open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Homehr

Der **Homehr** wohr ene Deeschter un Schrihver em ahle Jrihscheland un jelld bes hük als däh klaßesche Deeschter vum Ohvendland. Hä hät de Illijaß jeschrevve. Mer weijß nidd esu rääsch, wann un woh hä jebohre un jeschturrve es. Et künnt öm 850 vör Chreßtoss eröm jewähse sin, ävver och 400 Johr dervöhr, wann hä övverhoup jelääf hät. En däm Vall jleuve de Weßeschaffler hük, dat hä zwesche 850 un 750 vör Chreaßtos jelääf han mööt.

Hä wohd  jeschrevve. Mer Kölsche donn de Betohnong ob de läzde Sellbe en singen Nahme, ävver dat han sing Zigjenoße wall iehrter nit jedonn. Hügg op Neujrihschesch schrihve un schpräsche sen . Övversaz hihs et eijentlesch ens „Jatte“ uder „Jeisel“. Weijl hä blend jewähse sin sull, han se en de Antihke och jesaat, dat singe Nahme „dä nix süht“ bedügge deiht.

Dohmohls woodten emm noch mih Wärke nohjesaat, wi de Oyßeh un de Homehresche Hümmne.
Thomas Alva Edison

**Thomas Alva Edison** wohr ene Jeschäffsmann un Äfender en der USA. Jelääv hädd er vum 11. Fäbrowa 1847 bes zom 18 Oktohber 1931 en de Houpsaaach öm New York un dröm eröm. Hä hädd sejj en jruhße Zahl Saache, Apparahte un Apparatuhre ußjedaach un en de Wält jebraat, di et Lävve övverall op de Ääd verändere dähte. Dohzoh jehüre der Fonnojraf, de Fellemkammera, un de Lampe för et eläktresche Leesch. Mer hädd en och „der Zaubermann vum Menlo Park“ jenannt.

Weil hä onger de eetze Äntweckler un Äfenger wohr, di de Prinzipije vun Maßße-Produxjohn un -Zesammewerke op sing Ärbeid aanjewandt hän, säät mer em och öff noh, hä hätt et eeze Forschongslabohr em endustrejälle Schtil bedrevve.

He hädd 1093 Patente en de USA un och ene Houfe en Jruhßbretannije, Frankrisch un Deutschland jehatt. Övvertroffe dovun wohr ävver wat sing Äntdäckonge un Äfendonge bewerk han. Elekätrezetähd un elektresch Leesch, et Faßhallde vun Töhn un der Fellem han alle iehr eije Brangsche un e jruhß Jeschäff opjebout. Un dat en de jannze Wällt. Sing Idehje han de Övverdrahrong vun Enfommazjuhne un der Ußtuusch zwesche de Minsche vöraanjebraat un besönders et Tellefohn un de Tellekommunikazjuhn. Dobei wohr ene Nohreeschtedeens för de Börse, meschahnesche Apparahte för Stemme bei Wahle ze zälle, en Battrih för Äläktro'autos, der Schtrohm un de Elätezetäht, Mussik op Plaate un Kinno-Felleme.

Sing fottjeschredde Ärbeid en dä Fälder kohm vun singe aanfänglesche Ärbeid beim Tellejraf ihre. Hä hät sesche e Näzwärk ußjedaach för Eläktreztät zu produzehre un ze verdeijle, un zwa aan Hüüser met Wonnunge, Jeschäffte, un Fabrekke, wad ene Jrond jelaat hät för de Wält vu de Endußtrie vun hükzedahchs.
Sing eez Kraffwärk schtund en de Pähleschtrohß (Pearl Street) en Manhattan* en <i lang="en" xml:lang="en" dir="ltr">New York*.
Zantipp

Et **Zantipp **hät vum fönnefte bes en et veete vörkreßlesche Johonndert em ahle Jrihscheland en Atehn en Attika jelääf un wohr et Ejejeschponß vum Sokrates. Di zweij hatte drei Sönn, der Lamprokles, der Sophroniskos, un der Menexenos. Di Ejelük wohre - su jleuf mer - ärsch ongerscheidlejj alt, künnt joht sinn, om de vehzesch Johr.

Et Zantipp han se dohmohls  [kʰsantʰíp̚pɛ͜ɛ] ußjeschproche un *Ξανθίππη* jeschrevve. Dat bedügg esu vill wi „et blonde Pääd“ vum ahl jrihschesche ξανθός *xanthos* blond, un ἵππος *hippos* Pääd. Nahme med „Pääd“ dren kohme dohmols öffters ens vör un han öff obb_en Hääkonnf uß de Aristokrattih hen jedügg. Noch ene Jrond för ze jleuve datt dem Zantipp sing Famillesch en de Prominäz uder de haute-Volaute wohr, es, dat se dä eezte Sonn Lamprokles jenannt hatte un nit, wi mer et söns ahl-jrihschesch-tradezjonäll iehrter jedonn hätt, Sofroneskos, wi singe Bestfa vun der Sigg vum Vatter jeheijße hatt. Dem Zantipp singe Vatter heeß, su nemm mer aan, wall Lamprokles, un weijl hä mih ze sahre jehatt hädd un bäßer doh schtand en de ahle jrihschesche Jesällschaff wi em Sokrates sing Vatter, wöhr däm singe Nahme eijentlesch vörzeträke jewähse för der Nahme vum eezde Sunn.

## Character

Dem Platon sing Poträh fum Zantip in de *Phaedo* leiht noh, dat se en angaschehrte Frou uun Motter jewähse sin sull. Se weed söns ein kein vun de Schreffte vum Platon ävähnt. Xenophon schihv en singe *Memorabilia* jädd ähnlejjes, altävver löht der Lamprokles övver ehr Jrovvheitof mäkere, woh mer jäz zoh sahre künnt, dat dat vill Jonge övver de Mötter sahre, di sesch dorschsäze. Ed es blohs en dem Xenofon singem *Symposium*, dat mer er Sokrates zohschtemme fenge, se wöhr, wi der Antisthenes jesaat han sull, dih onger all de Froulük, woh met kloh ze kumme aam schwireschßte wöhr. Ävver, su säht der Sokrates och noch, hä hätt se jenou wähje iere Värve beim Ajjumäntehre un ehrem Jeiß zor Frou jenumme.

Velleijsch kohm dat schlähschte Beld vum Zantippe vum hestohresch Antisthenes, enem Schöhler vum Sokrates pupils, weijl der Xenophon anfänglesch di Seesch en däm sunge Muhl leiht. Aelian däht se och als en fier iifersöscheje Schäkschruhv daaschtälle, wi se ene schöhne jruhße Kohche zertrampele deiht, dä der Sokrates vum Alcibiades jescheck hatt krähje. Der Diogenes Laërtius verzälld och noch mih Jescheeschte övver em Zantipp sing Boshafteschteschkeijte, ävver hä jitt nidd aan, woh hä se her hätt.

## Wäbsigge

[//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Xanthippe Xanthippe] at Wikimedia Commons
## References
Kendall Jenner

**Kendall Nicole Jenner Houghton** (* 3. November 1995 ä Los Angeles, Kalifornie) es ö amerikanisch Model.

## Jätt z lääse
* Kendall Jenner - IMDb
* Kendall Jenner - FMD

## Kick och
Kourtney Kardashian

**Kourtney Mary Kardashian Houghton** (* 18. Aprel 1979 ä Los Angeles, Kalifornie) es ö amerikanisch Model un ön celebrity.

## Jätt z lääse
* Kourtney Kardashian - IMDb
* D Siij va Kourtney Kardashian

## Kick och
Roubaix

**Roubaix**, op Neederländesch weed va *Robaais* jesproche, es ön ald Industriestadt un Jemeende ä Nordfrankreich en dä vreuere Provinz Französisch-Flanndere, en d Nööhde van d belgische Jrenz.

 Lüüh lääve do un mache Roubaix zo d dreidjrüützde Stadt va dä Regijon Hauts-de-France, noh d Städte Lille un Amiens.

## Quelle


## Jätt z lääse
* D Siij va Roubaix (*op Französisch*)
* D Siij van öt Museum „La Piscine“ (*op Französisch*)
Carmen Kass

**Carmen Kass** (* 14. September 1978 ä Paide, Estland) es ö Model us Estland.

## Jätt z lääse
* Carmen Kass - IMDb
* Carmen Kass - FMD

## Kick och
Suure Kappes

**Suure Kappes ** as Kappes, den jenau wie Suure Bounne unn Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß.

Hej wääde de Kappesköpp jehobelt unn denooch dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj.
 

File:Cabbage.jpg |mini|Kappes
File:Krauthobel.jpg |mini|Kappes-Hobel
File:Harsch_crock_with_ceramic_weights.jpg|mini |Järpott


## Watt kammer domet aafange?
* Hämmche
* Soorekappessupp


File:Kiszona kapusta.JPG|mini |Soore Kappes
Datei:Eisbein-2.jpg|mini |Hämmche med soore Kappes
File:Frankfurter-rippchen-mit-kraut-001.jpg|mini |Rippche med soore Kappes
File:Mettwurst with sauerkraut and potatoes.jpg|mini |Soore Kappes med Mettwoosch
File:Choucroute-p1030190.jpg|mini |Soore Kappes med jepökeltem Fleesch
File:Zuurkool_in_pan.jpg|mini |Soore Kappes en pann en Holland


## Annere Rejione
En andere Rejione wie dä Balkan unn de Türkei kaa me suure Kappes as janze Köpp ferdisch enjelaat em Lade koufe.
En Korea kennt me suure Kappes as Kimchi.

## Sigg ooch
* Suure Bounne

## Websigge
* Soore Kappes - Heidenarbeid

## Kwälle
Kimchi

**Kimchi** (Koreanisch   김치) is e Jemoes milchsoor verjärt on dodemit haltbar jemaat. De Arbed vun et maache is "kimjang".

## Wat iss es ?

Datei:Korean Gimchi01.jpg|170px]]|Gimchi, Kimch'i (김)
Datei:Korean.cuisine-Nabak.kimchi-01.jpg|Nabak-Kimchi (나박김치)
Datei:Korean.cuisine-Pakimchi-02.jpg|Pa-Kimchi (파김치)
Datei:Korean.cuisine-Kimchi-Oisobaki-01.jpg|Oisobagi-Kimchi (오이김치)
Datei:Korean.cuisine-Baek.kimchi-02.jpg|Beg-Kimchi (백김치)
Datei:Korean-Dongchimi-01.jpg|Dongchimi (동치미)


Et is da Koreanische Kappes. Et hätt vill Vitamin C. Et is e besje wie Reis (밥 – Bab) un en Zupp (국 – Guk oder. 탕 – Tang) un es en Deil vu dä alltächlije Huusmannskoß.

## Wie mer et mät?

Ander Jemoes wat jenomme werd, sin Komkommere, Läuch, Riedich ( 깍두기 – Kagdugi ) oder Chinakohl. (Brassica pekinensis) Dezu en de Provinß Jeolla-do Schölpe, anner nämme Aappel (Provinß Chungcheong-do).

Em. Dezember 2013 is Kimjang, de jemeinschaftliche Maaken vun Kimchi, vu dä UNESCO en dä Liste vun Wält Kultur Ërv enjedrare woode.

## Süsh och
* Kohl

## Bööscher
* Song, Gin-Young: *Kimchi - Geschmack und Migration : zur Nahrungskultur von Koreanern in Deutschland*, Herausgeber Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 2012. ISBN 978-3-932512-72-8.

## Websigge
* Health benefits of kimchi (Korean fermented vegetables) as a probiotic food.
* Kimchi, die Essenz der koreanischen Küche
Esse em Rhingland

**Esse em Rhingland**

__NOTOC__

## [[#Auswahl|Auswahl]]
* Ze esse
* Ze drinke

## Ze esse
__NOTOC__
 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z }

### A
* Ädappelschlot
* Appel
* Ähzezupp

### B
* Berliner
* Birre
* Blotwoosch
* Soore Bunne 
* Bunnezupp

### C

### D
* Decke Bunne
* Döppekoche

### E
* Eij
* Enjelaate Hirring

### F
* Fitschbunn
* Flönz
* Fritten

### G
* Grafschafter Goldsaft

### H
* Hagelslag
* Hämmche
* Halve Hahn
* Handkies met Musik
* Himmel un Äd
* Hirringsschlot
* Hirrings-Dipp

### J
* Jrönbounnezupp

### K
* Kamelle
* Kappes
* Kiersche
* Kölsche Kaviar
* Krapfe
### L
* Linsezupp

### M
* Miesmuschel
* Mirrabell
* Mispel 
* Muuzemändelche
* Muuz
* Muhre
* Musik

### N

### O
* Öcher Puttes
* Öllich

### P
* Pannekoche
* Peffer
* Pindakaas
* Plüschprumm
* Prummetaa
* Puderzucker
* Prumm

### Q
* Quallmann
* Quetsche

### R
* Reijneklaude
* Rievkoche
* Röbekruck
* Röggelche 
* Ruude Kappes

### S
* Samtkrage
* Schavur
* Schlot
* Schwatzbrut
* Soorbrode
* Sorekappes
* Sprütche
* Steak
* Suurbroone

### T

### U

### V
* Vla

### W
* Waffel
* Waffelieser
* Wisse Bunneschloot
* Woosch

### X
### Y

### Z
* Zuckerröb
* Zupp un Zaus

*Zureck zom [[#Auswahl|Anfang]]*
Drinke em Rhingland

__NOTOC__

Drinke em Rhingland

## [[#Auswahl|Auswahl]]
* Ze esse
* Ze drinke

__NOTOC__

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z }

## Ze drinke

### A
* Altbier
** Landfürst

### G
* Gerolsteiner
* Gin

### K
* Cramer Kölsch
* Früh Kölsch
* Mühlen Kölsch
* Päffgen Kölsch
* Reissdorf Kölsch
* Winnetou Kölsch
* Zunft Kölsch

### J
* Jupiler (Pils)

## K
* Kaffee
* Kloore

### L
* Limo

### M
* Malz
* Milesch

### O
* Overjäärich Bier
** Bönnsch
** Degraa

### S
* Schabau

### T
* Tee

### W
* Wasser
* Wing
* Wodka

*Zureck zom [[#Ze drinke|Anfang]]*
4. Juuni

Der veete Juuni.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
### Söns
## Minnsche
### * Jeboore
* Donald Trump wood em Joohr 1946 jeboore.

### † Jeshtorrve

## Websigge
*
Donald Trump

**Donald Trump** (* New York, 4 juni 1946) is seër 20 januar 2017 de 45. un seër 20 januar 2025 de 47. Präsident va de Verenigde Sjtate van Amerika. Trump jehoeët de Repoeblikeinse partei aa. Zing berof is oersjprunkelig ungernummer, äva 'r woar óch sjriever, enne fernsehepersoeënligheed en sjpieër óch politicus. I zing carrière lies Trump mieërere jesjeftshoezer, wolkekretser, sjieke hotels, jolfbane en anger facilitete aalegke. I d'r aaloeëf va d'r waalkampf, mit de Hillary Clinton va de Democrate as politische faind, hat 'r hendig va de massamedia en de sociale media profitiert. Döks woare zing sjtankpunter zieër konterversieel, wie óch uëver d'r islam, mijrante oes 't Midde-Oeëste en Mexico of "Obamacare" (e jezets oeë-i sjteët dat jieëkeree verplich is, verziecherd te zieë).

Op de 20. januar hat 'r 't presidentssjap va d'r Joe Biden uëverjenómme.

## Weblinks
Maastricht

**Maastricht** (óp de mietste Limburjische dialekte: *Mesjtreech*; óp 't eige dialek: *Mestreech*) is 'n sjtad en 'n jemingde in 't zuje van Nederland. 't Is de hoofsjtad van de Hollesje provins Limburg. Óp 1 aprel 2016 houw 't 122.418 i-woeënere. D'r petroeënhillige is Sintervoas. Noa höm is de bruk uvver de revier de Maas en 'n kirch vernumt.

D'r naam "Maastricht" hat zinge oersjprung i d'r Romeinse tsied. Doamals heesjde 't "Mosa ad Trajectum", mit anger wöad e óndeef sjtökske revier.

## Dialek
I j'n sjtad weëd 't Mesjtreechs jemoeld, 'n Limburjisch dialek mit hendig vöal Franzuësisje invleuj.

## Belder

Beld:Sint-Janskerk en Sint-Servaasbasiliek, Maastricht-40301.jpg|De tswai kirche óp d'r Vriethof
Beld:Jekerkwartier07.jpg|'t Jekerkerteer
Beld:Sint_Servaasbrug_1.jpg|De Sintervoasbruk
Beld:SintPietersbergWegLangsGroeve009.jpg|D'r koel i j'ne Sint-Pieterberg
Beld:Duivelsgrot_Maastricht.jpg|'t Lanksjap jet westlig va Mesjtreech


## Weblink
Flevoland

**Flevoland** is 'n provins in 't midde van 't Hollesj. De hoofsjtad is Lelystad. De jroeëste sjtad is evvel Almere, kótbei de Hollesje hoofsjtad Amsterdam. In 2023 houw de provins 445.000 i-woeënere. Bezunger is dat 't de jungste provins van 't land is, weil 't bekans jans oes poldere besjteet in e jebeed wat vrujer de "Zuiderzee" heesjde, 'ne ehemalije bóch va j'n Noardzieë. 't Jitt drei poldere. D'r aodste polder is d'r Noordoostpolder, deë druëgjeleg woeëd in 1942. De tswai anger poldere heesje "Oostelijk Flevoland" en "Zuidelijk Flevoland" en woeëde in 1957 en 1968 ópjeleëverd. I j'ne Noordoostpolder leje Urk en Sjokland, tswai ehemalije insel.

De provins jrens in 't noarde aa Friesland, in 't oeëste aan Overijssel en Gelderland, in 't zuje aan Utrecht en in 't weste aa Noord-Holland. Tussje Noord-Holland en Flevoland litt 't Markermeer en 't IJsselmeer. Dit zint deler va j'n ouw Zujerzieë.
Friesland

**Friesland** (Friesisj: *Fryslân*) is 'n provins in 't noarde van 't Hollesj. De hoofsjtad is Leeuwarden. Anger wichtige sjteë zint Drachten, Heerenveen (*It Hearrenfean*), Sneek (*Snits*), Harlingen (*Harns*) en Dokkum. Neëve 't Hollendsj is 't Friesisj de amtlisje sjproach. In 2023 houw de provins 660.000 i-woeënere. Friesland is 'n semlig platte jejend. 't Weste besjteet oes kleipoldere en weëd de Westergo jenumt. Hei jitt 't vöal wassertoerisme óp de mere. 't Deel oeëstelig van Leeuwarden hat zandboeëm en litt enkel metesj boave zieë. De Friesisje insel i j'n Waddezieë, Vlieland, Teschelling, Ameland en Schiermonnikoog, hant de hoeëgste toppe va j'n provins. 

Noardelig va Friesland litt de Noardzieë. In 't weste jrens de provins aa Noord-Holland, mar d'r tussje ligk 't IJsselmeer en de Waddezieë. D'r Aafsjloesdiech verbingk de bei provincies. In 't zuje jrens 't aa Flevoland en Overijssel en in 't oeëste aa Drenthe en Groningen.
Gelderland

**Gelderland** (Nedersaksisch: *Gelderlaand*) is 'n provins in 't midde en oeëste van 't Hollesj. De hoofsjtad is Arnhem, mar de jroeëtste en aodste sjtad is Nijmegen. In 2023 houw de provins 2.134.000 i-woeënere. De provins jrens in 't weste aa Zuid-Holland en Utrecht, in 't noardweste Flevoland, in 't noardoeëste aan Overijssel, in 't oeëste aan j'ne Dütsje deelsjtaat Nordrhein-Westfalen en in 't zuje aa Limburg en Noord-Brabant. 't Is mit 'n óppervlak van mieë es 5.000 km² de jroeëtste provins van 't Hollesj. De provins hat platte jejende, wie de Betuwe en d'r Achterhoek, mar óch hüjelisje, zoeëwie de Veluwe, 't Montferland en de jejend oeëstelig va Nijmegen. De hüjelisje jebeder zint sjtouwalle oes d'r Letste Iestsied.

## Dialek
In jroeëse deler van Gelderland weëde Nedersaksische dialekte jemoeld. 't Achterhoeks is e va die dialekte. Zujelisj van Arnhem en i j'n Betuwe weëde Nederfrankische dialekte jemoeld. Dees dialekte vurme e uvverjangsjebeed tussje de dialekte van Utrecht en Noord-Brabant.
Šiprage

**Šiprage** es ön Siedlung ä Bosnie-Herzejowina, önö Staat ä Südeuropa.
*Breetejraad: 44°27'56″
*Längejraad: 17°33'36″
*Hüüde: 507–520 m
## Clima

## Referenzen

## Weblink

* http://opstinakotorvaros.com/ 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Groningen

**Groningen** (Gronings: *Grunnen*, *Grönnen*; Friesisj: *Grinslân*) is 'n provins in 't noarde van 't Hollesj. De hoofsjtad heesj óch Groningen. De sjtad is wiedoes de jroeëtste va j'n janse provins. In 2023 houw de provins 596.000 i-woeënere. De provins jrens in 't noarde aa j'n Noardzieë, in 't oeëste aa j'ne Dütsje deelsjtaat Nedersachse, in 't zuje aa Drenthe en in 't weste aa Friesland. Groninge is 'n platte jejend. Historisch jezieë besjteet de provins oes de sjtad (Groningen-sjtad) en de *Ommelanden*. Vruier woare de dees Ommelande Friesisjsjproachig en Groningen-sjtad Nedersaksisch, mar weje d'r ivlood van 't bisdóm Münster breide de Nedersaksische sjproach zich vanoes 't zuje oes in noardelige en noardoeëstelige richtoeng. Doaher kalt me hüj i bekans jans Groningen e Nedersaksisch dialek en neet e Friesisj dialek. Enkel 'n jemingde in 't weste va j'n provins is 'n oesnaam. 'n Ehnlisj baisjpiel is 't noaburrije Ostfriesland i Dütsjland.
Eefeler Heemwehleed

Dicke Kocke drare de Dänne in de Eefel ove op de Hüh. 
: Wenn ich nu im Jees so lur noh denne, dann möch ich do sin vun spät bis fröh. 

Flöcke Rieche äse hörsch im Bösch un de Schwatzstorch det sich verstecke, 
:un öveall, uch im Dörp, flüsch en Mösch; jo, ich will dürch de Eefel trecke.

Leeve Minsche hür ich do kalle, die verstohn ich janz ohne Zweefel. 
: Un ich möch at widde dohin walle, in ming Heemat, me Land, ming Eefel.

Huhe Dänne weese de Wäch mir in dat Land zwische Musel un Rhing. 
: Bis ich do bin, krich ich fas et ärm Dier, o Herrjott bräng mich widde dohin.
Kruschel

**Kruschele** send Planze, di mo ä Europa, Asie un em Norde va Afrika vängd. Jebrud weed van di Planze öt Opß.

Kruschele send Planze, di mä em Sommer jrön send, dat hechd dat sö em Herbst d Bläär aavwerpe un isch em Vröschjoohr neue kriije. Sö waaße bes zo ajerhalve Meter en d Hühde. Di Ääß hand Dööre, di dovör sorje, dat Deere so net kaal vresse un dr Mensch oppaaße moss wenn hä de Kruschele plöck watt em Juli Aujuß möjelisch es. D Beere, di bes zo 3 Zentimeter jruß wäde könne, hand am Aavang kleen Hoore. Dodörch weede so jeschötzd.

Vormeere kann mo Kruschele dodörch dat mo enne dönne Mai van der öngichde Deel van önnö Aaß onge d Ääd deut un vassmaad, jätt Dreck drövver werpd un ösu ö paar Mond lätt. Dono had dä Aaß Wotzele kräje. Met ön Schiir schniit mo dä Mai aav un planzd häm an ön anger Stell.
Dünnkerrsche

**Dünnkerrsche**, op Huchdütsch weed va *Dünkirchen* jesproche, es ön Industrie- un Haafestadt an d südlische Nordseeköst in Nordfrankreich, öm d zvanzish Kilomeeter wäßtlisch van d bäljische Jrenz beij d Stadt De Panne. Sö es d Hauptoot va dr jlischnamije Arrondißemang, watt mo em Französiche met Westhoek övversätze kann. Vorwaltongstäschnigk es Dünnkerrsche ön Unterpräfäktur vum Depachtemang Nord un ön Jemeende än d Regijon Hauts-de-France.

In dr Stadt selvs lääve öm d nüngßichdusönd Dünnkerrscher. Zsamme met säßzehn Nobberjemeende beld sö dr Stadtsjemeenschaf va Dünnkerrsche un brengd öt op zweihondötdusönd Lüüh. Nazional wishtich es Dünnkerrsche wääje singe Seehaafe bëij dr Ärmelkanal, di öt dreid jrüützde Seehaafejebiit van öt Land es noh dem va Marseille un Le Havre. Besonginsch än dr Französisch-Flanndere Bezirk bekannt es Dünnkerrsche dörch singe Karneval.

## Quällenanjaben


## Jätt z lääse
* D Siij va Dünnkerrsche
* D Siij van öt Seehaafejebiit
Indonesien

**Indonesien** es e Republik un d'r weltjrößte Inselstaat un met rund 255 Millijone Ennwonner dä Staat met dä veetmeiste Mensche der Welt. Indonesien es dat Land met dä weltweit jrößte Anzahl aan Muslimen. Dat Land es een Archipel - et hät 17.000 Inselle. De Hauptstadt Jakarta zällt 9,6 Millijone Enwonner un litt op dä Insel Java. Op Java levve mieh als dä Hälfte d'r Enwonner von Indonesien.

## Weblinks
Audrey Chapman

**Audrey Chapman** (2. Määz 1899 – 10 Aujuß 1933) woch ön Schauspellerin us Amerika, di hör Filme en d Zitt van dr Stommfilm driihnde.

Audrey Chapman jäng ä Philadelphia un Los Angeles zr Schüll. Dono jäng öt met d Filmerei looß. Su speld sö em Joohr 1920 ön Roll als Mary Homes en dr Film “The Money Changers” watt op Platt met “D Jeldwääßelere” övversatze weed. Dr film speld än d Ongerweld va New York. Audrey troon ä 22 Kostümmer op.

Donävver entstänge aver och Filme wi „Wildfire“ us öt Joohr 1921 övv „Garrison’s Finish“ us öt Joohr 1923. Dono hood sö op Filme z maache. Tösche 1918 un 1923 braad sö öt op zsamme 10 Stöck.

Audrey Chapman storv ä Riverside en dr Staat Kalifornie em Joohr 1933.
Drommer

**Drommer** (ob Huedütsch **Dreiborn**) os en Dorp en dr Eefel. Drommer jehüerd zo Schleede em Krees Öskerche (Nordrheng-Westfale).

## Jeschichte van Drommer

Dröxehnhongdertverondressich (1334) wuer de Drommerter Borch als „Troys Fontaines“ (= Drey Quellen, also drey Pötze) et ijescht mohl objeschreve. Jraf Wellem dr föneft van Jülich hoelt et dumols von Könnek Johann va Böhmen us demm Huus Luxemburg als Lehen. De Jülicher schengden de Ungerherschaft Drommer van denne Edelhäre von Hengebach (dat wor Heimisch) jeervt ze hahn.

Zoor Härschaft jehurte neaver der Borch jruess dehl van denne Dorper Drommer on Mueschpich, on Molsbengden, Gemönk on Mauel (emmer luertz var Urft) on Beresch, Ettscheld, Schüre, Defebach, Nerfeld, Mehere on et Parrdorp Uelef.

Ongerhärschafte worden en Ehjendömlichkeet vom Herzochtum Jülich. Angesch als de Jülicher Ämter woren die zemlich ejen. Noh  manischen Adelsfamelien överhoalt dat Jeschleat van Harff en Drommer de Härschaft, die sey bos sebenzehnhongdertveronnöngsich (1794) behelen. Sey komme zu Jeld wie die prächtigen Schlossbelder van Rodkin zejen on wure 1650 en dr Freyhärenstank jehoave, sey wure en dr Uelefer Kerech bejraven.

Von sebenzehnhongdertveronnöngsich (1794) bos aachzehnhongdertfuffzehn (1815) hatten de Franzuehsen dat jangse luertze Rhengufer besetzt. Drommer jehurt zu der Zeck zom franzüesischen Departement Rur. Donoh wur et prüsisch. Von 1816 bos 1971 wor et ehn ehenständisch Jemehn. Am ijehschten Januar 1972 wuer dr jrüehst Dehl var Jemehn Drommer en Stadt Schleede enjemehnt. Dr lähßt Börjermeester var Jemehn Drommer wor Borchpads Hupert. De Dorper Ruhr on Dörpchen kohme noh Sommerth en et Muhenschener Lank.

## Wat et all jett

Et oß noch jahr net esue lang her, do jov et en Drommer noch zwien Wiertschafte on ehn Geschäft wo mer jet jelde konnt. Ehn Wiertschft hätt zo jemacht, ever dafür hätt eh Cafee op jemacht, wo mehr siehr jemötlich Kaffee dronke kann on och jet eße kann. Dann jet et noch ehne Bäcker für Bruet, Brüetcher, Kooch on Fladem.

En Drommer jet et dr Kinderjarten on och noch de Jrundschuel morr Turnhall, wo och dr Sportvehrein trennehrt. Die spellen och om Sportplatz Fuhsball. Zweidusendachtzehn wuhr honger dr Turnhall noch ehne kleene Kunstrasenplatz jebout.

Em Verheinshuus proben Tamborchor, Musik on de Drums. Em Juli wierd Kermes jevihrt.  Dann oss van Fregdes bos Mondes et jangs Dorp ongerweahs

## Woert op Platt

https://dreiborn.eu/Drommer-Platt/

## Literatur
* Daniel Jäger, Sven Kirch, Alfred Wolter: *Dreiborn - Das Dorf der Eifel.* 2011.

## Weblinks

https://www.wochenspiegellive.de/manni-kallt-platt/artikel/manni-kallt-platt-boss-wahr-52780/
Eefeler Tracht

In de **[[Eifel|Eefel]]** hät et fröhder, wie im janze Rhingland, och **Trachte** jejowwe. Äver die sinn in de Mitte vum Nüngßehnte Jahrhundert ussjestorve, oder besse jesaat, uss de Mode jekumme. Die däten zwar von Ocht zo Ocht jet variiere, ävver typisch wor: Für de Männe: pompisch Butze (dat sinn Kniebundbutze) für jewöanlich schwatz mit wieße Knieströmp, e wieß Hemp mit ene rude Wess dröver. Do drüvver dat me en blau Jack drare. Om Kopp hat me janz fröhder en Zippelmötz, späde dann en schwatze Kapp, z. B. en Batschkapp. De Fraue hatte jet ähnliches: wieße Knieströmp unge nem rude Rock, do drop en wieß Bluß mit ene schwatze Wess. Do dröver det me e jefaalt dreieckig Dooch övve de Schuldere läje. Om Kopp hatte die Fraue dann e Häupche. Dat Dooch un dat Häupche kunnte im Usssin sehr ungescheedlich sin. Zom arbigge hatte die Männ ne blaue Kiddel, der dann drövve jetrocke wurd. Sun Trachte hät im Jrunde im janze Rhingland un och in andere Rejone jejovve. Lurt öch beim Kölsch-Hänesje-Thiater ens dat Hänesje un dat Bärbelche aan, die sin im Jrunde in rheinischer Tracht. Äver die blau Jack für de Männ un die Häupche für de Fraue sin typisch für de Eefel.  Ma kann dat janz traditionell sich zosammestelle mit Trachte, die et jo zo koofe jitt, oder och mit normale Aanziehsache usem normale Klamottelade.
Basshunter

**Basshunter**,  **Jonas Erik Altberg** (* 22. Dezemmber 1984 ä Halmstad) es önö schwedische Sänger, Musikproduzent un DJ.

## Musik
### Album
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Single
* „The Big Show“ (2004)
* „Welcome to Rainbow“ (2006)
* „Boten Anna“ (2006)
* „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA“ (2006)
* „Jingle Bells“ (2006)
* „Vifta med händerna“ (2006)
* „Now You're Gone“ (2007)
* „Please Don't Go“ (2008)
* „All I Ever Wanted“ (2008)
* „Angel in the Night“ (2008)
* „Russia Privjet (Hardlanger Remix)“ (2008)
* „I Miss You“ (2008)
* „Walk on Water“ (2009)
* „Al final“ (2009)
* „Every Morning“ (2009)
* „I Promised Myself“ (2009)
* „Saturday“ (2010)
* „Fest i hela huset“ (2011)
* „Northern Light“ (2012)
* „Dream on the Dancefloor“ (2012)
* „Crash & Burn“ (2013)
* „Calling Time“ (2013)
* „Elinor“ (2013)
* „Masterpiece“ (2018)
* „Home“ (2019)
* „Angels Ain't Listening“ (2020)
* „Life Speaks to Me“ (2021)
* „End the Lies“ (& Alien Cut) (2022)
* „Ingen kan slå (Boten Anna)“ (Victor Leksell) (2023)

## Jätt z lääse
* Sing Siij (englisch)
Bamboo Airways

**Bamboo Air** es ön Vluchjösällschaff us Vietnam. Sö had hörö Setz ä Quy Nhon am Fluchhaafe Phu Cat.

Di Jösällschaff jäng 2017 us d FLC Group härvöör. 2019 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech.

Eejödömmer van VietJet Air es FLC Group.

VietJet Air bösetzt 23 Airbus A321 Neo, joov ävver am 16.01.2019 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde.
## Jätt z lääse
* Siij van d VietJet Air
Ralf Krewinkel

**Ralf Karel Hubert Krewinkel** (Kirchroa, d'r 12e november 1974) is 'ne Nederlands-Limburgse politiker vuur de PvdA. 

Van 2011 bis 2015 woar heë burjemeester i Baek, jet ten zude va Jeleën. Heë woar va 1998 bis 2006 mitjlied van d'r jemingderoad en van 2006 bis d'r 1 mai 2011 baijeordnete va Kirchroa. Óp d'r 31e augus 2015 woeëd heë burjemeester i Heële. Bejin 2018 lag heë dit ambt neer um vuur zieë eënsj krank zuëntje tse zorje. Noadat oeslekde dat heë in die tsied - oane erfolg - vuur 't burjemeestersjaft va Kirchroa had jesollicitierd, koam heë ónger vuur. Tsoem sjloes besjloos heë óp d'r 18e määz 2019 óp tse sjtappe.

## Brónne
Zentralbank van d Republek Aserbaidschan

D **Zentralbank van d Republek Aserbaidschan** es d zentrale Nutebank va Aserbaidschan. Hörö Hauptsetz had sö en d Hauptstadt Baku.

Nodämm Aserbaidschan d Onaavhängichkeet van d Sowjetuniun am 18. Oktober 1991 erklärd hod bestäng d Nationalbank van d Aserbaidschanische SSR, di hü z Daachs als Nationalbank va Aserbaidschan neu Opjaave z övvernämme had. Am 11. Februar 1992 wood d neu Zentralbank van d Republek Aserbaidschan jejrönd. 1992 vührde sö dr Manat als neu Jeld en. D Zentralbank vorfolscht ön flexible Wähßelkurspolitik un konzentreerd sech op dr Kampf jäje d Inflatiun.

## Jätt z lääse
Siij van d Zentralbank
Aserbaidschanische Nationalböscherei

D **Aserbaidschanische Nationalböscherei** ä Baku es d Nationalböscherei va Aserbaidschan. Sö es no d aserbeidschanische Schriiver un Philosoph Mirzə Fətəli Axundov bnannt.

## Jätt va vreuer
D Böschrei wood 1922 jejründ un am 23. Mai 1923 opjemaad. Z isch droch so dr Naam *Allgemeene Böscherei un staatlich Bochlajer va Aserbeidschan* un woch en ö Huus ongerjebraad, ä däm och dr Vörstand van d Nationale Akademie va d Wesseschafte va Aserbaidschand soß. 1939 wood sö no Mirzə Fətəli Axundov bnannt. D Böscherei va hü litt medde en d Stadt Baku un wood va Mikayıl Hüseynov entworpe, 1959 vädich jestalld. Op d Ussesiije van öt Huß stönd Fijure va Dichtere wi Nezāmi, Mahsati övv Alexander Puschkin. 2004 kräät sö dr Rang van ön Nationalböscherei.

## Bstand un Notzung
En d Böscherei send 4,5 Milliun Böscher, doronger völl au Bständ suwi ön 175.000 Denge övver Musik (Nute, Bösch, Ziidunge un Plaate). Mä he jitt öt Mikrofilme un Fotos va aserbeidschanische Ziidunge us d Zitt als d Ruuh Armee em Joohr 1920 öt Land onger sich braad.

En d Böscherei send 13 Räum zm Lääse suwi ön eeje Böscherei us di kenn Bösch met no heem jenomme wäde dörfe.

## Jätt z lääse

D Siij va d Böscherei
Liiß met d hükßde Berch ä Aserbaidschan

D **Liiß met d hükßde Berch ä Aserbaidschan** vührd d hükßde Berch van öt Land Aserbaidschan op.

D hükßde Berch van öt Land vängd mö em Jruße Kaukasus tösche Europa un Asiie wobeij dr Bazardüzü op d Jrenz tösche Russland un Aserbaidschan litt. Anger huch Berch send em Kleen Kaukasus.

## Jätt z lääse

* Liiß met d hükßde Berch va Aserbaidschan
Nationalvorsammlung van d Republek Aserbaidschan

D **Nationalvorsammlung van d Republek Aserbaidschan** es öt Parlament en öt Eekammersystem va Aserbaidschan un sumet dr Jesetzjävver van d Republek Aserbaidschan met Setz ä Baku.

En d Nationalvorsammlung wäde 125 Avjeordnete en ö Jravewaahlsystem vöör 5 Johr gewählt. En ön Mehrheetswahl met Stechwahl wäde 100 Avjeordnete jewählt, dä Rest weed no d Vorhältniswahl bestemmd.

Vöör 5 Johr wäde Avjeordnete jewählt. D leitzde Wahle vonge am 1. November 2015 statt, d vörleitzde am 7. November 2010.

## Opjaave van d Nationalvorsammlung
No Atikel 93 van d Vorfassung van d Republek Aserbaidschan entscheed d Nationalvorsammlung wenn öt öm Vrore zo Vorfassungsjesetze, Jesetze un Beschlösse jehd. D Avjeordnete entscheede persönlich.

## Jätt z lääse
* D Siij van d Natioanlvorsammlung
Türkei

D **Türkei**, es önö Staat ä Asien un Europa. Sö litt em Nahe Oste un Balkan. D Türkei jränzd hüü a Jriischeland un Bulgarije em Nordwäste, a Syrien un Irak em Süde, aa Giorgie em Nordoste, a Armenie, Aserbaidschan un dr Iran em Oste. Mo sprechd offizjäl de Amtpsschprooch Türkisch. De Houpstadt es Ankara.


Datei:Ankara collage3.jpg|Ankara
Datei:Istanbul collage 5j.jpg|Istanbul


## Websigge

* www.turkiye.gov.tr
Japan

**Japan** (Japanese : 日本国), es ö Land ä Aasije. Öt Land hat en Jrüde va 377.915km². 2018 wonnde d'r 126.330.302 Mellion Lüüh.
D Hauptstadt es Tokyo mit unjeväär 13.831.421 enwonner.

Kaiser es Naruhito.

## Jeschichde

## Övver öt Land
Zoo va Baku

Dr **Zoo va Baku** es önö Park ä Baku, dä dr Staat jehüd. Öt es dr audste Zoo va Aserbaidschan. Hä wood am Joohr 1928 opjemaad. Dr Zoo jehüd öt Ministerium vöör Kultur und Turismus un d Stadt Baku. Hä es öm d 4,25 Hektar jruß.

## Jätt va vreuer
Dr Zoo va Baku wood em Joohr 1928 op ö jebiid opjemaad dat no Lunacharsky benannd woch. Hüü drätt dä Park ävver dr Naam va Nizami).

1942 wood önö neue Zoo opjemaad, dä op dr Rostov Zoo baseere däng. Beij öt Viire am ischde Daach wood dr an dr Jruße Patriosche Kresch jedaad. Bes 1958 vong mo dr Zoo en d Nöhde van dr Bahnhoff op önö kleene Plei, dä spiir no Ilich bnannd wood.

1958 trock dr Zoo en öt Veedel Bayi öm dat a dr Rand va Baku litt un bleed do bes en d Medde van d 1970er Joohre. En dat Joohr koom do ön Lawin öraav, enne Löv un eene Bär storve als hörö Kävich zsammebroch. Vöör ön kotte Zitt trock dr Zoo en öt Veedel Razin öm wo hä bes 1985 bleed.

Spiir wood entscheede dat d Jäjemd öm Narimanov rayon vöör Deere un Planze d beidzde Eck wör. Öt durde net lang on mo vong a önö 45 Hektar jruuße neue Zoo z bouwe. Z isch wood ävver mä önö kleenere met 2,24 Hektar aajelaad, dä spiir vorjrüßert wäde solld.

1979 hodde sö öt Jeld zösamme un kutte losläje, ongerbroche dörch 5 Joohr mit knappe Kasse. Am 1. September woch öt ösu witt. Dr neue Zoo va Baku maade d Potze op.

2001 koom noch ö Stöck Land dozo su dat dr Zoo ö top 4,25 Hektar braad.

Dörch önö Tuusch va Deere kräät dr Zoo us Wissrussland 6 Zoote va Deere, doronger Krokodile, Höng us Äjypte un Luxe.
D Vorfassung va Aserbaidschan

D **Vorfassung va Aserbaidschan** es öt hükßde Rätsmeddel van d Republek Aserbaidschan. Sö wood no öt Referendom vam 12. November 1995 aagenomme un troon am 23. November 1995 ä Kraft. Sö defenerd Aserbaidschan als Republek met ö Präsidialsystem. Sö besetzt önö ömfassende Menschenrätskatalog.

D Vorfassung es Bstanddeel va d Politik va Aserbaidschan. Sö defeneerd Aserbaidschan als ön demokratische Republek. En d Vorfassung send Aavschnette övver d Grundräte van d Börjer va Aserbaidschan un öt Prenzep van d Jewaltedeelung als Grondsatz vöör dr Staatsopbow enthalde. Sö stelld öt Leitbeld van öt Rät va Aserbaidschan do.
Nationale Huchschüll va d Wesseschafte va Aserbaidschan

D **Nationale Huchschüll van d Wesseschafte va Aserbaidschan** es d staatliche Huchschüll va d Wesseschafte van d Republik Aserbaidschans. Em Joohr 2001 wood sö d Huchschüll van d Wesseschafte un domet d hükßde wessenschaftliche Orjanisatiun ä Aserbaidschan.

## Jätt va vreuer
D nationale Huchschüll hat hör Wozzele in d em Joohr 1923 ä Baku jejründ „Aserbaidschanische Jesellschaft vöör wessenschaftliche Forschung un Studie“. 1925 nohm sö dr Staat onger sing Fuchtele un orjaniseerde so zo öt „Aserbaidschanische Staatliche Forschungsinstitut“ öm. 1932 wood dorus dat *Institut van d aserbaidschanische Filiale van d Transkaukasische Jrupp* van d Akademie van d Wesseschafte van d UdSSR. Ruhulla Axundov leide sö. 1935 stäng sö op eje Bee en d Akademie van d Wesseschafte van d UdSSR. Iwan Michailowitsch Gubkin hod dr Vörsetz. Spiir övvernomm däm Sergei Semjonowitsch Namjotkin.

Am 23. Januar 1945 entscheed dr Root dr Volkskommissare va d Sowjetuniun us dr aserbaidschanische Zweich d Huchschüll van d Wesseschafte van d AsSSR z mache. Beij d ischde Setzung wood Mirəsədulla Mirqasımov zm Vörsetzende jewählt. Dono woode dat Yusif Məmmədəliyev (1947–1950, 1958–1961), Musa Əliyev (1950–1958), Zahid Xəlilov (1961–1967), Rüstəm İsmayılov (1967–1970), Həsən Abdullayev (1970–1983) un Eldar Salayev (1983–1997).

No d Onaavhängichkeed va Aserbaidschan jäng öt met öt Werk van d Huchschüll wiir. Am 15. Mai 2001 maade dr Präsident van d Republek Aserbaidschan Heydər Əliyev us d Huchschüll d Natioanle Huchschüll dr Wesseschafte un sumet dorus d hükßde wesseschaftliche Orjanisatiun van öt Land.
Kolumbie

**Kolumbien** (spanisch:&nbsp; Colombia [koˈlombja]; amplich República de Colombia, dütsch Republik Kolumbien) es önö Staat em Südweste va Südamerika op d Südhalvkowel van os Ääd. De aam meedste bewonde Stadt va Kolumbie heeßd Bogotá.

## Websigge
Dättlikon

**Dättlikon** es en Jemeinde em Bezirk Winterthur vum Kanton Zürich en d Schwäjz.

## Websigge
* Dättlikon
Honk

'ne **Köter** (Canis lupus familiaris) is e hoes-, heem- en nótzdeer oes de familieje van de hung. E sjtamt aaf van d'r woof. D'r hónk kunt óp alle continente vuur, mieëtstes i j'n buët va lüj. E weëd dan óch al doezende joare durch d'r miensj jebroekt, tsoem baisjpiel bei de pliese. 't Deer kin óch sameleëve mit anger deeraate.
FlyArystan

**FlyArystan** es ön Vluchjesellschaff met Setz a Kasachstan. Sö jehüd zo Air Astana un es dörö bellije Ärm. Jejründ wood sö em Joohr 2018. 

Ängß 2019 vloch sö 8 Städt a. Öt worö Almaty, Karaganda, Nur-Sultan, Oral, Pavlodar, Shymkent, Taraz un Moskau.

D Vluchjesellschaff vlütt met 3 Airbus A320-200, had ävver op d Dubai Airshow em Joohr 2019 Interess bekond, va Boeing 30 Boeing B737 Max z koofe.

## Jätt z lääse
* www.flyarystan.com Övver FlyArystan
Mer liere Kölsch (ävver höösch)

Et Booch **Mer liere Kölsch (ävver höösch)** es e Booch, dat dii Akademie för uns kölsche Sproch veröffentlich hät, met däm m'r Kölsch liire kann. Do sin 24 Lekzijoone dren, dii uß enem Dijalooch, ener Wööderles un enem paar Jrammatiküübunge beschton. Dii Wööder wääde selvsv'rschtändlich noo d'r Reejele vun d'r Akkademii jeschrevve, alsuu jit et em Booch vil "G", och wenn et Kölsche er kein hät (dat stimp jo nit, m'r säät jo "Zig"). Dii Dialooge em Booch sin jet Löstijes un hüüre sisch wii uß'em ääschte Levve aan. För e Beischpil jit et eine, wo en Frau eere Man aanlaach, weil hä kein Bloomeaade kent. Ußerdäm schänge die Fijoore jään, un bruche dobei ääsch kölsche Wöödscher wie "schtiive Lansenein" odder "Schwaadlappe". Et Booch jit et och em Audijo-Formaat, wo de Dialooge jeschproche wääde un et Alice Herrwegen diir dann dii Jrammatik v'rklöört.
Brassel

wenn de **Brassel** häß iss et net joot, ewwer wenn de joah kinne Brassel häß iss et och nit bääße.

Kleene Brassel is janz joot, weil da häßße jet ze don, ene jruße Brassel is nidde so joot, weil da möße veel huddelle un brassele um dat Prublemtje at ze lüüse.

Wat ma jiärn hätt is en kleen Brasselsprojeek, fö watt ma lecker in ruh in de keller odder et jarasch kunt joahn und in roh jet erümbrassele.

Dat kunt man besonnes joot don, wenn dat Leevche oder et Fisternölsche sich at widder is am ufbrassele.
Limburg (Provincie, Nederlandt)

**Limburg** (óch *Lèmbörg*) is ing van de 12 provinse va Nederland en liegkt in 't zuudoste van 't lank, mar 't is óch ing van de tieën provinse van 't Belsj, oeë 't en 't oste liegkt. 't jedilte i Nederland houw óp d'r ieësjte jannewaar van 2023 ónjeveeh 1,1 mieljoeën i-woeënere.

Limburg besjteet vuur 't jruëtste deel oes zankjrónk. 't Zude is huëvelechtieg. In feite is dit evvel e daallanksjaf mit reste van e plateau en dale, dat jans bedekt is mit löss, 'n winkaafzetting van d'r lètste iestsied. De provins Limburg ier wichtigste wassersjtroas is de Maas, die van zuud noa noord durch de provins sjtruimt. Vrujjer woeëd i Limburg ó.a. torf, sjtee- en broenkoal jewónne.

't Zudelig deel van de provins Limburg deet mit i j'n Euregio Maas-Rien. Noard-Limburg en Midde-Limburg dunt mit i j'n Euregio Rien-Maas Noard. De noardeligste jemeende dunt mit i j'n Euregio Rien-Waal.

D'r naam 'Limburg' zouw besjtoa oes de sjtamwöad 'leem' en 'burg' en oersjprunglieg verwieze ha nao ing oes leem ópjetrokke burg.
Tyr

Dä **Tyr** (uêjermanesch weddehäêjestellt: **Teiwaz*, **Tiwaz*) es ene Jott uss'r jermanesch Mytholojie. Hä es dä jott vamm Kreech, vamm Hemmel on vamm Thing. *Týr* es doabej ävve bluß senge ahlnordsche Noam, em Ahlängelsch heesch e *Tiw* on en d'r Ahlhuhdütsche Sprooch vleech **Ziu*. Sengem Noam noah wôê dä Tyr fröhere ene vell wichtijere Jott, ävve en de skandinavsche Sajaliteratur spellt hä kenge su bedöggsam Roll mieh.

## Noam on Etymolojie
Dä Noam Tyr kütt van de wedderhäêjestellte, proto-jermaansche Forêm **Teiwaz* of **Tiwaz*, wat wedderöm dä selêve sproochliche Uêsprongk wie angere indojermaansche Jötte, z.&nbsp;B. dä römsche Jupiter odde dä jriechesche Zeus hätt. Hüggzedaach es senge ahlnordsche Noam ävve et bess bekanngk. En d'r meeschte jermaansche Sprooche fengk me d'r Noam vamm Jott vüêallem em Dengsdaach wedde (z.&nbsp;B. Ängelsch: *Tuesday*; noarwäjesch: *Tirsdag*, alemannsch: *Zischtig*). En d'r dütsche Sprooch kütt dä Noam vamm Thing, et jermaansch Volêksträvfe, dat mim Tyr döckes verbunge weed. Tyrs Noam heesch övvesätz esu vell wie "Jott" (vejlich et met lat. *Deus* of ahljr. *Zeus*).

## Tyr en et ahlnordesch Mytholojie
Övve Tyr si Mutte es en d'r Eddas net vell bekanngk on och wäê dann si Fader es, es net esu räêt jewiss. Et jitt Quelle, die saache, dat et dä Odin selêvs es, och jitt et ävve wedderöm Verzällcher, en denne stonn, dat et dä Ries Hymir wöê.

### Tyr on dä Fenriswolêf
En de nordsche Sagas es dä Tyr vüêallem füê de Jeschiêt bekannt, woa he d'r Fenriswolêf aan de lejendäre Faddem Gleipnir benge deet. Doadorch verliêt dä Tyr ävver leggere seng rääkse Hank, wesswääje mer'n daröm och dä eenhängije Jott nenne deet.

### Loksasenna
En d'r Lokasenna (dat es en Verzällche uss Snorri Sturluson sing Prosa-Edda), säät dä Loki, dat Tyr och en Fromminsch hätt, ävve et weed net jesaaht, wie dat ens jenau heesche deet. Grimms Köbes hätt zwoar jeschrivve, dat demm Tyr seng Frou vleech de Jöttesch Zisa sinn künnt, ävve janz jenau wees mer't net.

### Ragnarök
Em Ragnarök (dat es dä Weltongejang van d'r jermaansch Mytholojie) bejäänt Tyr de jruuße Hellehonk Garmr. Albeeds brenge seech dann enejem blootije Kamp jäjeseggisch öm.

## Asteroid
Dä Asteroid (4092) Tyr es noa'm Jott benöämt.

## Quellen
* Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie* (= *Kröners Taschenausgabe.* Band 368). 3., völlig überarbeitete Auflage. Kröner, Stuttgart 2006, ISBN 3-520-36803-X (Erstausgabe: 1984).
* 

## Vewiese
Dürener Platt

De ripoaresch Sproach, die me en Düre kallt, weed **Dürener Platt** jenanngk. Me sprääch et och in de Dörper, die öm d'r Stadt eröm ligge, waal imme met jewisse Ongescheede.

## Jrammatikalische Eejeheite
### Jenetiv
Wie och en die mieschte angere ripoarisch Sproache, jitt et em Dürener Platt kenge Jennetiv, wie dat em Huhdütsche dä Fall es. Dröm weed die Form dorêch dä Dativ on't Verhältniswoêt "van" jebildt.

Zem Bejspell: "Das ist Josefs Pfeife." = "Dat es die Pief vamm Jupp."

Me kann ävve och dä Dativ met de Personalpronome vebenge, dann sitt dat nämlisch esu us: "Dat es dem Jupp senge Pief."

Dat heesch ävve natürlesch net, dat dä Jennetiv janz uss'r Sproach verschwonge es, me kann et o.a. nauch en Spreechwoête fenge, su z.&nbsp;B.: "Allemanns Fröngk es jedermanns Jeck."

### Personalpronome
De Personalpronome em Dürener Platt ongescheede sich en bitzje van de angere ripoarisch Dialekte, wie z.&nbsp;B. demm Kölsch.

### Possesivpronome
Wat die Possesivpronome anjeht, sitt dat em Dürener Platt esu us:

### Jeschläêt un Artikel
Dat Jeschläêt un dä doazo jehüürije Artikel jitt et och im Dürener Platt: dä (der), die un dat/et (das). Ävve em Dürener Platt jitt et eenije Wöête, van denne dat Jeschläêt en bitzje angesch als wie em Huhdütsche es. Em Foljende sitt iêh eenmoal eenije Bejspelle doafüê:

Doa et em Dürener Platt kenge Demonstrativpronome jitt, moêt me dat wiefolgt maache:

"Dieser Mann dort ist ein guter Kerl" ---> "Dä Mann doa es ene jode Käêl"

"Diese Tasche sieht gut aus" ---> "Die Teisch hee sitt jod us"

### Unbestemmtes Jeschläêtswoêt
Die onbestemmte Jeschläêtswoête lauten em Dürener Platt esu:

Zo de Dürener Jrammatik jitt et natürlisch noh vell ze verzälle, ävver belasse mer et füê't iêzte bej de bovvere Punkte.

## Bejspelle

En Düre jitt et noh eenije Löck, die op iêh Mottesproach senge un schrieve, su z.&nbsp;B. dä Josef Schregel un dä Josef Heinrichs, die vell op Dürener Platt jedichtet hann. Hee moal e Bejspell:

"Herres, Wenkte, Fröjoêh, Somme -
Joêhre jonn, on Joêhre komme.
De Zegg veflüch, on ieh me't weeß,
es att zo End der Läêvenskrees."

-Josef Heinrichs.

## Literatur
*Josef Heinrichs (1994): *Det on Dat - on alles op Platt*. Jahrbuch des Geschichtsvereins der Gemeinde Inden e.V.
*Josef Heinrichs (2012): *Ons Mottersproch: Ein Wörterbuch für Dürener Mundart früher und heute. Hahne u. Schloemer Verlag, Düren, ISBN 978-3-942513-06-7*

## Verwies
Jermanische Sprooch

Die **Jermanische Sprooch** es en indojermanische Sproochfamile, die haupsäächlich en Noord- un Meddeleuropa, suwie Noordamerika jesproche weed. Sej bestonn höckzedach us velle Sprooche, onge angerem demm Dütsch, demm Änglisch un demm Nedderländisch.

## Zojehüürije Sprooch
Höckzedach jehüürt en Vellzall van europäische Sprooche ze denne jermanische Familie. De Sprooche sin jeweils en kleenere Jruppe ongedeelt:

**Jermanisch** (15 Sprooche met ensjesamt 490 Millione Sprääche):
::1. **Wessjermanisch:**
:::::* **Dütsch:**
:::::::: Dütsch (100 Millionen; 180 Millionen inkl. Zweidsprääche)
:::::::: Jiddisch (1,5 Millionen)
:::::::: Luxemburgsch (300.000)
:::::::: Pennsylvania Dutch (100.000)
:::::* **Nedderdütsch:**
:::::::: Nedderdütch (ca. 2 Millione))
:::::::: Plautdietsch (500.000)
:::::* **Nedderländisch:**
:::::::: Nedderländisch (25 Millione)
:::::::: Afrikaans (6 Millione; 16 Millione inkl. Zweidsprääche)

:::::* **[[Friesisch]]** (400.000) (Wessfriesisch, Noordfriesisch, Ossfriesisch &#91;Saterländisch&#93;)
:::::* **[[Änglische Sproch|Änglisch]]** (340 Millione; mind. 850 Millione inkl. Zweidsprääche)
::2. **Noordjermanisch:**
::::* **Skandinavisch:** (Fässlandskandinavisch)
:::::: Dänisch (5,5 Millione)
:::::: Schwedisch (10 Millione)
:::::: Norwäjisch (5 Millione) (Bokmål un Nynorsk)
::::* **Isländisch-Färöisch:** (Inselskandinavisch)
:::::: Isländisch (300.000; 350.000 inkl. Zweidsprääche)
:::::: Färöisch (65.000)
::3. **Ossjermanisch:**
:::::: Alle ossjermanische Sprooche sin höckzedaach usjestorve.

## Verwies
Thor

Dä **Thor** odde och **Donar** es ene Jott en d'r jermaansch Mytholojie, woa hä als Donnejott bekanngk es. Hä es demm bövveschte Jöttefatte Odin on d'r Jöttesch Jörd iêh Sunn on woê en alle jermaansche Volêke bekanngk.

## Noam on Etymolojie
Demm Thor senge Noam kütt vamm Woêt füê Donne on hätt en de ongescheedlesche jermaansche Sprooche eenije Noame: Su heesch he em Ahlsässesch *Thunaer*, em Ahlängelsch *þunor*, em Ahlhuhdütsch *Donar*, em Ahlneddelängsch *Donre* on em Ahlnordsch *þunrar*. Doaruss kumme de Sproochweßßeschaffler op et uêjermanesch Woêt **þunaraz*. Senge Noam fengk sech zodemm och en d'r Noam vamm Donnesdaach wedde (vejlich et met de ängl. *thursday*, dänesch on schwedesch *torsdag*)

## Wat määt d'r Thor uss?
### Dä Hammel
Thor es vuêallem füê seng Waff bekanngk, ene baschtije Hammel, denn me em ahlnordsch Mjönir nänne deet. Doamet schläächt hä sech döckes met de Riesevolêk, die ons Midjard de janze Zeck övve am bedruhe sinn. Dä Hammel es ävve jaa net esu eefoach ze hävve on alleen dä Thor selevs hätt jenoch Mattes en de Maue (on et passend Jeräät) öm dat fäddisch ze krenn.

Höggzedaach es d'r Mjönir en jäêjesenn Schmuckstöck bej jermaansche Nöüheede on Fans vamm Metal.

En Europa es d'r Thor net dä eenzeje Donnejott met su en Aat van Waff, och z.&nbsp;B. dä Perun van d'r slaavsch Mytholojie hätt su e Deng.

### Jeeße
Dä Thor hätt zom rejse ene Waage, dä van zwej Jeeße jetreck weed. De beede Diêche heesche Tanngrisnir on Tanngnjóstr.

## Famillisch
En de ahlnordsch Lejende uss d'r Edda, hätt d'r Thor och en Fromminsch, dat op de Noam Sif hüürt. Zesamme hätt dat Paar en Doête, dat Thrudr. Ussedämm hätt d'r Thor noh zwei Sünne met d'r Jarnsaxa: Magni on Modi.

## Em Ragnarök
Wenn de Weltongejang kütt, moêt dä Jott jäje de baschtije Midjardschlang kämpe, woabej de zwej een ömbrenge.

## Literatur
* Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie* (= *Kröners Taschenausgabe.* Band 368). 3., völlig überarbeitete Auflage. Kröner, Stuttgart 2006, ISBN 3-520-36803-X (Erstausgabe: 1984).
*
Siegfried & Roy

**Siegfried Tyron Fischbacher** (* 13. Juuni 1939 ä Rosenheim, Germany) & **Uwe Ludwig** "**Roy**" **Horn** (* 3. Oktoober 1944 ä Nordenham, Germany; † 8. Meij 2020 ä Las Vegas, Nevada) waren ein Duo deutsch-amerikanischer Zauberer und Entertainer, die vor allem für ihre Auftritte mit weißen Löwen und weißen Tigern bekannt waren.

## Jätt z lääse
* Sing Siij
* IMDb