbarên Metrobus û Metrorail di bin navê Metro de jî dixebitîne. Metro, di sala 1976an de hate vekirin. Şeş xet, 91 stasyon û 188 km rê, dirêjahiya metroyê heye.

Metroya Washingtonê ,li District of Columbia û hem jî gelek herêmên dadrêsiyên ku li eyaletên Maryland û Virginia ye, xizmetê dike.

## Dîrok
Di sala 1960an de, planên ji bo pergalek otoban a girseyî li Washington hate danî Harland Bartholomew, ku serokatiya Komîsyona Plansaziya Sermayê ya Neteweyî dikir, difikirî ku ji ber karanîna zeviyên kêm-tans û kêmbûna siwariya gerguhêz a giştî, pergala derbasbûna hesinî dê tu carî têra xwe neke. Lê plan rastî dijberiyek tund hat û hate guheztin ku pergalek Capital Beltway plus radialên xeta hesinî bigire nav xwe. Beltway fonek tevahî wergirt; fonên ji bo pergala ambicioz a Inner Loop Freeway bi qismî ji bo avakirina pergala metroyê hate veqetandin.

Di sala 1960an de hukûmeta federal Ajansa Veguhestina Sermayê ya Neteweyî ava kir ku pergaleke trênê ya bilez pêş dixe. Di sala 1966an de, pêşnûmeyek ku WMATAyê diafirîne ji aliyê hukûmeta federal, li Navçeya Kolombiya, Virginia, û Maryland ve bi hêza plansaziyê ya ji bo pergalê ku ji NCTAyê jê re tê veguheztin, hate pejirandin.

WMATA di 1ê Adara 1968an de planên ji bo pergala herêmî ya 156.4 km pejirand. Plan ji pergalek herêmî ya "bingeh" pêk dihat, ku tê de pênc xetên Metro yên orîjînal, û her weha çend "berfirekirinên pêşerojê", ku gelek ji wan nehatine çêkirin, pêk dihat. Yekem rawestgeha Metro ya ceribandinê di Gulana 1968an de li ser erdê bi lêçûnek 69.000 dolarî hate çêkirin.

## Xetên metroyê

## Çavkanî

Kategorî:Torên metroyê