open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fisternöll

Ene **Fisternöll** es jet, wat keiner metkrije soll. Wann jet stell un heimlich zwesche enem Kääl un enem Frauminsch läuf, dann han die zwei e Fisternöllche.
Un weil mer jo tolerant sen, jo, dat kammer och bei Lesbische un Schwule Lück sare.

Dat Minsch, oder der Minsch, wo mer ene Fisternöll met hät, för der sät mer och: „Dat es minge Fisternöll“ oder mer denk sich: „Ich jon bei minge Fisternöll hück Ovend, wann et dunkel weed“ un freut sech drop.

Och DAT stemmp nit.  Et hät och nix ze donn mit "fils à Noel". Nun auf Hochdeutsch weiter: Das Wort kommt von "fistan" (Mittelhochdeutsch): sich beschäftigen, herumbasteln. Und esu is in Düsseldorf (!) och en Fisternöll einer, dä im Keller irjendwat erömbastelt. (Quelle: Peter Honnen)
Bärbelche

Et **Bärbelche** es en Fijur usem Hännesche-Thiater. Dobei hät dat Bärbelche e besonder Verhäldnis zom Hännesche. En denne Stöckelche för de Pänz es dat Bärbelche et Schwesterche vum Hännesche. En denne Stöcke för de Jruuße hät dat Bärbelche alle naslang e Fisternöllche met däm Käälche.
Marseillaise

De **Marseillaise** eß de Nationalhymm vun d'r Französischen Republik un dä Tex vun d'r ierschten Stroph hejß su:



Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé!
Contre nous de la tyrannie,
L’étendard sanglant est levé,
L’étendard sanglant est levé,
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats?
Ils viennent jusque dans vos bras
Egorger vos fils, vos compagnes.

Aux armes, citoyens,
Formez vos bataillons,
Marchons, marchons!
Qu’un sang impur
Abreuve nos sillons!
Jadinnge

**Jadinnge** sinn halfdörchsichtije Vüürhäng, die mer vür et Finster hängk. En kradisch Frauminsch steiht hinger de Jadinnge, luurt op de Strooss, besüüht sich, wat de Lück esu don, un säht: "Nu süch ens aan!". Dorüvver han die Kölsche Gerhard Jussenhoven, Komponess un J. Schlösser, Dechter ad vür'em Kreesch dat Leed geschrivve: "Die hinger de Jadinge stonn un spingxe".

Em Johr 1980 hät de Kingsize Dick zesamme mit De Bläck Fööss dat Leed unger dem Name "Die hinger de Gadinge stonn" neu opjenomme, arangjeet vun Werner Dies. (Orjinalplaat: Copyright 1980 Emi Electrola GmbH, 1C 056-46200).
Spingxe

**Spingxe** säht me em Rheinland, wenn me heimlich jätt beobachtet, öm aan Informatione ze komme.

Spingxe (oder *Spingkse*) säht mer in Kölle für klammheimlich usem Ourewinkel ze luure, oder us enem Versteck klammheimlich jet ze beluure, wat die Beluurte nit spetz krijje sulle.

Pänz en d'r Schull maachen sich e ne Spingxzeddel, domet se bei e ner Klassenarbeijt heimlich op die Lösung spingxe könne.
Pißpott

E **Pißpott** ös enne Äemmer, wo mar drop sett, öm ens ze sicke oder och ze drieße. Awa och för en **Pöatsche** föar de Babis seeit ma dat.

## Literatur
* Manfred Klauda: *Geschichte und Geschichten vom Nachttopf*, München, Nachttopf-Museum,

## Weblink
Kumbe

En en **Kumbe** dejht der Minsch jet errinn zem opbewaare. Do es Millsch, Kamelle, Jelld un Bleejschtev, Ööl, Zupp, Mammelad, Kompott, Promme, Schloot, un wad ned all, en de Kumpe aanzetreffe. Ävver nid all op eejmohl! En enem ööhnlije Huushalld es dat fing sotteht un et sinne och jähn underscheedlije Kumbe för de Saache. Et Essen un de aner Sache dejt me net zosamme. Ävver föllejsch fingk mer ene Schlössel ens zwesche de Bleejschteff un Raddierjummis. Och Jummis un Wäscheklammere woode bej uns em Huus fröje en Kumbe ubjehovve.
Kumbe sin us Ton, Schtejnjot, Schtejn, Jlas, Postelling, och ens us Hollz, un neuerdings us Plastic.
Klüttemann

De **Klüttemann** brengk uns de Klötte, et Heizööl un wat do zoh jehüöt, fö em Winte et Huus wärm ze stoche.
Gerhard Jussenhoven

**Gerhard Jussenhoven** (* 30. Januar 1911 en Kölle; † 13. Juli 2006 en Kölle) wor_e_ne deutsche Komponiss un Musikverläjer, dä besonders durch sing kölsche Fastelovendsleedche bekannt jewudde eß.
----

E paar Leedche die hä jeschriwen hätt, könnt m'r su manchem Blötschkopp un Lossmichstonn aan et Hätz läje, zom Beispill:

**Met uns määt kejner d'r Mollie mie**

Met uns määt kejner d'r Mollie, Mollie, Mollie, Mollie mie,
op e ne Schnäuzer op e ne Bart,
op en Brill op en Plaat,
met uns hann se lang jenoch de Aap jemaat,
met uns määt kejner d'r Mollie, Mollie, Mollie, Mollie mie!


ode:

**Denk wie Joldschmitz**


Denk wie Joldschmitz Jung, der Jung wor schlau,
denk wie Joldschmitz Jung, der woss genau,
wenn Du dich ärgers donn andre sich freue,
dröm loss die Blötschköpp dr Nachen dir deue.
Denk wie Joldschmitz Jung,
denk wie Joldschmitz Jung,
wenn d'r ejner aan d'r Wimpere klimpere will!


andere Leedche:

*Saarens Blootwoosch
*Äwer Wieverfasteloovend jeht et loss
*Die Hüsjer bont om Aldermaat
*Do steht e ne Schutzmann
*Colonia du wunderschöne Stadt am Rhing
*Dat Jlockespill vum Rothuusturm
*Die hinger de Jadinge stonn un spingxe
***'
***'
***'
***'

## Websigge
*
Blötschkopp

**Blötschkopp** - E ne Kopp met e nem Blötsch (Jäjendejl von Büül) eß nimmie rond. Un dä Blötsch em Kopp könnt sich op et denke usswirke. Deshalef säät me em Rheinland für e ne Minsch, dä e bißje jeketsch] eß.
Kappenfahrt

Einige Umzüge im Kölner Karneval woden **Kappenfahrt** genannt, en Begriff us dem vörigen Jahrhundert un jetzt aus der Mode.
Die Feuerzangenbowle

**Die Feuerzangenbowle** eß der Titel von e'nem Roman uss dämm Johr 1933, dä von Heinrich Spoerl verfass wudde eß.

## Inhalt
Dä Tittel von dämm Roman kütt dovon, dat zo Beginn von dämm Roman en Häärerond bei e'ner Feuerzangenbowl Jescheechte von ihre Schullzick verzälle. Dä junge erfolchreiche Schriffsteller Johannes Pfeiffer eß op sing Vründe eifersüchtig, weil hä nur von e'nem Huuslehrer alles beijebraat bekomme hätt. Dorop beschleeße die Vründe, dat dä Pfeiffer noch ens verkleed in en richtige Schull jonn soll, öm all die Streech nohzeholle, die sing Vründe fröher op d'r Schull jemaat hann. Jesaat, jedonn, hä jeht op die Schull, spellt sing Streech un hierot am Engk die Dochter vum Direktor.

## Verfilmunge
Die bekannteste Verfilmung eß us öt Joohr 1944 met Heinz Rühmann un Paul Henckels.

Een von dä bekannteste Szene uss däm Fillem, eß die Szen mem Lehrer Crey, jenannt "Bömmel": Die Pänz en d'r Klass verstecke sing Schohn, als hä en Dampfmaschin erkläre will: "Da stelle me uns e mal janz dumm. Watt is en Dampfmaschin? ..." Als hä am Engk von d'r Physikstond bemerk, dat die Pänz im die Schohn nit zeröckjäwe wolle, blief hä su lang setze, bis die Pänz im die Schohn zeröckjejowe hann. Hä verläss die Klass met däm Satz: "Ba, watt habt ihr für e'ne fiese Charakter!".

## Veröffentlichunge
* *Die Feuerzangenbowle*, Fischer Taschenbuchverlag, ISBN 3492235107
* Hörboch *Die Feuerzangenbowle*, jeläse vom Götz Alsmann, Indigo, Hamburg 2003

## Websiij
*''So ein Flegel'' met 3 Belder
Jesocks

**Jesocks** säät me em Rhingland enß für Minsche, fun dänne mer jlöüv, di dääte sesh en e'ner schläächte Jesellschaff opphallde, odde med lääve; un och fö Volek, wad_om Land eröm_am_trecke eß, un wat me nit maach. Äänlejje Ußdröck sind Pack un Jesindel.
Paul Henckels

**Paul Henckels** (* 9. September 1885 en Hürth bei Kölle; † 27. Mai 1967 en Kettwig, hück Essen-Kettwig) wor e'ne deutsche Theater- un Filmschauspiller.  

## Werdejang
Paul Henckels fing sing Laufbahn noh em Besöök vun d'r Huhschull für Bühnekunß am Düsseldorfer Schauspielhaus aan, un wo doh als Schauspiller, Bühnerejissör un Theaterdirektor tätig. 

Sing ierschte Frau wor Cecilia Brie  (* 1884 en Breslau, † 1984 en Villa Gesell, Argentinien), och en Schauspillerin, met dä're drei Pänz hatt.

1921 hieroat he singe Schauspillerkollegin Thea Grodtzinsky  (* 1893 en Düren, † 1978). Över dousend Mool häd he met singe Frau  em Theater dat stöck „Schneider Wibbel" van de Schriever Hans Müller-Schlösser uus Düsseldorf jespelt.   

Von 1936 beß 1945 wor'e am Preußische Staatstheater Berlin unger Gustaf Gründgens aanjestellt, un hätt och dat Schlosspark-Theater en Berlin metjegrönd.

Typisch für sing Fillemrolle wor singe rheinsche Akzent un die Fixierung op Rolle als *Muuzepuckel* ode leesch verdötschte Häär. Unverjesse eß sing Darstellung vum Lehrer Bömmel em Fillem Die Feuerzangenbowle. Zitat: "Wat is en Dampfmaschin? Da stelle mer uns janz dumm ..."

En d'r 1950er un 1960er Johre troat Paul Henckels och en Fernsehsendunge op, z. B. en „**'“ mem [[Margit Schramm]] als Wiertin un'em [[Willy Schneider]] als Kellermejster.

Sing Jraaf befingk sich om Südfriedhoff en [[Düsseldorf]].

== Filmojrafie ==

* 1930 Cyankali
* 1930 Dreifus
* 1930 [[Schneider Wibbel]]
* 1932 **'
* 1933 **'
* 1938 **'
* 1938 **'
* 1941 **'
* 1942 Rembrandt
* 1943 **'
* 1943 **'
* 1943 **'
* 1944 **'
* 1944 Kolberg
* 1952 **'
* 1952 **'
* 1955 **'
* 1956 **'
* 1956 **'
* 1957 **'
* 1957 **

## Usszeichnunge
*1960  dä "Berliner Bär des Senats der Stadt Berlin"
*1960 et "Bundeßferdiinßkrüzz 1. Klasse"
*1962 dät "Filmband in Gold für langjähriges und hervorragendes Wirken im deutschen Film"
*En Berlin-Steglitz es en jröne plaats an de Carl-Heinrich-Becker-Weg jenannt "Paul-Henckels-Platz"
*En de Altsstadt van Düsseldorf hange als Dengkmool an de muur van de Schneider-Wibbel-Huus de zwei Köpp van dem Pärche Thea Grodtczinsky en Paul Henckels.
*En singer Jeburtsstadt Hürth hann se em Juni 2006 die Bürjerhuusweedschaff noh im en „Henckels“ ömjenannt

## Wäbsigge
* Biojrafie un andere Filleme vom Paul Henckels
Hürth

**Hürth** es en Stadt em Rhein-Erft-Kreis, Regierungsbezirk Köln, Nordrhein-Westfalen. De Stadt Hürth es ene Zesammeschloß vun de Dörper Fischenich, Kendenich, Hürth, Kalschüre, Hermöllem, Effere, Stotzem, Gleuel, Berroth, Knapsack, Sielsdörp, Alstäde un Burbich möt rungk 56.000 Inwohner. Sei litt westlich vun Kölle zwesche Vürjebirch, Vill un Jrönjürdel. Ursprüng jonn bes en de Kelte- un Römerzick. Met de Klütte kom de jroße Zick vun de Industrie. Vill Koll wood afjebaut. Späder och ze Strom jemaht. Hückzedachs es die Stadt för de chemische Industrie un Filmstudios bekannt.

Zwesche dä Dörper es Buureland. Dat weed jood jenuz, un jitt vill her. Et es en wärme Jäjend, hät jenooch Rähn un ene fette Boddem uß Löß. Hee un do es e klein Waldstöckche.
Föösch

Enne **Föösch** (och *Fürs*, bëij Froulück *Fööschdėnn*) eß enne Adelijje, dä fum Meddelaalder beß en de Kaiserzigg_erinn och en de Pollitigk] un em Land als_enne Hächscho öv_enß jät ze saare jehat hät. 

Dat wood_en Deutschland noh_m Ëngk fum nünxeente Johunndot zo janz affjeschaff. En Kölle woore_de Minsche jät flöcker, un hann, wat de Shtadt aanjingk, dat alld zirka sibbehundot Joohr ierter jemaat.
Pingste

**Pingste** oddo **Pingxte** vom Griechische „πεντη κοστή (ἡμέρα)“, op latteinesch: , fiere de Christe fuffzich Daach noh Ostere. Kirchlich jesenn eß et dat Fess vom Hellije Jees, dä övve de Apostele kom, als se met de Modderjoddes Maria en Jerusalem en e'nem Saal sohße un jebätt hann.

Unger em Hellije Jees versteht de Bibel de schöpferische Maach von allem Lävve. Hä eß noh de kirchliche Lier en de Welt jescheck wudde, öm Person, Woord un Werk von uusem Herrjott Jesus Christus lebendich ze haale.

Pingste jilt deshalef als Jebuurtsdaach von d'r Kirch.

Zwesche Hemmelfahrt un Pingste trecke om Land och hück noch Bittprozessione övve de Felde, öm für jood Wädde un en joode Äärnt em Somme ze bädde.

## Websigge
Ostere

**Ostere**, d'r Ostersonndaach eß für de Christe et hüxte Fess em Johr. Aan dämm Sonndaach fiere se, dat Jesus Christus von de Duude op-erstande eß. Et eß et ählste Fess von de Kirch un jeht op et Passah-Fess von de Jüdde zeröck.

Fröhe däät me die Naach vür Ostere waache, öm op et Morjeruud ze waade un sich su op dat huhe Fess enzestimme. Deshalef wutt dat Fess „Eostro“ jenannt, watt em Indojermanische „Morjeruud“ bedück (Althuhdeutsch „*<span lang="ahd">Ostarun</span>*“).

Ostere wierd am Sonndaach noh em ierschte Vollmoond em Fröhling jefiert, fröhstens am 22. Määrz, spädestens am 25. April. Weil 2008 d'r ierschte Fröhlingsvollmoond op Fröhlingsaanfangk feel, wor Ostere 2008 schon am 23. Määrz.

All bewäächliche Fessdääch werde vom Ostersonndaach uss berechnet: (D'r Fastelovend), Äschermettwoch, de Karwoch, Christi Himmelfahrt, Pingste un Fronleichnam.

Och die andere Sonndääch em Johr sen als Fierdaach von d'r Woch zom Jedenke aan d'r Ostersonndaach jesetzliche Ruhedaach.

## Websigge
Dottedörp

**Dottedörp** (op deutsch: **) eß'e Dörp em Stadtbezirk Bonn von Bonn un litt direk am Foß vom Venusbersch.
Freesdörp

**Freesdörp** (op deutsch: **) eß'e Dörp vom Stadtbezirk Bad Godesberg von Bonn un litt direk zwesche Jodesbersch un Dottedörp.
Mechernich-Lessenich

**Leissenich** is ene Oort am Nordrand von d'r Eifel, der zor Stadt Mechernich em Kreis Euskirchen jehürt.

Leissenich litt onjefär en de Medde von Meichernich, Öißkirshe un Mönstereefel. 
Die aal römische Eifelwasserleitung no Kölle un die Autobahn A1 jeht direk am Ortsjebiet vorbej.

## Zem Lässe
*„Liif on Sięl“ us der Reihe „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch un -löseboch us de Antwieler Senke vun Hermann Jupp Kesternich onger Hölp vun Ä. Geusen un dem Wöderebochclub, 1989
*„Wält un Ömwält“ us d'r Reih „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch us d'r Antweiler Senke von Hermann Jupp Kesternich onger Hölp vun Ä. Geusen un dem Wöderebochclub, 1995, ISBN 3-9802996-5-1

## Websigge

*  (*Op [[Deutsch (Shprooch)|Deutsch]]*)
* TuS Veytal (*Op [[Deutsch (Shprooch)|Deutsch]]*)
Stadtwerke Bonn

De **Stadtwerke Bonn** weede od met **SWB** affjekörz.
De SWB-Konzään eß met rond &nbsp;Aanjestellte, verdeelt op die Standöört Bonn, Siegburg, un Adenau eent von dä jrüßte Wirtschaffsungernehme em Jebiet Bonn/Rhein-Sieg met e'nem konsolide Johresömsatz von öwe 450&nbsp;Millione&nbsp;Euro.

Die Dochterjesellschaffte sen em öffentliche Nahverkehr, en d'r Energie- un Wasserversorjung suwie en d'r Abfallwiertschaff tätich. M'em Wahnbachtalsperreverband (WTV) versorje de SWB rond een Million Minsche em südliche NRW un Norde von Rheinland-Pfalz met Drinkwasser.

De **SWB GmbH** als Holdingjesellschaff rejelt de jesamte kaufmännische Aanjelegenheite für die Konzäänjesellschaffte. De SWB jehüren ze 100 Prozent d'r Stadt Bonn.

Zom Konzään jehüre die Dochterjesellschaffte SWB Energie un Wasser, SWB Bus un Bahn, SWB Mobil, SWB Service, SWB Verwertung, de Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement (EMG), SWB Regional en Adenau suwie de Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd (VWS) en Siegen. Usserdämm sen die SWB aan zahlreiche öwerije Ungernehme en d'r Region beteilich.

## Websigge
* Wahnbachtalsperreverband (WTV)
* Stadt Bonn
* SWB Energie un Wasser
* SWB Bus un Bahn
* SWB Mobil
* SWB Service
* SWB Verwertung
* (Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement) (EMG)
* Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd (VWS) 
* de SWB sen an Ungernehme en d'r Region beteilich
Droansdörp

**Droansdörp** (op deutsch: **) es_e Veedel von Bounn un litt em Wëste fum Norde Reschdong Allefde, woor_enß e ëije Dörrep med Buurehöff jewääse un jelld zem_Dëijl hügg_alls_enne sozzjahle Brënnpunk.
Jrau-Rhingdörp

**Jrau-Rhingdörp** (op deutsch: ****) es_e Veedel von Bounn un litt am Rhing op der Shtadt ier Sigk jäjeövver dem Kemper Werth un der Siishmöndong.
Jringkopp (Minsch)

**Jringkopp** oddo **Gringkopp** säät mer för enne Minsch, dermiihtß för_ene Panz odder_e Bäbi, wat fill_am *Jringe* eß, öff, oddo lëijsh_un jään_et Jrėnge aanfängk. Ävver och onger de Aahle fingk mer enß *Jringköpp*.
Nüggel

Enne **Nüggel** schtischt mer de kleine Kinder in der Mongk, domet sen hallde un nit eso brölle un krische dun. Däer Nüggel soll enen Ersatz sin. Lödschen se an der Schpitsen von der Mämmen sinse jo jlögglisch, avver de Mam avver nit, ode an der Fläsch lödschen wäeren leever, avver der Nüggel mämense ouch, domit se der Daumen bemm Lödschen schonen.

Der Nüggel häet drei Deil: Een Ring zom Hallde, en Schief, domet däer Sehver drunger uußder Seesch blievd, un en Jumistück füer in der Mongk zem dun. Kam mer och käuje, avver de Kleen heen jor nor kein Beißerschen unso dun sem nix.

Wär Fasteloobends-Jeck is tut sisch ouch schunnens enen Nüggel umhange. Dofför krit mer extra gruuße Nüggele em Lade.
Die hann off ene Schief dran wie ene Bierdekcel eso jrooß. Allso die nohjeammte gruoße Nüggel füer de Jruote.

## Weblink

* Övver Nüggele
Kaffebunn

**Kaffebonne** sen die fermenteete un jeröstete Kääne von de ruude Kaffeebeere, die aam Kaffeestruch waaße. Dä Kaffestruch wiers haupsächlich en dä Länder am Äquator en Süddamerika un Afrika.
Malz

**Malz** eß jekiemp Jetreide (Jäärsch ode Weize), bei dämm sich die  Stärek beim rösste en Zucke ömjewandelt hätt. Jäärschte-Malz un Weize-Malz bruch me haupsächlich zom Bierbraue, me kann äwe och Kamelle un Ersatzkaffe doruss maache.
Hondebier

En Holland es et **Hondenbier** jenou dat, wat de Naam säät, jät ze Suffe för der vierbejnije Frünnd.

*Terrie Berenden* uß Zelhem häd_det ärfonge. Dat Hungkßbier weed uß Malts un ennem Äxtrak uß Rende jemaat. De Brouerei uß Zelhem bräud ed er, och wenn do ja keine Alkohol dren eß. Se verkoufe ed als e „Hondenbier“ unger där Marke „Kwispelbier“ dat kütt vunn dämm holländesch „kwispel“ wat esu jät is, wi wäm mier sare „wiggelle“ oder „der Stätz wedelle looße.“ Denne Hüngk em Oot scheind et ze schmecke. Jetz soll et en janz Europa aanjebodde wäede.

## Websigge
Op http://interjeck.de/stories.php?story=07/01/24/9996440 künnder enne Hungk bejm Bierdrenke aansünn.
Jringkopp (Bou)

Enne **Jringkopp** oddo **Gringkopp** eß enne Kopp, fö_jewöönlesch en Shtëijn jehoue,
oddor_e Jeseesch, wat mer aan Hüüserwäng fingk, ann Ëkke als_enne Ziioroot, un aan Jivvelle un fröjer och öff övver de Këller_Ėnnjäng. Dann woore di esu jemaat, dat mer enne Fläschezoch, e Siel un Roll, un esu jët_draan maache kunnt, un di dääten se miihz en der Muul hallde, wann_se wi_j_enne Kran ennjesazz woodte. Esu koohme zem Bëijshpöll Balle, Sägg_un Keßte un wadd_och emmer en de bövvere Schtögg_en de Hüüser, bëij_de Kouflügg_un de Hänntlo. För de Këllo han di fö jewöönlesch ëijfach nur der Muul oppshtonn, dä eß dann nur deev_un rongk noh enne jemaat, këij Zäng, këij Zong un nix drenn. Dadd_eß, domet mer ene Shtang oddo enne Boum oddo Ballëke dren döüje kann, womet mer dann schwere Saache un Laßßte, wi Stöcker Bier un Wing, en dä Käller_eronger lohße kann, un_de lëddijje och widdo erop.

De Jringköpp' aam Bou hann de Shtëijnmäzze emmer jannß besönndoß schön jemaat. Esu e Jeseesch, däät dan zem Bëijsjpell fun dä Aanshträngong un dä Qwaale fozëlle, dim_mer hät, wäm_mer esu Jeweeshte aan Liene aan de Schnüßß hange hät. Decke Bakke, fodriihte Oure, e shëijf Jebeßß un de Zëng jeblekk, dat eß nit sëllde. Janz jähn woodte de Köbb_övver de Këllo_Löscho och jenůmme, öm di ze forschrëkke, di des Naakß do enshtëije un kleue jonn wollte. Et joov jo nit esu fill Leesch wi hügg_en de Shtrooße un Jaßße, un wenn De Der övverlääshß, Do hässs_alld_e schlääsch Jeweßße, wëijl De o_m Wääsch beß, jët fobodde]neß ze donn, un dann kütt der Moohnd eruß, un et luuert Desch op ëijmool enne Düüvel aan&nbsp;…

Mansche fun dä Gringköpp senn och nur do, uß Spass_aan_de Freud, wëijl_t schön_eß, oddo fö_ze_zëije, dat mer_et sesch lëijßte kann.

## Wëppsigge
* Jringkopp 1 en Kölle aan de Södbröck
* Jringkopp 2 en Kölle aan de Södbröck
Kölsche Kraat

Enne **köllsche Kraat** eß en Kraat uß Kölle. Wä hädd et jedaach. Mer weed nit äwaade dörrve, dat te Kölsche jet besönndoßß sinn, su wääde en Kölle jenou esu Kraade zwesche sinn, wi en anndere Jäjende, Städt, un Jemëijnde. En Kölle hät mer ävver en joode Schangß alld allëijn do dorrsch alls enne Kraat aanjesinn ze wääde, dat mer uss em reschtijje — oddo fokiierte — Feedel kütt — wim mer t nimmp. Wat fö n kölsch Veedelle dat jäz sinn sůlle? Dat weßße Mer zwa, ävver dat foroode mer Üsch hee doch nit.
Bezëijschnung

Ene **Bezeischnung** nimmp mer wämer wat *oon Name* het, odde *me wiss inn net*. Dan secht ma nit "där Här Jan-Joseph Jömmischnee", der Name wiss ma jou net, sünders ma secht "et fiese puckelisch Krademinsch wat keeine lige kan, met där Schriff 'Jüppsche' op singem Ti-schöht". Dat is dan kenne Name äever en Biezeeschnung. Un esu kammer ouch wess, wäe et eß.
Pöbel & Gesocks

**Pöbel & Gesocks** iss  en Oi!-Band as em Ruhrpott. Se han sesch 1979 onger dämm Name **Beck's Pistols** jejröndt. Aanfangs do 90er Joohre hann se et eetßte Allbumm op der Maat jebraat: *„Pöbel und Gesocks“* met Shtökke us de Aanfangsdare, un woodte domet bëij ennem jrüüßere Puplikum bėkannt.

De Bänd dorref iere Name nit mieh bruche, nodämm de Brauerei Beck GmbH & Co. KG sesch do jäje om Rääschß wääsch fowaare daaht. Bëij de Beck's Brauerei woor nämmlij jenne Shteff med ennem Bänd-Ti-Shööt bëij de Ärrbëijd opjefalle, un dat däät dänne Bövvere do nit paßße. Dann dahten se en Ömmfrooch en dä Bänd ierem ëijene Fanzine *„Scumfuck Traditions“* affhallde, un dobëij wood dann *„Pöbel und Gesocks“* do nöüje un emmer noch akktowälle Name fun dä Bänd, noh ëijenem fu dä iere bekannzte Leeder.

## Besäzzong
* Trevor - Jittar un jesang   
* Jennes - Bass un Jesang  
* Timo - Schlagzeuch  
* Willi Wucher - Jesang

## Plaate
Di Bänd hät e paa Plaate jemaat.

### Beck's Pistols
* Pöbel und Gesocks — LP/CD 1990
* Es war einmal… — CD 1995

**Singles**
* Lockruf der Wildnis —  7" 1991
* Trabbirainer — 7" 1992 (Split mit Lokalmatadore)
* Live Penis — 7" 1993
* diverse Samplerbeidrääsch

### Pöbel & Gesocks
* Schönen Gruß — LP/CD 1994
* Oi!-Punk Pervers — LP 1996/CD 1999
* 5 Millionen — LP 1998  
* Lieder über Leben und Tod —  CD 2002/PicLP 2003
* Live —  CD/LP 2003
* Kopf zu —  MCD 2004
* Punk - Die Raritäten — CD 2006 (Kompilation)

**Singles**
* Voice Of The Ruhrpott —  7"  1994
* Sturm Nach Der Ruhe  —  7"  1996
* Kopf zu —   Picture-EP 2003	
* 1000 gute Gründe & El Zecho —   7" 2005
* Punk —  7"  2006

**DVD**
* Punk 3D - Als die Bilder saufen lernten — 3er-DVD Box 2006

## Websigge
*offizzjëll Homepage fu dä Bänd
*offizzjëll Myspaceseite fun dä Bänd
Senk

En **Senk** eß en Verdeefung en d'r Joss, wo d'r Rään afflööf. Fröher wor dat e einfach Loch aam Stroßerand, hück hann die Senke all ne Senkendeckel uss Stahl.

Senk säät me äwe och für e'ne Minsch, dä net en et Bier speie deet:
„Dä süff wie en Senk.“
Seiver

**Seiver** och **Seewer** säät me em Rheinland für die Flüssigkeet em Mond. 

Dat säät me äwe net nur, su lang dä em Mond blief; nä, och dä Seewer dä sich beim Spille en Trööte sammele deet, oder wat ungen en d'r Pief zesammelööf, eß Seewer. 

Seewer säät me äwe och für domm Jeschwätz: Verzäll me doch net su e'ne Seewer! Hür doch met dingem Seewer op! O Mann, Ding jeseewer jeht me hück öwer de Jeduld!
Jemeende

D **Jemeende** es d kleenste räumliche Vorwaltungsorjanisatiun ä Dütschland.

## Alljemeenes
Ön Jemeende kann op si Jebiid bestämme, wo öt lang jeed. Dat bedüüd, dat hör dat Räät zosteehd, jätt z entscheede. Dat heeschd ävver och, dat ön Jemeende vöör alles zoständich es, watt en öt Jebiid välld.

Dörch dat Waaße va Jemeendens wood völl neu jekroomd un di Zaahl had sisch döck jeändert. Besongisch en di Bundesländer, di vreuer zo d DDR jehoote, bleed komm jätt, wi öt woch.

## D Zaahl van dütsche Jemeendens

Ön Övversischd övver d Zaahl van d dütsche Jemeendens en di enzelne Bundesländer jitt di Tabell:

## Opjaave van ön Jemeende
Zo d Opjaave van ön Jemeende jehüüd öt, sisch öm dr Möll z kömmere, d Strooße saubr z halde un d Daate van Persune, di op öt Jebiid van d Jemeende lääve, op z nämme. Anger Denger wi Sport, Theatr un d Usstattung va Böchereie kann van ön Jemeende waahrjenomme wääde, brud di ävver nett. Öt hängd van öt Jeld aav, dat ön Jemeende had.

Jeld kütt dörch Stüür zo d Jemeende. Su es di Jewärbestüür ön Quell, öm di sisch d Jemeendens risse. Dobeij mösse s ävver em Oohr behalde, dat s kenne Jewinn maache sölle, dat Jeld, dat örä kütt, soll mä dr Jemeendebezirk helpe. Dat heeschd, ön Jemeende söll net op Vräck misch komm öruss schrabbe, s soll ä Mosse kassiire un dat vordeende Jeld vornönvtisch en d Jemeende äsätze. Ävver d meetzde Jemeendens hand nett zövöll Jeld, öt vääld an all Äcke un Kante.

Dä Bejreff Jemeende bedüüd ä Dütschland net jätt Bestimmdes. Alleen beij d Jemeendens oohne Kreijsopjaaven ongerscheed mo 10 Zoote va Jemeendens. Dozo komme noch Jemeendens met Kreijsopjaave un ön jruuße Zaahl va Spezialjemeendens. Dä Bejreff Jemeende maad also alleen kenne Senn, dänn dat kann önö Ocht, ävver och ön Stadt se.

## Websiij
* Opjaave van ön Jemeende
* Jemeendevorzeichnes
Motto

E **Motto** eß äänlesch wi en Övverschref, odder enne Waahlshproch. Et wed ävver nit immer unbedingk bovvedröver jeschrevve, wi en Övverschref, un et wed öf jewäähßeld, häd alls-enne köötere Beshtannd, wi-enne Waahlshproch.

En Seßijohn em Karneval hät e Motto, de nääkßte Sessijon hät dann en annder Motto.

En Forannshtalldung hät öf e Motto, suwije „Hük danß de Bärin mem Bär“ förrenne Danß-Ovend med Damewahl em schöönßte Danß-Kaffee (Tanzcafé Brömmel) nörtlish der Alpe.

En Handlung kann unger enem Motto shtonn un shtattfienge. Da heiß et dann „Dä hät däm zwei mol eine jekleev, noh däm Motto ‚dubbelt jekleäv hällt besser.‘“ - oder eso en där Aat.

En Motto kann oresuwat wi en Thema sin, wenn-et förre-beishpel öm et Shpille jeehjt, dann hät me enne Rolle-Shpell-Ovent med em Motto - ov Thema - „Meddel-Allder“ un de Lück jevve al de alde Rettere un Borsch-Frölleins un jöke öm Päd erüm, unso.

Dat Woot „Motto“ küdd_ussem_Lattëijnesche,  hëijß do esu fill wie e Jemorrmelle, wat mer esu für sesh henn säät.
Kriel

## Ahl Zigge
Wen mer zorück jonn in et Joohr 1223, do wor **Kriel** nur ene Hoff, dä mit singe Ländereie dr Kirresch Zint Gereon in Kölle jehot hätt. Mit dr Zick wore et e paar Hüsje mih, un et wor e Dörp, zo demm och et nevvenaan jeläjene Deckstein zälle dät. De mießte Lück wore domols Buure un kannte von fröh bis spät nur Plackerei, Sonndags jinge se bedde in ener Holzkiresch, do wo Hück et „Krieler Döömsche“ druss jewoden eß.

### Buurehöff, Mülle un Jereech
Dröm heröm in Lind dat wor e Veedel wat et Hück nit mih jitt, jov et mit dr Zick noch en Hääd mih  Hüser un Höff, dr „Platzhoff, dr „Kitschburjer Hoff“, dr „Kleinjohanneshoff“, dr „Mönchshoff“ un dr „Decksteiner Hoff“ (eetzte Urkund im Joohr 1316). Dat Ritterjut „Hohenlind“, et „Tönnishüsje un e paar Mülle, nöhmlisch de „Decksteiner Müll“ un de „Pletschmüll“. En Müll wor nit eije, dat wor  vum Müller jepaach, se hatten ene sujenannte „Zehnte“ an die do Bovve ze jevve (jenau wie Hück). Kän vum janze Kireschspill wor dr Hoff Kriel, nit zoletz dorüm jov et do för all Zänkereie et Jereech. Dat han se ävver im 15. Joohunndot noh Zint Gereon in Kölle verlaat.

Esu jing et üvver Johrhonderte wigger, de Lückscher hatte nit vill ze laache. Profiteere däten nur die fing Heere, us demm Jrund wot dat Janze och „Herrlichkeit Kriel“ jenannt.

### Franzuusezick
Im Joohr 1802 wor et dann met dr Herrlichkeit passė, de Franzuuse wore jekumme, fing Lück kunnte jetz op französisch parliere, hatte ävver nix mih em Jeldbüggel.
All dat, wat die Kiresch anjehäuf hat an Ländereie, mot se avjävve. Üvverhaup wot  vill ömjemodelt, Krieler jinge för ze hierode  op et Standesamp noh denne Buure in Effere, wat hückzedaachs en Deil vun Hürth es. Zo Kölle jehot hät Kriel av em Joohr 1888.

## Hück
Hückzedaachs es Kriel  e Veedel em Söödweste vun Kölle, dä Bezirk vun Kölle heijß Lindedahl, wo dat Veedel enne Deil vun es.
Tennisschläjer

Önö **Tennisschläjer** brud dr Mänsch beij öt Tennisspelle.

## Watt önö Schläjer ussmaad
### Rahme
Vreuer woode Rahme us Holz jebrudd. Dat ändernde sisch en d 1980er Joohre, Aluminium övv Stoohl ersatz dat Material. Hüü notzt mo glasvorstärkde Kunststoff (GFK), ävver och Keramik, Titan un Aramidfasere wääde äjösatze.

### Schlaachfläsch
D Schlaachfläsche beständ us Tennissii, di en dr Rahme jespannd weed un s ä Form van ö Schachbredd voll maad.

Mo ongerscheed 2 Zoote va Tennissii. Di enn bösteed us Naturdärm un kutt meetstens va Kööh. Dä Nachdeel van di Sii es, dat si flott risst un düür es. Dr 0815-Speller brudd s normalerwiiß net. Dä nämmt sisch Konstsiij, di meetstens us Nailon jemaad weed.

### Koppjrüüde
Di Koppjrüüde van d Schläjere weed ä viir Jrüüde ongerscheede.
* Meddlere Jrüüde
* Meddleplus Jrüüde
* Övverjrüüde
* Supr-Övverjrüüde

### Jreff
D Jreffe van d Schläjer hand ongeschiidliche Forme un Ömväng. Ö Jreffband sorchd dovör, dat dr Speller dr Schläjer jott apakke kann un dr Schweeß en d Hand opjesuchd weed.

## Weblinks

Böspanne von Tennisschläjer
Sonndaach Laetare

Am **Sonndaach Laetare** (uss_em Latteinesche övversaz heiß dat: „freu Dich“) dämm mettlere Faastesondaach hann die Christe de Hälef von d'r Faastezick hinger sich. Zick Äschermettwoch wor die Zick von Zeröckjetrockenheet jepräch. Aff dämm Sonndaach Laetare solle die Christe äwe fruh dämm Palemsonndaach entjäjesehe, dä für de Enzoch vom Jesus Christus en Jerusalem, dämm singe Opferduud un domet d'r Erlüsung vom Minschejeschläch steht.

Beß en et 19. Johrhundert troat am Sonndaach Laetare d'r Paps en Rom met e'ner joldenen Ruuß vür et Volek. Su wollt hä op die bevürstohnde Karwoch hinwiese. De Ruuß jilt als Sinnbild vum Jesus Christus, un deshalef wierd d'r Sonndach Laetare och **Ruuse-Sonndaach** jenannt.

En Kölle hät sich am Ruuse-Sonndach 1822 et Fesskomittee jetroffe, un vereinbart, dat 1823 am Mondaach vür Fastelovend ne Fastelovendszoch durch Kölle trecke soll. Doruss eß dann späde de Russemondaach m'em Ruusemondaachszoch entstande. Su hängen Fasteleovend un Ostere, dat hüxte Fess von de Christe, wie e Zwillingspäärche zesamme. Un deshalef eß de Kirch uss'em Fastelovend och net wegzedenke. Zick 2006 jeht d'r Proklamtion vom Dreijestiern suja en feierliche Miss em Kölner Dom op Kölsch vürruss.
File

Dat änglesche Woot **File**, dat schpresch mer wi „Faiəl“, bedügg em Ojinaal villerlei, ene *Oodner för Akte*, ene Faahshtriife op der Shtrohß, un nöüerdingß och en *Dattei*, wat sesch uß däm Akteoodner entweckelt hät. Bëij unß han de KompjutoShpezjalißte dä nöüßte Bejreff övvonůmme un han johrelang nur fun „File“ jeshwaadt, beß dat dä Dütsche en Övversäzong jefonge hät, un zigk dämm sarre mih un mieh „Dattei“ doför.
Aff

De **Aff** es önö 65 Kilometer lange Floßß än d Bretagne dat heescht ä Frankreich. Sing Quäll litt en d Nööhde va Paimpont. Bei Glénac läuft si Wasser en d Oust. Scheffe könne op’m bes La Gacilly vaare. Dat litt doraa dat d Franzuuse dr Canal de Nantes à Brest jebout hand. Dat Bevaare jeet ävver mä met kläng Boote, vöör jruuße Scheffe es d Aff nät deep jönoch. 

Do, wo de Aff en d Oust läuft, entstäng ö jruuß Moor. Wä öns do woch, dä weeß, dat öt do nävver völl Möggö un Vleeje och önö hoov sälde Deere jitt. Besonginsch bekannt es di Jäjend vöör Veuel.


Image:Aff bei La Gacilly.jpg | De Aff bëij La Gacilly
Image:Aff ciwl orient express4 jw.jpg 
Image:Aff Mündung in den Oust.jpg | De Aff möndt hee en d Oust
Neederländesche Sprooch

De **Neederländesche Sproch**, kott och mä *Neederländesch* udder *Nedderlängsch*, mieschtendeels **Holländesch** udder **Hollängsch** jenannt, es en jermanische Sprooch, wat en de Nedderläng on en Belje jekallt weed. Et es - von de Historie betrach ene Knubbel von Sproche us em ahle Frankesch odder Saal-Frankesch. 

Noh de lange Zick, dat de deutsche un de nedderlängsche Sproche jetrennt wore, nämmich zigg de 1400-er Johre on noch mieh noh dä europäesche Opdeelong vom Wiener Kongress, ess et Nedderlängsch en äje Sprooch jewudde. De Dialekte en Limburch on aam deutsche Nedderrhing sen ävver su ähnlich, dat mer dodren fass jar nit merk, op welche Sigg von de Jrenz se däheem sen.

Trotzdäm ess dat Standardnedderlängsch natürlich en äje Sprooch met enem äjene Wordschatz on ener äjene Jrammatik. De Nederlandse Taalunie deet reguliere, wie et Neederlans jeschrevve on jekallt weed. Die Bestemmonge dovon jelde och en Belje.
AMK1

Dr **AMK1** es önö Protyp, dem Mercedes-Benz herjestalld had. Dat Auto weed en öt Museum va Benz ussjestalld.

## Wovör entweggeld
Mercedes-Benz werkd völl an d Vorbesserung va Autos. Völl Denger wääde entweggelt, di mo ni op d Strooß z see kidd. Dozo jehüüre besongisch d Motore ävver och janze Autos vöör z. B. dr Wenkkanal wääde väädisch jemaad, damet s ö paar Daach, Wäche övv Mond vöör Vorsuche jebrudd wääde könne. Domet dat ävver net alles op dr Schrott land had sisch Mercedes övverlaad, d beijdste Stöcker en ö Museum us z stelle. Su entstänge Räum, di völl van d Jeschichte, di jo au Zitt ävver och d Neuentweggelunge va Benz ömvasst. En di Räum weed och dr AMK1 usjestalld. Watt jezeechd weed, dat es ö selverjrau Modell.

## Wat dobeij örusskoom
Beij dr AMK1 bestäng dä Opdrach an d Deßaijner, d Technik un öt Schünne ä Äklang z bränge. Besongije Wääd wood dobeij op öt Vaarwerk jelaad. D Konstruktöre sollde d Fantasi spelle losse. Watt jeschaffd wood, kutt sisch see losse. Öt send net mä d Vleueldööre, di en öt Oohr valle. Di jjov öt jo och at en d SL-Versiune ävver he woode s angisch ajebraad un stönd en önö janz angije Wenkel zm Auto.

Beij öt Vaarwerk entstäng ö Auto beij dem sisch dr Sturz van d Räähr sisch öm bes zo 20 % ändere kutt. Öm dat möjelisch z maache wooch öt nüüdisch, 2 Jummimischunge ä enne Reef z vorwände. Dodörch woch d Reef usse hell un enne weech. Dr Dörchmesser veel va 19“ usse op 17“ enne.

Ävver och van öt normal Lenke es Mercedes he aavjejange. Öt wood ön *Draiv-bei-Waier-Technik* entwäggelt, öt joov kenn Vorbindung usser övver Stromkabele tösche öt Lenkrad un d Räähr.

## Technische Date:
* Tempo: 240&nbsp;km/h
* Zülender: 6
* Hupraum: 3199&nbsp;cm³
* PS: 224
* Jeweet (lääch): 1585&nbsp;kg
* Längde: 3979&nbsp;mm
* Breede: 1890&nbsp;mm
* Hüüde: 1150&nbsp;mm

Van öt Auto wood mä 1 Stöck jebouwd, dat op d Tokyo Motorschou em Joohr 2001 ussjestalld wood.

## Websiij
* Technik un öt Schünne em Äklang
* Önö Droom van ö Auto
Peter Kreuder

**Peter Kreuder** (* 18. Ojjoß 1905 en Ooche un † 28. Juni 1981 en Salzbursch) woh enne Komponiß, Pijaniß un Dirijänt un hät för ättlijje Orsjästere, Opere, Operette, Mjuusikelle un knapp 200 Filme de Mussik ußjedaar un opjeschrevve, esu Stöcker övver 4000, di mer en sengem Nohlaßß opjevonge.

Hä wohr für un noh'm Kreesch bekannd un beliep, mer häd em ettlije flotte Schlarer zo verdanke, zem Beispill „*Bel Ami*“ un sinne Jeneratjone-Hit „*Ich brauche keine Millionen*“.

## Weblinks
* 
* Peter Kreuder
* dä Pitter Kreuder bei de Meisel-Verlare (*op [[Hochdeutsch|döütsch]]*)
Huusmeejster (Berof)

**Huusmeister** odder **Huußmejßto** sinn de Froue, odder Männo fun Beroof, di sesch drom kömmere donn, dat en_ennem Huuß alled_esu flupp, wi_mer dat bruch. För dä Berohf bruch mer bëij ons_em Land këij Ußbelldong, ävver öff han de Huußmëijßterre en jröößere Boute un Kompläxe oddo Betriibe e Handwerk jeliehrt.
Adolf von Egmond

**Adolf van Egmont** wood jeboore en Jrave en Noocht_Brabant om 12. Fäbrowa em Joohr 1438, un eß jevalle en Doornik aan de Schëllde em Hënnəjou amm 27. Juni Joohr 1477. 

Adolf wohr enne Sonn fumm Arnold van Egmont, dämm Hächzoch van Jelldere, un de Catharina van Kleeve. En dämm Opvoljer_Shtrigg fumm Hächzochdom Jelldere hätt_e em Joohr 1465 singe Fatto jevange jesaz un wohd_dann sëlləvo do Hächzoch. Em Joohr 1468 hätt_e de Schlaach fun Straelen jääje et Hächzochdom fun Kleeve jewonne, ävver dä Hächzoch fun Bůrrjonndt, Brabant, Limbursh un Luxemburrsh un zojlish Jraaf fun Flanndere, de Artesië, Bůrrjonndt, Henegouwen, Holland, Zeeland un Namen, do Kaal dä Kühne, hädd_enn Arnold tozdämm en sing Amp zoröckjeholldt. 
Em Joohr 1471] wood dä Adolf ėn Hesdin funn_emm jefange jenomme. Nohr_em Kaal dem Starke singem Duud_em Joohr 1477 wood hä fon de Flamens widdo bevrëijdt. Hä jėngk ävvo norr_em sellve Joohr kapodd_em Kreesch_als_enne Aanfööhrer fun_ennem fläämėsche Heer, nohdämm de Shtaaten_em Jellderland enn jraad widdo nöü als ihre Hächzoch aanäkanndt hatte.

Sėnge Nohvoljo bleev dohderwääje do Arnold, sėnge Fato.

Dä Adolf woohr fon 1463 aff, med_enne Doochto fun dämm Hääerzoch Kaal demm Eezte fon Burbong fohiirohd_em Catharina fon Bůrbong, wat fun 1440 beß bloß 1469 jelääf hät. Dė zwëij hatte zwëij Pänz:
* et Filippa lääfde fun 1465 beß 1547, fohiirohd ėm Joohr 1485 met_dämm Hächzoch René II fun Lothringe, dä fun 1451 beß 1508 jelääf hät, un
* do Karrel, dä fun 1467 beß 1538 jelääf hät, dä shpääderre Hächzoch van Jelldere, fohiirohd zigk 1518 met dämm [Elisabeth funn Brunnßwigk-Lünebursh. Dat lääfde fun 1494 beß 1572, un woohr_en Doochter fum Hächzoch Hendrik VII fun Brunnßwigk-Lünebursh.
Aapefels (Bäänßbërsh)

De Minsche en de Ömjävong saare **Aapefels**e för dä komije Knubbel jans bove en Bänsbersch om Bersch. Wi die Stadt noch för sej_allein wohr, wohr_et et neue Rådhuß. De Bänsberjer woore stols op dat unejale Dinge uß Bettong. Dä Bou es nähmlesch vonennem weltberöömpte Arschitäk, demm *Bööm*, dä enn en der 60er Joore do henjesatz hät. Et hät enne nix jenotz. Wie esu fille Jemeinde öm Kölle, die noch flöck jebout hann, hät der Dößßeldorver se dann doch affjeschaff.

Beld:Bensberg Rathaus 7b.jpg|Et aale Schloß mem nöüje Roothuuß — Jemoolt op dat Huuß em Milchborntalwääsch&nbsp;7b &nbsp;
Beld:Bensberg_Rathaus_Schloss.jpg|Bleck fom Sööde op dä Bersch von Bänsbersch: Rääschs_et Neue Schloß
Kreech

Ene **Kreech**, dat es en Zituazion, wo zwei Armeeje (dat senn Vereenijunge vun bewaffente Männe un Fraue), een jäjen de andre, op Läven un Dut kämpfe. Dat Kämpfen hät miehstens politische Ursaache un et jeht hüggzedaach met schwiehre Waffe, zom Beispill Jewehre, Rakete un Panzer. Do ka'me vill met kapottmaache un der Minsche vill met aandunn, aam Liiv un och aan der Siel. Ussedäm es dat Janze och ärch düür. Wäjen däm allen senn die allemiehste Lügg nit för der Kreech. Ävver et schingk esu ze senn, dat me der Kreech och nit emme verhindere kann.

Zwei jroß Kreech hät et en Europa zweschen 1914 un 1918, un dann widde zweschen 1939 un 1945 jejovve. Die zwei Kreech wäden och der Irzte un der Zweite Weltkreech jenannt, will se sich övve de janze Welt hen usjebreit hann. Zigg 1945 ha'me bei uns keene Kreech mieh jehatt, ävver et jit jrad en Diskussion, ov dat wat unse Soldate en Afjanistan maache, ov dat ene Kreech es.

## Literatur
* Ernst Friedrich: *Krieg dem Kriege*, 1924

## Weblinks

* *[https://web.archive.org/web/20081026020527/http://www.regis-net.de/krieg/krieg1.html Kriege der Neuzeit]* – Informationen zu den Kriegen seit 1600 von Markus A. König, mit chronologisch geordneten Listen Huchdütsch
Alerott

**Alerott** (amplisch **Altenrath**) es e Dörp en de Nöh fon de Sii.
Hög es Aleroth en Veedel va Troisdorf
Bundesland (Dütschland)

En **Bundesland** es en Dütschland pä Jrondjesez enne Deejl fun dämm Shtaat. Mer hann jez em Momang zwëij Zoote, de su jenannte Shtadtshtaate un de su jeannte Fläschelänndo, un et Saarland, dat eß esu do_zwesche.

Mansche sare esu jet bruch kei Minsch, äver afjescheschaf krije_me_se nit, dat will och keine Minsch hann, jeck wa?

**Esu lijje uns Bunndeßländorre fodeejlt**
Lėßß met de kölsche Bėschhövv un Ääzbėschhöff

Annfangß fun de kreßßlijje Zigk hät Kölle enne Bischhoff jehatt. Zick 795 woren et dann Ääzbėschhöff. De Ääzbėschhöff fun Kölle woore beß enn_et Joohr 1803 erinn och Kurfööschte em hillije römesch Rëijsch fun de deutsche Nazjohn un dääte der deutsche Kaiser met wääle. Dann hät dä Napoleon inne dat kapott jemaat.
Zigg_em 30. Säptämbo 1850 wooren et beß jäz och fö_jewöönlesch dermiihtß Kaddinäl. 

__TOC__


## De Bėschhöff un Ääzbėschhöff fun Kölle

## Süsh Och
* et Äärzbißdomm Kölle
* Kurkölle

## Websigge
* https://web.archive.org/web/20120206070403/http://www.erzbistum-koeln.de/erzbistum/erzbischof/eb_liste.html – De jannze Lėßß (*op [[deutsch (Sprooch)|deutsch]]*)
Primzalzwilling

En **Priimzalzwelling** senn zweij Priimzale wo janz noh beijeneijn sin, un dat heijß, ed eß jenou eijn Zahl zwesche inne. Dat es nattörlisch en jrahde Zahl. E paa Beijschpell för Priimzahlzwellinge sin: 
* 3 un 5
* 17 un 19
* 41 un 43
* 2381 un 2383
Mer weße, dad et onbrejränz vill Priimzahle jit, ävver mer weße beß hück nit sescher, wie vill Priimzalzwellinge do dronger sin, un op beij dänne ööhnswo noh bovve Schluß eß. Emmerhen jidd et:
* 2003663613 × 2195000 - 1 un 2003663613 × 2195000 + 1
Dat sin Zaale met 58711 Dezzimahlschtelle.
Rouen

**Rouen** iß de Houpshtadt vun de Huh-Normandie.

## Museen
* de *[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]* iß de maritime Museum vun der Shtadt

## Websegge
* Website vun der Shtadt (*op [[franzüüsesch (Shprooch)|franzüüsesch]]*)
* Rouen Tourist Office (*ob [[Englische Sprache|änglesch]]*)
* et Främbe_Fokėėeß_Bürro fun Rouen (*op [[Hochdeutsch|döüjtsch]]*)
Eipbach

Dä **Eipbach** is nevven d'r Sigg un is joot 10 km lang.

Da Eipbach kütt vun Kircheib, jeit durch die Eitorfer-Schwiz. Eitorf hät och singe Namen vum Eipbach un wurd fröher *Eypdorf* jenannt. Dä Name *Eip* kütt von "Ap" un kütt vun dä Kelten. Da steit für *fließendes Wasser*

Fröher wor dä Inmündung vum Eipbaach en de Sie nevven d'r Brückenstrooß.
Breenijerberch

Dr **Breenijerbersch**, dä amptlich *Breinigerberg* heescht, es e van 19 Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüre, wat enn van de jrüüdste Städt em Kreiß Oche es. Dr Breenijerbersch jehüüd en dr Bezörk Kölle. Op dr Bersch wonnde am 31. Dezember 1999 jenau 971 Lüü. De hüüdste Stell is dr Schlangebersch em *[[Naturschutzgebiet Schlangenberg|Naturschotzjebiet Schlangebersch]]*. Hä es 276 Meter huch.

De Hauptstroß, die jenau dörch dr Breenijerbersch jeht, verbengt *Breenich* mit dö Kreuzung am *Nahtijällche*.

Im Oste vam Breenijerbersch vängt dr Stolberjer Bösch met dr Schlangebersch a. Dä es bekannt dörch sing Jalmeiveilcher un all die anger Blomme, die mä do wahse, wo Jalmei em Boohm is.

Vreuer woore ob dr Bersch völl Kulle. Doren hodde sö no Jalmei jebuddelt, öm doruss ä Stolbersch Messing zö mache. Sälf hü merkt mo noch an Name wie dr Bleiweg, dat he no Erz jejraave wood.

Unjeväär 100 Joohr vöör Christi Jeburt hant he at die Römer jeläävt. 25 Münze un Reste van Hüüser had mo he jevonge.

En de alt Hauptschüll, die 1988 zojemaat woode es, had dr Heimatverein ö kleng Museum ajelaad. Do weed jezeecht, wat mo övver dr Schlangebersch weeß.

Op ''Bösbijer Sie'' do litt dor *Brockebersch* un dr *Bäresteen*. Do wahse och Jalmeiveilscher, die öt mä do jitt, wo Jalmei em Boohm es.

Dr wichtichste Daach vör de Breenijerberger es enn Wääsch no Pingste. Da viere de Hahne Kirmes.

Dr Spetznaam vöör d Lüü vam Breenijerbersch es Balkanese.

*D Balkanesen* es dr Karnevalsverein vam Breenijerbersch.

## Weblinks
* Dat is d Sie van Breenich un dr Breenijerbersch im Internet (*ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]*)

## Jätt z Kikke
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen

De **Musée maritime fluvial et portuaire** iß et Museum övver de Jshichte vum Hafen un vun der Shifffoort in Rouen. 

## Websegge
Website vum Museum
Jalmeiveilchen

D&nbsp;**Jalmeiveilchen** jitt et komm ob de Welt. Ävver ä Stolbersch hammer a paar Stelle, do waaßt de Blomme. Jede Stolberjer kennt die kleng Planze, di an a paar Stellen at em Vrüschjohr blöhe.

Wä Jalmeiveilcher see well, da kann no dr Breenijerberch komme. Op dr Schlangeberch do stönd öne Hoof. Äver och ä 'Bösbisch op dr *Brockebersch* un än dr *Bäresteen* waahße die kleng Planze. Damet die waahse könne moss jenoch Jalmei em Bohm se. Die hell jähl Blöte kammer net översee.

Dr botanesche Name va ät jähl Jalmeiveilche ös  un öt lilla Jalmeiveilche heeß op botanesch .

## Wäbbsije
Jalmei

Jalmei vängt mor ä Stolbersch a völl Stelle. Op dr Breenijerberch hands se över mie als Hondet Johr op dr Schlangebersch no Jalmei jejrave. Äver och op der Brockebersch ä Bösbich send noch völl Kulle us die Zitt. Ä Wäth es öt net janz a su schlemm äver och do sitt mor noch, dat die Lü Jamlei gesoht hand. 

Wo Jalmei en die Äd es, do stönd hü noch Jalmeiveilcher. Die send zwar hüchst selde äver jedde Stolberger kennt die un die Stolberger vreue sich över die Lü, die komme, öm sich die a zö kicke.

## Jätt z lääse
All Day I Dream About Sports

****** — der jannze Daach ben esch övver Shpocht am Dräume — sull enne änglėsche Reklameshproch för dä Krohm fun Adidas sin, dänn dii der Minsche fokoufe welle. Dat eß ävver net wooar. Dä Saz woot net fun de Werbe_Shtrateeje jefonge, dän hann sesch Shpaßßmaacher ußjedaach, wëil dä en dänne iere Köbb_op dä Name „Adidas“ paßße dähjt. Dä sollt nämmle_j_e Akronüm do_fun sin. Ävver dat es och nit der jrond, worrömm Adidas Adidas hëijß. Dä Name hät nix med Änglesch ze donn, dä wood en der 1920er Joohre jans_op Deutsch uß däm Adi Dassler singem Name jebeldt, dä dä Lade doomohls en Hächzore_Aurach en Franke jejröndt hät.
Partei des Demokratischen Sozialismus

De **Patteji des Demokratischen Sozialismus**, kooz **PDS**, neuerdings ooch de **Linkspartei** jenannt, is en Partei in Deutschland. Dä Chef vun derre is dä Gregor Gysi us Berlin. Isch meen dä Jung hätt, trotz singe verjangehit in dä DDR, wo_rer ooch ad pollitisch aktiv jewwese is, schwer jett drupp.
Knooppunt Arnhem-Nijmegen

**Knooppunt Arnhem-Nijmegen**, affjekööz: **KAN**, eß der älldere Name, **Stadsregio Arnhem-Nijmegen** der neue, ävver de Äffköözong eß de sellve jeblevve. Wi onß der Name sääht, eß dat en Jääjend, wo de Shtädt Arnhem un Nijmejen bëij sen, un noch öm de 20 Jemëijnde dröm eröm, faßß all uß de Provinß Jelderland en de Nederläng, tiräk aan de deutsche Jränß jelääje.

De KAN eß ëijn vun de deckßte Shtädteknubbel en de Nederläng ier Randstadt. Hee lääve op &nbsp;km² 736.107 Minnsche.

Di Shtädd un Jemëijnde do hann sesch zom KAN zosammejedonn, öm ier Stadt_Äntweklong, der Verkehr, un ier Weetschaff zesamme ze förrderre.
Bösbisch

**Bösbisch**, amptlich heechd dat *Büsbach*,  es e van 18 Stadtdeele, di zo Stolbersch gehüre. He wonne unjevär 7.200 Lüüh, wie se engs 2005 jezallt hant.

## Jätt va vreuer
Wä vreuer ä Bösbisch woch, da wood van der Apt e Mönster do he jeschekt, denn dä hot jät verbroche. Dä mood an dr Flaasbach wirke. Mo kütt sare, dat wat Australie vör de Ängländer woch, dann woch Bösbisch vor di van öt Kluster ä Mönster.

Dat soll ävver net hesche, dat ä Bösbisch mä Verbrescher wonnde, dat jedder jet usjevresse hot. Öt joov och a paar Bure he. Dat wore ävver ärm Schinnöster. Di kutte Dach und Naat wirke. Risch woode di dobei net. Morjens melke, över daag op de Velder un Ovens werm melke. Elektrisch Lett hodde die noch net un wenn öt düster wood, dann jeng öt in dr Püss. Su es Bösbisch jewaaße.

Bes 1935 paassde di ä Bösbisch op sich selvs op. Donoh jehoote de Bösbijer zo Stolbersch. De au Börgermeesterei jitt öt hü noch. Mä weet hü do net mie jewerkt. Do kan moch viere.

## Su es öt hü
Hü litt Bösbisch tösche dr Breenijerberch, Breenich, dr Brand un Mönsterbösch. Va der Buschebersch us ka mo op Stolbersch araaf kicke. Mo sitt dr Preem und dr Dalli janz jott. Un natürlich d Burch.

Wä no Bösbisch kütt, da solld sich öns de Kersch a kicke. Vör a paar Johr hat mo dr Turm avrisse mösse. Dä wör sonst ömjevalle. Dat hat de Kirsch zämlisch verändert. Äver dat es nüüß dajeje wenn moch bedenkt, dat vreuer ön Kapell statt de Kersch do jestange hot. Belder jitt öt van di Kapell ävver net mi. Ön Kapell hat Bösbisch  ävver immer noch. Di steht nu em Heim in de Nöh van de Schüll jejenövver van öt Ehrenmahl.

Wä eemol ä Bösbisch ess, dä moss sich op jädde Vall dat Denkmol van dr Bareschesser akicke. Dozu muss mo wesse, dat mo a Bösbijer Bareschesser sädd. Wä öt Denkmol söckt, da söll no dr Maat jo. Do steht öt vör de Bank tösche a paar Häggelcher.

## Hätt z lääse un z kikke
*D Sie va Bösbisch (*Ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]*)
Stolberger Platt

Ja dat **Stolberger Platt**, dat es ön Sproch, die kutt va Härze. Mo sprecht di weil mo Stolbersch jähr hat, weil mo stolz op sing Heemöt is.

Mo kann völl dozo sahre wiesu di Sproch asu ess wi se ess. Jo, wer wonne noh a Holland, hand völl wööd övvernomme äver dat es jo mä öne klenge Deel von oss Sproch. Dat Stolberger Platt is dat, watt os he ussmaat. Dat Stolberger Plat, dat send wer, wer Stolberger.

Komm no he. Alle Lü vorstönd et, völl Lü spreche et. Hühr et dich a.

## Vojleisch
T Stolberjer Plat shtött töösche de Schprooche öm t eröm, et sin Ähnleschkeite un Öngerscheet noh dene, di öns nohm eine öns nohm angre hen john.
:

Dat Stolberjer Platt is en Ripoarėsch Shprooch.

## För Nohzelesse
* Peter Rösseler: „**'“, 100&nbsp;Sigge, Alsdorf, 1998, ISBN 3-928877-01-1
* Mucco: „**' op Stolberger Platt“, 63&nbsp;Sigge, Stolbersch, 1974