open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Êketiya Nivîserên Kurd liqa Duhokê

**Êketiya Nivîserên Kurd tayê Duhokê**, anku **Yekîtiya Nivîskarên Kurd liqa Dihokê**, saziye‌k wêjeyî re‌wşenbîrî ye‌ giringiyê bi re‌wşa wêje û re‌wşe‌nbîriya kurdî dide û bi awaye‌k be‌rde‌wam he‌wl dide bi rêka pilan û proje‌yên wêjeyî û re‌wşe‌nbîrî be‌rhe‌mdane‌k e‌pstmolojî pe‌yda bike, paşî e‌wê be‌rhe‌mdanê ve‌guhêze nav he‌mû te‌x û çînên civakê Kurdistanî li Kurdistanê bi giştî û li de‌ve‌rê bi taybe‌tî. He‌r wisa, giringiyê bi re‌wşa se‌rce‌m nivîskar û rewşenbîrên kurd li nav û de‌rve‌yî Kurdistanê dide, ji ber ku saziye‌k kurdistanî ye‌ û çav li we‌rar û pêşke‌vtine‌k be‌rde‌wam e‌ û bilindkirina astê pe‌yv û pe‌yama kurdî ji e‌rkên xwe‌ yên se‌re‌ke dizane.

Yeke‌tiya nivîska‌rên kurd bi rêka vê malpe‌rê dixwaze pirên pe‌ywe‌ndiyê di navbe‌ra hemû nivîskar û rewşenbîrên Kurdistanî de‌ se‌ranse‌r cîhanê ava bike û paşî e‌wan piran mukim bike. He‌rweha dixwaze me‌wdayan nîzîktir bike ji bo ve‌guhaztin û pêkguherîna e‌mpstmolojiyê de‌rbarê bizava wêjeyî û re‌wşe‌nbîrî li Kurdistanê.

## Armanca Yekîtiya Nivîskarên Kurd a Duhokê
Parastina zimanê kurdî ji e‌rkên Yekîtiyê‌ yên se‌re‌ke ye‌ û bilindkirina astê hizr û hişme‌ndiya take‌ke‌sê kurd yê afrîner ye‌k e‌ ji karên ku Yekîtî pê radibe. Endamên Yekîtiyê pêkve‌, li he‌r derê û he‌r yek bi karînên xwe‌ ,dikare be‌şdariyê di e‌vê bizavê de‌ bike û rolê xwe‌ yê dîrokî di de‌rhe‌q pirsa ziman, çand û wêjeya kurdî de‌ bise‌lmîne.
* He‌r rewşenbîre‌k kurdistanî maf he‌ye‌ bi be‌rhe‌mên xwe‌ be‌şdariyê di malpe‌rê de‌ bike.
* Her yek‌ dikare be‌rhe‌man bi ziman yan zaravê xwe‌ bihinêre be‌lê biryardan li se‌r we‌şanê mafê saziyê bi xwe‌ ye‌.
* Be‌rhe‌mê ku bigehe malpe‌rê, bi çi awayî ve‌nage‌re bo xwe‌danî çi bihê be‌lavkirin an na.
* Be‌rhe‌m dê ji aliyê de‌ste‌ya birêve‌be‌riyê ve bihê nirxandin û biryara pe‌jrandin an re‌tkirinê bo wê dimîne.
* He‌r be‌rhe‌mê ku ziyanê bigehîne me‌be‌st û aramncên saziyê nahê‌ be‌lavkirin.
* Be‌rhe‌mê ku ziyanê bigehîne he‌r aliye‌k din, yan ke‌se‌kê din, yan jî saziye‌k din ew berhem nahê‌ be‌lavkirin.
* Sazî be‌rpirsiyar e‌ ji be‌lavkirin û ne‌belavkirina be‌rhe‌man be‌lê he‌r nivîskare‌k be‌rpirsiyar e‌ ji nave‌rokê be‌rhe‌mê xwe piştî biryardanê li ser‌.
* Sazî be‌rpirsyare‌ ji parastina nasname‌ û pîzanînên ke‌sa‌tî bo he‌r be‌şdare‌kî /ê.
* Şêwe‌yên se‌re‌de‌riyê û alavên çare‌se‌riyê bo he‌r pirse‌ka he‌be, dê bi awaye‌k se‌rde‌mî be, ango bê fe‌rq û cudahî.

## Girêdanên derve
Êketiya Nivîskarên Kurd/Duhok

Kategorî:Sazî
Çolaxan

thumb|300px|Çolaxan
**Çolaxan** (bi tirkî:Çölağan), gundekî Bismilê ye.

Kategorî:Gundên Bismilê
UEFA Champions League 2011/2012

thumb|200px

UEFA Champions League 2009/2010 Pêşbirka futbolê ya Ewropî bu hemî tîmên Ewropa. Ev pêşbirka ji layê Uefa dihêta damazirandin her sal di êta deynan. Tîma pitir UEFA Champions League birî Real Madride ku şîyaye 9 caran kasê bi desve bînit.

### Yana

Kategorî:UEFA Champions League
Rebat (paytext)

**Rebat** (bi erebî: الرباط, *ar-Ribāṭ*, bi berberî: ⴰⵕⴱⴰⵟ, *Aṛṛbaṭ*,  bi fransî: *Rabat*) paytexta Marokoyê ye û heftemîn bajarê herî mezin ê welat e ku li gorî daneyên sala 2014an nifûsa bajarî bi qasî 580.000 kes û nifûsa metropolê jî zêdetirî 1,2 milyon kes e. Di heman demê de bajêr paytexta herêma îdarî ya Rabat-Salé-Kénitrayê ye. Rebat li ser peravê Okyanûsa Atlantîk û li ser peravê çemê Bouregreg (Ebû Reqraq) hatiye avakirin.

Rebat di sedsala 12an de ji aliyê damezrînerên bajêr ji aliyê muwehîdan (almohadan) ve hatiye avakirin. Bajar di destpêkê de mezin bû lê piştî hilweşîna muwehîdan re ket nav heyamek paşveçûnek dirêj û di sedsala 17an de, Rebat dibe penagehek ji korsanên berberî. Dema ku fransiyan di sala 1912an de li Marokoyê parêzgehek ava kirin, Rebat dikin navenda îdarî ya xwe. Dema ku Maroko di sala 1955an de serxwebûna xwe bi dest xist Rebat dibe paytexta welatê.

Rebat, bi Temara û Salé re zêdetirî cihwarek bajarî ye ku 1,8 milyon kes lê jiyan dikin. Pirsgirêkên siltê rola Rebatê wekî benderê kêm kiriye lê Rebat û Salé hêj jî pîşesaziyên girîng ên tekstîlê, hilberîna xwarinê û hilberîna pîşesaziya avahîsaziyê diparêzin. Wekî din, turîzm û hebûna hemî balyozxaneyên biyanî li Marokoyê, Rebat dike yek ji bajarên herî girîng ê welat. Paytexta Marokoyê ji hêla CNNê ve di rêza duyem ê rêza "cihê herî populerê gerr a sala 2013an" de cih digire. Bajar yek ji çar bajarên împeratorî yên Marokoyê ye û medînaya Rebatê wekî Mîrateya Cîhanê tê navnîş kirin. Rebat bi trênê, bi pergala ONCF û bi balafirê bi rêya balafirgeha Rebat-Salé ya nêzîk ve tê gihîştin.

## Dîmenên ji bajêr

Cathédrale Saint-Pierre de Rabat.JPG|Katedrala Saint-Pierre.
Hassan Tower.jpg|Birca Hassan, Rebat.
Morocco - Rabat (31387809034).jpg|Sûrên bajêr, tevî Bab el-Had (li aliyê çepê).
Avenue Mohammed V Rabat.JPG|Avenue Mohammed V, Rebat.
Pietri Square.jpg|Qada Pietri, Rebat.
Riad District.jpg|Navçeya Riad, Rebat.


## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên sedsala 3an b.z.
Kategorî:Bajarên Marokoyê
Kategorî:Paytextên Afrîkayê
Mohammed VI

**Mohammed VI**, ango **Mihemedê Şeşem** (بالعربية:** محمد السادس **) (di 21'ê tebaxa 1963'an de ji dayîk bûye) keyê Marokoyê ye. Piştî mirina bavê xwe ew di 22'ê tîrmeha 1999'an de qiralê keyaniya Marokoyê bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Morocco Alaoui dynasty 
* King Mohammed VI Grants Exclusive First-ever Interview to Time 
* Laurenson, John. The most powerful man in Morocco, *[[BBC News]]*, 11 March 2006.
* King Mohammed's luxury car collection
* Constitutional Reform in Morocco: I Am the Reform! 

Kategorî:Hikumdarên misilman
Kategorî:Jidayikbûn 1963
Kategorî:Keyên Marokoyê
Kategorî:Kurên keyan
Kategorî:Marokan
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî

Kategorî:Qiralên Marokoyê
Kategorî:Siyasetmedarên marokan
Newepel

**Newepel** rojnameyeke panzderojî ye, li Amedê dertê. Yekemîn rojnameya kirdî (zazakî, kirmanckî, dimilî) ye. Di 15'ê adarê 2011î de dest bi weşana xwe kiriye û gerînendeyê giştî yê weşanê Roşan Lezgîn e.

UNESCOyê kirdî (zazakî) xist lîsteya xwe ya bi navê zimanên di bin xetereya windabûnê de ne. Zû de ye li Bakurê Kurdistanê kurd ketine hewla pêşîlêgirtine pişavtin û windabûna zazakî. Newepel jî bi wê armancê dest bi karê xwe kiriye. Di avabûna vê rojnameyê de Ziwan-Kom û koma xebatê ya Vate xwedî kedê ne.

## Çavkanî
* Nûçeya derketina rojnameyê di Zazakî Netê de

Kategorî:Rojnameyên kurdî
Konstantînopolîs

thumb|Nexşeya Konstantînopolîsa bîzansî
thumb|Konstantînopolîs di dema bîzansiyan de
**Konstantînopolîs**, (yewnanî: Κωνσταντινούπολις, *Konstantinoúpolis*, osmanî: قسطنطینیه, *Kostantîniye*, navê îro bi tirkî: *İstanbul*, bi kurdî: Stembol) navê kevn ê Stembolê ye ku ji Împeratoriya Romayê û Bîzansî û Osmaniyan re paytextî kiriye. Bêjeya Stembol jî ji heman navê tê.

## Navê wê tê guhertin
Di sala 1453yan de Konstantînopolîs dikeve destê osmaniyan. Di wêjeyê de ji ber ku bajareke gelek xweş e jê re *Dersaadet* ango "cihê xweşî û bextewariyê" jî gotine.

Heya sala 1930î tirkan ji bajar re digotin Qostantîniye. Bi avabûna komara Tirkiyeyê re û bi derxistina yewnaniyan ji herêmên Ege, Trakya û Marmarayê re bi fermî gelek navan diguherînin û yan dikin tirkî, yan jî dişibînin tirkî. Navê Qostantîniye jî bi qanûnî dikin *İstanbul*.

## Konstantînopolîs di dema romiyan de

## Paytextên bîzansiyan

## Dagirkirina Konstantînopolîsê

## Di nava du parzemînan de Konstantînopolîs

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 330an
Kategorî:Împeratoriya Bîzansê
Kategorî:Paytextên dewletên dîrokî
Kategorî:Stembol
Manîla

**Manîla** (bi zimanê takalogî: Maynila) serbajarê Filîpîn e. Li ser girava herî mezin a welat, Luzonê ava ye.

Gelheya wê ji 1,78 milyonê zêdetir e (2015). Herwiha Manîla serbajarê herêmekê ye ku nêzîkê deh milyon kes lê dijîn. Ev herêm ji 17 bajar û bajarokan pêk tê. Di zimanê tagalogî de navê riwekekê ye Manîla. Heya sala 1946ê di bin desthilatdariya DYAyê de maye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Manîla
Kategorî:Paytextên Asyayê
Şewçila

**Şewçila** kovareke wêjeyî-hunerî ye û serê sê mehan carekê derdikeve. Şewçila tenê bi kirmanckî (kurdiya zazakî) tê çapkirin. Hejmara yekemîn di bihara 2011'an de hate çapkirin. Edîtor û redaktorê vê kovarê Roşan Lezgîn e.

## Lînkê Teberî
* Şewçila: Kovara edebî-hunerî
## Çavkanî

Kategorî:Kovarên kurdî
Juanes

**Juan Esteban Aristizábal Vásquez** (jdb. 9ê tebaxa 1972) an jî bi kurtasî weke **Juanes** tê nasîn. Muzîkvnekî kolombiyayî ye ku endamê koma Ekhymosis a muzîka heavy metal bû û niha xebatên xwe mîna solo berdewam dike. Bi albûma *[[Fíjate Bien]]* sê xelatên Grammy ên Latînî bidest xist. 13 milyon albumên wî hatin firoştin. Juanes, 17 xelatên Grammy a Latînî bidest xist in, ku ti kesî dî wilqasî ev xelat ne stendiye. Herwiha xelateke Grammy bidest xistiye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* malpera fermî
* bi îngilîzî
* Juanes to Twitter in Cuba Despite Exiles By Alfredo Prieto, *Havana Times,* August 26, 2009
* Official Universal Music Latino Website
* Mi Sangre Foundation website
* Juanes Interview
* Juanes Interview on CorrienteLatina.com
* English version

Kategorî:Jidayikbûn 1972
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêj
Sirûda neteweyî ya Ûgandayê

**Oh Uganda, Land of Beauty** sirûda neteweyî ya Ûgandayê ye. Piştî serxwebûna Ugandayê sal 1962an de sirûd hate qebûlkirin. Nivîskarê gotin û muzîkê George Wilberforce Kakoma ye.

## Çavkanî

Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Kategorî:Ûganda
Velehrad

**Velehrad** (bi kurdî wateya wê: *keleha mezin*) navê gundekî li bajaroka Uherské Hradiště ye ku dikeve herêma Zlín a Çekyayê. Nifûsa wî 1.316 kes e û 6&nbsp;km dûrî Uherské Hradiště ye. Di serdema împeratoriya Moravyaya Mezin de Velehrad navenda bajarê sereke yê Velîgradê bû. Ji bo xiristiyanan cihê herî pîroz ê li Çekyayê ye. Xiristiyan bazîlîkaya Kîrîl û Metodiyos weke cihekî hecê bi kar tînin. Lewma her sal 5ê tîrmehê mirov diçine vî gundî.

## Dîrok
Li gorî baweriya gel Velehrad navenda Moravyaya Mezin bû. Lê di nivîsên navbera sedsalên 9 û 13an de tiştekî bi vî awayî yê berbiçav nehatiye nivîsandin. Nivîsa herî kevn a derbarê Velehradê de di sala 1131ê de ji aliyê metranê Olomoucê, Jindřicha Zdíka, ve hatiye nivîsandin û ti agahiyên din ên berfireh tine.
Di sala 1985an de di bin rejîma komunîzmê de bi boneya ziyaretgeha neteweyî li Velehradê ji carên din bêhtir mirov gihane hev. Herwiha wê salê ji aliyê Papa ve xelata Gula Zêrîn ji bo bazîlîkaya Velehradê hate dayîn. Di sala 1990î de Papa Paulê II çû serdana Velehradê. Di sala 1993yan de bi serkêşiya civata neteweyî ya Velehradê 8000 mirov li cihê ziyaretgehê kombûn.

### Kenîşteya Velehradê
Kenîşteya Velehradê, kenîşteya herî kevnare ya baweriya sîstersiyanî ya li Moravyayê ye. Li kenîşteyê herwiha bazîlîkaya firîna bihiştê ya Meryem û Kîrîl û Metodiyos heye. Metranê Olomoucê dixwaze ku li cihê îroyîn kenîşteyek were avakirin lewma di salên 40î yên sedsala 13an de kenîşte tê avakirin. Kenîşte bi awayê hunera romanesk hatiye avakirin û bandora hunera gotîk jî li ser avahiyê tê dîtin.
Di sala 1421ê de kenîşte ji aliyê Hussîte yên Moravyayî ve tê şewitandin. Di dawiya sedsala 16an de avahî tê nûkirin, lê di dema şerê sih salan de ji aliyê hêzên Transîlvanyayê ve du caran rastî êrîşan tê. Piştî van êrîşan di navbera salên 1629-1635an de bi şêwazê barok tê nûkirin. Di sala 1681ê de agir bi avahiyê dikeve û dîsa tê nûkirin. Di sala 1890î de baweriya kenîşteyê ji sîstersiyanî bi ser baweriya civata îsewiyan ve tê guhertin. Di dema serweriya vê civatê te herêma kenîşteyê du caran tê kolandin. Mebesta kolanê dîtina avê ya di bin erdê de bû. Di sala 1950 de ji ber êrîşeke navbera polîs û civatê de kenîşte ji destê civata îsewiyan tê derxistin. Piştî sala 1990î civata îsewiyan vedigere kenîşteyê û di heman salê de ji aliyê papa ve tê ziyaretkirin.

### Bazîlîkaya Kenîşteyê
Di 27ê sermaweza 1228an de bi daxwaziya Metran Robert dêrek tê avakirin. Şêweyê dêrê yê roja me piştî şewata 1681î tê avakirin. 14 beşên îbadetê tên avakirin. Dêr bi şêwazê romanesk-gotîk hatiye avakirin. Dirêjiya wê di navbera 86-100 metreyî de ye. Di kewçêra 1735an de carekê tê nûkirin. Piştî sala 1927an dêr ji aliyê papa ve weke bazîlîka tê binavkirin û di sala 1985an de xelata Gula Zêrîn ji bo vê bazîlîkayê tê dayîn.

## Çavkanî

* Pojsl, Hyhlík - Velehrad v památkách osmi století *(Velehrad di bîranînên sedsala heştan de)*

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya gund
* Malperek di derbarê Velehradê de 
* Velehrad 
* Malpereke di derbarê dîroka Velehradê de 

Kategorî:Gund
Kategorî:Uherské Hradiště
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni**, di sala 1939'an de ji diya xwe bûye, serokdewletê Ûgandayê ye. Ji ber ku aramî û azadiyê anîye welatê ji hêla welatiyên Ûgandayê gelek tê hezkirin. Ji sala 2025an pê ve, ew sêyemîn serokê neteweyî yê ne-padîşahî yê li pey hev ê herî dirêj di cîhanê de ye (piştî Teodoro Obiang Nguema Mbasogo li Gîneya Ekvatorî û Paul Biya li Kamerûnê).

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1944
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Nivîskarên ûgandayî
Kategorî:Ûganda
George Wilberforce Kakoma

**George Wilberforce Kakoma** (jdb. 1925 – m. 2012) nivîskarê sirûda neteweyî ya Ugandayê bû. Destûryarê (mezûn) Zanîngeha Durhamê bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Article in New Vision 
* Listen to "Oh Uganda, Land of Beauty" (instrumental version) on BBC Uganda country profile

Kategorî:Jidayikbûn 1923
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirin 2012
Kategorî:Nivîskarên sirûdên neteweyî
Gula Zêrîn

**Gula Zêrîn** xelata xwerû zêr a papayan e ku her sal ji bo pîrozkirinê tê amadekirin. Ev xelat ji bo rêzgirtin û qîmetdana dêr û cihên pîroz tê dayîn. Herwiha xelat ji bo hemû key, keybanû, prens, prenses, general, mirovên taybet ên katolîk û bajaran dihate dayîn. Ji ber ku ev xelat di roja yekşemê de hatiye pîrozkirin weke "Gula Yekşemê" jî tê zanîn.

Dîroka destpêka Gula Zêrîn baş nayê zanîn. Li gorî baweriyekê ji dema Charlemagne (742-814) destpêkiriye û li gorî baweriyeke din di dawiya sedsala dozdehan de şêweyê îroyîn pêk hatiye. Lê herwiha Pope Leo IX (1051) di dema xwe de qala vê gulê dike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Xirîstiyanî
Fenerbahçe

### Cîh
* Fenerbahçe, Kadıköy

### Werziş
* Fenerbahçe SK
:* Fenerbahçe SK (futbol)
:* Fenerbahçe Ülker (basketbol)
:* Fenerbahçe SK (voleybol)
Kîrîl û Metodiyos

[thumb|200px|Wêneyê Kîrîl û Metodiyos ku ji aliyê [Zahari Zograf ve hatiye çêkirin. Di destê wan de alfabeya Kîrîlî heye.]]

**Kîrîl û Metodiyos**, (bi yewnanî: Κύριλλος καὶ Μεθόδιος, *Kírillos kai Methódios*) du birayên yewnaniyên bîzansî bûn ku di sedsala 9an de li Selanîkê hatibûne dinê. Bi mebesta xiristiyankirina gelên slav ên Bulgaristan, Moravyaya Gewre û Panonya hatibûne wezîfedarkirin. Weke *mîsyonerên slavan* tên nasîn. Tê bawerkirin ku va birayan alfabeya Glagolîtîk çêkiriye.

Li ser gelên slav bandora we gelek xurt bû lewma piştî mirina wan jî şagirtên wan misyona wan berdewam kirin. Her du bira jî ji aliyê Dêra Ortodoks ve bi ezîztiyê hatin pîrozkirin. Di 1880'yî de papa Leo XIII ji bo van birayan di salnameya Katolîkî de şahî da destpêkirin. Herwiha di 1980'yî de papa Yûhana Paulê II bi Benedîktê Nursiyayî re ev her du bira weke ezîzên sereke yên Ewropayê pejirand.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Ezîzên anglîkan
Kategorî:Jidayikbûn 815
Kategorî:Jidayikbûn 827
Kategorî:Mirin 869
Kategorî:Mirin 885
Kategorî:Misyoner
Kategorî:Sedsala 9an
Kategorî:Xirîstiyanî
Civaka Îsewiyan

[thumb|222px|[Ignatius de Loyola]]
**Civaka Îsewiyan** an jî **Civaka Cîzwîtan** (bi latînî: *Societas Iesu*, S.J., SJ, an jî SI) navê terîqeteke katolîkan e ku di 1534an de ji aliyê Ignacio de Loyola ve hatiye damezrandin. Mebesta wan mîsyonerî û perwerdekirin a bo mezheba katolîkiyê bû. Li bajarê Clermonta Fransa dibistaneke girîng di damezrînin û perwerdeyê didine ciwanên belengaz û jîr. Di 1773an papayê wê demê Clement XIV hemû mafên vê terîqetê fesih dike û wan bê hêz dihêle. Her çiqasî ku di 1814an de papa Pius VII mafên wan dîsa teslîmî wan bike jî terîqet êdî hew digihe hêza xwe ya berê, lê hê jî hebûna wan berdewam dike.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1540an li Ewropayê
Kategorî:Sedsala 16an
Kategorî:Xirîstiyanî
Zanîngeha Durhamê

**Zanîngeha Durhamê** () zanîngeheke navdar e, li Înglistanê cih digire.Di sala 1832an de piştî zagona parlamenê zanîngeh hate avakirin piştre jî Servedariya Keyanî *(Royal Charter)* hate dayîn. Tê îdîa kirin ku sêyemîn zanîngeha herî kevn a Înglistanê ye. Zanîngeh ji 16 kolejan pêk tê.

## Galerî

Wêne:St Aidans.jpg
Wêne:Durham Heritage Centre.jpg
Wêne:StCuthsdoor.gif
Wêne:Durham - Grey arms.png
Wêne:Dunham Court.jpg
Wêne:College of St Hild and St Bede, Durham.jpg
Wêne:Doorway to St John's College, Durham.jpg
Wêne:Durham - John Snow arms.png
Wêne:Butleraccomm2.JPG
Wêne:St Marys entrance.jpg
Wêne:Stephenson College.jpg
Wêne:Trevelyan College, Durham.jpg
Wêne:Castlekeep.jpg
Wêne:Ushaw college.jpg
Wêne:Newblocksustinovcollege.jpg


 
## Girêdanên derve

* Durham University 
* Durham Student Union  

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1832an li Înglistanê

Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî
Herêma Navend, Ûganda

**Herêma Navend** herêmekî Ûgandayê ye.Hevsînorê Keyîtiya Bugandayê ya Afrîka Monarşî û keyîtiyekê legal e.Ji 16 navçeyan pêk tê:

Kategorî:Herêmên Ûgandayê
Zanîngeha Mekerere

**Zanîngeha Mekerereyê (MAK)** zanîngeha herî mezin û duyem herî kevin a Ûgandayê ye. Di sala 1922an de hatiye avakirin. Li paytexta Ûgandayê Kampalayê cih digire. 22 beş û xwendingehên bilind di zanîngehê de hene.

## Girêdanên derve
* Website of Makerere University
* Faculty of Computing and Information Technology 
* Directorate of Quality Assurance
* Makerere University Africa and World Rankings at Webometrics.info 

Kategorî:Zanîngehên Ûgandayê
Kampala

**Kampala**, bajarê herî mezin û paytexta Ûgandayê ye. Kampala di herêma navend a Ûgandayê de cih digire.

## Gelhenasî
Li gorî serjimara giştî ya sala 2002'an hejmara mirovên navçeya Kampalayê 1.189.100 kes bû. Bûroya Îstatîstîk ya Ûgandayê jî serjimara Kampalayê ya sala 2010'an 1.597.900 kes texmîn dikir.
Serjimara navçeyê ya 2011'ê jî 1659.600 kes tê texmîn kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Herêma Navend a Ûgandayê
Kategorî:Navçeyên Ûgandayê
Kategorî:Paytextên Afrîkayê
Amama Mbabazi

**Patrick Amama Mbabazi** (*jidayîkbûn* 16'ê çileya 1949'an) piştî 24'ê gulana 2011'an weke serokwezîrê Ugandayê hatiye hilbijartin. Karê wî yê sereke parêzerîtî ye.

## Dîrok
Di 16'ê çileya 1949'an de li gundê Mparo ya navçeya Kabaleyê ya bajaroka Rukigayê ji dayîk bûye.

## Perwerdehî
Li Zanîngeha Mekerereyê di sala 1975'an de destûra hiqûqê stendiye.

## Girêdanên derve
* 04 November 2008 NRM Caucus Exonerates Mbabazi ''UGPulse.com''
* Fallout From Temangalo Scandal

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1949
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Ûganda
Zimanê luganda

**Zimanê Lugandayî** Zimanekî berfireh e û herî zêde li ugandayê tê axaftin. Piştî ugandayê herîma keyîtî Buganda û hinek derdorên Afrîkayê tê axaftin. Zêdetirîn aliyê Ugandayê ziman serdest e.

Elfebe

* Aa, *a*
* Bb, *bba*
* Cc, *cca*
* Dd, *dda*
* Ee, *e*
* Ff, *ffa*
* Gg, *gga*
* (Hh, *ha*
* Ii, *yi*
* Jj, *jja*
* Kk, *kka*
* Ll, *la*
* Mm, *mma*
* Nn, *nna*
* (NY Ny ny, *nnya* or *nna-ya*)
* Ŋŋ, *ŋŋa*
* Oo, *o*
* Pp, *ppa*
* (Qq
* Rr, *eri*
* Ss, *ssa*
* Tt, *tta*
* Uu, *wu*
* Vv, *vva*
* Ww, *wa*
* (Xx
* Yy, *ya*
* Zz, *zza*

## Girêdanên derve

* Ethnologue report for Ganda/Luganda
* Luganda Basic Course , developed by the USA Foreign Service Institute (1968)
* ''The Word in Luganda'', by Larry M. Hyman & Francis X. Katamba
* An excellent online summary of the Luganda language can be found at http://www.buganda.com/luganda.htm .
* Free online Luganda Dictionary on the Ganda Ancestry website http://www.gandaancestry.com/dictionary/dictionary.php 
* Free online talking Luganda Dictionary and Crossword Puzzle on the Ganda portal http://www.GandaSpace.com 
* Luganda - English Dictionary 
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at http://www.kizito.uklinux.net 
* PanAfrican L10n page on Ganda 

Kategorî:Ûganda
Kategorî:Ziman
Zimanên nîjerî û kongoyî

**Zimanên nîjerî û kongoyî** yan jî **zimanên nîjerkongoyî** malbateke zimanên Afrîkayê yê ku gelek berfireh e. Tê de zimanên wekî wolof, yoruba, îgbo, fula, shona, swahîlî û zûlû ne.

## Zimanên jê derket

Kategorî:Afrîka

Kategorî:Zimanên Afrîkayê
Zimanê swahîlî

**Swahîlî** zimanekî Afrîkayê ye û ji aliyê nêzî 100 milyon kesî ve tê axaftin. Li van welatên li jêr ev ziman tê axaftin:
* Tanzanya
* Kenya
* Ûganda
* Bûrûndî
* Kongoya Demokratîk
* Somaliya
* Madagaskar
* Komor
* Mozambîk

## Girêdanên derve
* Kamusi Project  Internet Living Swahili Dictionary

## Çavkanî

Kategorî:Afrîka
Kategorî:Kenya
Kategorî:Tanzanya
Kategorî:Ûganda
Kategorî:Ziman
Kategorî:Zimanên bi alfabeya latînî
Kategorî:Zimanên Afrîkayê
Kategorî:Zimanên Omanê
Girdarê

**Girdarê** (bi erebî navê wê kirine *Dayr Yasin*), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dêrika Hemko
Tilêlûn

**Tilêlûn** (bi erebî navê wê kirine *Tal Aylul*), gundekî ser Dirbêsiya Hesîçeyê ye. Xelkê vî gundî piraniya wan ji êla kosekan e.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dirbêsiyê
Sirûda neteweyî ya Somalîlendayê

**Samo ku waar** sirûda neteweyî ya Somalîlenda ye. Sal 1991ê de sirûd hatiye qebûlkirin. Li Somaliyayê jî ew sirûd tê gotin. 

## Mijarên têkildar
* Soomaaliyeey toosoo

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Redsea Online
* YouTube

Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Kategorî:Somalîlenda
Sirûda neteweyî ya Gambiyayê

**For The Gambia Our Homeland** sirûda neteweyî ya Gambiyayê ye. Ji hêla Virginia Julia Howe ve hatiye nivîsandin û ji hêla Jeremy Frederic Howe ê jî sirûd hate çêkirin.
Piştî îlankirina serxwebûnê 1965ê çêkirina ala û sirûdê kete pêşbaziyê û paşê hatiye qebûl kirin.

## Watenasî
For The Gambia Our Homeland - Gambiyan welatê me ye.

## Çavkanî

Wîkîpediya Îngilîzî

## Girêdanên derve

* MIDI File 

Kategorî:Gambiya
Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Sirûda neteweyî ya Peravê Diranfîl

**L'Abidjanaise** sirûda neteweyî ya Peravê Diranfîl e. Her çiqas paytexta welatê Peravê Diranfîlê Yamussukro jî be di sala 1960î de sirûd li sernavê Abidjanê dimîne. Ji hêla Mathieu Ekra, Joachim Bony û Pierre Marie Coty ve hatiye nivîsandin û Pierre Marie Coty bi Pierre Michel Pango re besteya wê çêkiriye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* http://www.cool-midi.com/midi/anthems/ivorycoast.mid 

Kategorî:Peravê Diranfîl
Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Asteroîd

thumb|Asteroîda bi navê 243 Ida
**Asteroîd** an jî **gerstêka biçûk a heyvê**  cîsmekî esmên e yê ku rûerdê gerstêrkê dişibe heyvê û ji ber vê yekê "heyva biçûk" jî tê gotin.

Li fezayê zêdeyî 200 asteroîd hene.

## Bêjenasî
 
Bi grekî *Asteroeides*, navê xwe ji grekî distîne (*aster* = stêrk) + (*eidos* = şêwe, şikl) piştre jî derbasî zimanê îngilîzî bûye *asteroid*.

Ji meteoran yên herî mezin in û ji gerstêrkan jî biçûktir in, ji ber wê hinek cara navê planetoìd (gerstêrok) tê bikaranîn.

Heta dawiya sala 1851'ê 15 asteroîd dihatin zanîn, ew asteroîd bi sembolên xwe yên dîrokî ve li jêr in:

## Çavkanî

Kategorî:Stêr
Kategorî:Stêrnasî
Zlín (herêm)

Herêma Zlínê (bi çekî: *Zlínský kraj*, bilêvkirina kurdî: Zlînskî kray) yek ji çardeh herêmên welatê Çekyayê ye. Herêm ji rêveberiya herêmên biçûktir pêk hatiye. Herêm dikeve rojhilatê navenda herêma dîrokî Moravyayê. Li gorî ku birêvebirina herêmên Çekyayê pêkhatine, paytexta her herêmê heye û paytexta vê herêmê jî bajarokê Zlínê ye ku herêmê navê xwe jê girtiye. Ji bilî Zlínê sê bajarokên din Kroměříž, Vsetín û Uherské Hradiště li vê herêmê hene. Nifûsa herêmê tevde 590.067 kes e.

Li gorî serjimara 2005an bajarok û gundên li herêma Zlínê ku nifûsa wan bêhtirî pênc hezar kesî bûn li jêr in:

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Zlínský kraj, Malpera fermî bi Îngilîzî 
* Zlínský kraj, Malpera fermî bi Çekî
* Malperek di derbarê herêmê de 
* Malperek di derbarê îstatîstîkan de

Kategorî:Çekya
Kategorî:Herêmên Çekyayê
Batirzan

**Batirzan**, gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dêrika Hemko
Çilaxa

**Çilaxa**, anku **Çilaẍa** (bi erebî navê wê kirine *al-Jawadiya*), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Dêrika Hemko
Tilkoçer

**Tilkoçer**, **Til Koçer** an **Koçer** (bi erebî navê wê kirine *al-Ya'rabiya*), gundekî ser Dêrika Hemko ya Hesîçeyê ye.

## Gelhenasî

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Dêrika Hemko
Husên Hesen

Derhêner Husên Hesen ku klîba wî wekî *klîba herî serketî* hate hilbijartin, bi fîlmê Û Nêrgiz Bişkivîn eleqeyeke mezin dît, niha jî ji bo ku fîlmekî li ser Enfalê bikişîne ji Hikûmeta Kurd li benda alîkariyê ye.

Derhênerê başûrî Husên Hesen bi kişandina klîban nav û dengê wî hat bihîstin. Bi klîba ku ji bo strana Hesen Şerîf "Beyta Laleş" kişandibû di Festîvala Klîban a Zaxoyê de xelata klîbê kerî serketî girt. Ji wê rojê ve derhêner Hesen klîban dikişîne û niha ji bo kişandina hin klîban hat Stenbolê.

Husên Hesen li Stenbolê ji bo strana "Lê bûkê" ya hunermend Rojda, ji bo strana "Mişko" ya Koma Agirê Jiyan û ji bo stranên "Kevokê" û "Asiyên Tebaxê" yên Koma Rewşen klîb kişand. Klîba "Lê bûkê" temam bûye lê yên din dê beşek jê li Başûr jî bê kişandin. Ew li ser klîbên kurdî dibêje, "Ez dixwazim karek baş bikim. Di nav klîbê de xeyal girîng e. Ger stran jî baş be klîbeke baş derdikeve holê" û dide zanîn ku gelek kes jê dixwazin klîban bikişîne lê ji bo stranên ku naecibîne klîban nakişîne.

Li gor wî rihê klîbên kurdî gihîştiye asta dinyayê lê ji aliyê teknîk û tiştên wisa de hê li paş e.

Husên Hesen tevî Mesûd Arif Salih yekem fîlmê metrajdirêj bi navê "Û Nêrgiz Bişkivîn" kişandibû. Fîlmê ku qala têkoşîna pêşmergeyên kurd ên di salên 1970'yî yên li hember zilma Sedam dikir di 30'emîn Festîvala Montrealê de hat nîşandayîn û gelek eleqe dît. Derhêner Hesen niha dixwaze fîlmekî li ser Enfalê bikişîne. Ji bo kişandina fîlm di sala 2006'an de serî li Wezareta Çandî ya Hikûmeta Kurdistanê daye lê jê gazinc e ku hê alîkarî negirtiye.

Navê fîlm "Her man" daniye û fîlm qala çîrokek keçek kurd a berî Enfalê dike. Fîlmê ku dê çîroka wê heta 1988'an bûyera Helebçeyê jî bê û heta bigihîje qampên ku kurdên Başûr li bajarên Bakur çêkirin, di heman demê de çîrokeke evînî ye.
Hesen ji bo projeyê hê li benda alîkariyê ye û wiha dibêje, "Ev salekê ye ez li benda alîkariyê me. Di nav salekê de piştgirî dan 4-5 projeyan lê hê bersiveke erênî nedane projeya min. Hin projeyên piştgirî girtin piştî min serî li wan dabû. Ger ez alîkarî negirim ez nikarim bikişînim. Ji min re gotin, 'Em 150 mîlyon dînar bidin te' lê ev ji bo fîlmê min têrê nake. Butçeya fîlmê min 519 mîlyon dînar e."

Pirsa wekî "Ma pereyên wan nîn in?" wiha dibersivîne Husên Hesen: "Pereyên wan hene nîn in ez nizanim. Dibêjin emê girîngî bidin sînemayê. Lê hin pirsgirêk derdikevin. Dibêjin ev pere pir e. Bi ya min di rewşeke wisa de gere gazî derhêneran bikin û bi wan re biaxivin. Wan nas bikin, ew kî ne, çi dikin, dixwazin çi bikin, li gor wê piştgirî bidin. Divê piştî dan û standineke wisa biryarê bidin."

Li gor gotina derhêner Hesen çawa piştgirî bigire di cih de dê dest bi kişandina fîlm bike.
Derhêner Husên Hesen ku di heman demê de kurtefîlman jî dikişîne kurtedemek berê kurtefîlmê wî yê bi navê "Demjimêrek berî niha" li Hewlerê xelata yekemîniyê girt.

Kategorî:Derhêner
Lagos

**Lagos** (bi îngilîzî: *Lagos*; bi zimanê edo: *Èkó*) paytextê berê û bajarê herî mezin ê Nîjeryayê ye. Xwedî keştîgeheke mezin e.

Portûgaliyan di sedsala 15em de li vir navendeke berhevkirina koleyan avakiriye. Di sedsala 19em de brîtaniyan li vir desthilatî kiriye. Aboriya bajêr li ser masîvanî, veherîna otomobîl û keştiyan, lastîk, sabûn û hilberîna bîrayê (pîvo) ye.

Li bajêr xizanî û bêkarî gelek e. Bingeha bajêr ne zexm hatiye danîn, binavayî têr nake. Hewaya wê pirr germ e. Sala 1991ê de serbajariya wê hate betalkirin. Serbajarê niha yê Nîjeryayê Abuja ye.

Bi texmînî heşt milyon kes lê dijîn. Rûerda parêzgehê 787&nbsp;km² ye.

## Keç û kurên Lagosê
* Hafsat Abiola (jdb. 1974), çalakvana mafê mirovan
* Olubayo Adefemi (1985–2011), futbolvan
* Dele Adeleye (jdb. 1988), futbolvan
* Claude Ake (1939–1996), civaknas
* Henry Akinwande (jdb. 1965), bokskerê nîjeî-brîtanî
* Benedict Akwuegbu (jdb. 1974), futbolvan
* Tony Oladipo Allen (jdb. 1940), daholjen, komponîst
* David Aradeon (jdb. 1933), endezyar û kûrator
* Tafawa Balewa (1912–1966), 1957–1966 serokwezîr
* Ambrose Campbell (1916–2006) muzîker
* Noel DaCosta (1929–2002), komponîst û viyolînîstê amerîkayî
* Florence Ekpo-Umoh (jdb. 1977), atleta alman
* Akin Euba (jdb. 1935), komponîst
* Buchi Emecheta (jdb. 1944), nivîskara nîjerî
* Keziah Jones (jdb. 1968), stranbêj û gîtarîst
* Moses Lamidi (jdb. 1988), futbolvanê alman-nîjerî
* Herbert Macaulay (1864–1946), siyasetmedar
* Nojim Maiyegun (jdb. 1944), boksker, pokala bronz a olîmpiyayê li Tokyo 1964
* Stephen Ayodele Makinwa (jdb. 1983), futbolvan
* Obafemi Martins (jdb. 1984), futbolvan
* Sunny Obayan (jdb. 1988), futbolvanê nîjerî-spanî
* Hakeem Olajuwon (jdb. 1963), basketbolvanê nîjerî-amerîkayî
* Anthony Olubunmi Okogie (jdb. 1936), sermetranê Lagos û kardînal
* Ademola Okulaja (jdb. 1975), basketbolvanê alman
* George Osodi (jdb. 1974), nîgarkêş
* Tayé Taiwo (jdb. 1985), futbolvan
* Taribo West (jdb. 1974), futbolvanê nîjerî

## Girêdanên derve
* 
* Goethe-Institut Lagos
* Wêne ji Lagosê, salên 1980yî 

Kategorî:Avabûnên sedsala 15an li Afrîkayê
Kategorî:Bajar
Kategorî:Nîjerya
Kînşasa

**Kînşasa** paytext û bajarê herî mezin ê Kongoyê ye.

Gorî hejmartinên sala 2009ê gelheya bajêr li dora 10 milyonê ye. Navê berê yê bajar *Léopoldville* ye. Ev nav bo xatirê keyê Belçîkayê Leopold II hatibû dayîn. Sala 1967an navê bajar kirine Kînşasa.

## Galerî

Wêne:KIH01.jpg|Balafirgeha navneteweyî
Wêne:Rectorat Unikin.jpg|Rectorat|Avahiya navendî ya Zanîngeha Kinşasayê
Wêne:Head office of ONATRA in Kinshasa (east of boulevard du 30 juin).jpg|Wezareta veguhêziyê
Wêne:BuerosKinshasaAirport.JPG|Navenda birêveberiya balafirgeha Kînşasayê


Kategorî:Avabûnên 1881ê li Afrîkayê
Kategorî:Kongoya Demokratîk
Kategorî:Paytextên Afrîkayê
Rûnbirêşk

thumb|Cureyek rûnbirêşkê

**Rûnbirêşk**, **çerxetûn**, **exlewik**, **miqilk**, **tawe**, **padedank**, **panik** alaveke pêjgehê ye.

Ji bo biraştin, qelandin û heger kûr be herwiha bo kelandinê ye. Helbet mirov dikare bo kar û armancekê din jî bikar bîne. Berê ji xweliyê dihatin çêkirin. Îro ji gelek lajwerdan, gelek cureyên wê hene.

## Serpêhatiya rûnbirêşkê
Tê gotin cara berê li Mezopotamyayê hatiye bikaranîn. *Panna* gotine jê re, ango *pan* (pehn, alava pan). Ev nav derbasî gelek zimanên rojavayî bûye. Grekiyan *têganon* gotine. Bi texmînî ji Hindistan an îraniyan (fars, kurd, belûç ûêd.) derbasî komên xelkê Mezopotamyayê bûye, lewra koka bêjeyê bi zimanê îndo-aryanî ye.

## Hin ji formên wê
Gelek awayên rûnbirêşkê hene ku her yek ji wan mirov dikare bi awayekê bi nav bike:
;Rûnbirêşka çerçiyan: Çerçiyan mêzînên xwe carnan bo biraştinê jî bikardianîne. Niha jî cure rûnbirêşkên ku bişibin sîniya mêzînan ku hema bigire dora wan nîne wisa tê binavkirin.
;Rûnbirêşka beroşkî: Gelek kûr in, bo biraştina, qelandin an qijilandina xwarinên hêsan in. Xwarinên ku zû diqelin, diqijilin an dikelin. Bo mînak qelandina loviyên teze.
;Rûnbirêşka Lyonî: Ji navendê berî bi gloverka devedorê kanalên herikînê yên gloverkî hene. Bo rûn belav bibe wisa kirine lê rûnê wekhev belav nake. Bo biraştina goştên bi hestî baş e.
;Rûnbirêşka masiyan: Glover e, mezin e ku masî bi giştî bicih bibin. thumb|Mînakek rûnbirêşka masiyan
;Rûnbirêşka kloran: Dora wan hinekê bilind e û ji lajwerdên nermane ne. Li Bakurê Kurdistanê pirranî ji bafonê ne.
;Rûnbirêşka Blini: Wekî ya kloran e, bêhtir kûr e. Kêmzêde 12 cm dora wê heye.
;Rûnbirêşka hêkê: Glover an bigoşe ne. Cure cure ne, gorî daxwazê navenda wan wekî pêpelûkan in an berî bi çeperê kûr in.
;Rûnbirêşka *paella*: Herwiha *paellera* ji paella pirranî mezin e û bo agirê kuçikê tê bikaranîn. Ango agirê derve. Peyva *paella* bi zimanê katalanî tê wateya rûnbirêşk. thumb|Rûnbirêşka ''paella''
;Rûnbirêşka wekî balîfa marê: Dişibe balîfa marê (qepûşk) yan boxriyê. Bo cure kateyan e ku him dirûvê dide, him jî wekhev dipijîne.
;Rûnbirêşka biling: Bo agirê derve ye, pirranî ji hesinê ye. Biraştin an qelandina serûpêyan bikêr e.
;Rûnbirêşka duçepil: Du destikên wê hene. Kûr in. Him bi argunê, him bo kuçikan dibin.
;Rûnbirêşkên pêjgehên aşxaneyan: Mezin, bi elektrîkê yan gazê ne. Gelek cureyên wê hene. Karê aşpêj hêsantir dikin.
;Makîyakînabe: Çargoşekî ye (Japon).

Kategorî:Aman
Kategorî:Firax
Kolkata

**Kolkata** an jî **Kalkûta** (, *Kolkatā*; heya 2001 **Calcutta**) serbajarê federedewleta Bengala Rojava ya Hindistanê ye.

Navê bajar sala 2001ê ji aliyê dewleta Hindistanê ve wekî কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] hatiye guhertin. Hindistanê navê gelek bajaran guhertiye yan wergerandiye ser karakterê zimanê hindî.

## Bingeha navê wê
Navê bajêr di zimanê herêmê bengalî de কলকাতা Kolkātā [ˈkolkat̪a] ye. Di dema mêtingeriyê de rojavayiyan Calcutta [kælˈkʌtə] gotin û her wisa ma. Hindistanê sala 2001ê navê bajar ê bi forma kolonyalîstan rakir, navê berê kir fermî.

## Dîrok

## Erdnîgarî

### Avhewa

## Niştecihên Kolkatayê

## Aborî

## Wargehên balkêş

## Bajarên hevçeng

## Keç û kurên Kolkatayê
* William Makepeace Thackeray (1811–1863), nivîskar
* Rabindranath Thakur (1861–1941), helbestvanê neteweyî yê bengalî, xelata Nobel a wêjeyê 1913
* Vivekananda (1863–1902), fîlozof
* Chittaranjan Das (1870–1925), parêzer û siyasetmedar
* Aurobindo Ghose (1872–1950), polîtîker, fîlozof û mîstîker
* Prasanta Chandra Mahalanobis (1893–1972), fîzîknas û helbestvan
* Satyendranath Bose (1894–1974), fîzîknas
* A. C. Bhaktivedanta (1896–1977), wergervan û damezîrênerê ISKCONê
* Chhabi Biswas (1900–1962), aktor
* Ion Calvocoressi (1919–2007), eskerê brîtanî û borsevan
* Satyajit Ray (1921–1992), derhêner
* Hrishikesh Mukherjee (1922–2006), derhêner
* Tapan Sinha (1924–2009), derhêner
* Uttam Kumar (1926–1980), aktorê fîlmê
* Subrata Mitra (1930–2001), kameraman
* Dileep Kumar Kanjilal (jdb.1933), profesor û îndolog
* Gayatri Chakravorty Spivak (jdb. 1942), zanaya wêjeyê
* Aparna Sen (jdb. 1945), aktrîsta fîlmê û derhêner
* Victor Banerjee (jdb. 1946), aktor
* Shuvaprasanna (jdb. 1947), wênesaz
* Sumantra Ghoshal (1948–2004), gerînende-mamoste
* Jaya Bhaduri (jdb. 1948), aktrîsta navdar
* Vikram Seth (jdb. 1952), nivîskar
* Sajal Karmakar (jdb. 1955), muzîkvan (tabla)
* Amitav Ghosh (jdb. 1956), nivîskar
* Rajesh Mehta (jdb. 1964), muzîkvanê jazzê
* Kiron Khosla (jdb. 1967), wênesaz
* Leander Paes (jdb. 1971), lîstikvanê tenîsê
* Rani Mukerji (jdb. 1978), aktrîsta navdar
* Mary Ann Gomes (jdb. 1989), lîstikvana kişikê

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya bajêr 
* Balyozxaneya giştî ya alman a Kolkatayê 
* Goethe-Institut Kolkata
* Calcuttaweb.com
* Kolkata.net 

Kategorî:Avabûnên 1690an li Asyayê
Kategorî:Avabûnên 1690î li Hindistanê
Kategorî:Bajarên Hindistanê
Kategorî:Bengala rojava
Kategorî:Paytextên dewletên dîrokî
Sefarî

thumb|Sefarek li Mêrdînê, Bakurê Kurdistanê
**Sefarî**, **sefartî** an jî **sefarkarî**, paqijkirina firaqên sifir ji tenî yan jî ji qilêrê. Ji kesê ku sefariyê dike re sefar dihate gotin. Berê ev kar li Kurdistanê bi giranî ji aliyê filehan ve dihate kirin.

Herwiha binêre li: Sifirkerî

Kategorî:Kar
Savar

thumb|Savara pak, wekî ya Bidlîsê.

**Savar** xurdemeniyeke girîng e di pêjgeha kurd de ku ji genim e. Di kurdiya kevn de pimav jî gotine. Pimav ji du bêjeyan pêk tê: Pimpişandin, pimandin û av. Ango xwarinaku bi avê tê pimandin, pimpişandin. Kurd bêhtir girar û savarê bikartînin.

## Girar, savar, bulxur, pîlav, pimav
Cureyekê girarê ye savar. Girar di rastiya xwe de hebên ku dikevin nava şorbeyê re tê gotin. Ji bêjeyên "gir û ar (ango ard, arvan)" pêk tê. Ard ne tenê ji genimê tê çêkirin. Bo mînak girara dew dikare ji savar, nok, nîsk dexlek (zadek) din jî bê çêkirin.

Ev bûye sedemê şaşiyan. Lewra jî li hin deverên Kurdistanê ji savarê re girar jî tê gotin. Bi bandora erebî bilxur, bulxur jî gelek tê bikaranîn. Ango li hin herêman xwarin heger ji nîsk an nokê jî be, jê re savar gotine. Pîlav jî xwarineke xwerû kurdî ye. Ji savara avî (ron) a bi avê tê pimandin, pimpişandin e. Di hin devokan de tîpa +v dikin +w. Bo mînak av, aw. Pilav an pîmav bûye pîlav/w.

## Amadekirina savarê
Genim tê kelandin, radixin ber tavê û di coniyan de dikutin, qalik tên derxistin. Di destarên savarê de tên hûrandin. Bo kufteyan cuda ye, hûr tê hêrandin, wekî pişrûkê ye.

Kurd bêî savarê nikarin lewra gelek xwarinên wan ji savarê ne. Bi taybetî li herêma Tolhildanê heger 200 cure xwarin bên xwarin, ji wan sedî sed nîvê wê ji savarê ye. Meledî, Gurgum, Dîlok mirov dikare bêje welatê kufteyan e ku ji savarê tên çêkirin. Ji aliyê rîçaliyê ve (lûf, rehik, lîf) dewlemend e ku bijîşk xwarina wê temî dikin. Vîtamîna B1 dihewîne ku bo mejî bikêr e.

Kategorî:Pêjgeha ereb
Kategorî:Pêjgeha ermenî
Kategorî:Pêjgeha hindî
Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Pêjgeha vejetaryen
Kategorî:Pêjgeha Deryaya Navîn
Kategorî:Pêjgeha Kîprosê
Kategorî:Xwarin
Kategorî:Zad
Bangalor

**Bangalor** an jî bi fermî ji sala 2006'an û pê ve **Bengaluru**, serbajarê federedewleta Hindistanê Karnatakayê ye. Bi tevî 5,4 milyon gelheya xwe pêncemîn bajarê mezin ê Hindistanê ye.

Bangalor navendeke girîng a pîşesaziya esmangerî û fezayê ye, çi sîvîl, çi leşkerî. Ji ber ku lê gelek park hene, wekî „bajarê baxçeyan“ binavdikin.

## Dîrok
Bingehê Bangalorê sala 1537 ji aliyê Kempe Gowda I (1510 heya 1570) hatiye danîn. Kempe Gowda bo bajarê nû navê *Bengaluru* bijartiye ku ev paşnava xuşk û diya wî bûye. Niha ev bajarê kevn bi navê *Halebengaluru* (Bangalora kevn) li nêzîkî Bangalorê dimîne.

## Gelhe
Gorî hejmartinên 2001ê, nifûsa bajêr 4.292.223 e. Nîvî zêdetir niştecihên wê koçber û biyanî ne. Zimanê fermî zimanê kannada ye. Herwiha ûrdû, îngîlîzî, tamîlî, telûgû û malayalam jî tê axavtin.

Pirraniya koçberan tamîlî ne (30 %). Pirraniya biyaniyan bûye sedemê nakokî û nîjadperestiyê jî ku gelek caran di nava komên gelan de pevçûn derdikevin.

## Aborî
Hindistanê navendên xwe yên esmangerî, çêkirina roketan û çekên nûjen li vir civandiye. Bo mînak *[[Hindustan Aeronautics|Hindustan Aeronautics Limited]]* (HAL), ku firokeyên sîvîl hildiberîne li vir e. Dîsa *[[National Aerospace Laboratories]]* (NAL), *[[Indian Space Research Organisation]]* (ISRO) jî li vir in ku li lêkolînên fezayê dikin û satelîtan çêdikin.

## Geşt û guzar
*Lal Bagh* yek ji mezintirîn seyrangehên bajêr e. Herwiha *Cubbon Park* jî. *Vidhana Soudha* (parlamen) û *High Court*, dêrên ji dema mêtingeriyê jî cihên balkêş in.

### Keç û kurên Bangelorê
* Lindsay Anderson, derhênerê brîtanî
* Ali Bongo, komedyen û sêrbazê brîtanî
* Aaron D'Souza, ajnekerê (melevanê) hindî
* Guru Dutt, derhêner, aktor
* Lara Dutta, aktrîst
* Udayraj Karpur, lîstikvan
* Algernon Kingscote, tenîsvanê brîtanî
* Kiran Mazumdar-Shaw, karsaza hindî
* Dino Morea, aktrîst
* Agha Shahi, dîplomat û siyasetmedarê pakistanî
* Sri Sri Ravi Shankar, damezrînerê *International Art of Living Foundation*
* Anup Sridhar, lîstikvanê badminton
* Hannumappa Reddy Sudarshan, bijîşk

## Galerî

Wêne:Bangalore Shopping Street.jpg|Bazar li Bangalorê
Wêne:BLR_palace_main_entrance.jpg|Koşka Bangalorê (di 1887'an de hatiye çêkirin)
Wêne:Kuh_8685.jpg|Ga û mange li kolanên Bangalorê
Wêne:20041113 Bangalore Vidhana Soudha.jpg|Vidhana Soudha


## Çavkanî

* Malpera fermî ya bajêr 
* Malpera fermî ya Karnatakayê 
* Malpera fermî ya wezareta agahdariyê

;Nivîsar
* Bangalore: Silicon Valley or Coolie Valley?
* How did Bangalore get its name? 
* Praktikum in Indien, u.a. Bangalore 
* Bengaluru - Glanz und Elend in Indiens Wachstumsstadt, Artikel von Frank Hoffmeier 

;Wêne
* My Own Private Bangalore

Kategorî:Avabûnên 1537an li Hindistanê
Kategorî:Bajarên Hindistanê
Şîrbirinc

thumb|Gulol
**Şîrbirinc**, **şîrizmok**, **şorbeşîrîn**, **şorbeşîr**, **gulol** cure şîraniyek ji pêjgeha kurd û balkanî ye. Herwiha ereb, suryanî, romî (tirk) jî dixwin û li Ewropayê jî navdar e.

Gelek cureyên wê hene lê berkeliya wê ya sereke her şîr û riz (birinc) e.

## Şîrbirinca Melediyê
Berkeliya wê:
* *1,5 stekan (qedeh) riz*
* *1 kg şîrê sar*
* *1 lt av*
* * 2 kevçî ardê (arvanê) rizê*
* *2,5 kevçî [[şekir]]ê hêrayî*
* * [[Darçîn]] (bi latînî: Cinnamomum)*

## Amadekirin

Riza xwe bişon û bi lîtreyek ava xwe bidin ser agir. Heya ava xwe kişand bikelînin. Şîr bedin ser, carek ducaran tevdin, bikelînin. Di tasekê de ardê birincê bi stekanek avê tevdin. Ji şîrê dikele bi qasî heskek bigirin berdin tasê. Ango divê ardê we yê birincê hinekê germ bibe. Tasa xwe berdin quşxaneyê bi tevdanê 10 deqe bikelînin.

Şekira hêrayî berdin keliya xwe û heya du car kef pê hat bikelînin. Di vê navberê de bêrawestan tevdin. Gulol êdî amade ye, berdin tasan û bînin ser destexaneyê (sifreyê). Helbet beriya xwarinê, darçînê pê werbikin.

## Hin ji cureyên şîrizmokê / şorbeşîrê


Wêne:Teurgoule.jpg|Şîrbirinca Normandiyayê
Wêne:Risalamande.jpg|Şîrbirinca skandînavî
Wêne:ArrozDoce.jpg|Cureyek ji Portûgalê
Wêne:Pulut hitang.jpg|Ji Malezyayê
Wêne:Sütlaç.JPG|Cure Şîrbirinca Melediyê û ya Anatoliyayê
Wêne:Arros amb llet.jpg|Şîrbirinca katalanî


## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Pêjgeha Dêrsimê
Kategorî:Şîranî

Kategorî:Xwarin
Cacix

thumb|Zazika tîr, ev cacix wekî sosê tê bikaranîn

**Cacix**, **caciq**, **zazik**, **çênca sîrimê**, **şorbeya xiyarê** him şorbeyek, him jî çêncek e di pêjgeha kurd de. Heger bêav ango tîr be wekî çênc, heger ron be wekî şorbeyekê tê xwarin.

Tê gotin ev xwarin ji yewnaniyan û romayiyan belav bûye. Di gelek zimanan de navê wê dişibe *zazîkî* ya yewnanî. Dibe ku etîmolojiya kurdxê di zimanê kurdî de be.

Ji av, mast, sîr (an sîrim), biharbêhn (biharat), arûyê (arûfê, xiyarê) tê çêkirin. Li hin deveran zivistanê gizêr, hêliz (şêwit) ûêd jî tevê dikin.


Wêne:Cacik.jpg|Zazika ron
Wêne:Cacık turco.jpg|Cacixa zivistanê
Wêne:Caciqa-zazika-pirparê2 (kurdish).jpg|Cacixa pirparê ya Mûşê


## Çavkanî

Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Sos
Kategorî:Xurînî
Herîsorik

**Herîsorik** (*Gallinago gallinago*), cureyekî çikçikeyan (*Scolopacidae*) ji cinsê qarîkikan (*Gallinago*)e.

## Şayes û reftar

Çûkekî koçbar e, payîz û zivistanê li her çirav û beravê Kurdistanê tên dîtin. Bi kêzikan, kurmikan, bi çelikê beqan û masiyan, bi bizir û giyayan xwedî dibin.

Di serê meha nîsanê carnan jî di adarê de qurp dikevin û di derdora 15-20 rojî qurpketî dimînin.

## Pêşangeh

Wêne:Gallinago gallinago -Iceland -two-8.jpg|*G. g. faeroeensis* li Iceland
Wêne: Gallinago gallinago MHNT.jpg|*Gallinago gallinago*
Wêne: Common snipe (Gallinago gallinago) in courtship flight.jpg


## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Common Snipe videos, photos & sounds 
* Avibase
* [''Gallinago gallinago''([ITIS])]
*  - sound sample

Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê
Kategorî:Beravî
Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin
Kategorî:Çikçike
Kategorî:Faunaya Asyayê
Kategorî:Faunaya Ewropayê
Kategorî:Faunaya Kurdistanê
Kategorî:Qarîkik
Tirşîn

[thumb|Tirşîn ji [Şamê.]]
thumb|Ji Sîngaporê.

**Tirşîn**, **tirşî** awayekê parastina sebze û fêkiyan e. Di pêjgeha kurd de cihekê wê yê girîng heye. Li Asya û Ewropayê gelek cureyên wê tên xwarin. Ji kurdan derbasê tirkan jî bûye ku bi tirkî dibêjin *turşu*.

Sebze û fêkî di nava şoriyê de tên sekinandin û ev rêbaza han mejûyê bikaranînê dirêj dike. Ji demên pirr berê ve ev teknîk hatiye bikaranîn ku mirov bikaribin zivistanê jî fêkî û sebzeyan bixwin.

Di dema nûjen de ji ber ku sarinc hene êdî ne ji bo dirêjkirina mejûyê bikaranînê, bo daxwazê tirşîn tên çêkirin.

## Tirşînên sereke yên pêjgeha kurd
* Tirşîna bejikê (qitî, qîtik, şarax, kilyar, omidî, acûr, tehlîşk hwd gelek binavkirinên bejikê hene)
* Tirşîna şêlimê
* Tirşîna zerdeyê
* Tirşîna têkelav (di têkelê de gizêr, fringî hwd gelek riwek hene)
* Tirşîna arûyê (xiyar, cehîk, xirtik)
* Tirşîna kelema sor

## Sebze û fêkiyên sereke yên tirşînê
* Arûf (xiyar)
* Kelem
* Firengê heşîn
* Lîmon
* Bexdenûs
* Hêliz (şêwit)
* Pelên defneyê (qarê)
* Îsot
* Bihok
* Alû (hilû, alûce)
* Sîr
* Sêv
* Gizêr

Tirşîna Îdirê navdar e. Herwiha li Amed û Rihayê jî tirşînên gelek bitehm tên xwarin.

Kategorî:Pêjgeha balkanî
Kategorî:Pêjgeha efxanî
Kategorî:Pêjgeha ereb
Kategorî:Pêjgeha ermenî
Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Pêjgeha slavî
Kategorî:Pêjgeha Azerbaycanê
Kategorî:Pêjgeha Îranê
Lêvenî

**Lêvenî**, **şorbeya serlêvî**, navê şorbeyeke kurdî ye ku ji hebên biçûk ên kufteyan (kutilkan) tê çêkirin. Navê xwe ji hebên kufteyan ên wekî leblebiyan tên ser lêva mirov digire.

## Berkelî
Bo kufteya wê:
* *250 gr [[goşt]]ê hêrayî*
* *1 serî [[pîvaz]]a renandî*
* *[[Îsot]]a reş*
* *[[Xwê]] (sol)*
* *2 kevçî [[rûn]]ê gulberojê*

Bo şorbeya wê:
* *Stekanek (qedehek) [[nok]]a kelandî û nîvê stekanê [[riz]]a xaşandî*
* *1 [[hêk]]*
* *Nîv kg [[mast]]*
* *1 kevçî ard (arvan)*
* *2 kevçî runê nivîşkî*
* *1 kevçî rûnê zeytê*
* *1 kevçî [[pûjan]] (tihtavik)*

## Amadekirin
Ji melzemeyên kufteyê kufteyên biçûk çêbikin. Hemiyan li ser sêniyekê raxin û di sarincokê de bidin sekinandin.

Mast, riz, hêk û kevçiyekê ardê tevdin û bikelînin. Dema şorbeya we keliya nokan tevlî bikin. Heya birinca we nerm bû wisa bidomînin.

Dema şorbeya we dikele 2 kevçî runê gulberojkê berdin rûnbirêşkekê. Rûnê we qijilî kufteyên xwe berdin navê û biqijilînin. Carnan taweya xwe bihecînin ku baş biqijile.

Şorbeya we keliya û kufteyên we qijilî, bi qasî nîv katjimêrê (saetê) bidin rawestandin. Xwêya xwe bavêjinê. Beriya hûn bixwin runê nivîşkî û zeytê di rûnbirêşkê de biqijilînin, pûjana xwe bavêjinê û vê çênca xwe berdin ser xwarina xwe. Êdî amade ye bê ser destexaneyê.

Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Pêjgeha Amedê
Kategorî:Şorbe
Kategorî:Xwarin
Kategorî:Xwarinên quşxaneyê
Zanîngeha Butlerê

**Zanîngeha Butlerê** (bi îngilîzî: *Butler University*) zanîngeheke taybet ya li Indianapolisê ye. Zanîngeh di sala 1855an de hatiye damezrandin. Niha di vê zanîngehê de 4.512 xwendekar dixwînin, di bin alîkariya 328 mamosteyan de.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî a zanîngehê (bi inglîzî)]


Kategorî:Zanîngehên li  DYAyê
Beroş

**Beroş** cureyekê quşxaneyê ye. Ji quşxaneyên hinekê mezin re tê gotin ku pirranî di malbatan de (malbatên nifûsa wan pirr e) tê bikaranîn. Lewra hinekê mezin e.

Li Kurdistanê beroş di dîlan û şînê de, bi sîtil, qulpok û distan re tê bikaranîn. Beroş ji sîtil, qulpok û distê biçûktir, ji verok û quşxaneya normal mezintir e. Hinekê kûr e.

Di zimanê kurdî de gorî mezinî û kêrbariya xwe bi navên taybet tên binavkirin. Ev jî dibe sedemê tevlîheviyan. Navê vê firaqê yê giştî quşxane ye. Quşxane herwiha bo quşxaneyên normal (ne mezin, ne jî biçûk) ên di jiyana rojane de tên bikaranîn re jî tê gotin.

## Cureyên quşxaneyê
* Verok
* Quşxane
* Beroş
* Kilince
* Qulpok
* Sîtil
* Kokot
* Dist
* Quşxaneyên hilmê
* Quşxaneyên nûjen ên pêjgehan / aşxaneyan

Kategorî:Firax
Kategorî:Quşxane
Sirûda neteweyî ya Somalyayê

**Soomaaliyeey toosoo** ji 2000 heta tebaxa 2012an sirûda neteweyî ya Somaliyayê bû.

## Dîrok
Tê gotin ku sirûd di 1940î de straneke somalî ye. Li gor hikûmeta Somaliyayê sirûd ji hêla li Ali Mire Awale ê sala 1947an de hatiye nivîsandin.

Lê li gorî hinek çavkaniyan jî sirûd ji hêla Ali Mire Awale û Yusuf Haji Adan ê sala 1940an de hatiye nivîsandin.

Piştî serxwebûna Somaliyayê 1 tîrmeh 1960an sirûd tê gotin û her sibehî di dibistanan de tê gotin. Sirûd sala 2000an de bi awayekî fermî hate qebûl kirin.

## Sirûda berê, 1969-1991
Sirûda berê ya Somalyayê ji aliyê Giuseppe Blanc ve hatiye çêkirin. Di navbera salê 1969 - 1991ê de li Somaliya îtalyan ev sirûd hate bikaranîn.

## Mijarên têkildar
* Sama ku waar

## Çavkanî

Kategorî:Sirûd
Kategorî:Sirûdên neteweyî
Kategorî:Somalya
Qedayîf

thumb|250px|rast|Qedayîf
thumb|250px|rast|Fabrîkên kadîfên kadîfên Tirkiyê
**Qedayîf** (yewnanî: κανταΐφι, *kadaífi*; bulgarî: кадаиф, *kadaif*; erebî: كنافة, *kanafa*) cure şîraniyek e û di pêjgeha kurd, ereb, Anatolya û balkanî de cihekê girîng digire.

Li Yewnanistanê ji bindeq, pelhevîrka (şikeva) tenik û doşaviyê tê çêkirin. Qedayîfa kurdî jî heman e, gûz jî tevlî dikin. Suryanî û ereb penîr jî dixinê. Li hin deverên Kurdistanê jî wisa dikin. Ji ya bi penîr re kanafeh an kunefe dibêjin.
## Galerî

Wêne:Kenafeh1.jpg|Kunefe li benda xwarinê ye
Wêne:Kunefe 2 2010.jpg|Kunefeya Diyarbekrê
Wêne:Kadaif in Sofia 20090406 004.JPG|Qedayîf li Bulgaristanê
Wêne:Kadaif in Sofia Bulgaria 20090404 003.JPG|Dîmenek ji qedayîfa bulgarî


## Çavkanî

* Kadayif, Sweet Noodles in the Turkish Cooking Everyday Blog
* Kadaif Noodles in the Martha Stewart website

Kategorî:Pêjgeha albanî
Kategorî:Pêjgeha balkanî
Kategorî:Pêjgeha ereb
Kategorî:Pêjgeha kurdî
Kategorî:Pêjgeha yewnanî
Kategorî:Şîranî
Kategorî:Xwarin