open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osman I

**Osman I** (tirkî: *Osman Gazî,* jdb. sala 1259an; m. sala 1323/4), carinan bi arkaîkî wekî **Osman** tê wergerandin, damezrînerê Împeratoriya Osmanî (pêşîn bi navê „Beylik“ an Mîrnişîna Osmanî tê zanîn). Di dema jiyana Osman de di destpêkê de mîrekiyeke biçûk a Tirkmen bû, neviyên wî di sedsalên piştî mirina wî de veguherî împaratoriyeke cîhanê. Ew heya demek kurt piştî dawiya Şerê Cîhanê yê Yekem hebû.

Ji ber kêmbûna çavkaniyên dîrokî yên ji dema jiyana wî de, agahiyên rastîn ên derbarê Osman de pir hindik mane. Ji serdema Osmanî de yek jêdereke nivîskî nemaye û osmaniyan dîroka jiyana Osman heta sedsala panzdehan tomar nekirine, ango sed sal piştî mirina wî. Ji ber vê yekê, dîroknas di gelek çîrokên ku li ser wî hatine vegotin de ferqkirina rastî û Çîrok pir dijwar dibînin. Dîroknasek heta wê derê çûye ku ev yek ne mumkun e û dema jiyana Osman wek "çalek reş" bi nav dike.

Li gorî kevneşopiya Osmanî ya paşerojê, bav û kalên Osman ji eşîra Kayî yên Tirkên oxizî bûn. Lêbelê, gelek zanyarên destpêka Osmaniyan wê wekî çêkirinek paşerojê ya ku tê wateya bihêzkirina meşrûiyeta xanedaniyê dihesibînin.

Mîrektiya Osmaniyan yek ji gelek beylikên Anatoliyê bû ku di nîvê duyemîn ê sedsala sêzdehan de derketi bû holê. Mîrektiya Osman ku li herêma Bursa li bakurê Asya biçûk bû, xwe bi taybetî di cih de dît ku êrişan li ser Împaratoriya Bîzansê ya bêhêz bike, ku neviyên wî dê di dawiyê de bi ser bikevin.

## Nav

Hin lêkolîner angaşt kirine ku navê Osmanê orîjînal Tirkî bû, dibe ku Atman an Ataman bû, û tenê paşê hate guherandin û bû *O-<u>s-</u>mān*, bi eslê xwe Erebî. Çavkaniyên Bîzanzî yên herî kevn, di nav de dîroknasê hemdem û Yewnanî yê Osman George Pachymeres, navê wî wekî „Ἀτουμάν“ (Atouman) an Ἀτμάν (Atman) dinivîsin, lê çavkaniyên Yewnanî bi rêkûpêk hem forma erebî *ʿU-<u>th-</u>mān* û hem jî guhertoya tirkî *ʿO-<u>s-</u>mān* bi θ dinivîsin. Çavkaniyek erebî ya pêşîn ku behsa wî dike jî di yek nimûne de ط dinivîse ne ث. Osman dibe ku bi vî awayî di jiyana xwe de navê misilman bi prestîj kiribe. Lêbelê dîroknasê tirk Halil İnalcık angaşt kir ku hîpoteza Osman bi navê Ataman (li gorî George Pachymeres ) bûye û ji *Deşt-i Qipçaqê*, bakurê Deryaya Reş hatiye, îhtîmaleke dûr e.

Zanayên Ereb ên mîna Şihab el-Umerî û Îbn Xeldûn navê Osman bikar anîne, lê Ibn Xeldûn û Ibn betûte ku di dema Orhanê Yekem de çûbû herêmê, jê re digotin Osmancık (herwiha Othmanjiq an jî Osmanjiq dinivîsin).  Paşgira-cık (yan -cuk) di tirkî de kêmjimarê nîşan dide, ji ber vê yekê ew bi navê Osmancik, ku tê wateya "Osmanê Biçûk" dihat nasîn, ji bo ku wî û Xelîfeyê Rêşîdun ê sêyem "Usmanê Mezin" cuda bike.

## Mijarên têkildar
* Împeratoriya Osmanî

## Çavkanî

Kategorî:Hikûmdarên avaker
Kategorî:Jidayikbûn 1250î
Kategorî:Mirin 1320î
Kategorî:Siltanên Osmanî
Mehmed VI

**Mehmed VI Vahideddîn** (14 Çile 1861 - 16 Gulan 1926), ku wekî **Bavêşah** jî tê zanîndi nav malbata Osmanoglû de, Siltanê 36mîn û dawî yê Împeratoriya Osmanî bû, ji 4 Tîrmeh 1918 heta 1 mijdar 1922, dema ku Împaratoriya Osmanî piştî Şerê Cîhanê yê Yekem hate hilweşandin û komarê li şûna xwe da. Tirkiye di 29 Çirî 1923 de.
Birayê Mehmedê V, di sala 1916an de piştî xwekuştina kurê Ebdulezîz, Şehzade Yûsif Îzzeddîn, wek zilamê herî mezin ê Mala Osman, bû wêrisê text. Piştî mirina Mehmedê V. Di 4'ê Tîrmeha 1918'an de wek padîşahê sî û şeşan bi *şûrê* Osman hat girêdan. Bavê wî Siltan Ebdulmecîd I û diya wî Gülüstü Xanım (1830-1865) bû. Ew bi eslê xwe gurcî-ebxaz bû, keça mîr Tahir Bey Çaçba, ku bi eslê xwe navê wê Fatma Çaçba bû.

Mehmed dema ku di sala 1922an de Siltanatiya Osmanî ji holê hat rakirin û Komara Tirkiyeyê ya laîk ava bû û Mustafa Kemal Atatürk bû serokê yekem, Mehmed îstifa kir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1861
Kategorî:Kurên siltanan
Kategorî:Mirin 1926
Kategorî:Siltanên Osmanî
Hevgirtin

**Hevgirtin** (Inglîzî; Solidarity, ji latînî *solidus* "birûmet, rast, qayîm") wateya helwestek girêdanê ku bi gelemperî di çarçoveyek exlaqî - siyasî de tête navandin û piştgirî ji&nbsp;- Raman, çalakî û armancên yên din. Ew di heman demê de hevgirtina di navbera kes û komên hemfikir an wekhev û pabendbûna bi nirxên hevpar de diyar dike (herweha li prensîba hevgirtinê binêre). Berovajiyê hevgirtinê reqabet e.

Kategorî:Bêhnpakî
Kategorî:Termînolojiya civaknasiyê
Testa Îngilîzî ya Duolingo

**Testa Îngilîzî ya Duolingo** (DET), ceribandina standardkirî ya jêhatîbûna zimanê Îngilîzî ji bo axaftvanên zimanê Îngilîzî yên ne-xwecî ye. DET ji aliyê pargîdaniya teknolojiya perwerdehiyê ya Duolingo ve hate pêşve xistin û di sala 2016an de hate berdan. Test ji aliyê gelek zanîngeh û saziyan ve wekî pîvanekî pejirandî ya zanîna Îngilîzî tê bikar anîn. Îrlenda vê îmtîhanê wekî beşek bernameya vîzaya xwendekaran qebûl dike. DET ceribandina serhêl û adapteyî ye.

## Binêre herwiha

* Îngilîzî wekî zimanê duyemîn an biyanî
* Testa Qebûlkirina Xwendekarên Navneteweyî (ISAT)
* Desthilata Qebûlkirina Neteweyî ya Wergêr û Wergêran (NAATI)
* Hînkirina Îngilîzî wekî zimanê duyemîn an biyanî (TEFL)

## Girêdanên derve

* Malpera fermî

## Çavkanî
Hucreya terorê ya Hamburgê

thumb|Kolana Marienstraße ya Hambûrgê, komên radîkal lê karê xwe plan kiribû.
**Hucreya Terorê ya Hamburgê** (bi almanî: *Hamburger Terrorzelle*), komek misilmanên îslamî yên radîkal li Hamburgê bû ku êrîşên 11ê îlona 2001ê li New Yorkê, DYA plan kiribû.

Kategorî:Avabûnên 1998an li Almanyayê
Kategorî:Rêxistinên ku di 1998an de hatine avakirin
Kategorî:Terorîzma îslamîst li Almanyayê
Tora civakî (civaknasî)

**Tora çîvaknasî** navbera çend kesan de destnîşan dike, ku jê re danûstendina hevbeş tê gotin &#xAD; tora, bo nimûne wek tora nasan an jî wek xizm (tora şexsî).

Kategorî:Sîstemên civakî
Kategorî:Teoriya ragihandinê
Kategorî:Teoriyên sosyolojîk
Kategorî:Termînolojiya civaknasiyê
Civaknasîya bajarî

Sosyolojiya **Civaknasîya bajarî** taybet e ku bi têkiliyên di navbera komên civakî yên li herêmên bajarî de mijûl dibe.

Girîngiya wê ji wê yekê tê ku civaka nûjen a pîşesazî û xizmetguzarî û her weha mezinbûna bajarî li "Cîhana Sêyemîn" nifûsa bajar bi hejmarî serdest kiriye.

Kategorî:Plandanîna bajarî
Valentina Canali

**Valentina Canali** ( jdb.10ê sibata 1989an li li Budapeşt , Mecaristan ) pornostêrkeke berê ya mecar e.

## Jiyan û kariyera wê
Valentina ku li paytexta Mecaristanê Bûkareşt ji dayik bûye, di sala 2008an de di 19 saliya xwe de dest bi kariyera xwe ya di pîşesaziya pornoyê de kir û yekem filmê xwe di studyoya *[[R.Kings]]* kişand. Piştî wê jî wek aktrîs bi studyoyên din ên fîlman re xebitî û ev studyoyên fîlman bi giranî FM Video û ATV ne. Kariyera wê ya pornoyê di sala 2014an de bi dawî bû.

## Fîlmnîgarî

* *Hard Activity: Sex and Sport* ATV
* *Hot Secretary* ATV
* *Mio Padre E un Boss* PigItalia
* *Tolleranza Zero* Showtime
* *Sexclusive 2* New Sensations
* *Strana Famiglia* PigItalia
* *Strip Tease* FM Video
* *Senza Scrupolo Alcuno* Showtime
* *Pizza a Domicilio* PigItalia
* *Private Gold 167: Anal Carwash* Private
* *Identita Doppia* Showtime
* *Ritratto di Famiglia in un Interno* Showtime
* *Orfana: Il Porno Romanzo* FM Video
* *Casta* Showtime
* *Diablo* Showtime
* *Compagni di Scuola* Showtime
* *Superpoliziotta* Showtime
* *Imbianchino* PigItalia
* *Bad Girls: Ragazze Cattive* ATV
* *Incesti Italiani 18: Consolami Papa* Showtime

## Girêdanên derve
* 

## Çavkanî

Kategorî:Jinên mecar
Kategorî:Kesên ji Budapeştê
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Pornostêrkên mecar ên jin
Romanyayî

**Romanyayî** an jî **Rûmen** (bi rûmenî: români, binavkirî [roˈmɨnʲ]; bi eksonîmeke dîrokî Vlax ) komeke etnîkî ya bi romanîaxêv e. Ew xwedî çand û bav û kalên romanyayî yên hevpar in û bi zimanê rûmenî diaxivin. Bi giranî li Romanya û Moldovayê dijîn. Serjimêriya Romanyayî ya 2011an diyar kir ku tenê ji sedî 89% ji hemwelatiyên Romanyayê xwe wekî Rûmênên etnîkî didin nasîn.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin
Kategorî:Komên etnîk li Mecaristanê
Kategorî:Komên etnîk li Moldovayê
Kategorî:Komên etnîk li Romanyayê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Serbistanê
Kategorî:Komên etnîk li Ûkraynayê
Regina Ice

**Regina Ice** ( jdb. 11ê çiriya pêşîn a 1984 li Bûkareşt , Romanya ) pornostêrkeke karnebes ya romanyayî ye.

## Jiyana wê
Regina Ice, bi navê rastî Maria Iscusitu, li Bûkareşt, Romanya di çiriya pêşîn a 1984 de ji dayik bû. Piştî qedandina lîseyê, xwe li Zanîngeha Bûkareştê tomar kir û li wir zimanên biyanî xwend. Piştî xwendina salekê biryar da ku dev ji xwendinê berde û li benzînxaneyekê dest bi kar kir. Piştî du salan wê di otêlekê de li Bûkareştê dest bi kar kir wek model û resepsiyonê. Di tebaxa 2006 de, ew çû Budapeştê (Mecaristan) da ku dest bi kariyera xwe wekî pornostêrk bike.

Di sibata 2008 de, ew ji hêla **Twistys** ve wek "Treat of the Month" hate hilbijartin.

Di salên 2009 û 2010 de ew di Xelatên AVN de ji bo Hunermenda Jinê ya Biyanî ya Salê bû berendam. Wekî din, di sala 2010an de jî ji hêla Eurozotic ve ji bo xelata baştirîn sehneya seksê di hilberînek biyanî de hate berbijar kirin.

Hin fîlmên wê *Sex Carnage 2*, *Glamour Dolls*, *Orgy In Ibiza*, *Ritual*, *Twisty Treats 3* û *Fuck My Throat* in.

Di sala 2014an de, piştî 148 fîlman, wê biryar da ku dev ji lîstikvaniyê berde.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jinên romanyayî
Kategorî:Pornostêrkên romanyayî
Ajala Selahedîn

**Ajala Selahedîn** an **Ajala Kurdî** an jî Ajala kurdan **ku Misir jî carna dibêjin** Ajala Misirê **ew ajale ku Xanadana Eyûbiyan ev nîşan dixebitandin. Niha jî nîşana Herêma Kurdistanê, Filistînê, Misirê, Sûriyê û Iraqê jî tê xebitandin.**
thumb|50x50px|Nîşana Dewleta Kurdan ya Xanedana Eyûbiyan

## Çavkanî

Kategorî:Çanda Misirê
Kategorî:Çevengên neteweyî
Kategorî:Qahîre
Kategorî:Selahedînê Eyûbî
Konteynir

girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Container_01_KMJ.jpg/220px-Container_01_KMJ.jpg|thumb|  konteynerê barkirinê. Her heşt goşeyên wê ji bo hilgirtin, çeqandin, û pêgirtinê quncikek bingehîn heye
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg/220px-Container_ship_Hanjin_Taipei.jpg|thumb| Konteynirên li ser keştiyek mezin li hev kom kirin
**Konteynir**, **konteynirê barkirinê** an jî **konteynirê barkêşiyê** ew konteynirek barkirinê ya standardkirî ya mezin e, ku ji bo veguheztina hatî çêkirin e. Ev konteynir di bin çend navan de têne naskirin.

Yekem di destpêka sedsala 20-an de hate îcad kirin, konteynira Intermodal serdem ên 40-lingî yên intermodal di salên 1960 û 1970-an de di bin nûvekirinên konteynira Intermodal yên pargîdaniya keştiyê ya Amerîkî SeaLand de belav bûn. Mîna qutiyên karton û paletan, van konteyneran amûrek e ku mirov tiştan di nav barên yekbûyî, mezintir de kom bike, ku dikare bi hêsanî were hilanîn û veguheztin û berhev kirin, û ew ê di keştiyek an hewşê de hişk were pakij kirin. konteynira Intermodal gelek taybetmendiyên avahîsaziyê yên sereke parve dikin da ku li hember barkirina bisekinin, ji bo hêsankirina destwerdana wan û destûrê bidin stûyê.

Di 2012 de, nêzîkî 20,5 &nbsp;mîlyon konteynira Intermodal ên li dinyayê hebûn.  Di sala 2010-an de konteyniran %60 ji bazirganiya deryayê ya cîhanê pêk dihanîn.  ew ji bo veguheztina barên giran tê karînan, ku vegûhastin gelek tiştên wek gaz, şil, an hişk; Mînak, bi barhilgir an araba, an kamyonê . Ji bo barkirina hewayê, amûrên bijarhînan.

## Dîrok
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg/220px-LMS_freight_containers_on_lorry_and_rail_wagon_%28CJ_Allen%2C_Steel_Highway%2C_1928%29.jpg|thumb| Veguheztina konteynerên barkêşiyê li ser Rêhesinê London, Midland û Skotlandê (LMS; 1928)
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gueterwagen_anagoria.JPG/220px-Gueterwagen_anagoria.JPG|thumb| Otomobîla barkêşê li muzeya rêhesinê Bochum-Dahlhausen, çar konteynirên UIC-590 yên cihêreng nîşan dide
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Conex_box.jpeg/220px-Conex_box.jpeg|thumb| Aliyê Vîetnamê konteynera qutiya pola 'CONEX' ya Artêşa Dewletên Yekbûyî (3D)
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg/220px-Maersk_Line_containers_in_1975_%287312784586%29.jpg|thumb| Di sala 1975-an de, gelek konteyneran hîna jî li şûna pola wellandî, xêzkirî, avakirina dîwarê pel-û-paş alûmînyûmê rijandin.

## Çavkanî

Kategorî:Webarchive template wayback links
Klîtemnêstra

**Klîtemnêstra** (bi yewnaniya kevn: Κλυταιμνήστρα) di mîtolojiya yewnanî de hevjina Agamemnon e û bi kuştina mêrê xwe navdar e.

Agamemnon beriya Şerê Troyayê keça xwe Îfîgenia ji bo serkeftî derkeve qurban kir. Klîtemnêstrayê dixwasta tola keça xwe bistîne. Ji ber wê yekê ew û lawê Tiestêsê Egîstos bi hev ra komployek çêkirin. Klîtemnêstra ji hatina Agamemnonê biderewî şa dibe. Kasandra ew qas hişyarî da bû Agamemnon, lê kêr nehatin Agamemnon bawer ji Klîtemnêstrayê kir. Klîtemenêstrayê mêrê xwe ra germavek amade kir, mêrê wî çu nava germavê xwe sist kir. Klîtemnêstrayê gazî ji dostê xwe Egîstos kir. Egîstosî li wir Agamemnon kuşt.
[264x264px|thumb|Kuştina Agamemnon, tabloyeke bi destê [Pierre-Narcisse Guerin (1817)]]

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Keybanûyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Mîtolojiya yewnanî
Têlemaxos

**Têlemaxos** di mîtolojiya yewnanî de mîrzayê keyaniya Îtakêyê û lawê Odîseûs û yê Pênelopê ye. Ew karakterekî navendî ya Odîseya ya Homêr e. Dema Têlemaxos gihîşte dema berbextiyê, ew ji bo lêgerîna bavê xwe yê gerok çû serdana Pîlos û Sparta. Wexta ku ew vedigere Îtakêyê, dibîne ku Odîseûs beriya wî hatiye malê. Çar pirtûkên pêşîn ên Odîseyayê balê dikişînin ser rêwîtiyên Têlemaxos di lêgerîna nûçeyên li ser bavê xwe, yê ku hê ji Şerê Troyayê venegeriye malê û bi kevneşopî bi sernavê Têlemaxia tê zanîn.

## Bêjenasî
Navê Têlemaxos bi yewnanî tê wateya "dûr ji şer" an jî dibe ku "ji dûr ve şer bike" wekî ku tîrvanek dike.

## Odîseya
Di Odîseya ya Homêr de, Têlemaxos, di bin şîretên Atênêyê de (ku di dema lêgerînê de ligel wî ye), çar pirtûkên pêşîn derbas dike ku hewl dide zanîna bavê xwe Odîseûs, ku dema Têlemaxos hê pitik bû, çû Troyayê.Di destpêka rêwîtiya Têlemaxos de, Odîseûs bîst sal ji ber şerê Troyayê û destwerdana Posîdon ji mala xwe ya li Îtakêyê dûr mabû.Di dema tunbûna wî de, mala Odîseûs ji hêla gelek daxwazkarên ku ji bo destê Pênelopêyê hevrikî dikirin, dagir bû. Têlemaxos cara ewil diçe serdana Nestor û ji aliyê kalê ve bi qencî tê pêşwazîkirin, yê ku wî bi çîrokên rûmeta bavê xwe kêfxweş dike.Piştre Têlemaxos bi kurê Nestor Peisistratus re, ku bi wî re diçe li salonên Menelaos û jina wî Helenê.Li wir Têlemaxos dîsa wekî mêvanek birûmet tê pejirandin, dema ku Menelaos û Helenê çîrokên temamker lê nakok li ser egîtiya bavê wî yên li Troyayê vedibêjin.Têlemaxos jî ji Menelaos jê agahdar dibe ku bavê wî herî dawî li Ogygia derket reşahiyê.

## Çavkanî

Kategorî:Encamên şer
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Odîseûs
Kategorî:Prensên di mîtolojiya yewnanî de
Peymana çekên kîmyayî

thumb|Beşdarbûna peymana çekên kîmyayî.
**Peymana çekên kîmyayî** (CWC) yan jî
bi fermî **Peymana li ser qedexekirina pêşxistin, hilberandin, berhevkirin û bikaranîna çekên kîmyayî û li ser tinekirina wan**, peymanek kontrolkirina çekan e ku ji hêla Rêxistina qedexekirina çekên kîmyayî (OPCW) ve, rêxistinek nav hikûmetiyê ku navenda rêxistinê li bajarê Den Haag a Holendayê ye, tê birêvebirin. Peyman di 29ê nîsana 1997an de ket meriyetê û bikaranîna berfireh, pêşvebirin, hilberandin, embarkirin û veguheztina çekên kîmyewî ku ji xeynî mebestên pir sînordar, (lêkolînkirin, bijîşkî, derman an parastinê) qedexe dike. Peywira sereke ya dewletên endam li gorî vê peymanê ew e ku vê qedexeyê bi cih bînin û hemî çekên kîmyayî yên heyî tine bikin.

## Dîrok
CWC Protokola Jenevê ya sala 1925an di nav dewletan de zêde dike ku bikaranîna pêşxistina çekên kîmyewî û biyolojîkî qedexe dike. Di heman demê de CWC berevajî Peymana Çekên Biyolojîkî ya sala 1975an (BWC) ku rejîmek verastkirinê tine ye, tedbîrên verastkirinê yên berfereh ên wekî teftîşên li cîhê vedihewîne.

Piştî çend guhertinên nav û pêkhatî, ENDC di sala 1984an de veguherî Konferansa Bêçekbûnê (CD). Di 3ê îlona sala 1992an de CDyê rapora xwe ya salane ya ku tê de Peymana kîmyayî hebû, pêşkêşî Civata giştî ya Neteweyên Yekbûyî kir. Civata giştî vê peyman di 30ê mijdar sala 1992an de pejirand û Sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî di 13e çileya sala 1993an de li bajarê Parîsê ji bo îmzekirinê peyman vekir. CWC heta ku di 29ê avrêla sala 1997an de, 180 roj piştî epokirina belgeya 65emîn a pejirandina li Neteweyên Yekbûyî ji aliyê Mecaristanê ve, ji bo îmzekirinê vekirî ma.

Ji tebaxa 2022an ve 193 dewlet bûne aliyên CWC û berpirsiyariyên wê qebûl kirine. Îsraêl peyman îmze kiriye lê erê nekiriye, 3 welatên din ên endamên Neteweyên Yekbûyî (Misir, Koreya Bakur û Sûdana Başûr) ne peyman îmze kirine û ne jî qebûl kirine. Herî dawî, Dewleta Filistînê di 17ê gulana sala 2018an de belgeya xwe ya tevlêbûna CWCyê şand. Di îlona sala 2013an de, Sûriyê di çarçoveya rêkeftina têkbirina çekên kîmyayî yên Sûriyê de, beşdarî vê peymanê bûye.

## Rêxistina qedexekirina çekên kîmyayî (OPCW)
[thumb|Navenda OPCW li bajarê [Den Haag a Holendayê.]]
Peyman çekên kîmyayî ji hêla Rêxistina qedexekirina çekên kîmyayî (OPCW) ve tê rêvebirin ku wekî platformek qanûnî ji bo destnîşankirina bendên CWCyê tevdigere. Konferansa dewletên peymandar ji bo guhertina CWC û pejirandina rêziknameyên li ser bicîhanîna hewcedariyên CWC tê erkdar kirin. Sekreteryaya teknîkî ya rêxistinê ji bo ku welatên endam jibo ku girêdayî îmzekirin a peymana bimînin, kontrol dike. Ev kontrol tesîsên tinekirî, (ku çavdêriya daîmî di dema ku tine kirin de pêk tê) tesîsên hilberîna çekên kîmyayî yên ku ji bo bikaranîna sivîl hatine hilweşandin an veguheztin û her weha vekolînên pîşesaziya kîmyayî kontrol dike. Herweha Sekreterya dikare "lêkolînên bikaranîna îdiakirî" ya çekên kîmyayî bike û piştî bikaranîna çekên kîmyayî alîkarîyê bide.

## Binêre
* Rêxistina qedexekirina çekên kîmyayî
* Bikaranîna çekên kîmyayî ya Tirkiyeyê li dijî gerîlayên PKKê 2022

## Çavkanî

Kategorî:Peymanên navneteweyî
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (jdb. 24ê adarê 1954 li Kolombiya - m. 11ê hezîranê paşîn 1992), yek ji mezintirîn stranbêjên muzîka vallenata ên kolombiyayî; stranbêjê koma vallenato a *Binomio de Oro* bû.

## Dîskografiya

* 1975：**Adelante**
* 1975：**Con emoción**

* 1977 - **Binomio de oro**
* 1977 - **Por lo alto**
* 1978 - **Enamorado como siempre**
* 1978 - **Los Elegidos**
* 1979 - **Súper vallenato**
* 1980 - **Clase aparte**
* 1980 - **De caché**
* 1981 - **5 años de oro**
* 1982 - **Festival vallenato**
* 1982 - **Fuera de serie**
* 1983 - **Mucha calidad**
* 1984 - **Somos vallenato**
* 1985 - **Superior**
* 1986 - **Binomio de oro**
* 1987 - **En concierto**
* 1988 - **Internacional**
* 1989 - **De Exportación**
* 1990 - **De fiesta con binomio de oro**
* 1991 - **De américa**
* 1991 - **Por siempre**

## Girêdanên derve

Kategorî:Jidayikbûn 1954
Kategorî:Mirin 1992
Kategorî:Stranbêj
Lil Nas X

**Montero Lamar Hill** (* 9ê nîsana 1999), bi navê qonaxa xwe **Lil Nas X** tê zanîn, rapper û stranbêjek Amerîkî ye. Ew bi strana xwe ya rapê ya country "Old Town Road", derket pêş ku yekem car di destpêka sala 2019-an de populerbûna vîral bi dest xist. Wî zêdetirî deh mîlyon yekîneyên pejirandî di weşan û firotanê de bi hev re bar kir.

"Old Town Road" 19 hefte li ser nexşeya Dewletên Yekbûyî yên Billboard Hot 100 derbas kir, û bû strana herî dirêj a number-one ji dema ku chart di sala 1958-an de dest pê kir. Gelek remiksên stranê hatin berdan, ya herî populer ji wan stranbêjê country Billy Ray Cyrus diyar kir. Gava "Old Town Road" di serê Hot 100 de bû, Lil Nas X wekî hevzayend derket, bû hunermendê yekane ku di heman demê de xwediyê tomarek number-one bû.

Piştî serkeftina "Old Town Road", Lil Nas X yekem *extended play* a xwe ya dirêjkirî, bi sernavê 7 derxist, ku tê de stranên mîna "Panini" û "Rodeo" (digel Cardi B) hene. Albuma wî ya pêşîn a stûdyoyê, Montero (2021), stranên chart wek "Montero (Call Me By Your Name)", "Industry Baby" (bi Jack Harlow re) û "Thats What I Want" dihewîne. Album di 64emîn Xelatên Salane Grammy de ji bo Albûma Salê hate berendam kirin.

Lil Nas X di 62-emîn Xelatên Salane Grammy de hunermendê mêr ê herî namzed bû,  ku wî di dawiyê de xelatên Best Music Video û Best Pop Duo/Group Performance wergirt. "Old Town Road" du Xelatên Muzîka Vîdyoyê ya MTV, di nav de Strana Salê, û Xelata Muzîka Amerîkî ya ji bo Strana Rap / Hip Hop ya Bijarte wergirt. Lil Nas X di heman demê de yekem hunermendê reş ê LGBT ye ku xelata Komeleya Muzîka Welat wergirtiye. Time wî di sala 2019-an de wekî yek ji 25 kesên herî bi bandor li ser Înternetê bi nav kir,  û ew di sala 2020-an de di navnîşa Forbes 30 Under 30 de hate binav kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1999
Kategorî:Mirovên zindî
Elite (rêzefîlm)

***Elite*** (bi spanî: Élite) rêzefîlmeke televîzyonî ya drama ciwanan a spanî ye ku ji hêla Carlos Montero û Darío Madrona ve ji bo Netflixê hatiye afirandin.

Rêzefîlm li lîseyeke elît a xeyalî bi navê Las Encinas tê sazkirin û li ser têkiliyên di navbera sê xwendekarên ciwan ên sinifa karkeran ên ku bi navgîniya bernameyeke xwendekariyê li dibistanê qeydkirî û hevalên wan ên dewlemend vedigere. Di rêzefîlmê de castek ensembleyê heye. Gelek ji lîstikvanên ku berê di karên din ên Netflixê de li Spanyayê û Amerîkaya Latîn hatine hilberandin an belavkirin.

Elite têgeh û mijarên ku bi drama ciwanan ve girêdayî ne vedikole, lê di heman demê de pirsgirêkên pêşkeftî û aliyên din ên klîşeyên xwe jî vedigire. Di nav wan de gelek mijarên cinsî yên cihêreng hene. Ji hêla avahîsaziyê ve, rêzefîlm plansaziyek pêşbirkê ya ku tê de hêmanek nepenî vedihewîne, bi her sezonê re di du rêzikên demê de pêk tê.

Sezona yekem, ku ji heşt beşan pêk tê, di 5ê çiriya pêşîn a 2018an de li ser Netflixê hate weşandin. Ew ji rexnegiran re nirxandinên erênî wergirt û gelekan rêzefîlmê wekî "kêfxweşiyek sûcdar" dinirxînin, û pesnê nivîsandin, lîstikvanî û xêzkirina mijarên gihîştî didin. Di çiriya pêşîn a 2018an de, rêzefîlm ji bo sezona duyemîn hate nûkirin, ku di  de hate berdan. Sezona sêyemîn di tebaxa 2019an de hate ferman kirin û di  de hate berdan. Di gulana 2020an û sibata 2021ê de, Netflix rêzefîlm nû kir. ji bo sezona çaremîn û pêncemîn. Sezona çaremîn di  de, digel sezona pêncemîn di 8ê avrêla 2022an de hat berdan. Di çiriya pêşîn a 2021ê de, Netflix rêzefîlmê ji bo sezona şeşemîn nû kir, ku dê di 18ê çiriya paşîna 2022an de were berdan.

## Mijar
Çîroka Elite li cîhê dibistana taybet a Spanyayê, Las Encinas, tê danîn. Li vir tenê zarokên kesên herî dewlemend û bibandor ên welêt dikarin biçin dersan. Tesîs ewqas bi prestîj e. Lêbelê, rojek, avahiya dibistana San Esteban li beşek xizan a bajêr hildiweşe. Di encamê de, sê xwendekar Samuel, Nadia û Christian li Las Encinas bûrsek wergirtin.

Her sê ji hêla hevalên xwe yên pola xerabûyî û dewlemend ve bi xirabî têne pêşwazîkirin. Her ku sala xwendinê pêşve diçe, ew neçar in ku xwe îspat bikin û di nav bahoza cûdahiyên şêwaza jiyanê, nehezkirin, çavnebarî, raz û peywendiyên cinsî de bikevin.

Lê paşê rojekê kuştinek hovane diqewime û xwendekarên li Las Encinas dikevin nav bûyerek bêbext. Naha ne tenê navûdengê dibistanê di xetereyê de ye, lê her weha jiyana xwendekaran jî, ku her ku diçe di tevna derewên xwe de winda dibin. Gelo ew bi rastî sûcdar in an bûne mexdûrên sûceke meztir?

## Çavkanî

Kategorî:Drama
Kategorî:Rêzefîlm
Kategorî:Rêzefîlmên spanî
Kategorî:Rêzefîlmên Netflixê
Mihemed Xatemî

**Seyîd** **Mihemed Xatemî** (14 cotmeh 1943) siyasetmedarek îranî ye ku ji 3ê Tebaxa 1997an heta 3ê Tebaxa 2005an pêncemîn serokomarê Îranê bû. Her wiha ji sala 1982 heta 1992 wezîrê çandê yê Îranê bû. Paşê, wî rexne li hikûmeta serokomarê paşerojê Mehmûd Ehmedînejad girt.

Beriya ku Xatemî bibe serokomar, di warê navneteweyî de kêm tê zanîn, di dema hilbijartina xwe ya yekem a serokomariyê de ku hema hema %70 dengan stendibû, bal kişand ser xwe. Xatemî li ser platforma lîberalîzasyon û reforman meşiyabû. Di dema kampanyaya hilbijartinê de, Xatemî fikra Diyaloga Di Nav Şaristanan de wekî bersivek li ser teoriya Pevçûnek Şaristanan a Samuel P. Huntington a sala 1992'an pêşniyar kir. Piştre Neteweyên Yekbûyî li ser pêşniyara Xatemî sala 2001’ê weke *Sala Diyaloga Şaristanan* a Neteweyên Yekbûyî îlan kir.   Xatemî di her du dewreyên xwe yên serokatiyê de doza azadiya derbirînê, tolerans û civaka sivîl, têkiliyên dîplomatîk ên avaker bi dewletên din re, di nav wan de yên li Asya û Yekîtiya Ewropî, û siyasetek aborî ya ku piştgirî dide bazara azad û veberhênana biyanî bû.

Di 8 Sibat 2009 de, Xatemî daxuyand ku ew ê di hilbijartinên serokatiyê yên 2009 de bibe namzed, lê di 16ê Adarê de ji bo heval û şêwirmendê xwe yê demdirêj, serokwezîrê berê yê Îranê Mîr Huseyîn Mûsewî vekişiya. Medyayên Îranê bi fermana serdozgerê Tehranê ji weşandina wêneyên Xatemî û neqilkirina gotinên wî, bi sedema piştevaniya wî ji namzedên reformxwaz ên têkçûyî di hilbijartina dubare ya Mehmûd Ehmedînejad a sala 2009an de, qedexe ye.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1943
Kategorî:Mirovên zindî
Mehmet Ali Şahin

**Mehmet Ali Şahin** (16. Îlon 1950 li Gundê Ekincik, navçeya Ovacık, parêzgeha Karabük) hiqûqnas, siyasetmedar û wezîrê berê yê dadê yê tirk e.

Mehmet Alî Şahîn, li Zanîngeha Stembolê Fakulteya Hiqûqê qedandiye. Piştî xwendina xwe ya zanîngehê Şahîn karê parêzeriyê kiriye. Şaredarê navçeya Fatîhê ya Stembolê ye û yek ji endamê damezrîner ê Partiya Dad û Geşedanê (AKP) ye û di serdemên 20, 21 û 22an de parlamenterê AKPê yê parêzgeha Stembolê bû. Di navbera salên 2002 û 2007an de di hikûmeta 58em a ku ji aliyê Abdullah Gul ve hatibû avakirin û hikûmeta 59em a Tirkiyeyê ya ji aliyê Recep Tayyîp Erdogan ve hatibû avakirin de alîkarê serokwezîr bû.

Mehmet Alî Şahîn ku di Partiya Refahê de dest bi karê xwe yê siyasî kiriye, di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 1995an de cara yekem bû parlamenterê Stenbolê yê Partiya Refahê. Di hilbijartinên herêmî yên sala 1989an de wekî şaredarê navçeya Kuçukçekmece û di hilbijartinên herêmî yên sala 1994an de bû namzetê şaredariya navçeya Fatîhê, lê nehatiye hilbijartin.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 22an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 23an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 24an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 26an
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê
Kategorî:Jidayikbûn 1950
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Parlamenterên Stembolê
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Dadwerî û Werarê (Tirkiye)
Kategorî:Wezîrên dadmendiyê yên Tirkiyeyê
Baran Hussein

**Baran Hussein** boksorê amator (MMA) ye. Navê hunermendê wî "*Black Tiger*" e, bi kurdî "pilingê reş". Baran endamê komeleya werzişê ya Swîsreyê "PlanetEater" e. Têkiliya Baran li Awistiryayê bi MMA CENTER Hohenems e.

Tiştê ku wî ji bokserên MMA yên din vediqetîne ev e ku ew bi gelê xwe û ola xwe serbilind e. Baran di gelek wêneyan de Ala rengîn girtiye. Di medyaya xwe ya civakî de jî alê bi kar tîne û li şûna stranan neşiyên Îslamî bi kar tîne.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 2002
Kategorî:Kesên ji Amûdê
Kategorî:Werzişvanên kurd
Thana Alexa

**Thana Alexa** navê jidayikbûnê **Thana Alexa Pavelić**, (
li New York City, New York, DYA) stranbêj, strannivîs, aranje û çêkerê jazzê ya kroatî yê amerîkî ye.

## Jînenîgarî
Eleqeya Alexa bi muzîkê di sê saliya xwe dema ku ew ji şahiyeke rojbûnê de winda bû û li jêrzemînê hate dîtin ku li ser piyanoyekê pêlîstok li melodiyên stranên hêsan dileyze, de dest pê kiriye. Her çend wê di vê heyamê biçûk de dest bi stranbêjiyê kiribe jî, wê bawer dikir ku keman amûra wê ya bingehîn e û fikirî ku wê bi pîşeyî bişopîne.

Piştî dibistana seretayî, malbata Alexa vegeriya Xirwatistanê. Wê li vir dest bi stranbêjiya bi îngilîzî kir wekî rêyek ji bo domandina girêdana xwe bi zimanê dayikê û zaroktiya xwe yê li Dewletên Yekbûyî. Li Zagrebê, Alexa dersên dengbêjiyê li Akademiya Rock a Zagrebê wergirtiye. Muzîkjen û xwediyê klûbê Boško Petrović şêwirmendiya wê kir û wê dest pê kir ku beşdarî atolyeyên cazê yên herêmî bibe û li festîvalên xirwatî bi profesyonelî performansa xwe bide nişandan.

Alexa berî ku derbasî The New School li Bajarê New Yorkê bibe, li zanîngeha Northeastern University beşa psîkolojiyê xwendiye. Wê xwendina xwe yê psîkolojiyê qedandiye û di performansa cazê de bawernameya hunerên bedew wergirtiye.

## Kariyera wê
Albûma wê ya yekem wekî rêber, *Ode to Heroes*, ji hêla Jazz Village ve hatiye derxistin. Ew di albûma *Absurdist Theatre* ya gîtarîst Gene Ess de cih digire. Alexa bi vibrafonîst Christos Rafalides re jî xebatên muzîkê kiriye. Albuma wê ya sala 2020an *ONA* du berendamên Xelata Grammyê bi dest xist ku di nav de *Best Jazz Vocal Album* ("Albûma bi dengê cazê ya herî baş") û *Best Improvised Jazz Solo* ("Soloya cazê ya jiberxwevekirî ya herî baş") heye.

## Dîskografî
### Sitranbêja sereke
* *Ode to Heroes* (Jazz Village, 2015)
* *ONA* (Self Release, 2020)

### Sitranbêja mêvan
**Bi [[Antonio Sanchez (drummer)|Antonio Sanchez]] re**
* *New Life* (CAM Jazz, 2013)
* *[[The Meridian Suite]]* (CAM Jazz, 2015)
* *Lines in the Sand* (CAM Jazz, 2018)

**Bi [[Gene Ess]] re**
* *Fractal Attraction* (SIMP, 2013)
* *Eternal Monolith* (SIMP, 2015)
* *Absurdist Theatre* (SIMP, 2016)
* *Apotheosis* (SIMP, 2018)

**Bi yên din re**
* Matija Dedic, *Friends* (Dallas, 2010)

## Çavkanî

Kategorî:Jinên xirwat
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên xirwat
Fearless (albûm)

***Fearless*** albûma duyem a stûdyoyê ya stranbêja amerîkî Taylor Swift e. Ew di 11'ê Mijdarê 2008an de, ji aliyê Big Machine Records ve li Dewletên Yekbûyî, Kanada û çapek navneteweyî di 9'ê Adarê 2009an de hate berdan. Bi piranî ji aliyê Swift ve hate nivîsandin dema ku wê di sala 2007-2008an de albûma xweya pêşîn a 2006an bi navgîniya xwe pêşve dixist, *Fearless* ji Liz Rose, Hillary Lindsey, Colbie Caillat û John Rich krediyên din ên stranan vedihewîne. Swift ji sêzdeh stranan û heft ji sêzdeh stranan li ser çapa standard bi xwe nivîsand û di destpêkê de bi hilberînerê tomarê Nathan Chapman re hemû stranan çêkir.

*Fearless* albûmekî popa welatî ye, ku tê de amûrên kevneşopî yên welatê wekî banjos, fîstan, mandolîn, gîtarên akustîk û gîtarên elektrîkê ve girêdayî ne. Rexnegirên muzîkê bal kişandin ser hevkêşeya albûmê, ku ji ber bandorên şêwazên cihêrengên di nav de pop, folk û rock hate çêkirin. Gotinên ji hestên Swift ciwaniya îlhama xwe digire, mijarên romantîk, dilşikestî û daxwazên xwe vedikoline. Sernavê albûmê behsa mijara giştpirsiyê ya hemû stranên wê dike, ji ber ku ew bi tevahî wêrekiya Swift ji bo hembêzkirina dijwariyên evînê nîşan didin.
### Muzîk

## Bandor û mîras

## Lîsteya stranê

## Çavkanî

Kategorî:Albûmên 2008an
Midnights

***Midnights*** albûma dehem a stûdyoyê ya stranbêja amerîkî Taylor Swift e, ku di 21'ê Cotmehê 2022an de, ji aliyê Republic Records ve hate weşandin. Di Xelatên Muzîka Vîdyoyê ya MTV ya 2022an de hate ragihandin, albûm yekem xebata nû ya Swift ji albûmên wê yên 2020an *[[Folklor (Albuma Taylor Swift)|Folklore]]* û *[[Evermore (Albuma Taylor Swift)|Evermore]]* nîşan dide. *Midnights* albûmek konseptê ye, ku li ser ramana şevê ye, ku ji aliyê Swift ve bi Jack Antonoff wekî hevkarê sereke ve hate nivîsandin û hilberandin.

## Nivîsandin û hilberandin
 

## Muzîk û gotin
[girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Lana_Del_Rey_at_Planeta_Terra_in_2013.png/170px-Lana_Del_Rey_at_Planeta_Terra_in_2013.png|thumb| [Lana Del Rey yekane taybetmendiya mêvana li ser *Midnights*, li ser rêça çaremîn "Snow on the Beach" e.]]

## Binêre herwiha

* Lîsteya stranên herî zêde hatine weşandin li ser Spotify#Milestones û destkeftiyên ji bo albuman

## Çavkanî

Kategorî:Albûmên 2022an
Nepotîzm

**Nepotîzm**, awayekî cudakirinên subjektîv û neheqiyê ye ku ji aliyê kes an kesan ve di warên cihêreng de ku di nav de karsazî, siyaset, akademîsyen, şahî, werzîş, fitness, dîn û çalakiyên din heye, bi her awayê alîkarî dide xizm û hevalên xwe.

Nepotîzm di nav pirsgirêkên girîng ên ku di saziyên gelemperî û karsaziyê de rû didin de ye.

Nepotîzm ji demên kevnar ve ji hêla gelek fîlozofan ve ku di nav wan de fîlozofên wekî Arîstoteles, Valluvar û Confucius heye, nepotîzmê wekî xerabî û neaqilmendî hatiye dîtine û şermezar kirine.

## Cûreyên nepotîzmê
### Nepotîzma siyasî
Nepotîzma siyasî cûreyek nepotîzmê ku ji aliyê kesên siyasetmedar ve kesên li dora xwe yan jî xizmên xwe ji kesên din cuda dibîne û alîkariya wan dike û kesên din piştguh dike.

## Çavkanî

Kategorî:Gendeliya siyasî
Kategorî:Needaletî
Lîsteya pirçîmokên Kurdistanê

## Lîsteya şevşevokên Kurdistanê
* Pipistrellus nathusii

* Eptesicus (bottae) anatolicus

* Plecotus macrobullaris

* Myotis myotis

* Myotis capaccinii

* Myotis emarginatus

* Myotis nattereri

* Myotis schaubi

* Nyctalus noctula

* Miniopterus schreibersii

* Pipistrellus pipistrellus

* Myotis aurascens

* Myotis mystacinus

* Tadarida teniotis

* Rousettus aegyptiacus

* Taphozous nudiventris

* Myotis blythii

* Myotis nipalensis

* Hypsugo savii

* Pipistrellus kuhlii

* Plecotus auritus

* Rhinolophus euryale

* Rhinolophus ferrumequinum

* Rhinolophus blasii

* Rhinolophus hipposideros

## Çavkanî

pirçîmokên Kurdistanê
Kategorî:Şevşevok
Pelé

**Edson Arantes do Nascimento** ( ; 23ê çiriya pêşîn a 1940an ji dayik bûye, bi navê  **Pelé** jî tê naskirin. Futbolvanekê berê yê welatê Brezîlê ye. Ew wekî yek ji lîstikvanên herî zîrek li serdamê xwe de tê hesibandin,  ku yek bû di nav lîstikvanên herî bi Navûdeng ên sedsala 20-an de. Di sala 1999 de, ew ji hêla Komîteya Olîmpiyadê ya Navneteweyî ve wekî Werzişvanê Sedsalê hate binav kirin, ku nav wî di lîsteya ''Time'' de bû ya 100 mirovên herî girîng û bernas ên sedsala 20-an de bû. Di sala 2000an de, Pelé ji hêla Federasyona Navneteweyî ya Dîrok û Statîstîkên Futbolê (IFFHS) ve hate hilbijartin. Lîstikvanê Cîhanê yê sedsalê, û yek ji du serketiyên hevpar ên FIFA bû. wî karî bû1,279 golan di 1,363 lîstikan de bike. Ev jî sedam bû, ku navê wî bikeve Rekora Cîhanî ya  Guinnessê de. 

Pele di 82 saliya xwe de 29 berfanbera 2022 canê xwe ji dest da. Ew demekî tekoşînek lî penceşerê ra dide.

## Çavkanî

* Pelé – FIFA competition record (archived)
* Pelé at National Soccer Hall of Fame
* Pelé: A Legend Looks Back – slideshow by  magazine
* List of Goals for Brazil
* Pelé at Santos official website
* Pelé at Planet World Cup

Kategorî:Futbolvanên brezîlî
Kategorî:Jidayikbûn 1940
Qesrik, Bidlîs

**Qesrîk** (), gundekî Bidlîsê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve hatiye valakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Bidlîsê
Rishi Sunak

**Rishi Sunak** (jdb. 12 gulan 1980) siyasetmedarekî brîtanî ye ku di navbera salên 2022 û 2024an de serokwezîrê Keyaniya Yekbûyî bû. Sunak ji sala 2020an heya 2022an serokwezîrê darayî û ji 2019 heta 2020 sekreterê giştî yê xezîneyê kar kiribû.  Ji sala 2015an vir ve endamê parlamena Richmondê (Yorks) ye.

Dêûbavên Sunak ên bi eslê xwe hindî ne ku di salên 1960an de ji Afrîkaya Rojhilat koçî Brîtanyayê bûne û Sunak li bajarê Southamptona Brîtanyayê ji dayik bûye.  Ew li Winchester College hate perwerdekirin, di felsefe, siyaset û aborî de destûrnameyek wergirt (PPE) li Lincoln College a li Oxford û MBA ji Zanîngeha Stanford li Kalîforniya wekî Zanyarek Fulbright wergirt. Dema ku li Stanford bû, wî jina xwe ya paşerojê Akshata Murty, keça N. ​​R. Narayana Murthy, karsazê mîlyarderê hindî ku Infosys damezrand, nas kir. Sunak û Murty 222emîn mirovên herî dewlemend ên Brîtanya ne, bi hev re serweta wan 730 mîlyon £ li gorî sala 2022an e.  Piştî ku mezûn bû, Sunak ji Goldman Sachs re xebitî û piştre jî wekî hevkarek li fîrmayên fonên hedge Rêvebiriya the Children's Investment Fund Management û Theleme Partners.

Sunak di hilbijartina giştî ya 2015an de ji bo Richmondê li North Yorkshire ji bo Meclîsa Avamê hate hilbijartin, li şûna William Hague. Wî di referandûma 2016an de ji bo endametiya Yekîtiya Ewropayê piştgirî da Brexitê.  Ew di guhertina sala 2018an de ji bo hikûmeta duyem a Theresa May wekî Cîgirê Wezîrê Derve yê Parlamenê ji bo Rêveberiya Herêmî hate tayîn kirin.  Wî sê caran deng da peymana Mayê ya vekişîna ji Brexitê. Piştî May îstifa kir, Sunak piştgirî da kampanyaya Boris Johnson ku bibe serokê muhafazakar. Piştî ku Johnson hate hilbijartin û serokwezîr hate tayîn kirin, wî Sunak wekî Sekreterê Giştî yê Xezîneyê tayîn kir. Piştî îstifakirina wî di nûvekirina kabîneya sibata 2020an de, Sunak li şûna Sajid Javid bû serokwezîrê darayî.

Wekî Kancelar, bandora Sunak di bersiva darayî ya hikûmetê de li ser pandemiya COVID-19 û bandora wê ya aborî, di nav de pileyên Ragirtina Karê Vîrusa Koronayê û Xwarin ji bo Alîkariya Derve de gelekî girîng bû.  Wî di 5ê tîrmeha 2022an de wekî serokwezîr îstifa kir, dûv re jî Johnson di nav qeyranek hikûmetê de îstifa kir. Sunak di hilbijartinên serokatiya partiya muhafezekar de cih girt ku şûna Johnson bigire, û dengê endaman ji Liz Truss winda kir.  Piştî îstifa Truss di nav qeyranek din a hukûmetê de, Sunak bêyî dijberî wekî Rêberê Partiya Muhafezekar hate hilbijartin.  Ew ji hêla Charles III ve di 25ê çiriya pêşîn a 2022an de serokwezîr hate tayînkirin û "bû yekem serokwezîrê asyayî yê brîtanî û yekem serokwezîrê hindû."

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1980
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokwezîrên Keyaniya Yekbûyî
Bejeweled (stran)

"**Bejeweled**" stranekî ji aliyê hunermendê Amerîkî Taylor Swift e ku ji albûma dehemîn a stûdyoyê ya Swift, *[[Midnights]]* (2022) ku di 21'ê Cotmeha 2022'an de, ji aliyê tomargeha Republic Records ve hatî weşandin û girtin. Strana nehemîn a albûmê, "Bejeweled" stranekî dîsko ya li ser nirxbûna xwe ji aliyê Swift û Jack Antonoff ve hatiye nivîsandin û hilberandin. Stran di 25'ê cotmehê de wekî danasîna single dîjîtal hate berdan; ew bi vîdyoya muzîkê ya ji aliyê Swift û derhêneriya Swîft ve hatî nivîsandin. Çêkirina vehatinê wekî pêkenoka li ser çîroka Xwelîxan pêk tîne ku ew ji aliyê Swift, Antonoff, Laura Dern, Haim, Dita Von Teese û Pat McGrath hate lîstin, û çend hêkên Paskalyayên nîşana Swiftê dikin ku vedihewîne. Proje, bi berfirehî bi tomarkirina ji nû ve ya albûma Swift ya sêyem a stûdyoyê, *[[Niha biaxive|Niha Biaxive]]* (2010).

## Gotin û pêkhatin
"Bejeweled" stranek dîsko ye, li ser naskirina nirxbûna xwe. Ew sentezkerên "plinking" vedihewîne ku di dema çengelên xwe de "Hook". Di stranan de, ew hişyarî dide mijarek romantîk a mêr berî ku pir dereng be, bala xwe bide wê.

## Dîroka berdanê

## Çavkanî

Kategorî:Stran
Mîrsadu'l-Etfal

**Mîrsadu'l-Etfal** an jî **Şahranê Kudekan** berhema Mihemedê Kerbelayî ye. Ferhenga kurdî û farisî ye ku di sala 1912de hatiye nivîsandin. Tê de nêzîkî 1350 peyv hene.

## Çavkanî

Farisî
Gurcî li Rûsyayê

**Gurcî li Rûsyayê**, Kesên bi esle xwe Gurcî ne, wekî li Rûsya diji. Li gorî pêşsbinîyan ew koma etnîkî ji 800 salan zedetîr e ku li Rûsya dijî.

## Kesên Navdar

* Yosîf Stalîn, duyemîn sekreterê giştî yê YKSSê û yek ji ramyar û îdeologê navdar ê sedsala 20em bû.

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Olaf Scholz

thumb|Scholz di sala 2022 de
**Olaf Scholz** (jdb. 14.Hezîranê 1958 li Osnabrück) siyasetmedarek alman (SPD) ye. Ew ji 8ê ve ye Kanûnê sala 2021 nehemîn serokwezîrê Komara Federal a Almanya.

Berê, ji Gulan heta Cotmeha 2001ê Senatorê Hundir ê Hamburgê bû ye û ji Mijdara 2007an heta Cotmeha 2009an Wezîrê Kar û Barên Civakî yê Almanyaya Federal, ji Adara 2011an heta Adara 2018an Serokê Şaredariya Hamburgê û paşê jî heta hilbijartina wî bû. Serokwezîra Federal di 8 Mijdar 2018 de. Kanûna Pêşîn ji sala 2021 Wezîrê Darayî yê Federal û Cîgirê Serokwezîr yê Komara Federal a Almanyayê.

Ji Nîsana 2000an heya Hezîrana 2004an û ji Mijdar 2009an heta Adar sala 2018 li Hamburgê serokatiya SPD, ji Cotmeha 2002an heya Adarê 2004an Sekreterê Giştî yê SPD û ji Mijdar 2009ê heta Kanûn 2019 yek ji cîgirên serokên wê yên federal bû. Piştî îstifa Martin Schulz, wî ji 13an ve rêberî kir. Sibat heta 22. Nîsana 2018 partî bi demkî.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1958
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Serokwezîrên Almanyayê
Gurcî li Tirkiyeyê

**Gurcî li Tirkiyê** (Zimanê gurcî;  ) hemwelatî û niştecihên Tirkiyê yên ku etnîkî gurcî an jî ji dûndana wan in. Ev civak ji du komên cuda pêk tê. Dema ku Gurciyên Artvîn û Erdexanê xwecih bûn, Gurciyên ku li herêmên din ên Tirkiye dijîn, piştî ku di sedsala 19. de axa Gurcên di nav sînorên Osmanîyan de ji aliyê Rûsan ve hatin girtin, bi koçberiya ji vê herêmê derketin holê. Di vê kom de Gurciyên Misilman û Katolîk hene.

## Kesên Navdar
* Mehmed Seîd Paşa, monarşîst, senator, dewletparêz û edîtorê rojnameya tirkî Jerid-i-Havadis bûyê
* Recep Tayyip Erdoğan, serokê Tirkiyeyê

## Mijarên têkildar

* Bakurê Kurdistanê
* Kurdên Gurcistanê

## Çavkanî

Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê
Îslamîzm

thumb|Xwepêşanderek bi maske li Londonê ku pankartek ku dirûşma îslamî ya "Freedom go to hell" (Bicehime azadî) dinivîse, sal 2006
**Îslamîzm**, **îslamparêzî** têgehek ji zanistên civakî ye ku ji salên 1970-an vir ve ji bo kurtkirina îdeolojî û tevgerên cûda yên îslama fundamentalîst û siyasî, ku wekî îslama radîkal jî tê zanîn, tê bikar anîn. Armanca hemû şêweyan ew e ku li ser navê Îslamê nîzameke civakî û dewletî ya meşrû ya olî ava bikin. Ew li dijî prensîbên cudabûna dewlet û olê (laicism), li dijî prensîbên takekesî (iindividualizm), pluralîzm û serweriya gel, her wiha li dijî mafên mirovan, wekheviya zayendî û azadiya ol û azadiya derbirînê ne û bi gelemperî antîsemîtîk in.

Cudahiyek di navbera komên ku dixwazin bi aştiyane bigihêjin armancên xwe û tevgerên radîkal ên ku ji bo bidestxistina armancên xwe rêgezên tund ên terorê belav dikin de tê cuda kirin. Zehmet e îslamîzmê ji têgînên din ên ku di Îslama polîtîzekirî de têne bikar anîn, wekî "Fundamentalîzma Îslamî" an "Îslama siyasî", cûda bikin. Her wiha ne diyar e ku îslamîzm kengî weke diyardeyeke civakî derketiye holê.

## Termînolojî
Di salên 1970-î de, akademîsyen û rojnamevanên fransî rastî dijwariya rast danasîn û tesnîfkirina îslama fundamentalîst a siyasî û tundrew hatin. Ev hewldan ji ber hebûn û xebata Ayetullahê Şîa Ruhollah Xumeynî li Parîsê û geşbûna tevgerên protestoyî yên li Misir û Cezayîrê dest pê kir, ku li ser bingeha têgihîştina fundamentalîst a Îslamê (şirovekirina Quranê ya rasteqîn) bû. Lêbelê, têgîna *fondamentalisme* ji ber eslê xwe yê Amerîkî li Fransayê rastî redkirinê hat. Alternatîf *Intégrisme* di heman demê de hate rakirin ji ber ku ew pir zêde bi referansên Xiristiyan-Katolîk ve hate girêdan. Di encamê de, li hemberî berxwedana destpêkê be jî, feraseta *Islamisme* her ku çû zêdetir xwe da der. Rojhilatnas û dîroknas Maxime Rodinson bi tundî li dijî islamisme bû. Li Fransayê, lê li Almanyayê jî, heta destpêka sedsala 20-an îslamîzm bi rastî bi Îslamê re hevwate dihat bikaranîn, bêyî ku behsa fundamentalîzm û tundrewiyê bike. Rodinson amaje kir ku bikaranîna vê têgînê dikare ji niha û pê ve ferqkirina di navbera kesên tundrew û bawermendên sade de ji bo wergiran zehmet bike. Zanyarê civakî Gilles Kepel di sala 1983 de li Fransayê pirtûka *Le Prophète et Pharaon*. *Les mouvements islamistes dans l'Égypte contemporaine* çap kir (Pêxember û Fîrewn. Tevgerên îslamî li Misra îroyîn). Di sala 1984'an de bi wergera pirtûkê ya Îngîlîzî, ev term rastî qebûlkirinê hat. Di nîvê salên 1990-an de, ev têgeh di dawî de di lêkolînên ne-Fransî de jî belav bû.

Siyasetzanê Alman Armin Pfahl-Traughber di dosyayek ji bo Ajansa Federal a Perwerdehiya Sivîl a 2011-an de ev xalên jêrîn wekî taybetmendiya îslamîzmê bi nav kir:

# Statûya mutlaq a Îslamê wek terzê jiyanê û fermana dewletê.
# Serweriya Xwedê li şûna serweriya gel wek bingeha meşrûiyetê
# Daxwaza tevlêbûn û kontrolkirina hemû civakê.
# Li ser navê îslamê nîzama civakî ya homojen û nasname
# Dijberiya dewleta makezagonî ya demokratîk
# Potansiyela fanatîzmê û amadebûna bikaranîna şîdetê.

## Çavkanî

Kategorî:Felsefeya siyasetê
Kategorî:Îdeolojiyên siyasî


Kategorî:Nakokiyên eleqadarî îslamê
Enver Paşa

**İsmail Enver**, bi navê **Enver Paşa** (22ê sermawezê 1881 - 4ê tebaxa 1922an) efserê leşkerî, şoreşger û sûcdarê şer ê osmanî bû ku yek ji sêyan sêyemiya dîktatoriyê ya bi navê "Sê Paşa“ (Bi Talat Paşa û Cemal Paşa) li Împeratoriya Osmanî.

Enver endamê Komîteya Îttîhat û Terakkî (CUP) bû, rêxistineke Tirkên Ciwan ku li dijî desthilatdariya mutleq a Ebdulhemîdê II. Di sala 1908an de pêşengê Şoreşa Tirkên Ciwan bû ku Destûra Bingehîn û demokrasiya parlamenterî li Împeratoriya Osmanî ji nû ve ava kir û bi Ehmed Niyazî re weke “şoreşê qehremanan” hate binavkirin. Lêbelê gelek qeyranên li Împaratoriyê di nav wan de Bûyera 31ê adarê, Şerên Balkanan û şerê desthilatdariyê bi Partiya Azadî û Lihevkirinê re Enver û Îttîhatparêzan ji pirrengiya siyasî bêhêvî kirin. Piştî derbeya Osmanî ya sala 1913an ku CUP rasterast anî ser desthilatdariyê, Enver Paşa artêşa Osmanî xist bin kontrola xwe û bû (4 Çile 1914) Wezîrê Şer, Talat jî desthilatdariya hikûmeta sivîl girt.

## Jiyan û Siyaset
Eslê bavê Enver tirk bû û dê xwe (bi nav; Dilara Xatûn) wekî bi alban bû. Lê gorî Şuhnaz Yilmaz û hinêk din, ew bi esle xwe Gagawiz Tirk ê û him peşbinîyan ya din tê gotîn ku diya xwe ji Gelê Teterên Krîmê ye.

Weke wezîrê şer û *serfermandarê* giştî yê defakto (tevî ku rola wî wekî cîgirê serfermandarê giştî yê, ji ber ku Sultan bi fermî sernavê xwe girtibû), Enver Paşa yek ji kesayetên herî bi hêz ê hikûmeta Osmanî bû. Qiralîyet. Enwer Paşa di Şerê Sarikamişê de êrîşeke felaket li ser hêzên rûsan kir û pişt re ermenî bi têkçûna xwe sûcdar kir. Digel Talat, ew yek ji sûcdarên sereke yên Qirkirinên Dereng ên Osmanî bû û ji ber vê yekê ji mirina 800,000 û 1,800,000  berpirsyar tê dîtin. Ermenî, 300.000 Asurî û 750.000 Yewnanî. Piştî têkçûna Şerê Cîhanî yê Yekem, Enver tevî Îttîhatparêzên din ên pêşeng ji Împeratoriya Osmanî reviya. Dadgeha Leşkerî ya Osmanî Enver Paşa û *Îttîhatparêzên* din mehkûm kir û ji ber ku Împaratorî xistine nav Şerê Cîhanê yê Yekem û organîzekirina qetlîamên li dijî Yewnan û Ermeniyan, cezayê darvekirinê da wan. Enver dawî li Asyaya Navîn anî û li wir bi pêşengiya Serhildana Basmaçî ya li dijî Bolşewîkan hate kuştin. Di sala 1996an de, termê wî li Tirkiyê ji nû ve hat definkirin û ji aliyê serokomarê wê demê yê Tirkiyê Suleyman Demirel ve hat rehabîlîtasyon, ku wî jî pesnê wî û alîkariyên wî yên di neteweperestiya Tirkiyê de da. Di sala 2020an de, piştî Şerê Qerebaxê yê duyemîn, serokkomarê niha Recep Tayyîp Erdogan pesna rola Enver Paşa di Şerê Cîhanê yê Yekem de da.

Di dirêjahiya kariyera xwe de ew bi sernavên her ku diçûn bilindtir dihat nas kirin her ku di refên leşkerî de bilind dibû, di nav de Enver Efendi (  ), Enver Bey (  ), û di dawiyê de Enver Paşa, "paşa" ku navê rûmetê yê efserên leşkerî yên osmanî ye, li ser bilindkirina pileya Mîrlîva (serleşker) wergirt.

## Mijarên têkildar

* Sê Paşa

## Çavkanî

Kategorî:Generalên artêşa osmanî
Kategorî:Jidayikbûn 1881
Kategorî:Mirin 1922
Kategorî:Paşa
Kategorî:Şoreşgerên tirk
Alaşehir

**Alaşehir**, şaredariyek ye ku li parêzgeha Manisa ya li Herema Egeye ya Tirkiyeye ye, ü di heman deme de şaredariyeke (Şaredariya Bajarê Mezin / Parêzgeha Bajarê Mezin) di sala 20 de hatiye avakirin12. Ji ber reforma rêveberiya herêmî ya sala 2013an, civak ji aliyê qad û nifûsê ve weke navçeyê ye.

Alaşehir li nêzî rêya Îzmîr-Enqera ye, bi qasî 118 kîlometreyan li rojhilatê Îzmîrê li bakurê rojhilatê lingê Tmolosê li geliyê Alaşehir Çayiyê, şaxek çepê ya başûr-rojhilatê Gediz, *Hermosê* kevnar e. Alaşehir hîn jî qismî bi dîwarê bajarê kevin hatiye dorpêçkirin û li ser xeta trenê ya Îzmîr-Afyonkarahîsarê îstasyona trênê heye.

Bajar tenê di sala 1390an de, weke bajarê dawî yê Bîzansiyan li Asyaya Biçûk (li derveyî Împaratoriya Trebzond) ket destê Tirkan, piştî heşt salan ji şerkirina li dijî serweriya wan.

Bendava Afşarê 13 kîlometreyan li başûrê rojhilatê bajêr li kêleka başûrê deşta çem e.


Kategorî:Cihên arkeolojîk ên Yewnana kevnare li Tirkiyeyê
Kategorî:189 b.z.