open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
30ê adarê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1947 – Li meydana Çwarçira ya bajarê Mehabadê serokê Komara Mahabadê, Qazî Mihemed, û serkideyên din hatin darvekirin.
* 1994 – Endamê DEPê Ahmet Tekeş hate qetilkirin.
* 1995 – Endamê HADEP'a Samandag ya Xetayê Mehmet Latîfecî bi êrîşeke çekdarî hate kuştin.
* 1995 – Televîzyona Kurdî MED-TV'yê dest bi weşana xwe ya ceribandinê kir.

### Cîhan
* 1912 – Siltanê dewleta Fasê Mulay Hafid, peymanek mohir kir ku li gorî vê peymanê welatê wî dikeve bin desthilatiya Fransayê.
* 1944 – Balafirên brîtanî, Neirenbergê bombebaran kirin.
* 1945 – Rûsyayê, dewleta Awistriyayê dagir kir.
* 1948 – Li Bexdayê kovara Nizar dest bi weşana xwe kir. Kovar ji du heftiyan carekê ji aliyê Eladdîn Sucadî ve dihate weşandin.
* 1955 – Brîtanya tevlî pakta Îraq û Tirkiyeyê bû.
* 1972 – *[[Viyetnam]]a Bakur*, Viyetnama Başûr dagir kir.
* 1972 – Sazûmankarê partiya THKP-C, Mahir Çayan û hevalên wî li Kizildereyê hatin kuştin.
* 1976 – Evroj weke *roja xakê* ya Filîstînê hate îlankirin. Her sal di 30'ê adarê de filîstînî vê rojê weke roja *Axa Niştiman* pîroz dikin.
* 1981 – Li Washingtonê li hemberî serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Ronald Reagan, sûîkastek çêbû. Di sûîkastê de Reagen bi birîndarî rizgar bû. Tê îdîakirin ku sûîkast ji aliyê Neo-Naziyekî ve hatiye kirin.
* 1998 – Koçaryan, ji serokdewletiya Ermenistanê re hate hilbijartin.

## Jidayikbûn
* 1844 – Paul Verlaine, helbestvanê fransî
* 1853 – Vincent van Gogh, wênesazê holendî

## Mirin
* 1896 – Seyîd Fehîmê Arwasî, zanyarê kurd
* 1925 – Rudolf Steiner, feylezof, perwerdekar, zanyar, hunermend û nivîskar, her wiha sazumankarê antropozofîtê
* 1947 – Mihemmed Huseyîn Saîf Qazî, wezîrê parastinê yê hikûmeta Komara Mahabadê
* 1947 – Hacî Baba Şêx, serokwezîrê Komara Mahabadê
* 1947 – Qazî Mihemed, serokê Komara Mahabadê
* 1972 – Mahir Çayan, rêberê partiya THKP-C
* 1992 – Mele Ebdulalahê Timoxî,

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Adar
adarê
31ê adarê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1947 – Serokê Komara Kurdistanê ya Mahabadê Qazî Muhammed, Wezîrê Parastinê yê Komarê Mihemed Hûseynê Seyfî Qazî, û endamê parlemena Îranê Sadrî Qazî ku di heman demê de biryarê Qazî Mihemed bû, li Meydana Çarçira ya Komara Mahabadê hatibû îlan kirin, hatin dardekirin. Ev dîrok li gorî salnemya Seyfî dibe, 10ê meha 1ê 1326.
* 2016 – Li Amedê, hêzên HPG'ê bi erebeya bombekirî erîşî polîsên tirk kirin. Di encamê de 7 polîs mirin û 13 jê polîs 27 kes brîndar bûn.

### Cîhan
* 1651 – Li Perûyê erdhejeke dijwar qewimî.
* 1745 – Cihû ji Pragê hatin dertixûbkirin.
* 1880 – Cara yekem bi temamî bi elektrîkê bajar hate ronîkirin.
* 1889 – Barûya Eyfelê ya li payexta Fransa, Parîsê, hate vekirin.
* 1918 – Ji bo sûdwergirtina ji tava-rojê pergala katjimêra havînê cara yekem li Amerîkayê hate pêkanîn.
* 1923 – Yekem maratona dansê li New Yorkê bi dirêjahiya 27 saetan hate kirin.
* 1948 – Endamên rêxistina kontr-gerîlla Hanagahê trena Hayfa-Yafayê rûxandin, di encama bûyerê de 40 filîstînî mirin.
* 1986 – Balafira rêyên-hawayê ya Meksîkayê, Boeing 727 kete xwarê, 167 kes mirin.
* 1991 – Xelkê Başûrê Kurdistanê ji ber êrîşên dewleta Îraqê, dest bi koçberiyeke mezin kirin ku bi milyonan kes ji cih û warên xwe bûn û derketin dervehî sînoran.
* 1991 – Pakta Warşovayê hate fesihkirin.
* 1992 – *Konseya Ewlekariyê ya [[Neteweyên Yekbûyî]]*, firotina lewazimên leşkerî û balafiran li Lîbyayê qedexe kir.
* 1991 – Li Tirkiyeyê 10 hezar û 500 karkerên endamê sendîkaya Hava-Îşê dest bi grevê kirin.
* 2000 – Aş û dûman ji Ûsûyê derket.

## Jidayikbûn
* 1596 – René Descartes, fîlozofê fransî
* 1809 – Nîkolay Gogol, nivîskarê rûs
* 1890 – William Lawrence Bragg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1906 – Sin-Itiro Tomonaga, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1914 – Octavio Paz, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1934 – Carlo Rubbia, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1978 – Tony Yayo, rapvanê amerîkî

## Mirin
* 1917 – Emil von Behring, bakteriyologê alman
* 1980 – Jean-Paul Sartre, nivîskar û fîlozofê rêbaza hebûnparêziyê
* 1995 – Selena, stranbêja amerîkan
* 2001 – Clifford Shull, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2004 – Arsênê Reşît Polatov, hunermendê pandomîmê yê kurd

## Cejn û salveger
* Roja bîranîna Şehîdên Kurdistanê

----

## Çavkanî

Kategorî:Adar
adarê
1ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1942 – Kovara Ronahî dest bi weşana xwe kir. Berpirsiyarê kovarê Celadet Alî Bedirxan bû.
* 1968 – Kovara Gulistan ku ji aliyê Cegerxwîn ve di hat weşandin, dest bi weşanê kir.
* 1980 – 58 mahkum ji Girtîgeha Wanê reviyan.
* 1991 – Rakirina qedexeya li ser firîna balafirên artêşa Iraqê; Balafiran careke din bombe barand ser erda Kurdistanê.
* 1994 – Endamê DEP a Amedê Fazli Akay hatiye kuştin.

### Cîhan
* 1793 – Li Japonyayê Volqana Unsen teqiya; 53.000 kes mirin.
* 1866 – Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê yekem peyka meteorolojiyê şande fezayê.
* 1889 – Yekem makîneya şûştina firaxan, li Şîkagoyê hatiye firotin.
* 1910 – Li Albanyayê, li hemberî dewleta Osmaniyan serhildan destpê kir.
* 1921 – Li Fîlîpînan agir derket: 15.000 kes bê mal man.
* 1939 – Nijadperestên di serokatiya Franco de ketin Madrîdê û bi awayekî fermî beyankirin ku wan şer qezenç kiriye. Di 17ê tîrmehê de di serokatiya General Franco de serhildaneke leşkerî ku weke *tevgera 14ê tîrmehê* ango şerê navxweyî tê zanîn, destpê kir. Serhildana leşkerî ya di serokatiya General Franco de, di 1ê nîsanê de bi merasîma felatê bi dawî bû û di 29ê îlona 1936an de jî Franco bû serokê rêvebiriya nijadperest.
* 1950 – Neteweyên Yekbûyî, plana ku dibêje *bila [[Orşelîm]] bibe du beş* qebûl kir.
* 1956 – Saziya sîxuriyê ya Almanyayê, Bundesnachrichtendienst, hatiye damezrandin.
* 1974 – Ayetula Xumênî, li Îranê banga Komara Îslamî kir.
* 1979 – Li Îranê Komara Îslamî hatiye îlankirin.
* 1979 – Li Îranê referandûm çêbû. Piraniya xelkê li Îranê ji bo rejîma Îslamî dengê xwe bi karanî û Îran bû komareke Îslamî.

## Jidayikbûn
* 1815 – Otto von Bismarck, mirovê dewletê û ramyarekî alman
* 1908 – Abraham Maslow, psîkologê amerîkan
* 1932 – Mihemed Brahîm Arcomandî, pisporê psîkoanalîzê
* 1933 – Claude Cohen-Tannoudji, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1937 – Yilmaz Guney, derhêner û lîstikvanê kurd
* 1939 – Abdullah M. Varlı, nivîskar û lêkolînerê kurd
* 1940 – Wangari Maathai, zanista xwediya Xelata Nobelê
* 1969 – Mahsun Kırmızıgül, derhêner û stranbêjê esilkurd
* 1974 – Mehmet Akbaş, stranbêjê kurd
* 1975 – Zelemele, stranbêjê kurd

## Mirin
* 1968 – Lev Davidovich Landau, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1994 – Fazli Akay, endamê DEP'a Amedê

## Cejn û salveger
* 1-7 nîsanê heftiya têkoşîna li hemberî nexweşiya Kanserê ye~!

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
2ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Reveberê DEP'a Şemzînanê Kazim Sîgîn hatiye kuştin.
* 1995 – Li Başûrê Kurdistanê, di dema operasyona artêşa tirk ya bi navê *Çelik* de 7 cotkarên kurd ku li ser rê bûn û dixwestin biçin navçeya Sersingê, ji aliyê leşkerên tirk ve hatin serjêkirin.
* 2001 – Gerîlayê kurd Müslüm Aslan yê bi navê kod *Serkeftin* ê ji Efrînê, li çiyayên Garê jiyana xwe ji dest da.
* 2002 – Damezirandina Partiya Çareseriya Demokratîk ya Kurdistan PÇDKê li bajarê Brukselê bi civîneke çapemeniyê hatiye îlankirin.
* 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 20.), hêzên YPSê bi vedana xefka bombeyî ya di avahiyekê de 6 leşkerên tirk kuştin. Di heman êrîşê de 4 leşker jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1845 – Bezm-î Alem Valîde Siltan, ji bo misilmanên feqîr yekem nexweşxaneya sîvîl a bi navê "nexweşxaneya Gureba" ji xizmêtê re vekir.
* 1970 – Serxwebûna Qeterê hatiye îlankirin.
* 1902 – Yekemîn sînema hatiye damezrandin.
* 1922 – Stalîn bû sekreterê giştî yê *Partiya Komînîst a [[Yekîtiya Sovyetê]]*.
* 1948 – Çîroknivîsê tirk, Sabahattin Ali bi komployekê hatiye kuştin.
* 1962 – Yekem filîmê derhênerê rûsî, Andrey Tarkovskî, Zarokiya Îvan li Rûsyayê hatiye nîşandan. Ji awirê hûnera sînemayê ev filîm pir girînge û filîmê mezûniyeta Tarkovskî ye jî.
* 1973 – Leşkerên Îsraêlê li ser Bêrûtê operasyon lidarxistin. Di operasyonê de 3 serokê *rêxistina Rizgariya Filîstînê* hatin kuştin. Li ser vê yekê li Libnanê xwepêşandanên berfireh ên piştgiriya bi Filîstînê re hatin lidarxistin.
* 1982 – Piştî ku Arjentînê giravên Falklandê dagir kir, di 2ê nîsanê û 14ê hezîranê de di navbêra brîtanî û Arjentînê de şerê Falklandê derket.
* 1985 – Îsraêlê di berdêla ku filîstîniyan 3 leşkerên Îsraêlê serbest berdan 1100 filîstînî serbest berdan.

## Jidayikbûn
* 1725 – Giacomo Casanova, nivîskar, leşker, sîxûr, dîplomat û maceraperestê îtalî
* 1805 – Hans Christian Andersen, nivîskarê danîmarkî
* 1840 – Émile Zola, nivîskarê fransî
* 1862 – Nicholas Murray Butler, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê
* 1897 – Soghomon Tehlirian, wezîrê Osmaniyan ê esilermenî
* 1899 – Peyami Safa rojnamevan, kunciknivîs û romannivîsekî tirk
* 1946 – Ebubekir Pamukçu, alîgirê MHPê û sîxûrê dewleta tirk
* 1975 – Fadime Şahindal, keçika kurd
* 1984 – Breanne Benson, pornostêrka albanî-amerîkî

## Mirin
* 1914 – Paul Heyse, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1923 – Topal Osman, kujerê kurdên Qoçgiriyê
* 1948 – Sabahattin Ali, çîroknivîsê tirk
* 1953 – Siegfried Bernfeld, psîkoanalîstê cihû
* 1974 – Georges Pompidou, serokkomarê Fransayê
* 1995 – Hannes Alfvén, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2005 – Papa Yûhena Pawlos II, papayê polon

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

## Çavkanî

Kategorî:Nîsan
nîsanê
4ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1914 – Komîteya tirk a bi navê Komîteya yekîtî û pêşketinê *(İttihat ve Terakki)* ji bo perçiqandina serhildanên kurd li hev civiya.
* 1959 – Rojnameya bi navê Xebat yekem hejmara xwe li Başûrê Kurdistanê derxist.
* 1994 – Kuştineke faîlê wê nediyar pêkhat. Li Batmanê di encama êrîşeke çekdarî de Şerîf Gezer ê 18 salî û Suleyman Yigit ê 17 salî jiyana xwe ji dest dan.
* 2002 – Partiya Karkerên Kurdistan PKK, 8emîn kongreya xwe li darxist û navê xwe weke *Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistan* KADEK guhert. Encamên kongreyê di 16ê nîsanê de li paytexta Belçîka Brukselê bi civîneke çapemeniyê ji rayagiştî re hatin eşkerekirin.
* 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 22.), hêzên YPSê bi rokêtavêjan erîşî leşkerên tirk kirin. Di encamê de serdarek û berbazek mirin û 2 leşker jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1905 – Li Hindistanê erdhej çêbû. Di encamê de 20 hezar kes mirin.
* 1920 – Li Orşelîmê şerê ereb û cihûyan.
* 1953 – Keştiya binavê ya *TCG Dumlupınar (D-6)* a tirkan noqî bin avê bû, 88 leşkerên tirk ên deryavan mirin.
* 1959 – Senegal û Sudana Fransî bi peymanekê federasyona Maliyê avakirin.
* 1968 – Yek ji serokên têkoşîna bê fermaniya sîvîl û mafên mirovan Martin Luther King di 39 saliya xwe de li Memphisê hatiye kuştin. Luther, li Amerîkayê serokatiya tevgera ku mafên welatiyan diparast, dikir. Martin Luther King bi merasîmeke ku 150 hezar kes beşdar bûbûn, hatiye definkirin.
* 1979 – Serokdewletê Pakistanê, yê ji desthilatdariyê hatibû daxistin, Zulfikar Ali Butto hatiye bidarvekirin.

## Jidayikbûn
* 1661 – Uejima Onitsura , helbestvanê haikû yê Japon
* 1949 – Abdullah Ocalan, serokê giştî yê PKKê
* 1950 – Giyasettin Sayan, siyasetmendê kurd
* 1965 – Hugh Jackman, lîstikvanê awistralyayî

## Mirin
* 1841 – William Henry Harrison, serokdewletê nehem ê DYA'yê
* 1968 – Martin Luther King, keşe û pêşengê tevgera parastina mafê mirovan
* 1979 – Zulfikar Ali Butto, serokdewletê Pakistanê
* 1997 – Alparslan Türkeş, serokê MHPê

## Cejn û salveger
* Rojbûna Abdullah Öcalan.
----

## Çavkanî

Kategorî:Nîsan
nîsanê
3ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Bongilan û Mûş ketin destên hêzên Şêx Seîd.
* 1959 – Weşanên PDKê Xebat û Azadî dest bi weşanê kirin.
* 1976 – Li Bazîd û gundên wê erdhejek qewimî. Di erdhejê de 5 kes mirin û 80 mal wêran bûn.
* 1994 – Piştî ku Hatîb Dîcle û Orhan Dogan bi awayekî dij-kanûnî hatin binçavkirin, mafê destnadana parlementerên din ên DEPê jî hatiye rakirin û ew hatin binçavkirin.
* 1994 – Li navçeya Şirnex Cizîrê Abdurahman Avşar ku ji aliyê hêzên ewlekariya tirk ve hatibû binçavkirin, termê wî hatiye dîtin.

### Cîhan
* 1933 – Yekem car balafirek di ser girê Everestê re derbas bû.
* 1948 – Plana Marshall, ji aliyê kongreya DYA'yê ve hatiye pejirandin.
* 1975 – Pêşbirkvanê rûsî Anatolî Karpov bû şampiyonê sedrencê yê cîhanê.
* 1978 – Îsraêlê diyar kir ku ewê leşkerên xwe yên li Libnanê vekişîne.

## Jidayikbûn
* 1778 – Pierre Bretonneau, bijîşkê fransî

## Mirin
* 1990 – Şahin Dönmez, îtîrafkarê PKKê
* 1991 – Graham Greene, nivîskarê îngilîz

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
28ê adarê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1980 – Di berxwedana Şikestûnê de Ahmet Kurt, Mehmet Kurt û Salman Dogru şehîd ketin.
* 1986 – Fermandarê *Hêza Rizgariya Kurdistan*, HRK'ê, Mahsum Korkmaz li çiyayê Gabarê şehîd ket.
* 2000 – Heyetek ji *Meclîsa Parlementerên Konseya Ewropayê* hate Amedê. Serokê heyetê,parlementerê mecar, Andres Barsoniy bersiv da gotinên Bülent Ecevit ên weke "Li herêmê pirsgirêka Kurdî tune, pirsgirêka feodal heye. Barsoniy got; "Hûn navê wê çi lê dikin bikin, li herêmê pirsgirêkek heye û divê ev pirsgirêk were çareserkirin."

### Cîhan
* 1802 – Asteroîda Pallasê ji aliyê Heinrich Wilhelm Olbers ve hate vedîtin.
* 1839 – Şerê navxweyî yê Spanyayê bi dawî bû.
* 1866 – Yekem ambûlans dest bi kar kir.
* 1917 – Osmaniyan, cihû ji Telavîvê derxistin.
* 1933 – Li hemberî cihûyan û maxazayên wan kampanyaya boykotkirinê hate destpêkirin.
* 1941 – Nivîskara înglîz Virginia Woolf, întixar kir.
* 1949 – Tirkiyeyê, Îsraêlê bi fermî nas kir.
* 1963 – Cevdet Sunay, weke serokkomarê Tirkiyeyê hate hilbijartin.
* 1977 – Li Giravên Kenariyê qezaya herî mezin ya di dîroka hewatiyê de qewimî. Du balafirên jûmbo tîpê Boeing-747 ên girêdayî rêyên hewayî ya KLM û PanAmê li hev qelibîn û di encama qazayê de 574 kes mirin û 70 kes bi birîndarî rizgar bûn.
* 1994 – Li Îtalyayê hilbijartinên giştî çêbûn. Di hilbijartinan de serokê tevgera bi meyla rastgir ya bi navê "Forza Italia" (Haydê Îtalya) Silvio Berlusconi qezenç kir.
* 1995 – Li Fransayê hilbijartin hatin çêkirin, di hilbijartinan de kevnparêz bi ser ketin.
* 1999 – NATO'yê çeperên Serbistanê bombebaran kir.

## Jidayikbûn
* 1472 – Fra Bartolommeo, wênesazê italî
* 1605 –Nişiyama Soin, helbestvanê haikai-no-renga ya serdema Edoyî ya destpêkê
* 1790 – William Henry Hunt, wênesazê îngilîz
* 1862 – Aristide Briand, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
* 1868 – Maksîm Gorkî, nivîskarê rûs
* 1930 – Jerome Isaac Friedman, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1948 – Grîşayê Memê, nivîskarê kurd
* 1988 – Kacey Jordan , pornostêrka amerîkî

## Mirin
* 1941 – Virginia Wolf, nivîskara îngîlîz
* 1943 – Sergei Rahmaninov, bestekarê rûs
* 1969 – Dwight Eisenhower, 34emîn serokdewletê DYA'yê
* 1986 – Mahsum Korkmaz, fermandarê HRK'ê
* 1994 – Eugène Ionesco, leyznivîs (dramaturg) û nivîskarê romanî û fransî (jdb. 1909)

## Cejn û salveger
* Şehîdbûna Fermandarê mezin ê Hêza Rizgariya Kurdistan HRKê Mahsum Korkmaz (Egîd) li çiyayê Gabarê.

----

Kategorî:Adar
adarê
29ê adarê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1929 – Ekrem Cemîl Paşa, ji bo sîxurên Atatürk ên li pey wî, mecbûr ma here Sûriyê.
* 1991 – Fermandarê ARGK'ê Haydar Altun li Botanê dîl kete destê leşkeran û piştre jî hate kuştin.
* 1994 – Hêzên dewletê bi darê zorê koricitî li ser gundiyên Bêavî û Basûkê yên ser bi Şirnexê ferz kir. Lê dema ku gundiyan ev yek qebûl nekirin, gund dan ber bombeyan û di encama bombebaranê de 41 kurdan jiyan xwe ji dest dan.
* 2016 – Li Şirnexê di dema qedexeya derve de (roja 16.), nîşangirê/a YPS'ê polîsekî tirk kuşt.
* 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 16.), çawîşekî tirk xwe kuşt.

### Cîhan
* 1798 – Komara Swîsreyê hate damezirandin.
* 1827 – Bestekar Ludwig Van Beethoven li Viyanayê bi merasîmeke ji 10 hezar kesî pêk dihat, hate binaxkirin.
* 1965 – Li Arjentînê derbeya leşkerî pêk hat.
* 1972 – Piştî 20 salan yekem car destûra derbasbûnê ji *[[Berlîn]]a Rojava* ber bi *Berlîna Rojhilat* ve hate dayîn.
* 1973 – Piştî peymana agirbestê ya 27ê kanunê ya di navbera Viyetnam û DYA'yê de hêzên Amerîkayê di rojeke weke îro de Viyetnam terikandin.
* 1989 – Parlementerê Sêrt yê ANAPê İdris Arikan, li parlemena Tirkiyeyê parlementerê Sêrtê yê DYPê Abdülrezzak Ceylan bi demançê kuşt.
* 2004 – Bulgaristan, Estonya, Lîtvanya, Letonya, Romanya, Slovakya û Slovenyayê ji bo NATO'yê hatin pejirandin.

## Jidayikbûn
* 1790 – John Tyler, siyasetmedarê amerîkî (m. 1862)
* 1824 – Ludwig Büchner, fîlozof û zanyarê fizîkê yê alman (m. 1899)
* 1869 – Kalust Sarkis Gulbenkyan, karsazê ermenî (m. 1955)
* 1883 – Memduh Şevket Esendal, nivîskarê tirk (m. 1952)
* 1902 – Marcel Aymé, nivîskar û wêjevanê fransî
* 1916 – Eugene McCarthy, siyasetmedarê amerîkî (m. 2005)
* 1918 – Sam Walton, karsazê amerîkî (m. 1992)
* 1937 – Gordon Milne, lîstikvanê futbolê yê îngilîz
* 1940 – Astrud Gilberto, stranbêjê brezîlî
* 1941 – Joseph Hooton Taylor Jr., astrofizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1943 – John Major, siyasetmedarê brîtanî
* 1943 – Vangelis, muzîkarê yewnan
* 1950 – Mory Kanté, muzîkarê maliyî
* 1981 – Nihal Yalçın, lîstikvan û şanogera Kurd a Zaza.

## Mirin
* 1910 – Şêx Evdirehmanê Axtepî, helbestvanê kurd
* 1991 – Haydar Altun, fermandarê ARGK'ê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

## Çavkanî

Kategorî:Adar
adarê
6ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1963 – Komeke xwendekarên Sêwregê kovara bi navê Keko derxistin.
* 1970 – Kovara *[[DDKO]] Bülteni* dest bi weşana xwe kir.
* 1994 – Li Amedê Burhanettin Ayaz yê 20 salî di encama êrîşeke çekdarî ya faîlê wê ne diyar de, jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1841 – John Tyler weke serokdewletê dehem ê DYA'yê dest bi peywira xwe kir.
* 1920 – Anjansa Anadoluyê (A.A) hatiye damezirandin.
* 1967 – Di encama berxwedana filîstîniyan de hêzên Îsraêlê ji başûrê Libnanê derketin.
* 1973 – Fahri Korutürk weke serokkomarê şeşem ê Tirkiyeyê dest bi peywira xwe kir.
* 1980 – Li Eskişehirê, sendîka û rêxistinên girêdayî DİSKê mîtîngek li darxistin. Di mîtîngê de polîs çek bikaranî, 5 çalakger jiyana xwe ji dest dan û 4 kes jî birîndar bûn.
* 1994 – Li paytexta Rwanda Kîgalê, otomobîla ku serokkomarê Ruandayê Juvenal Habyarîmana û serokdewletê Burundî Cyprien Ntaryamira tê debûn, teqiya û di encamê de her du serokkomar mirin. Dotira rojê di navbera komên etnîk yên Hutu û Tutsî de li gelemperiya welêt şer derket. Tenê di mehên nîsan û tîrmehê de bi kuştina Hutuyên di mûxalefetê de nêzî mîlyonek kes hatin kuştin.

## Jidayikbûn
* 1949 – Horst Ludwig Störmer, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1964 – David Woodard, serokê orkestrayê
* 1971 – Seren Serengil, pêşkêşvan, stranbêj û lîstikvana tirk 
* 2002 – Diana Kalaşova, stranbêja kurd

## Mirin
* 1199 – Richard I, keyê Îngilistanê yê dema Xaçperestan

## Cejn û salveger
* Roja Qedrê; şeva ku Quran daketiye cîhanê.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
8ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1987 – Endamê komîteya navendî ya PKKê Mehmet Sevgat (Bedran) di şerê li çiyayê Herekolê de jiyana xwe ji dest da.
* 1994 – Metin Güzelê 17 salî, û li navçeya Mêrdîn Nisêbînê Aziz Gürbüz di encama êrîşeke çekdarî de jiyana xwe ji dest dan.
* 1999 – Milîtanekî kurd li navçeya Colemêrg, Geverê, li hemberî parêzgerê Colemêrgê Nîhat Canpolat çalakiyeke xwekujî pêk anî. (Nîhat Canpolat yê bi navê kod Serdar Fadîme di sala 1977an de li bajarê Başûrê Rojavayê Kurdistanê, Hesîçeyê hatiye dinê, di sala 1995an de tevlî nav refên ARGKê bû)
* 2000 – Endamê Kongreya Kurdistanê Îbrahîm Ehmed, di 86 saliya xwe de li bajarê Londonê çû ser dilovaniya xwe.

### Cîhan
* 1830 – Yewnanistanê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1916 – Li Norwêcê mafê dengdan û hilbijartinê ji jinan re hatiye dayîn.
* 1933 – Li Almanyayê di nava qademeya dewletê de dest bi paqijkirina kesên ne ji nijada Arîne hatekirin.
* 1950 – Saziya sîxuriyê ya Komara Demokratîk a Almanyayê, ya bi navê Stasi hatiye damezrandin.
* 1951 – Li Îskenderûn, Edene û Rihayê erjdhej çêbû.
* 1966 – Leonid Brejnev, bû serokê nû yê Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst.
* 1969 – Komeleya rojnamevanên Dîlokê hatiye sazkirin.
* 1970 – Balafirên Îsraîlê, dibistana Bahrûl-Bakar a li Misirê dan ber bombeyan. Di vê êrîşê de 30 zarokan jiyana xwe ji dest dan.
* 1973 – Pêşengê kûbîzmê û peykersaz û wênesazê spanî yê di cîhanê de bi navûdeng Pablo Picasso di 91 saliya xwe de koça xwe ya dawîn kir.
* 1975 – Li Libnanê şerê navxweyî destpê kir.
* 1997 – *Komeleya Aştiyê* hatiye sazkirin.
* 1995 – Li Dîlokê *Laboratuvara Aflatoksin a Navneteweyî* ku bi desteka Neteweyên Yekbûyî hatiye sazkirin, dest bi xebatên xwe yên ceribandinê kir.

## Jidayikbûn
* 1938 – Kofi Annan, heftemîn sekreterê giştî yê NY'yê

## Mirin
* 1931 – Erik Axel Karlfeldt, helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
* 1973 – Pablo Picasso, peykersaz û wênesazê spanî
* 1987 – Mehmet Sevgat (Bedran), endamê komîteya navendî ya PKKê
* 2000 – Îbrahîm Ehmed, siyasetmend û nivîskarê kurd
* 2008 – Cemşîd Bender, dîroknasê kurd

## Cejn û salveger
* 8- 14 nîsanê Heftiya Tendûrûstiyê.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
9ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1914 – Şêx Şehabedîn û Seyîd Eliyê Hîzanî li Bedlîsê hatin dardekirin.
* 1992 – Kovara Tewlo dest bi weşanê kir.
* 1994 – Endamê Saglik-Senê Necati Aydin roja ku ji DGM ya Amedê serbest hatiye berdan, ji aliyê hêzên ewlekariyê ve ji nû ve hatiye binçavkirin. Paşê cesedê wî li ser rêya Sîlvanê hatiye dîtin.
* 1994 – Endamê DEP'a Êlihê Medeni Göktepe hatiye kuştin.

### Cîhan
* 1204 – Hêzên sefera xaçperestan a çarem, êrîşî bajarê Konstantînopolîsê kirin û bajar talan kirin.
* 1914 – Yekem filîmê rengdar ê bi navê *Cîhan, şehwet û şeytan* li Londonê hatiye nîşandan.
* 1948 – Rêxistina bi navê Irgûn a cihû li kampa Filîstînê ya bi navê *Deir Yasisinê* tevkujiyek pêkanîn.
* 1961 – Li Viyetnama Başûr Ngo-Dinh-Diem weke serokkomar hatiye hilbijartin.
* 1968 – Keşe û pêşengê tevgera parastina mafê mirovan Martin Luther King ê ku di 4ê nîsanê de li Memphisê hatibû kuştin, bi merasîmeke ku 150 hezar kesî pêkhatî, hatiye definkirin.
* 1998 – Serokê baskê leşkerî yê Hamasê Muhyedîn Eş-Şerîf ji aliyê sîxûrên MOSSADê ve hatiye kuştin.

## Jidayikbûn
* 1336 – Tîmûrleng, împeratorê mongol
* 1821 – Charles Baudlaire, nivîskarê fransî
* 1875 – Jacques Futrelle, nivîskarê amerîkî
* 1978–Rachel Stevens, stranbêj, kesayetiya wêneguhêzê, lîstikvan û karsaza ​​îngilîz

## Mirin
* 1588 – Mimar Sinan, mîmarê navdar
* 1626 – Francis Bacon, fîlozofê îngilîz
* 1936 – Ferdinand Tönnies, civaknas û fîlozofê alman
* 1998 – Muhyedîn Eş-Şerîf, serokê baskê leşkerî yê Hamasê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
10ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1928 – Komara Tirkiyeyê yasaya "layiqiyê qebûlî destûra xwe ya bingehîn kir.
* 1930 – Hikûmeta Îraqî diyar kir ku zimanê kurdî li herêma kurdan zimanê fermî ye.
* 1956 – Li herêma Kurdistanê, Bêrecûkê pira herî dirêj a Tirkiyeyê li ser çemê Firatê hatiye avakirin. Pir, 720 metir dirêje û li ser 5 lingan hatiye rûnandin û 5 milyon lîreyê tirk (ên wê demê) mesref lê çûne.
* 1993 – Endamê HEP a Farqînê M.Halîm Yalçinkaya hatiye kuştin.
* 1993 – Reveberê HEP'a Qoserê Şeyhdavut Yalçinkaya di encama êrîşeke çekdarî de hatiye kuştin.
* 1999 – Gerîlayê kurd Mehmet…..yê bi navê xwe yê kod Harun Kato, li Xakurkê jiyana xwe ji dest da. (Harun Kato, di sala 1975an de li Basê ji dayik bû. Di sala 1991ê de tevlî nav refên gerîlla bû.

### Cîhan
* 1938 – Yek ji serokên sosyalîzmê Troçkî enternasyonala çarem damezrand.
* 1946 – Li Japonê yekem car bi beşdariya jinan jî, anketek hatiye çêkirin.
* 1972 – Li Îranê li gorî pîvana Richterê bi mezinahiya 7.1ê erdhejek qewimî. Di erdhejê de 5.054 kes mirin.
* 1973 – Hêzên Îsraêlê êrîşî ser Bêrûtê kirin û yek ji serokên filîstînî Ebu Yusuf En-Neccar, Kemal Advan û Kemal Nasir kuştin.
* 1982 – Komek cihû yên ji aliyê Kahana, xwestin bi darê zorê bikevin Mescîdî Aqsayê.
* 1988 – Li Efxanistan Îslamabadê cebilxane teqiya, 90 kes mirin.
* 1993 – Yek ji serokên reşikan ê Afrîkaya Başûr Chris Hani hatiye kuştin.
* 1998 – Di navbera katolîk û protestanên li Îrlendaya Bakur de peymana aştiyê ya Belfastê hatiye mohrkirin.

## Jidayikbûn
* 1762 – Giovanni Aldini ; bijîşk û fîzîknasê îtalyan
* 1968 – Metin Göktepe, nûçegihanê tirk
* 1973 – Selahattin Demirtaş, siyasetmedarê kurd

## Mirin
* 1919 – Emiliano Zapata, şoreşgerê meksîkî
* 1931 – Xelîl Cîbran, helbestvan û wênasaz
* 1950 – Fevzi Çakmak, siyasetmend û leşkerê tirk

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

## Çavkanî

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
11ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1991 – Li Tirkiyeyê qanûna bi navê *têkoşîna li dijî terorê* hatiye qebûlkirin.
* 1994 – Li navçeya Bedlîs Tetwanê Murat Toygunê 23 salî di encama êrîşeke çekdarî ya kujerên wê ne diyar de, jiyan xwe ji dest da.
* 1996 – Gerîlayê kurd Îzzet Çelîk ê bi navê kod Sînan di şerekî li Girêkor/Çiyayê Agiriyê de jiyana xwe ji dest da. (Sînan, di sala 1980'yî de li gundê navçeya Îdirê Mûşyaliyê hatiye dinê, di sala 1993yan de tevlî nav refên gerîla bû, dema şehîd ket 16 salî bû)
* 1998 – Gerîlayê kurd Hakî Kizilkaya yê bi navê kod Özgür Devrim li herêma Hesen Dînk-Qulpê di şerekî de jiyana xwe ji dest da. (Ozgur, di sala 1981 Li Îzmîrê hatiye dinê, di sala 1994an de tevlî nav refên gerîlla bû, dema şehît ket 13 salîbû.)
* 1999 – Gerîlayê kurd Erkan Tayhan ê bi navê kod Yaşar, (di sala 1975an de li Qerqeliyê hatiye dinê, di sala 1993yan de tevlî nav refên gerîlayan bû) li Geliyê Zîlanê jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1899 – Spanyayê, Puerto Rico ji rêveberiya DYA'yê re hêlişt.
* 1919 – Sîngapûrê ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe îlan kir.
* 1919 – Saziya Xebatê ya Navneteweyî, ILO, bi awayê fermî hatiye damezrandin.
* 1993 – Diya serokê giştî yê PKKê Abdullah Öcalan Esma Uveyş Ocalan li Misisa Edeneye çû ser dilovaniya xwe.
* 2001 – Li Afrîkaya Başûr di maçeke sporê de pevçûn derket, di encama pevçûna di navbera aliyan de 43 kes mirin û 100 kes jî brîndar bûn.
* 2002 – Li Tunisê kinîştek hatiye bombekirin; di encamê de 21 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1980 – Bero Bass, rapvanê kurd

## Mirin
* 1977 – Jacques Prévert, helbestvanê fransî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
7ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1990 – Gerîllayê Kurd Omer Îbrahîm yê bi navê kod Medenî (Ji Başûrê Biçûk Dêrikê) li Geliyê Momata ya Beytulşebabê jiyan xwe ji dest da.
* 1994 – Li navçeya Amed Sîlvanê kesekî bi navê M. Elî Durak di encama êrîşeke bi daran, jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1906 – Yekem car li Fînlendayê mafê dengdanê ji jinan re hatiye dayîn.
* 1939 – Yekîneyên îtalî, Albanya dagir kirin.
* 1946 – Destûra bingehîn a *Rêxistina Tendurustiyê ya Cîhanê* (WHO) ji aliyê 61 welatî ve hatiye pejirandin.
* 1952 – Şoreşa gundî û karkerên Bolîvyayê pêk hat.
* 1956 – Eniya rizgariya Cezayirê hatiye damezrandin.
* 1963 – Mereşal Josip Broz Tito heta mirinê bû serokwezîrê Yûgoslavyayê.
* 1963 – Komara Sosyalîst ya Yûgoslavyayê hatiye îlankirin.
* 1979 – Serokê giştî yê *Partiya Kedkarên Tirkiyeyê* Mihri Belli, dema ku diçû navenda partiyê ya li Sultanahmetê ji aliyê hin kesan ve gule li ser hatiye reşandin, bi awayekî giran birîndar ji bûyerê rizgar bû.
* 1987 – Di doza MHPê de, 5 îdam, 9 mûebbet, 219 cezayê girtîgehê hatine dayîn. Alparslan Türkeş jî bi 11 salan hatiye mehkumkirin.

## Jidayikbûn
* 1889 – Gabriela Mistral, helbestvana xwediya Xelata Nobelê
* 1944 – Gerhard Schröder, siyasetmedarê alman
* 1979– Zbych Trofimiuk, lîstikvanê awistrilyayî bi eslê polonyayî
* 1983 – Franck Ribéry, futbolvanê fransî
* 1991 – Anne-Marie, stranbêja brîtanî

## Mirin
* 1947 – Henry Ford, hilberînerê otomobîlan

## Cejn û salveger
* Roja Tendurûstiyê ya Cîhanê

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
13ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1909 – Rojnameya Kurdistanê hatiye girtin ji aliyê Osmaniyan ve.
* 1919 – Bajarê Qersê ji aliyê brîtanî ve hatiye dagirkirin.
* 1995 – Rojnameya Yeni Politikayê dest bi weşanê kir. Her wiha ev rojname di 16ê tebaxa sala 1995an de hatiye girtin.
* 1995 – Gundê Bismilê yê bi navê Qamişli ji aliyê leşkerên tirk ve hatiye şewitandin.

### Cîhan
* 1796 - Cara pêşîn fîlek ji Hindistanê birine DYA'yê
* 1839 - El Salvadorê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1849 - Mecaristan bû xwediyê komariyê.
* 1941 – Stalîn, bi Japonyayê re paktek mohr kir ku li gorî vê wê êrîşî hevdu nekin.
* 1946 – Naziyan li kampa komkirinê ya bi navê Matthausen ya li Awistriyayê 58 gardiyan bi darde kir.
* 1994 – Saziya raser radyo û televizyonê ya tirk RTÜK hatiye damezirandin.

## Jidayikbûn
* 1743 – Thomas Jefferson, serokdewletê sêyem ê DYA'yê
* 1906 – Samuel Beckett, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1939 – Seamus Heaney, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1965 – Jean de La Fontaine, çîroknivîsê fransî

## Cejn û salveger
* Sersala Nû ya Bûdîstan

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
14ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Şêx Saîd û 47 hevalên wî ji aliyê rejîma tirk ve hatin girtin.
* 1925 – Reveberên rêxistina Azadî Xalîd Begê Cîbranî û Yusuf Ziya Beg li Bedlîsê hatin bi darvekirin.
* 1959 – Komeleya Azadî û Jiyanawe û Yekîtî Kurd KAJÎK li Başûrê Kurdistanê hatiye sazkirin.
* 1987 – Tirkiye, ji bo endametiya *Civata Aborî ya Ewropayê* serî lê da.
* 1988 – Rejîma Iraqê li herêma Başûrê Kurdistanê, Germiyan û Şehrezorê dest bi Enfalê, ku bi kuştina 182 hezar Kurdistanî bi encam bû, kir. 182 hezar kurd piştî ku hatin binçavkirin hatin windakirin, kal û pîr hatin gulebarandin, Keçên ciwan ji ereban re hatin firotin û kesên destek dabûn pêşmergeyan hatin dardekirin. Yên din jî li kampên komkirinê yên li Besra, Bexda û deverên din ên Iraqê hatin komkirin.
* 1994 – Rojnameya Özgür Gündemê hatiye girtin. Di dema weşana xwe de 26 xebatkarên rojnameya Özgur Gündemê (di 18 mehan de) hatin kuştin.
* 1996 – Gerîllayê Kurd Avdilcelîl Ozan (di 26 tîrmeha sala 1992an de tevlî nav refên gerîlla bibû) li herêma Colemêrgê jiyana xwe ji dest da.
* 1998 – Gerîllayê Kurd Gûlcan Dûndar yê bi navê xwe yê kod Agirî li operasyona ku hêzên artêşa Tirk li herêma Botan Bestayê dan destpêkirin, di şerekî li qûntara çiyayê Herekolê de jiyana xwe ji dest da. (Agirî, di mijara sala 1976an de li Selhê ya ser bi Mîdyadê hatiye dinê, di kanuna sala 1991ê de tevlî nav refên gerîlla bû, fermandarê yekîneyê bû)
* 1998 – PDK, Şemdin Sakıkê ku ji nava PKKê reviyabû, li Dihokê radestî hêzên artêşa tirk kir.
* 2001 – Gerîllayên Kurd yê bi navên kod Bedran Diyar, (Bedran, ji Hezroyê û di sala 1999an de tevlî nav refên gerîlla bibû), Cesur Agirî (Cesur, ji Efrînê bû), Hogir (Ji Erganiyê bû, di sala 1984an de hatiye dinê, di 1999an tevlî nav refên Gerîlla bibû) Mahîr (Ji Qersê bû), Ferhat (ji Suleymaniyê bû, di sala 1997an de tevlî nav refên gerîlla bibû) li herêma Amed şehît Remziyê jiyana xwe ji dest dan.

### Cîhan
* 1912 – Keştiya Titanic li derdora Newfoundlandê noqî avê bû. Di keştiyê de 1.517 kesên ku nehatin rizgarkirin jiyana xwe ji dest dan.
* 1930 – Helbestvanê rûsî yê navdar Mayakovskî dawî li jiyana xwe anî.
* 1931 – Li Spanyayê komar hatiye îlankirin.

## Jidayikbûn

* 216 Manî – damezrînerê ola manîxizmê
* 1126 – Îbn-î Ruşd Fîlozof, dadnas, bijîşk û nivîskarê ereb
* 1961 – Robert Carlyle lîstikvanê skotlendî
* 1974 – Federica Tommasi , pornostêrka îtalyan

## Mirin
* 1925 – Xalîd Begê Cibirî, rêveberê rêxistina Azadiyê
* 1930 – Mayakovskî, helbestvanê rûs
* 1985 – Enver Hoce, serokê Albanyayê
* 1986 – Simone de Beauvoir, nivîskarê fransî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
15ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1963 – Kovara Dengê dest bi weşanê kir.
* 1987 – Hêzên Iraqê êrîşeke bi kîmyayî birin ser gundê Şêx Wesan a li başûrê Kurdistanê û di encama êrîşê de 26 jin û zarok mirin.
* 1992 – Li navçeya Amed Sîlvanê Abdulselam Çiçek di encama êrîşeke çekdarî ya faîlê wê ne diyar de jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîlayên kurd Welat Saroxan (di sala 1977an de li Hesekê hatiye dinê û di sala 1994an de tevlî nav refên gerîllabû) û Tahîr Îlke yê bi navê kod Serhat (di sala 1979an de li Şirnexê hatiye dinê û di sala 1997an de tevlî nav refên gerîla bû) li herêma Silopiyê jiyana xwe ji dest dan.

### Cîhan
* 1865 – Dema serokdewletê DYA'yê Abraham Lincoln, li *Ford's Theatre* bi hevjîn û mêvanên xwe re şano temaşe dikir, rastî êrîşeke çekdarî hat û jiyana xwe ji dest da.
* 1930 – *Partiya Karkerên [[Viyetnam]]ê* hatiye damezirandin.
* 1986 – Balafirên amerîkî yên bombebaranê yên tîpê F-11, çeperên leşkerî yên li Trablusê dan ber bombeyan. Di encama êrîşê de 37 kesên ku di nav wan de keçeke 15 mehî ya serokê Lîbyayê Muemer Qedafî jî hebû, mirin.
* 1994 – Peymana herî berfireh a cîhanê ya aboriyê GATT, bi îmzeya 120 welatan hatiye qebûlkirin.

## Jidayikbûn
* 1452 – Leonardo da Vinci, zanistê îtalî
* 1710 – William Cullen, bijîşk û kîmyagerê navdar
* 1874 - Johannes Stark, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1941 – Renato Rosaldo, mirovnasê amerîkî

## Mirin
* 1865 – Abraham Lincoln hatiye kuştin.
* 1912 – Jacques Futrelle, nivîskarê amerîkî
* 1927 – Gaston Leroux, rojnamevan û nivîskarê fransayî
* 1980 – Jean Paul Sartre, fîlozof û nivîskarê fransî
* 1998 – Pol Pot, serokê Partiya Komûnîst a Kamboçyayê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
16ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Li navçeya Amed Sîlwanê welatparêzekî Kurd yê bi navê Ridwan Çelebî rastî êrîşeke çekdarî ya faîlê wê ne diyar, hat û jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Muhamed yê bi navê kod Levent (di sala 1972an de li Kûbanê hatiye dinê), li herêma Metînan Kanîmasiyê jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Ulaş Demîray yê bi navê kod Rênas (di sala 1974an de li Elezîzê hatiye dinê û di sala 1993an de li Dêrsîmê tevlî nav refên gerîlla bû, fermandarê tîmê bû), Îbrahîm Yildiz yê bi navê kod Şiyar (di sala 1978an de li Dêrsîmê hatiye dinê û di sala 1997an de tevlî nav refên gerîlla bû), Şerîf Gûrbûzoglu yê bi navê kod Bagok Dilar (di sala 1972an de li Liceyê hatiye dinê û di sala 1992an de li Amedê tevlî nav refên gerîlla bû, fermandarê tîmê bû), Serdar Mert yê bi navê kod Serdar (di sala 1974an de li Sîweregê hatiye dinê û di sala 1996an de li Zapê tevlî nav refên gerîlla bû) Mîhran Oya yê bi navê kod Mîllîtan (di sala 1969an de li Erxaniyê hatiye dinê) li herêma Dêrsîmê hin ji wan di şerê li Merkezê, hin ji wan jî di encama êrîşa kombrayê de jiyana xwe ji dest dan.
* 1999 – Gerîllayê Kurd yê bi navê xwe yê kod Mehmet yê ji Ehlatê, li herêma Erzirom Yedîsûyê jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayên Kurd Diren Atmaca ya bi navê kod Rewşen (di sala 1981ê de li Dêrsîmê ji dayikbû û di sala 1996an de li Dêrsîmê tevlî nava refên gerîlla bû), Ozlem Vural yê bi navê kod Ferda( di sala 1983an de li Sarikenta-Mazgîrtê hatiye dinê û di sala 1997an de li Dêrsîmê tevlî nav refên gerîlla bû) li herêma Dêrsîmê Hozatê di kemînekê jiyana xwe ji dest dan.
* 2002 – Li paytexta Belçîka Brukselê *Partiya Karkerên Kurdistan* PKK, bi civîneke çapemeniyê encamên kongreya xwe ya heştem ji rayagiştî re ragihand. PKKê diyar kir ku wê navê xwe kiriye *Konreya Azadî û Demokrasiya Kurdistan* KADEK.

### Cîhan
* 1941 - Şerê cîhanî yê duyem: 500 balafirên şer ên almanan bi şev London bombebaran kirin.
* 1946 - Sûriye, ji Fransayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1972 – Rêwîtiya heyvê ya pêncem a mirovatiyê bi keştiya asîmanî Apollo 16ê destpê kir.
* 1975 - Bi zemtkirina paytext Phnom Penhê, welatê Kamboçyayê kete destê Partiya Komûnîst a Kamboçyayê.
* 1988 – Hêzên deryayî yên Îsraîlê şeva 16ê nîsanê serdegirtinek li darxistin û ji serokên rêxistina Filistînê Xelîl El-Wezîrî ku weke *Ebû Cîhad* tê naskirin, kuştin.

## Jidayikbûn
* 1889 – Charlie Chaplin, aktorê komediyê, derhêner û bestekarê navdar
* 1924 – Anatole France, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1916 – Behçet Necatigil, nivîskarê tirk
* 1971 – Selena, stranbêja amerîkan

## Mirin
* 1972 – Kawabata Yasunari, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
* Roja Netewî ya Danîmarkayê

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
17ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Yek ji qewremanên doza netewî ya Kurd, Dr. Fuat û Şêx Eyûbê Sêwregî yê ji Karabahçeyê bi biryara Dadgeha Şerq Îstîklal hatin dardekirin. Dr. Fuat, bi îddîaya ku -di rojên ku Şêx Seîd Amedê dorpêçkiribû, bi kincên netewî yên kurdî li Amedê geriya ye û ji Ferîd Paşa re, derbarê serhildana Kurdan de name şandiye û lewma têkîliya wî bi serhildana Kurdan re heye, hatiye îdamkirin. (çavkani rojnameya Dunya 15 gulan 1957)
* 1999 – Li bajarê Almanya Bonnê meşa bi navê *Ji bo azadiya [[Abdullah Ocalan]], aştî û mafên gelê Kurdistanê; meşa yekîtiya neteweyî* hatiye li darxistin.
* 1999 – Li Qilabanê welatparêzekî bi navê Mehmet Baban, ji aliyê endamên kontrgerîla ve hatiye qetilkirin.
* 1999 – Konvoya SİPê ku ji mîtînga gundê İçerenköyê vedigeriya, rastî êrîşa komek ulkuciyan hat û di encam êrîşê de ku di nava destên polêsan de pêkhat, endamê SİPê Hüseyîn Duman jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1924 – Li Îtalyayê di encama hilbijartinan de partiya Benito Mussolini bi ser ket.
* 1948 – Elpidio Quirino bû serokdewletê şeşem ê Fîlîpînê.
* 1961 – Kûbayiyên li mişextbûyî yên ji aliyê DYA'yê ve dihatin piştgirîkirin, êrîşî rêveberiya Fidel Castro kirin. Li di encamê de biserneketin.
* 1992 – Di encama serdegirtineke malan de, yek ji kadroyên serokê Dev-Yolê Sabahat Karataş û hevalên wê Eda Yüksel û Taşkin Usta hatin înfazkirin.

## Jidayikbûn
1951 – Olivia Hussey lîstikvaneke arjentînî - brîtanî

## Mirin
* 1925 – Şêx Eyûbê Sêwregî, qewremanê doza neteweyî ya kurd
* 1925 – Dr. Fûad, bijîşk, nivîskar û yek ji têkoşerên doza azadiya Kurdistanê
* 1942 – Jean Baptiste Perrin, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1986 – Hêmin Mukriyanî, hozan, ramyar û helbestvanê kurd
* 1993 – Turgut Özal, serokkomarê heştem ê Komara Tirkiyeyê

## Cejn û salveger
* Roja Serxwebûna Sûriye
* Li Japonyayê roja parastina zarokan

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
19ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1995 – Gundên Dîreklî û Xalidiyê yên ser bi navçeya Sêrt Frûhê hatin valakirin.

### Cîhan
* Li Hindistanê Partiya Kongreyê qebûl kir ku welat bi navê Hindistan û Pakistanê bibe du beş.
* 1995 – Li Emerîkayê di avahiyeke gelemperiyê de teqemeniyek hatiye bi cîhkirin. Di bûyerê de 87 kes mirin. Derket holê ku êrîş ji aliyê rêxistina Neo-Naziyan ve hatiye kirin.
* 1995 – Avahiya federal ya Murah ya li Oklahomayê hatiye bombekirin: 161 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1635 – Samuel Reyher, esmannasê elmanî
* 1752 – Friederike Brion, yara Johann Wolfgang von Goethe
* 1793 – Ferdinandê yekem, împeratorê nemsayî
* 1833 – Wayne MacVeagh, ramyarê emerîkî
* 1858 – May Robson, aktrîsa emerîkî
* 1867 – James Cullen, jimarnasê îrlendî
* 1882 – Getúlio Dornelles Vargas, serokê berazîlî
* 1907 – Lina Basquette, aktrîsa emerîkî
* 1921 – Jitzhak Navon, ramyarê israîlî
* 1942 – Tilman Nagel, îslamnasê elman
* 1968 – Mswatiyê seyem, serokê swazîlendî
* 1972 – Rivaldo, lîstikvanê gogê yê berazîlî

## Mirin
* 1390 – Robertê duyem, şahê Skotlendayê
* 1882 – Charles Darwin, zanyarek bû
* 1999 – Gerîllayên Kurd M. Faruk Oner yê bi navê kod Hemîd (di sala 1976an de li navçeya Mêrdîn Nisêbînê hatiye dinê, di sala 1997an de li Dêrsîmê tevlî nav refên gerîlla bû) û Mahsun Tekin yê bi navê kod Piling Mûnzûr (di sala 1974an de li Sasonê jidayikbû) şerekî li nêzî Çetê jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* Li Venezuellayê roja îlankirina serxwebûnê

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
5ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* Berî Zayînê 2348 Keştiya Nûh li Çiyayê Agiriyê bû.
* 1991 – Koçberiya mezin a kurdên li Başûrê Kurdistanê destpê kir. Bi deh hezaran kurdan ji ber zilma Sedam Huseyn reviyan, koçî Bakurê Kurdistanê kirin.
* 1997 – Gerîlayê kurd yê bi navê Baqî Tatli yê bi eslê xwe ji Meletiyê, di 20 saliya xwe de li navenda bajarê Çewlîgê çalakiyeke cangorî li darxist.
* 1909 – Rojnamevan Hesen Fehmî û 3 hevalên wî yekem car ji ber sedemên polîtîk hatin kuştin.
* 1999 – Gerîlaya kurd ya bi navê kod Rûken ku bi eslê xwe ji Gimgimê bû, li Çêrmeyê jiyana xwe ji dest da.
* 2016 – Li Silopiyê hêzên kurdî bi rokêtavêjan êrîşî polîsên tirk kirin. Di encamê de polîsek mir û çar jî brîndar bûn û ji aliyê walîtiyê ve qedexeya derketina derve hatiye îlan kirin.

### Cîhan
* 1794 – Georges Jacqus Danton bi giyotînê hat kuştin.
* 1931 – Filîstîniyan di serokatiya Îzeddîn Qassam de li hemberî dagirkerên brîtanî bi fiîlî cîhad dan destpêkirin.
* 1971 – Di bûyerên tundûtîjiyê yên li Pakistanê de bi hezaran kes jiyana xwe ji dest dan.
* 1986 – Li *[[Berlîn]]a Rojava* dîskoyeke ku leşkerên tirk û amerîkan têde bûn, hatiye bombekirin.
* 1992 – Sarayevo hatiye dorpêçkirin û şerê Bosniya û Herzegovînayê despê kir.
* 1994 – Hikûmeta tirk ji sedî sed û sihû pênc (135%) duvalualasyon çêkir.
* 1996 – Di bin pêşengiya Hrant Dink de ji aliyê komeke dilxwazên ermenî ve rojnameyê Agosê dest bi weşan kir.
* 2008 – Lîstikvanê bîlardê yê ji Amedê, Hacı Arap Yaman li Belçîka bû şampiyonê *Pêşbirka Bîlardê ya Artîstîk*.

## Jidayikbûn
* 1588 – Thomas Hobbes, fîlozofê înglîz (m. 1679)
* 1955 – Akira Toriyama, mangavanê japon

## Mirin
* 1794 – Georges Jacques Danton, parêzer û siyasetmedarê fransî (jdb. 1759)
* 1909 – Hesen Fehmî, rojnamevan (?)
* 2003 − Mihemedê Canşah, dengbêjê kurd (jdb. 1933)
* 2003 – Hemreş Reşo, siyasetmedar û nivîskarê kurd (jdb. 1939)
* 2005 – Saul Bellow, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê (jdb. 1915)

## Cejn û salveger
* Roja Parêzeran

----

## Çavkanî

Kategorî:Nîsan
nîsanê
12ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1920 – Bajarê Rihayê ji dagirkeriya fransiyan rizgar bû.
* 1991 – Peymana agirbestê pêkhat û şerê Kendavê bi fermî bi dawî bû. Di heman dîrokê de bi qaşo armanca pêşîgirtina êrîşên Iraqê yên li ser kurdan li hêlîpana 36em "Herêma Ewlekar" hatiye îlankirin, lê belê dema ku xelkê kurd ber bi rizgarkirina bajarên Kerkûk û Mûsilê ve çûn, qedexeya ji bo balafiran hatiye rakirin.
* 1995 – Parlamena Kurdistanê PKDW li derveyî welat hatiye damezrandin.
* 1995 – MED TV dest bi weşana zindî kir.
* 1995 – Rêveberê HADEP'a Edeneyê Rüstem Akar ji aliyê hêzên tarî ve hatiye kuştin.
* 1997 – Komeleya Koçberan GÖÇ-DER vebû.
* 1998 – Gerîlayê kurd Ahmet Gücen yê bi navê xwe yê kod Agir, di şerê Alîcakê de jiyana xwe ji dest da. (Sîlvan, di sala 1982an de li Sîlvanê hatibû dinê, di 15 tebaxa sala 1998an de jî tevlî nav refên Gerîlla bibû.)
* 1999 – Gerîlayê kurd ê bi navê kod Devrîm, li herêma Çêrmeyê jiyana xwe ji dest da.
* 2001 – Gerîlayê kurd yê bi navê xwe yê kod Cesur Agirî, li herêma Şehît Remzî jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1931 – Qiralê Spanyayê Alphonse yê XIII, bêyî ku ji textê xwe were xwarê welêt terk kir û li Spanyayê komarî hatiye îlankirin.
* 1961 – Kozmonotê rûs, Alekseyevîç Yûrî Gagarîn bû yekemîn mirovê ku çû fezayê.
* 1989 – Danezana Azadî û Mafên Bingehîn ya Parlamena Ewropayê hatiye qebûlkirin.
* 1991 – Qanûnên 141/142 hatin rakirin û li dewsa wan qanûneke dijwartir, "Qanûna Têkoşîna li Dijî Terorê" hatiye anîn. Piştî ku qanûna hejmara 3713 ya Têkoşîna li Dijî Terorê derbasî pratîkê bû, azadiya derbirîn û rêxistinê hatiye bi sînorkirin û her wiha gelek rewşenbîr û nivîskar hatin zîndanîkirin.
* 1995 – Saziya sîxuriya hundirîn a Rûsyayê ye, FSB, hatiye damezrandin.

## Jidayikbûn
* 1975 – Camila Morgado, aktrîsa brezîlî
* 1979 – Jennifer Morrison lîstikvan, hilberîner, derhêner û modela berê ya zarok a amerîkî

## Mirin
* 1945 – Franklin D. Roosevelt, serokdewletê 32em ê DYA'yê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
20ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1927 – Pêncwen ji aliyê Brîtanî ve hatiye dagirkirin.
* 1969 – Yekem jimara kovara "Rizgarî" dest bi weşanê kir.
* 1978 – Komeleya Dev-Gencê hatiye girtin.
* 1987 – Li gundê Qizler yê ser bi Qeredaxê, rejîma Sedam Huseyn bombeyên kîmyawî bikaranî. Di encamê de 7 jinên Kurd jiyana xwe ji dest dan.

### Cîhan
* 571 – Rojbûna Muhemmed pêxember
* 1916 – Li Dûblînê Komargerên îrlendî serî hildan û artêşa Brîtanî vê yekê perçiqand. Lewma şerê Brîtanî-Îrlendayê ji nû ve destpêkir. Serhildan, piştî ku di sala 1921ê de Îrlendaya Başûr serxwebûna xwe îlan kir û girav perçebû, bi encam bû. (lewma ev roj weke "paskalya bi xwîn" tê bi navkirin.
* 1924 – Desturabingehîn ya sala 1924an de li Tirkiyê hatiye qebûlkirin.

## Jidayikbûn
* 1889 – Adolf Hitler,ramyarê alman yê bi eslê xwe awistiryayî bû ku ji 1933 heya 1945 dîktatorê Almanyaya Nazî bû.

## Mirin
* 1998 – Octavio Paz, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1996 – Welatparêzê bi navê Mehmet Şenyît yê eslê xwe ji Amedê, dema ku ber bi êvarî ji kargehê tevî hevalên xwe vedigeriya mala xwe ji aliyê polêsan ve hatiye binçavkirin. Piştî 4 rojan cesedê Mehmet Şenyît radestî malbata wî kirin. Lê belê di rapora otopsiyê de jî dihate diyarkirin ku Mehmet ªenyît di şer de hatiye kuştin.
* 1912 – Bram Stoker, nivîskarekî îrlendî
* 2019 – Wekîl Mistefayêv, ramyar û serokê Kurdistana Sor

## Cejn û salveger
* Rojbûna Hezretî Muhemmed
* Li Riha û Bîrecîqê Festîvala Sîsikên Keçel

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
18ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1995 – Gundên Herbat û Rasta yên ser bi navçeya Amed Qulpê ve hatin valakirin.
* 1999 – Li gelemperiya Tirkiyeyê hilbijartinên giştî pêk hatin. Di hilbijartinan de HADEPê di serî de şaredariya Amed, Batman, Çewlîg, Sêrt û Wanê, 37 şaredarî bi dest xistin.
* 1998 – Rojnameya Özgür Bakışê dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1853 – Li Asyayê yekem tren di navbera wargeha Bombay û Tannayê de xebitî.
* 1906 – Yek ji erdhejên herî mezin ên dîrokê li San Franciscoyê qewimî. Di erdhejê de piraniya bajêr hilweşiya û di encama karesatê de hezar kes mirin.
* 1949 – Hêzên Iraqê yên li Filistînê vekişiyan.
* 1983 – Li bajarê Libnan Bêrûtê êrîşeke întîharî li ser sefareta Amerîkayê hatiye li darxistin, di encama êrîşê de 17 jê amerîkî, bi giştî 63 kes mirin.
* 1988 – Li kendavê şerê Îran û Amerîkayê destpê kir.
* 1992 – Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hatiye damezirandin.
* 1996 – Serokwezîrê Îsraêlê Şîmon Perez li hemberî Libnanê operasyona bi navê *Tiriyê Xezebê* da destpêkirin. Li kampa penaberan a Neteweyên Yekbûyî ya li Kana ku dikeve başûrê Libnanê, di encama êrîşa Îsraêlê de 98 kes hatin qetilkirin. Her wiha ev roj di nava xelkê filistîniyan de weke tevkujiya Kanayê tê zanîn.

## Jidayikbûn
* 1970 – Tatiana Stefanidou, rojnamevan û pêşkêşvana yewnan
* 1978 – Buffy Tyler, model û playmate ya amerîkî
* 1984 – America Ferrera, aktrîsa amerîkî
* 1989 – Alia Shawkat, aktrîsa amerîkî

## Mirin
* 1558 – Xurrem Siltan, keybanûya osmanî
* 1955 – Albert Einstein zanyarê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
21ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Li navçeya Mêrdîn Mîdyadê dema ku kerwanê wesayîtan yê dawetê ya bi plakaya 47 AV 704 di ser rêya gundê Tolgali derbas dibû, ji aliyê koriciyan ve hatiye gulebarankirin. Di encam bûyerê de zarokê 3 salî yê bi navê Hamza Bulut, Evdirehman Yeşîlmen ê 12 salî, Mihemed Candan û Hecî Bodur jiyana xwe ji dest dan û 8 kes jî birîndarbûn.

### Cîhan
* 1960 – Paytexta nû ya Brezîlê bû Brasília.
* 1967 – Li Yewnanistanê, serleşkerên artêşê, dest bi pêvajoya derbeyê kirin.

## Jidayikbûn
* 1927 – Ahmed Arîf, helbestvanê esilkurd

## Mirin
* 1910 – Mark Twain, nivîskarê amerîkî mir
* 1992 – Li navçeya Mêrdîn Mîdyadê dema ku kerwanê wesayîtan yê dawetê ya bi plakaya 47 AV 704 di ser rêya gundê Tolgali derbas dibû, ji aliyê koriciyan ve hatiye gulebarankirin. Di encam bûyerê de zarokê 3 salî yê bi navê Hamza Bulut, Evdirehman Yeşîlmen ê 12 salî,Mihemed Candan û Hecî Bodur jiyana xwe ji dest dan û 8 kes jî birîndarbûn.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Îlkay Yildirim bi navê kod Serdar Kizilirmak (di sala 1975an de jidayikbû, di 2 çiriya pêşîn a sala 1997an de tevlî nav revên gerîlla bû) li herêma Bilika ya çiyayê Cûdî jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
22ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1898 – Miqdat Mîthad Bedirxan cara yekemîn li Paytexta Misir Qahîreyê rojnameyeke Kurdî ya bi navê "Kurdistan" derxist. (rojnamegeriya Kurdî)
* 1980 – Ji girtîgeha Saxmacilarê 23 girtiyên komînîst reviyan.
* 1990 – Weşanên rojnameya HALK GERÇEGÎ dest pê kir.
* 1975 – PPKK (Partiya Pêşeng a Karkerî Kurdistan) hatiye damezrandin

### Cîhan
* 1915 – Almanan, li eniya rojava ya di navbêra Langermarck û Ypresê, yekem car bi gaza bi jehir êrîşî ser leşkerên Kanadayî û Frensî kir.

## Jidayikbûn
* 1724 – Immanuel Kant jiyakbû.
* 1870 – Vlademir Îliç Lenîn Şoreşger û siyastemedarê rûs
* 1983 – Tara Mamedova, stranbêja kurd
* 1984 – Michelle Ryan, lîstikvana îngilîz

## Mirin
* 1989 – Emilio Segré, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1997 – Gerîllayê Kurd Yilmaz Şengûl yê bi navê kod Cangîr, (di sala 1982an de ji dayik bû, di sala 1993an de li Qilibanê tevlî nav refên gerîlla bû), li ava mezin ango çemê Dîcleyê jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* Roja Rojnamegeriya Kurdî ye.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê