Arşakî

**Arşakî** an **arşakan** navê xanedana eşkaniyan ên ku di bin rêbertiya Arşak de di sala 240 b.z. de herêmeke Keyatiyaselewkiyan a bi navê Part dagirkirin û li şûna wê Pehlewanistan an Împaratoriya eşkaniyan damezirand.

Piştî damezirandina dewletê arşakiyan gav bi gav selewkî tengav kirin û li tevahiya Îranê serweriya persan pêk anin. Keyayê arşakî yê dawî Erdevan IV, di 224 pz de ji aliyê damezirênerê sasaniyan Erdeşêrê Yekê hat kuştin û Erdeşîr kargêrî dest xwe xist. Lê xanedana arşakiyan nêzîkî 200 salên din jî li Ermenistanê serwerî domand û di sala 428an de ket bin fermana sasaniyan û bi vî awayî hebûna xwe bi dawî kir.

## Keyayên Pehlewanistanê û nûnerên xanedana arşakiyan (eşkaniyan)
* Arşak I () (**Aras I**; Eşkê yekem), derdora 250 b.z.–211 b.z., damezirînerê xanedana Arşakiyan
** Tiridates I (**Tîrda I**; Eşkê duyem), dema serweriyê nayê zanîn
* Arşak II (**Aras II**; Eşkê sêyem), 211 b.z.–191 b.z., kur (an birayê) Aras I e.
* Phriapatios (**Friyapat I**; Eşkê çarem) 191 b.z.–176 b.z., neviyê Aras II e.
* Phraates I (**Firat I**; Eşkê pêncem) 176 b.z.–171 b.z., kurê Friyapat e.
* Mithridates I (eşkanî) (**Mîhrda I**; Eşkê şeşem) 171 b.z.–138 b.z., kurê Friyapat e, yek ji gewretirîn keyayên Pehlewanistanê.
* Phraates II () (**Firat II**; Eşkê heftem) 138 b.z.–128 b.z., kurê Mîhrda I e.
* Artabanos I (**Erdevan I**; Eşkê heştem) 128 b.z.–123 b.z., apê Firat II e.
* Mithridates II (eşkanî) (**Mîhrda II**; Eşkê dehem) 123 b.z.–88 b.z., tevî Mîhrda I û Orod I gewretirîn keyayê Pehlewanistanê ye.
* Gotarzes I (**Guhderz I**) 95 b.z.–90 b.z., neviyê Friyapatî ye, tevî Mîhrda II hevseroktiyê dike.
* Orodes I (**Orod I**) 90 b.z.–87 b.z., tevî Mîhrda II hevseroktiyê dike.
* Sinatrukes (**Sînatrûk**; Eşkê yanzdehem) ca. 77 b.z.–70 b.z., yek ji pismamên xanedana Arşakiyan e.
* Phraates III *Theos* (**Firat III**; Eşkê danzdehem) 70 b.z.–57 b.z., kurê Sînatrûk e.
* Orodes II (**Orod II**; Eşkê sêzdehem) 57 b.z.–37 b.z., kurê Firat III sêyemîn gewretirîn keyayê Pehlewanistanê. Di dema wî de sînorê Pehlewanistanê gihîşt Derya spî.
** Mithridates III (eşkanî) (**Mîhrda III**; Eşkê çardehem) 56 b.z./55 b.z., kurê Firat III e.
** Pakor I (**Pakor I**) ? b.z.–38 b.z., kurê mezin ê Orod II e, wek hevserok hatibû îlankirin. Fermandarekî wêrek û jêhatî bû. Di şerê li dijî Romayê de li cenga Gindarê jiyana xwe ji dest dide.
* Phraates IV (**Firat IV**) 38 b.z.–2 b.z., kurê Orod II e.
** Tiridates II (**Tîrda II**) 32 b.z., berendamê textê, komeke feodalan serî li hember Firat IV radike û ji text dixîne, di wê demê de Tîrda II wek keyayê Pehlewanistanê tê îlankirin, lê Firat IV di demeke kurt de Tîrda II bindixîne û careke din radibe ser text.
** Mithridates (**Mîhrda**) 12 b.z.-10 b.z., gengaz e ku berendamê rabûna ser text e, lê hebûna wî hê jî tê guftûgokirin.
* Phraatakes (**Firat V**; Eşkê panzdehem) 2 b.z.–4 p.z., kurê Firat IV e.
** Mûsaya Pehlewanistanê — jina Firat IV û dayîka Firat V, hevseroka keyatiyê.
* Orodes III (**Orod III**; Eşkê şazdehem) 4–7
* Vonones I (**Vonon I**; Eşkê hevdehem) 7–12, kurê Firat IV e.
* Artabanos II (**Erdevan II**; Eşkê hejdehem) 12–38, kurê şahbanûya Arşakiyan.
** Phraates VI (**Firat VI**) 35, tenê salekê şûna Erdevan II ê dewrkirî li ser text ma. Piştî salekê Erdevan II careke din ser text rûdinê.
** Tiridates III (**Tîrda III**) 36–37, ji aliyê romayîyan ve şûna Erdevab II wek keya hatibûye îlankirin, lê Erdevan II desteka eşîra dax digire û careke din text ji xwe re vedigerîne.
** Kînnam (37-38?), hebûna wî di guftûgoyê de ye, îhtîmaleke mezin yek ji berendamên text bûye.
* Vardanes (li rojavayê keyatî) (**Verdan I** yan **Berdan I**; Eşkê nozdehem) 39–47, tevî birayê xwe Guhderz II keyatî kiriye.
* Gotarzes II (li rojhilatê keyatî) (**Guhderz II**; Eşkê bîstem) 41–51, tevî birayê xwe Berdan keyatî kiriye.
* Vonones II (**Vonon II**; Eşkê bîst û yekem) 51, kurê Erdevan II e.
* Vologaeses I (**Belgaş I**; Eşkê bîst û duyem) 51–78, kurê Vonon II e.
** Vardanes II, (**Verdan II** yan **Berdan II**; Eşkê bîst û sêyem) 55–58, kurê Belgaş I e.
* Vologaeses II (**Belgaş II**) 77–80, kurê Belgaş I e, bi serê xwe xwe wek keya îlan kiribûye, hewl daye text ji destê Pakor II werbigire.
* Pakoros II (**Pakor II**; Eşkê bîst û çarom) 78–110, kurê Belgaş I e.
* Artabanos III (**Erdevan III**) 80–81, kurê Belgaş I e, berendamê text bûye, lê nehatiye ser text.
* Vologez II (êdî wek Vologez III) (**Belgaş III**; Eşkê bîst û pêncem) careke din bi serê xwe xwe wek keya îlan kiribûye, vê carê hewl daye text ji destê Xusrew I werbigire. Ji sala 128'an û pê ve tevî Mîhrda IV li ser text rûdinê.
* Osroes I (**Xusrew I**; Eşkê bîst û şeşem) 109–128, kurê Belgaş I e.
* Mithridates IV (**Mîhrda IV**) 128–147, kurê Belgaş I e.
* Keyayekî ne diyar, îhtîmal e ku yek ji berendaman e.
* Vologaeses III (**Belgaş IV**; Eşkê bîst û heftem) 148–192, kurê Belgaş III e.
* Vologaeses IV (**Belgaş V**; Eşkê bîst û heştem) 191–208, kurê Belgaş IV e.
* Vologaeses V (**Belgaş VI**; Eşkê bîst û nehem) 208–228), birayê Erdevan IV e.
* Artabanos IV (**Erdevan IV**) 212–224, birayê Belgaş VI e.

## Bibîne
Lîsteya Keyên Eşkaniyan

Kategorî:Eşkanî
Kategorî:Keyên Eşkaniyan