open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ezîz Şaverşyan

**Ezîz Sergeyevîç Şaverşyan** (bi rûsî; Ази́з Серге́евич Шавершя́н, Aziz Sergeyevich Shavershyan; 24ê adara 1989 - 5 tebaxa 2011), ku bi navê **Zyzz** tê zanîn, leşciwan, rahênerê kesane (*personal trainer*) û modelekî kurd bû, ku li Rûsyayê ji dayik bû. Wî piştî şandina çend vîdyoyên xwe li ser YouTube, ku di 2007 de dest pê kir, kultekî peyda avakir.

Di tîrmeha sala 2011an de, Şaverşyan bêtir bala medyayê kişand dema ku *The Sydney Morning Herald* gotarek li ser girtina birayê xwe yê mezin, Said, ji ber xwedîkirina neqanûnî ya steroîdên anabolîk weşand. Di 5ê tebaxa 2011an de dema ku li Taylenda di betlaneyê de bû, Azîz ji bo mirina masûlkeyên dil bi 22 saliya xwe jiyana xwe ji dest da.

## Kurtejiyan
Şaverşyan li Moskowê ji dayik bû. Malbata wî kurd e, ku ji kêmneteweyin kurdên Ermenistanê ye. Ew kurê piçûk ya Maiane Iboian e ku wekî dilnasîvanê dixebite û Sergey Şaverşyan. Birayê wî yê mezin Seîd Şaverşyan hebû, ku jî bi navê ekranê "Chestbrah" tê zanîn. Di sala 1993 de, Şaverşyan û malbata wî koçî Awistralyayê dikin. Ew li Eastwood, Walesa Başûr a Nû, mezin bû û beşdarî dibistana navîn a Marist College Eastwood xwendekar bû, li wir jî ew li zanîngehê bi dest xist. Berî mirina wî di tebaxa 2011an de, ew ji zanîngeha Western Sydney, di warê karsazî û bazirganiyê de mezûn bû. Şaverşyan ateîstekî bû, tevî ku rozyakekî li xwe kiribû û gora wî bi xaçê hatî xemilandin.

## Mirin
Di 5ê tebaxa 2011an de, Şaverşyan dema ku li Pattaya betlaneyê bû, di sauna (germavê) de krîza dil derbas kir. Şaverşyan birine nexweşxaneyekê, li wir bijîşkan nekarîn wî vejînin. Malbat û hevalên wî li ser Facebookê nûçeya mirina wî belav kirin. Mirina wî di 9ê tebaxa 2011an de ji aliyê Wezareta Karên Derve û Bazirganiyê (DFAT) ve hat pejirandin. Malbata wî diyar kir ku wî di çend mehên ber bi tebaxa 2011an de çend nîşaneyên piçûk nîşan dane, di nav de pestoya bilind a xwînê û carinan bêhna nefesê jî. Dîroka malbatê ya pirsgirêkên dil hebû.

## Filmografî

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Kurdên Awistralyayê
Kategorî:Kurdên Rûsyayê
Kategorî:Leşciwanên kurd
Kategorî:Leşciwanî
Kategorî:Mirin 2011
Kategorî:Modelên awistralî yên mêr
Kategorî:Youtuberên kurd
Azadistan

**Azadistan** (bi farisî: آزادستان , romanî:&nbsp;*Āzādestān*, lit. Welatê azadî), dewletekî kurtî bû, ku di îroyên Azerbaycana Îranê jî destpêka sala 1920an heya îlona sala 1920an hikûm kir. Ew ji aliyê Muhammed Hiyabani hatibû avakirin, Hiyabani welatparêzekî Îranî bû, ku nûnerê meclîsê û mixalifekî navdar ê li dijî Yekîtiya Sovyetê û kolonyalîzma Brîtanyayê bû, hate damezrandin.

Hiyabani û şagirtên wî navê "Azadistan" hilbijartibûn wek jesteke protestoyî li dijî danîna navê "Azerbaycanê" ji bo hikûmeta navenda wê Bakûya li Piştqefqasyayê ku jê re Komara Demokratîk a Azerbaycanê dihat binavkirin û ji bo ku bibe modelek azadî û serxwebûn ji bo tevahiya Îranê.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1920an li Îranê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1920an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1920an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka parêzgeha Erdebîlê
Kategorî:Dîroka Îranê
Kategorî:Welatên demkurt
Lîraya tirkî

**Lîra** (bi tirkî *Türk lirası*; nîşan: **₺**; Koda ISO 4217: **TRY**; kurtkirin: **TL**) pereyê fermî yê Komara Tirkiye û Bakurê Kîprosê e. Lîreyek dibe sed *kuruş*.

## Mijarên têkildar

* Kuruş

## Çavkanî


Kategorî:Perêyê Tirkiyeyê
Kuruş

rast|thumb|50 kuruş pereyên niha yên tirkî
**Kuruş** ( ; ), her weha **gurûş**, **erş**, **gerş**, **gruş**, **groşa**, û **grosî**, hemî navên mezhebên diravî yên nav û dora deverên berê yên Împaratoriya Osmanî ne.

Îro kuruş (.**) yekîneyeke diravê tirkî ye, ku li gorî nirxa lîrayê di sala 2005an de lîrayekî tirkî bi 100 kurûş e.
## Çavkanî


Kategorî:Perêyên Tirkiyeyê
Alayên Împeratoriya Osmanî

thumb|Ala stêrk û heyvê ya Împeratoriya Osmanî, sêwirana destpêka sedsala 19an bi fermî di sala 1844an de hate pejirandin.

Împeratoriya Osmanî di dîroka xwe de al û nîşaneyên deryayî yên cuda bikar anîne. Stêrk û heyva di nîvê duyemîn ê sedsala 18an de ketine kar. Di sala 1844an de, guhertoyek vê alê, bi stêrkê pênc-teqalî, bi fermî wekî ala neteweyî ya Osmanî hate pejirandin. Biryara wergirtina ala neteweyî beşek ji reformên Tenzîmatê bû ku armanca wê nûjenkirina dewleta Osmanî li gorî yasa û normên dewlet û saziyên Ewropî yên hemdem bû.

Sêwirana stêrk û heyvê paşê di sedsala 20an de bû hêmanek hevpar di alayên neteweyî yên dewletên paşmayiyên Osmanî de. Alaya niha ya Tirkiyê di eslê xwe de heman ala osmanî ya dereng e, lê xwedan standardkirinên qanûnî yên taybetîtir e (li ser tedbîrên wê, rêjeyên geometrîkî, û rengê tam ya sor) ku di 29ê Gulana sala 1936an de bi Qanûna Ala Tirkiyê re hatine destnîşankirin. Beriya standardkirina Qanûnî, stêrk û heyv li gorî veguheztinê dikaribû xwedan ziravbûn an pozîsyona piçûktir be.

## Alayên Osmanî
thumb|Alayê Zulfiqar a sala 1601an de.
thumb|Alayê Zulfiqar.
thumb|Alayê arteşê Osmanî di sala 1721 de li Hamsê.
thumb|Alayê tirkên hêşîn di sala 1780an de.
thumb|Alayê tirkên mor di sala 1780an de.
thumb|Alayê tirkên standard a sala 1783an de.
thumb|Alayê Osmanî di şerê Awistiryayê sala 1788an de.
thumb|Alayê hêşt xalî sala 1844an de.
[thumb|Alayê Osmanî di [Şerên Balkanê de.]]

### Standartên împerîalê
thumb|Alayê arteşên osmanî ku di sala 1882an de hat pejirandin.
thumb|Nişana Siltanê.
thumb|Nişana Hêza deryayê a Siltanê.

thumb|Standardên Osmanî sala 1900an de.

thumb|Standardê xelefetiya Ebdulmejîd a dûyem.

## Çavkanî

Kategorî:Ala
Kategorî:Alayên tirkî
Kategorî:Alayên Osmanî
Kategorî:Dîroka Împeratoriya Osmanî
Tirkên oxizî

rast|thumb|Cîhana Kevin di sala 600 PZ
**Tirkên oxizî** (bi tirkiya navîn : ٱغُز,  *Oγuz*, tirkiya osmanî: اوغوز , bi romanî: *Oġuz*) miletekî tirkên rojavayî bûn ku bi şaxekî jê oxizî yên malbata zimanên tirkan diaxivîn. Di sedsala 8an de konfederasyonek eşîrî bi navê Dewleta Oxiz Yabgu li Asyaya Navîn ava bû. Navê *Oxiz* peyveke tirkî ya hevpar e ku tê wateya "eşîr". Çavkaniyên Bîzansê ji Oxiziyan re **Uzes** (Οὐ̑ζοι, *Ouzoi*) dibêjin. Di sedsala 10an de, çavkaniyên îslamî ji wan re digotin tirkmenên misilman, li dijî Tengrist an Budîst. Di sedsala 12an de kesên oxizî bi gelemperî misilman bûn. Peyva "Oxizî" di nav tirkan bi têgînên *tirkmen* û *[[Tirkmen (denonîm)|tirkoman]]* (bi tirkiya osmanî: تركمن , bi romanî; *Türkmen* an jî *Türkmân*), ji nîveka sedsala 10an û pê de, pêvajoyek ku di destpêka sedsala 13an de temam bûye.

Îro piraniya nifûsa Tirkiye, Azerbaycan û Tirkmenistanê neviyên tirkên oxizî ne û zimanê wan ji koma oxizî ya malbata zimanên tirkan e.

Xanedaniya Osmanî, ku piştî hilweşîna Selcûqiyan, di dawiya sedsala 13an herêma Anatolyayê bi dest xist, pêşengiya artêşek kir ku di heman demê de bi giranî kesên oxizî bûn. Ahmed Bican Yazıcıoğlu, di destpêka sedsala 15an de, bi riya neviyê xwe yê mezin û kurê xwe yê mezin, jeneolojiya Osman ji Oxiz Xagan, bav û kalê kevnar ê efsanewî yê tirkan re peyda kir, ji ber vê yekê di nav padîşahên tirk de seretayî da siltanên osmanî.

## Çavkanî

Kategorî:Eşîrên tirkî
Kategorî:Gelên tirkî
Kategorî:Zimanên tirkî
TV5

**TV5 Network, Inc.** (bi gelemperî wekî **TV5** tê zanîn) pargîdaniyek medyayê ya Fîlîpînî ye ku navenda wê li Mandaluyong e, digel studyoyên xwe yên alternatîf ku li Novaliches, Bajarê Quezon-ê ye. Ew di sala 1960 de ji hêla Chino Roces ve hate damezrandin. Ew niha xwedan MediaQuest Holdings, pêwendiyek PLDT ye.

## Çavkanî

## Malpera fermî
* TV5 

Kategorî:Şirket
Telemundo

**Telemundo**, tora televîzyonê ya bi zimanê spanî ya Amerîkî ye ku xwediyê NBCUniversal, dabeşek Comcast e. Di 19ê hezîrana 1984an de hat damezrandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
TV Azteca

**Televisión Azteca, S.A.B. de C.V.** (bi gelemperî wekî **TV Azteca** tê zanîn) konglomeratek medyayê ya Meksîkî ye ku xwediyê wê Grupo Salinas ye. Ew di 1993 de ji hêla Ricardo Salinas Pliego ve hate damezrandin. Ew piştî Televisa duyemîn pargîdaniya medyaya girseyî ya li Meksîkayê ye.

## Çavkanî

## Malpera fermî
* TV Azteca

Kategorî:Şirket
Gendelî

thumb|Nexşeya ku di sala 2022an de Endeksa Têgihîştina Gendeliyê li cîhanê destnîşan dike; li herêmên ku asta gendelî bilind e sor hanie boyax kirin. Çiqas gendelî kêm e, herêm ewqas kesktir e.
**Gendelî** celebek nerastgotinê ye an jî sûcek hiqûqî ye ku ji hêla kes an rêxistinek desthilatdar ve tê kirin. Bi rêya gendeliyê ew kes an rêxistin ji bo bidestxistina berjewendîyên neqanûnî an ji bo berjewendîyên kesane destavêtina hêzê dike. Gendelî dikare gelek çalakiyan bihewîne, di nav wan de bertîl, îflas an firotina hêz û bandor hene. Herwiha, gendelî dikare bi pêkanînên qanûnî jî pêk were. Gendeliya siyasî diqewime dema ku rêberek an karmendeke hukûmetê ji bo berjewendiya kesane bi kapasîteya fermî tevdigere. Gendelî herî zêde di kleptokrasî, olîgarşî, narko-dewlet û dewletên mafyayê de tê dîtin.

## Çavkanî

Kategorî:Dadweriya şirketan
Kategorî:Gendeliya siyasî

Kategorî:Sûc
Azzi Memo

**Azzi Memo** bi navê rastî **Mehmet Seyitoglu** (jdb. 5 Tîrmeh 1994; Midyad, Mêrdîn, Bakurê Kurdistanê) rapvanekî alman e ku bi eslê xwe Kurd e.

## Jiyan û kariyera wî
Seyitoğlu, di 5ê tîrmeha 1994an de li navçeya Midyadê ya Mêrdînê, li parêzgeha Bakurê Kurdistanê, di malbateke Kurd de hatiye dinê. Paşê tevî malbata xwe çû Almanyayê. Ew li Hanau, Hessenê mezin bû.

Cara yekem bi Ensar Albayrak ê ku bi navê Rapvanê kurd-alman Eno tê naskirin, strana 'AMG2' derxist. Wî bi vê stranê navê xwe çêkir. Di sala 2018an de, wî albûma xwe ya yekem a profesyonel bi navê 'Surf 'n' Turf' derxist û mîna bombeyek ket sûka rapê ya alman. Bi navên wekî Haftbefehl, Capo û Eno re xebitiye.

## Dîskografî

* Surf ’n’ Turf (2018)
* Gelato (2020)
* Vibez ‘n’ Flowz (2021)

## Girêdanên derve

* Hesabê Instagramê yê Azzi Memo

Kategorî:Alman
Kategorî:Jidayikbûn 1994
Kategorî:Mêr
Kategorî:Rapvanên kurd
Eko Fresh

**Eko Fresh** navê rast **Ekrem Bora** (3 îlon 1983, Mönchengladbach, Almanya) raperekî alman e ku bi eslê xwe kurd û tirkî ye.

## Jiyan û kariyer
Bora, di 3ê îlona 1983an de li Almanyayê ji dayikeke kurd û bavekî tirk hatiye dinê. Dayika wî kurd ji navçeya Zara ya Sêwasê ye. Beriya ku dest bi muzîka rapê bike, li dikaneke pêlavan dixebitî. Dema ku ew biçûk bû bi raperên ku guhdarî dikir re eleqedar bû bi muzîka rapê. Yek ji baştirîn raperên alman ên salên 1990î, raperê tirk-alman Kool Savas ew ji bo rojbûna xwe vexwendibû.

Dema ku li partiyê bû, wî bi girtina mîkrofonê hemî jêhatiya xwe nîşan da û ew bi ser ket. Wî Eko Fresh ji bo Optik Records, etîketa muzîka xwe ya Kool Savas kirî. Cara yekem albûma xwe ya profesyonel bi navê *König von Deutschland* derxist.

## Dîskografi

* 2001: Jetzt Kommen Wir Auf Die Sachen
* 2002: König Von Deutschland (ft. Kool Savas)
* 2003: Ich bin jung und brauche das Geld
* 2004: L.O.V.E. (Valezka ile)
* 2004: Dünya Dönüyor - Die Welt dreht sich (ft. Azra)
* 2005: German Dream Allstars
* 2005: Fick deine Story (Mixtape) (Bootleg)
* 2005: Fick immer noch deine Story (Mixtape)
* 2006: Hart(z) IV
* 2007: Ekaveli
* 2009: Jetzt kommen wir wieder auf die Sachen (EP)
* 2010: Was kostet die Welt?
* 2010: Freezy Bumaye 1.0 – Es kann nur einen geben (Mixtape)
* 2010: Freezy Bumaye 2.0 - Es War Alles Meine Idee
* 2011: Ekrem
* 2012: Ek to the Roots
* 2013: Eksodus
* 2014: Deutscher Traum
* 2016: Freezy
* 2017: König von Deutschland
* 2021: Abi

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1983
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Rapvanên alman
Omer Mateen

**Omar Mir Seddique Mateen** (jdb. 16 çiriya paşîn 1986 - m. 12 hezîran 2016) zilamekî komkuj û terorîstekî efxanî-amerîkî bû ku di 12ê hezîrana 2016an de êrîşa bi çekan li ser mêvanên LGBT yên klûbeke şevê kir. Bûyer li klûba bi navê Pulse, li Orlando (Florîda) pêk hat û di encamê de 49 kes qurban bûn û 53 kes birîndar bûn û êrîşker ji aliyê polîsan ve jî hate kuştin.

## Jînenîgar
Ew li New York City ji dayik bû. Dê û bavê wî li Efxanistan ji dayik bûne û peştûn bûn. Bavê wî Mîr Siddîq Metîn di sala 1980an de ji Efxanîstanê hatiye Amerîkayê. û di 17ê çiriya paşîna (November) 1989ê de bû hemwelatiyê Amerîkayê. Mîr Siddîq Metîn xwediyê kanala televizyona "Peyamî Efxan" bû ku tê de kîna xwe ya ji Pakistanê anî ziman. Neteweperestên peştûn ji Pakistanê nefret dikin ku Pakistan dagir kirine axa Peştûn. Sê birayên Metîn hene. Piştî ku çend salan li New York City mezin bû, ew di sala 1991 de tevî malbata xwe çû Florida. Malbata wî tenê wekî binavkirî misilman, lê ne olî hate binav kirin.

## 2011-2016
Mateen di sala 2011an de du caran çû Siûdî. Karbidestên siûdî ji bo lêkolînkirina seferên Mateen bi FBI re hevkarî kirin.

Di heman salê de, Mateen hevjîna xwe Nûr Zahî Selman li ser malperek serhêl nas kir û di 29ê îlona 2011ê de li Kalîforniyayê zewicî. Nûr Selman a ku li Kaliforniya mezin bûbû, keça koçberên filistînî bû. Wê di kanûna pêşîn a 2015an de hevjînê xwe berda. Di dema mirina wî de, Mateen kurekî şeş salî bi Nûr Selman re hebû.

Dibêjin ku Mateen ji zarokatiya xwe ve her tim fikrên nijadperest û homofobî aniye ziman.

## Êrîşa Mateen li ser mêvanên klûba Pulse li Orlandoyê, 2016
Di 12ê hezîrana 2016an de êrîşa bi guleyan li mêvanên LGBT yên klûba Pulse kir û di encamê de 49 kes qurban bûn û 53 kes birîndar bûn. Êrîşker Mateen jî ji aliyê polîsan ve hate kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Terorîzma îslamîst li DYAyê
Jessica Lynn (pornostêrk)

**Jessica Lynn** ( jdb.8ê tîrmeha 1985an bi navê rastî *Jessica Boehm* li Ohio , DYA ) pornostêrkeke amerîkî ye.

## Jiyana wê
[thumb|Ji aliyê çep ve [Abbey Brooks, Jessica Lynn, Lily Paige û Ashley Steel (2006) |280x280px]]
Ew li Ohio ji dayik bû, lê li Kalîforniyayê mezin bû. Dema ku ew 18 salî bû di yaneyeke şevê de dest bi kar kir û di heman demê de xwendina xwe domand.Dûv re ew di nav çend ajansên modelê re derbas bû û dest bi lîstikvaniya di fîlmên pornografîk de kir. Piştî tenê çar mehan ji kişandina fîlman, ew ji hêla pargîdaniyeke mezin a Los Angelesê ve peywirdar bû û wek yek ji pornostêrkên herî bedew hate hesibandin.

Dûv re wê ji bo pargîdaniyên Brazzers, Bang Bros û Reality Kings, di nav yên din de xebitî.

Di adara 2009an de, ew li ser malpera Danni.com wekî DanniGirl ya mehê hate hilbijartin.

Ew diyar dike ku wê her gav dixwest ku bibe doktorê qirikê.

## Fîlmnîgatî (bijartî)
thumb|Jessica Lynn li AVN Adult Entertainment Expo 2008
* 2006 : *[[No Man's Land (série pornographique)|No Man's Land 42]]*
* 2007 : *[[No Man's Land (série pornographique)|No Man's Land: MILF Edition 1]]*
* 2007 : *[[The 4 Finger Club|The 4 Finger Club 24]]*
* 2008 : *Lucky Lesbians 3*
* 2009 : *[[No Man's Land (série pornographique)|No Man's Land: Girls in Love 3]]*
* 2010 : *[[No Man's Land (série pornographique)|No Man's Land: Girls in Love 4]]*
* 2010 : *[[We Live Together.com|We Live Together.com 12]]*
* 2011 : *[[Cougar (femme)|Cougar]] Recruits 5*
* 2012 : *[[Molly's Life|Molly's Life 16]]*
* 2013 : *[[Godemichet|Dildo]] Satisfaction*
* 2014 : *Best in Ass*
* 2015 : *Party of Three 13*
* 2016 : *Johnny Fucks Jessica Lynn*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* 

Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên amerîkî yên jin
Anya Monzikova

**Anya Monzikova** (bi rûsî: А́нна Геннадиевна Мо́нзикова, *Anna Gennadîyevna Monzîkova*, jdb. 25ê tebaxa 1984) model û lîstikvaneke rûsî-amerîkî ye.

## Jiyana berî
Monzikova li Vologda, Komara Sosyalîst a Federatîv a Sovyet a Rûsyayê, Yekîtiya Sovyetê ji dayik bû. Ew heta heşt salî bû li Rûsyayê jiya û paşê çû Florîdayê. Piştî ku wê dibistana navîn qedand, ew dîsa çû Los Angelesê da ku kariyera lîstikvaniyê bişopîne. Ew niha li Wushu fêr dibe û dersên dubloriyê digire da ku dema ku ew di fîlmek aksiyonê de be, dikare dubloriyên xwe bi xwe bike. Ew bû hemwelatiya amerîkî .

## Kariyera wê
thumb|Monzikova li ser podyûma Hefteya Mode ya Los Angelesê (2008)

Monzikova di sala 2006an de ji aliyê kovara “People” ve di nav 100 kesên herî bedew de cih girt. Di sala 2006an de, ew wekî modela bi jimare 10 li ser pêşandana NBC-ê Deal an No Deal hate pêşandan. Lêbelê, wê di sezona yekemê de di "Big Money Week" (Hefteya Pereyên Mezin) de jimareya 19an de cih girt. Wê ew rola heya dawiya pêşandanê di sala 2009an de girt.

Di sala 2007an de, Monzikova karaktera firîşteyê ji wêneya "Firîşteya birîndar" di klîba muzîkê Amaranth de lîst, strana duyem ji Dark Passion Play, albûma koma metal ê ya fînlendî Nightwish.

Monzikova di kovara *[[Stuff (kovar)|Stuff]]* a tebaxê 2007 de di kişandineke wêneyek de tê dîtin.Ew di heman demê de li ser bergê kovara *Runway Magazineê* jî tê dîtin, ku di heman demê de roportajek ligel heft modelên din ên Deal an No Deal jî heye .

Di sala 2008an de wê rola Jessica Jaynes di beşa "Drop's Out" a rêzefîlma ** "Drop's Out" de lîst.

Ew di heman demê de ji bo reklamên televîzyonê ji bo hilbera "Skinit", rêzek serdevkên telefonê yên xwerû, hate pêşandan. Ew di sala 2009an de di fîlma *[[Surrogates (fîlm)|Surrogates]]* de rola "Beautiful Woman" (Jina bedew) lîst. Di rêzefîlma *[[Knight Rider (rêzefîlm ,2008)|Knight Rider]]* de ew wekî Ivana Alexandrovna roleke mevanî ya mezin lîst.Monzikova di sala 2010 de di filma *[[Iron Man 2 (fîlm)|Iron Man 2]]* de Rebeka lîst.

Di sala 201an de, Monzikova rola Sarah di filma Syfy/The Asylum *[[Zombie Apocalypse (fîlm)|Zombie Apocalypse]]* de lîst.

## Fîlmnîgarî
[thumb|Modelên "Deal an No Deal" ji bo bergê kovara Runway Magazine poz didin.Di wêneyê de, rêza paşîn ji çepê ber bi rastê ve hene: [Lindsey Lockwood, Lisa Gleave, Anya Monzikova û Katie Cleary. Rêza pêşîn ji çepê ber bi rastê Amanza Smith, Ursula Mayes, Brooke Long, û Crystal Monte ne.|280x280px]]

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 
* Anya li ser Deal or No Deal

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên rûs
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Jinên rûs
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Kategorî:Modelên rûs
Guhertina navên cografî yên Tirkiyeyê

**Guhertinên navên cihan ên li Tirkiyeyê** ji sala 1913an heta niha bi awayekî periyodîk ji aliyê hikûmetên li pey hev ên Tirkiyê ve hatine kirin. Di çarçoveya polîtîkayên tirkkirinê de bi hezaran navên gund û bajaran hatin guhertin. Pirraniya navên gelêrî û dîrokî yên ji Împeratoriya Osmanî bi avakirina komara Tirkiyeyê ve bi darê zorê hatine guhertin û li şûna wan navên bi tirkî yên keyfî hatine dayîn. Hikûmetan angaşt kirin ku navên weha biyanî an dabeşker in, lê rexnegirên guhertinan ew wekî şovenîst binav dikin, ji ber ku ev navên orîjînal ên wan cihan bûn ku dewletê dixwest ji holê rake. Navên ku dihatin guhertin bi gelemperî bi eslê xwe ermenî, yewnanî, gurcî, lazî, bulgarî, kurdî, suryanî û erebî bûn. Bi vî rengî dewleta tirkî ji destpêkê ve siyaseta xwe ya asîmîlasyonê bi tundî da meşandin.

Hewldanên Tirkiyeyê yên ji bo endamtiya Yekîtiya Ewropayê di destpêka sedsala 21ê de bû sedema kêmbûna bûyerên bi vî rengî ji aliyê rêveberiya herêmî û hikûmeta navendî ve. Di hin rewşan de meqamên îdarî navên hin gundan (di serî de yên ku hindikahiyên kurd lê dijîn) vegerandine. Navên orîjînal ên ku bi awayekî fermî hatine guhertin hê jî di zarava û zimanên herêmî de li seranserê welêt ji aliyê ew komên herêmî û etnîk ve têne bikaranîn.

Ev polîtîka di salên dawî yên Împeratoriya Osmanî de dest pê kir û heta komara Tirkiyeyê ya îroyîn dewam kir. Di bin desthilatdariya kemalîstan de ji bo guhertina navan komîsyonên hikûmetê yên taybet hatin avakirin. Nêzîkî 28.000 navên topografîk hatin guhertin, ku tê de 12.211 navên gund û bajarokan û 4.000 navên çiya, çem û yên din jî hene. Piraniya guhertinên navan li herêmên rojhilatê welêt çêbûn ku etnîsîteyên hindikayî beşekî mezin an piraniya nifûsê pêk tînin.

## Herwiha binêre
* Dijî kurdbûn
* Guhertina navên heywanan li Tirkiyeyê
* Dersên hilbijarî yên kurdî li Tirkiyeyê

## Çavkanî

Kategorî:Binpêkirinên mafên kurdan
Kategorî:Bişavtin
Kategorî:Civaka Tirkiyeyê
Kategorî:Cudakarîya li dijî kurdan
Kategorî:Cudakarî li Tirkîyeyê
Kategorî:Çanda Tirkiyeyê
Kategorî:Dijkurdîtî
Kategorî:Dîskrîmînasyon li Tirkiyeyê
Kategorî:Neteweperweriya tirkî
Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê
Kategorî:Tirkkirin
Lisa Gleave

**Lisa Gleave** (jdb. 11ê çiriya paşîn, 1976) modela bimirês û kesayetiyeke televizyonê ya awistralî-amerîkî ye, ku herî baş ji bo xebata xwe ya wekî Barker's Beauty li ser The Price Is Right û xuyangên wê di pêşandana Deal or No Deal de tê zanîn.

## Jiyana berî
Gleave li Queensland, Awistralya ji dayik bû û di 2000 de çû Dewletên Yekbûyî da ku aşopiyên xwe yên modelsazî û modeyê bişopîne.

## Kariyera wê
[thumb|Modelên "Deal an No Deal" ji bo bergê kovara Runway Magazine poz didin.Di wêneyê de, rêza paşîn ji çepê ber bi rastê ve hene: [Lindsey Lockwood, Lisa Gleave, Anya Monzikova û Katie Cleary. Rêza pêşîn ji çepê ber bi rastê Amanza Smith, Ursula Mayes, Brooke Long, û Crystal Monte ne.|280x280px]]
Ji sala 2005 heta sala 2009, ew di lîstika pêşandana Deal or No Deal de modelek bû, ku wê her gav valîzek bi hejmara 3 di destê xwe de girt. Wê di Accepted û CSI: NY de jî rola wê hebû. Ew ji bo Tecmo E3 booth babe ye. Gleave ji bo salnameya Maxim ya sala 2006ê modela bergê ye û di 5 salên dawî de li 3 parzemînan cihêreng di Maxim û FHM de herî kêm 5 caran xuya bûye.

Gleave di heman demê de berdevka malpera rêwîtiyê IC Places e.

## Fîlmnîgarî
### Fîlm
* *One With The Gun Paintball Training* (2007) – Splat girl
* *[[Accepted (fîlm|Accepted]]* (2006) – Kiki's Best Friend #1
* *Bald* (2008) – Shirtless Cynthia
* *[[Deep In The Valley (fîlm)|Deep In The Valley]]* (2009) – Officer Britney Speared
* *[[Date Night (fîlm)|Date Night]]* (2010)
* *Night Of The Templar* (2010) – Ashley

### Pêşandanên televîzyonê
* *Take Down* (1979) – Mingo Junction Cheerleader
* *[[The Price Is Right (U.S. game show)|The Price Is Right]]* (2002–2003) – Model
* *[[Spike Video Game Awards]] (2003) – Trophy Presenter
* *Reno 911!* (2005) – Tammy
* ** (2006) – Jennifer Fazotti
* *Deal or No Deal* (2005–2009) – Model #3
* *Super Dave's Spike Tacular* (2009) – Beautiful Girl
* [[Tosh.0]] (2010) – Bachelorette for the weekly web redemption.

=== Bergên kovaran ===
* *21 Magazine'' (Fall 2006) – Jr. Cover Model

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jinên awistralî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Kategorî:Modelên awistralî yên jin
Katie Cleary

**Katie Cleary** (jdb. 21ê îlona 1981an li Şîkago , Illinois , DYA ) model , çalakvan , mirovdost û fîlmçêkere amerîkî ye.

## Jiyan û kariyera wê
[thumb|Katie Cleary li Şahiya [James Cameron, piştî Xelatên Oscarê 2014, Beverly Hills, 2014]]
Katie Cleary di 21ê Îlona 1981ê de li Şîkago , Illinois, DYAyê ji dayik bû. Di sala 2000an de ji Dibistana Bilind a Glenbrook South mezûn bû. Berî pêşandanê, Katie xwendekarek zanîngehê bû ku di warê kirrûbirra û karsaziyê de pispor bû . Cleary di pêşandana televîzyonê ya serkeftî America’s Next Top Model de,serkeftina xwe ya yekem wergirt. Ew derhêner û hilberîner e ku ji bo Why on Earth (2022), Give Me Shelter (2014) û How To Get Away with Murder (2014) tê zanîn. Ew bi Andrew Stern re zewicî bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Çalakvanên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1981
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Amanza Smith

**Amanza Smith** (jdb. 12ê kanûna pêşîn a 1976an li Indiana , DYA) kesayetiyeke televîzyonê, malfiroş, sêwirana hundurîn û modeleke amerîkî ye.Ew ji bo lîstikvaniya di rêzefîlma Netflixê Selling Sunset de tê zanîn. Di heman demê de ew di The Oppenheim Group de malfiroş e.

## Jiyana berî
Amanza Smith di 12ê kanûna pêşîn a 1976an de li Indiana, Dewletên Yekbûyî ji dayik bû.Ew ji dêûbavên pirreng re çêbû. Ew keça tenê ye û du birayên ku ew bi wan re mezin bûye hene.Ew beşdarî dibistanek herêmî li Indiana bû, ku li wir dîplomaya xweya lîseyê wergirt. Dûv re wê beşdarî Zanîngeha Dewletî ya Indianayê bû û di sêwirana hundurîn de destûrnameyek qedand.

## Kariyera wê
Piştî ku mezûn bû, wê pargîdaniya xwe, Amanza LLC, ya ku ew rêvebir e, damezrand.Ew di heman demê de wekî hevkarê xanî û pispora sêwirana hundurîn li The Oppenheim Group dixebite.Berê wê wek model û keça gulikê xebitî. Ew ji bo Indianapolis Colts di National Football League Cheerleading de keçeke gulikê bû û wekî model ew li seranserê welêt li ser texteyên îlanê yên Lucky Strike Lanes xuya bû. Wê di sala 2018an de dest bi modelksaziyê kir û bi LA Talent, pargîdaniyek rêveberiya jêhatî ya ku ew nûner kir, hat tomar kirin.

Ew jî wekî model li ser Deal or No Deal xebitî. Ew modela hejmar 8 bû û tenê di du beşan de bi demkî nûnertiya Lauren Shiohama kir.

Ew beşek ji pêşandana Selling Sunset e.

## Jiyana kesane
Smith di sala 2010an de bi lîstikvanê futbola amerîkî Ralph Brown re zewicî. Bi hev re keça Noah (10 salî) û kurê Braker (9 salî) hebûn. Piştî du salan, di sala 2012an de, ew ji hev veqetiyan, piştî ku ew mafê perwerdeya zarokan parve kirin. Piştî ku Brown, ku piştî kariyera çalak pirsgirêkên wî yên pereyan hebû, bê şop winda bû, Smith ji hêla dadgehê ve bi tenê girtina du zarokên wê hate dayîn.

Dûv re ew çû û bi Taye Diggs re hevdîtin kir. Her du yekem car di nîsana 2014an de li yaneya şevê Hooray Henry's Nightclub destê hev girtin û bi hev re derketin. Dûv re, di hezîrana 2004an de, ew wekî coteyar li ser xalîçeya sor hatin dîtin. Lêbelê, têkiliya wan di sala 2018an de qediya û ew her du rêyên xwe yên cûda çûn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

*
* 
* 
* 

Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Modelên amerîkî yên jin
Brooke Long

**Brooke Andrea Long** ( jdb.27ê nîsanê 1980 li Los Angeles , Kalîforniya , DYA) model, lîstikvan, pêşkeşvana televîzyonê ya amerîkî û keça pembû ya berê yê San Diego Chargers, LA Avengers, LA Lakers û Miami Heat e.

## Jiyana wê

## Çavkanî

* 
*

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Modelên amerîkî yên  jin
Kumzarî (gel)

**Kumzarî** gelêkî îranî yê ji nîvgirava Musendem li bakurê Omanê ne. Ew gel bi zimanê kumzarî, şaxekî zimanên îranî, diaxivin.

## Dîrok
Kumzarî pir nêzî gelê lor û lak in. Ew bi eslê xwe ji Îranê hatine lê li dora sala 1500 piştî zayînê çûne bakurê Omanê. Kumzarî ji bo kontrolkirina gundên xwe şêx hildibijêrin. Kumzarî ji aliyê derbazekî ve wekî "şervanekî pir wêrek" hatiye binavkirin dema ku behsa şer tê kirin.

Kumzarî ji aliyê derbazekî ve wekî "şervanekî pir wêrek" hatiye binavkirin dema ku behsa şer tê kirin. Hemû kumzarî misilman in.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Omanê
Teogonîa

**Teogonîa** (yewnanî: Θεογονία, *Theogonía*, inglîzî: Theogony) helbesteke ku ji aliyê helbestvanê yewnan Hêsîodos ve hatiye nivîsandin. Ew helbest ji bo mîtolojiya yewnanî û çanda Yewnanistana kevnare gelek agahiyên zelal dide mirovahiyê. Wateya peyva *Teogonia* zayina yezdanan e. Navênda pirtûkê axaftinên Muz û yên nivîskarê dest pê dike.
[220x124px|thumb|rast|Hesîodos - Theogony - [Venedîk]]

Pirtûk ji pesnê muzan dest pê dike. Piştre tê meseleya afirandina kaînatê.

## Çavkanî

Kategorî:Helbest
Kategorî:Hêsîodos
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:700î b.z.
Muz

**Muz** an jî **mûse** (bi yewnaniya kevnare: Μοῦσαι, *Moúsai*) li gorî mîtolojiya yewnanî periyên ilhamê ne. Keçên Zeus û Mnêmosînêyê ne. Zeus û Mnêmosînê tekiliyên cinsî kirin û paşî ew li herêma Pierîayê ji dayik bûn. Neh caran hatin ba hev Zeus û Mnêmosînê, piştî salekê dûcaniyê neh keçên wan çêdibe.Rêberê wan Kalîopê ye.

## Muzên mîtolojiya yewnanî
[thumb|Neh muz, li gor [sarkofageke (goreke) romayî ku niha li Muzeya Louvre ya Parîsê ye.]]
Her yekê sembola hûnerekî an jî yên zanistekê ye:
* Kalîopê (helbesta epîk)
* Klio (dîrok)
* Euterpê (muzîk û helbesta stranan)
* Erato (helbesta evînî)
* Melpomenê (trajedî)
* Polîhîmnia (helbestên dînî)
* Terpsîxorê (dans û govend)
* Talia (komedî û şano)
* Ûranîa (astronomî)

## Çavkanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên hunerê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Tartaros

[thumb|Persefon çavdêriya Sîsîfos di bin dinyayê de dike, [amfora fîgurên reş ên Attîkê, 530 BZ]]
**Tartaros** mîtolojiya yewnanî de navê cihê herî nizm e. Bin dinyaya binerdî ye û ji wê cûda ye. Li dîne yewnanî ya kevnar de ew dojehek e. Hesiod pirtûka xwe ya Teogonîayê de derheqê wî de wekî cihê cezakirinê behsê dike. Cinawir, Tîtan û fanîyên ku sucên bê efbûn çêdiken li wir tên cezakirin. Piştî Şerê tîtanan bi fermana Zeusê Tîtan li wir hatine hepskirin.

## Teswîrê Tartarosê
Dihat bawerkirin ku Tartaros di bin axa dinyayê û bi dîwarekî bronzê hatiye pêçandin. Heger hesinekî li ser rûyê erdê bête berdan li alîyê binerdê, encax di neh roj û neh şevan de bigihêje Tartarosê. Sê car zêde tarî ye. Di dawiya her tiştê li wir e, her dem bi mij e. Cihên qirêj û kufik ew qas kûr in ku di salekê nikarin bigihên binê wan ku xwedawend jî li wir ditirsin. Mirovekî bikeve Tartarosê di bin bandorê bayekî dibin. Ew ba gelek bi hêz e.

## Çavkanî

Kategorî:Xwedayên mirinê yên yewnanî
Kulîlkên Be'îvan (pirtûk)

thumb|Kulîlkên behîvan
***Kulîlkên Be'îvan***, pirtûka nivîskar û helbestvanê kurd Arjen Arî ye. Berhem di 2012an de ji nav çapên Weşanên Ronahî ve hate der û ji 13 çîrok-helbestan pêk tê û 59 rûpelên wê hene.

## Naveroka berhema "Kulîlkên Be'îvan"
# Navçe
# Ortmenin çîş*!
# Bajarê koçberan
# Welatê hinaran
# Dara sêhr
# Payîz, ez û hinar
# Çîroka d' ser taştê de
# Peyman
# Flicka*
# Ji mezinan re çîrok
# Xirbê Axê
# Rijîna stêran
# Kulîlkên be'îvan

## Çavkanî

Kategorî:Arjen Arî
Kategorî:Çîrokên kurdî
Kategorî:Pirtûkên kurdî
Glenda Jackson

**Glenda May Jackson**, an jî bi kurtasî **Glenda Jackson** (9 gulan 1936–15 hezîran 2023), aktrîs û siyasetmedara brîtanî bû.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên brîtanî
Kategorî:Jidayikbûn 1936
Kategorî:Mirin 2023
Dînarê Iraqî

**Dînarê Îraqî** (erebî: دينار) pereyê Iraqê ye. Ew ji aliyê Banka Navendî ya Iraqê ve tê derxistin û li ser 1000 fils (فلس) hatiye dabeşkirin, tevî ku enflasyonê ji sala 1990an vir ve ew filan kevin kiriye. Di 7ê Sibata 2023an de, bi Dolarê Amerîkî re 1 dolar, 1300 dînar bû.

## Çavkanî

Kategorî:Aboriya Iraqê
Kategorî:Banka Iraqê
Kategorî:Dînarê Îraqî
Kategorî:Perê
Lîrayê sûrî

**Lîrayê sûrî** () pereyê Sûriyê ye.

## Perçêkirin

Bi lîrayek 100 piasteran (qurişan) tê dabeşkirin (kurtasî bi erebî; *qirsch*, pirjimar *qurūsch*), lê ev êdî kêm têne bikaranîn.

## Banknot û xurdepere
Navdêrên jêrîn hene:
* Banknot: 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 û 5000 Lîra.
* Xurdepere: 1, 5, 10, 25 û 50 Lîra

## Çavkanî

Kategorî:Banka Sûriyê
Kategorî:Lîra
Kategorî:Perê
Aştîxwazî

[thumb|upright|[Hêmana aştiyê|Hêmaneke aştiyê, ku bi gelemperî bi aştîxwaziyê ve girêdayî ye.]]
**Aştîxwazî**, **şernexwazî** an jî **pasîfîzm** dijberiya şer, leşkerperestî (tevî wezîfe û xizmeta leşkerî) an jî tundiyê ye.Peyva pasîfîzmê ji hêla kampanyaya aştiyê ya fransî Émile Arnaud ve hatibû çêkirin û ji hêla aştîxwazên din ve di dehem *Kongreya Aştîyê ya Gerdûnî* de li Glasgowê di sala sala 1901de hate pejirandin. Peyveke têkildar ahimsa ye (ziyanê neke), felsefeyek navendî di olên Hindî yên wekî Hinduîzm, Budîzm û Caynîzmê de. Digel ku têgînên nûjen tenê ji sedsala 19an ve hatine eşkere kirin, gelek referansên kevnar hene.

## Çavkanî


Kategorî:Teoriyên siyasetê
Cartoon Network

**Cartoon Network**, kanaleke televizyonê ya kabloyî ya Amerîkî ye ku xwediyê Warner Bros. Discovery ye. Di 1ê cotmeha 1992an de hat destpêkirin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî 

Kategorî:Kanalên televîzyonê ji bo zarokan
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Josephine Baker

**Josephine Baker** an **Freda Josephine McDonald,** jdb. 3ê hezîranê 1906an li St. Louis, Missouri; m. 12ê nîsanê 1975an li Parîs, Fransa) danser, stranbêj û lîstikvan amerîkî-fransî bû. Di sala 1937an de, wê hemwelatîbûna fransî wergirt. Di Şerê Cîhanê yê Duyem de ew endama Berxwedana Serdemê û hêzên Fransaya Azad bû. Ew yekem jina afroamerîkî bû ku di fîlmek mezin de rola sereke lîst. Fîlm di sala 1927an de wek fîlma bêdeng ya bi navê Siren of the Tropics ji hêla Mario Nalpas û Henri Étiévant ve hat derhêner kirin.

Di dema kariyera xwe ya destpêkê de, Baker di nav hunermendên herî navdar de bû. We herwiha di koma revue ya Folies Bergère ya li Parîsê de serkêşiyê kir. Performansa wê ya di revue ya Un vent de folie ya sala 1927an de li bajêr bû sedema hestek. Cilûbergê wê, ku ji kirasek kurt a bi motîfa mûzan û gerdaneyek bi bejik pêk tê, bû wêneyek îkonîk û sembolek Serdema Cazê û ya Roaring Twenties.

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên fransî
Kategorî:Jidayikbûn 1906
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Jinên fransî
Kategorî:Masonên amerîkî
Kategorî:Mirin 1975
Kategorî:Stranbêjên amerîkî
Kategorî:Stranbêjên fransî
Caracol Televisión

**Caracol Televisión**, toreke televîzyonê ya Kolombiyayê ye ku xwediyê wê Grupo Valorem e. Ew di sala 1969 de hate damezrandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Kolombiyayê
Comedy Central

**Comedy Central**, kanaleke televizyonê ya bi kablo ya amerîkî ye ku xwediyê kanalê Paramount Global e. Comedy Central di 1ê nîsana sala 1991ê de hatiye demazirandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1991ê li DYAyê
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
HBO

**HBO** ya jî **Home Box Office**, kanaleke televizyonê ya bi kablo ya Amerîkî ye. Xwediyê kanalê Warner Bros e. Kanal di 6ê çiriya paşîn a sala 1972an de hatiye demazirandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Tevgera Gülen

**Tevgera Gülen** yan jî **Cemeata Gülen**, ji tevgereke îslamî ye ku ji aliyê Fethullah Gülen ve hatiye damezrandin. Damezrînerê cemeata gulen Fethullah Gülen ji ber nakokiyên di navbera cemaet wî û dewleta tirk ji sala 1999an ve li DYAyê dijî. Ev tevger ji aliyê Tirkiyeyê ve weke rêxistineke terorîst tê binavkirin.

Ew di perwerdehiyê de çalak e û li zêdetirî 180 welatan dibistan û zanîngehên taybet dixebitîne. Wê forumên diyaloga navbera olan da destpêkirin. Di medya, darayî, û klînîkên tenduristiyê de veberhênanên girîng hene. Tevî olperestiya wê û hînkirinên wê yên ku muhafezekar tên dîtin jî, hinekan ev tevger wek aştiyane û nûjen, û ji tevgerên tundtir ên îslamê yên wekî Wehabîzm û Selefîtiyê çêtir dinirxînin.

Tevgera Gulen di destpêkê de hevkarê AKP û Recep Tayyip Erdoğan bû. Dema ku Erdogan di sala 2002an de hat ser hikûm, herduyan li dijî sekûlar-neteweperestên tirk û kemalîstan tifaqek çêkir. Di navbera salên 2010 û 2011’an de di navbera AKP û Tevgera Gulen de nakokî derketin.

Tevgera Gulen ji Gulana 2016an vir ve bi navên **Fethullahçi Terör Örgütü** (**FETÖ**) û **Paralel Devlet Yapılanması**) (**PDY**) ji aliyê Tirkiyeyê ve di lîsteya terorê de ye.

Piştî Hewldana pêkanîna derbeya leşkerî li Tirkiyeyê 2016, hikûmeta Tirkiyê Tevgera Gulen bi derbeyê tometbar kir û heta niha bi hezaran leşker û dadger û mamoste û heta siyasetmedar jî hatine girtin.

## Çavkanî

Kategorî:Îslamîzm li Tirkiyeyê

Kategorî:Tevgerên siyasî li Tirkiyeyê
Animal Planet

**Animal Planet**, qenaleke televîzyonê ya bi kablo ya Amerîkî ye ku xwediyê Discovery ye. Qenal di 1ê hezîrana sala 1996an de hatiye demazirandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Showtime

**Showtime**, kanaleke televîzyonê ye li Amerîkayê. Xwediyê kanalê Showtime Networks e, yek ji kompaniyên konglomerata Paramount Global. Showtime di 9ê gulana sala 1976an de hate demazirandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
MTV

**MTV** yan jî **Music Television**, qenaleke muzîkê ya Amerîkî ye ku xwediyê qenalêParamount Global e. MTV di 1ê tebaxa sala 1981ê de hatiye demazirandin.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî

Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî
Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê
Joseph Kony

**Joseph Kony** (jidayikbûn nêzîkî  1961), terorîstek xiristiyanî ye ku ji Tebaxa 1987-an vir ve serokê Artêşa Berxwedana Xudan (LRA) ye. Kom ji hêla Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropî û gelek hikûmetên dinve wekî komek terorîst tê destnîşankirin. Di 1987 de, wî Artêşa Berxwedana Xudan ava kir, bi armanca hilweşandina hukûmeta Ugandayê ya laîk û damezrandina dewletek Xiristiyan ji bo ku tenê xiristiyan tê de bijîn.

## Jiyan
Kony dibe ku di sala 1961 de ji dayik bû, li bakurê uganda, Dê û bavê wî cotkar bûn. Bavê wî Luizi Obol û diya wî Nora Oting bû. Di malbata ku 6 zarokên wê hene de ew zarokê şeşemîn an jî zarokê pêncemîn bû. Kony bi xwişk û birayên xwe re têkiliyek baş digirt, lê gava ku nakokî diqewime wî zû şîdeta laşî bikar anî. Dê û bavê wî bi dilxwazî ​​li dêrê bûn.

Konî qet dibistana seretayî neqedand. Di sala 1976an de dev ji dibistanê berda.

Dema em li kampanyaya tundûtûjiyê ya artêşa wî dinêrin, hêzên xiristiyan ên Kony berpirsiyarê mirina zêdetirî 100,000 kesan û revandina herî kêm 60,000 zarokan ji bo leşkerkirinê bûn. Gelek hovîtîyên ku hatine kirin tecawizkirina keçên ciwan û revandina wan ji bo bikaranîna koleyên seksê jî hene.

Di Nîsana 2017-an de, hukûmetên Dewletên Yekbûyî û Ugandayê hewildanên ji bo dîtina Kony û şerê li dijî LRA qedandin, û diyar kirin ku LRA êdî xeterek girîng a ewlehiyê ji Ugandayê re nekiriye. 60 jin û 42 zarokên wî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1961
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Terorîzma xiristiyan li Afrîkayê
Artêşa Berxwedana Xudan

**Artêşa Berxwedana Xudan** (LRA) rêxistineke terorîsta xiristiyanî ye ku li bakurê Uganda, Sûdana Başûr, Komara Afrîkaya Navîn û Komara Demokratîk a Kongoyê kar dike. Armanca wê ew e ku Ugandayê li gor Încîlê birêve bibe.

Binpêkirina mafên mirovan hatiye kirin, di nav de kuştin, revandin, sinetkirin, koletiya zayendî ya zarokan û leşkerkirina leşkeran.

## Çavkanî

Kategorî:Terorîzma xiristiyan li Afrîkayê
Svensk-kurdiska kontakter under tusen år (pirtûk)

**Svensk-kurdiska kontakter under tusen år** (Peywendiyên swêdî-kurdî yên hezar salan) kitêba lêkolîner û nivîskarê kurd Rohat Alakom e.

Pirtûk di sala 2000î de ji nav çapên Weşanên APECê ve li Swêdê hate der û bi zimanê swêdî ye. Berhemeke wênedar e û ji 265 rûpelan pêk tê û tê de bibliyografiyeke berfireh jî heye.

## Mijarên sereke yên kitêbê
# Peywendiyên kurd û vîkîngan di dema vîkîngan (800-1050) de;
# Swêdî behsa kurdan dikin, rêwiyên swêdî li Kurdistanê di sedsalên 18 û 20an de;
# Çalakiyên mîsyonerên swêdî di nav kurdên êzdî de û belavkirina dînê mesîhîtiyê di dawiya sedsala 19an de;
# Dîplomatê kurd Şerîf Paşa (Cherif Pascha) ku di navbera 1898 û 1908an de li Swêdê dimîne.

## Çavkanî

Kategorî:Dîrok
Kategorî:Peywendiyên swêdî-kurdî
Kategorî:Pirtûk
Akademiya Derûn

thumb
**Akademiya Derûn** (bi almanî: *Derûn Akademie*), **Akademiya derûnnasî û şêwirmendiya navçandî** (bi almanî: *Interkulturelle Psychologie-, und Beratungsakademie*) yekem akademiya kurdî ye ku di warê derûnnasî û şêwirmendî de xebatan dike. Navenda wê li Hamburg a Almanyayê ye. Akademî di statuya berjewendiya rayagiştî de kar dike.

Damezrîner û birêveberê akademiyê psîkologê kurd Darius Winzer e. Akademî di derûndermanî û sêwirmendiyê de girîngiyê dide hesasiyeta navçandî. Dixwaze lîteratûra derûnnasiyê wergerîne zimanê kurdî.

## Hin erk û armancên Akademiyê
* Derûndermanî (psîkoterapî) û şêwirmendî bi zimanê zikmakî.
* Alîkarî bo zarokên penaberan ên di perwerdeyê de astengiyan dikişînin.
* Bêberdêl terapiya online bo koçberên li başûr û rojavayê Kurdistanê di kampan de dimînin. Bi taybetî bo koçberên kurdên êzîdî û Efrînê.
* Wergerandanina lîteratura derûnnasiyê bo kurdî.

## Girêdanên derve
* https://derun-akademie.org Malper
* Derûn Akademie - Interkulturelle Psychologie und Beratungsakademie gUG (haftungsbeschränkt), Hamburg | Firmenprofil ()

## Çavkanî

Kategorî:Akademî
Kategorî:Derûnnasî
Humlegården

thumb|Kitêbxaneya Neteweyî ya Swêdê
thumb|Şanoya ''Humlegårdsteatern'' di sala 1877an de, salek beriya girtina wê

**Humlegården** ("Bexçeya leblebûyê", "Leblebûstan") park û seyrangeheke mezin a taxa Östermalmê ye li Stokholm, Swêdê. Li parkê Kitêbxaneya Neteweyî ya Swêdê (bi swêdî: *Kungliga biblioteket*, "Kitêbxaneya Qiralî") ye.

## Dîroka Humlegårdenê
### Parka qiralî
Humlegården di destpêkê de Bexçeyê fêkiyan ê malbata qiral bû, ku di sedsala 17an de ji aliyê keyê swêdî Johan III ve hate çêkirin. Bi swêdî *humle* tê wateya leblebû, ya ku yek ji nebatên ku li baxçeyê hêşîn dibûn. Di 1686-87an de, keybanûya swêdî Ulrika Eleonora ya Danîmarkayê li wir ji xwe û zarokên xwe re pavyoneke bi navê *Rotundan* ava kir.

### Seyrangeha rekreasyon û dema vala
Jixwe di sedsala 17an de, beşên parkê ji gel re hatin vekirin. Di 1764an de, park ji bo şahiya gelemperî hate vekirin. Ji 1773 ta 1780î, li *Rotundan*, di pavyona berê ya şahbanûyê de, şanoyeke bi navê *[[Humlegårdsteatern]]* (Şanoya Humlegårdenê) hate çêkirin. Ji 1853 ta 1877an jî, şanoya *Humlegårdsteatern* dîsa hat bikaranîn.

### Parkeke giştî
Park ji sala 1869an ve bi tevahî ji gel re hate vekirin. Îro park ji bo niştecîhan cihekî rekreasyonê yê populer e. Li parkê, ji xeynî çîmenên berfireh, qadeke futbolê, rampayeke skateboardan û cihên lîstikê ji bo zarokan hene.

## Bîrdar û peykerên parkê
Humlegården warê çend peykeran e. Di navenda parkê de *Linnémonumentet* heye, bîrdara mezin a botanîst û zoologîstê swêdî Carl von Linné (1707-1778) e. Bîrdar ji aliyê Johannes Frithiof Kjellberg (1836-1885) ve hat dîzaynkirin û di sala 1885an de hat pêşkêşkirin.

Peykerên din ên Humlegårdenê ew in: yên dîroknas Anders Fryxell (1795–1881), kîmyanas Carl Wilhelm Scheele (1742–1786), nivîskara swêdî Fredrika Bremer (1801–1865) û keşeyê lûterî Peter Wieselgren(1800-1877).

Çend peykerên din jî hene: *Farfadern* yê peykerçêker Per Hasselberg (1896), *Tuffsen* yê Egon Möller Nielsen (1949), *Isobartema* yê Martin Holmgren (1970), *Cordillera de Los Andes* yê Francisco Gazitúa (2000) û peykarê nivîskarê swêdî Hjalmar Söderberg (1869–1941) bi destê peykersazê Peter Linde.

## Galerî

Linnémonumentet.jpg|*Linnémonumentet*
Carl Vilhelm Scheele.jpg|*Carl Wilhelm Scheele*
Gustaf Mallmquists Peter Wieselgren.JPG|*Peter Wieselgren*
Walter Runeberg Axel Fryxell.JPG|*Anders Fryxell*
Fredrika Bremers staty - Humlan (gabbe).jpg|*Fredrika Bremer*
KB, Farfadern, Per Hasselberg.JPG|* Farfadern *
Tufsen02.JPG|*Tuffsen*
Cordillera de los Andes - front 2 - 2008-05-29 (gabbe).jpg|*Cordillera de Los Andes*
Martin Holmgren Isobartema 01.JPG|*Isobartema*


## Çavkanî

Kategorî:Parkên Stokholmê
Êrîşên mizgefta Christchurch

**Êrîşên mizgefta Christchurch** du gulebaran kirin di 15ê Adara 2019an de, li du mizgeftan li Christchurch, Zelanda Nû. Êrîşên ku ji aliyê çekdarekî tenê yê ku di dema nimêja înê de ketibû her du mizgeftan hat kirin, saet di 13.40’an de li Mizgefta El Nûr a li taxa Riccartonê dest pê kir û saet 13:52’an de li Navenda Îslamî ya Linwoodê dewam kir. Di encamê de 51 kes mirin û 40 kes jî birîndar bûn.

Navê kesê çekdar Brenton Harrison Tarrant ê 28 salî yê Awustralya ye. Ew hat girtin piştî ku otomobîla wî ji hêla otomobîlek polîs ve hat qewirandin dema ku ew diçû Mizgefta Sêyemîn li Ashburton. Ew serweriya spî û tundrewiya xiristiyan bû.

## Çavkanî
Teqînên Hanauê

**Teqînên Hanauê** (bi almanî: *Schießereien in Hanau*) bûyerek e ku di 19ê sibata 2020an de qewimî, dema ku yanzdeh kes hatin kuştin û pênc kesên din jî birîndar bûn, di encama gulebarana terorîstan de ji hêla serwerî spî ve bargehek şîşe li Hanauê, li nêzîkî Frankfurt, Hessen, Almanya. Piştî êrîşan ew çekdar vegeriya mala xwe û li wir dayika xwe kuşt û piştre xwe jî kuşt.

Neh kesên ku di du gulebaranan de ji aliyê êrîşkar ve hatin qetilkirin du kurdên bi navên Gökhan Gültekin û Ferhat Unvar, sintî/romaneke bi navê Mercedes Kierpacz, efxanekî bi navê Saîd Nesar Haşimî, du tirkên bi navê Sedat Gürbüz û Fatih Saraçogluyê, bosnakekî bi navê Hamza Kurtovî, bulgarekî bi navê Kaloyan Velkov û romaniyekî bi navê Vili Viorel Păun.

Di nav pênc kesên din de du tirk, yekî efxan û kamerûniyek jî birîndar bûn.

## Çavkanî

Kategorî:Kurdên Almanyayê
Aras Koyî

**Aras Fatih Resûl**, wekî **Eros Kurdî** û **Aras Koyî** jî naskirî ye  (jdb. 26 îlon 1972), stranbêj, derhêner û senarîstekî kurd-swêdî ye.

## Jînenîgarî

## Dîskografî
### CD

### Muzîk vîdeo

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1972
Kategorî:Kurdên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Mîr Perwer

**Mîr Perwer** bi navê jidayikbûnê **Mehmet Şirin Aydın** (19 Kanûn 1993, Gimgim, Mûş, Bakurê Kurdistanê — 23 Kanûn 2022, Paris, Fransa), sitranbêjekî kurd bû ku yek ji her sê kesên ku di êrîşa li di dijî Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kayaya Parîsê, di êrîşa sala 2022an de pêk hatiye jiyana xwe jidest daye.

## Jînenîgarî
Aydin di 19'ê Mijdara 1993'an de li navçeya Gimgim a Mûşê ya Bakurê Kurdistanê, di malbateke bi eslê xwe Kurd de ji dayik bû. Xwendina xwe li Mûşê qedand. Ji zarokatiya xwe ve li muzîka bi zimanê xwe yê zikmakî kurdî guhdarî dikir. Paşê kesê ku li muzîkê guhdarî dikir dest bi guhdarkirina muzîkê kir.

Bi kompanyaya muzîka kurdî ya Birusk Agiri re peymanek îmze kir û albûmek bi navê 'Bedengî' derxist. Her wiha bi stranên wekî Felek, Bajar û Germa Mûşê tê naskirin.

Perwer piştî demekê ji Kurdistanê derket û li Parîsê bi cih bû. Zewicî bû û du zarokên wî hebûn.

## Mirin
Di 23’ê Kanûna 2022’an de li Parîsê li ber Navenda Çanda Kurd a Ahmet Kaya bû. Her wiha Emîne Kara ku bi PKK’ê re bû û endamê komeleya çandê Abdullah Kizil jî di nav kuştiyan de ne.

Nîjadperestê tund Montreuil ê 69 salî William M bi çeka Colt 1911 gule li Aydın, Kara û Kizil reşandin û 4 kesên din jî bi wan re dîtin.

Di êrîşê de Kara û Ateş jiyana xwe ji dest dan. Li aliyê din Aydin piştî demekê nefes girt û jiyana xwe ji dest da. Cenazeyê wî şandin bajarê wî Mûşê, lê dewleta Tirk li dijî merasîma cenaze derket û di merasîma cenaze de bûyer qewimîn. Piştî ku çalakî bi dawî bû di bin axê de hate definkirin.

Êrîşkar, William M, hat girtin.

## Diskografî
**Albûm**

* Bedengi

## Çavkanî

#
Enes Kaçmaz

**Enes Kaçmaz** (jdb. 22ê îlona 1998an, Polatlî, Enqere) stranbejê kurd.

## Jînenîgarî
Kaçmaz, di 22'ê Îlona 1998'an de li navçeya Polatli ya Enqereyê di malbateke Kurd de hatiye dinê. Enes, ku ji biçûkatiya xwe bi muzîkê re eleqedar bû, piştre bi muzîkê re têkildar bû. Bi stranên wek Leyla, Hurik Hurik Delize rekora hit li ser YouTube û gelek cihên din şikand. 

## Dîskografî
**<big>Single</big>**

* Leyla
* Hurik Hurik Delize
* Cane
* Dilem Çuke
* Oy xude Oy
* Delalê
* Dayê

## Çavkanî

# https://gercekcihaber.com/gundem/sarkilariyla-viral-olan-enes-kacmaz-kimdir-aslen-nereli.html 

## Girêdanên derve

* Enes Kaçmaz li ser YouTubê
Aram Serhad

**Gökhan Sevinç** an bi navê qonaxê **Aram Serhad** (jdb. Sala 27 îlonê 1990, Sarıgöl, Manisa) hunermendê kurd.

## Jîyan
Aram Serhad ê ku navê wî yê rastî Gokhan Sevinç e, li navçeya Sarıgöl a Manîsayê di malbateke kurd de hatiye dinê. Bi eslê xwe ji navçeya Kop bi ser parêzgeha Mûşê ye. Malbata wî ji ber hin bûyeran neçar ma ku biçe Manîsayê. Dema ku 2 salan li Manîsasporê govend gerand û 5 salan jî wek operatorê kepçeyê xebitî, stranên kurdî berdewam kir. Piştî demekê bi bavê xwe re li Stenbolê bi cih dibe.

Şevekê, dema ku ew ji cîhê ku lê performansê dikir, ji aliyê neteweperestên ultra nîjadperest ve bi lêdanê hat kuştin. Demekê dev ji muzîkê berda, lê êdî nikarîbû rabe û dîsa dest pê kir. Cara yekem albuma xwe ya profesyonel a bi navê 'Te Nedî / Çavşîn' derxist. Wî bi vê albûmê nav û deng da. Paşê di sala 2019an de albûmek bi navê 'Rê' derxist. Her wiha şîrketeke muzîkê ya bi navê Aram Records damezrand.

Sevinç heta niha li Tirkiye, Kurdistan û Ewropayê li gelek cihan konseran kiriye. Di Kanûna 2015’an de ji ber axaftina li ser dikê û stranên ku di Newroza 2013’an de gotine hate girtin. Piştî demekê hat berdan.

## Dîskografî
**<big>Albûm</big>**

* Te Nedi / Çavşin (2014)
* Rê (2019)

## Çavkanî

Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên kurd
Emîl hê jî li Lönnebergayê dijî (pirtûk)

**Emîl hê ji Lönnebergayê dijî** (bi swêdî: *Emil i Lönneberga*) rêzeromanên zarokan e ku ji hêla Astrid Lindgren ve di salên 1963, 1966 û 1970î de li ser henekbazê Emîl Svensson, ku li çandingehek li gundê Lönneberga li Småland, li Swêdê dijî, hatine nivîsandin.

## Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr Firat Cewerî ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî. Pirtûk di sala 2000an li Weşanên Nûdem derket.

## Çavkanî

Kategorî:Berhemên Astrid Lindgren
Kategorî:Roman
Kategorî:Wêjeya zarokan
Şevên Spî (pirtûk)

**Şevên Spî** (bi rûsî : Белые ночи ) romaneke nivîskarê rûs Fyodor Dostoyevskî ye ku cara yekem di sala 1848an de bi sernavê orjînal Белые ночи. Сентиментальный роман (Из воспоминаний мечтателя) (Rûsî ji bo Şevên Spî. Romaneke bihes (Ji Bîranînên Aşopbazekî) derket. Çîrok li ser kesekî ku dilê wî ketiye jineke ciwan û di çar êvaran de pê re hev nas dike.

## Wergera kurdî
Pîrtûk ji aliyê nivîskar û wergêr Firat Cewerî ve hatiye wergerandin bo zimanê kurdî .Pirtûk di sala 1993an li Weşanên Nûdem de derket.

## Çavkanî

Kategorî:Roman