Sosin

[thumb|[Sosina rengîn (*Iris versicolor*)]]

**Sosin**, **pelezê** (*Iris*) çineke riwekên famîleya sosinan (Iridaceae) e. Li Kurdistanê jî gelek cureyên vê çînê diçên. Navên van cureyan wekî navê giştî tê bikaranîn ku tevlîhevî derdikevin. Bo mînak, pizîlaq, kolbiz (Iris retuculata), pelezêsk (Iris germanica) ûêd hemî jî cureyên sosinê ne. 200 heya 280 cureyên vê riwekê hene.

[thumb|[Sosina reş (*Iris nigricans*)]]
[thumb|[Sosina avê (*Iris pseudacorus*)]]
[thumb|[Kolbiz an kolbize (*Iris reticulata* M.B.)]]
[thumb|[Sosina sîbîrî (*Iris sibirica*)]]
[thumb|Dîmenek ji [Sosina sîbîrî li Bodensee]]
[thumb|[Pirpizêk (*Iris variegata*)]]
## Sîstematîk
Çîna *Iris* li 6 bineçînan hatiye veqetandin:
* Bineçîna *Hermodactyloides* Spach: Kokên wan girikî ne.
* Bineçîna *Iris*: Bireh in, wiha tên bi rêz kirin:S
** Seksiyona *Hexapogon*
** Seksiyona *Iris*
** Seksiyona *Oncocyclus*
** Seksiyona *Psammiris*
** Seksiyona *Pseudoregelia*
** Seksiyona *Regelia*
* Bineçîna *Limniris* (Tausch) Spach: Bireh in: Ev in sekyonên wê:
** Seksiyona *Limniris*
** Seksiyona *Lophiris*
* Bineçîna *Nepalensis*: Bireh in.
* Bineçîna *Scorpiris* Spach: Kokên wan girikî ne.
* Binekoma *Xiphium*

## Cureyên wê yên navdar
* Pelezêya rût (*Iris aphylla* L.)
* Sosina Gabarê (*Iris aucheri* (Bak.) Sealy, Syn.: *Iris sindjarensis*)
* Sosina Botanê (*Iris bakeriana*)
* Sosina bikilonç yan pelezêya Xoresanê (*Iris bucharica* Foster)
* *[[Iris bulleyana]]* Dykes
* *[[Iris celikii]]*
* *[[Iris chamaeiris]]* Bertol.
* Sosina xêzikzêr (*Iris chrysographes* Dykes)
* Sosina bikimşik (*Iris cristata* Soland.)
* Kolbiza zimanglover (*Iris cycloglossa*)
* Sosina Danfordê (*Iris danfordiae* (Bak.) Boiss.)
* *[[Iris decora]]* Wall., Syn.: *Iris nepalensis*
* Sosina delavayê (*Iris delavayi* Mich.)
* Sosina leoparan, pelezêya parsan (*Iris domestica*, Syn.: *Belamcanda chinensis* (L.) Redouté)
* Sosina avevekê (*Iris ensata* Thunb., Syn.: haematophylla): * *[[Iris filifolia]]* Boiss.
* Sosina baxçeyên cotyaran an pelezêya zer (*Iris flavescens*)
* Sosina Florentînayê (*Iris florentina*)
* Pizîlaqa genî (*Iris foetidissima* L.)
* Sosina daristanê (*Iris forrestii* Dykes)
* Sosinmis an pelezêya rengê sifirê (*Iris fulva*)
* Pelezêsk, pizîlaqa alman (*Iris germanica* L.)
* Kolbiza japonî (*Iris gracilipes*)
* Sosina Graeber (*Iris graeberiana*)
* Sosina çîmenê (*Iris graminea*)
* Kolbiza keskoyî (*Iris histrio*)
* Kolbiza hûrik (*Iris histrioides* Dykes)
* Sosina Hoog (*Iris hoogiana*)
* Sosina qûmê (*Iris humilis* Georgi, Syn.: *I. arenaria*, *I. flavissima*)
* Sosina keskesorê (*Iris innominata*)
* Sosina bigulbank (*Iris japonica* Thunb.)
* *[[Iris kaempferi]]* Sieb.
* Sosina Korolkow (*Iris korolkowii*)
* Kolbiza golê yan kolbiza amerîkan (*Iris lacustris* Nutt.)
* *[[Sosina Colemêrg]]*
* Sosina bûkê (*Iris laevigata*)
* Sosina îngilîz (*Iris latifolia*)
* Sosina mezin an pelezêya Semerkandê (*Iris magnifica*)
* *[[Iris mellita]]* Janka
* Sosina Rocky-Mountainê (*Iris missouriensis*)
* Sosina reş (*Iris nigricans*)
* *[[Iris orchioides]]* Carr.
* Sosina pepûleyan (*Iris orientalis*)
* Sosina Orjen (*Iris orjenii*)
* Spsina beqem (*Iris pallida* Lam.)
* Sosina sînemiliyan (*Iris pamphylica*)
* *[[Iris planifolia]]* (Miller) Fiori & Paol.
* Kolbiza cûce (*Iris pumila* L.)
* *[[Iris purpureobracteata]]* Math. & Baytop
* Sosina Reichenbach (*Iris reichenbachii* Heuff.)
* Sosina bircan (*Iris ruthenica* Ker-Gawl.)
Ostsibirien, Japan und Alaska.
* Sosina bejî yan sosina Bîngolê (*Iris spuria* L.)

## Çavkanî

* S. I. Ali, Brian Mathew: *Flora of Pakistan 202: Iridaceae.* University of Karachi, Department of Botany, Karachi 2000, online. (îngilîzî)

## Wêje
* British Iris Society, Species Group (weşan.): *A Guide to Species Irises. Their Identification and Cultivation*. Cambridge University Press, Cambridge 1997, ISBN 0-521-44074-2,

## Girêdanên derve

* Agahî di Plants for a Future.  (îngl.)