open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kasa Cîhanî ya FIFA 2018

**Kasa Cîhanî ya FIFA 2018** dê kasa 21ê ya Kasa Cîhanî ya FIFA be ko kêbirkêyeka werzişî ya navneteweyî ya goka pêyê ye her çar salan carekê dihêt pêkînan. Pişikdarên wê kêbirkêyê tîpên neteweyî yên mêran yên goka pêyê yên welatên endamên FIFAyê ne. Li roja 2ê meha kanûna paşîn ya sala 2010ê biryar hat dan ko cama 21ê ji 14ê hezîrana 2018ê heta 15ê tîrmehê li welatê Rûsyayê bihêt kirin. Ev cam dê cama pêşîn be ko piştî sala 2006ê li parzemîna Ewropayê dihêt kirin. Kêbirkêyên goka pêyê di wê camê da hemî dê di yarîgeh anko stadyûmên para Ewropayî ya welatê Rûsyayê bihên kirin da hatinûçûna werzişvanan sanahî be.

Di wê camê da dê 32 tîp pişikdar bibin ko ji wan 31 tîp bi kêbirkêyên destpêkî hatine hilbijartin. Lê tîpa 32ê rasterast tîpa welatê mêhvandar e. 20 tîp ji van 32 tîpan di cama pêşî vê camê anko di Cama Cihanî ya FIFAyê ya 2014ê da jî pişikdar bûn, ji wan jî Tîma neteweyî ya futbolê ya Almanyayê qehremana cama 2014ê û tîpa neteweyî ya goka pêyê ya Brezîlê ne. Lê du tîpên Îslendayê û Panamayê ji bo cara pêşîn e ko pişikdarî Cama Cihanî ya FIFAyê dibin. Bi tevayî, dê 64 lîstik li 12 yarîgehan li 11 bajaran bihên kirin. Lîstika dawîyê dê li roja 15ê Tîrmeha 2018ê li Yarîgeha Lijnik ya bajarê Moskoyê be.

France champion 2018.

Qehremana vê camê dê mafê pişikdarîya di Cama Konfederasyonên FIFAyê ya 2021ê werbigire.

## Çavkanî

Kategorî:Kasa Cîhanî ya FIFA
Endezyariya nermalavê

[thumb|Endezyarekê nermalavê ku mijûlî bername nivîsîyê ye ji bo [Wikimedia]]
**Endezyariya nermalavê** (bi inglîzî *software engineering*) wate bikaranîna prensîpên endezyarî bi şêweyekê sîstematîk û rêkxistî ji bo çêkirin û amadekirina berhemên nermalaviyên baş ku bihêne bikaranîn li ba xelkî û li ser amîrên elêktronî kar bikin.&nbsp;

Endezyariya nermalavê bi tenê endezyariya wî beşê amîrekê elêktronî ye ku nahête hestkirin bi fîzîkî li ba mirovan wate tenê endezyariya wan livînên elêktronî yên ku di nav her amîrekî de hene, lê ne bi sadeyî lê bi awayekê gelek rêkxistî û newaze ku bikare li ser şaşeyekî gelek bernameyên ku jiyana me asan dikin nimayş bike û bilav bike.

Bikaranîna endezyariya nermalavê behayekê bilind di civak û di abûrîyê de heye, ji ber wê ku cihê xwe di hemû çalakiyên jiyanê de vekiriye, çewayiya jiyana me diyar dike. Xelk bi alîkariya endezyariya nermalavê dikare gelek karan bike ku berê nemimkun bûn.

## Hewcedariya mirovan bi endezyariya nermalavê
Nermalav li ba mirovan gelek cihê baweriyê ne ji ber ku:
# Tûşî çewtiyan nabin.
# Di karin karekê diyarkirî ji bo demekê dirêj bi berdewamî encam bidin.
# Gelek bi lezgînî karan encam didin ku ev jî jiyana me asan dikin.
# Di hevkêşeyên riyazyatî de bi awayekê bawerpênekirî kardikin ku ji bo jiyana me ya modern gelek pêdivî ne.
# Dikarin jimareyeka zêdeya operasyonan bi hev re encam bidin.
Her ji ber van sedeman hewcehiya mirovan bi endezyariya nermalavê zêdetir dibe.
Bo nimûne ji bo ku li pirtûkekê di pirtûkxaneyeka mezin bigerim. gelek zehmet e û gelek jî demê min dibe ku bi rêya geryana navan di lîsteka çapkirî de, kitêba ku ez dixwazim bibînim. Dema ku me navê pirtûkê û koda cihê pirtûkê dîtin paşî lazim e ku em di nav wê pirtûkxaneya mezin de bigerin ta her car digihîn cihekî ku yek ji wan kodan li ser hatibe nivîsîn.
Lê eger em vî karî bi bikaranîna endezyariya nermalavê encam bidin wê gelek bi asanî navê pirtûka ku dixwazîn binivîsin û di heman demê de em dikarin hemû pêzanînan li ser pirtûkê bibînîn.

## Teknolojî û rêbazên kiryarkî
Endezyarên nermalavê piştevanên gelek ji cureyên cuda yên teknolojî û rêbazên kiryarkî ne, ku di hev dijin. Ev babet li sala 1960ê dest pê bûye û belkî herdem pirsgirêk bimîne. Endezyarên nermalavê ji bo ku bernameyên xwe li ser reqalavan bi kar bixin gelek curên teknolojî û rêbazên kiryarkî bi kar tînin. Vê jî bi rêya kompayleran (Compiler) dikin.

## Hindek ji zimanên bernamenivîsînê
* SQL
* JAVA
* JAVASCRIPT
* C#
* PYTHON
* C++
* PHP
* IOS
* RUBY
* C
* GO
* SCALA
* SWIFT
* PERL

Kategorî:Dîsîplînên endezyariyê
Anatoliy Solovyanenko

**Anatoliy Solovyanenko**, (25ê îlonê 1932, Donetsk - 29ê tîrmehê 1999, Kozin), tenorê.

Kategorî:Jidayikbûn 1932
Kategorî:Tenor
Teleferîka Wuppertalê

**Werîsbana Wuppertalê** projeyekî ji bo firehkirina hatûçûna giştî ya li Wuppertalê ye. Divê ew ji Stasyona Navendî ya Wuppertalê (Hauptbahnhof) li Elberfeld-Mitte bi Zanîngehê (Universität-Campus Grifflenberg) û beşek ji navçeya Küllenhahnê ya li nezikî navenda dibistana başûr ve li ser Wuppertaler Südhöhen were girêdan. Divê Werîsban di sala 2025'an de were vekirin û bikaranîn.

|}

## Girêdanên derve
* Malpera Projeya Werîsbanê
* ''Werîsbanek ji bo Wuppertalê'' , Pêşniyara kurteya projeyê li ser wuppertal.de, Standin 7. Gulan 2015 (PDF; 1,2&nbsp;MB)
* Xwenîşandana Vîdeoya rê û herwiha hîn fonksiyon û daneyên projeyê li ser YouTube, Standin Gulan 2015

## Çavkanî
Teleferîka Koblensê

**Werîsbana Koblensê** (), Werîsbana hewayîyek li ser çemê Rhein ya li Koblenzê ye. Ew wekî hawirdora têkiliyên veguhestina peywendîdariya bi nîşana Bundesgartenschau 2011 ve hate avakirin. Werîsban ji pûşpera 2010'an li ser çemê Rheinê li ser asta Basilika St. Kastor ya bi platoya ser Ehrenbreitsteinê ve girêdayî ye.
Ew yekemîn Sêwerîsbana (3W-Ban) Almanya ye û bi kapasîteya hilberîna saetê de 7600 kesan e ku ew xwedî çalakiya herî cîhanê ye. Lêçûna avakirinê nêzikî 12 Mîlyon Ewro ye. Piştî pejirandina UNESCOyê teknîkiya Werîsbanê dikare heta dawiya sala 2026'an de jiyana dawîn ya herî dirêj bide xebitandin. Operatorê berpirsyarê Skyglide Event Germany GmbH ya Lindau (Alîkariya Constez), ya ku xwediyê karsazkarê Doppelmayrê ye, ku xwenîşandanek Werîsbana Koblensê re xizmetê dike.

|-
! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Ajotin
|-
| Mawe: || 5 (4) Deqe
|-
| Lez: || 16 (20) km/h
|-
| Xizmetguzariya hatûçûnê: || 6000 (7600) Kes/h
|-
! colspan=2 style="background-color: #e3e3e3;" | Paşbingeh
|-
| Avaker: || Skyglide Event Deutschland GmbH
|-
| Vekirin: || 2'ê&nbsp;tîrmehê 2010
|-
| Têkilî: || seilbahn-koblenz.de
|-
| colspan=2 |
|}
thumb|Wêneyê hewayî ya Werîsbana Koblensê
thumb|Nêrînek ji Gondola Koblensê
thumb|Vîdeo: Nêrînek ajotina geliyê ya li ser Koblensê 2011
thumb|Stasyona Geliyê ya Werîsbanê
thumb|Stasyona Çiyayê ya Werîsbanê
thumb|Nêrînek ji Gondola li ser Ehrenbreitstein
thumb|Hundirê Gondolayê
thumb|Wêneyek Kabînê

Kategorî:Avabûnên 2010an li Almanyayê
Werîsban

[thumb|rast|265px|Werîsbanek li [Rote Nase, Swiss Alps]]
[thumb|rast|265px|Werîsbanek li [Wellington, Nû Zelenda]]

**Werîsban** cureyek veguhastinê bi pergala kablo ye ku li ser kêliyên wesayîtan digirin an jî li ser rêjeya birêkûpêk li wan bikin. Termînolojî li ser pergalên van wesayîtan nîşan dide. Werîsban herwiha bêmotor û bêkêmasî ne û ew ji hêla kabloyê ve têne veguhestin ku ji hêla rêbaza girtina motorê veguherîne.

## Paşbingeh
[thumb|rast|[Werîsbana Asmara-Massawa li Erîtrea (paşîn-1940).]]
Pergala veguhestina trîbarên karûbar ji bo rewşên cuda yên pergala veguhestinê ye. Guhastina lezîn ya paldayî dikare wekî pergala rêkûpêk gelemperî bandor be, wekî di pergala werîsbanên pêşîn a cîhanê de piranî bi rêwîtiyên hatiniyê tê de kêm hate nîşandan.

Ew ji bo guhastina çiya, gelî, kendal û laşên ava têne bikaranîn. Avakirina li avahiyên rêzeçiyayan hewce dike ku ji bo fonksiyoneke girîng dikare bandorê hawirdorê bikin. Pêşniyara krîza berbiçav ya herî kêm dibe ku werisbanên bêyî zirarê li ser bandora turîzmê ya vîzyonê de hema hema berbiçav nerazîbûn.

## Hilweşandina hewa
[thumb|rast|Werîsbana ''[Plateau Rosa'', li Îtalyayê, digihêje 3480m ya Testa Grigia.]]
Di pergala rêwîtiya hewayî de, kabîne (herwiha xerc, wesayît, otomobîl an jî otomobîlên hêsan tê gotin) ji hêla jor bi kabloyan ve têne rawestandin. Ew kabine piştgiriya kabloya dikare an jî nikare bibe yek ku ew jî tehlîm dike. Ev li ser teknolojiyê tê bikaranîn. Ev guhestina du riyan e.

;Gondol an jî telekabîna bi yek-kablo (MCG)
Pergala cudabarek mono-kablo (MRG) piştgirî û herwiha xwedî bikaranîna tehndanê ya tenê kabloyek dike.

;Gondol an jî telekabîna bi du kablo (DCG)
Pergala cudabarek du-kablo ji piştgiriya kabinê ya bi du kabloyan tê bikaranîn. Ev kabîn di dema kêleyê de digerîne û armanceke pêdivî ye.

;Tramwaya hewayî
Tramwayek hewayî ji kabînê ya kabloyê ve girêdayî ye û ji hêla din re vekirî tê rawestandin.

## Çavkanî

Kategorî:Raguhestin li gorî cureyan
Çormî

**Çormî** (, ) gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Aywaliyê
Gogebaqan

**Gogebaqan** () gundekî bi ser navenda Aywaliya Melediyê ve ye.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Aywaliyê
J. K. Rowling

**Joanne** "**Jo**" **Rowling**, (jdb.  li Yate, Gloucestershire, Înglistan ) nivîskareke brîtanî ye, ku herî zêde bi rêzeromana Harry Potter tê naskirin. Ew di heman demê de wekî senarîst û hilberîner jî dixebite e.Ew bi bernavê xwe **Robert Galbraith** jî naskirin.Piştî ku kovara Forbes yekem car di sala 2004an de sermiyana wê bi bi mîlyarek dolarê amerîkî texmîn kir, ew çend sal bû nivîskara herî dewlemend di dîroka cîhanê de.

Li gorî Forbes, Rowling di sala 2020an de di nav nivîskarên jinan de kesê ku herî zêde pere distîne û piştî James Patterson duyem nivîskar e ku herî zêde pere distîne .

## Jiyan
### Zarokatî û ciwanî
Joanne Rowling di sala 1965an de li bajarokê piçûk ê Yate li nêzî Bristol li başûrê rojavayê Înglistanê wek zaroka Anne û Peter Rowling ji dayîk bû.Rowling dûv re tîpa yekem "K" di navê xwe de lê zêde kir, ku tê wateya "Kathleen", ku pêşnavê dapîra wê bû. Dê û bavê wê ji Londonê ne û di adara 1965an de zewicîn. Peter Rowling ji bo Rolls-Royce, Anne Rowling wek alîkara ezmûngehê xebitî.
thumb|Mala berê ya J.K. Rowling li Tutshill
Malbata Rowling piştî ku Joanne ji dayik bû, çûn Winterbourne, ku wê di sala 1970an de dest bi dibistanê kir. Rowling ji biçûkatiya xwe de dixwest bibe nivîskar. Di pênc-şeş saliya xwe de çîroka xwe ya yekem afirand - ew li ser kêvroşkek bû ku bi sorikê ketibû. Wê ev û çîrokên din ji xwişka xwe Dianne re, ku du sal jê wê piçûktir bû, vedigot.Di sala 1974an de malbata Rowling koçî Tutshill, li nêzî Chepstow, Wales kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* *diyarname.com*: ''Gelo navê nivîskar pirtûkê difroşe, yan naverok?''
* *diyarname.com*: ''2017: Lîsteya nivîskarên herî zêde pere kar kirine''

Kategorî:Harry Potter
Kategorî:Jidayikbûn 1965
Kategorî:Jinên brîtanî
Kategorî:Jinên îngilîz

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 20an
Kategorî:Romannivîsên îngilîz ên sedsala 21ê
Xrîstadelfî

**Xirîstadelfîyan**, **Birayên li Mesîh**, dêreke mesîhî ya serbixwe ye ku di sala 1848an de hate sazkirin. Li dinyayê nêzîkî 55 hezar bavermendên wê hene.

## Çavkaniyên

Kategorî:Avabûnên 1848an li Keyaniya Yekbûyî
Kategorî:Xirîstiyanî
Komeleya Ehmedê Xanî

**Komeleya Ehmedê Xanî** di dîroka 01.02.2013'an de li Bakurê Kurdistanê bajarê Rihayê ji aliyê çend kesên kurdperwer ên dilsozên Ehmedê Xanî ve hate avakirin.

Navê komeleyê ê bi tirkî *Uluslararası Ahmed-i Hani Toplum Araştrmaları Merkezi Derneği* û bi kurdî jî *Komeleya Ehmedê Xanî ya Navenda Lêkolînên Civakî ya Navneteweyî* ye.

Armanca vekirina Komeleya Ehmedê Xanî bi taybetî li Rihayê li tevahiya Kurdistanê xizmeta ziman û çanda gelê kurd e. Komele dixwaze di nav civaka kurd de felsefeya Ehmedê Xanî ya *Dewletbûnê* belav bike û gelê kurd li fikra Ehmedê Xanî ya *Dewletbûnê* xwedî derkeve.

Di nav rêvebir û endamên Komeleya Ehmedê Xanî de 5 mamosteyên zimanê kurdî hene û herwiha li bajarên Enqere, Mêrdîn, Diyarbekir, Şirnex û Stembolê jî endamên wê hene.

Komele xizmetên xwe zêdetirî bi dayîna qursên zimanê kurdî dimeşîne. Di sala 2016an de di dîroka Rihayê de yekem car dersên kurdî dane Baroya Rihayê û gelek parêzer beşdarî qursa zimanê kurdî bûn. Herwiha heta niha li ser mijarên siyasî û çandî di derheqê gelê kurd de gelek rapor amade kirine.

Kategorî:Ehmedê Xanî
Windows 7

**Microsoft Windows 7** navê guhertoyekê Windowsê ye. Piştî Windows XP û Windows Vista derketiye. Tê de zaravaya soranî jî heye.

## Mijarên têkildar
* Microsoft Windows

Kategorî:Guhertoyên Windowsê
Kategorî:Nivîsbariya 2009an
Kategorî:Pergala xebitandinê
Kategorî:Windows NT
Minden

**Minden** bajarek di herêma Nordrhein-Westfalen de li Almanyayê ye.

## Navçe Minden:
çep|535x535px

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Bajarokên Nordrhein-Westfalen
Kategorî:Minden-Lübbecke
Mistefa Elhesenî Munbicî

**Mistefa Elhesenî Munbicî** (bi erebî: *Mustafa al-Hasani*) rewşenbîr, kurdperwer û welatperwerê kurd e ku ji sala 70î ve wek kadroyekî tevgera rizgariya neteweyî li Efrînê (Rojavaya Kurdistanê) xebat dikir.

Mistefa Elhesenî ji kurdên Minbicê ye, car hebû jê re digotin "Mistefê Kobanê", car jî hebû jê re digotin "Miçê Kobanê". Navê gundê wî Eseliyeyê ye, ango bi kurdî Hingûvîn e. Gundê wan tev ji êla wan e.

Mistefa Elhesenî piştî ku li gundê Qijûma ya ser bi Cindirêsê ji aliyê rêjîma Sûrî ve hat girtin, ew 3 salan bêhtir hat zîndankirin.

## Rewşa wî ya îroyîn

## Berhemên wî

## Çavkanî

Kategorî:Efrîn
Kategorî:Kurd
Kategorî:Rewşenbîrên kurd
Mihemedê Murşid Hec Qedûr

MIHEMEDÊ MURŞID
thumb
* Nasnameya Mihemedê Murşid...

Mlemedê Murşid Ehmed Hec Qedûr Bejûj Marno Maziyano.

Li gundê Kora ya ser bi Cindirêsê li herêma Efrînê ji dayîk bû ye. dema ku hîn ew pir biçûk bû, bavê xwe Murşid tevlî şerê Çanaqelê ya Osmanliyan dibe û di encamê de, jiyana xwe ji dest dide. Lê ti kes çarenivîsa wî ji nêzîk ve nizane.

* 3 Lawên wî hebûn...

1- Xelîl yê mezin bû...
2- Ebdurihman jî yê naverast bû..
3-Erif jî yê biçûk bû.

Yek keçê wî heye bi navê Emîne ligel Mistefayê Hesenê Hisoyê Gulka hevjîntî kiriye û 5 law û 5 keç hene.

* Derbarê Hec Qedûr de...

Li gorî gotinên kalkê min Mihemedê Murşid li ser Kalkê bavê xe nemir Hec Qedûr wiha ji min re anîbû ser ziman; Nemir Hec Qedûr kalkê bavê min Murşid bû, kesekî navdar û ji aliyê civakê ve pir pejirandî bû. Xêrxwaz û xwedî bandoreke bihêz û berfereh bû. Dêka mmin Ela Kodê jî wiha li ser dipeyîvî û digot ku bêhtir ji 500 kes li cem wî dixebtîn. Hinek di barê keriyên paz û mer û bizinan de û hinek di barê cotkariyê de û hinek dibarê zêtûnan de û hinek jî di barê xizmet û xêrxwaziyê de û hinek jî di barê parastinê û birêkxistina jiyanê de û hinek jî li barê peywendiyan de û karûbarê civakî de tevdigerîn.

Li gor gotina nemir apê Şahîn Murad Yunis ku pir nêzîk bû ji Mihemedê Murşid û li gundê Miskê Jêrîn cîranê hevdu bûn, li ser kalkê Mihemedê Murşid nemir Hec Qedûr wiha digot; Hec Qedûr Mezinê navçeya Cindirês û derdorê bû, xwedî erd û zêtûnên pir bû. Xwedî kerî paz û dewaran bû û pir merd û camêr bû. Li gundê Çobana cîgeha çêkirina penêr hebû. Li devera Xirêbe ya di navbera gundê Miskê û Kora û Guordan de ye, darên zêtûnê beriya darên hemû Herêma Efrînê çandibû. Jiwan darên zêtûnan re dibêjin zêtûnên Enkûran.
Hêzgeha nukleerî

thumb|234x234px|Hêzgeheke nukleerî
**Hêzgeha nukleerî**, yek ji cûreyên santralên vejenê ye ku bi bikaranîna tînê ya ji reaksiyonên nukleerî kareba peyda dike. Ev reaksiyon di nav reaktorekê de çêdibin. Di heman katî de li hêzgehê makîne hene ku bi wan, tîn ji reaktorê tê girtin û li tûrbîna hilmî tê şandin. Karebayê ku ji hêzgeha nukleerî hatiye peydakirin, wek hêza nukleerî tê binavkirin.

Hêzgehên nukleerî bi piranî nêzîkî cihên avî tên sazkirin ku bi vî awayî tîna zêde ya ji reaktorê derketî, ji holê tê rakirin. Hinekî yê wan jî ji bo sarkirinê, barû bikartînin ku ji bo van barûyan "barûya sarkirinê" tê gotin. Hêzgehên nukleerî bo sotemeniyê uranyûm bikartînin. Wexta ku reaktor vekirî be, gerdîleyên uranyûmê lete dibin û piştî letebûyînê ew li derdora xwe tîneke gelek zêde belav dikin. Ji bo vê bûyera letebûyînê re jî *Fîzon*(kerîbûn) tê gotin. Ji bo fîzonê gerdîleyên herî baş uranyûm û plutonyûm e. Ev herdu atom piçek tîrêjçalak(radyoaktîf) in. Lê wexta ku ew lete dibin, gerdîleyên nû yên gelek tîrêjçalak peyda dibin. Îro, fîzon bi tenê di nav reaktorên nukleerî de çêdibe.

Li ser cîhanê ji meha nîsana sala 2017an pê ve, 449 hêzgeha nukleerî hene û 60 hebê nû jî di bin çêkirinê de ne. Piraniya wan li DYA, Fransa û Japonê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Îcadên rûsî
2018

## Bûyer
### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
*  – Casim Elwan, serhengê artêşa sûrî.
*  – Ursula K. Le Guin, nivîskara amerîkî ya honaka zanistî û fanteziyê.
*  – Richard E. Taylor, fizîknasê kanadayî.
*  – Stephen Hawking, fizîknasê brîtanî.
*  – Anna Campbell, şervana YPJê.
*  – Hasan Celal Güzel, siyasetmedarê tirkiyeyî.
*  – Peter Grünberg, fizîknasê alman.
*  – Avicii, muzîkjenê swêdî.
*  – Salih Mirzabeyoğlu, nivîskarê tirkiyeyî.
*  – Robert Gilpin, teorisyenê siyasî û têkiliyên navneteweyî yê amerîkî.
*  – Shoko Asahara, serokê lijneya reşkûjiya Aumê.
*  – V. S. Naipaul, nivîskarê hindistanî.
*  – Atal Bihari Vajpayee, serokwezîrê Hindistanê yê berê.
*  – Kofi Annan, sekreterê giştî yê NY yê heftem.
*  – Stefán Karl Stefánsson, aktor û stranbêjê îslendî.
* 
** Fazil Berwarî, fermandarekî iraqî.
** Îbrahîm Ayhan, siyasetmedarê kurd.
*  – Charles Aznavour, stranbêj, aktor û dîplomatê fransî.
*  – Leon M. Lederman, fizîknasê amerîkî.
* 
** Montserrat Caballé, sopranoya ketelan.
** Scott Wilson, aktorê amerîkî.
*  – Ali Squalli Houssaini, nivîskarê sîrûda millî ya Fasê.
*  – Stephen Hillenburg, fîlmçêkerê amerîkî.
*  – George H. W. Bush, serokdewletê DYAyê yê 41em.
*  – Refîk Dûrbaş, helbestvanê tirkiyeyî.
*  – Cemal Nebez, zimannasê kurd.
*  – Riccardo Giacconi, astrofizîknasê îtalî-amerîkî.
*  – Russell Carollo, rojnamevanê amerîkî.
*  – Roy J. Glauber, fizîknasê amerîkî.
Tübingen

**Tübingen** () bajarekî navçeya ''(Landkreis)'' Tübingen li herêma Baden-Württemberg a Almanyayê ye.

## Erdnîgarî

## Nifûs

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Bajarokên Baden-Württemberg

Kategorî:Tübingen (navçe)
Miskê Jêrîn

thumb|Civîneke xelkê Miskê

**Gundê Miskê**, gundekî ser bi bajaroka Cindirêsê li hemberî Çiyayê Lêlûn ya kantona Efrînê (Çiyayê Kurmênc) li Rojavayê Kurdistanê ye.

Gundê Miskê, bi xwe du gund in, ya Jorîn û ya Jêrîn heye. Lê niha herdu gund gihîştine hevdu, ji ber berferehbûn û mezinbûna hejmara xelkêln wê gûndî. Miskê cihê wê li bakurê bajaroka Cindirêsê bi qasî 6 km re, û ber kaşe, derdora wê hemû bax û darên zeytûnê ne.

Her weha gundê Çeqelê Cûmê li rojhilat e û Xelta jî li bakur-rojhil e û Kora jî li rojavayê wê ye û Gorda û Çobana jî li roja-bakurê wê ne û Sindiyankê jî li başûrê wê ye û Qîlê û Bircikê jî li başûr-rojhilatê wê ne.

Ew herdu gund ji sê malbatên sereke pêkhatiye ku malbata Hesenê Hisoyê Gulkê û malbata Mehmedê Murşid (Hec Qedûr) û malbata Hiskê û Reşkê. Her weha hinek malbatên dî jî li wan herdu gundan nîştecîh bûne wek Mala Mistî û mala Abas û Mangawî û Edê ku bi regez ereb in. Ew herdu gund, karên keştûkaliyê dikin û di serî de, zeytûn û henaran û her weha karên bazirganî jî dikin.

Her weha Zimanê ku zêde tê axiftin zimanê kurdî zaravayê kurmancî ye.

## Miskê Jêrîn ji van malbatên sereke pêk tê
* Mala Xelîl Axayê Seydê Mêmo
* Mala nemir Hecî Mihemdê Murşid
* Mala nemir Nemir Hec Henanê Seydê
* Mala Betalê Seydê
* Mala Muradê Yunis

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Efrînê
Efrîn (herêm)

**Herêma Efrînê**, herêmeke Rojavaya Kurdistanê (Sûrî) ye. Herêm ji du kantona pêk tê: kantona Efrînê û kantona Şahbayê.

## Navçeyên Efrînê
* Efrîn
* Cindirês
* Mabeta
* Reco
* Şiyê
* Bilbilê
* Şera

## Gundên ser bi bajarokan
thumb|rast|250px|Nexşeya pêkhateya demografiya herêma Efrînê (berî destpêkirina şerê navxweyî di sala 2011an)
thumb|rast|250px|Nexşeya cihên niştecihbûnê ji bo penaberên ku di sala 2018an de ji ber dagirkeriya Tirkiyê ji herêma Efrînê derbider bûne.
* Efrîn:

* Cindirês: 

* Mabeta: 

* Reco: 

* Şîyê: 

* Bilbilê: 

* Şera:  ...

## Çavkanî

Kategorî:Efrîn
Rob Cross

**Rob Cross** (jdb.  li Pembury) lîstikvane Dartê Îngilîzî ye û  li World Professional Darts Championship ser ket.

Kategorî:Mirovên zindî
Hastings

**Hastings** bajarokekî herêma East Sussex a Brîtanyayê ye.

## Galerî

Hastings_Town_Hall_-_geograph.org.uk_-_1197481.jpg|Hastings 1
Hastings_Castle_2012-07-28.jpg|Hastings 2
SCCH_plaze_building_across_station_forecourt.JPG|Hastings 3
Hastings_town_centre_postcard.jpg|Kartpostalek ji sedsala 19an



## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Înglistanê
Casim Sebrî

**Casim Sebrî Zahir Boselî** (*Jassim Sabri*) nivîskar û helbestvanekî kurd e.

## Jiyanname
Casim Sebrî di sala 1992an de li bajarê Zaxo hatiye ser dunyayê di kevin da xelkê gundê Boselê ye, li dibistana Miqdad Medhet dest bi xwendina seretayî kiriye û qonaxa navîncî li dibistana Hevût xilas kiriye, li dibistana Şehiyan qonaxa amadeyê xilas kiriye, derçoyê Peymangeha Teknîkî Zaxoyê li beşê kargêrî nexweşxane. Niha li bajarê Zaxo akincî ye.

## Berhem û çalakî
Li sala 2007 dest bi nivîsînê kiriye. Di rûpel û rojname û kovaran da gelek babet û raportên taybet belav kirine, û berdewam e di karê nivîsinê da weke despêkek, ta niha pirtûkeke helbestan çapkiriye û belav kiriye bi navê "Ez û pênûs" li sala 2014 an da, paşan li sala 2019 an da pirtûkek amadekriye û çapkirye bi navê " gulbijêrek ji nameyên navdaran " paşan pirtukek elektronî bi navê "Ez û Facebook" belav kiriye, her dîsa pirtûkeke din berhevkirye weke ferhengeke zanistî u rewşenbîrî bi şêweya elektronî belav kir bi navê "Vejîn", dîsan pirtukek din ji zaravê soranî bu zaravê badînî veguhastiye bi pîtên aramî bi navê " ew 10 pirtukên duniya hejandî" li radyoya dengê Kurdistan Zaxo bernamekê helbestan pêşkêşkiriye bo demê 3 mehan, niha wek çalakvan mijûli kar u çalakiyên civakî û rewşenbîrî u geşepêdanê ye u berdewame d karê nivisandina gotar û babetên nivîskî da.

## Casim endamê di gel 3ê saziyên medenî [[NGO]]
# Saziya Meng bo geşepêdana civaki û jîngehek saxlem
# Saziya Çavîn ya parastina mafên zarokan
# Saziya Nûbar ya geşepêdana mirovî

## Berhemên belavkirî
# "Ez û pênûs", dîwaneka hozana ye li sala 2014 çap kiriye u belav kiriye
# "Ez û Facebook", pirtûkeka civakî ye li sala 2016 bi şêweya elektronî belav kiriye
# Pirtûkek bi sernavê "Gûlbijêrek ji nameyên navdaran" berhevkiriye û çapkiriye li sala 2017ê belav kiriye
# pirtûkek bi sernavê "ew 10 pertûkên dunya hejandî" çapkiriye li sala 2020ê belav kiriye
# "Vejîn", pirtûkeka zaravên rewşenbîrî û zanistî ye bi şêweya elektronî belav kiriye
# pirtûkek bi sernavê "ferhenga zaravên rewşenbîrî u zanistî ــ daneniyasina 600 zaravan" çapkiriye u belavkiriye li sala 2020ê
# "Nalînên buharek zer", dîwaneka helbestan e niha amade kiriye bo çapkirinê

## Babet û raport li evan malper û rojname û kovaran belav kirine
# Rojnameya Evro (Evro News) https://evronews.net/ku/ 
# Mêdiya dîjîtal xedeng
# Mêdiya dîjîtal mîtra
# Mêdiya dîjîtal NRT
# Mêdiya dîjîtal Xabir TV
# Govara Dengê Laleş
# Govara Şeiyda
# Rojname u mêdiya dîjîtal Roj Article
# Rojnameya War (Waar Media) http://waarmedia.com
# Malperê Kurdyo
# Govara Xazir

Li çendîn rûpel û malperên kurdî jî babet û nivîsinên xwe belav kirine.

## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên kurd
Teltow

**Teltow** bajarek di herêma Brandenburg de li Almanyayê ye û bajarokê herî nêzîkî 26,000 niştecîh e.

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Bajarokên Brandenburg
Kategorî:Potsdam-Mittelmark
Nûr Neîm

**Nûr Neîm** (), nasnavê wî **Noor Stars**, ji navê Nêreleya YouTube yê Navekî naskirî ye, li Îraqê dijîn e, û li cîhanê ya yekem a Influencer ê yekem e ku 5 milyon kes bikar bîne ser YouTube. Ew ji bo fikrên xweş û hûrsên comedy yên ku ji hemî cîhanê ereb bi mîlyonên xwe berbiçav têne fêm kirin. Hemî platformên medyayê yên sosyal ên civakî, Nur ji 7 milyon kesan re digerin, bi piraniya YouTube-ê re, ji hêla Instagram, WeNow, Facebook û Twitter.

## Pêşveçûnî
Ew qeydkirî ye ku WeTuber di nîsana 2014ê de ye, hilbijêre ku yekem li vîdyoya "What is My iPhone" ya di sala çiriya paşîn de tête destnîşankirin. Nur Naem di ser kanala xwe de ji 300 mîranan zêdetir kirine, nêzîkî nîv mîlyar mîlyar dakêşin.

Di tîrmeha 2016an de, ew ji bo zêdetirî mehê, bi zêdetirî 350,000 kesên nû hene. # 4 li Tubefilter Top 100 ji bo fîlmên zêde kir. Nurê xwişka xwe, dê, din, WeTubersê tengahiyê dike, û heta ku ji fêrên xwe re fikir dike! Di van gengazan de, Nur ji her tiştî xwarinê xwarinê Erebistana Erebîstanê kir, da ku ji hevalên xwe biparêzin ku bi wê re bizewicin, da ku di dravaniyê de gelemperî. Xelata Nûr ji ji hêla afirandina vîdyoyên wê ve tête standin, û pir ji hêla hevkariyên afirîner ên ku ew bi brînan re çêkiriye. Ew bi brandsên ku KitKat, Pantene û Bellami ve xebitîn, li ku derheqên xwe yên hevalbendiya hilberên hilberê de bi hilberên xwe hez dikirin.

Di 4ê gulana 2017 de, Rojhilata Forbes ya Rojhilata Navîn a lîsteya WeTuberên Cîhanê ya Cîhanê ya cîhanê belav kir. Nur stars keçikek erebî yekem bû ku lîsteya herî bilind bin û hejmara hejmarek du heb.

Di sala 2017 de, youtube ji bo piraniya vîdyoyên li rojhilata rojhilata navîn hatine çêkirin û hejmara vîdyoyên non-musikî de 5 hejmar kir, vîdyoya "Marriage and cheating make-up" bû ku ji 6 mîlyonî zêdetir dîtin.

## Çavkanî

Kategorî:Youtuber
Pankow

**Pankow** yek ji navçeyên herêma Berlîna Almanyayê ye.
çep|535x535px

Kategorî:Bajarên Almanyayê
Kategorî:Navçeyên Berlînê
Biryarname 68/262 Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî

**Biryarname 68/262 Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî**' li 27ê Adarê 2014 di encama dengdanê de vekirî li kombûna fereh 80th rûniştina 68'emîn de bû, Civîne Giştî ya Neteweyên Yekbûyî hate pejirandin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Teksta tevahî ya biryarname 68/262 (Îngilîzî)

Kategorî:Biryarnameyên Neteweyên Yekbûyî
Kategorî:Îlheqkirina Krîmê ji aliyê Federasyona Rûsyayê ve
Kategorî:Têkiliyên derve yên Ûkraynayê
Kategorî:2014 li Rûsyayê
Kategorî:2014 li Ûkraynayê
Ronahî Murşid

**Ronahî Evdoyê Xelîl ê Mihemed ê Murşid ê Ehmed ê Hec Qedûr**, anku **Ronahî Murşid**, li gundê Miskê ya ser bi Cindirêsê jidayîk bûye. Heya xwendegeha navîn (bakelorya) xwendî ye û tevlî rêzên asayîşa Efrînê bibû. Di dema erkên xwe de, jineke terorîst xwe bi xala bazgeha wan de teqand û ew li gel hevaleke xwe bi giranî birîndar dibin. Birazayê rojnamevan Hozan Efrînî ye.

## Ronahî Murşid kengî û li kûderê hatiye dinyayê?

## Teqîna otombîla li Efrînê
Ew koma ku otombîla bli gundê Xezêwiyê ya ser bi Kantona Efrînê teqandine, nasnameyan wan hate aşkire kirin û armanc û mebestên wan yên terorîstî jî xweyabû.

Derbarê teqîna terorîstî ya ku ji aliyê komek ji Komeke çekdar li dijî bendeke kontirola Asayîşê li gundê Xezêwîyê pêkhatibû de, wezîrê karê hundir yê Kantona Efrînê derbarê mijarê de ji raya giştî re ragihand; Ew êrîşa Xezêwiyê êreşeke terorê bû û li dijî Rêvebiriya Xweseriya Demokratîk a Rojavayê Kurdistanê pêk hatiye.

Derbarê bûyerê de ev agahî dan: "roja 6ê sibatê li bendê kontrolê yê gundê Xezêwiyê hêzên Asayîşê du otombîlên bi guman rawestandin, lê dema ku hêzên asayîşê xwestin ku otombîlê kontrol bikin mêrek û jineke ku di tirimpêlê de bûn xwe teqandin, di encama teqînê de herdû kes û çar kesên din ku di tirimpêlê de bûn hatin kuştin. Hêzên Asayîşê jî tirimpêla din bi tevî kesên tê de ragirtin. Li ser kesên ku hatine girtin bombeyên dest, kemberên teqemeniyê, amûrên bêtêl, çekên klaşînkov û pitrûkên olî yên terîqeta Wehabiyan hatin dîtin".

Her weha li gorî agahiyan ku ew şeş kesên ku mirine tev xelkê Misrê bûne û yek ji wan jî firokvanekî kevin yê Misrê bûye û hatine tevlî rêxistina Cebhut el-Nusreyê û DAIŞê bûne.

Di encama wê teqînê de, şeş kesên terorîst hatine kuştin û du endamên asayîşê jî hatine birîndar kirin ku yeke ji wan berpirsê bi navê Ronahî Ebdurihman Murşid e ku li nexweşxaneya Evrîn li Efrînê têne derman kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Efrîn
Qedeh

thumb|Qedeh
**Qedeh** yan jî **piyan** navê tasê ye, ya ku mirov pê avê yan jî çayê yan jî çi vexwarinek din be vedixwe.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*
Guatr

thumb|300px|Berhemanîna hormonên tîroîdê
thumb|Bi nexweşiya guatrê qirika mirov diwerime
**Guatr, perîzade, strûma, girep** hemû term ji bo corek nexweşiya rijênê tîroîd tên bikaranîn. 

Ji bo berdewamiya tendirustiya mirov, pêdivî bi mînerala îyotê heye. Mirovek gihiştî divê rojê bi qasê 145 mîkrogram îyot werbigire. Ji vî mêjerê kêmtir an jî zêdetira îyodê dibe sedema nexweşiyan.

Hormonên tîroksîn (T4) û trîîodotîronîn (T3) atomên îyotê lixwe digirin. Ango ji bo berhembûna van hormonan pêdivî bi îyotê heye. Eger asta rêjeya îyotê di nav xwînê de kêm be wê gavê hormon çênabin. 

Gava di nav xwînê de rêjeya hormonên hîpofîzê kêm be, ji hîpotalamusê hormona derpirandina rijênê tîroîd (Thyrotropin releasing hormone (TRH)) tên derdan. Ev hormon li ser hîpofîza pêş bandor dike ko ji hîpofîzê hormonek hander çêbike. Navê vê hormênê jî hormona handera rijênê tîroîd e(TSH). Armanca hormona TSHê rijênê tîroîd e. 

Bi bandora hormona TSH, tîrod dest bi berhemkirina hormonên tîroîdê dike. Ji bo berhembûna tîroksîn û trîîodotîronîn, li gel asîdên amînî, divê bi têra xwe îyot jî hebe. Di rewşa kêmîyotî de rijênê tîroîd bi têra xwe hormon çênake, vê gavê di nav xwînê de asta rêjeya hormonên tîroîdê kêm dibe. Ji ber ko hormonên tîroîdê kêm in hîpotalamus hê pirtir TRH der dide, ji ber bandora TRH, hîpofîza pêş jî hê pirtir TSH berhem dike û ber dide nav xwînê. Ji ber bandora TSH rijenê tîroîd hewl dide ko hê pirtir hormon berhem bike, lê ji ber kêmîyotî bi têra xwe hormon berhem nabe. Her çiqas ji ber kêmasiya îyotê tîroîd hormon berhem neke jî, ji tîroîdê wetrê xaneyên wî kêm in loma bi têra xwe hormon berhem nake. Ji ber vî sedemê xaneyên tîroîdê dabeş dibin û tîroîdê gir dikin. Ji ber tîroîda girbûyî, di qirika mirov de girê çêdibe û qirik û gewrî diwerime. Ev rewş wekî perîzade (guatr) bi nav dibe. Nexweşiya guatr bi gelemperî ji ber kêmîyotî peyda dibe, lê hin caran hîpotîroîdîzm û hîpertîroîdîzm jî dibe sedema guatrê.

thumb|Pêkhateya hormona tîroksînê (T4)	
thumb|Pêkhateya hormona trîîodotîronînê (T3)
Mirov iyotê di nav xurekan de werdigire. Gelekî xurek (adan)  îyot lixwe digirin, lê di nav xurekên ji deryayê yên wekî kevz, masî, karîdes de zef îyot heye. Li gel vana, zerika hêkê, şîr, penêr, mast, kartol, tûfirengî û mûz jî gelek îyot lixwe digirin. Bikaranîna xweya biîyot jî rê li ber nexweşiya guatrê digire. Nexweşiya guatrê bi neştergeriyê çareser dibe.

## Girêdanên derve
* https://patient.info/health/goitre-thyroid-swelling
* https://www.britannica.com/science/goitre

Kategorî:Biyolojî
Sahra Wagenknecht

**Sahra Wagenknecht** 18ê tîrmehê 1969 li Jena , Almanyaya Rojhilat siyasetmedarekî Alman ê partiya Partiya Çepgir ye.

Kategorî:Alman
Kategorî:Jidayikbûn 1969
Kategorî:Mirovên zindî
Mehmet Aksoy

**Mehmet Aksoy** (z. 24ê sibata 1985 li gundê Tariciyan (**), Arxa − m. 26ê îlona li 2017 Reqa), wekî *Fîraz Dag* jî binavkirî, fîlmsazê kurd-brîtanî bû. Aksoy di 26ê îlona 2017an de li Reqaya Sûriyê hat kuştin.

## Jiyan û kar
Malbata Aksoy ji komeleya Elewî ya Kurd in  û bi eslê xwe ji navçeya Elbistan li Bakurê Kurdistan li parêzgeha Mereş bûn. Ew di sala 1988an de ji Meletî malbarkirin li Londonê, û entresa Aksoy ji bo tevgera serxwebûna kurd di 2004 de dest pê kir gava ku ew yekem car serdana Navenda Civaka Kurd li bakurê London kir.

Aksoy ji ber ku têkiliya wî bi civaka kurd re li London-ê çêbû û bi nivîsarên Black Panther George Jackson û her weha nivîsarên Abdullah Öcalan ji girtîgehê re li ser Konfederalîzma Demokratî bandorbar bû.

Aksoy li Zanîngeha Keybanû Maryê ya Londonê, û piştre jî Zanîngeha Goldsmithê ya Londonê , fîlmçêkeriyê xwend. Kurtefîlmê wo Panfilo, ku ji bo kursa xwe ya MA çêkir, di sala 2014-an de hat derxistin, û di Festivala Kurtefîlmên Îtalî û Xelatên Fîlmên Xwendekarên Brîtaniyayê de jî xelat wergirt.

Aksoy dêûbavên xwe ne agahdar kir pêşiya çûyîna xwe ji Rojava (Rojavayê Kurdistanê) / (Bakurê Sûriye) di hezîrana 2017an de. Ew nexwest ku bi hêzên kurd re li Sûrîyê şer bike, lê berevajî wî xwest ku çîrokên şervanên kurd bi rê ve bibe fîlimên wî. Ew damezrîner û serweşangerê malpera Kurdish Question (Pirsgirêka kurd ) bû.

Apê wî, Firaz, di şerê salên 1990an de yên leşkeriya tirk bi şervanên PKKî re hat kuştin. Aksoy ji ber namûsa apê xwe bernavka xwe yê gerîllayê xist 'Firaz Dağ'.

Piştî mirina wî, pirtir ji 2000 kes li navendek civakê li bakurê London derketin ku baca bidin.Aksoy pêncemîn hemwelatiyê îngilîzî ye ku li bakurê Sûriyê dema ku şerê li dijê Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê di şer de hate kuştin. Ew di 10' Mijdara 2017an de li Goristana Highgateê li Londonê hate wefatkirin.



## Çavkanî

## Girêdanên derve
*  ''Mehmet Aksoy: The life and death of British anti-Isis volunteer hailed as a Kurdish hero'', Casper Hughes, *Independent* (29/10/2017)

Kategorî:Derhênerên fîlman ên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1985
Kategorî:Kesên ji Meletiyê
Kategorî:Kurd
Kategorî:Kurdên sedsala 20an
Kategorî:Kurdên sedsala 21ê
Kategorî:Mirin 2017
Jena

**Jena** yek ji bajarên herî mezin ên eyaleta Elmanyayê Thüringen
ê ye.

Kategorî:Bajar
Kategorî:Bajarên Almanyayê
Telgraf (rojname)

***Telgraf***, rojnameyeke heftane li paytexta Brîtanya Londonê weêanê dike. *Telgraf* bi zimanê kurdî û tirkî weşana xwe dike. Navenda wê li Londonê ye. Her hefte 10 hezar tê çap kirin.

## Dîrok
Rojnameya *Telgraf* di sala 2006an de dest bi weşanê kir.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Kategorî:2016
Rifeyî

**Rifeyî**, gundekî başûrê Şingalê ye 5 kîlometiran ji gundê Koço. Misilmanên şîa li wir bûn. Nuha hindek ji vî gundî li Domîzê dijîn û yên din aware bûn li gundê Ênişkê.
Gundên din yên şîa Kunruviya Rojhilat û Kunruviya Rojava ne.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Başûrê Kurdistanê
Partiya Sosyalîst a Holendayê

**Partiya Sosyalîst a Holendayê** (*Socialistische Partij*, *SP*) partiyeke holendî ye ku ji sala 1994an ve di meclisa Holendayê da tê temsîlkirin.

Kategorî:Holenda

Kategorî:Partiyên siyasî
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1971ê de hatine avakirin
Hormona paratîroîd

thumb|250px|Parathormon bandor li ser rêkxistina kalsiyuma xwînê dike
**Hormona paratîroîd** (PTH), navê din ê vê hormonê **parathormon** e. Ev hormon di rijênê paratîroîd de tê berhemkirin. Rijênên paratîroîd çar heb in û li pişt rijênê tîroîdê cih digirin. Gava di nav xwînê de mêjera îyonên kalsiyumê kêm dibe, derdana kalsîtonîn tê rawestin. Ev rewş bandor li ser rijênê paratîrod dike. Rijênê paratîroîd PTH berhem dike û der dide nav xwînê. Bi hebûna PTH, hinek ji kalsiyumên di nav hestî de embarkirî, derbasê nav xwînê dibe. Hormona paratîroîd wekî hormonek hander li ser gurçikan bandor dike ko gurçik ji vîtamîna D yê hormona kalsîtîrol berhem bike. Ev hormon zorê dide xaneyên rûviyan ko hê pirtir kalsiyuma nav xurekan bimijînin û bigirin nav xwînê. Her wisa PTH bandor li ser gurçikan dike, kalsiyuma bi mîzê ve hatiye parzûnkirin cardin ji lûleyên mîzê de tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Bi hebûna hormona paratîroîde mêjera kalsiyuma xwînê bilind dibe û digihîje asta asayî.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Zagrosjet

thumb|266x266px
**Zagrosjet**, kompaniyeke rêhewayî ye ku di cotmeha 2005ê de ji aliyê *Zagros Grûp* ve hate avakirin. Navê Zagrosjet ê berê *Zagrosair* bû lê ji ber ku li gel *Zagrosairlines*a Îranê tevlîhev nebe, navê wê guherandin. Zagrosjet navê xwe ji çiyayên Zagros digire.

Di pûşpera 2013ê de jî lîsansa rêwî û kargobirinê ji wezareta ragihandinê ya Îraqê wergirt. Zagrosjet bi hevpariya Atlasjeta Tirkiyê û Mistefa Barzanî ku bixwe brazayê Mesûd Barzanî ye hate lîsanskirin. Ev şîrketa rêhewayî bi 51% di destê Mistefa Barzanî de bû, lê hemû tamîrat û lênêrîn ji aliyê Atlasjet dihatin kirin. Ji xwe ev bû pirsgirêk û hevpariya Atlasjet û Zagros Grûp hilweşiya. Di mijdara 2014ê de hevparî bi dawî bû. Di çileya 2015ê de Zagrosjetê li gel Onurair karê xwe berdewam kir.

Piştî Giştpirsiya Serxwebûna Başûrê Kurdistanê, 2017 ji ber ku firokexaneya Hewlêrê ji bo firînên nawdewletî hate girtin, seferên Zagrosjetê jî hatin betalkirin. Ji ber ku îştîraqa şîrketên Tirkiyê heye di Zagrosjetê de, Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Tirkiye gelek tesîrê li bazirganiya herêmê dike bi taybetî jî li Zagrosjetê.

Navenda Zagrosjetê, Firokexaneya Navdewletî ya Hewlêrê ye. Zagrosjet xwedî du firokeyan e. Tîpê wan Airbus A321 ye.

Zagrosjet yekemîn kompaniya rêhewayî ya kurdan e.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2005an
Kategorî:Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Hilweşînên 2018an
Kategorî:Şirketên rêhewayî
Ensarulfurqan

**Ensarulfurqan**, anku **Ensaru'l-Furqan** (bi wateya "piştgirên furqan") rêxistineke leşkerî yê belûçî ye ku li parêzgeha Sîstan û Belûçistana Îranê di siyasetê de roleke aktîv dilîzin. Ev rêxistin bixwe ji gelê Belûc pêk tên û her wisa sunî-selefî ne. Di sala 2013ê de hatiye damezrandin. Armanca wan ew e ku li dijî rêjima Îranê şer bikin.

Hêjayî gotinê ye ku di dema xwepêşandanên kanûna pêşîn a 2017ê de li parêzgeha Xuzistana Îranê, xeta gazê ji aliyê vê rêxistinê ve hatiye teqandin.

## Mijarên têkildar
* Têkoşîna belûçan li Îranê

## Çavkanî

Kategorî:Îrannasî
Kategorî:Komên cîhadîst li Pakistanê
Hormona geşê

thumb|250px|Hîpotalamus derdana hormona geşê rêk dixe
**Hormona geşê** an jî **Hormona somatotropîn**, ev hormon bi fermana hîpotalamusê, ji beşa hîpofîza pêş ve tê berhemkirin û derdan. Ji xaneyên derdanî yên hîpotalamusê Hormona Derpirandina Geşê an jî Hormona Westirînera Derpirandina Geşê: [Growth hormone-releasing hormone (GHRH) and growth hormone-inhibiting hormone (GHIH)] tên derdan. Li gor bandora van hormonên hîpotalamusê, hîpofîza pêş hormona geşê berhem dike an jî berhemkirina hormona geşê radiwestînê. Xaneyên somatotropîk hin ji xaneyên taybet ên hîpofîzê ne, ji ber ko ev xaneyan hormona geşê berhem dikin, navê din a hormona geşê, hormona somatotropîn e.

## Pêkhate û erka hormona geşê
Hormona geşê, hormonek peptîdî ye, ji zincîrek 191 asîdên amînî pêk tê. Ev hormon ji bo geşbûna asayî ya zarokan pêwist e. Di nav xwînê de asta mêjera hormona geşê ji zaroktiyê heta baliqbûnê bi şeweyek ahengdar zêde dibe. Dema baliqbûnê mêjera hormonê digihîje asta herî bilind.  Hormona geşê di xaneyên armanc de hem berhemkirina(duristkirina) proteînê han (teşwiq) dike, hem jî hilweşandina çewriyê(lîpîd) zêdetir dike. Bi vî awayê xaneyên laş ji bo geşbûna şaneyan enerjî bi dest dixin. Hormona geşê hema li ser hemû xane û şaneyên laş bibandor e, lê  bandora wî ya li ser kezebê ji ya xaneyên din cudatir e. Bi hankirina hormona geşê, xaneyên kezebê hin proteînan berhem dikin van proteînan wek “Hokarên geşê ya hevşêweya însulîn” (insulin-like growth factors(IGF) bi nav dibe. Eger di nav xwînê de bi têra xwe ji vî makromolekulê hebe, ev makromolekul wekî insulînê tevdigere. Hokara geşê ya hevşêweya însulîn hem qebareya xaneyan gir dike hem jî hêjmara xaneyan zêde dike. Li gel vî karê, bandor li ser mêjera glukoza xwînê jî dike mêjera glukoza xwînê dadixîne. Derdana hormona geşê û Hokarên geşê ya hevşêweya însulînê piştê baliqbûnê kêm dibe.

Bandora herî berbiçav a hormona geşê li ser geşbûna hestî û masûlkeyan e. Hormona geşê dema mirov di xewê de ye hê pirtir berhem dibe û tên derdan.

## Kêm an jî zêde derdana hormona geşê
thumb|250px| Kêm an jî zêde derdana hormona geşê dibe sedema nexweşiyê.
Eger heta dema baliqbûnê di laşê mirov de bi têra xwe hormona geşê berhem nebe, bejna mirov dirêj nabe û bejinkurtî(bejinbhostî) peyda dibe. Lê eger ev hormon dema zaroktiyê de zêde berhem bibe vê gavê mirov pir gir dibe, bi nexweşia gîgantîzmê dikeve û dibe mina hût. Hin caran di laşê mirovên gihîştî de dibe ko asta mêjera hormona geşê bilind bibe, vê gavê nexweşiya akromegalî li mirov çêdibe. Dest,poz,çene,guh û nig(pê)ên mirovên bi nexweşiya akromegaliyê gir dibe, lê beşên din en laşê wî di asta asayî de dimîne.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Hormona prolaktîn

thumb|250px|Li gel hormona prolaktînê, mijandin jî derdana şîrê zêde dike.
thumb|250px|Şîr ji rijênên şîrê yên memik tê berhemkirin û derdan

**Hormona şîrê** û **hormona luteotropî** navên din ên hormona prolaktînê ye. Hormona prolaktîn (PRL), hormonek peptîdî ye. Derdana sereke ya PRL ji loba pêş a hîpofîzê ye. Ji xeynî hîpofîza pêş hinek prolaktîn ji malzarokê, ji çerm, ji memikan, ji xaneyên bergiriyê û ji rijênê prostatê jî(di laşê nêran) tê derdan.
Karigeriya sereke ya hormona prolaktînê li ser rijênê şîr e. Eger di nav xwînê de bi têra xwe prolaktîn hebe ev rewş bandor li ser rijênên şîr dike ku şîr berhem bikin. Hormona prolaktîn şîr berhem dike lê ji memikan derdana şîr bi bandora hormona oksîtosînê pêk tê.

Oksîtosîn rijênên şîrê girj dike ku zorê li şîra nav rijênan bike. Bi vî awayê şîr ber bi gupika memik diherike.
Gava dergûş memik dimijê, ji gupika memik hin sînyal digihîje hîpotalamusê, hîpotalamus li ser hîpofîzê bandor dike ku prolaktîn berhem bike û der bide. Ango mijandina memik, berhemanîna şîr zêde dike.

Du hormon, hormona estrojen û hormona dopamîn li ser derdana prolaktînê bi bandor in. Hormona estrojen ji hêkdank û ji plasentayê tê derdan. Eger mêjera estrojena xwînê zêde bibe, ev reş ji boy derdana prolaktîn dibe hander û hîpofîz hê pirtir prolaktîn berhem dike. Hormona dopamîn li ser prolaktînê bandora neyînî dike. Gava dopamîna xwînê zêde bibe, hîpofîz berhemanîn û derdana hormona prolaktînê kêm dike.

Ji xeynî berhemanîna şîr hin bandorên din ên prolaktînê jî heye.

Bi destpêka ducanitiyê de di laşê dayikê de gelek guherîn çêdibe. Yek ji van guherînan, derbarê zêdebûna dilnermiya dayikê ye. Bi bandora hormona prolaktîn dayik hê pirtir li dergûşa xwe xwedî derdikeve û diparêzê.

## Çavkanî

Kategorî:Biyolojî
Xesan Eshed

**Xesan Eshed** hunermendekî kurd ê êzidî ye ku di sala 1976an de li gundê Merkeba bi ser bajarê Amûdê ve ji dayik bûye.

## Jiyan
Xesan ji gundek ser bi Amudê ve ji dayik bûye û piştî bûrîna heft salan barkirin ji bo bajarê Serêkaniyê her li wir di sala 1986an de Xesan dest bi karê hunerî kiriye. Xesan bi xwe hînî bikaranîna tembûrê kiriye li berdestê birayê xwe Fehîm.

Xesan di sala 1993an de diçê Başûrê Kurdistanê li bajarê Dihokê û komelgeha Xankê û her li wir hunermendiye xwe berdewam dike. Xesan sitran li gelek şahî û dewatan de gotine, di sala 1996an de carek din Xesan diçê Rojavayê û li wir jiyana xwe berdewam dike heta sala 1999an berê xwe didê Almanyayê. Gelek asteng li ser rêya wî ya li Almanya têne pêşiya. Herçewa be Eshed niha li Almanya dijî û li şahî û dawetên kurdan distirê.

## Albûm

Dilê Ewilî

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* https://www.youtube.com/channel/UC1owDJMBHC2PMJ7QlImkkAw
* https://m.facebook.com/hunermendxesan/videos/2846011995471985/?refsrc=https%3A%2F%2Fm.facebook.com%2Fhunermendxesan%2Fposts%2F2386953671517709

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Bêrî (eşîr)

**Eşîra Bêrtiyan** eşîreke koçer e ku, li rojhilat û başûrê Tirkiyeyê, li bakurê Sûriyê û bakurê rojavaya Iraqê dijîn.

Bêrtiyan li ser erdên bajarên Amed, Elezîz, Riha, Bîngol (Çewlîg), Mêrdîn, Mûş, Erzîrom û Erzincanê bi çend sedsalan koçertî kirine. Eşîra Bêrtiyan bi navê "Qerqûlaxan" û "Melemeran" û "Qosan" ji sê beşên mezin pêk tê. Îro gelek malbatên Bêrtiyan jî, ji ber sebebên aborî û siyasî li bajarên Tirkiyê yên metropol, welatên Ewropayê û welatên parzemînên din cihwar bûne.

Ji kesên ku bi eslê xwe ji vê eşîrê ne re "Bêrtî" tê gotin. Eşîra Bêrtiyan ji ber ku bi sedsalan li van bajarên ku behsa wan hatiye kirin jiyaneke koçertî dewam kiriye, xwediyê çand, kultur û wêjeyeke dewlemend e. Piraniya Bêrtiyên ku îro li gund û navçeyan dimînin, bi karên xwedîkirina heywanan, cotkarî û ticaretê re mijûl dibin. Yên ku li welatên xerîb û bajarên din cihwar bûne jî, dîsa ticaretê û kar û xebatên din dikin.

Herweha ji eşîra Bêrtiyan gelek kesên xwedîmeqam, siyasetmedar û hunermend jî derketine ku ji bo miletê kurd xizmetên girîng kirine. Nivîskar û lêkolînvanê kurd Ayhanê Bêrtî kitêbeke bi navê "Eşîra Bêrtiyan" li ser vê eşîrê bi zimanê kurdî nivîsiye ku, li Berlîna Almanyayê ji aliyê Weşanxaneya Han ve di sala 2009an de, hatiye weşandin. Di vê kitêbê de li ser edet, tarîx, kultûr û dîroka bêrtiyan gelek agahî û belgeyên ji arşîvên dewleta Tirkiyê jî hatine dayîn ku, pir bi qîmet in.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîr
Remscheid

**Remscheid** () bajarekî li parêzgeha Nordrhein-Westfalen ya Almanyayê ye. Ew piştî Wuppertal û Solîngenê şaredariyek sêyemîn li Bergisches Land e, ku li ser sînorên bakurê herêmê, li ser aliyê başûrê herêma Ruhr e.

Remscheid wekî di sala 2005'an de xwediyê li gorî 109,000 şêniyan e.

Xala wî ya herî bilind Brodtberg (378 m) e.
## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Bajarên Almanyayê
Kategorî:Düsseldorf (dever)
Kategorî:Nordrhein-Westfalen
Jessica May

**Jessica May** (z. 5'ê kanûnê 1993'an Paranacity, Brezîl) lîstikvan û model ye. Yekem kariyera xwe ya lîstikvanî di kanala Show TV de bi karaktera navê Bella di rêzefîlma Yeni Gelin ligel temaşevanan da weşandin.

## Fîlmografî

### Filmnîgarî

## Girêdanên derve
* 
* Jessica May Official Instagram Profile
* Jessica May Official Facebook Page
* Jessica May Official Twitter Profile

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên brezîlî
Kategorî:Jinên brezîlî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên brezîlî yên jin
Regierungsbezirk

[thumb|260px|''Regierungsbezirke'' wek ji 1'ê tebaxê 2008. Nexşeya berê jî wek ''Regierungsbezirke'' ya [Saksonya Nizm, Rheinland-Pfalz, Saksonya-Anhalt û Saksonya nîşan dide.]]
***Regierungsbezirk*** (, pir caran bi **Reg.-Bez.** tê kurtkirin; ) navçeya îdarî ya yek ji neteweyê Parêzgehên federal e. Pergala desthilatdariya wê navê wek *Regierungspräsidium* an *Bezirksregierung* (hikûmeta navçeyê) tê dayîn û ji aliyê serokatiyê wek *Regierungspräsident* (serokê navçeyê) ve tê dayîn.

*Regierungsbezirke* qanûnan nakin; Bi awayekî, her çalakiyek wekî opozisyona navendî ya federal e, û bi piranî bi biryarên birêvebirî li asta herêmî ji bo (gundan û bajaran) wargehan e, ku ew hiqûqa wê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Dabeşkirina Almanyayê
Navçeyên Almanyayê

thumb|Navçeyên Almanyayê
Di Dabeşkirina îdarî ya herî Herêmên Almanyayê de wek *Landkreis* ("navçeya çolterî") ye; Li Almanyayê ji bilî Berlîn, Hamburg û Bremen piraniya herêman li navçeyan tê belavkirin. Herwiha [şaredariyên almanyayê] di nav navçeyan de tê deverkirin. Li gelek bajarên mezin ên Almanyayê ne beşek ji wîlayetan e, lê taybetmendiyên wan bi wîlayetan re hene û wek bajarên bêgezdar re ('''Kreisfreie Stadt''') tê gotin. Li parêzgehên [Nordrhein-Westfalen û Schleswig-Holstein navçeyan re wek *Kreis* tê gotin û li parêzgeha Baden-Wurttemberg navçeyên bajarî re wek *Stadtkreis* tê gotin.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya navçeyên Almanyayê

Kategorî:Almanya
Kategorî:Dabeşkirina Almanyayê
Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li Ewropayê
Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan
Hormona kortîkotropîn

thumb|250px|Rijenên adrenal li ser gûrçikan cih digire
thumb|250px|Qeta dirêjkî ya rêjênê adrenal
Navê din a vê hormonê **hormona adrenokortîkotropî** (**ACTH**) an jî bi kurdî **hormona handera tûkila adrenal** e. Ev hormon di bêşa hîpofîza pêş de tê berhemkirin û derdan. Hormona kortîkotropîn hormonek peptîdî ye û ji 39 asîdên amînî pêk tê. Hîpotalamus, hormona derpirandina kortîkotropîn (CRH) der dide, bi bandora vê hormonê, hîpofîz jî hormona handera tûkila adrenalê der dide. Armanca hormona kortîkotropî, beşa tûkil a rijênên adrenal e. Rijênê adrenal li ser gurçikan de cih digire. Her çiqas li ser her gurçikek de rêjênêk adrenalê hebe jî, karê van rijênan û gûrçikan ne yek e. Bi bandora hormona handera tûkila adrenal, ji rijênê adrenal hormona kortîzol û hormonên androjen berhem dibe û tên derdan.

## Mijarên têkildar
* Hîpotalamus
* Rijên

## Çavkanî:

Kategorî:Biyolojî
Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

**Giravên Vîrjîn ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê** () giravekî welatê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye, ku li Karîbê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1917an li Amerîkaya Bakur
Kategorî:Avabûnên 1917an li DYAyê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1917an de hatine avakirin
Kategorî:Erdnîgariya DYAyê
Anguîla

**Anguîla** () girav û welatekî Brîtanyayê yê ku dikeve Karîbê, li aliyê din ê Atlantîkê û li derveyî Ewropayê.

Kategorî:Avabûnên 1650an li Amerîkaya Bakur
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1650an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1980an de hatine avakirin
Kategorî:Welatên giravî
Aruba

**Aruba** (), girav û welatek pêkhate ya Keyaniya Holendayê ye, ku li başûrê Deryaya Karîbê, li rojavayê beşek sereke yên Antîlên Biçûk 1600 km û li bakurê deryayê Venezuelayê 29 km e.

## Çavkanî


Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1986an de hatine avakirin
Kategorî:Girav
Kategorî:Hilweşînên 1804an
Kategorî:Koloniyên spanî yên berê
Kategorî:Welatên giravî
Girava Asensiyonê

**Girava Asensiyonê** () giravekî volkanî îzolebûyî ye, ku bi pîleya 7°56' li başûrê Ekvatorê ya li Başûrê Okyanûsa Atlantîkê ye. Ew li gor 1600 km ji deryaya Afrîkayê û 2250 km ji deryaya Brezîlê, di navbera dorperê Amerîkaya Başûr û Afrîkaya Başûr de derbas dibe.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1922an li Afrîkayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1815an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1922an de hatine avakirin
Kategorî:Girav
Berbûda

**Berbûda** () cihê giravekî biçûk a li rojhilatê Karîbê ye, ku beşek ji neteweya hevparê ji Antîgua û Berbûda ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1678an
Kategorî:Avabûnên 1678an li Amerîkaya Bakur

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1678an de hatine avakirin
Kategorî:Karîb