J. M. Barrie

**Sir James Matthew Barrie**, Baronet (jdb. 9ê gulanê 1860 li Kirriemuir, Skotlenda - m. 19ê hezîranê 1937 li London), yek ji nivîskar û dramatîkerê navdar ê brîtanî bû. Ew bi taybetî bi berhema xwe ya navdar Peter Pan tê naskirin.

## Jiyan û xebat
James M. Barrie li Kirriemuir, Angus, Skotlenda ji dayik bû, zarokê nehem û kurê sêyem ê David û Margaret Barrie (née Ogilvy) bû. Bavê wî tevnvan bû. Dayika wî ew teşwîq kir ku bi xwendinê xwe perwerde bike. Barrie beşdarî Akademiya Dumfries bû. Di sala 1882an de ji zanîngeha Edinburghê bi bawernameya *Master of Arts* mezûn bû. Piştre heta sala 1885an, dema ku çû Londonê, wekî rojnamevan ji bo Nottingham Journal xebitî. Di sala 1894an de, ew bi lîstikvana Mary Ansell re zewicî; zewac di sala 1909an de bi veqetînê bi dawî bû, ji ber ku zarokên wan tunebûn. Di 1ê tîrmeha 1913an de, Barrie wekî bartonek Adelphi Terrace li Bajarê Westminster hate afirandin. Di sala 1922an de, ew bû Endamê ''Order of Merit''. Ew di sala 1937an de mir û li Kirriemuir hate definkirin. Dê û bavê wî, xwişka wî û birayê wî David ku di 13 saliya xwe de mir, jî li wir hatine definkirin. Ji ber ku zarokên wî li pey xwe nehiştin, sernavê wî yê esilzadetiyê bi mirina wî ji holê rabû. Di sala 1929an de, ew wekî endamekî biyanî yê rûmetê yê Akademiya Huner û Wêjeyê ya Amerîkî hate hilbijartin.

Du romanên pêşîn ên Barrie li Thrums derbas dibin, lê eşkere dikin ku bajarok cihê jidayikbûna wî, Kirriemuir, bû. Piştre wî ji bo şanoyê nivîsand, di nav de *Quality Street* (di sala 1937an de hatiye kişandin), *What Every Woman Knows*, û *The Admirable Crichton*. Ya paşîn di salên 1919 û 1957an de hatiye kişandin û her weha wekî bingeha *Life of Pippi Longstocking* (1934) xizmet kiriye. Ew di sala 1904an de bi *Peter Pan* navdar bû. Ev karakter ji hêla zarokên George, Jack, Peter, Michael û Nico yên nasê wî Sylvia Llewelyn-Davies ve îlhama xwe girtiye. Piştî mirina diya wan di sala 1910an de, Barrie lênêrîna pênc kuran kir û wan mezin kir. Barrie, dostê zarokan, hemû mafên pirtûk, fîlm û lîstikên Peter Pan ji Nexweşxaneya Great Ormond Street, nexweşxaneyek zarokan a Londonê re hişt. Di sala 1988an de, dadgehê brîtanî qanûnek derxist (Beşa 301, Qanûna Mafên Nivîskariyê, Dîzayn û Patentan a 1988an) ku destnîşan kir ku mafên nivîskariyê yên nexweşxaneyê yên li ser Peter Pan li Brîtanyaya Mezin - berevajî qanûna mafên nivîskariyê ya giştî (dema parastinê ya standard) - dê bi demê re neqede.

Gumanên ku Barrie xwedî meylên pedofîlîyê ye gelek caran hatin anîn ziman, lê qet nehat îspatkirin. Cara dawî di sala 2000an de di çapemeniya inglîzî de derket holê.

Cihê jidayikbûna Barrie, *4 Brechin Road*, ji aliyê National Trust for Scotland ve wekî muzexaneyek hatiye avakirin.

Di cotmeha 2004an de, fîlma *Finding Neverland* li sînemayan hate weşandin, ku jiyana Barrie (ku ji hêla Johnny Depp ve tê lîstin) û afirandina cîhana wî ya xeyalî li dora Peter Pan nîşan da. Lêbelê, fîlm ne tenê vegotinek jînenîgarî e û gelek rastiyan guhertiye. Versiyona almanî ya fîlm di sibata 2005an de bi sernavê *When Dreams Learn to Fly* hate weşandin.

Ji sala 1919an heta 1922an, Barrie rektorê *Zanîngeha St Andrews* (Skotlenda) bû. Ji ber ku ew pir ne dixwast li pêşberî raya giştî biaxive, wî tenê di dawiya dema xwe de di sala 1922an de axaftina xwe ya destpêkê pêşkêş kir. Ev axaftin bi sernavê *Courage* hate weşandin. Di sala 2024an de, John Pielmeier ew veguherand şanoyek bi heman navî.

## Berhêmên wî
* *Auld Licht Idylls.* 1888.
* *A Window in Thrums.* 1890.
* *The Little Minister.* 1891.
* *Jane Annie.* (1893).
* *Sentimental Tommy.* 1896.
* *Quality Street.* 1901
* *The Little White Bird.* 1901.
* *The Admirable Crichton.* 1902.
* *Tommy and Grizel.* 1902.
* *Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up.* 1904.
* *What Every Woman Knows.* 1908.
* *The Twelve Pound Look.* 1910.
* *Peter and Wendy.* 1911.
* *Dear Brutus.* 1917.
* *Mary Rose.* 1920.
* *The Boy David.* 1936.
## Wêje
* Heinz Günnewig: *Annäherung an James Matthew Barrie.* Universität Luxemburg, 2010, ISBN 978-2-87971-045-7.
* John Alexander Hammerton: *Barrie: The Story of a Genius.* Dodd, Mead & Co., New York 1929.
* Denis Mackail: *The Story of JMB.* Charles Scribner’s Sons, New York 1941.
* Roger Lancelyn Green: *Fifty Years of Peter Pan.* Peter Davies, London 1954.
* Roger Lancelyn Green: *J.M. Barrie.* Henry Z. Walck, New York 1961.
* Cynthia Asquith: *Portrait of Barrie.* James Barrie, London 1954.
* Janet Dunbar: *J.M. Barrie. The Man Behind the Image.* Collins, London 1970.
* Allen Wright: *JM Barrie. Glamour of twilight.* Ramsay Head, Edinburgh 1976.
* Andrew Birkin: *J.M. Barrie and the Lost Boys. The real story behind Peter Pan.* Constable, London 1979, (Neuausgabe: Yale University Press, 2003, ISBN 0-300-09822-7).
* Jacqueline Rose: *The Case of Peter Pan, or the impossibility of children’s fiction.* Macmillan, London 1984.
* Leonee Ormond: *JM Barrie.* Scottish Academic Press, Edinburgh 1987, ISBN 0-7073-0504-7.
* Bruce K. Hanson: *The Peter Pan Chronicles. The Nearly 100 Year History of “the Boy Who Wouldn’t Grow Up”.* Carol Publishing Corporation, New York 1993, ISBN 1-55972-160-X.
* Susan Bivin Aller: *J.M. Barrie. The Magic Behind Peter Pan.* Lerner Publications, 1994, ISBN 0-8225-4918-2.
* Kathleen Kelley-Laine: *Peter Pan. The Story of Lost Childhood.* Element Books, 1997, ISBN 1-86204-009-5.
* Lisa Chaney: *Hide-and-seek with angels. A life of J. M. Barrie.* Arrow Books, London 2006, ISBN 0-09-945323-1.

## Girêdanên derve

## Çavkanî

Kategorî:Jidayikbûn 1860
Kategorî:Mirin 1937
Kategorî:Nivîskarên îngilîz
Kategorî:Romannivîsên skotlendî
Kategorî:Romannivîsên viktoryayî