open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rovigo

**Rovigo**, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Rovigo di heman demê de navenda parêzgeha Rovigoyê ye û bajêr li ser deverê Kanala avê ya Kanala Adigetto hatiye avakirin.
## Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:550 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:55000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1871 from:0 till: 23633
  bar:1881 from:0 till: 24628
  bar:1901 from:0 till: 23821
  bar:1911 from:0 till: 27123
  bar:1921 from:0 till: 30953
  bar:1931 from:0 till: 36824
  bar:1936 from:0 till: 39954
  bar:1951 from:0 till: 45862
  bar:1961 from:0 till: 45649
  bar:1971 from:0 till: 49848
  bar:1981 from:0 till: 52218
  bar:1991 from:0 till: 52472
  bar:2001 from:0 till: 50289

PlotData=

  bar:1871 at: 23633 fontsize:S text: 23.633 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 24628 fontsize:S text: 24.628 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 23821 fontsize:S text: 23.821 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 27123 fontsize:S text: 27.123 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 30953 fontsize:S text: 30.953 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 36824 fontsize:S text: 36.824 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 39954 fontsize:S text: 39.954 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 45862 fontsize:S text: 45.862 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 45649 fontsize:S text: 45.649 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 49848 fontsize:S text: 49.848 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 52218 fontsize:S text: 52.218 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 52472 fontsize:S text: 52.472 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 50289 fontsize:S text: 50.289 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: Jêderka ISTAT


## Çavkanî

Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê
Chioggia

**Chioggia** (bi zimanê venetî: *Cióza*), bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Chioggio li ser nîvgirava bi heman navê, li ser Nîvgirava Chioggio hatiye avakirin.
## Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:55000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 28051
  bar:1881 from:0 till: 29236
  bar:1901 from:0 till: 31218
  bar:1911 from:0 till: 35052
  bar:1921 from:0 till: 36427
  bar:1931 from:0 till: 40252
  bar:1936 from:0 till: 42569
  bar:1951 from:0 till: 49528
  bar:1961 from:0 till: 47151
  bar:1971 from:0 till: 49885
  bar:1981 from:0 till: 53470
  bar:1991 from:0 till: 53179
  bar:2001 from:0 till: 51779

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 28051 fontsize:S text: 28.051 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 29236 fontsize:S text: 29.236 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 31218 fontsize:S text: 31.218 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 35052 fontsize:S text: 35.052 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 36427 fontsize:S text: 36.427 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 40252 fontsize:S text: 40.252 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 42569 fontsize:S text: 42.569 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 49528 fontsize:S text: 49.528 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 47151 fontsize:S text: 47.151 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 49885 fontsize:S text: 49.885 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 53470 fontsize:S text: 53.470 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 53179 fontsize:S text: 53.179 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 51779 fontsize:S text: 51.779 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Jêderka İSTAT

## Çavkanî

Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê
Derdên me (pirtûk)

***Derdên me*** navê kitêbokeke nivîskarê kurd Osman Sebrî ye. Pirtûk di salên 1950an de li Sûriyê hatiye çapkirin û ji 32 rûpelan pêk tê. Tê de ferhengok heye. Bihayê pirtûkê lîreyekî sûrî bû.

## Naveroka pirtûkê
* Pêşgotinka Osman Sebrî
* Kolegîriya ramanê
* Ziman di jîna milletan de
* Diçin ḧec (helbest)
* Raman: Di navber afirîn û vacabûnê de
* Newroz (helbest)
* Welatparêzî: Di navbera duh û îro de
* Şêrê sîrk (helbest)
* Elifbêya kurdî

## Çavkanî

Kategorî:Osman Sebrî
Kategorî:Pirtûkên kurdî
Kategorî:Pirtûkên sedsala 20an
Bassano del Grappa

**Bassano del Grappa** (bi [zimanê venetî: ''Basan''), bajarekî komun a [Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye. Bajarê Bassano del Grappa, li platoya Asiago hatiye avakirin û çemê Brenta di nav bajarê de derbas dibe.
## Gelhe
Di navbera sedsalên 19e û 20an de grafîka geşiya niştecihên bajêr wiha ye:
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:45000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 15284
  bar:1881 from:0 till: 15640
  bar:1901 from:0 till: 16396
  bar:1911 from:0 till: 18690
  bar:1921 from:0 till: 21068
  bar:1931 from:0 till: 21695
  bar:1936 from:0 till: 23106
  bar:1951 from:0 till: 26454
  bar:1961 from:0 till: 30497
  bar:1971 from:0 till: 35129
  bar:1981 from:0 till: 38450
  bar:1991 from:0 till: 38871
  bar:2001 from:0 till: 40736

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 15284 fontsize:S text: 15.284 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 15640 fontsize:S text: 15.640 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 16396 fontsize:S text: 16.396 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 18690 fontsize:S text: 18.690 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 21068 fontsize:S text: 21.068 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 21695 fontsize:S text: 21.695 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 23106 fontsize:S text: 23.106 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 26454 fontsize:S text: 26.454 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 30497 fontsize:S text: 30.497 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 35129 fontsize:S text: 35.129 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 38450 fontsize:S text: 38.450 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 38871 fontsize:S text: 38.871 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 40736 fontsize:S text: 40.736 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)

## Çavkanî

Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê
Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Vicenzayê
The Richest Man in Babylon (pirtûk)

**The Richest Man in Babylon** ("Mirovê herî dewlemend li Babîlonê") pirtûka nivîskarê amerîkî George S. Clasoe ye ku di 1926an de hate çapkirin.

Ew di pirtûkê de behs li ser rewşe Ekonomîkê ya bajêr bablyon a berî 4,000 salan dike. Piştî ku mesele di destpêkê de hatin weşandin, hema bêja sedsalekî di çapê de dimîne, û ew wekî klasîkek ji şîratên li ser Ekonomîkê tête hesibandin.

### Mînakên din
Beşên dawîn ên pirtûka 1926-an mesela kesane vedigire: 

* Deyndêrê Zêrîn ê Babîlê. *Hinek hişyarî ji poşmaniyek mezin çêtir e.* 
* Dîwarên Babîlê. *Em nekarin bêyî parastina guncan bêpar bimînin.*
* Bazirganê Devera Babîlê. *Cihê ku biryar e, rêyek dikare were dîtin.*

## Her weha bibînin

* Veberhênerê Zane
* Bifikirin û Zengîn bibin

## Çavkanî

Kategorî:Pirtûkên 1926an
Schio

**Schio**, bajarekî komûn a Îtalyayê û yek ji bajarên herêma Venetoyê ye.
## Gelhe
Li gorî daneyên sala 2020an hêjmara niştecihên komûnê bi qasî 38.841 kes in.
## Çavkanî

Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê
Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Vicenzayê
Lîstika vîdyoyê

thumb|Lîstikên vîdyoyê
**Lîstika vîdyoyê** lîstikeke elektronîkî ye, tê de lîstikvan têkilîkirina xwe bi navrûyê bikarhênerê yan amûra têketinê wek darikê kontrolê, kontrolker, klavye, yan amûra hestkirina tevgerê re dike, daku encamên dîtbarî ji bo lîstikvanê peyda bike. Ev encam li ser amûrên vîdyoyê wek televîzyon, monîtor, ekrana destdanî, yan alava rastiya ferazî tên xuyakirin. Piraniya lîstikên vîdyoyê bi encamên dengî re tên zêdekirin, ku ew encam bi alîkariya hoparlor û berguhkan tên gihandin.

Di 1950 û 1960an de, lîstikên vîdyoyê yên yekem bi bikaranîna kompûterên pir mezin xuya bûn. Lê belê lîstikên vîdyoyê yên ku yekem car ji bikiran re berdest bûn, di 1971an de bi derketina lîstika arkêd Computer Space re payde bûn, û konsola malê ya yekem Magnavox Odyssey bû.

## Çavkanî
https://en.wikipedia.org/wiki/Video_game

Kategorî:Lîstik
Kategorî:Lîstikên komputerê
Kategorî:Medyaya dijîtal
Neandertal

[upright=1.2|thumb|''Le Moustier'' ji aliyê [Charles R. Knight ve, 1920]]

**Neandertal** (*Homo neanderthalensis* yan *Homo sapiens neanderthalensis*) cure yan binecureyê nemabûyî yê mirovên kevnar ku 40 hezar sal berê li Ewrasyayê jiyane. Ew bi îhtîmaleke mezin ji ber guhartineke avûhewayê ya mezin, nexweşî, yan jî ji têkiliya van faktoran, mirine.

Mînaka cureyî, Neandertal 1, di 1856an de li Geliyê Neander (Neanderthal) li Almanyayê hate dîtin. Piştî gelek nîqaşên li ser rastiya wan, lêkolîner di piraniya destpêka sedsala 20an re neandertalan wekî paşvemayî, bêaqil û hov wesf dane. Tevî ku, zanîn û têgihiştinê li ser wan di civaka zanistî de ji hîngê were pir guhartiye, wêneya mirovê şikeftan ê prîmîtîv di çanda popûler hîn serdest e.

Tê fikirîn ku teknolojiya Neadertalê pir pêşketî bû. Tê de pîşesaziya amûrên kevirî heye, û dibe ku tê de şiyana vêxistin êgir û çêkirina agirdankên şikeftê, çêkirina qetranê darê darberkê, çêkirina kincên sade mîna betanî, hûnandin, gerîna Deryaya Navîn, bikaranîna nebatên biderman û dermankirina birîndarên giran jî, depokirina xwarinan, û bikaranîna awayên cuda-cuda ên xwarinçêkirinê wekî biraştin, kelandin, û dûmankirin, hebin. Neandertal rêziyeke fireh ya xwarinan xwar, bi piranî memikdarên simkirî, lê herwiha heywanên girs, nebat, memikdarên biçûk, çûk, û çavkaniyên avî û deryayî xwarin. Çend nimûneyên ramana sembolîk û hunera Serdema Keviran a Kevn bi awayekî nepişrastkirî Neanderthal wek çêkerên wan tên hesbandin, bi taybetî xemlên ku ji hestiyên çûkan an ji qalikan hatine çêkirin, berhevokên tiştên sosret, wek krîstal û fosîl, û nexşkirin, berhemdana muzîkê ku ji hêla Bilûra Divje Babe ve hatiye destnîşankirin, û nîgarên şikefta Spanî, yên berî 65,000 sal ne. Hin îdiayên ku baweriyên dînî yên Neadertalan hebûn hatine kirin. Neandertal mimkin e ku kariye biaxivin, dibe ku bi lêv bikin, herwiha tevliheviya zimanê wan nayê zanîn.

## Çavkanî
https://en.wikipedia.org/wiki/Neanderthal

Kategorî:Biyolojî
Kategorî:Dîrok
Michaël Gillon

**Michaël Gillon** (jdb. 1974) stêrnas û stêrfizîknasekî Belçîkî ye.Lêkolîna wî li ser exoplanets disekine û ew lêkolîna xwe li Zanîngeha Liege dike.Wî bawernameya masterê di biyokîmya û astrofîzîkê de û her weha PhD di astrofizîkê de heye, û post-doktoraya xwe li Çavdêriya Jenevê qedang.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1974
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Stêrnasên belçîkî
True Beauty

***True Beauty*** (bi koreyî: 여신강림, *Yeosin-gangnim*) rêzefîlmek televîzyona Koreya Başûr e ku Moon Ga-young, Cha Eun-woo, Hwang In-youp, û Park Yoo-na dilîze. Ew ji 9ê Çileya Pêşîn a 2020an heya 4ê Sibata 2021ê her Çarşem û Pêncşem saet 22:30 li tvN-yê tê weşandin.

## Lîstikvan
* Moon Ga-young - Lim Ju-kyung
* Cha Eun-woo - Lee Su-ho
* Hwang In-youp - Han Seo-jun
* Park Yoo-na - Kang Su-jin

## Çavkanî

## Girêdanên derve
* Malperra fermî  (bi korêyî)

Kategorî:Rêzefîlmên Koreya Başûr
Milkiyeta giştî

**Milkiyeta giştî** ji hemû berhemên afirîner ên ku mafên milkiyeta rewşenbîrî yên taybet li wan nayên sepandin, pêk tê. Ev maf dibe ku dema wan borî, hatin desteserkirin, hatin terikandin, an nepêkan e bên sepandin.

Wek mînak, berhemên William Shakespeare, Ludwig van Beethoven, Leonardo da Vinci û Georges Méliès di milkiyeta giştî de ne, bi xêra ku berî hebûna mafê daneriyê hatine çêkirin, an ku dema mafê daneriyê yê wan borî. Di qanûnên mafê daneriyê yê welatekî de hin berhem nayên parastin, ji ber vê yekê jî di milkiyeta giştî de ne, bo nimûne, li Dewletên Yekbûyî, tiştên ku mafên daneriyê yên nayên parastin, ev in, formuleyên fîzîka Newtonî, tarîfên xwarinan, û hemû nermalavên kompûterê ên berî 1974 hatin çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê
Kategorî:Maf
Serweriya spiyan

**Serweriya spiyan**, **serdestiya pîstspiyan** baweriya ku nijada spî ji nijadên din baştir û payebilindtir e û divê serdestiya wan bike. Bawerî îmtiyaz û hêza spiyan piştgirî dide. Koka serweriya spiyan di bîrdoza nijadperestiya zanistî ya ku niha redkirî ye de digire û hêceta sereke ji kolonyalîzm re bû.

Wesfên cuda ên ku kî wek spî tê hesibandin ji aliyê komên cuda êm serweriya spiyan ve tên pêşniyarkirin (lê wesfa bingehîn ev e, çermspî, porzer, çavşîn, û dêmên arî ku li bakurê Ewropayê berbelav in) û komên serweriya spiyan milet û nijadên cûr bi cûr wek dijminan dibînin, bi taybetî, mirovên reş, xwecihên amerîkî û awistralî û cihûyan.

## Mijarên têkildar

* Teqînên Hanauê

## Çavkanî

Kategorî:Nîjadperestî

Kategorî:Siyaset û nijad
Kategorî:Teoriyên siyasetê
Kategorî:Tevgerên siyasî li DYAyê
Cudakariya erênî

**Cudakariya erênî** siyaseteke ku armanca wê derfetên di karkirin û perwerdeyê de ji bo beşên civakê yên kêmtemsîlkirî, bi berçavgirtina reng, nijad, zayend, dîn, û koka neteweyî yên kesekî, zêde bike.

Karsaz û saziyên hikûmetê bernameyên cudakariya erênî bi cih tînin daku hejmara kesên ji hin koman di nav şîrket, sazî, û qadên din ên civakê de zêde bikin. Siyaset bal ser demografîkên dikişîne, ên di dîrokê de, temsîla wan di cihên birêveberî, rolên pîşedar, û akademîkeran de kêm bû.

Cudakariya erênî li gelek welatan neqanûnî ye.

## Çavkanî

Kategorî:Civak

Kategorî:Dadmendiya civakî
Kategorî:Dîskrîmînasyon
Kategorî:Lîberalîzm
Kategorî:Siyaset
Kategorî:Siyaseta çepgir
Kategorî:Têkiliyên piranî û kêmaniyan
Çîroka Schleicherê

**Çîroka Schleicherê** nivîseke versiyonekê ku ji nû ve hatiye çêkirin, ya zimanê proto-hind-ewropî ye, ku ji hêla August Schleicher ve di 1868 de hatiye weşandin. Schleicher pisporê yekem bû ku nivîsek bi zimanê proto-hind-ewropî nivîsiye. Çîrok bi sernavê ***Avis akvāsas ka*** ye.

## Mî û Hespan

### Schleicher (1868)
*Avis akvāsas ka.*Avis, jasmin varnā na ā ast, dadarka akvams, tam, vāgham garum vaghantam, tam, bhāram magham, tam, manum āku bharantam. Avis akvabhjams ā vavakat: kard aghnutai mai vidanti manum akvams agantam.

Akvāsas ā vavakant: krudhi avai, kard aghnutai vividvant-svas: manus patis varnām avisāms karnauti svabhjam gharmam vastram avibhjams ka varnā na asti.

Tat kukruvants avis agram ā bhugat.

#### Wergera almanî ya Schleicher
*[Das] schaf und [die] rosse.*[Ein] schaf, [auf] welchem wolle nicht war (ein geschorenes schaf) sah rosse, das [einen] schweren wagen fahrend, das [eine] große last, das [einen] menschen schnell tragend. [Das] schaf sprach [zu den] rossen: [Das] herz wird beengt [in] mir (es tut mir herzlich leid), sehend [den] menschen [die] rosse treibend. [Die] rosse sprachen: Höre schaf, [das] herz wird beengt [in den] gesehen-habenden (es tut uns herzlich leid, da wir wissen): [der] mensch, [der] herr macht [die] wolle [der] schafe [zu einem] warmen kleide [für] sich und [den] schafen ist nicht wolle (die schafe aber haben keine wolle mehr, sie werden geschoren; es geht ihnen noch schlechter als den rossen). Dies gehört-habend bog (entwich) [das] schaf [auf das] feld (es machte sich aus dem staube).

#### Wergera kurmancî
*Mî û Hespan*Mi(yekê), kê hirî (lê) tune ye, hesp dîtin, (yek) erebane(yeke) giran dikêşe, (yek) (barekî) mezin bar dike, (yek) mêr(ekî) bi lez hildigire. Miyê (ji) hespan (re) got: "Dilê min teng dibe, mêr hespan siwar dikin, bibînim". Hespan got "Miyê, guhê xwe bide, dilên me teng dibin dema em vê bibînin: mêr, xwedan, hiriya miyê jê re bike cilê germ. Û pezê hiriya wan tune ye". (Gava ku) ew bihîst, mî reviya (ber bi) zeviyê.

## Çavkanî
http://germanistik.univie.ac.at/fileadmin/user_upload/inst_germanistik/Textarchiv/VO_M1__M4__M5/VO_Sprachgeschichte_01/WS_09_-_Schrodt/Indogermanische_Fabel.pdf

Kategorî:Dîroka zanistê
Kategorî:Ziman
Kategorî:Zimannas
Kategorî:1868 di zanistê de
Pınar Aydınlar

**Pınar Aydınlar** ( li Stembolê, Tirkiye), hunermend, nivîskar û siyasetmedareke kurd e. Pınar Aydınlar hunermendeke kurd e ku li gel xebatên xwe yên hunerî bi kar û xebatên xwe yên sîyasî jî tê zanîn.

## Jînenîgarî

### Salên destpêkê
Pınar Aydınlar, bi eslê xwe ji navçeya Aşqelaya Erziromê ye û di sala 1979an de wekê keçeke malabete kurd li Stembolê hatiye dinyayê. Di 13 saliya xwe de bi destpêkirina perwerdeya temburê ve dest bi kariyera xweya muzîkê kiriye. Ji 17 saliya xwe ve, wê li gelek saziyên wekî Perwerdehiya Giştî û Komeleyên Pîr Siltan Abdal de karê mamostetî kiriye.

Di sala 1995an de wê beşa Konservatuwara Zanîngeha Teknîk ya Stembolê qezenc kir û li Beşa Zanistên Bingehîn perwerdeya xwe ya zanîngehê wergirtiye. Demekê dirêj li malê muzîkê Stembolê de karê muzîkê dike û gava pêşîn di jiyana muzîkê ya profesyonel de avêtiye. Di sala 2003an de, wê albûma xwe ya yekem a solo bi navê *Türkü Söylemek Lazım* ("Pêwist e stran bên gotin") derxistiye.
Piştre di sala 2007an de, albûmên *Kırmızı Gül* ("Gulên Sor") û herî dawî di 2011an de, *Mavi Bir Düş* ("Xewneke Şîn") bi hezkiriyên xwe yên muzîkê re parve kiriye. Di sala 2011an de ji ber axaftinên wê yên ku di dema konserekê de hatibû axaftin ji aliyê dadgeha tirk ve 10 meh cezayê girtîgehê lê hatibû birîn.

### Kariyera siyasî
Pınar Aydınlar, xwediyê ramaneke çepgir e. Ji ber peyamên ku wê di gelek konseran de daye gelek gelek car bi dadgehên dewleta tirk re rû bi rû ma. Bi taybetî di 25ê adar 2009an de, ji ber ku wê di mitînga li Qada Baregeha Dersimê de îfade kir, dozek bi daxwaza du sal cezayê girtîgehê hate vekirin.

Di hilbijartinên herêmî yên 2014an de, ji bo hevserokatiya şaredariya Bajarê Mazin a Stembolê bi Sırrı Süreyya Önder re bû namzetê HDPê. Di hilbijartinên adara 2015an de wekî namzet HDPê ya parlamenê beşdarî hilbijartinan bû. Pınar Aydinlar di rojnameya çepgir ya Solê de ku di 1ê çirî ya 2012an de dest bi weşana xwe kiribû, de demekî karê nivîskariyê kir.

## Dîskografî
### Albûm
* *Türkü Söylemek Lazım* (Pêwist e sitran bê gotin), 2003
* *Kırmızı Gül* ("Gula Sor"), 2007
* *Mavi Bir Düş* ("Xewnek Şîn"), 2011
* *Gidenlerimiz, Bêkes'lere* ("Kesên me yên ku çûne, ji bo bêkesan"), 2016

## Fîlmografî
### Fîlm
* *Devrimden Sonra* *(Piştî Şoreşê)* - 2011

## Çavkanî

Kategorî:Hunermendên kurd
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokratîk a Gelan
Serokê Almanyayê

**Serokê Almanya**, bi fermî **Serokê Federal yê Komara Federal a Almanyayê** (), serokê dewleta Almanya ye. Beriya 1945 û dawiya Almanya Nazî, serokên Alman bi fermî hatin binav kirin . Li gorî destûra bingehîn a Almanya ya 1949 (Almanyaya Rojava), serokê ji bo maweyek pênc-sale tê hilbijartin. Serokê heyî Frank-Walter Steinmeier e.

Di destûra bingehîn Almanyayê de siyasetmedarê herî bihêz ne serok; lê serokwezîr, kanslêr, e ().

Dîktator Adolf Hitler hate kirin kanslêr, lê wî di heman demê de xwe wekî serokomar jî destnîşan kir. Ev di bin destûra bingehîn a Almanya de neqanûnî ye, û Partiya Nazî neçar bû ku qanûnê biguheze ku wê destûrê bide. Bi vê yekê, Hitler bû otokrat. Destûra bingehîn a nû ya Almanyayê, piştî Almanya Nazî, ji bo pêşî lê bigire ku otokrasî vegere welêt hate çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1949an li Almanyayê
Kategorî:Serokdewlet li gorî welatan
Çeka nukleerî

**Çeka nukleerî** an jî **çeka navokî** alaveke teqîndar e ku hêza rûxîner ji reaksiyonên nukleerî distîne, bi kelişînê () (bombeya kelişînê), yan jî bi tevlihevkirina kelişîn û pişaftinê () (bombeya hîdrojenî). Ev her du celebên bombeyan ji hindik miqdarên madeyê çendaniyên mezin yên hêzê belav dikin.

Yekem çekên nukleerî, di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de, ji hêla Dewletên Yekbûyî ve hatin çêkirin. Du çekên nukleerî bi êrîşkirina bajarên japonî Hîroşîma û Nagazakî hatin bikaranîn. Ew demên bi tenê bûn ku di şer de çekên nukleerî hatine bikaranîn.

Niha, Dewletên Yekbûyî û Rûsya xwedanên piraniya çekên nukleerî ne. Welatên din, yên xwediyên çekên nukleerî ev in: Çîn, Fransa, Keyaniya Yekbûyî, Hindistan, Îsraêl, Koreya Bakur, û Pakistan. Berê Afrîkaya Başûr xwediya çekên nukleerî bûn, lê biryar dan wan rûxînin.

## Çavkanî

Kategorî:Çek
Kategorî:Îcadên amerîkî
Çeka rûxandina girseyî

**Çeka rûxandina girseyî** yan **çeka komkuj**, çekên nukleerî, radyolojîk, kîmyayî, biyolojîk, an çekên din in, ku dikarin gelek mirov bikujin û ziyaneke mezin bidin pêkhateyên mirov-çêkirî (mînak, avahî), pêkhateyên xwezayî (mînak, çiya), yan jîngehê. Di destpêkê de, têgih di dema Şerê Cîhanî yê Duyem de ji bo bombebarana esmanî bi teqemeniyên kîmyayî hatiye çêkirin. Niha, têgih ji bo nîşandana çekên teknolojiyên din, wek şerê, kîmyayî, bîyolojîk, radyolojîk, nukleerî, tê bikaranîn.

## Çavkanî

Kategorî:Qetlîam
Kategorî:Şer
Şervanê edaleta civakî

**Şervanê/a edaleta civakî** (bi îngilîzî: *social justice warrior SJW*) têgiheke biçûkxistinê ye, ji kesî/ê re kê piştevaniya nêrînên pêşverû yên civakî, bi femînîzm, mafên sivîl, pirçandîtiyê ve dike. Tohmeta ku kesek ŞEC (şervanê edaleta civakî) ye, nîşan dide ku ew kesek li pey teqdîrkirina kesane û ne li pey baweriyên xurt diçe, û xwe di nîqaşên xapînok de dikeve. 

Hevok di dawiya sedsala 20an de wek têgiheke erênî, yan alînegir ji bo kesên bi çalakvaniya edaleta civakî re mijûl in derket. Di 2011an de, dema ku ev têgih cara yekem di Twitterê de derketiye, wateya wî ya erênî guhart û bû neyînî.https://en.wikipedia.org/wiki/Social_justice_warrior#cite_note-Ohlheiser-1

## Çavkanî

Kategorî:Civak
Kategorî:Dadmendiya civakî
Kinyazê Hemîd

**Kinyazê Hemîd** ( jdb. 1945 ) Siyasetmedar, parlamenterê Kurd, endamê Parlamena Ermenistanê,serokê Kurdên Ermenistanê.

## Jiyan
Kinyazê Hemîd 17ê Çileya sala 1945an li gundekî kurdan ê bi navê ‘Devexerabeyê’ hatiye dinyayê. Gund bi ser nehiyeya Abovyanê ye ku dikeve kêleka Êrîvana Ermenistanê.

Bav û kalên wî piştî Serhildana Şêx Seîd, sala 1926an, ji ber zilm û zora Roma Reş ji Wanê tevî 4000 malbatên kurdan derbasî wî alî Çemê Erez bûne û li ser xaka Ermenistana îroyîn bi cih û war bûne.

Kinyazê Hemîd sala 1952an li nehiyeya Abovyanê bi medalyaya zêrîn dibistana navîn kuta dike. Sala 1962an dest bi kar û xebatê dike. Dibe dersdarê zimanê ermenî ji bo komên jêrîn, paşê dibe serwêrê dibistanê. Sala 1964an qebûlî Zanîngeha Ermenîstanê ya  Dewletê ya Malhebûna Gundîtîyê, para aboriyê dibe. Ji bo xwendin û karê baş, dibe Serokê Rêxistina Komsomola Zanîngehê. Di Zanîngehê de medalyaya dereceya bilind a ser navê Lenîn distîne.

Sala 1978an zanîngehê bi serfirazî kuta dike. Sala 1965an qebûlî Enstîtuya Marksîzim-Lênînîzimê dibe û sala 1967an temam dike. Sal bi sal kar û xebata Kinyazê Hemîd pêş de diçe û di nava nehiyê de nav û dengê wî bilind dibe. Sala 1969an dikeve Zanîngeha Êrîvanê ya Dewletê ya para extiyarzanîyê, sala 1974an temam dike.

Kinyazê Hemîd ji ciwaniya xwe heta niha di nava gelek sazî û dezgehên kurdan de kar û xebateke hêja kiriye û hê jî dike. Ew ji sala 2007an ve Serokatiya Şêwra Kurdên Ermenistanê dike.

Kinyazê Hemîd û xanima wî Tamîla Xidir bavê keç û kurekî ne: Narîn û Hemîd. Narînê bûka akademîsyen û profesorê navdar Nadir Nadirov e ku wekî Nadirê Kerem jî tê naskirin. Narîna Kinyaz xanima doktorê navdar Bariyê Nadirê Kerem e ku li Alma Ataya Qazaxistanê dijîn. Li hêla din şeş nevî û 2 nevîçirkên Kinyazê Hemîd û Tamîla Xidir hene.

## Çavkanî

Kategorî:Parlamenter
Kategorî:Parlamenterên kurd
Kategorî:Siyasetmedar
Kategorî:Siyasetmedarên kurd
Kemal Mezher Ehmed

**Kemal Mezher Ehmed** (jdb. 1937, Axceler, Kerkûk - m. 2021, Bonn, Almanya), nivîskar û dîroknasê kurd.

## Jiyana wî ya nivîskarî
Kemal Mezher Ehmed di sala 1937an de li gundê Axceler a Kerkûkê ji dayîk bûye. Li Bexdayê zanîngehê xwendiye. Tez nivîsiye û dû re dest bi doktorayê kiriye. Di 1969an jî li Rûsyaya Sovyet li ser mijareke dîrokî doktoraya xwe temam kiriye. Piştî sala 1981an di zanîngehên Iraqê de mamostetiya dersên tarîxê kiriye.

Endamê Yekitiya Nivîskarên Kurd û Enstîtuya Kurdî ya Parîsê bûye.

Kemal Mezher Ehmed, dîroknasê navdar ê Kurd, roja 16ê Adara 2021ê, li nexweşxaneyeke bajarê Bonnê yê Almanyayê koça dawî kir.

## Berhem
* *Çend Rûpel Ji Dîroka Gelê Kurd Cild I-II*, Weşanên Lîs, 2016.
* *Kurd û Kurdistan Di Belgeyen Nehênî yên Britanyayê de*, 2012.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1937
Kategorî:Mirin 2021
Kategorî:Nivîskar
Leo von Caprivi

**Georg Leo Graf von Caprivi de Caprara de Montecuccoli** (24ê Sibatê, 1831 - 6ê Sibatê, 1899), leşkerê dewletê ye ku piştî Otto von Bismarck di navbera 1890-1894 de bû serokwezîrê Almanya.

## Kariyera leşkerî
Wî li Berlînê xwend. Di sala 1849an de dikeve leşkeriyê. Di sefera Awistirya de di 1866an de beşdarî komîteya Artêşê yekem bû. Di şerê duyem a Fransa-Prusya de, di komîteya Artêşa 9emîn de wekî serokê komîteyê karkir. Ew hem li dora Orléans û hem jî berî Metz beşdarî şer bû. Di sala 1883an de wekî fermandarê behrê hate tayîn kirin. Di dema vê wezîfeyê de, wî di Reichstag de nûnertiya hêzên behrê jî kir. Di sala 1888an de dest ji erkên xwe berda. û piştre wekî fermandarê korpusê hate wezîfedarkirin.

## Kariyera siyasî
Bismarck di wan salan de wek xalîgirê wî dihat dîtin, ji ber ku jêhatîbûnên xwe yên rêveberiya bilind îsbat kir û tu têkiliyên wî bi tu partiyeke siyasî re tune bûn Di Adara 1890an de wek kamslêr û wezîrê karê derve hat wezîfedar kirin.

Serkeftina wî ya yekem wekî kanslêr di Tîrmeh 1890an de bû ku Brîtanya û Alçanya li Afrîkayê peymaneke berfireh hate îmzekirin. Piştî ku li Rojhilata Afrîka û Nîjerya siyaseta êrişkar hate terikandin û di berdêla Helgoland de daxwaza Zengibar hat terikandin, partiyên kolonyalîst dest bi hovane êrîşî serokwezîrê nû kirin. Peymanên bazirganî yên bi Awistirya, Romanya û dewletên din re Peymana Anglo-German a 1890an şopandin. Bi saya van peymanan, Împerator Wilhelm II pesnê eşkere yê Wilhelm stend û navê gurê wî hate dayîn. Piştî wê, bi êrîşên domdar ên berjewendîyên çandinî re rû bi rû ma. Wî hewl da ku hêza xwe bi piştgiriya lîberal û partiyên din ên ku berê li dij derketibûn bidomîne. Tevî ku ji nû ve rêxistinkirina artêşê di meclîsê de bû sedema krîzê, lê wê rêkeftin bi serfirazî qedand. Lêbelê, wî dema ku leşkeriya xwe kurt kir dijminahiya hin leşkeran bi dest xist. Di 1892 de, dema ku wî pêşnumaya perwerdehiyê derbas nekir, ku wî parastina xwe kir bi îdiaya ku pirsgirêka di rojevê de hilbijartina di navbera Xiristiyanî û Ateîzm bû, rewşa wî bi giranî hate hejandin. Wî ji Serokwezîrê Prûsya îstifa kir. Di dema êwirmendê Almanyayê de, Count Eulenburg ne razî bû, û di Çirî de mîrek her du jî ji kar derxist.

Wî salên dawiya jiyana xwe bi tevahî ji civakê dûr kir.

Ew di Crossen mir.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1831
Kategorî:Mirin 1899
Kategorî:Protestanên alman
Kategorî:Rêveberiya Almanyayê
Kategorî:Serokwezîrên Almanyayê
Şansolyeyê Almanyayê

**Şansolyeyê Almanyayê** an jî **serokwezîrê Almanyayê**, () serokwezîrên Komara Federalê Almanyayê ne. Navê fermî yê . (Li vir şansolyeyên Almanyayê hatine lîstekirin.)

Di destûra bingehîn a Almanyayê de siyasetmedarê herî bihêz ne serokê Almanyayê (serokdewlet, ); lê kanslêr e.

Dîktator Adolf Hitler hate kirin serokwezîr, lê wî di heman demê de xwe wekî serokomar jî destnîşan kir. Ev di bin destûra bingehîn a Almanya de neqanûnî ye, û Partiya Nazî neçar bû ku qanûnê biguheze ku wê destûrê bide. Bi vê yekê, Hitler bû otokrat. Piştî Almanyaya nazî ji bo pêşî lê bigirin ku otokrasî venegere Almanyayê, Destûra bingehîn a nû ya Almanyayê hatiye çêkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên 1867an li Almanyayê
Kategorî:Avabûnên 1949an li Almanyayê
Kategorî:Rêveberiya Almanyayê
Kategorî:Serokwezîrên Almanyayê
Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst

**Chlodwig Carl Viktor Fürst zu Hohenlohe-Schillingsfürst** (31ê Adar 1819 - 6ê Tîrmeh 1901), serokwezîra împeratoriya Almanyayê, ji Cotmeha 1894 an heta Cotmeha 1900an serokwezîrê Prusya û Apê Chlodwig ê Împeratorê Wilhelm II. Tevî bandora xwe ya li ser Emperatorê jî nekarî pêşî li zêdebûnên xwe veke.

## Kariyera siyasî
Hohenlohe, a katolîk ji Bavaria û daket ji mala mîra, hilgirtin sernivîsên ji herdu Prince of Hohenlohe-Schillingsfürst û mîrê Ratibor karûbarên Corvey. Piştî ku demek kurt di xizmeta dewleta Prûsî de xizmet kir, ew beşdarî xaniyê jorîn ê Bavaria bû. Sala 1848 li Frankfurt di bin hukumeta demkî ya Almanî da wekî dîplomat kar kir.

Piştî têkçûna Bavaria li dijî Prussia wekî hevalbendê Avusturyayê di şerê Heft Heftan de (1866), di Kanûna 1866 de ew li ser pêşniyara bestekar Richard Wagner wekî serokwezîrê Bavaria hate wezîfedarkirin. Hevbendiya wî bi Konfederasyona Almanya Bakur re û *piştgiriya wî ji bo nûvekirina Yekîtiya Gumrikê ya Alman (Zollverein* ) bû. Jiber sedema dijberiya neteweperwerên Bayern û di Adar 1870 de ji desthilatdariyê ket.

Wî piştgirî kir ku Bavaria di sala 1871an de beşdarî Dewleta Alman bibe. Wî li Reichstag wekî cîgirê serok û li Bundesrat wekî nûnerê Bavaria kar kir. *Di dema Kulturkampf* (nakokiya di navbera Dewleta nû ya Alman û Dêra Katolîk) de, wî pêşnûme qanûnek qedexe kir ku li civînê ji bo mebestên siyasî karanîna mizgîn qedexe kir û piştgirî da hilweşandina nîzama Jesuit.

Ji ber hişyarî, zîrekbûn û ezmûna wî ya berfireh, ew wekî namzetek ji bo tijîkirina postê serokwezîr, ku di sala 1894an de hate vala kirin dema ku Leo Count Countri ji erka xwe hate durxistin ew bû Serokwezîr, wî xwe di bin siya kesayetiyên bibandor ên wekî Johannes von Miquel, Admiral Alfred von Tirpitz, Adolf Marschall von Bieberstein û Bernhard von Bülow dît. II. Wilhelm Her çend wî hewl da ku zirara ku bi kelecaniya xwe daye, pêşî lê bigire an jî sererast bike, lê ew pir serkevtî nebû. Wî piştgirî da qanûna Alman (1894) û qanûna Prusya ya dijî Sosyalîst (1897), tevî têkçûnê, digel ku siyaseta Wilhelm ya tund li ser Sosyaldemokratan.

Dema Bülow, wekî wezîrê karên derve ya sala 1897an de, dest bi şopandina siyasetek nû ya cîhanî kir ku armanc dike ku bandora Almanya di karûbarên navneteweyî de zêde bike, ew bû serokwezîrê tevahî nezelal. Dema ku wî dev ji kar berda Bülow hate cihê wî.

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1819
Kategorî:Mirin 1901
Kategorî:Rêveberiya Almanyayê
Kategorî:Serokwezîrên Almanyayê
JAR (formata faylê)

**JAR** (ji **J**ava **AR**chive) şiklekî formata ZIPê ye ku ji bonî programên Javayê hatiye çêkirin. Tê de hemû faylên Javayê û tiştên weke sûret û nivîs têne komkirin û ew dibê programek.

Di arşîvê de manifest heye û ew ji bonî diyarkirina melûmatên weke ma kîjan fayl ya serî ye, versiyona programê, xwediyê programê û bêhtir tişt. Navê faylên JARê bi `.jar` re xilas dibin.

## Çavkanî

Kategorî:Formata faylê
Kategorî:Platforma Javayê
ZIP

**ZIP** formateke dosyayê ya arşîvkirinê ye ku daneyan bê ku melûmatê wunda bike piçûk dike. Formata ZIPê gelek algorîtmên piçûkkirinê qebûl dike, lê DEFLATE ya ku herî gelek tê şuxilandin e. Ev format bi rastî di sala 1989an de hate çêkirim û cara pêşî di PKZIPa PKWARE, Inc.ê de hate bicihkirin, ji bo ko bikeve dewsa formata berê ya piçûkkirinê ya ARCê ya Thom Henderson. Dûvre forma ZIPê ji xeynî PKZIPê ve ji gelek program û aletên din hate piştgirtin. Microsoft ji sala 1998an ve bi pêveka "Plus! 98" ya ji bo Windows 98ê ve di versiyonên Microsoft Windowsê de pişta ZIPê digire (di bin navê "folderên piçûkkirî" de). Piştgiriya di Windowsê bixwe de ji sala 2000 de di Windows ME de hate lêzêdekirin. Apple ji Mac OS X 10.3 ve pişta ZIPê digire. Di bêhtirê sîstemên xebitandinê (operating system) ên serbest de piştevaniya ZIPê heye.

## Çavkanî

Kategorî:Formata faylê
Kategorî:Îcadên amerîkî
Fayla klasê ya Java

**Fayla klasê ya Java** formatek e ji bonî qeydkirina programên Javayê di şiklê bytecodê de. Bytecode kodeke standard e ko di Java Virtual Machinê de tê qulibandinê koda mekînê û tê şuxilandin. Navê van faylan bi `.class` xilas dibê.

## Çavkanî

Kategorî:Formata faylê
Kategorî:Platforma Javayê
Gaz (pîvan)

**Gaz**, pîvana ku maweya wê, 68 cm, ji sersîngê heya serê tiliyan e.

## Çavkanî

Kategorî:Yeke
Kategorî:Yekeyên dirêjiyê
Rani Mukerji

**Rani Mukerji**, (bi hindî: रानी मुखर्जी, bengalî : রানী মুখোপধ্যায়, ; Kalkuta, West Bengal , Hindistan) aktrîs û modelekî hindî ye ku heta niha heft caran Xelatên Filmfare ya Hindîstanê stendiye .

## Jînenîgarî
Mukerji di 21ê Adara 1978an de li Kalkutayê (Kolkata îro) ji dayik bû. Bavê wê Ram Mukhercî ji malbata Mûkherjee-Samarth ji dayik bûye, derhênerê berê yê fîlman e û yek ji damezrînerên Studyoyên Fîlmalaya ye. Dayika wê Krishna Mukherjee stranbêjê playbackê berê ye. Birayê wê yê mezin Raja Mukherjî derhênerê fîlman e. Xaltîka wê Debaşree Roy, lîstikvana fîlmên Bengalî ye û dotmamê lîstikvana navdar Kajol e Pismamekî wê ya din Ayan Mukhercî, nivîskar û derhênerê fîlman e. Jiber ku malbata wê û piraniya xizmên wê endamên pîşesaziya fîlman a Hindistanê bûn, Mukerji bi lîstikvaniyê ve nedixwest ku eleqedar bibe. Bi destpêkirina kariyera xwe ya li filmê, wê wiha anî ziman, "Jixwe li malê gelek lîstikvan hebûn û min dixwest ez bibim kesekî cuda".

Mukerji li dibistana navîna Maneckji Cooper a li Juhuyê perwerdeya xwe dît û ji Zanîngeha Jinê ya SNDT'ê beşa Zanistiya Malê qedand. Ew dansvanekî perwerdekirî yê Odissi ye û dema di pola dehemîn de dest bi fêrbûna forma dansê kiriye. Di çarçoveya kevneşopiyeke salane de, malbata Mûxrjee her sal li taxa Santacruz a li banliyûnê cejna Durga Pûja pîroz dike.

Derhêner Selîm Xan di sala 1994an de bang li Mukhercî kir ku di derhêneriya xwe a bi navê Aa Gale Lag Jaa de rola sereke ya jinê bilîze. Bavê wê di temenekî wiha biçûk de ji karîyera tam-demê ya fîlman nerazî bû, ji ber vê yekê vê pêşniyarê qebul nekir. Di temenê 18 saliya xwe de Mukhercî bi rola pêşeng di fîlmê Bengalî Biyer Phool (1996) de lîst. Filmprosenjit û Indranî Heldar dilîst û çîroka du xwişkan vedibêje; Mukercî birayê biçûk ê karaktera Heldar lîst. Piştî demeke kurt Xan bi pêşniyareke din a fîlman bang li wê kir ku rola pêşeng a drama civakî Raja Ki Aayegi Baraat bilîze. Piştî ku Mamta Kulkarnî vê pêşniyar qebul nekir, Mukercî ji ber israra dayika xwe ya ku li ser esasê ezmûnan xebatên xwe didomîne rolê qebûl kir. Mukhercî beriya ku dest bi rola xwe bike, li Enstîtuya Aktivîteya Roşan Taneja perwerdeya lîstikvaniyê dît. Di fîlmê de rola keçekî jiber neçariyê ku bi destavêtinên xwe re dizewice, lîst. Fîlm, di sala 1996an derket. Her çend ev fîlm têkçûneke bazirganî bibîne jî, performansa Mukhercî di merasîma salane ya Xelatên Screen de xelata nasandina taybet wergirt. Piştî performansa nebaş fîlmê ya sînemayan de hat nîşandan, Mukhercî ji bo perwerdeya xwe temam bike vegeriya zanîngehê. Lê belê, ji serkeftina pismamê xwe Kajol a li Bollywoodê îlhama xwe girt, biryar da ku ew jî di lîstikvaniya fîlman de kariyera xwe bidomîne.

## Fîlmografî
### Fîlm

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên hindistanî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên hindistanî
Neolîtîka A ya berî Cervaniyê

**Neolîtîka A ya berî Cervaniyê** (**NABC**) () (salên 10.000-8800 ) di çanda Neolîtîk a Levendî û Anatolyaya ya destpêkê de qonaxa yekem a Neolîtîka berî Cervaniyê nîşan dide. Bermayiyên arkeolojîk li herêmên Levend û Mezopotamyaya jorîn a Hîlala Berhemdar de tên dîtin.

Periyoda vê demê bi xaniyên kerpîç ên dorpêçkirî yên biçûk, çandiniya dexlan, nêçîrkirina heywanên kovî, û edetên goristanê yên bêhempa ku tê de laş di binê xaniyan de dihatin veşartin, tê karekterîzekirin.

## Pêşangeh

Wêne:Ziko.jpg|Birca Erîhayê li dawiya Neolîtîka A ya berî Cervaniyê, nêzîkî 8000  hatiye avakirin.
Wêne:Ancestor Statue, Jericho, c. 9000 BC, Replica.jpg|Peykerê Bapîrê, Jericho, nêzîkî 9000  (sexte) li Muzeya Îsraîlê.
Wêne:Urfa man.jpg|Mirovê Rihayê nêzîkî 9000 . li Muzeya Arkeolojî û Mozaîkê ya Rihayê.


## Çavkanî

## Girêdanên derve
* 

Kategorî:Avabûnên hezarsala 10an b.z.
Kategorî:Hilweşînên hezarsala 9an b.z.
A
Hîlala Berhemdar

thumb|Xerîteya Hîlala Berhemdar

**Hîlala Berhemdar**, **Hîvika Biadan** yan **Hîvika bi Adanî** () li Rojhilata Navîn herêmeke bi şiklê hîlalê ye ku tê de hin beşên Iraq, Îran, Sûriye, Kurdistan, Libnan, Filistîn, Îsraêl, Urdun, Misir û Tirkiyeyê hene. Li gorî hin nivîskaran Kîpros jî tê de ye.

Herêm yek ji dergûşên medeniyetê ye ji ber ku ew li devera ku çandiniya niştecih yekem car derketiye holê ye dema ku mirovan dest bi prosesa paqijkirin û guhartina nebatên tebîî kirin da ku nebatên nû werin kedîkirin. Medeniyetên ewil ên wekî sumeriyan li Mezopotamyayê di netîceya wê de çêbûne. Pêşkeftinên teknolojîk li herêmê pêşveçûna çandinî û bikaranîna avdaniyê, nivîsîn, teker û camê ne.

## Termînolojî
rast|thumb|Xerîteya Hîlala Berhemdar (1916) ji aliyê James Henry Breasted ve, ku bikaranîna vê terimê populer kiriye.
Terma  "Hîlala Berhemdar" ji aliyê arkeolog James Henry Breasted ve di  "Xetên sereke yên Tarîxa Ewropayê" û  "Zemanê Antîk, Tarîxa Dinyaya Kevnare" de hatiye populerkirin.

## Çavkanî

Kategorî:Herêmên dabeşkirî
Kategorî:Herêmên dîrokî
Kategorî:Rojhilata Nêzîk a kevnare
Megalît

[thumb|300px|Megalîtên herî kevn ên dinyayê yên [Girê Mirazan, nêzîkî gundê Xirabreşkê yê Rihayê (Bakurê Kurdistanê) ne.]]

**Megalît** kevirekî mezin ê berî tarîxê maye ye ku bi tenê yan jî ligel kevirên din ji bo avakirina abîde yan avahiyekê hatiye bikaranîn. Tenê li Ewropayê zêdeyî 35.000 megalît hene, ku ji Skandînavyayê bigire heya Behra Navîn bi cih in.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Kategorî:Avahiyên dîrokî
Kategorî:Serdema kevirî
Neolîtîka B ya berî Cervaniyê

**Neolîtîka B ya berî Cervaniyê** (NBBC)  (salên 8.800-6.500 ) beşeke ji Neolîtîka berî Cervaniyê ye, çandeke neolîtîk a ku li Mezopotamyaya jorîn û Levendê bi cih bûye. Ji aliyê Kathleen Kenyon ve dema kolandinên arkeolojîk ên li Jerichoyê ya Urduna Rojava de hatiye karekterîzekirin.

## Şêwejiyan
Meylên çandî yên vê heyamê ji Neolîtîka A ya berî Cervaniyê (NABC) cuda bûn. Kesên ku di vê pêvajoyê de dijîn li ser ajalên kedîkirî zêdetîr îtîmad kirine ji bo ku karibin debara xwe ya nêçirî-komkerî temam bikin.

## Çavkanî

Kategorî:Avabûnên hezarsala 9an b.z.
Kategorî:Hilweşînên hezarsala 7an b.z.
B
Klaus Schmidt

**Klaus Schmidt** ( − ) arkeolog û dîroknasekî alman bû ku ji 1996an heta 2014an li Girê Mirazan xebatên kolandinê meşandiye.

Klaus Schmidt li zanîngehên Erlangen û Heidelbergê pêş- û protodîrok, hem jî arkeolojiya klasîk û jeolojî xwendiye. Wî doktoraya xwe di 1983an de li Zanîngeha Heidelbergê di bin rêberiya Harald Hauptmann de qedandiye. Di sala 1995an de bû serokê kolandinên li Girê Mirazan li başûrê rojhilata Tirkiyeyê. Di sala 2007an de li Zanîngeha Erlangenê bû profesorê alîkar.

Schmidt ji destpêka 2001an ve bû referansê arkeolojiya pêşdîrokê ya beşa Rojhilata navîn ya Enstîtuya Arkeolojiyê ya Alman.

Schmidt di sala 1995ande malekê li Rihayê kiriye û xebatên xwe li vir bi rê ve biriye. Tîmê xwe yê arkeologan bi gelemperî di du mehên biharê û du mehên payizê de cihê Girê Mirazan kolandine. Di hevpeyivîneke 2011an de, Schmidt texmîn kir ku teqrîben ji sedî pêncî cihê kolandinê hatibû vedan.

Klaus Schmidt bi arkeologa tirk Çiğdem Köksal-Schmidt re zewiciye. Di 20ê tîrmeha 2014an de dema ku li Almanyayê avjenî dikir ji ber krîza dil miriye.

## Berhem
* K. Schmidt: *Frühneolithische Tempel. Ein Forschungsbericht zum präkeramischen Neolithikum Obermesopotamiens.* In: Mitteilungen der deutschen Orient-Gesellschaft 130, Berlin 1998, 17–49, 
* K. Schmidt: "Zuerst kam der Tempel, dann die Stadt". Vorläufiger Bericht zu den Grabungen am Göbekli Tepe und am Gürcütepe 1995–1999. Istanbuler Mitteilungen 50 (2000): 5–41.
* K. Schmidt, 2000a = Göbekli Tepe and the rock art of the Near East, *TÜBA-AR* 3 (2000): 1–14.
* K. Schmidt, 2000b = *[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/paleo_0153-9345_2000_num_26_1_4697 Göbekli Tepe, Southeastern Turkey. A preliminary Report on the 1995–1999 Excavations].* In: *Paléorient* CNRS Ed., Paris 2000: 26.1, 45–54, 
* K. Schmidt: *Sie bauten die ersten Tempel. Das rätselhafte Heiligtum der Steinzeitjäger*. Verlag C.H. Beck, München 2006, .
* K. Schmidt, "Göbekli Tepe. Eine Beschreibung der wichtigsten Befunde erstellt nach den Arbeiten der Grabungsteams der Jahre 1995–2007", in K. Schmidt (ed.), *Erste Tempel—Frühe Siedlungen. 12000 Jahre Kunst und Kultur, Ausgrabungen und Forschungen zwischen Donau und Euphrat*, (Oldenburg 2009): 187–233.
* K. Schmidt, "Göbekli Tepe—the Stone Age Sanctuaries: New results of ongoing excavations with a special focus on sculptures and high reliefs," Documenta Praehistorica XXXVII (2010), 239–256:
* J. Peters & K. Schmidt: "Animals in the symbolic world of Pre-Pottery Neolithic Göbekli Tepe, south-eastern Turkey: a preliminary assessment." Anthropozoologica 39.1 (2004), 179–218:.

## Çavkanî

Kategorî:Enstîtuya Arkeolojiyê ya Almanî
Kategorî:Jidayikbûn 1953
Kategorî:Mirin 2014
Xirabreşk, Xelîlî

**Xirabreşk** (, , , ) taxeke Xelîliyê ya bajarê Rihayê ye.

Şûnwarê arkeolojîk a navdar Girê Mirazan nêzîkî vê taxê ye.

## Nifûs

## Çavkanî

Kategorî:Gundên Rihayê
Kategorî:Taxên Xelîliyê
Preity Zinta

**Preity Zinta** (; Shimla, Himachal Pradesh, Hindîstan) listîkvan û modelekî hindî ye. Piştî xilaskirina beşê psîkolojiya rûmetê û sûcê ya îngîlîzî, di sala 1998an de destpêka xweya lîstikvaniyê di filma ''Dil Se'' destpêkir û di heman salê de rola xwe ya filma ''Soldierê'' wergirtiye.

## Jînenîgarî
Preity Zinta di 31ê Çileya 1975 an de li malbateke Rajput a ji Şîmla Hîmachal Pradeş ji dayik bû. Bavê wê Durganand Zinta, di artêşa Hindîstanê de leşker bû. Dema ku Prîtî di 13ê saliya xwe de bû bavê wê di qezayeke trafîkê de jiyana xwe ji dest da. Di vê bûyera trafîkê de dayika wê Nilprabha Zinta jî ku bi giranî birîndar bibû, du sal li erdê ma. Zinta piştî mirina bavê xwe wiha anî ziman; "Ev qezaya trajîk û mirina bavê min di jiyana min de bû xalek girîng a zivirînê, neçarî min zû gihîştî kir. Du birayên wê bi navê Deepankar û Maniş yekê jê salek jê mezintir û salek biçûktir e hene. Deepankar di Artêşa Hindistanê de efser e, birayê wê yî din Manîş jî niha li Kalîforniya dijî.

Wê li dibistana navînî ya Keşîşxaneya ventsa û Meryem a li Şîlla xwend. Her çend wê li dibistana şevînî îtîrafa bi tenêtiyê bike jî, wê destnîşan kir ku "komek bêkêmasî hevalên" wê li wir çêbû ye. Dema ku xwendekar bû, hezkirinek wê ji edebiyatê re çêbû bi taybetî ji berhemên William Shakespeare û ji helbestên wî hez dikir. Li gorî Zinta, ew ji xwendina dibistanê gelek kêfxweş bû û notên baş distand; di demên xweyên vala de wê werzîş dikir, bi taybetî bi basketbolê re eleqedar dibû.

Zinta, piştî dibistana xwe ya li Kûntûnê Îsa û Meryemê, Şîmla, xwe li Zanîngeha Saint Bede ya Şîmla tomar kir. Pîrîtî li Zanîngeha Saint Bedeyê de beşa zimanê înglîzî xwend, û paşê dest bi xwendina Beşa Psîkoloji ya Tewanbariyê kir û ji vî beşê bi asteke bilind mezûn bû. Piştî perwerdeya beşa psîkologiyê Zînta dest bi modeltiyê kir. Yekem reklama televîzyonê ya Zinta ji bo çîkolatayên Perk bû

## Fîlmografî
### Fîlm

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên hindistanî
Kategorî:Jidayikbûn 1975
Kategorî:Jinên hindistanî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên hindistanî
Pleyîstosen

**Pleyîstosen** (, carinan bi zimanê kolankî wek *Serdema Qeşayê* tê gotin) serdemeke jeolojîk e ku 2.580.000 sal heta 11.700 sal berê berdewam kiriye. Di vê serdemê de qeşagirtinên herî nû yên cîhanê pêk hatine. Navê pleyîstosenê ji têkilkirina yewnaniya kevn tê:  û .

## Çavkanî

Kategorî:Dîrok
Kategorî:Epokên jeolojiyê
Kana keviran

[thumb| Kana keviran ([Komara Afrîkaya Navend|Komara Afrîkaya Navîn)]]

**Kana keviran** madenên vekirî yên ji bo deranîna kevir û mîneralên din yên di avahîsaziyê de tê bikaranîn e.

## Çavkanî

Kategorî:Erdnasî
Almatî

**Almatî**, bajarê herî mezin ê Qazaxistanê û paytexta kevn a Qazaxistanê ye. Almatî bi nifûsa 2 milyon kesan li Asyaya Navîn bajarê herî kozmopolîtîk e ku pêşketiye.

## Çavkanî


Kategorî:Herêmên Qazaxistanê
Kategorî:Qazaxistan
Sonakshi Sinha

**Sonakshi Sinha**, (; Mumbaî, Maharaştra, Hindistan) lîstikvan û stranbêja hindî ye. Sonakshi beriya kariyera xwe ya lîstikvaniyê de wek sêwirana cilûbergan xebitî ye. Rola xwe ya yekem di fîlmê *[[Dabangg]]* (2010) de bi navê Raco Pendê lîstiye.

## Jînenîgarî
Sinha di 2ê hezîrana 1987an de li Patna Biharê ji dayik bû û keça dêûbavê lîstikvanên sînemayê Shatrughan Sinha û Poonam Sinha ye. Bavê wê ji malbateke biharî-kayastha ye û dayika wê ji malbateke sindhî-hindû ye. Bavê wê di sala 2019an de berê Kongreya Neteweyî ya Hindistanê, wek parlamenterê Partiya Bharatiya Canata parlementer bû.

Sinha ji sê zarokan ya herî biçûk a malbata xwe ye. Du birayên wê yê cêwî bi navê Luv Sinha û Kush Sinha hene. Wê dibistana navîn li Arya Vidya Mandir xwend û piştre çû Enstîtuya Polîteknîka Premlila Vithaldas a Zanîngeha Jinê ya Shreemati Nathibai Damodar Thackerseyê li zanîngehê ji beşa sêwirana modeyê de mezûn bû.

Sinha hogira heywanan e û ji bo kampanyaya PETAyê ya ku ji bo xwedîkirin û xesandina kûçik û pisîkan diparêze. Wê di vîdeoyeke yek deqîqeyî ya PSA de lîstiye û ji her kesî xwestiye ku heywanan xwedî bikin û wan bixesînin. Dibêje: "Birader, dikanên heywanan û kesên ku heywanên xwe nexesînin, ji hemû heywanên ku bêmal dibin berpirsiyar in. Her cara ku mirov kûçikan an pisîkekê ji ajalvanan an jî dikaneke heywanan bikire, heywanek bêmal li kolanan digere an jî li benda stargeheka heywanan dimeyze, di mal û jiyaneke baş de şansê xwe winda dike." Ew jî şikestina sterotîpên mezinahiya laşê tîpîk derdixê pêş.

## Dîskografî

## Fîlmografî
### Fîlm

## Çavkanî

Kategorî:Aktrîsên hindistanî
Kategorî:Çalakvanên heywanhez
Kategorî:Jinên hindistanî
Kategorî:Mirovên zindî
Kategorî:Modelên hindistanî
Kategorî:Stranbêjên hindistanî
Madhuri Dixit

**Madhuri Dixit Nene** (, Mumbaî, Maharaştra, Hindistan), lîstikvan, hilberîner, danser, kesayetiya televîzyonê û hunermendê muzîka hindî ye. Madhuri Dixit heta niha 70 fîlmên Bollywoodê de derketiye pêş. Di salên 1990an û heta destpêka salên 2000î de yek ji lîstikvanên herî payebilind a Hindistanê bû. Dikşit, heft car di lîsteya navdariya Forbes Hindistanê de cih girt. Di sala 2008an de hikûmeta Hindistanê xelata Padma Şrî ku çarem şerefa herî bilind a sivîl a welat e, da Madhuri Dixit.

## Jînenîgarî
Madhuri Dixit, di 15ê gulana 1967an de li bajarê Mumbaî ji dayik bûye. Madurî, keça dêûbavê Şankar û Snehlata Dixit e. Malbata Madhuri bi eslê xwe kesên maratî ye. Du xwişkên wê yên mezin û birayek wê ya mezin heye. Di sê saliya xwe de bi dansê re eleqedar bû, û heşt salan li Qeşakê dest bi perwerdebûnê dansê kir. Dema ku bû reqsvanê Kathak ê bi profesyonelî perwerdekirî bû.

Li pey spekulasyona medyaya berfereh a bi salan li ser jiyana wê ya kesane, Dixit di 17ê çirî ya 1999an de, bi merasîmek kevneşopî  ku li mala birayê xwe yê mezina li Kaliforniya Başûr hat li dar xistin, bi bijîjka cerraha dil, Shriram Madhav Nene re zewicî. Nene, qet fîlmên wê nedîtibû, û haya wê ji statuya wê ya navdar tunebû. Dikşit têkiliya wan wiha anî ziman, "Pir girîng bû ku wî min wekî lîstikvanek nedizanî ji ber ku wê gavê ew ê pêşî min wekî mirovekî normal nas dike. Gava ku mirovan mirovan wekî lîstikvanek dît, ew dem dibin xwediyê têgînên pêş-fikirîn. Tu fikrekê wiha bi wî re tunebû. Min kesê rast dît, min xwest bizewicim û ez zewicîm"

Li pêy zewaca xwe Dixşit deh sal li Denver, Koloradoyê bicîh bû.  Di çirîya 2011an de bi malbata xwe re vegeriya Mumbaiyê.  Dikşit derbarê vegerina xwe de  got, "Ez her gav ji vir hez dikim. Ez Mumbaî, li vir mezin bûm ji ber vê yekê ev jimin re wekî vegera malê ye. Ew di jiyana min de qonaxek cûda bû, ku min dixwest bibim xwediyê xanî, malbat,  mêr û zarok ... ev jiyan mîna tiştê ku min xewn dîtîye." Di sala 2018an de, Dixşit û hevjîna xwe pargîdaniya RnM Moving Pictures damezrandin.

## Fîlmografî
### Fîlm

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* 

Kategorî:Aktrîsên hindistanî
Kategorî:Jinên hindistanî
Kategorî:Mirovên zindî