Famîleya sosinan

[thumb|[Pelezêya avevekê (*Iris spuria*)]]

**Famîleya sosinan** (Iridaceae) famîleyeke riwekan e, di desteya Asparagales cih digire. Çînên vê malbatê yên navdar, sosin) (*Iris*) û gihaşimşîran (*Gladiolus*) in. Bi taybetî şimşîrî yan şimşîriya îlîrî (*Gladiolus illyricus*) navdar e. Gula hesretê yan bi navên din hanek, sefran, zehferan (Crocus sativus) jî di vê famîleyê de ye.

## Sîstematîk
Famîleya sosinan (Iridaceae) ji 66 çîn û bi qasî 2000 cureyan pêk tê.

* Binekoma Isophysidoideae Takhtajan tenê çînek wê jeye:
** *[[Isophysis]]*: Tenê cureyek jê heye: *[[Isophysis tasmanica]]*.
* Binekoma Nivenioideae Schulze ex Goldbl. 3 çîn û qasî 14 cureyên darî, li başûrê Afrîka û hin giravan:
** *[[Nivenia]]*
** *[[Klattia]]*
** *[[Witsenia]]*
* Binekoma Aristeoideae Vines: Çînek jê heye:
** *[[Aristea]]* Aiton (Afrika, Madagaskar): Bi qasî 55 cureyan.
* Binekoma Geosiridaceae Goldblatt & J.C.Manning: Tenê çînek:
** *[[Geosiris]]* Baillon (li Madagaskar û Komoran): Yek (an jî du) cureyek.
* Binekoma Patersonioideae Goldblatt: Tekane cure:
** *[[Patersonia]]* R.Br. (li Awistraliya Borneo Sumatra Gînêya Nû): 21 cure.
* Binekoma Iridoideae Eaton: 5 şax, 30 çîn û bi qasî 900 cure:
** Şaxa Diplarrheae: Cureyek:
*** *[[Diplarrhena]]*: 2 cure.
** Şaca Sisyrinchieae Baker: 6 çîn:
*** *[[Libertia]]*: 12 cure li Awistralasya û başûrê Amerîkayê.
*** *[[Olsynium]]*: 12 cure li Amerîkayê.
*** *[[Orthrosanthus]]*Bi 9 cureyên xwe li Awstraliya, başûr û navenda Amerîkayê.
*** *[[Sisyrinchium]]*: 140 cure li bakur û navenda Amerîkayê.
*** *[[Solenomelus]]*: 2 cure, li Şîle û Arjentînê.
*** *[[Tapeinia]]*: Tenê cureyek li Şîle û Arjentîn.
** Şaxa Irideae, bi 5 çînan:
*** *[[Bobartia]]*: 15 cure li başûrê Afrîka.
*** *[[Dietes]]*: 6 cure, li rojhilat û başûrê Afrîka.
*** *[[Ferraria]]*: 14 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
*** Pelezê yan sosin (*Iris*) (tevlî *Belamcanda*, *Hermodactylis*, *Pardanthopsis*): Bi qasî 280 cureyan li Ewropa, Asya û Amerîkayê.
*** *[[Moraea]]* (tevlî *Barnardiella*, *Galaxia*, *Gynandriris*, *Hexaglottis*, *Homeria*, *Roggeveldia*): Bi qasî 198 cureyan li Ewrasya, herwiha Kurdistan, devedora Deryaya Navûn, Rojhilata Navîn, Sahara û başûrê Afrîka.
** Şaxa Trimezieae: 3 çîn:
*** *[[Neomarica]]*: 12 cure li başûr û navenda Amerîkayê.
*** *[[Pseudotrimezia]]*: 12 cure li rojhilatê Brezîlê.
*** *[[Trimezia]]*: 20 cure li Amerîka.
** Şaxa Tigrideae Baker: 15 çîn:
*** *[[Alophia]]*: 5 cure li Anerîka.
*** *[[Calydorea]]*: 16 cure li başûrê Amerîka.
*** *[[Cipura]]*: 9 cure li Amerîka.
*** *[[Cobana]]*: Cureyek li Guatemala û Honduras.
*** Sosina badînî, pelezêska stekanî (*Cypella*, tevlî *Kelessa*, *Onira*, *Phalocallis*): Bi qasî 30 cureyan li başûr û navenda Amerîkayê.
*** *[[Eleutherine]]*: 2 cure li Amerîka.
*** *[[Ennealophus]]*: 5 cure li başûrê Amerîkayê.
*** *[[Gelasine]]*: 6 cure li başûrê Amerîkayê.
*** *[[Herbertia]]*: 7 cure li DYA û başûrê Amerîkayê.
*** *[[Hesperoxiphon]]*: 4 cure.
*** *[[Larentia]]*: 4 cure li Meksîk û başûrê Amerîkayê.
*** *[[Mastigostyla]]* (tevlî *Cardenanthus*): 20 cure li başûrê Amerîkayê.
*** *[[Nemastylis]]*: 4 cure li Amerîkayê.
*** *[[Salpingostylis]]*: Tenê cureyek li Florîdayê.
*** Sosina tawus (*Tigridia* (tevlî *Ainea*, *Cardiostigma*, *Colima*, *Fosteria*, *Rigidella*, *Sessilanthera*): 45-55 cure, li Amerîkayê.
* Binekoma Crocoideae G.T.Burnett (Syn.: Ixioideae): 5 şax, 28 çîn û nêzîkî 1025 cure:
** Şaxa Watsonieae Klatt: 8 çîn:
*** *[[Cyanixia]]*: Tenê cureyek.
*** *[[Lapeirousia]]*: 42 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
*** *[[Micranthus]]*: 3 cure.
*** *[[Pillansia]]*: Cureyek li başûrê Afrîka.
*** *[[Savannosiphon]]*: Tekane cure li başûrê Afrîka.
*** *[[Thereianthus]]*: 8 cure li başûrê Afrîkayê.
*** *[[Watsonia (çîn)|Watsonia]]*: Bi qasî 55 cureyan li başûrê Afrîkayê.
*** *[[Zygotritonia]]*: 4 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
** Şaxa Croceae (Syn.: Ixieae Dum.): 14 çin:
*** *[[Afrocrocus]]*: Cureyek.
*** *[[Babiana]]*: 90 cure.
*** *[[Chasmanthe]]*: 3 cure.
*** Pîvok, pirpizêk (*Crocus*): Bi qasî 85 cureyan li Kurdistan, seranser Ewrasya û bakurê Afrîkayê.
*** *[[Dierama]]*: 44 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
*** *[[Duthieastrum]]*: Cureyek.
*** *[[Geissorhiza]]*: 86 cure.
*** *[[Hesperantha]]*: 82 cure li Afrîka.
*** *[[Ixia]]*: 67 cure.
*** *[[Radinosiphon]]*: 2 cure li herêmên tropîk ên Afrîka û başûrê Amerîkayê.
*** Pîvoka qûmê (*Romulea*): 92 cure li Afrîka, Kurdistan û devedorê Deryaya Navîn.
*** *[[Sparaxis]]*: 16 cure.
*** *[[Syringodea]]* (li başûrê Afrîkayê)
*** *[[Tritonia]]*: 30 cure.
** Şaxa Freesieae: 4 çîn:
*** Crocosmia (*Crocosmia*): 8 cure.
*** *[[Devia]]*: Tenê cureyek li Afrîkayê.
*** *[[Freesia]]*: (tevlî *Anamatheca*): 15 cure li Afrîka.
*** *[[Xenoscapa]]*: 2 cure.
** Şaxa Gladioleae: 2 çîn:
*** Gihaşimşîr (*Gladiolus*): 262 cure li Kurdistan, Afrîka, Madagaskar û Ewrasyayê.
*** *[[Melasphaerula]]*: Tenê cureyek li başûrê Afrîkayê.
** Şaxa Tritonopsideae: Tenê çînek:
*** *[[Tritonopsis]]*: Bi qasî 24 cureyan li başûrê Afrîkayê.

## Çavkanî
* Peter Goldblatt & John C. Manning: *The Iris Family: Natural History and Classification.*, Timber Press, Portland, 2008. ISBN 978-0-88192-897-6: Google-Books.

## Girêdanên derve