Orşelîm

{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| nav                 = Orşelîm
| navê_rastî          = 
| navê_din            = 
| cîwarbûn            = 
| wêne                = 280px
| wêneya aso          = 
| mezinahiya_wêne     = 
| wêne sernav         = 
| alt_wêne            = **Ji serî çeperast**: Nêrîna asoya Orşelîmê ji bakurê St. Elijah Monastery, souq di Bajarê kevn, Mamilla Mall, Knesset, Qubeya rock serdestî Bajarê kevn, kelha (zanîn wek Birca Dawidê) û Sûrên bajarê kevn, û Sûrên Rojava.
| wêneya ala          = Flag of Jerusalem.svg
| mezinahiya_alayê    = 
| ala binnivîs        = 
| wêneya nîşan        = Emblem of Jerusalem.svg
| mezinahiya_nîşanê   = 60px
| nîşan binnivîs      = 
| wêneya mertal       = 
| bernav              = *Ir ha-Kodesh* (Bajarê Pîroz),*Bayt al-Maqdis* (Mala Pîrozî),*Bait-ul-Muqaddas*
| etîmolojî           = 
| dirûşm              = 
| sirûd               = 
| wêneya nexşe        = 
| mezinahiya_nexşeyê  = 
| nexşe sernav        = 
| nexşeya reptiye     = Îsraêl
| çespik etîketa hêl  = 
| çespik etîket       = 
| binnivîsa çespik nexşe = Nexşeya Cihan Îsraêl
| mezinayîya çespik nexşe = 
| çespik relief       = 
| nexşeya reptiye1    = 
| çespik etîketa hêl1 = 
| binnivîsa çespik nexşe1 = 
| koordînat           = 
| teşeyê koordînatê   = 
| dîmena koordînatê   = inline,title
| koordînata wikidata = yes
| formata koordînatê  = dms
| etîketa_binebeşê    = Welat
| navê_binebeşê       = Axa Israêlê
| etîketa_binebeşê1   = Rêveberî
| navê_binebeşê1      = 
| etîketa_binebeşê2   = Îdîakirin
| navê_binebeşê2      = Îsraêl
| etîketa_binebeşê3   = Navçe
| navê_binebeşê3      = Navçeyên Orşelîmê
| etîketa_binebeşê4   = Wîlayet
| navê_binebeşê4      = Wîlayetên Orşelîmê
| sernavê damezrandinê = Gihon Spring
| dema damezrandinê   = 4500 BZ
| sernavê damezrandinê1 = Bajarê Dawidê
| dema damezrandinê1  = 1010 BZ
| etîketa_avakirinê2  = Sûrên bajarê kevn
| dema_avakirinê2     = 1541
| etîketa_avakirinê3  = Şerê Orşelîmê
| dema_avakirinê3     = 18'ê Pûşperê 1948
| etîketa_avakirinê4  = Jinûve Yekbûn
| dema_avakirinê4     = 7'ê Pûşperê 1967
| etîketa_avakirinê5  = Qanûna Orşelîmê
| dema_avakirinê5     = 30'ê Tîrmehê 1980
| etîketa_avakirinê6  = 
| dema_avakirinê6     = 
| etîketa_avakirinê7  = 
| dema_avakirinê7     = 
| cureyê_hikûmetê     = Encûmena Şaredariyê
| encumena_îdarî      = Şaredariya Orşelîmê
| partiya_serok       = 
| etîketa_serok       = Şaredar
| navê_serok          = Nir Barkat
| etîketa_serok1      = Şaredarê Filistînê
| navê_serok1         = Zaki al-Ghul
| etîketa_serok2      = 
| navê_serok2         = 
| etîketa_serok3      = 
| navê_serok3         = 
| cureyê_demografiyê  = Etnîkî (2016)
| çavkaniyên_demografiyê = 
| 1etîketa_demografiyê1 = Cihû
| 1etîketa_demografiyê2 = Ereb
| 1agahiya_demografiyê1 = 64%
| 1agahiya_demografiyê2 = 35%
| tercîha_yekeyê      = dunam
| rûerd mezintî       = 
| temamiya_qadê_donim = 125156
| qada_erdî_km2       = 
| qada_avî_jisedî     = 
| çavkaniyên_qada_bajarî = 
| çavkaniyên_qada_gundewarî = 
| çavkaniyên_qada_metro = 
| qada_bajarî_km2     = 
| qada_gundewarî_km2  = 
| qada_metro_donim    = 652000
| çavkaniyên_qada_rûerdê = 
| çavkaniyên_dirêjahî_firehî = 
| çavkaniyên_bilindahiyê = 
| çavkaniyên_bilindahiya_maks = 
| jêrenotên nizmtir bilindahî = 
| dirêjahî_km         = 
| firehî_km           = 
| bilindahî_m         = 754
| niqteya_bilindahiyê = 
| bilindahiya_maks_m  = 
| niqteya_bilindahiya_maks = 
| rêza_bilindahiya_maks = 
| nizmtir bilindahî m = 
| xala nizmtir bilindahî = 
| çavkaniyên_nifûsê   = 
| çavkaniyên_texmîna_nifûsê = 
| çavkaniyên_nifûsa_bajarî = 
| çavkaniyên_nifûsa_gundewarî = 
| jêrenotên gelhe metro = 
| gelhe               = 
| sala_nifûsê         = 
| nifûsa_bajarî       = 
| nifûsa_gundewarî    = 
| gelhe metro         = 1,124,300
| gelhe tîrbûn        = 6917.1
| berbelaviya_nifûsa_bajarî_km2 = 
| berbelaviya_nifûsa_gundewarî_km2 = 
| berbelaviya_nifûsa_metro_km2 = 
| demonîm             = orşelîmî, qudsî
| navçeya demjimêr    = +2
| hejmara_utc1        = +3
| koda_postayê        = 9XXXXXX
| koda_telefonê       = +972-2
| temsîkê wesayîtê    = 
| malper              = jerusalem.muni.il
}}

**Orşelîm** (Urşelîm) yan **Quds** (; ; bi zimanê misrî yê kevin *Ruşalimum*, bi zimanê asûriyan ê kevin *Urusalim* an jî *Urisalimmu*; bi zimanê yewnanî ê kevin *Hiyerosolyma* ) bajarekî rojavayê Asyayê ye Li ser deştek li çiyayiyên di navbera Deryaya Navîn û Deryaya Mirî de ye. Orşelîm yek ji kevintirîn bajarên cîhanê ye û ji bo sê dînên sereke yên îbrahîmî: Cihûtî, Xiristiyanî û Îslamê wekî bajarekî pîroz tê binavkirin. Ji ber ku Îsraêl saziyên xwe yên sereke yên hikûmetê li wir diparêze û Dewleta Filistînê di dawiyê de wê wekî kursiya desthilatdariya xwe pêşbîn dike, hem Îsraêl û hem jî Filistîn bajarê Orşelîmê wekî paytexta xwe îdîa dikin.

Di dema Îbrahîm de Melkîsedek li Orşelîmê padîşah û kahîn bû (Destpêkirin 14:18).

Wek ku ji "Nameyên el-Amarnayê" kifş dibe , Orşelîm di sedsaliya 14'an berî zayînê de, di destê misriyan de bû.

Piştî misriyan û heta dema Dawid padîşah, bajar di destê yêbûsiyan de ma.
Di sala 1000 berî zayînê Dawid Orşelîm vegirt (Samûêl II, 5:6-10) û kir peytexta xwe û kurên xwe. Ev wilo ma heta ku 587 berî zatînê padîşahê babîloniyan Nebûkadnesar êrîşî Orşelîmê kir û bajar ket destê wî.

537 berî zayînê padîşahê farisan Kîros destûr da cihûyan ku ji Babîlê vegerin cihê xwe û peytexta xwe dîsa ava bikin.

Di sala 70'ê berî zayînê serleşkerê romayî Tîtus bi artêşa xwe ve Orşelîm vegirt, şûreyên bajêr hilweşandin û gelek xanî jî xera kirin.

Di serîhildana Bar Koxba de (132 piştî zayînê) artêşa romayiyan careke din ket Orşelîmê û hemû cihû hatin sirgûnkirin; hingê romayiyan jî navê bajêr danî *Eliya Kapîtolîna*. Bi vê yekê dixwestin ji pûtekî wan ê bi navê "Yûpiter Kapîtolînus" re hurmetê bikin.

638 piştî zayînê misilman ketin Orşelîmê û navê bajêr kirin Quds, yanî "pîroz".

## Navên cuda yên bajarê Orşelîmê
Bawermendên mesîhî û misilman bajar wekî "Bajarê Pîroz" (bi îngilîzî: *the Holy City*), "Qudsa Pîroz" û "Qudsa Şerîf" (*Kudüs-i Şerif, Quds ash-Sharif*) bi nav dikin.

## Galerî

Wêne:Emblem of Jerusalem.svg|Mertala Orşelîmê
Wêne:Flag of Jerusalem.svg|Alaya bajarê Orşelîmê
Wêne:Western wall jerusalem night.jpg|Dîwarê rojava yê Orşelîmê


## Çavkanî

Kategorî:Bajarên Îsraêlê
Kategorî:Filistîn

Kategorî:Paytextên Asyayê
Kategorî:Xakên pîroz