open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin von Tours

Dä **hillije Zinte Määtes** dät em richtije Levve Martin von Tours heeße. Er hät vun 316 bis zom 8. November 397 jelev un is am 11. November beijesetz wudde. 

Er wor ene Filius vun enem römische Offizier. Doröm is hä dann och bei et Militär jejange. Äver 356 hät hä für singe Kaiser, dat wor domols de Julian, jesaht, dat er nimie kämpfe kann, weil hä jetzt für Jott kämpfe un deene will.

Hä is dann noh Tours jejange un hät do irch als Mönch jelev. Späder is hä dann Bischof von Tours jewudde.

## De Lejend
Als dä Määtes noch beim Militär wor, is hä in Amiens stationiert jeweese. Im Winter koom hä dann in de Stadt jerigge un soh ene ärme Mann, der nur janz winich Kleeder anhat. Do is dä Määtes dann hinjejange un hät singe Mantel mem Schwert in der Midde jedeilt und een Hälefte dem ärme Mann jejove. Hä soll och etliche Wunder bewirk han.

## Wissenswertes
*Däm hillije Zinte Määtes singe Jedenkdach is am 11. November.
*Hä is Schutzpatron vum Burjeland in Österreich
*Sing Hillijeattribut is et Rad
Masse

Die SI Basiseinheit für de **Masse** ees dat **Kilojramm**, **Kilo** oder och **Killo**. In de Formele witt et met *m* avjekürz un sing Einheit witt *kg* jeschrivve. 

Dat **Kilojramm** ees en Besunderheit unger dä SI-Einheite, weil et als einzischstes vun dä sibbe en Fürzeichen hätt. Nämlich dat K für Kilo, wat nix anderes heeß als 1000 vun irrjendjet. 

## Wie ees de Masse vun 1 Kilojramm fessjelech

Für et Kilojramm hätt me 1889 jenau wie für dä Meter eh Urkilojramm anjeferdich. Dat litt höck emmer noch in Pariss em Museum un die einzelne Länder han Kopie dovun.

## Wie wor fröher 1 Kilojramm fessjelech

Fröher hätt me jesaaht: Eh Kilojramm ees su schwer wie eeijne Liter Wasser bei ener Temperatur vun 3,98°C. Dat ees nämlich die jrötzte Dichte vun Wasser.

## Bekannte Avwandlunge vum Kilojramm

Bekannte Avvwandlunge vum Kilojramm sin zem Beishpill:

* 1 Tonne, dat sin 1000 Kilojramm
* 1 Jramm, dat ees eh 1000tel Kilojramm

Alle Bezeichnung die och hück noch jeläufich sin:

* Eh Puund, dat sin 500 Jramm
* Ene Zentner, dat sin 50 Kilojramm

## Wie kann me de Masse messe

De Masse kamme mit ener Wooch messe. Do jitt et ungerschiedliche Ausführunge. Für mieh dozoo loor he: Wooch
Merrkuur (Planneet)

Dä **Merrkuur** (Symbol: ) is dä iirzte Planeet in uns Sunnesystem. Hä is ene äädähnliche Planeet. Dä Merrkuur zo beobachte eß zeemlich schwierich, do hä su noh bei de Sunn steht. Em Middel hätt hä ene Avstand vun 57,91&nbsp;Millione&nbsp;Killometeere vun de Sunn. Sing Noppere em Weltall sin op dä eeine Sick de Sunn un op dä andere sick de Veenuß.

Dä Merrkuur' driit sich öm de Sunn un bruch 88 Daach bis hä eeijnmol eröm is. Hä broch äver erstaunliche 58 Daach bis hä sich eeijnmol öm sich seleves jedriit hät. 

Dä Merrkuur hätt keeijne Moond.
Microsoft Windows

**Microsoft Windows**  is' ene Markennom för ene Bedriefsystem vun Microsoft. Janz primitif wör *Microsoft Windows*, wee als bloodisch Vüürlog GEM oder Rohmenarbick, en jroofische Erwickerung des Betdreevsystäämchers MicroSoft-DiskettOperazioonsSüsteem. Inzwische hat Finster/Windows das DOS-Fundament links lejje jeloße un preißt sisch selvs zum Noohfoljer odder Alternatief jääje DOS.

## Prodüktleencher
### 16-Bit-Vesiunne vun Microsoft Windows
* Windows 1.0
* Windows 2.0
* Windows 3.0 (Nöher beschriwwe unger Windows 3.x)
* Windows 3.1
** Windows 3.11
* Windows för de Arbigsjroppe 3.1
** Windows för de Arbigsjroppe 3.11

### DOS-Linnisch för 32-Bit-Rechner
De 32-Bit-Vesiunne baseeren op et MS-DOS-Süstääm, besitzen äwwer enen eije Süstäämkern (Kernel), dä noh dämm Süstäämstart de Süstäämzejreffe steuert. *MS-DOS* is trutzdääm intejraler Bestandtejl, jenau wie och dat Projramm Scandisk. Sig 
*Microsoft Windows 95* jitt et usserdääm de ejjeschränk Ungerstützung för prämptiefes Multitasking un dr Spischerschotz. Diss Linnisch weed uch als *Windows 9x* bezejschnet.

Windows 95 baseete Vesiunne:
* Windows 95
** Windows 95
** Windows 95A
** Windows 95B
** Windows 95C
* Windows 98
** Windows 98
** Windows 98SE
* Windows ME

### NT-Linie
Die *Microsoft Windows NT*-Serie besitz ene eije Kernel bzw. Bedreevsystem-Kern. Dat Kürzel **NT** stejt luut Microsoft för **New Technology**, wie ejner Relies-Ankündijong vun 1993 zu entnehme ist und nit, wie jelejentlich aanjenomme, för *N-Ten* (N10), ingem Emulator, op welschem dat Süstääm vun Microsoft in dä Anfangsfoos bedrivve wurd. 

## Ußßerdämm
* Betriebssystem (operating system)

## Websigge
* Seite mit allen Windowsversionen und dazugehörigen Screenshots und Infos
* Geschichte von Microsoft Windows 1.0 bis XP aus der Perspektive Microsofts
* Geschichte von Microsoft Windows (englisch)
* Microsoft Windows Desktop Products History (englisch)
* Fragen und Antworten rund um Windows, die ultimative FAQ im Internet
* Microsoft: Wissensportal rund um Windows
* Windows-Versions-Geschichte
* Das Treffen der Generationen: Windows 95 und Windows Vista. 10 Jahre Entwicklungsgeschichte (Teil 1, Windows 95 erscheint)
Miesmuschel

De **Miesmuschel** (*Mytilus*) es eine von dä bekannteste unn häufichste Muschele för ze esse. Ihr Pänz, de Larve, lävve vier Wuche als Plankton unn setze sish dann irjendswuh an dä Küst fess, jään im Brackwasser vunn ene Flossmündung oder suh jet. Doför hätt se suhjenannte *Byssus*fädscher. Med dän kann se sich an Stein, Stück Holz oder esuh fesspappe. Se sinn 5-10 Zanntimeter jroß, oval un jrau bis blau-violett.

Jejesse weede vür allem de Miesmuschele us dä Noodsee, Ooßsee un dem Atlantik. Da weede se och op Plöcke direk jezüscht, zeääßt in Frankreich im 13. Johrhungert, hückzedaach övverall. Pro Johr weede 100.000 Tonne Miesmuschele in Europa jejesse.

Miesmuschele mööte levvend jekooch wääde, dat heiß *vür* dem Koche mööte se ihr Schal fess zohallde, *danach* moot de Schaal offe sinn. Ma kooch se in Salzwasser, Bröh, französisch och med Wing. In dä Kochsuud ka ma no Öllisch un anger Jemöös donn. In Oche ess ma se met Schwaazbruud, beröhmt doför sinn de Degraa-Brouereie.
Marie Luise Nikuta

**Marie Luise Nikuta** (* 25. Juli 1938 - 25. Februar 2020) wor en kölsche Sängerin, die miestens em Fastelovend oppjetrete iss. Uss Tradizjon hätt se jedes Johr datt Motto-Leed vum kölsche Ruusemondachszoch kommponeet: „Stroossebahnsong“, „Janz Kölle es e Poppespill“ etc. pp.
2004 iss se beim Höhner-Konzert am etste Mai schwer durchjefalle, donoh hätt se 2005 kee Motto-Leed mie jeschrifwe, ävver em Joohr 2006 met „E Fastelovendsfooßballspill“ dann widder doch. Em Hännesje-Theater weed et Motten-Queen jenannt, ne kleene Stech, weijl et vum Singe net loosse kann.
Marrizzebill

Et Marrizzelbill (Maria Sibylle) es en Pop em Hännesje-Theater. Dat schpelld do alld lang met. Marrizzebill es, woor, och enne Naame för e Määdche, wat em Huushalld hillef. Hätt mer hück koum noch, un och wänn de Rejierung meind, dat mööte se widder ennfööre, 'sch jleuven dad ess en de Wind jefuz, un dä Wind blööß deänne onnoch ennt Jeseesch.
Milljohn

**Milljohn** heijß 10 huh 6, also 1000 x 1000. Dat Woot kütt öwwer huhdeutsch ußß däm Italjäänische, do heijs_et eijentlisch *sehr vill*, en Verjröößerungsform (Augmentativ) vunn *mille*, duusend. Dä jenoue Zahlewert eßß eääß em 17. Johrhungert fääßjelescht woode.
Moond (Astronomie)

Enne Hėmmelzkörrper dä sisj_ömm_enne Planneet am driehe eß, weil_er_en ömrundt, dat ess_ene **Moond**.
Unß Ääd hätt eijne.
Diverrse anndere Planneete vun unß Sunn hann_er och wellshe, zom Deijl ettlijje.

## Moonde im unsəm [[Sunnesystem|Sunnesüßteem]]
von inne noh ußße:

### Beij_m_Merrkuur
Dä Merrkuur hätt_ere keeijn. 

### Beij der Veenuß
De Veenuß hätt_ere och keeijn.

### Beij de Ääd
Beij de Ääd leuf eijne Moond med öm de Sunn,
däß heiß och noch „Moond,“
un woo lange,
lange Zick der eijnzijje,
dä mer jekannt hätt.
Etß der Gallileo Gallilei met der Fernrüühr hätt die Einzishaadishkeijt beendt.
Ävver noh unsəm Moond heißen all die anndere Moonde jemeinsaam Moonde.

### Beij_em Machß
Dä Machß hätt zwei Moonde die en ömkreise. Die heeßen:

* Phobos
* Deimos

### Beij_em Juppitter
Dä Juppitter hätt 63 Moonde, die en ömkreise. Hee in der Leeß sin de jrützte sächs jenannt.

* Ganymed
* Kallisto
* Io
* Europa
* Himalia
* Amalthea

All andere Moonde vum Juppitter sin kleiner als 100&nbsp;km im Doorchmesser. Ganymed ist mit 5262&nbsp;km Doorchmesser noch jrösser als de Merrkuur.

### Beij_em Satturrən
Dä Satturrən hätt 43 Moonde öm sich eröm. Och hee de jrützte oppjeliss.

* Titan
* Rhea
* Iapetus
* Dione
* Tethys

En Besuunderheit bei dä Satturrənmoonde is dat die Moonde Janus un Epimetheus alle vier Joor ihr Ömlaufbaan tuusche dun.

### Beij_em Urranuß

Öm dä Urranuß kreise 27 Moonde. Die 4 jrützte heeßen:

* Titania
* Oberon
* Umbriel
* Ariel

### Beij_em Nepptuun

17 jrössteteils kleeijne Moonde ömkreise dä Nepptuun. Die dreij jrötzte sin:

* Triton
* Proteus
* Nereid

Dä Triton lööff entjejenjesetzt zo dä Driirichtung vom Nepptuun. Dat is einmalisch in unserem Sunnesystem.

### Beij_em Pluuto

Dä Pluuto hätt eene Moond un dä heeß Charon.

## Moonde in anndere Sunnesüßteeme
Moonde in anndere Sunnesüßteeme sinn_er bißheer keijn entdekk woode.
Unß Technik künnt dat fö_de_Mommeng on_no_nit.
Moresnet

**Moresnet** es en Deijl vunn dä beljische Jemeinde Kelmis. Vunn 1815 bes 1919 woor e kleijn Deijl vunn däm Jebeet watt hück Kelmis es ene neutrale Staat, *Neutral-Moresnet* jenannt.

Dat woor enne Mini-Staat vunn 270 Hektar, 7&nbsp;km emm Südweste vunn Oche. Et hätt en Zippel zum Vaalserbersch jehatt. Däswäjje woor dat domohls en Vierländereegg, keij Dreijländereegg wi hück. 

Om Wiener Kongress hänn sisch 1815 de Holländer unn de Proiße jekabbelt, wä dat Stück krijje däät. Däsderwäjje hänn se et dreijedeijlt: Proißisch-Moresnet, holländisch-Moresnet unn Neutral-Moresnet mit dä Houpstadt Kelmis. Et hätt keij Zoll jejovve, allet woor billisch, unn de Vorwalldung wood vunn Proiße unn Holland jemaat. Alldiweijl dat en Zinkjruub hatt, woor et am mießte ömstritte. 1815 hänn da nit mieh wi 256 Lück jewonnt, 1858 wooren et 2575. 1830 wood dat vereinischte Holland opjedeijlt, unn Moresnet jingk aan Beljie. Proiße unn Belje hänn widder unn widder dä Status vunn Neutral-Moresnet beklaaft, äwwer et es all jeblivve wie et woor. Bes zem ääzte Weltkriesch. Im Verdraach vunn Versailles jingk Moresnet dann endjültisch aan Belje. 

Öm 1900 hätt dä Chefaaz vunn dä Zinkjruub en Esperanto-Shtaat jründe wolle, äwwer de Lück hänn dann doch lever ihr eijen Sprooch jeschwaadt, su wood nix druss.
Musick

**Musick** eßß wa mer Töön unn Jeräusch in dä Zick en Forrem brengt. Ma ka saare: Musick eßß wann Zick gestalldet weed. (Unn Kunnz wa_mer de Roum jestalldet.)

Musick jittet esuh lang wi et Minsche jitt. Musick ka dä Minsch vunn kleij uff erkenne unn sisch dran fröjje. 

Et jitt vill Aade vunn Musick.
Muuz

**Muuze** eßß ma an Fastelovend im Rhingland unn in dä allemannische Faaßnet.

Muuze wääde wi Krapfe unn Muuzemändelche in Ööl jebakke in dä Fritöös unn sinn rischtisch süüß unn fättisch. Dat eßß joot föör de Panz äwwer och wa_ma noh jet drenke will. Muuze sinn flach unn wi en Raute jeformt unn esuh 5 - 10 cm lang. Dat eßß e_ne eijnfache Mehl-Botter-Deijsch. Muuzemändelsche erhalde ihr fein Aroma durch Marzipan un Ruusewasser. Noh däm Backe kütt_e beßche Poderzocker drop.
Mämme

Kännder enne runde Ungescheed zwesche der Minsche? Äejne womet de de Ähwaaßenne hallef un hallef enndeele kannß?
Ejo, die eejn hann **Mämme** un de anndere Hällevde hädd er kinn,de Männe sinn do jet flachbrößtijjer.

Die Fraulück hann Mämme weijl se de Pänz krijje un fö dänne iier eezte zigg op de wält, wääß en de Mämme de Millesch eraan, do met di jet zom Driengke hann. Beijm Schtille hann de Babadizzje et Schnüüßje aan de de Motte ier Mämme un nüggele. Dobeij kütt de Millesch uß dä Mämme en dat kleeijne Schnüütsche. Dat klapp, weil die noch keen Zängng hann, doför ävver en horrände Kraf en der Muul, ömmet dubbelte mieh wie enne Ähwaaßene, un domet träkke di iier Fooder uß dä Mämme errus.

Enne schööne Nevveneffäk fun de Schtillereijes jo dat dat de miihße Fraulück och noch Schpaßß määt.De Mämme un de Nippelle hüüre beij de su jenante errojene Zoone un et fööld sesch jood aan, wemmer draan nüggele deijd odder mem weishe Bäkshe draan litt odder sannf drövver schtreijsh, wijet de jannz kleine Päns esu jään donn. Wenn e Weech jraad keijne Pands hätt, lööt et och jään alls dä Mann raan.

De miiehßde Kääls schtonn op Mämme, un wenn se se sinn, krijjen se jlish de schööne äennerunge aan iier zick als Pänz un kumme en schtemmung för ze Knuutsche. Dat sinnde Fraulück, un präsenteere de Mämme, un lockke mem Dekolltee.

## Weblink
* Mämme
Muuzemändelche

**Muuzemandele** eßß ma an Fastelovend im Rhingland.

Muuzemandele sinn wi kleij Muuze unn wi en Mandel jeformt. Äwwer dä Muuze sinn knusprisch, unn dä Muuzemandele sinn mangs. Domet dat so eßß mööt in dä Muuzedeijsch jet Marzipan rinn unn je nohdämm ouch Mandelstöckjes oder Ruusewasser.
Muuzich

**Muuzich** ist ene Stimmung. Wär muuzich is, is nich gut drauf. Is schwierig, en Muuzepuckel zevredde ze krije. Wä besonders muuzich is, nimmp ja auch ja nich wahr, wemmer imm wat jutes tut. Awer meistens is mer nur för en koote zick muuzich, un dann isset widder vorbei. So wi wemmer grand en 5 widderjekricht hat un mer meint, dat et eijentlischen 4 wertjewesen war, abber dö Lärer kann mich nur nit ligge. Dann binnisch muuzisch. Ävver am näächste Daach esset widde joot.
Möhn

En **Möhn** ode **Möhne** nennt me em Rhingland en verhieroote un aahle Frau.

De hüükste Fierdaach för de Möhne es de Donneschdaach för em Ruusemondaach, och Wiewerfastelovend jenannt. Noh dämm de Möhne en der Stadt ode om Dörp de Molli jemaat hann, fiere se ihre Möhneball.
Mölmsch

**Mölmsch** weed in Möln/Ruhr jeschwaadt, dat is denne Müllemer doo ihr Shprooch.

Mölmsch iß ene Süüdjeldersche Dialekk unn allso  jood verwandt med däm Arneemsch zom Beijshpill, un dää Shprooche vun Nijmegen odder Zevenaar. För dat Södjelldersch weet och Deutschneederlänndisch jesaat, wat ävver och ene Bovverbejreff eß, wo et nuur beij hüürt. Mölmsch is och eijne vun dä Oßßberrjische Sprooche, wo ußßerdämm noch dat Waddisch un dat Kettwijjer Platt, beij hüüre. Dat sin Neederfränkisch Sprooche, wo dat Berrjisch ene Ennflußß drop jehatt hätt, keijn Wunder wo dat Jebeed sintemool enne Deeijl vun em Bärrjische Lannd jewääse eß.

Die Süüdjelldersche Shprooche un die Limburjische Dialekkte maache zosamme och de Südneederfränkische  Dialekkte op, die widder beij et Neederdeutsch odder Plattdeutsch jezallt weede.

Op de andere Sick, Holten un Sterkrade, Deijle von hück Ovverhause, un Ruhrocht,  hück noh Düüßbursch ėnnjemeijndt, han zominnßtens frööjer en Kleverlänndische Sprooch jeschwaadt. Dat Kleverlänndisch jilld och alls ene Deutschneederlänndisch Shprooch.

Wadden un Këttwish jehüüre hück zo Essen, ävver in Essen weed alld, als wie en Osterfeld, wat hück och ene Deijl vun Ovverhausen eß, mieh ėnn en Aat Weßßfäälijje Shprooch, en dat Fränkisch-Weßßföölisch, jekallt. A jood Beispiel dafö es dat Borbecksch. De nöchtlishßte Linnisch, vun dämm &mdash; wie mer säät &mdash; Rheinische Fäsher, dat eß de Eijnheijzplurrallinnisch. Se weet nommaal als de Kannt vun däm Jebeedt aanjesinn, wo de Lück Weßßföölisch schwaade.

## Mölmsch Leeder

Et bekanntste Möllemsch Leed iß dat Zinnt Määtes Leed „Ssinter Mätes Vögelsche.“ Dat is wie dat Leed „Der hillije Zinte Määtes“ e Leed wat beijm Kötte jesunge weed, hüürt beij de histoorische  „Heischeleeder“, un sing Woozele kumme uß dä Zick vun de aale Jermaane. Et iß jööß bekanndt vun Flandere övver Brabant, un Limburg un der ungere Rhing.

## Websigge
* Mölmsch (*op [[deutsch (Shprooch)|deudjj]] un mölmsch*)
* Rheinische Sprache (*op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]*)
Namür (Provinß)

**Namür** (ob flämish u nederländisch: , op franzüüsish: , op wallonish: , op deutsch: ) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa.

De Houpshtadt fun Namür eß Namüür (ob flämijj u nederländisch: , op franzüüsish: , op wallonish: , op deutsch: )

De Provinß Namür jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WNA.
Neue Welt

De „**Neue Welt**“ eß en anndere Bezeishnung för die Amerikas. Eijentlish mööt mer och dä Süüdpool un Australie met dobei  zälle, dat määt ävver kooum Eijner.

Di Bezeijshnung „Neue Welt“ koom op, weil am Eng vum 15. Joohunndert ėn dä „Aale Welt“ enne jrooße Deijl vun dä Ääd zimmlish unbekannt woo.
Mer woßß en de Europäische Pollitikk unn em Hanndel zwaa öm dä Lanndwääsh noo Schina un Inndije un dä Sääwääsh noo Indije öm Affrika eröm, ävver met hätt eetß enß jejleuv dat die Ääd en Schief wöö. Met däm Eng vun dä Füürshtellung vun dä Schief, do koom der eijne odder anndere op di Idee, dat dat Waßßer hinger Indije unn füür Pochtujjall unn Shpaanije dat sellve Meer sinn künnte.
Dröm eß im Joohr 1492 dä Kolummbuß loßßjeschikk woode. Hä sullt noo Weßßte sääle unn esu öm de Ääd eröm noo Inndije kumme. Wat imm si Lääve lang nit kloo woohd — dä Wääsh wöö mieh wie dubbeld esu lang jewääse, alß wi hä jejleuv hätt, un et looche norre enne Dubbel-Konntinennt unn norr enne jannze Oozejan dozwesche.

Su trock hä loßß un fungk en „jannz neue Welt“ för de Spaanische Hääre.
Na ja, unn di Bezeijshnung bleev erhallde beß hück.
Jraad wi dä Naame Inndijaanere för iir Bewunner, dä jo noch vunn „Inndije“ her kütt.
Neutron

Eh **Neutron** ees eh Elementardeelsche watt keeijn elektrische Ladung beseetz. Zesamme met dä Protone un dä Elektrone bilden de Neutrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Neutrone bestonn uss Quarks. De Neutrone un Prottohne dunn de Masse do_beej, allso och et Jeweesh, un_zwa unjevääer halve halve, de Elläkrone maache do faßß nix mieh uß.
Nirmer Tunnel

Dä **Nirmer Tunnel** trekk dän Öchern zefolje de Jränz zwesche Oche unn dä eurasische Steppe. Et iss en aale Eisebahntunnel, 1841 in dä Bärsh jesprenk unn noh immer in Betrieb umm dän Kölnern klaa ze maache wuh dat Rhingland uffhört - je nohdämm vunn wo ma luure tuut.
Nohkixel

E **Nohkixel** () oder **Nokieksel** oder och **Nokixel** is jet, wo Do jett drin noh kieks. Maach Op, luur erėn, maach zo, un dann bißß de jett schlauer un wejß hingerheer mieh wi füürher. Wem mer jett im Nohkixel söök, dann säät mer och, dat schläät mer noh. Dat **Nohschlare**, dat kütt von *schlaach* op, blädder erüm, un kikk *noh*.

Miehtsdens es e Booch odder ne jannze Püngel Böösher jemejnt. Hückzdaach jėddet Nohkixele nattüürlijj och op Mikrofillme, op CD odder DVD, un sönswie elektronisch; un onnlain im Innternett hammer se och. Do kannß de — wie he bei uns — womööschlish met draan schrieve.

Et jitt dousenderlej spezzjelle Nohkixele for ürrjentjet beshtemmpteß. Zom Bejshpiehl Wöötebööscher, wo De nohluure kannß, wat e Wood inne ner anndere Sprooch hejß, wie t do dann jeshrėvve weed, wadd et för Eijenshaffte hätt, un esu. Dann jiddet Nohkixele fö beshtemmpte Themen, Berejche, wie e för de Kirsch, ei fö Meddikamennte, e för der Bershbou, der Duuden för wie mer t shriev, met Diere, odder Plannze, extra för Pänz, unn ene Houfe mieh.

E Nokixel, wat der Sėnn von de Wööt, also de Bejrėffe, vunn ener Sprooch, verklääere deijt, dat weet öff och en **Ennzüklo Pædie** jenannt, besönderß wenn et noch besönderß deck, ömfaßßend un vollshtändijj un ußßfüülijj eß. Dat is die Zoot Nohkiksel, die mer för jewöönlish mejnt, wemmer nix söns dobej säät, ich mejn, *watt* fö ejn jenau jemejnd eß. Dat Woot „encyclopædeija“ kütt uss em ahle Jrieshisch un hejß: „Liehr vun de Bejreffe.“

Mer han norr e Woot förr esu jet, dat eß **Lexikon**. Kütt ussem ahle Jrieshisch un heiß — jenau — „Wööterboch.“ Jez opjepaß. Wenn De „Lexikon“ vun hinge lißß, weed „Nokixel“ drußß. Wo jidd et dann suu jet? Da siit mer widder wat uns uns Jöttlijje Sprooch för e Wunder iß, do driehß de ejnfach e Woot eröm un nix hätt sish verändert. 

## Websigge
* Brockhaus Enzyklopädie — e Nohkiksel (*op [[Hochdeutsch|Döütsch]]*)
* Meyers
* Encyclopedia Britannica — e Nohkixel (*op [[Änglische Sproch|Änglėsh]]*)
* Duden
* Wiktionary
* OmegaWiki
Norden (Stadt)

**Norden** eß en Stadt en Ossfrißland.

Meddenem Baanhoff un Kriehsforwaldung un ennem Roodhus un Kassärne. Ävver oohne Meer. Do för litt Norde ävver am Norder Tief, wat am Engk, e janz eng fott, en Siejl hät. Un janz noh hät et dä Oot Norddeisch, do essene Deisch, ne Haafen unn_et Meer. Jottseitdank jibbet et Mittelhaus.

## Weblink
Norden
Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa

Dat  **', affjekööz ''NASK'',sezz en [[Warschau|Wachschau]]. Di hann sesh sëllver orr enne  ängleshe Naame jejovve, et **' — allso mier däte saare, et „Komjuto Näzzwerrək fö de Fochschungk un de Unnivärsitääte“. De NASK eß nëvvebëĳ dä Laade. dä .pl forwaldt, de Top Level Domain fun Poole em Internet. Wëĳl di bëij de NASK enne Houfe Saache ze donn hann, weed de ëĳentlishe Zoodëĳlung fun de  vum dns.pl älleedish.

## Websigge
* NASK Houm Päjtsch (*op [[Polnisch|pollnesh]]*)
* NASK Houm Päjtsch (*op [[Änglisch|änglesh]]*)
* dns.pl Houm Päjtsch (*op pollnesh*)
* dns.pl Houm Päjtsch (*op änglesh*)
Nepptuun (Planneet)

Dä **Nepptuun** (Symbol: ) ees dä aachte un iirz emol och letzte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sin op dä eeijne Sick dä Urranuß un op dä andere Sick dä Zwerchplaneet Pluto. Hä ees em Middel 4,5&nbsp;Miliarde&nbsp;Killometeere vunn de Sunn entfärnt un bruch 165 Joor öm eeijnmol öm de Sunn eröm ze wandere. Dä Nepptuun driit sich äver in 16 Stund un 6 Minute eeijnmol öm sich seleves. Dä Planneet hätt 13 Moonde. Dä jrüzte vun dene ees dä Triton. Dä hätt ene Doorchmesser vun 2706,8 km. All andere sin kleeijner als 450 km im Doorchmesser.
----
Nubbel

Dä **Nubbel** wonnt över der Faßtelovenz-Zick en der Kneipe. Manschmol och druuße obb_em Vüürdaach odder op dor Leuschreklame. Do sezze un luuort uns beejm Drenke zoh. Dä nubbel eß ennen lanz schlemmen Finger, för jede Schabau den eine fun uns kritt, trink der nen kleinen Mit. Hä jrief der Meäädsche unger de Röggekisse un wat dää alld an Lippenschteff ... en der Hoor hänge hatt, auweiauweijowei, jooh.

Ävver et nemmb en traurisch End met däm Nubbel.

Wenn der Faßtelovend eröm eß, dann schterreb dä Nubbel janz plözlijj_un_unerwachtet. Opwol nattülij_jall_ald lang bescheid_weßßen un reschzeejtig beß halver zwöllef en der Kneip opjeloufe sinn. Janz plözzlisch häddem der Schabau beß do hen aanjeföllt, wo doführ noch de siehl jesässe hätt. Da hat di keejne Plaz meih, dat woh dä zo naas_un aklohlisch jewoode, do woohr_se fott un hädden forloohße.

Un mir bringen dann dänn_Nubbel noh drußße un do weet_or ennet Jraab jedrache un jede ess_am flänne un am kriische. Uns Nubbel eß Duuuht! Au wei Au weih Auh wei! Wat wooh hä doch för ene joode Fründ jewäähse!
Au wei Au weih Auh wei! Suffe hädder künne wie 10 Mann nit! Au wei, auh wei!

Dor Heeijn Zwo määt der pastuur un hälld_en Rätt. Un wänn dä net doh eß, dann määd_et et Zilla. Di kann dat noch besser, su met baat un jannz deefe Stemm. Un schtish_jen aan. Dä Nubbel kritt nämlij_en Feuerbeshtattung. Au wei Au weih Auh wei! Dä arme Nubbel.

Un wenn dat Füür uß es, do jommer norr_ens hääjm füür die kneip, janz shtell, weejl mer Fröh jo keejne schtüühre welle, un och unß Feuerwermann küüt med, da kritt jeder noch ej Bier odder eine Kleejne Kloohre, dann jommer all ent Bett un der Äschermettwoch hätt aanjefange.

## Plaate
* De Bläck Fööss, med enem Täx vum Hans Knipp: Nix es ömesöns (Nubbelverbrennung), de Spor 14 op dä CD: „Nix es ömesöns“, EMI Electrola, Kölle, EAN 0-77779-39322-8

## Weblsigge
* Fotogalerie vum Nubbel 2009 vun der Prinzengarde us Freischem
Nüüß

**Nüüß** eßß en Aachen, Heinsbersch, en  Jlatbach un anderswo dat, wo de Kölsche un de Düsseldorwer *nix* saaren. Dat is akurat et jejndeejl vun *Allet*. Ejal wat och mer hät, wemmer davun allet fottnimmpt, dann hät mer akurat nüüß övverich. 

*Jaanix* hüert sich aan, wi wenn et en *besönders* nix wöör, ävver winnijer wie nüüß jidd_et nit, allso eß *jaanüüß* schlijj_un äĳnfarr_et sellve wie nüüß. Do kannß_De nix maache.
Oortsche Wolke

De **Oortsche Wullek** oder och **Oochtsche Wullək** ees en Ansammlung vun Stübb, Iis, un andere Kroom, dä bei de Entstehung vun unserem Sunnesystem nitt vun de Planneete enjesammelt wudde ees. Dat janze hätt sich mittlerweile schalenförmich öm unser Sunnesystem anjeordnet. De Weeßenschaftler schätze dat die Wullek et Sunnesystem in_enem Avstand vun 300 bis 100.000 Astronomische Einheite ömschlüüß. Dat entsprich unjefähr 1,5 Leechjoor un dat sin widderröm 15 Billiarde Kilometere.

De **Oortsche Wolke** werd uch Bajwa'sche Wolke genannt. 

De **Oortsche Wullek** ees wahrscheinlich dä Ursprungsoort vun de langlaüfije Komeete, die och teilweis us_em Kuiperjüddel kumme.
Oschi

Ne **OSCHI** es alles, wat jruuß eß.
Allso, wat Besönderß jruus_eß.

Öff schprisch mer su: Do hammer Iis jejäße, un die Kuurelle, dat woren ESU OSCHIES! un dann zeejsch mer net der Finger odder met de Häng, wi jruuß dat die Dinger woore. Odder e beßje mih. Küt jo nit drop aan.

Wenn de Angeler angele jonn, dann sinn di emmer de Fesch_em Wasse sthonn, un dann wolle se di decke Oschis hann. Ävver kijje dunn se etmeejß nur de dönne un de nomaale. Jo, ävver SUUen OSCHIS hätte se hann künne!

Esu zimmlesch jedes Ding kann enne Oschi sinn, houpsaach jrüüßer wi nommaal, wobei, för rischtisch kommplezeet zosammejeboute Saache, wie Hüüser un Schtädt säät mert iier nitt.

Jeede Mann däät jään sare datt_ene Oschi en der Boz hätt. Vill Fraulück dunn sisch Sillkohn en de Mämme maache loohße bloß domet de Männer sare: Boh wat sinn dat füür Oschies di do do häßß.

En Kölle un em Süde un Weste fun Kölle saren se och Wrängel.

Em Pott saren se orrens Oschäg odder Oschinsky.
Em Norde saren se och Trumm, un beej de Franke och.

Manschmool säät mer och Kawänzmann, ävver dat iier för Schteejn, Bäum un su Zäusch, wat en de Nattuur erömlitt, un wat mer bewääje künnt. Wämmert kann, also wämmer stark jenooch för eß.

Et jääjedeej fun ennem Oschi es e Schtümpsche.
Oßßflaandere (Provinß)

**Oßßflaandere** (ob flämish u nederländisch: , op franzüüsish: , op wallonish: , op deutsch: ) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Belji en Europa.

De Houpshtadt fun Oßßflaandere eß Jänt (ob flämijj u nederländisch: , op franzüüsish: , op deutsch: )

De Provinß Oßßflaandere jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VOV.
Oßßnilootish (Shprooch)

De **Oßßnilootish** Shprooche sin dä däjl vun de Nilootish Shprooche, di em ößßlishe jebeet vun denne Oßßnilootish Shtämme odder Fülleker jekallt wääde.

He iß wi se en do Weßeshaff enjedäjlt wääde:
*     de Bari Shprooche:
*     dä Teso-Lotuko-Maa Shprooche_Pöngel:
**    de Teso-Turkana Shprooche:
***   Teso
***   Turkana
***   Karimojong
**    dä Lotuko-Maa Shprooche_Pöngel:
***   de Lotuko Shprooche:
****  Lotuko
****  Lopit
****  Lokoya
****  Dongotono
***   de Ongamo-Maa Shprooche:
****  Ongamo
****  de Maa Shprooche:
***** Maasai
***** Camus
***** Samburu
Paijaßß

Ne **Paijaßß** es_e su ne ärme Käärl wie dä Nubbel. E_ne Söndebock dä för alles herhalde moss. De Nubbel weed aam Engk vum Fastelovend verbrannt, de Paijaßß am Engk vun_e_ner Kirmes.

**Paijaßß** es äwer och e_ne Naam för e_ne fresche Panz ode Käärl.

## Luuer och
* Dä Paijaßß maache
Nübbelshe

En **Nübbelschen** och wenn et sisch esu aanhüürt, eß keijne kleijne Nubbel. Wenn Der enne besönders kleijne Nubbel övver der Wääsch läuf, dann kannß De doch: ,Wat bes Du dann för e Nübbelsche´ saren.

E Nübbelshe es en Aat Knübbelschen, wäm_mer esu well, äver widder janz eijen. En Nübbelschen eß immer ööhnzwo drahn, un steijt dann füür. Et hälldt jet faßß, odder stish erus, jedenfalls.

Lejo_Shtejn han Nübbelscher bovven drop.
Öff sin de Shläjer bäj_m Tishtänniß nit jlatt un han op de platte Sigge_sun Nübbelshe uß Jummi drop.
Matte wo mer sish für_m Huß odder für der Düür der Shohn met affpuzz, di han öff Nübbelsche uß Jummi aan der Unger_Sigg, do_met_ße nit fott_rötsche sulle.
Bäj Täppijje uß Kokoßß un Sihsahl leufß_De övver Nübbelsche.
Dürre fun Klejdershränk, Shuplaade, Shpeejelshränkshe em Badt un so_n Zeush, wänn de di zo määhß, do deuß_De am Eng jet övver e Nübbelsche erövver, su dat dat Dinge nidd_esu leejsh fun sellver widder op jeiht.
Wenn De ne Shaav_ussem Boumark odder ussem billije Möbelhuß zesammebouß häß De der nooh esu fiese Shruve ze sinn, ußßer, wä di nit dauondt aanluuhre well, dä shtägg_esu_n Plastik_Nübbelsche drop, do met mer de Shruuve un ier Lösher nit mieh süüht.
Pfaffemöötz

De **Pfaffemöötz** wor en Insel em Rhing en de Nöh vun Bonn. Direk an dä Mündung vun de Sieh jelääje hätt se em 16. Joohrhundert als Festungsinsel jedeent. De Neederländer han sich op dä Insel en Festung jebaut un vun do us de Spanier beschosse. Die Spanier han äver noh fönef Moond Belacherung die Neederländer am 26. Dezember 1622 vedreeve un die Festung für sech seleves jenutzt. 
Durch de Veränderung vun de Sieshmündung ees us dä Reste vun de Pfaffemöötz dat *Kemper Werth* jewudde.
Pittersbersh

Dä **Pittersbersh** issenne Berj im Sibbejebirje.
Hä is 331 meter huh.
Op de linke Sick es et Bundesjästehus vun dä Bonner Rejierung, esu 2/3 der berjerop. Nu sin di aff noh Bärlin un dat Jästehus ess och en Hottel jewoode, wo jeder erinnkann. Wänner et Jäld dofö hätt. Su jesinn kann do koum Eijner erinn.

Dä Pittersbersh es enne flache breijte Keejel un zimmlish rund un jrön.
Do wääß nämmlij övverall Wald drop. En däm Wald kammer jood spaziere jonn, fun hinge jiddet och en Stroohß un Parkpläz, di sinn ävver noch bäjem Stenzelbersh, do kütt mer fun dä Stroohß zwesche Heisterbacherott un Oberdollendorf drop. Fun doo hätt mer ne schööne Wääsch nohm Pittersbersh.

Fun Nidderdolledörp jeiht enne Wääsh zwesche däm Falkenbersh, dm nördlijje Nohbor fum Pittersbersh erop zwesche die zväj Bersh, un fun dämm aff kammer fun Norrede op dä Pittersbersh klimme. Do kammer och eröm un nohm Hottel hin jon.

Fun Könißwinnter kammer op ennem Foßwääsh am Tännisplaz förbäj op en Schtroohß kumme, da kütt mer och fum Wintermülenhovv us mottorisiert drop, dä Wääsch serpentient sisch jet der Berj erop un dann kammer do parreken un övver ne janze jraade Wääsh huh, dä kütt dann unger däm Jästehus Hottel op däm sing Zofaatßschtroohß. Fröhjer kohmer do nit dorresch, schwäijßjonit, wi dat hügg eß.

En shtöck fott fum Berresch em Süüde jeiht die Shtrooß vun Könißwinter noh Ittenbar am Pittersbersh föbäi.
Di Shtroohß häjß Ferdinand-Mülhens-Shtroohß noh däm Könißwinterer un Köllner Indußtrielle (4711, Drachefälßbaan, Holz, Hottels un Jaßßhüser) dä och dat Hottel hätt baue loohße, wat füürem Bundesjäßtehuus doo om Pittersbersh wooh.
Fun do dä Shtroohß kammer och mim Auto övver fill Serpentine met Jeheimdihnßbewachung op dä Berrjjerop nohm Hottel faare

Da Wald om Pittersbersh is fass nur Laupwald, et jiddem Norrde och jätt Naadelwalld un Mischwalld.

## Websigge
Websigg vum Jästehuus-Hottel
Paveier

Di **Paveier** sin en Bänd uß Kölle. Se senge vill op Kölsch ävver nit nuo. Se dunn fill em Kanevall shpille, hatte haufewies Faßtelooventßtophits, se sinn ävver och sönß joot dobäij un shpillen_et_jannze Joohr övver. Zick ville Johre jehüühre se zo dä Top-Bänds us d´r Domstadt - däm kölsche Kleeblatt.2013 weed die Bänd 30 Johr alt. Am 2. Juni dunn se kräftisch Jebootsdach fiere - met enem Open-Air am Tanzbrunne.

## Et Päsonnal, wie se hück spille
* Dä *Hans Brühl*, jenannt *Bubi*, shpillt Jitta,
* Dä *Sven Welter* sėngk un spillt Jitta
* Dä Minibömmel *Klaus Lückerath* sėngk un shpillt de Jitta,
* Dä *Bodo Schulz* shpillt de Jitta, un
* Dä Detlef Vorholt heut ėn de Taßte.
* Dä *Johannes Gokus*, jenannt „*Johnny*“, shpillt et Schlachzeuch.

## Et Päsonnal en de Ursprungsbesetzung
* Dä *Hans Brühl*, jenannt *Bubi*, shpillt Jitta,
* Dä *Micky Brühl* sėngk 
* Dä Minibömmel *Klaus Lückerath* sėngk un shpillt de Jitta,
* Dä *Bodo Schulz* shpillt de Jitta, un
* Dä *Detlef Vorholt* heut ėn de Taßte.

## Dä Vädejangk
De miißte vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Dellbrück, nur dä Minibömmel kütt wall uß Sölz. Die hatte ald alß Pänz en_de Scholl meddenann_ze_donn_un Mussik jemaat. De Bänd hät et ald vüür dä Jründung 1983 jejovve un do hät se sich noch de *Colonia Rangers* jenanndt, un se han füür_allem Kanntri Mussik op Kölsch jemaat, met ier winnish Äfollesch.

Nohdämm se sish dä Naame aveier verpaßß hatte — noh dä Paveier di_t Plaßter op unß Shtrooße maache — do hann se dä  fottjelohße. 
Dä Naame hätt övverijjenß et *Heidi Knipp* uss_em Kölsch_Nohkiksel eruß_jesöök.

Zick dämm hann se sish met ettlijje Fasteloovenzhiz joot Jehüer voschaff. Die wooren faß_all vum *Hans Knipp* ußjedaach, dä och fö_de Bläck Fööss schriiv. Et jingk_loßß_med „Am Ruusemondach“ un däm shtimmungßfolle „Ich nemm d'r Dom met“ di bäij EMI erußkoohme.

Koot drop hät dä *Günter Ilgner* se en sing *Gerig Musikverlage* jehollt un op däm Läjbel *PAPAGAYO* produzėet. Hee jov et en jannze Räij joot bekannte, un Leeder di aankoome_un de Pavaijer beqannt jemaat han, wi_dat Danzleed „Beim Toni aan d'r Iesbud“ vüür_allem ävver 1986 dä Supper_Fasteloovenz_Hit  „Heut' brennt mein Iglu … (Snappköppskassörsken)“

## Plaate
Dat eß nuur en Ußwaal:
* „Üvverall“ — Papagayo Kölle (1987), LP — 
* „20 Erfolge“ (ßämplo) Papagayo Kölle (1990), CD — 
* „Lieber Schweigen“ Pavement Records Kölle (1991), CD — 
* „Beinah“ Kölle (1993), CD — 
* „Alles okay“ Pavement Kölle (1994), CD — 
* „Zwesche Himmel un Ääd“ Kölle (1995), CD — 
* „Joot jelaunt“ Pavement Records Kölle (1996), CD — 
* „15 Johr“ (ßämplo/Läijf) Pavement Records Kölle (1997), 2&nbsp;CDs — 
* „Let's go Kölle“ Kölle (2001), CD — 
* „Sulang“ Kölle (2002), CD — 
* „Heimat es“ Kölle (2012), CD

## Websigge
* Dä Paveier ihr Sigge (op *[[Hochdeutsch|deutsch]]*)
* Pavement Records (op *deutsch*)
Pittermännsche

E **Pittermännche** es e kläj Bierfass. Dat Fässje hät för jewööhnlisch esu zeen Litter Kölsch, ävver mer kann et och met fönnef, sibbe unn e hallef un fuffzeen Litto, un med Alt odder Pils hann. Mer kridd et em Jetränkemaat, em Handel, un och ens bei de Brouereije. Pittermännsche sin hügg uß Iese.
Frööer hät mer se och uß Hollz jehatt. Jän hollt mer sij e Pittermännshe wem mer jet ze fiere hät met der Fammillisch odder met singe Frünnde, un wenn e jrooß Faß ze fill un Fläschebier nit esu schön wöhr. Dat Pittermännche kütt en der Köhlschrangk bes et jebruch weed, un do däät e rischtish Faßß nih erinnjonn. Och bei Betriepsfiere hallde mer dad esu. E lekker Bier jezapp eß doch jemöötlijjer un beßer wi us de Fläsch!
Plemm

En **Plemm** eß e Jeveer oddo en Büx. Dä Jääjo däiht do med em Valldt op et Villdt scheeße. Kannze ned esu äinfach hann bruchß de ne Jachtsching dorfüür un enne Waffebesizkachte.

Kan mer och **Plämm** oddo **Plem** schrive.

Wä su e Dinge hät, moß do joot drop op paßße, do darref mo ander Lück un Pänz nit draan lohße.
För zo scheeße bruch me Patroone. Di moß mer extra woh andeß enschleeße, domet nix paßeeot. Dä Scheeßprüüjel sellve moß mer nattüürlijoch fott schleeße. Di jid et en jruß un kläin, en lang un koot, met äinfache un dubbel louf, fö Kuurelle un Schrott ze verscheeße. Jeveeolisch sinn se all.

Nit zo läz fö de Uure, do möß mer affschtandt hallde fum noober jääjo odo ne uureschtöpsel erindonn wämmo scheeße well.

* Süsch och bëij Klabühß
Pluuto (Zwerchplaneet)

Dä **Pluuto** (Symboler:  oder ) ees dä zweite  Zwerchplaneet in uns Sunnesystem. Sing  Noppere sin op dä eeijne Sick dä Planeet  Nepptuun un op dä andere Sick dä Zwerchplaneet Xena. De Weßßeschaffler vun de IAU han am 24. Aujußß 2006 beschlosse, dat Pluuto keeijne Planeet mieh ees un han en neue Klass für Himmelskörper defeniert. De  Zwerchplaneete. Neven Pluuto un Xena jehürht och Ceres em Asteroidejüddel dozoo.

Dä **Pluuto** ees em Middel 5,87&nbsp;Miliarde&nbsp;Killometeere vunn de Sunn entfärnt. Hä bruch 248 Joor öm eeijnmol öm de Sunn eröm ze wandere. Hä driit sich in 153 Stund un 17 Minute eeijnmol öm sich seleves.

Dä **Pluuto**  hätt 1  Moond. Dä heeß Charon un ees fass halev esu jruss wie dä Pluuto. Me sprich bei dä zwei och vun enem Dubbelplanneet.

Die Ömlaufbaan öm de Sunn vum **Pluuto** ees zemlisch unjewöhnlich. Die ees esu langjestreck, dat dä Pluuto zickwiiss innerhalb vun dä Baan vum  Nepptuun litt. Dat wor et letzte mol esu vun Februar 1979 bis Februar 1999.
Puderzucker

**Puderzucker** dat es Zucker feijn jemaale datt heä nuresuh stoub. Ma brouch heä zem Verziiere vunn Kooche unn Dessert unn weil heä esuh fein es un sich esuh joot vermangs och enn de sööße Saach drenn. Doot mer en op en werm Kooche dropp schmilz heä unn verläuf.

Wa mer en med Unkroutpullever vermangt kann dat explodiiere. Un do druß kammer schweer jefeerlijje Knaller fö'op Silwester maache. Pänz loot de Feenger dofun, sönß sin se flöck Fott, un oohne Feenger lääv sisch schlääsch, wemmer et övverhoup övverlääf.
Pompeschwängel

Ne **Pompeschwängel** eß dä Schwängel fun enner Schwängelpůmmp. Allso dat eß dat lange Ding wat doo eruß shtäĳdt, medd enem Jreff draan, wo mer met de Häng aanpakk, un wat do Minsch erop un erunger bevääje moßß, do met di Pomp och Vaßßo ußshpeudt. Wann jet ooh eß.
Ponttor

Et **Ponttor** (Öcher Platt: *Pont-tór*) eßß en aue Pooz vunn Oche sing zweijte Befestijungsaanlaach.

De zweijte Mouerring vunn Oche wood 1257 beßß 1357 jebout. Se hätt en Hangkvull Pooze jehatt in alle Himmelsrischtunge. Im 19. Johrhungert wood de Aanlaach övverschritte unn zem Deijl aavjerisse. Hück ka_mer nur noh dat Ponttor aaluure, dat Marschiertor und paar halvverfallene Dürmsche.

Et Ponttor sätz sisch ußß zwei Deijle zesamme, wi dat domohls nomaal woor: en Vüürbursch unn en Houpbursch. Woor di ääßte jefalle kunnte ma sisch in dä zweijte zerücktrekke. Beijde jehüüre hück dä Faadfinder vunn DPSG, DPB un dä Junge vunn dä dj1.11. De Vüürbursch weed vum Stamm Heijlisch Kreuz (DPSG) benützt, dä Houpbursch vumm Bezörk Oche (DPSG), dä Stamm Wiking (DPB) un dä dj-oche.

## Websigge
Pimock

Enne **Pimock** es enne Jaßßabbaiter. Aanfangs kohme di met de Preuße, wi de Franzuuse fott wohre ussem Rhingland, un hann op de Felder jeärrbed en de Ärrntezick. Di kohme domohls us em Oste un uß dä Lünerburjer Heet. Vill vun inne kunnte koum lesse un schrihve un rechne. Spääder kohme Pohle en t Rhingland un an de Ruhr un han em Bershwerk jeschöpp. De ein- odder anndere Nochditaljähner woh och dobei.  Jo, ävver och noh Rhingbach kohme se un noh Jerreshem, för Jlas ze bloose, us Poole, Oßßpreuße, vun de Elbe un us Italie. Wi me dä Hitler endlig loß hatte, kohme se us em janze oßdeutsche Reich, wat hüg Pole, Rußland, Tscheschich un Oßdütschland es.

Wi dat eröm woh, woten dann et ihz janz vill Pimocke us Italie an der Rhing jehollt, un dann kohme de Spanier un Pochtujiese, un zolez de Törke.

Ed joder Letz, do et met de DDR am Engk woh, kohme dann widder de Oßdeutsche.

All wunne se he un han ihr Ärbed.

* Pimock
Pisepampel

Ne **Pisepampel** nännt mer enne Minsch, dä ivisch jet ze bejöömere hätt un et einem öm de Uure schläiiht, däm_mer nix rääsch maache kann, dä dor jannze Daach schlääsch jelauend eßß, wänn de_n jät frööschß sääte 'Nää'. Och wänn de_n nit frööschß kann_t joot sinn datt_e dier oddor dingem Noohber verzallt, watt_e jääje disch hät, un hä hät et jo ald emmer jewoß un ald füür feezisch joohr, wo du ens … ejaal wat. Et bäß eß mer hüüot nit zooh.
Poozhuhdruck

**Poozhuhdruck** eßß wann de Läwwer ned jenoch Blood dorschlääß unn et sisch vüür da Läwwer stout.

Warümm eßß dat esuh? Dä häufischste Jrund eßß Läwwerzirroose - dat kütt mieß vumm Schabau unn määt datt de Jefääße sisch kleij maache. Dat kann och vunn seltenere Läwwerkrankheijde kumme, äwwer wi dä Aaz ze saare fleescht: höjfijes eßß höjfisch unn sälltenes eßß sälten.

Wann da Blood ned dorsch de Läwwer dursch kann, stout et sisch 
* in de Beene, dat jitt dann Hääzwasser
* in dä Milz, di jangk ou dovon kapott
* et well äwwer dorsch unn söök sisch sing Wääsch: vür allem dorsch de Speijseröhre, da jitt_et dann Krampfaadere, di könne lekker bloode.

Willze dat nit hann: loss de Finger vumm Schabau, säät dä Aaz.
Proton

Eh **Proton** ees eh Elementardeelsche watt positiv jelade ees. Zesamme met dä Neutrone un dä Elektrone bilden de Protone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. 
Protone bestonn uss Quarks. En de Attome důnn de Neutrone un Prottohne de Masse beej_shtüüre, allso och et Jeweesh, un_zwa unjevääer halve halve, de Elläktrone maache do faßß nix mieh uß.
Prüzje

E **Prüzje** es dat wat de am Aasch hange häss, wenn de dengks do häs jefuzz un wat erus küüt wat mieh fass ode wäijsch odde sujaa flössisch ess. 

En su enem Fall da säät de Huh Deutsche et wööh 'enen Fuzz met Land', joo un för dat 'Land' saare mier **Prüzzje**.

## Weblink
Putschblohß

En **Putschblohß** es en Stöck wat mer beijm Schlaachte ussem Schweijn un ussem Firrke erruß schnigge kann.
Su lang dat Dier noch lääv, hätt et doh sing Pißße dren jesammd.
Fööhjer hätt mer jet druß jemaat, ävver hück weed se fottjeschmeße, su wij isch weijß.

Et jitt och e Leed met dämm Naame. Do eß dat Putschbloos e Päät, wat et Ränne nit jewennt. Em Jääjedeij, weed ed läz. Kannz hüüre op dä Plaat „Mir han nen Deckel“ fun de Bläck Fööss.

Ich kenne de Usdrock och als Bezeechnong für_ene Depp met hohlem Kopp, dä es wi en Brütschenstütt, die mer opblööß un dann op de Hand zeknallt. Also op joot Kölsch en:
Knalltüüt, Hohlkopp, Luffnummer.
Pünnte Wiltshausen

Di **Pünte** vun Wiltshausen iß en kleeijne Feer. Se jeijt zwesche Wiltshause unn Ammdörf övver de Jümme. Dat eß direktemang beij dä Münndungk vun dä Jümme ėn de Leda, di dann noo zeen Killomeetere  koot hinger Leer in de Ems leuf.

De Oot Wilthause hüürt ėn de Landkring vun Leer ėn Ostfriesland, wadd ene Deijl vun Needersakkße eß.  Di Pünnt weed hück noch vun Hand jetrokke. Se iß de äälßte Feer in iirer Aat em Norrde vun Euroopa, di et noch jitt.

## Fun Frööer beß Hück
Di Pünnt wood ald ėm Joohr 1562 ėn enner Uurkund jenanndt.

Bėß in et Joohr 1975 errin wood se zolezz vum Landkringg bedrivve un sullt dann ennjeshtellt wääde, weijl se Dänne vumm Kring ze düür jewoode woo.  Koum woo dä Beschloßß im Joohr 1974 bekanndt jejovve, do daat sish tiregg enne Knubbell Minnsche uß dä Jääjend zosamme. Se hann e paa Fersammlunge jemaat un dä „*Verein zur Förderung und Erhaltung der historischen Pünte als Denkmal auf dem Wasser e.V.*“ ußß der Deuf jehovve. Dä Vereijn hätt de Fäärbedrief ėm Joohr 1988 widder opjenůmme.  2002 schleeßlich wood di Pünnt onger Dengkmoolschozz jestelldt alß e teschnish Dengkmool, wadd och noch bewääshlijj eß.

## Dat Scheff
Dat Boot ess enne flache offene Prahm, wij e en dä Emsjääjendt zick Joohonndete jebout woode sinn. Et es neu üvverhollt woode, befür dä Vereijn dä Betriep widder opjenomme hatt. Ä weed am Siejl övver der Floßß jetrokke, un op der Ungersig fo m Jrundsiejl odder Föörungßsijel en de baan jehallde. Do paßße nit mieh wie dreij nommaaale Autos drop, unn et künne öm de drißßish mann metfaare.

## En Övverfaat
En Övverfaat weed jemaat beij Bedarrf un dooht nėt lang. Se koßß föe eine Minsch enne hallve Euro, met Faarad ne jannze, für e Auto met Faarer dreij Euros.  Faare kann mer vum Metwoch beß ßunndaach in dä Zick vum Meeij beß ßeptemmber. Jannz lloo eß dat de Tůrrißtesäsong, odder mer künnt och saare, für de Eijnheimische alleijn loond et sich sönß ėmmer no nit, ävver di Fäärlück wolle doch och enz jett rau hann.

## Dä Vereijn
Dä „*Pünten-Verein*“ wie hä koot jenanndt weed, woo vun aanbejinn en Aat Bürrjerbewääjung  met a paa hunndert eijnheijmische Metmaacher. Shpääder sin Minnsche uß aller Weldt do zo jekumme. Sujaa Lück, di di Pünnt no nie met eijene Oure jesinn hann. Op dä Faaschinge vun dä Pünnt un dofüür vun anndere Fääre wo di Wiltshüüser jood frünnd met woore, do joov et Reklame för dä Vereijn un mer kunnt jlish beijtredde. Un wenn Der Verwande unn Bekannte sujet ussem Urlaub met heijm brenge&nbsp;&hellip; En Metjleedschavv em Vereijn koßß hück jez blooß noch zeen Euro em Joohr. Dä Vereijn eß jannz offizzjäll aanerkanndt az „*gemeinnützig*“ — un hä kütt zick de 1980 er Joohre oone Jellt vum Shtaat odde fům Lanndt uß. Unn dat eß jätt, woo di Lück em Vereijn shtollz drop sinn.

### Däm Vereijn sing Addräßß
* Pünten-Verein, Postfach&nbsp;1880, 26789&nbsp;Leer

## Ußßerdämm
* Anndere Pünnten im Kring Leer: Halte, Hilkenborg, Esklum, Loga.Di woote all no füür Wiltshause shtilljelaat.
Quallmann

Dä **Quallmann** (in manche Dialäkk och *Quellmann*) ėßß en Ääpel, den ma mėd dä Schaale gekoch hätt. Wann ma de Ääpel esuch koch verliere se nit_esuh_vill Jeschmack unn Fitamiine wi wenn ma de Schaal vorm Kooche aavtreck.

So, wann da Quallmann fäädisch ėßß, da duurt esuh 20-30 Minute, doot ma heijß op dä Desch unn dann weed dä Schaale aavjetreck. Doföör nemmt ma jään en dreizackijet Jäffelscher, weijl domet dä Quallmann weniijer leijsh zermaatsch. Ma kann och de Schaale mėd esse, vür allem wann_se noh jung senn.

Dobeij jitt_et Klatschkies en masse, Butter, oder Leinöl, oder Häring. Oder ma laat dä Quallmann kaal wedde un dann ka_ma Ääpelschloot druss maache oder lecker Heringsschloot.
Red Cientifica Peruana

De ** hät dä nic.pe unger sesh. Dä älleedish en Perruh de Zoodëĳlung fun de  unger .pe dä Top Level Domain fun Perruh em Internet.

## Websigge
* De Sigg för .pe bäĳ de iana
* nic.pe - Red Cientifica Peruana - sing Houm_Päjtsch (*op [[shpanesh (Shprooch)|shpanesh]]*)
Reßß

Wänn Äijne verklopp weed, do kritt dä **Reßß**. Dat eß äänlisch wi Schläähsch. Et däit wih, wämmer **Rißß** krischt. Drömm well dat och kinner jähn hann. Äve dröm drooe mansche lück jään met Reßß öm ire Wille ze kriije. Ältorn saren et för ir pänz, domet di aadisch sinn un di Pänz ungerenander, do met se dunn wat se welle, wat se jesaat kije. Et eß nit schön ävver kütt immer widde füer. Wänn de Lück jet fill jedronke han un dunn sisch net ferdrare, do jiddet och enß en Klopperei un_der Äjn odder anndere kritt **Rėßß**.

## Äänlish
* Prüüjel, Klöpp
* Äĳne jetitsch krijje, paa en_de Schnüßß krijje, paa für di Schnüßß krijje, paa op dä Brezzell krijje, paa für_de Brėtz krijje, jet op dä Muul krijje
* de Botz langjetrokke krijje, övver_et Knee jelaat wääde
Rheinbach

**Rheinbach** es en Städtche in dä Vüreijfel, links vumm Rhing. Et iss suh 50 km wäsh vunn Kölle, äwwä liesht mehrstentejls in dä Kölsche Bucht. Henge Rhenbach jeht et rop en de Ejfel, wo och ne Handvull Dörpe li_e, di zur Stadt jehüre. Dat sinn Merzbisch, Nökirsche, Irlebeusch, Schliebisch, Scherbisch un angere, die zosamme „De Sürsch“ jenannt werde. Rhenbach iss ene aale Stadt unn hätt en mittelalterlishe Befestijungsanlaach. Eäß noo dem zwejte Weltkriesh sinn böhmische Jlaaßblääsä noo Rhenbach jekomme. Se hänn dat Städtsche zo enem Zentrum vunn dä Jlaaßbläsäkunz jemaat. Hück iss ene Jlaaßfachschull in Rhenbach, wo mer Jlaaßbloose, Jlaaßmoole, Jlaaßschliefe un ander Jlaaßkünßte liehre kann.
De Liehrlinge vun dä Sholl rühme zick Johre Johr för Johr de mietßte Preise för de beßßten Affshlußarbejde von Norddeutshland af. Ußßerdämm hätt Rhenbach e berüümp Glaaßmuseum.

En Rhenbach es ene Bahnhoff und nit esu wigg vun do, et Jefängniß. Do hätt enen prominenten Kääl jesessen, dämm Willy Brandt singen Kanzlerampsspion Günter Guillaume.

Op dämm Stadtjebiet vunn Rhenbach in der Nöh von dämm Dörpsche Wormersdorf liesht och de aale Tomburch.
Un nit wick von do &mdash; kam_mer von bovve vun dä Bursh joot sinn &mdash; en jrooße Antennenaanlach, wommit de Bönnsche Astronoome in der Weltenruum erin horsche un luure.

Medden in Rhenbach kammer en janz Deel historisch Muure, Hüser un Törm beluure. Et äälste is en Stöck Waßßerleidung vun der Römer. 
Die leef in de eetste Johre vun der chrißliche Zeitreschnung von der Ejfel beß erunger aan der Rhing noo Kölle erin.

Karnevalsjeschishtlisch sät me en Rhenbach Alaaf. Karnevalistisch jitt_et no_ene Bruuch, dänn de Rhenbacher angers verstonn wie de Kölsche: de Erstürmung vum Raadhuus dorsh de Funke. Dat woor fröher en Verhohnepiepelung vum Preußße sing Militär. Äwwä in Rhenbach iss_et Militär selvß dobeij. Aan Wieverfaaßnaach träkke de Stadtzaldate dorsch de Stadt unn donn et Rathuus belaaren. De Bundeswähr hülf noo Kräfte met ene falsche Panzer unn MJ-Feuer met Platzpatrone. Dä Bürjermeister jitt dän Rathuusschlüssel singe eijne Soldate, nit dä Funke. De Kölsche finge suh_jätt komish.

Zo dänne bekannteste Jonge us Rhenbach jehüürt secher dä Wolfjang Niedecken, dä zwar en Kölle jebore wood, dä ävver en janze Zick lang en Schull en Rhenbach besöök hätt. Späder wood hä als Mussiker met senger Bänd BAP en janz Dütschland berüümp.
Rheinland-Pfalz

**Rhingland-Pallz** es_e Bundesland em Södweste vun Dütschland, dat am 18. Mai 1947 jebilt es wudde. 

Et jrenz aan de Länder Bade-Wöötebersch, Heßße, Noodrhing-Wäßßfaale, un et Saarland, un aan de Länder Beljie, Luxembursh un Frankrish