open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok** (op koreanisch: 윤현석, 7. Aujust 1984 ä Byupyong beij Incheon; † 26. Aprel 2003 ä Dongdaemun beij Seoul) woch önö Ongerstötzer van d Mänsche- un Börjerrääte us Südkorea. Hä woch önö Lenkße. Yun Hyon-seok woch önö Dechter un Schriiver. Tösche 2002 un 2003 leide hä öt Anti Homophobie (?) va Südkorea. Em Joohr 2003 weijerde Yun Hyon-seok sich äjetrocke z wäde. Yun Hyon-seok’s Spetznaam woch *Yook Woo-dang*. 

## Websiije
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 (Änglisch)
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth (Änglisch)
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Koreanisch)
* ‘차별의 범위’에 무슨 내용 담겼길래? 경향신문 2013.05.07 (Koreanisch)
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Koreanisch)
* 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고... 참세상 2006.04.18 (Koreanisch) 
* "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Koreanisch)
* 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 경향신문 2012.01.25 (Koreanisch) 
* “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 (Koreanisch)
Züschohlore

Ene **Züscholohre** hät ene Berohf woh mer schtodeert för han moß. Doh liehrt mer övver de Minsche, wi se sesch föhle, wat se jedonn han un woröm, wat se aam donn sin un wijet dohderzoh kohm, un wat se noch donn welle, sulle ov künnte. Doh weed met Verkliehre und Befroore jeäbertt, met Schtatesteke, un wi der Minsch jät ä´läähv. Der eine esu un der andere esu. De Züscholohre donn dröm öff en Wärbebrangsche un bei de su jenannte Meinongsfochschong ärbehde. Ävver och en de Scholle un mieh noch de Schollverwaldonge kammer se fenge, un aan de Onnväsiteite, woh se mem Beibränge un dem Fochsche dohderdrövver ze donn han.

Op moß mer paße, dat mer de Züscholohre nit met de Züschahter verwähßele deiht. Dat sin di Döcktersch, di met Kranke ze don han, Bekloppte un Doove un Lück medd enem kranke Jeheens ov Jemöhd. Dat maache un dörve de Züscholohre nit.

## Wäpsigge
* Der Berohfsverband vun de Züscholohre en Döühtschland
* De Döühtsche Jesällschaff fö de Züscholojih
* Schtodehre un Zyscholohre wääde en Döühtschland
* Et Depachtemang för de Züscholojih aan der Onnväsiteit van Kölle
Allison Williams

**Allison Williams** (* 13. Aprel 1988 es ön Schauspellerin us Amerika, di ä löstije Stöcker ävver och ä Musiköls zö see es.

## Hör Lääve
Williams wood ä Hartford em Staat Connecticut jeboore. Sö studiirde ä Jäel un kräät do hörö ischde Kontakt zo dö Schauspellerei.  Ösu richtich jäng öt ävver isch em Joohr 2010 met hör loos. Ö Läddsche dat beij Jutjub z hüüre woch un dodörch bekannd wood, braad sö jruuß öruss. So wood met Rolle em Fernsehe övverhöövd.

Allison Williams vorlobde sich em Februar 2014 met Ricky van Veen.

## Jätt z lääse
* Allison Williams Övver höör
Shay Mitchell

**Shannon Ashley „Shay“ Mitchell** (* 10. Aprel 1987 ä Toronto, Ontario) es ön Schauspllerin un Model us Kanada.

## Hör Lääve
Shay Mitchell wood als Kengk van önö irisch-schottische Papp un ön  philippinische Mamm jeboore. Mitchell werkde als Model ä Bangkok, Hongkong un Barcelona. Dono koom sö no Toronto zöröck, öm d Schauspellerei z liihre. Öt duurde net lang, do kräät sö Rolle en Serie em Fernsehe. Och vöör d Werbung wood sö jebrudd.

## Jätt z lääse
* Hör Siij
Kristen Bell

**Kristen Anne Bell** (* 18. Juli 1980 ä Detroit) es ön amerikanische Schauspellerin.

## Hör Lääve
Kristen Bell liihrde dö Schauspellerei ä Nju York un em Joohr 2001 woch sö en hör ischde Roll z see. Kott dono koome Optrett beij Musicals op dr Brodwej dozo.

Bes 2004 troon sö ä kleenere Rolle em Fernsehe op, iih hör dr jruße Worp met d Roll en dr Film Spartakus fluppde. Em Herbst jäng öt wiihr met „Veronica Mars“, ön Roll, di bes 2007 erhalde bleed. Dovör kräät Kristen dr Saturn Award.

Va 2009 a es Kristen met Dax Shephard zösamme, met däm sö och ön Dohtr hat. 2013 hiirode Kristen un Dax.

## Jätt z kikke
* Önö Film
Imelda Marcos

**Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos** wood am 2. Juuli 1929 ä Manila op d Filippine jeboore. Tösche 1965 un 1986 woch hörö Mann Ferdinand Marcos dr Präsident van d Filippine un Imelda d Först Leidi.

## Web Siije
Bochotnica

**Bochtonica** (IFA  [bɔxɔtˈnit͡sa]) es ön Stadt ä Pole un litt em Südosten van öt Land. Mor vängt öt an d Bystra, önö Floßß en Powiat Puławski (**).
Alfred Abel

**Alfred Peter Abel** (* 12. Määz 1879 ä Leipzich; † 12. Dezember 1937 ä Berlin) woch önö ä Dütschland jeboore Schauspeller, dä ä mi als 100 Stommfilme un 38 Tunfilme medjespelld had.

## Sii Lääve

Abel woch dr Jong va Louis Abel un sing Vrau Anna Maria Selma. Hä maade ön Liihr als Vöchter un ön aavjebroche als Jaadener. Dono vorsood hä sisch als Koofmann un als Jelängenheedsschauspeller. Nodäm hä och noch als Zeechner si Jlöck vorsood hod liirde hä op ön Schüll öt Schauspelle. Bes 1904 spelld hä en ö kleen Theater ä Luzern. Dono werkde hä an öt Dütsche Theater Berlin. Dobeij troff hä op Max Reinhardt, dä häm 1913 zo sing ischde Roll en dr Stommfilm Ön Naad ä Venedich vorholp.

Bes dr Stommfilm dörch dr Tunfilm aavjelößd wood, soch mo häm ä övver 100 Filmrolle. Ä 4 va sing 38 dono jedriihnde Tunfilme vührde hä sälvs Regie.

Abel woch met Elisabeth Seidel vorhiirod un hod ön Doohtr, öt ursula, di sälvs Schauspellerin woch. Opjrond van önö vählende Arierusswiiß wood hör ävver vorboone wiir op d Bühn z stoh.
Abel litt op dr Kerchhoff Heerstroß ä Berlin jeboore. Si Jraav jitt öt ävver net mir.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

D **Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Belo Horizonte un domet en dr Staat Minas Gerais, Brasilie.

63528 Studente dönnt do hön Beitzde. 

## Jätt z Lääse
* Övver d Uni
Budka Suflera

**Budka Suflera** es en Bänd us Pole.

## Medmaacher
* Krzysztof Cugowski
* Romuald Lipko
* Tomasz Zeliszewski
* Łukasz Pilch
* Mirosław Stępień

## Plaate
* 1975: *Cień wielkiej góry*
* 1976: *Przechodniem byłem między wami*
* 1979: *Na brzegu światła*
* 1980: *Ona przyszła prosto z chmur*
* 1982: *Za ostatni grosz*
* 1984: *Czas czekania, czas olśnienia*
* 1986: *Giganci tańczą*
* 1988: *Ratujmy co się da!!*
* 1993: *Cisza*
* 1995: *Noc*
* 1997: *Nic nie boli, tak jak życie*
* 2000: *Bal wszystkich świętych*
* 2002: *Mokre oczy*
* 2004: *Jest*
* 2009: *Zawsze czegoś brak*
*2020: *10 lat samotności*
*2023: *Skaza*
Elsa Hosk

**Elsa Anna Sofie Hosk** (* 7. November 1988) es ö ä Stockholm jeboore Model us Schwede, dat och als Basketballspellerin va sich mulle maade.

## Hör Lääve
Elsa Hosk woss ä Schwede op. Hörö ischde Optrett als Model hod öt em Alder va 14 Joohr at en d Schüllzitt. Op öt Jymnasium kräät Elsa at Werk vöör Ajenture, bummelnde ävver net öröm un vorloor d Schull net us d Ohre.

No öt Abitur wood Elsa’s Berof övver 2 Joohr. Ävver sälvs ä di Zitt werkde sö als Model vöör Modemarke. Elsa vorzalld, dat öt hör Werk met d Fotojrafin Ellen von Unwerth vöör dr wichtichste Meilestee van hör Karrier häld.

## Jätt z lääse
* Övver Elso Hosk
7. Novemmber

Dä sibbente 

## Kirrshejoo

* Der Daach fo_de hėllëje Karina.

## Wat frööer woor
### Pollitik
### Fochschung, Wesseschavv_un Täshnigk
### Kulltuur
### Sönß
## Minshe
### * Jeboore
* Elsa Hosk wood em Joohr 1988 jeboore.
### † Jeshtorrve
### Sönß

## Ußßerdämm
## Websigge
*
Zöllesch

**Zöllesch** es a Dörp, woh se noh Klütte jejrave hann un dann donoch dat Loch met Wasser voll lauve hann losse. Kam_me jetzz dren schwemme oder met de Luffmatrazz drop jon. Dem Asterix sin Jeschner hann dat Dörp Tolbiacum jenannt, soll widder su jet sin!
Jürgen Zeschky

**Jürgen Zeschky** (* 1960 ä Wetter a d Ruhr) es önö dütsche Injenieur, dä singe Doktor jemaad un hü z Daachs dr Vörsetzende van d Nordex AG es, ön Firma, di em TecDax z vänge es. Si Studium ä Oche an d RWTH holp häm, beij d Wengkrähr herstellende Firma dr Voss en d Döör z krije. 
En sing ischde Berofsjoohre werkde Zeschky beij d Demag Loffdrocktechnik, dono 6 Joohr lang en Amerika. D Voith Turbo woch sing näkßde Arbeedsstell, wo hä bald dr zweide Mann wood, 2005 sujar d övvischsde Positiun bekleed. Em Joohr 2012 wähßelnde hä dann no d Nordex.

## Jätt z lääse
* Öt Lääve va Zeschky op Crailsheim.de
Sophie Theresa Pemberton

**Sophie Theresa Pemberton** (* 13. Februar 1869 ä Victoria, British Columbia; † 31. Oktober 1959 ä Victoria, British Columbia) woch ön kanadische Mölerin.

## Höör Lääve

Höör Äldere wore Joseph Despard Pemberton suwi Theresa Jane Despard Grautoff. Zösamme met höör Jeschwistere Frederick Bernard, Ada Georgina un Harriet Susan woss sö meeßd döheem op un wood van Juvernente ertrocke.

Höör ischde Zeechestonde nohm sö beij önö Möler us d Jäjend, dä höör rohnde, sisch ä Paris wiir zö belde, ö Kunststudium zö mache. Su trock Pemberton zösamme met höör Mamm no Frankreich, öm a d Académie Julian loßzölääje. Dodörch fluppde öt, dat sö höör Belder en d Royal Academy of Arts ä London zeeje dorf un Usszeechnunge dovör bekoom.

## Jätt z lääse

* Sophie Pemberton

* Pemberton Memorial Chapel
Dormaje

**Dormaje**, op Huchdütsch Dormagen, es en Städtche zwesche Kölle un Nüss. Et jrenz ahn de Städte, Kölle, Nüss, Pullem, Rommerskirche, Langenfeld, Monhem un och Düsseldörp. 
En Dormaje leeve ca. 65000 Lück. Et jitt 13 Veedel en Dormaje. Zöm ärbigge jonn de mieste Lück in et Bayer-Werk, hück weed et Chempark jenannt. Fröher jovv et he en kleen Brauerei (Bürger-Kölsch, Kess-Kölsch un Garde Kölsch) un en Zockerfabrik (Pfeiffer & Langen). En Dormaje weed och vill jefiert. Schötzefess un Fastelovend weed he en jedem Veedel ördentlich jefiert. Ävver jedes Veedel häld op singk Eijenaat. Su säät ma en z. B. Delve Alaaf in Delrod Helau un en Strabörsch Bösch Bösch.
Suzanne Toase

**Suzanne Toase** ( * 1979 ä Lancashire, Ängland) es ön änglische Schauspellerin. Sö woch en d leitzde 3 Harry-Potter-Filme en d Roll van d Alecto Carrow z see.

## Höör Lääve
Öt Susann vong op d Bühn a, wobeij sö en öt Royal Opera House suwi em Royal National Theatre, Bristol Old Vic, Stephen Joseph Theatre, *West Yorkshire Playhouse* un em *Donmar Warehouse*. z see woch.

## Jätt z lääse
Karius un Bactus

**Karius and Bactus** es ön us Norweje stammende Kengerjeschicht, di met Belder va Thorbjørn Egner vorseh woode es. Öt Boch wood em Joohr 1949 öt ischde Mol vorlaad un 1954 als önö 15 minütije Zeechetrickfilm va Ivo Caprino örussjebraad.

Di 2 Persune, öm di öt jeehd, send Karius, dat es dä met d schwazze un Bactus, dä met ruuh Hoore. Beede lääve en di Läuscher, die en di Zäng van der kleene Jong Jens send. Vöör beede es dat öt Schlaraffeland, besongisch dann, wenn Jens jätt Sösses esst un sich dono net d Zäng putze deed. Iisch als dr Zahnklemptner sisch Jens si Jebess vornemmt und di Läuscher zomad, jeed öt Karius un Baactus an dr Kraach. Sö wääde us d Mull va Jens vottjespold.

Di Jeschichte va Karius un Bactus weed jebrudd, öm d Kenger kloorzmache, dat sö d Zäng putze mösse.

## Jätt z lääse
*http://home.online.no/~groennsl/kariusbaktus/
Chile

**Chile** (spanisch  Chile [ˈt͡ʃile]; amplich República de Chile, dütsch Republik Chile) es ene Staat em Südwesse Südamerikas dat litt em Südkäjel. Et Land jrenz im Wesse un Süde aan  der Pazifische Ozean, em Norde aan Peru (op ene Läng vun 160 Kilometer), im Nordoss aan Bolivien (861 Kilometer) un em Oss aan Argentinien (5308 Kilometer). Och zällt dozo zom Staatsjebiet die  Osterinsel (Rapa Nui), die Insel Salas y Gómez un die Juan-Fernández-Inseln. 
Chile belähs laut UN-Bereech, unger däm Human Development Index, et hät dä eetse Stell  benne Lateinamerikas.

## Etymologie
Dä Name Chile singe Herkunf es nit klor jewentt. der bejohe vürschlag es, dat der name  vun der Aymara Sproch stammp un et dät bedügge, wo die Welt ehr Engk litt. Och könnt  et sin, dat der Name vun Chile lautmalerisch et Quidelle vun däm Vugel "Trile" es.

## Jeographie
→&nbsp;*Haupartikel:&nbsp;[[Physische Geographie Chiles]]*

Chile breide op däm südamerikanischen Kontinent üvver 4275 Kilometer em Nord-Süd-Richtung eröm der&nbsp;Anden&nbsp;und  däm Pazifischen Ozean us&nbsp;ävver et is meddelwäät eckersch aproximativ 180 Kilometer breid. Die schnackste Stell im  kontinentalen Chile  bedräht 90&nbsp;Kilometer, die breidste Stell öm 440&nbsp;Kilometer. 

## Metbörjer/ bevölkerung

Die aam meisten besidele Stadt vun Chile heiß Santiago, do wonnt vum Land die Hälvde der Metbörjer, et es wall 6.16 Millionen Enwonner (2015).
New Bremen

**New Bremen**, op Ripuaresch weed dat *Nju Breme* usjesproche, es ö kleen Örtsche en dr US Bundesstaat Ohio.

Op onjeväär 5,5 Quadratkilometere lääve knapp 3.000 Lüüh. Singe Naam hat New Bremen no d dütsche Stadt Bremen. New Breme litt an dr Miamikanal.

Ä New Bremen vängd mo en ö Museum d jrützde Sammlung öm öt Vahrrad. Em Joohr 2005 maade New Bremen dörch dr jrützde Kürbiskoch va sisch mulle. Dä braad 1010 Kilo op d Wooch. Dat reichde, öm en öt Guinessboch z komme.
Michael Jackson

**Michael Joe Jackson** (* 29. Aujußß 1958 ä Gary, Indiana) woch önö Sänger us d USA.

## Musik
* Got to Be There (1971)
* Ben (1972)
* Music & Me (1973)
* Forever, Michael (1975)
* Off The Wall (1979)
* Thriller (1982)
* Bad (1987)
* Dangerous (1991)
* HIStory Past, Present and Future Book I (1995)
* Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix (1997)
* Invincible (2001)
* Michael (2010)
* Xscape (2014)

## Jätt z lääse
* Sing Siij
* IMDb
Ursulakapell

D **St.-Ursulakapell** stehd ä Jressenich beij Stolberch. Dä Brochsteebouw stammd us öt 18. Jahrhondöt. Em Zweide Weltkresch wood sö kapott jeschoße, neu opjebouwd un Fronleichnam 1954 äjeweihd. 
D Kapell, ön wi mo op Huchdütsch sätt, Votivkapell, entstäng us Dank dovöör, dat Jott Jressenich beij ön Övverschwemmung dörch dr Omerbach beschötzd hod. 
Onjewönnlich es di Art un Wiiß, wi öt Kapellsche jebouwd wood. Dä Brochstee stammd zwar us Kulle en d Nöhde un paaßd zo di Hüüser en d Nobberschaff, ävver dat dat Joddeshuß en önö jotische Stil entstäng, paßd kom zo d damalije Zitt. 
D St.-Ursulakapell es öm d 7 Meter lang un 3,70 Meter breed. 

## Jätt z lääse
*        Övver öt Kapällche
VietJet Air

**VietJet Air** es ön Vluchjösällschaff us Vietnam. Sö had hörö Setz ä Ho Chi Minh-Stadt am Fluchhaafe Tan Son Nhat.

Di Jösällschaff jäng 2007 us d Sovico Holdings härvöör. 2008 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech.

Eejödömmer van VietJet Air es Sovico.

VietJet Air vloch Aavangs van öt Joohr 2015 no 23 Ziilö. Sing Maschiinö sätzt VietJet Air mä noch dozo enn, Turiste no dö Urlaubsländer zö vleeje. Övver 3.000.000 Lüüh nötzdö di Möjölichkeet em Joohr 2014.

VietJet Air bösetzt 23 Airbus A320, joov ävver am 26.07.2011 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde.
## Jätt z lääse
* Siij van d VietJet Air
Waleri Leontjew

**Waleri Jakowlewitsch Leontjew** (* 19. Määz 1949 en d Republik Komi) es önö Sänger us Russland. 

## Jätt z lääse
* Sing Siij
* IMDB
Niederrhing

Dr **Niederrhing** es ön Jäjend em Wäßßte van öt Bundesland Noodrhing-Wäßßfaale. Öt litt nördlich va Venlo, östlisch van d holländische Provinz Limburg un westlich van öt Ruhrgebiet. Öt litt och em niederrheinische Deepland. Domet es öt ön platte Jäjend. Öt jitt ävver ö paar Hövvele en d Jäjend va Kleve un beij Nimweje. Dr hükßte es dr Geldenberg (106 m. N.N.). Bes Krefeld jitt öt och Höhenzöch, die bes op 80 m jönt. 

Kleve es met onjeväär 46.000 Mensch d jrützde Stadt am Niederrhing. Donävver jitt öt ävver och kleenere wi Geldern, Kranenburg, Straelen, Goch un Wesel. De Lüh am Niederrhing spräche keen dütsche Sproch, iihr ön holländische Sproch, di mo Kleverländisch nennt. Vreuer, dat heechd bes zm Joohr 1795, jehhod önö jruuße Deel vom Niederrhing zo öt Herzogtum Geldern. Em Dörp Pfalzdorf jitt öt ön Sprocheinsel. Do weed Pällzisch (Sprooch) jesproche. Hüüh jitt öt ävver mä noch winije Lüüh, di Pällzisch spräche könne. Dö meetzde Pälzer koome em 18. Jahrhondöt us d Pallz no Pfalzdorf.
Ardenne

De **Ardenne** eß eijne Begriff für ein Mittlejebärsh in Süd-Belgien unn Nöödfrankreich. Der hügschte Bärshj eß der Signal de Botrange (unjefähr 693 m. N.N.)bei Malmedig (Malmedy). D Ardenne sinn Unterteil der Rhijnesche Schieferjebirssch, der sich umfasst vun Sauerland, Taunus, Bärhjesches Land, der Eefel bis zu d Ardenne. D hügshte Gipfel sinn ouch in der direkten Jejend der Signal de Botrange. Dies Jebeed schteit bekannt als Hautes Fagnes oder Hohes Venn. Eß es eijn besonderes Öko-System, datt besteiht aus Turfjrunde (Venn) unn Heide. Angere Teile des Jebirsches sind bedeckt mit Wald.  

Der Jebirsh eß entstanden in die Geologische Zeitspannen des Devons unn Karbons. Dat präscht sich in Sedimentär Jestein, wie Schiefer (entshtande aus Lehm) und Metamorf Jestein wie Braunkoole, die ouch vorkommen im Reijnische Tiefland zwesche Kölle unn der Hollesche Provinz Limburg. Klütt kommt houptsächlesch vor in Ruhrjebeed. Heh eß en enge Zesammehang zwesche der Formung der Jestein unn der Lage der Jestein, die Jrundstoffe befinden sich am Rande des Jebirsches.

Datt gilt ouch för d Ardenne. D meiste Jrundstoffe (Klütt) befinden sich nöödlisch der Jebirsches, wie im südlich Limburg unn der Belsche Kempen.

## Jrenze zwesche Ardenne unn Eefel

Der Jrenz zwesche der Ardenne unn der Eefel, eß nitt jenau bekannt. Am meisten wääd der Dütsch-Welsche Sproochjrenz als Jrenz zwesche der Ardenne unn der Eefel jesehen, äwwer der Belsch-Prüsesche Bonndesjrenz wääd ouch anjezeed als *Jebirschjrenz*.
Dortmund

**Dortmund** es ön Stadt em Ruhrjebiet. Sö litt medde em Bundesland Nordrhing-Westfale. Dortmund had onjeväär 575.000 Bewonner un es domet enn van d Jruußstädt en öt Bundesland.
Brandeborsch

**Brandeborsch** (Plattdütsch: *Brannenborg*, Sorbisch: *Bramborska Kraja*) es ee Bondesland em ehemolig Ostdütschland. Et jehüüd deshalv zo d zujenannte *neue Bundesländer*. Brandeborsch hau unjefähr 2.4 Million Lüüh. D Fläche es 29.654&nbsp;km². D Haupstadt es Potsdam, südöstlich von Berlin, der Hauptstadt des Federalstaates.

## Noohbere unn Lage
Brandenburg jrenz em Nöade aa Mecklenborsch-Vüürpommere, em Weste aa Saxe-Anhalt, südlisch aa Saxen. Östlisch jrenz dr Bonndesland aan et Lank Pole. Berlin es ee va Brandeborsch jetrennten *Inselstadtstaat*.

Näver Potsdam jitt es anger jrüße Städte, wie Cottbus.

## D Bevölkerung

D Lüüh i Brandeborsch schwääde ooch Plattdütsch. Em Südoste vu Brandeborsch jitt et ooch noch de eeheijmesche Engwonner de Sorbe. D Sorbe es de Nohm för ee Schlawische Bevölkerungsjropp un sie schwääde ee ejene Schprooch, et Sorbesch. Ier Kultur unn Schprooch es amplisch jeschütz.

Et jitt em Brandeborsch ee leechte Bevölkerungsaavnahm, wie üblisch in d *neue Bundesländer*.
Robert Sylvester Kelly

**Robert Sylvester Kelly** (* 8. Jannowaa 1967 ä Chicago, Ilinois) woch önö Sänger us d USA.

## Musik

* Born into the 90's (1992)
* 12 Play (1993)
* R. Kelly (1995)
* R. (1998)
* TP-2.com (2000)
* The Best of Both Worlds (2002)
* Chocolate Factory (2003)
* Happy People/U Saved Me (2004)
* Unfinished Business (2004)
* TP3.Reloaded (2005)
* Double Up (2007)
* Untitled (2009)
* Love Letter (2010)
* Write Me Back (2012)
* Black Panties (2013)

## Jätt z lääse
* Sing Siij
Luiza Andaluz

**Luiza Andaluz** (* 12. Februar 1877 ä Santarém; † Aujust 1973 ä Lissabon) woch ön kattolische Nonn.

## Höör Lääve

Luiza jründe em Joohr 1915 dr Orde *Congregação das Servas de Nossa Senhora de Fátima*. Beij hörö Duud bestänge 30 Jemeenschafte va dä Orde ä Portujal un Mosambik.

## Jätt z lääse

* Biografie Jätt övver Luiza Andaluz
Mecklenborsch-Vüürpommere

**Mecklenborsch-Vüürpommere** es eijn Bonndesland em Nööde Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 1.6 Mellion Eijnwohner,domit eß der Bonndesland eijne der bevölkerungsärmste Bonndesland. Der Fläche es 23.211km². Der Houpshtadt es Schwerin (91.500 Eijnwohner). Rostock es der jrüßte Stadt, mit 203.400 Eijnwohner. 

Meckleborsch-Vüürpommere litt nöödlesch am Ostsee, am Osten aan Polen, Wäßtlesch jrenz der Bonndesland aan Schleswij-Holsteijn aan Needersaxe. Südlesch jrenz der Bonndesland aan Saxe-Anhalt unn Brandenburg. Der Bonndesland es ene beliebte Ferienjebeed, wegen der Ostsee.
Schleswij-Holsteijn

**Schleswij-Holsteijn** (Plattdütsch: Slesweg-Holsteen, Dänesch: Slesvig-Holsten, Freesisch: Slaswik-Holstiinj ), es der nöödleschte Bonndesland vun Dütschland. Der Bonndesland hat unjefähr 2.8 Mellion Eijnwohner und der Bonndesland es mit 15.800km² ene der kleijnste Bonndesländer Dütschlands.

Der Houpshtadt es Kiel (241.000 Eijnwohner), eijnige angere jrüßere Städte sind Flensburg (83.900 Eijnwohner) unn Hansestadt Lübeck (212.000 Eijnwhner). Das Bonndesland jrenz am Wäßte aan der Nordsee unn am Oste aan Meckleborsch-Vüürpommere unn aan der Ostsee. Nöödlesch jrenz der Land aan Dänemark, Südlesch aan Hansesadt Hamburg, Saxe-Anhalt unn Needersaxe.

Es gibt eijne Freesesche Minderheit an der Nordsee unn ene Dänesche Minderheit in der jejend vun Flensburg.
Saxe

**Sachse **(Sorbesch: Swobodny stat Saksa), op Hochdütsch weed va *Sachsen* jesproche, es ee van de 16 dütsche Bundesländer. Et litt em Oste van et land on  jehüüd zo d *Neue Bundesländer*. 

## Wo et litt
Sachse had Thüringe em Weste als Nobber, Sachse-Anhalt em Nordweste, Brandeborsch em Norde, Pole en Oste on Tschechien em Süde.

## Jet va vreuer
De Naam Sachse hat winnisch ze doon mit de Sachse. Et wor nämlisch nie Bestanddeel vam Herzogtum Sachse em Nordweste va Dütschland. Nodäm Sachse em Joohr 1952 onger d DDR opjelößd woode woch, entstäng sö em Joohr 1990 neu als Bundesland va Dütschland. 

## Wä do läävd
Ä Sachse lääve onjeväär 4 Milliun Lüüh, doronger öm d 171.000 Ussländer. Op dr Kwadratmeter jerechnet wonne do onjeväär evvevöll Lüüh als ä d ald Bundesländer. D Jesamtzahl van d Sachse noohm no dr Wechvall van d Muur ärch aav, mit Ussnahm van d jrüßen Städten. 

Em Oberlausitz weed et Sorbesch jekalt.

## Jruuße Städt
D jrützde Stadt va Sachse es Leipzig mit 580.000 Äwonner. Dresden als Nummer 2 kütt a 550.000 Äwonner. Dono kütt Chemnitz mit 246.000 Persune on Zwickau had onjeväär 90.000 Äwonner.
Saarland

**Saarland **eß ene Bonndesland in Südwäßßte Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 989.000 Eijnwohner. Der Fläche es 2.569km², domit es der Bonndesland unjefähr jrüß wie Luxemborsch.

Der Houptshtadt es Saarbrücken (177.000 Eijnwohner). 

Nöödlesch unn Östlesch jrenz der Bonndesland aan Rhingland-Pallz, wäßtlesch jrenz der Land aan Luxemborsch, südlesch jrenz der Bonndesland aan Frankrish.
Hoeëg Ven

't **Hoeëg Ven** is ee natoersjütsjebeed tüssje j'n Dütsj-Franzuësisje sjproachjrenz en j'n jebirschjrenz va j'n Eifel en de Ardenne, óp 't Belsj. Ee va de hoeëgste toppe va de Ardenne ligke óp 't Hoeëg Ven, wie 't Signal de Botrange (694 NN) en d'r Pannensterzer Kopf (667 NN).

Naobeij jelaeje ote zunt Monschau, Eupen en Malmedig.
Kukkeleboom

Önö **Kukkeleboom** es ön Bewäjung, beij dr ön Persun sich öm ön Aaß no vööre drihnend bewähchd. Kukkelebööm send no vööre un hänge möjelich. Meßd weed ävver mä dovann jesproche, wenn hä no vööre jeed.

Kukkelebööm jehüüre zm Spochd. Sö wäde op dr Bohm ävver och op ö Jerät, dat Schwebebalke jennand weed, jemaad. Sujar op öt Pääd es dat möjelich.

Öt ischde Mol wood em Joohr 1571 van önö Kukkeleboom jätt opjeschrävve.
Saxe-Anhalt

**Saxe-Anhalt** (Plattdütsch: Sassen-Anhalt) eß eijne Bonndesland em Oste Dütschlands. Datt Bonndesland hat 2.2 Mellion Eijnwohner unn sein Fläche es 20.450km². Der Houpshtadt es Magdeburg (231.000 Eijnwohner). Anger Städte sind Halle unn Dessau.

Der Bonndesland jrenz am Oste aan Brandeborsch, am Süden aan Saxe, am Wäßte aan Needersaxe. Nöödlesch jrenz der Bonndesland aan Meckleborsch-Vüürpommere.
Sylt

**Sylt**es d jrützde dütsche nordfriesische Insel, d viirdjrützde dütsche Insel övverhaupt. Dörch dr Hindenburch-Damm es sö met öt vaste Land vorbonge. D bkanndste Ochte send Westerland, List, Wenningstedt, Braderup, Kampen, Keitum, Morsum, Hörnum, Tinnum suwie Rantum.
## Nobberschaff
Em Oste va Sylt vängd mo öt dütsche Bundesland Schleswig-Holstein sowie em Nordoste d Dänemark Insel Romo. Südlich va Sylt liije d Insele Amrum un Föhr.

## Turismus
Öt meetzde Jeld brenge d Turiste no Sylt. Sö wäde dörch dr öm d 40 Kilometr lange Sandstrand op d Westsiij ajetrocke. Besongisch vöör Vrönde vam FKK jilt Sylt als ön Huchburch wo em Joohr 1920 dr ischde FKK-Strand opjemaad wood.

## Planze un Deere
Wä övver öt Land jehd dem valle wi Fläsche met Erika op. Donävver vänge sich döck Platsche met d sujennte Syltruß op. Net mä do, och am Wasser lääve op Sylt völl Wasserveuel, Schmetterlinge un Kröte.

## Verkiihr
Turiste reise meeßd met dr Sylt-Shuttle no Sylt. Övver dr Hindenburch-Damm komme sö met öt Auto övv dr Zoch. Anger Möjelichkeete, no Sylt z reise, bestönd övver d Häfe va List un Hörnum. Wä jenoch Knöpp op dr Desch läje kann, dä nötzd dr Vluchhave op d Insel.
Rantum

**Rantum** es ö Ochtsdeel en d Jemeende Sylt op d Insel Sylt. Öt litt em Süde va d Insel a sing engßde Stell.
## Jätt va vreuer
En d ald Bösch us öt Joohr 1142 vängd mo Rantum öt ischde Mol. Damols loch dä Ocht ävver noch an ön anger Stell, jäng do ävver dörch Wasser vottjespold iih öt an sing jetzije Stell neu opjebowd wood. No d Ischde Weltkresch em Joohr 1936 entstänge en d Nöhde van ö paar Hüüser vöör Soldate Kaserne us dönö sich öt Rantum va hüüh entweggelnde.
Vöör Wasservluchzeuge wood ön jeschötzde Landeplatsch em Rantumbecke jebouwd.
## Weetschaff
D Sylt-Quell lävverd ä Flasche aavjevülld Wasser, dat op d janze Insel vorkoovd weed.
Turiste brenge öt meetzde Jeld no Rantum. Domet vong öt en d 50er Joohre a. Hüüh z Dachs lääve mi Vremde wi Rantumer ä Rantum.
Criccieth Jollfplaz

Der **''Criccieth'' Jollfplaz** — op Wälsch: *Clwb Golff Cricieth*, ob änglesch: *Criccieth Golf Course* — es ene Jollfplaz un -klub jrahd ußerhallf aam Rand vun *Criccieth* en *Gwynedd* en *Wales*. Ed es ene 5787 *yards* lange, 18-Loch Joleffplaz met enem *par 69* un *SSS* vun *68*. Dä Klub hädd em Johr 1905 ed eets opjemaht. Hä wohr köözlesch onger de leevste Jollfpläz vum *Bryn Terfel's* en de „*Wales Golf Annual Brochure*“. Dä Klub hädd de Rähjel, dat hä blohß för de Metjehder doh es.

## Quälle
Simon Pegg

**Simon Pegg** (* 14. Febrowaa 1970 ä Gloucestershire) es önö änglische Schauspeller un Rejisseur.

## Websiije
*
Mickey Rentschler

**Mickey Rentschler**, jeboore onger dr Naam *Milton Edwar Rentschler* (* 6. Oktober 1923 ä Detroit; † 27. Juni 1969 ä Long Beach) woch önö Kengerschauspeller us d USA.

## Si Lääve
Mickey stammda va Äldere aav, di Dütsch sproche. Hä wood dodörch bekannd dat hä Vowelstämme em Radio nomaade. Met 10 Joohr stäng hä öt ischde Mol vöör ön Kamera. Dat woch en dä Film *His Private Secretary* met John Wayne, dä em Joohr 1933 en d Kinos z see woch. No onjeväär 35 Filme hood Mickey Rentschler met d Schauspellerei op.

## Jätt z lääse
* Övver Mickey Rentschler
Andorra

**Andorra**, amplisch: *Principat d'Andorra*, es ö kleng Förstedom in de Berje va d Pyrenäen tösche de Staate Spanien un Frankrich. Öt es ene d'r kleinste Staate va Europa, ävver mit en Jrüße va 468&nbsp;km², de jrüßde va de Europäische Kleinstaate. 2013 wonnde d'r 76.098 Lüüh, wova 24.000 in d Hauptstadt Andorra la Vella. D Förstedom es en Doppelheerschaff onger Heerschaff va de franzüesische President un d sponische Bischopp va Urgell. D offizielle Sprooch es Katalonisch; öt Sponisch, Portujiesisch un Franzüesisch wääde ouch viel jekallt.

Öt Land steeht bekand um sinn niedrije Alkohol- un Tabakspriese. Tourismus, förnohmlisch Wintersportler, es d wichtejigste Weetschaffsfaktor. Öt jüüv en hohe Perzentasch Anjehörije zo d'r Kattolische Kirche (unjeväär 90%) un klenger protestantische Jemengden.

Andorra es en berjig Land. De hükßde Stell es d Coma Pedrosa mit 2.942 Meter N.N. De niedrijeste Punkt es 840 Meter N.N. D Valira es d wichtejigste Floß un fleeßt dörch d Hauptstadt Andorra la Vella.

## Websigge
* https://web.archive.org/web/20161207030138/http://www.andorra.ad/
Estland

**Estland**, amplisch: *Eeste Vabariik* es ö Land em Nordoste va Europa. Öt Land litt injeklemmt tösche de Ostsee (watt nordlisch d'r Finnische Meerbusen jenannt wääd) em Weste un Rußland em Oste. Lettland litt em Süde. 2015 wonnde d'r 1.3 Mellion Lüüh op 45.339&nbsp;km². D Hauptstadt es Reval (Talinn), mit 438.000 Lüüh de jrüßde Stadt Estlands. Estland es kulturell verwannt mit Finnland. En beede Staate wääd eng Fin-Ujrische Sprooch jekallt.

## Geschiechte
Va alters her es Estland beeinflößt dörch Skandinavische Völker. In d zwäälfte Joohrhonnert besäätte de Dene öt Norde va öt Estland va hüdsche Daag. Verschiedene Kriege wääde befochte, spääter ouch mit öt Tsaristisches Rußland un d Dütsch-Livländische Krüsridder, die in 1346 öt Land erowerden. D Dütsche Kultur un Minderheit hat bis Aavang vam zwanzigsten Joohrhonnert eng huhe soziale Positiun un politische-militääre Engfloß en Estland.

1558 koom Estland onger Swäädische Heerschaff, dat douerte bis 1710. 1559 entstäng de Livlandische Krisch, wobei dat Russische Tsarenrich wääd besiegt dörch unter angere Schwääde. Ouch d Reformatiun begann in d Schwäädische Zitt, wobei öt Lutheranische Glouve siehr schnell wääd verbreit. Schwääde verlor Livland (öt Estland un Lettland va hüdsche Daag) nom Jruße Nordische Krisch jäje öt Tsaristische Rußland. Als de Bolschewiken am Eng vam Eeschte Wältkrisch (1918) de Russische Tsar entthronten, koome de Este in Oufrur. Dörch de Krisch, dä dodörch entstäng, koome unjeväär 5.500 Lüüh ums Lewe.

D Este wääde besiegt dörch d Kommunistische Rode Armee va de neue Sowjet-Uniun. Onger de Heerschaff va Stalin wääde viel etnijesche Este deportiert no de Gulag-Loger in öt kalde Siberien, Ouch wege Verdacht va Kollaboratiun mit d nazi-dütsche Heer en de Zweete Wältkrisch. Am Eng vam Krisch flehe viel etnijesche Schwääde, die siehr lang en kleine Jemengschaff ware em Westen Estlands. D Russe besiedelten d östlische Jebede va Estland, wo si noch stehts en jruße Mehrheet sinn. In 1991 wääd Estland onaavhängisch va d Sowjet-Uniun.

## Övver öt Land

Estland es en zemelesch platt Jebiid mit en paar huhe Stelle im Südosten des Landes. D hükßde Stell es de *Suur Munamägi* mit 318 Meter N.N. An d'r Ostseeküst sinn Klippe bis 50 Meter huh. Öt jiev viel Bösche, die bedecke 61% d'r Landflääch. D'r jrüßde See es d'r Peipsi-See op d Jrens mit Rußland. De jrüßde Flöß sinn d Võhandu mit 162 Kilometer Länge un d Narva Jõgi, die ouch litt op d Jrens mit Rußland un fleeßt vam Peipsi-See zom Finnische Meerbusen. Reval (Talinn) es d jrüßde Stadt. Anger jruße Städte sinn Tartu (103.284 Lüüh), Narva (65.881), Pärnu (44.083) un Kohtla-Järve (37.837). Estland es verdeehlt en 15 *Maakonnad*. Unjeväär 70% va de Bevölkerung es Estisch. 25% es Russisch un 2% es Ukrainisch. D meeste etnijesche Dütsche un Schwääde flehe am Eng vam Zweete Wältkrisch för de Rode Armee. Va alters her war d Lutheranische Kirche d jrüßde Jemengschaff mit 10% Anjehörije. D Russisch-Orthodoxe Kirche es nu mit 16% de jrüßde. 54% van de Lüüh sinn keen Glouve anjehörisch. 16% glouven, ävver sinn nitt anjehörisch zo en Jemengschaff.

## Quälle
Finnland

**Finnland**, amplisch: *Suomen tasavalta* (Finnisch), udder: *Republiken Finland* (Schwäädisch) es ö Land ä Nordosteuropa. Öt Land hat en Jrüde va 338.432&nbsp;km², domit es öt Land unjeväär so jrüß wie Dütschland. Si Jebiid litt tösche de Staate Norweje em Norde, Rußland em Oste. Em Norde va öt Land jitt öt enge Jrenz mit Schwääde, ävver südlischer es d Küste d'r Ostsee. Em Süde jrenz Finnland ooch an eng Meerbuse: d'r Finnische Meerbusen, dat enge neturlije Jrenz es mit Estland. 2013 wonnde d'r 5.4 Mellion Lüüh, domit jehört Finnland mit 16 Lüüh je kilometer zo enge der Bevölkeringsärmste Staate Europas. D Hauptstadt es Helsinki mit unjeväär 621.000 enwonner. D Fin-Ujrische Finnische Kultur un Schprooch es eng verwannt mit däm va Estland am Övversied d'r Finnische Meerbusen.

## Jeschichde
De eeschte Spüren va Finnische besiedlung in öt hüksche Finnland jitt öt um 5.000 v. Chr. Dihse Stamme wohre Joger un Versammler, wono um 1.700 v. Chr., als de Bronzeziit begos, d Ackerbau und Viehzöch begann. Mit Handelsverbindunge wääd öt Christedom verbreitet, em Oste mit öt Russisch-orthodoxe un am Weste mit öt katholische Glouve. Am 12. Joohrhunnert wääd Finnland en Deehl va Schwääde. Nom Jrüße Nordische Kreesch (va 1700-1721) verlor Schwääde Finnland jäje öt tsaristische Rußland. Spääter wääd Finnland aafwechslend Russisch un Schwäädisch, wono öt in 1809 definitiv Russisch wääd. Als de Bolschiwiken 1917 d Tsar entthronten, kääm de Wönsch för Finnische Onaavhängischkeit, ävver de Sowjet-Russe besiegte de Finne. En de Zweete Weltkrisch kollaborierde d'r Finnische fascistische Marrionettenstaat mit dat Dritte Rich va Adolf Hitler. D'r entstäng eng Front am Finnisch-Russische Jrenz wo mie als 260.000 Lüüh stäärve. Nom krisch bliev öt Land, angesch als de meeste Osteuropäische Staate, eng Martweetschaff un eng Demokratie.

## Övver öt Land
Finnland es eng böschrich Jebiid. 86% d'r Finnische Landflääch beschtäät uus Bösch, womit öt enge d'r böschrichste Staate va Europa es. Anger deijle va öt Land, sinn Deijlwihs mit öt Bösch än Vennlandschaff bodäck un öt jitt vüül Seen (188.000), wova öt *Saaima-See* d'r jrüßde es. Öt jitt keijn wischtejische Flöße. Em Norde, in Lappland, jitt öt Tundravegetatiun, än kenge Boome un Strooch mier. Öt Norde is ooch berjiger als Südfinnland. D hükßde Stell es d'r 1324 Meter huue *Haltitunturi*. In Südfinland sinn de hükßde Stelle bis 600 Meter N.N. huh. Öt Langschaff is ooch zemelesch flak do.

92 % Prozent der Bevölkerung kallt Finnisch än 6 % kallt Schwäädisch. D etnijesche Schwääde lääve em südweste des Langes än op d Åland-Inseln tösche Schwääde un öt Finnische Festland. Bee Schprooche sinn amplische Schprooch va Finnland. Em Norde wonne d Lappen (ooch: *Sami* in iere egene Schprooch). D Lappe sinn eng Volk, datt verwannt es an d Finne, ävver mit eng jet anger Kultur un Sprooch. Öt jitt mier als 6.000 Lappen. 77% d'r Bevölkerung es der Finnische Lutheranische Kirche anjehürisch. 1,1% jehüürt zo d Russich-Orthodoxe Kirche. Öt jitt nur 10.000 Katholiker, 8.200 Mohammedane un 1.500 Jüde. 
 Quälle: https://de.wikipedia.org/wiki/Finnland

## Quälle
Łobez

**Łobez** (, ) es ön Stadt ä Pole. Łobez litt a d Rega.
## Enwohner

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Bürjermeijster

## Websigge
*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Faado

**Faado** ess wammer et ärme Dier hätt un uch noch unbeding meint, do drüvver singe ze mösse. Passeet at ens, wann ene kölsch Imi us Portejall kütt, iss ävver sons nit su de Saach vun de Kölsche. Mir schwaade uns de Schnüss, bess et Hätz nimmie wieh deiht. Dann es
et wedder joot, mer drinke eene dropp un datt wor et dann ävver och.
Kühl

**Kühl**, op Huchdütsch weed va *Grünkohl* jesproche, es ön Zohd Jemöss, di meeßd em Wengter jesse weed. 

## Wo Kühl herkomme
Kühl, wi sö hüü jesse wäde, woode us weld Planze jetrocke. Di vängd mo öm öt Meddelmeer, entlang van d europäische Atlantikköst bes hoch no Ängland. Suja op Helgoland stönd weld Kühl. 

## Jätt va vreuer
Dat Kühl och at vreuer jesse woode zeeje at d Jrieche un d au Römer en hön Opzeechnunge. Dat vong en öt 3. Jahrhondöt vöör Christijeburt a. Hüü planzd mo Kühl ä Meddel- un Westeuropa, Nordamerikka un Deele va Ost- un Westafrika a. 

## Wi Küühl jesse wäde
Vreuer, met os Kühl va hüü es dat net mi nüdisch, mood jewaad wäde bes d Planze dr ischde Vrooß metkräje hodde, ih sö en d Kösche jebrud wäde konnte. Jesse wäde sö met Ädäppel un Metwosch. Jott schmache och ängelade Öljer dozo.
Sokrates

Dä **Sokrates** wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf.
Dohmohls wood hä  jenannt.
Hä woh medden Xantipp verhirohd, wat bes hük als e widderlisch fies Weesch jellt.

Der Plahto wohr ene Schöhler vunnem.
Plahto

Der **Plahto** ov **Plahton** wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf. 
Hä hädd en Akkademih jejrönd, di noh em bennand es. En singe Zigg wohd hä  jenannd. Hä wood en einem vun dä Johre 428 udder 427 udder 424 udder 423 vor Christi Jebuhrt en Attehn udder en Aijjihna en Jihscheland jebohre un hät bes en et Johr 348 der 347 vör jelääf un es in Attehn jeschturrve. Hä jellt met singe Akkademih als der Bejrönder vun däm, wat mer hük als de Univäsiteite kännt, un es der Urvatter vun de ovendländesche Fillosoffih.
Elisha Cuthbert

**Elisha Cuthbert** (* 30. November ä Calgary, Alberta). Sö is ön Filmschauspellerin us Kanada.

## Jätt z lääse
Aristoteles

Der **Aristoteles** wohr ene alhl-jrihschesche Fillosoff, Weßeschaffler, Schöhler vum Plato un ene Lährer vum Aläkßander.
Ojinahl jrihschesch däht mer en  schrihve.
Dat kammer övversäze, dann heis et „der bäßte Zwäk“ udder „de bäßte Affseesch“.
Hä wood jebohre en dä Schtadt Stagira em Norde vum dohmohleje Jrihscheland em Johr 384 vör Krestos em Jebehd öm dat Thessaloniki vun hük, un hät jelähf bes en et Johr 322 vör Krestos. Jeschtorrve es hä en Euboea.

Singe Vatter wohr der Nicomachus, der Liivaaz vum mazedohnesche Künning Amyntas dem drette.
Dä Vatter es jeschtorrve, wi singe Sonn Aristoteles norr e Kind wohr, dröm wohd der Proxenus vun Atarneus singe Vörmund.

Met aachzehn Johr es hä em Plato sing Akkademih ennjetrodde.
Hä bleev doh en Atheen bes hä sibbeundrißßesch wohr, öm et Johr 347 vör Krestos. 
Sing schrefflesch övverlivverte ärbeijde jonn övver de dohmohleje Fifik, de Weßeschaffte vum Lävve,  de Weßeschaff vun de Diere, de Mettafisik, de Loggik, de Ettik, de Ästhettik, de Po'esih, et Thijater, de Mussik, de Rhetorrik, de Weßeschaff vun de Schprohch, de Politek, de Verwalldong un sin et eezte ömvaßende Jedangkebouwärk vun de wäßlejje Fillisoffih.
Dröm kallt mer och bes hück vun em Aritoteles sing Fillosffih un jehde Schöhler am Jümnahsijum un jehde Schtudänt en enem Fach vun de su jenannte jeisteje Weßeschaffte moß sesch doh met beschäfftejje. Hä jelld als der Bejrönder vun de neujere Weßeschaffe vun Europpa.

Koot nohm Plahto singem Duhd jingk hä vott vun Atheen un wohd vum Johr 343 vör Krestos avv ene Lährer vum Aläkßander, spääder der jruhße jenannt, op jeheijß vun däm singem Vatter Philip. Dat johv em jehde Mänge Schangse un Müjjeleschkeijte vun vill Jäld.
Hä dähd en Sammlong vun Bööscher bejrönde un di hann em jehllve sällver honderte Böhscher ze schrihve.
Hä es dann en dä Zigg von de platohnesche Lihre mih zor Ämpirih, allsu zom weßeschafflejje Beobachte, övverjejange.
Hä wohr övverzeusch, dat et Weße vun alle Minsche un de Lück schihßlesch un ändlesch op de Wahnämmong opjebout wohr.
Dadd es bes hück eine vun de Seule vun de Weßeschaffte vun de Natuhr un Ättlijjem doh drövver eruß jeblevve.

Singe Mettafisik häd Jrondlahre jelaht för de Jelihrte en Kleinahsije un Arrahbijje.
Doh nännd mer en med öhndlesch Respäk „der eezte Lihrer“ ().
Perikles

Der **Perikles** (jeschproche: Peeriklees) hädd en Attikah em ahle Jihscheland jelääf un wohr doh en de su jenannte 
„jollde Zigg“
eine vun de ennfloßreijschste Schtaatsmänner un Räddner. Hä wohr och ene Jennerahl en Attehn.

Op Ahl Jihschesch han sen dohmohlss der  jenannt.

Sing Motter däht zor Fammillesch vun de Alkmaeonihde jehühre, di dohmohls un och schpähder noch vill Maach un Ennfloß jehatt hatt.

Hädd esu ene deefe Enfloss op de Jesällschavv un der Zosammehalld em Land jehatt, dat dä Thukydides, ene Jeschehschschriiver vun dohmohls, en „der eezte Börrjer vun Attehn“ jenannt hät. Uß dä Dellejahnesche Lihja hät hä et Reijsch vun Attehn jemaht un hä däht sing Lück en de eezte zwei Johr vum Peloponeehsesche Krehsch aanföhre. De Zigg vun öm 461 vör Krestos bes öm 429 vör Krestos weed orret Ziggallder vum Perriklees jenannt, weil hä en dä Zigg suhzesahre der Aanföhrer in Attehn wohr.
Jrihscheland

**Jrihscheland** (kölsch „Griecheland“; Jrihschisch: *Ελλάδα, Ellada*) es ö Land ä Södosten Europas. Hä litt em westlische un södlische Sitt töösche dat Meddelmeer un singen Deelmere, Albanien en Nordweste, Mazedonien un Bölgarien en Norde un däe Turkei en Oste. Öt Land hat mier als 1.700 Inseln, däe vüür jott 20% di totale Fläche Jriechelands förme. Öt anger Deel es de södlijeschte Deel des Balkans, wo onger angerem däe Lenger der ehemölige Jugoslawien zojehüüre. Öt janse Land is berjrich mit däe Balkanische *Olympus* (2.918 N.N.) as hükßde Stelle. 2015 wonnde do 10.995.000 Lüüh op ing Fläche va 131.957 KM², watt ing Deechde jitt va 81,7 Lüüh je KM².

Jriecheland steht ouch bekannd um d Vorziit, engen Zitt, datt wischteijisch wor för öt entstange va di europäische Jesellschaff, doronger di Keltur, Politik, Kuns, Wesseschaff, usw. Zom Beijspeel es in Jriecheland di Demokatie entstange, watt dörch vüül lenger jans öf föör eng Deel es övvergenomme. Öt Land steht ouch bekannt um die Philosophe, wie Aristoteles, Perikles, Pythagoras un Sokrates. Ouch die Jrihschische Mytholojie, Boustil un Küsche sinn typisch un oft ouch jeleevt.

## Websigge

## Quälle
Attikah

**Attikah** es en Jähjend en Jrihschelannd. Attehn es suzesahre de Houpschtadt dervun zig de su jenannte „jollde Zigg“ vum ahle Jrihschelannd woh der Perikles se ändjölltesch och offezjäll doh zoh jemaat hät.

De Jrihsche schrihve ed , dat klengk wi Attekeh udder Attikih, un et es en Jrihschelannd et am deeschße bewunnte Jebehd.

Et litt tiräg em Oste vum Pelloponnehs un söhdlesch vun Meddeljrihschelannd un hät met Attehn der jrühßte Have, der jrühßte Flochhave, un de bäßte Bahnverbendonge en jannz Jrihschelannd. Ußerämm sez de Rejihrong un et Pallamänt vun Jrihscheland doh un ed es en Unniväsiteizschtadt med öhndlesch vell Schtodänte.

## Wäbsigg
* De offizjälle Wäbsigg vun de Rejierung vun Attikah es: https://web.archive.org/web/20160408082812/http://www.attiki.gov.gr/
Öcher Ziidung

D **Öcher Ziidung**, och **AZ** jenannd, es ön en Oche örussjejovve Ziidung, di va Mondach bes Samsdach vorkoovd weed.

## Jätt va vreuer
D Öcher Ziidung stammd us öt Joohr 1946 als sö onger dr Naam *Öcher Volksziidung* ä Oche jejründ wood. Seijd dr 6. Määz 1996 nennd sö sich Öcher Ziidung.D ischde Blättcher va d Öcher Volksziidung, op Huchdütsch weed van d *Aachener Volkszeitung* jesproche, kutt mo am 22. Februar 1946 koove. 

Öt Schwesterblättche, d *Öcher Nachrichte* koome jätt iihr am 24. Januar 1945 op dr Maat. Damols joov öt beede ävver noch net jädde Werkdach un samsdachs. Nachrichte un Volksziidung kräät mo mä zwei- övv dreimol d Wäch. 

## Dr Lokaldeel
Öp d Regiun zujeschnädde send enkele Deeler van d Ziidung. Su jitt öt Versiune vöör d Stadt Oche, vöör Alsdörp, Düre, d Eefel met Monschau, vöör Eischwiller, Geilenkirche, Heinsberch, Jüllich un Stolberch.

## Jätt z lääse
* D Öcher Ziidung
Pooschte

**Pooschte** oder **Posch** is dä aahle kölsche Nohme för Ostern. Kütt vun Ostern lateinisch pascha, von hebräisch pessach.
Cochem

**Cochem** es ene Stadt em Bundesland Rhingland-Pallz. Noh Kusel, datt ooch litt in d'r Pallz, es d Stadt ene der klingste Kreisstädte Dütschlands. Cochem litt op ene Hüh va 85 Meter N.N. un do lewe knapp övver 5.000 Lüüh. De Stadt litt aa d'r Flöß d'r Mosel, umgewe dörch de Berge vam Eijfel un Hunsrück, un de direkte Jejend is ooch jepräsch dörch Weinbou. Jet hüher op de Berge jitt öt äwer dökker Wald. Tourismus is d'r bedeutendste Weetschaffsfaktor. Bekannd es d'r Reichsburg Cochem, deä als en Wohrzeijsche op enen Hövel sisch bovve de Stadt türmt.

## Websigge
* Offizielle Webseite der Stadt Cochem
* Offizielle Webseite der Vorbandsjemingde Cochem

## Quälle
29. Febrowaa

De **29. Febrowaa** kütt nur eenmol in de 4 Juar vor. Dat is 1.460 udder 1.461 Daach, aavhängelisch ob et Juar en Schaltjuar is. De Schaltjuare hant enne Daach extra. All 28 Juar (10.227 Daach) is et de jleiche Wochedaach. 2044 is de 29. Febrowaa — noh 1960 — de Rusemondaach.
Tommy Engel is do 94 Juar un 3 Mont alt. Henning Krautmacher hät noch jenau 1.100 Daach, bis hä nüngzich wid (Dingschdaach, 5. Määz 2047).
Jollde Zigg

Wann vun ene **„jollde Zigg“** de Rädd es, es nit esu kloh, wat jenou dermet jemend es, weil je noh Zesammehang jannz anndere Zigge en Frohch kumme.

Em ahle Jrihschelannd woh en su jenannte jollde Zigg woh der Perikles () en Attikah jewerrek hädd un ene Jennerahl en Attehn woh, watte zr Houpschtadt jemaat hät.

En jollde Zigg vum Muhammed wohr, wi sing Frou noch jelääf hät un et Jeschäff jeföhrt hät, ih dat se schturrv un der Mohammed zom Kreeschhäld wohd. De jollde Zigg vum Islahm kohm em jannz schpääde Meddelallder, woh de Mohre en Schpahnijje met der Kreste frünndlesch zessamme jelääf han un de Weßeschaff un der Hanndel vun de Mohhamedahner vun Inndije övver et Meddelmeer bes en der Atlanntesche Ozijhan ußjebreidt un en ener Blühtezigg wohre.

Ängland hädd en jollde Zigg älähf, derwihl et Viktorijah vun Ängland de Künnejen wohr övver zisch Johr.
Lamprokles

Der **Lamprokles** hees op jrihschesch  un wohr dem Socrates un der Xanthipp iere ählste Sonn. Sing zwai Bröhder wohre der Menexenus un der Sophroniskus. Der Lamprokles wohr noch ene Jung ( meirakion) als singe Vatter vör et Jereesch kohm un dann ömjebraat wood. Wam_mer em Aristoteles jläuve well, han sijj em Sokrates sing Nohfahre all als onwascheinlesch Blötschköppejj erus jeschtallt.

## Qwälle
* Plato, *Äntcholdejong* 34d; *Phaedo* 116b.
* Xenophon, *Memorabilia*, 2.2.1–14.
* Aristoteles, *Rhetohrek*, 1390b30–32.
Menexenos

Der **Menexenos** wohr einer vun dä drei Sönn vum Sokrates un em Xanthipp. Hä heeß op Jrihschesch , un dat wood  ußjeschproche. Hä hät zwaij Bröhder jehatt, der Lamprokles un der Sophroniskos.

Der Menexenos darf mer net verwähßelle met dä Fijuhr mem sällve Nahme uß däm Plahton singe Dijalohre Menexenos un Lysis.

Dem Sokrates singe Sönn Menexenos un Sophroniskos wohre noch Pänz als ehre Vatter vör et Jereesch kohm un dann ömjebraat wood - jenoujenumme, sesch pä Jereeschßbeschloß sällver ömbränge moot. Eine dovun wohr norr_esu klein, dadd_en de Motter em Ärm heeld. Em ahle Jrihscheland hatte se en Tradizjuhn, der eezte Sonn nohm Besetfa ze nänne, esu wohr der Menexenos wascheijnlesch der jöngste vun dä drei. 

Wam_mer em Aristoteles jläuve well, han sijj em Sokrates sing Nohfahre all als onwascheinlesch Blötschköppejj erus jeschtallt..

## Qwälle un Aanmärkonge
Aspahsija

Ed **Aspahsija **ov **Aspasia** wohr en Frou med Ennfloss em klaßesche Attehn, wo ed ennjwanndert wohr, un jands offezjäll mem Perikles zesamme e Fisternöll hatte. Di zwai hatte zersamme ene Sonn, dä och Perikles heeß. Ov se jeh jehihrohdt hatte, es nit bikannt. Jelääv hädd et vun 470 vör Kreßtos eröm bes öm 400 vör Kreßtos eröm. Op jrihschesch schrehv mer et: Ἀσπασία. 

Wammer op der Plutarch hührt, wohr dä zwaij ier Huus ene jeijstejje Sammelplaz en Atehn, woh de jruhße Könßler un Dänker vun ier Zigg hen kohme, och der bes hük vill zetehrte Fillosoff Sokrates. Mer hädd ald sesaht, dadd em Aspahsija sing Idehje un Lihre der Sokrates beenfloß hann sull. Et Aspahsija küdd och vör en de Schreffte vun däm Fillosoff Platon, vum Aristophanes, vum Xenophon, un äddlejje anndere Schrihver vun dä Zigg. Och wann t ene johde Deij vun ehrem Lävve als Äwahßene en Jihscheland verbraat hät, es övver si Lävve nit besönders vill bikannt. Et jitt Weßeschaffler, di vörschlonn, dadd ed ene Puff jehatt hät un, orren Klunt wohr. Dem Aspahsija sing Roll en der Verjangeheid hellev ons weeschtejje Verschtand aan de ahl-jrihschesche Froulück ze krijje. Koum jädd es hück bikannd övver de Froulück vun dä Zigg. Enne Fochscher hädd ens jesaat, Frohre övver et Aspahsija wöhre esu johd wi Frohre ovver de hallve Minnschheijd.

## Aanmärkonge