open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zeytinburnu

**Zeytinburnu**, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an gelheya navçe yê 287,223 kes e.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Fatih

**Fatih**, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Ewropayê.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (çînî: 秦始皇; "Qín Shǐ Huáng", xwendin: Çîn Şi Huanx), (B.Z. 247 - B.Z. 210), yekemîn împaratorê Çînê û damezrînerê xanedana Qin e.

Wî dîwarê mezin yê Çînê li hember Hunan û eşîrên din ava kir. Li Çînê yekemîn fermandariya dewleta burokratî ya navendî ya yekbûyî hate damezrandin. Ewî ji bo hemû kesî zagonek, yekîtîya pereyê, rê, standardên pîvanê û dirêjahî yê, standartkirina nivîsandinê pêk anî. Wî ferman da ku hemî pirtûkên ku ji hêla zanyarên Konfusyus ve hatine nivîsandin hilweşînin da ku gel kevneşopiyên kevn ji bîr bikin. Ev çalakî wekî "şêwitandina pirtûkan" kete dîrokê. Ewî li şûna Konfusyustî, legalîtî anî.

Pergala ku wî saz kirî, heya roja îro zindî maye.

Artêşa terrakotayî parastina gora Qin Shi Huang, dikin. Her çend ew împeratorekî ewqas hêzdar bû, lê dihat zanîn ku ew ji mirinê pir ditirsiya.

## Binêre
* Artêşa terrakotayî
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Împeratorên Çînê
Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.
Kategorî:Legalîzm
Kategorî:Mirin 210 b.z.
Qin Er Shi

thumb|301x301px|Gora Qin Er Shi
**Qin Er Shi** (çînî: 秦二世; "*Qín Èrshì"*) an jî bi navê ratîn **Huhai** (胡亥) (B.Z. 229-B.Z. 207), duyemîn împeratorê xanedana Qin ya Çînê ye. Rêveberîya wî ji sala 210an heya 207an B.Z berdewam kir. Di 22 salîya xweda jiyana xwe ji dest da.

Qin Er Shi kurê duyemîn ê Qin Shi Huang bû. Ji ber kuştina birayê wî Fusun, ew derket ser text. Serdana wî sê sal dom kir, û salek piştî mirina wî, xanedana Qin hate hilweşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Împeratorên Çînê
Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.
Kategorî:Mirin 207 b.z.
Kategorî:Qin Shi Huang
Üsküdar

**Üsküdar** (), yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2014an hêjmara gelheya navçe 534.970 kes e.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Ataşehir

**Ataşehir**, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2019an hêjmara gelhe ya navçeyê 425,094 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Adalar

**Adalar** (, bi wateya girav, gizîrte), yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê û navçe ji çar giravên serekî pêk tê: Büyükada ("Girava Mezin", ), Heybeliada ("Girava Hekbelî", Xalkí), Burgazada ("Girava Burxaz", Antigóni) û Kınalıada ("Girava Qinelî", Próti). Wekî din, çend giravên biçûk jî lê hene: Sedef Adası (Terévinthos), Yassıada (Pláti), Sivriada (Oksía), Kaşık Adası (Píta) û Tavşan Adası (Néandros).

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 16.052 kes e.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Şile, Stembol

**Şile**, yek ji navçeyên bajarê Stembolê ye li hêla Asyayê ve.

## Gelhenasî
Li gorî hejmara sala 2018an hejmara gelhe ya navçeyê 36.516 hatiye tomarkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Stembolê
Nynäshamn

**Nynäshamn**, bajarek e li parêzgeha Stockholmê ya Swêdê. Di 2010an de hejmara nîştecihên bajêr digehe 13.510 kesî.

## Çakanî

Kategorî:Bajarên Swêdê
Aliağa

**Aliaga** navçeyek bajarê Îzmîrê ye, li ser perava Deryaya Egeyî hatiye avakirin.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an gelheya navçe yê 95,392 kes hatiye tomarkirin

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Balçova

**Balçova** navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser perava xalîça Îzmîrê hatiye avakirin û navçeyek navenda Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 79,357 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Bayındır

**Bayındır**, navçeyek Îzmîrê ye û 78 km dikevê rojhilatê Îzmîrê

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 40,584 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Bayraklı

**Bayraklı**, navçeyek navend ya Îzmîrê ye. Di salên dawî yê de navçe ya herî pêşketî ev navçe ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 311,524 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Bergama

**Bergama,** yek navçeyê Îzmîrê ye. Navçê 103 km dûre bajar e.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 103,185 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Beydağ

**Beydağ**, (bixwînê wek Beydax) yek ji navçeyên Îzmîrê ye û 142 km dûrî navenda bajarê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 12,507 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Bornova

**Bornova**, navçeye navend ya Îzmîrê ye. Zanîngehê Egeyê li vê navçeyê cîh digire.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 445,232 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Çiğli

**Çîğli**, yek ji navçeyên navend a Îzmîrê ye. Navçe, di navbera Karşiyaka û Îzmîrê cîh digire.
## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 194,525 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Gaziemir

thumb|300px|rast| A view of the interior of İzmir Optimum in Gaziemir, İzmir.
**Gazîemîr**, yek navçeyê navend a bajarê Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 137,553 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Karşıyaka

**Karşıyaka**, yek ji navçeyên navend û navçeya herî mezin ya bajarê Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 344,140 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Foça

**Foça** yek ji navçeyên Îzmîrê ye ku navçe li ser perava Deryaya Egeyê hatiye avakirin.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 33,131 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Kınık

**Kınık**, navçeyek bajarê Îzmîrê ye. Navçe 120 km dikeve bakûrê Îzmîrê.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 29,803 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Kiraz

**Kîraz** , navçeyeke bajarê Îzmîrê yê. Navçê li rojhilatê Îzmîrê cîh digire û 142 km dûrê navenda bajarê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 43,989 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Narlıdere

**Narlidere**, navçeyek naveda bajarê Îzmîrê ye û li ser xalîç a Îzmîrê hatiye avakirin.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 66,203 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Ödemiş

thumb|300px|rast| Hacı Abdi Ağa Mosque in Ödemiş
**Ödemiş**, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û 113deh km dûrê navenda bajarê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 132,511 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Selçuk, Îzmîr

**Selçuk**, navçeke bajarê Îzmîrê ye. Navçe li ser rêya bajarê Îzmîrê û Aydînê cîh girtîye û 74 km dûrê navenda Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 36,360 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Iûstînianos I
Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Torbalı

thumb|300px|rast| Stasyona trêna Torbalı
**Torbalı**, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye. Navçê dikeve başûrêrojavayê Îzmîrê û 45 km dûrê navenda bajara Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 178,772 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Urla

**Urla**, navçeyeke bajarê Îzmîrê ye û navçe 35 km dûrê navenda bajarê Îzmîrê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 66,360 kes hatiye tomarkirin.

## Erdnîgarî
## Girêdanên derve

Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:Navçeyên Îzmîrê
Komara Çînê (1912–1949)

**Komara Çînê** (çînîː 中華民國, *Zhōnghuá Mínguó*), komarek e ku di navbera 1912-1949an de desthilatdar bûye. Ew di 1911-1912an de bi têkbirina Împeratoriya Çînê re hate damezrandin.

Ji ber Şoreşa Çînê, ew tu carî nikariye axa xwe bi tevahî kontrol bike. Di navbera 1931-1937an de Komara Sovyet a Çînê jî li ser axa vê komarê cih digirt.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1912an li Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1912an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1949an de hilweşiyan
Kategorî:Komarên berê
Kategorî:Sedsala 20an li Çînê
Mançukuo

alt=|thumb|352x352px
**Mançukuo** (çînî: 满洲国, "*Mǎnzhōuguó"*, Japonî: *Manshūkoku*; ), li ser axa Çînê di navbera 1ê adarê 1932 û 18ê tebaxê 1945an de, dewleta di binê împeratorîya Japonî de ku li Mançurya desthilatdar bû.

## Bajarên Mezin

* Mukden 奉天 (Shenyang)
* Hsinking 新京 (Changchung)
* Manzhouli 满洲里
* Kirin 吉林 (Jilin)
* Tonghua 通化
* Harbin 哈爾濱 (Harbin)
* Tsitsihar 斉斉哈爾 (Qiqihar)
* Yingkow 営口 (Yingkou)
* Antung 安東 (Dandong)
* Dunhua 敦化
* Hailar 海拉爾
* Dairen 大連 (Dalian) alt=|thumb|394x394px



## Fîlimên têkildar

* *The Last Emperor)* (1987) Fragman
* Ryuichi Sakamoto TV Live
* Ryuichi Sakamoto TV Live "Rain"

Kategorî:Avabûnên 1932an li Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1932an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1945an de hilweşiyan
Kategorî:Dîktatoriyên leşkerî
Kategorî:Împeratoriyên berê
Kategorî:Monarşiyên berê
Kategorî:Monarşiyên berê yên li Asyayê
Împeratoriya Çînê

Dîroka **Împeratoriya Çînê** dikeve serdemên 211an berî zayînê - 1912 / 1915-1916an piştî zayînê. Ew bi xanedana Qin, yekemîn serdema împeryal a Çînê dest pê kir û di sala 1912an de bi hilweşandina xanedana Qingê ve bi dawî bû. Di înîsiyatîva Yuan Shikai de, împeratorî di 1915-1916an de ji nû ve çê bu, lê dîsa hate hilweşandin.

## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

thumb|Nîşana Împeratoriya Çînê

## Çavkanî



Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1912an de hilweşiyan
Kategorî:Dîrok
Kategorî:Împeratorên Çînê
Çînê
Kategorî:Împeratoriyên kolonyal
Friends

**Friends** (bi kurdî: *[[Heval]]*) rêzefîlmekî sîtkom ê ku ji aliyê David Crane û Marfa Kauffman ve hatiye derhênandin û ji aliyê NBC ve di navbera salên 1994-2004an de deh sezon û 236 beş hatine weşandin.

 thumb|Lîstîkvanên rêzefîlmê

## Mijara rêzefîlmî
Mijara rêzefîlm li ser serpêhatî û jiyanên 6 hevalên 20 saliyên xwe de ne û li Manhattan, New Yorkê dijîn hatiye honandin.

Lîstikvanên rêzefîlmî wiha ne: Jennifer Aniston (Rachel Green), Courteney Cox (Monica Geller), Lisa Kudrow (Phoebe Buffay), Matt LeBlanc (Joey Tribbiani), Matthew Perry (Chandler Bing) û David Schwimmer (Ross Geller).

## Çavkanî

Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî
Kategorî:Sîtkomên amerîkî
Ergin Öpengin

**Ergin Öpengin**, zimannas, wergêr û lêkolerekî kurd e ku di 1985an de li Şemzînanê (Bakurê Kurdistanê) hatiye dinyayê.

## Perwerde û karê zimannasiyê
Ergin Öpengin di 1985an de ji dayik bûye û xelkê Şemzînanê ye. Piştî lisansa perwerdeya ingilîzî li Zanîngeha Bosforê (2007), dereceyên master û doktoraya zimannasiyê li zanîngehên Rouen (2009) û Sorbonne Nouvelle-Paris 3 (2013) wergirtin. Li zanîngeha Bamberga Elmanyayê lêkoler e û ji îlona 2019an û pê de wanebêjê Zanîngeha Kurdistanê ya Hewlêrê ye.

## Berhem û xebatên wî
* *Rewşa kurdî ya sosyolenguistîk li Tirkiyeyê*. Avesta, 2011
* *Tir û armanc: Gotarên rexneyî li ser edebiyata kurdî ya modern*. Peywend, 2014. Ergin Öpengin hevedîtorê li gel Remezan Alan e.
* Kovara lêkolînî ya Derwaze. Yek ji edîtorên kovarê ye.
### Çendîn pirtûk ji ingilîzî û tirkî wergerandine kurmanci û tirkî
* *Kurdên Sûriyeyê: Gelekî jibîrkirî*, Kerim Yildiz, 2009.
* *Yaresan: Bir Kürt Cemaatinin Sosyolojik, Tarihsel ve Dini-Tarihsel İncelemesi*. Reza F. Hamzeh'ee, 2009.
* *Kurd û Kurdistan*. Arshak Safrastian, 2007.

### Dîwana wî
* Çend danên hişyar (2018).

## Wergerên wî
* Birqên Direxşan (*Illuminations*, Arthur Rimbaud). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Avesta
* Serpêhatiyên Tom Sawyer (*[[Mark Twain]]*). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Avesta
* Neteweyên kêmîne di serdema nedîyariyan de li ser federalî û cihêrengîneya neteweyî (*Minority Nations in the Age of Uncertainty: New Paths to National Emancipation and Empowerment*, Alain-G.Gagnon). Wergêr: Ergin Öpengin, Weşanxaneya Lîs
* Dayîka Wêrîn û zarokên wê (*Mutter Courage Und Ihre Kinder*, Bertolt Brecht). Wergêr: Erfan Cantepe, Ergin Öpengin, Hekîm Kiliç, Weşanên Bgst, Çapa Yekem 2008.

## Çavkanî

Kategorî:Kurdolog
Kategorî:Kurdolojî
Kategorî:Wergêrên kurd
Kategorî:Zimannasên kurd
Beypazarı

**Beypazarı**, dikeve 80 km. rojavayê Enqerê û navçeyek bajarê Enqerê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 48 hezar 274 kes e.

## Erdnîgarî
Beypazarı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçe li ser erdekî çiyayî hatiye avakirin û 80 km dûrê navenda bajarê Enqerê ye.

## Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Zeynel Abidin Yaprak

**Zeynel Abidin Yaprak** nivîskar û siyasetmedarekê kurd e ku li sala 1960ê li Semsûrê hatiye dinyayê. Xwendina xwe li heman bajarî kir. Piştî derbeya leşkerî ya li sala 1980ê hate girtin 

Di partiyên Partiya Demokrasiyê û Partiya Demokrasiya Gel de xebitiye.

## Berhemên wî
* Türki Korkunun Anatomisi Irak Kürdistanı ve Etkilerî, Weşanên Doz 2005

## Çavkanî

Kategorî:Kurdolojî
Altındağ

**Altındağ**, (bixwîne wek *Altindax*), navçeyek navend a bajarê Enqereyê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 370 hezar 024 kes e.

## Erdnîgarî
Atindag, navçeyek herêma Anatolyaya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqereyê ye. Rûerda navçeyê 174 km² ye.

## Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê 

## Çavkanî

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Çankaya

**Çankaya**, navçeyek navend a bajarê Enqereyê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 920,890 kes e.

## Erdnîgarî
Çankaya, navçeyeke Anatolyaya Navîn û navçeyeke navendî ya bajarê Enqerê ye. Navçe li ser erdzemîneke kevir hatiye avakirin jiber ku di nav, navê navçeyê de peyva "Kevir" () heye.

## Girêdanên derve
Malpera şaredarî ya navçeyê 

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Gölbaşı

**Gölbaşı**, navçeyeke navand a bajarê Enqerê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2108an hêjmara gelhe ya navçeyê 134,378 kes e.

## Erdnîgarî
Gölbaşı, navçeyek Anatolya Navîn û navçeyek navenda a bajarê Enqerê ye. Navçê li Herêma Gola cih digire û li ser perava golê hatiye avakirin.

## Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê 

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Akyurt

**Akyurt**, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî bajarê Enqereyê ye.

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 34,588 kes e.

## Erdnîgarî
Akyurt, navçeyek herêma Anatolya Navîn û navçeyek girêdayî a bajarê Enqerê ye. Pîvana rûerda navçeyê 212 km2 ye.

## Girêdanên derve
* Malpera şaredarîya navçeyê 

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Etimesgut

**Etimesgut**, navçeyek navend a bajarê Enqereyê ye

## Gelhenasî
Li gorî daneyên sala 2018an hêjmara gelhe ya navçeyê 570 hezar 727 kes e.

## Erdnîgarî
Etimesgut, navçeyeke herêma Anatolyaya Navîn û navçeyek navend a bajarê Enqereyê ye. Pîvana rûerda navçeyê 49 kîlomêtre çarçove ye.

## Girêdanên derve
Malpera şaredarîya navçeyê

Kategorî:Navçeyên Enqereyê
Mehmûd Elûsî

**Mehmûd Elûsî** an **Ebûs Sena Şihabûdîn Mehmûd Elûsi** an jî bi tenê **Elûsî** (jdb. 1802 Bexda - m. 1854 Bexda) nivîskarê tefsîrê û dîroknasê ereb e ku bi berhema xwe ya "Rûhûl Meanî" a tefsîrê tê naskirin.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroknasên ereb
Kategorî:Jidayikbûn 1802
Kategorî:Kesên ji Bexdayê
Kategorî:Kesên ji Iraqê
Kategorî:Kesên sedsala 19an
Kategorî:Mirin 1854
Kategorî:Neqşîbendî
Kategorî:Nivîskarên ereb
Kategorî:Nivîskarên zimanê erebî
Kategorî:Tefsîrvanên ereb
2023

## Bûyer
### Kanûna paşîn
### Sibat
* 6'ê Sibat –Li Bakurê Kurdistanê de erdhejeke mezin pêk hat û bi deh hezaran mirov jiyana xwe ji dest dan.
### Adar
### Nîsan
### Gulan
### Hezîran
### Tîrmeh
### Tebax
### Îlon
### Çiriya pêşîn
### Çiriya paşîn
* 16ê Çiriya Paşîn – Podkasta Qehwe û Felsefeyê di Roja Felsefeyê ya Cihanê de li ser platformên dîjîtal dest bi weşanê kir.
### Kanûna pêşîn

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin
*  – Edwin Chiloba, aktîvîstê heqên LGBTyê (jdb. 1997).
*  – Karl Alexander Müller, fîzîknasê swîsreyî (jdb. 1927).
*  – Álvaro Colom Caballeros, serokdewletê guatemalî yê berê (jdb. 1951).
*  – Linda Pastan, helbestvana amerîkî (jdb. 1932).
*  – Deniz Baykal, siyasetmedarê tirk (jdb. 1938).
*  – Kenzaburo Oe, nivîskarê japon (jdb. 1935).
*  – Stanislav Parnicky, senarîstê slovakyayî (jdb. 1945).
*  – Tina Turner, stranbêja amerîkî (jdb. 1939).
*  – Silvio Berlusconi, siyasetmedarê îtalî (jdb. 1936).
*  – Glenda Jackson, aktrîs û siyasetmedarê brîtanî (jdb. 1936).
*  – Soumia Benkhaldoun, siyasetmedara marokan (jdb. 1963).
*  – Milan Kundera, nivîskar (jdb. 1929).
*  – Roni Margulies, rojnamevan (jdb. 1955).
*  – Eberhard Werner, teologê alman (jdb. 1966).
*  – Erkin Koray, muzîkvanê rocka psîkodelîk a tirkî (jdb. 1941).
*  – Johnny Hardwick, aktorê amerîkî (jdb. 1958).
*  – Yevgenî Prîgojîn, olîgarşê rûs (jdb. 1961).
*  – Beytocan, stranbêjê kurd (1980—2023 (jdb. 1955).
*  – Louise Glück, şaîra amerîkî (jdb. 1943).
*  – Armîta Gerawen, keça kurd a ji aliyê Îranê ve hatiye kuştin (jdb. 2006).
*  – Luis Larraín, aktîvîstê heqên LGBTyê (jdb. 1980).
*  – Henry Kissinger, siyasetmedarê amerîkî (jdb. 1923).
*  – Wolfgang Schäuble, siyasetmedarê alman (CDU) (jdb. 1942).
Xanedana Qing

**Xanedana Qing** (), xanedaneke ku di navbera 1644-1912 de li Çînê hikumdar bû. Damezrînerê wê malbata Aisin Gioro ya Mançû ye, ku li bakurê rojhilatê Çînê dijî. Ji ber vê yekê, ew wekî xanedana Mançû jî tê binavkirin. Ew xanedana împeryal a paşîn a Çînê ye.

Dewleta Mançû, ku li bakurê Çînê ye, di sala 1644an de têkilî bi çend fermandarên Çînê ra danîn, Beijing û Bakurê Çînê bi dest xistin, xanedana qing ava kirin. Li başûrê Çînê, berxwedana pro-Ming li seranserê sedsala 17an dom kir. Xanedana Qing di sedsala 18an de Mançurya, Turkistana rojhilat, Tîbet û ji bo demek kurt Nepal bi dest xist.

Di dema xanedana Qing de, rêveberî di navbera Mançû û gelê Han de hate parve kirin. Mançû di rêveberiyê de xwedî cîhekî taybetî bû. Rêvebirên paye bilind piranî Mançû bun û Çînî (Han) di rêveberiya herêmî da bûn. Mançû hêdî hêdî dî nav Çînan da hate pîşaftin, di avayê ziman û çandî da bun Çînî.

Di vê demê de, Çîn di warê aborî û teknolojîk de kete pîşt Ewropa. Nifûsa Çînê di sedsala 18an de zêde bû û di nîvê sedsala 19an de gihîşt 450 milyon kes î. Bi lawazbûna Çînê re, dewletên rojavayî dest bi danûstendina bi Çînê re kirin û ketin nav karên hundur ên welat. Welatên rojava dest bi firotina efyonê li Çînê kir û ev bu sedema pîrsgirêkên girîng di nav Çînê da. Di sala 1830an de şerê efyonê bi dest pêkir. Di nîvê sedsala 19an de, serhildanên mîna Serhildana Taiping ji bo hilweşandina xanedanê li Çînê derketin. Di dawiya sedsala 19an de, gelek deverên Çînê di bin serweriya dewletên biyanî de bûn, û Çîn hema hema nîv-kolonyal bû. Di heman demê de, Çînê di 1894-1895an de şerê dijî Japonê winda kir û girava Taywanê radestî Japon kir û li Mançurya mafê xwe dan.

Di destpêka sedsala 20an de, Serhildana Boxer ya neserketî li Çînê li dijî welatên Rojavayî pêk hat. di dawî de, di cotmeha 1911an de serhildana ku li Wuchang dest pêkir, li seranserê welêt belav bû, di 12ê sibatê 1912an de, împarator ji text hat avêtin û komar hate îlankirin. Dawîya xanedana û împeratorîyê hat.

## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1644an li Çînê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1636an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1644an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1912an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Mongolyayê
Kategorî:Monarşiyên berê
Kategorî:Monarşiyên berê yên li Asyayê
Kategorî:Sedsala 17an li Çînê
Kategorî:Sedsala 18an li Çînê
Kategorî:Sedsala 19an li Çînê
Kategorî:Sedsala 20an li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Wîkîpediya erebî

**Wîkîpediya Erebî** (bi erebi: ويكيبيديا العربية *Wīkībīdyā al-ʿArabiyya*. Malpera Wîkîpediya yê ya bi zimanê Erebî ye.

Wîkîpediya Erebî, di îlona 2001an de hate destpêkirin. Li gorî daneyên 8ê Gulana 2020an di Wîkîpediya Erebî de 1,042,667 gotar, 1,853,820 bikarhêner û 25 rêveberê malperê heye.
240|thumb|Rêjaya ditîna malpera wîkîpediya erebî, li welatên ereb

## Dîroka malperê
* Îlon 2001, Wîkîpediya Erebî da destpêkirin.
* 25ê çîleya pêşî 2005, Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin.
* 31ê çîleya pêşî, 2007, Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin.

## Girêdanên derve
* Wîkîpediya erebî

Kategorî:Wîkîpediya li gorî zimanan
Wîkîpediya bi fransî

**Wîkîpediya bi fransî,** ( an ) malpera ensîklopedî ya Wîkîpediya, bi zimanê farnsî.

Wîkîpediya bi fransî, di adara, 2001an de da destpêkirin. Li gorî daneyên 8ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi fransî de 2.212.404 gotar, 3.783.715 endam, 160 rêveberî malperê heye.

250px|thumb|Rêjeya wîkîpedîstên fransî li gorî welatan.|alt=

## Dîroka malperê
* Adar, 2001: Hate destpêkirin
* 15e Gulana 2003: Gotara 10.000 a yekem hate çêkirin.
* 5ê tebaxa 2003: Gotara 15.000 a yekem hate çêkirin.
* 29 tabax,2004: Gotara 50.000 a yekem hate çêkirin.

## Girêdanên derve
Wîkîpediya bi fransî

fransî
Wîkîpediya rûsî

**Wîkîpediya Rûsî**, (bi Rûsî: Русская Википедия), 20, Gulana 2001an da destpêkirin. Ensîklopedî ya Wîkîpediya ya bi zimanê Rûsî ye.

Li gorî daneyên Gulana 2020an di Wîkîpediya Rûsî de 1.621.297 gotar, 2.754.414 endam, 83 rêveberê malperê heye.

250|thumb|Di navbera sala 2009-2013an de welatên herî zêde ku wîkîpediya rûsî lê hatine dîtin

## Dîroka malperê
* 20, gulan, 2001: hate destpêkirin
* 30, çileya paşîn, 2004: Gotara 10.000 ya yekemîn hate çêkirin.
* 23 çileya paşîn 2005: Gotara 50.000 ya yekemîn hate çêkirin.
* 16, tebax, 2006: Gotara 100.000 ya yekemîn hate çêkirin.
## Girêdanên derve
Wîkîpediya Rûsî

Kategorî:Avabûnên 2001ê li Rûsyayê
rûsî
Mỹ Lai

**Mỹ Lai** gundek e li parêzgeha Quảng Ngãi ya Viyetnamê.

Di 16ê adara 1968an de li Mỹ Lai komkujiyeke gundiyan ji aliyê leşkerên amerîkî ve çêbûye. Piraniya qurbaniyên komkujiyê jin, zarok û kesên pîr bûn.


File:My Lai massacre.jpg|Komkujiya Mỹ Lai di 16ê adara 1968an de


## Çavkanî

Kategorî:Viyetnam
Wîkîpediya bi spanî

**Wîkîpediya bi spanî**, (bi spanî: *Wikipedia en español*), malpera Wîkîpediya ya bi zimanê Spanî ye.

Li gorî daneyên 8ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi spanî de 1.597.008 gotar, 5.819.967 endam, 67 rêveberê malperê heye
250px|thumb|li gorî salan Înfografîka zêdebûna gotarên wîkîpediya spanî

## Dîroka malperê
* 1, gulan, 2001: Malper hate destpêkirin.
* 25, tîrmeh, 2003: Gotara 5.000 a yekemîn hate çêkirin
* 4, çiriya pêşîn 2004: Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin
* 30, gulan, 2005: Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin.
* 8, adar, 2006: Gotara 100.000 a yekemîn hate çêkirin.

## Girêdanên derve
* Malpera Wîkîpediya bi spanî

Kategorî:Weqfa Wikimedia
Kategorî:Wîkîpediya li gorî zimanan
Keyaniya Wessexê

**Wessex** (, înglîziya kevn: *Westseaxna rīce* [westsæɑksnɑ riːt͡ʃe] ("Keyaniya Saksonên Rojava"), keyaniyeke anglosaksonan e ku di rojavayê başûr a Înglistanê de, sala 519an heta yekbûna keyaniyên Înglistanê (ji aliyê Æthelstan ve) sala 927î hebûna xwe domandiye.

Gelê anglosakson bawer dikin ku Wessex ji aliyê Cedric û Cynric ve hatiye avakirin. Dibe ku ev efsane be jî, du heb çavkaniyên sereke yên dîroka Wessexê hene: Bûyernameya Anglosaksonan û lîsteya text rûniştinê ya babikî ya saksonên rojava ku hin caran konflîkt in. Wessex piştî tafîrkirina Cenwalh û berfirehkirina ku di bin serweriya wî de bû keyaniyeke xiristiyan. Cædwalla paşê keyaniyên Sussexê, Kentê û Girava Wightê fetih kir. Cîgirê wî, Ine, yek ji kevintirîn koda qanûnên îngilîzan damezirand û li Wessexê duyemîn metraniya Wessexê ava kir. Paşê text kete destê keyên ku binemalên wan nenas in.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 519an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 510î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 920î de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 880î de hilweşiyan
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Herêmên Înglistanê
Kategorî:Hilweşînên 927an
Kategorî:Hilweşînên 886an

Wessexê
Xanedana Ming

**Xanedana Ming** (çînî: 明朝, "Míng Cháo") xanedaneke ku di navbera 1368-1644 de li Çînê hukumdar bû. Xanedan ji alîyê gelê Han hate damezrandin.

Ew ji hêla Zhu Yuanzhang di sala 1368an de li bajarê Nanjing hate damezrandin. Navê din yê Zhu Yuanzhang, Ming Taizu ye. 31 sal li ser text sekinî. Wî ji bo desthilatdariya împeryal û navendîparêziya feodal xurtir bike, gelek vezîr û kesên bi nêrînên cûda yên ku beşdarî sazkirina xanedanê bûn, da kuştin.

Piştî mirina Ming Taizu, neviyê wî Jianwen hate ser text. Lêbelê, Împerator Jianwen ji hêla apê xwe, Zhu Li ve ji text hat durxistin. Zhu Li xwe wekî împerator îlan kir di sala 1421an de wî Beijing xist paytext.

Serhildanên gundîyan di sedsala 17an de çebûn. Serhildanên li gundan derdikevin zêde bun. Pîştî karesateke ku li parêzgeha Shanxi di 1627an de pêk hat, bi darê zorê to bac hate hildan û ev bû sedema serhildanên gundîyan. Artêşa serhildanê, di nav de ku bi sed hezaran gundî beşdar bûn, di 1644an de ketin bajarê Beijingê. împerator Cong Zhen xwe darvekir. Bi vî avayî xanedana Ming têk çu û xanedana Qing derket holê.
## Mijarên têkildar

* Lîsteya Monarşiyên Çînê
## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Xanedanên Çînê
Benzoic acid

Benzoic acid

**Benzoic acid** /bɛnˈzoʊ.ɪk/ bi formula C6H5CO2H re solid spî (an bê reng) e. Ew acîdê karboksilîkî ya herî hêsan e. Navê ji gum benzoin ve tête, ku ji bo demek dirêj ve çavkaniya wê tenê bû. Acidê Benzoîk di gelek nebatan de xwezayî dibe [9] û wekî navbeynkariyê di bîosinzûma gelek metabolîtên navîn de kar dike. Salên benzoîk ên asîdê wekî parastinvanên xwarinê têne bikar anîn. Acidên Benzoîk pêşandorek girîng e ku ji bo synthesiya pîşesaziyê ya gelek madeyên organîk ên din. Siltan û eserên benzoîk asîd wekî benzoates têne zanîn /ˈbɛnzoʊ.eɪt/.

## Dîrok

Acîdê Benzoîk di sedsala şazdehan de hate vedîtin. Distilasyona hişk a benzînê ya gumê yekem ji hêla Nostradamus (1556) ve, û dû re jî ji hêla Alexius Pedemontanus (1560) û Blaise de Vigenère (1596) ve hate diyar kirin.

Justus von Liebig û Friedrich Wöhler pêkhatina acid benzoîk diyar kirin. [11] Van paşîn jî lêkolîn kir ka têkiliya acid hippuric bi acidê benzoic re çawa ye.

Di sala 1875 de Salkowski qewareya antifungal a benzoic acid dîtin, ku ji bo demek dirêj di parastina fêkiyên cloudberry-ku ji benzoate-ve tête bikar anîn hate bikar anîn.

Ew her weha yek ji wan kîmyewî ye ku di castoreum de tê dîtin. Ev kompleks ji qamyonên castor ên Bever a Amerîkaya Bakûr kom dibe.

kanî

## Mijarên têkildar
* derman

## Çavkanî
Wîkîpediya swêdî

**Wîkîpediya swêdî**, (bi swêdî: *svenskspråkiga Wikipedia*) malpera wîkîpediya bi zimanê swêdî ye.

Niha di Wîkîpediya swêdî de  gotar,  endam û  rêveberên malperê heye.

240px|thumb|Înfografîka zêdebûna gotarên sala 2003 û 2005an ya wîkîpediya swêdî

## Dîroka malperê
* 3ê gulana 2001: Hate destpêkirin.
* 27ê îlona 2012: gotara 500.000 yekemîn hate çêkirin.
* 15ê hezîrana 2013: gehişt hêjmara (yek milyon) 1000.000 gotar
* Îlona 2015: gehişte hêjmara 2000.000 (du milyon) gotar
* Nîsana 2016: gehişte hêjmara 3000.000 (sê milyon) gotar.
## Girêdanên derve
malpera wîkîpediya swêdî

Kategorî:Avabûnên 2001ê li DYAyê
Kategorî:Avabûnên 2001ê li Swêdê
swêdî
Wîkîpediya koreyî

**Wîkîpediya koreyî**, (bi koreyî: 한국어 위키백과), malpera wîkîpediya a bi zimanê koreyî ye.

Li gorî daneyên Gulana sala 2020an di Wîkîpediya koreyî de 494.067 gotar, 624.054 endam û 25 rêveberê malperê heye.

## Dîroka malperê
* 4ê hezîrana 2002: Gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin
* 4ê çileya pêşî a 2008: Gotara 50.000 a yekemîn hate çêkirin
* 8ê hezîrana 2009: Gotara 100.000 a yekemîn hate çêkirin.
## Girêdanên derve
Malpera Wîkîpediya koreyî

Kategorî:Avabûnên 2002an li Korêya Başûr
koreyî
Wîkîpediyaya bi portûgalî

**Wîkîpediyaya bi portûgalî** (bi portûgalî:*Wikipédia em português*, Wîkîpediya bi portûgalî), malpera Wîkîpediya bi zimanê portûgalî ye.

Li gorî daneyên 9ê gulana 2020an di Wîkîpediya bi portûgalî de 1.031.061 gotar, 2.402.552 endam 73 rêveberê malperê hene.

250px|thumb|Di navbera sala 2009-2013an de welatên herî zêde ku Wîkîpediya portûgalî lê hatine dîtin

## Dîroka malperê
* 1ê adara 2001: hate destpêkirin.
* 9ê tîrmeha 2004: gotara 10.000 hate weşandin.
* 21ê gulana 2005: gotara 50.000 hate weşandin.
* 26ê çileya paşîn a 2006: gotara 100.000 hate weşandin.

## Girêdanên derve
Malpera wîkîpediya portûgalî

portûgalî
Tirşik (malper)

**Tirşik**, ferhenga înteraktîv a kurdî ye. Di 28ê gulana 2013an de ji aliyê bikarhênerek ve hatiye avakirin. Herwiha malper xwedî gelek beşên din yên weke fîlm, pirtûk, caps, radyo, ferhenga peyvî û beşa zarokan e.

Ferheng ji aliyê 12 moderator û rêvebirên dilxwaz li gor formata wê tê rêvebirin û kontrol kirin. Ji ber ku malper bi temamî Kurdî ye, gelek caran dibe hedefa hackerên nijadperest yê tirk.

## Pêvajoya endambûnê
Ji bo endambûnê demeke diyarkirî tune ye. Her dem ji tomarbûnê re vekirî ye. li rûpela endambûnê piştî hilbijartina navek û bi dayîna e-postayê pirsa ewlehiyê ' navê welatê Kurdan çi ye?' derdikeve. Bi bersivdayîna wê pirsê êdî bikarhêner dibe 'çomez'. yanê ne nivîskarî rastî: kare peyaman binivîsîne lê d weşanê de xuya nake. piştî nivîsandina 10 peyamên li gor formatê ji aliyê rêvebiran tê kontrolkirin û ger gûncaw be nivîskarî tê erêkirin. https://tirsik.net/bibeendam.php 

## Çalakiyên malperê
-Ev ferheng komeke bi navê koma wergera fîlman ya tirşikê jî ava kiriye û bi qasî 137 fîlmên biyanî

bi binnivîsa li Kurdî wergerandine. https://tirsik.net/film/index.php?cawalehato=  Fîlmên bi binnivîs li ser kanala xwe ya telegramê parve dikin.

- Weke proje koma xwendinê ya tirşikê hatibû avakirin ku armanca wê her hefteyê xwendina heman

pirtûkê bû ku di mijara pirtûkê ya tirşikê de vegotina rexne û şîroveyên derbarê pirtûkê de bû. Lê çalakî

pêk nehat.

-Danasîna tirşikê, her sal di yekê gulanê de li ser twitterê di bin tagên #tirsiknet û #ferhenga kurdî de

xebatên danasînê tên kirin.

## Armanc
1- Di înternetê de çêkirina malperek xwerû Kurdî.

2- Bûna sedem ku Kurd li ser înternetê bi hev re Kurdî binivîsînin û danûstandinê bikin.

3- Da ku Kurd nêrînên xwe bi hev re bişêwirin, hev rexne bikin û dawiyê de yekitiya xwe pêk bînin.

4- Da ku li ser înternetê arşîvek wisa çêbe ku mirov çi bixwaze, tê de derbarê wê de agahî, şîrove û rexneyên kurdî hebe. Yanî ensîklopediyek Kurdî û zindî ava bibe û piştî salan zarokên me bikarin sûdê jê wergirin.

5- Da ku zimanê Kurdî ya nivîskî û ya rojane/axaftinê nêzikî hev bibin û standartîzasyona zimên xweştir bibe.

6- Da ku gotinên pêşiyan, çîrok, stran, mamik û hwd. Kurdî wenda nebin û li cihekê werin tomarkirin û parastin.

7- Afirandina peyv û bêjeyên nû: peyv û gotinên ku tirşikê derxistine

8- Parvekirina tecrûbe û agahiyan.https://tirsik.net/derbarede.php thumb|http://tirsik.net/wene/w/derbare_tirsike/zayenden-niviskaran02052020.png

## Çavkanî
1.https://xwebun.org/tirsik-keskuleke-modern-e/

## Girêdanên derve
* Malpera fermî
* 

Kategorî:Ferheng
Kategorî:Malper
Wikipediya rûmenî

**Wîkîpediya rûmenî** (bi rûmenî:*Wikipedia în limba română*), malpera wîkîpediya ya bi zimanê rûmenî ye.

Li gor daneya 10ê gulana 2020an di Wîkîpediya rûmenî de 408.518 gotar, 521.439 endam, 19 rêveber heye.
## Dîroka malperê
* Tîrmeha 2003: hate destpêkirin.
* 13ê befanbara 2004: gotara 10.000 a yekemîn hate çêkirin.
* 5 kanûna paşîn a 2007: gihişte hêjmara 50.000 gotaran.
* 11ê kanûna paşîn a 2008: gihişte hêjmara 100.000 gotaran.

## Girêdana malperê
ro.wikipedia.org
Wîkîpediya japonî

**Wîkîpediya japonî** (bi Japonî:ウィキペディア), Rûpela wîkîpediya bi zimanê japonî ye.

Li gorî daneya 10 gulana sala 2020an di rûpelê de 1.205.365 gotar, 1.632.441 endam û 37 rêveber hene.

## Dîroka rûpelê
* Gulana 2001: hate destpêkirin
* 15ê tîrmeha 2003: gihişte hêjmara 10.000 gotaran.
* Destpêka sala 2004: gihişte hêjmara 30.000 gotaran.
* Îlona 2004: gihişte hêjmara 75.000 gotaran.
## Girêdanên rûpela
ja.wikipedia.org

Kategorî:Avabûnên 2001ê li Japonê
japonî
Xanedana Song

**Xanedana Song** () xanedaneke ku di navbera 960-1279an de li Çînê hukumdar bû.

Zhao Kuangyin, generalê Xanedana Dereng ya Zhou, serhildanek li bajarokê Chen Qiao dest pê kir, xwe di 960an de xwe împerator Tai Zu îlan kir, û bingeha xanedana Song saz kir. Bi damezrandina xanedana Song re, serdema "Pênc Xanedan Deh Keyanî" bi dawî bû û dabeşkirina li Çînê bi dawî bû.

Xanedana Song bû du perçe (Xanedana Song ya Bakur, Xanedana Song ya Başûr). Heya ku ew di sala 1279an de ji hêla serhildana Yuan ve hate hilweşandin, bi tevahî 319 sal dom kir.

Xanedana Jin, ku dewleta Lyav di 1125an de hilweşandin, di 1127an de paytexta Sung Kaifeng dagir kir û împerator Hui Song û wêrisê wî Qin Zong revandin. Bi vê yekê, Xanedana Song ya bakur hate hilweşandin. Piştra, Zhao Gou, endamê malbata Song, li Yingtian, paytexta başûr a xanedaniyê (bajarokê Shangqiu îro li parêzgeha Henan) derket ser text û bû împerator Gao Zong.

## Binêre
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî
* http://turkish.cri.cn/chinaabc/chapter14/chapter140108.htm
* 

Kategorî:Avabûnên sedsala 10an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 960an
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 960î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1279an de hilweşiyan
Kategorî:Sedsala 11an li Çînê
Kategorî:Sedsala 12an li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Xanedana Jin (1115–1234)

**Xanedana Jin** (bi çînî: 金朝, pinyin: *Jīn cháo*) xanedaneke ku di navbera 1115 û 1234an  de li Çînê hukumdar bû.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1115an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1234an de hilweşiyan
Kategorî:Sedsala 12an li Çînê
Kategorî:Sedsala 13an li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Wîkîpediya norwêcî

**Wîkîpediya norwêcî**, Wîkîpediya bi zimanê norwêcî ye. Du cureyên Wîkîpediya bi zimanê norwêcî hene, ya bi norwêciya bokmål (riksmål) û ya din bi norwêciya nynorsk. Piştî referandûmekê Wîkîpediya norwêciya bokmål bû malpera sereke ya projeyê.

Di 10ê gulana 2020an de Wîkîpediya norwêciya bokmål 533.836 gotarên wê hebûn. Îro 494.263 endam û 43 rêveberên wê hene.

## Dîroka Wîkîpediya bi norwêciya bokmål (riksmål)
* Di 26ê sermaweza 2001ê de projeya Wîkîpediya norwêcî xistine kar.
* Di sibata 2007an de Wîkîpediya norwêcî gihişte 100.000 gotaran.

## Dîroka Wîkîpediya bi norwêciya nynorsk

## Wîkîpediyên norwêcî
* nn.wikipedia.org (ya nynorsk)
* no.wikipedia.org (ya bokmål)

norwêcî
Xanedana Xia ya Rojava

**Xanedana Xia ya Rojava** (çînî: 西夏; *Xī Xià*), an jî **împeratorîya Tangut**, xanedaneke ku di navbera 1032 - 1227an de li Çînê hikûmdarî kiriye ku xanedanî ji aliyê eşîrên Tangut ve hatiye damezrandin. Xanedaniyê li ser deverên ku rêya bazirganiyê ya navbera Asyaya Navendî û Rojava de derbas dibu, hikûm kiriye. Cîranên xanedaniyê ya destpêkê, xanedana Song û piştre xanedana Jin bûye cîranê xanedaniyê. Piştre jî di sala di sala 1227an de xanedanî ketiye bin serweriya Împeratoriya Mongolan.

## Binêre

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1030î li Asyayê
Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1038an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1227an de hilweşiyan
Kategorî:Împeratoriyên berê
Kategorî:Sedsala 11an li Çînê
Kategorî:Sedsala 12an li Çînê
Kategorî:Sedsala 13an li Çînê
Kategorî:Xanedanên Çînê
Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê

**Partiya Demokrat a Kurdistan li Tirkiyeyê** partiya siyasî ye ku di 27ê hezîrana 1970an de ji aliyê Dr. Şivan (Sait Kırmızıtoprak) ve hat damezrandin.

Piştî kuştina Dr. Şivan partî jî namîne .

## Mijarên têkildar
* Partiya Demokrat a Kurdistanê - Bakur
* Dîroka Bakurê Kurdistanê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1970an
Kategorî:Partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê
Pênc Xanedanî û Deh Keyanî

[thumb|342x342px|Pênc Xanedan û Deh Şahî (Keyanî, Qiralî), di 923an [piştî zayînê de]] 
**Pênc Xanedan û Deh Şahî**, yan **Pênc Xanedan û Deh Keyanî**, yan jî **Pênc Xanedan û Deh Qiralî** (çînî: 五代十国, *Wǔ dài shí guó*, 907 - 960) serdemeke dîrokî ya Çînê ye. Di sala 907an de Zhu Wen Xanedana Tang hilweşand û Xanedana Hou Ling damezrand. Bi vê bûyerê ev serdem dest pêkir. Di sala 960an de bi damezrandina Xanedana Song û yekkirina axa Çînê, ev serdem dawî bu.

Di vê serdemê da li bakurê Çînê xanedanên Hou Ling, Hou Tang, Hou Jin, Hou Han û Hou Zhou hatin damezrandin û hilweşîn. Di navîn û başûrê Çînê de, deh şahiyên (keyaniyên, qiraliyên) herêmî (五代, *wǔ dài*) hatin sazkirin û hilweşandin.

## Pênc Xanedan



## Deh Şahî (Keyanî, Qiralî)

## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

* http://www.hoolulu.com/zh/25shi/18jiuwudaishi/t-001.htm
* http://www.hoolulu.com/zh/25shi/19xinwudaishi/t-001.htm

* 

Kategorî:Avabûnên sedsala 10an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 907an
Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Erdnîgariya Çînê
Kategorî:Hilweşînên 960an
Kategorî:Sedsala 10an li Çînê
Kategorî:Serdemên dîrokê
Kategorî:Xanedanên Çînê
Xanedana Tang

**Xanedana Tang**, () (618 – 907) xanedaneke ku di navbera salan 618-907 de li Çînê hukumdar bû. Di sala 618an de Li Shimin, xanedana Sui hilweşan û xanedana Tang ava kir. Li Shimin wek împerator Taizong, damezrenêrê xanedana Tang tê zanîn.

Di salên paşîn ên xanedana Tang de, Çîn de aloziyên siyasî derketin. Serhildanên gundiyan derket. wî hêdî hêdî hêza xanedaniyê lawaz kir. Yek ji endamên serhildana Huang Chao,Zhu Wen, xanedana Tang bi dawî kir û xwe împerator îlan kir.

Hin mezintirîn împeratorên ku Çînê hukum kirin, ji xanedana Tang derketin. Ji bilî Li Shimin, Ming Huang, ku di navbera 712-756an de împeratorî kir, hem şervanek hêzdar û hem împeratorek hezkirîriyê huner bu.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 7an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 618an
Kategorî:Desthilatdarî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 907an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 610î de hatine avakirin
Kategorî:Hilweşînên 907an
Kategorî:Împeratoriyên berê
Kategorî:Sedsala 8an li Çînê
Kategorî:Sedsala 9an li Çînê
Kategorî:Sedsala 7an li Çînê
Kategorî:Sedsala 10an li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Wîkîpediya mecarî

**Wîkîpediya mecarî** (bi mecarî: *Magyar Wikipédia*) malpera wîkîpediya bi zimanê mecarî ye.

Li gorî daneya 10 gulana 2020an di Wîkîpediya mecarî de 469.951 gotar, 445.158 endam, 30 rêveberê malperê heye.

250px|thumb| Înfografîka sererastkirina malperê Di navbera salên 2003 û 2015an. (15e sal)
 
## Dîroka malperê
* 7ê sibata 2007: gehişte hêjmara 50.000 gotarê.
* 17ê tîrmeha 2007: gehişte hêjmara 100.000 gotarê.
* 7ê gulana 2015: gehişte 300.000 gotarê.

## Girêdanên derve
malpera wîkîpediya bi mecarî

mecarî
Xanedana Sui

**Xanedana Sui** () xanedaneke ku di navbera 581-618 de li Çînê hukumdar bû. Pîştî serdema Xanedanên Bakur û Başûr, xanedana Sui, Çîn kire yek parçe û dabeşkirina ku li Çînê dom dikir, bi dawî bû.

Xanedan ji hêla împerator Wen () hate damezrandin. Paytext Chang'an (bajarê Xi'an a nujen) bu. Di dema xwe da bi tirkên asya ya navîn ra di şer dabun. Piştî rabûna serhildanên navxweyî hilweşiya.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 6an li Çînê
Kategorî:Avabûnên sedsala 6an li Viyetnamê
Kategorî:Avabûnên 581ê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 7an de hilweşiyan
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 580î de hatine avakirin
Kategorî:Hilweşînên 618an
Kategorî:Sedsala 6an li Çînê
Kategorî:Sedsala 7an li Çînê
Kategorî:Xanedanên Çînê
Xanedanên Bakur û Başûr

Serdema **Xanedanên Bakur û Başûr** (çînî: 南北朝 ; " nán běi cháo", 420 - 589 an jî 439 - 589), serdemeke dîrokî ya Çîn e. Di sala 420an de xanedana Liu Song cihê Xanedana Jin ya Rojhilat girt û ev serdemê dest pe kir. Heta damezrandina xanedana Sui ji hêla împerator Wen (隋文帝楊堅 *Sui Wendi Yang Jian* ), berdewam kir. Ev nav hate dayîn ji ber ku li deverên başûr û bakur de xanedanên cuda hebûn.

## Mijarên têkildar
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên sedsala 5an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 420an
Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 420î de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 580î de hilweşiyan
Kategorî:Hilweşînên 589an
Kategorî:Sedsala 5an li Çînê
Kategorî:Sedsala 6an li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Wîkîpediya krowatî

**Wîkîpediya krowatî** (bi krowatî:*Wikipedija na hrvatskome jeziku*) rûpela wîkîpediya ya bi zimanê krowatî ye.

Li gorî daneya 10 gulana 2020an di rûpelê de 217.858 gotar, 237.443 endam û 16 rêveberê rûpelê hene.

## Dîroka rûpelê
* 25ê Avrêl, 2003 - Gotara yekem hate hate weşandin.
* 8ê, Tîrmeh, 2005 - 10,000 gotar
* 11ê Tebax, 2006 - 20,000 gotar
* 3 çileya paşîn 2008 - 50,000 gotar
* 18ê kewçer, 2009 - 70,000 gotar
* 30ê sermawezê, 2010 - 90,000 gotar

## Girêdana rûpelê
hr.wikipedia.org

krowatî
Ebû Hûzeyfe

**Ebû Hûzeyfe** (erebî: أبو حذيفة; m. 633) sehabeyê Muhemmed pêxember e.

Ebû Huzeyfe kurê Utbe bin Rebîa ye û birayê Hind bint Utbe ye.
Utbe bi xwe paganekî Mekeyê bû ku gelek caran astengî kir ku kurê nebe misilman, lê Ebû Huzeyfe bû misilmanê çil û çaran û bû xwendevanê sehabeyên ê huvdemîn.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên ji Mekeyê
Kategorî:Mirin 633
Îbn Ebû Seleme

**Îbn Ebû Seleme** (erebî: ابن أبي سلمة, Navê rastî "Ebû Hefs Omer bin Ebî Seleme Ebdullah bin Ebdulesed el-Mahzûmî") ye, yek ji sehabeyê Muhemmed pêxember û zirkurê wî ye ku derbarê jiyana wî de agahî kêm e. Di sala 702an de wefat kiriye.

## Çavkanî

Kategorî:Mirin 702
Xanedana Jin (265-420)

**Xanedana Jin** (çînî: 晉朝), xanedaneke ku di navbera 265-420an de li Çînê hukumdar bû.  

Xanedan di sala 265an de ji hêla Sima Yan ve hate damezrandin. Xanedan ji 2 beşan pêk dahat. Beşa rojava (265–316) ku paytext Luoyang an jî Chang'an bû. Beşa rojhelat (317–420) ku paytext Jiankang bû.

## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

* http://www.chinaknowledge.de/History/Division/jin.html
*

Kategorî:Avabûnên sedsala 3an li Çînê
Kategorî:Avabûnên 265an
Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Hilweşînên 420an
Kategorî:Xanedanên Çînê
Nekerek

**Nekerek** (, , ), gundekî bi ser navenda Mezrayê ya navçeya Xarpêtê ve ye li parêzgeha Xarpêtê (Elezîz).

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xarpêtê
Kategorî:Mezra (navend)
Wîkîpediya îtalî

**Wîkîpediya îtalî**(bi îtalî:*Wikipedia in italiano*) ensîklopediya wikipediya ya bi zimanê îtalî ye.

Niha di Wîkîpediya îtalî de ,  endam û  rêveberên malperê hene.
## Dîroka rûpelê
* 9ê îlon, 2005 - 100.000 gotar
* 22, hezîran, 2010 - 120.000 gotar
* Sala 2012, 900.0000 gotar
* 22, çileya pêşîn 2013 - 1 Milyon gotar.
## Girêdana rûpelê
it.wikipedai.org

îtalî
Şanzdeh Keyanî

thumb|298x298px|Çîn (376)
**Şanzdeh Şahî** yan **Şanzdeh Keyanî** yan jî **Şanzdeh Qiralî** (çînî: 五胡十六国, *Wǔ Hú Shí Liù Guó*, 304 - 439) serdemeke dîrokî ya Çînê ye. Di sala 304an de Liu Yuan (bi eslê xwe Hun e) xanedana Han Zhao damezrand û ev serdem dest pê kir. Di sala 439an de Dewleta Wei ya Bakur bakurê Çînê yek kir û ev serdem bi dawî hat.

Di vê serdemê de, li deverên bakur û rojavayê Çînê, ji alîye gelên Hun, Sien-pi, Jie, Di, û Qiang va keyaniyên "Pênc Barbar" (五胡; Wǔ Hú) û ji alîyê gelê Han (Çîn) va 11 qralî hate damezrandin.

li deverên başûr û rojhelatê Çînê, Xanedana Jin (晉朝: Xanedana Jin ya Rojava: 西晉; 265 - 314), dema ku ji hêla xanedana Han Zhao têk çu, vekişîya rojhelat û Xanedana Jin ya Rojhilat (東晉; 317 - 420) ava kir.

## Şazdeh Keyanî û yên din



## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

* https://tr.wikisource.org/wiki/zh:%E6%99%89%E6%9B%B8/%E5%8D%B7101

* 
* 

Kategorî:Çînî
Kategorî:Keyaniyên berê
Kategorî:Sedsala 4an li Çînê
Kategorî:Sedsala 5an li Çînê
Kategorî:Xanedanên Çînê
Sê Împeratorî

Serdema **Sê Împeratorîya** (çînî: 三国, " Sānguó" 220 - 280 ), serdemeke dîrokî ya Çîn e. Di navbera salên 220-280an de ye. Di wê serdemêda împeratorîyên Wei, Shu û Wu hebun û bî hezra di nav tekoşînekî da bun. Di sala 220an de bi damezrandina xanedana Wei dest pe kir. Di sala 280an de Xanedana Jin ya Rojava xanedana Wu hilweşand û ev serdem bi dawî hat.

## Binêre
Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

* http://www.hoolulu.com/zh/25shi/04sanguozhi/t-index.htm 
*

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Keyaniyên berê
Kategorî:Sedsala 3an li Çînê
Kategorî:Xanedanên Çînê
Xanedana Han

**Xanedana Han** (bi çînî: 汉朝; *Hàn cháo*), xanedaneke bû ku di navbera salên 206  û 220î  de li Çînê desthildar bû. Ew ji hêla klana Liu, yek ji klanên girîng ên serdemê hate damezrandin. Paytext wê bajarê Chang'an bû. Xanedana Han yek ji mezintirên xanedana Çînê bû. Gelê Çînê ji bo rêzdarî, xwe wekî "Gelê Han" bi nav dike. Herwiha jî, xanedan ji dû beşan pek dihatiye. Ev beş xanedana Jin ya rojava (206  – 8 ) û xanedana Han ya Rojhilat (25  - 220 ) bû.

Împerator Han Gaozu hikûmdariya otorîter a navendîparêz pêk aniye. Barê giran li ser gel kêm kir. Bacên ku ji gel tê hildan kêm kiriye. Pîştê mirina Han Gaozu, Hui Di li ser textê bû, lêbelê rêvebirî bî rastî di destê jina împerator Han Gaozu, Lu Zhi, bû. Lu Zhi ku 16 salan di desthilatê de ma, di dîroka çînî de yek ji rêveberên herî girîng yê jin bû. Pîştî mirina wê împerator Wen Di û lawe wî împerator Jing (156 - 141 ) li ser textê bûn. Van jî barê giran li ser gel kêm kirin. Xanedan her ku çû bi hêz bu û di sala 141î  de gelê Hun têk birin. Piştre di warê aborî û çandinê de pêşketin.

Di dema xanedana Han ya rojavayê de, rêvebirên heremî gelekî bi hêz bûnê. Di sala 8an  de, Wang Mang xanedana Xin damezrandiyê û desthildariya xanedana Han ya rojavayê bi dawî bû. Liu Xiu di sala 25an  de Wang Mang ji text dûr xistiye û bi împeratorî bi vê awayî xanedana Han ya rojhilat hatiye damezrandin. Paytexta vê Luoyang bû. Çîn heta sala 220an di bî bandora vê xanedanê de ma.
## Mijarên têkildar

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

Kategorî:Çîn
Kategorî:Çînî
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di sedsala 3an de hilweşiyan
Kategorî:Hilweşînên 220an
Kategorî:Sedsala 2an li Çînê
Kategorî:Sedsala 1ê li Çînê

Kategorî:Xanedanên Çînê
Kategorî:206 b.z.
Balafirgeha Mûşê

**Balefirgeha Mûşê** (navê fermî: *Muş havalimanı*), yek ji balafirgehên bakurê Kurdistanê ye. Balafirgeh di sala 1992an de hatiye vekirin. Ew 18 km dûrî bajarê Mûşê ye û qada rêwiyan 815 m² ye.

## Statîstîka rêwiyan

## Çavkanî

https://mus.dhmi.gov.tr/Sayfalar/icerik-detay.aspx?oid=2629 

Mûşê
Mûşê
Kategorî:Mûş (navend)
Ebû Îshaq Kûbûnanî

**Ebû Îshaq Kûbûnanî** (jdb. ? - m. 1481) yek ji stêrnas û matematîkzanê fars e.Wekî ku navê wî diyar dike, ew ji Kûbûnanê ye, navçeyek gundî bi qasî 150&nbsp;km bakurê-rojavayê Kermanê ye. Ew di wêjeya farisî û wêjeya erebî de zane bû. Berhemên xwe bi bi zimanê farisî û zimanê erebî nivîsiye.

## Çavkanî

Kategorî:Kesên sedsala 15an
Kategorî:Mirin 1481
Kategorî:Nivîskarên zimanê erebî
Kategorî:Nivîskarên zimanê farisî
Kategorî:Stêrnasên faris
Kategorî:Zanyarên misilman
Balafirgeha Çewlîgê

**Balafirgeha Çewligê** (navê fermî: *Bingöl Havalimanı*) yek ji balafirgehên Bakurê Kurdistanê ye. Balafirgeh 20&nbsp;km dûrî bajêr e û di sala 2013an de hatiye vekirin.

## Statîstîkên rêwiyan

## Çavkanî

https://bingol.dhmi.gov.tr/Sayfalar/PageNotFoundError.aspx?requestUrl=https://bingol.dhmi.gov.tr/havaalanlari/default.aspx

Çewlîgê
Çewlîgê
Balafirgeha Agiriyê

**Balafirgeha Agiriyê**, yan jî **Balefirgeha Ehmedê Xanî ya Agiriyê** (navê bi fermî: *Ağrı Ahmed-i Hani Havalimanı*), yek ji balafirgehên herêma Bakûrê Kurdistanê û li bajarê Agiriyê ye.

## Statîstîkên rêwiyan

## Çavkanî

https://agri.dhmi.gov.tr/Sayfalar/icerik-detay.aspx?oid=1865 

Agiriyê
Agiriyê
Balafirgeha Geverê

**Balafirgeha Geverê** yan jî **Balefirgeha Selahedînê Eyûbî ya Geverê** (navê bi fermî: *Hakkâri Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı*) balafirgeheke Bakurê Kurdistanê ye. Balafirgeh li navçeyê Gevera Colemêrgê hatiye avakirin.

## Statîstîkên rêwiyan

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2015an li Tirkiyeyê
Geverê
Geverê
Feryad

**Feryad**, yek ji albûmên hûnermend Hozan Kawa ye. Albûm ji aliyê Kom Muzîkê ve hatiye çapkirin û 13e stranên alnûmê heye.

## Stran
* *Feryad • 6:06*
* *Banga Yekitiye • 5:01*
* *Gulçin • 4:31*
* *Mordem • 4:31*
* *Berfin • 5:31*
* *Çavbelek • 4:42*
* *Rinda Mim • 4:01*
* *Sabihe • 5:12*
* *Dile Min • 5:18*
* *Be Te• 5:51*
* *Hewşa Me • 2:02*
* *Temir • 3:33*
* Lawo Milani • 4:32
## Girêdanên derve
Rojava (Albûm)

**Rojava**, yek ji albûmên hûnermend Hozan Kawa ye. Albûm ji aliyê Kom Muzîkê ve hatiye çapkirin û 13e stranên alnûmê heye.
## Stran
* *Jînen Azad • 6:01*
* *Azadi • 4:04*
* *Kurdin • 4:35*
* *Hunermend • 5:37*
* *Rojava • 4:09*
* *Gulên Ber Biroj • 5:48*
* *Penaber • 5:27*
* *Çavşîn • 4:57*
* *Sewda • 5:35*
* *Hewreman • 3:32*
* *Cîgera Mi • 5:40*
* *Rizayê Xalid • 6:54*
* *Sînemê • 6:37*

## Girêdanên derve

Kategorî:Albûmên kurdî