open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artêşa Gel a Koreyê

**Artêşa Gel a Kore** (**AGK**; Chosŏn'gŭl: ; *Chosŏn inmin'gun*) regezekî hêza leşkerî ya Koreya Bakur û di bin siyaseta Songun, saziya navendî yên civakên Koreya Bakur e. Kim Jong-un Serfermandarê Artêşa Gel a Kore ye û Serokê Giştî yê Komîsyona Leşkerî ya Navendî ye. Hêza parastina AGKê ji pênc yekîneyan pêk tê: 
* Hêzên Bejayî
* Hêzên Deryayî
* Hêzên Hewayî
* Hêzên Stratejîk a Roket
* Hêzên Operasyona Taybet.
Tevî Nobetgirên Sor ên Karker-Gundî di bin parastina kontrola AGKê de ye.

AGKê dijminên xwe yên sereke wek Komara Hêzên Çekdar ên Koreyê û Hêzên Dewletên Yekbûyî yên Koreyê, li seranserê Herêma Parastina Koreyê ji ber Peymana Agirbestê ya tîrmeha 1953'an de buye, diparêze û hember digre. , bi 5,889,000 personelên paramîlîter, ew  mezintirîn rêxistina paramîlîter ên li ser erdê ne. Ev hejmar nûnertiya ji xelkên 25% e.

## Dîrok
Koreya Bakur bi awayekî fermî ji dewrana damezrandina AGKê vegeriyan avakirina Kim Il-sung ya Artêşa gerîlayan a li dijî Japonê. Di sala 1978'an de, "Roja Weqfa ya Leşkerî" ji 8ê sibat heta 25ê nîsanê, wek roja binavkirî yê damezirandina vê artêşê di sala 1932'an de guhertin.

Di sala 1939 de, Artêşa Dilxwaz ên Koreyê (ADK), li Yan'an, Çînê ava bu. Du kesên berpirsyar ji bo Artêşa Kim Tu-bong û Mu Chong bûn. Di heman demê de, dibistaneke nêzîkî Yan'an ji bo perwerdeya rêberên leşkerî û siyasî de ji bo paşerojeke serbixwe ya Koreyê hat avakirin. Di sala 1945'an de, ADKê bi piranî ya mêran nêzîkî 1,000 leşkerên Koreyî ji Artêşa Împaratoriya Japonî mezin bûn. Di vê heyamê de, ADKê li gel Hêzên Komunîst ên Çînê ji ku ew çek û cebilxane yên xwe kişandin, şer kirin. Piştî têkçûna ya Japonî, ADKê ji nav Hêzên Komunîst ên Çînê li rojhilatê Jilinê çûn, ku dixwestin leşkerên etnîkî yên ji koreyê li Çînê bi dest bixin, bi taybetî jî ji Yanbianê û tevahiya Koreyê.

Hema piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn û di dema dagirkeriya Yekîtiya Sovyetê ya beşa Koreya Bakur de, di paralela 38emîn li navenda Artêşa Sovyetê ya 25emîn li Pyongyangê daxuyaniyek xetabarê hemû komên berxwedana çekdarî li bakurê nîvgiravê derxistin û di 12ê çiriya pêşîn a 1945'an de hilweşandin.

Du hezar Koreyî bi tecrûbeyên berê ya di Artêşa Sovyetê ji bo amadekirina hêzên elimîn bi destûr ji navenda leşkerî ya Sovyetê ji cihên cuda li seranserê welat hatine şandin û hêza li ser 21ê çiriya pêşîn a 1945'an de hatine afirandin.

Li navenda pêwîstiya ji bo yekîneyeke cuda ji bo ewlekariyê li dora rêhesin û damezirandina yekîneyê di 11ê kanûna paşîn a 1946an de hate hestkirin. Hat ragihandin, ku yekîne di 15'°e tebaxê de ji heman salê çalak de wek çavdêriya hêzên ewlekariyê û afirandinê ya hêzên çekdar ên neteweyî heyî.

Peymangehên leşkerî yên wekî Akademiya Pyongyangê û Akademiya Navendî ya Miduriyetê (No. 2 Karmendên Dibistana AGKê di sala 1949an de amade bû) (di Kanûna 1948an de Akademiya Leşkerî ya AGKê bû), di nêzîk de ji bo perwerdeya karmendên leşkerî û siyasî yên ji bo hêzên çekdar ên nû dan pey.

Piştî leşkerî pêk hat û dezgehên ji bo hînkirina leşkerên xwe yên nû hatine çêkirin, Midûriyeta Disîplînê ya Kolorduyê ya Artêşa Gel a Koreyê birêxistin kirin.

## Çavkanî
Kendrick Lamar

**Kendrick Lamar Duckworth** (jdb. 17ê hezîrana 1987), rapvan û muzîkjeneke amerîkî ye.

## Jiyana demborî
Di sala 2009an de Kendrick Lamar bi hevalên xwe yên rap û hevalên Schoolboy Q, Jay Rock û Soul ji koma hip-hopa Black Hippy, ku hemû di bin peymana strandêra Top Dawg Entertainment in, di heman demê de ji destpêkê de bêsedem dest bi albumê çêkir.

## Çavkanî


Kategorî:Mirovên zindî
Eyaleta Kurdistanê

**Eyaleta Kurdistanê** (bi osmanî ايالت كردستان, Eyâlet-i Kurdistân) yek ji eyaletên dewleta osmanî bû ji sala 1847an heta 1867an. Yekeya îdarî ya pêşîn a dewleta osmanî ya ku bi navê "Kurdistan" hatibû navlêdanîn.

Hinek lêkolîner jî eyaleta Şehrezûr bi Kurdistanê ve tevlihev dikin, zen dikin ku eyaleta Şehrezûr eyaleta Kurdistan e. Li sala 1847ê Bedirxan Beg serî hildaye. Di rojnameya osmanî li 14 kanûna pêşîn 1847ê da - Rojnameya Takvim-i Vekayi - parêzgehekî bi navê "Eyaleta Kurdistan" bi fermî hatiye damezirandin. Di vê eyaletê de misilmanên kurdîaxiv dijiyan. Li gorî salnameya wê heynê Hakkâri, Dêrsîm û Diyâr-ı Bekr li sala 1849ê daxilî vê eyaletê kirin. Herêm ji ber damezirandina xwa paşînga hatiye guhartin û li sala 1867ê hatiye belavkirin.

thumb|300px|Kurdistan di sala 1923, bêr Eyalet-kirin.

## Mijarên têkildar
* Împeratoriya Osmanî
* Bedirxan Beg

## Çavkanî

Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1846an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1867an de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka kurdan
Kategorî:Dîroka Kurdistanê
Kategorî:Eyaletên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Împeratoriya Osmanî
Çira, Şêxan

**Çira** êk e ji wan deveran yên ku dikevine sînorê qezaya Şêxan li parêzgeha Dihokê li Kurdistana başûr.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Şêxanê
Cheomseongdae

thumb|Çavdêrxaneya Cheomseongdae

Çavdêrxaneya **Cheomseongdae** li Gyeongjuyê (Korêya Başûr) çavdêrxaneya herî kevn ya heta hiro mayî li Rojhilatê Asyayê ye. Di dema keybanû Seondeok da (ku ji sala 632 heta 647ê hikm kiriye) hatiye avakirin û seî çavdêrîkirina histêrkan hatiye bikaranîn daku rewşa hewayê ware texmînkirin. Di qatekî da 12 kevir hene. Dibe ku ev 12 kevir 12 mehê salekî sembolîze dikine. Bitevayî 30 qat li ser hevin; yek jibo rojekî li mehekî da. Bitevayî resedxane ji 366 keviran pêk tê. Dirêjahiya bingehê wî 5,7 m, bilindahiya wî 9,4 m ye. Barû ji bilî vekirinekî li hêla dîwarê başûr bi axê hatiye tijikirin. Mihtemelen têketin ji dervayî çavdêrxaneyê bi merdîwanekî dibû. Dibe ku li hindirê çavdêrxaneyê nêrdîvanekî hebû ku dibir platforma jor. Ne zelale ku barû jibo çavdêriyên astronomîk yan zêdetir bi meqseda rîtuel yan astrolojîk hatiye bikaranîn. Li 20 kanûna pêşîn 1962ê resedxaneya Cheomseongdaeyê wek 31emîn xezîneya netewî hatiye îlan kirin. Devera Gyeongjuyê ji ber ku pirr tiştên ku ji dema Xanedana Sillayê mane hatiye dîtin ji sala 2000ê vir va wek kelepora cîhanê yê UNESCOyê tê hesibandin.

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka Korêyê
Kategorî:Keyaniya Sillayê
Kategorî:Kore
Çağatay Ulusoy

**Çağatay Ulusoy** model û lîstikvanekî tirk e ku di 23ê îlona 1990î de ji dayik bûye.

## Jiyan

Ulusoy li Bakırköya Stembolê hat dinyayê. Bavê wî, endamek hûrgelêya tirkî ya li Bulgaristanê, bi hatina xwe ya Tirkiyê re ji bo koçber bû; diya wî bi eslê xwe bosnî ye. Birayê wî biçûk ê bi navê Atalay heye. Piştî qedandina lîseyê, Ulusoy yekem dest bi xwendina li Zanîngeha Stembolê ya Beşa Baxçeyên Sêwir û *Landskeypîng* kir.

Ulusoy di sala 2009 pêşî wek model xebitî û paşê lîstikvanî kir. Di 2010an de ew pêşbirka Modelê Baştirîn a Tirkiyeyê qezenc kir. Di tîrmeha 2011an de, ew diviyabû ku li Bulgaristanê nûneriya baştirîn modela cîhanê di pêşbirkê de nûneriya Tirkiyê bike, lê ji filmê *Anadolu [[Kartallari (rêzefîlm)|Kartallari]]* re mijûl bû.

Digel xebatên xwe yên modelkirinê, Ulusoy di sala 2010an de li dibistana lîstikvaniyê Akademi 35 Buçuk Sanat Evi li Stembolê perwerdehiya lîstikvaniyê ya du-meh qedand. Di rêzefîlmê *Adını Feriha Koydum* de, ew di hemî beş de ligel Hazal Kaya, di rola Emir Sarrafoğlu de dilîze. Ji sala 2013an heya 2015an, ew di rêzefîlmê tirkî Medcezir rola serekî da Yaman de girt. Ji sala 2016an heta 2017an, ew di rêzefîlmê Içerde de rola sereke lîst.

Di 25ê kanûna paşîn a 2013an de, 30 lîstikvanên Tirk, tevî Çağatay Ulusoy, ji bo lêpirsîna tiryakê ji hêla polîsên tiryakî ya Stembolê ve hat binçavkirin.

Di sala 2016an de li gel Leyla Lydia Tuğutlu, Ulusoy fîlimê Delibal derxist. Di heman salê de ew bûbû rûyê "Colin's" li Tirkiyê û bi modela Victoria's Secret Taylor Hill re di şirketa Bize Uyar de bazirganî kir.

Ji sala 2018an û pê ve, Ulusoy rola serekî Hakan di rêzefîlmê Netflixê *[[Hakan Muhafiz]]* de dilîze.

## Filmnîgarî

 2011: Adını Feriha Koydum (rêzefilm)

 2011: Anadolu Kartallari (film)

 2012: Eve Düşen Yıldırım (Rola mêvanî;rêzefîlm)

 2012: Adini Feriha Koydum – Emir'in Yolu (rêzefilm) * 2012: Emir'in Yolu (rêzefilm)

 2013: Medcezir (rêzefilm)

 2015: Delibal (film)

 2016: Içerde (rêzefilm)

 2018: Hakan Muhafiz

 

## Girêdanên derve

* 
* Cagatay Ulusoy on TurkishStarsDaily 

## Çavkanî



Kategorî:Aktorên tirk
Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Mirovên zindî
İçerde

**İçerde**, bi kurdî *Di nav de*, navê dramayeke tirkî ye.

## Kesatî

* Çağatay Ulusoy sarp yelmas
*
* Aras Bulut İynemli mert karadag
*
* Çetin Tekindor celal duman

Kategorî:Şano
Hanne Leland

**Hanne Leland** ( 9ê gulana 1990 li Byremo Vest-Agder, Norwêc) jinekî hunermend û strannivîsekî elektro-pop e, ku ji stranên wek "Keep On Movin" û "QUEEN" ve hatiye nasîn. Leland wek keça Brîtanya-Kanadiyan, tura banda All Saints (kom) wekî çalakiyên piştgiriya xwe di çiriya pêşîn a 2016 buye, li ser serbestberdana xwe ji bo EP ya nû zûtir 2017an bu.

### Albûm
* *Honest* (2014)

### Stranên Single
* "Beautiful You" (2013)
* "Home Is Where the Heart Is" (2014)
* "Hunter" (2014)
* "Divided Soul" (2015)
* "One Last Chance" (2015)
* "Into U" (2015)
* "Keep On Movin" (2016)
* QUEEN (2016)

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Jidayikbûn 1990
Kategorî:Jinên norwêcî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêjên norwêcî
Drama

[thumb|Rûpoşên pêkenok û trajediyê, sembola dramayê ya Yewnaniya Kevn e û du muzên Taleia ([komedî) û Melpomenê (trajedî) temsîl dikin.]]

**Drama** an jî **dilşewatî** awayekî performansa taybetî yên temsîlkirina xeyalî ye. Têgeha ji zimanê yewnanî tê wateya "çalakî" (yewnaniya klasîk: δρᾶμα, drama), ku ji navdêra "Ez dikim" (yewnaniya klasîk: δράω, drao) e.

## Sembolên dramayê
Du maskeyên têkildar bi nûnertiya dabeşkirina kevneşopiya drama ya jenerîk di navbera komedî û trajedî ye. Ew sembolên Yewnaniya kevn muzên Taleia û Melpomenê ne. Taleia muza pêkenoka (rûyê kenê) bû, dema ku Melpomenê muza trajediyê bû û rûyê xwe bi girî dike. Hesibandin wek cureya helbestan tevahî bi awayekî dramatîk, bi destan û awayên tenetiyê, her û her ji sala Poetîka paralelî ya Arîstotelês (C. 335 BZ) zutirîn karê teoriya dramatîk ve hatiye dîtin.

## Çavkanî
Hoobastank

thumb|Hoobastank (2007)
**Hoobastank** komeke muzîka *rock* a amerîkî ye ji Agoura Hills, Kalîforniya (DYA). Kom di sala 1994an de hate sazkirin.

## Endamên komê
* Doug Robb (1994–aniha)
* Dan Estrin (1994–aniha)
* Chris Hesse (1995–aniha)
* Jesse Charland (2009–aniha)
* Markku Lappalainen (1995–2005)

## Dîskografî
* *Hoobastank* (2001)
* *The Reason* (2003)
* *Every Man for Himself* (2006)
* *For(n)ever* (2009)
* *Fight or Flight* (2012)

## Girêdanên derve
* Malpera fermî ya Hoobastank
* [Hoobastank li ser [twitter]]
* [Hoobastank li ser [facebook]]

Kategorî:Amerîkî
Kategorî:Komên muzîkê yên ku di 1994an de hatine avakirin
Kategorî:Komên muzîkî
Zimanê malayî

**Zimanê malayî** (), zimanekî li welatê Malezyayê ji aliyê li gorî 28.000.000 kesan ve tê axaftin. Di Destûriyê de, zimanê fermî yê Malezyayê malayî ye, lê rêvebirê wê dem bi dem bona wateya wek Malezyayî kiriye. Malezyayiyan qeyda standard yên zaravayê Johor-Riau ji Malayî ye. Ev tişt ji aliyê gelek xelkê Malezyayiyan weke zimanê yekemîn axaftin e. Ev dersekî mecburî li dibistanên seretayî û navîn e.

## Çavkanî

Kategorî:Zimanên Malezyayê
Pergala nivîsê

**Pergala nivîsê** awayekî adetî yên bi çavên nûnerên agahhesînî yên devkî ye. Dema ku hem nivîskî û axaftin li dever û peyamên nivîsandinê jî li cihê her forma pêbawer yên veşartina agahî û veguhastinê baş in. Pêvajoyên sîstemên nivîsandinê de kodkirin û çareserkirin dixebitin, ku têgihîştina di navbera komên nivîskar û xwendevanên çêkirina pişt wateya karakterên alfabeyê parvekirin.

Kategorî:Nivîs
Malbata zimanî

550px|thumb|

**Malbata zimanî** komekî zimanên giredayê bi eslê xwe ji zimanê hevparên bav û kalan an jî dê û bavan, bi navê proto-ziman ên malbat in. Têgeha *malbat* şewqa darên zayîna modelekî zimanê di warê zimannasiya dîrokî, ku jî bikaranîna şibandinê di danberheviya zimanan ji bo gelê darên malbata biyolojîk yan jî guherînekî li pêş ji bo evolusyona cureyên darên fîlojenetîk ya denganî ye. Zimannas ji ber vê yekê zimanên keçan di nav malbata zimanî de wek jenetîka peywendîdar danasandin e.

Tê texmînkirin ku hejmara zimanên zindî ji 5,000 heta 8,000 diguhere, li gor teqeziya pênasekî "ziman" û bi taybetî jî li ser ku çawa yek zimanê şêwezarê ye.
Juche

[200px|thumb|[Nêrîngeha Juche ya li Pyongyangê]]

**Juche** yan jî **Kîmîlsungîzm** (bi korêyî: 주체 사상), îdeolojiya fermî û bingehê pergala siyasî ya Komara Demokratîk a Gel a Korêyê ye. Ev beşek ji hûkirinên doktrîna Kim Il-sung e. Wekî di, kane wek *sikinîna serbixwa û halê xwa xwa ra besê bûn* jî bihê şîrove kirin.

## Çavkanî

Kategorî:Aboriya Korêya Bakur
Kategorî:Çanda Korêya Bakur
Kategorî:Hikûmeta Korêya Bakur

Kategorî:Kim Jong-il
Kategorî:Komunîzm
Kategorî:Siyaseta Korêya Bakur
Kategorî:Teoriyên siyasetê
Qîşên Liancourtê

**Qîşên Liancourtê** (bi korêyî 독도, Hanja: 獨島, Dokdo) qîşên ku li qismê rohavayê Deryaya Japonyayê dimînin in.

Li gorî Japonyayê girêdayî şaredariya Okinoshima ya navçeya Oki ya parêzgeha Shimane (島根県) ye, li gorî Korêya Başûr jî girêdayî navçeya Ulleungê (울릉군,鬱陵郡) ya parêzgeha Gyeongsangbuk-doyê (경상북도, 慶尙北道) ye.

## Çavkanî

Kategorî:Giravên Deryaya Japonyayê
Kategorî:Japon
Kategorî:Korê
Kategorî:Korêya Bakur
Kategorî:Korêya Başûr
Partiya-Eniya Rizgariya Gel a Şoreşger

**Partiya-Eniya Rizgariya Gel a Şoreşger** (kurte *P-ERGŞ*), bi navê rastî () *DHKP-C*, rêxistenekî di 30'ê Adarê 1994'an de wek bi helwesta Çepgirên şoreşger hate damezrandin, dema ku biryara partîbûnê ya ligel serokatiya DHKP-C'ê Dursun Karataş pêk buye, partiyekî bi îdeolojiya Marksîst-Lenînîst dereqanûnî avakirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1978an li Tirkiyeyê
Kategorî:Komên serhildêr li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên komûnîst li Tirkiyeyê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 1978an de hatine avakirin
Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê
Çepgirên tund

**Çepgirên tund** bi bikaranîna rêbazên terorîstî beşeki çepê ya têgeha kolektîf ji bo tevgerên cuda yên komunîst, anarşîst û îdeolojiyên di nav siyasiya çepê ku demokrasiya parlamenê red dikin û di hinek rewşan de serweriya qanûna civatekî adiltir e.

Ji ber ku di salên 1970'î de, bi navê medyayê almanî, sazîyên dewletê û zanist tê bikaranîn. Li sînorên zanistên civakî û pêkanîna têgeha tevlihev e.


Kategorî:Şebenga siyasî
Kategorî:Têgihên siyasetnasiyê
Guevarîzm

çep|thumb|Ernesto "Che" Guevara

**Guevarîzm** yek ji serokên navdar ên şoreşa kûbayê di stratejiya şoreşa çekdarî û şerê gerîla ya komunîst bi Ernesto Che Guevara buyî ye. Di dema Şerê Sar, Amerîka û Sovyetê de, bi taybetî li welatên ji Dinyaya Sêyem pêşketin, rêzekî di nav têkoşîna dabeşkirina gelek koloniyên di şer de rû bi rû xelas bune.

## Çavkanî

*
Kategorî:Dekolonizasyon
Kategorî:Komunîzm
Kategorî:Marksîzm-Lenînîzm
Kategorî:Stalînîzm
Kategorî:Şerê Sar
Kategorî:Şoreşa Kûbayê
Teyrikê bihuştê

**Teyrikê bihuştê** piraniya cureyekî balindeyên li rojhilatê Endonezyayê, Papua Gîneya Nû û li rojhilatê Australyayê ne. Li 42 cureyan de 15 cinsî yê malbatê hene. Endamên vê malbatê, cinsî herî mêr bi milkên dîmorfîzm e, ango bi taybetî jî ji nîkil, bask û dirêjkirina dûvikê, ku bi purtên pir dirêj û berfireh tê zanîn. Ew bi piranî li barînên daristanan de dagirtî dijîn. Hemû cureyên parêzî, fêkî û qasî cidabûna kêzik ên yekreng in. Teyrikê bihuştê bi cur di navbera îdiayan sîstema cotbûnê ji bo firejinî yê hene.

Hejmara cureyên di bin xetereya jiholêrabûnê de ji ber nêçîrê û hewçend in.

## Çavkanî
Trîton (peyk)

**Trîton**, peyka herî mezin a gerstêrka Neptûnê ye. Di 10'ê kewçêra sala 1846'an de ji aliyê stêrnasê îngilîz *William Lassell* ve hatiye vedîtin. Trîton, xwediyê rêgeke rikeber e. Yanî ew li gorî rêgeha gerstêrka ku pê re girêdayî ye, bi bereka vajî ve viz dibe. Eşkêla wê 2.700 km ye û di rojbendê de heftemîn peyka herî mezin e. Rûxara Trîtonê piranî ji nîtrojena qerisî, qeşaya avî, lajwerd û zinaran pêk hatiye. Pûxteya Trîtonê ji sedî 70'yê girseya tevdeyiya wê pêk tîne. Trîton, xwediyê tîriyeke 2,061 g/cm³'î ye û nêzîkî %15-35'ê wê ji qeşeya avî tê. Girseya wê jî 21.400.000.000.000.000.000.000 kg, yanî 21.400 katrilyon e.

Wiha tê ramandin ku trîton yek ji beşenên kembera Kuiper e û beriya milyon salan ketiye golka miqnatisî ya Neptûnê. Ew beşena herî sar a di rojbendê de ye. Germahiya rûxara trîtonê ji aliyê Voyager 2 ve wek -235 ° C (-391 ° F) hate tomarkirin.Herçiqas rûxara wê sar bibe jî ew ji hêla jeolojîkî ve karîger e. Car caran bûyerên wekî hejek, volkan û gayzeran diqewime. Holka miqnatisî ya bi xwe ya Trîtonê heye.

## Rêgeh
thumb|rast|180px|rêgeha sor a Trîtonê û rêgeha heşîn a Neptûnê ye.
Sedema ramandina trîtonê ya wek beşena girtî, rêgeha wê ya bêhempa a di rojbendê de ye. Ew li gorî Neptûnê, di hêla vajî de doş dibe. Piraniya peykên Keywan û Ûranûsê jî wekî trîtonê beşena girtî ne. Lê van peykan, li gorî trîtonê pir biçûk in. Her wiha ku herî mezinê wan a bi navê Phoebe, li gorî girseyê, nêzîkî ji sedî 0.03'yê trîtonê tê. Hem xwediyê rêgeheke rikeber(retrograd) e û hem jî têr baş berxwar e. Trîton wekî heyva me, bi tenê rûyekê xwe nîşan dide: bi girêdayî pêlgirtî ve li derdora Neptûnê doş dibe.

## Vedîtin û navdayîn
rast|thumb|William Lassell,keşfdarê Trîtonê
Trîton ji aliyê William Lassell'ê sternasê îngilîzî ve piştî 17 rojê ku li ser dîtina Neptûn ve derbas bûbû, hate vedîtin. Lassell, di sala 1820'an de ji bo teleskopa xwe dest pê çêkirina awêneyan kir. Wexta ku John Herschel nûçeya vedîtina neptûnê girt, ji Lassell'ê re nivîsand û jê re behsa peykên gengaz kir. Piştî heşt roj, Lassellî Trîton vedît.

## Çavkanî

Kategorî:Peyk
Kategorî:Stêrnasî
John Herschel

**Sir John Frederick William Herschel, 1st Baronet** KH FRS, matematîknas, stêrnas û Kîmyager Brîtanî e. Ew di 7'ê adara sala1792'an de ji dayik bûye. Ew lawê stêrnas William Herschel e û bavê 12 zarokan e.

Herschel, gelek tevkarî ji stêrnasî re kiriye. Wek mînak, navdayîna 7 peyka keywanê û 4 peyka Ûranûsê ji aliyê wî ve hatiye kirin. Ew di heman katî de bi wênekêşî re jî têkildar bûye û li ser tîrêjên binxemrî (ultraviyole) xebitiye. John Herschel, di 11'ê gulana sala 1871'an de jiyana xwe ji dest daye û mezelê wî di Westminster Abbey de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Endamên Royal Society
Kategorî:Jidayikbûn 1792
Kategorî:Kîmyager
Kategorî:Matematîknas
Kategorî:Mirin 1871
Kategorî:Zanyarên brîtanî
Tufan Derince

**Tufan Derince** (jdb. Amed, Bakurê Kurdistanê), hunermendeke Muzîka gel a Kurdan e, ku di sala 2005'an de dest bi hilbestandina tembûrê û piyano kiriye.

## Jiyan
Di sala 2013'an de bi beşên T.H.Bê ya li Zanîngeha Dîlokê ve biserket. Piştî saleke navbera rawestandina xwendinê daye. Li gorî nîşana qeydê bi koma muzîkê ya rojê re hevbend e. Di dema niha de, ew li Mêrsînê çalak e. Herwiha bi nîşana qeydê *Aşanlar Muzik Yapım* re dixebite.

Bi hunermendên wek Grup Seyran û Burhan Toprak re xebitî. Niha li Hollandayê dijî.

## Çavkanî

Kategorî:Amed

Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Komên muzîkê yên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Muzîka kurdî
Beşena girtî

**Beşena girtî** an jî **asteroîda qefilandî-girtî**, yek ji têgînên astronomiyê ye. Beşena girtî ji bo terîfkirina cîsmên ku dikevin rêgeha gerstêrkê û jê pê ve dibin peyka wê gerstêrkê, tê bikaranîn. Bi giştî asteroîd wexta ku nêzîkî gerstêrkekê dibin, yan ber bi fezayê ve tên avêtin yan jî li gerstêrkê tên xistin. Digel vê yekê carinan jî li rêgeha derdora gerstêkê de tên qefilandin. Ji bo van astreoîdan jî têgînê asteroîda qefilandî an jî asteroîda girtî tê bikaranîn. Peyka Neptûnê ya bi navê Trîton, yek ji beşenên girtî yê esmanî ye.

Kategorî:Stêrnasî
Kategorî:Têgînên stêrnasiyê
Wezîfedar

**Wezîfedar** kesên ku yekûn azûlgirtina ji bo karmendê siyasî ye. Ev têgih bi piranî çavkaniyên ji bo hilbijartinan e, ku di pêşbaziyên caran dikare wekî di navbera hilbjartinan û derveyî hilbjartinên danasîn bê bikaranîn. Ji bo nimûne, li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hilbijartinên serokkomarîyê ya 2012, Barack Obama di hilbjartinên bû, ji ber ku ew serokê dema berê bûye, dema hilbijartinan ji bo destnîşankirina serokê bo demeke yekûn digeriyan.

Kategorî:Têgihên siyasetnasiyê
Dibistana malê

thumb|Homeschooling
**Dibistana malê**, **perwerdehiya malê**, **homeschooling**, fêrkirina zarrokan di nav mal de ye. Perwerdehiya malê pirraniya caran ji aliyê dêbavan yan mamostayekê taybet ve tê encamdan.

Berî ku hikûmet yasayekê bidane ku xelik neçar be biçe zanîngehên hikûmî, pirraniya zarrokan zanîn û perwerda xwe ji aliyê xêzan û civakê xwe ve werdigirt.

Li gelek welatan homeschooling, di serdemên hevçerx de, wekî rêyeka pêgihur e li şûna zarrok li zanîngehên hikûmî yan taybet bixwînin û ew jî helbijartineka yasayî ye bo dêbavan. Li him miletên din, wekî Almanyayê, Homeschooling wekî karekê narewa û ne yasayî tê hijmartin û ji ber hin egerên taybet hatiye rawestandin, li sala 2016, nêzîkî 2,3 miliyon qotabiyan homeschooling li Amerîkayê (Wîlayetên Êkgirtî), Brian 2016, encam da.

Homeschooling li Rojhilata Navîn tune ye. Hin kurdan, yên ku kar digel rêxirawên nehikumî kirîn, serbor li gel homeschooling hene, çimkî ecnebî pirrî caran homeschooling li gel zarrokên xwe encam didin ji ber nebûna pêguheran.

## Girêdanên derve

Kategorî:Dibistan
Kategorî:Perwerde
Serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

**Serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê** (, nefermî ji bo wekî "**SDYA**") serokê dewletê û serokê hikûmetê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Birêvebirina serokê rêvebirê hikûmeta federal û fermandarê giştî yê Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

Hêza serokatiya Dewletên Yekbûyî bi serokê yekem George Washington ku di 1789an de dest bi kar kiriye gelek zêde ye. Bi kêm bûna hêza serokatiyê re ku bi demê re kêm bûye serokatiya Dewletên Yekbûyî ji destpêka sedsala 20an vir ve di jiyana siyasî ya amerîkî de roleke girîng lîstiye. Di serdema serokatiyên Franklin D. Roosevelt û George W. Bush de di sedsala 21an de berfirehkirinên hêzeke berbiçav pêk hatiye. Di serdemên nûjen de serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê yek ji hêzdartirîn kesayetên siyasî yên cîhanê ye û rêberê yekane ya xwedî hêza mezin a cîhanê ye.

## Lîsteya Serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

;Partî
 (1)
 (1)
 (4)
 (16)
(4)
 (18)

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1789an li DYAyê
Times Square

**Times Square** (bi kurdî *Qada Times*), tax û hevbirîna bazirganî, sîteyeke turîstîk, navenda şahiya mezin di nav beşên navolkên kolanên Broadway û Seventh Avenue yê li navçeya Manhattana New York City ye.

Ev ji kolanên 42'an Rojava heta 47'emîn Rojava dirêj in. Bi şewqa xwe tevî bîlbordê û reklaman hatiye xemilandin, ku Qada Timesê carinan wekî "Xaçera li cîhanê", "Navenda gerdûnê", "Dilê rêspîyek mezin" û "Dilê cîhanê" ye. Yek ji riyên herêmên rêwîyek di cîhanê de, ew jî ji qurretî ya Navçeya Şanoyê li Broadway û navendeke girîng a pîşesaziya şahiyê ya di cîhanê de ye. Times Square yek ji herî serlêdana turîstîk a di cîhanê de ye, ku li gorî texmînan 50 milyon mêvanên salane hene. Nêzîkî 330.000 kesan bi riya Qada Timesê ve rojane derbas dibin, gelek ji wan tûrîst in, dema ku li ser 460.000 kesên rêwengî bi riya Qada Timesê li ser rojên biçûnehat ve dimeşin.

## Çavkanî
Burger King

**Burger King**, kompaniyeke amerîkî ya pirneteweyî ya xwarina *[[fastfood]]* e.

Kategorî:Kompaniyên amerîkî
Kategorî:Zincîrên xwarina bilez
Boroughên New York City

thumb|rast|300px|
Dabeşbûna îdarî ya bajarê New York (borough):

**[[New York City]]** bajarekî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye ku ji pênc boroughên bi navê Manhattan, Bronx, Queens, Brooklyn û Staten Islandê pêktê.

## Çavkanî

Kategorî:New York
Lîsteya Serokên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

**[[Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]** ji serê hilbijartinên dewletê û serokê hikûmetê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Rêbertiya serokê rêveberiyê ji aliyê hikûmeta federal û serfermandarê Hêzên Çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Serokê bi mane ji bo wezîfeke çar-salî ji aliyê gel ve bi rêya koleja hilbijartinan de hatine hilbijartin (an ji aliyê Meclisa Nûneran, divê ji bo kolêja hilbijartinan nemîne, xelata piraniya mitleq ya dengên ji tu kesî re) ye.

Ji ber ku avahiya di sala 1789an de hate sazkirin, 44 kes wek serokê wezîfedar hatine xizmetkirin. Yê pêşî, George Washington, bi ser ketiye û dengan ji kolêja hilbijartinan ve xurt kiriye. Grover Cleveland ji aliye avahiya du derveyî miştûmir hate wezîfedarkirin û wek 22emîn serokê netewe û 24emîn serok hate jimartin. Bi vî awayî di hilbjartinên yekûn de, Donald Trump 45emîn serokê netewe ye. Bi xwe niha pênc serokên jîndar ên berê hene. Mirina herî dawî serokê berê  de bi mirina Gerald Ford bû; serokê herî dawî ya di xizmetê de bû, ku ew dê bimiri jî Ronald Reagan  de bû.

William Henry Harrison kêmtirîn dem de li avahiya xwe mezaxt, ku di 31 rojan de piştî li avahiya xwe ya di sala 1841an de bû, mir. Franklin D. Roosevelt dirêjtirîn li ser diwanzdeh salan wezîfedar kiriye, berî mirina di dema çaremîna xwe de zûtir di sala 1945an de; ew bi tenê serokê zêdetir ji du warê xizmet kirine ye. Ji ber ku, pejirandina xala bîst û duyê bi destûra Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya di sala 1951an de, ti kesek dikaribû bibe serokê zêdetirîn du caran û tu kesek tunebû, ku ji du salan zêdetir têgiha wezîfedarê ji bo kesekî din hate hilbijartin, ku zêdetir careke din bên hilbijartin pêk hatiye.

## Çavkanî

*
Wezîrê Dadê (Îsraêl)

**Wezîrê Dadê ya Îsraêlê** (, *Sar HaMishpatim*) serê siyasî ya wezareta dadê ye. Berevajî wezaretên din, li wir ti cîgirê wezîrê hebûn.

## Girêdanên derve
* Malpera fermî 
* Hemû wezîrên li Wezareta Dadê Malpera Knessetê

Kategorî:Wezaretên dadmendiyê
Kategorî:Wezîrên Dadmendiyê yên Îsraêlê
Knesset

**Knesset** ( an *civîn*;  **) yek hevgirên meclîsê ya zagonsaziya neteweyî ya Îsraêlê ye. Wekî şaxê desthilata teşrîî ya hikûmeta Îsraêlê, hemû qanûnan di Knessetê ve derbas dike, dûyem Wezîrê Serokê û Serokwezîr (tevî ku xebatan, ji aliyê serokê ve tê tayînkirin) kabîne û serperestiya karê hikûmetê dipejirine.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1949an li Îsraêlê

Kategorî:Parlamen li gorî welatan
Awayê cureyê

Li gorî gotinęn zolojîkî, awayê cureyan bi navê cureyên cinsekî an binecinsa navborî ye, heta ku ji bo taksonomîkalî têkildarkirin, li ku têda ne awayê tahlîl a biyolojîk e. Nêzbûna konsepta ji bo komên jorejênêrîk navê awayê cinsekî tê bikaranîn.

## Çavkanî

Kategorî:Taksonomî (biyolojî)
Zirafa

thumb|Zirafa
**Zirafa** cinsekî wiştirê ji guhandaran heta huştirê li Afrîkayê ne, ku ew bilindtrîn li balaxaneya cihê heywanan dijîn û mezintirîn kavêjan e. Cinsê niha ji awayeke cureyên *[[Canhêştir]] (Giraffa camelopardalis*) pêk tê. Heft cureyên din nemayî ne, ku wekî cureyên berî dîrokê jî ji fosîlan tê zanîn. Dabeşandina taksonomîk hebûna yek ji heşt cureyên Zirafa hatine şirove kirin, li ser bingeha lêkolînên nav mîtokondrîyal û navokî yên DNA herwiha pîvana peyvsazî ya Zirafayê, lê IUCN niha tenê cureyeke bi neh binecureyan nas dike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Heywan
Manuel Noriega

**Manuel Antonio Noriega Moreno** (; 11 sibat 1934&nbsp;– 29 gulan 2017) siyasetmedarekî Panamaniyan û efserê leşkerî bû. Ew dîktatorê leşkerî ya Panamayê ji salên 1983 heta 1989'an de bû, dema ku ew desthilatê ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di dema dagirkirina Panamayê de hate rakirin.

Ji salên 1950'an heta demeke kin berî dagirkirina Amerîkayê, Noriega ji nêzîk ve bi Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê (*CIA*) ya Amerîkayê re kar dikir. Noriega yek ji çavkaniyên ewlekariyê herî bi nirxa CIA de, herwiha yek ji navbêra seretayî ji bo çekên qaçax, alavên leşkerî û ne qedera peretî piştevaniya hêzên kontrgerîla li seranserî Navendî û Amerîkaya Başûr bû.

Noriega jî sereke ya trafîkerê kokaînê, tiştekî ku Pîşesaziya Îstîxbarata Amerîkayê ve xwe ji bo salên agahdarbûnê bû, lê ji ber bikêrhatina xwe ji bo operasyonên leşkerî yên sergirtiyan, wan destûra li Amerîkaya Latîn dane.

## Çavkanî
Bundestag

**Bundestag** ( "Parêzvanê federal"), bedeneke makezagonî û zagonsaziya li ser asta federal a Almanyayê ye. Ji bo fonksiyona nêzbûna xwe, ev pir caran wek nizimtir mala parlamena li ser xetên Civata Nuneran a Amerîkayê û hevbeşên Kanadayê yan Brîtanyayê tê ravekirin. Destûra Bingehîn a Almanyayê, lebê Bundestagê nake û Bundesrat wek odeya qanûnê ya meclîsa jorîn û meclîsa jêrîn e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Parlamen li gorî welatan
Kategorî:Siyaseta Almanyayê
Parlamena Fînlendayê

**Eduskunta** ( an ,  an ),  parlamena Fînlendayê ye. Parlamena yekmeclîsî xwediyê 200 endaman e û civîna meclîsê li paytexta Fînlendayê Helsînkî ye.

Kategorî:Avabûnên 1906an li Fînlendayê
Kategorî:Fînlenda

Fînlendayê
Heşda Şebî

**Heşda Şebî**, **Yekîneyên Çalakbariya Gel** bi kurte (**YÇG**), yan jî **Hêzên Çalakbariya Gel** (**HÇG**) ( ***Al-Hashd al-Sha'abi***), rêxistina ji 40 milîsên binasîna sîwanî ya dewleta Iraqê pêk tê, wekî ku bi taybetî komên misilmanên şiî û misilmanên sunî ne, tevî ku li wir kesên xiristiyan û êzidî yên baş jî hene. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo Mûsilê dijî Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê (DAIŞ) hatiye avakirin. Wezareta Karên Hundir di hezîrana 2014an de bi rêxistineke ji aliyê yekgirtina milîsên heyî di bin "Komîteya Çalakbariya Gel" ve ava bû. Yekîneyên Çalakbariya Gel ji bo binpêkirinên mafên mirovan ên li hemberî sivîlên sunî û xwînrijên mezhebî hatine gunehkarkirin hatiye dîtin.

Di 19 kanûna pêşîn 2016an de, Serokkomarê Iraqê Fuad Masum qanûna ji aliyê parlamenê di meha çiriya paşîn de derbas bû, cihgirtina YÇGê tevî hêzên çekdarên li wî welatî de pejirandin. Bi vê beralîkirinê de, YÇGê niha bi fermandarê giştî yê hêzên çekdarên neteweyî û dê êdî ji bo hemû komên siyasî an civakî yên girêdayî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 2014an li Iraqê
Kategorî:Îslamîzm li Iraqê
Kategorî:Leşker
Kategorî:Leşkerî
Kategorî:Rêxistinên ku di 2014an de hatine avakirin
Ziving, Dihok

**Zivingê** gundekî girêdayî devera Berwarî Bala ya navçedarîya Kanîmasê ya ser bi parêzgeha Dihokê ve ye, niha tenê şûnwarên wî mane.
Artêşa Filîpînê

**Artêşa Filîpînê** (**AF**; ; ), sereke ya herî kevn û mezin a ji parçeya Hêzên Çekdar ên Filipînê (HÇF) ji bo şerê li erdê ye. Fermandarê Giştî ya Korgeneral Eduardo Año, Serokê berê ya Dezgeha Muxaberatên ya Hêzên Çekdar ên Filipînê (DMHÇF), vebûnek avahiya li ser 15ê tîrmeha 2015an de ye. Navenda wê yên serekî li Fort Bonifacio, Taguig û li Metro Manila ye.

## Dîrok
Di dema rola Spanyolan de, li ser hema ji sê sedsalan ne aramiya fîlîpîniyan ve hatiye kaşkirin. Ew di demeke nêzîk de ji bo reforman û bi dawî anîna desthilata zordestiya keşîşê dikirin. Di sala 1896an de, Andres Bonifacio li Katipunanê ji bo amadekirina banda xwe ji azadîxwazên fîlîpîniyan ji bo serhildaneke çekdarî ve hatiye avakirin. Katipunan li ser Çêkirina Artêşa Şoreşgeran ve hatiye damezrandin.

Hema hema salekê piştî ji ber rûdana şer di navbera Katipuneros û Hêzên Spanyol de, Hikûmeta Şoreşgerên Filîpînê Emilio Aguinaldo û artêşa wê ya li ser 22ê adara 1897an li ba Tejerosê ya San Francisco de Malabonê li Caviteyê ji dayik bûye, pêk hat.

General Artemio Ricarte wek Kaptanê Giştî yê *Ejército en la Republica de las Islas Filipinas* an jî Artêşa Şoreşgerên Filîpînê ve hatiye binavkirin. Li vê dîrokê de şopên roja damezrênerên rojên nûjen de Artêşa Filîpînê tê avakirin.

Li ser 12ê hezîrana 1898an de, General Emilio Aguinaldo ji Spanyayê serxwebûna Filîpînê îlan kir û cara yekemîn Komara Filîpînê avakir, ku ew wek bi serokatiyê ve rûniştiye.

## Çavkanî

Kategorî:Artêş
Zimanê filipîno

**Filipîno** an jî **zimanê filipîno**  (bi filipîno: *Wikang Filipino*), di vê bikaranînê de, behsa zimanê neteweyî ya Filipinê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Filipîn
Anna Netrebko

**Anna Netrebko** ( jdb.18ê îlonê 1971 li Krasnodar, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) sopranoyeke rûsî-awistirî ye.

Kategorî:Jidayikbûn 1971
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stranbêj
Muzîka cîhanê

**Muzîka Cîhanê** an jî **Strana Cîhanê** (), stranekî di kategoriya cîhanê ya bi stranên herêmî tê naskirin e. Bi pêşengiya Real World Records hatiye çêkirin. Muzîka Giloverî, jî wek Muzîka Gerdûnî tê binavkirin. Ev cur bi cur yên bangekê muzîka ji bo hemû dinyayê pêk tê.

## Girêdanên derve
* Music Listings 
* List of World Music Festivals
* 
* Sounds and Colours—magazine about South American music and culture
* World Music at SKY.FM 
* World Music Central
* Rhythm Passport
* Wilde Töne – Festival for Folk- and Weltmusic  Braunschweig | Almanya
Dîktatoriya leşkerî

**Dîktatoriya leşkerî** (her wekî cûntaya leşkeriyê jî tê zanîn), ku bi şêweyê hikûmetê cuda yên dîktatoriya sivîl ên ji bo hejmareke mezin ji ber sedeman e. Motîvasyona wan ji bo desteserkirina desthilatdariyê, ku saziyên bi riya hêza birêxistina desthilatiya wan bihêle ye. Gelek caran nêrînên xwe wek tomarkirinê netewe yên siyasetmedarên şikestî an jî helwesta xwe ji muameleya sivîl, dîktatoriya leşkerî wek hakemanê "bêalî" li ser bingeha endamtiya xwe di nav hêzên çekdar de rewa dike. Ji bo nimûne, gelek sernavên cûntayan wek "Konseya Rizgariya Neteweyî", "Komîteya Nûvdekirinî ya Neteweyî", an jî "Komîteya Rizgariya Neteweyî" tên pesendkirin. Rêberên leşkeriyan gelek caran wek serweriya cûntayê ya bi hilbijartî yek ji wan wek serok in.

## Çavkanî


Kategorî:Leşkerî
Kawar

**Kawar** (), gundekî Xinûsê a parêzgehê Erzîromê ye.
## Gelhenasî

## Aşîretên gundê Kawar
* Pîkî
* Micrif
* Apê
* musa

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Xinûsê
Muzîka dansê

**Muzîka dansê**, cureyekî muzîka bi helbestsaziya ji bo îfadedanê ya reqisandinê an jî govendê pêk tê.

## Jî binêre
* Dans-pop
* Muzîka dansê ya elektronîk
Gola bendî

thumb|Gola bendava Jhonghuayê, Taywan
**Gola bendî** an jî **gola bendavê**, deryaçeyek e ku ji aliyê mirovan ve hatiye çêkirin. Sedema çêkirina golên bendî, bi giştî ji bo vexwarinê yan jî ji bo avdaniyê ye. Ligel van armancan, ew ji bo geştên şikevê, masî girtinê û werzişên deryayî jî tê bikaranîn. Li gorî qada rûxarî, gola bendî ya herî mezin a cîhanê Deryaçeya Voltayê ye, ku tê de 153 milyar m³ (metre kûb) av heye. Li Kurdistanê jî deryaçeya Dûkan yek ji golên bendî ye.

## Çavkanî


Kategorî:Komên avê
Krîza dîplomatîk a Qeterê 2017

**Krîza dîplomatîk a Qeterê** di 5ê pûşpera 2017an de derket. Çar welatên erebî Erebistana Siyûdî, Behrên, Îmarat û Misirê peywendiyên xwe yên dîplomatîk li gel Qeterê qut kirin . Piştî van 4 welatan 3 welatên din jî têkiliyên xwe li gel Qeterê qut kirin. Piştî van welatan welatê Senegalê jî pêwendî qut kirin .

Piştî qutkirina pêwendiyan Tirkiye û Îranê piştgiriya xwe ji bo Qeterê îlan kir.. Dewleta Îranê çar firokeyên alikariyê şandin Qeterê . Tirkiyê tezkereya leşkerî bi awayek lezgînî derxist ku artêşa Tirk biçe Qeterê . Wezîrê derve yê Qeterê Şêx Muhammed bin Abdurrahman es-Sani jî got ji bo ewlehiya herêmê artêşa Tirk wê were Qeterê . Piştî van agahitan Artêşa Tirk îlan kir ku heyeteke leşkerî a sê kes tê de, ji bo zanîn û bicihkirina leşkerê Tirk çûn Qeterê.
Li pişt vê bûyerê li gor angaştan Qeter alikariya terorê dike û têkiliyên nêzik di gel Îranê ava dike. 

## Çavkanî

Kategorî:Dîroka siyasî ya Qeterê
Kategorî:Qeter
Kategorî:Siyaseta cîhana erebî
Kategorî:Siyaseta Rojhilata Navîn
Kategorî:2017 li Qeterê
Kategorî:2018 li Qeterê
Kategorî:2019 li Qeterê
Kategorî:2020 li Qeterê
Kategorî:2021 li Qeterê
Evarcha arcuata

**Evarcha arcuata**, herêmên perçebûyî yên herî zêde hatî dîtin di nav de jî tîrêjîyên biçûk ên taybetî yên tîrêjîyan in. Ev tîr bi taybetî di taxonên kûyê yên ku kum û sînorîn li ser de tê dîtin û bi awayekî normal bi rengê birindarî ye. Dişika wan bi awayekî zêde mezin e û bi erdhejên din yên tîrêjî re tê dayîn ku wan bi hêsanî bi hêsanî dibe. Evarcha arcuata, hûrbînê ronahiyê yên bi rengekî siyayî û spî, ku di nava xwe de dengê xwe re dibînin, ango bi awayekî normal tê nasîn. Ev tîr serdema normal bi taybetmendiyên xwe bi taybetî li ser tûzê, ango di nav avê de an jî di navbeynan de bûn, û ew di normal de li dûma ya bitikî ya jiyana wan bû.

## Girêdanên derve

Kategorî:Pîrê
Alareş

**Alareş** (, *reyet es-sewde* an jî tenê , *er-reya*), alayeke di kevneşopiya ji aliyê Îslamiya Muhemmedê ve hate pêldan e. Di dîroka ji aliyê Ebû Muslim Xoresanî ve di sala 747'an de di Şoreşa Ebasiyan de hate bikaranîn û bi taybetî ji ber vê yekê ligel Xelîfeta Ebasî ve hate têkildarkirin.

Alareş ji sala 1990'an ve ji bo wek sembolên îslamî û cîhadî tê bikaranîn û nişankirin.

## Çavkanî

Kategorî:Ala
Kategorî:Cîhadîzm
Kategorî:Termînolojiya îslamê
Dûzo

**Dûzo** an jî **Dizo** cureyekî govenda kurdî ya li Rihayê ye.

Dûzo wek bi lingan rasterast bi hevre yek gavî davêjê û tevî gav avêtinê herdû girikê piyan bi lez tên reqisandin.
Govenda Dûzo hema hema wekhevê govenda Girtî ye.

## Mijarên têkildar
* Govend

Kategorî:Govend
Girtî

**Girtî** cureyekî govenda kurdî ya Erzîromê, Mûşê, Wanê, Qersê û Çewlîgê ye.

Di govenda Girtî de, herdû ling sê caran li ser paniyan hilbipekîne, di heman demê de pêwîst e ku çok sê caran nîv were xwarê. Bi van herdû tevgeran ger girikê piyan jî were reqisandin.

Govenda Girtî hema hema wekhevê govenda Dûzo ya ji aliyê herêma Rihayê ye.

## Mijarên têkildar
* Govend

Kategorî:Govend
Delîlo

**Delîlo** cureyekî govenda kurdî li tevahiya Kurdistanê ye. Govend bi eslê xwe ji Bakurê Kurdistanê ye, bi taybetî li bajarên Çewlîg, Mûş, Erzîrom, Amed, Wan, Dêrsim, Qersê tê reqisandin.

## Lîstikandin
Govenda Delîlo asayî bi sê gavî lingan pêşve dibe, tevî gav avêtinê tiliyên di nav pêçiyan bi koziya 45 derece dimîne û herdû dest bilez tên reqisandin.

Kategorî:Govend
Qerepxar

**Qerepxwar** (), gundekî bi ser Sarîqamîşa Qersê ve ye.

Muxtarê gund Kenan Karakurt e. Di gund de mizgeftek, goristan, dibistan û du dikan hene.

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Sarîqamîşê
Artêşa Rizgariya Neteweyî (Kolombiya)

**Artêşa Rizgariya Neteweyî** () rêxistina komekî çekdarên li Şerê Çekdariya Kolombiyayê ve didome, ku ji sala 1964an ve li Kolombiyayê de çalak e.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1964an
Kategorî:Rêxistina leşkerî
Kategorî:Rêxistinên leşkerî yên Kolombiyayê
Kategorî:Terorîzma xiristiyan li Amerîkaya Başûr
Sarah Gadon

**Sarah Gadon** (jdb. 4 nîsan 1987 li Toronto, Ontarioyê) lîstikvaneke kanadayî ya fîlm û rêzefîlman e.

## Jiyan

## Fîlmnîgarî

## Girêdanên derve
* Rotten Tomatoes Sarah Gadon
* IMDB Sarah Gadon

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên ji Torontoyê
Kategorî:Aktrîsên kanadayî
Kategorî:Jidayikbûn 1987
Kategorî:Mirovên zindî
Mêşhingiva karker

thumb|Mêşhingiva karker tozkulîlk tov kiriye.
**Mêşhingivên karker** di nav kewarê de mêşhingivên herî zêde û çalak in. Di be ku hejmara mêşên karker ên di kewarê de ji 7-8 hezaran zêdetir be. Mêşhingiva karker bi zayenda mê ne, lê hêkdanka wan ne çalak e, ango karker stewr (nezayok) in. Di kewarê de tenê şaheng dikare hêk bike.

## Kar û barên mêşhingiva karker
* Hingiv û şane çêdike.
* Ji kulîlkan tozkulîlk û nektar(şîre) berhev dike.
* Kurmikên mêşan xwedî dike.
* Ji bo kurmikê wê bibe şaheng şîrmêş çêdike
* Ji bo şaheng û kurmikan av dikişîne kewarê.
* Paqijiya kewarê dike.
* Derziya karker heye, ji bo parastina xwe û kewarê bi kar tîne.
* Dema kewar pir germ dibe, li ber derî ye kewarê perên xwe ba dide û kewarê hênik dike.
* Ji hekê 21 rojan de derdikeve.
* Temenê wî navbera 40 û 60 roj e.

## Mêşhingiv û pêvedan

Mêşhingivên karker bi derzî û jehr in. Derziya pîroxan (mêşhingiva nêr) tune, şaheng jî ji kewarê dernakeve û derzîya wê jî kin e. Kengê ku li karker an jî li kewarê gef hate xwarin, êrîş dikin û pêve didin. Dema derzî çerm veda û ket hundirê laş, êdî dernakeve. Piştî vedandinê, mêşhingiv difire û diçe, lê derzî, kîsikê jehrê û hûr û rûviyên wê li paş wê dimîne. Ji ber ko kîsike jehrê hê jî jehrê diherikîne nav laş, divê zûtir were derxistin. Mêşhingiva bêderzî û rûvîderketî, di demeke nêz de wê bimire. Loma gava gefên giran lê nebe êrîşê tu kesî nakin. Jehra mêşan ji bo hin kesan dibe sedema alerjîya giran. Lê bi piraniya însanan ve, tu pirsgirêkên girîng dernakeve û cihê vedayî 2-3 rojan werimî dimîne û birînek piçûçik çêdibe.


Wêne:Bee-sting-abeille-dard-2.jpg|Derzî û kîsikê jehrê ya mêşhingiva karker
Wêne:Honeybees-27527-1.jpg|Mêşhingivên karker ji bo hênikkirina kewarê, perên xwe ba didin.
Wêne:Adult queen bee.jpg| karker Mêşhingiva şahengê xwedî dikin û wê diparêzin, Şaheng di nav karkeranda pîçek dirêjtir dixuyê
Wêne:Bienenstich Oberlippe.jpg|Ji bo hin kesan jehra mêşhingivê dibe sedema alerjiyê.


## Çavkanî

Kategorî:Apiyolojî
Kategorî:Entomolojî
Kategorî:Hîmenopterolojî
Kategorî:Mêşhingiv
Kategorî:Mêşvanî
Alternatîva ji bo Almanyayê

**Alternatîva ji bo Almanyayê** () an jî bi kurte **AfD** partiya siyasî ya Almanyayê bi helwesta îdeolojiya rastgirên gelperweriyê û gumankeriya ser Ewropayê ye.

## Çavkanî


Kategorî:Avabûnên 2013an li Almanyayê
Kategorî:Partiyên siyasî yên ku di 2013an de hatine avakirin
Kategorî:Partiyên siyasî yên Almanyayê
Gumankeriya ser Ewropayê

**Gumankeriya ser Ewropayê** dîtina siyasî yan rexne yên li wan kesên ku li dijî Yekîtiya Ewropayê ne. Bingehîna çavkaniyê ramankirina ji bo lawazkirina dewletên netewî ji bo entegrasyona ewropî ye û ji bo hêdîkirima entegrasyonê ye an jî bi şûna daxwazên ji bo berevajî bidin sekinandin.

Kategorî:Siyaset li Yekîtiya Ewropayê
Hêzên Hevpeymaniyê yên Şerê Cîhanî yê Duyem

thumb|280x280px|Yên kesk nîşanî Hêzên Hevpeymaniyê û yên şîn jî nîşanî Hêzên Tewereyê dide.
**Hêzên Hevpeymaniyê yên Şerê Cîhanî yê Duyem** an jî bi kurtasî **Hevpeymanî**, di Şerê Cîhanî yê Duyem de komek bû ku li dijî welatên tewereyê şer dikirin. Ew di şerî de bi ser ketin. Jiber ku di vê komê de Keyaniya Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî û Yekîtiya Sovyetan cih digirtin, wekî ***Sisiyê Mezin*** jî dihatin binavkirin.

Welatên li xwarê, di nava Hevpeymaniyan de cih digirtin:

Kategorî:Şerê cîhanî yê duyem
Asharq Al-Awsat

**Asharq al-Awsat** () rojnameyeke erebî ye û weşanên navneteweyî dike. Navenda wê London e. Bi dûçûna New York Times, ev rojname ji aliyê malbata Kraliyetê ya Suud ve tê piştgirîkirin.

Kategorî:Avabûnên 1978an li Înglistanê
Kategorî:Çapemenî
Kategorî:Rojnameyên erebî
Kategorî:Rojnameyên Erebistana Siûdî
Şaheng

**Şaheng** (mak, make) serkirdeya kewarê ye. Bikaranîna feremonan, rêvebirin û parastina kewarê pêk tîne. Di koloniya mêşhingivan de, tenê yek şahengek heye. Şaheng dibe ku rojê bi 1000-2000an hêk bike. Ji hêkên dolgirtî (bergirtî) yên şahengê, mêşhingivên mê, ji hêkên bêbergirtî yên wê jî mêşhingivên nêr çêdibe. Derziya wê heye, lê ji ber ku laşê we pir gir û qelew e, derziya wê kin e û nikare bi kesî pê vede. Şaheng ji hêkê 16 rojan de derdikeve. Şaheng û karker ji aliye genetîkê de wekî hev in, lê dema ji hêk derdikeve û dibe kurmik, kurmika wê bibe şaheng, 5 roj bi şîrmêş tê xwedîkirin. Şîrmêş ji aliyê karkeran ve te çêkirin. Karker çavika ku wê şaheng te da têbigihîje, ji çavikên din ên şaneyê mezintir çêdikin. Temenê şaheng navbera 3 û 5 salan e.

## Galerî

Wêne:Honeybee queens laying egg 14.jpg|Şaheng hêk berdide nav çavika şaneyê.
Wêne:Capped emergency supercedure queen cells of the honey bee.JPG|Çavika hêka wê bibê şaheng ji çavikên karkeran girtir e. Di wêneyê de sê çavikên gir ji boy çêbûna şahengan e. Çavikên din ên girtî, çavikên mêşhingivên karker in.
Wêne:Weiselzellen 68a.jpg|Kurmikên wê bibin şaheng, bi şîrmêş tên xwedîkirin.
Wêne:Adult queen bee.jpg|Karker mêşhingiva şahengê xwedî dikin û wê diparêzin, şaheng di nav karkeran de dixuyê


## Girêdanên derve
https://drive.google.com/file/d/1VrumLJKs70Qej8biQpxpikENzJyKQiiZ/view?usp=share_link Zanyariyên hê pirtir, li ser mêşhingivan

## Çavkanî

http://www.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/h/honeybee/

https://www.wired.com/2015/09/royal-jelly-isnt-makes-queen-bee-queen-bee/

Kategorî:Hingiv
Kategorî:Mêşvanî
Kategorî:Mêş û mûr
Deklerasyona yekalî ya serxwebûnê

**Deklerasyona yekalî ya serxwebûnê**, yan jî **danezana yekalî ya serxwebûnê** (bi îngilîzî: *Unilateral declaration of independence*) pêvajoyeke ku çawa dewletek nû ji aliyê nîvnetewek de tê avakirin. Di vê metoda serxwebûnê de ti peyman di gel dewleta deshilatdar re nayê kirin û bi yekalî avakirina dewletê tê avakirin. Ev têgîn yekem car di Deklerasyona Serxwebûnê ya Rodezyayê de di sala 1965ê de hate bikaranîn ku ti peyman di gel Keyaniya Yekbûyî nehate destnîşankirin.

## Çavkanî

Kategorî:Serxwebûnxwazî
Otto Warmbier

**Otto Frederick Warmbier** (jdb.  – m. ) xwendekarek zanîngehekî amerîkan bû, dema ku di sala 2016an de xweş bûye serdana li Korêya Bakur kiriye, piştî ku li dijî otobûsê veguhestina propagandaya xwe ya otêlê ew 15 salan ji ber cezaya zehf hate girtin.

Du mehan piştî zindanê, Warmbier ji ber sedemek nenasî birîndariya neurolojîk bû. Karbidestên Korêya Bakur got ku di encama botulîzmê Warmbier şewitek xewek bû û tevî bijîşkên Amerîkanê tu belaşîzmê tunebû. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hewldanên dîplomatîk ên serbestberdana Warmbier di sala 2017an de girtin, piştî Warmbier 18 meh hatibû girtin. Warmbier di 13ê îlonê de li Ohio di Navenda Tenduristiyê ya Zanîngeha Cincinnati de ji bo çavdêriya nirxandinê gihişt.

Warmbier di  de piştî şeş roj berê vegeriya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê mir. Hin berpirsyarên Amerîkayê ji bo mirina Warmbier Korêya Bakur sûcdar kirin. Ew yek ji 16 hemwelatiyên Amerîkayê li Korêya Bakur hatibûn binçavkirin bûn, ku her sê kesên hê di binçavkirinê de ne.

## Jiyana demborî
Otto Warmbier di 12ê Kanûnê 1994an de, ji sê zarokên Fred & Cindy li Cincinnati, Ohio ji dayik bû. Bavê wî Fred Warmbier, karsaziya xwe ya xwedanê di şîrketekî paqijî ya di sala 2015an de di *[[Forbes]]* hate dîtin xurt kirin. Diya wî ji cihûyan e. Birayê Otto Austin e û xwişka Otto jî Greta ye.

Kalikê diya wî Charles Garber bû, dermankêşek li Cincinnati bû. Otto ji sala 2010an heta sala 2013an de li şirketekî xebitî.

Warmbier di Dibistana Bilind a Wyoming di 2013an de wekî çîna silavnameyê xwendekarek duyemîn bilindtirîn xwendekarê salê bû. Ew gelemperî û bihura xirab bêdeng bû, ku li ser tîma yaneya futbolê ve dilîst. Hevserokê wî got ku ew lîstikvanek xwerû û rêberê xwezayî bû.

## Serdana Korêya Bakur
Fred Warmbier got ku kurê wî Otto di sala 2015an de li Çînê bû, dema ku ew şîrketekî li Koreya Bakur dît. Ew li gorî bavê xwe biryar da ku ew here ji ber ku ew netirs bû. Warmbier got ku serdana operatorê bi dirûşmên ciwanên wekî dirûşmên bangî xwestin, "Ev serdana dê û bavê ye ku naxwazin te bigirin!" Fred Warmbier got ku operasyona turîzmê ya Çînê, Tûrên Ciwan Pioneer ji bo hemwelatiyên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di ewlehiyê de ragihand.

## Çavkanî

Kategorî:Cihûyên amerîkî
Kategorî:2016 li Korêya Bakur
Komkujiya Srebrenîtsayê 1995

**Komkujiya Srebrenîtsayê** (), Komkujiyekî di tîrmeha 1995an de bi piranî 8,000 kuştî li hember misilmanên bosnak ên mêr û xort, ku li bajaroka Srebrenîtsa ya di dema Şerê Bosnî de pêk hat.

Kuştin ji aliyê yekîneyên yekbûyî yên Sirbê ya Artêşa Komara Sirbîstanê (VRS) di bin fermandariya giştî Ratko Mladić ve hatin kuştin. Yekîneyên paramîlîter ên Dûpişk ya Sirbîstanê, ku beşek ji wezareta hundurê di sala 1991an de bû, tevlî komkujiyê beşdar bûn. Di nîsana 1993an de Neteweyên Yekbûyî (NY) ragihand ku deverên Srebrenîtsa li Geliyê Drinayê ya bakurê Bosniya hate dorpêçkirin û di bin parastina Herêmên Ewlehî yên Neteweyên Yekbûyî de ye.

## Çavkanî

Kategorî:Bosniya û Herzegovîna

Kategorî:Komkujî
Kategorî:1995 li Bosniya û Herzegovîna
Pîlot

thumb|Pîlotê şerî
**Pîlot**, **balafirvan** an jî **firrvan**, navê giştî yê van kesan e ku amyarên esmanî yên wekî balafir difirînin û kontrol dikin. Di heman katî de cureyekî pîşeyê ye.

## Çavkanî

Kategorî:Pîşe
Patagonya

thumb|300px|Nexşeya Patagonyayê li gor rêjeya herî pejirandî ye (Nivîsarê bibînin).

**Patagonya** () herêmêke li Amerîkaya Başûr e, li gorî Arjentîn û Şîleyê parvekirî ye. Li herêma başûrê çiyayên Andes û herwiha çemê pampasê û çiyayên rojhilatê li başûrê rojavayê Andesê ye. Patagonya xwedî du deravan e: rojavayê deryaya Okyanûsa Pasîfîkê û li hember rojhilatê Okyanûsa Atlantîkê ye.

Deryaya Çemê Koloradoyê û Barrancas, ku ji Andesê heta Atlantîkê diçin, bi gelemperî sînorê bakurê Argagonî ya Patagonya têne têtekirin.

## Çavkanî
Şorê

**Şorê ** an **Şora Rojhilat** (), gundekî Rojavaya Kurdistanê ye bi ser nahiyeya Dirbêsiya Hesîçeyê ve ye.

## Gelhenasî

## Girêdanên derve

Kategorî:Gundên Dirbêsiyê (Hesîçe)