Jîriya çêkirî

**Jîriya çêkirî**, **jîriya destkarî** an ji **jîriya destkird** bi Kurtasiya Kurdî (**JÇ**) (bi îngilîzî: *Artificial Intelligence* (AI)) teknolojiyeke nû ye ku di salên dawî de gelek pêşveçûyîn wergirtiye. Ew Pergaleke xêvjimêre ye yê ku dikarin bi awayekî zîrek bifikirin û biryar bigrin, her wiha ku mirov dixebitin. jîriya çêkirî tê bikaranîn di gelek qada de, wekî zanîngehê, aborî, tebijîn, têkiliyên mirovî û jî pîşesaziyê.

Di vê teknolojiyê de, komputêr dikare fêm bike çi tiştin dibêjin, bi zimanekî xwe bersiv bide, an jî dikare wêne û deng bizane. Wekî mînak, Google Translate an jî Siri di nav jîriya çêkirî de tên hesibandin.

Bi geşbûna jîriya çêkirî, jiyanê me dikare baştir, zûtir û hêsantir bibe. Lê belê, gelek kes hîn dixwazin bizanin ku ew çawa dixebite û çi awayekî ew dikare mirov biguhezîne.

bi riya jîriya çêkirî re hûn dikarin gelek tiştan jî ava bikin wek wêne,Vîdyo,Malper,Sepanên Mobîlê û bêhtir lê bi taybet Platformên wan hene ji bo ku hûn avabikin an Sêwir bikin.

## Dîrok
Fikra ku aqila mirovan an jî fikirên mirovan dikarin bi makîneyek were kirin an otomatîk bibin, pir kevn e. Yani, xeyal e ku mirov dikare makîneyek biafirîne ku bi awayekî aqilane xebitîne.
Ev fikr ne nû ye. Berî gelek salan, filozofek fransî bi navê Julien Offray de La Mettrie di sala 1748 de pirtûkek nivîsand ku navê wê bû Mirov Makîne. Wî got ku mirov xwe jî wekî makîneyek dixebite.
Heman demê jî zanistvanek din bi navê Pierre-Simon Laplace xeyalek daye ku navê wê bû Demona Laplace. Wî got ku hemû giyan û cîhan wekî saeteke mehanîkî dixebite – hemû tişt bi qanûn û rêgezên xwe dixebite. Di vê xeyalê de, aqila mirovan û rûha wî jî wekî beşek ji makîneyek tê nasîn.
Dîroka destpêkê:

Lêkolîna “Artificial Intelligence – AI” (Jîriya Destkarî) di sala 1956’an de dest pê kir. Ev destpêk li konferansa Dartmouth College bû. Ew konferansê berê hevra xebitandin û fikirandinê (brainstorming) bû û mafiyekî meha yekem berdan. Gelek kesên ku jê hêviya AI’yê hebû hatin tevgerê.

Di vê konferansê de, gelek bername nivîsandî hatin çêkirin, û hinekî ji van bernameyan dikaribûn mirov di lîstikê “checkers” de bi ser bikin, an jî pirsgirêkên peyvî çareser bikin.

Piştî vê, Wezareta Parastina Dewletê (Department of Defense) dest bi dayina pereya pir ji bo lêkolîna AI kir. Ji ber vê sedemî, gelek laboratûarên(bi kurdî jî gotinê “laboratuar” tê bikaranîn) wateyê derveya xebitandin û ceribandinê ye. lêkolînê li hemû cîhanê hate afirandin.

Di salên 1990 û destpêka 2000’an de, zêdetir careke din AI (Jîriya Destkarî) girîng bû.
Ev carî bi taybetî li “data mining” (xwastina agahiyan ji nav daneyên pir)” û li têşîşên bijîşkî (medical diagnosis) girîng bû.

Sedemê ku ev pêk hat, ev bû:

1. Komputer hatin zûtir û hêzdar kirin.

2. Lêkolînerên AI dest bi xebitandinê li pirsgirêkên taybet û bi tenê kirin, ne li hemû tiştê yek carî.

Wekî nimûne:

Komputer dikaribû ji nav daneyên pir, agahiyên xweş û bi fayde derxîne (data mining).

An jî ji bo bijîşkî alîkar bibe ku têşîşa nexweşiyekê rast derkeve.

Di 1997’an de, komputerê şahiyê ku navê wê Deep Blue bû, serbazê şahiyê cîhanê Garry Kasparov bi ser kir.
Ev carekê yekem bû ku makîneyek di şahiyê de serkeftina mirovê mezin a cîhanê qediya.

Di 2011’an de, programa IBM Watson di lîstika televiziyonê Jeopardy! de serbazên herî baş, Brad Rutter û Ken Jennings, bi ser kir.
Ev jî nîşan da ku AI dikare di ziman û pirsên zanistî jî baş bixebite.

## Di Beşên karanîn de

Jîriya Destkarî îro di gelek qada cihanê de tê bikaranîn.

• Tendûristî (Healthcare): AI alîkarî dikin û pîvanan dike ku nexweşiyan nas bikin û rêçika dermanê bo wan bibînin.

• Kar û Zanist (Industry-specific tasks): Jîriya Destkarî di kargeh, zanîngeh an destgehên girîng de tê bikaranîn da ku pirsgirêkan çareser bike.

• Darayî(Finance): Bank yên Peran ku Jîriya Destkarî bi kar tînin da ku firot û qirîbên firîbkar (fraud) bibînin û bi asta rast biryara bazirganî bidin.

• Xizmeta kiryaran(Customer service): Gelek Pargîdanî alîkar Jîriya Destkarî bi chatbotan dikin da ku pirsên mişteriyan bersiv bidin û piştgiriya wan bikin.

• Alîkarên kesayetî(Personal assistants): Wekî Siri û Alexa, ev Jîriya Destkarî-yên alîkar alîkarî mirovan dikin da ku rojane xebat û karên xwe bi rêz bikin.

• Xweşî û Huner (Entertainment): Di lîstokên vîdyoyê de Jîriya Destkarî tê bikaranîn da ku karekterên jîr û bersivdar çêbikin, û çîrok bi awayekî şaş û şewqdar biguherin li gorî çi ku lîstokvan dike. Jîriya Destkarî êdî jî tê bikaranîn bo çêkirina vîdyoyên nû bi modelên wekî Sora.
## Çavkanî

Kategorî:Sîbernetîk
Kategorî:Zanistên formal