open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
23ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1954 – Refîneya Niftê li bajarê Êlihê hatiye vekirin.

### Cîhan
* 1920 – Parlemena Tirkiyê li Enqereyê hatiye damezirandin. Di civînê de 72 nûnerên Gelê Kurd jî hebûn. Li gorî peymana ku Mustafa Kemal bi serokêşîrên Kurdan re mohr kir.
* 1923 – Konferansa Lozanê dest bi dema duyemîn ya xebatên xwe kir.
* 1984 – Vîrusa ku dibe sedema AIDSî hatiye dozandin.

## Jidayikbûn
* 1858 – Max Planck, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1902 – Halldór Laxness, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
* 1616 – Cervantes, nivîskarê romana Don Kîşot.
* 1925 – Şêx Avdilqadirê Nehlî ango Şêx Evdilqadirê Şemzînanî yek ji pêşengên kurd.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
25ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1992 – Li Amerîkayê Radyoya kurdî ya Dengê Amerîka hatiye damezirandin.
* 1995 – Gundê Prinjiman (Kurşunlu) ya girêdayî Dîcleyê ya ser bi Amedê, ji aliyê leşkerên artêşa Tirk ve hatiye şewitandin û valakirin.

### Cîhan
* 1926 – Şah Rizayê Pehlewî bû serokwezîrê Îranê.
* 1936 – Bi armanca ku hemu partiyên Fîlîstînî yên Ereb di bin yek banî de bîne cem hev, Komîteya Ereb ya Bilind hatiye damezirandin.
* 1951 – Di encama êrîşên Çînê de leşkerên Neteweyê Yekbûyî, ji çeperên xwe yên li Koreyê vekişiyan.
* 1982 – Îsraêlê vekişîna xwe ya ji Sînayê temam kir.
* 1989 – 120 hezar karkerên ku li ser rêyên reş dixebitin, li hemu bajarên Tirkiyê çalakiyek lidarxistin û bi pêyê xwas meşiyan.
* 1993 – Serokê nû yê Rusyayê bû Borîs Yeltsîn.

## Jidayikbûn
* 1949 – Dominique Strauss-Kahn, siyasetmendê fransî

## Mirin
* 1667 – Pedro de Betancur, ezîz û mîsyonerekî xiristiyan e.
* 1744 – Anders Celsius, stêrknas, matematîknas û fîzîknasê swêdî.
* 1976 – Hozan û helbestvan Mele Esedî Mehûyî li bajarê Silêmaniyê koça xwe ya dawîn kir.
* 1996 – Gerîllayê Kurd Selamet Çatak yê bi navê kod Newroz Artêş (li Kerboranê jidayikbûye, di sala 1991ê de tevlî nav refên gerîlla bû) li herêma Botan Garisa jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* 25 nîsanê li Îtalyayê Roja Rizgariyê, li Awistralya û Nû Zelandayê roja Anzakê ye.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
28ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Rojnameya Ozgur Ulkeyê dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1920 – Azerbeycan tevlî nav Yekîtiya Komarên Sosyalîst ên Sovyetê bû.
* 1941 – Hêzên Naziyan Yewnanîstanê dagir kir.
* 1960 – Piştî bûyerên li Enqere û Stembolê qewimîn, li her du
bajaran rêvebiriya leşkerî hatiye îlankirin.
* 1992 – Li Efxanistanê mûcahîdan rêvebirî bi destxistin.

## Jidayikbûn
* 1937 – Serokê Îraqê Sedam Huseyn ji dayik bû.
* 1972 – Sevda Demirel, model, stranbêj, lîstikvana sînemayê û pêşkêşvana bernameyê ya tirk

## Mirin
* 224 - Erdevan IV yê Mîrê Împeratoriya Eşkanî
* 1936 – Prens Farûq di 16 saliya xwe de bû melikê Misirê.
* 1999 – 9 Gerîllayên Kurd li herêma Hazek- Gencê jiyana xwe ji dest dan. Gerîllayên jiyana xwe ji dest dan ev in;
Nesime Yaman ya bi navê kod Delîla Goyî (di sala 1979an de li gundê Qiliban Badinê hatiye dinê, di sala 1990î de tevlî nav refên gerîlla bû, femandarê bolûkê û rêvebera YAJKê ya Eyaletê bû), Evîn Boga ya bi navê kod Evîn Umut (di sala 1979an de li Gundê Tatwan Yedîverenê hatiye dinê, di kanuna 1996an de tevlî nav refên gerîlla bû), Muhsur Çelik yê bi navê kod Dilovan (di sala 1978an de li Bismilê hatiye dinê, di sala 1998an de tevlî nav refên gerîlla bû), Emine Uygun ya bi navê kod Berçem Bote (di sala 1979an de li Edenê hatiye dinê, di 20 tebaxa sala 1998an de tevlî nav refên gerîlla bû), Barış Mert yê bi navê kod Alîkar (di sala 1974an de li Sasonê hatiye dinê, di sala 1997an de tevlî nav refên gerîlla bû), Meryem Taşkıran bi navê kod Jiyan Arjîn (di sala 1980yî de li Sîlwanê hatiye dinê, di 9 kanuna sala 1998an de tevlî nav refên gerîlla bû), Xezal Goç yê bi navê kod Axîn Tatwan (di sala 1980yî de hatiye dinê, di sla 1995an de tevlî nav refên gerîlla bû), Bayram Çolakel yê bi navê kod Sîpan (di sala 1978an de li Muradiyê hatiye dinê, di sala 1998an de tevlî nav refên gerîlla bû), Musa eslê xwe ji Rihayêbû.
* 1999 – Gerîllaya Kurd Huznu Okşar ya bi navê kod Dîlan Canda (di sala 1977an de li Başûrê Kurdistan, li gundê Cizîrê Kowaxê hatiye dinê, di sala 1992an de li Cizîrê tevlî nav refên gerîlla bû) li herêma Botanê li Katoyê Jîrkî / Giriyê Herizê jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
24ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1877 – Şerê Rusan û Osmaniyan destpêkir.
* 1915 – Tevkujiya Ermen û Asûriyan çêbû.
* 1974 – Balafirên İraqê Qeladiz bombebaran kir, di bûyerê de bi sedan kesî jiyana xwe ji dest dan.
* 1983 – Konseya Ewlekariya Neteweyî MGK, Zagona Partiyên Siyasî pejirand û belavokeke weşand ku li gorî wê; qaşê xebatên siyasî serbeste. Lê belê ji roja qebûlkirina vê qanûnê û vir ve, bi dehan partiyên siyasî hatine girtin, gelek rêveber û endamên wan bi awayekî faîlê wan ne diyar hatin kuştin û bi sed hezaran kes, berde xebatên siyasî, jiber nêrînên siyasî avêtin zîndanê.
* 1993 – Li Mûşê meleyek bi navê Vehbî Gunduz bi kuştineke kujerê wê ne diyar, hatiye kuştin.
* 1995 – Serokê HADEP a Elbîstanê Hisên Koku ji aliyê hêzên tarî ve hatiye şehîd kirin.

### Cîhan
* 1955 – Konferansa ku bi beşdariya nûnerên 29 welatan li bajarê Îndonezya Bandungê hatiye lidarxistin, bi dawî bû.
* 1960 – Li Îranê erdhej çêbû, 500 kes mirin.
* 1967 – Esmangerê Rûs, Komarov, dema ku bi keştiya asîmanê ya «Soyuz ~1~» vedigeriya cîhanê, mir.
* 1971 – Li Washingtonê li dijî şerê li Viyetnamê xwepêşandaneke mezin hatiye lidarxistin.
* 1975 – Meclîsa Nûneran ya Emerîkan "24ê nîsanê" weke "Roja Bîranîna sûcên li dervehî mirovahiyê" ya li hemberî Ermeniyan qebûl kir.
* 1986 – Karesata Çernobîlê pêk hat.

## Jidayikbûn
1947 – Thomas Jeier, nivîskarê alman

1948 – Walter Appel, nivîskarê alman

## Mirin
* 1924 – G. Stanley Hall, psîkologê amerîkan
* 1960 – Max von Laue, fîzîknasê xwediyê xelata Nobelê.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Nîzamettîn Kiliç yê bi navê kod Bişar li herêma Bilika ya ser bi çiyayê Cûdî jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* Roja Bîranîna Tevkujiya Ermeniyan.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
30ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1955 – Li navçeya Mêrdîn Nisêbînê navenda tendûrûstiyê hatiye vekirin.
* 1976 – Li Qersê dîsa erdhej çêbû, 3 kes mirin, 6 kes birîndarbûn û ji hezarî zêdetir mal jî zerar dîtin.
* 1993 – Li navçeya Amed Dîcleyê bûyereke faîlê wê ne diyar qewimî. Li navçeya Dîcleyê saet li texma 20:30an de malek hatiye bombekirin, di encama teqînê de Îbrahîm Akengînê 16 salî jiyana xwe ji dest da.
* 2016 – Li Nisêbînê di dema qedexeya derve de (roja 48.), hêzên kurdî êrîş kirin. Yek jê serpel du leşkerên tirk hatin kuştin û 2 polîs jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1945 – Mêrkûjê bi milyonan mirovan Adolf Hitler di 56 saliya xwe de xwe întîhar kir. Di heman demê de jina Hitler Eva Braun jî di 33 saliya xwe de întîhar kir.
* 1975 – Bajarê Saigonê kete destê şervanên Viyetnamê û hêzên leşkerî yên Amerîkayê hatin xistin der û piştî yekbûna Viyetnama Başûr û Bakur, şer bi dawî bû.
* 1789 – George Washington, bû yekem serokê Dewletên Yekbûyî.
* 1911 – Li Portekîzê mafê dengdanê ji jinan re hatiye dayîn.
* 1991 – Li Bangladeşê firtone rabû; di encama karesatê de sed û yek hezar (101.000) mirov mirin.

## Jidayikbûn
1986 – Dianna Agron, lîstikvan, stranbêj û dansereke amerîkan

## Mirin
* 1945 – Mêrkûjê bi milyonan mirovan Adolf Hitler di 56 saliya xwe de xwe întîhar kir. Di heman demê de jina Hitler Eva Braun jî di 33 saliya xwe de întîhar kir.
* 1933 – Serokê dewleta Perûyê Cerno hatiye kuştin.
* 1993 – Li navçeya Amed Dîcleyê bûyereke faîlê wê ne diyar qewimî. Li navçeya Dîcleyê saet li texma 20:30an de malek hatiye bombekirin, di encama teqînê de Îbrahîm Akengînê 16 salî jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* 30 nîsanê roja Neteweyî ya Hollandayê ye.

----

## Çavkanî

Kategorî:Nîsan
nîsanê
27ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Serokê Serhildana Şêx Seîdê Pîranî, bi alîkariya sîxûrên Kurd ji aliyê rejîma Tirk ve hatiye zeftkirin.
* 1926 – Li Tirkiyeyê yekem weşanên radyoyê destpêkirin.
* 1980 – Bajarê Seqiz ji aliyê Îranê ve hatiye bombebarankirin. Di encama bombebaranê de 50 kesên Kurd jiyana xwe ji dest dan û bajar derbiderbû.
* 1995 – Li navçeya Amed Qûlpê gundên bi navê Uçkuyu, Herbet û Rosya hatin şewitandin û paşê jî valakirin.
* 2009 – Televîzyona kurdî Kurd 1ê dest bi weşana xwe ya normal kir.

### Cîhan
* 1909 – Almanya, Awistirya û Îtalyayê danxûyakirin ku Serxwebûna Bulgaristanê nas dikin.
* 1933 – Rêxistina polis ya girêdayî Naziyan "Gestapo" hatiye damezirandin.
* 1945 – Li Awistiryayê komara duyemîn hatiye îlankirin.
* 1945 – Dîktator Benito Mussolini û xoşewîsta wî Clara Petacci dema ku li ser rêya revêne, ketin destê partîzanan de û hatin înfazkirin. Cesedên wan ser bi jêr hatin daliqandin.
* 1953 – Li Koreyê hevdîtinên agirbestê ji nû ve destpêkirin.
* 1953 – Di navbêra Misir û Brîtanyayê de hevdîtinên kanala Sûveyşê destpêkirin.
* 1974 – Li Baliyê balafira PanAm kete xwarê~: 107 kes mirin.
* 1978 – Li Efxanistanê şoreş çêbû.
* 1993 – Balafira Efxan Antonov AN32 kete xwarê: 76 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1759 – Mary Wollstonecraft li Hoxton (îro dikeve Londonê)) ji dayik bû.
* 1980 – Brooke Long , model, lîstikvan, pêşkeşvana televîzyonê ya amerîkî

## Mirin
* 1997 – Gerîllayê Kurd Mehmud Yildirim yê bi navê kod Ferman (di sala 1976an de li Kerboranê hatiye dinê, di sala 1993an de li Gabarê tevlî nav refên gerîlla bû) li herêma Kerboranê di serdegiritina Girê Tîro de jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Xeyrî Denîzxan yê bi navê kod Welat (di sala 1974an de li Dîcleyê hatiye dinê, di meha kanuna sala 1998an de li Bursayê tevlî nav refên gerîlla bû) li Xakûrkê Berbizina-Şehîtsîpan jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
* 27 nîsanê Cejna neteweyî ya Sierra Leone û ya Afrîkaya Başûr e.

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
26ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1949 – Li Elezîzê erdhej çêbû.
* 1971 – Li 11 bajaran: Enqere, Stembol, Îzmîr, Kocaelî, Sakarya, Zonguldak, Eskîşehîr, Edene, Hatay, Amed û Sêrtê rêvebiriya leşkerî hatiye îlankirin û Komeleya Çandî ya Rojhilat ên Şoreşger û Dev-Gencê jî di heman demê de hatin girtin.
* 1974 – Bajarokê Helebce hatiye bombebarankirin. Di encama bombebaranê de bajar wêranbû û bû kavil û her wiha 43 mirovên Kurd jiyana xwe ji dest dan û 52 kes jî birîndarbûn.
* 1996 – Endamê DEP'a Semsûrê Abuzer Onen bi deste hêzen tarî hatiye şehîd kirin.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Emîr Toy yê bi navê kod Perwer Bişar, li herêma Bestayê di şerekî de jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllaya Kurd Ayten ya bi eslê xwe ji Başûrê Biçûk ê Kurdistanê li herêma Yedîsu jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllaya Kurd Vasfiye Aktaş ya bi navê kod Sema Yûce li herêma Besta Blûda jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1828 Rusan ji bo serxwebûna Yewnanîstanê, li hemberî Osmaniyan şer îlan kir.
* 1937 Almanya yek ji bajarên Baskê Guernîcayê bombe kir. Di encamê 1.500 kes mirin. Vê bûyerê wênesazê bi navûdeng ê Spanî Picasso bi tabloya xwe ya bi navê «~La Guernica~» bê mirin kir.
* 1986 Li Santrala Nûkleer ya Çernobîlê qeza çêbû. Di encamê de 30 kes mir. 48 hezar kesên li derdorê jî di runiştin hatin tehliyekirin.
* 1994 Li Efrîka Başûr cara yekem hilbijartineke ku tê de reşikan cîh girt, hatiye lidarxistin. Di hilbijartian de Kongreya Neteweyî ya Efrîka ya di serokatiya Nelson Mandela de ji sedî 62yê dengan wergirt û bi serket.

## Jidayikbûn
* 1893 – Celadet Bedirxan, siyasetmedar, rojnamevan û zimannasê kurd
* 1932 – Tom Wittgen, nivîskareke alman a romanên polîsî

## Mirin
* 1910 – Bjørnstjerne Bjørnson, siyasetmedarê û helbestvanê xwediyê xelata Nobelê.

## Cejn û salveger
* 26 nîsan li Tanzanya Roja Yekbûnê

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
29ê nîsanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1918 – Rojnameya 'PÊŞKEWTIN' dest bi weşanê kir.
* 1994 – Mamosteyekî bi navê Recep Oyar yê endamê Egitim-Senê li Amedê bi awayekî faîlê wê ne diyar hatiye kuştin.

### Cîhan
* 2017 – Malpera *[[Wîkîpediya|wikipedia.org]]* li Tirkiyeyê hat astengkirin.
* 1945 – Yekîneyên Sovyetê ketin Berlînê. Hêzên Nazî yên dawiyê jî di kolanan de şer kirin û Berlîn kete destê hêzên Sovyetê.
* 1965 – Malta, bû endamê 18emîn yê Konsey Ewropayê.
* 1975 – Hêzên şoreşger ên Vîetnamê bajarê Saygonê bi dest xist û dawî li desthilatiya kontrayan anî.
* 1976 – Tav hatiye girtin.

## Jidayikbûn
* 1806 – Ernst von Feuchtersleben, bijîşk, helbestvan û rewşenbîrê Awistriyayî.
* 1854 – Henri Poincaré matematîknas û fîzîknasê fransî.

## Mirin
* 1994 – Tahir Erbek, gerîllayê kurd.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Nîsan
nîsanê
4ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1995 – Malbatên windahiyan ji bo dîtina xizmên xwe li ber deriyê Lîseya Galatasray ya Stenbolê dest bi çalakiya rûniştinê kirin.
 
### Cîhan
* 1868 – Bajarê Phoenix hate damezrandin.
* 1982 – Tirkî weke zimanê Fermî hate qebûlkirin.
* 1979 – Li Brîtanyayê, Margaret Thatcher, bû yekem serokwezîra welêt.
* 1994 – Di navbêra Serokê Rêvebiriya Otonom ya Fîlîstînê rêvebiriya Telavîvê de hin peyman hatin mohrkirin. Li gorî vê peymana ku dibêje "Pêwîste ji Fîlîstîniyên li Şerîa Rojava û Gazzê dijîn Otonomî were dayîn û her wiha peymana Kahîreyê hate mohrkirin.
* 1998 – Endamê HADEP a Kagithaneya Stenbolê Bîlal Vural Hakim Atik bi dest faşîstan hate kuştin.

## Jidayikbûn
* 1994 - Heresh Kurdi, Gemşevanê kurd

## Mirin
* 1938 – Carl von Ossietzky, pasîfîst, nivîskar û rojnamevanê alman.
* 1980 – Josîp Broz, serokdewletê Yugoslavyayê ku weke Mareşal Tîto tê naskirin.
* 2009 – Jane Randolph, lîstikvana amerîkî
* 2020 – Seîd Gabarî hunermedê kurd.
 
## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
5ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1932 – Komara Tirk ji bo Kurdan Zagona Îskana Mecbûrî derxist.
* 1994 – Hêzên artêşa Tirk avêtin ser gundê Turaliyê. Birayên Îkram Îpek û Servet Îpek û Seyîtxan Yolur hatin binçavkirin û paşê jî ti xeber ji wan nehat girtin.
* 2009 – Rojnameya kurdî Hawar dest bi weşanê kir.

### Cîhan
* 1930 – Li Bîrmanyayê erdhej çêbû. Di encama vê karesatê de 6 hezar kes jiyana xwe ji dest dan.
* 1930 – Peymana aştiyê ya di navbêra Japonya û Çînê de hate mohrkirin.
* 1949 – Konseya Ewropayê bi beşdariya 10 welatan li Strazburgê hate damezirandin.
* 1972 – Qezeyeke din ya balafiran çêbû. Balafira Alîtalîa DC-8 kete xwarê~: di encama ketina balafirê de 115 kes mirin.
* 2000 – Tav, Merkûr, Venûs, Mars, Jûpîter û heyv hatin rastî hev.

## Jidayikbûn
* 1818 – Nivîskarê berhema bi navûdeng ya bi navê Kapîtal û xwediyê ilmê Marksîzmê Karl Marks ji dayikbû.
* 1978 – Santiago Cabrera, lîstikvanê şîleyî ku li Venezuela dayîk bû

## Mirin
* 1821 – Napoleon Bonaparte mir.
* 1902 – Bret Harte, nivîskarê amerîkan mir.
* 1995 – Gerîllaya Kurd Şadiye Turan ya bi navê kod Xezal li herêma Başkale jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Taceddîn Şahîn yê bi navê kod Ferhat Berwar li navçeya Başkaleyê li dijî çeperên artêşa Tirk çalakiyeke cangorî lidarxist.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
7ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1918 – Bajarê Kerkûk ji aliyê Brîtanî ve hate dagirkirin.
* 1993 – Partiya Demokrasiyê DEP hate avakirin. Parlementerên vê partiyê bi darbeyeke sîvîl ku li parlemenê hate lidarxistin, hatin girtin.
* 1999 – 7 ciwanên Kurd ên Rojhilatê Kurdistanê ku qaçaxçitiya mazotê dikirin, li herêma Şemzînanê ji aliyê leşkerên Tirk ve hatin kuştin.
* 2002 – 12 kes ji ber xebatên li ser zimanê kurdî li Mêrdînê ji aliyê polîsan ve hatin desteserkirin.

### Cîhan
* 1639 – Di navbêra Împeratoriya Osmanî û Îranê de Peymana Qesra Şîrîn hate mohrkirin. Bi vê peymanê Kurdistan bû du perçe.
* 1832 – Yewnanistan bû Komara serbixwe.
* 1915 – Keştiya rêwîhilgir ya Brîtanî Lûsîanîa, li peravên girava Îslandayê di encama torpîlakirina keştiyên binavê yên Alman, niqû bin avê bû û hezar û 198 kesê tê de bûn, wiha bûn.
* 1917 – Li Filistînê, şerê cihû û Ereban destpêkir.
* 1983 – Otela bi navê Lalelî Washington şewitî. 36 tûrîst mirin 65 jî birîndarbûn.
* 1995 – Di hilbijartinên Serokkomariyê yên li Fransayê de Jacques Chirac bi serket. Balkêşe ku piştî 7 salan di sala 2002an de jî di heman rojan de Chirac dîsa hilbijartinên Serokkomariyê qezenç dike.

## Jidayikbûn
* 1711 – David Hume, fîlozof, dîroknas û aborînasê Skotlendî
* 1840 – Pyotr Ilyich Tchaikovsky, bestekarê muzîkê
* 1861 – Rabindranath Tagore, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1867 – Władysław Reymont, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1892 – Siegfried Bernfeld, psîkoanalîstê cihû
* 1911 – Rıfat Ilgaz, helbestvan, nivîskarê tirk
* 1953 – Müslüm Gürses, stranbêjê tirk
* 1968 – Traci Lords

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
6ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan

* 1996 – Li paytexta Suriye Şamê li hemberî Serokê Giştî yê KADEKê Abdullah Ocalan suîkastek hate lidarxistin. Paşê hate diyarkirin ku suîkast ji aliyê Seroka DYP Tansu Çîllerê ve hatiye pilankirin.

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
* 1758 – Maximilien Robespierre, parêzer û siyasetmedarê fransî (m. 1794)
* 1868 – Gaston Leroux , rojnamevan û nivîskarê fransayî
* 1890 – Thomas Bois, kurdolog û mîsyonerê fransî

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
8ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1949 – Li Colemêrgê erdhej çêbû.
* 1992 – Li navçeya Sêrt Êlihê li gundê Doganca Kurdekî bi navê Ehmet Bayrak ji aliyê leşkerên Tirk ve hate gulebarankirin û jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan
* 1902 – Li Martînîkê çiyayê volkanîk Pele teqiya, di encama vê karasata mezin de 30 hezar mirov mirin.
* 1945 – Tevgera Faşîst ya Hitler têk çû.

## Jidayikbûn
* 1888 – Serokê Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê Harry Truman ji dayik bû.

## Mirin
* 1997 – Deryager û deryanasê bi navûdeng Kaptan Cousteau mir.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
9ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1991 – Nivîskarê Kurd Rehîme Qazî li bajarê Bako çû ser dilovaniya xwedê.
* 1994 – Kurdê bi navê Ehmed Tekîn dema ku ji Amedê diçû Lîceyê, di kontrola rê de ji aliyê hêzên artêşa Tirk ve hate binçavkirin û hate windakirin.

### Cîhan
* 1945 – Şerê Cîhanê yê Duyemîn bi dawî bû.
* 1948 – Komara Demokrasiya Gel a Çekoslavakyayê hate qebûlkirin.
* 1955 – Almanya Federal bû endamê NATOyê.
* 1980 – Partiya Kedê ya Tirkiyê ji aliyê Dadgeha Desturabingehîn ve hate girtin.

## Jidayikbûn
* 1860 – Sir James Matthew Barrie, nivîskar û dramatîkarekî inglîz, jidayîk bû.

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
2ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
* 1860 –Theodor Herzl, nivîskar, qunciknivîs û rojnamevanekî awistirî-mecar yê ji Cihûtiyê bû.
* 1940 – Şêrko Bêkes, helbestbêj û şaîrê gewre yê kurd (m. 2013)

## Mirin
* 1519 – Leonardo da Vinci, zanistê îtalî
* 1980 – Yek ji kadroyên PKKê Alî Çîçek hate girtin û ew di zîndana Amedê de bi cîhkirin. (Bn.15 îlon) Akîf Yilmaz çalakiya rojiya mirinê ya 14 tîrmehê de cîh girt û di roja 63emîn ya çalakiyê de roja 15 îlona sala 1982an de jiyana xwe ji dest dide.
* 1983 – Li başûrê Kurdistanê endamê komîteya navendî ya PKKê Mehmet Karasungur û Îbrahîm Bîlgîn ji aliyê hêzên YNKê ve hatin şehîd kirin.
* 1992 – Rêveberê HEPê yê Nisêbînê Îsmaîl Irmak ji aliyê hêzên tarî ve hate kuştin.
* 1998 – Endamê Komîsyona Ciwanan a HADEP a Boluyê Kenan Mak ji aliyê faşîstan ve hate kuştin.
* 1998 – Gerîllayê Kurd Zîver Sariyildiz yê bi navê kod Hemze ku di 1965an de li gundê Cizîrê Emerînayê hate dinê û di sala 1990î de tevlî nav refên gerîlla bû, li Çiyayê Cudî jiyana xwe ji dest da.
* 1999 – Gerîllayê Kurd Adîl Adnan Şêxmûs yê bi navê kod Kendal Ebab ku di sala 1977an de li Qamişloyê hatibû dinê û di sala 1994an de li herêma Behdînanê tevlî nav refên gerîlla bû, li Çiyayê Sipî jiyana xwe ji dest da.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
3ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1943 – Rojnameya Roja Nû li Bêrûdê dest bi weşanê kir. Rojname bi tîpên latînê dihate weşandin û ji aliyê Kamûran Bedirxan ve di hate meşandin.
* 1975 – Li navçeyên Agirî Eleşkîrt û navçeya Erzerom Xoresanê bûyer derketin. Beşekî gel bi hêzên ewlekariyê pevçûn.
* 1997 – Tam jî di roja azadiya Çapemeniyê de Rojnameya Demokrasiyê jiber nivîseke wê li gorî xala 312an ya Qanûna Cezayê Tirk hategirtin.

### Cîhan
* 1901 – Li Florîdayê 1700 mal şewitîn.
* 1915 – Frensiyan biryargeha prensê alman bombe kirin.
* 1991 – Rêxistina Neteweyên Yekbûyî ya Lêkolîn û Çandê UNESCO 3 gulanê weke Roja Azadiya Çapemeniyê qebûl kir.

## Jidayikbûn
*1972 – Kristin Lehman, lîstikvana kanadayî
*1975 – Christina Hendricks lîstikvan û modela berê yê amerîkî.

## Mirin
* 1973 – Înternasyonalê kurd Avnî Gokoglu, dema ji Filistînê vedigeriya ji aliyê leşkerên tirk ve hate şehîdkirin.
* 1993 – Karkerê bi navê Arîf Aydin li Batmanê di encama êrîşeke çekdarî ya hêzên tarî hate kuştin.
* 1998 – Xwendekarê zanîngeha Bolu Abant Îzzet Baysal Kenan Mak, li pêşiya Nûnertiya Komeleyên Ûlkû Ocaklari ji aliyê 19 kesên şovenîst bi 7 darbeya kêrê hate kuştin. Kenan Mak, ji Dêrsîmê bû û diçû sinifa 4an ya Zanîngehê.

## Cejn û salveger
* Roja Neteweyî ya Polonyayê

----

Kategorî:Gulan
gulanê
10ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1946 – Li bajarê Mahabadê radyoya Dengê Komara Mahabadê hate vekirin.
* 1994 – Piştî windakirina Tahsîn Çîçek û Elî Îhsan Çîçek vê carê jî kurê Tahsîn Çîçek Çayan Çîçek ji aliyê dewleta Tirk ve ji malê hatin girtin û paşê jî hate windakirin.

### Cîhan
* 1876 – Yekem car li ser çapemeniya Tirk sansûr hate pêkanîn.
* 1933 – Paraguayê li hemberî Bolîvyayê şer îlan kir.
* 1968 – Li Parîsê di navbêra Emerîka û Vîetnama Bakûr de hevdîtinên aştiyê destpêkir.
* 1994 – Nelson Mandela bû yekem serokê reşik ê Efrîqaya Başûr.
* 1997 – Li Îranê erdhejek dijwariya 7 noqte 1 pêkhat. Di vê bûyerê de 1500 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1878 – Gustav Stresemann, serokwezîrê împeratoriya almanî.

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
11ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919 – Serhildana Elîkê Batê destpêkir.
* 1992 – Hunermend û şoreşger Mizgîn (Gurbet Aydin) li Tatwanê şehîd ket.
* 1994 – Partiya Demokrasiya Gel HADEP ango Halkin Demokrasî Partîsî hate damezirandin.

### Cîhan
* Stembol bi navê xwe yê wê demê Konstantînopolîs bû paytexta Împeratoriya Romê.
* 1949 – Îsraêl ji bo Neteweyê Yekbûyî hate qebûlkirin.
* 1965 – Li Hindistanê gerdelûl rabû, di encama vê karesatê de 35 hezar kes mirin.

## Jidayikbûn
1955 – Nihat Hatipoğlu, akademîsyen û olnas

## Mirin
* 2002 – Gurbet Aydin li Tatwanê şehîd ket.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
12ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1974 – Leyla Qasim, Cewad Hemewendî, Nerîman Fûad, Hesen Hemereşîd û Azad Silêman Mîran li Bexdayê ji aliyê rejîma Bees hatin sêdarekirin.
* 1988 – Li Başûrê Kurdistanê Eniya Neteweyê ya ji 8 partiyan pêkhatî, hate sazkirin.
* 1998 – Li dijî serokê Komeleya Mafên Mirovan a li Tirkiyeyê Akin Birdal suîkastek pêk hat.

### Cîhan
* 1926 – Maraşal Józef Piłsudski tevî yekîneya xwe ya 15 kesan paytext Varşova bi destxist. Piłsudski, ji pevçûnên li kolanan bi serkeftî derket û 15 gulanê de jî desthilatdarî xiste destê xwe. Serokdewlet Stanisław Wojciechowski dest ji wezîfeya xwe berda û wezîrên di kabîneya wî de jî bi giştî dest ji kar kişandin. Bi vî awayî Piłsudski bû hukumdarê hemû Polonyayê. Piłsudski, di 31 gulanê hilbijartinên serokkomariya Polonyayê de dengên hemu almanên li welêt jî wergirt. Lê belê jiber ku bi yekdengî nehatiye hilbijartin hilbijartinan red kir.
* 1943 – Artêşa alman ya li Efrîka Bakûr teslîm bû.
* 1947 – Welatên ereb, ji bo serxwebûna Filistînê bang li Neteweyê Yekbûyî kirin.
* 1951 – Yekemîn bombeya hîdrojenê li Derya Pasîfîkê hate teqandin.
* 1965 – Yekem kozmonotê Rusî Aleksey Leonov, li fezayê meşiya.
* 1965 – Di 12 gulan û 2 hezîranê de li Pakistanê gerdelûl rabû; 12 hezar kes mirin.
* 1971 – Li Burdûr û hawirdora wê bi şev erdhejek dijwar rû da. Di erdhejê de 57 kes mirin û 1.162 mal jî hilweşiyan.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 1972 – Birayê Şêx Mehmudê Berzencî Şêx Letîfê Berzencî koça xwe ya dawîn kir.
* 1974 - Leyla Qasim, Cewad Hemewendî, Nerîman Fûad, Hesen Hemereşîd û Azad Silêman Mîran li Bexdayê ji aliyê rijêma Bees hatin sêdarekirin.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
13ê gulanê

## Bûyer

### Kurdistan
* 1987 – Xelkê navçeya Şarezor a Başûrê Kurdistanê rabû raperînê.
* 1974 – Jina kurd Leyla Qasim û Hewalên wê ji alî rejîma Iraqê ve hatin îdam kirin.
* 2016 – Şervanên PKK'ê li gundê Aşuta Çelê êrîşî baregeha leşkerî kirin. Di encamê de 8 leşker mirin û firokeyek hate xistin.

### Cîhan
* 1643 – Bi erdheja Santiagoyê nîvê gel mirin.
* 1981 – Li Romayê Alî Axca yê eslê ûlkûcû li Romayê li dijî Papa Jean Paulê duyemîn sûîkastek lidarxist.
* 1998 – Hindistanê 5 ceribandinên nûkleer kir.

## Jidayikbûn
* 1938 – Chris Kutschera (Paul Maubec), lêkolîner, nivîskar û rojnamevanê fransî
* 1987 – Candice Accola, aktrîsa amerîkî

## Mirin
* 1930 – Fridtjof Nansen, ajalnas û lêkolînerê xwediyê Xelata Nobelê.
* 1990 – Nivîskarê kurd Heciyê Cindî

## Cejn û salveger
* Roja Dayikan!

----

## Çavkanî

Kategorî:Gulan
gulanê
14ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1958 – Li Elezîzê erdhej çêbû.
* 1997 – Artêşa Tirk tevî bi dehan hezar leşker, 2 hezar koricî û 250 tang û her wiha bi piştgiriya esmanî êrîşî Başûrê Kurdistanê kir. Di vê êrîşê de ku di heman salvgera damezirandina dewleta Îsraêlê de hate lidarxistin, arman ji holê rakirina hêzên gerîllayên Kurd yên girêdayî PKKê bû.

### Cîhan
* 1943 – Keştiyeke bin-avê, keştiyeke nexweşexaneyê da ber torpîlê, di encamê de 299 kes mirin.
* 1948 – Dewleta Îsraêlê hate damezirandin. Yekser piştî îlankirina dewleta Îsraêlê ango di heman şevê de di navbêra artêşên Ereb û hêzên siyonîst de şer derket. Şer heta 13 Çileya sala 1949an dom kir.
* 1955 – Piştî damezirandina NATOyê bi 5 salan bi beşdariya Albanyayê, Bulgaristan, Çekoslovakya, Almanya Rojhilat, Mecaristan, Polonya, Romanya û Yekîtiya Sovyetê de Pakta Warşovayê hate damezirandin.
* 1963 – Kûweyt bû endamê 111emîn ê Neteweyên Yekbûyî.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
* Roja Dermansazên Cîhanê ye
* Roja Cotkarên Cîhanê
* Li Paraguayê roja Serxwebûnê ye.

----

Kategorî:Gulan
gulanê
17ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1982 – Êvara ku 17 gulanê bi 18ê gulanê ve girê dide, Ferhat Kurtay, Necmi Öner, Eşref Anyik û Mahmut Zengin li zîndana Amedê canê xwe dan ber agir û şehîd ketin. Lewma her sal di meha gulanê de şehîtbûna van çar mirovan weke Şeva Çaran tê bîranîn.
* 1994 – 19 balafirên artêşa Tirk bi bahaneya ku bargehenên gerîllayên KADEKê heye, dan navçeya Qeladizê dan bombebaran kir û di encama vê êrîşê de 58 kesê sîvîl jiyana xwe ji dest dan.
* 1998 – Endamê HADEP a Kagithaneya Stembolê Hakîm Atîk ku di 4 mehê de hatibû birîndarkirin, li nexweşxaneyê şehîd ket.

### Cîhan
* 1874 – Norwêc ji Swêdê veqetiya û serxwebûna xwe îlan kir.
* 1996 – Nivîskar Yaşar Kemal li Spanyayê **Xelata Navnetewî ya Ketalonyayê** wergirt.
* 1940 – Almanya di pêşengiya dîktator Adolf Hitler de kete Fransayê û ev bajar dagir kir.
* 1971 – Mahîr Çayan û hevalên wî serkonsolosê Îsraêlê Efreîm Elrom revandin.
* 1976 – Li Ûzbêkistanê erdhej çêbû, hezar kes di encama vê karesatê de mirin.
* 1983 – Peymana aştiyê ya Îsraêl û Libnanê hate mohrkirin.

## Jidayikbûn
* 1749 – Edward Jenner, bijîşkê brîtanî (m. 1823)
* 1961 – Bruce Thomas, lîstikvanê amerîkî

## Mirin
* 1998 – Lîstîkvan û stranbêj Frank Sinatra çû ser dilovaniya xwe (jdb. 1915)

## Cejn û salveger
* Salvegera Şeva Çaran: Şehîtbûna Ferhat Kurtay, Necmî Oner, Eşref Anyik û Mahmut Zengîn li zîndana Amedê.

----

Kategorî:Gulan
gulanê
18ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1804 – Napoleon Bonaparte, weke împeratorê Fransayê hate îlankirin.
* 1974 – Hîndîstanê yekem bombeya atomê teqand.

## Jidayikbûn
* 1048 - Omer Xeyam, helbestvan, fîlozof, matematîknas û stêrnasê îranî
* 1872 – Bertrand Russell, fîlozofê brîtanî xwediyê Xelata Nobelê
* 1920 – Papa Yûhena Pawlos II, papayê polon
* 1962 - Nathaniel Parker, lîstikvanê brîtanî

## Mirin
* 1781 – Túpac Amaru II, serhildêrê perûyî
* 1973 – Yek ji serokên şoreşa Tirkiyeyê Îbrahîm Kaypakkaya li zîdana Amedê hate qetilkirin.
* 1977 – Ji kadroyên serokatiyê yê Partiya Karkerên Kurdistan PKKê Hakî Karer li Entabê di encama qoployek, ji aliyê Stêrka Sor ve hate lidarxistin bi xayîntî hat qetil kirin. Ev şehadeta wî di tekoşîn û berxwedana netewî ya Kurdistanê wek dabana pêngavek nû hat îlan kirin.
* 1936 – Nivîskarê di cîhanê de bi navûdeng Maksîm Gorkî wefat kir.
* 1973 – Îbrahîm Kaypakkaya li Amedê hate qetilkirin.
* 1978 – Halîl Çavgun li Hîlwanê hate şehîtxistin.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
19ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1915 – Navçeya Şino ji aliyê hêzên Rus ve hate dagirkirin.
* 1919 – Tevkujiya Pontusê.
* 1992 – Li Başûrê Kurdistanê hilbijartinên Giştî yên parlamenê pêk hatin.

### Cîhan
* 1939 – Pakta li Dijî-Naziyan di navbêra Brîtanya û Rusyayê de hate mohrkirin.
* 1968 – Li Fransayê 2 mîlyon karker dest bi grevê kirin.
* 1993 – Li Kolombiyayê balafireke bi tîpa Being 727 kete xwarê, 132 kes di encama qezayê de mirin.
* 2002 – Tîmora Rojhilat bi awayekî fermî bû dewlet.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 1895 – Helbestvanê Kûbayî Jose Julian Martî di şer de jiyana xwe ji dest da.
* 1978 – Endamê Komîta Navendî ya PKKê Xelîl Çavgun hat şehîdkirin.
* 1995 – Hesen Ocak hate kuştin.
* 2017 – Newşîrwan Mistefa, siyasetmedar û rewşenbîrekî kurd û rêkxerê giştî yê Tevgera Goran a Başûrê Kurdistanê bû.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
20ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919 – Hêzên Brîtanî ji aliyê hêzên Kurd Şêx Mehmudê Berzencî ji bajarê Başûrê Kurdistanê Suleymaniyê hatin derxistin.
* 1929 – Serhildana Zîlanê dest pê kir.
* 1930 – Tevkujî û wêrana Stewrê destpê kir.

### Cîhan
* Li Suriyeyê erdhej çêbû~: 250 hezar kes mirin.
* 1293 – Li Japonyayê erdhej çêbû~: 30 hezar kes mirin.
* 1902 – Serxwebûna Kûbayê hate îlankirin.
* 1950 – Li Tirkiyê Celal Bayar, bi 345 dengên Koma Partiya Demokrat bû serokkomar.
* 1965 – Li Pakistanê balafira Boeing 720 li Kahîreyê kete xwarê~: 121 kesên tê de bûn, mirin.
* 1985 – 1150 mehkumên Fîlîstînî û Lûbnanî bi 3 Îsraîliyan hatin guhertin.

## Jidayikbûn
* 1935 – José Mujica, serokdewletê Ûrûguayê

## Mirin
* 1506 – Gerok Krîstof Kolomb ku Emerîkayê keşif kiribû, di 55 saliya xwe de mir.

## Cejn û salveger
(Cejn di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
21ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919 – Serhildana Şêx Mehmud Berzencî dest pê kir.

### Cîhan
* 1925 – Li Tirkiyê Rojnameya «Yoldaş» ku li Bursayê dihate weşandin, bi hinceta ku propagandaya komînîzmê dike, hate girtin.
* 1927 – Lîndberh bi tena serê xwe bi teyarê di ser Atlantîkê re derbas bû.
* 1963 – Albay Talat Aydemîr hewil da darbeyeke duyemîn pêkbîne. Li Enqereyê jî rêvebiriya leşkerî hate îlankirin.
* 1971 – Li Tirkiyê Partiya Nîzama Mîllî bi biryara Dadgeha Desturabingehîn hate girtin.
* 1982 – Bülent Ecevit, jiber daxûyaniyeke xwe ya ku da televizyona Holendayê bi 34 roj cezayê zîndanê hate cezakirin.
* 1994 – Yemena Başûr ji Yemenê veqetiya.
* 1991 – Serokwezîrê berê yê Hindistanê Raciv Gandhi, di encama suîkasteke bombeyî de hate kuştin. Di suîkastê de wekî din 16 kesî jiyana xwe ji dest da. Raciv mirovekî ji aliyê gel ve dihate hiskirin bû.

## Jidayikbûn
* 1843 – Louis Renault, dadnasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1864 – Max Weber, civaknasê alman
* 1968  – Lauren Hays, lîstikvan, pêşkeşvan û stranbêja amerîkî 

## Mirin
* 1978 – Erebê Şemo, nîvîskarê kurd û bavê romana kurdî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
22ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1929 – Serhildana Zîlanê destpêkir.
* 1940 – Li gelemperiya Tirkiyeyê û Bakurê Kurdistanê rewşa awarte hate îlankirin.
* 1971 – Li Çewlîg û derdora wê erdhej çêbû. Di erdhejê de 870 kesî jiyana xwe ji dest dan û 5 hezar û 323 kes mal jî xerabûn.

### Cîhan
* Roja Neteweyî ya Yemenê ye.
* 1927 – Li Çînê erdhejek bi şîddetea 8.3an de qewimî, di karesatê de 200 hezar kes mirin.
* 1941 – Brîtanî êrîşî Îraqê kir.
* 1943 – Yekem balafira jet hate ceribandin.
* 1950 – Celal Bayar bû 3emîn Serokkomarê Tirkiyeyê.

## Jidayikbûn
1859 –Arthur Conan Doyle bijîşk û nivîskarê brîtanî

1978 – Ginnifer Goodwin lîstikvana amerîkî

## Mirin
* 1885 – Victor Hugo di 83 saliya xwe de wefat kir.
* 1910 – Jules Renard , nivîskar û rojnamevanê fransî wefat kir.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
15ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1932 – Yekem hejmara Kovara *[[Hawar]]ê* li paytexta Suriye Şamê derket.
* 1954 – Yekemîn hejmara kovara Hetaw li bajarê Hewlêrê derket.
* 1963 – Rojnameya mehane ya'Roja Newé' li Stenbolê dest bi weşanê kir.

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
* Leyal Ebûd

## Mirin
* 1976 – Nivîskar û rewşenbîrê kurd Edîp Karahan çû ser dilovaniya xwe.

## Cejn û salveger
* Cejna zimanê kurdî

----

Kategorî:Gulan
gulanê
16ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1926 – Serhildana Agiriyê destpêkir.

### Cîhan
* 1875 – Venezûelayê erdhej çêbû~: 16 hezar kes mirin.
* 1993 – Suleyman Demîrel bû serokkomarê 9emîn ê Komara Tirkiyeyê. Li dewsa cîhê Demîrel yê serokatiya DYPê Tansu Çîller hate hilbijartin. Demîrel, di 16 gulana 2000î de wezîfeya wî ya Serokkomartiyê bi dawî bû
* 2000 – Ehmed Nejdet Sezer ji Serokkomartiya Tirkiyeyê re hate hilbijartin.

## Jidayikbûn

## Mirin
* 1703 – Charles Perrault, nivîskarê fransî
* 2007 – Siyasetmedarê kurd Mele Mihemedê Neyo li nexweşxaneyeke Şamê çû ser dilovaniya xwe.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
23ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1919/20 – Bi serokatiya Şêx Mehmudê Berzencî de Tevgera Kurdistana Serxbixwe destpêkir.
* 1983 – Hêzên Çekdarên Tirk, bi destura Îraqê yekem operasyona xwe ya Başûrê Kurdistanê li darxist.
* 2001 – Artêşa Tirk, li herêma Yedîsu ya ser bi Çewlîgê li hemberî komeke gerîllayên hêzên parastina gel gaza kîmyayî bikaranî. Di encama êrîşa kîmyayî de 20 gerîlla ku di nava wan de berpirsyarê herêma Erziromê Ozden Bîngol û endamên hêzên parastina gel Gulcîhan Aktar, Sevda Aktar û Devrîm Han jî hene, jiyana xwe ji dest dan.

### Cîhan
* 1900 – Ajansa Nûçeyan ya bi navê Associated Press li New Yorkê hate sazkirin.
* 1939 – Hukumeta Brîtanî, biryar da ku wê Filistîn di sala 1949an de serbixwe bibe.
* 1949 – Komara Federal a Almanya hate damezirandin. Bajarê Bonê bû paytexta Komarê.
* 1949 – Artêşên komînîst ên Çînê neteweperestên Çînî ji Çîna reşayî derkirin.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 1906 – Henrik Ibsen, rewşenbîr û nivîskarê norwêcî
* 1960 – Soghomon Tehlirian, wezîrê Osmaniyan ê esilermenî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
24ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1999 – Kongreya Netewî ya Kurdistan KNK li paytexta Holendayê Amsterdam hate damezirandin.
* 2016 – Li Wanê xefka bibombe: Di encama teqîna ji aliyê şervanên PKK'ê de 6 leşkerên tirk, ku yek ji wan serdar bû, mirin û 2 jî brîndar bûn.

### Cîhan
* 1040 – Dewleta Selçûqiyan hate damezirandin.
* 1921 – Li Îrlendaya Bakur yekem hilbijartinên parlemenê hatin lidarxistin.
* Di navbêra 12 û 24 gulanê de Pîlsoudskî li Polonyayê darbe pêkanî.
* 1940 – Yek ji serokên Şoreşa Sovyetê Lev Trotskî li Meksîko Cityê rastî êrîşê hat.
* 1946 – Partiya Karkerên Sosyalîst a Tirkiyeyê hate damezirandin.
* 1964 – Li Peruyê di pêşbaziyeke futbolê de pevçûn derketin. Di pevçûnan de 135 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1494 - Pontormo, wênesazê îtalyan
* 1686 – Daniel Gabriel Fahrenheit, fizîknas û endazyarê alman
* 1819 - Keybanû Victoria, keybanûya Keyaniya Brîtanyayê
* 1905 – Mîxaîl Şoloxov, nivîskarê rûs, xwediyê Xelata Nobelê ya Wêjeyê
* 1940 - Joseph Brodsky, helbestvanekî rûs-amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê ya Wêjeyê
* 1946 - Tansu Çiller, siyasetmedara tirk, serokwezîrekê jin a yekem ya Tirkiyeyê
* 1972 – Laure Sainclair, lîstikvan , pornostêrk û stranbêjeke fransî 

## Mirin
* 1543 - Nicolaus Copernicus, stêrnas
* 2023 - Tina Turner, stranbêja rock and roll, lîstikvan û dansvana amerîkî-swîsrî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

## Çavkanî

Kategorî:Gulan
gulanê
25ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1925 – Yekem hejmara kovara "Zarî Kurmancî" li Rewandiz ji aliyê Damaw Hûsênê Mukriyanî ve hate derxistin.

### Cîhan
* 1810 – Danezana serxwebûna Arjentînê hate weşandin.
* 1915 – Bajarê Urmiye ji aliyê hêzên Rus ve hate dagirkirin.
* 1920 – Hêzên Çerkez Ethem, ketin Hendekê.
* 1946 – Danezana Serxwebûna Urdunê hate belavkirin.
* 1963 – Rêxistina Yekîtiya Afrîkayê (OAU) hate damezirandin.
* 1966 – Fanatîkên futbolê yên Peruyî û Arjentînî pevçinîn: 248 kes mirin.
* 1979 – Balafireke girêdayî rêyên hewayî yên Amerîkayê kete xwarê: 275 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1803 – Ralph Waldo Emerson, fîlozof û helbestvanê amerîkî
* 1865 – Pieter Zeeman, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1865 - John Mott, xebatkerê incîlî yê xwediyê Xelata Nobelê ya Aştiyê
* 1921 – Jack Steinberger, fizîknasê amerîkî, xwediyê Xelata Nobelê ya Fizîkê
* 1948 - Bülent Arınç, parêzer û siyasetmedarê tirk

## Mirin
* 1983 - Necip Fazıl Kısakürek, nivîskar û helbestvanê tirk

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
26ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1913 – Komeleya Hêvî hate damezirandin.
* 1919 – Bajarê Helebce ji aliyê hêzên Şêx Mehmûd ve hate rizgarkirin.
* 1927 – Di navbêra 26ê gulan û 25 Tebaxê de Serhildana Mûtkiyê destpêkir.
* 1930 – Berxwedana Stewrê (Savur) destpêkir.

### Cîhan
* 1972 – Yekem peymana bi sînorkirina çekên leşkerî ya bi navê SALT-1 hate mohrkirin.
* 1983 – Li Tirkiyê Erdal İnönü yê Partiya Demokrat a Sosyal SODEPê damezirand.
* 1991 – Li Taylandê balafira Boeing 767 li bakûrê paytext Bangkokê kete xwarê, di encama qezayê de 223 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1965 – Yek ji wênesazên Kurd Raşîd Hesso li Hesekê ji dayik bû.

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
27ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan

* 1925 – Seyîd Ebdulqadir, Seyîd Mihemed, Sadî, Xoce eskerî, Kemal Fewzî, Parêzer Hecî Ahdî (Bavê tujo) hatin îdam kirin.
* 1925 – Dadgeha Şêx Seîd û hevalên wî destpêkir. Şêx Seîd tevî 46 hevalên xwe di 29ê heziranê sala 1925an de ji aliyê Dadgeha serxwebûnê ya Amedê ve hatin dardekirin.
* 1947 – Rêpîvana dirêj a Mele Mistefa Barzanî dest pê kir.
* 1960 – Li Tirkiyeyê yekem car artêşê dest danî ser rêvebiriyê.
* 1983 – Li Batmanê traktorek kete çemê Batmanê de di bûyerê de 14 jinên Kurd ên karker xeniqîn.
* 1995 – Li Kurdistanê yekem car dayikên aştiyê çalakî lidarxistin.
* 2002 – Partiya Jina Azad PJA, 4:mîn Kongreya xwe ya asayî pêk anî. Di Kongrê de ku navbera rojên 27ê gulanê û 10 hezîranê pêk hat, bi giştî 267 delege û qasî 40 mêvan beşdar bûn.

### Cîhan

* 1921 – Danezana serxwebûna Efxanistanê hate belavkirin.
* 1952 – Peymana Parastina Civaka Serbixwe ya Ewropayê li Parîsê hate mohrkirin.
* 1960 – Li Tirkiyeyê yekem car artêşê dest danî ser rêvebiriyê.
* 1963 – Li Kenyayê yekem car hilbijartin hate kirin.
* 1977 – Du heb balafirên bi tîpên Boeing 727 li giravên Kanaryayê li hev qelibîn, di encama qezayê de 582 kes mirin.
* 1991 – Balafireke girêdayî Awistiryayê ya bi tîpa Boeing 767 înfîlaq kir; 223 kes mirin.
* 1999 – Dadgeha Tewanên şer a navneteweyî, Serokdewletê Yûgoslavyayê Slobodan Milošević bi berpirsê tevkujiyên li Kosovayê tawanbar kir.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 1925 – Kemal Fewzî di Amed da mir.
* 1964 – Yekem serokwezîrê Hindistana Serbixwe Cevahirlal Nehru di 74 saliya xwe de mir.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
30ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1994 – Rêveberê DEP ê Manîsayê Sidiq Yaslan bi awayekî mirî hate dîtin.
* 1992 – Rojnameya « Özgür Gündem » dest bi weşanê kir û di 2 sibata sala 1995an de jî hate girtin.
* 1998 – Ciwanê Kurd Hasan Akdag, bi armanca ku bigêhêje şoreşa Kurdistanê û şerê taybetî yê di hundurê xwe de têk bibe, li Almanyê, di zindana Lingende ku lê dima, agir berda bedena xwe. Akdag di nameya li dû xwe hiştibû de digot ku ew Şoreşa Kurdistanê weke jinayeke nû dibîne.

### Cîhan
* 1913 – Dewleta Arnawûdiyê hate damezirandin.
* 1967 – Li herêma rojhilatê Nîjerya'yê serxwebûna Bîafrayê hata îlankirin.
* 1972 – Li dewleta Bûrûndiyê di navbêra qabîlayan de pevçûn derket. Ev pevçûnên han bi mirina 300 hezar kesî bi encam bû.
* 1975 – Li Tirkiyeyê Partiya Sosyalîst hate damezirandin.
* 1982 – Spanya bû 18emîn endamê NATOyê.
* 1990 – Li Perûyê erdhejek bi pîvana 6.4 qewimî, di encamê de 135 kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1908 – Hannes Alfvén, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin
(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
31ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1946 – Li navçeya Wan Vartoyê û Xinisê erdhejek bi şîddeta 6 noxteyan pêkhat. Di erdhejê de 839 kesî jiyana xwe ji dest da û 3 hezar mal bûn kavil.
* 1995 – Rojnameya « Berxwedan » dawî da jiyana xwe ya weşanê.
* 1999 – Li Girava Imraliyê Dadgeha Ewlekariya Dewletê ya Enqereyê heta 29 hezîranê 8 rûniştin pêkanî. Serokê Giştî yê KADEKê Abdullah Ocalan ji bo çareseriya pirsgirêka Kurd Projeya xwe ya Koma Demokratîk eşreke kir.
* 2001 – Gelê Kurd dest bi kampanya îlankirina Beyankirina Nasnameyê kirin. Kurdistaniyan bi çalakiyên xwe yên cur be cur beşdarî kampanya « Ez jî PKKyîme », «~Ez xeta Nû ya PKKê destek dikim~» bûn.

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 2006 – Raymond Davis, Jr., fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
2ê hezîranê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
1972 – Wentworth Miller, lîstikvan, fîlmnamenivîs û modelekî amerîkî ku li Keyaniya Yekbûyî hatiye cîhanê

## Mirin
* 1991 – Ahmed Arîf, helbestvanê esilkurd

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Hezîran
hezîranê
3ê hezîranê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1098 – Sefera xaçperestan a yekem: Piştî dorpêça 8 mehan kontrola Entakyayê kete destê xaçperestan.
* 1839 – Li Humen (lîmanek Çînê), Lin Tse-Hsu 1.2 milyon kg esrarê ku ji bazirganên Brîtanyayê hatibûn bi dest xistin da îmha kirin, Brîtanya jî vê sedemek (*[[casus belli]]*) qebûl kir û bi vî awayî di navbera wan de "Şerê Afyonê ya Yekem" dest pê kir.
* 1892 – Tîma fotbolê yê Înglistan, a bi navê *[[Liverpool FC]]*, hatiye damezrandin.
* 1925 – Firqeya Terakkî Perwer bi qerara Desteya Wezîran hatiye girtin.
* 1940 – Şerê Cîhanê yê Duyem: Luftwaffe (hêzên hewayî yên Almanyaya Nazî) Parîsê bombebaran kirin.
* 2006 – Yekîtiya Serbistan û Montenegroyê danezana serxwebûnê yê Montenegroyê bi dawî dibe.
* 2013 – Bi kêmî 119 kes di şewata ku di zeviya mirîşkan de, yê li parêzgeha Jilin ya li bakûrê Çînê derket hatine kuştin.

## Jidayikbûn
1986 – Rafael Nadal , tenîsvanê spanî

## Mirin
* 1657 – William Harvey, bijîşk û zanistvanê Înglîz
* 1924 – Franz Kafka, nivîskarê alman
* 1963 – Nâzım Hikmet Ran, nivîskar, helvestvan û şoreşgerê tirk
* 1964 – Frans Eemil Sillanpää, nivîskarê Fînlendî
* 1975 – Eisaku Satō, siyasetmedarê japon yê xwediyê Xelata Nobelê
* 1989 – Ayetula Xumênî, lîderekî dînî yê mezheba şiayan û siyasetmedarê îranî
* 2001 – Anthony Quinn, şanogerê meksîkî

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Hezîran
hezîranê
1ê hezîranê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1924 – Piştî hevdîtinên Lozanê dewleta Tirk dest bi paqijkirina mûxalefeta hûndur kir. Kesên weke Elî Galîp, Çerkez Ethem, Refîq Xalit Karay, Refî Cevat Ulunay, Riza Tevfîk weke kesên li dijî têkoşîna Neteweyî hatin îlankirin û ji hemwelatibûna Tirkiyê hatin derxistin û hatin sûrgûn kirin.
* 1960 – Dewleta Tirk 485 girêgirên Kurdan sûrgûnî Sêwasê kirin û li vir di kampekê de hatin bi cîhkirin.
* 1966 – Li Betlîsê erdhej çêbû.
* 1975 Yekîtî Niştimanî Kurdistan YNK di bin serokatiya Celal Telabanî de li paytexta Surî Şamê hatiye avakirin.
* 1980 – Li Culemêrgê helîkopterên Tirkan gundiyên ku ji bo dirutina gîha ji sînor derbas dibûn, gûlebaran kirin, di encama bûyerê de 10 gundiyan jiyana xwe ji dest dan.

### Cîhan
* 1880 – Yekem telefona bi heqdest hatiye sazkirin.
* 1941 – Brîtanî êrîşî Bexdayê kirin.
* 1948 – Îsraîlî û Ereban agirbest îlan kir.
* 1959 – Serxwebûna welatê Tûnûsê hatiye îlankirin.
* 1961 – Yekem weşana stêro ya FMê hatekirin.
* 1973 – Li Yewnanîstanê rejîma monarşiyê bi dawîbû û rêvebiriya Komarê destpêkir.
* 1979 – Dev-Genç ji aliyê rêvebiriya leşkerî ve bi awayekî bê dem hatiye girtin.
* 1983 – Partiya Tirkiyeya Mezin bi biryara Desteya Ewlekariya Tirk MGKê hatiye girtin.

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)

## Mirin
* 1885 – romanûs, nivîskarê yê bi navûdeng Vîctor Hugo çû ser dilovaniya xwe.
* 1971 – Yek ji pêşengên THKP-C Hûseyîn Cevahîr hatiye qetilkirin.
* 1992 – Nivîskara Jin a Kurd Rewşen Bedirxan jiyana xwe ji dest da.
* 1994 – Serokê DEP yê Konyayê Muhsîn Kiliç hatiye qetilkirin.
* 2007 – Dengbêjê navdar yê herêma Efrînê Apê Adîk di sed saliya xwe de çû ser dilovaniya xwe.

## Cejn û salveger
* Roja zarokên cîhanê ye!

----

Kategorî:Hezîran
hezîranê
4ê hezîranê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

## Jidayikbûn
(Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn)
* 1975 – Angelina Jolie, lîstikvan, fîlmçêker, nivîskar û mirovhezek amerîkî

## Mirin
* 1941 – Wilhelm II. qeyserê dawîn ê Almanya û Prûsyayê li Haus Doorn, Holenda, mir.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Hezîran
hezîranê
29ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan

### Cîhan
* 1922 – Serxwebûna Ekwatorê hate îlankirin.
* 1953 – Di cîhanê de yekem car kesekî ji New Zelandayê yê bi navê Edmund Hillary û kesekî ji Nepalê yê bi navê Norgay Tensing hilkişiyan çiyayê di cîhanê de herî bilind Everestê.
* 1985 – Li stadyûma Belçîqa Heyselê ji bo kûpaya Klûbên şampiyan ên Ewropayê wê di navbêra tîma Îtalya Juventus û tîma Îngîlîz Holîgananlarê de pêşbirka futbolê çêbû. Lê belê beriya pêşbirkê di navbêra fanatîkan de şer derket, di bûyeran de 39 kes mirin.
* 1996 – Li Îsraêlê hilbijartin hatinkirin. Di hilbijartinan de Serokê partiya Lîkûdê Benjamin Netanyahu hate desthilatdariyê.

## Jidayikbûn
* 1851 – Léon Bourgeois, dadnasê fransî
* 1874 – Gilbert Keith Chesterton, nivîskarê îngilîz

## Mirin
* 1971 – Siysetmendarê Kurd Seîd Elçî hate kuştin.

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê
28ê gulanê

## Bûyer
### Kurdistan
* 1940 – Li Çewlîgê erdhej çêbû.
* 1971 – Kovarên Dev-Genç, TOS û AND hatin girtin.

### Cîhan
* 28 gulan roja Komarê ya Azerbeycanê ye
* 585 beriya mîladê – Şerê Halîsê
* 1902 – Thomas Alva Edison, pîl îcat kir.
* 1926 – Komara Portûgalê bi derbeyeke leşkerî hate xistin.
* 1964 – Kongreya Neteweyî ya Fîlîstînê l Qudsê hate lidarxistin.
* 1991 – Gerîllayên Eniya Şoreşger a Demokrat a Gelirî, (EPRDF), paytexta Etiyopya Addis Ababayê xistin destê xwe û destek dan hikûmdarê çepgir Mengistu Haile Mariam. Bi vî awayî di dîroka Afrîkayê de şerê herî dirêj ê hundurîn jî bi dawî bû. Şer 30 salan ajot.
* 1993 – Li Kamboçyayê ji 25 salan û vir ve cara yekem di bin desthilatiya Neteweyê Yekbûyî de hilbijartinên demokratîk hatin lidarxistin.
* 1995 – Li Rusyayê erdhej çêbû, encama karesatê de 2 hezar kes mirin.

## Jidayikbûn
* 1912 – Patrick White, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1919 – Lauri Törni (m. 1965)
* 1925 – Bülent Ecevit (m. 2006)
* 1925 – Martha Vickers (m. 1971)
* 1944 – Gladys Knight
* 1945 – John Fogerty
* 1968 – Kylie Minogue
* 1971 – Marco Rubio
* 1999 – Cameron Boyce (m. 2019)

## Mirin
* 1849 – Anne Brontë, nivîskara brîtanî
* 1937 – Alfred Adler
* 1986 – Edip Cansever
* 1995 – Hunermendê navdar Tehsîn Taha li Holendayê wefat kir.
* 2014 – Maya Angelou, helbestvan, senarîst û parêzvana Mafê Mirovan a amerîkî
* 2025 – Hamit Geylani

## Cejn û salveger
(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

----

Kategorî:Gulan
gulanê