open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuzeya balîstîk a navparzemînî

[thumb|upright=1.2|Testa destpêkê [LGM-25C Titan II ya FBN'ê ya binerdê silo li Vandenberg AFB, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]

**Fuzeya Balîstîk a Navparzemînî** kurte *FBN* () mûşekek balîtalîstek bi rêjeya herî kêm 5,500 kîlometre ye , ku bi taybetî ji bo peymana çekên atomî yên vekirî hatiye damezirandin (şewitandina yekîneyên tironîk an jî bêhtir belav kirin). Bi vî awayî, çekên kevneşopî, kîmyewî û çekên biyolojî jî dikarin bi bandorên cuda cuda were belav kirin, lê qet carî li FBN'ê nehatine avêtin. Pêşniyarên pirjimarên gelek bi destûra wesayîtên rêberî (MIRV) piştgirî dikin, da ku meriv tenê mîlîtalek li ser gelek mirinan digerin, ku her kes dikare êrîşekî cuda bikin.

Destûra FBN'ê heqîqetek sînor bûye, ku ji bo bikaranîna wan tenê li hemberî armancên herî mezin, wek bajaran hate çêkirin. Ew bijarek bijarte dê "ewle" ye, wekî ku hêza binçavkirinê ya nêzîkî malê bimînin ku ew ê dijwariya dijmin bikin. Li hemberî armancên leşkerî (hinek zehfên hişk) jî êrîşî hêrişek bombervanek bêhtir rastîn xwestin. Duyemîn û sêyemîn sêwirên (wekî LGM-118 Peacekeeper) bi rasta xweşfireh çê dibe ku armanc hebe hedelek êrişên herî biçûk hê bikarin bi serkeftî êrîşî bikin.

FBN'ê ji hêla mestir û gavbûna ji mûşeyên balîtalîstîkên din ên cuda têne çêkirin: Mûşekên Balyozîstîk ên Navendî (MBêN), Mîlîtalayên Navîn ên Navendî (MNN), Mîlîtalayên Biçûk ên Navendî (MBN) û Mûşekên Balîstîk ên Taktîkî (MBT).

Mûşekên Balîstîk ên Kurt û Navîn bi awayekî kolektîf wek Mûşekên Balîstîk ên Şano jî tê zanîn.

## FBN'ê diyarkirî

## Çavkanî
Brett McGurk

**Brett McGurk**,  de jidayik bûye. Parêzer û diplomateke ku di dema George W. Bush, Barack Obama de jî erkên giran dikirin.  de ji aliyê Obama ve ew bû nûnerê taybet yê şerê daişê. 2016ê de yekem car çû Rojavaya Kurdistanê û di dema wî da alikariya leşkerî ji bo YPG û Pêşmerge hate kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parêzerên amerîkî
Kategorî:Siyasetmedarên amerîkî
Subhî Berekat

**Subhî Beg Berekat El-Xalidî** yan **Subhî Berekat** (, ; 1889, Entakya – 1939, Tirkiye) siyasetemdarekî sûrî ji Entakyayê bû, ku li malbateke esil-tirk ji dayik bûbû. Di dema mandaya Fransayê li Sûriyeyê de bû serokê Federasyona Sûriyeyê (28 hezîran 1922 – 31 kanûna pêşîn 1924) û serokê dewleta Sûriyeyê (1 kanûna paşîn 1925 – 21 kanûna pêşîn 1925).

Yek ji sedemên ku Fransayê piştgiriya namzetitiya wî ya serokatiya bo Federasyona Sûriyeyê kir, ew bû ku bi eslê xwe ne ji Şamê bû û ne jî erebiya wî gelekî baş bû(zimanê wî yê dayikê tirkî bû) lewra wiha diyar dibû ku dê nebe gefeke nasyonalîst li ser Fransayê.

Di destpêkê de hevkarê Îbrahîm Henanoyî bû di şoreşa wî de. Roleke giring di yekkirina dewletên Heleb û Şamê da lîst.  û di sala 1925an de dest ji serokatiya Sûriyeyê berda daku helwesta Fransayê li dijî çarenûsa dewleta [Dewleta Çiyayên Elewiyan elewî] û durzî protesto bikin, ji ber Fransayê qebûl nekiribû tev li dewleta Sûriyeyê ya nû-damezirandî bike ji ber dibe bibe gef li ser dewleta Libnanê ya nû-damezirandî.

## Jiyana Şexsî
Berekat bi Xalîdeyê re zewicîbû; Qîza wan Suheyla Meqbûle bi siyaetmedarê tirk Refik Koraltan re û Zehra jî bi Siyasetmedarê tirk Vahit Melih Halefogluyî re zewicî.

## Wekî din
* Mandaya Fransayê li Sûriyeyê

## Referens

Kategorî:Jidayikbûn 1889
Kategorî:Mirin 1939
Payeyên leşkeriyê

[thumb|Leşkerê [Herêma Kurdistanê (pêşmerge)]]

**Payeya leşkerî**, **pileya leşkerî**, **ritbeya leşkerî**, stêrkên li ser sermilkên serbazan yên ku asta wan di hiyarşiya leşkerî de diyar dikin.

## Çavkanî

Kategorî:Sinifên leşkerî
Sînkî

Eşîre **Sînkan** an **Sînka**, eşîreke mezin e, niha serokatiya wê birêz Necat Nasıroğlu dike, ji kontara çiyayê qêre, ji aliyê Bişêriyê û hetanî beşekî mezin ji deşta Bişêriyê herêma wan e. Niha beşek mezin ji wan li devera Mêrdînê bi cîh bûne û heta Rojavayê Kurdistanê berbelav bûne, artêşa Tirk gelek êrîş birine ser wan. Herwiha dîsa gelek jî koçberkirine û çûne bajerên mezin Tirkiyeyê; Edene, Stenbol, Mersîn û bajêrên din nêzî 100 hezar kes lê dijîn.

## Çavkanî

Konê Reş, ji nivîsên wî hatiye wergirtin,Dîroka Sînka te de heye.

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Êzîdî
Çolê Erebistanê

[thumb|rast|[Çemê Nîlê Çolê Erebistanê.]]

**Çolê Erebistanê** an jî **Çolê Rojhilatê** (, ) beşekî çalakiyên çolên li Saharayê ya li rojhilatê Çemê Nîlê ye, ku di navbera Deryaya Sorê de ye. Ev ji bakurê Misrê û li başûrê Erîtreayê lihevnekirine û jî birîtî ye parçeyên Sûdan û Etiyopyayê pêk tê.

Kategorî:Sehra
Screenshot

thumb|Kurteşopek Wîkîpediyaya kurdî

**Screenshot** ("skrînşot") an jî **kurteşop** () ber kişandina dîmenê ye, ku li ser çavdêriya televizyonê an xuyandina derveyî vîzyona dîtir e. Ew ji hêla pergala xebitandinê an nivîsbaran ve li ser cîhazê wek bi wêne tê afirandin û ber kişandin. Gelek caran li ser telefonê jî kurteşopek dîmenê ber dikişîne û dike wek wêne.

## Çavkanî

Kategorî:Wêne
Neteweyên ûralî

**Gelên ûralî** gelên ku zimanên ûralî dipeyivin re tê gotin.

## Bisinifkirin

* Gelên Fînno-Ugrîk
** Gelên fînî
*** Fînên Baltikê (Vana ne têkildarên gelên baltikê ne.)
**** Lîwon
**** Est
***** Voros
***** Setos
**** Wot
**** Îzhor
**** Weps
**** Karel
***** Lud
***** Olonetsians
***** Tver Karelians
**** Fîn
***** Fînên Îngriya
***** Tornedalian Finns
***** Kven
***** Forest Finns
*** Lapon
**** Skolt Sami
**** Inari Sami
*** Volga Finns
**** Marî
**** Mordvins
***** Moksha
***** Erzya
*** Permians
**** Komi
**** Udmurt
** Gelên ûgrîk
*** Hûngar
**** Sekel
**** Csángó
*** Xantî
*** Mansî
* Gelên samoyedîk
** Nenets
** Enets
** Nganasan
** Selkup

|}

## Çavkanî


Kategorî:Nijada spî
Grindr

**Grindr** sepanek dostaniya mobîl e, ku destûra mêrên gey û bîseksuel bi mêrên din ên li hawîrdorê xwe re têkilî bikin dide. Di 192 welatan de (ji 2014) bi zêdebûna pênc mîlyon bikarhênerên mehane ve Grindr ji bo gey û bîseksuelê damezrandina dîrokê ya herî mezin e. Ev sepan ji bo daxistina pergala xebitandinê ya iOS, Android û Blackberry heye. Ev sepan belaş e, lê guhertoyeke biperetî destûreke erkên bêhtir dide.

Hevzayendîtî
Kategorî:Nivîsbariyên androîdê
Kategorî:Şirketên di Borsaya New Yorkê de tên lîstekirin
Kurd Idol

thumb|Kurd Idol
**Kurd Idol** ( bilêvkirina kurdî :Kurd Aydil ) (), pêşbirkeke deng û stranê ye, weşan di kanala Kurdsatê pêşkêş dibe û li Başûrê Kurdistanê li Silêmanîyê birêve diçe, versiyona kurdî ya bernameya cîhanî Pop Idolê ye, ku ew ji aliyê Simon Feller de hate avakirin û pêşvebirin ji aliyê pargîdaniyek brîtanî Freemantle e û ev bername di dîroka muzîka kurdî û weşana kurdî de ya herî mezin e. Jûriyên Kurd Idolê Bîjen Kamkar, Ednan Kerîm, Nizamettin Ariç û Kanî ne. Berhemhênerê programê Çekdar ERKIRAN e.

## Beşdarên sezona pêşîn
Ji 2000 kesan 172 beşdar hatin bijartin ji bo heftiyên Silêmanî, bes ji bo fînalê tenê 17 kes hatin bijartin.

### Encamên sezona pêşîn



## Çavkanî

## Girêdanên derve
* https://www.youtube.com/kurdidol

Kategorî:Bername
Kategorî:Rojnameyên kurdî
Şerê fîlîpînî–amerîkî

**Şerê fîlîpînî–amerîkî** (, , ) pevçûnên çekdariya di navbera Komara Filîpînê û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di 4ê sibat 1899an heta 2ê tîrmeha 1902an ve pêkhat. Şerê têkoşînê ji bo serxwebûnê bû, ku di sala 1896an de bi Şoreşa Filîpînê dest pê kir. Pevçûn gava ku Komara Filîpînê yekem li hemberî şertên Peymana Parîsê, ku binavê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji Spanyayê ve hatibû derxistin, şerê spanî-amerîkî derket.

Pevçûnên di navbera hêzên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Komara Filîpînê bi xeter li ser 4ê sibat 1899an de, li ku tê zanîn ji ber ku Şerê Duyem yê Manila bû. Di 2ê hezîran 1899an de, Komara Filîpînê yekem fermî li dijî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ragihand. Şerê bi fermî di 2ê tîrmehê 1902an de bi serkeftina ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve hatiye qedexekirin. Lêbelê, komên hin filîpînan-rêberên ku ji aliyê Katipûnan ve têne rêberkirin, gelek salan ji bo hêzên artêşa Amerîkî şer kirin. Di nav wan de rêberên Giştî Macario Sakay, endamê Katipunan yê ku serokkomariya "Komara Tagalogê" ve hat avakirin, di sala 1902an de piştî girtina serokwezîrê Emilio Aguinaldo pêk hat. Gelek komên li herêmên dûr û giravên dijwar berdewam kirin, ku tevlî Gelê Moro û Pulahanan heta di dawiya 15ê hezîran 1913an de Şerê Bûd Bagsak têkçûn.

## Çavkanî

fîlîpînî–amerîkî
Kategorî:Şerên DYAyê

Kategorî:1899 li DYAyê
Kategorî:1900 li DYAyê
Kategorî:1901 li DYAyê
Kategorî:1902 li DYAyê
Tiliya nîşandanê

**Tiliya nîşandanê**, ew bi her zimanî navê wê tiliya nîşandanê ye, sedem ew e ku zêde mirov bi vê tilîkê tiştan nîşand dide, zêde bo nîşandanê tevdigere. Mirov pênc tilî di her destekî wî de hene.

Navên pênc tiliyên destê mirov ev in:

## Erk
Erka tiliyên destên mirov wek nivîsandin, hest pê kirin, nîşandan di zimanê lalan û gelek erkên din.

Tilî bi rêya masûlkên araktlî pîlî têne kontrol kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Anatomiya mirov
Kategorî:Sîstema livînê
Kategorî:Sîstema sehkirinê
Kategorî:Tilî
António Guterres

**António Guterres** bi navê xwe yê dirêjî **António Manuel de Oliveira Guterres** (jdb. 30ê nîsana 1949an) siyasetmedarekî ji Portekîzê ye. 1ê kanûna paşîn a 2017an bû sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî. António Guterres piştî xelasbûna erka Ban Ki Moon bû 9emîn sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî. António Guterres dilsozê penabera ye û gelek xebat jî di derbarê penaberan de kiriyê li cihên şer çêbûyî. Her wisa berî vî erka xwe jî ew Komîserê Giştî yê Penaberan bû di Neteweyên yekbûyî de.
António Guterres 30ê adara 2017an bi fermî seredana Başûrê Kurdistanê kir û li gel Mesud Barzanî hevdîtin kirin. Bi dûçûna serokayetiya Başûrê Kurdistanê ev hevdîtin li ser rewşa şerê Îraqê û penaberan bû. Hêjayî gotinê ye ku Başûrê Kurdistanê di 7ê hezîrana 2017an de biryara giştpirsiya serxwebûnê bi fermî da zanîn .

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Jidayikbûn 1949
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyaset
Tevgera Goran

**Goran** () partiyeke siyasî ye ku di sala 2009an de li Başûrê Kurdistanê peyda bûye.

Maneya "Goran" bi kurmancî guherîn e. Serokê yekem Newşîrwan Mistefa bû. Newşîrwan Mistefa û gelek endamên vê partiyê ji YNKê veqetiyan û dijî PDKê û YNKê derketin. Di hilbijartinên 2009an de 25 kursî di parlamena Başûrê Kurdistanê de bi dest xistin. Di hilbijartinên 2013an de jî bûn xwedanê 24 kursiyan û her wisa di parlamenê de bûn duyem partiya herî mezin.

Serokê pêşîn ê vê partiyê Newşirvan Mistefa di 19ê gulana 2017an de wefat kir. Piştî wefata Newşîrwan Mistefa di 25ê tîrmeha 2017an de hilbijartin ji bo serokatiya Goranê hate kirin. Di hilbijartinê de Omer Seyîd Elî wek serokê nû yê Goranê hate hilbijartin.

## Serokên Tevgera Goranê
# Newşîrwan Mistefa (2009-2017)
# Omer Seyîd Elî (2017-...)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Goranê 
* Malpera KNNCê 

Kategorî:Avabûnên 2009an li Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Neteweperweriya kurdî li Iraqê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2009an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên neteweperwerê kurd
Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê
Selahedîn Behadîn

Selahedîn Behadîn li sala 1950ê de li Helebçeyê hatiye dinyaye. Xwendina seretayî li Silêmanî qedandîye. Babê wî Mela Mihemed e ku zanyarekê herêmê bû ku perwerda xwe bi giştî ji wî werdigirt. Mela Mihemed her wisa nêzîkî tevgera Bratiya Mislimanan bû. Selahedîn Behadîn jî li sala 1982ê da çalakî li gel Bratiya Mislimanan kir. Di 6ê sibata 1994ê de li gel hevalên xwe Yekgirtiya Îslamî ya Kurdistanê ava kir. Di kongreya yekemîn ya di vê partiyê de wek emîndarê giştî hate hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Başûrê Kurdistanê
Çiyayê Perestgehê

**Çiyayê Perestgehê** (, *Har HaBáyit*, "Çiyayê malê [ya Xwedê, di Perestgehê de]"), Ji aliyê Misilmanan re wek **Harem-î Şerîf** tê zanîn (, *al-Ḥaram al-Šarīf*, "Perestgeha esîl", an , *al-Ḥaram [[al-Quds]]ī al-Šarīf*, "Perestgeha eslî ya Orşelîmê"), çiyayê li ser Orşelîma kevn e, ku li cîhanê yek ji navnîşên dînî yên girîng e. Ew bi hezar salan ji aliyê kesên Cihû, Xiristiyan û Misilmanan ve hate pîroz kirin. Di vê malperê de sê serdestên avahiyên sereke yên ji destpêka Heyama Emewiyan heye: Mescîda Eqsa, Qubeya Zinarê, Qubeya Xelekê û herwisa jî çar mînare hene. Herodiyan dîwar û dergehên nû yên paşîn diavêjin Bîzansiyan û demên îslamî yên di nav hestiyên Çiyayê de mane. Niha mirov dikare bi riya gihîştin yanzdeh dergeh, deh mîsogerkirî ye ji bo misilmanan û yek ji bo kesên ne-misilman in, di nav deverên cerdevan ên [polîsên Îsraîlê] di her deverê de hatine parastin.

Li gor [Încîlê, Cihûyan Perestgehên li ser Çiyayê Perestgehê rawestandin.
Li gor kevneşopiya Cihûyan û Nivîsara Cihûyan, perestgeha yekemîn Keya Pêxemberê Dawid li Qudaxa 957 BZ çêkirin û di 586 BZ de li [Babîl]]ê hatiye winda kirin. Di duyemîn perestgeha di bin sîwanê Zerûbabîlê ya di 516 BZ de hatibû avakirin û ji aliyê Împaratoriya Romê ya li 70 CE rûxandin. Kevneşopiya cihûyan dipeyivîn, ku ew Perestgeh û sernavê dawîn wê ava kirin. Cihê di Cihûstanê de cihan eşkere ye û ew e cihûyên li ser dua bikin. Ji ber ku pîrozbahiya xwe ya tundî, gelek Cihûyan dê di çiyayê xwe de ne, da ku ji derveyî herêman ketin cihê li Pîrozweriya Pîroz û rawestandin, ji ber ku hiqûqê Rabînîkal hinek perçeya pêşengiya devê li ser vê malperê ye.


Jerusalem-Al-Aqsa-Moschee-08-Al-Fakhriyya-Minarett-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-20-Frauen-2010-gje.jpg
Jerusalem-Al-Aqsa-Moschee-30-Moslems-2010-gje.jpg
Jerusalem-Felsendom-46-Palme-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-20-Ghawanima-Minarett-Geisterdom-1985-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-58-Bab-al-Silsila-Minarett-Erloeserkirchturm-Grabeskirche-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-64-Yusufdom-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-86-Arkaden-2010-gje.jpg


## Çavkanî

Kategorî:Îslam
Kategorî:Îsraêl
Sêyaneya Pîroz

thumb|Tafîrkirina mesîhiyan tê encam dan bi navê Bab, Kur û Giyanê Piroz
**Sêyaneya pîroz** an jî **teslîs** di ayîna mesîhîtiyê de baweriya ku Xwedê ji sê kesên ji hev cuda ye: Bav, Kur û Giyanê Pîroz. Her sê kes ji yek cuda ne, lê yek sirişt heye.

## Peyv
Di serdemên kevin de ji bo peyva "Trinity" anko Sêyaneya Pîroz peyva "Salos", bi siriyanî: *Thaluth*, dihat bikaranîn an jî "Teslîs", bi siriyanî: *tethleeth*. Herdu peyv ji zimanê erebî an jî tirikî an jî farisî dihên, bi zimanê kurdî ti peyvên wisa nebûn li şûna wan herdu peyvan bên bikaranîn, lê di çaxê niha de komeka peyvan an jî biwêjan hene ku hatîne hewl dan ji wan "Sêyaneya Pîroz". Serrerayî hindê gelekên din jî hene ew jî:
* Sêkoçika Mesîhî
* Sêyitiya Êkgirtî
* Sêyitiya Hevgirtî
* Yekîtiya Sêtik
Bi zimanê Siriyanî jî dibêjin:
* “Tleethayootha” /tlI:Ɵæju:Ɵæ/ “ܬܠܝܼܬܼܵܝܘܼܬܼܵܐ”. 

## Giringiya helbijartina peyveka bi seruber
Helbijartina peyvê babetekê here giring e bo Mesîhiyan. 'Al-Thaluth' peyvek e ku di Qur'anê de hatiye bikaranîn (S 4:171), lê di kurdiyê de pêkola çêkirina peyvekê ye ku derbirîna her duyan bike sêyanî û herwisa yekêtiya Xwedê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Xirîstiyanî
Kategorî:Xweda
Xwedankirina mirîşkan

Mirîşka nav bajarrî an ji ya nav baxçeyî ew mirîşke ya ku li wê dera mirov lê dijîn, tê bixwedan kirin.
Egerên serekî yên bixwedankirina mirîşan vedigere bo xwarin û dahatê ku bi firotina hêk û goştî bi dest ve tê.
Xwedankirina mirîşkan li bajarran vedigere bo bizava kiştokalê li bajarran, herwisa li dû NSAIS û pisporên xwedankirina heywanê nav baxçan, gelek mifa yêt heyin ji bo xwedankirina mirîşkan di baxçê malekê de.
Retîkûlûma endoplazmî

[thumb|280px|
'''1'''&nbsp;[Parzûna navikê

**2**&nbsp;Kunika navikê (por)

**3**&nbsp;Retîkûlûma endoplazmî ya zivir

**4**&nbsp;Retîkûlûma endoplazmî ya lûs

**5**&nbsp;Rîbozoma li ser retîkûlûma endoplazmî ya zivir

**6**&nbsp;Makromolekulan

**7**&nbsp;Kîsikên hilgir**8**&nbsp;Heybera Golgî

**9**&nbsp;Rûyê *Cis* a heybera Golgî**10**&nbsp;Rûyê *trans* a heybera Golgî

**11**&nbsp;*Cisternae* ya heybera Golgî

**12**&nbsp;Kîsikên derdanê

**13**&nbsp;Parzûna xaneyê

**14**&nbsp;kîsikên derdanê rijêna xwe vala dike
**15**&nbsp;Sîtoplazma ya xaneyê

**16**&nbsp;Dorhêla derveyî xaneyê

]]
thumb|280px|Retîkûlûma endoplazmî
**Retîkûlûma endoplazmî (RE)** toreke labîrentî û kîsikî ye. Di zimanê latînî de wateya retîkûlûm "tora piçûk" e.

Wateya endoplazmî jî "di nav sîtoplazmayê" e. Retîkûlûma endoplazmî (RE) torek labîrentî û kîsikî ye. Ji cot parzûnên navikê, ji ya derve dest pê dike ber bi parzûna xaneyê di nav sîtoplazmayê de cih digire. RE bi şileya herikbar tijî ye. Li gor dirf (teşe) û erkê wî, du beşên endoplazmiya retîkûlûm heye. Beşa ko rûxara wî bi rîbozom e, di bin mîkroskopa elektronê de zivir dixuye, loma ev beş wekî Retîkûlûma endoplazmî ya zivir tê navkirin. Beşa retîkûlûma endoplazmî ya ko rûxarê wî bêrîbozom e û şayik e, wekî Retîkûlûma endoplazmî ya lûs bi nav dibe. Cudahiya van her du aliyên RE ne tenê ji aliyê teşeyê yê, lê erkê van beşan ji ne wek hev in. Retîkûlûma endoplazmî ya lûs, lîpîd, fosfolîpîd, kolesterol û steroîdan çêdike. Her wisa metabolîzmaya karbohîdratan jî li vir dibe. Xaneyên masûlkeyan jî xwediyê retîkûlûma endoplazmî ye, lê navê wî Retîkûlûma Sarkoplazmî ye (RS). Retîkûlûma sarkoplazmî îyonên kalsiyûmê embar dike, dema Kalsîyûm ji RS ber bi plazmayê tê berdan, girjbûna masûlke dest pê dike. Xaneyên kezeba sor, ji bo ko ji xaneyê jehrê an jî derman û alkol dûr bixe, bi alîkariya retîkûlûma endoplazmî ya lûs karê detoksîfîkasyonê jî dike. Ji ber ko li ser retîkûlûma endoplazmiya zivir de rîbozom hene, retîkûlûma endoplazmiya zivir di çêkirin, guhertin û veguhastina proteînan de erk digire ser xwe. Di çêkirina parzûna xane û parzûna endamokan jî retîkûlûma endoplazmiya zivir cih digire. Her çiqas proteîn di nav rîbozoman de tên çêkirin jî, a rast ev proteînên çalak nîn in, tenê zencîra asîdên amînî (a.a) ne. Gava zencîra asîda amînî ji plazmayê dikeve nav retîkûlûma endoplazmiya zivirê, hinek cureyên proteînan li vir diguhere û çalak dibe. Hîn ji proteînên di nav retîkûlûma endoplazmiya zivirê, de di nav kîsikên hilgir ve ber bi heybera Golgî ve tê şandin. Hinek ji proteînên nav retîkûlûma endoplazmiya zivir rasterast bi egzosîtozê ji xaneyê tên avêtin Ji xeynî xiroka sor, hemû xaneyên navikdirust (eukaryotî) xwediyê retîkûlûma endoplazmî ne. Retîkûlûma endoplazmî bi rîbozom, bi heybera Golgî, bi navik û RNA têkildar e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Endoplasmic reticulum

Kategorî:Biyolojî
.ec

**.ec** navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Ekuador ye. (ccTLD)

Kategorî:Koda înternetê
Parzûna plazmayê

thumb|400px|Pêkhateya Parzûna plazmayê
Navê parzûna xaneyê hin caran wekî parzûna plazmayê jî tê bi nav kirin. Hemû xane bi parzûna plazmayê dorpêçî ne. Parzûna plazmaye pir tenik e. Bi qasê 7-10 nanometre ye.Şiklê parzûna xaneyê bi Modela Mozaîk a Herikbar tê bi nav kirin. Li gor vî modelê, parzûn ji du tebeqeyên fosfolîpîdan pêk tê. Di nav fosfolîpîdan da hin cureyên proteînan heye li aliyê derve yê xaneyê jî molekulên karbohîdrad bi proteînan, an jî bi fosfolîpîdan girêdayî ye. Ango parzûn bi binyatî ji sê cor molekulan çêbûye. Ji xeynî van molekulan, parzûna plazmayê ya xaneyên ajalan molekula kolêsterolê jî li xwe digire.

## Girêdanên derve
* https://www.khanacademy.org/science/biology/membranes-and-transport/the-plasma-membrane/a/structure-of-the-plasma-membrane

Kategorî:Biyolojî
.td

**.cd** navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Çad ye. (ccTLD)

Kategorî:Koda înternetê
Heybera Golgî

thumb|250px

Ev endamok bi navên wekî **Heybera Golg**î, **dezgeha Golgî** an jî **Golgî** tê navkirin.

Heybera Golgî di sala 1897an de ji aliyê zanyarên Îtalî Camillo Golgi ve hate vedîtin. Endamoka Golgî ji loda kîsên pehnikî (sîsterna) pêk tê. Di nav sîtoplazmaya xaneyên eukaryotiyan (xaneya navikrasteqîn) de ne yek, lê bi dehan lod ên Golgî hene. Kîsikên ji Retîkûlûma endoplazmî(RE) diqetin, bi kîsên pehnikî yên heybera Golgî ve dizeliqin. Ev bêşa Golgî ku kîsikên ji RE digire nav xwe, wekî rûxara (rûyê) cîs (Golgî ya cîs) tê bi nav kirin. Ji beşek heybera Golgî jî hin kîsan, kîsikên hûrik bûtik didin. Ev beşa Golgî wekî rûxara trans (Golgî ya trans) nav dibe. Golgî navenda çêkirina karbohîdradan e. Di nav xaneyê de veguhastina çewrî(lîpîd), karbohîdrad û proteîn karê retîkûlûma endoplazmî û Golgî ye. Di nav kîsên pehnikî (sîsterne) de hin enzîm hene bi alîkariya van enzîman guherandin(modîfî) û nûrexistinkirina molekulên wek çewrî, karbohîdrat û proteînan pêk tê. Di nav xaneyê de corbicor makromolekul çêdibin, evan molekulan di nav heybera Golgî de tên embarkirin. Golgî molekulên komkomî bûyî berhêlî dike ko, biçin cihê pêdivî pê van heye. Lîzozom jî ji heybera Golgî çêdibe. Bûtikên ji Golgî diqetin an dibin lîzozom an jî xwe bi parzûna xaneyê ve dizeliqinin û şileya hundirê xwe bi egzosîtozê davêjên derveyî xaneyê. Dîwarê xaneyên riwekan ji aliyê Golgî ve tê çêkirin. Her wisa ,Golgî û retîkûlûma endoplazmî bi hev re, veherandin û çêkirina parzûnên endamok û xaneyê pêk tînin. Hejmara Golgî di xaneyên derdanî de hê pirtir e.

## Girêdanên derve

* Golgi-apparatus 

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Endamok
Pîrmam

**Pîrmam**, bajarokeke girêdayî Hewlêr e. Ji bo ku avahiyên Serokayetiya Kurdistanê li vir e, xwedî cihekê girîng e.

## Çavkanî

Kategorî:Navenda Hewlêrê
Gedeyê Şîrîn (pirtûk)

Pirtûka ***Gedeyê Ṣîrîn*** romana Nîzamettîn Akkurt e ku di sala 2015 di heyva tebaxê de ji aliyê weṣanên Aram ve hatiye çapkirin. Pirtûk ji aliyê dadgeheke li Tirkiyeyê ve di sala 2016an de hate qedexekirin.

Pirtûk di naveroka xwe de jiyana lehengekî kurd bi navê Sînanê Amedî û herwiha nakokiyên di navbera jin û mêr, çemkî, tebeqeyî û ramanî dihewîne.

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Binefşî Heyamên Veqetînê (pirtûk)

***Binefşî Heyamên Veqetînê*** kitêba Nizamettin Akkurt e ku di sala 2002an de di nav weşanên SZK de derketiye. Pirtûk ji pexṣanan pêk tê..

Kategorî:Pirtûkên kurdî
Rastnivîsîna Kurdî (pirtûk)

***Rastnivîsîna kurdî*** pirtûka Nîzamettîn Akkurt e ku ji aliyê Navenda pedagojiyê ya kurdî (Kurdiska pedagogiska centrum) li Stockholmê di sala 2013an de derketiye.
Pirtûk ji xebateke lêkolînî pek hatiye sereke taybetmendiyên hêmanên zimanê kurdî weke peyv, navdar, cînav, rengdêr, hoker, lêker û hwd. di naveroka xwe de hewandiye.
Taybetmendiya cuda ya vê pirtûkê ku ji pirtûkên rêziman ên heyî vediqete ew e ku, ne tenê li ser rêziman rawestiyaye her wiha bi awayekî lêkolînî hêmanên sereke weke peyv, navdar, cînav, rengdêr, hoker, lêker û hwd. ji gelek aliyan ve hildaye dest û weke encameke payebend raxistiye holê. Ev desthildan û lêkolîna ku pirtûkê daye ber xwe di bin pênc qategoriyan de hatiye dabeşkirin. Bi vê wateyê hemû hêmanên sereke yên zimanê kurdî di bin navên qategoriyên weke ji aliyê wateyê ve, ji aliyê peyvsaziyê ve, ji aliyê peywirê ve, ji aliyê binkeyê ve û her wiha ji aliyê zayend/mêjerê ve hatine vekolandin.
Xaleke dî ya girîng ew e ku mijarên weke tewang, awayên veqetandekan, awayên qedînekan, hemû awayên deman û sereke hêmanên hevokê bi zelalî hatine ravekirin. Hêjayê gotinê ye ku mijarên tewang, veqetandek û awayên qedînekan li ber pêdiviya lêkolînê ne û ve pirtûkê bi lêkolîna xwe ve gaveke girîng avêtiyê di vê pêngavê de.

Kategorî:Pirtûk
Zimanê kurdî 1 (pirtûk)

***Zimanê Kurdî*** pirtûka dibistanê ji bo zarokên kurd ên li Qazaxistanê ji bo pola 2-5an hatiye amadekirin û nivîskar Knyazê Îbrahîm û redaksiyon Nîzamettîn Akkurt e. Ev pirtûk ji aliyê wezareta perwerdeyê ya Qazaxistanê ve wekê fermî hatiye pejirandin di sala 2006an de.

Kategorî:Pirtûk
Xwedavendên Wenda (pirtûk)

"Xwedavendên Wenda" pirtûka helbestan a Nîzamettîn Akkurt e ku di nav weṣanên SZK de di sala 2003an de derketiye.

Kategorî:Pirtûk
Vejîn 2 (pirtûk)

***Vejîn 2*** pirtûka Nîzamettîn Akkurt e ku di sala 2000ê de hatiye nivîsandin û di sala 2001ê de ji aliyê Dibistana Ṣ. Sefkan wekê muzîkal bi helbestî û muzîkî bi rengekî teatral hatiye berpêṣkirin. Pirtûk di sala 2002an de ji aliyê weṣanên SZK ve hatiye çapkirin. Naveroka pirtûkê xwe disipêre lehengî û dilêriya kurdan a di dîrokê de.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Serdema hesinî

rast|thumb|200x200px|Amûrên hesinî
**Serdema hesînî**, heyna piştî serdema bronzê ye. Hilberiya hesinê di salên 1200î yên beriya zayînê de li Anatolyayê dest pê kiriye lê hin berjeng nîşan didin ku ew ji vê tarîxê zûtir dest pê kiriye.

Li Mezopotamyayê, di herêmên Sumeriyan, Asûriyan û Akadiyan de, dibe ku hesin di sala 3000î beriya zayînê de dest pê kiribe. Yek ji berên hesinî yên helandî yên herî kevin ên ku ji aliyê me ve tê zanîn, xencerek bû ku li nav mezelekî hattiyan ê bi tarîxê 2500î BZ  hatiye dîtin. Bikaranîna giştî ya çekên hesinî yê ku cihê çekên bronzî girt, di destpêka sedsala 10em a BZ de li Rojhilata Nêzîk belave bû.

Ji beriya vê demê, mirov amûrên bronz an berheste û qir û qaf bikaranîn. Ew çotkarî dikirin û bi awayekî kombûyî dijiyan. Wekî serdemên berê, di heman demê de li her cih serdema hesinê dest pê nekiriye.  Gelên Ewropayî, Efrîkayî û Asyayî heta sala 500î BZ  derbasî serdema hesinê kirin.

Dîtina hesinê asayî bû lê çêkirina amûrên hesinî zor bû. Sedema wê jî, germahiya helînê ya hesinê ji bronzê zêdetir bû. Wexta ku mirovan fêrî çêkirina amûrên hesinî bûn, pîşeyeke bi navê hesinkerî derket holê. Bi van amûrên baş û zêde, cotkar karibûn berhemenên zeviyê zêde bikin. Digel vê yekê, hinek mirov hebûn ku pereyên daringî dahênandin da ku ew ji bo danûstandinê bibe alîkariyek.

Hesin, tesîrê qadên şerî jî kir. Mirovan zirxên baş û zexm çêkirin. Her wiha hawîşên ku amûrên hesinî çêdikirin, li ser qada şer bi ser diketin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an b.z.

Kategorî:Serdema kevnare
Cyaxares (muzîk)

**Cyaxares**, koma muzîka şêweyê metala rojhilatî ye, ku ji aliyê muzîkvanê kurd ê ji Silêmaniyê, Mîr Şemal Hemeferec ve di sala 2009an de hatiye damezrandin. Vê komê heta salan 2017an du albûm derxistine. Ya yekem di  de bi navê Whores of Babylon (*Qehpikên Babîlê*) û ya duyem jî di  de bi navê House of the Cosmic Waters (*Xaniyê Avên Kozmîk*) derketiye.

Cyaxares newayên rojhilatî (oryental) bi muzîka metalê re li hev tîne û loma jî berhemên metala rojhilatî diderkevin holê.

## Çavkanî

Kategorî:Death Metal
Kategorî:Komên muzîkê yên kurd
Kategorî:Metala Rojhilatî
Kategorî:Navenda Silêmaniyê
Retîkûlûma endoplazmî ya zivir

thumb|Retîkûlûma endoplazmî ya zivir
thumb|Retîkûlûma endoplazmî

**Retîkûlûma endoplazmî ya zivir** , beşa retîkûlûma endoplazmî ya ku rûxara wî bi rîbozom e, di bin mîkroskopa elektronê de rûyê wê zivir dixuye, loma ev beş wekî retîkûlûma endoplazmî ya zivir tê navkirin.
 
Retîkûlûma endoplazmî ya zivir ji cot qatên parzûnên navikê, ji ya derve dest pê dike, ber bi parzûna xaneyê di nav sîtoplazmayê de dirêj dibe. Ji ber ko li ser retîkûlûma endoplazmî ya zivir de gelek rîbozom hene, retîkûlûma endoplazmî ya zivir di çêkirin, guhertin û veguhêztina proteînan da kar dike. Di çêkirina parzûna xane û parzûna endamokan jî retîkûlûma endoplazmî ya zivir cih digire. Her çiqas proteîn di nav rîbozoman da tê çêkirin jî, a rast ev proteînên neçalak in, tenê zencîra asîdên amînî (a.a) ne. Gava zencîra asîda amînî ji plazmayê dikeve nav retîkûlûma endoplazmî ya zivirê, hinek cureyên proteînan li vir diguhere û çalak dibe. Hin ji proteînên di nav retîkûlûma endoplazmî ya zivirê de di nav kîsikên hilgir ve ber bi heybera Golgî tê şandin. Hinek ji proteînên nav retîkûlûma endoplazmî ya zivir jî rasterast bi egzosîtozê ji xaneyê tên avêtin. Xaneyên pêdiviya wan pir bi enzîm û proteînan heye, hê pirtir retîkûlûma endoplazmî ya zivir lixwe digirin. Retîkuluma endoplazmî ya zivir bi rîbozom, bi heybera Golgî, bi navik û ARNyê va têkildar e.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Endamok
Komeleya Zehmetkêşên Kurdistanê

**Komeleya Zehmetkêşên Kurdistanê** yek ji partiyên Rojhilatê Kurdistanê ye ku li sala 2007ê de ji Komeleya Şoreşger û Zehmetkêşên Kurdistana Îranê veqetiya ye. Vê partiyê 19ê tebaxa 2017ê de biryar da ku ew jî dê li dijî Îranê şer bikin.

## Têkildar
* Şoreşa Rojhilatê Kurdistanê

## Veqetanên Komele

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* www.komala.com 

Kategorî:Avabûnên 2007an li Iraqê
Kategorî:Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Pizza Hut

**Pizza Hut** ( English: Pizza Hut) ji restaurant fast food Amerîkî û çiqilên li gelek welatan tê Alm.o pisporên xwarin û restaurant pizza her cûreyê, di heman demê de ev e Okhry.kma dıke girêdanên ji bo sepanên ji xizmeta derve de ji bilî îmkana dixwar, li xwaringehekê.


Kategorî:Zincîrên xwarina bilez
Rojî Kurd (rojname)

Rojnameya Rojî Kurd li sala 1919ê heta 1926ê weşan kiriye. Editorê vê rojnameyê Mele Ehmed Qizilcî bû. Ev rojname li bajarê Urmiye ya Rojhilatê Kurdistanê weşan dikir. Ev rojname yekem rojnameye ku li rojhilatê Kurdistanê dest bi weşana Kurdî(soranî) kirî 

## Çavkanî
Mele Ehmed Qizilcî

**Mele Ehmed Qizilcî** an jî **Mele Ehmed Turcanîzadeh** edîtorê rojnameya Rojî Kurd (rojname) bû. Mele Ehmed di Zaningeha Tebrîzê de profesorê wêjeyê bû. Di sala 1980ê wefat kir .

## Çavkanî
Komeley Azadixwazî Kurdistan

Ev komele li Rojhilatê Kurdistanê de piştî têkçûna Serhildana Simkoyê Şikak li herêma Mukriyan bi awayeke veşartî hate ava kirin. Bi dûçûna zanist Abbas Valî ev komel bingeha Komeley Jiyanewey Kurdistan e.

## Çavkanî

Kategorî:Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Niştiman (kovar)

**Niştiman** kovareke ku hejmara pêşîn di sala 1943an de bi zarê mukrî û bi tîpên erebî bû.

Weşana fermî ya komeleya Komeley Jiyanewey Kurdistan bû. Ji tîrmeha 1943ê heta gulana 1944ê weşan kiriye û neh jimarên wê hatine weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
Carl's Jr.

**Jr Carl** an anî ya fîlmî ya ku ji me re tête çêkirin û li ser vê yekê Coast Coast o le Iunaite Setete. Sa amata i le Carl Karcher ma o loo umia e CKE faleaiga.

Kategorî:Ristorên xwarinên xwarinê
Kategorî:Zincîrên xwarina bilez
Ebdurehman Zebîhî

**Ebdurehman Zebîhî** Serokê yekem yê rêxistina Komeley Jiyanewey Kurdistan e. Piştî ruxandina Komara Kurdistanê ya Mehabadê, Ebdurehman Zebîhî hate sirgûn kirin û 33 salan ma li derveyî welat. Piştî ruxandina rejîma Şahê Îranê ya li sala 1979ê de hate welat.

## Mijarên têkildar
* Dîroka Rojhilatê Kurdistanê
A&W Restaurants

thumb|Logo
**Dining & A Dining** dikir bi kirrot û aerotus bijartir e. A & W şirketa yekemîn bû ku serkeftina darayî ya fînansî: franchisiyon di destpêka 1921'an de Kaliforniya dest pê kir. Welatek şirket ji ji co hevkarên Roy W. Allen û Frank Wright ve tê derxistin. Peldanka vê restaurantê ne, lê tenê ji hamburger sipî ne, Fransa kûçik û kûçikan. Di warê xwarinê de gelek cihan li dora cîhanê ye û Dewletên Yekbûyî.

Kategorî:Ristoreyên xwarinên zûtirîn
Kategorî:Zincîrên xwarina bilez
Rêbwar Talebanî

**Rêbwar Talebanî** an jî **Rêbwar Fayiq Talebanî**, alîkarî serokê Encûmena Parêzgeha Kerkûkê ye. Her çend serokê encûmenê nebe jî niha bi awayekî aktîv li şûna serokê encûmenê kar dike. Ji bo giştpirsiya serxwebûna başûrê Kurdistanê hemû barê serokatiyê li ser milê wî ye. Ew bixwe endamê Yekgirtiya Îslamî ya Kurdistanê ye.

## Rêbwar Talebanî kî ye?

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Encûmena Parêzgeha Kerkûkê

**Encûmena Parêzgeha Kerkûkê** yek ji encûmenên parêzgehên Îraqê ku piştî ketina rejîma be'es a Sedam Huseyn di nîsana 2003an de hate sazkirin. Encûmena Parêzgeha Kerkûkê bi dûçûna hilbijartinên 2005ê ya Îraqê hatiye dabeşkirin.

Encama hilbijartinê wiha ye :

## Têkildar
* Pirsgirêka Kerkûkê
* Giştpirsiya serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017

Kategorî:Hikûmeta Iraqê
Kategorî:Kerkûk
Kategorî:Parêzgeha Kerkûkê
Komele Rêxistina Kurdistanê ya Partiya Komûnîst a Îranê

**Komele Rêxistina Kurdistanê ya Partiya Komûnîst a Îranê** (bi soranî: کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران, Komełe Rêkxirawî Kurdistanî Hizbî Komonîstî Êran) yek ji partiyên Rojhilatê Kurdistanêye ku bi Partiya Komûnîst a Îranê ve girêdayî ye. Ev rêxistin bi kurtasî wek **Komele** (Komelle, Komełe) tê zanîn lê divê bi Partiya Karkerên Kurdistanê neyê tevlîhevkirin. Navê van her du partiyan jî bi Komele tê zanîn.

## Binêre
* Şoreşa Rojhilata Kurdistanê

## Veqetanên Komele

## Girêdanên derve
* komalah.org
* komala youtube tv

Kategorî:Avabûnên 1984an li Îranê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1984an de hatine avakirin
Kategorî:Rêxistinên Rojhilatê Kurdistanê
Sosyalîst Enternasyonel

Sosyalîst Enternasyonel (bi ingilîzî :Socialist International) encûmeneke cîhaniye ku ji partî û rêxistinan pêk têt. Armanca sereke ya vê rêxistinê ku sosyalîzma demokratîk ava bike. Sosyalîst enternasyonel encûmena mezintirin ya sosyalîstan e li cîhanê. Serokê vê encûmenê serokwezîrê berê yê Yewnanî George A. Papandreou ye.

Partiyên û rêxistinên di Sosyalîst Enternasyonelê de 6 beş in.
* 1- Endamên Sosyalîst Enternasyonel :Ev partî rêxistinên di vê beşê de endamên bêkêmasî ne. Dikarin deng bidin.
Partiyên Kurd yên di vê beşê de :Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê, Hizba Demokrat a Kurdistanê, Îran

* 2- Endamên di şêwirê de: Ev partî û rêxistin nikarin deng bidin lê heqê axiftinê heye û aîdatên xwe didin.
Partiyên Kurd yên di vê beşê de :Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê, Partiya Yekîtiya Demokrat, Partiya Demokratîk a Gelan

* 3- Endamên di nêrinê de: Ev partî û rêxistin mecbûrin werin civînên enternasyonelê de û perê xwe salî didin, her wisa heqê dengdanê tune ye.
Partiyên Kurd yên di vê beşê de : Komeleya Şoreşger û Zehmetkêşên Kurdistana Îranê, Komeleya Zehmetkêşên Kurdistana Îranê

* 4- Rêxistinên Bra

* 5- Rêxistinên Têkildar

* 6- Endamên kesayetî yên girêdayî partiyên SÎ
Zayn Malik

**Zain Javadd "Zayn" Malik** ( ; zayîn 12ê kanûna paşîn 1993), kîjan wekî Zayn bi qeydkirî re, strankarek brîtanî û lîderperwer e. Rojbûn û mezinbûna xwe li Bradfordê bû, ku Malik hewl kir di muzika ciwan de pêşengiya xwe ya ji bo hunermendekî solo ji bo rastiya muzîka televizyonî ya Brîtanyayê 2010'an de di bernama X-Factor bi lêpirsînek peyda dikir. Piştî Malik wekhevek serbixwe hilweşand, vegeriya pêşbaziyê û hevpeymanên din ve hatin şandin, da ku kurê dê wek yekser tê naskirin.

Kategorî:Mirovên zindî
Encyclopædia Iranica

***Encyclopædia Iranica*** projeyek e ku armanca wê çêkirina ensîklopediyeke kûrûdûr û desthildar bi zimanê înglîzî li ser dîrok, çand û şaristaniya gelên îranî ji pêşdîrokê heta demên niha ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Çanda Îranê
Kategorî:Îrannasî
Sia

**Sia Kate Isobelle Furler** (zayîn 18ê Kanûnê 1975), stranbêj-helbestnivîs, çêkerê qeydê û derhênerê muzîkê ya Awistralyayî ye. Karsazek stranê li Adelaide wek cureya Acad Jazz Band Krisp di destpêka salên 1990an de dest pê kir. Di sala 1997an de, gava Crips hate qedexekirin, ew albûma yekemîn a ji OnlySee li Awistralyayê azad kir. Ew paşê çûye Londonê, Îngilistanê ku ji bo pêşkêşên brîtanî ji bo duo Zero 7.

## Dîskografî
* *OnlySee* (1997)
* *[[Healing Is Difficult]]* (2001)
* *[[Colour the Small One]]* (2004)
* *[[Some People Have Real Problems]]* (2008)
* *[[We Are Born]]* (2010)
* *[[1000 Forms of Fear]]* (2014)
* *[[This Is Acting]]* (2016)
* *[[Everyday Is Christmas (album)|Everyday Is Christmas]]* (2017)
* *Music* (2021)
* *Reasonable Woman* (2024)

## Çavkanî

Kategorî:Femînîstên bîseksuel
Kategorî:Jinên bîseksuel ên awistralî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîkvanên birûpoş
Kategorî:Muzîkvanên femînîst
Kategorî:Strannivîsên bîseksuel
Çaldiran (navçe)

**Çaldiran** yek ji navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Siyah Çişme e.

## Dabeşkirina navçeyê
Du nahiye û ? bajar li navçeya Çaldiranê hene :

### [[Navenda navçeya Çaldiran (nahiye)|Navenda navçeya Çaldiran]]

### [[Deştek (nahiye)|Deştek]]
**bajar**
* Çaldiran
* Deştek
**gund**
* Lîsteya gundên Çaldiranê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
Xoy (navçe)

thumb|Şaristanên Azerbaycana Rojavayê
**Xoy** yek ji şaristanên parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilatê Kurdistanê ye. Navenda vê şaristanê bajarê Xoy ye.

## Dabeşkirina navçeyê
4 nahiye û 6 bajar li navçeya Xoyê hene :

### [[Navenda navçeya Xoy (nahiye)|Navenda navçeya Xoy]]
* Bajar: Xoy, Fîrureq, Dizediz
### [[Sefaiye (nahiye)|Sefaiye]]
* Bajar: Zerabad
### [[Êvoxlî (nahiye)|Êvoxlî]]
* Bajar: Êvoxlî

### [[Kotol (nahiye)|Kotol]]
* Bajar: Kotol
### Gundên navçeyê
* Lîsteya gundên Xoyê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
Makû (navçe)

thumb|Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
**Makû** yek ji navçeyên Rojhilata Kurdistanê ye û navenda vê navçeyê bajarê Makû ye.

## Nêrîna giştî
Makû navçeyeke li nêzîkî sinorê Bakurê Kurdistanê ye. Piraniya gelê Makûyê kurd in, lê li herêmê azerî jî dijîn. Hin kes li ser vê bawerê ne ku navê Makûyê ji peyvên Mad Kûh (çiyayê mad, med) tê. Mad yan Med bav û kalên kurdan in. Kurdên Makûyê gelekî welatperwer in, ziman û çanda xwe ya kurdî baş parastine. Dewleta Îranê ji bo ku pêşveçûnên kurdan ra astengan çêbike, serdestiya navçeyê daye destên azeriyan. Azeriyan gelek nemirovahî dijî kurdan kirine û dikin lê kurdan tu caran serê xwe berjêr nekirine.
## Zimanên deverê
Zimanên devera Makoyê kurdî û azerî ne. Di nivîsên li ser înternetê yan li her derê ku bibe, azerî hewl didin Makûyê wekî bajarekî azerî bidin nasandin lê ev yek nikare rastiyê biguhure. Divê bê gotin, ermenî jî li vî bajarî pirr bûn, lê azeriyan di dema qirrkirinê de, ew gişt qirr kirin.

## Dabeşkirina navçeyê
Du nahiye û du bajar li navçeya Makûyê hene :

### [[Navenda navçeya Makû (nahiye)|Navenda navçeya Makû]]
:Bajar:Makû
### [[Bazirgan (nahiye)|Bazirgan]]
:Bajar:Bazirgan

### Gundên navçeyê
* Lîsteya gundên Makûyê

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê
Sentrozom

thumb|300px
## Pêkhateya Sentrozomê

Peyva sentrozom, ji peyvên **centrum** û **sōma** çêbûye. Bi Latînî centrum 'navend' + bi Yewnanî sōma 'laş' ê. Sentrozom di nav sîtoplazmayê de li nêzikê navîkê cih digire. Sentrozom endamokek bêparzûn e û ji du paran pêk tê, her parek wekî sentrîol tê navkirin. Ango sentrîolên di nav gilokên proteînên bêteşe (amorf) wekî sentrozom bi nav dibin. Her sentrîolek ji neh mîkrotubulên sêmendî(trîplet) çêbûyî ye. Ango her sentrîolek ji 27 mîkrobulan pêk tê.

Dema dabeşbûna xaneyê dest pê dike, di qonaxa înterfazê de, sentrozom duhende dibin. Her sentrîolek bi duhendebûnê sentrîolek nû çêdike, sentrîol a kevn bi navê mak, a nû jî bi navê keçik tê navkirin.

## Erkê Sentrozomê
thumb|350px| <big>'''Xaneya ajalan'''</big>

Sentrozom navenda organîzekirina mîkrotubulan e. Mîkrotubul di nav sîtoplazmayê de mîna tor belav dibin û di çêkirina peykerê xaneyê (*cytoskeleton*) de cîh digirin.

* Sentrozom ber bi dawiya dabeşbûna xaneyê de ji bo parvebûna sîtoplazmayê (sîtokînez) sinyal çêdike.
* Sentriola mak rîşik (cilium) û dûçik (flagellum) çêdike.
* Di dema dabeşbûna xaneyê de, mîkrotubul ji herdu cemserên xaneyê ji sentrozoman ber bi navenda xaneyê dirêj dibin.
* Di nav sîtoplazmayê de gurza mîkrotubulan wekî rîşê teşî (spindle fibers) tê navkirin. Rîşê teşî, kromotîn û kromozoman parve dikin.

Xaneyên karok û riwekên tovdar, bêsentrozom in. Xaneyên riwekên bispor (riwekên bêtov) û piraniya xaneyên ajalan di nav sîtoplazmaya xwe de cotek sentrîol dihewînin.

Dî laşê ajalan de xaneyên wekî xaneya masûlke, xaneya hêkê, xaneya demar, jî bêsentrozom in. Çi riwek be, çi ajal be, ku di çerxa jiyana wê de xaneyên bi dûçik an jî bi rîşik hebe, xaneyên wê zîndewerê bi sentrozom in.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://www.biology-pages.info/C/Centrioles.html
* http://biology.tutorvista.com/animal-and-plant-cells/centrioles.html 

Kategorî:Biyolojî
Nadir Nadirov

**Nadir Kerîm Nadirov** (6ê kanûna paşîn 1932; Sederek, Naxçivan, *YKSS*) endezyarekî kurd ji Qazaxistanê ye. Li Naxçivanê hatiye dinyayê tevî malbata wî li Qaxaxistanê hatin sirgûnkirin. Ew serokê Komeleya Kurdên Qazaxistanê (Berbang) û cîgirê serokê yê yekem ê Akademiya Endezyarî ya Qazaxistanê ye. Ew jî rêveberê navenda zanistiyê a Neft e. Di sala 1992 de, wî hesabên dersînorkirina kurdên Yekîtiya Sovyeta berê di salên 1930an û 1940an de pêşkêşî raya giştî kirin.

## Pirtûkên wî
* N.K. Nadirov, A.P. Popov, *Protein from Petroleum*, U.S. Joint Publications Research Service, Springfield, Virginia, 1974.
* N.K. Nadirov, N. S. Nametkin, *Podsolevye nefti Prikaspiĭskoĭ vpadiny*, 302 pp., Izdvo Nauka Kazakhskoi SSR, 1983. (bi rûsî)
* N.K. Nadirov, N. Markovich, *Токоферолы и их использование в медицине и сельском хозяйстве*, 334 pp., 1991.
* N.K. Nadirov, *Kurdên Qazaxistanê*, 556 pp., 2003 (bi rûsî).
* N.K. Nadirov, *Tengiz: more nefti, more problem*, 2003

## Çavkanî

## Girêdanên derve
Hevpeyvînek li gel Nadir Nadirov

Kategorî:Endezyarên qazax
Kategorî:Jidayikbûn 1932
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mîmarên kurd
Kategorî:Zanyarên kurd
Dabeşbûna xaneyê

thumb|300px| '''<big>Corên Dabeşbûna Xaneyê</big>'''
thumb|300px| '''<big>Dabeşbûna Mîtozî</big>'''
Di çerxa jiyana xaneyê de hin caran xane xwe dabeşê du an jî pirtir paran dike. Ev kar wekî dabeşbûna xaneyê tê bi nav kirin. dabeşbûna nîvekî, dabeşbûna mîtozî û dabeşbûna miyozî sê corên dabaşbûna xaneyê ne. Ji vana dabeşbûna nîvekî û dabeşbûna mîtozî bi gelek aliyan ve dişibin hevdu. Di herdu corên dabeşbûnê de jî, dabeşbûn bi makexaneyek dest pê dike û di dawiya dabeşbûnê de du xaneyen keç çêdibe. Herdu xaneyên nû çêbûyî, bi aliyê genetîkî ve heman yek in. Wekî mînak bakterî bi dabeşbûna nîvekî zêde dibin, bejna mirov bi dabeşbûna mîtozî ya xaneyên hestî dirêj dibe.

Sperm, hêk û spor xaneyên taybet ên bi nîve (haploîd) kromozom in û wekî xaneyên haploîdî tên navkirin. evan hersê xane jî bi dabeşbûna miyozî çêdibin. Bi dabeşbûna miyozî, ji makêxaneyek çar xane çêdibe, lê ev her çar xane jî dibe ko ji hêla genetîkî ve ji hev cuda bin. Her wisa kromozomên xaneyên nû, nîvê kromozomên makexaneyê ne. Ango bi dabeşîna miyozî kromozomên xaneyê dadikeve nîvê. Wekî mînak; xaneyên çermê mîrov bi 46 kromozom in, heke xaneya çerm bi dabeşbûna mîtozî dabeş bibe, du xaneyên wekhev ên bi 46 kromozom çêdibe. Di hêkdankên mirov de makexaneyên hêkê yên bi 46 kromozom hene. Makexaneya hêkê bi dabeşbûna miyozî çar xaneyên bi 23 kromozom çêdike. Loma xaneya hêk a mirov bi 23 kromozom e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* https://www.britannica.com/science/cell-biology/Cell-division-and-growth
* http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/biology-and-genetics/cell-biology/cell-division

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:1835 di zanistê de
Kategorî:1835 li Almanyayê
Serdeşt, Gewer

**Serdeşt** (), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Paramotor

[thumb|Çalakiya li gel paramotorê li ser çola Wadî Rûma [Urdunê.]]

**Paramotor** cudeyekî çalakiya werzişî ye ku mirov tê de pereşûteke bi motor bi kar tîne.

## Çalakiya paramotoran li Kurdistanê
Du cihên berniyas ji bo paramotor, li ser çiyayê Zawa li Dihokê, herwisa li ser çiyayê Korek. Zîrek Mayî li sala 2017ê bizav dikir vî corê yariyiyê bide niyasîn, herwisa gelek çalakî encam dayine, li serê herdu çiyayan: Zawa û Korek. Zêdebarî vê çendê, paramotorbazê kurd Zîrek Mayî li Facebooka xwe wêne belav dikirin.

## Galerî

Wêne:Paramotor in Duhok.jpg|Paramotor li Kurdistanê
Wêne:Paramotor zawa mountain.jpg|thumb|Paramotor li ser çiyayê Zawa, Dihok
Wêne:Paramotor on Zawa mountain Duhok.jpg|thumb|Paramotor li ser çiyayê Zawa, Dihok


## Girêdanên derve

Kategorî:Werziş
Baroveya Îrmayê

thumb|Wêneya Jêrsora Baroveyê, ku di 5ê îlonê de nêzîkbûna giravên Leewardê dike.

**Baroveya Îrmayê** () hewayek pir zehf e, ku Giravên Leewardê û Porto Rîko bandor dike û li herêmên Kûba û başûrrojhilatê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê jî gelekî xurt Baroveya gefan e. Li derveyî Karîbê û Kendava Meksîkê ew hêşînek bihêztir e, ku hîn di nav baskê Atlantîkê de ye. Barove, di çîna 5emîn kategoriya xwe de cih digre. Lez, di saetê de 185 mîlometre hate pîvankirin.

## Çavkanî

Kategorî:Baroveyên li Giravên Turks û Kaykosê
Kategorî:Baroveyên li Karîbê
Kategorî:Karesatên xwezayî yên 2017an
Kategorî:2017 li Bahamasê
Kategorî:2017 li Barbadosê
Kategorî:2017 li DYAyê
Kategorî:2017 li Kûbayê
Gilord

**Gilord** an **Glord** (), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Sad, Gever

**Sad** (, , ), gundekî ji hoza doskî jorî yê ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Tekûrava

**Tekurawa** (), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Ji navenda bajarê Colemêrgê 60 km û ji navçeya Geverê jî 35 km dûr e. Sînorê wê yê bi başûrê gundikê Birifkan re jî tixûbê Colemêrg-Wanê ye.

Kategorî:Gundên Geverê
Yêkmala Jorî

**Yêkmala Jor** (), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.
## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Dêrav

**Dêrav** (tirkî:Dereiçi), gundekî ku bi navçeya Gevera Hekariyê ve girêdayî ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Geverê
Belûtya

**Belûtya** (), gundekî ku bi navçeya Şemzînana Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şemzînanê
Derav, Rûbarok

**Derav** an jî **Derava Tatliyan**(), gundekî ku bi navçeya Rûbaroka Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Rûbarokê
Hordin

**Hordin** (), gundekî ku bi navçeya Rûbaroka Hekariyê ve girêdayî ye.
## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Rûbarokê
Maddie Ziegler

[thumb|Ziegler di vekirina studyoya dansê ya [Abby Lee Millerê li Santa Monica, Kalîforniya, gulan 2015]]

**Madison Nicole „Maddie“ Ziegler** (jdb. 30 îlon 2002 li Pittsburgh, Pennsylvania) danser, lîstikvan û modelekî amerîkî ye. Ji sala 2014 û 2016an, ji bo Sia, bi klîpên stranên wek "Chandelier" û "Elastic Heart", ku bi tevahî 3.4 milyar nêrînên li ser YouTube dikişand, ji bo stranên pênc muzîkê vegotin. Ziegler di fîlm, televîzyon û di konseran de hate dîtin, herwiha li ser kovara modelê û li ser kelepên Capezio, Ralph Lauren û Target di nav aliyên din de hatiye nivîsandin. Ew ji aliyê kovara Time li ser lîsteya xwe ya "30 ciwanên herî bi bandor" li her yek ji 2015 û 2016 de bû.

Kategorî:Danserên amerîkî yên jin
Kategorî:Jidayikbûn 2002
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Dans

thumb|Dansa nûjen
**Dans**, **raks** an jî **sema** (, ) forma hunerî ye, ku ji hilbijartî yên armanca tevgera mirovan e. Ev tevger xwedî wateya festîvalê û sembolîk e û wekî danser û xwenîşanderan di nav çandekî taybetî de tê qebûlkirin. Dans dikare ji hêla koreografiyê ve were kategorîzekirin û ji aliyê repertuwarê ve têkoşînên tevgerê an jî dema dîrok û cîhê dîrokê ve were gotin.

Ji berhevkirina giring e, ku di navbera nîqaşên danetok û beşdaran de tevlihev bibin, her çiqas van herdu kategoran herdem bi tevahî cuda ne; herdu erkên taybetî dikare hebin, wek sosyal, şehyane, hevrikî, erotîk, cengî, an pîroz û ayînî.

## Çavkanî


Kategorî:Hunerên ahengê
Sentrîol

thumb|250px
thumb|250px
**Sentrîol** beşekî sentrozoma xaneyên ajalan e. Ji xeynî xaneya ajalan, kevzên kesk ên avê, riwekên bê tov û protîstên yek xaneyî yên bi rîşik(cilium) an ji yên bi dûçik (flagellum) jî sentrîol li nav xaneyên xwe digirin. Sentrozom ji du sentrîol û çend cureyên proteînan pêk tê. Bi kurtasî sentrîol di nav sentrozomê de cih digire. Neh sêmendên mîkrobul bi şeklê sîlînderî sentrîolek çêdikin. Ango sentrîolek ji 27 mîkrotubulan pêk tê. Bandora sentrîolan li ser dabeşbûna xaneyê û çêbûna rîşik û dûçikê xaneyê de heye.

## Girêdanên derve

*  

* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2956124/

* http://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.0050149

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Endamok
Model

[thumb|Fotomodel [Caitlin O'Connor li ser damezirandina firotanê ya klîmîk a normal]]
thumb|Fotomodelên zilam ên cêwik ên amerîkî "Cêwik Carlson"
thumb|Modelên mirês
 
**Model** kesekî bi rolekî pêşveçûnê an danasîna hilberînan e (nexşeyek cilên di fîlmên fîzîkî de), an jî ji bo mirovên karên hunerî an wêneyê çêbikin.

Modelsazî ji celebên din ên cuda yên performansa gelemperî têne dîtin, wekî lîstikvan an jî danser. Her çend cûdahî di navbera modelkirin û çalakiyê de her tim ne diyar e, di fîlm an jî lîstikê de nabe, ku bi gelemperî nimûne ya "modelkirin" be.

## Çavkanî