open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İmam Taşçıer

**İmam Taşçıer** (1ê çileya 1959an, Bismil, parêzgeha Diyarbekirê, Bakurê Kurdistanê) siyasetmedarekî kurd a Partiya Demokratîk a Gelan û endama Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê ye.

## Kariyera ramyarî
Îmam Taşçier di hilbijartinên parlamenê yên Hezîrana 2015an de wek nûnerê HDPê yê Amedê hat hilbijartin û di hilbijartinên pêşwext ên mijdara 2015an û hilbijartinên parlamenî yên hezîrana 2018an de careke din hat hilbijartin.

Wî Hikûmeta Tirkiyê bi serokatiya Partiya Dadwerî û Werarê (AKP) dilbijî kir ku girtiyên kurd serbest berde, mafên kurdan li Tirkiyê nas bike û pêwendiyên baş bi Kurdên Sûriyê re deyne berdêla dengên kurdan ji bo hilbijartinên şaredariya Stenbolê di 23ê hezîrana 2019an de.

### Dozgeriya qanûnî
Taşçier di dema xebata xwe ya ramyarî de 2 caran hate girtin. Carekê di 4ê mijdara 2016an de bi 12 siyasetmedarên HDPê re hevserokên partiyê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ jî di nav de bûn, lê piştî demeke kurt hatin berdan. Lê belê bi hinceta di qedexeya derketina derve ya Sûrê ya sala 2015an de bangeşa terorê kiriye, doz lê hatibû vekirin. Dozgeriyê wê demê 23 sal ceza xwest. Piştre jî di çileya 2017an de ji ber lêpirsîna ku firêzî li Serokkomarê Tirk Recep Tayyip Erdoğan kiriye, dîsa çend demjimêran hate binçavkirin.

## Jiyana kesane
Imam Taşçier li gundê Seletê a Bismilê ya Amedê mezin bûye û mamoste ye, zewicî ye û du zarokên wî hene.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1959
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Şahê Bedo

**Şahê Bedo** bi navê rastî **Şahin Güneş** (jdb. 17ê sibatê a 1976 li Giyadîn, Agîrî, Bakurê Kurdistanê) hunermendê kurd.

## Jiyana wî
Şahin Güneş ku roj bi roj xwe weke Şahê Bedo dide nasîn, di sala 1976an de li Giyadin a Agirî ji dayik bûye. Di zarokatiya xwe de tevî malbata xwe koçî navçeyên Erdîş û Bêgirî yên Wanê kiriye. Bi kirina dawetan lez û beza mezin daye xwe. Şahê Bedo ji aliyê hunermend Hemê Hecî ve li muzîka kurdî hat vedîtin. Vîdyoya strana "Çavreşam" a Şahê Bedo ku li gelek herêmên Tirkiyeyê konser û dawetan li dar xistibû, zêdeyî 1,5 milyon carî hat klîkkirin.

## Albûmên wî
* Govenda Nû (2000)
* Gula Çiya / Roj Naçe (2005)
* Nabe / Çavreşa min (2014)
* Zerya (2014)
* Nazdar / Çima Nayê (2017)

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1976
Kategorî:Kurd
Kategorî:Mêr
Kategorî:Stranbêjên kurd
Zimanê rûsî li Îsraêlê

Zimanê rûsî bi awayekî xwemalî ji aliyê beşeke mezin ji nifûsa Îsraêlê ve tê axaftin, ku di sala 1989an de gihîştiye ji sedî 20ê nifûsa giştî, bi piranî ji aliyê koçberên ku di destpêka salên 1990î û salên paşê de ji Yekîtiya Sovyeta Berê hatine. Ew zimanekî biyanî yê sereke ye li welêt, û di gelek warên jiyanê de tê bikaranîn. Rûsî li Îsraêlê zimanê zikmakî, ne fermî ye.

## Çavkanî

Rûsîî
Jîne

**Jîne** yan jî **Jîne Artoşî**, ( li Dihok, Başûrê Kurdistanê) stranbêj, şanoger û lîstikvaneke kurd e.

## Jînenîgarî
Jîne Artoşî, di sala 1998an de li bajarê Dihoka Başûrê Kurdistanê hatiye dinyayê. Ji 6 saliya xwe heta 13e saliya xwe wek şanogera zarok şanoyê lîstiye. Jîne, ji xeynî zimanê kurdî, zimanê hindî, erebî, îngilîzi û şêş zimanên din ên biyanî diaxive. Yekem vîdeoyê kilîba xwe bi sitrana bi navê Evroke çêkiriye. Jine Artoshî, niha bi karê muzîkê re eleqader e û di heman demê de di çend fîlmên cûda de wekî lêstikvana sereke rol wergirtiye.

## Dîskografî
### Single
* *Evroke*
* *Hizir*
* *Potborî*

## Klîb
* *Evroke*
*
* *Hizir*
* *Potborî*
## Fîlmografî

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Jîne Artoshi li ser YouTube
* Jîne Artoshi li ser Spotifyê

Kategorî:Aktrîsên kurd
Kategorî:Kesên ji Dihokê
Kategorî:Stranbêjên kurd
Odesa

**Odesa** yan jî **Odêsa** (bi ûkraynî: Оде́са, *Odesa*; bi rûsî: Оде́сса, *Odessa*), sêyemîn bajar û şaredariya herî biqerebalix a Ûkraynayê ye û navendeke deryayî û navenda veguheztina deryayî ya sereke ye ku li başûrê rojavayê welêt, li ser perava bakurê rojavayê Deryaya Reş e.

## Dîrok
Odesa di nîveka sedsala 6ê berî zayînê cihê niştecihê mezin a yewnanî bû (nekropoleke ji sedsalên 5 û 3ê berî zayînê ji mêj ve li vê deverê tê zanîn). Ji bo ku tê gotin Kendava Odesa "Bendera Histiyan" a kevnar e, hêj jî nikare li ser bingeha delîlên berdest pirsek çareserkirî were hesibandin. Berhemên arkeolojîk girêdanên berfireh di navbera herêma Odesa û rojhilatê Deryaya Navîn de piştrast dikin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1794an li Ûkraynayê
Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Zaporîjya

**Zaporîjya**, (bi ûkraynî: Запоріжжя) bajarekî li başûrê rojhilatê Ûkraynayê ye û yek ji bajarên perava Çemê Dnieperê ye. Bajêr navenda îdarî ya Oblasta Zaporîjyayê ye.
## Dîrok
Vedîtinên arkeolojîk nîşan didin ku bi qasî du-sê hezar sal berê Îskîtan li derdora bajarê nûjen jiyan kirine. Piştî Îskîtan, Xazar, Peçeneg, Kuman, Tatar û Slav li vir jiyan kirine.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1770an li Ûkraynayê
Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Kurdên Pakistanê

**Kurdên Pakistanê** ji kesên ku li Pakîstanê dijîn û bi eslê xwe Kurd in pêk tê. Ew gelheyek piçûk in ku bi giranî ji derbider û koçberên demkî pêk tên, ku piraniya wan piştî destpêka Şerê Kendavê li Iraqê di sala 1990 de hatine.

## Gelhejmariyî
Di destpêka salên 1990î de dema ku şerê Kendavê li Iraqê dest pê kir, heta 4000 Kurdên Başûrê Kurdistanê koçberî Pakistanê bûn.Hejmarek mezin ji wan li Îslamabadê bûn.Di sala 2013 de, heta 240 Kurdên Iraqê hîn li wî welatî dijîn. Piraniya wan koçberên duyem û penaxwaz bûn, û li Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) ku li Pakistanê kar dike, tomarkirî bûn.Di nav wan de nifşek ciwan heye ku li Pakistanê ji dayik bûye. Bi salan, van koçberên derbasbûyî karîbûn koçberiyê bi dest bixin û bi alîkariya UNHCR li welatên din ên Ewropa û  Amerîkaya Bakur bi cih bûne.

Ji ber ku Pakistan ne îmzekarê peymana penaberan a 1951 e, piraniya koçberên kurd nikarin hemwelatiya Pakistanê bistînin.Ji ber statûya xwe ya qanûnî, gelek kes bi pirsgirêkên civakî yên têkildarî astengiyên aborî, peydakirina kar, lênihêrîna tenduristî, ji nû ve bicihbûn û karûbarên din re rû bi rû dimînin. Endamên civata kurd fikarên xwe ji UNHCR û rayedarên din re anîne ziman û daxwaz dikin ku pirsgirêkên bi vî rengî bên çareserkirin.

## Kesên navdar

* Rêz Gerdî, Parêzerek navneteweyî ya Nû Zelanda ya Kurd û çalakvana mafên mirovan.
* Benazir Bhutto
* Nusrat Bhutto
* Elî Ehmed Kurd

## Her wiha binêhre

* Diyasporaya kurdan
* Kurdên Efxanistanê

## Çavkanî

Pakistan
Tomorrow X Together

**Tomorrow X Together**, (bi koreyî: 투모로우바이투게더, bi japonî: トゥモローバイトゥギャザー) komeke muzîka Koreya Başûr e ku ji pênc endaman pêk tê. Kom muzîkê ji hêla Big Hit Music ve li Koreya Başûr hatiye damezrandin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2019an li Korêya Başûr
Kategorî:Komên muzîkê
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 2019an de hatine avakirin
Ebru Şahin

**Ebru Şahin** (jdb. 18ê gulana 1994an li Stembol,Tirkiye), lîstikvaneke tirk e.

## Jiyan û kariyera wê

## Xelat û namzed

## Çavkanî

# **^ [https://web.archive.org/web/20200709221116/https://www.mynet.com/altin-kelebek-odulleri-ni-kimler-kazandi-iste-46-pantene-altin-kelebek-2020-odulleri-ni-kazanan-isimler-288240-mymagazin "46. Pantene Altın Kelebek 2020 Ödüllerini kazanan isimler"].** Mynet 5 Tîrmeh 2020. Ji orjînal di 9 Tîrmeh 2020 de hatî arşîv kirin. Di 6-ê Tîrmeha 2020-an de hatî gihîştin.

Kategorî:Aktrîsên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1994
Kategorî:Mirovên zindî
Ad hominem

***Ad hominem***, ***argumentum ad hominem*** yan jî **bersiva bê wate û tewanbar** (bi lêvkirin: ed homînem) têgîneke latînî ye jibo ku kesekî bi tewanbar bike, pirsa wî bi awayekî çewt bê wate bike yan jî bersiva vala û ji pirsê bersiveke cûda û bi tewanbar bide, bê dayîn.

Carinan mirov têgîna ad hominemê jibo ku rasterast gazî hestên mirovên din bikin, bikar tînin. Gelek celebên têgîna ad hominemê hene. Yek ji celebên ad hominemê ev e ku kes hewl dide ku kes/kesa li hemberî xwe bê wate bike, rêgezek giştî dişopîne ku tê de bê navber êrîşî karakter a kes/kesa ku xwe diparêze dike û heta gihişte armancek, awayekî bi tewanbar didomîne.

## Bêjenasî (terîmînolojî)
Peyva latînî argumentum ad hominem ji bo ku "argumana li dijî mirov" radiweste. "Ad" bi "li dijî" re têkildar e lê dibe ku wateya "li" an "ber" jî be.
## Mînakên ad hominemê
–*Ez dixwazim ku her tim jiyaneke wekhevî hebî*–*Çima tu kurd î?*

## Çavkanî

Kategorî:Mantiq
Kategorî:Teknîkên propagandayê
Lvîv

**Lvîv**, (bi ûkraynî: Львів, *Lviv*, bi polonî: Lwów, bi zimanê îdîş: לעמבערג, *Lemberg*) bajarê herî mezin ê rojavayê Ûkraynayê ye û şeşemîn bajarê herî mezin ê Ûkraynayê ye. Li gorî daneyên sala 2021ê nifûsa bajêr 717.510 kes e.

## Dîrok
Li gorî kolanên arkeolojîk niştecihên devera Lvîvê di sedsala 5an de bi cih bûne. Devera di navbera Stilsko û Lvîv de ji hêla kroatên spî ve hatiye bicihkirin û devera di navbera Girê Kelehê û Çemê Poltva de ji hêla lendiyan (*lędzianie*), qebîleyeke slaviyên rojavayî ji sedsala 9an vir ve hatine bicihkirin. Bajarê Lvîvê di sala 1250an de ji hêla padîşahê Galîtsiyayê Daniel (1201–1264) ve li Mîrektiya Haliç a Keyaniya Rutenyayê hate damezrandin û ji bo rûmeta kurê wî Lev wekî Lvîhorod hatiye binavkirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên sedsala 13an li Ewropayê
Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ûkraynayê
Mikolayîv

**Mikolayîv**, (bi ûkraynî: Миколаїв) bajar û şaredariyek li başûrê Ûkraynayê ye ye û navenda îdarî ya Oblasta Mykolayîvê ye. Bajêr navenda sereke ya çêkirina keştiyên Deryaya Reş e.
## Dîrok
Di sala 2018an de arkeologan keştiyek Yewnaniya Kevnar a binavbûyî li nêzî herêma Mikolayîvê keşf kirin. Keştî ji sedsala 5an a berî zayînê di serdema kolonîzasyona Yewnanistana Bakurê Deryaya Reş e. Li gorî Lêkolîneran "Ev keştiya Yewnaniya Kevnar yek ji kevintirîn e ku li Bakurê Deryaya Reş tê zanîn."

Dîroka bajêr her dem ji nêz ve bi çêkirina keştiyan ve girêdayî ye. Bajêr di 1789an de ji hêla Rêveberê Giştî yê Novorossiya, mîr Grigory Potemkin ve, di destpêkê de wekî keştiyek ku bi tenê Keştiya Nû ya li ser Çemê Ingul tê gotin, hatiye damezrandin.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Mariûpol

**Mariûpol** (berê bi navê **Mariopol** jî hatiye nasîn, bi ûkraynî: Маріу́поль, *Mariúpol' *) bajarek li başûrê rojhilatê Ûkraynayê ye ku li perava bakurê Deryaya Azov û li ser perava Çemê Kalmius, li herêma Pryazovia ye. Bajêr dehemîn bajarê herî mezin ê Ûkraynayê ye û duyemîn bajarê herî mezin ê li Oblasta Donetskê ye.
## Dîrok
Ji sedsala 12an heta sedsala 16an, devera li dora Mariûpolê ji ber pevçûnên dijwar ên di navbera tatarên Kirimê, hordeya Nogay, Dûkîtiya Mezin a Lîtvanya û Kîneza Moskowê de pir wêran û vala bû. Di nîvê sedsala 15an de, piraniya herêmê li bakurê Deryaya Reş û Deryaya Azovê ji hêla Xanatiya Kirimê ve hate girêdan. Li rojhilatê Çemê Dnieperê deştek bê mirov heta Deryaya Azov dirêj dibû, li wir kêmbûna avê niştecihbûna destpêkê xeternak dikir. Ji ber ku cîhê herêmê li nêzikî Rêya Muravskî ye, herêm gelek caran rastî êrîşên Kirim-Nogayî û talankirina eşîrên tatar dihat. Ev êrîş pêşî li niştecihbûna daîmî girt û di bin serweriya Tatar de kêm niştecîh, an jî bi tevahî bê niştecîh hiştin.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Prîamos

**Prîamos**, şahê dawî yên keyaniya Troyayê ye. Heman demê de wek keyê Frîgyayê jî tê hesibandin. Di destana Îlyadayê ji hezkirina welatê xwe navdar bûye. Di Şerê Troyayê de şahê hemû hêzên Troyayê bû.

Di dema şerî de tê gotin 18 keça wî û 68 kurê wî hebûn. Lawên wê herî navdar Hektor, Parîs, keça wî herî navdar jî Kasandra ye.

## Di nav Şerê Troyayê
### Şîna Hektorî

Di şerê Troyayê de kurê wê ya fermandarê hêzên wê Hektor aliyê Axîleûsî hat kuştin. Prîamos û jina wê Hekabê jî vê yekê li ser surên Troyayê bi çavê xwe dîtin. Piştî mirina Hektorî bajarê Troyayê û welatê Îlîonê şîneke mezin hebû her kes qehr dibûya. Dê bav û hevjina Hektorî dixwastin qenebî bila laşê Hektorî destê wan da be lê laşê qehramana Troyayê destê akayiyan bû.

Zeus xwedawendên dîn vê karê 'laş dizînê' pir acîz bûn. Axîleûsî ra diya wê Têtîsê şandin. Axîleûs gotina diya xwe razî bû , laşê Hektorî tu bidata Troyayê. Xwedawend Erîsê jî şandin ba Key Prîamos. Ji wê ra mîzgîniya 'dayîna laşê Hektorî' hat gotin.

Prîamos diyariyan amade kir û kete rê. Hermês û xwişka Hektorî Polîksenê jî pê ra bûn, Hermesî bi fermana Zeûsî Prîamos diparast. Xwe xef kirin û wîsa ketin nav leşkergehên akayiyan.

[thumb|Prîamos ji ber bedana Hektorî fîdyeyan dide, li gorî [Giovannî Maria Benzoni (sedsala 19em p.z.)]]

Prîamosî çaxê Axîleûs dît çû ber çokê wî, çokê wî girt, lava û heviyan kir ku laşê kurê wî bîde te wî. Axîleûs destê Prîamosî girt û wê rakir piya. Axîleûs Prîamosî ra: *Min jixwe laşê wî bidata te*. Diyariyên Prîamosî qebûl kir. Bedena Hektorî da Prîamosî. Prîamos vegeriya Troyayê. 

### Kuştina Keyê
Prîamos heya ku bajarê ket destê akayan sax ma. Lê çaxê ketina Troyayê li rexê perestgehê ji hêla kurê Axîleûs Neoptolemos ve bi awayekî dijwar hat kuştin.

## Çavkanî

Kategorî:Keyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Keyên mîtolojîk ên Troyayê
Kategorî:Mîtolojiya Hêraklês
Kategorî:Mîtolojî
Helenê

**Helenê** yan jî **Helena Troyayî**, keseke ji Mîtolojiya yewnanî û dîroka kevnara yewnanî ye. Keça Zeus e, diya wê jî xatûna Spartayê Lêda ye. Zeus xwe wek qazquling nîşan daye û çûye berê Lêda yê, piştî vê hemberîyê jî Helen hatîye dinyayê.Dihat gotin ku jina herî delal ya dinyayê ye. Ev delalî dibe sebeba Şerê Troyayê. Ew ji komkujiya Troyayê sax derketiye.

## Jiyana wê
Şaheke yewnanî Têseus hêj zaroktiya wê da wê direvîne. Lê belê emrê wê hêj biçûk bû, kêr zewacê nedihata. Ji ber wê şah wê dişîne li diya xwe Aethrayê li bajarê Aphidnae'ê. Helen li wir aliyê birê xwe Dioscurî hate rizgarkirin.

Helen mezin dibe û tê te emrê zewacê, li Yewnanistanê hemû zilamên hêzdar û desthilatdar dikevin pê wê. Bavê wê nikara biryar bide kû keça xwe bide kî. Tyandareos û Odîseûs şîret diken û Bavê Helen destûr dide ku Helen yên dilê xwe bijêre. Helen jî Menelaosê dibijêre. Dibe xatûna Sparta yê. Ji vê zewacê da keça wan Hermione tê te dinyayê.

Ew zewac 10 sal didome. Şevekî mîrzadeyê Troyayê Parîsê ra direve.

Menelaos hezkiriyên berî hemû gazîkir şerê Troyayê. Hemî jî hatin şerê ji ber ku soz dabûn.(Soz : ji berîya zewacê , hemû berendamên zavatîyê , ji bo parastina Helenê soz dabûn û yekîtiyek avakiribûn.)Dimeşin ser Troyayê. Parîs di vê şerê de tê te kuştin. Helen bi daxwaza bavê Parîs'ê , birayê Parîs Deiphobosê ra dizewice.
Çaxê Troya tê talan kirin Menelaos dîsa wê dibe.Piştê mirina Menelaos, zarokên Menelaos Helenê qebûl nakin wê der diken. Helen direve diçe girava Rodosê. Li wir alîyê jina şah Tlepolemos , Polyksoyê Argosîve tê te kuştin.

Tê gotin ku Zeusa bavê wê, wê anîye li xwe û wê kirye stêrkek.Gotinek din jî ew û Menelaos hew ra giravên bextîyaran da heya bi dawîyê dijîn.

Gotinên dawîyê da devê we da derketî "Parîs û Bavo(zeus)" bû.

## Çavkanî

Kategorî:Dotmîrên mîtolojiya yewnanî

Kategorî:Keçên Zeus
Kategorî:Kesên hatine dardekirin
Kategorî:Kesên Şerê Troyayê
Kategorî:Keybanûyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Xwedabanûyên adaniyê
Kategorî:Xwedabanûyên yewnanî
Prometheusê Zincîrkirî (trajediya yewnanî)

thumb|Promêteûsê zincîrkirî
**Prometheusê Zincîrkirî** (bi yewnanî Προμηθεὺς Δεσμώτης Promētheús desmṓtēs) sernavê trajediya yewnanî ye ku berê di demên kevnar de ji Esxîlos re dihate hesibandin.

## Nivîskarî
Bi awayekî konvansiyonel, ev berhem wekî beşek ji Prometheia, sêyîneyek bi lîstika satîr a helbestvanê trajîk Esxîlos dihat hesibandin. Ev li gorî kevneşopiya kevnar, ku ji berê ve ji hêla zanyarên Pirtûkxaneya Îskenderiyeyê ve hat temsîl kirin, hate şopandin. Lêbelê ji sedsala 19an vir ve, ev nivîskarî gelek caran hate pirsîn. Pirsgirêk hê çareser nebû.Rastîbûn di serî de ji ber sedemên zimanî (me yên peyv û şêwaz), teknîkî û rewşenbîrî yên qonax (fîgurê Zeus wek stemkar) tê nîqaş kirin.

## Naverok
Promêteûs tîtanekî ku ji ber talankirina agirê heta hetayê di zincîrên hesinî yên îskîtî de mabû, naxwaze ji serwerê Olîmpê Zeus re zanînek veşartî ya ku ew angaşt dike eşkere bike. Piştî ku Hermês di dawiyê de cara dawî ji Promêteûs xwest ku di dawiyê de navê hetaera yê ku dê ji Zeus û piştgirên wî re bibe serweriya herheyî û Promêteûs red kir, ew bi erdhejek di nav birûsk û guregura ewran de tê şandin qada siya Hadêsê.

## Adapte
Li dora sala 1800an de, Johann Gottfried Herder helbesta dramatîk *Der entfesselte Prometheus* nivîsand, ku wekî berdewamiya trajediya yewnanî bû û wekî şablonek ji bo helbesta senfonîkî ya Franz Liszt Promêteûs bû.

Carl Orff teksta resen a Esxîlos danî ser muzîkê: Ev opera, ku bi yewnaniya kevn hatiye strandin, di 24ê adara 1968an de li Şanoya Dewletî a Stuttgartê di bin rêberiya Ferdinand Leitner de bi lîstîna Gustav Rudolf Sellner de cara ewil hate pêşandan.

André Gide di sala 1899an de satîra Le Prométhée mal enchaîné nivîsî.

## Wergera kurdî
Ew berhema Esxîlos ji aliyê Tahirhan Parlak ve bi kurdî hat wergerandin. Pirtûk di Weşanên Doz de derket.

## Çavkanî

Kategorî:Promêteûs
Kategorî:Şano
Jhilmar Lora

**Jhilmar Lora** (jdb. , Lîma) lîstikvanekî futbolê yê perûyî ye. Jhilmar Lora yek ji baştirîn lîstikvanên ciwan ên futbolê li Perûyê hate binavkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Futbolvan
Kategorî:Mêr
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Perûyî
Luhansk

**Luhansk**, (bi ûkraynî: Луганськ, bi rûsî: Луганск) bajarekî li rojhilatê Ûkraynayê ye û li herêma Donbasê ye ku niha bi nakokiye. Luhansk niha paytext û navenda îdarî ya Komara Gel a Luhanskê (LPR) ye ku dewletek veqetandî ye ku di sala 2014an de ji hêla veqetînerên pro-rûs ve hatiye damezrandin. Bajar û deverên derdora wê yek ji cihên sereke yên di şerê Donbasê de ye.

## Dîrok
Bajar dîroka xwe dişopîne heta sal 1795an dema ku pîşesazê Brîtanî Charles Gascoigne kargehek metal li nêzîkê niştecihên Kozakên Zaporizhian Kamianyi Brid damezrand. Niştecihbûna li dora kargehê bi navê Luganskiy Zavod dihat zanîn. Di sala 1882an de wargeha kargehê Luganskiy Zavod bi bajarokê Kamianyi Brid ve di nav bajarê Luhansk de hate yek kirin.Lûhansk ku li Gola Donetsê ye, li navendek pîşesazî ya girîng a Ewropaya Rojhilat, nemaze wekî xaniyek pargîdaniya sereke ya çêkirina lokomotîf a Luhanskteplovozê pêşve çû. Bajar di navbera 14e tîrmeha 1942 û 14e sibata 1943an de ji aliyê Almanya Nazî ve hat dagirkirin.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1795an li Ewropayê
Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Makîyîvka

**Makîyîvka** (*Makiyivka*, bi rûsî: Макеевка, *Makeyevka*) bajarekî pîşesazî ye li rojhilatê Ûkraynayê ye û bajarekî Oblasta Donetskê ye.
## Dîrok
Demeke dirêj dihat fikirîn ku Makîyîvka di sala 1777an de hatiye damezrandin, lê lêkolînên vê dawiyê destnîşan dikin ku ew di tomarên dîrokî de ji nêzikî ve hatiye destnîşankirin. Di sala 1899an de li nêzikî Dmitrievsk, bi navê Dmitry Ilovaisky ku kurê Count Ilovaysky-axayê herêmê, niştecîhek metalurjîk hate damezrandin.

Dema ku ew bi Dmytriivska nêzîk re hate yek kirin, Makîyîvka tenê gundek piçûk bû. Dmytriivsk piştre wekî yek ji mezintirîn navendên madena komir û bi pîşesaziyê ya qada komirê ya Donets Basin pêş ket. Di sala 1931ê de, Dmytriivsk-Makiyivka, wekî navê Makiivka hate guhertin.

Di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, bajarok ji 22ê çiriya pêşîn a 1941an heta 6ê îlona 1943an di bin dagirkeriya Almanyayê de bû.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avabûnên 1696an li Rûsyayê
Kategorî:Bajarên Ûkraynayê
Menelaos

thumb|Menelaos û Helenê (tabloya Johann Heinrich Wilhelm Tischbein e)

**Menelaos**, keyê Spartayê ye. Kurê Atreûs, birayê Agamemnon e û Agamemnon wexte xwe da keyê Yewnanistana kevnar bû. Bi hev re beşdarî Şerê Troyayê. Di destana Îlyada û Odîseya da kesekî girîng e. Mêrê Helenê ye .

## Jiyana wî
Menelaos leşkerekî jêhatî û wêrek bû. Wek hemû pêşengên Yewnanistanê ew jî dixwesta bibe zilamê Helenê. Destûr hat ku Helen yên dilê xwe hilbijêre. Helen Menelaos bijart. Deh salan mane zewicî. Keçekî bi navê Hermionê çêbû.

Piştî 10 salan şevekê mîrzadeyê Troyayê Parîs bû mevanê wan. Dilê Helenê kete Parîsê û sibê zû revîn Troyayê.Menelaos agahî şand bire xwe keyê Mîken Agamemnon ê. Agamemnon hemû hêzên Akayan berhev kir û meşiyan ser Anatoliya.Ber bajarê Troyayê deşta Iliayê şerekî mezin destpê kir. Menelaos ji bo Helenê dîsa bistîne , hemberî Parîsê derket duşerkirinê.Li wir serkeftî bû.Lê Xwedawend Afrodîtê nahêle, Parîsê ji destê Menelaos rizgar dike û wê pê tîrek birîndar dike.

Di vê şerê de laşê Patraklosê ji destê Hektorê distîne.

Menelaos jî nav gruba nava Hespê Troyayê derdikeve. Akayî bajarê Troyayê dagir diken û dizivirin Yewnanistanê , Menelaos jî dest vala nayê jina xwe Helenê jî tê ne.

Di rêya vegerê da ixtîlaf dikeve navbeyna birayê wî û wî. Ji ber wê Menelaos , Dîomedes û Nestor bi hev ra dihatin malê , Lê Menelaos ji wan jî qetîya ketê nav bahozê. Bahoz wê bir heya giravekê. Ji bo ku rêya vegera malê bizanibe kalê behran Proteus'ê re pirs bikira . Proteus yek ji xulamên Posîdonê bû agahiyên derheqê behrê hemû dizaniya.

Menelaos û sê hevalên wî çûne perava mexela Proteusê. Proteus hat li wir raza. Menelaos û hevalên wî jî xwe lê werandin. Proteus hêzên xwe yên taybet bi kar anî. Suretê xwe guherand, bu heywanên kovî, av, agir lê ew Proteusê bernedan. Suxiyê ew sureta xwe guherand ya rastî. Menalos jî hê re pirs kir. Kîj Xwedaye min nahêle ez vegerim mal. Proteus jî bersiv da ku sedeme girtina rêya wî Zeus bi xwe ye.

Cihê gorîgeha wî rubara Aigyptos(Nîl) bû. Ji ber vê yekê rêya kete Misirê.

Heta vegera xwe biqedîne û bihata Spartayê 8 sal borî.

Piştî vegerîna welat demekî dibore Menelaos dimire.

## Çavkanî

Kategorî:Keyên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Keyên mîtolojîk ên Spartayê
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Mohra Silêman

thumb|277x277px|Nimûneya Mohra Silêman
**Mohra Silêman** (bî Îbranî: שְׁלֹמֹה חוֹתָם : *Khotam Şlomoh,* bî Erebî: خاتم سليمان *Khātam Sulaymān*), Ew mohra ku di kevneşopiya Cihûya serdema navîn de, ockultîzma îslamî û rojavayî de ji Padîşah Silêman re tê veqetandin e. Bi gelemperî di forma pentagram an hexagramê de têne xuyang kirin. Di nav Cihûyan de wek Stêrka Dawid tê zanîn. Di mîmariya Selçûkî û Osmanî ya Anatolyayê de jî hatiye bikaranîn.

Di mîmariya misilman û tirkan de ji demeke dirêj ve di xemlên vî alî de dihat bikaranîn. Sembola ku ji hêla du sêgoşeyan ve hatî çêkirin di dem û erdnîgariyên cihêreng de di kombînasyonan cûda de hatine bicîh kirin. Stêrka heşt tîrî ya tirba Ahmet Yesevî ya li bajarê Yesî yê Tirkistanê û sembola li ser deriyê Medreseya Sêwas Gök yek in, xemilandinên li ser minareyên Sêwas Gökmedrese cureyên Muhra Silêman in.

## Dîrok
Dema ku mirovê pêşî Pêxember Adem hat şandin ser rûyê erdê, ji aliyê Cebraîl ve zengilek jê re hat dayîn. Sembola ku li ser vê zengilê hat dîtin Stêrka Heşt-Xalî bû, ku di dîrokê de di mîmariya Tirk û Misilmanan de li gelek erdnîgaran gelek caran di xemlên mîmarî de dihat bikaranîn.Dema ku Pêxember Adem, ku tê gotin ku dora 1000 sal jiyaye, çû ser dilovaniya xwe aliyê Cebraîl ve cihê ku jê hatibû, hat birin bihuştê û .

Rojekê Cebraîl hat cem Dawid Pêxember, bi zengila di destê wî de û 10 pirs da. "Van 10 pirsan ji zarokên xwe bikin û zengilê bidin kê ji wan hemû bersivên rast werdigire" wê got. Paşê Dawid Pêxember gelê xwe li meydanekê civand û li ber wan tiştên ku Cebraîl jê re gotibû got. Wî pirsên ji zarokên xwe pirsîn, ji kurê mezin dest pê kir. Yek ji zarokan nikaribû bersiva pirsan rast bide. Di dawiyê de ji zarokan yê herî biçûk telefonî Silêman kir û dest bi pirsan jî kir. Silêman dema ku pirsan rast bersivand, li aliyê din bi her bersivê dikeniya. Piştî ku Dawid Pêxember pîrozbahî li Silêman kir, ku hemû pirsan rast bersivand, hêrs bû û got: "Çima tu li ber çavê xelkê li ser meseleyeke giran xemsarî dikî û dikenî?" Silêman ji aliyê din ve got, "Bibore bavo, min nexwest ez te aciz bikim an jî xerab bikim, lê her cara ku te pirsek dipirsî, mêşa ku li wir rawestiyabû, ji min re digot û ez dikeniyam. li wî." Paşê Dawid Pêxember rabû û zengil da kurê xwe.

Tê gotin ku Suleyman Pêxember jî bi saya hêza vê zengilê li ser kesên nemirovan ( cin, heywan), xweza û tiştan jî hukum kiriye. Bi rastî di rîwayetekê de tê gotin ku ev zengil demekê ji aliyê cinan ve hatiye dizîn û Silêman Pêxember hêz û qudreta xwe ji dest daye û di vê heyamê de li cîhanê gelek alozî derketine. Paşê Silêman Pêxember dîsa zengilê digire û hem hêza xwe distîne û hem jî dawî li kaosa li ser erdê tîne.

Wekî din, xwedî şiklê vê mohrê; zengil, gerdan û deq, ûw. tê bawer kirin ku kesên ku wê bikar tînin ji heyînên xirab têne parastin û karsaziya wan rast pêş dikeve.

## Çavkanî

*

Kategorî:Cinnasî
Kategorî:Çevengên efsûnî
Kategorî:Efsaneyên serdema navîn
Kategorî:Gustîlên efsûnî
Kategorî:Mîtolojiya Îbrahîmî
Kategorî:Silêman
Cerdoyê Esed

**Cerdoyê Esed** (bi alfabeya kirîlî: Щәрдoе Әсәд,  helbestvan, folklorîst, wergêr, hîmdarê şanoya kurdî ya gelêrî yê Gurcistanê, di 2-ê gulan 1929an li gundê Sabûnciyê nehiya Telînê ya KSS Ermenistanê di nav malbeteke êzdî ji diya xwe bû.

Esedî Enstîtûya Pêdagojiyê ya bi navê Xaçatûr Abovyan li Yêrêvanê kuta kir û paşê bar kir û çû Tbîlîsiyê li wir kargeheke hikumatê de karê rêveberiyê kir. Cara ewlin ewî sala 1943an dest bi nivîsara şiêran kir û helbestên wî yên pêşin di sala 1954an pirtûka Dersên Edebiyata Kurmancî Bona Koma 4ê de hatin weşandin. Temaya nivîsarên wî zêdetir li ser motîva evîndariyê, welathiziyê û tebiyetê ye. Hostatiya wî ye li ser ziman û folklora kurdî, zanebûna dîroka kurdî di berhemên wî de bi awayekî delal têne ber çavan. Efrandinên Cerdoyê Esed di berevok û almanaxên bi zimanên rûsî, gurcî, ermenî, azerî û kurmancî hatine çap kirin. Di gel karê xwe yê edebiyatê, ew her wisa bi karê radyo û şanoyê ra jî mijûl bû, bi tevî çend heval û bineliyên kurd yên Gurcistanê di sala 1978a koma şanogeriyê li bajarê Tibîlîsiyê da damezirandin, paşê ew bû tiyatroya kurdaye gelêrî.

## Mirina wî
Cerdoyê Esed di 26ê îlona 1993an li bajarê Tibîlîsiyê çû ser heqiya xwe.

## Berhem
* “Şiêr û Poêm” – Yêrêvan, Neşîreta Hayastan, 1959 – helbest – bi kurdî
* “Ser Riya ‘Emir” – Yêrêvan, Neşîreta Hayastan, 1966 – helbest – bi kurdî
* “Sewtê Dil”– Yêrêvan, Neşîreta Hayastan, 1974 – helbest – bi kurdî
* “Bîblîyakan” [Încîl], Hovhannês Şîraz – Yêrêvan, Neşîreta Hayastan, 1971 – destan, ji ermenî wergerandiye ser kurdiyê.
* “Bilur” [Bilûr] – Yêrêvan, (1974) – helbest – bi ermenî
* “Kurti p’oet’ebi: leksebi da baladebi” [Helbestvanên Kurd: Helbest û Balad]– Tibîlîsî, ”, Weş. Izdatelstvo Mêrani, 1965 – antolojî helbestvanên kurd ên Gurcistanê – bi gurcî
* “Me mjera şeni” [Meriv, ez ji te bawer dikim] – Tibîlîsî, Weş. Izdatelstvo Mêrani, 1978 – helbest – bi gurcî
* “Vmgheri chems simgheras: kurti p’oet’ebi” [Ez kilama xwe dibêjim: Helbestvanên Kurd] – Tibîlîsî, Weş. Sabch’ota Sakartvelo, 1982 – antolojya helbestvanên kurd ên Gurcistanê – bi gurcî
* “Wergirê Postê Piling”, Şota Rûstavêlî – Tibîlîsî, Weş. Mala Qavkasiyê, 2007 – destan, ji gurcî wergerandiye ser kurdiyê. (Piştî mirina wî bi alikariya Keremê Anqosî çap bûye)

## Çavkanî
* krd.Riataza.com Malpera Kurdên Sovyêtê
* Sarhad.Ge Portalê Êzdiya Gurcistanê

Kategorî:Helbestvanên kurd
Kategorî:Jidayikbûn 1929
Kategorî:Mirin 1993
Kategorî:Nivîskarên êzîdî
Kategorî:Nivîskarên kurd
Sebat Îslambûlî

**Sebat M. Îslambûlî** (1867–1941), nojdara jin a kurd a pêşîn a Sûriyê bû . Ew di malbateke kurd-cihû de hatiye dinyayê. Di rastnivîsa navê wê de guhertoyên wê hene û bi navên **Sebat Îslambûlî**, **Tebat Îslambûlî**, **Tebat Stenbolî**, **Thebat Îslambûlî** û yên din jî tê naskirin.

## Perwerdehiya bijîşkî
Îslambûlî li Koleja Bijîşkî ya Jinê ya Pensîlvanya ya DYA yê xwend . Wê di sala 1890î de bawernameya xwe ya nojdariyê hilda  .

## Jiyana paşê
Tê bawerkirin ku Îslambûlî piştî qedandina zanîngehê vegeriya Şamê û li gorî lîsteya xwendekarên zanîngehê di sala 1919an de çûye Qahîreyê . Piştî vê, zanîngehê têkiliya xwe bi wê re winda kir. Kêm tê zanîn ka çi hat serê wê dema ku ew ji Dewletên Yekbûyî derket . Ew di sala 1941ê de wefat kir.

## Çavkanî

Kategorî:Bijîşk
Kategorî:Jidayikbûn 1867
Kategorî:Jinên kurd
Kategorî:Kurdên cihû
Kategorî:Mirin 1941
Kategorî:Sûrî
Agamemnon

thumb|Qurbankirina Îfîgeniayê bi destê Giovanni Battista Tiepolo (1770)
**Agamemnon** (yewnanî: Ἀγαμέμνων), keyê şaristana Mîkenê ye. Birayê keyê Sparta Menelaos, Fermandarê hêzên Akayiyan û wan birî Şerê Troyayê. Lawê Atreûs û Aeropêyê ye .

Di amedekariya şerê Troyayê keştiyên akayiyan hemû Avlîdê kom kir lê belê ba tûne bû. Ji ber wê keştîyên wan nedikariya bimeşin. Dixwaziya keça xwe Îfîgenia bike qurbana Xwedawend Artemîs. Lê Artemîs nehişt xezalekî şand ji bo qurbanî û keçikê jî kirin rahibe.

Şerê Troyayê da ji bo ganîmetan ixtîlafek kete navbeyna wê û Axîleûs. Ji ber wê Axîleûs şer berda zivirî keştiya xwe. Ew pirsgirêkek mezin bû hêdî hêdî Troyayî ser diketin. Lê dawiya şer da îxtîlaf xilas bû. Dîsa Akayî ser ketin. Akayî bi rêberiya Agamemnon Troyayê dagir kirin.

Şerê Troyayê deh sal dewam kiribû. Paşê dagir kirina Troyayê vegeriya welatê xwe Mîkenê û pê destê dostê jina xwe lawê Tiestêsê Egîstos ve hatiye kuştin. Bi vê kuştina ra jina wî Klîtemnêstra tola keça xwe Îfîgenîa hiland.

## Çavkanî


Kategorî:Keyên Mîkênê
Kategorî:Lehengên mîtolojiya yewnanî
Wehîd Keleş

**Wehîd Keleş**, nivîskarekî kurde di sala 1975 de li gundê '''Quldûman''' yê dikeve herêma koçera yê girêdayî bi herêma **Dêrikê** ve, li '''rojavayê''' '''Kurdistanê''' ji dayîk bûye.
Xwendina xwe ya seretayî li **Quldûman** û **Dêrikê** xilas kiriye, dûvre li bajarê Dêrikê xwendina amadeyî û navendî xilas kiriye.
Di sala 1996 de peymangeha beşê elektirîkê li bajarê **[[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçayê]]** xilas kiriye. Di sala 1995 de guhdan bi helbestê û çîrokê kiriye bi zimanê **Erebî**, dûvre dest bi nivîsa **Kurdî** kiriye, nivîsandinên xwe di kovar û malperên kurdî belav kirine.
  
**Wehîd** **keleş**
  
**Jidayikbûn**	1975
  
**Pîşe**	•	Nivîskar

Di sala 1997 koçî paytexta **Sûriyê** **Şamê** dibe. Li Şamê tevlî komên nivîskar û rewşenbîran dibe û şevbuhêrkên kurdî li dardixe. Di sala 2012 ji ber ancama şerê **Sûrî** koçî başûrê **Kurdistanê** dibe. Di sala 2015koçî welatê **Swêdê** bibe. Di dawiya sala 2021 pirtûka xwe ya kurteçîrokan ya bi navê ***Stranek ji dûr ve** * ji aliyê weşanxana **Ronya** vê derdixe. Çend dest nivîs amade li ber çapê hene.
## Çavkanî
2021 pirtûka kurteçîrokan **stranek ji dûr ve**

* https://www.biblinord.se/work/stranek-ji-d%C3%BBr-ve?id=12084a4a-e932-e412-3646-894ef9b0eef9&catalogId=d7af1b49-27da-4941-8216-d962b23479cd&workId=2d85da96-a4ef-44fe-bcef-ae6e0158559e 
*
Xwelîxan

**Xwelîxan** an jî ***Sînderela*** çîrokek gelerî ye ku li seranserê cîhanê bi hezaran guhertoyên wê hene. Serleheng jinek ciwan e ku di nav mercên terkiyayî de dijî ku ji nişka ve dibin serwetiyek balkêş, bi hilkişîna wê ya ser textê bi zewacê re.Çîroka Rhodopis, ku ji hêla erdnîgarê yewnan Strabon di navbera salên 7-ê BZ û PZ 23-an de hat vegotin, li ser xulameke yewnan ya ku bi fîrewnê Misrê re dizewice, bi gelemperî wekî guhertoya herî kevn a naskirî ya çîroka Xwelîxanê tê hesibandin.

Yekem guhertoya wêjeyî ya ewropî ya çîrokê li Îtalyayê ji hêla Giambattista Basile di sala 1634an de di wî Pentamerone  de hate weşandin; guhertoya ku niha di cîhana îngilîzîaxêv de herî zêde tê zanîn bi fransî ji hêla Charles Perrault di Histoires ou contes du temps passé di sala 1697an de hate weşandin. Guhertoyek din paşê ji hêla Birayên Grimm di berhevoka wan a çîrokên gelerî *Kinder- und Hausmärchen* di sala 1812an de hate weşandin.Çîroka hin jî binavûdeng a Xwelîxan berdewam dike ku bandorê li çanda populer a navneteweyî bike, hêmanên plansaziyê, aluziyon û tropeyan  dide cûrbecûr medyayê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 
* Çîrok li ser YouTubeê

Kategorî:Çîrokên ewropî
Kategorî:Çîrokên Birayên Grimm
Kategorî:Dotmîrên honakî
Sê berazên biçûk

**Sê berazên biçûk** ( bi îngilîzî : The Three Little Pigs ) çîrokeke îngilîzî ye ku ji hêla Joseph Jacobs ve hatî çapandin, di nav yên din de.
thumb|Sê berazên biçûk

## Naverok
thumb|Gur direve
Sê beraz mezin bûne û derdikevin derve. Her yek xaniyek çêdike: Berazê piçûk xaniyek ji kayê, yê diduyan xaniyek ji dar û yê sisiyan ji kevir xaniyek çêdike. Gur dixwaze hersêyan bixwe, ji ber wê jî gefan dixwe ku dê her du yên pêşî li malê biteqînin û bi ser dikeve. Beraz direvin beraza sisiyan. Dema ku ew bi ser nakeve li ser xaniyê kevirî bifire, ew hewl dide ku ji dûxanê bikeve hundurê malê. Lêbelê, ew dikeve nav beroşek mezin a ava germ a ku li ser agirê êgir daleqandî ye.

## Girêdanên derve
https://mehmetayaz.blogspot.com/2009/03/se-berazen-bicuk.html?m=1

## Çavkanî

Kategorî:Çîrok
Kategorî:Çîrokên ajalan

Kategorî:Zargotina îngilîzî
Cizdan

thumb|Cizdan
**Cizdan** kêşeyek an çenteyek darûz e ku dikare were bikar anîn ji bo hilgirtina tiştên piçûk ên kesane yên wekî pereyê kaxez, kartên krediyê, û belgeyên nasnameyê (ajoname, karta nasnameyê, karta klûbê, hwd.),  wêne, passa derbasbûnê, kartên karsaziyê û kartên din kaxez an tenikokirî .Cizdan bi gelemperî ji çerm an  qumaş têne çêkirin, û ew bi gelemperî mezinahî û qeliqandin.

Dibe ku cizdanan xwedî taybetmendiyên wekî klûbên dravê bin; tûrikek pereyê; zencîra girêk, kember, an rein; an zipper. Cizdanên taybet ji bo xwedîkirina pasaport, kartên nasnameyê yên lixwekirî, û pirtûkên şek hatine sêwirandin da ku hin mînakan bidin. Hin cizdanên neasayî li ser destan an pêlavan têne kirin.

## Bêjenasî
Peyva cizdan hevreha farisî *جزدان* (*cozdan*), ji erebî جزء (cuz': beş, parçe, ciz, cizîk) û paşgira ji zimanên îranî -dan (-dank) pêk tê .

## Çavkanî
Niran Ünsal

**Fatma Uludan Canevi** yan jî navê ku pê tê zanîn **Niran Ünsal**, ( li Îzmîrê) hûnermend û strannivîseke cûreya muzîka pop a tirk e.

## Jînenîgarî
Niran Unsal di 13ê tebaxa 1976an de li Îzmîrê, weke zaroka duyemîn ê hûnermedê keman û dengbêja Radyoya TRT ya Îzmîrê Nursal Ünsal û hûnermend Ahmet Canevî, hatiye dinê. Nîran Unsal di heşt saliya xwe de di Koroya Zarokan a TRT Îzmîrê de dest bi karê muzîkê kiriye û piştre di ezmûna Koroya Muzîka Klasîk a Tirkî de derbasbû. Lêbelê, wê biryara xwe ya muzîkê ji bo muzîka pop bikar anî. Ji ber vê yekê dev ji radyoyê berda û bi orkestrayê re dest bi karê sehnê kir. Di heman salan de zewicî. Ji vê zewacê keçeke wê yê bi navê Hande hatiye dinyayê.
## Dîskografî
### Albûm
* *Haktan* (13 Ağustos 1996)
* *Şarkılara Tutundum* (1999)
* *Göçebe* (2004)
* *İyi Niyetlerim* (2007)
* *Sesler ve İzler* (2009)
* *Bir Avaz Bir Saz* (2010)
* *İnce Ayar* (2012)
* *Ok* (2014)
* *Dediğim Dedik* (2016)
* *Pembe Rüyalar* (2018)
### Single
* "Vay" (2021)
* "Farzet" (2021)
* "Yol Uzun" (bi Berk Canevi re) (2021)
* "Emanet" (2022)
## Fîlmografî
### Klîb
* Aklım Hep Sende
* Aşka Davet
* Aziz Dostum
* Ben Yine Kendimle
* Beyaz Gül
* Bir Şans Daha
* Dediğim Dedik
* Firuze
* Geçtim Dünya Hevesinden
* Gidesim Gelmiyor
* Göçebe
* Haktan
* (Hangimiz Sevmedik)
* Hayat Sürgün
* Hayranım
* Helal Et
* İtiraf Ediyorum
* OK
* Oyun Bozan
* Sebebim
* Şarap Misali
* Yüreğim Rehin
## Çavkanî

Kategorî:Hûnermendên tirk
Şanoya radyoyê

**Şanoya radyoyê** lîstikên dramatîzekirî yên akustîk ên çîrokan in ku bi rola axîver, deng û muzîkê hatine belavkirin. Şanoya radyoyê ji xwendina safî (pirtûka bideng) û ji fîlmê jî cuda ye ji ber ku hêmanên wê yên dîtbarî tune ne. Şanoyên radyoyê bi eslê xwe ji bo radyoyê hatin pêşve xistin û li wir hatin weşandin. Bi vî rengî ew yekem forma hunerî ya orîjînal in ku radyo di salên 1920an de hilberand. Ji wê demê û vir de, şanoya radyoyê bi rengek wêjeyî ya serbixwe pêş ket.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka radyoyê
Kategorî:Hunerên ahengê
Hecî Pîroz

**Hecî Pîroz** kesayetiyek çanda gelêrî ya îranî ye ku di destpêka cejna Newrozê ya Îranê de li kolanan derdikeve. Rûyê mêrik bi teniyê reşkirî ye, kincên sor ên geş û kulikek li xwe kirine. Ew li kolanan direqise, stranan dibêje û li tembûra xwe dixe. Hecî Pîroz rêhevalê *[[Amû Newroz]]* e.
thumb|413x413px|Hecî Pîroz

## Çavkanî
Rêzgirtin

**Rêzgirtin**, hestek yan kiryarek erênî ye ku li hember kesek an tiştek girîng tê kirin yan jî bi qedr û qîmetek bilind tê nîşandan. Di heman demê de pêvajoyek rêzgirtina kesek e ku ji hêla lênêrîn, xem, an berçavgirtina hewcedarî yan hestên wî ve têne pêşandan.
## Nîşan û awayên din ên rêzgirtinê
### Ziman
Rêzgirtin hestek heyraniya kûr e ji bo kesek an tiştek ku ji jêhatîbûn, xislet û destkeftiyên wî derdikeve.

Şerefname peyvek an biwêjek e (pir caran cînavek) ku dema ku di xîtabî kesek an heywanek de tê bikar anîn hurmetê nîşan dide.

Bi gelemperî rêzgirtin ji bo kesên duyemîn û sêyemîn têne bikar anîn; bikaranîna ji bo kesê yekem kêm e.

Mînak dema ku bi yekî xwedan statûya civakî ya bilind re diaxivî, bêhurmetî ye ku meriv zimanek rêzdarî û rûmet bikar neyîne.
### Tevgerên fîzîkî
Li Hindîstanê, adet e ku, ji ber rêzgirtinê, dema ku lingê mirovek bi xeletî dest bide pirtûkek an materyalek nivîskî (ku wekî diyardeyên Saraswati, xwedawenda zanînê tê hesibandin) yan lingê kesek din, dê lêborîn bixwaze, bi awayê îşareteke yek destî (Pranāma) bi destê rastê, ku kesê sûcdar pêşî bi tiliyên û paşê li eniyê û/yan sîngê xwedawendê dide. Ev jî ji bo drav tê hesibandin, ku wekî diyardeya xwedawenda dewlemendiyê Lakshmi tê hesibandin. Mînak, gava zarokek silavê dide dapîr û bapîrê xwe, ew bi gelemperî dê destên xwe didin lingên dapîr û bapîrên xwe.

Mînakek rêzgirtina fîzîkî ev e ku li hinek herêmên Kurdistanê jiber rêzgirtinê dema ku kes an kesên mezin ku li dîwanek rûniştî hebin, kesên ji wî/wê biçûktir dema rûniştina xwe de lingên xwe dirêj nakin.

## Çavkanî

Kategorî:Bêhnpakî
Kategorî:Civak
Kategorî:Helwesta mirovan
Civaknasiya ziman

thumb|300px|Yekîtiya Ewropayê 24 zimanên ku ew werdigerîne û tê de kar dike heye. Wêne nîşan dide ku parlamenterên Paralamentoya Ewropayê bi riya ragihandina wergêr helwesta xwe ya li ser lêçuna Yekîtiya Ewropayê ya sala 2020an dipejirînin.
**Civaknasiya ziman**, cureyek lêkolîn a civaknasiyê ye ku têkiliyên ziman û civakê lêkolîn dike. Civaknasiya ziman ji nêz ve bi qada sosyo-zimannasiyê ve girêdayî ye ku li ser bandora civakê ya li ser ziman disekine. Ji xeynî tevkariyên din ên sereke, yek ji xebatkarên qadê yên herî dirêj û jêhatî Joshua Fishman e ku edîtor û damezrînerê Kovara Navnetewî ya Civaknasiya Zimanê bû. Bi gotineke din, sosyolojiya zimanê, ziman lêkolîn dike ku çawa ew li gorî paşxaneya sosyolojîk a bikarhêner, wekî zayend, etnîsîte, û çîna sosyoekonomîk diguhezîne lêkolîn dike. Ji aliyê din ve jî, sosyolojiya ziman (ku wekî makro-civaknasiyê jî tê zanîn) li ser civakê û çawaniya bandorkirina ziman lêkolîn dike. Wekî ku profesorê Siyaseta gerdûnî ya Zanîngeha Trent, Andreas Pickel tîne ziman "dîn û pergalên din ên sembolîk ên ku bi xurtî pratîkên civakî çêdikin û rêgezên siyasî çêdikin mînakên girîngiya civakî ne." Fikra bingehîn ev e ku ziman, di nav çend tiştên din de, helwestên ku axaftvan dixwazin biguhezînin an ku tenê bi karanîna ziman ve têne xuya kirin. Ev helwestên axaftvanan agahiyên civaknas in.

Sosyolojiya ziman hewl dide ku awayê ku dînamîkên civakî bi karanîna zimanê ferdî û komî bandor dike fam bike. Li gorî Serokê Navenda Ziman a Zanîngeha Neteweyî ya Zanist û Teknolojiyê ya Taywanê Su-Chiao Chen, ziman di vê qadê de wekî nirxek civakî tê hesibandin ku komên civakî ji bo diyardeyên mîna pirzimanî û nakokiya zimanî lêkolîn dike. Kî bi kîjan zimanê, bi kê re û di bin çi şert û mercan de 'destûr e' bi kar bîne ve girêdayî ye, lêkolîn dike.

## Çavkanî

Kategorî:Civak
Kategorî:Civaknasî
Kategorî:Zimannasî
William Rupert Hay

***Sir William Rupert Hay***' (jdb. 16'ê berfanbarê 1893 - m. 3'ê avrêlê, 1962) efser û rêvebirekî Artêşa Hindistanê ya Brîtanî bû li Hindistana Brîtanî. Ew di serdema kolonyalîzmê de wekî Serkomîserê Belûcistanê kar kir.

## Kariyer
Hay li Bradfield û  Koleja University a Oxford hate perwerdekirin. Ew di sala 1914an de di Alaya Dorsetshire de hate wezîfedar kirin û di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de li Mezopotamyayê xizmet kir.Ew veguhestin Artêşa Hindistanê û bi 24-ê Punjabis ve hate girêdan, ku di 30ê çiriya pêşîn a1916an de Quarter-Master hate tayîn kirin.Di sala 1918'an de ji wek sertîp hate terfî kirin.Di gulana 1920an de ji bo Wezareta Derve û ramyarî hate wezîfedarkirin û di gulana 1924an de di tayînkirina wî de hate pejirandin.Ew li Başûrê Wezîristan 1924-28, Alîkarê Komîsyonê li Mardan 1928-31 û Ajanê ramyarî li MalaKand 1931-33 bû.

## Berhem

* *[[Two Years in Kurdistan (pirtûk)|Two Years in Kurdistan]] : Experiences of a Political Officer, 1918-1920*, Sidgwick & Jackson, London, 1921
* ''The Persian Gulf States'', Middle East Institute, Washington D.C., 1959. 

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1893
Kategorî:Mirin 1962
Dotin

**Datis Arian Qeshm** (bi gelemperî jê re **Dotin** tê gotin) pargîdaniyek karûbarên darayî ya îranî ye ku di warên IT, hilberîna nermalavê û ewlehiyê de jî kar dike. Şirket di 15ê çileya paşîna (January) 2012ê de hate damezrandin   Ev şirket ji aliyê Kompaniya Fanap Holding a girêdayî Koma Pasargad Financial e.    Nêzîkî çaryeka şaxên bankê yên li welêt bi pergala bankingê ya Dotin ve girêdayî ne.

## Çavkanî

Kategorî:Şîrketa Nivîsbarî
Moîn Haşemî Neseb

**Moîn Haşhemî Neseb** (bi farisî : معین هاشمی نسب) (20 îlon 1981 li Kermanşah), fîlmçêker, wênekêş û muzîkvan e ku li Tehranê dijî.

## Jînenîgarî
Moîn Haşimî Neseb bi çêkirina kurtefîlma "Dîktasyon" û beşdarbûna di çendîn festîvalên navneteweyî yên sala 2021ê de, xelata baştirîn kurtefîlma Festîvala New Yorkê wergirt.

Fîlm di Festîvala Fîlman a Glasgowê (TMFF) de jî di du beşên Kurteya Ezmûnî ya Herî Baş Fîlm û Herî Baş Muzîk Ne-Adaptkirî (Saba Nedayî) de ji bo du xelatan hat berbijêrkirin. Her wiha ev film ji hêla rexnegirên vê malper ve hat dîtin û piştî rexnekirinê, karî çar stêrk ji rexnegiran werbigire.

Kurtefîlm "Diktasyon" di çend festîvalên din ên kurtefîlman ên navneteweyî de ji bo xelatan hatiye berendamkirin.

Moin Haşimî-Nesab di nav wênekêşên Îranî de di warên wênekêşiya konsept, surreal û portreyê de li 1x.com bi hejmara herî zêde ya wêneyên hilbijartî li ser malper di rêza yekem de ye.

Di warê muzîkê de li gîtara elektrîk û tembûrê dixe, niha jî bi şêwazên rock, ambient, fusion û folk çêdike û lê dixe.

Ji girîngtirîn pêşangehên wênekêşiya takekesî ku ji aliyê Moîn Haşemînesab ve hatine organîzekirin, em dikarin behsa pêşangeha Wêne û Muzîk "Notên Bêdawî" û pêşangeha wêne û muzîkê "Bîst û Yek" bikin.
Her wiha di gelek rojname û kovar de wek analîst û rexnegirên çand û huner kar kiriye.
.
## Lîsteya pêşangehên wêneyan
* Pêşangeha yekane Wêne bi sernavê "Kursiya vala" li Galeriya Darya Beigi - 2012
* Pêşangeha yekane Wêne bi navê "Putin" li Galeriya Darya Beigi _ 2013
* Pêşangeha yekane wêne û muzîk bi sernavê "Notên bêdawî" li Galeriya Mina _ 2014
* Pêşangeha komê ya berhemên dîtbarî yên bi sernavê "Kîbrîtên nîvşewitî" li Galeriya Hana - 2015
* Pêşangeha yekane Wêne û Muzîk bi sernavê "Bîst û yek" li Galeriya Mîna _ 2016

## Lîsteya pêkhateyan
* Dirt Axa Xerîb a Naskirî (The Familiar Strange Soil)
* Yekemîn Gula Spî (The First White Flower)
* Alone Duo (Alone Duo)
* Ez Hişyar im (I Am Conscious)
* Bêhna Tenbûrê (The Breath of Tanbur)
* Birîna Avê (Wound of Water)

## Girêdanên derve
* Instagram Moin Haşimî Nesab

## Çavkanî

Kategorî:Aktorên îranî
Kategorî:Jidayikbûn 1981
Komunên departmena Eureyê

thumb|300px|Li ser nexşeyê cihê departmenta Eure diyar dibe
Li jêr lîsteya 585 komunên departmenta Eure ya Fransa yê hatiye nivîsandin.

## Çavkanî

Kategorî:Departementên Fransayê
Kategorî:Komunên Eure
Aclou

**Aclou**, komuneke departementa Eureyê li herêma Normandiya ya li bakurê Fransayê ye.
## Mijarên têkildar
* Komunên departmenta Eure
## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Komunên Eure
Tor (mîtolojî)

**Tor**, xwedawendekî gurîna esmên û birûskê di mîtolojiya germanî de ye. Dibêjin dema Tor hêrs dibe, li erebeya xwe ya cot bizinên bi navê Tanngnjóstr û Tanngrisnir kişandî siwar dibe, di ser hewran re difire û bi alîkariya çakûça xwe Mjölnir dêwan dikuje.

Ji xeynî navê *Þórr* ê zimanê norsî yê kevin, xweda di îngilîziya kevin de wekî *Þunor*, di frîziya kevin de wekî *Thuner*, di saksoniya kevn de wekî *Thunar* û di almaniya kevn a bilind de jî wekî *Donar* tê navlêkirin. Hemî di dawiyê de ji teonîma proto-almanî **Þun(a)raz* derdikevin ku tê wateya "gurîna esmên".

## Çavkanî

Kategorî:Ejdehakuj
Kategorî:Kurên Odîn
Kategorî:Mîtolojiya germanî
Kategorî:Xwedayên germanî
Bangeşevan

[thumb|Bangeşevanê [Nasyonalsosyalîzm|naziyan Joseph Goebbels ( 1932 ) ]]
**Bangeşevan** an jî **propagandakar** ew kes, kom an rêxistinek e ku bangeşeyê diafirîne an belav dike. Bangeşevan dikare bibe, bo nimûne, ramyarek, nivîskarek, hilberînerê fîlm, muzîkvanek an wênekêşek.Bi gelemperî, rola bangeşevan ew e ku tiştê xwe di ronahiyek ku tevgera xwestî ya koma armancê derdixe pêşandan. Armanca wê ew e ku bi derfetên herî kêm bala raya giştî bikşîne ser sembolên pêwîst. Di heman demê de peywira bangeşevanê ye ku hemî çalakiyan li ser bingeha bersivdayînê hevrêz bike.Bangeşevanên naskirî di dîrokê de Îskenderê Mezin , Julius Caesar, Adolf Hitler û Joseph Goebbels in.

.

## Çavkanî

Kategorî:Propaganda
Buse Meral

**Buse Meral** (jdb. , Stembol, Tirkiye) lîstikvaneke tirk a televîzyon û sînemayê ye.

## Fîlmografî

### Televîzyon

## Girêdanên derve

* Buse Meral li ser malpera IMDb
* Buse Meral li ser Instagramê
Kerberos

[thumb|Kerberos, bi destê [Gustavo Doré]]
[thumb|Kerberos û Hades li gor [Agostino Carracci]]

**Kerberos** (bi yewnanî: Κέρβερος, *Kérberos*, latînî: *Cerberus*) kûçikê Hadês e.

Di gorî mîtolojiya yewnanî de tê zanîn ku sê yan jî sed serê wî hene. Lê tesvîrên wî de pê xwedî sê serî hatiye wênekirin. Dûvikê wê mar, serê pişta wî de bêhejmar serê mar heye. Gezên wî bijehr in. Bavê wî Tîfon , dîya wî Exîdnaye hin çavkanîyên din de ew Hîdra û Sfenksê jî ra tê tekildar kirin. Yewnanî de wateya Kerberosê çal an jî şeytana çal. Ew parastvanê derîye binerdî dike.

Diya wî Exîdna nîv xwedawend nîv mar e, bavê wî jî dewê bi navê Tîfon e, birayê wî Ortos e. Li berderiya binerdê pê zincîrên mezin girêdayî ye.Peywira wî miriyên ku diçin binerdê wan nahêle derkevin dîsa. Yên ku bixwazin ji dinyaya binerdî derkevin wan diperçiqîne. 

Tenê pênc cara têk çûye:
* Hêraklês ji bo peywira xwe yên dawî wê girtiye;
* Orfeûs pê muzîkê wê xwewê we biriye;
* Hermês pê alîkariya rûbara Lethe wê xwewê we biriye;
* Di mîtolojiya romayî de Aeneis pê kekên dermankirî wê xwewê we birye;
* Dîsa di mîtolojiya romayî de Psîxê pê kekên dermankirî wê xwewê we birye.

## Çavkanî

Kategorî:Cinawirên mîtolojiya yewnanî
Kategorî:Kûçikên efsanewî
Atv (Tirkiye)

**Atv** yek ji kanalên televîzyonê yên neteweyî ye ku li Tirkiyeyê di bin banê Koma Medyayê ya Turkuvaz de weşanê dike. Li seranserê Tirkiyeyê weşana kanala neteweyî bi giştî bi rêzefilmên televîzyonê derketiye pêş. Sernivîserê kanalê Metin Ergen e.

## Girêdanên derve

* Malpera fermî (bi tirkî)

Kategorî:Avabûnên 1993an
Kategorî:Kanalên televîzyonê
ELVO

**ELVO** hilberînerek wesayîtên Yewnanî ye ku li Selanîkê ye. Şirket di sala 1972 de bi navê Steyr Hellas hate damezrandin û navê xwe yê niha di sala 1987 de girt . Bi giranî otobus, kamyon, wesayîtên leşkerî çêdike.

Pargîdanî di 14ê Sibata 2021-an de ji hêla konsorsiyûma Israelisraîlî ve hate kirîn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera ELVO

Kategorî:Otomotîv