open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Perwaz Hisên

**Perwaz Hisên** an jî **Perwaz Husên**  (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: *Parwaz Hussein*, bi erebî wekî *Barwas Hussein* jî tê naskirin; z. 16'ê çiriya pêşîn a 1988'an, li Hewlêrê, Başûrê Kurdistanê, Îraqa Federal) stranbêjeke ciwan a kurd e ku bi dengê xwe yê xweş di werzeya duyem a bernameya televizyonê ya kanala MBC a bi navê Arab Idol 2013 de pişkdar e û li gorî çend çavkaniyan bû "balyoza muzîka kurdî bo nav cîhana erebî".

Yekem car e ku di pêşbirka Arab Idol de kesekî ne ereb û ne erebîaxiv tê de beşdarî dike û Perwaz di 2013'an de li Kurdistanê û Rojhilata Navîn bû keseke bi nav û deng.

Di 17'ê gulana 2013'an de Perwaz yek ji deh fînalîstên pêşbirkê bû û vê gavê diçe pêş. Wekî din, hejmara pişkdariyê ya stranbêja hewlêrî ya 6 (şeş) e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Perwazê li ser Facebookê
* Malpera bernameya Arab Idol

Kategorî:Arab Idol
Kategorî:Jidayikbûn 1989
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kesên ji Hewlêrê
Kategorî:Kurd
Kategorî:Stranbêjên kurd
Kaniya Mezin

**Kaniya Mezin** an jî **Kanîmezin** (1946: *Kanimezzin* [sic]; ), gundekî girêdayî navçeya Êlihê Heskifê ye ku ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye valakirin.

## Dîrok
Kaniya Mezin gundekî dîrokî ye. Girêdayiyê Heskîfê ye. Pir kevn e; ji berî Heskîfê de hebûye.

## Ezbeta gundê Kaniya Mezin

Yasîn, Ramazan, Ahmid û Tahir kurê Ferman in; Usîv, Brahîm, Remezen, Hecî, Hesen, Xelîl û Ferman kurê Ahmid in; Ahmid kurê Hesen e, Hesen kurê Osman e, Osman kurê Silêman e, Silêman kurê Hesen e, Hesen kurê Silêmman e, Silêman kurê Xelîd e, Xelîd kurê Cafer e, Cafer, Mucteba, Hıdır, Seyfedîn, Gohreş, Kesim û Xelîl ew heft bira gund bi wan hatine nav kirin kurê Elî ne. Elî ji Şêx Şamera Sûrî ye eslê wî Ereb e.

## Erdnîgarî
Di navbera sinê avzêmê, sinê girê berana, sinê mêşê û lata kelehê de di nîvê newalê de ye. Li bakûrê çiyayê Mava dikeve. Gundekî wusan e ku bi dara hatiye xemilandin. Rezê tirî, hêjîr, arung... têde gelek in. Ava gund bol e. Kaniya gund kaniyeke esîl e. Ava wê zivistanê germ û havînê cemidî ye. Gundên dora wê Mebiya, Alînê, Xanika Seyida Heştwan, Berdahol, Sîra û Xerbekûr in. Sînorên çiyayê wê pir fereh e. Çiyayê wê gelek asê ye, bi dar û bere û gelek şikeft tê de hene. Kelha wê keleke dîrokî ye. Hê lêkolîn lê netine kirin. Jiber wî jî nayê zanîn bê ka ji teref kî de hatiye avakirin. Gund 5 km nêzî çemê Dîcleyê ye.

## Gelhe

Gundekî şên bû. Berî ku xera bibe 600-700 kes lê dijiyan. Piştî vegara gel anha gelhe li derûdora sediye. Di gel ku koka teva yeke jî bûne heft bavik. Tev de pismamên hev in. Gel debara xwe bi xwey kirina sewalan û firotina tirî û hêjîran dike.

## Rewşa Hewayê
Havîna hênik e. Zivistana sar e û bi şilî derbas dibe.

## Çavkanî

* Hemwelatî Hemdinê kurê Hacî Huseynê ji malbata Ferman.

Kategorî:Gundên Heskîfê
Xelîl

Çend peyvên bi vî navî hene (bi kurdî **Xelîl**, bi tirkî **Halil**):
* Xelîl Duhokî
* Mano Xelîl
* Xelîl Xemgîn
* Cibran Xelîl Cibran
* Têmûrê Xelîl
* Abid Xelîl
* Hec Xelîl
* Xelîl Cindî
* Delikiya Xelîl
* Îbrahîm Xelîl Yildiz
* Îbram Xelîl Baran
* Dua Xelîl Aswed
* Brahîm Xelîl Sirûcî
* Mele Xelîl, Wêranşar

### Halil
* Halil Çavgun
* Halil Uysal
Hêştirme

**Hêştirme**, **wiştermir** an jî **çûkhêştir** (*Struthio camelus*), cureyekî balindeyên ku nafirin e ku îro bi tenê cinsek ji wan a bi navê *Struthio* mayî ye.

## Belavbûna erdnîgarî
Hêştirme li hinek warên parzemîna Afrîkayê dijî ye, bi taybetî navîn û başûra vê parzemînê. Berê hêştirme li gelek welatên Afrîka, Rojhilata Navîn û Asyayê biçûk hebû.

## Şayes
Giraniya hêştirmeyê bi gelemperî, derdorî 160 kilograman e. Dirêjiya hêştirmeyê nêr di navbera 2,1 - 2,8 m û dirêjiya mê di navbera 1,7 - 2,1 m.Jiyana wê ya hevbeşî digihêje ji 40 ta 45 salan. Serên mê û nêr rût in. Rengê dûvikên hêştirmeyan spî ne û pûrtê wê reş û piçekî spî ye.

## Xwarin
Hêştirme dikanê gelek cureyên giyanan dixwe, lê carinan xijende û kêzan dixwe. Hêştirme ax an herî dixwe ji bo alîkariyê givêrandin an hezmê xwarinê.

## Binecure
[thumb|Hêştirmeyekî nêr î somalî li Lewa Conservancy nêzîkî Isiolo li [Kenyayê.]]
Pênc binecureyên hêştirmeyan hatine nasîn:

* Hêştirme (*Struthio struthio*):
** *S. c. australis*, hêştirmeya başûrî, li Afrîkayê başûr dijî.
** *S. c. camelus*, hêştirmeya Afrîkayê bakurî yan hêştirmeya qiriksor, li bakurê Afrîkayê bi cureyên gelek tewrende dijî.
** *S. c. massaicus*, li Rojhilata Afrîkayê dijî.
** *S. c. syriacus*, hêştirmeya erebî, hêştirmeya Rojhilata Navîn yan hêştirmeyê sûrî, berê li Rojhilata Navîn dijî bû. Berê ev hêştirme gelek hebûn li Pargiravê Erebistanê û Sûriyê ku di sala 1966an de nema bûye.
** *S. c. molybdophanes*, hêştirmeya somalî, li Somalî û başûrê Etiyopyayê dijî.

## Pêşangeh

Wêne:Afrikanischer Strauss Portrait.jpg|Ser
Wêne:Ostrich, mouth open.jpg|Nikulê wê ya vekirî
Wêne:The Childrens Museum of Indianapolis - Ostrich skull.jpg|Ser
Wêne:Ostrich foot.jpg|Pê
Wêne:OstrichWing.jpg|Baskê wê pençik heye


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* http://www.ostriches.org/ 
* http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/ostrich/

Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Navkirina dumend

**Navkirina dumend** yan jî **navê zanistî** (**binominal nomenclature**), rê an awayekî nûjen e di biyoloj da ku pergalê nav lêkirin a cins û cure yên canewer û riwekan serast bike gor şêwe an formên rêzimanî yê latînî.

## Nimûne
* Di canewernasî da
Navê gelemper an nas ya canewerkî goştxwer wek:
* Piling
Navê zanistî an du-beşî:
* *[[Panthera tigris]]*
Navê pêşî ya cins e û navê paşî ya cure ye.
* Di riweknasî da
Navê gelemper an nas:
* Şîlan
Navê zanistî:
* *[[Rosa canina]]*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Curiosities of Biological Nomenclature
* The Language of Horticulture 

Kategorî:Taksonomî (biyolojî)
Kategorî:Zanist
Kêdil

**Kêdil** (1946: *Kedil*; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Hanikan

**Hanikan**, **Hanika**, anku **Ḧanikan** (1928: *Ḧanikan*; 1946: *Hanika*; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Wezrîn

**Wezrîn** (1946: *Vezrin*; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.
Debara gund weke gelekê gundên çiyê bi rez û berhêm rezan û bi firotina gûz, behîv û Simaqê ye. Rêya gund a ku di Reşiyê re derbas dibe teng be jî asfalt e.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Reşê

**Reşê** an jî **Reşiyê** (), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye. Gundekî kevin e. Nêzîkê sed malî têde heye. Gund li başûrê Heskîfê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Dêrhaf

**Dêrhaf** an jî **Dêrhav** (1928: *Dérhaf*; 1946: *Derhaf*; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Keferelb

**Keferelb**, anku **Kefer'elb** (), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
America Ferrera

**America Georgine Ferrera** an jî **America Ferrera** ( li Los Angeles, Kalîforniya, DYA) aktrîsa amerîkan e.

## Fîlmnîgarî

### Fîlm

* 2002: Real Women Have Curves
* 2002: Touched by an Angel
* 2002: Gotta Kick It Up
* 2005: Lords of Dogtown
* 2005: The Sisterhood of the Traveling Pants
* 2007: La Misma Luna
* 2008: The Sisterhood of the Traveling Pants 2
* 2008: Tinker Bell (deng)
* 2010: How to Train Your Dragon
* 2010: Our Family Wedding
* 2012: End of Watch

### Rêzefîlm

* 2004:  (beşa 5x03)
* 2006-2010: Ugly Betty
* 2011: Good Wife (3 beş)

## Xelat

* 2002: Sundance Film Festival: Special Jury Prize
* 2006: Imagen Awards
* 2007: Teen Choice Awards
* 2007: Screen Actors Guild Awards
* 2007: Satellite Awards
* 2007: 2x Imagen Awards
* 2007: Xelata Kûreya Zêrîn
* 2007: Xelata Emmy
* 2007: ALMA Awards
* 2008: NAACP Image Awards
* 2010: Imagen Awards

Kategorî:Aktrîsên amerîkî
Kategorî:Aktrîsên ji Los Angelesê
Kategorî:Jidayikbûn 1984
Kategorî:Mirovên zindî
Mişk

**Mişk** (*Muridae*), famîleyek e gelek mezin ji guhandaran e. Ev famîle ji bêtirî 600 cureyên hene wek cirdon, jerbû û mişkan.

## Binfamîleyên mişkan

* Deomyinae (Mişkê dirî, Cirdonê pûrtî)
* Gerbillinae ( Cirdonê axê)
* Leimacomyinae (Mişkê Togo)
* Lophiomyinae (Cirdonê bi laçik)
* Murinae (Cirdon û miîşkên yê Cîhanê Kevin).

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_%281920%29/Mouse.

Kategorî:Guhandar
Kategorî:Heywan
Foka leopar

**Foka leopar** an **gamsiyê pars** (*Hydrurga leptonyx*), cureyekî fokên bêguh (*Monachinae*) ku goştxwer û hov e. Foka leopar li parzemîna Antartîka dijîn.

## Şayes
Foka pars lawirekî avî qelew, girse û hêzdar e. Rengê paşîiya foka pars gewrê tarî ye û rengê zik gewrî vekirî ye. Rengê qirika fokê spîavî ye ni lekeyên reş li ser wê , ku loma navê pars li vê fokê kirine. Mê ji nêr girsetir e.Dirêjiya foka pars di navbera 2.4–3.5 m û giraniya wê di navbera 200 - 600 kg.
Diranên pêşî tûj wekî diranên goştxwerên din, lê diranên aş bi hevre girtî ne ku alîkariyê bêjinga kerevîd an krîlê antarktîktî ji avê bike wekî awaya foka kevjalxwer.

## Belavbûn
Foka pars bi gelemperî li deverên parzemîna Antarktîkayê dijî, lê eger li beravên Awistralya, Tazmanya, girava Lord How û Afrîkayê Başûr were dîtin.

## Reftar
### Parêzî

## Têkiliyên bi mirovan re
Fokên leopar bi rastî ku canewirên bi gelek herreşeyên di têkiliyên xwe bi mirovan re . Lê bi kêm ku fokên leopar mirovan dikujin.

## Pêşangeh

Wêne:Leopard Seal.jpg |Fokeke leopar ûrînî dike.
Wêne:Fish8426 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|Fokeke leopar şahpengwînekê dixwe


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Best Wildlife Photos of 2005 – "Underwater World" Winner: "Leopard Seal Pass"
* Antarctic Connection.com 
* Under-water close-up photos of leopard seals
* National Geographic coverage of leopard seal photography assignment

Kategorî:Faunaya Antarktîkayê
Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê
Kategorî:Fok
Foka keşîş

**Foka keşîş** yan **gamasiyê keşîş** (bi latînî *Monachus*), cinsekî ji sê cureyên tewrende û kêmpeyde yên fokên bêguh e, ku rewşa hebûnê van cureyan ne baş e.

## Şayes

## Reftar

## Cureyên foka keşîş
* Foka keşîş a giravên Hawayî *Monachus schauinslandi* (bilindtirîn xetereya nemabûnê)
* Foka keşîş a Deryaya Navîn *Monachus monachus* (bilindtirîn xetereya nemabûnê)
* Foka keşîş a karîbî *Monachus tropicalis* (nemabûyî)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* The ''Monachus'' Guardian
* Monk Seal Foundation 
* NOAA Monk Seal Info

Kategorî:Fok
Foka birî

**Foka birî** (*Erignathus barbatus*), cureyekî bi mezinahiyeke navinçî ji foka bêguh ye ku li nêzî okyanûsa Antartîkayê dijî.

## Şayes

## Reftar

## Jîngeh

## Belavbûn

## Çavkanî

Kategorî:Fok
Kuneyn

**Kuneyn** (1946: *Küneyin*; ), gundekî bi ser Heskîfa Êlihê ve ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Heskîfê
Mişkên kor

**Mişkên kor** (*Spalacidae*), famîleyek e mezin ji jorefamîleyê Muroidea ango Wek mişkan ku di bin erdê dijî. **Mişkê kor** li rojavayê Asyayê, Rojhilata Navîn, başûr-rojhilatê Ewropayê û Qoça Afrîkayê dijî.

## Çavkanî

* Jansa, S. A. and M. Weksler. 2004. Phylogeny of muroid rodents: relationships within and among major lineages as determined by IRBP gene sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution, 31:256-276.

* Michaux, J., A. Reyes, and F. Catzeflis. 2001. Evolutionary history of the most speciose mammals: molecular phylogeny of muroid rodents. Molecular Biology and Evolution, 17:280-293.

* Steppan, S. J., R. A. Adkins, and J. Anderson. 2004. Phylogeny and divergence date estimates of rapid radiations in muroid rodents based on multiple nuclear genes. Systematic Biology, 53:533-553.

## Girêdanên derve

Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Mişkê kor
Koma kojeran

**Kojer** (*Rodentia*), komeke guhandaran mîna sihor, dormişk,berazê avê û gelek din.

## Şayes
Kojer bi cotek tenê ji diranên pêşî (didantûj), yê jêr û yê jor, tim mezin dibe di devên wê.

Bêtirî 40% ji cureyên guhandaran ji kojeran (*Rodentia*)e, li hemû parzemînan dijîn ji bilî parzemîna Antartîka.

## Dabeşandin
[thumb|Derdorî 2/3 ji cureyên kojeran di binefamîleya [Muroidea (cirdon, mişk û cureyên nêzîk).Famîleyên Mişk (hêşîn) û Cricetidae (sor) beşek stûr ji Muroidea.]]

**Koma kojeran**
* Binekoma Anomaluromorpha
*::* Famîleya Anomaluridae
*::* Famîleya Pedetidae
* Binekoma Castorimorpha
*:* Jorefamîleya Castoroidea
*:** Famîleya Castoridae
*:* Jorefamîleya Geomyoidea
*:** FamîleyaGeomyidae
*:** Famîleya Heteromyidae: Cirdonê Kangrû
* Binekoma Hystricomorpha
*::* Famîleya *incertae sedis* Diatomyidae
** Jêrekoma Ctenodactylomorphi
**:* Famîleya Ctenodactylidae
** Jêrekoma Hystricognathi
**:* Famîleya Bathyergidae:Mişkê korê Afrîkanî
**:* Famîleya Hystricidae
**:* Famîleya Petromuridae
**:* Famîleya Thryonomyidae
*** Parvorder Caviomorpha
**** Famîleya †Heptaxodontidae
**** Famîleya Abrocomidae
**** Famîleya Capromyidae
**** Famîleya Caviidae: wek kavî û berazê avê.
**** Famîleya Chinchillidae
**** Famîleya Ctenomyidae
**** Famîleya Dasyproctidae
**** Famîleya Cuniculidae
**** Famîleya Dinomyidae
**** Famîleya Echimyidae
**** Famîleya Erethizontidae
**** Famîleya Myocastoridae
**** Famîleya Octodontidae
* Binekoma Myomorpha
*:* Jorefamîleya Dipodoidea
*:** Famîleya Dipodidae: Cirpoq.
*:* Jorefamîleya Muroidea
*:** Famîleya Calomyscidae
*:** Famîleya Cricetidae: hamster
*:** Famîleya Muridae: Mişk û cirdon.
*:** Famîleya Nesomyidae
*:** Famîleya sihoranPlatacanthomyidae
*:** Famîleya sihoran Spalacidae
* Binekoma Sciuromorpha
*::* Famîleya Aplodontiidae
*::* Famîleya Gliridae
*::* Famîleya Sciuridae: sihor

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Website on African rodentia
* Rodent Photos
* Rodent Pests  chapter in United States Environmental Protection Agency and University of Florida/Institute of Food and Agricultural Sciences National Public Health Pesticide Applicator Training Manual
* Can Rodents be trained not to gnaw?
Kovara Çand

**Kovara Çand** kovareke çandî û edebî ya bi kurdî bû ku bi du hijmaran li Urmiyeyê derketiye.

Hejmara duyem a kovara kurmancî ya Çand sala 2011'an li Urmiyeyê rojhilatê Kurdistanê derket ku ji aliyê Enstîtûya Çandî û Hunerî ya Endîşeya Ehmedê Xanî li Urmiyê dihat weşandin.
Kovara Çand bi awayekî navxwe ji aliyê enstîtûya navborî dihat çap û belavkirin û xwerî kurmancî ye.

## Rêveberiya kovara Çand
Desteya Weşana kovara Çand ji çend nivîskar û wêjevanên kurmanc pêk tê ku kovarê rêve dibin.

* Helbestvan Celaledîn Nizamî, Ezîz Neimetî, Mihemed Sefayî, Yûsif Klûnkzade û Ayhan Husênî.

* Sernivîskarê kovara Çand Eskender Ceiferî bû û rêveberiya nivîsînî jî Yûsif Klûnekzade bû.

## Hijmarên kovarê
Pişt re ew kovar di hejmara duyem de ji aliyê Komara Îslamî ya Îranê ve hat qedexekirin.

* Wêneyekî hijmara duyem a kovara Çand (2011) 

## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
Kategorî:Rojnamevaniya kurdî
Başkerdî

**Başkerdî** yan jî **başkurdî**, zimanekî hind û ewropî ye, ji malbata zimanên îranî yên bakurê rojava ye. Cîhê başkerdan li başûrê rojhilata Îranê de, li Kerman, Sîstan û Belûçistanê. Li gorî zimannas zimanê başkurdî zimanekî belûçî ye, lê li gorî hin zimannasên din jî başkurdî zimanekî lorî ye.

## Hin minak ji zimanê başkerdî
* Bodo kār-om hä (De were, karê min heye!)
* Çay äxwardenəm (Ez çay vedixwim)
* Şoma çay naxwarî? (Hûn çay venaxwin?)
* Köwtäm pā­-m därd-i ke (Ez ketim, piyê min diêşe)
* Mā čīz-i nä m-kerden (Min tu tişt nekir)
* Mä dǖš kār-om ke (Min duhî kar kir)
* Mon-et dīst-om (bakurê başkurdî) , men-et dīt-īn (başurê başkurdî) (Min tu dîtî).
* Bar (birin)
* Bast (bestîn)
* Go (gotin)
* Ger (girtin/dagir kirin)
* Gergaw (girîn); bêgeryew! (bigirî!)
* Şkan (şkandin/qir kirin)
* Ûst (rawastîn)
* Xow (xewtin/raketin)
* Xwar (xwarin û vexwarin).

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên îranî
Kategorî:Zimanên Îranê
Kevjala avjenîker a gewr

**Kevjala avjenîker a gewr** (bi latînî *Liocarcinus vernalis*), cureyekî kevjalên biçûk in ji famîleyê *Portunidae* (Kevjalên avjenîker) li beravê rojavaya Afrîkayê ta Deryaya Bakûr dijî.

## Çavkanî

Kategorî:Famîleya kevjalan
Kevjalk

**Kevjalk**, **kêvjark**,**lobister** an **kevjalê deryayê** (*Homarus*), cinsekî ji kevjalan e ji famîleya lobisteran Nephropidae ku li gelek deryayên cîhanê dijî û têne xwarin wek kevjalka amerîkanî (*Homarus americanus*).

## Cureyên fosîlê kevjalkan
* *Homarus americanus* H. Milne-Edwards, 1837 – Pleistocene
* *Homarus brittonestris* Stenzel, 1945 – serdema Turonian jêrîn
* *Homarus davisi* Stenzel, 1945 – serdema Turonian jêrîn
* *Homarus hakelensis* (Fraas, 1878) – serdema Cenomanian
* *Homarus lehmanni* Haas, 1889 – serdema Rupelian
* *Homarus mickelsoni* (Bishop, 1985) – serdema Campanian jêrîn
* *Homarus morrisi* Quayle, 1987 – Eocene
* *Homarus neptunianus* Polkowsky, 2004 – serdema Oligocene
* *Homarus travisensis* Stenzel, 1945 – serdema Albian navîn

## Galerî

Wêne:Hoplopariabearpawensis.jpg|Fosîla *Hoploparia bearpawensis*; têkiliyên *Homarus* û *Hoploparia* ne xuya mayî ye.


## Girêdanên derve

Kategorî:Famîleya kevjalan
Goştxwer

**Goştxwer** (*Carnivora*), komek gelek mezin e ji çîna guhandaran e ku bêtirî 280 cureyan hene. Wek ji navê wê ya latînî *Carnivora* xuya ye ku van canewerên yan lawirên guhandar goştê ajalên din dixwin wek famîleya pisîkan û gelek lawirên din.

## Şayes

## Dabeşandin
[thumb|[Kûzik(ajal), goştxwerê tewr e biçûktir]]
[|thumb|[Fîlê avî yê başûr, goştxwerê tewr e mezintir]]
Koma goştxweran li 15 famîleyên mayî hatiye dabeşandin
* **Koma Goştxweran (CARNIVORA)**
** Binekoma Feliformia ("dirûvê pisîkan")
*** Famîleya †Stenoplesictidae
*** Famîleya †Percrocutidae
*** Famîleya †Nimravidae: (5–36 mya)
*** Famîleya Nandiniidae: cureyekî tenê heye.
*** Jorefamîleya Feloidea
**** Famîleya Prionodontidae: 2 cureyan di cinsekî tene.
**** Famîleya †Barbourofelidae (6–18 mya)
**** Famîleya Felidae: pisîkan; 40 cureyan di 15 cinsan.
*** Jêrekoma Viverroidea
**** Famîleya Viverridae: 36 cureyan di 14 cinsan.
**** Jorefamîleya Herpestoidea
***** Famîleya Hyaenidae: keftar û gurê erdê; 4 cureyan di 3 cinsan.
***** Famîleya Eupleridae: Malagasy carnivorans; 10 cureyan di 8 cinsan.
***** Famîleya Herpestidae: banbanke; 33 cureyan di 14 cinsan.
** Binekoma Caniformia ("dirûvê kûçikan")
*** Famîleya †Amphicyonidae: Kûçik-hirç (9–37 mya)
*** Famîleya Canidae: Kûçik; 35 cureyan di 12 cinsan.
*** Jêrekoma Arctoidea
**** Jorefamîleya Ursoidea
***** Famîleya †Hemicyonidae: (2–22 mya)
***** Famîleya Ursidae: hirç; 8 cureyan di 5 cinsan.
**** Jorefamîleya Musteloidea
***** Famîleya Ailuridae: pandayê sor; cureyekî tenê heye.
***** Famîleya Mephitidae: zerban û kurebeşkê genî; 12 cureyan di 4 cinsan
***** Famîleya Mustelidae: kûze 57 cureyan in 22 cinsan
***** Famîleya Procyonidae: Rakûn ; 15 cureyan di 6 cinsan.
**** Jorefamîleya Pinnipedia
***** Famîleya †Enaliarctidae: (23–20 mya?)
***** Famîleya Odobenidae: walrus; cureyekî tenê heye.
***** Famîleya Otariidae: fokên bi guh; 15 cureyan di 7 cinsan
***** Famîleya Phocidae: fokên rast; 18 cureyan di 13 cinsan

## Dara fîlogenetîk
[thumb|[Hirç yek ji mezintirîn guhandarên goştxwer e ku li ser bejahiyê dijî.]]
[thumb|[Pisîk û kûçik, du cureyên kedîkirî ji guhandarên goştxwer.]]

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Carnivora/
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Carnivora/pictures/collections/contributors/kay_holekamp/Cheetah_nodate/
* http://www.hyaenidae.org/the-hyaenidae/aardwolf-proteles-cristatus.html
Ian Somerhalder

**Ian Joseph Somerhalder** an ji **Ian Somerhalder** (jdb. 8ê kanûna pêşîn 1978 li Covington, Louisiana) aktorekî amerîkan e.

## Fîlmnîgarî

### Fîlm
* 1998: Celebrity
* 2001: Anatomy of a Hate Crime
* 2001: Life as a House
* 2002: Changing Hearts
* 2002: The Rules of Attraction
* 2004: In Enemy Hands
* 2004: The Old Man and the Studio
* 2004: Recess
* 2004: Fearless
* 2006: 
* 2006: Pulse
* 2006: The Sensation of Sight
* 2007: Marco Polo
* 2008: The Lost Samaritan
* 2008: Lost City Raiders
* 2009: Wake
* 2009: The Tournament
* 2009: Fireball
* 2010: How to Make Love to a Woman
* 2013: Caught On Tape
* 2013: Time Framed

### Rêzefîlm

* 1997: The Big Easy, (beşa 2x13 *The Black Bag*)
* 1999: Now and Again, (beşa 1x07 *A Girl's Life*)
* 2000: Rawley High (8 beş)
* 2002:  (beşa 3x01)
* 2003: Law & Order: Special Victims Unit (beşa 4x20)
* 2003:  (beşa 2x05)
* 2004: Smallville (6 beş)
* 2004–2007, 2010: Lost (30 beş)
* 2007: Tell Me You Love Me (6 beş)
* 2009-: The Vampire Diaries

Kategorî:Aktorên amerîkî
Kategorî:Jidayikbûn 1978
Kategorî:Mirovên zindî
Pisîka pars

**Pisîka pars** yan **leopar** (*Prionailurus bengalensis*), cureyeke pisîkên kovî yan bejî yê biçûk e. Pisîka pars ji guhandarên goştxur e.
Pisîka pars wek pars yan leopar xuya dike ji bo deqên ku li ser laş û miwê wê, lê bi rastî pisîka pars ne ji cinsê parsan (bi latînî *Panthera*) ye.
Pisîka pars li rojhilat û başûrê Asyayê dijî.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Pisîk
Pisîka kovî

**Pisîka kovî**, **pisîka berrî**, **pisîka kûvî** yan **pisîka bejî** (*Felis silvestris*), cureyekî pisîkên biçûk (*Felis*) in, ku li gelek warên Cîhanê Kevin (Asya, Afrîka û Ewropayê) dijî.
## Şayes
## Reftar
## Pêşangeh

Wêne:Felis silvestris silvestris.jpg|Pisîka kovî
Wêne:Scottish wildcat & kitten.jpg|Pisîkeke kovî ya mê bi çêlikê wê, li British Wildlife Centre (Navenda Jîngeha Brîtanî), Newchapel, Surrey, Brîtanya.


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* IUCN/SSC Cat Specialist Group: ''European Wildcat'' 
* IUCN/SSC Cat Specialist Group: ''African Wildcat'' 
* UNEP Global Resource Information Database: ''Felis silvestris'' Schreber, 1777 

Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Felis
Aloziya Parka Geziyê

__NOTOC__
thumb|Di roja 30'ê gulana 2013'an de protestoya xwenîşanderan li dijî xerakirina Parka Geziyê
**Bûyera [[Parka Geziyê ya Taksîmê]]** li Stembolê (Tirkiye) di roja 28'ê gulanê 2013'an de dest pê kir dema komeke li derdora 50 çalakvanên hawirparêz li meydana Taksîmê (Teqsîmê) ji bo parastina Parka Geziyê (*Gezi Parkı*) û li dijî birrîna darên parkê dest bi çalakiyên rûniştinê û protestoyan dikirin û polîsan bi gaza çavsotîner êriş anî ser wan û kesên din ên sivîl. Di encamê de gelek kes birîndar bûne. Yek ji birîndaran parlamenterê BDP'ê Sırrı Süreyya Önder bû. Pişt re li Stembol, Enqere û Îzmîrê û li gelek bajarên din ên Tirkiyeyê xwepêşandan û protesto berdewam bûn.

Di 16'ê îlona 2011'an de meclîsa Bajarvaniya Stembola Mezin biryar daye projeya avakirina *[[Mall]]*eke mezin bi cih bîne ku di cihê parkê de dê were çêkirin. Di navbera sala 1806 û 1940'î de li vê derê Leşkergeha Taksîmê (Leşkergeha Topvanan a Xelîl Paşa) hebû û ev projeya nû jinûvekirina avahiya qişleyê ye. Lê belê Dadgeha Stembolê destûr hîn nedaye ev proje were bicihanîn. Tevî wê jî, makîneyên kolandînê di 28'ê gulanê de dest bi karê xerakirina parkê bikira. Tevî protestoyên Komeleya ji bo Parastin û Ciwankirina Parka Geziyê ya Taksîmê jî, serokwezîrê tirkî Recep Tayyip Erdoğan wisa got: "De bikin, bila hûn çi bixwazin bikin. Me li ser biryar daye û emê ava bikin."

Projeya nûkirina Qişleya Taksîmê di çarçoveya çêkirina cihên ji bo peyayan a Bajarvaniya Stembolê de ye.

## Bûyerên Parka Geziyê ya Taksîmê roj bi roj

## Pêşangeh

Wêne:TaksimGezi001.JPG|Parka Geziyê (*Gezi Parkı*) ya Taksîmê (Stembol)
Wêne:Topçu Kışlası by Guillaume Berggren.jpg|Leşkergeha kevnare ya Taksîmê (1804-1940)


## Çavkanî

* Ji malpera Diyarname

## Girêdanên derve

Kategorî:Binpêkirinên mafên mirovan li Tirkiyeyê
Kategorî:Hawirparêzî
Kategorî:Neteweperweriya tirkî
Kategorî:Stembol
Kategorî:Tevgerên siyasî li Tirkiyeyê
Kategorî:Tundiya siyasî li Tirkiyeyê
Kategorî:2013 di jîngehê de
Kategorî:2013 li Tirkiyeyê
Kevjala qehweyî

**Kevjala qehweyî**, **kevjarê qaqiledar** yan **kevjalê xwarinê** (*Cancer pagurus*), cureyekî kevjalan ji cinsê *[[Cancer]]* ji famîleya *[[Cancridae]]* ku rengê wê mor e û tê xwarin. Kevjala qehweyî li Deryaya Navîn û Deryaya Bakur nêzî Okyanûsa Atlantîk dijî.

## Pêşangeh

Wêne:Blue mussel clump.jpg| Midye (*Mytilus edulis*) xwarina sereke ya kevjala qehweyî (*Cancer pagurus*) in.
Wêne:Lindisfarne Lobster Pots.JPG|Zembîlên ji bo girtina kevjalan li girava Lindisfarneyê (Brîtanya).
Wêne:Boi.crab4.jpg|Kevjal
Wêne:Cancer pagurus (eggs).jpg|Hêkên kevjalên mor.


## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Dressed crab, recipe from BBC Food

Kategorî:Famîleya kevjalan
Felis

***[[Felis|Pisîka biçûk]]*** (*Felis*), cinsekî pisîkan ku ji famîleya pisîkan (*Felidae*)e. Ew li gelek parzemînên Cîhanê dijî ye.

## Cure
* *[[Felis chaus]]* (Schreber, 1777) – pilingê ravrav
* *[[Felis margarita]]* (Loche, 1858) – pisîka axê
* *[[Black-footed Cat|Felis nigripes]]* (Burchell, 1824) – pisîka bi nigreş
* *[[Wildcat|Felis silvestris]]* (Schreber, 1775) – Pisîka kovî
* *[[Pisîk|Felis catus]]* (Linnaeus, 1758) – pisîka kedî
* *[[Felis attica]]* (Wagner, 1857) – (nemabûyî)
* *[[Felis lunensis]]* (Martelli, 1906) – Martelli's cat (nemabûyî)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* http://www.iucnredlist.org/details/8543/0
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Felis_catus/
Hirçê biberçavk

**Hirçê biberçavk**, **hirçê xwedî berçavk** yan **hirçê çiyayên Andê** ku wek xuya ye ji navê wî ya înglîzî (*Spectacled Bear*), cureyekî guhandarên goştxwer ên biçûk e ji famîleya hirçan (*Ursidae*) li Amerîkaya Başûr dijî.

## Şayes
Dirêjiyê hirçê biberçavkê 1.3-2 m û giraniyê wî 60-200 kg.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Tremarctos_ornatus/
* http://www.iucnredlist.org/details/22066/0

Kategorî:Faunaya Amerîkaya Bakur
Kategorî:Hirç
Guhandarê rast

**Eutheria** yan **guhandarên rast** (bi grêkî ευ- / *eu-* ango "rast" û θηρίον / *theríon* ango "canewiran"" yan ""lawiran"), jêrçîneke mezin ji çîna guhandaran e.

## Dabeşandin
* *[[Eomaia]]*
* **Placentalia**
** Superorder **[[Xenarthra]]:**
*** Cingulata
*** Pilosa
** Superorder **[[Afrotheria]]:**
*** Afrosoricida
*** Hyracoidea
*** Macroscelidea
*** Proboscidea
*** Sirenia
*** Tubulidentata
** **[[Euarchontoglires]]:**
*** Dermoptera (
*** Lagomorpha
*** Primates
*** Rodentia
*** Scandentia
** **[[Laurasiatheria]]:**
*** Carnivora
*** Cetartiodactyla
*** Chiroptera
*** Erinaceomorpha
*** Pholidota
*** Soricomorpha
*** Perissodactyla
## Çavkanî

## Girêdanên derve
Hêmin Mûkrîyanî

Hêmin

Hêmin yan zî Hêmin Mûkrîyanî şaîr û nustox û açarnayoxê Kurdan bi. Nameyê ey o rast Muhemmedemîn Şêxulîslamî Mukrî yo.

Hêmin Rojhilatê Kurdistan de, mintiqay Mûkrîyan de, dewa Laçîn de ameyo dinya. Bi hevalê xo Hêjarî rey de, bi azayê Komeley Jiyanewey Kurdistan. Komara Kurdistan de bi nameyê "şaîro netewî" sinasîya.

Eserî ey (Bivurîne)

Tarîk û rûn
Naley cudayî
Paşerokî mamosta Hêmin
Kûgar

**Kûgar**, **pûma**, **şêrê amerîkanî** yan **şêrê çiyan** (*Puma concolor*), cureyek e ji cinsê puma ji binfamîleyê pisîkên mezin yan Felinae, ji famîleya pisîkan yan Felidae.
**Kûgar** guhandarek e goştxur e ku li beşê rojavayî ji Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Keneda yê, parzemîna Amerîkayê Navîn û parzemîna Amerîkaya Başûr dijî.

## Bincureyên Kûgarê
Der dorî 32 bincureyên kûgaran hate dabeşandin di dehsala 1980 yan û ji wan bincureyan :

* Kûgarê Arcentînayê (*Puma concolor cabrerae*)
* Kûgarê Koste Rîkayê (*P. c. costaricensis*)
* Kûgarê rojhilatî başûrê Amerîkanî (*P. c. anthonyi*)
* Kûgarê başûrê Amerîkanî (*P. c. couguar*)
* Kûgarê bakûrî-başûrê Amerîkanî (*P. c. concolor*)
* Kûgarê başûrî-başûrê Amerîkanî (*P. c. puma*)

## Pêşangeh

Wêne:Puma face.jpg|Teviya ku mezin e,lê xuya ye ku kûgar nêzî pisîkên biçûk.
Wêne:Cougar closeup.jpg|Nêzî riwê kûgarekî
Wêne:Cougarskull.jpg|Kiloxê Kûgarekî û hestî çeneyê wî


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* IUCN 
* Information on Pumas 

Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî
Kategorî:Faunaya Amerîkaya Bakur
Kategorî:Faunaya Amerîkaya Başûr
Kategorî:Puma
Kûçikê rast

***Canis*** (wekî *Kanîs* bixwîne), anku cinsê gur û kûçikan, cinsekî ji 10 cureyên ji famîleya kûçikan yan *[[Canidae]]* ye wek kûçik, gur, gurê amerîkî yan kayotî, wawik û çend cureyên nemayî.

## Pêşangeh

File:Canis lupus signatus crop.jpg|Gur (''Canis lupus'')
File:Husky_L.jpg| Kûçik (''Canis lupus familiaris'')
File:Dingo on the road.jpg| Kûçikê Dîngo (''Canis lupus dingo'')
File:07-03-23RedWolfAlbanyGAChehaw.jpg| Gurê sor (''Canis lupus rufus'')
File:Washtenaw County's last wolf (1907).jpg| Gurê rohilatî (''Canis lupus lycaon''
File:Canis dirus Sergiodlarosa.jpg|Gurê Dire (''Canis dirus'') (extinct) yan nemayî
File:EthiopianWolf1.jpg|Gurê Etiyopî (''Canis simensis'')
File:Canis latrans.jpg| Kayotî(''Canis latrans'')
File:Golden wolf small.jpg|Wawikê Zêrîn (''Canis aureus'')
File:Side-striped Jackal.jpg|Wawikê bi alîxêz (''Canis adustus'')
File:Canis mesomelas.jpg| Wawikê piştreş(''Canis mesomelas'')


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin

Kategorî:Kûçik
Çîta

thumb|Çîta
**Çîta**, **şîpa nêçirvan** an jî **şekê nêçîrvan** (*Acinonyx jubatus*), cureyekî pisîkên mezin ji binfamîleya *[[Felinae]]* ye ku li gelek waran li parzemîna Afrîkayê dijî, lê berê li Asyayê û Rojhilata Navîn jî dijiyaye.

## Bincureyên çîtayê
* Çîtaya asyayî (*Acinonyx jubatus venaticus*)
* Çîtaya tanzaniyayî (*Acinonyx jubatus raineyii*)
* Çîtaya bakurê rojavayî Afrîkayê (*Acinonyx jubatus hecki*)
* *Acinonyx jubatus raineyii*
* *Acinonyx jubatus jubatus*
* *Acinonyx jubatus soemmeringii*
* *Acinonyx jubatus velox*

## Pêşangeh

Wêne:Cheetahs on the Edge (Director's Cut).ogv|A documentary video shot at 1200fps documenting the movement of a cheetah over a set run


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Faunaya Afrîkayê
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Şîp
Binefamîle

thumb|150px|Dabeşandina biyolojîk
**Binfamîleya** (bi înglîzî *subfamily* û berê wek *tribe* ango êl) beşek e ji famîle yan malbat ji dabeşandina zanistî yan biyolojîk .
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Taksonomî (biyolojî)
Kalaş

**Kalaş** an jî **Kilaş**, navê berhemeke pêlav (solên) kurdan e. Ew berhemeke kurdî ya xweser û klasîk e. Bi taybetî li Başûr û Rojhilatê Kurdistanê tê çêkirin. Kalaş xwediyê dîroka çandeke gelek kevn e. Dîroka çêkirina Kalaşê bêtirî 1000 salî ye.

Kalaş bi destan tê çêkirin, karekî gelek zehmet e, ked û xwêdan dixwaze. Madeyê wê yên xam ji qumaş û postên dewaran e. Solbend qumaş û çermên dewaran zirav zirav jêdikin, dihunên û piştre bi çaqûç û amûrên taybet dikutin, didirûn û dinexşinin. Westayekî heri baş û çalak di hefteyeke de bi tenê dikare cotek kalaş çêbike. 17 metre qumaş di paniyên cot pêlav de dikutin û bi kar tînin. Weha li ser dixebitin ku ev 17 metre dibe yek perçe û dimîne. Temenê Kalaşê pênc sal in. Lê tamîrkirana kalaşa kevn 10 xulek (deqîqe) digire.

Hûn dizanin niha kopiya tiştan ji ber destê çiniyan rizgar nabe. Lê kalaş kareki weha zehmet e ku çînî jî nikarin kopî bikin û sexteyê wê çêbikin. Kalaş îro jî li Başûr û Rojhilat di nav kurdan populer e. Ji bo çêkirinê mirov dikare bi mehan bikeve dorê.

## Taybetiyên kalaşê
Mirov dikare taybetiyên kalaşê weha bi rêz bike: Ji ber ku ne yek perçe ye û di nav hev de hûr hûr hunadiye hewa digire. Lingên mirov rehet dikin. Bi taybetî ji bo welat û herêmên germ gelek baş e û lingên mirov bêtir xwêdan nadin.
* Nerm in, elastikî ne û lingê naêşine.
* Zihm in û li gorî herêmên çiyayî ne.
* Ji bo lingên şehîk gelek pêkan in û baş in.
* Ji bo ku rast û çepên wan nêzîkî hev in û zarok di dema pêlêkirinê de zahmetiyê nakşinin.
* Ji bo ji bendên qumaş postên dewaran tên amade kirin ji êşa piştê re gelek baş e.

Kategorî:Çanda kurdî
Kategorî:Pêlav
Nax

thumb|350px|rast|Nexçeya li ser DNAyê Haplogrûba J2
Gelê Nax malbata gelan a Kafkasa bakur e. Li nava malbata Nax gelên Îngûş û Çeçen hene.

## Dîrok
Li gorî pirraniya dîroknas û arkeologan, netewa Naxê (Çeçen+Îngûş) ji Mezopotamya çûn li Kafkasya

## Dîn
thumb|Allah
thumb|Islam

## Ziman

Zimanê Naxan Vaynaxe, yanî Çeçenî û Îngûşî ne.

## Bajarên Naxan
* Şehrnax (şehra Naxê)
* Naxciwan (civana Naxê)
* Naxcivan (civana Naxê)

## Çavkanî

Kategorî:Çeçen
Kategorî:Çeçenistan
Kategorî:Qefqasya
Silîvana

**Silîvana**, navê yek ji bajarên navçeya Ûrmiyeyê li parêzgeha Azerbaycana Rojavayê ye, ser bi Rojhilatê Kurdistanê ve. Girêdayî dewleta Îranê ye.

**Silîvana** () gundekî kêm male ku bûye bajar. Ev gund dikeve başûra rojavaya Ûrmiyê ku ji aliyê rojava digihîje çiya û ji aliyê rojhilatê baraj e, û navenda gundistana Deştê ye.

Kategorî:Ûrmiye (navçe)
Silîvana (nahiye)

**Silîvana**, yek ji nahiyeyên ku bi navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Nahiye dikeve parezgeha Azerbaycana Rojava a Rojhilata Kurdistanê.

**Nahiyeya Silîvana** (), yan jî nahiyeya Silîvana sê gundistanên Mirgewer, Tirgewer û Deştê di xwe de dihewîne. Silîvana ber gundê Silîvana visa hatiye binavkirin. Wateya wê rîşeya latînî ya *silvan* ("daristan") e. Helbet dibe ku ji bilêvkirina kurdî ya navê Silêman, "Silêvan", jî hatibe girtin. Ancax ne diyar e.

## Dabeşkirina nahiyeya Silîvana
Bajarek û sê gundistan li vê nahiyeyê hene;
:Bajar:Silîvana
* Mirgewer
* Tirgewer
* Deşt

## Çavkanî

Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)
Deşt (gundistan)

**Gundistana Deşt** navê herêmeke gundistanî ye li Nahiyeya Silîvanayê ku bi Navçeya Ûrmiye ve girêdayî ye. Herêm dikeve parêzgeha Azerbaycana Rojava ya Rojhilata Kurdistanê

**Gundistana Deşt** (), di nava gundistanên Mirgewer û Tirgewerê ser bi navçeya Silîvana ye ku dikevin başûra rojavaya Ûrmiyê.

Ev gundistan bajarê Silîvana û gundê Rajanê di xwe de bi cî dike.

## Gundên Deştê

* Dezgir 
* Rajan 
* Selîm beg 
* Silîvana 
* Mîreva 
* Beresor 
* Dolepêsan 
* Pişkile 
* Noşan a Serî 
* Noşan a Binî 
* Pîrhedî 
* Zerîxan 
* Qesirk 
* Tûyê 
* Kowê 
* Gocar 
* Helefele 
* Xoşeko 
* Derbend 
* Qerayî 
* Tilû 
* Çeman 
* Sûlik 
* Bêtkara 
* Cêrmê 
* Zengilan 

Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)
Panthera

***Panthera*** yan **cinsê parsan**, cinsek e pisîkên kovî mezin e ji famîleya pisîkan yan Felidae ku cureyên mayî yan zindî: şêr, piling, pars û jagîwar, jaguar yan parsê amerîkanî.

## Cureyan, bincureyan û gelheyan

### Taxa

Nemayî ye ji cureyan û bincureyan e ku bi sembolê † hatine nîşan kirin.

* Cinsê ***Panthera***
** *Panthera atrox* - Şêrê amerîkanî †
** *[[Panthera crassidens]]* †
** *Panthera gombaszoegensis* †
** *Panthera leo* (Şêr)
*** *Panthera leo spelaea* †
*** *Panthera leo azandica*
*** *Panthera leo bleyenberghi*
*** *Panthera leo europaea* †
*** *Panthera leo fossilis* †
*** *Panthera leo hollisteri*
*** *Panthera leo kamptzi*
*** *Panthera leo krugeri*
*** *Panthera leo leo*
*** *Panthera leo melanochaita* †
*** *Panthera leo massaica*
*** *Panthera leo nubica*
*** *Panthera leo nyanzae*
*** *Panthera leo persica*
*** *Panthera leo roosevelti*
*** *Panthera leo sinhaleyus* †
*** *Panthera leo somaliensis*
*** *Panthera leo senegalensis*
*** *Panthera leo vereshchagini* †
*** *Panthera leo verneyi*
** *Panthera onca* (jaguar yan parsê amerîkanî)
*** *Panthera onca arizonensis*
*** *Panthera onca centralis*
*** *Panthera onca goldmani*
*** *Panthera onca hernandesii*
*** *Panthera onca onca*
*** *Panthera onca palustris*
*** *Panthera onca paraguensis*
*** *Panthera onca peruviana*
*** *Panthera onca veracrucis*
*** *[[Panthera onca mesembrina]]* †
*** *[[Panthera onca augusta]]* †
** *[[Panthera palaeosinensis]]* †
** *[[Panthera pardoides]] [[nemabûyî|†]]
** *Panthera pardus* ([[Pars]])
*** *Panthera pardus adersi*
*** *Panthera pardus delacouri*
*** *Panthera pardus fusca*
*** *Panthera pardus jarvesi*
*** *Panthera pardus japonensis*
*** *Panthera pardus jarvisi*
*** *Panthera pardus kotiya*
*** *Panthera pardus melas*
*** *Panthera pardus nimr* ([[Parsa Erebî]])
*** *Panthera pardus orientalis*
*** *Panthera pardus panthera*
*** *Panthera pardus pardus*
*** *Panthera pardus pernigra*
*** *Panthera pardus saxicolor* ([[Parsê Farisî]])
*** *Panthera pardus sickenbergi* ([[Parsê Ewropî]]) [[nemabûyî|†]]
*** *Panthera pardus tulliana*
** *Panthera (Viretailurus) schaubi* (Owen's panther [[nemabûyî|†]] - may not be a pantherine)
** *Panthera schreuderi* (prehistoric felid [[nemabûyî|†]] - probably [[junior synonym]] of European jaguar )
** *Panthera tigris* ([[piling]] yan *babir*)
*** *Panthera tigris altaica*
*** *Panthera tigris amoyensis*
*** *Panthera tigris balica* [[nemabûyî|†]]
*** *Panthera tigris corbetti*
*** *Panthera tigris jacksoni* 
*** *Panthera tigris sondaica* [[nemabûyî|†]]
*** *Panthera tigris sumatrae*
*** *Panthera tigris tigris*
*** *Panthera tigris trinilensis* [[nemabûyî|†]]
*** *Panthera tigris virgata* [[nemabûyî|†]]
** *Panthera toscana* [[nemabûyî|†]]
** *Panthera uncia* or *Uncia uncia* ([[Parsa berfîn]])
** *Panthera youngi* [[nemabûyî|†]]
** *Panthera zdanskyi* [[nemabûyî|†]]

== Çavkanî ==

* A. Turner: *The big cats and their fossil relatives''. Columbia University Press, 1997.ISBN 0-231-10229-1

Kategorî:Guhandar
Çapulîng

thumb|"Heroj ez sîstemê talan dikim"
**Çapulîng**, peyveke çêkirî ye ku tê wateya karê çalakvanên ku dijî sistemê ne. Piştî rûdanên Parka Geziyê ya Stembolê di sala 2013'an de derketiye holê.

Peyv ji peyva tirkî *çapul-* (talan) û paşgira îngilîzî *-ing* (-karî) pêk tê, anku "talankariya ser sîstemê" yan '"talankirina ser sîstemê" û di medyayên sosyal de hatiye belavkirin û ketiye gelek zimanan.

## Çavkanî

Kategorî:Neolojîzm
Kategorî:2013 li Tirkiyeyê
Puma (cins)

**Puma** yan **pûma**, cinseke pisîkên mezin ên kûvî guhandar û goştxur e, ji binfamîleya *[[Felinae]]* ji famîleya pisîkan (*[[Felidae]]*) ye ku jê kûgar û kûgarê jagourûndî li parzemînên başûrê Amerîkayê û Amerîka Navîn dijîn.

## Cure
* *[[Kûgar]]* (Linnaeus, 1771)&nbsp; *Puma concolor*
* *Puma pardoides* (Owen, 1846)&nbsp;– Parsa Owen
* *[[Jaguarûndî]]* (Geoffroy, 1803)&nbsp; *Puma yagouaroundi*

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* 

Kategorî:Famîleya pisîkan
Kategorî:Felinae
Parsa jaguarûndî

**Jaguarûndî** yan **Kûgarê Jagourûndî** (*Puma yagouaroundi*), cureyek e kûgarên biçûk e di mezinahî wan de.Kûgarê Jagourûndî ji cinsê Puma ji binfamîleyê Felinae û famîleya pisîkan yan Felidae ye ku li parzemînên Amerîkayê Navîn û Başûr dijî. Kûgarê Jagourûndî lawirek e kûvî ye ku guhandar û goştxur e. Navên ev pisîkê kûvî gelekin wek di zimanê espanî: *gato colorado*, *gato moro*, *león brenero*, *onza*, *tigrillo* û *leoncillo*.

## Bincureyan
* *P. y. yagouaroundi* (Geoffroy, 1803)
* *P. y. armeghinoi* (Holmberg, 1898)
* *[[Gulf Coast Jaguarundi|P. y. cacomitli]]* (Berlandier, 1859)
* *P. y. eyra* (G. Fischer, 1814)
* *P. y. fossata* (Mearns, 1901)
* *P. y. melantho* (Thomas, 1914)
* *P. y. panamensis* (Allen, 1904)
* *P. y. tolteca* (Thomas, 1898)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Stock photographs with a variety of examples from both coat phases
* Jaguarundi page and photos at bigcatrescue.org
* http://ds.dial.pipex.com/agarman/bco/jundi.htm 
* Smithsonian Institution - North American Mammals: Puma yaguaroundi
* Smithsonian Wild: Puma yagouaroundi 

Kategorî:Faunaya Amerîkaya Başûr
Kategorî:Puma
Parsa Owen

**Parsa Owen** yan ***Puma pardoides***, cureyekî pisîkên pêşdîrokî yên mezin û nemayî ye ji aliyê zanyar Richard Owen ve di sala 1846'an de hat dîtin. Parsa Owan ji cinsê *[[Puma]]*, lê berê ji cinsê parsan yan *[[Panthera]]* ji mêj ve hatibû nêrîn.

Fosîlên vê parsê ku temenê wê 2 milyon sal in hatibû diyarkirin li Fransayê.

## Çavkanî

Kategorî:Canewerên nemayî
Kategorî:Puma
Parsa berfîn

thumb|rast|Parsa berfîn

**Parsa berfîn** an pilingê berfê (bi latînî *Uncia uncia*), cureyekî parsan ji cinsê *[[Uncia]]*, binfamîleya *[[Pantherinae]]* û ji famîleya pisîkan (*[[Felidae]]*) ku li çiyayên Asyaya Navîn dijî wek Qazaxistanê.

## Pêşangeh

File:Ounce1.jpg|Parsa berfîn.
File:Snow leopard portrait-2010-07-09.jpg|Nêzî parsekî nêr.
File:Snow Leopard -Taronga Zoo-8a.jpg|Parsa berfîn li baxçeyê ajalan ê Taronga, Australya.


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Snow leopard photo gallery at National Geographic
* ARKive – images and movies of the Snow leopard ''(Uncia uncia)'' 
* PBS Nature: ''Silent Roar: Searching for the Snow Leopard'' 
* Snow Leopard Network
* Snow Leopard Trust
* Snow Leopard profile 
* Video footage from the BBC including a Snow Leopard hunt 
* WWF snow leopard species profile
* ''Wildlife Times'' – editorial on the need for snow leopard conservation

Kategorî:Panthera
Kategorî:Uncia
Jaguar

thumb|rast|Jaguar

**Jaguar**, **Jagîwer** yan **parsa amerîkanî** (*Panthera onca*), cureyekî pisîkên mezin e.

## Belavbûn
Jaguar xwecihî herdu parzemînên Amerîka (Başûr û Bakur). Jaguar yê sêyem di mezinahî di Felidae pê piling û şêr, ku niha pisîkeke nemabûyî ye li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

## Şayes
## Etîmolojî
Navê Jaguar ji zimanê portûgalî ku bi rola wê ji zimanê tupî hatiye ku wateya wê: lawirê goştxwer an kûçik têne wergerandin. Tupî yek ji zimanên gelên Amazoniyan (Tupî–Guaranî) li Brezîl ê.

## Xwarin
Jagîwar, goştxwer e gelekî hov e ku dikane nêzî 87 cureyên canewerên giyanxwer û goştxweran bixwe jê: ask, berazê avê, cirnîsa kaymên, kûçik, beq, armadîliyo, masî, rûvî, tapîr, kîsel, hirçê tenbel, mişk, balinde, meymûn, hesp, dewar û heta marê anakonda.

## Pêşangeh

Wêne:Jaguarskull.jpg|Kiloxê jaguarekê ku şanî hêzbûna ser û çeneyê jaguarê dike
Wêne:black jaguar.jpg|Jaguareke reş
Wêne:Jaguarpickingupcub08.jpg|Jaguareke mak a ku dixwaze çêlikê xwe hildide
Wêne:Jagvstapir.jpg|Wêneyek şanî dike ku jaguar tapîrekê dikuje.
Wêne:Panthera onca -Amazona Zoo, Cromer, Norfolk, England-8a.jpg|Jaguar
Wêne:Panthera onca at the Toronto Zoo 2.jpg|Jaguar bi gezkirinê çeneyê wî xurt dikane xijendeyên bi çek biçirîne.


## Bincure

# *Panthera onca onca*
#* *Panthera onca peruviana*
# *Panthera onca hernandesii*
#* *Panthera onca centralis*
#* *Panthera onca arizonensis*
#* *Panthera onca veraecrucis*:
#* *Panthera onca goldmani*
# *Panthera onca palustris*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* More pictures and information from Arkive 
* BBC videos on Jaguars 
* People and Jaguars a Guide for Coexistence 
* Felidae Conservation Fund

Kategorî:Faunaya Amerîkaya Başûr
Kategorî:Panthera
Kategorî:Pars
Tapîr

**Tapîr** yan **tapir** (*Tapiridae*), famîleyekî yeksiman Perissodactyla e (bi îngilîzî *odd-toed ungulate*) .

## Şayes
Tapîr dirûvê berazan,lê bi bêhvilek wek xortûmek e kurt e dikanê tiştan hilgire.

## Belavbûn
Tapîr e xwecihî parzemîna Amerîka yê Başûr û Navîn, lê li başûr rojhilatî Asyayê dijî.

## Bincure

* **Tapîra Baird**, *Tapirus bairdii*
* Tapîrê Brazîlî *Tapirus terrestris*
* **Tapîrê Malayê** , *Tapirus indicus*
* **Tapîrê Çiyan** , *Tapirus pinchaque*
* *Tapirus californicus* †
* *Tapirus copei* †
* *Tapirus merriami* †
* *Tapirus polkensis* †
* *Tapirus veroensis* †

## Pêşangeh

Wêne:Tapirus.terrestris.flehmen.jpg|
Wêne:Tapirus terrestris skull.jpg|
Wêne:Tapir hooves.jpg|
Wêne:TapirAtSDZ.jpg|
Wêne:Tapirus veroensis 01.jpg|
Wêne:Tapirbaby.jpg|
Wêne:Malayan Tapir Sitting.jpg|
Wêne:Mountain Tapir.jpg|


## Çavkanî

* *American Heritage Dictionary of the English Language*, 3rd edition, 1992, p.&nbsp;1348

## Girêdanên derve
* IUCN/SSC Tapir Specialist Group
* The Tapir Gallery at The Tapir Preservation Fund website 
* World Tapir Day website
* Baird's Tapir Project of Costa Rica
Only God Forgives

***Only God Forgives*** (*Tenê xwedê lê dibihure*) navê filmekî fransî û danîmarkî ye ku di sala 2013'an de derket. Derhêneriya fîlm ji hêla Nicolas Winding Refn ve hatiye kirin. Lîstikvanê kanadayî Ryan Gosling rola sereke dilîze.

## Çîroka fîlm
Çîroka wê bi kurtî behsa mêrekî bi navê Julian dike ko ji ber xweparêzî kuştina bave xwe revîyaye Taylendayê. Li wê derê klûbeka boksanê (mistanê) dimeşîne. Birayê Julianî keçeka kêm-emr a namûsfiroş dikuje. Polîs dihêle ku bavê wê keçê birayê Julianî bikuje, û paşê jî destê bavê wê jê dike (dibirre) ji ber ko pir şiddet bikar anîbû di kuştina birayê wî da. Dayika Julianî dihê Taylendayê ji bo wergirtina termê kurrê xwe, û dixwaze Julian tola birayê xwe bistîne. Julian dizane ko birayê wê tawanbar e, kujerê brayê xwe dibihure. Lê dîya wî ko serdestîya komeka gangesterî dike kujerê kurrê xwe dikuje. Paşî bûyer wesa diqewimin ko her tişt li dijî wan dizivire û Julian şerrê wî polîsî dike, lê hêza polîsî gelek e, û Julian bi wî nikare û dikeve ber mirinê. Dîya wî ji Julianî dixwaze ko harîkarîya wê bike heta ko ji Taylendayê derkeve, û di aynî demî da kesekî dişîne ko malbata wî polîsî û polîsî bi xwe jî bikuje. Julian keça biçûka polîsî diparêze piştî ko hindek dereng dimîne jina wî jî biparêze. Polîs dîya Julianî dikuje. Julian dizane ko wî dereqeta hêza wî polîsî niye, û amadeyê mirinê dibe. Lê pêşî diçe ser termê dîya xwe ya mirî û zikê wê dikelêşe û wekî hêmayek dixwaze careka dî bikeve nav malzarok (zik)ê dayka xwe da. Piştî beramber (rûbirû) bûna Julianî û wî polîsî, fîlm bi starn gotina wî polîsî bi dawî dibe û wê yekê ji bo temaşevanî dihêle ka Julian keft ber lê bihurîna polîsî an jî hat kuştin.

## Lîsteya rolan

## Çavkanî

Kategorî:Fîlmên aksiyonê
Kategorî:Fîlmên 2013an
Hesp (cins)

**Equus**, cinsê hespan e ji famîleya hespan yan Equidae ji koma Perissodactyla ye.

## Pêşangeh

Wêne:Przewalskipferd cologne.jpg|Przewalski's horse,wa nîmûneyê mayî ji haspê bejî ku nema werê kedî kirin.
Wêne:Cheval canadien au trot 3372.jpg|Hespê kedî
Wêne:Equus hemionus kulan.JPG| onager,nîmûnê kerê bejî
Wêne:Equus kiang holdereri04.jpg|Cotê kiangan
Wêne:Quagga photo.jpg|Quagga (niha nemayî ye)
Wêne:Equus quagga.jpg|Zêbrayê deştan
Wêne:Zebra zoo-leipzig.jpg|Grévy's zebra
Wêne:Equus conversidens.jpg | Equus conversidens (Nemayî)


## Çavkanî

* Burke, et al. 2003. The systematic position of *Equus hydruntinus*, an extinct species of Pleistocene equid. Quaternary Research 59(3):459-469.

Kategorî:Cinsên guhandaran
Pantherinae

***Pantherinae***, binfamîleyeke pisîkên mezin ji famîleya pisîkan (*[[Felidae]]*) ku di sala 1917'an de bi riya Reginald Innes Pocock hate nasîn.

## Dabeşandin

Cinsên *Pantherinae*
* Cinsê *[[Panthera]]*
** Piling (*P. tigris*)
** Şêr (*P. leo*)
** Jaguar (*P. onca*)
** Pars (**'P. pardus'')
** † [[Panthera zdanskyi|Pilingê Lung-tan]] (**'P. zdanskyi*)
* [[Cins]]ê *Uncia*
** [[Parsa berfîn]] (*U. uncia* or *P. uncia*)
* [[Cins]]ê *Neofelis*
** [[Parsa ewravî]] (*N. nebulosa*)
** [[Parsa ewravî ê Sunda]] (*N. diardi'')

## Çavkanî

Kategorî:Famîleya pisîkan
Kategorî:Guhandar
Dirûvdanê çivîkan

**Psittacopasserae**, taksonek yan komeke ne eşkere ye ji balindeyan e, ku jê Passeriformes (wek fîkar û cîq) û Psittaciformes wek tûtî hatiye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Passeriformes
Kapîbara

thumb|Berazê avê
**Kapîbara** (*Hydrochoerus hydrochaeris*), cureyekî guhandaran e ji cinsê *Hydrochoerus*, ji famîleya *[[Caviidae]]* û ji koma kojeran yan *Rodentia* e. Yekane endamê din ê heyî kapîbara piçûk e (*Hydrochoerus isthmius*). Xizmên wê yên nêzîk berazên guinea û kavilên kevir hene, û ew ji dûr ve bi agouti, chinchilla û kûzeyê avî re têkildar e. Kapîbara li savannas û daristanên gewr dijî, û li nêzî avên avê dijî. Ew celebek pir civakî ye û dikare di komên bi qasî 100 kesan de tê dîtin, lê bi gelemperî di komên 10-20 kesan de dijîn. Capybara ji ber goşt û çermê xwe û her weha ji bo rûnê çermê wê yê qelew tê nêçîr kirin.

## Terîf

Capybara xwedan bedenek giran, bermîlek û serê kurt e, li ser beşa jorîn a laşê wê porê qehweyî-sor-sor heye ku di binê wê de zer-qehweyî dibe.. Giraniyek Capybara dikare di navbera 77 lbs û 146 lbs de be, ku ji 35 kg heya 66 kg e, mê ji nêr hinekî girantir e. Giraniya herî zêde ya tomarkirî ya capybara heya roja îro 201 lbs (91kg) ye, ew capybara mê ji Brezîlyayê bû. Giraniya herî zêde ya tomarkirî ya kapîbara nêr a çolê 73,5 kg (162 lb) ji Uruguay e.

## Etîmolojî û navkirin
Navê kapîbara (*Capybara*) yê îngilîzî ji zimanê portugalî ku *ka'apiuara* û bi rola xwe ji zimanê tupî hatiye ango giyanxwer e. Lê navê zanistî *Hydrochoerus hydrochaeris* ji zimanê yewnanî yan grêkî hatiye (ὕδωρ, *hydor* "av" û χοίρος, *choiros* "beraz").

## Belavbûna erdnîgarî

Berazê avê yan kapîbara li welatên parzemîna Amerîkaya Başûr dijî ye wek Brezîlê. Ew li deverên bi daristanên qalind ên li nêzî avên avê dijîn, wek gol, çem, zozan, hewz û zozanan, û her weha savannah û li kêleka çemên li daristanên baranê yên tropîkal. Ew melevangerên hêja ne û dikarin nefesa xwe di binê avê de bi qasî pênc deqeyan carekê bigrin. Capybara di dewarên dewaran de geş bûye. Ew di nav rêzên xaniyan de bi navînî 10 hektar (25 hektar) di nav nifûsên dendika bilind de digerin.

## Reftar

### Parêzî

## Pirbûn
## Pêşangeh

Wêne:Capibara 1.jpg|Xwarin gerrîn
|Komê berazên avê
Wêne:2007 02 CapybaraFamily.jpg|Malbatek e berazê avê ajnî dikin e
Wêne:Young capybaras.jpg|Mak û çêlikên wê
Wêne:Die vergleichende Osteologie (1821) Hydrochaeris hydrochaeris.jpg|Qîqê hestî
Wêne:Capybara at Shepreth.JPG|Çêrandin


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Animal Diveristy Web ''Hydrochoerus hydrochaeris''

Kategorî:Faunaya Amerîkaya Başûr
Kategorî:Kavî