Sipkî

[thumb|Serokeşîra Sipkî Yûsiv Beg (Koşk, [Dutax), 1893]]
 
[thumb|Xalis Begê Sipkî di serhildana Agiriyê de. (Ji rastê: [Xalis Begê Sipkî, Îhsan Nûrî Paşa, Ferzende Beg)]]
[thumb|Sipkiyên siwarî ku ji bo tevlî [Hengên Hemîdiyeyê bin li Qerekoseyê kom bûne.(ss.19)]]
**Sipkî** yan jî **sipkan**, yek ji konfederasyona eşîrên kurdan e û yek ji eşîrên mezin ên Kurdistanê ye. Sipkî bi baweriya xwên berê êzîdî bûn û di sedsala 18em de ji ber komkujiyê ji herêma Şingalê belavê cihên xwe yên niha bûne. Bi taybetî li Dutax, Panos, Dîxor, Erdîş, Agirî, Milazgir, Elcewaz, Xinûs, û li Qers, Erzirom, Wan, Îdir, Erdêxan, Bedlîs û Mûş Şirnex Sêrt Êlih Amed Mêrdîn dijîn. Li Başûrê Kurdistanê bajarên Zaxo û Dihokê dijîn, bi navê Silêvanî tên naskirin. Di nava Kurdên Anatolyê de jî gelek sipkî hene. Ên ku li van deran dijîn bûne misilman. Hinek jî li Ermenistan û Gurcistanê dijîn û êzdî ne. Helbet li Kurdistan, Qefqasya, Tirkiye û Ewropayê jî belav bûne.

BABKEN EŞÎRA SÎPKAN 

Xelesînî
Birimî
Hesinî
Mankî
Sturkî
Rojkanî
Isedizî
Mîxaîla
Şemsikan
Utî
Mamzedî
Kilerî
Derecikî
Şanezera
Sahanîya
Kasorî
Pîvazî
Recebî

## Dîrok
Ji aliyê Yavûz Siltan Selîm ve di sala 1514an de eşîr ji herêma xwe hate derxistin û ji bo ewleyiya sînorên Împeratoriya Osmanî nêzikê sînorên Rûsya û Îranê re hat bicihkirin.

Di sala 1639an de bi Peymana Qesr-î Şîrînê ku di navbera tirk û farisan de hat çêkirin re sipkî bitevayî ji rêveberiya Osmaniyê re hatin hêlan.

Di navbera salên 1829 û 1854 û 1877an de şerên ku di navbera tirk û rûsan de derketin sipkî ji aliyê rûsan bûn û şer kirin. Eşîra sipkî bi eşîra heyderî ve rehet nedane Dewleta Osmanî.

## Sipkî yên li bajarên din ên Kurdistanê
### Amed

* Farqîn (Fêra û Huseyna)

* Pasûr (Temiran, Godernê û Cixsê)

### Riha

* Curnê Reş (Heylûn, Dêjnik) (*bi xwe re dibêjin *'Sînîkan**')

### Sêrt

* Şêrwan (Gelî, Gundê Kîfer)

## Sipkî yên Anatolyaya Navîn
### Enqere
Haymana, Çankaya, Polatlı
### Qonye
Kulu, Cihanbeyli
## Gundên Sipkî yên li Ermenistanê
Talîn, Êçmîazîn, Serdereb, Axbaran *(Navçe)*

Асланлу(Eslanlû), Асиблах(Asîblax), Зор(Zor), Аличалу(Alîçalû), Карахтин(Qerextîn), Аставлу, или Гунде Шеха(Astavlû), Кырблах(Qirbilax), Басинак(Basînek), Сойблах(Saybilax), Коджбаши(Qocbaşî), Ташушан(Taşûşan), Тярмашев(Germaşiv), Дамысхан(Demisxan), Хрбе сор(Xirbê Sor), Куч(Qûç), Хане(Xane), Гогырмас(Gogirmes), Карако(Qerequ), Гунде Ашо-Хусейн(Gundê Eşo Hisên), Бандамурад(Bendemûrad), Ташкорпи(Taşkorpî), Карахесар(Qerehesar), Чарсала(Çarsale), Омбла(Ombla), Дутах(Dutax). *(Gund)*

### Talîn(Թալին)
Sîçanlû, Heko, Beroj, Gelto, Qibix, Zurbe, Keleşbeg, Sorîk, Tilik,

### Axbaran
Çamûşvana mezin (Elegez), Pampa Kurdan, Korbilax

## Cihên Sipkî yên li Gurcistanê
Tbîlîsî, Gûrya, Rustavî, Kutaisi, Telavî, Gardabani û Kobuletî. Piştî Şerê Cîhanî yê Yekem ji Ermenistanê koç kirine.

## Axa û Begên eşîra Sipkî
* Yûsiv Beg
* Ebdulmecîd Begê Sipkî (bavê Xalis Begê Sipkî, gora wî li Meterê ye)
* Xalis Begê Sipkî
* Mîrza Axayê Sipkî
* Hacî Yûsiv Paşa
* Beyaz Begê Sipkî
* Emer Beg
* Polat Beg
* Elî Axa
* Evdal Axa
* Çîlan Axa
* Şikoyê Şemdîn Axa
* Şîlan Axa
* Hesen Axa
* Rizayê Kakê (rêberê ên ku çûne Ermenistanê)

## Melayên navdar
* Şêx Salihî Sipkî (Kalikê Hacî Yûsiv Paşa)
* Mele Resûlê Sipkî (1829-1957, gora wî li Mûşê ye)

## Kesên Girîng

* Heciyê Cindî
* Qanatê Kurdo
* Celîlê Celîl
* Emînê Evdal
* Casimê Celîl
* Cerdoyê Esed
* Fêrîkê Ûsiv
* Ezîzê Gerdenzerî
* Şekroyê Xudo
* Ordîxanê Celîl
* Gorgiyê Xudo
* Wezîrê Eşo
* Egîdê Xudo
* Rizaliyê Reşîd
* Tosinê Reşîd

## Navdarên eşîra sipkî
Yek ji Pêşmerge(*Fermandar*)yên sereke yên serhildana Agiriyê kurê Abdulmecîd Begê, Xalis Begê Sipkî ji vê êlê ye.

## Siyasetmedar
Evdilvahîd Ehmedê ji Dihokê li Parlamena Kurdistanê(*Başûrê Kurdistanê*) parlamenterîya Partiya Demokrat a Kurdistanê dike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* *[[Abdullah Varlı]], Dîwan û jînewariya [[Ehmedê Xanî]], Sipan Yayınları*
* *[[Mele Mahmûdê Bazîdî]]*
* *[[Heciyê Cindî]], Hewarî*

Kategorî:Eşîr
Kategorî:Êzdîtî