open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beyoncé

**Beyoncé Giselle Knowles** (Îngilizî bilêvkirin: biˈjɒnseɪ z. 4ê îlonê 1981), stranbêj, nivîskar û lîstikvanekî Amerîka'ye. Beyoncé li Houston Teksasê mezin bûye û di salên xwe yên biçûk de pircure stran digot, derdiket ser sahneyan û performansa dansa xwe diweşand. Di dawiya salên 1990an, bi solîstiya Koma Cureya Hunerî ya R&B Destiny's Child re bu navdar. Koma muzîka keçan *Destiny's Child* demek bûye menecerê bavê Beyoncé Mathew Knowles û firotinên wek zemanan bûne. Dema Kom dev ji muzîkê berdabu, Beyoncé dest bi Albuma nû ya solo kir û strana Dangerously in Love da weşandin. Beyoncé li ser strana xwe ya "Crazy in Love" û "Baby Boy di lîsteya Billboard Hot 100 bi nimre yek derket û 11 mîlyon kopî firot û pênc Xelatên Grammy bidest xist.

Di sala 2005'an de li dor belavbuna Koma keçan *Destiny's Child*, Beyoncé stranên "Déjà Vu", "Irreplaceable" û "Beautiful Liar" ya dûyemîn albuma solo B'Day (2006) derxist. Herwiha Beyoncé bi temaşekirina performansa xwe yê namzetî, di Xelatên Kûreyên Zêr re fîlma Xewnê Keçan (2006) ligel Pembe Panter (2006) û Obsessed (2009) de bi lîstikvan bu.

## Dîskografî
* Dangerously in Love (2003)
* B'Day (2006)
* I Am... Sasha Fierce (2008)
* 4 (2011)
* Beyoncé (2013)

## Fîlmnîgarî
*  (2001)
* Avanak Ajan: Çûka Zêr (2002)
* The Fighting Temptations (2003)
* Pembe Panter (2006)
* Xewnê Keçan (2006)
* Cadillac Records (2006)
* Wow! Wow! Wubbzy!: Wubb Idol (2009)
* Obsessed (2009)
* Life Is But a Dream (2013)
* Qehremanên Xwezayê (2013)

## Turne û rapêşiyê deman

### Turneyên bi tenê
* Dangerously in Love Tour (2003)
* The Beyoncé Experience (2007)
* I Am... World Tour (2009-10)
* The Mrs. Carter Show World Tour (2013-14)

### Turneyên rapêşiyê deman
* I Am... Yours (2009)
* 4 Intimate Nights with Beyoncé (2011)
* Revel Presents: Beyoncé Live (2012)

### Turneyên Hevpar
* The Verizon Ladies First Tour (2004)
* On the Run Tour (2014)

Kategorî:Femînîstên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîkvanên femînîst
Judith Cloud

**Judith Cloud** awazçêker, stranbêj û perwerdekareke Amerîkayî ye.

Cloud li Karolînaya Bakur di malbateke muzîkhez de ji dayik bû. Di hevpeyvînekê de wê wisa got " orgjenê dêra me, tevahiya mala bir bajaarokê xwe ji ber ku xwest em di koroya wê de bistirên". Wê li Koleja huneran ya Kalîfornaya bakur û Zanînge Dewletî ya Florîdayê xwend.

Cloud ji sala 1989an de li Zanîngeha Arîzonaya Bakur dersên stranbêjiyê dide .

Sala 2009an de bû serkeftiya Sorel Medallion in Choral Composition ji bo awaza xwe ya bi navê *Anacreontics.*

## Çavkanî

Kategorî:Bestekarên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên amerîkî
Škofja Loka

**Škofja Loka** (bixwîne: *Şkofya Loka*), şaredariyeke herêma Gorenjska ya Slovenyayê.  Berfirehiya wê 145&nbsp;km² ye, gelheya wê di sala 2010an  22,668 bû.

## Bajarên bira
Škofja Loka bi van bajarên li jêr re hevpeymana bajarên cêwî heye.  Herwiha Škofja Loka, endama hevpeymana  Douzelage ye ku ew hevpeymana biratiya bajaran e.

* Maasmechelen, Belçîka
* Smederevska Palanka, Sirbistan
* Tábor, Çekya

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1994an li Slovenyayê
Kategorî:Bajarên Slovenyayê
Billboard Hot 100

Wêneya Billboard

**The Billboard Hot 100** li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka firotinên stranên single, gudarên radyo û belavbuna muzîkvanan pêk tîne û lîsteya Muzîkê ye. Ji alîyê kovara bi navê Billboard Hot 100 bi hefteyê tê rojane kirin. Ji sala 4ê tebaxê 1958 lîste çêdike.

Cureyê Lîste wisa tê rojane kirin:
* Duşem, 1ê kanûna paşîn - Ji bo firotina heftanî şopandin dest pê dike
* Çarşem, 3ê kanûna paşîn - Ji bo Airplay heftanî şopandin dest pê dike
* Yekşem, 7ê kanûna paşîn - Ji bo firotina heftanî şopandin diqede
* Dûşem, 9ê kanûna paşîn - Ji bo Airplay heftanî şopandin diqede
* Pêncşem, 11ê kanûna paşîn - Dema * Şemîyan lîsteya nû pîyase pêşkêş dike

20ê kanûna paşîn **The Billboard Hot 100'' bi nimre yek bûye strana "[[Poor Little Fool]]" - "[[Ricky Nelson]]" bu. Stran bûye 1 nimre dema herî dirêj ya Billboard Hot 100 da. [[1995]]an de 16 heftanî 1. xebatên hevpar bûye [[Mariah Carey]] û [[Boyz II Men]] "[[One Sweet Day]]".

== Albumên Qetbûn ==

* 1995 Rembrandts - " I For You Be There "(bi qasî 8 hefte yek nimre)
* 1996 No Doubt - " Don't Speak "(bi qasî 16 hefte yek nimre)
* 1997 Sugar Ray featuring Super Cat - " Fly "(bi qasî 6 hefte yek nimre)
* 1997 Will Smith - " Men in Black "(bi qasî 4 hefte yek nimre)
* 1997 Cardigans - " Lovefool "(bi qasî 8 hefte du nimre)
* 1998 Natalie Imbruglia - " Torn "(bi qasî 11 hefte yek nimre)
* 1998 Goo Goo Dolls - " Iris "(bi qasî 18 hefte yek nimre)



== The Billboard 100 - 10 Duet ên herî Baş ==



== Derbarê Mijarên din ==
* **Billboard 200** (Lîsteya Album)
* **Stranên 1 nimre - DYA** (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)
* **Hot R&B/Hip-Hop Songs** (Lîsteya Stranên R&B)
* **Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro''' (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1958an li DYAyê
Kategorî:DYA
Kategorî:Muzîk
Billboard Hot 200

**The Billboard Hot 200** li Dewletên Yekbûyî yên Amerîka bi kovara stran ya heftanî bi navê *Billboard* Lîsteya stran weşan dike.
Pêkanîna lîste bi firotina stranan derbas dike. Firotina Albuman her heftê rojên Duşemê dest bi hejmarkirinê dike û her rojên Yekşemê bi hejmarkirinê diqedine.

## Derbarê Mijarên din
* Billboard Hot 100 (Lîsteya Album)
* DYA 1 nimre lîsteya hunermendan (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)
* Hot R&B/Hip-Hop Songs (Lîsteya Stranên R&B)
* Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)

## Girêdanên derve

Kategorî:DYA
Kategorî:Muzîk
Hot R&B/Hip-Hop Songs

**Hot R&B/Hip-Hop Songs** ango bi navê kevn **Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks** li DYA'yê ji alîyê kovara Billboard bi stranên cureya hip hop û RNB weşan dike.

## Navê kevn ên Lîste
* 1942 - 1945 – The Harlem Hit Parade
* 1945 - 1949 – Race Records
* 1949 - 1958 – Rhythm & Blues Records
* 1958 - 1963 – Hot R&B Sides
* 1963 - 1965 – Liste yayınlanmadı
* 1965 - 1969 – Hot Rhythm & Blues Singles
* 1969 - 1973 – Best Selling Soul Singles
* 1973 - 1982 – Hot Soul Singles
* 1982 - 1990 – Hot Black Singles
* 1990 - 1998 – Hot R&B Singles
* 1998 - 2005 – Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks
* 2005 - gnmz – Hot R&B/Hip-Hop Songs

## Lîsteya Hunermendên herî serketî
* 1. Aretha Franklin - 20
* 1. Stevie Wonder - 20
* 3. Louis Jordan - 18
* 4. James Brown - 17
* 5. Janet Jackson - 16
* 6. The Temptations - 14
* 7. Marvin Gaye - 13
* 7. Michael Jackson - 13
* 9. R. Kelly - 11
* 10. Mariah Carey - 10
* 10. The O'Jays - 10
* 10. Gladys Knight & the Pips - 10
* 10. Kool & the Gang - 10

## Mijarên têkildar
* Billboard 100
* Billboard 200 (Lîsteya Album)
* DYA 1 nimre lîsteya hunermendan (Stranên xwe gîhandin zîrveyê)
* Billboard Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro (Rûdanên girîng ya Lîsteya Billboard)
Serîbane

**Seriyore** yan **Serîbane** (), gundekî Dîlokê ye. Niştcihên gundî bi pirranî rezvaniyê dikin û kakî, hinar û garis diçînin. Nêzîkî beşekî Çiyayên Gewrê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dîlokê
Miguel Servet

thumb|Miguel Servet

**Miguel Servet** (z. 1509 - m. 1553), bijîşk, matematîknas, stêrnas û erdnîgarînasekî aragonî yê bi nav û deng  bû.

Wî Încîlê jî şîrove dikir. Hinekî ramanê wî li dijî Îsa pêxember hatiye şewatandine kujtine.

## Çavkanî

Kategorî:Avakerên dînan
Kategorî:Jidayikbûn 1511
Kategorî:Mirin 1553
Kategorî:Stêrnasî
Abdulkadir Kadri Kürkcü

**Abdulkadir Kadri Kürkcü** yan **Kadri Ahmet Bey** an jî **Ehmed Qedrî Beg** (z. 1882, Amed - m. 12ê çiriya paşîn a 1952), siyasetmedarekî tirk bû.

Destûdarê Harbiyeyê. Lîwaya 65an ya Razlık., Fermandarê teximê tabûra Gevgili Tikveş û bi gelek peywirên din rabûye  Parlementerê Amedê yê werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê  û yê werçerxa duyem yê  Sêwregê kiriye.  Bavê şeş zarokan bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1882
Kategorî:Kesên ji Amedê
Kategorî:Mirin sedsala 20an
Kategorî:Mirin 1952
Kategorî:Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Ramella

**Ramella** (bi erebî: رام الله; romanîzekirin: ''Rām Allah'', “Bilindahiya Ellah“) bajarekî dewleta Filistînê ye li beşê Urduna Rojava ku wekî paytexta îdarî ya *de facto* ya dewleta Filistînê ye. Bajar li ser Çiyayê Cihûstanê ye, 10 km li bakurê Orşelîmê, li bilindahiyek navînî 872 metre ji asta deryayê, li tenişta el-Bireh hatiye avakirin.

Di salên dawî de Ramella wekî navendeke sereke ya siyasî, çandî û aborî derketiye holê. Li vir gelek dezgehên hikûmeta Filistînê ku di nav de Muqataa, rûniştgeha fermî ya Serokê Desthilata Neteweyî ya Filistînê, Encumena Yasayî ya Filistînê û baregeha Xizmetên Ewlekariya Filistînê hene. Di heman demê de gelek muzexane û navendên çandî jî hene û xwedan dîmenek jiyana şevê ya berbiçav e. Dema ku ji hêla dîrokî ve bajarokek bi piranî ji xiristiyanan pêk dihat. Di roja îro de Misilman piraniya şêniyên bajêr pêk tînin û xiristiyanên bajêr hindikahiyek girîng pêk tînin.

## Demografîk

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Filistînê
Kategorî:Paytextên Asyayê
Ebdulhemîd Hemdî

**Ebdulhemîd Hemdî**, bi fermî **Abdülhamit Hamdi** (jdb. 1871, Amed -  m. 14'ê gulanê 1928), siyasetmedarekî osmanî bû.

Destûrdarê Medreseyê ye. Sermamosteyê Bürhan Terakki İbtidai Mektebi, mamosteyê farisî li Askerî Rüştiye, mamosteyê tirkî bo asta navîn, nivîsmendê dadgeha Şer’iye, cîgirê dadwerî bû û herwiha mamostetiya  dersên dîn, erebî, farisî, wêje, felsefe û tirkî kiriye. Parlementerê werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê kiriye. Şeş zarokên wî hebûn.

## Çavkanî




Kategorî:Jidayikbûn 1871
Kategorî:Mirin 1928
Kategorî:Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Horacio

Navê **Horacio** (wekî *Orasyo* bixwîne) ne bi rêk û pêk li  Amerîkaya Navîn û Amerîkaya başûr peyda dibe.

## Kesayetên dîrokî
* Horacio Quiroga, nivîskarekî ûrûguayî ye .
* Horacio Carochi
* Horacio Pagani  (1955 ji dayik bûye), damezirînerê esil- Arjantînî yê şîrketa Otomobîlên Paganîye.
* Horacio Pagani (nivîskarê werzişê) (1948 ji dayik bûye), nivîskar û peyamnêrekî Arjantînî yê werzişê ye.

## Jêder
Navê lawikan Horacio \ho-ra-cio\ awayekî cuda ji Horaceyê re ye.

## Herwiha binere
Navên ku bi heman awayî tên kitandin Horatio

## Çavkanî

Kategorî:Navên mêran
Fetûş

thumb|180px|Fetûş
 
**Fetûş** () xwarineke (zelate) ku li welatên rojhilata deryaya spî belav bûne, wek Sûrî, Libnan, bajarên rojavayê Kurdistanê, ye. Li ser salateyê perçeyên nanê qewirandî yên tenik tên dayîn. Nan di zêtê de tê qewirandin û tê perçekirin.
Di zelateya fetûşê de ji xeynî nanê qewirandî, bacanên sor, xiyar û bexdenîz jî dikin nav. Eger mirov bixwaze, dikare pîvaz û îsotan yan jî hinaran bixe nav.

Li ber fetûşê xwarina humusê jî tê xwarin. Humus jî di welatên erebî gelek navdar e.

Kategorî:Pêjgeha ereb
Kategorî:Pêjgeha Kurdistanê
Mehmet Kadri Üçok

thumb|Mehmet Kadri Üçok
**Mehmet Kadri Üçok**, (d. 1881, Diyarbakır) – (ö. 29ê Gulanê 1958), siyasetmedarekî tirk e.

Qaymmeqamê Sêwreg û Wêranşarê bû, di werçerxa yekem ya Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê de bûbû parlementerê Amedê (Ji ber ku xwest bibe waliyê Wanê, di 19 kewçêra 1920an de îstîfaya wî ji parlementiyê hat pejirandin.). Çar zarokên wî hene.

## Çavkanî



Kategorî:Jidayikbûn 1881
Kategorî:Mirin 1958
Kategorî:Parlementerên Amedê yê werçerxa yekem ya MMNTê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Łobez

**Łobez** [ˈwɔbɛs], bajarek e li voyvodatiya Rojavayê Pomeranyayê ya Polonyayê. Li Łobezê nêziki 10.066 kes dijîn.

## Nifûs

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Şaredar

## Bajarên Xwişk
* Affing (Almanistan)
* Wiek (Almanistan)
* Kėdainiai (Lîtvanya)
* Paikuse (Estonya)
* Svalöv (Swêd)
* Guča (Serbistan)
* Истра (Rûsya)
## Galerî

File:Lobez kosciol kz.jpg|
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|


## Girêdanên derve
* www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube

Kategorî:Polonya
Dirole

**Dirole **yan **Dirrolle **( Soranî: دڕۆڵە, Farisî: دروله) gundekî li herêma navendî ya başarê Baneyê ye. Serjimêra wê li gorî Serjimariya Giştî ya Mirovan û Malan a Îranê ya sala 2006an 65 kes û 14 malbatan pêk dihê.

## Wekî din
* Bane, Kurdistan
* Lîsteya gundên Baneyê

## Çavkanî

Kategorî:Gundên bajarê Baneyê
Yasûkend

**Yasûkend**, navê yek ji bajarên li parêzgeha Kurdistanê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

## Çavkanî
Stranên herî serketî yên DYAyê 2015

Ev lîste ji alîyê kovara **[[Billboard]]** bi strana 1 nimre tê weşandin.

## Mijarên têkildar
* Stranên 1 nimre - DYA
* ''Billboard'' Hot 100 serketîyên lîsteyê û kevirên kilometro

## Çavkanî

Kategorî:Lîste
Emman

**Emman** (bi tîpguheziya latînî ji erebî:* 'Amman*) paytext û bajarê herî mezin ê Urdunê ye.

## Nifûs

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî 


Kategorî:Paytextên Asyayê
Kategorî:Şam (herêma erdnîgarî)
Stranên herî serketî yên DYAyê 1941

Ev lîste di sala 1941ê de li DYAyê bi stranên nimreya 1ê û yên herî serketî ji aliyê Billboard ve hilket.

Kategorî:Lîste
Alot

**Alot **yan **Allot **(soranî: ئاڵۆت, farisî: آلوت) gundekî rojhilata Kurdistanê ye ku girêdayî bajarê Baneyê. Li gorîSerjimariya Giştî ya Mirov û Malan a Îranê ya 2006an  hejmara niştîcihên wê 916 kes in û hejmara malan jî 187 e. Niştîcihên wê kurdên sunî şafiî ne.

## Wekî din
* Bane
* Lîsteya gundên baneyê

## Çavkanî

Kategorî:Gundên bajarê Baneyê
Motora jet

**Motora Jet** dewisandê hewayê ku ji derve danê bû bi şawatayeyê şewitiyê rê germ kirê. Gazê ku di dawiya wa germ kiriye da hebû, bi lezayiyek mezin ê de ji paşiyê derxistê û li aliyê tersiyê xwe re kuvveta tehm pêkanê.

## Çavkanî

Kategorî:Fizîk
Kategorî:Îcadên sedsala 20an
Kategorî:Transformasyona enerjiyê
Grammy

**Xelatên Grammy** Xelatên ji eslê Muzîka Amerîka'yê ye. Ji endûstristîya Muzîka Amerîka'yê de xwedîyên Xelatên Grammy ye. Ji sala 1957'an heta îro tê tertîpkirin. Xelat ji alîyê damezreka bi navê Akademîya NARAS (The Recording Academy) tê dayîn. Grammy, xwedîyê pêwendîya Sînema Cîhanê ya ji çapa Xelatên Oscar re. Ji van Xelatên Grammy 108 kategorîyên cuda ye û 30 Cureyên Muzîk cuda ye.

## Xelatên Grammy ên Hilketî

* 31 Grammy - Georg Solti
* 27 Grammy - Alison Krauss
* 22 Grammy - U2
* 20 Grammy - Beyoncé
* 18 Grammy - Michael Jackson û Adele

Weka Hunermend Rihanna, Eminem, Alicia Keys, LeAnn Rimes, Norah Jones, Taylor Swift û Madonna rekora Xelatên Grammy ne.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1958an li DYAyê
Kategorî:Xelat
Kategorî:Xelatên di 1958an de hatine çêkirin
1566

Li gorî Salnameya gregorî 1566, salek bû ku ji wan salên hevpar yên bi roja sêşemê dest pê kiriye

## Bûyer

## Jidayikbûn

## Mirin
Tahir Elçi

**Tahir Elçi** an jî bi kurdî wekî **Tahîr Elçî** (jdb. 1966 li Cizîrê − m. 28ê çiriya paşîna 2015an li Amedê), parêzer û aktîvîstekî mafê mirovan a kurd û serokê Baroya Amedê bû. Tahir Elçi di 28ê çiriya paşîn de li navçeya Sûra Amedê di dema daxuyaniyê çapemeniyê ya ji bo banga ku zirar li avahiyên dîrokî nekeve, bi êrîşek çekdarî hatiye kuştin.

## Jiyan
Li Zanîngeha Dicleyê ji beşa hiqûqê destûrdar bûye. Qonaxên seretayî û navendî yên xwendina li navçeya Cizîra Bakurê Kurdistanê xwend. Di sala 1991ê de ji Zanîngeha Dîcleyê ya Diyarbekirê Fakulteya Hiqûqê derçû. Tahir Elçî, ji sala 1998ê heta sala 2006ê di Rêveberiya Baroya Amedê de cih girtibû û di sala 2012an de jî weke Serokê Baroya Amedê hat hilbijartina.

Elçî bavê 2 zarokan bû û zimanê îngilîzî, almanî, tirkî û kurdî dizanî.

## Mirin
[thumb|çep|[Minareya Çarling ]]
Roja 28'ê sermaweza 2015an, Elçî dê daxuyaniyek derbarê Minareya Çarling a Sûra Amedê û ziyanê gihiştîn wê de bida, pevçûn û şerek çêbû û di wî şerî de hinekan guleyek berî serê wî da û ew kuşt.

### Gotinên dawîn ên Tahir Elçi
Serokê Baroya Amedê di axaftina xwe ya dawî de gotiye:
"Mînareya Çarling a dîrokî bang li mirovahiyê dike: “Ji piyê min li min dan. Min gelek şer û felaket dîtîn lê min îxanetekî wiha nedîtiye” Em dibêjin bila operasyon ji vir dûr bin."

### Cenazeya wî
Mersîma cenazeya wî di roja 29ê sermawezê çêbû û bi hezaran kes beşdarê merasîmê bibûn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Destûrdarên Zanîngeha Dicleyê
Kategorî:Goriyên mêrkujiyê
Kategorî:Jidayikbûn 1966
Kategorî:Kesên ji ber kuştxwaziyê hatine kuştin
Kategorî:Kesên ji Cizîrê
Kategorî:Mirin 2015
Kategorî:Parêzerên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Salên hevpar yên bi roja sêşemê dest pê kiriye

Ev salnameya salên hevpar e ji wan salan re yên ku** bi roja [[sêşem]] dest pê dikin**, 1 kanûna paşîn (tîpa domînîk **F**). Mînak: Salên Salnameya gregorî 1974, 1985, 1991, 2002, 2013, 2019, 2030, 2041, and 2047 yan Salnameya julianî 1919 (li tabloyên li binî binere).

## Nîşe

Kategorî:Sêşem
Arkiwank

**Arkivank **() gundekî Mûşê yê girêdayî navçeya Dêrxasê ye.

## Civak
Nîvê gelheya gundî ereb in. 

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dêrxasê
Gmail

**Gmail** (bixwîne: *Gmail*) xizmetekê e-peyamê ye. Ji aliyê Google ve hatiye çêkirin.

## Binêre
* Nivîsbariya kurdî

## Çavkanî


Kategorî:Google
Kategorî:Malper
Kategorî:Nivîsbariya 2004an
Kategorî:Servîsên Google
Kategorî:Wergerandin
Alfred Russel Wallace

**Alfred Russel Wallace** OM FRS (z. 8 çile 1823 – m. 7 tîrmeh 1913), erdnîgarînas, antropolog û biyologekî Brîtanî e. Wî bi Charles Darwin ve xebat dikir.

## Çavkanî
thumb|Alfred Russel Wallace|çep

Kategorî:Çalakvanên îngilîz
Kategorî:Endamên Royal Society
Kategorî:Nivîskarên brîtanî ên sedsala 19an
Kategorî:Nivîskarên brîtanî ên sedsala 20an
Kategorî:Nivîskarên viktoryayî
Kategorî:Zanyarên brîtanî
Mîrza Ebdulqedirê Paweyî

**Mîrza Ebdulqadirê Paweyî** yan jî **Mehzun Paweyî** (jdb. 1850, Pawe - m. 1910, Kirmaşan) nivîskar û helbestvanekî kurd ê zaravayê hewramî ye.

Di çardeh saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di jiyana xwe de li Iraq û Tirkiyeyê (wê demê ew der axa împeratoriya Osmanî bûn) geriyaye û fêrî zimanên erebî û tirkî bûye. Ji bilî wan zimanan Paweyî bi farisî jî dizanî bû. Paweyî di 62 saliya xwe de li bajarê Kirmaşanê çûye ser dilovaniya xwe.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Helbestvanên zimanê kurdî
Kategorî:Jidayikbûn 1850
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1910
Keyfî

**Keyfî** (jdb. 1814 Ciwanro yan jî Şarezûr - m. 1883 Stembol) feqe û helbestvanekî kurd ê zaravayê soranî ye. Di derbarê jiyana wî de agahî pir kêm in. Li Ciwanro yan jî Şarezûrê ji dayik bûye. Di jiyana xwe de çûye bajarên wek Koye, Heleb û Stembolê. Li Stembolê têkiliyên wî bi balyozxaneya fransî re çêbûne. Li wir fêrî zimanê fransî bûye û di sala 1883'yan de çûye ser dilovaniya xwe. Lê cihê gora wî ne diyar e.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Helbestvanên zimanê kurdî
Kategorî:Jidayikbûn 1814
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1883
Berhemhênerê muzîkê

**Berhemhênerê muzîkê** yan jî **berhemhênerê tomarkirina stranan**, kesek e ku albûmên stranan çêdike. Çêkerekî albûmên muzîkî dikare dest bi xebatên albûmê bike, koordîne bike û rewşa diravname ya îcrakirina ji hunermendên personel, koma muzîkê, belavkirinê eyar dike.

Kategorî:Muzîk
Dîroka Googleê

## Destpêka Dîrokê
thumb|Larry Page û Sergey Brin sala 2003an
thumb|The first Google computer at Stanford was housed in custom-made enclosures constructed from Lego bricks.

### Destpêk
Google sala 1995an wek projeyeke lêkolînê ya Larry Page and Sergey Brin dest pê kir, ku herdû jî li Zanîngeha Stanford xwendekar bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Înternetê
Kategorî:Google
Xorkom

**Xorkom**, **Xorkûm** () gundekî bi ser navçeya Ertemêtana Wanê ve ye.

Kategorî:Gundên Ertemêtanê
19 (albûm)

Gotin û nivîsar ên Albûma **19** ji Hunermend Adele ya Îngilîzî ye. Strana "Chasing Pavements" derketîbu ji paş hefteyê de di piyase re hat cotkirin û di sala kanûna paşîn 2008an weşand. Di hefteya pêşî de li Keyaniya Yekbûyî'de bi yek nimre di lîsteyê de cîh girt.
Albûma ku Bob Dylan di sala 1997 bi navê Time Out of Mind derxist, ji Adele strana albûmê bi navê "Make You Feel My Love" buye û cîh girtîye.

### Stranlîste

Kategorî:Albûm
Hafiz

**Hafiz** (, *hafiz*), peyv bi erebî ye ku tê wateya tiştekî parastinê û jiberkirinê; bi pirranî ew kesên Quranê ji ber dikin re tê gotin.

Hafizê kurd Ebdulbasit Ebdussemed di dinyayê de yê yekemîn bû

## Çavkanî


Kategorî:Quran
Kategorî:Termînolojiya îslamê
Bera

**Bera** () gundekî girêdayî navçeya Misircê ya ku bi ser Sêrtê ve ye.

Kategorî:Gundên Misircê
Charlotte Rampling

**Tessa Charlotte Rampling** (jdb. 5ê sibata 1946an) lîstikvan, model û stranbêjeke îngilîz e ku bi kara xwe di fîlmên arthouse yên ewropî û ku bi zimanên îngilîzî, fransî û îtalî bûn - de tê nasîn.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên îngilîz
Kategorî:Jidayikbûn 1946
Kategorî:Jinên îngilîz
Kategorî:Mirovên zindî
Şerê sar (têgeha giştî)

**Şerê sar**  rewşeke dubendiyê ye ku di navbera neteweyan de pêk dihê û bi giştî rasterast şer nakin lê bi awayekî giştî û sereke b rêya kiryarên polîtîk, propoganda, sîxurî û şerên bi weklatê tên meşandin. Ew şer bi destê cîgiran tên kirin. Wekîl dewlet in ku dibin "dewletên girêdayî"ên neteweyên dijber wek mînak, neteweyên piştgiriya wan dikin yan jî bandora wan ya siyasî li ser heye. Dijberên di şerê sar de, dê, bi piranî, alîkariya leşkerî û aborî yên wek çek û piştgiriya taktîkî û şêwirmendên leşkerî dide wan ta ku alîgirên welatên dijber yên şerî kêm bikin.

## Jêdera têgehê
Derbirîna "şerê sar" ji aliyê dîrokî ve xwedan çend wateyên cuda ye. Di sedsala 14an de, Don Juan Manuel dubendiya di navbera Xiristiyanîyê û Îslamê de bi kar anî û cudahiya şerê sar û germ jî diyar kir. "Şerê ku gelek dijwar, tund û germ yan bi mirin yan jî bi aştiyê bi dawî dibe lê belê şerekî sar, ne aştiyê tîne û jî serfiraziyê dide kesên piştgiriya wî dikin."  Dûre piştî şerê cîhanê yê duyem George Orwell ev têgeh di gotareke bi navê "“You and the Atomic Bomb”" anku "tu û bombeya atomî" de bi kar anî ku ew gotar di 19ê cotmehê ya sala 1945an de di rojnameya Birîtanî *[[Tribune]]*ê de derket.Di cîhaneke ku di nav tirsa şerê nûklear de dijî, wî wisa got " aştiya ku ne aştî" ku wî ev nav lê kir "şerê sar" yê berdewam. Orwell rasterast got ku ev rûbirûbûna îdeolojiyan di navbera Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst û hêzên Rojavayî de ye.. Herwiha, dûra Orwell nivîsî ku "Piştî konferansa Moskovayê de, Rûsiya dest bi şerê sar li ser Birîtanya û împeratoriya Birîtanî kir."”

Pênasîn êdî wisa bûye ku ji bo wan şeran tên gotin yên ku rasterast nayên kirin. Bikaranîna pêşî ya di vê wateyê de ya şêwirmnedê serokatiyyê û aboriyê yê Amerîkayî Bernard Baruch e ta ku rewşa cîhanê piştî şerê cîhanê yê duyem û nakokiyên wê yên jeopolîtîk di navbera Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst û dewletên girêdayî wê û Dewletên yekbûyî û hevalbendên wê yên Ewropaya rojavayî vebêje. 16ê nîsana 1947an li Kalîfornya başûrî, axaftineke wisa çêbû (Ji aliyê rojnamevan Herbert Bayard Swope) û got" Bila em xwe nexapînin, em îro di nava şerekî sar de ne" û peyamnêrê rojnameyê û nivîskar Walter Lippmann ev têgeh bi nivîsÎna pirtûka "Şerê Sar"(1947) ev têgeh belavtir kir”

## Di çanda gelêrî de
**televizyon û pêlîsokên kompûterê de**
* *Pax Cybertronia* yên rewşên  Decepticonsê û  Predacons di *The Transformers* û *Beast Wars*.
* Di bûyerên da dû *Şerê mezin yê Galaktîk yê * *Şerê gerestêrkan: Komara kevin*.
* Şerê "demkî" yê sar di hersê demsalên pêşî yên rêzefilmê *Star Trek: Enterprise *jî diyar dibe..

## Herwiha
* Şerê sarê yê duyem

## Çavkanî
**Nîşe**

Kategorî:Cureyên şer
Kategorî:Şer li gorî şêwazan
Kategorî:Têkiliyên navneteweyî
Hîparxos

**Hîparxos** (; ; z. 190 berî zayînê, Nikaia (Îznîk) – 120 berî zayînê), matematîknas û stêrnasê Yewnaniya kevn e. Pir zanyar di bin bandora wî de mane.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên yewnan
Kategorî:Jidayikbûn 190î b.z.
Kategorî:Matematîknasên yewnan
Kategorî:Mirin 120 b.z.
Kategorî:Stêrnasên yewnan
Împeratoriya Mongolî

**Împeratoriya Mongolan** împeratoriyeke mongolî ye ku di navbera salên 1206an û 1368an de hikûm kiriye.

Cengîz Xan hemû kabîleyên ku bi mongolî şorê dikin kirin bin kontrola xwe. Di sala 1196an de li civîneke hemû serokên mongolan tevlêbûyî de navê Temuçîn kirin Cengîz Xan û împeratoriyeke mongolan hate avakirin. Cengîz Xan di sala 1211an de derketiye seferê Çînê. Vê seferê de Pekîn hate standin.

Di sala 1218an de Cengîz Xan derketiye seferê rojavayê. Vê seferê de mongolan axên Harzemşaxa bi dest xistin, Deryayê Kaspîş derbas kirin û ketine Rojhilata Navîn û Ewropaye.

Ku hîn Cengîz Xan dijîbû sê dewlet nav kurê wî de hate parkirin. Kengî Cengîz Xan mir ev sê dûgel bû 4 parçe. Ev çar dûgel ev in:
* Dewleta Altinorda
* Dewleta Îlhaniyan
* Dewleta Çaxatay
* Dewleta Kubîlay

## Mijarên têkildar
* Îlxanî
* Dewleta Celariyan

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1206an li Asyayê
Kategorî:Dewletên berê li Ewropayê
Kategorî:Dewletên dîrokî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1206an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1368an de hilweşiyan

Mongolî
Aylin Kontente

**Aylin Kontente** (jdb. 30ê hezîranê 1982 li Îzmîrê), şanovan û lîstikvaneke tirk e. Jiyana xwe de di bernameya *[[Güldür Güldür Show]]* de dom dike.

## Kariyer
Di Zanîngeha Îzmîrê ya bi *Dokuz Eylül* (9ê Rêzberê) destûrdariya lîstikvan di sala 2003an de bi serket.

## Fîlmnîgarî

### Rêzefîlm

### Bername

Kategorî:Aktrîsên tirk
Amira Casar

**Amira Casar** (bilêvkirin wek *Amîra Kasar*), (jdb. 1ê gulana 1971ê li Londonê, Brîtanya), lîstikvaneke fransî ye. Bavê wê kurd e û diya wê rûs.

## Jiyan
Amia Casar keça kurdek û stranbêjeke rûs e. Ew li Înglistan û Îrlendayê mezin bû. Di ciwantiya xwe de, ew ji hêla Helmut Newton ve hat vedîtin û ber bi Parîsê ve çû, li wir, ew, wek model ji bo Chanel û ji bo Jean Paul Gaultier, xebitî. Ew di sala 1989an de dest bi xwendina xwe ya aktrîsê li Cours Florent kir û di sala 1991ê de li dibistana lîstikvaniyê Conservatoire national supérieur d’art dramatique perwediya lîstikvaniyê xelas kir.

Ew di drama fîlmê fransî Erreur de jeunesse (1989) de yekembûna xwe ya aktorê çêkir. Kurtefîlma Départ immédiat (1996), di nav de ku ew yek ji herdu rolan girt, di 1996 de xelata taybetî li Festîvala Kurtefîlman a Navneteweyi ya Clermont-Ferrand hat xelat kirin. Ji bo rola wê di fîlmê pêkenokî La vérité si je mens! (1997) de ew di sala 1998an de ji bo Xelata Césarê navzedî bû. Di fîlmê pêkenokî Quand on sera grand de (2000) Casar rola sereke girt. Yek ji wan çar rolên sereke ku ew lîstiye - bi tevî Sabine Azéma, Daniel Auteuil û Sergi López - di pêkenoka Peindre ou faire l'amour ji 2005an de jî bû. Di heman salê de ew di dramaya fîlmê fantastîkê Piano Tuner of Earthquakes de stranbêja operayê Malvina van Stille, ku ji hêla zanyar Doktor Emmanuel Droz (Gottfried John) ve hat kuştin û laşê wî ku dûv re ji hêla Doktor Droz ve hat dizîn, rolkiribû.

Casar di heman demê de wek aktrîsa şanoyê jî kar dike. Di sala 2006an de ew bû endama jûriyê ya Festîvala Fîlmên Angers.

Amira Casar di sala 1995an de ji bo vîdyoya muzîkê ya Bryan Adams "Have You Ever Really Loved a Woman?" jî xuya bû.

## Fîlmnîgarî (Hilbijar)
* 1989: *Erreur de jeunesse*
* 1995: Ainsi soient-elles
* 1996: Départ immédiat (Kurtefîlm)
* 1997: *(La vérité si je mens!*
* 1999: Pourquoi pas moi?
* 2000: *Quand on sera grand*
* 2001: *La vérité si je mens! 2*
* 2003: Mariées mais pas trop
* 2003: Anatomie de l’enfer
* 2003: Sylvia
* 2005: Peindre ou faire l’amour*Erreur de jeunesse*
* 2005: The Piano Tuner of Earthquakes
* 2006: Transylvania
* 2007: *Une vieille maîtresse*
* 2008: Coupable
* 2008: Made in Italy
* 2008: *Nuit de chien*
* 2009: *Oscar et la dame rose*
* 2011: Playoff
* 2013: Michael Kohlhaas
* 2014: Saint Laurent
* 2015: Der letzte Sommer der Reichen
* 2015: Ich und Kaminski
* 2015: Versailles
* 2016: Die Nacht der 1000 Stunden
* 2016: Planetarium *Erreur de jeunesse*
* 2017: Call Me by Your Name
* 2018: At Eternity’s Gate*Erreur de jeunesse*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Aktrîsên fransî
Kategorî:Jinên fransî
Kategorî:Mirovên zindî
Fîneas û Ferb (rêzefîlm)

**Fîneas û Ferb** (bi îngilîzî: *Phineas and Ferb*) rêzefîlmekî li ser kanala televîzyonê Disney Channel e. Ew yekem carî di TVyê de di 1ê sibata 2008an de bû. Ew ji bo xelata Emmy hate berbijar kirin. Ew li Disney XD û kanalên pêwendîdar tê weşandin. Bername li ser du birayên ji malbatek têkel digel heywanek pozmişk e, yên ku planên ne gengaz dikin.

Du demsalên yekem ji 2015an heya 2018an bi Zarok TV bi kurdî derket.

Di her beşê de, Fîneas û Ferb di hewşa paşiya xwe de makîneyên mezin diafirînin, mîna trenek an şemitokek mezin. Xwişka wan, Candace, hewl dide ku makîneyan nîşanî dayika xwe bide. Lê her dem dema ku dayik li hewşa paşîn e, makîneyên wenda bûne. Hema bêje di hemî beşan de stranek heye ku karakter dibêjin.

Di heman demê de du fîlim, "Fîneas û Ferb Fîlim: Li Hemberê Pîvana 2an" û "Fîneas û Ferb: Candace dijî Gerdûnê".

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlm
Muhemmed Kendulayî

**Mihemed Kendulaî** helbestvanê kurdan ê sedsala 17'an e. Helbestên xwe bi goranî nivîsandiye

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Kesên sedsala 17an
Kategorî:Nivîskarên kurd
Îbrahîmê Mewsilî

**Îbrahîmê Mewsilî**, ango **Îbrahîm el-Mewsilî** (Erebî, **ابراهیم ﺍﻟﻤوصلی**,
z. 742 - m. 804), wêjevan û stranbêjê kurd yê sedsala 8'an e. Malbata wan ji Mûsilê koçî Kufeyê bûbûn bixwe li wê derê ji dayik bûye.

Mewsilî yekemîn stranbêjê cîhana misilmanan tê zanîn. Ziryab di bin bandora wî de maye.

Îbrahîm Mewsilî bavê Îsheq Mewsilî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 742
Kategorî:Kesên sedsala 8an
Kategorî:Mirin 804
Kategorî:Muzîk
Kategorî:Muzîknasên kurd
Kategorî:Stranbêjên kurd
Raperîn

**Raperîn** yan jî bi navê ji dayikbûnê **Dilek İlim** (, Wan, Bakurê Kurdistanê), stranbêj û strannivîseke kurd e ku bi albûma xwe yê yekem a bi navê *xapînok* hatiye naskirin. Raperîn li gel xebatên xwe yên muzîkê demekê kurt li Zanîngeha Agirîyê wek akademîsyen xebitiye.

## Jînenîgarî
Raperîn di roja 30ê kanûna pêşîn a sala 1985an de li bajarê Wan a Bakûrê Kurdistanê hatiye dinyayê. Raperîn wekê zaroka sêyem a malbatê hatiye dinyayê xwişkek û du birayên wê hene. Dema ku ew zarok bû di temenê 4 salî xwe de bi malbata xwe re ji Wanê koçberî Îzmîrê bûye. Di hevpeyvînekê de aniye ziman ku ji ber ew kurd bû di zaroktiya xwe de li dibistanê rastê cudakariyan hatiye. Raperîn li Zanîngeha Wanê perdehiya xwe ya zanîngehê qedandiye û 2 salan li heman zanîngehê mamostetî kiriye. Di heman demê de demek kurt jî li Zanîngeha Agirîyê wekê akademîsyen xebitiye. Wê aniye ziman ku di dema akademîsyeniya xwe ya li Zanîngeha Agirîyê ji ber nasnameya xwe ya hunerî ya bi zimanê kurdî rastî cudakarî û zextên rêveberîya zanîngehê hatiye ku di dawiyê de neçar maye ku dest ji karê xwe yê akademîsyeniyê berde.

## Kariyera wê
Di sala 2011an de ji ber ku dengê xweş bû li ser daxwazên hevalên xwe dest bi muzîkê kiriye û demo ya yekem dest çêkiriye. Strana yekem ya demo ji strana hunermend Kazım Koyuncu bi navê *Hayde* hatiye kurdî kirin ji aliyê Raperîn ve hatiye gotin. Stran ji aliyê bi sedhezaran vê li ser medyaya civakî hatiye guhdarî kirin de hate şirove kirin. Piştê vê *cover*ê, Raperîn strana xwe ya duyemîn a stûdyo bi Erdem Altınses re çêkiriye. Albûma yekem *[[Xapînok (albûma Raperîn)|Xapînok]]* di 12ê îlona sala 2012an de hatiye weşandin û Raperîn bi vê albumê bi awayeke profesyonel dest bi kariyera xwe ya muzîkê kiriye. Di vê albûmê de ji 11 stran, gotina 9 stranan ji aliyê Raperîn ve hatiye nivîsandin. Piştî vê albûmê, Raperîn di sala 2013an de albûma xwe ya bi navê *[[Tarûmar (albûma Raperîn)|Tarûmar]]* û di sala 2014an de jî albûma xwe ya bi navê *[[Rê Newa]]* çêkiriye.

Raberîn di dema hevpeyvîneke de wiha behsa xebatên xwe yên muzîkê kiriye: "Eger kesek ji min bipirse wateya jiyanê çi ye, ez ê bibêjim "muzîk e". Ew di dilê min de cihekî pir girîng digire. Ez ji dibistana navîn ve stranan dibêjim. Hîn zûtir jî... Ez êşa xwe bi muzîkê derman dikim. Ew ji bo min mîna melhemekê ye. Û ew qas bi bandor e dema ku muzîk li birînên min dikevin birînên min mîna mûcîzeyekê derman dike."

## Dîskografî

### Albûm
* *[[Xapînok (albûma Raperînê)|Xapînok]]* - (2012)
* *[[Tarûmar (albûma Raperînê)|Tarûmar]]* - (2013)
* *[[Rê Newa (albûma Raperînê)|Rê Newa]]* - (2014)
### Single
* *Kudayî*
* *Mem û Zîn*
* *Tu yî*
* *Lorî*
* *Nabe*

## Çavkanî

Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Wanê
Kategorî:Stranbêjên kurd
1642

## Bûyer
### Cîhan

### Kurdistan

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)
* Mistefa Bêsaranî, alim û helbestvanê kurd

## Mirin
(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
Muzefer Pertewmah

**Muzefer Pertewmah** (bi farisî: مظفر پرتوماه‌, *Muzafer Pertewmah*, jdb. 21 îlon 1939 li Sine, Rojhilata Kurdistanê - m. 2006) nisvîskar û zanyarê kurd ê fizîka nukleer bû ji Rojhilata Kurdistanê.

## Çavkanî

Kategorî:Fizîknasên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1939
Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê
Kategorî:Mirin 2006
Kategorî:Zanist
Kategorî:Zanyarên kurd
Teofrastos

**Teofrastos** an jî **Teofrast** (,  370-287) fîlozofekî navdar ê Yewnana kevnare ye. Ew bi xwe riweknas û sîmyagerekî mezin bû.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlozofên yewnan
Kategorî:Jidayikbûn 370î b.z.
Kategorî:Mirin 280î b.z.
Kategorî:Yewnanistana kevnare
Ertuqî, Mêrdîn

**Ertuqî** an **Artuklu** navçeyeke ser sînorên Mêrdînê ye. Ev navçe, navçeya herî şêniya duyem a Mêrdînê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Ertuqî
Kategorî:Navçeyên Mêrdînê
Aivar Rehemaa

thumb|Aivar Rehemaa sala 2010an.
**Aivar Rehemaa** ( 28ê îlona 1982 li Tartu)  kaşekerekî krosê yê estonî ye. Di Olîmpiyadên zivistana 2006an de, li Turinê bû pêşbaz . Herwiha li ser navê Estonyayê li Venkûverê beşdarî Olîmpiyadên zivistana 2010an bû.Baştirîn performansa wî di Olimpyatên zivistanê de ya 14emîn bû ku 4 x 10 km bû, ew jî di sala  2010an de bû.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1982
Kategorî:Mirovên zindî
Zimanê pesendkirî

Di zimannasiyê de, **zimanên pesendkirî **ew ziman in (sax** **yan mirî) ku hatine belgekirin wî heta îroj jî mane. Berjeng jî dikarin tomarkirin, nivîs, wêje yan jî nivîstek bin. Berevajî, **zimanên nepesendkirî **ku dibe ku ti berjeng li ser hebûna wan tune be yan jî hemû berjeng wenda bûbin yan jî bi awayekî farazî wek proto-ziman li gorî veavakirina zimannasî hatibe çêkirin.

Di zimanê pesendkirî de şêweyin taybet yên peyvan hatine bikaranîn ku tê zanîn ku di wêje, nivîs an axaftinên nivîskî de hebûn wek **teşeyên pesendkirî** tên binavkirin. Lê **teşeyên nepesendkirî **bi awayekî farazî li ser bingehên berjengên nerasterast (wek şêweyên etîmolojîk) hatine bidestxistin. Di zimannasiyê de pirraniya teşeyên nepesendkirî bi nîşana stêrkê (*) tên diyarkirin.

## Herwiha
* Zimannasiya dîrokî

Kategorî:Zimannasiya dîrokî
Şerê Balkanê yê Yekem

**Şerê Balkanê yê Yekem** şerek bû ku di navbera salên 1912 û 1913an de li nîvgirava Balkanê çêbû.

Împeratoriya Osmanî de li axên Balkan'a di sala 1929'an de Yewnanistan; di sala 1878'an de Serbistan, Montenegro û Romanya; di sala 1908'an de jî Bulgaristan serxwe bibû. Encax va dûgelên serxwe bûyî dixwastin ko axê xwe hinike din mezin bikin. Ru vê sedemê va şera bu.

## Sedemên Şer
* Yewnanistan, Serbistan, Montenegro û Bulgaristan dixwast ko erdên xwe mezin bikin.
* Dûgela Osmanîyan pir zixîf bibû.

## Destpêkirina Şer
Montenegro 8'ê Cotmeha 1912'an de êrîşe Dûgela Osmaniyan kir, du vî re Bulgaristan, Serbistan û Yewnanistan jî dijî Împeratoriya Osmanî re şer îlan kir.

Dûgela Osmaniyan serkeft nebu û dûgelên Balkanan Balkan, Rumelî û Giravên Ege'yê dagirkirin. Vê demê de Albanya jî serxwebuna xwe îlan kir.

Vê şerê dûgelên Balkanan qezenç kirin û Sonxwendina London'ê 30'ê Gulana 1913'an de hate îmzakirin.

## Peymana London'ê
* Rojavayê xeta Mîdye-Enez'ê dikê berdine dûgelên Balkana.
* Selanîk, Başûrê Makedonya û Girît dikê teve Yewnanistanê bê.
* Kawala, Dedeaxaç û xênce Gelibolu'yê hemû Trakya dikê teve Bulgaristanê bê.
* Navînê û Bakurê Makedonya dikê girêdayê Serbistanê bê.
* Sînorên Albanya û rewşa Giravên Ege'yê dikê dûgelên mezin qerer bidine.

## Encamên Şer
Dûgela Osmaniyan li Balkana hate paqij kirin.

Balkanê yê Yekem
Kategorî:Şerên osmaniyan
Kategorî:Şerên Balkanê
Kategorî:Şerên Bulgaristanê
Kategorî:Şerên Montenegroyê
Kategorî:Şerên Serbistanê
Kategorî:Şerên Yewnanistanê

Kategorî:1912 li Bulgaristanê
Kategorî:1913 li Bulgaristanê
Kategorî:1912 li Montenegroyê
Kategorî:1913 li Montenegroyê
Kategorî:1912 li Serbistanê
Kategorî:1913 li Serbistanê
Kategorî:1912 li Yewnanistanê
Kategorî:1913 li Yewnanistanê
Alfabeya tirkî

**Alfabeya tirkî** elîfbêyeke latînî ye ku zimanî turkî pê tê nivîsîn. Ev elîfbê ji 29 tîpan pêk tê.

## Dîrok
Elîfbêya tirkî ya latînî di 1 çiriya paşîn a 1928an bi qanûna 1353ê hat pejirandin. Li gorî vê qanûnê 29 tîp di elifibêya tirkÎ de hene. Li jêrê şêweyên gire û hûrde yên elifbêyê hatine diyarkirin. Li gel wê ji bo xwendina dengdêrên “a, u, ı” zirav yên ku ji zimanên biyanî hatine jî, hinek nîşan hatine bikaranîn û ji bo nîşandayîna dengê dirêj jî )dihin rewşan de) (^) tê bikaranîn. Ji bo "O"yê ti nîşan nehat bikaranîn.

## Tîp


A B C Ç D E F G Ğ H İ I J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
 a b c ç d e f g ğ h i ı  j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z 


## Deng
Tîpên û dengên elifbêya tirkî li gorî IPA û elfibêya kurdî:

Ji van 29 tîpan, 8 heb (A, E, I, İ, O, Ö, U, Ü) dengdêr û 21 jî dengdar in.

## Kumik
Kumik ev nîşan (^) e, ku di zimanê tirkî de carinan li ser tîpên “a, u, i” tê danîn ji bo dengên zirav yan jî yên dirêjiya dengî destnîşan bikin û ew jî di peyvên biyanî de ne. Lê hin çavkanî dibêjin êdî kumik rabûye û di zimanê niha de nemaye lê hinek jî dibêjin hîn heye.

Kategorî:Alfabe
Kategorî:Zimanê tirkî
Robin Williams

**Robin McLaurin Williams** (21ê tîrmehê, 1951 – 11ê tebaxê, 2014) aktor û komedyenekî amerîkayî bû ku di 21ê tîrmeha 1951ê de li Şîkagoyê (DYA) hatiye dinyayê.

Kategorî:Aktor
Kategorî:Amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1951
Kategorî:Karsaz
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 2014
Apple, Inc.

thumb|Apple Logo
thumb|250px|Qerargeha Appleyê li Cupertino, Kalîforniya (DYA)

**Apple** (an jî **Şirketa Apple**, înglîzî: **Apple, Inc.**, berê **Apple Computer, Inc.**) şirketê amerîkan yê ku hilbirandinê eşyayên elektronîk û bername û komputer. Yên din şirket iPod û iPhone û iPad jî çêdike.

Yên bernameyên şirketê herî navdar ku hat nivîsandinê ew in:

* Mac OS X: Bernameya sîstemê, bernameyek pir zanîne û yekê herî kevn e.
* iTunes: Bernameyê multîmedyayê, nivîsandine ji bo cihêzên Apple.
* iLife
* iWork
* Safari: Bernameyê gerok.

Apple bi navê *Apple Computer*, di berwara 1'ê îlona 1976'an de li Kalîforniyayê hat sazkirin. Paşê şirket navê xwe da *computer*ê derxist û bû *Apple* paşê 30 salan. Ji bo dîzayn û hîtabê xwe, şirket Sêva Adem sembola xwe kiriye. Di wê sembolê de sêvekî gezkirî heye û navê şirket li wira tê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera Apple yê fermî.


Kategorî:Şirket
Kategorî:Şirketên elektronîkê yên DYAyê
Kategorî:Şirketên teknolojiyê li Herêma Korfezê ya San Franciscoyê
Kategorî:Şirketên teknolojiyê yên DYAyê

Kategorî:Teknolojî
Lîsteya filmên pakistanî yên sala 1970yî

Eva ha lîsteke wan filmên ku di sala 1970yî de li Pakistanê derketine û bi zimanê ûrdû ne.

## 1970

## Girêdanên derve

Kategorî:1970 li Pakistanê
Željko Reiner

thumb|Željko Reiner
**Željko Reiner** (wekî *Jêlyko Reynêr* bixwîne) siyasetmedarekî Kroatiyayê ye.

Kategorî:Dilnasên xirwat
Kategorî:Jidayikbûn 1953
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên xirwat
The Ridiculous 6 (fîlm)

***The Ridiculous 6*** fîlmekî amerikî yê şêweyê komedî-rojavayî (western) ye. Derhênerê wî Frank Coraci û nivîserên wî Tim Herlihy û Adam Sandler in. Lîstikvanên wî Sandler, Terry Crews, Jorge Garcia, Taylor Lautner, Rob Schneider, û Luke Wilson in. Ev fîlm di 11'ê berfanbara 2015'an de hat weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên amerîkî
Kategorî:Fîlmên 2015an
Zimanê assamî

**Zimanê assamî** (অসমীয়া *Ôxômiya*), yek ji zimanên hind û ewropî yê li herî rojhilatê ye. Ev ziman li parêzgehên Assam, Arunachal Pradesh û Nagaland ya Hindistanê tê xeberdan. Bi tevahî 15 milyon kes vê zimanê diaxivin (2007). Li parêzgeha Assam ya Hindistanê zimanê fermî ye. Li wê herêmê ev ziman, wek zimanê hevpar (*lingua franca*) tê bikaranîn. Herwiha li hinek cihên Arunachal Pradesh û eyaletên din ên Hindistanê yên bakur-rojhilatê jî tê xeberdan. Nagasame an jî zimanê Croele ku esasa xwe ji zimanê assamî girtiye, bi piranî li Nagaland û hinek parçeyên Assamê tê bikaranîn.

Kategorî:Ziman
Kategorî:Zimanên hind û arî
Kategorî:Zimanên Bengladeşê
Mêrsîn (parêzgeh)

**Parêzgeha Mêrsînê** () parêzgeheke di sînorên Herêma Deryaya Spî de ye. Li vê navçê pir Kurd jî dijîn.

## Navçe

Parêzgeha Mêrsînê 13 navçeya pêk tê.

## Çavkanî

Kategorî:Parêzgehên Tirkiyeyê
Ebû Ebdullahê Muqrî

**Ebû Ebdullahê Muqrî**, yek ji zanyarekî misilmanê pêşîn ê kurd e. Ew ji Rojhilata Kurdistanê bû, Roja jidayikbûna wî nayê zanîn di sala 976'an de li Nîşabûrê mir.

Dibêjin ku ji Ebû Ebdullah re gellek mal û milk maye lê wî piraniyê daye feqîran.

Li cem alimên weke Yûsif bin Huseyn Razî, Ebdullah el-Haraz, Muzafer el-Kirmanşahî, Ruweym bin Ahmed û İbn-i Cerîrî xwendiye.

## Çavkanî

Kategorî:Alimên kurd
Kategorî:Kesên sedsala 10an
Kategorî:Mirin 976
Kategorî:Zanyarên îslamê
Îdlib (parêzgeh)

**Parêzgeha Îdlibê** () parêzgeheke di Rojavayê Kurdistanê de ye. Li vê parêzgehê kurd ereb û suryanî dijîn.

## Navçe
* Îdlib ()
* Cisr eş-Şuxûr ()
* Saraqib ()
* Kan Şaykun ()
* Mehmediye ()
* Salqîn ()
* Erîha ()
* Me'eret en-Nu'man ()

## Dîrok
### Şerê Sivîl a Sûrî
Îro piranî parêzgehê bin destê Artêşa Fetîhê de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Parêzgehên Sûriyê
Muhemmed Kurd Elî

**Muhemmed Kurd Elî** (1876-1952) yek ji dîroknasê kurdan bû. Di sala 1876an de li Şamê hatiye dinê. Bapîrê Muhemmed Kurd Elî kurdek bû ku li Silêmaniyê ji dayik bûye û di destpêka sedsala nozdehan de hatiye Şamê. Berhemekî wî bi navê "Resailu’l-bulega" heye.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroknasên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1876
Kategorî:Kesên ji Şamê
Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Mirin 1952
Kategorî:Mirin 1953
Cisr eş-Şuxûr

**Cisr eş-Şuxûr** navçeyeke li ser Îdlibê ye. Navçe îro li bin dagiriya Eniya el-Nusra û Ehrar el-Şamê de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Sûriyê
Kategorî:Navçeyên Îdlibê
Xanedana Rewadî

thumb|280px|Rewadî
[thumb|[Qefqaz di sedsala 10an de (Nexşe bi zimanê almanî ye, li aliyê rastê dibêje *Reich der Rawadiden* tê wateya Dewleta Rewadiyan).]]
**Rewadî**, **Dewleta Rewadî** an jî **Dewleta Rewadiyan** dewleteke kurdan bû ku di navbera salên (955 -1221) de li başûrê Azerbaycan û Ermenîstanê hikûm kiriye.

Paytexta wê Erdebîl bû, lê dû re guherandin paytext kirin Tebrîz.

## Esl

Li gorî Vladîmîr Mînorskî, Rewadî bi eslê xwe ji eşîra Azd a Erebên Yemenê bûn. 

Koka xanedana Rewadî ji navê serokê eşîretê, yanî Rewad tê. Rewadî bi eslê xwe Ereb bûn û di nîvê sedsala 8an de hatin herêmê. Lê belê di destpêka sedsala 10an de bûn kurd û dest bi karanîna navên kurdî kirin; wekî 'Mamlan' ji bo Mihemed û 'Ehmedîl' ji bo Ehmed.  Malbata Rawadid di nîvê sedsala 8an de derbasî nav Kurdistan bû, û wê serokatiya şaxek Rawadiya kir ya Hecbaniyan eşîrê Kurd di sedsala dehemîn de.  Di nîvê duyemîn ê sedsala 10an û pir ji sedsala 11an de, van neviyên Kurdkirî gelek Azerbaycan û her weha beşên Ermenistan kontrol kirin.

## Pêşengên dewletê

* Mihemedê kurê Husênê Rewadî (?-951?/955?)
* Husênê Yekem ê kurê Mihemed (955-988)
* Memlanê Yekem (Mamelanê Yekem, Mihemedê Yekem ê kurê Husên) (988-1000?/1001?)
* Husênê Duyem ê kurê Memlanê Yekem (1000?/1001?-1019?/1025?)
* Wehsûdanê kurê Memlanê Yekem (Wehsûzanê kurê Mamelanê Yekem) (1019?/1025?-1054?/1059?)
* Memlanê Duyem ê kurê Wehsûdan (Mihemedê Duyem) (1054?/1059?-1071)

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 955an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 950î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1110î de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Hilweşînên 1116an
Kategorî:Sedsala 10an li Ermenistanê
Kategorî:Sedsala 11an li Ermenistanê

Kategorî:Xanedanên ereban
Kategorî:Xanedanên kurdan
Elîxan Abçorî

**Elîxan Yezdanî**'sazbendê navdare kurd xorasanê yê Qoşmê ku ser navê Elî Abçorî dihate naskirinê, duh danê êvarê ji ber nexweşiya kanserê emrê Xwedê kir.

## Jiyan û xebatên muzîka wî
Li gor raporta Mehr Newsê, Elî Abçorî sala 1310-an li gundê Abçorî ser bi Bujnûrt hate dinayê û ji 10 saliya xwe ve bêyî perwerde û dîtina mamosteyan lêxistina Qoşmê hîn bû heya dema koça dawî jî yek ji sazbendên herî başe Qoşmê li Xorasana Bakur û muzîka meqamî bû.

Wî heta berî ku emrê Xwedê bike, Husên Bebî yek ji sazbendên defikê, ۵۰ salan pêre karên hunerî kir.

Elî Abçorî yek ji beşdarên festîvala cîhanî a bilûrvanan û ۲۰-emîn festîvala muzîkê a Fecrê bû.
## Çavkanî
* malpera kurdên xorasanê 
* wîkîpêdya farisî
* Jump up ↑ BBC Persian - Fajr Music Festival will start from eleventh February

Kategorî:Kurdên Xorasanê
Kategorî:Xorasana Bakur (parêzgeh)
Dragon Ball

***Dragon Ball*** ( *Doragon Bōru*) manga û anîmeya japonî ya populer e ku di sala 1984ê de ji hêla Akira Toriyama ve hatî afirandin. Rêzeya mangayê ji aliyê Toei Animation a Fuji Television ve hatiye weşandin.

## Çîrok
Çîrok li dora Saiyajinek ciwan ê bi navê Son Goku dizivire, ku li ser erdê dijî û li heft Topên Ejdehayê digere, ku bang li ejdehayeke hêzdar dike, ya ku dikare xwestekan pêk bîne. Goku bi gelek heval û dijberan re, di nav de Z Warriors ên wekî Vegeta, Piccolo û Krillin, û di tûrnûva û şerên cihêreng de li dijî dijminên hêzdar şer dike. Anîme bi Goku wekî zarokek dest pê dike, yê ku bi hevala xwe Bulma re li Topên Ejdehayê digere.

Her ku çîrok pêşve diçe, Goku bi hêztir dibe, eslê xwe Saiyajin kifş dike, û xwe perwerde dike da ku jêhatîyên xwe baştir bike. Anîme bi şerên xwe yên epîk ên ku bi kevaneyên cihêreng ên wekî Frieza Saga, Cell Saga, û Majin Buu Saga vedihewîne, tê zanîn. Yek ji wan demên herî girîng şerê Goku li dijî zalim Frieza ye, ku ew tê de digihîje forma xwe ya îkonîk a Super Saiyajin.

Dragon Ball Z, beşa herî navdar e, çîrokê didomîne û bi dijminên hîn bihêztir û veguherînên nû re cîhanê berfireh dike. Çîrok paşê di Dragon Ball Super de berdewam dike, û t'e de karakter û gerdûnên nû destnîşan dike. Ji bilî Goku, karakterên din ên wekî Vegeta û pêşveçûna Gohan jî rolek navendî dileyzin.

Dragon Ball li çaraliyê cîhanê girîngiyek çandî ya pir mezin bi dest xistiye, gelek spin-off, fîlm û kirrûbirra derxistiye. Anîmeyê bandor li gelek anîme û mangayên din kir û hê jî yek ji franşîzên herî serfiraz ên cîhanê ye. Ew mijarên wekî hevaltî, cesaret û xwe-pêşkeftina domdar vedihewîne.

## Çavkanî

Kategorî:Akira Toriyama
Kategorî:Anîme
Heleb (parêzgeh)

**Parêzgeha Helebê** () parêzgeheke Rojava ye. Li vê parêzgehê ereb, ermen û kurd dijîn Helebê bi xwarna xwe û cihê xwe yê kevnare tê naskirin li Helebê kelhe ya herî mezn û a hery kevn tê dîtin

## Navçe
* Heleb ()
* Efrîn ()
* Kobanî ()
* Cerablûs ()
* Ezaz ()
* Minbic ()
* Derî ()
* Darê Havîr ()
* Sipêra ()
* Çiyayê Seman (Lêlûnê) ()
* Atarîb ()

## Dîrok
### Şerê Sivîl a Sûrî
Îro navçeyên parêzgehê de Efrîn û Kobanî bin kontrola YPGê de ye; Cerablûs، Bab û Ezaz bin dagiriya Daişê de ye û derê din jî bin kontrola mixalif û rejîma Be'esê de ye.

## Demografî
Gorî cencûsî Sûrî, nîfûsa parêzgeh bêr Şerê navxweyî yê Sûriyê ji 4 mîlyon zedetîr bû. Lê îro ew hindiktîr e.

## Çavkanî


Kategorî:Parêzgeh
Kategorî:Parêzgehên Sûriyê