open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Famîleya gulşimikan

[thumb|[Gulşimika baxçeyê (*Calceolaria integrifolia*)]]
[thumb|Kulîlka ''[Jovellana punctata*.]]
[[Wêne:JovellanaViolacea001.JPG|thumb|Dîmenek ji *Jovellana violacea*.]]

*'Famîleya gulşimikan*' (Calceolariaceae) [[famîle]]yeke [[riwek]]an e, di [[koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire. Di vê famîleyê de tenê 2 [[cins]] û bi qasî 275 [[cure]] hene. Pirraniya wan giha, hinek jî devî ne. Bêhtir li navenda [[Amerîka]] diçên. Hin [[cure]]yên [[famîle]]yê bo baxçevaniyê tên çandin.

== Sîstematîk ==
Berê ev famîle li ser [[Scrophulariaceae]] dihate hejmartin. Xebatên genetîkê yên sala 2001'ê [[Richard G. Olmstead]], Claude W. de Pamphilis, Andrea D. Wolfe, Nelson D. Young, Wayne J. Elisons & Patrick A. Reeves: *Disintegration of the Scrophulariaceae*, Di: *American Journal of Botany*, c. 88, r. 348-361'ê de, famîle wekî famîleyeke serbixwe hate ravekirin.

* [[Gulşimik]] an gulkimik (*Calceolaria* L.): Bi qasî 240 heya 275 [[cure]]yên wê hene.
* *Jovellana* Ruiz & Pav.: 6 an 7 [[cure]], li giravên bakur ên Zelanda Nû]]:
** *Jovellana guentheri* Kraenzl.
** *Jovellana punctata* Ruiz & Pav.: Li [[Şîle]]yê, di bilindiya 1985 heya 3920 metroyê de.
** *Jovellana repens* Kraenzl.
** *Jovellana scapiflora* Ruiz & Pav.
** *Jovellana sinclairii* (Hook.) Kraenzl.
** *Jovellana tenella*
** *Jovellana triandra* Cav.
** *Jovellana violacea* (Cav.) G.Don

== Pêşangeh ==
<gallery widths="150">
Wêne:CalceolariaHerbeohybrida.jpg|[[Gulşimika malê]] (*Calceolaria Herbeohybrida*)
Wêne:CalceolariaHerbeohybrida2.jpg|[[Gulşimika malê]] (*Calceolaria Herbeohybrida*)
</gallery>

== Çavkanî ==
* [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/lamialesweb.htm#Calceolariaceae Famîleya gulşimikan, Calceolariaceae] di [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.]
* Eva M. Mayr & Anton Weber: *Calceolariaceae: floral development and systematic implications*, Di: *American Journal of Botany*, 2006, c. 93, Nr. 3, r. 327-343. [http://www.amjbot.org/content/93/3/327.full?sid=fd63a813-cf17-4263-8175-6594e8741117 Agahî-Online.]
* Andrea Cosacov, Alicia N. Sérsic, Victoria Sosa, J. Arturo De-Nova, Stephan Nylinder & Andrea A. Cocucci: *New insights into the phylogenetic relationships, character evolution, and phytogeographic patterns of Calceolaria (Calceolariaceae)*, Di: *American Journal of Botany*, c. 96, Nr. 12, 2009, r. 2240-2255.

== Girêdanên derve ==

* [http://www.scielo.org.pe/pdf/rpb/v13n2/v13n02a028.pdf Irayda Salinas & Blanca León: *Calceolariaceae endémicas del Perú*, in Blanca León, Nigel Pitman & José Roque: *Revista Peruana de Biología*, Número especial 13 (2), S. 921-925: *El libro rojo de las plantas endémicas del Perú.'', 2006, Versión Online ISSN 1727-9933.]  (span.; PDF-Datei; 258&nbsp;kB)
* Agahî di GRIN. 


Kategorî:Koma gezika derewîn
Carlemanniaceae

thumb|Carlemanniaceae
**Carlemanniaceae** famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Li cihên tropîk ên Asyayê diçên. Hejmara kromozonên wê n = 15, 19.

## Sîstematîk
Famîleya Carlemanniaceae sala 1965'ê ji aliyê Herbert Kenneth Airy Shaw ve. di *Kew Bulletin*, c. 19, r. 511'ê de hatiye ravekirin û binavkirin. Navê din ê vê famîleyê *Carlemannia* Bentham. e.

Di famîleyê de 2 cins, 5 cure hene:
* *[[Carlemannia]]* Bentham: 3 cure li rojhilatê Hîmalaya, bakurê Hindistan, Viyetnam, Çîn û devedorê:
** *[[Carlemannia congesta]]* Hook. f.
** *[[Carlemannia griffithii]]* Benth.
** *[[Carlemannia tetragona]]* Hook. f. (Syn.: *Carlemannia henryi* H.Lév., *Carlemannia sumatrana* Ridl.)
* *[[Silvianthus]]* Hook. f. (Syn.: *Quiducia* Gagnep.)
** *[[Silvianthus bracteatus]]* Hook. f.
** *[[Silvianthus tonkinensis]]* (Gagnepain) Ridsdale (Syn.: *Quiducia tonkinensis* Gagnepain, *Silvianthus bracteatus* subsp. *clerodendroides* (Airy Shaw) H.W.Li, *S. bracteatus* subsp. *tonkinensis* (Gagnepain) H.W.Li, *S. clerodendroides* Airy Shaw)

## Çavkanî
* Fmîleya Carlemanniaceae di APWebsite.
* Famîleya Carlemanniaceae  di DELTA. 
* Tao Chen & Anthony R. Brach: *Carlemanniaceae* ji *Flora of China*, c. 19, 2011, r. 478: Online. 

## Girêdanên derve

Kategorî:Koma gezika derewîn
Dadgeha Ewlekariya Dewletê

**Dadgehên Ewlekariya Dewletê** (, DGM) cureyekî taybet yên dadgehên Komara Tirkiyeyê ne, ku ji aliyê leşkeriyê ve tên rêvebirin. Di binçavkirin û cezakirina bi hezaran kurdan de Dadgehên Ewlekariya Dewletê roleke berbiçav û neyînî lîstin.

Di 7'ê gulana 2004'ê de Dadgehên Ewlekariya Dewletê di encama guhertinên di makeqanûna Tirkiyeyê de hatin rakirin.

## Girêdanên derve

Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Famîleya gihakeskesoran

[thumb|''[Byblis liniflora*]]
[[Wêne:ByblisLamellata2.jpg|thumb|*Byblis lamellata*]]

*'Famîleya gihakeskesoran*' (*Byblis*) navê [[famîle]] û [[cins]]ekî [[riwek]]an e. Cinsê Byblis bi serê xwe famîleyek e. Di [[Koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire.

Yekem [[cure]]yê cinsê, *Byblis liniflora*, sala [[1808]]'ê ji aliyê riweknasê brîtanî [[Richard Anthony Salisbury]] ve hatiye binavkirin. Îro 7 cure tên naskirin. Tevahiya cureyên gihakeskesoran li [[Awistraliya]], hin jî li [[Endonezya]]yê diçên.

=== Cureyên gihakeskesoran ===
* *Byblis aquatica*
* *Byblis filifolia*
* *Byblis gigantea*
* *Byblis lamellata*
* *Byblis liniflora*
* *Byblis rorida*
* *Byblis guehoi*

== Referans ==
* Allen Lowrie: *Carnivorous Plants of Australia - Vol. 3*, Nedlands, Western Australia, 1998
* Allen Lowrie, John G. Conran: *A Taxonomic Revision Of The Genus Byblis (Byblidaceae) In Northern Australia*, [[Nuytsia (Zeitschrift)|Nuytsia]] 12(1):59-74, 1998
* Allen Lowrie, John G. Conran, Jessica Moyle-Croft: *A Revision Of Byblis (Byblidaceae) In South-Western Australia*, Nuytsia 15(1):11-19, 2002
* John G. Conran: *The embryology and relationships of the Byblidaceae.* in: *Australian Syst. Bot.* Melbourne 9.1996, 243-25
* John G. Conran, R. Carolin: *Byblidaceae.* in: *Flowering plants, dicotyledons : Lamiales (except Acanthaceae including Avicenniaceae).* In: J.W. Kadereit (Hrsg.):*The Families and Genera of Vascular Plants'', Bd 7, Berlin/London 2004, S. 45-49, ISBN 3-540-40593-3

## Girêdanên derve


Kategorî:Koma gezika derewîn
Dagirên coyên kalsiyûmê

**Dagirên coyê kalsiyûmê** polek ji dermanan ku coya kalsiyûm ya masûlkeyan dadigire.
## Dermanên vê polê
**Dihydropyridine**:
* Amlodipin
* Aranidipin
* Azelnidipin
* Barnidipin
* Benidipin
* Cilnidipin
* Clevidipin
* Isradipin
* Efonidipin
* Felodipin
* Lacidipin
* Lercanidipin
* Manidipin
* Nicardipin
* Nifedipin
* Nilvadipin
* Nimodipin
* Nisoldipin
* Nitrendipin
* Pranidipin
**Phenylalkylamine**:
* Verapamil
* Gallopamil
**Benzothiazepine**:
* Diltiazem

Kategorî:Derman
Dijberên hîstamînê

**Dijberên hîstamînê** yan jî **antîhîstamîn**, **antîhîstamînîk** polek ji dermanên ku karê hîstamîn radigire bi awayî dagirtina wergirên hîstamînê an diristkirina hîstamînê.

## Corên dijberên hîstamînê
* Dagirên H1-wergirên hîstamînê (H1-receptor antagonists)
* Dagirên H2-wergirên hîstamînê (H2-receptor antagonists)
* Dagirên H3-wergirên hîstamînê (H3-receptor antagonists)
* Dagirên H4-wergirên hîstamînê (H4-receptor antagonists)
* dijberên hîstamînê yên ne taybet (Atypical antihistaminics)
* Xweragirên mastşaneyê (Mast cell stabilizers)

Kategorî:Derman
Dagirên H1-wergirên hîstamînê

**Antîhîstamîna H1**, **antagonîsta H1** an jî **dagirên wergirên H1 yên hîstamînê** cureyek ji dermanên ku wergirên H1 yên hîstamînê dadigire.

## Nifşên yekem ên dagirên H1
**Ethylenediamine** (Etîlenediyamîn)
* Mepyramine
* Antazoline
* Bamipine
* Tripelennamine
**Ethanolamines** (Etanolamîn)
* Diphenhydramine
* Carbinoxamine
* Doxylamine
* Orphenadrine
* Bromdiphenhydramine
* Clemastine
* Dimenhydrinate
**Alkylamines** (Alkîlamîn)
* Pheniramine
* Chlorphenamine
* Dexchlorpheniramine
* Dexbrompheniramine
* Brompheniramine
* Triprolidine
* Dimetindene
**Piperazines** (Pîperazîn)
* Cyclizine
* Chlorcyclizine
* Hydroxyzine
* Meclozine
**Tricyclics & Tetracyclics** (Trîsîklîk û tetrasîklîk)
* Promethazine
* Alimemazine
* Cyproheptadine
* Azatadine
* Ketotifen

## Nifşên duyem ên dagirên H1
Systemic:
* Astemizole
* Ketotifen
* Cetirizine
* Loratadine
* Rupatadine
* Mizolastine
* Acrivastine
* Ebastine
* Bilastine
* Bepotastine
* Terfenadine
* Quifenadine

Topical:

* Azelastine
* Levocabastine
* Olopatadine

## Nifşên sêyem ên dagirên H1
* Levocetirizine
* Desloratadine
* Fexofenadine
## Çavkanî

Kategorî:Derman
Famîleya gihagerdebilên aviyan

[thumb|[Gihatewaşa alpînayî (*Pinguicula alpina*)]]

**Famîleya gihagerdebilên aviyan** (Lentibulariaceae) famîleyeke riwekan e, di koma gezika derewîn (Lamiales) de cih digire. Di vê famîleyê de 3 cins, nêzîkî 350 cure hene. Hin cureyên vê malbatê ji avhewaya sar, hin jî tropîk hezdikin. Ji Rojholata Navîn heya cemseran li gelek cihan diçên. Li Kurdistanê jî tên dîtin.

## Cinsên gihagerdebilên aviyan
* Gihatewaşan (Pinguicula)
* Gihadafikan (Genlisea)
* Gihagerdebilên aviyan (Utricularia)

## Palpiştî
* F. Kamienski: *Lentibulariaceae*. In: Heinrich Gustav Adolf Engler û Karl Anton Eugen Prantl (weşan.): *Die natürlichen Pflanzenfamilien [...] IV. gemş 3. beş b.*, 1895, rûpel 108-123 (almanî)
* Robert E. Woodson, Jr., Robert W. Schery, Peter Taylor: *Flora of Panama - Part IX - Family 176 - Lentibulariaceae*. In: *Annals of the Missouri Botanical Garden.* Vol. 63, No. 3, 1976, S. 565
* Peter Taylor: *Lentibulariaceae*. Di: *Flora Zambesiaca*, Vol. 8, Pt. 3, 1988, Online
* Zhen-Yu Li: *Lentibulariaceae*. Di: *Flora of Taiwan*, Vol. 4, 2nd Ed., 1998, S. 718, Online

## Girêdanên derve

* Famîleya Lentibulariaceae di AP Website. (îngl.)
* Famîleya Lentibulariaceae di Delta. (îngl.)
Gihagerdebilên aviyan

[thumb|''[Utricularia australis*]]
[[Wêne:UtriculariaBlanchetiiStolone.jpg|thumb|*Utricularia blanchetii* (20x)]]
[[Wêne:UtriculariaReniformisLaminaEdit.jpg|thumb|Pelên *Utricularia reniformis*]]
[[Wêne:UtriculariaHamiltoniiTrapEdit.jpg|thumb|*Utricularia humboldtii*]]

*'Gihagerdebilên aviyan*' (*Utricularia*), [[cins]]ekî [[riwek]]ên [[famîleya gihagerdebilên aviyan]] (Lentibulariaceae) e. Bi qasî 220 [[cure]]yên wê hene. Gihayên salane yan pirrsalane ne. Pirraniya wan bi qasî 30&nbsp;cm bilind dibin. Lê cureyên wekî *Utricularia humboldtii* heya 130 cmyî bilind dibe.

Bi giranî li başûrê [[Amerîka]] û [[Awistraliya]]yê cihwarbûyî ne. Hin ji wan di bijîşkiyê de tên bikaranîn, hin jî bo baxçevaniyê tên çandin.

== Cureyên li Ewropayê diçên ==
* [[Gihagerdebila nenas]] (*U. australis*)
* [[Gihagerdebila Bremî]] (*U. bremii*)
* [[Gihagerdebila navincî]] (*U. intermedia*)
* [[Gihagerdebila hûrik]] (*U. minor*)
* [[Gihagerdebila zer û çilmisokî]] (*U. ochroleuca*)
* [[Gihagerdebila zerê tarî]] (*U. stygia*)
* [[Gihagerdebila bejî]] (*U. vulgaris*)

== Çavkanî ==
* Peter Taylor: *The Genus Utricularia – A Taxonomic Monograph.* London 1989, ISBN 0-947643-72-9
* Wilhelm Barthlott, Stefan Porembski, Rüdiger Seine, Inge Theisen: *Karnivoren.'' Stuttgart 2004, ISBN 3-8001-4144-2

## Girêdanên derve

* Gesellschaft für fleischfressende Pflanzen - GFP - zur Gattung  (ne bi kurdî ye)
* Agahiyên berfireh
* Utricularia (îngl.)
* Carnivorous Plant Society  (îngl.)

Kategorî:Famîleya gihagerdebilên aviyan
Linderniaceae

[thumb|''[Torenia glabra*]]
[[Wêne:Lindernia sp Sturm31.jpg|thumb|*Lindernia procumbens* Syn.: *Lindernia pyxidaria* auct.<br />Illustration in:<br />Johann Georg Sturm (nîgarkirin: Jacob Sturm) (1796).]]

*'Linderniaceae*' [[famîle]]yeke [[riwek]]an e, di [[koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire. Kêm-zêde li seranser erdxanê tên dîtin. Gihayên salane û pirrsalane ne.

== Sîstematîk ==
Di famîleya Linderniaceae de 13 [[cins]], bi qasî 195 [[cure]] hene:
* *Amphiolanthus* Griseb.
* *Artanema* D.Don
* *Bampsia* Lisowski & Mielcarek
* *Chamaegigas* Dinter ex Heil
* *Craterostigma* Hochst.
* *Crepidorhopalon* Eb.Fisch.
* *Hartliella* Eb.Fisch.
* *Hemiarrhena* Benth.
* *Legazpia* Blanco
* [[Lindernia]] All.) (Syn.: *Anagalloides* Krock., *Bonnaya* Link & Otto, *Geoffraya* Bonati, *Ilysanthes* Raf., *Strigina* Engl., *Vandellia* P.Browne ex L.): Bi qasî 100 cureyan.
* *Micranthemum* Michx.
* *Picria* Lour.
* *Pierranthus* Bonati
* *Schizotorenia* T.Yamaz.
* *Scolophyllum* T.Yamaz.
* *Stemodiopsis* Engl.: Tenê 3 cure li [[Afrîka]]yê.
* *Torenia* L.: 40 cure.

== Wêne ==
*Torenia fournieri*:
<gallery>
Wêne:Torenia fournieri1.jpg
Wêne:Torenia fournieri2.jpg
</gallery>
*Lindernia crustacea'':

Wêne:Starr_031118-0050_Lindernia_crustacea.jpg|


## Çavkanî
* Famîleya Linderniaceae di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve

Kategorî:Koma gezika derewîn
Famîleya navika fîlan

[thumb|[Navika fîlê ya salane (*Martynia annua*), Fêkî bi goçelên taybet.]]
[thumb|Îlustrasyona ''[Martynia annua*.]]
[[Wêne:Ibicella lutea1.JPG|thumb|Malika tovê ya *Ibicella lutea* bi goçelan.]]
[[Wêne:Ibicella lutea seeds-2.jpg|thumb|Tovên *Ibicella lutea*.]]

*'Famîleya navika fîlan*' (Martyniaceae) [[famîle]]yeke [[riwek]]an e, di [[koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire. Gihayên salane û pirrsalane ne. Çend ji wan hinekê darokî ne.

== Sîstematîk ==
4 [[cins]] û 13 heya 16 [[cure]]yên famîleya navika fîlan, Martyniaceae hene. Carnan cinsên wê li ser [[Pedaliaceae]] jî tên hejmartin.

* *Craniolaria*
* *Ibicella*, monotîpîk e, tenê cureyek wê heye:
** *Ibicella lutea*
* *Martynia*, monotîpîk e, tenê cureyek wê heye:
** [[Navika fîlê ya salane]]
* *Proboscidea*: Bi qasî 10 cureyên wê hene.
** *Proboscidea louisiana*

== Belavbûna cinsan ==
<gallery>
Wêne:Ibicella distribution.svg|*Ibicella*
Wêne:Proboscidea distribution.svg|*Proboscidea''


## Çavkanî
* Agahî li ser famîleyê di APwebsite (îngl.)
* Agahî di DELTA. 

## Girêdanên derve


Kategorî:Koma gezika derewîn
Navika fîlê ya salane

thumb|Navika fîlê ya salane (''Martynia annua'')
thumb|''Martynia annua''

**Navika fîlê ya salane** (*Martynia annua*) tekane cureyê cinsê ***Martynia*** yê famîleya navika fîlan (Martyniaceae) ye.

Navê xwe ji riweknasê îngilîz John Martyn (1699 - 1768) digire. Cureyê herî tîpîk ev e, ji ber wê jî carnan tenê bi navê navika fîlê, Martynia tê binavkirin. Bi qasî 25 heya 80&nbsp;cm bilind dibe. Li Afrîka, navenda Amerîka û Antîlan diçê. Bo baxçevaniyê tê çandin, di malan de wekî kulîlkeke payîzê tê bikaranîn.

## Girêdanên derve

Kategorî:Famîleya navika fîlan
Famîleya darzeytûnan

thumb|Dara zeytûnê ya nas (''Olea europaea'' subsp. ''europaea'')
[thumb|''[Jasminum azoricum*.]]
[[Wêne:Jasminum polyanthum flowers.JPG|thumb|*Jasminum polyanthum*.]]
[[Wêne:Osmanthus delavayi1.jpg|thumb|Kulîlkên *Osmanthus delavayi*.]]
[[Wêne:Osmanthus heterophyllus2.jpg|thumb|*Osmanthus heterophyllus*.]]

*'Famîleya darzeytûnan**, **famîleya zeytûnan** an **famîleya darzeytan*' (Oleaceae) [[famîle]]yeke [[riwek]]an e, di [[koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire. Bi qasî 25 [[cins]] û 600 (heya 900) [[cure]]yên vê famîleyê hene. Li seranser erdxanê kêm-zêde rast li riwekên darzeytûnan tên. Pirranî [[dar]] û devî ne. Çend jî lavlavk in (liane). [[Zeytûn]] yek ji xurdemeniyên girîng ên [[pêjgeha kurd]] e. Ji zeytûnê rûn tê çêkirin û di gelek waran de sûd jê tê wergirtin.

== Sîstematîk ==
Famîleya Oleaceae sala 1809'ê ji aliyê [[Johann Centurius von Hoffmannsegg]] û [[Johann Heinrich Friedrich Link]] ve, di *Flore portugaise ou description de toutes les ...'', 1, r. 62'yê de hatiye binavkirin. Navên din: Bolivariaceae Griseb., Forestieraceae Meisn., Fraxinaceae Vest, Jasminaceae Juss., Lilacaceae Vent. nom. illeg., Nyctanthaceae J.Agardh, Syringaceae Horan. in.

## Cinsên wê

## Çavkanî
* Famîleya Oleaceae di APWebsite.

## Girêdanên derve


Kategorî:Koma gezika derewîn
Hamşen

[thumb|Jinên Hamşen bi serê xwe laçikên kevneşopî bendkirine (ji parêzgeha [Rize)]]
**Hamşen** (bi ermenî: *Համշենցիները*, *hamşentsînerî*, bi lazî: *armenî*, *sûmexî*, bi romî: *Hemşinli*, rûsî: Амшенцы, *amšency*) şaxek ji gelê ermenî ye. Li parêzgehên Artvin, Rize, Trabzon yên Tirkiyeyê û Erzîroma bakurê Kurdistanê cihwarbûyî ne.

Gelheya wan 150.000 heya 1.000.000'ê tê îdiakirin. Gorî hin çavkaniyên ewropayî, nifûsa wan 700.000 e. Baweriya îslamê dihewînin, ji aliyê mezhebî ve, sunî ne. Navê xwe dane bajarokê Hemşinê jî. Parek ji wan, xiristiyan in.

## Dîrok
Ji ber sedemên polîtîk û olî, hejmara hamşeniyan roj bi roj kêmtir dibe. Gelek ji wan koçberê Rûsya, Ermenistan, Gurcistan û bajarên Tirkiyeyê bûne. Ew jî wekî kurdan li dijî ramyariya pişavtinê ya dewleta Romê têdikoşin. Zimanê wan hamşenî, zimanê ermenî bi xwe ye. Cudatiya wan ew e ku bêhtir di bin bandora asîmîlasyona romîkî (tirkî) de mane, gelek bêjeyên romîkî û erebî ketine zimanê wan.

Piştî Nîjadkujiya ermeniyan (1914 - 1915), tirk ermeniyan wekî dijmin binav dikin. Ermeniyên ji terteleyê filitîne, ji bo xwe biparêzin, jiyana xwe bidomînin mecbûr dimînin xwe di jiyana rojane de şûnve bigirin. Newêrin bi hêsanî di nava gel de bi zimanê xwe bixavin. Ev yeka han asîmîlebûna wan zêdetir dike. Herçendî ji aliyê olî ve misilman in jî, rastî pêkutiyan tên ku bi eslê xwe ermenî ne.

## Siyaset
Heya salên 1990'î gorî bîrdoziya fermî ya tirk ew jî wekî kurd, terekeme ûêd tirkên çiyayî bûn. Berê tirk bûne, di nava ermeniyan de heliyane. Di sedsala 15em de ola îslamê pejirandine, lê her li ser zimanê ermenî mane.

## Pêşangeh

Hemshin Women.jpg|Jinên hamşenan
Elevit hemşinliler hemshin.jpg|Dîmenek ji jiyana hamşenan


## Mijarên têkildar

* Laz
* Ermeniyên li Tirkiyeyê

## Girêdanên derve

* hemshin.org 

## Çavkanî

Kategorî:Ermenî
Kategorî:Gel

Kategorî:Komên etnîk li Asyayê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê
Hamşenî (ziman)

**Hamşenî**, **hemşenî**, **homşetsî**, **zaraveyê homşetsî** (bi ermenî: Հոմշեցի) an **homşetsî lîzû** ("zimanê hamşenî") ji zimanê gelê hamşen diaxivin re tê gotin ku yek ji zarave yan devokên kevn ên zimanê ermenî ye. Di nava devokên ermeniya rojava de tê hejmartin. Li ser zarave yan devokbûna wê hêj tê gotûbêj kirin.

Li Tirkiyeyê herçendî zêdetirî 500.000 hamşenî hebin jî axavtvanên vî zimanî gelek kêm e, gorî hin çavkaniyan 15-20 hezar e. Pirraniya hamşenan hatine asîmîlekirin. UNESCOyê ev ziman kiriye lîsteya "zimanên di bin xetereya windabûnê de ye".

Pirraniya nivşên nû ji xeynî çend bêje, têgîn û diyalogan, bi zimanê zikmakî nizanin.

## Girêdanên derve
* "Hemshinli: The Forgotten Black Sea Armenians"  by Bert Vaux (îngilîzî)
* "Ethnographic Materials from the Muslim Hemshinli" Various samples of Homshetsi
* ''Gertak'' (We Are Going), a poem in Homshetsi, with Turkish translation from the website *Voice of Hopa*

Kategorî:Ermenî
Kategorî:Hamşen
Kategorî:Zimanên Rûsyayê
Kategorî:Zimanên Tirkiyeyê
Andranîk Ozanyan

**Andranîk Toros Ozanyan**, **Andranîk Paşa**, **Torosî Ozanyan** an **Zoravar Andranîk**, (bi ermenî: Անդրանիկ Թորոս Օզանյան); jdb. 25ê sibatê 1865 li Şebinkarahisar, Împeratoriya Osmanî; m. 31ê tebaxê 1927 li Chico) general, serhildêr, fermandarekî ermenî bû. Ji aliyê ermenî wekî lehengekî tê bibîranîn.

Ozanyan li parêzgeha Giresunê heyfa bavê xwe digire ku ji aliyê romiyan (tirk) ve hatibû kujtin. Direve Stembolê, demekê di girtîgehê de dimîne, tevlî nava refên serhildêrên ermeniyan. Di destpêka 1890ê de li Batûmê dest bi şer dike, li dijî tirkan têdikoşe. Armanca wan îlankirina serbixwebûna ermeniyan û avakirina dewleta Ermenistana Mezin e. Bi hêviya ku cîhana xrîstiyan, bi taybetî rûs û Brîtanya alîkariya wan bikin, êrîş dibin ser baregehên romiyan. Di heman demê de li yekîneyên kurdan jî didin.

Sala 1904ê bo tevlîbûna şerê Balkanî diçe Swîsreyê, derbasê Balkanê dibe sala 1912-1913yê li aliyê bulgaran li dijî romiyan (tirk) şer dike. Bi derketina şerê cîhanê yê I. ve. di bin siya artêşa rûs de li 20 cihan osmaniyan têk dibe.

Lê dema li Rûsyayê şoreşa bolşevîkan biserdikeve, artêşa rûs ji vedikişe, ermenî bê alîkarî dimînin. Tirkiye xwe li ser gelek nakokiyan bi îngilîz û fransîyan ve li hev dike, ew jî alîkariyê nadin ermeniyan. Tirk firsendê dibînin, Komkujiya Ermeniyan pêk tînin.

Sala 1919yê diçe DYAyê. Li wir jiyana xwe jidest dide. Sala 1928ê gora wî dibin Parîsê.

thumb|Ozanyan, 1900|çep
## Wêje
* Antranig Chalabian: *General Andranik and the Armenian Revolutionary Movement.* Michigan, 1988, ISBN 0-9622741-1-9
* Zôravar Andranik kẹ xôsi (Զօրավար Անդրանիկ կը խօսի) [bi ermenî.] Los Angeles, 1974
* Catowr Agayan: Andranik : darašrǰan, depk'er, demk'er [bi ermenî.] Erevan, 1994
* Vardgês Aharonean: Andranik : mardẹ ew ṙazmikẹ (Անդրանիկ : մարդը եւ ռազմիկը) [bi ermenî.] Boston, 1957; Nachdruck Teheran, 1982
* Ṙowben Simonyan: Andranik : Sibirakan vašti odisakanẹ [bi ermenî.] Erevan, 2006
* Hrač'ik Simonyan: Andraniki žamanakẹ. 2 Bände [bi ermenî.] Erevan, 1996
* Andranik Č'elepyan: Zoravar Andranik ev hay heġap'oxakan šaržowmẹ [bi ermenî.] Erevan, 1990

Kategorî:Ermenî
Kategorî:Jidayikbûn 1865
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1927
Paulowniaceae

[thumb|''[Paulownia tomentosa*]]
[[Wêne:Paulowni imperialis SZ10.jpg|thumb|Îlustrasyona *Paulownia tomentosa*, Syn.: *Paulownia imperialis*, ji Siebold & Zuccarini: *Flora Japonica*, 1870, b. 10]]

***Paulownia*** (*Paulownia*) yekane [[cins]]ê [[famîle]]ya [[riwek]]an Paulowniaceae ye, di [[koma gezika derewîn]] (Lamiales) de cih digire. Ango him cinsek e, him jî famîle. Riwekên vê famîleyê [[dar]] in. Pirranî li rojhilat û başûrê [[Asya]]yê cihwarbûyî ne.

== Sîstematîk ==
Pêşem binavkirina cinsê *Paulownia* sala 1835'ê ji aliyê [[Philipp Franz von Siebold]] û [[Joseph Gerhard Zuccarini]] ve, di *Flora Japonica*, 1, r. 27'ê de hatiye kirin. Navê *Paulownia* bo xatirê kaybanûya [[rûs]] [[Anna Pavlovna]] (Pawlowna) hatiye dayîn.

7 [[cure]]yên *Paulownia* hene:

* *Paulownia catalpifolia* T.Gong ex D.Y.Hong
* *Paulownia elongata* S.Y.Hu
* *Paulownia fargesii* Franchet
* *Paulownia fortunei* (Seemann) Hemsley
* *Paulownia kawakamii* T.Ito
* *Paulownia taiwaniana* T.W.Hu & H.J.Chang
* [[Paulownia tomentosa]] [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Steudel):
** *Paulownia tomentosa* (Thunb.) Steudel var. *tomentosa*
** *Paulownia tomentosa* var. *tsinlingensis* (Pai) Gong Tong

== Çavkanî ==
* [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/lamialesweb.htm#Paulowniaceae Famîleya Paulowniaceae] di [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite] *Deyuan Hong, Hanbi Yang, Cun-li Jin, Manfred A. Fischer, Noel H. Holmgren & Robert R. Mill: *Scrophulariaceae* di *Flora of China*, b. 18, 1998, r. 8: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=124177 *Paulownia'' - Online.] 

## Girêdanên derve
Garryales

[thumb|[Aûkûbeya japon (*Aucuba japonica* cv. 'Variegata')]]

**Garryales** yek ji komên riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Riwekên vê komê bi giranî li rojava û navenda Amerîka, Karîbîk, rojhilat û başûrê Asyayê diçên. Riwekên darokî ne, ango devî û dar in.

## Sîstematîk
Tenê 2 famîleyên vê komê hene:
* Garryaceae
* Eucommiaceae

## Çavkanî
* Rêzkirina riwekên komê di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Austrobaileyales

[thumb|[Gogbenda japonî (*Kadsura japonica*)]]

**Austrobaileyales** yek ji komên riwekan e, di nava riwekên kulîlkdar de cih digire. Tenê 3 famîleyên vê komê hene. Riwekên wê pirranî darokî û lavlavk (leflefok) in.

## Sîstematîk
3 famîle di vê komê de cih digirin:
* Austrobaileyaceae
* Famîleya stêrawayan (Schisandraceae)
* Trimeniaceae

## Çavkanî
* Koma Austrobaileyales di APWebsite. (îngl.)

## Weblinks

* Agahî di ''Tree of Life''-Projekt.  (îngl.)


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Canellales

[thumb|[Darçîna spî (*Canella alba* Murr.)]]

**Canellales** yek ji komên riwekan e, di nava Magnolîdiyan (Magnoliids) de cih digire. Tenê 2 famîleyên riwekan dikevin vê komê. Riwekên wê darokî, bêpirtik in. Ji avhewaya tropîk û subtropîk hezdikin. Bi giranî li nîvkada başûr tên dîtin.

## Sîstematîk

Sala 1957'ê ji aliyê Arthur John Cronquist ve, bo cara yekem hatiye binavkirin û ravekirin. 2 famîleyên wê hene:

* Canellaceae
* Winteraceae

## Çavkanî
* Kom di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Piperales

[thumb|[Zirnevana hêkesorkê (*Aristolochia clematitis*)]]

**Koma bîberawayan**, koma bîberkiyan (Piperales) yek ji komên riwekan e, di nava Magnolîdiyan de cih digire. Di vê komê de 5 famîle hene. Riwekên wan darokî yan giha ne.

## Sîstematîk
Koma bîberawayan (Piperales) ji 5 famîlean pêk tê:
* Famîleya zirnevanan, (Aristolochiaceae)
* Famîleya bîberên reş (Piperaceae)
* Famîleya dûvdîlmaran (Saururaceae)
* Hydnoraceae
* Lactoridaceae

## Çavkanî
* Kom di APWebsite
* Andreas Bresinsky, Christian Körner, Joachim W. Kadereit, Gunther Neuhaus, Uwe Sonnewald: *Strasburger – Lehrbuch der Botanik.* Begründet von E. Strasburger. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2008 (36. Aufl.) ISBN 978-3827414557 S. 851 (Abschnitt Beschreibung) (almanî)

## Girêdanên derve

* Agahî di malpera Uni Hamburg. 
* Steckbrief des Botanischen Gartens Tübingen.  (almanî)


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Magnolîdiyan

[thumb|[Dartule (dara tuleyê, dara laleyê) (*Liriodendron tulipifera*), kulîlk]]

**Magnolîdiyan**, magnoloiids (carnan "magnoliid complex") ji qismekê komên riwekan ên di çîna riwekên kulîlkdar de cih digirin re tê gotin.

Ev binavkirin sala 2009'ê ketiya riweknasiyê. Bi îngilîzî Magnoloiids, tê wateya *"wekî magnolyayan, wekî magneliyan, wekî manolyayan".* Mirov dikare tenê bineçîna Magnoliidae jî bikarbîne. Gelek dar, giha û devî dikevin nava magnolîdiyan.

## Sîstematîk
Li ser magnolîdiyan (Magnoliids) 4 kom tên hejmartin:
* Koma magnoliyayan (Magnoliales)
* Koma qaran (Laurales)
* Canellales
* Koma bîberawayan (Piperales)

## Wêje
* P. Sitte, H. Ziegler, F. Ehrendorfer, A. Bresinsky: *Lehrbuch der Botanik für Hochschulen.* Begründet von E. Strasburger ... Gustav Fischer, Stuttgart 1998 (34. Aufl.) (almanî)

Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Koma qaran

[thumb|[Defne (*Laurus nobilis*)]]

**Koma qaran**, **koma defneyan** (Laurales) yek ji komên riwekan e, li ser jêreçîna magnolîdiyan (Magnoliids) ku ji riwekên kulîlkdar e, tê hejmartin. Di vê komê de 7 famîleyên riwekan cih digirin. Riwekên wan darokî yan dar in. Ji avhewaya tropîk hez dikin. Famîleya qaran pirranî li devedorê Deryaya Navîn (Kurdistan jî di nav de) diçê.

## Sîstematîk
* Atherospermataceae
* Famîleya gulçanaxan (Calycanthaceae)
* Famîleya yaneya Gomortega (Gomortegaceae)
* Hernandiaceae
* Famîleya qaran (Lauraceae)
* Monimiaceae)
* Siparunaceae

## Wêne
* Susanne Renner: *Circumscription and phylogeny of the Laurales: evidence from molecular and morphological data*. American Journal of Botany 1999, Band 86, S. 1301-1315. agahî ne bi kurdî ye

## Girêdanên derve

* Kom di APWebsite (îngl.)


Kategorî:Riwekên kulîlkdar
Ivar Aasen

thumb|Berhemkarê zimanê nû yê norwêcî Ivar Aasen (1891)

**Ivar Andreas Aasen** (bixwîne wek *Îvar Andrêas Osên*, jdb. 5ê tebaxa, 1813 li Ørsta - m. 23ê îlona, 1896 li Kristiania) yek ji wan zimannas û helbestvanê norwêcî bû. Gelek helbestên ku wî nivîsandina jî ji wî mana. Weke yek ji wan mirovên sereke ên ku zaravayê norwêcî *nynorsk* ku pêşxistiya tê zanîn. Weke çêker û avakerê wê jî tê nasîn. Ev zaravayê norwêcî, weke zaravayê pêşî jî tê zanîn. Li navçeya ku jê re Åsen ku dikeve ber bajaroka Hovdebygda ku dikeve ber Sunnmøre. Ivar Aasen, kurê Ivar Jonsson bûye. Bavê wî, yekî ku xwedi ard bû û bixwe, bi karê çandin û berhevkirinê ve diçû û dihat bû. Di biçûkatiya xwe de, bi tenê bû. Zêde ne yekî ku bi dora xwe têkilî didanî bû. Bi xwandina Încilê re mazin bû. Di 1826´an de bavê xwe winda kir. Ew birayê 8 xwûşkan bû. Piştî ku di demeke kin de li ser hevdû wî dê û bavê xwe winda kirin, piştre wî xwe da karê malê. Bi wê yekê re, êdî derfete wî nebû ku ew zêde pêş bikeve û pêde herê bi zanebûna xwe re. Lê yê ku Ivar Aasen bale wî dikişêne xwe keşe ya. Piştî ew alîkariyê diyê de. Piştre ew cara pêşî, ew zaravayê ku ew pê diaxivê yê bi navê Sunnmørske bidest lêkolînên li ser wê dike.

Piştî ku Ivar Aasen bidest lêkolînên xwe yên li ser ziman dike. Piştre, ew diçê bajarê Norwêcê yê mazin yê bi navê Bergenê. Jacob Neumann ku pîskopîsek bû li cem wî dimêne û lêkolînên xwe yên li ser zimên didomêne. Pîskopos jî, ji wî karê wî û tahba ku ew dide xwe, bale pîskopos dikişêne û ew taqdîr dike. Piştre li ser pêşniyara pîskopos, ew karê nivîsandinê û derketina rojneme ku li vî bajarî derdikeve ya bi navê Bergens Stiftstidende parve dike.

Piştre bi sayaserê heman pîskoposî alikarî ji bo lêkolînên xwe ji Vitenskabsselskabet i Trondhjem ji bo ku bikeve rê de û lêkolîna xwe ya li ser ziman bike.

## Berhemên wî yên ku derketin
* Fem Viser i søndre Søndmørs Almuesprog (1842)
* Det norske Folkesprogs Grammatik (1848)
* Ordbog over det norske Folkesprog (1850)
* Søndmørsk Grammatik (1851)
* Prøver af Landsmaalet i Norge (1853)
* En liden Læsebog i gammel Norsk (1854)
* Ervingen (syngespel, 1855, ny versjon 1873)
* Norske Ordsprog (1856, endelig utgave 1881)
* Symra (1863, endelig utgave 1875)
* Norsk Grammatik (1864)
* Norsk Ordbog (1873)
* Heimsyn (1875)
* Norsk Maalbunad (1876,9
* Norsk navnebog eller Samling af Mandsnavne og Kvindenavne (1878)

## Berhmenên wî yên ku piştî wî re hatina weşandin
* Norske Minnestykke (1923) –
* Brev og Dagbøker (1957–1960)
* Reise-Erindringer og Reise-Indberetninger 1842-1847 (Di 1917 hat weşandin)

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên norwêcî
Kategorî:Jidayikbûn 1813
Kategorî:Mirin 1896
Kategorî:Zimanê norwêcî
Kategorî:Zimannasên norwêcî
Devik

**Devik** Ankû **devok**, bi englîzî **subdialect ** devok
axiftinên cura ên di hundur û di nava sînorê Zaravayan de ku tên axiftin têne ser ziman. Minaq, di zaravayê kurmancî de devoka botkî, devoka alîkî, devoka serhedkî, devoka omerkî û hwd, hebûna devokan têne ser ziman.

* -language = Eanku Ziman, bo mînek zimanê kurdî an Arbî an Farisî.

* -Dialect = Anku Zarava,Zarava biçûktir ji Ziman, bo mînak Zaravê Kurmancî an Zazakî an Sorani.
 
* -Subdialect = Anku Devok, Devok biçûktir ji zaravay, bo mînak Serhed kî an Badînî an Efrînî.
}

Asta di axiftinê de ya di bin zarava re ku heya bi gotina devokê tê ser ziman. Weke astaka axiftina cuda devok tên dîtin. Weke Astaka axiftinê ya li ser devokan re di ziman de zarava tên dîtin. Piştre jî, ziman tê ser ziman.

Li Kurdistanê, bi sereke ku di asta zaravayan de tê ziman, bi sereke çend zaravayên sereke hene. Minaq, Kurmancî, Zazakî, Soranî , Goranî, Hewramî, Kelhorî, Lorî û hwd. Hê zaravayên din ku mirov wan bi navî bêne ser ziman hene. Di tehere pêşketina zimên de, pêşî devok diafirin. Piştre ew devok ku pergalîya xwe herêmkî çêkirin wê bina zarava û bi ber zimantîyê ve herin. Piştre jî, bi pêşketinên ku di xwe de bi pergalî û gramatikî dide çêkirin, weke Ziman tê ser ziman. Di zaravayê kurmancî de, hin devokên ku mirov karê wan bêne ser ziman ev in:

## Devokên zaravayên kurdî
### Kurmancî
* Torî
* Xerzî
* Farqînkî
* Devoka navendî (Amedî)
* Behdînî
* Hekarî
* Surçî
* Şengalî
* Herkî
* Şîkakî

### Soranî
* Erdelanî
* Mukrî

### Kelhûrî
* Gerrusî
* Lurî
* Şêxbizinî

### Lekî
* Xecewenî

### Hewramî
* Şebekî
* Sarlî

### Kirmanckî (Zazakî)
* Ginî
* Kirmanckî

## [[Zarava]]
* Kurmancî
* Soranî
* Hewramî
* Lekî
* Zazakî
* Kelhûrî

## [[Ziman]]
* Kurdî

Ji xaynî van devok, zarava û ziman jî, mirov karê hê lê zêdetir bike. Bi teybetî, li rojhilatê kurdistanê, Bakûrê kurdistanê, weke navendeka devok û zaravayên zimanê kurdî ya. Piştre, hin bi hin başûrê kurdistanê jî, bûya weke nevendek jî.

  
## Çavkanî

Kategorî:Dengnasî
Kategorî:Termînolojiya zimannasiyê
Kategorî:Zaravanasî
Kategorî:Ziman
Cêlolix

Bûyera komkujiya Azeriyên Îranê di sala 1918’an de bi destê Êrmeniyan bi alîkariya Ûrisan bi navê Cêlolix tê nas kirin. Di vê komkujiya jakawane de nêzî 200000 nefer ji Azeriyan bi pistirîn şêve hatin kuştin.
Wergêran ji Farisî li sayta http://www.armaniirani.blogfa.com

Kategorî:Dîroka Îranê
Teoriya Zimanê Hetavê

**Teoriya Zimanê Hetavê** yan jî **Nêrîna Zimanê Hetavê**, bi tirkî *Güneş Dil Teorisi*, nêrîneke ku dibêje zimanê tirkî zimankî herî yekem di diroka dinyayê e. Ev nêrîn li layê Mustafa Kemal Atatürk ve hate piştewanîkirin û pêş ve çû. Lê pisporên ziman ev nêrîn nedipejirandin û di demekî kurt de girîngiya xwe winda kir. Bi dû mirina Atatürk ev nêrîn jî mir.

## Çavkanî
Ji Wîkîpedya tirkî

Kategorî:Neteweperweriya tirkî
Kategorî:Zimanê tirkî
Erling Folkvord

thumb|Siyasetmedarê norwêcî Erling Folkvord (2007)
**Erling Folkvord** (jdb. 15ê hezîrana 1949'an de li Levanger - m. 1 adar 2024
Stokholm), rewşenbîr û siyasetmedarekî norwêcî ye.

Folkevord di donema 1993-1997´an de bû parlamenter jî li Parlamena Norwêcê. Li bajarê Norwêcê ku bi mezinahiya xwe îro xwedî naveyê Trondheim, dibistana xwe xwand. Li zankoyê li beşa civaknasiyê xwand. Wî sosyonom xwand. Weke mirovekî demokrat weke yekî li pirsgirêkên civatê berpisiyarî tevgeriya ya. Li Norwêcê, di dema ku ew kete parlamanê de weke parlamenter, hingî ji partiya Partiya Karker û Komunîst a Norwêcê (AKP) ketibûyê de. Folkevord, weke mirovekî zane, li Norwêcê di komitiya aborî ya finanse û civaknasiyê de kar dike.

Folkevord, ji aliyê civaknasiyê yekî pîspor a. Di kar û barê perwerdekirin de jî karên ku ew dike hene. Li ser gelek pirsgirêkên civaknasî û politîkî jî pirtûk nivîsandin. Li ser pirsgirêka kurd jî wî lêkolîn kirina û pirtûk nivîsandine. Bi pirtûka xwe ya ku navê wê "Kurdistan, dîrok, gel û pêşaroj (*Kurdistan – om fortid, folk og framtid*) nivîsand. Di derbarê tekoşîna kurdan ya ji bo azadiya xwe jî, ji xaynî pirtûkên xwe, pirr nivîsên ku nivîsandin jî bûna.

## Berhemên wî yên ku heta îro derketina

* Vår korrupte hovedstad (2011)
* Operasjon Heilomvending (2007)
* Urent farvann! – ei bok om triangelet Color Line, Sjømannsforbundet og Staten (2006)
* Stopp tjuven! en redningsaksjon for velferdsstaten (2005)
* Oslo 2005: Velferd for alle – eller fortsatt rått og blått (2004),
* Kurdistan – om fortid, folk og framtid (2002),
* Kurdistan i Golfkrigens skygge (1999),
* Rødt! På barrikadene for AKP og RV (1998)
* Livet bak murene (1997) (red.)
* Jorda rundt på 1. klasse – reise i norsk byfornying 1976–1993 (1993),
* Sannheta om boblebadet – korrupsjon i Norge 1991 (1991),
* Rapport frå rottereiret – korrupsjon i Norge 1990 (1990)
* Det store pensjonistranet og andre fortellinger – hverdagskrim fra Oslo rådhus (1987)
* Sosialsentralen – en historie om maktmisbruk (1984),
* Arbeidarrörsla, dei frivillige avholdsorganisasjonane, staten og rusgiftspörsmålet (1974).

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1949
Kategorî:Mirin 2024
Kategorî:Norwêcî
Linkin Park

**Linkin Park** komeke muzîka *rock* a amerîkî ye. Ji Agoura Hills, California ye. Kom di sala 1996an da hate sazkirin. Bi albûma xwe ya bi navê *[[Hybrid Theory]]* bû navdarê navnetewî.

## Endamên komê
* Chester Bennington (1998–ana)
* Rob Bourdon (1996–ana)
* Brad Delson (1996–ana)
* Dave Farrell (1996–1998, 2000–ana)
* Joe Hahn (1996–ana)
* Mike Shinoda (1996–ana)
### Endamên berê
* Mark Wakefield (1996–1998)
* Kyle Christener (1999)
* Scott Koziol (2000–2001)

## Dîskografî
* Hybrid Theory (2000)
* Meteora (2003)
* Minutes to Midnight (2007)
* A Thousand Suns (2010)
* Living Things (2012)
* The Hunting Party (2014)
* One More Light (2017)
* From Zero (2024)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Linkin Park
* [Linkin park li ser [twitter]]
* [Linkin park li ser [facebook]]

Kategorî:Amerîkî
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 1996an de hatine avakirin
Şerê sîbernetîk

**Şerê sîbernetîk**, **şerê sîber**, **sîberterrorîzm**, weke gotinaka ku di sadsale me de yanî di sadsale 21´ê de derketiya li pêş a. Bi teybetî, ev gotin, şerê ku li ser beşên teknolojiyên ên weke Înternetû û hwd re ku tê meşandin a. Minaq, avêtina vîrusran, sabotajkirina malperan, xûrûxandina pergel(sîstem)ên teknolojikî û hwd, dikevina nava vê gotinê de. Minaq, di roja me de, malperên ku bi kurdî weşanê dikin, rastî hêrîşên sîbernetîkî ên ku dewleta tirkî ji navendê xwe dike tên. Bi wê armanc, tê kirin ku bi kurdî hem gihiştina wê were astangkirin û hem jî pêşî li pêşiya were girtin û hem jî afirîna wê ji holê were rakirin.

Bi teybetî ku mirov bibêje, ji navendên weke ên Emarika, Îseal, Ingilistan, Almanya û hwd, cihane înternetê hem ku weke jiyane taybet ku mirov karê wê bêne ser ziman û hem jî hemû karûbarên din ên li ser internettê dixwên in. Bi vê yekê re, mirov karê bibêje ku li ser internetê ti cihane veşartî tûneya. Ji bo Sehêt(kontrol)kirina wê jî, pergalên internetî ên taybet afirandina. dewletên weke tirkî jî ku xwe digihijênina van pergalan êdî bi vî rengî li dijî kurd û hwd bikar dihênin.

## Şer û hêrîşên li sîbernetîkî ên li ser [[înternet]]ê ku dibin
Bi teybetî, li ser internetê re ji bo kontrolkirin, astangkirin, binkontrolkirin ji holê rakirin, veşartina zanîna ji holê rakirin û hwd, ku mirov karê ji pirr aliyên din ve hê bêne ser ziman, kontrolkirina wê heya. Şerê ku pergalên dewletan di jiyane asayî de didin li cdijî xalkan barî vê navengê tê kirin.

## Şerê sîbernetîkî ê li ser peykan re
Perk, ji bo avakirina pergala parastinê, kontrolkirina herêman. Fêrbûna çûn û hatina mirovan û hwd, di bin çav de digirê. Wekî din jî, bi armanca parastinê pergalên li ser temenê teknik û teknolojikê jê bi wê re li ser wê re tê ava kirin.

## Di têkildanînê de teknolojî

Minaq, telefon û hwd, ku hê gelek cûrayên bi vî rengîn têkiliyê hatina kifşkirin li ser teknolojiyê re tê kirin. Bi vê yekê re, mirov karê bibêje ku ji aliyekî ve jiyane mirov bni têkildanîne re hesantir kir û ji aliyekî din ve jî bêhtirî kira bin sehêtê de. Hemû dan û standinên ku ser re tên kirin, tên kontrol kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Asayîşa neteweyî
Kategorî:Awayên şerkirinê
Kategorî:Cureyên şer

Kategorî:Xeter
Aya

**Aya**, xwedayeke berbangê ya jin ya demê babiliyan tê dîtin. Lê wilo tê bawerkirin ku Aya ji dema Xanadana sêyem a Ur maya. Ji ber ku ev navê wê bi teybetî, navekî ku navdar a li cem wan. Di dema sumeriyan de xwedaya jin ya bi navê Şerîda ku weke hevjîna Utu jî tê nasîn û zanîn, beremberê wê ya. Di dema Şerîda, di tefsîrkirina wê de weke "aliyekî rojê" jî tê ziman. Bi têgihiştina bi vî rengî tefsîrkirina Aya jî hatiya kirin û di hin tefsîrna ku ji demên piştre ma de, di wan de weke hevjîna Şamaş jî hatiya tefsîrkirin. Şamaş weke xwedayê mazin ê rojê tê zanîn.

Di tefsîra wê de, weke ku Aya beremberê Şerîda a ku di dema sumeriyan de ya. Ku mirov li mîtolojiya sumeriyan dinerê, mirov dibîne ku piştre Ku Înanna beremberê Îştar a, Nanna beremberê Sîn a, Utu beremberê Şamaş. Bi vî rengî, çanda wan dem bi dem ku di demê re buhurtiya hinek navdayînên nû bûna û hatina ser ziman. Lê Aya, di wate "tîrêja serê sibehê ku hê nûka derdikeve û dide" jî tê tefsîrkirin. Heta ku di dema akadiyan de, bi vê rengê jî tefsîrkirina wê bûya û ew di kêvîlbarên nivîskî de tê ser ziman.

## Çavkanî

Kategorî:Xwedabanûyên rojê
Kategorî:Xwedawendên hurî
Kategorî:Xwedawendên Mezopotamyayê
Astabîs

**Astabîs**, weke yazdanekî cengê tê ser ziman. Yazdanê deme Hûrîyan a. Di dema Hûrîyan re jê re Astabîs ankû "Astabî" tê gotin. Bandûra wî di dema wî de mazin bûya. Heta ku tê gotin ku bandûra çûya û di nava Hîtîtan jî jê re berg kirina û parastgeh çêkirina. Hîtîtan tê gotin ku ji wî "Zababa" digot. "Nîn-Ur" navê Nînûrta di dema Sûmerîyan de ya. Dagerî û ankû sembolên Ninûrta yê ku weke xwûdayakî şer jî tefsîrên der barê de hene, bi Astabîs re tên dîtin. Astabî, bi teybetê weke ku xwûdayê bajarwelatê Kîşê ya. Lê navê **Zababa**, di demê de li herêmên Mezabotamya bi teybetî bi navê "Ur-Zababa" ankû "Ur-Zababa"´yê Kişî tê ser ziman.

Lê bikaqasî ku ji tefsîrên der barê wî de ku hatina kifşkirin, ji wan tê fahm kirin ku ew bandora wê li Akadîyan jî û li Babîlîyan jî bûya û di nava wan de jî çanda wî biçih bûya.

## Çavkanî

Kategorî:Xwedawendên hîtîtî
Kategorî:Xwedawendên hurî
Kategorî:Xwedawendên Mezopotamyayê
Hesenawen

**Hesenawen** an **Husnawen** eşîreke Lek li Luristana Piştê Kûh (Lekistan) e.

## Nav
Ev eşîr bi du navan tê naskirin. Hesenawen û Husnawen. Navê vê eşîrê di Şerefnameye de derbas nebe jî, li Kurdistanê gelek êl û eşîrên bi navê *Husnawî*, *Husnanî* hwd. hene. Navê vanan paşê yan li navên îslamî hatine lêanîn, wek Hesenan, an jî hatine guhartin, wek Xoşnawî. Di listeya Şîbab al-Din al-Umarî ya ji sedsala 14'emîn de eşîreke kurdan a bi navê Hasnanî tê binavkirin.

## Dîrok
Navê vê eşîrê cara evil di sala 1870yan de bi 16 qebîlên (tîreyên) xwe ve li başurê rojavayê Xurremabadê tê hildan. Di wê demê de gelheyê hesenaweniyan bi hezrî 2.500 malbat bûye. Sî sal şûn ve ev qasê 500 malbatan zêde bûne. Gorî H.L. Rabino di 1916an de hejmara malbatên wan gihîjtibûye 4.000an. Di 1930yan de gelheyê wan bibû qasê 5.000 malbatan, belê paşê eşîr pêde lihev belav bû ye, 1960an de tenê 1.500 malbatên hesenawenî li bakurê Xurremabadê mabûn. Hesenawen niha li dahestanên (gundistan) bakurî yên Xurremabadê yên bi navên Hasanvend (navê vê eşîrê bi farisî), Honam Bastam, Rîmala û Dehpîr dijîn.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên lek
Kategorî:Luristan (parêzgeh)
Netewe çi ye? (pirtûk)

***Netewe çi ye?*** () êseyek e ku ji aliyê fîlozof û zanistê fransî Ernest Renan ve hatiye nivîsandin. Renan di vê nivîsê de li ser bêjeya netewe (*nation*) disekine. Digerre ku wateyek gerdûnî bo *nation* bîne holê û hebûn û çêbûna neteweyan sirove ke.

## Çavkanî

Kategorî:Berhemên 1882an
Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Pirtûk
Kategorî:Pirtûkên fransî
Kategorî:Teoriyên siyasetê
Radio Studio 54 Network

**Radio Studio 54 Network** an jî **Studio 54 Network** îstgeheke radyoyê ya îtalyanî ye ku di 6'ê pûşpera 1985'an de li Locri, Kalabriya (Îtalya) dest bi weşana xwe kir.

## Girêdanên derve
Malpera Radio Studio 54 Network

## Çavkanî

* Îstgeha îtalî Radio Studio 54 Network

Kategorî:Radyoya îtalî
Mir Multimedia

**Mir Multimedia** şîrketeke mezin a muzîka Kurdî ye û di sala 2008'an de weke yek ji şîrketên ewil ên muzîka kurdî hate damezirandin. Herwiha, di nava civata kurd de Mir Multimedia bi nav û deng e.

## Hunermend
Mîr Multimedia heta neha bi gelek hunermendên nas ên hunera kurdî re hevkariyê kiriye û ji gelek hunermendên Kurdistanê re album kişandiye.
Endamê Hunermendên di Mir Multimedia

Çend hunermendên ku bi hevkariya Mir Multimedia re albumên xwe derxistin piyasê:

* Hozan Dino
* Aram Tîgran
* Koma Berxwedan
* Xelîl Xemgîn
* Hozan Diyar
* Beser Şahîn
* Xemgîn Bîrhat
* Hozan Serhat
* Zinar Sozdar
* Rotînda
* Hozan Kawa
* Hozan Şemdîn
* Cewadê Merwanî
* Hozan Dilgeş
* Mikaîl Aslan
* Hozan Bangin
* Hozan Aydin
* Hozan Gulê
* Hozan Canê
* Agirê Jiyan
* Koma Amed
* Koma Asmîn
* Koma Azad
* Koma Gulên Xerzan
* Koma Çiya
* Vengê Sodirî
* Koma Carnewa
* Hozan Natalya
* Xêro Abbas
* Hozan Brader
* Koma Mizgîn
* Hozan Nadjmadin Ghoulami
* Hozan Seyîdxan
* Hozan Sosin
* Hozan Onder
* Hozan Maruf
* Zarîfe Zerrîn
* Ahmet Aslan
* Adnan Kerîm
* Rozerîn Besta
* Hozan Rozerîn
* Hozan Sena
* Gulîstan Perwer
* Hozan Armanc

## Çavkanî
Mir Multimedia
Dewrêşê Ewdî

**Dewrêşê Ewdî**, navê kurmîrekî kurd ê ku bi eslê kurd e û di sedsala 17an de jîya ye. Navê Dewrêşê Ewdî, di nava kurdan de bi lehengî derketiye li pêş. Hinekî jî, Navê dewrêşê Ewdî, weke navekî ku bûye sembol ji lehengîyê re jî. Dewrêşê Ewdî, navê bavê wî Ewdê kurê Mihlêma. Jê re Ewdê Mihlêm tê gotin. Ewdê Mihlêm, serokê eAşîra xwe ya ku Êzîdî bûya. Li Herême Riha Jîyane na. Pêşîyên ewdê Mihlêm, ka ji kengî ve berê çûna Şingalê. Piştre Bav û bavkalê Ewdî yanî bavê Dewrêş têne herême Reha Wêranşarê û li wir dema ku ew tên jî Mîr Temir ku li wir xwedi desthilatdar a û bi avakirina konfadarasyonaka eazin ava kirîya û di bin serokatîya xwe 36 aşîrên eazin ên kurdan kirina yek û weke dewletekê dijî, Mîr temir li wan xwedî derdikeve. Weke ku Ewdî ji bavê mîrê kurd Mîr Temir re gelek ceng bi serxistina, weke bavê xwe Dewrêş jî ji Mîrê kurd Mîr Temir re gelek ceng bi serxistina. Bi wê yekê navê Dewrêş bi navê "Dewrêş Ewdî" derdikeve. Dewrêşê Ewdî, birayekî bi navê Sadûn Hebûya.

Lê Dewrêş, piştî wî re, bi qasî wê mêranîya xwe ya ku navî derketîya Bi wê evîndarîya di dilê xwe de jî hatîya naskirin û navê wî derketîya. Keça Mîr Temir Adûlê, wan hêz hevûdû kiribûn. Ji bo şerekî dawiyê ku Osmanîyan ser 1700 sûwarî re şandîya . Dewrêş, dikeve ber wan de û bi wan re şer dike. "*Lê hêza Osmanî çi dike û nakê nikarê li ber wî mêrî bi ser bikeve. Piştre, Planekê çê dikin û berê haspê wî yê ku navê wê Hadham bûya dikina navê ardekê ku zêde têde Qûlmişk hene, êdî lingê haspê dikeve qûlmiskekê de û ku dişikihê, êdî ew jî dikeve ardê û li wir êdî wî karîn têk bibin..*" Tê gotin ku ne bi vî rengî ba, wê ti carî nikarîban ku wî ji ser haspê wî bikin û bidina ardê.

## Çavkanî

Kategorî:Destanên kurdî

Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de
Adûlê

**Adûlê**, keça Mîr Temir ku di destana Dewrêşê Ewdî de tê ser ziman û behsa evîndariya wê ya bi Dewrêş re tê kirin.

Adûlê, weke jinên din ên ku di destanên kurd de navê tên ser ziman û weke sembol in di nava civata kurd de; Zîn di Mem û Zîn de, Binavşa Narîn di Binavşa Narîn û Cembeliya Mîrê Hekarî de û hwd ku navê navê pirr mazin derketiye li pêş e. Her wisa di jiyana Dîlberê ku navê di deme Feqiyê Teyran de jiyaye û Feqiyê Teyran li ser qasîda jî çêkiriye û haniye ser ziman jî bûye.

## Çavkanî

Kategorî:Dewrêşê Ewdî
Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de
Gêsa

**Gêsa**, navê eşîreka ku ereb bûya û navê wê di Destana Dewrêşê Ewdî de dibuhurê. Aşîra gêsa weke eşîreka di wê demê de cengekî wê hatîya kurdistanê û girêdana xwe bi Mîr Temir ve hanîya ser ziman. Di destanê de biqasî ku tê ser ziman, herême ku ew lê serwer e ji sînorê riha bi ber herême ereban ya Îskenderûn û bi ber Şamê ve diçêt.

## Çavkanî

Kategorî:Dewrêşê Ewdî
Kadîna Ka

**Kadîn**, cihê ku ka lê tê berhevkirin. Di dema ku palayî hat kirin û genim û ankû nîsk û hwd hatina berhevkirin û hatina patozkirin, êdî wê genim, nîsk û hwd ji Kayê cûda bibe. Ka, pişt re wê were berhevkirin û bê kirin li kadînan û pişt re wê bê dayîn li sewalan. Mînak, kaya nîskî û kaye genim jî yek bi yek kadînên wan hena.

## Çavkanî
Sadûn

**Sadûn**, di destana Dewrêşê Ewdî de navê wî di buhurê û birayê Dewrêş e. Ku behse wî di destanê de tê kirin, bi mêîraniyeka ku wî daya nîşandin û ku ji mêraniya Dewrêş ne kêm mêraniya tê ser ziman. "*Dewrêş sûwarê Hadham bû. ...lê Sadûn jî sûwarê Kûmyêt bû.*" Hadham navê Haspê Dewrêş a. Kûmyêt jî navê haspê Sadûn ê birayê wî ya. Di wê demê de jî û di demên berî wê de jî, ku weke kevneşopiyekê bû., kurdan haspên xwe bi nav dikirin weke merivan navê dihildan.  

## Çavkanî

Kategorî:Dewrêşê Ewdî
Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de
Binevşa Narîn

**Binevşe Narîn**, navê keçmîreke kurd ya ku di destana kurd ya bi navê Binevşa Narîn û Cembelî Mîrê Hekarî de ye jî. Navê Binevşe Narîn, bi teybetî, bi wê destana kurd re êdî derketiye li pêş û hatiye naskirin. Binevşa Narîn, keça mîrê kurd Mîr Ferîz e. Navê Binevşa Narîn, weke navên Zînê, Adûlê, Dîlberê û hwd ku hê gelek navên din, di nava civatê de li pêş e.

## Çavkanî

Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de
Binevşa Narîn û Cembelî Mîrê Hekarî (destan)

**Binevşa Narîn û Cembelî Mirê Hekarî** yek ji destanên kurdan e.

## Binevş û Cembelî
Binevş, keçeke kurd ya ji malbateke ku malmîr bû. Kurmamê wê Dewrêş hêzê dike. Lê malbata keçê nadinê de. Lê Dewrêş jî yekî ku bi zilm bû. Pişt re bavê wê Mîr Ferîz, male ji herême ku dibêjin ji ber çiyayê Qerejdax dildidê û tê Hekarî û li wir xwe disipêrina Mîr Cembelî. Lê Dewrêş ji wê yekê di hêrs dibe û hêzekê dişeêne bi wir de û pêşî her heft birayên wê dikuje. Malbata Binevşê ku van jîn dike, pişt re mêrî hekarî bi Cembêlî re biryara zawaca Binevşê tê dayîn. Mîr Cembelî, hêzeke wî ya mazin hebû. Wî weke sembola xwe û ya hêza xwe û herême xwe jî li ser alê qertelê du serê heya, weke sembola wî û Hekarî tê dîtin. Lê Mîr Cembelî jî zewiciya. Jina wî heya. Lê piştî ku jina wî dibihîzê ku Mîr Cembelî biryara zewacê bi Binevşê re daya, êdî ew aqilê wê ji serê wê diçê û tê gotin ku dîn dibê.

## Çavkanî

Kategorî:Destanên kurdî
Dîlberê

**Dîlberê**, navê keçmîreka kurd ku di dema Feqiyê Teyran de tê ser ziman. Serborîya wê, weke ya Zînê, Adûlê û hwd, di nava kurdan de deng veda ya. Biqasî ku tê gotin, Dîlberê keçikaka keçmîr bû û dilketibû kurmemê xwe de. Lê malbatên wan ji ber ku ne levbûn, êdî ew jî hevdû di revênin û tên û xwe Yekî bi navê Reşîd beg li wî digirin. Piştre, ew jî çav diber Dîlberê û kurmemê wê yê ku wê hêzê kirîya û navê wî Dilşad bûya wî dikujê. Piştre, Dîlberê xwe ji destê Reşîd beg xilas dike û xwe di sipêrê Çiyayê Sipî. Piştre rêya Feqiyê Teyran bi wir dikeve û ew keçikê dibîne û piştre hem dibe şahidê hemû serborîya wê ya ji wir û pê de, û hem jî alî wê dike, heta ku ew ji wê dema ku ew wî nas dike û pê de. Bandora Keçikê li ser Feqiyê Teyran jî çê dibe û ji ber wê yekê êdî ew qasîdeyeka bi navê "Ey Dîlberê" jî dide çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de