Îo (mîtolojî)

**Îo** (yewnaniya kevn: [iːɔ̌ː]) di mîtolojiya yewnanî de, yek ji xoşewîstên Zeusê yên fanî bû. Dotmîra Argosê, ew dapîra gelek lehengan bû, wek Perseus, Kadmos, Hêraklês, Mînos, Lînkeus, Cepheus û Danaus . Astronom Simon Marius di sala 1614an de navê wî danî heyvekî Jupiterê.

Ji ber ku birayê wê Phoroneus bû, Io wekî **Phoronis** jî tê zanîn .  Ew carinan bi xwedawenda Misrê Isis re hate berhev kirin, lê mêrê wê yê Misrî Telegonus " Osîrîs " bû. 

 

## Malbat
Di piraniya guhertoyên efsaneyê de, Io keça Înakhus bû,   her çend cûrbecûr binemaliyên din ên îdiakirî jî têne zanîn. Ger bavê wê Înakhus bûya, wê hingê diya wê bi guman dê jina Înakhus (û xwişka), Nîmfa Melîa, keça Okeanus bûya . 
çep|thumb| ''Juno'' ji hêla Pieter Lastman ve Jupiter bi Io re vedibêje

### Io û Zeus
Io kahîneke xwedawenda Hera ya li Argosê bû,  Zeus, Io'ya fanî ferq kir û wê hez kir. Di guhertoya efsaneyê de ku di *[[Prometheusê zincîrkirî]]* de hatî vegotin, wê di destpêkê de pêşkeftinên Zeus red kir, heya ku bavê wê li ser şîreta şîretvanan ew ji mala xwe avêt.  Li gorî hin çîrokan, Zeus ji bo ku wê ji jina xwe veşêre, paşê Io kiriye çêlek (çêlekekî hêj tu carê nezayiye).  yên din dibêjin ku Hera bi xwe Io veguherand.  

Di guhertoya çîrokê de, ku tê de Zeus Io veguherand, xapandin têk çû, û Hera ji Zeus lava kir ku çêlekê wekî diyarî bide wê, Ti sedemê redkirinê tune bû, wî kir. Hera paşê Argus Panoptes, dêwekî ku 100 çavên wî hebûn, şand ku li Io temaşe bike , nobed bigre û nehêle Zeus serdana wê bike, û ji ber vê yekê Zeus Hermes şand ku bala xwe bide û di dawiyê de Argus bikuje. Li gorî Ovid, wî wusa kir ku pêşî ew bi lîstina panpipe û çîrokan ve xew kir.  Zeus Io azad kir, hê jî di şiklê çêlek de. Di hin efsaneyan de, Hera çavên Argus dertîne û perên tawusê dike di wî şeklî spasiya wê dike.
çep|thumb| Paris Bordone - Jupiter û Io - Muzeya Hunerê ya Goteborgê
Hera ji bo ku heyfa xwe hilîne, xezebek şand ku Io bi domdarî bişewitîne, û wê ajot ku li dinyayê bê rehet bigere. Io di dawiyê de riya di navbera Propontis û Deryaya Reş de derbas kir, ku bi vî rengî navê Bosporus (bi wateya *derbasbûna ga* ) wergirt. Li wir Promêteûsê ku ji aliyê Zeus ve li Çiyayê Kafkasyayê hatibû zincîrkirin, nas kir. Promêteûs bi agahdariya Io rehet kir ku ew ê dîsa bibe şiklê mirovan û bibe dapîra lehengên herî mezin, Hêraklês . Io di ser Deryaya Îyonî re reviya Misrê, li wir ji aliyê Zeus ve hate vegerandin şiklê mirovan . Li wir kurê Zeusê Epaphus û keça wî Keroessayê anî dinê. Paşê bi keyê Misrê Telegonus re zewicî. Neviyê wan Danaus, di dawiyê de tevî pêncî keçên xwe ( Danaidan ) re vegeriya Yewnanîstanê, di lîstika Aeschylus *The Suppliants* de jî ev veger tê behsê kirin.

Divê efsaneya Io ji Homeros re baş were zanîn, ku pir caran jê re Hermes *Argeiphontes*, ku pir caran wekî "Argus-kujer" tê wergerandin, her çend ev şîrove ji aliyê Robert Beekes ve tê nîqaş kirin. Walter Burkert  destnîşan dike ku çîroka Io di kevneşopiya destana kevnar de bi kêmî ve çar caran hate vegotin : di *Danais* de, di *Phoronis* de - Phoroneus kulta Hera ava kir, li gorî Hyginus' *Fabulae* 274 û 143-di perçeyek *Aigimiosê Hesiodîk* de, û her weha di heman perçeyî de *Kataloga Jinan a* Hesiodîk. Bîranîna şînê ya Io li Heraion of Argos di demên klasîk de hate dîtin.

Mirovên berî Io bi Heyvê ve girêdidin,  û di Esxîlos *'[[Prometheusê zincîrkirî]]* de, li cihê ku Io bi Promêteûs re rû bi rû dimîne, ew xwe wekî "bakîreya bi qiloç" bi nav dike. Ji têkiliya wê bi Phoroneus re tekîliyên xwişk û bira bû , lewma jê ra dihata gotin ku Phoronîs. 

Io di demekê de daket Damalîsê, û Kalsedoniyan çêlekek tûnc li wê derê danîn. 

### Io wekî Isis
Lîgdus û jina wî, Telethusa, cotek feqîr bûn ku li Krîtê dijîn.  Dema Telethusa ducanî bû, mêrê wê jê re got ku ew nikarin debara keçekê bikin, û ji bilî kuştina zarokê eger keç be, çareya wan tune ye. 8 meh şûnda Io, paşê di çîroka ku wekî Isis tê gotin, di dîtiniyekê de hat Telethusa û jê re got ku divê ew keça xwe bigire dema ku ew çêbû û divê ji mêrê xwe re bêje ku ew kurek bi navê Iphis e.

Dûv re di çîrokê de, Isis (Io) cinsê Iphis diguhezîne dema ku ew tê xwestin ku bi hevjîna xwe, Ianthe re bizewice.

Wêne:Victor-Janssens Io-recognized-by-her-father.jpg|Io ji hêla bavê xwe ve hatî nas kirin- ji hêla Victor Honoré Janssens (nîvê duyemîn ê sedsala 17-an)
Wêne:Nicolaes Pietersz. Berchem the Younger - Hera and Io, 1669.jpg|Hera û Io- Nicolaes Pietersz. Berchem The Younger (dora 1669)
Wêne:Jupiter and Io) by John Hoppner, RA.jpg|Jupiter û Io- John Hoppner (1785) Muzeya Hunerê ya Denver
Wêne:Francesco de Mura – Giunone affida Io ad Argo.tiff|Juno (Hera) Io bi Argus Panoptes ve - Francesco de Mura (1740-1750) ve li Muzeya Hunera Nûjen û Nûjen a Trento û Rovereto, Italytalya vedihewîne.
Wêne:Gerbrand van den Eeckhout - Juno, Jupiter and Io.jpg|Juno, Jupiter û Io - Gerbrand van den Eeckhout
Wêne:Arnold Houbraken - Jupiter, Juno and Io.jpg|Jupiter, Juno û Io - Arnold Houbraken
Wêne:Jupiter and Io LACMA M.71.76.16.jpg|Jupiter û Io- Hendrik Goltzius (1589) li Muzeya Hunerê ya Los Angeles County, Los Angeles


= Çavkanî =

Kategorî:Hevjinên Zeus
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Pages with unreviewed translations