open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sam Rockwell

**Sam Rockwell** (jdb. 5 çiriya paşîn 1968) lîstikvanekî amerîkî ye.

Wî di 10 saliya xwe de di fîlma televîzyonê ya Clownhouse (d. Francis Ford Coppola) de dest bi lîstikvaniyê kir. Piştî ku di çend rêzefîlmên televîzyonê de xuya bû, di sala 1994an de bi reklamek ji bîraya Miller Ice re navdar bû û dûv re, rê li cîhana fîlimê girt. Ew bi taybetî bi karakterê "Bill Wharton", girtiyek psîkopatîk di fîlma Green Mile de navdar e. Rockwell, ku di Galaxy Quest (1999) de jî xuya bû, ango piştî 10 saliya kariyera xwe ya lîstikvaniyê, bi taybetî piştî fîlimê Confessions of a Dangerous Mind (2002) serkeftin bi dest xistiye.

## Jiyanâ û perwerde ya wî
Rockwell di 5 Mijdar 1968an de, li Daly City, California ji dayik bû. Ew tenê zarokê, lîstikvan Pete Rockwell û Penny Hess e. Piştî hevberdana wan dema ku ew pênc salî bû, ew ji aliyê bavê xwe ve li San Franciscoyê hat mezinkirin û havînên xwe, bi diya xwe re li New York'ê derbas kir. Di 10 saliya xwe de; wî bi bi diya xwe re, di xêzek komedî ya pêşkeftî ya "Gundê Rojhilatê de Humphrey Bogart" lîstinek kurt çêkir.

Wî bi Margaret Cho û Aisha Tyler re dest bi dibistana navîn li Dibistana Hunerî ya San Francisco kir, lê dîplomaya xweya lîseyê ji Urban Pioneers, dibistanek alternatîf a bi şêwaza Outward Bound wergirt. Rockwell diyar kir, "Min tenê dixwest ku ez bi keçên bedew re hev bibîm, bi keçan re flortê bikim, biçim şahiyan." Dibistan alîkariya wî kir ku ji nû ve berjewendiya performansê werbigire. Piştî ku di sala xwe ya mezin de di filmek serbixwe de xuya bû, ew çû New York'ê da ku kariyera lîstikvaniyê bişopîne. Dû re ew beşdarî Bernameya Perwerdehiya Lîstikvanê Profesyonel li Studio William Esper li New York bû.

## Filmografî

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1968
Kategorî:Mirovên zindî
Banîvan

**Banîvanî** an jî **mekanîka banê** esnafek e ku di çêkirina banê de pispor e. Karê banê dikare ji hêla fizîkî ve hewce be ji ber ku ew hilkişîna giran e û bi gelemperî di şert û mercên hewaya jî tê kar kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Kar
Kategorî:Pispor
Mîtolojiya tirkî

**Mîtolojiya tirkî** efsane û efsaneyên ji aliyê gelên tirkî ve hatine vegotin. Ew qatên baweriyên Tengrîstî û pûtperestî li gel gelek avahiyên din ên civakî û çandî yên ku bi şêwaza jiyana koçerî û şervanî ya gelên tirk û mongolan ên di demên kevnar de têkildar in, pêşkêş dike. Mîtolojiya Tirkan bi mîtolojiya Mongolan re gelek xalên hevpar hene. Mîtolojiya tirkî jî di bin bandora mîtolojiya herêmî ya Asyayê de maye.  Tirkên qedîm diyare hemû olên sereke yên niha yên Asyaya Hundir, wek Tengrîzm, Bûdîzm, Xirîstiyanî, Cihûtî û Manîparêzî kirine, berî ku piraniya wan bi navbeynkariya çandên Faris derbasî Îslamê bibin. Irq Bitig, destnivîsar, yek ji çavkaniyên herî girîng e ji bo vegerandin û lêkolîna mîtolojiya Tirkî û Tengrîzm û dîroka kevnar a Tirkan. Pirtûk bi zimanê tirkî yê kevn bi alfabeya tirkî ya kevn hatiye nivîsandin.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda Tirkiyeyê
Kategorî:Mîtolojiya asyayî

Kategorî:Tengrîzm
Çiğdem Kılıçgün Uçar

**Çiğdem Kılıçgün Uçar** (jdb. 1978 li Ezirganê) parêzerek navdar a Tirkiyê ye û ji ber xebatên xwe yên parêzvaniyê yên li ser mafên jinan û wekheviya zayendî di nav neteweyî de tê naskirin. Ew bi hewldanên xwe yên ji bo pêşxistina hêza jinan û parastina mafên jinan li Tirkiye û derveyî welat tê naskirin. Bi taybetî bûye parêzera jinên ku rastî tundî û cudakariyê hatine, û bi awayekî aktîv di piştgirîkirina reformên yasayî yên ku mafên jinan diparêzin de cih girtiye.

Çiğdem Kiliçgün Uçar niha berdevka Partiya Çep a Kesk e.

## Kurtejiyan
Dibistana seretayî, navîn û amadeyî li Erzinganê qedand. Di sala 1999an de li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Wêjeyê beşa Dîroka Zanistê qedand. Di sala 1999an de di rêxistina HADEP a navçeya Bakirkoyê de dest bi karê siyasî kir. Demekê li Stembolê mamostetî kir.

Di sala 2009an de bi pêkanîna sîstema hevserokatiyê ya ku di Partiya Civaka Demokratîk a Stembolê de li ser esasê parêzgehê hatiye bicihkirin, weke yekem hevseroka parêzgehê hate hilbijartin. Dema ku DTP hate girtin, heta sala 2011an wekî Hevseroka Giştî ya Partiya Aştî û Demokrasiyê ya eyaleta Stembolê heman wezîfe pêk anî. Di 22yemîn Kongreya Awarte ya HDPê de di 22ê hezîrana 2014an de wekî endama PMê hat hilbijartin.

Piştî endamtiya PMê ya HDPê weke endamê Meclîsa Giştî ya Kongreya Demokratîk a Gelan û di Meclîsa Gel û Baweriyan de xebitî. Di avakirina Înîsiyatîfa Hevgirtina Jinê ya Sultangazî de cih girt.

Di 2. Kongreya Awarte ya Partiya Çep a Kesk a ku di 16ê çiriya pêşîn 2022an de pêk hat, bi Îbrahîm Akin re weke hevberdevk hat hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 28an
Kategorî:Jidayikbûn 1976
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parlamenterên Stembolê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan
Mafên jinan

**Mafên jinan** ew maf in ku li seranserê cîhanê ji bo jin û keçan tên daxwaz kirin. Di sedsala 19an de tevgera mafên jinan û di sedsalên 20ê û 21ê de jî tevgerên femînîst hatin ava kirin. Li hin welatan, ev maf ji hêla qanûn, adet û tevgerên herêmî ve têne saz kirin an piştgirî kirin, lê li hin welatan, ew têne paşguh kirin û binpêkirin. Ew ji têgînên berfirehtir ên mafên mirovan cuda dibin, ji ber ku di warê dîrokî û civakî de rewşa mêr û xort ji ya jin û keçan çêtir bû.

Pirsgirêkên ku bi gelemperî bi têgînên mafên jinan re têkildar in ev in: Mafê yekparebûna laş û xweserî, bêparbûna ji tundûtûjiya zayendî, dengdan, xwedîbûna erkên giştî, girêbestên qanûnî, mafên wekhev di hiqûqa malbatê de, karkirin, mûçeyên adil an jî mûçeyên wekhev, xwedîbûna mafên zayînê, xwedîbûna milk û perwerdehiyê.

## Çavkanî

Kategorî:Azadî

Kategorî:Mafî
Hacan

**Eşîra Hacan** (Hacanî) hoza herî mezin e di nav Ertoşiya ko ji 12 babikan pêk tê:
# Mala Şêrê
# Sêfa
# Bedra
# Oma
# Reşa
# Hesa
# Gûrga
# Boba
# Ala
# Mala Cindo
# Bekra
# Mala Sêynikê

Piraniya endamên hoza Hacan li Bakur û Başûrê Kurdistanê dijîn. Li Başûrê Kurdistanê li parêzgeha Mûsil û Dihokê.

Pêşî û mezinê hoza Hacan yunis ismail feto ji huza sefa û li bajarê Sêmêlê dijî.

Kategorî:Eşîrên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Eşîrên Başûrê Kurdistanê
Birayên Coen

**Joel Coen** (jdb. 29 çiriya paşîn 1954) û **Ethan Coen** (jdb. 21 îlon 1957, Minnesota), senarîst û derhêner in ku wekî Birayên Coen têne zanîn. Herdu bira li taxa St. Louis Park a Minnesotayê mezin bûne. Bavê wan Edward Coen, profesorekî aboriyê ye li Zanîngeha Minnesotayê û diya wan Rena Coen, profesorê dîroka hunerê li Zanîngeha Dewletî ya St. Cloud bû.

## Zarokahî û perwerdehî
Di zarokatiya xwe de, Joel bi birînâ çîmenê cîranên xwe da pere qezenc dikir. Bi pereyên ku bi dest xistiye wênekêşeke Vivitar Super-8 kirî û bi Ethan re, wan fîlimên ku li televîzyonê temaşe dikirin bi zarokên cîran re ji nû ve çêkirin. Her du bira beşdarî koleja Simons Rock li Great Barrington, Massachusettsê bûn, ku ji bo xwendekarên ronak perwerdehiya destpêkê ya lîsansê da. Joel, piştî ku ji Simons Rock mezûn bû, çar salan li Zanîngeha New Yorkê bernameya xwe ya fîlman dewam kir û bi navê *Soundings* fîlmekî kurt ê 30 deqeyan, weke têza xwe hilberand. Ethan, beşdarî Zanîngeha Princetown bû û di sala 1979an de bi têza "Du Perspektîvên li ser Felsefeya Dereng a Wittgenstein" di lîsansê felsefeyê de wergirt.

Joel piştî ku ji Zanîngeha New Yorkê mezûn bû, di vîdeo û fîlmên muzîkê de weke "alîkarê çêker" xebitî. Dema ku di mijara derhêneriya fîlm de pispor bû, bi Sam Raimi re hevdîtin kir û di fîlma *The Evil Dead* a sala 1981ê de bû alîkarê edîtor.

## Serkeftina fîlmên Birayên Coen
Birayên Coen heta roja îro gelek fîlmên komedî yên serkeftî yên wekî *O Brother, Where Art Thou?*, *Raising Arizona* û ji bilî *The Big Lebowski* filmê "kenawerî ye reş" ji ên wekî *Miller's Crossing*, *Blood Simple* û fîlmên ku drama û komediya wek *Fargo*, *The Man Who Wasn't There* ("Zilamê Ku Tunebû"), *Barton Fink* pêk anîn.

Di piraniya fîlmên xwe de, Joel wekî derhêner û Ethan jî wekî senarîst xuya dike. Motaj û sînematografiya filmê wan ji aîdî Roderick Jaynes e. Ev nav paşnavek e ku ji aliyê Birayên Coen ve tê bikaranîn. Her wiha fîlmên ku wan bi hev re nivîsandine û derhêneriya wan kiriye an jî berhemên ku wan ji hev cuda nivîsandine û derhêneriya wan ji cuda kirine hene. Lîstikvanên ku bi wan re xebitîn, gotin ku her du jî xwediyê heman perspektîv û têgihiştinê ne û dema ku bi pirsekê çûn cem yekî ji wan jî heman bersiv distînin. Ji ber vê hevgirtinê, di warê sînemayê de ji wan re "Derhênerê Du Serî" jî tê gotin.

Ew bi tîcaretên xwe yên stîlîstîkî yên cihêreng û tevî hevrêziya celebê têne zanîn. *No Country for Old Men*, *A Serious Man and Inside Llewyn Davis* di anketa BBC ya sala 2016an de ji sala 2000an vir ve di rêza fîlmên herî mezin de cih girtiye. Di sala 1998an de, Enstîtuya Amerîkî ya Fîlman (AFI), *Fargo*, di nav 100 fîlmên herî mezin ên amerîkî de cîh girt.

## Fîlmografî

## Çavkanî

Kategorî:Derhênerên fîlman ên amerîkî
Kategorî:Fîlmçêkerên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Jidayikbûn 1957
Kategorî:Mirovên zindî
Mele Îsmet

**Ismet Kılıçarslan** yan jî **Mele Îsmetê Çorsênî** (jdb. 1932 Tetwan, Bidlîs - m. 2006 Îzmîr), mele û nivîskar û wergêrekî kurd bû.

## Jînenîgarî
Kılıçarslan di sala 1932an li gundê Çorşên (Çorsên) a Tetwanê hatiye dinê. Li gundê xwe perwedehiya medresê girt û feqitiya xwe li ba Seydayê Mele Abdulsemed werdigire heta ku dibe mela. Li herêma Bidlîsê û Muşê erka melatiyê kir. Di van deman de hestên kurdewariyê jî hêdî hêdî dixiste nav xelkê. Seydayê Mele Îsmet, mewlûd û wazên xwe bi kurdî pêk dihanî û di aliyê din de jî bi rêxistinên kurda li başûr û bakurê welêt, têkildar bû. Gelek caran ji aliyê dewletê ve hate girtin. Piştre ji meletiyê karkenar bû.

Ji ber zextên dewletê mala xwe bar kir Izmîrê. Li wir û li Enstituya Stembolê jî bi komele û saziyên din yên çand û wêjeyên kurdî de xebatên xwe dikir. Senatoyê TZP kurdî bû. Seyda gelek berhemên hêja wergerand kurdî. Beşek ji berhemên wî ev in: Meshefa Reş, kitêba Cilwe, Meşahîrên Kurd (Navdarên Kurd) û Jînenigariya Qazî Muhammed.

## Mirin
Mele Îsmet di 3 tebaxa 2006 an de li Îzmîrê jiyana xwe ji ber qeziyekê trafîkê ji dest da.

## Gotinên wî
Gotina wî ya nasdar ev e: ”Kesê ku bi zarokê xwe re bi tirkî diaxive, dibe qatilê zarokê xwe û qatilê neslekî!”

## Xebatên wî
*Kitêba Seîd Hûmayûn a 'Jiyan û Tekoşîna Pêşewa Qazî Muhamed' ji soranî wergerandîye kurmancî. Ev kitêb 2006an ji weşanxaneya Dozê çap bûye.
## Çavkanî

Kategorî:Nivîskarên kurd
Tirkmen (denonîm)

[thumb|150px|Birca tirkmenan nezikî [Êrîvanê, Ermenistan]]
**Tirkmen** an jî **Tirkoman** demonîmekî e ku bi taybetî kesên ku bi eslê xwe tirkên oxizî ne û li welatên ereb û li Îranê jiyan dikin û zimanêkî tirkî diaxivin.

Gelên îro yê wekî tirk û azerîyên tirkmen ji wan derketine holê û di serdema navîn de wekê Tirkmen hatine binavkirin. Navê Tirkmen ji bo komên ku di vê pêşketina nagirtin û îro li Iraq û Sûriyê de jiyan dikin. Her wiha ji bo komên koçer an jî neviyên koçerên ku li Tirkiyeyê bi cih bûne, navê tirkmen ji bo wan tê bikaranîn.

## Mijarên têkildar

* Barak (eşîr)
* Tirkmenên iraqê
* Tirkmenên Tirkmenistanê
* Yirik

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Tirkmenistanê
Kategorî:Gelên tirkî
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Tirkên rojavayê Asyayê
Kategorî:Tirkmen
Sinan Oğan

**Sinan Oğan** (jdb. 1ê îlonê sala 1967an li Meleklî, parêzgeha Îdirê, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedar û nivîskarekî neteweperestê tirk e ku siyasetek neteweperest li dijî neteweyên din ên li Tirkiyê dimeşîne.

## Jînenîgarî

Sinan Oğan wek endameke malbatekî azerî ji dayik bûye. Di sala 1989an de Fakûlteya Aborî û Rêvebiriyê ya Zanîngeha Mermereyê xwendiye û xilas kiriye. Ji 1993an heya 2000an de li Zanîngeha Aborî ya Dewleta Azerbaycanê wek Cîgirê Dekan kar kiriye. Oğan ji sala 2000 de li Navenda Lêkolînên Stratejiya Ewrasyayê (*Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi*) xebitî. Di sala 2009 de doktoriya xwe ya di warê Zanistên Siyasî û Têkiliyên Navneteweyî de li Enstîtuya Peywendiyên Navneteweyî ya Dewletê li Moskowê wergirtiye. Ji bilî çend pirtûkan, Oğan zêdeyî 500 gotar çap kirine.

Di sala 2011an de bû parlamenterê MHPê yê Tirkiyeyê. Di 26ê tebaxa 2015an de ji ber rexneyên xwe yên li ser partiyê piştî hilbijartinên 7ê Tebaxê yên parlamenê ji wezîfeyê hate girtin. Di hezîrana sala 2015an ji MHPê hatiye derxistin, lê piştî xebatên dadgehê yên serketî dîsa vegeriya. Di adara 2017an de careke din ji partiyê hat derxistin.

Di hilbijartinên serokomariyê yên sala 2023an de namzetê tifaqa hilbijartinê bi siyasetmedarê Hevpeymaniya Ata bû.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Jidayikbûn 1967
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parlamenterên Îdirê
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Sentînelî

[thumb|Dîmenek ji [Girava Sentînel a Bakur ku cihwarê parastî yê sentîneliyan e.]]
**Sentînelî** gelê xwecih ê Girava Sentînel a Bakur a li Kendava Bengalê a li bakurê rojhilatê Okyanûsa Hindî ye ku xwe ji cîhana derve bi dûr xistine. Ew wekê giravnişînên Sentînela Bakur jî têne zanîn. Sentînelî êleke berxeter û beşek ji koma berfireh a gelên andamanî ne.

Li gel andamaniyên mezin, jarawas, onge, shompen û nîkobareyî, sentînelî yek ji şeş gelên xwecih û veqetandî yên Giravên Andaman û Nîkobar in. Berevajî komên din, sentînelî xuya dike ku bi awayekî domdarî hemî têkiliyên bi cîhana derve re qebûl nekirine. Ew kesên derve wekê kesên bê ewle dibînin û hinek kesên ku nêzîkê giravê bûne yan jî daketine ser giravê ji aliyê sentîneliyan ve hatine kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Gelên xwecih
Kategorî:Komên îzolekirî
Krasnodar

**Krasnodar** (bi rûsî: Краснодар) bajarekî Rûsyayê ye ku zêdetirî yek milyon niştecih hene (2018), li ser tevahiya herêma metropolî tê hesab kirin. Li gorî daneyên sala 2025an, nifûsa bajêr 1.154.885 kes bû û ev bajar yek ji bajarên herî mezin ên Rûsyayê de ye û di rêza 10em de ye. Ew paytexta herêma Krasnodar e û yek ji navendên herî girîng li başûrê Rûsyayê ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Rûsyayê
Kimberlé Crenshaw

**Kimberlé Williams Crenshaw** ( jdb. 5ê gulana 1959an) piştgira mafê mirovan a amerîkî û zanyareke sereke ya teoriya rexneyî ya nijadê ye.Ew li Dibistana dadê ya UCLAyê mamoste ye û li wir bi taybetî li ser mijarên nijad û zayendê lêkolînerî dike.Crenshaw bi danasîn û pêşxistina teoriya înterseksiyonel, vekolîna ku têkiliya nasnameyên civakî yên hevbirr (intersecting) û sertêkdaçûyî (overlapping), bi taybetî nasnameyên mînorîteyan, û binyatên zordarî, domînasyon û cihêkariyê (dîskrîmînasyonê) nîşanî me dike, navdar e.

## Çavkanî

Kategorî:Femînîstên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1959
Kategorî:Jinên amerîkî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parêzerên amerîkî
Kurdên Yewnanistanê

**Kurdên Yewnanistanê** (bi yewnanî: Οι Κούρδοι στην Ελλάδα) kesên li Yewnanistanê ne ku bi eslê xwe kurd in. Bi taybetî kurd ji ber şer û zilmê koçî Yewnanistanê kirin. Piraniya kurdên Yewnanistanê ji bakur, rojava û Başûrê Kurdistanê ne. Piraniya penaxwazan kurd li Yewnanistanê di salên 1990î de bi giranî ji Iraqê û ji Bakurê Kurdistanê jî bûn. Di dawiya salên 1990î de bi giştî 43,759 kesên kurd derbasî Yewnanistanê bûne, ji van de 40,932 ji Iraqê û 2,827 jî ji Tirkiyeyê ne. Lê ji van tenê 9797 kes li Yewnanistanê daxwaza penaberiyê kirin.

Têkiliyên civakî di navbera yewnan û kurdan de weke 'baş' tên binavkirin û lêkolîner Papadopoulou jî diyar dike ku sedema vê jî ezmûna revîna di nava Yewnanan bi xwe de ye. Wezîrê Koçberan ê Yewnanistanê, Ioannis Mouzalas di hevpeyvînekê de ligel Kurdistan 24 ragihand ku yewnan û kurdên Yewnanistanê xwedî peywendiyên awarte ne. Kurdên Yewnanistanê gelek caran xwenîşandanên alîgirê Kurdan li dar dixin û li seranserê Yewnanistanê gelek navendên çandî yên Kurdan hatine vekirin. Di salên 1990î de, Tirkiyê gelek caran Yewnanistan tawanbar kir ku serhildêrên Kurd ên Partiya Karkerên Kurdistanê dihewîne.

## Mijarên têkildar

* Malbata Bedirxaniyan

## Çavkanî

Kategorî:Diyasporaya kurdan
Kategorî:Kurd
Seyadê Şamê

**Seyadê Şamê** bi navê rastî **Veysel Çamlîbel** (jdb. sala 1922an li bajarê Bazîdê, Bakurê Kurdistanê - m. 20ê îlonê sala 1992an li Krasnodar, Rûsya) dengbêjekî kurd ê efsanewî bû.

## Jiyan
Seyadê Şamê di sala 1922an de li navçeya Bazîda Agiriyê ji dayik bûye, kurê mezin ê Malbata Çamlîbel e. Ciwaniya Şamê ya ku zarokatiya xwe di bin siya Serhildana Agiriyê û Komkujiya Zîlanê de derbas kir, hevdemî Şerê Cîhanî yê Duyem jî. Di sala 1943an de bi malbata xwe re ji ber ramanên xwe yên siyasî bi sûcdariya ku dewleta tirk ajantiya Sovyetê ye sirgûnê navçeya Çorimê dike û piştre tê girtin. Şamê ku di sala 1944an de ji Girtîgeha Mumcular a Erzîromê bireve û 26 rojan bê navber xwe gihandiye Îranê, vê carê ji aliyê leşkerên Yekîtiya Sovyetê ve hat girtin û bi sûcdariya ajantiya Tirkiyeyê hat sûcdarkirin. Şemê piştî salekê li Girtîgehê Moskowê û ya Tîflîsê tê ragirtin, dişînin kampên komkirinê yên Sîbîryayê û li wir 9 salan rastî îşkenceya giran tê. Lê piştî mirina Yosîf Stalîn de, Şamê li paytexta Ermenistanê ya Êrîvan bi cih dibe û li ser pêşniyara berpirsê beşa kurdî ya Radyoya Êrîvanê bi Xelîlê Miradov dest bi stranbêjiyê dike. Malbata wî ku heya wê rojê difikirîn ku ew mirî ye, piştî 20 salan bi dengê ku di radyoyê de bihîstiye hîn dibe ku ew dûrûst e. Seyadê Şamê nezikî 49 sal şûnde vedigere bajarê Bazîdê.

Gora Şamê, ku di 20ê Îlonê sala 1992an de li bajarê Krasnodar ê Rûsyayê jiyana xwe ji dest da, hîn jî li Krasnodarê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Dengbêj
Kategorî:Dengbêjên kurd
Kategorî:Navdarên Bazîdê
Qubadî Celîzade

**Qubadî Celîzade** (jdb. 1953 li Koyeyê) helbestvanekî kurd e. Endamê desteke rêvebera Yekîtiya Nivîskarên Kurd û cîgirê Sendîka Mafperwerên Kurdistanê li Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) ye. Demekê jî sernivîskarê kovara Gelawêjî Nö bûye.

## Çend berhemên wî
* Qelemêkì ridên spî, dîwana helbestan, 1988;
* Temtuman, dîwana helbestan, 1991;
* Sêdarekanî beheşt, dîwana helbestan, 1996;
* Hemîşe rû le Xuda, hemîşe mest, dîwana helbestan, 2002;
* Sercem berhemekanî. Şahîd be tenya piyase dekat, 2005.

## Çavkanî

Kategorî:Helbestvanên kurd
Çarîn

**Çarîn**, **çarîne** yan jî **rubaî** yek ji qalibên helbesta kurdî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Cureyê wêjeyî
Kategorî:Qalibên helbesta kurdî
Kategorî:Wêjeya farisî
Dubeytî

**Dubeytî** yek ji qalibên helbesta kurdî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Qalibên helbesta kurdî
Kategorî:Wêjeya farisî
Ferd

**Ferd**, **mufred** an jî **tekbeyt**, yek ji qalibên helbesta kurdî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Qalibên helbesta kurdî
Gramatîka zimanê kurmancî ya kurt (pirtûk)

**Gramatîka zimanê kurmancî ya kurt** (bi tîpen kirîlî: Граматика зьмане кӧрманщи йа кӧрт) rêzimana kurdî ya bi kurdî ya Qanatê Kurdo ji bo dersxaneyên 3-4 a Komara Sovyet a Sosyalîst a Ermenistanê ye. Pirtûk di 1949an de ji nav çapên Neşîreta Dewleta Ermenistanê li Rewanê ve hate der.

Rêziman ji 157 rûpelan pêk tê û bi tîpên kurdî yên kirîlî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Qanatê Kurdo
Kategorî:Rêzimanên kurdî
Muharrem İnce

**Muharrem İnce** (jdb. 4ê gulana 1964 li Yalova, Tirkiye) mamosteyê fîzîkê, midûrê dibistanê, rêveberê werzişê û siyasetmedarekî tirk e. Wî ji gulana 2021ê ve Partiya Welat damezrand û serokatiya wê dike. Berê çar serdemên Partiya Gel a Komarî (bi tirkî: *Cumhuriyet Halk Partisi*, bi kurtî *CHP*) parlementerê bajarê Yalovayê û di navbera hezîrana 2010 û tebaxa 2014 de jî cîgirê serokê koma parlamena CHPê bû.

İnce du caran wek serokê CHPê li hember serokê niha Kemal Kılıçdaroğlu namzed bû: Yekem di îlona 2014an de piştî têkçûna partiyê di hilbijartinên serokomariya Tirkiyê de di 18ê tebaxa 2014an û piştre jî di sibata 2018an de.

İnce wek namzedê serokomariya yê CHPê di hilbijartinên serokomariya Tirkiyê yên sala 2018an de ji sedî 30ê dengan bidest xist û bi rêjeya ji sedî 53ê li pişt serokomarê Tirkiyeyê yê tûra yekem Recep Tayyip Erdoğan di rêza duyem de bi cih girt.

## Jînenîgarî
İnce kurê Şerif û Zekiye İnce li gundê Elmalik ê parêzgeha Yalovayê ji dayik bûye. Malbata bavê wî ji bajarê Dramayê, îroyîn a Makedonyaya Yewnanî û malbata diyayê xwe ji Rîze ye, di peravên Deryaya Reş a Anatolyayê wekî bi eslê xwe laz bûne. Li Zanîngeha Balıkesirê, Fakulteya Perwerdehiyê ya Necatîbeyê, Fîzîk-Kîmya xwendî ye û paşê mamostetiya fîzîkê û midûrê dibistanê kiriye. Piştre, ew wekî Serokê Çapemeniyê ji bo klûba futbolê Yalovaspor xebitî. Ew wek serokê Komeleya Ramana Ataturkîst hat hilbijartin, ku rêxistineke laîk e wekî fikrên Mustafa Kemal Atatürk, damezrînerê Tirkiyeya nûjen diparêze. Muharrem İnce bi Ülkü re zewicî ye ku kurekî wan bi navê Salih Arda heye.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 22an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 25an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê
Yalova

**Yalova** bajarekî li bakurê rojavayê Tirkiyê li perava rojhilatê Deryaya Marmarayê ye. Nifûsa bajêr 156,838 e.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Tirkiyeyê
Althea Gibson

**Althea Neale Gibson** (jdb. 25ê gelawêja 1927an - m. 28ê îlona 2003an) lîstikvanek tenîsê ya amerîkî û golfera profesyonel bû. Ew yekem lîstikvana afroamerîkî bû ku Open French, US Open û Wimbledon bi dest xist.

Di sala 1956an de, ew bû yekem afroamerîkî ku sernavek Grand Slam (Şampiyoniya Fransa) bi dest xist. Sala paşîn wê hem Wimbledon û hem jî US Nationals (pêşengê US Openê) qezenc kir, dûv re di sala 1958an de her du jî bi ser ketin û di her du salan de ji hêla Associated Press ve wekî Werzişvana Jinê ya Salê hate hilbijartin. Bi tevayî, wê 11 tûrnûvayên Grand Slamê bi dest xist, di nav wan de pênc sernavên yekane û pênc sernavên double.

Gibson di Salona Navnetewî ya Tenisê ya Navnetewî û Salona Navnetewî ya Sporê ya Jinan de hate destnîşan kirin. Bob Ryland, hevdemê tenîsê û rahênerê berê yê Venus û Serena Williams, got: "Ew yek ji lîstikvanên herî mezin e ku heya niha jiyaye." "[Martina Navratilova] nikarîbû dest li wê bikira. Ez difikirim ku wê xûşkên Williams bixista."

Di destpêka salên 1960an de ew di heman demê de bû yekem lîstikvana reş a ku di Tûra Golfê ya Profesyonel a Jinan de pêşbaz kir.

Di demekê de ku nijadperestî û pêşdarazî di werzîşê û civakê de belav bû, Gibson pir caran bi Jackie Robinson re hate berhev kirin. Gibson ji bo lîstikvanên afroamerîkî - wek Venus û Serena Williams bû mînakek girîng.

Kategorî:Jidayikbûn 1927
Kategorî:Lîstikvanên Tenîsê
Kategorî:Mirin 2003
Kategorî:Navdar ên Afro-amerîkî
Kategorî:Tenîsvanên amerîkî yên jin
Serena Williams

**Serena Jameka Williams** (jdb. 26ê îlona 1981an)  tenîsvaneke amerîkî ye. Ew di nav tenîsvanên herî mezin ên hemî deman de tê hesibandin. Wê 23 sernavên single yên Grand Slamê bi dest xist. Ligel Steffi Graf û Margaret Court, Williams yekane lîstikvan e ku her çar tûrnûvayên Grand Slam du caran li pey hev qezenc kiriye (2002/03 û 2014/15). Ew di heman demê de yek ji sê lîstikvanan e ku di her tûrnûvaya Grand Slamê de herî kêm sê serketî hene.

Di sala 2012an de wê zêra Olîmpiyadê di tekane de bi dest xist; Wê di salên 2000, 2008 û 2012an de li gel xwişka xwe ya mezin Venus Williams sê madalyayên din ên zêr di double de bi dest xistin. Williams pênc caran sezonekê di rêza yekê ya cîhana tenîsê de bi dawî kir û şeş caran bû Lîstikvana Salê ya ITFyê.

Ji bilî Martina Hingis, ew lîstikvana tenê ya tenîsê ye ku pênc xelatên herî girîng ên WTAyê bi dest xistiye. Wê di sala 2015an de sê xelatên herî mezin ên medyaya werzîşê ya cîhanî ji Associated Press (Serbaza Salê), L'Équipe (Serbaza Salê ya Cîhanê), û Sports Illustrated (Serbaza Salê) wergirt. Williams di nav lîstikvanên tenîsê de, bi qasî 95 mîlyon dolar, xwediyê dravê herî bilind e. Di navbera hezîrana 2014an û hezîrana 2015 de, bi 24,6 mîlyon dolaran ew piştî Maria Sharapova bû duyemîn werzîşvana jin a herî zêde-dahat.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1981
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Tenîsvanên amerîkî yên jin
Homo erectus

thumb|Awayê rû serê celebê mirovî ya ''Homo erectus''.
***Homo erectus*** (tê wateya "mirovê tîk")' cureyekî windabûyî ya mirovê arkaîk e ku di serdema Pleîstosenê de, bi rûdana wê ya herî pêşîn nêzî 2 milyon sal berê jiyan kirine. Mînakên wê di nav endamên yekem ên naskirî yên cinsê Homo de ne.

Gelek cureyên mirovan, wek *[[H. heidelbergensis]]* û H. antekessor, xuya dikin ku ji *H. erectus* zêde bûne û Neandertal, Denisovans û mirovên nûjen bi gelemperî têne hesibandin ku ji *[[H. heidelbergensis]]* zêde bûne. *H. erectus* yekem bapîrê mirovî bû ku li seranserê Ewrasyayê belav bûne û bi rêzek parzemînî ve ji Nîvgirava Îberî heya Javayê dirêj bûne. Dibe ku nifûsa Asyayî ya *H. erectus* bav û kalên ''H. floresiensis'' û dibe ku ji ''H. luzonensis'' re bin. Nifûsa herî dawî ya naskirî ya *H. erectus* H. e. soloensis ji Java li dora 117.000–108.000 sal berê ne.

H. erektûs xwedan rêveçûn û bedenek nûjentir bûn û yekem celebê mirovî ne ku rûyekî wan ê rast, pozek berbiçav û dibe ku mirovên yekem in ku pirçê laşê wan kêm bûye. Her çend mezinahiya mêjiyê wan celebê bê guman ji celebên bav û kalên wan zêdetir be jî, li gorî nifûsê kapasîteya mezinahiya mejiyê wan pir cûda bûn. Di nifûsên berê de pêşkevtina mêjî di destpêka zaroktiyê de disekinî. Ev yek destnîşan dike ku pêşketin di dema zayînê de bi piranî xwe têrê dikir. Bi vî rengî pêşveçûna înformatîkê bi jiyanê re dihate sînordar kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Celebên mirovên kevn
Kategorî:Mirov
Tariq Ezîz

**Tariq Ezîz** (; ; jdb. 28ê nîsana 1936 - m. 5ê hezîrana 2015) siyasetmedarekî iraqî bû ku cîgirê serokwezîr, wezîrê karên derve û şêwirmendê nêzîk yê serok Sedam Huseyn bû. Komela wan di salên 1950î de dest pê kir dema ku her du jî çalakvanên Partiya Be's a Sosyalîst a Erebî ya wê demê qedexekirî bûn. Hem neteweperestekî ereb bû û hem jî endamê Dêra Katolîk a Keldaniyan bû.

## Çavkanî

Kategorî:Iraqî
Kategorî:Jidayikbûn 1936
Kategorî:Keldanî
Kategorî:Mirin 2015
Kategorî:Siyasetmedarên iraqî
Kategorî:Siyasetmedarên suryanî
Mehmet Nuri Güneş

**Mehmet Nurî Guneş** (jdb. 1953, Îdir), siyasetmedarek Kurd e û şaredarê berê yê Îdirê ye. Mehmet Nûrî Guneş di partiyên wekî HEP, DEP, ÖZDEP, HADEP û DEHAP de siyasetmedarî kiriye û endamê damezrîner s partiya DTPê bû û delegeyê kongreyê bû ku di hilbijartinên di navbera salên 1995-2002an de hatin kirin de 3 caran dengên xwe stendin, lê ji ber partiya ku pê re girêdayî bû, nekarî bikeve meclîsê. Di wan hilbijartinan de nekarî benda hilbijartinê derbas bike. Di Hilbijartina Herêmî ya sala 2009an de wekê berbijarê DTPê beşdarê hilbijartinê bû û wekê şaredarê bajarê Îdirê hate hilbijartin. Mehmet Nûrî Guneş ê ku piştre beşdarî BDPê bû di çarçoveya operasyona cendermeyan a 21ê çileya sala 2010an de ku hinceta KCKê hate binçavkirin, 8 sal û 9 meh cezayê girtîgehê ji aliyê Duyemîn Dadgeha Cezayê Giran a Erziromê ya Tirk di 07ê cotmeha sala 2013an de ji aliyê Dadgeha Bilind ve hatibû erêkirin û erka wî ya serokatiyê bi dawî bû.
## Çavkanî

Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Haçîko

**Haçîko** an **Hachikō** (ハチ公, 10ê çiriya paşîna 1923an - 8ê adara 1935an) kûçikek Akîta yê japonî bû ku ji ber dilsoziya xwe ya berbiçav a ji xwediyê xwe Hidesaburō Ueno re tê bibîranîn. Wî piştî mirina xwediyê xwe Ueno zêdetirî neh salan li benda wî ma.

Hachikō di 10ê çiriya paşîna 1923an de li zeviyek nêzîkî bajarê Ōdate, parêzgeha Akîta, ji dayik bû.[3] Di sala 1924an de Hidesaburō Ueno, profesorek li Zanîngeha Împeryal a Tokyoyê, ew anî Shibuya, Tokyo, û wî wekî heywanê xwe xwedî kir. Haçîko her roj li Stasyona Shibuyayê li benda Ueno ma û ew li wîr pêşwazî kir. Vê yekê heya 21ê gulana 1925an berdewam kir, heta ew roja ku Ueno li ser kar bû ji xwînrêjiya mêjî mir. Ji hingê ve heya mirina wî di 8ê adarê 1935an de, Haçîko her roj vedigeriya Stasyona Shibuya da ku li benda vegera Ueno be.

Di dema jiyana xwe de, kûçik di çanda japonî de wekî mînakek dilsoziyê hate dîtin. Ji mirina wî ve, ew li çaraliyê cîhanê di çanda populer de bi peyker, fîlm û pirtûkan tê bîranîn. Haçîko di japonî de wekî *chūken Hachikō* (忠犬ハチ公, "kûçikê dilsoz Hachikō") tê zanîn.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka çandî ya Japonê
Kategorî:Heyvan
Kategorî:1930î li Japonê
Rewaz Fayeq

**Rewaz Fayeq** siyasetmedareke kurd e ku di tîrmeha 2019an de wekê seroka Parlamena Herêma Kurdistanê hatiye hilbijartin. Fayeq endama partiya Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê ye.

## Jiyan
Fayeq di sala 1977an de li navçeya Kelarê ya parêzgeha Silêmaniyê ji dayik bûye. Doktora wê di warê yasaya medenî û veberhênanê de ye û endama komîteyên Pîşesazî, Enerjî bi Çavkaniyên Xwezayî û Karûbarên Yasayî yên Parlamenê bû. Di dadgeha herêmî ya Derbendîxanê de wek lêkolîner kar dikir û wek mamosta û seroka beşa ya Peymangeha Teknîkî li Silêmaniyê destnîşan kir.

## Siyaset
Fayeq di sala 2014ê de weke parlamenterekî YNKê, di dema nakokiyên ligel Serokwezîrê Iraqê Nûrî Malikî de, rexne li Serokê PDKê Mesûd Barzanî kiribû û gotibû, "Mafê Barzanî nîne biryarê li ser çarenivîsê/paşerojayê Herêma Kurdistanê".

Di sala 2019an de, Fayeq daxwaz kiribû ku li gel Konsulê Giştî yê Amerîkayê li Iraqê hevdîtinekê pêk bînin, li ser wan nîgeraniyên ku proseya bûdceya sala 2020ê ya hikûmeta Iraqê li hember Herêma Kurdistanê ne adil be. Fayeq di daxuyaniyekê de got: “Nabe ku dewleta Iraqê bûdceya sala 2020ê weke amûreke zextê li ser gelê Kurdistanê bikar bîne.”

Di 11ê tîrmeha 2019an de Fayeq wek Serokê Parlamena Herêma Kurdistanê hat hilbijartin. Ji aliyê Serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî jî hat pîrozkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1977
Kategorî:Jinên kurd di siyasetê de
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên herêma Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên Başûrê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Jin
Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Mezin

**Hikûmeta Meclisa Neteweyî ya Mezin** (bi tirkî: *Büyük Millet Meclisi Hükûmeti*), bi xwe wek **Dewleta Tirkiyeyê** () an **[[Tirkiye]]** (), bi gelemperî wekî **Hikûmeta Enqereyê** (), an jî bi awayekî kevnar **Hikûmeta Angorayê**, dewletekî û şoreşgerî a tirk bû ku li Enqereyê (wê demê wek *Angora* dihat zanîn) di demê Şerê Serxwebûnê yê Tirkiyê (1919 - 1923) û di salên dawî yên Împeratoriya Osmanî de. Ew ji aliyê Tevgera Milî ya Tirk ve dihat birêvebirin, berevajî *Hikûmeta Konstantînopolê* ya hilweşiyayî, ku ji aliyê Siltanê Osmanî ve dihat birêvebirin.

Di dema şerê bi navê Şerê Serxwebûnê de, Hikûmeta Meclîsa Neteweyî ya Mezin fermandariya artêşê kir ku bi navê Kuva-yi Milliye ("Hêzên Neteweyî") tê zanîn.

Piştî şer û serkevtina li dijî Hikûmeta Konstantînopolê ya keyîtî, Hikûmeta komar ya Enqerê di sala 1923an de bidawîbûna Împeratoriya Osmanî û avakirina Komara Tirkiyê ji axa Anatolyayê û axa beşa Bakurê Kurdistanê ragihand. Meclisa Mezin îro parlamena Tirkiyeyê ye.

## Paşbingeh

Di dema ku Hikûmeta Enqereyê hat îlankirin, li Konstantînopolîs ku ji aliyê Hevalbendan ve hatibû dagirkirin (niha Stembol), hikûmeteke din a tirk hebû, bi navê Hikûmeta Osmanî ya împeratorî, ku pir caran bi navê " *Hikûmeta Konstantînopolê* " (li hember Hikûmeta Enqere ya neteweperest) tê zanîn. Piştî ku Meclîsa Mezin a Neteweyî di 23’ê Nîsana 1920an hat damezrandin, bêyî ku di destpêkê de meşrûiyeta Siltanê osmanî red bike, parlamenqa nû ya Enqereyê di nava Meclîsê de hikûmeta xwe ava kir. Ji wezîran re li şûna "*Nazir*" ya kevneşopî "Vekil" (Kiryar) dihat gotin, ji bo ku li gorî xwezaya demkî ya hikûmetê bin.

thumb|400x400px|Nexşeya Anatolyayê di sala 1921an

Di 29ê cotmehê de Komara Tirkiyeyê ji aliyê Meclisa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê ve hat avakirin.

## Mijarên têkildar

* Şerê Rizgariya Tirkiyeyê
* Peymana Sevrê
* Peymana Lozanê

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1920an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1923an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Kategorî:Şerê Rizgariya Tirkiyeyê
Kategorî:Tirkên Ciwan
Kategorî:1923 li Tirkiyeyê
Kitêba zimanê kurmancî bona dersxana çara (pirtûk)

**Kitêba zimanê kurmancî** pirtûkek e ji bo dersxaneya 4an a kurdên Ermenistanê ya ku di sala 1936an de ji Neşra Hukumeta Şewra Ermenistanê ya Rewanê derket. Pirtûk ji aliyê Emînê Evdal ve hat amadekirin.

Kitêba zimanê kurmancî bi alfabeya Şemo-Marogûlov e û ji 201 rûpelan pêk tê. Tîraja pirtûkê 2000 heb e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Orxan I

**Orxan I**, **Orxanê Yekê** (bi tirkiya osmanî: ورخان غازی<; tirkî *Orhan Gazi*, her wiha **Orhan**, jdb. derdora sala 1281ê – m. adara 1362an) ji sala 1323/4 heya 1362an begê duyem ê Împeratoriya Osmanî bû. Wek kurê Osmanê Yekê li Söğutê hatiye dinyayê.

## Mijarên têkildar
* Osman I

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1281
Kategorî:Kurên siltanan
Kategorî:Mirin 1362
Kategorî:Siltanên Osmanî
Îfîgenia

**Îfîgenia** (yewnanî: Ἰφιγένεια) mîtolojiya yewnanî de keça key Agamemnon û keybanû Klîtemnêstrayê ye. Çîroka wê di destanên Homêros jî derbas dike lê agahiyên derheqê wê de piranî trajediyaya Eurîpîdês de ew lehengekî bi jin derketiye holê.
thumb| Qurbankirina Îfîgeniayê

## Çîroka Wê

Di despêka Şerê Troyayêyê da Key Agamemnon xezalekê Artemîsê kuştibû. Artemîs ji vê yekê gelek aciz bibû nedihişt ba rabe û keştiyên Akayan biçin Troyayê. Ji bo ku naletê rake Agamemnon hewl da ku keça xwe Îfîgeniayê qurbanî Artemîsê bike. Lê di dawiyê da Artemîs ji bo qurbankirinê xezalekê da Agamemnonê, Îfîgeniayê jê stand û dotmîrê di perestgehê Taurisê da kir rahbik.

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Zarokên Agamemnon
Nivîskarê kurmanca efrandina duda (pirtûk)

**Nivîskarê kurmanca efrandina duda** pirtûkek e ku di sala 1934an de ji Neşra Hukumetê, seksiya Nivîskarê kurmanca ya Rewanê (Ermenistan) derket. Amadekarê pirtûkê Heciyê Cindî ye.

Kitêb bi alfabeya Şemo-Marogûlov e û ji 70 rûpelan pêk tê. Tîraja pirtûkê 1000 heb e.

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûk
Ali Mahir Başarır

**Ali Mahir Başarır** (jdb 3ê îlona 1975an li Tersus, Mêrsîn), siyasetmedar, parêzer û perlamenterê serdema 27an a Mêrsînê ye ku bi eslê xwe tirk e.

## Jînenîgarî
Ali Mahir Başarır di 3ê îlona sala 1975an de li Tarsusa Mêrsînê ji dayik bûye û dibistana seretayî, navîn û lîseyê li Tarsusê xwendiye. Xwendina xwe ya zanîngehê ji Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Marmarayê xwendiye û li heman zanîngehê di beşa Hiqûqa Giştî de mastera xwe qedandiye.

Li Stenbolê dest bi parêzeriya dike û li Kulûba sporê ya Maltepe û Kulûba sporê ya Kartalê wek rêveber xebitiye.

Piştî ku Partiya Gel a Komarî ku piştî Derbeya 12ê îlonê hat girtin û careke din dîsa ku di sala 1992an de hate vekirin, di nava rêxistina navçeya Tarsûsê de cih girt û dest bi jiyana siyasî ya aktîf kir. Başarir ku di hilbijartinên giştî yên sala 2011an de cara yekem dibe namzeta parlamenteriya Mêrsînê, di hilbijartinên giştî yên 24ê hezîrana sala 2018an de weke parlamenterê Mêrsînê tê hilbijartin. Di 37em Kongreya Asayî ya Partiya Gel a Komarî de ku di 25-26 tîrmeha sala 2020an de pêk hat de wek endamê Meclîsa Partiyê hatiye hilbijartin û li meclisa Tirkiyê ye wekî endamê Komîteya Destûra Bingehîn a Meclîsê kar dike.
## Çavkanî

Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Şoreşa Ebasî

**Şoreşa Ebasî**, ku bi navê **tevgera zilamên bi cilê reş** jî tê zanîn, ji aliyê Xanedana Ebasiyan ve hilweşandina Xanedana Emewiyan bû. Dihat zanîn ku Ebasî bi misilmanên ne-ereb re pir baş tevdigerin. Xanedana Ebasiyan ji Ebbas apê Muhemmed e.

Şoreş dawiya Împeratoriya Ereban û destpêka dewleteke berfirehtir û pir-neteweyî li Rojhilata Navîn nîşan da. Di dîrokê de yek ji şoreşên herî bi rêxistinkirî bû û bala cîhanê kişand ser Rojhilata Navîn. Ji aliyê Ebû Muslim Xoresanî ve dihat birêvebirin.

## Çavkanî
Virginia Wetherell

**Virginia Wetherell** (jdb. 9ê gulana 1943 li Farnham, Surrey, Înglistan) lîstikvaneke îngilîz e ku herî baş bi rolên xwe di fîlmên tirsnak ên kompaniya Hammer de wekî *Dr. Jekyll and Sister Hyde* (1971) û *Demons of the Mind* (1972) tê nasîn.Fîlmên wê yên din jî ev in The Big Switch (1968), Curse of the Crimson Altar (1968), The Other People (1968), Man of Violence (1969), A Clockwork Orange (1971), *[[Disciple of Death]]* (1972) û fîlma televîzyonê Dracula (1974). Di televizyonê de, ew di The Troubleshooters de wekî Julie Serres endamek birêkûpêk bû, û Dyoni di rêzefîlma Doctor Who The Daleks de Dyoni lîst.

## Jiyana wê
Virginia Wetherell di 9ê gulana 1943 de li Farnham, Surrey, Îngilîstan, Keyaniya Yekbûyî jidayik bû . Piştî qedandina dibistanê li bajarê xwe, Wetherell li Londonê beşdarî dibistana lîstikvaniyê bû.Wetherell ji sala 1973an heya mirina wî ji şêrpenceyê di sala 1991an de bi lîstikvan Ralph Bates re zewicî bû. Ji vê zewacê keça wan Daisy (jdb. 1974) û her wiha kurê wan William (* 1977) tê ku ew jî wekî lîstikvan dixebitin.

## Fîlmnîgarî

### Fîlm

### Televîzyon

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Aktrîsên brîtanî
Kategorî:Aktrîsên îngilîz
Kategorî:Jinên brîtanî
Kategorî:Jinên îngilîz
Kategorî:Mirovên zindî
Aleksandr Nikolayevich Skryabin

thumb| Alexander Scriabin, wêne li dora 1900
**Aleksandr Nikolayevich Skryabin** (rûsî Александр Николаевич Скрябин) jdb. 25ê kanûna pêşîn&nbsp;1871 jul. / 6&nbsp;ê kanûna paşîn&nbsp;1872 greg. li Moskowê m.&nbsp;14ê nîsanê jul. / 27&nbsp;nîsanê&nbsp;1915 greg. piyanîst û kompozîtorê rûsî bû.

## Dosyayê muzîkê

* 3 Senfonî
** Senfonî no. 1 mî major op. 26
** Senfonî no. 2 do mînor op. 29
** Senfonî no. 3 do mînor op. 43

* 3 Helbestê senfonîk
** *Rêverie* op. 24 (1898)
** *Le Poème de l’Extase* op. 54
** *Prométhée. Le Poème du feu* op. 60
* Konser ji bo pîyano op. 20 (1896/97)
* 2 sonatan berê û 10 sonatan tev numeroyê op.
** Sonata no. 1 fa mînor op. 6 (1892)
** Sonata no. 2 sol dies mînor op. 19 („Sonate fantaisie“) (1892–97)
** Sonata no. 3 fa dies mînor op. 23 (1897/98)
** Sonata no. 4 fa dies major op. 30 (1903)
** Sonata no. 5 fa dies major op. 53 (1907)
** Sonata no. 6 op. 62 (1911)
** Sonata no. 7 op. 64 (1911)
** Sonata no. 8 op. 66 (1912/13)
** Sonata no. 9 op. 68 (1911–13)
** Sonata no. 10 op. 70 (1912/13)
* mûzikê din ji bo pîyanoyê
** 24 Prêlûd (Préludes) op. 11
** *Poèmes*
*** 2 Poèmes op. 32 (1903)
*** *[[Vers la flamme (Skrjabin)|Vers la flamme]],* Poème op. 72 (1914)
** 24 Etûd (Études)

## Nimuneyên deng

Di kanûna paşinê 1910 de, Skryabin 9 karên xwe ji bo Welte-Mignon tomar kir:

* Prélude op. 11, no. 1 * 
* Prélude op. 11, no. 2* 
* Mazurka op. 40, no. 2* 
* Étude re dies mînor op. 8, no. 12
## Çavkanî

Kategorî:Dahênerên rûs
Kategorî:Jidayikbûn 1872
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 1915
Kategorî:Piyanist
Kategorî:Rûs
Neqşê Rustem

**Neqşê Rustem** (*muralê Rustem*, bi farisî: نقش رستم) şûnwareke kevnar a arkeolojîk û nekropolek e ku bi qasî 12 km li bakurê rojavayê Persepolîsê, li parêzgeha Fars a li Îranê ye. Komek ji rolyefên kevnar ên îranî li ser zinar û rûyê çiyê hatine birîn. Çiya cihê razana dawî ya çar padîşahên Axamenî dihewîne, di nav wan de şah Daryûsê Mezin û kurê wî Xerxes. Ev şûnwar ji bo dîroka Îranê û ji bo îraniyan xwedî girîngiyek mezin e. Ew şûnwarên cihêreng ên arkeolojîk dihewîne, ku di nav dîwarê zinar de ji hezar salî zêdetir ve, ji Elamî û Axamenîsan bigire heta Sasaniyan, hatine xemilandin. Ew çend sed metre dûrî Neqşê Rejab e û çar rolyefên kevirên sasanî yên din, sê padîşahên pîroz û yek keşîş hene.

Neqşê Rustam nekropola xanedana Hexamenişî ya 550 B.Z. – 330 B.Z. ye û ji çar gorên mezin pêk tê, yên ku li ber zinaran hatine birîn. Gor bi giranî xwediyê xemilandinên mîmarî ne û rûbera li ser deriyan panelên mezin vedihewînin. Her yek di naverokê de pir dişibihe hev û tê de fîgurên padîşah ku ji hêla xwedawendan ve hatî veberhênan têne dîtin. Li jorî wan herêmek bi rêzên fîgurên piçûktir ên leşker û rayedaran hene, ên ku hurmetê li wan digirin. Deriyê her gorê li navendê ye û ber bi odeyek piçûk ve vedibe, ku tê de padîşah di sarkofagê de razayî ye.

Li binê gorên Axamenîsan, li nêzî asta erdê, rolyefên zinarî bi fîgurên mezin ên padîşahên Sasanî hene, hin bi xwedawendan re hevdîtin dikin, hinên din jî di şer de ne. Ya herî navdar nîşan dide ku padîşahê Sasanî Şepûr I li ser hespê nîşan dide, ku Împeratorê Romê Valerian li hember wî serî ditewîne, û Filîposê Ereb (împeratorekî berê yê ku baca Şepûr dida) hespê Şepûr girtiye: Împeratorê mirî Gordian III jî, yê ku di şer de hatiye kuştin, di bin hespê de dirêjkirî ye. Rolyef Şerê Edessayê yê di 260 P.Z. de bi bîr tîne, dema ku Valerian bû yekane împeratorê Romê ku wekî dîlekî şer hate girtin, û ji bo Romayiyan rûreşiyeke mayînde hatiye amadekirin. Çêkirina van rolyefan bi zelalî niyeta Sasaniyan nîşan dide ku xwe bi rûmetên Împeratoriya Hexamenişî ya berê ve girêbidin.

## Çavkanî

Kategorî:Çanda sasanî
Şerê Edesayê

**Şerê Edesayê** di sala 260an de di navbera artêşên împeratoriya Romê ya di bin fermandariya împerator Valerian û hêzên sasanî yên di bin serokatiya şahanşah (qiralê qiralan) Şepûr I de pêk hat. Artêşa Romayê têk çû û bi tevahî ji aliyê hêzên Îranê ve hat girtin; cara yekem împeratorekî Romê dîl hat girtin. Romayî hatin pelçiqandin û farisan tenê windahiyên piçûk dan. Bi vî rengî, şer bi gelemperî wekî yek ji xirabtirîn karesatên di dîroka leşkerî de tê dîtin.

Di destpêka şer de, Şepûr çend caran êrîşî axa Romê kiribû. Wî di salên 253 an 256an de ji hêla Orontes li Sûriyê herêma Entakyayê girt û talan kir. Ji bo ku destdirêjiyên farisan bide rawestin û tolhildanê bigire, Valerian bi xwe bi artêşek ku tê gotin qasî 70.000 hêzdar bû (ku di nav wan de nobedarên Pretorî jî hebûn) li dijî Şepûr derket qadan. Bi saya serkeftinên destpêkê romî bi ser ketin û parêzgehên Sûriyê ji nû ve bidest xistin, lê di destpêka havîna 260an de şerek li deştên mezin ên di navbera Carrhae û Edessa de derket.

Artêşa Romê li hember artêşa farisan, ku ji siwarên giran pêk dihat, têkçûnek bi felaket xwar. Bi vî awayî împarator Valerian di dema şer de yan jî piştî şer dîl hat girtin. Ev bûyer ji bo Romiyan bûyerek bêhempa û pir rûreşker bû. Şepûr ev yek di rapora xwe de (bi yewnanî, farisiya navîn û partî wek *res gestae divi Saporis* tê zanîn) li Neqşê Rustem û li ser rolyefên zinaran ên din (wek nêzîkê Bişapûr) tomar kir.

## Çavkanî

Kategorî:Edessa
Kategorî:Sedsala 3an li Îranê
Edesayê
Kategorî:260
Hediye Yûsif

**Hediye Yûsif** (jdb. 1973; Qamişlo, Rojavaya Kurdistanê) siyasetmedareke kurd e ku ji 17’ê adara 2016an heta 16ê tîrmeha 2018an hevserokatiya Meclîsa Rêveber a Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê bû.

## Jiyana berê
Yûsif di bîst saliya xwe de, ku wê demê gerîlla bû, ji bo du salan li Şamê ji aliyê hikûmeta Esedê ve bi tawana endambûna rêxistineke veşartî ya ku armanca wê perçekirina Sûriyê ye, girtî bû.

## Polîtîka

### Hevserokatiya kantona Cizîrê
Yûsif di destpêkê de hevserokatiya Kantona Cizîrê ya li bakurê rojhilatê federasyona Rojava ya ku nû hatiye avakirin bû. Yûsif bi hevserokê hevserok Humeydî Daham el-Hadî re, ku serokê eşîreke ereb e, hevserok bû. Ofîsa Yûsif li navenda berê ya Şîrketa Petrola Sûriyê ya girêdayî dewletê li bajarê Rimêlan dewlemendê petrolê bû, ku ew bajarê ku federasyona Rojava lê hatibû ragihandin.

Yûsif di dema hevserokatiya xwe de ji bo hevkariyeke berfireh a navbera mezhebî bi taybetî di navbera kurd û ereban de xebitî. Yûsif got, "Federasyona Rojava tiştekî ji netew-dewletê wêdetir e. Ev der cihê ku hemû gel, hemû kêmnetewe û hemû zayend tê de wekhev tên temsîlkirin." rêvebirinê" ya ku wê di hevpeyvînekê de diyar kir ku "li her astê desthilatdariyê li Rojava desthilatdariyeke wekhev heye."

### Hevserokatiya Federala Rojavayê
Yûsif di Adara 2016an de ji bo Hevserokatiya Federasyona Rojava hate hilbijartin. Federasyonê ji sedî 16ê axa Sûriyê girtibû. Di hevpeyvînekê de li ser hilbijartina wê, Yûsif erkê komîteyê wekî avakirina "sîstema berfirehtir û berfirehtir" li deverên rizgarkirî ji Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) diyar kir "ku mafan dide hemû grûpan. xwe temsîl bikin û rêveberiyên xwe ava bikin."

Ebdilselam Mihemed bal kişand ser prensîba hevrêveberiyê ji bo ku Sûriye bibe hikûmet û gelek komên etnîkî yên welat (bi giraniya wan ereb û kurd) di nav xwe de bihewîne, Ebdulselam Mihemed got ku "Hediya [Yûsif] ​​nûnertiya Rojava dike û [Mensûr] Selam nûnertiya Bakurê Sûriyeyê dike. ." Mamoste û çalakvanê kurd ê ji Qamişlo Mihemed jî got: "Ev li ser esasê sîstema me ya hevserokatiyê û neteweyên cuda û wekheviya jin û mêran hatiye avakirin."

Yûsif ji bilî piştgirîkirina polîtîkaya "hev-rêveberiyê" piştgirî dide siyaseta "konfederalîzma demokratîk" ku Koma rûmetê ya civakên li Kurdistanê Abdullah Öcalan di sala 2005'an de nivîsandibû "ne sîstemeke dewletî [lê] sîstemeke demokratîk e. Yûsif piştgiriya destwerdana Rojava di şerê navxweyî yê Sûriyeyê de kir, lê li gorî konfederalîzma xwe ya demokratîk. Li dijî destwerdana ji bo armanca avakirina dewleteke kurdî ya cuda ji Sûriyê ye. Di Tîrmeha 2016an de wê got, "Em ê destûrê nedin parçebûna Sûriyeyê." "Em demokratîkbûna Sûriyeyê dixwazin."

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1973
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên jin ên sedsala 21ê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat
Îlham Ehmed

**Îlham Ehmed** (jdb. 28ê kanûna pêşîn a 1963an) siyasetmedareke kurd e û yek ji siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat e. İlham Ehmed niha hevseroka Meclisa a Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê ye (Rojava) û endama desteya rêveber a Tevgera Civaka Demokratîk (TEV- DEM) e. Heta tîrmeha 2018an hevseroka Meclîsa Sûriya Demokratîk (MSD) bû, ku baskê siyasî yê Hêzên Sûriya Demokratîk e û wek meclîsa qanûndanînê ya Rojava dixebite. Îlham Ehmed di demên dawî de wekê siyasetmedareke kurd li gelek welatên cîhanê xebatên dîplomasîyê birêve biriye.

## Jiyan û kariyera wê
Îlham Ehmed siyasetmedareke kurd e ku li Efrînê ji dayik bûye. Ehmed bi awayekî eşkere li ser armanca xwedîderketina li karakterekî pir-etnîkî û sekuler ji bo Sûriyeyeke pêşerojê axivî ye. Di destpêka pêngava duyemîn a Reqayê de di mijdara 2016an de wê wiha gotiye:

Ehmed ku ji salên 1990î ve di nav tevgera neteweyî ya kurdî de cih girtiye ku dixwaze hikûmeteke nenavendî bi şêweya Sûriyeya federalî hebe. Ew îddîa dike ku encûmenên sivîl û hikûmetên xwecihî dê li Kurdistana Sûriyê di dewleteke wisa nenavendî de derkevin holê ku mafên komên cuda yên sûrî misoger dike, di nav de azadiya gotinê, û wekheviya zayendî. Ew doza mafên gelê kurd dike ku di destûra Sûriyê de bên garantîkirin. Ehmed di tîrmeha 2018an de beşdarî danûstandinên ligel hikûmeta Sûriyê li Şamê bû, derbarê xizmetguzariyên ku dê li navçeyên ku ji aliyê SDC ve tên birêvebirin jî di Tîrmeha 2018an de bên pêşkêşkirin. Wê ji wê demê ve gelek caran sûcê têkçûna danûstandinên siyasî yên li ser Şamê girtiye ser xwe û got:

### Danûstandinên bi Fransayê re
Piştî hem gefên Tirkiyê yên êrişî li ser Efrînê û hem jî piştî daxuyaniya serokê Amerîkayê Donald Trump ku gotibû Amerîka dê hêzên xwe ji herêmên di bin serweriya HSDê de vekişîne di Kanûna 2018an de, Ehmed ligel hevserokê SDC Riad Darar çû Parîsê da ku bi hikûmeta Fransa re gotûbêj bike. Piştî danûstandinên bi Fransayê re dê leşkerên Fransî li Sûriyê bimînin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Jinên kurd di siyasetê de
Kategorî:Kesên ji Efrînê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Rojavaya Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Yekîtiya Demokrat
Avicii

**Tim Bergling** (8ê îlonê 1989an - 20ê nîsanê 2018an), bi navê xwe yê profesyonel wekî **Avicii** tê zanîn, DJ, remîkser û hilberînerê muzîkê yê swêdî bû. Di 16 saliya xwe de, Bergling dest bi weşandina remîksên xwe li ser forumên muzîka elektronîkî kir, ku rê li peymana wî ya yekem vekir. Ew di sala 2011an de bi strana xwe ya bi navê "Levels" derket pêş. Albûma wî ya pêşîn a stûdyoyê, True (2013), muzîka elektronîkî bi hêmanên cûrbecûr re tevlihev kir û bi gelemperî nirxandinên erênî wergirt. Ew li zêdetirî 15 welatan di top 10ê de derket lûtkeyê û li ser nexşeyên navneteweyî derketiye pêş; single ya sereke, "Wake Me Up", li piraniya bazarên muzîkê yên li Ewropayê biser ket û li Dewletên Yekbûyî gihîşte hejmara çaran.

Di sala 2015an de, Bergling albûma xwe ya duyemîn a stûdyoyê, Stories, û di sala 2017an de EP ya Avīci (01) derxist. Kataloga wî di heman demê de ew stranan dihewîne: "I Could Be The One" bi Nicky Romero re, "You Make Me", "X You", "Hey Brother", "Addicted to You", "The Days", "The Nights", "Waiting For Love", "Without You" û "Lonely Together". Bergling ji bo xebata xwe ya li ser "Sunshine" ya bi David Guetta re di sala 2012an de û "Levels" di 2013an de ji bo Xelata Grammy hate berbijar kirin. Gelek weşanên muzîkê Bergling yek ji ew DJan e, yên ku di destpêka salên 2010an de muzîka elektronîkî xistine nav radyoya Top 40ê.

Bergling di sala 2016 de, piştî çend salan ji stresê û tenduristiya derûnî ya xirab, dev ji tûrên muzîkê berda. Di 20ê nîsanê 2018an de, dema ku li Mûskat, Omanê li betlaneyê bû, xwe kuşt. Di sala 2019an de, albûma wî ya sêyemîn û dawîn, Tim, piştî mirina wî hate weşandin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Mirin 2018
Kategorî:Muzîkvanên swêdî