open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jönnerschdorf

**Jönnerschdorf** is en Jemän im Landkreiß Ahrweiler in Rhingland-Pallz. Et jehürt zo de Verbandsjemän Bad Breisish.
## Jeschisht
Et irsht is Jönnerschdorf, domals unnisch däm Namme *Gunteresdorp*, in dem Brooderschaaftsbooch vun de Mishelskabell in Münstermaifeld ouß dem Joahr 1147, erwähnt wure. De Fürßtenabtäßßin vun Äßße hätt denn bei Jönnershdorf jeläjenen Frouenberjerhoff alß ihre Summersitz benützt.

## Jeojrafie
Jönnerschdorf leijt 5 Kilometer vum Rhing un dem Breisijer Shtadtdteil Rheineck un unjefähr drei Kilometer vun Waldorf entfernt. Et ershtreckt sish vun dem Vinxbaach singe Talsohl biß unjefähr ähne Kilometer unnerhalf dem Herschebersch singe Söödhang. De erloschene Vulkan Herschebersch wor fröher_emol 480 Meter jruß jewesse un is heut wäjen dem Schlackeaafbou bahl janz weg.

## Jemänderoot
De Jemänderoot in Jönnerschdorf beshtäht ous zwüllef  Ratsmitjledern, die bei de Kommunalwahl am 7. Juni 2009 in en Verhältniswahl jewählt wure sinn, un demm ehreamtlishe Ortsbürjemäster als Vüürsitzenden.

Sitzvedälung im jewählten Jemänderoot:

## Die Kirresh vun Jönnerschdorf
Die Kirresh St. Stephanus is am End vom 13. Jahrunnert jebaut wuure un wuurt 1733 wejen Baufällishkeit renoviert. Um dat Joahr 1830 wuurt och noch en Sakristei dabei anjebout. In de Kirsch drinne is en Toufbecke ous Basalt, en Kanzel ous Stähn im spätgotischem Stil, en Hochaltar ous Holz, en Seitenaltar ous weijßem Marmor ous dem Joahr 1630 un Holzfijure vom heilijen Stephanus un der heilijen Kathrina vun Alexandrien.
Francisco de Goya

**Francisco de Goya** (* 30. Määz 1746 ä Fuendetodos, Aragón, Spanie; † 16. Aprel 1828 ä Bordeaux) hosch met richtije Naam *Francisco José de Goya y Lucientes*. Hä woch önö van d bekanndste Möler un Jrafiker us Spanie va sing Zitt.

## Si Lääve
Francisco de Goya woch öt viirde Kengk va *José de Goya* un *Gracia Lucientes y Salvador*. Öt Jeschäff va José leef schläät un Francisco de Goya solld ö anger Handwärk liire. Doher jäng hä em Alder va 24 Joohr beij dr Barockmöler José Luzán en d Liihr. Tösche 1775 un 1776 entweggelnde Goya Entwörp vöör ön Teppichfabrik ä Madrid. Seijd 1786 woch hä Möhler am Könnigshoff va Karl III. va Spanie, spiir och onger |Karl IV.. Zo sing Wärke jehoote Freske en d Basilica del Pilar ävver och Altarbelder, Entwörp vöör Teppiche un Belder va Persune jehoote dozo. Bekannd es öt Beld van d Famelisch va Könnig Karl IV. 

1792 wood Goya schwoch krank, wood dozo vüührde, dat hä doov op d Uuhre wood. Völl Lüüh spräche dova, dat Francisco zo di Zitt ö Küddelche met d Herzojin va Alba jehad höd, ön Vrau, di hä döck jemohld had. Jesechert es dat ävver net. 

No 1790 ändernde Goya sing Aart z mohle. Sing Belder wore net mi mä vöör öt Könnigshuuß jedaaht, sö wore mi vöör öt Volk jemaad, Belder, di vöör Jeld van öt Volk z kriije wore. Belder wi di van d onbekleede un d bekleede Maja entstänge.

En d Politik ändernde sich ä Spanie jätt. D Bourbone hodde wärm z saare. Dat bedüühde vöör Goya, dat hä wärm an dr Könnigshoff als Möler jäng. Dä Stritt öm d Macht sorchde ävver dovöör, dat känn Rau opkoom. Goya entscheed sich, op öt Land z trecke. Och do entstänge Belder, di onger dr Naame Schwazze Belder bekannd wode.

Goya woohle di, di ön anger politische Ästellung hodde, sälvs an dr Sack un hä woch jezwonge, Spanie z vorlosse un no Frankreich z reise. Bordeaus wood sing neu Heemöt. Belder van dr Stierkampf woore ee van d Motive, di hä döck wäählde.

Francisco Goya storv am 16. Aprel 1828 ä Bordeaux. Sing Lisch wood no Spanie braad un 1919 en d Ermita de San Antonio de la Florida in Madrid beijjesatze.

## Jätt z lääse
* Web Gallery of Art
D Onbekleede Maja

**D onbekleede Maja** övv **D nackße Maja** es ö Beld va Francisco de Goya, dat hä tösche d Joohre 1797 un 1800 jemold had. Dat Beld hängd hüü z dachs em Museo del Prado.

## Jätt va vreuer
Dat Beld wood va Goya orsprönglich onger dä Naam *La maja desnuda*, watt met *D [[Nacktheit|nackde]] [[Schönheit|Schünne]]* övversatze weed. Dobeij wood ävver önö Vähler jemaad un *D nackße Maja* koom öruss. Dat Beld wood ä Öl jemohld un zeechd ön Vrau, di ohne Kleer op ö Kösse litt. Watt dat Beld besongisch maad, es, da töt dat ischde Beld es, dat en d westliche Konst Schamhoore zeechd.

Goya wood wäje dat Beld vöör d spanische Inquisitiun jeschleevd. Hä solld ussaare, vöör wäm dat Beld jemaad woode woch. Watt hä jesaad hod, es net övverlävverd ävver hä vorloor singe Titel als Mohler van dr Könnigshoff.

1930 joov d Spanie viir Breefmarke öruss, di Belder va Goya zeechde. D nackde Maja woch och dobeij.

## D Bekleede Maja

Goya mohlde nävver d nackde Maja och ö Beld, dat dösälve Vrau met Kleer zeechd. Beede ongerscheede sich sonß dörch nüüß. Övver dat Beld es winnich bekannd. Öt weed vormuud, dato p dat Beld d *Häzojin va Alba* woch, ön Persun, di döck zösamme met Goya jeseeh wood un völl Lüüh sproche dova, dat di zwei ö Küddelche hodde, watt ävver ni bewesse wäde kutt.
Brohlbaach

De **Brohlbaach** is en ca. 20 km lange linke Zoflußß vom Rhing in de Ääfel. Er fleeßt dursh dat noh im benannte Brohltal. Er hät en owweirdischet Inzoochßjebeet vun 85,422 km² un en Hüheunnerschidd vun 456 m. 

## Verloof
Entshpringe däät de **Brohlbaach** "in de Pütz" in de Jemänd Hannebaach op en Hüh vun 510 m ü. NN. un fleeßt von doh an dursh die Jemände Wullscheid, Holzwisse, Niddedürmerish, Owwezeßße, Niddezeßße, Weiler Burshbrohl un Brohl. Bei Brohl fleeßt er bei 52 m ü. NN. in de Rhing.
Wischtije Newweflöss sein unner anerre de vun  Schäälepe kummende Perlebaach, de Brenkebaach in Owwezesse, de Wirrbaach in Niddezeßße un de Jeläsebaach.

## Jeschischt
De **Brohlbaach** hät Pingßtsamsdaach im Joahr 1859 en jrußet Huhwaßße jehat, dat mehrere Mönschelewwe jekoß hät.

## Weblinks
* Üwwe dat jruße Huhwaßße
* AW-Wiki
Bausenberg

**Bausenberg**, (op Ripuaresch *Bausenbersh*) jesproche, iß en 340 m ü. NN. hue Schlackekejel bei Niddezesse in de östlishe Vulkanääfel in Rheinland-Pallz. De Bausenbersh jilt alß der am beste erhahlene Hofeisekrater in Deutschland.
Seit demm Joahr 1981 wurd de Bersh vun de Bezirksrejirung Kowwelenz zum Naturschutzjebeet erklährt. Dat Schutzjebeet is 127 Hektar jruß un umfaß Dääle vun Niddezesse un Waldorf. Dat Schutzjebeet soll den Schlackekejel mit dem noh Nordosten oußjefloßßenen Lavashtrom erhaale, op demm seltene Planzen un Dierarte liwwe.

## Weblinks
* Hufeisenkrater
Sarah Bernhardt

**Sarah Bernhardt** (* 22. Oktober 1844 ä Paris; † 26. Määz 1923 ä Paris) hosch eejentlich *Marie Henriette Rosine Bernardt* un woch ön bekannde Schauspellerin.

## Hör Lääve
Sarah Bernhardt woch d Doohter va Julie Bernardt. Vann hör 8. Lävensjoohr a woss sö net mit beij hör Mamm op. Ö Kengermäddche un spiir ö Klusterschüll sorchde dovöör, dat jätt us hör wood. Spiir jäng sö no d Comédie-Française, öm öt Schauspelle z liire. Dat fluppde janz jott un at viir Joohr spiidr stäng sö als „Iphigénie“ op d Büühn. Kott dono kräät sö Stritt un Sarah wood entlosse. Joohrelang veele mä kleng Rolle vöör hör a. 1864 wood hörö Jong Maurice ä Paris jeboore. Dr Papp woch önö Adlije us, Brüssel, Henri de Ligne. Jehiirod hand beede ävver net. Dä Famelisch va Henri hod jätt dojäje.

1868 jäng öt op d Büühn steil berchop. Sö troon ä Odéon op un koom beij öt Publikum jott a. Kott dono broch dr Dütsch-Französische Kresch us un all Theatre woore jeschlooße. Sarah kömmernde sich en di Zitt öm Vorletzte. No Kreschsäng spellde Sarah Bernhardt wärm en d Comédie Française. Öt Volk woch bejeistert un mo sproch van „D Jöttliche“ un „D jolde Stemm“.

1882 hiirode Sarah d Jriich Jacques Damala, met däm sö zösamme ö eeje Theatr opmaade. Dat jäng ävver bald kapott. Kott donoo leete sich beede scheede. 1889 storv Jacques a Morphin, dat hä jenomme hod..

Sarah wood önö Star un janz Europa voriihrde. Sö jolt als ö besje övverdriihnt un jäck. Met ön Mongolfiere vloch so z. B. övver dr Hemmel va Paris un vorkoovde Fotos, di hör op önö Särg liijend zeejd, wi sö hör Roll usswendich liihrd. Hör Wonneg woch önö klenge Zoo. Sarah reisde völl ävver sö schaffde öt, jlichzittig hör Memoare, eeje Böch un Theatrstöcker z schriive. 1906 wood sö Iihredoktor an öt Konservatorium va Paris. D Franzuse maade sö zm Metjlett van d französische Iihrelegiun.

No önö Onvall ä Rio em Joohr 1905 wood hör opjrond van ön Vorletzung 1915 öt rääte Bee aavjenomme. Sarah joov ävver net op un betreude d Soldate van dr Ischde Weltkresch.

Sarah Bernhardt storv am 26. Määz 1923 ä Paris. Sö wood op dr Kerchhoff va Père Lachaise]] bejraave.

## Jätt z lääse
*  Umfangreiche Biographie (französisch; mit 24 Fotos unter *galerie*)
* Sarah Bernardts Stemm
Schamhoore

Onger **Schamhoore** vorsteehd mo d Hoore, di dr Mänsch am Ongerliiv had. Sö waaße isch beij d Pubertät un vänge sich öm d Jeschlechtsorjane va Mann un Frau.

## Wi sö ussend
Schamhoore ongerscheede sich va normal Hoore dodörch, dat sö stämmijer un düsterer send als d Hoore op dr Kopp, zm Deel, besongich beij blond övv ruuhhörije Lüüh hand sö och d sälve Värv.


Beld:Pubic hair male 1247.JPG|thumb|Schamhoore beij önö Mann
Beld:Female pubic Hair (natural, untrimmed) 01.jpg|Schamhoore beij ön Vrau


## Usspräjung
Schamhoore waaße beij dr Mänsch en d Pubertät. Dat bedüüt, dat Jonge so em Alder va öm d 12 Joohre, beij Mäddcher komme d ischde em Alder va 10 Joohre. Beij d Vraue hand d Schamhoore d Form van ö Dreieck, bei Männer es di Form net ösu ussjeprächd. Do waaße d Hoore bes zm Naavel örop.

## Wovör sö do send
D Funktiun van d Schamhoore schingd em Laufe van d Evolutiun aavjenomme z ha. Mo nämmt a, dat sö vöör öt Vordunste jedaahd wore. Jeschlechtshormone, d Pheromone sollte dodörch besser vordeehld wäde könne. Dat helpd öt Männche un öt Wiffje, si Jäjenövver z zeeje, dat Spass am Poppe do es. Zosätzlich schötze Schamhoore och jäje Kält am Ongerliiv.

## Schaamhoore ä anger Kulture
Ä ald Kulture van d Südsee un Afrika stönd Schamhoore vöör Frochtbarkeet und r Well Kenger kriije z welle, z hiirode. Dr Islam dojäje sitt ä Schamhoore ö Zeeche von Dreckichkeet, su dat di do vottgemaad wäde.

En d westliche Kultur maache sich besongisch jong Lüüh d Schamhoore vott

## Jätt z lääse
* Övver d Schamhoore
Hokusai

**Katsushika Hokusai** , * öm 31. Oktober 1760 ä Warigesui, Honjo, Edo (hüü: Sumida, beij Tokyo), † 10. Mai 1849 ä Henjōin, Shōten-chō, Asakusa, woch önö Könstler, dä dörch sing Wärke beij öt Ukiyo-e, dr japanische Holzschnett, bekannd wood.

## Si Lääve

Hokusai wood ä Edo, watt hüü z Dachs Tokyo es, jeboore. Sing Äldere kennd mo net. Nakajima Ise () adopteerde häm.

Met 18 Joohr vong hä a, beij Katsukawa Shunshō z werke, dä häm beijbraad, wi mo Värvholzschnette maad. 1779 zeechde hä öt ischde Mol sing Wärke. Watt hä maade, leehnde sich ävver net an dat a, watt Shunshō maade. Hä entweggelde sing eeje Aar tun Wiiß. Dat vührde dozo, dat Shunshō häm örussworp. 
Hä wandernde dörch Japan, wääßelnde sing Liihrer un Schülle un sujar döck singe Naam. Hokusai vong a z schriive, su dat si ischde Boch em Joohr 1782 erscheen. Öm dat, watt hä kutt, a angere wiir z jävve, nomm hä va 1798 Lüüh a un ongerrechde sö em Holzschnett un Zeechne. Va do a ongerzeechnede hä sing Wärke met dr Naam Katsushika Hokusai.

Katsushika Hokusai storv am 10. Mai 1849.

## Jätt z kikke
Frida Kahlo

**Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón** * 6. Juli 1907; † 13. Juli 1954) woch ön Möhlerin us Mexiko, di dörch surrealistische Belder bekannd wood.

## Hör Lääve
Frida Kahlo wood en ön Vöörstadt va Mexiko-City jeboore. Sö woch d Doohter van önö Fotojraf. Em Alder va 6 Joohr erkrankde sö a Kinderlähmung, woronger hör rääte Bee läävenslang lett. No önö Onvall am 17. September 1925, beij dr sö schwoch vorlätzt woode woch, mood sö lang em Bett bliive un vong öt Mohle an. Kott dono entstäng öt ischde Sälvbeldnis „Sälvsbeldnis met Samtkleed“. Öt sooch zwar em ischde Moment schläät us ävver Frida liire wärm öt Loufe. 

Am 21. August 1929 hiirode Frida Kahlo dä och us Mexiko stammende Möhler Diego Rivera. Em Januar 1930 trock sö no Cuernavaca, wo sö jruuße Belder am Palast von Cortéz mohlde. Anger Opdräch us d USA koome Frieda jelääge, da d politische Situation ä Mexiko jädde Daach schlemmer wood. Nodäm sö beij önö Opdrach, ö jruuße Wandbeld vöör öt Roockeveller Center z mohle, ö Beld va Lenin äjebouwd hod, wood hör dr Opdrtach enttrocke.

Em Sommer 1934 leed Frieda sich va hörö Mann scheede, dä Küdelcher jehad hod.

Frieda ongerstötzde dä russische Revolutionär Leo Trotzki. Ön Affär met häm weed hör nojesaad. Naame va anger Männer wäde och jenannd.

Frieda storv em Joohr 1954, mo nämmt an, dat sö sich sälvs ömbraad hod.

## Jätt z lääse
* Öt Wärk va Frida Kahlo
Baboo

**Baboo** es ön en d Schweiz aasässije Vluchjesellschaff met Setz ä Le Grand-Saconnex.

## Jätt va vreuer
Nodäm d Swisss em Sommer 2003 d Vleujele jesträckt hod, vonge anger kleng Jesellschaffte neu a. Dozo jehood och d Baboo Airways, di mä met enn Dash 8 Q tösche Genf un Lugano dreimol dr Daach hin- un hervlooch. Di hodde sö ävver van d Cirrus Airlines jelinnt. Dat wood em Aprel 2004 angisch, als sö zo ön eeje Dash-8-315 koom. Dodörch woch öt möjelich, d Städt Venedich, St. Tropez un Prag en dr Vluchplan opzönämme. En Kooperatiun met Darwin Airline wood d Streck va Genf no Lugano bedrevve.

Baboo joov em November 2010 bekannd, dat d eeje Strecke va Darwin Airline övvernomme wäde. Da Naam Baboo bleed erhalde.

## Ö paar Date övver Baboo
Baboo had 5 Vluchzeuje. Öt send zwei Bombardier Dash 8Q-400 suwi drei Embraer 190. Opjrond van d Kooperatiun met Darwin Airlines wäde mä no di zwei Propellervluchzeuge jenotzt. 

## Jätt z lääse

* D Siij van Baboo
Darwin Airline

**Darwin Airline SA** es ön Vluchjesellschaff us d Schweiz. Hörö Setz es dr Vluchhafe Lugano.

## Jätt va vreuer
D Jesellschaff stammd us öt Joohr 2003, vorusachd dodörch, dat d Vluchjesellschaff Swiss Lugano us öt Streckenetz jestreche hod. Öt duurde ävver bes zm 28. Juli 2004, iih öt ischde Vluchzeuch van d Darwin Airline vam Boohm aavhoff.

## Date övver d Jesellschaff
Darwin Airline vlütt nationale un enternationale Vluchhäfe a. Öt send Cagliari, Olbia, Rom, Bern, Genf, Lugano, Zürich un London. 
Em November 2010 wood metjedeeld, dat Darwin Airline d Jesellschaff Baboo övvernemmt, wobeij dä Naam va Baboo erhalde bliive weed.

Darwin Airline vlüd met 12 Vluchzeuje. Öt send alles Saab 2000.

## Jätt z lääse

* D Siij va Darwin Airlines
Wostoksee

Dr **Wostoksee** es dr jrüützde See, dä onger öt Iiß van d Antarktis litt. Hä es en ön Deepde va 3.700 bes 4.100 m z vänge. Dr Wostoksee had normal „Sösswasser“ un kee Salzwasser.

## Watt mo övver dr See weeß

At öm 1950 hod mo aajenomme, dat önö See deep onger öt Iiß jitt ääver bewiise kutt mo dat isch 1974 dörch Radar bewesse wade. 1996 woch mo sich janz secher. Opjrond va sing Deepde onger öt Iiß es dä See möjerlicherwiiß dr orsprönglichste See, dä mö op Ääd jitt. Dat hä trotz sing Temperatur va -3 ° C net zojevroore es. litt dora, dat dr Drock beij 30 – 40 Megapascal litt.

Als mo övver dr Wostoksee aavong, ö Louch z boohre, öm no d See z söcke, hood mo 60 Meter ööver öt Wasser op. Öt bestäng d Jevaahr, dat dat Wasser Öl van d Boohrspetz aavkräät. Watt ävver secher woch, es, dat dat Iiß kott övver d Flüssichkeet ke Salz met entheld.

Dat Alder van dr Wostoksee weed op onjeväär 420.000 Joohr jeschätzd. Wesseschafftler us Dütschland un Russland un Japan fluppde öt, Ebbe un Flut en dr See z meiße. Dä Ongerscheed litt beij onjeväär 2 cm. 

Dr See had ön Länge va öm d 250 un ön Breede va 40 – 50 km, wat tön Fläch va 5.400 km² erjitt. Beij ön Wasserdeepde va 400 bes 1000 m wood ussjerechnet, dat 5.400 km³ Wasser em See send.

## Jätt z lääse
* Övver dr Wostoksee
Szentborbás

**Szentborbás** es ö Dörp em Bözirk Somogy, dä ä Unjarn litt. 

Ä Szentborbás wonnde em Joohr 2004 138 Mänsche. Beij ön Jrüüde va 7,47 km² wore dat 18,47 Persune op dr Kwadratkilometer.

## Jätt z lääse
* Ön Strooßekaad va Unjarn
Samtkrage

**Samtkrage** es en Schabäuche, dä uss einfache Korn met einem kleine Schoss "Underberg" ovvedrop besteht.
25. November

Der 25. Novemmber.

## Kullttur
Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde wood em Joohr 1913 öt ischde mol jezeechd.

## Politik
Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland em Joohr 2008.

## Minnsche
### * Jeboore
* Johannes XXIII. wood em Joohr 1881 jeboore.

### † Jeshtorrve
{{*| Barbara Pierce Bush un Jenna Bush woode em Joohr 1981 jeboore.
{{*| Carl Friedrich Benz wood em Joohr 1844 jeboore.
Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011

Zo ö **Erdbebe ä Christchurch** koom öt am 22. Februar 2011. Öt erreichde ön Stärke va 6,3 op d Richterskala. Völl Hüüser en d neuseeländische Stadt Christchurch jänge dobeij kapott, un Dutzende Mänsche storve.

At am 4. September 2010 koom öt zo ö Erdbebe. Öt erreichde hühtere Werte op d Richterskala, ävver dä Schade dörch dat Bebe va 2011 woch jrüüßer. Jrönd send dorä z söcke, dat öt Epizentrum, d Hauptstell van öt Bebe, en d Nöhde va Christchruch un net deep onger d Ääd loch. Usserdäm bebde d Ääd an önö Werkdach öm d Meddachszitt, dat heeschd zo ön Zitt, beij dr völl Lüüh op d Bee wore.

## Wi dat Erdbebe entstäng
Dat Erdbebe vam Februar 2011 es, su weed aajenomme, ö Nochbebe van dat vam 4. September. Ä beede Väll vorschobe sich Äädplaate, d Pazifische Plaat un d Australische Plaat.

## Usswerkunge
Am Daach no öt Bebe wood bekannd jejovve, dat 65 Mänsche öt Lääve vorloore, no 200 wood noch jesood. Wivöll Persune vorletzd woode wore, woos an dä Dach noch kenne. Ön jruuße Zaahl va Hüüser broch zösamme, wobeij besongisch di Jebäude us Stee Schäde nohme. Sälvs Hüüser, va dönö ajenomme wood, dat sö erdbebesecher se sollde, hand jätt aav kräje. Janze Stroßezöch stänge onger Wasser, weil Wasserröhre jeplatzd wore, un an ö paar Stelle van d Stadt broche Bränd us.

## Jätt z lääse
* Övver öt Erdbebe va Christchruch
Podolsk

**Podolsk** es ön Industriestadt un ö Vorwaltungcenter van d Bözirk Moskau Oblast ä Russland. Öt litt an dr Pakhra Floss, önö Nävvefloss van d Moskwa. Öt es d jrützde Stadt ä Moskau Oblast met em Joohr 2002 jezallde 180.963 Böwonner. 1989 wore öt noch 209.178 no 183.000 (1974), 129.000 (1959) und 72.000 em Joohr 1939.
## Jätt va vreuer
Dr Orsprong va Podolsk woch öt Dörp Podol dat em 18. Jahrhondöt zo öt Danilov Kluster ä Moskau. Dörch Katharina II. wood Podolsk em Joohr 1791 öt Stadträäth vorjävve woode. Zo di Zitt deelde mö ä Russland öt Land jraad ä Vorwaltungsbözirke en, ernannd Vorwaltunschefs un dobeij entstänge och neu Städt.

Vöör d Russische Reovolutiun va 1917 woch Podolks enn van d jrützde Industriestädt va Russland. Su joov öt do ön Singer Fabrik, di Niihmaschine herstalld.

D Ulyanov-Famelisch läävde ä Podolsk. Vladimir Lenin besood d Stadt o paar mol. Hä besooß do och önö klenge Landsetz un ön Hött. Em Joohr 1900 held Lenin ä Podolsk ö Treffe met d Sozialdemokrate us Moskau un anger Städt aav, domet sö häm beij d Iskra, ön Ziidung, di öruss jejävve wäde solld, ongerstötzde.

Em Joohr 1971 wood Podolsk dr Orde van öt Ruuh Banner vam Werk vorlinnd. En d Sovietzitt wooch Podolks enn van d Industrijijante en d Moskau Oblast. Zo di Zitt joov öt mi als 20 Fabrike, di en d Stadt ekßisteerde. D meetzde [Mensch|Lüüh]] weerkde beij di Firme.
Em Joohr 2000 wood do önö jruuße Militärstötzpunkt jejründ. 7 Meile van d Stadt (Microyone), dä em Joohr 2011 Igor Minin ongerstäng.
Podolks es dr Setz van öt Zentralarchiv van öt Russische Vorteiligungsmenesterium.
## Städtevröndschafte
Podolsk ongerhäld Städtevröndschafte met onger Städt. Ät send: 

* Balti, Moldavie
* Bar, Montenegro
* Borisov, Wissrussland
* Chernivtsi, Ukraine
* Henan, China
* Kavarna, Bulgarie
* Kladno, Tschechei
* Ohrid, mazedonie
* Saint-Ouen, Frankreich
* Shumen, Bulgarie
* Sukhumi, Abhasie 
* Trier, Dütschland
* Vanadzor, Armenie
* Warminsko-mazurskie, Pole

Usserdäm jitt öt Plän, Städtevröndschafte opzebouwe zo:
* Beni-Mellal, Marokko
* Koper, Slovenie
* Petrozavodsk, Russland

## Jätt z lääse
* Övver d Stadt Podolsk
Comares

**Comares** es ön Stadt un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.

Comares es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 28 Kilometer van d Provinzhauptstadt un 24 Kilometer va Vélez Málaga vott. 1420 Mänsche lääve do Wä ä Comares jeboore wood, dä weed Moriscosos jenannd.

## Jätt z lääse
*Websiij va Comares
*Comares
Benamocarra

**Benamocarra** es ön kleen Stadt un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga.

Öt es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 35 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 3035 Mänsche lääve do.

## Jätt z lääse
*Websiij va Benamocarra
*Benamocarra
Flochhaven Con Dao

Dä **Flochhaven Con Dao** heiß op Vijätnameesesch *Sân bay Con Dao*, un op Änglesch *Con Dao Airport*. Dat ess ene Flochhaven en de Nöhde vun dä Shtadt Co Ong en Ba Ria-Vung Tau, de Provins janz em Sööde vun Viätnam. 

Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess *VCS*. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess VVCS.
Flochhaven Da Nang

**Flochhaven Da Nang** **', **' ess en Flochhaven en Da Nang, Da Nang, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess DAD.
Sendai-Ärdbebe va 2011

Beij öt **Sendai-Ärdbebe va 2011** handelnde öt sich öm ee van d schwötzde Ärdbebe, di mo je jemeiße had. Am 11. Määz 2011 waggelnde d Ääd onjeväär 130 km vöör d japanische Stadt Sendai. Jemeiße wood ön Stärke van öt Bebe, di beij 8,9 op d Richterskala loch.

## Jätt övver dat Ärdbebe

Öt wood vassjestalld, dat dat Ärdbebe en ön Deepde va 24 - 25 km stattvong. Dat Waggele van d Ääd kutt ä janz Japan vassjestalld wäde. A Land wood noch ön Stärke va 7 jemeiße. Völl Huuser un Fabrikke jänge kapott övv brannte aav. Dörch dat Ärdbebe entstäng ön jruuße Wasserwell, önö Tsunami, dä ön bes zo 10 Meter huch Wasserwand jäje d Köste van d japanische Insel deude. 700 Kilometer pro Stond woch di flott. Besongisch schwoch jetroffe wood d Stadt Sendai, di zm jruuße Deel kapott jemaad wood.

## Watt zo dat Ärdbebe vührde
Vöör Japan stüsse vorschiedene Äädplaate opee. Do treffe sich di Pazifische- un d Nordamerikanische Plaat, wobeij Spannunge opträäne. 83 mm maad dat öt Joohr us. Önö Jraav, dr Japanjraav, entstäng. Löse sich di Spannunge op, ruggeld d Ääd, watt als Ärdbebe a Land un als Seebebe em Meer jemeiße weed. Dat Bebe vam 11. Määz woch net öt ischde, völl klenge Bebe hod öt at vörhen jejovve.

## Schäde
Am Dach no öt Bebe wore di Schäde noch net aav z see. Öt wood va 1000 Dude jesproche, wobeij dä Tsunami d meetzde Mensche ömbraad hod. Völl Hüüser send kapott jejange, ö Ölwerk ä Brand jejange, Stroße un Brögge könne net mi jebrud wäde. Noch net aavzösehende Schade had dat Bebe beij d Kärkraftwerke van öt Land aajerichd. Dr Strom zo öt Werk Fukushima I es ongerbroche, su dat d Pompe net loufe, dä Brennstoffkär övverhetze kann un d Jevaahr bestehd, dat öt zo önö GAU, dr *Jrützde Aazönämmende Onvall* komme kann. Lüüh, di en d Nöhde wonne, moote d Wonnunge vorlosse.

## Jätt z lääse
* Pacific Tsunami Warning Center
* United States Geological Survey
German Sky Airlines

**German Sky Airlines** es ön dütsche Vluchjesellschaff met Setz ä Düsseldörp.

## Jätt va vreuer
Met German Sky Airlines jäng öt em Joohr 2004 los, als d Firma d Möjelichkeet boon, Reise z buche. Dat ändernde sich em Aujust 2010, als so ö eeje Vluchzeuch koovde. Vam November 2010 a dorv d Jesellschaff domet Lüüh fleeje. Öt Luftfahrt-Bundesamt joov jrön Lett. Op d Vluchsching erkennd mo sö an öt Zeeche *GHY*.

## Firmezojehörichkeet
German Sky Airlines jehüüd zo d türkische Turistejrupp Kayi Group. Dat bedüüd, da töt onaavhängich van dr dütsche Maat och en d Türkei Jeschäfte maad.

## D Vluchzeuje van d Jesellschaff
Em Oktober 2010 besoss German Sky Airlines mä ee Vluchzeuch, ön 10,6 Joohr ald Boeing 737-800.

## Jätt z lääse
* D Siij van German Sky Airlines
Bejreff

Enne **Bejreff**, dat eß su ze_saare Dä Senn fun jät Kloorem,
fun enne Saach,
zem Bëijspöll wad e Woot bedygge dëijdt,
dat Prinzip odde Alljemëijnfall fun ennem Dėnge.

Et hängk me „*bejriife*“ zeamme, dat Woot kydd_ussem Meddelhuhdöütsche,
woh mer
„**'“
oddo
„**'“
jesaat hät.

Jenou jenůmme jidd et e paa ungescheedlijje Bejreffe fun „Bejreff“, di mor wall ëkßtra ëkßplezėere moß.
Stėchwoot

Dat **Stėchwoot** widd_e beßje ungeschiidlish jesinn, jee noo_dämm in wat förr_ennem Zosammehang mer_et bruch.

;**1.** Beim Tiatershpelle:do iß da e Woot wenn dat Eijner op de Büün passend säät, dann weed ene Andere do drop automaatish in singe Roll irrjendjett jannz beshtemmptes dunn, dat han se schwer enntränniert.
**E Beishpill:** &nbsp;In dämm Stöck *Dä Wiiße Oohß em Schniishtorm*, saarenß dä *Comte Bieß de Marque*, dä setz en Iiwishkeijd en der Dekkorazjoon eröm weijl_e vunn do optredde moßß. Do ess_et wärrəm unn duußter unn mer küünnt noh aan_et Ėnnschloofe kumme. Ävver in dämm Oureblekk, wo hä sing Shtechwoot hüürt — dä *Mooler Bleumisch* kriisch_op_de Büün „Moßtert? Minge schööne Moßtert!?“ — do weed der hinger de Büün hellwaach unn weed tirekk in Jedannke zälle: „Ein, Zweij, Dreij, Zack!“ un weed de Düür oprieße — womit he singen Opptritt op die Büün hätt — un zwa *jannz jennau* in demm Mommennt, wo dä *Mooler Bleumish* met däm Billd en de eijne Hannd_un däm Pott Mostert inn de andere Hannt, op dä Leijder et Övverjeweesh krääje hätt — un eraff krach. Su shteijt dä *Comte Bieß de Marque* esu dat dat Bild inn triff un singe Kopp meddsen do dorrsh jeijht oone dat hä sich do ürjenndwi bei wih dunn künnt.

;**2.** Beim Nohschlaare: em Kattalooch, em Nohkiksel, enn_em Verzeijshniß un esu &hellip;

;**3.** Em jannz nommaale Levve,:do künnt mer_t esu äklääre: *Eetz shtisj_et Der *'im**&nbsp;Jedäshtniß, dann shtisj_et Der **inn_et*'&nbsp;Jedäshtniß*.

*Luur och noo:* Schlaachwoot, Lemma, *un* Aproppoß, *ußßdeämm:* Tesaurußß
Jatropha

**Jatropha** es ön Zoot Struch övv Boohm, di zo d Planzefamelisch Euphorbiaceae jehüüd.

## Jeftichkeet
Wi anger Metjledder van d Euphorbiaceae enthalde och Jatropha-Planze Jeff. Nojewesse wood Lektin, Pharbol un Trypsin. Drei Some van Jatropha reiche us, öm ön Persun öm z brenge. Dobeij es öt möjelich, dat Jeff dörch d Hutt op z nemme. Em Joohr 2005 wood d Planz opjrond van hör Jeftichkeet vorboone.

Va Jatropha wend 170 Zoote bekannd.

## Jätt z lääse
* Jatropha
Wikipedia

De Wikipedia (jesproche:&nbsp;, aanhüre:&nbsp;&nbsp;) es e frei un offe Nokixel em Opbou, en över 350 Sprooche

Jeede Eijn kann medmaache un sing Weße opschrieve. Ed eß och för Jeede do för dren ze Lässe, et koßß nix. De jannzen Inhallde shtonn unger dä Creative-Commons „Namensnennung – Weitergabe unter gleichen Bedingungen 4.0 un sin domet för jeede Minsch zojänglish, för wat hä domet maache well.

## Sproche
En Wikipedia jidd et ald en vell Sproche, un et wääde noch emme mie.

### Neu Sproche
Wer en Wikipedia en en neu Sproch hann will, die et no nit jitt, der schläät die vür op de Wiki-Websigg ** (*op [[Englische Sprache|änglesh]]*) un sök sich jenooch Lück zesamme, die metmaache wolle un do ungerschrieve donn.

## Websigge
* De Wikkimedija Shtėfftůng (*op änglesh*)
* De MediaWikki ßöffwäer (*op änglesh*)
WiKoelsch

Et **WiKoelsch** woo dä Fosooch un en Demo dat en Wikipedia en de ripoarėsch Sprooche löüf. Et woo och dä Fürjängo fu de Wikipedia fö de ripoarėsch Sprooche.

## Luuer Och hee
* :Project:Shtatißtik
* :Project:Archiv
* :Project:Unz Jlooreijsche! Verjangenheijdt.
* Et Nöüßte fun de Ripoarisch Wikkipedija

## Websigge
* Metawikki
Joohr 1985

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
* Öt Janneken Pis wood opjestald.
* D Simpsons entstönd.

### Minnsche

### Sönnß
* D Federation of Canadian Naturists weed jejründ.
* Ä Stolbersch weed d Ketschebursch Brouwerei zojömaat.
* Dr Jlükol em Wing Skandal
* Öt Trio Josef, Jupp un Jüppche weed jejründ.
Wikimedia Commons

**Wikimedia Commons** eß en Webßajt med enner Sammlung, ennem Repository, fun elektronische Bellder, Filləmsher un Töhn, un esu jët en dä Aat, di jeeder_Ëĳn frëĳ bruche darrəf. Se sinn doför jedaach, en annder Projäkte enjesätz zw wääde. Entweeder wääde se folėngk, odder op annder Websigge kopeet. De Wikimedia Stiftung bedriif dä ßööver för de Wikimedia Commons. Jeede darrəf sesh do aanmällde un sing ëĳen Krejazjoohne do op_laade. Hä moßß se dann ävver och fö_de jannze Wällt zor Forfööjung shtälle.

## Websigge
* Wikimedia Commons
Concepción

**Concepción** es ön Stadt van em Joohr 2002 onjeväär 216061&nbsp;Bewonner. Öt litt em Süde va Chile. 

## Jeojrafie
* Wo iss dat jenau ? 36° 49' 41.5" S ; 73° 03' 04" W
* Wie huh lischt dat ?  12 m ü. NN
* Wie jrooß iss dat ? 222 km2
* Wi vill Lück wohne da ? 292 589 (2006)
* Lück pro Quadraatkillemeter : 1 318 Lück pro km2

## Schülle
Concepción had met d Universidad de Concepción ön Universität met 25.000 Studente.

## Fooßball
En de Stadt Concepción jidd_et ene Fooßballverein, dä Club Deportes Concepción, Club Deportes Fernandez Vial und Club Deportes Universidad de Concepción.

## Gallerie

Beld:Coat of arms of Concepcion, Chile.svg|Wappe va Concepción
Beld:Arco de Medicina UdeC.jpg
Beld:Moderno Edificio en Concepción.jpg
Beld:Desembocadura del Biobío.jpg
Beld:Ex Catedral de Concepción.jpg
Beld:Biobus01.jpg
Beld:Hotel El Araucano.JPG
Beld:Plaza de Armas Concepción.jpg


## Z lääse
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, v.28

## Kick och

## Websiij
* D Websiij van d Stadt {es}
26. Juuni

Der 26. Juuni.

## Kirschejoo
* Hillije: Johannes unn Paul

## Minnsche
* Katrin Heß weed em Joohr 1985 jeboore.
* Gabi Pauli wood em Joohr 1957 jeboore.
Joohr 2008

## Wat weede sull
### Pollitikk
* Am 25. November vängd d Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland a.
* 4 US_Hubschrauber beschösse am 27. Oktober d Stadt Abu Kamal.
* Waahle op Sark em Joohr 2008 send d ischde, di di Insel aavhäld.
* D Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008 am 17. Mai send vörjetrocke neuwaahle.

### Weßßeschaff un Täshnigk
D indische Mondsond Chandrayaan 1 start am 22. Oktober zm Mond.
### Kulltuur
### Sönß
* Anschlaach ä Peshawar am 5. Dezember 2008
* Anschlääch va Jaipur am 13. Mai 2008
* Dr Vulkan Chaitén brecht am 2. Mai us.
* Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard am 16. Aprel.
### Lück

## Sönß
D Orjanisatiun FEMEN weed am 11. Aprel jejründ.

Aavstorz van ö Fluchzeuch van d Hewa Bora Airways am 15. Aprel.

Spanair Vluch JK 5022 stürzd am 20. Aujust aav.

Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008
27. Oktoober

Dä **sibbenunzvantßishßdte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* 4 US-Hubschrauber beschösse Abu Kamal em Joohr 2008.

## Websigge
*
Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi

Dat **Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi** (), es ee van d jrützde Kärkraftwerke, dat ä Japan stehd. Öt litt onjeväär 250 Kilometer nördlich va Tokio en d derekte Nöhde van dr Stelle Ozean. Öt Kärkraftwerk Fukushima-Daini es 12 km va do vott.

Eejedömmer va Fukushima I es Tōkyō Denryoku, önö Enerjilevverant. Dörch öt Sendai-Ärdbebe va 2011 koom öt zo ön Reih va Onväll met Explosiune un Vreisetzung va radioaktive Stöpp.

## Övver d Reaktore van d Anlach
Ä Fukushima I stönd 6 Reaktore op ä Jebiit va ca. 3,5&nbsp;km². Öt wood övverlaad, önö Deel van d Anlach stell z lääje. Stattdesse vorlängernde mo d Laufzitt öm zosätzliche 10 Joohr.

Em Joohr 2002 veel öt Kärkraftwerk op, als öruss koom, dat Berichte övver d Secherheet jefälschd woode wore. Alles mood neu jepröfd wäde. Am 16. Mai leef ön Reaktor wärm aa. Zosätzlich stäng en d Ziidung, dat dr Bouw va 2 zosätzliche Reaktore vorschobe woode woch. Onväll, di vörkomme wore, sollte dodörch vortuschd wäde.

## D Onväll no öt Ärdbebe vam 11. Määz 2011
No öt Ärdbebe va 11. Määz 2011 koom öt zo ön Serisch va Störunge. Öt vong domet a, dat d Köhlung ussveel, d Wärme net mi aavjevüührd wäde kutt un sich dodörch Druck opbouwde. Erjendwann vührde dat zo ön Explosiun, di d ussere Hüll van öt Reaktorjebäude kapott ress. Dat passeerde net mä ä enne van di Reaktore. Bo ä jedde leef d Onjlöcksserisch aav. Strahlung un radioaktive Stöpp troon us un vorseuchde d Ömwelt.

## Jätt z lääse
* List of Reactors insc.anl.gov
* ODL Fukushima-I (ä Japanisch)
* Reaktor wärm an öt Netz
Öcher Platt

**Öcher Platt** weed jemullt in Oche. Et hätt ene nidderrheijnische Singsang, äwwer et eßß en ripoarisch Sprooch. Holland eßß noh, dröm jitt et holländische Ußdröck em Öcher Platt.

Jätt besonderet eßß dä Nominativus absolutus.

## Schrievwies
De Öcher Dialäkkspezijaliste schrieven et **Öcher**, mer säät äwwer **Öscher**.

## Uus döm Böcherrejal of döm Böcherschaaf
* Dr. Karl Allgaier, Jutta Baumschulte, Meinolf Baumschulte, Richard Wolfgarten: **', Öcher Platt - Hochdeutsch und Hochdeutsch - Öcher Platt. Öcher Platt e.V. Oche, 2000. 
* Adolf Steins: **' Böhlau-Verlag, Kölle, Weimar, Wien, 1998. ISBN 3-412-07698-8
* Prof. Dr. Will Herrmanns: ** Verlag J. A. Mayer, 1970. ISBN 3-87519-011-4

## Süch och
* de Swadesh Lėßß för et Öcher Platt
* de Wenker Säz em Öcher Platt
* de Sigge op Öcher Platt

## Websigge
* Oecher-platt.de
Pannekoche

Föör **Pannekoche** säät mer och *Eijekooche*. Dat eßß jätt för ze äßße, watt mer op dor janze Welt kennt.

Dozoh verklopp me Eijer, Mäll, un Milesch zo_nem jlatte flössije Dejsch, deet en Pries Salz un Zucke dobeij, un back dat Janze joldjelev en_e_ner jefettete Pann ußß. Wenn dä Kooche ußß de Pann kütt, deet me_en met Puderzucke, Marmelaat ode söößem Sirup op dor Desch.

En Holland eßß dä *Pannenkoek* en Nazijonaljereesch un mer kann_et en jeder Weetschaff met divärrse Beläsch (Zucke un Zimp, Äppel, Ahornsirup) äßße.

En besondere Spezijalität senn rheijnische Appelkööjelsche. Dat es unjefähr dä jliche Dejsch wie beijm Pannekooche, nur deet me noch jätt Häff un kleijgefitschte Äppel ode ander Oppß (z. B. Kiersche, Proumme, Wollbere) een d'r Dejsch.
Fitschbunne

Unger **Fitschbunne** versteht me em Rhingland kleen jefitschte, längs jeschnibbelte grööne Bunn, jekoch met_ener decken Schief durchwaasenem Speck. Affjefeinert witt dat janze met Bounnekrouck un sößsuurem Appelputsch. Dohzo serviert me *"neue [[Kartoffel|Ääpel]]" (Äärdääpel)*, die em Juli / Aujuss zor jlichen Zick rief sen, wie die grööne Bounne.

En Norddeutschland et dat Sommerjereesch als Birre, Bounne un Speck bekannt.
Küppers Kölsch

**Küppers Kölsch** wor e Kölsch, dat von de Wicküler-Brauerei en Wuppertal jebraut wudde eß.

Späder sen di ävver extra för dat Kölsch ze bräue noh Kölle jetrokke un han en dä Stadt enne quasi Afflääje jejröndt, de Küppers Kölsch GmbH. Dä Här Küpper wohr eets dä Fokoufsleijder fun Wicküler för der Rhing un wohd dann der Baaß en Kölle. Et jeng dröm, dat de enjesëße Kölsch Bräuer för Jereesch jejange woohre un saate: „Allëijn med däm Wasser fun Kölle kam_mer Kölsch bräue. Dat Küppers es ja këij Kölsch, un soll och nit esu hëijße dörrve.“

En de Läde un aan de Büdshe kunnt mer övverall Küppers han, un med „Wicküler Küppers Kölsch, weil es so bekömmlich ist“ un „Küppers Kölsch es esu joot, wie enn eijene Köbes em Huß“ Plakate wohr de jannze Shtadt zojeplaßtert. Ävver fill Lück maahte enne klore Ongerscheed: „Dommer ens en Fläsch Bier“ — „Kölsch? Alt? Pils?“ — „Kölsch nattörlesch“ — „Ha_sch keij nieh do. Nur Küppers.“ Dat wohr nit sellde.

Domed ed sech och bestemmp „Kölsch“ nänne dorref, wood de Konsärve Fabrek Libbys jekouf un platt jemaat. Esu joohv et kei Büxe Mellsch mieh us Kölle, ävver Küppers Kölsch. Drißßisch Joohr spääder hät dä Küppers 93 dann noch sing Motter_Brouerëij quasi övvenomme un es jäz de Wicküler-Küpper-Bräuerei, med zwei Broustädte.
Bönnsch (Sprooch)

**Bönnsch**, dat ess die Sprooch, die rond öm Bonn jesproche wierd. Et ess eng mem Kölsch verwandt, ävve net jlich. Die Bönnsche spreche mieh su ene Singsang un jebruche jet andere Wördt als die Kölsche. Bönnsch ess ene Dialek vom Ripuarisch, dat zo dä meddelfränkische Sproche jehürt. Et wierd de Rhing erop onjefähr bis Linz am Rhing jesproche.

## Wichtije Ungescheed zom Kölsch

Punk 1: Dä Kölsche sät *heijße, loufe, jlaüve*. Dä Bönnsche määt et sich jet leechte un säät: *heeße, loofe, jlööve*. Uss dä kölsche Zweikläng werde en Bonn lange Vokale.

Punk 2: Dä Kölsche säät *Veedel, Woosch, Wööschje*. Vom Huhdeutsch wesse me ävve, dat en su Wördche eijentlich e „r“ erin moss. Dä Bönnsche hält sich dran un säät: *Vierdel, Wursch, Würschje*. Dat moss me ävve richtich usspreche. Net: *Virrrdel, Wurrrsch, Würrrschje*, sondern: *Vi-edel, Wu-esch, Wü-eschje*. Janz weech, alsu e „r“, dat me kaum hürt.

Punk 3: Wenn dä Kölsche bei de *Woosch* e „r“ verschlamp, denk sich dä Bönnsche: Dat könne me att lang, un verschlamp sing „r“ am Engk von e'nem Wordt. Zom Beispill: En Kölle jit et *e Mädch*'e*** un ''zwei Mädch'''er***. En Bonn: *e Mädch*'e*** un – ''zwei Mädch'''e***. Könne och elefdausend Mädche sen: dat „r“ bliev fott. Die Endunge *-e* un *-er* werde vom Bönnsche nämich jlich jesproche. Em Kopp denk hä ävve met. Ungebewoss. Dat sitt me, wann e'ne Vokal foleje deet: *nevve mir* versus *unge mir* – keenen Ungescheed. Ävve jetz e'ne Vokal hinge draan: *nevve*'n**_em Desch'' versus ''unge**r**_em Desch''. Do ess et „r“ op eemol widde do.

Övve dat r-Verschlampe von dä Bönnsche jitt et ne bekannte Wetz: „Saach ens e Wordt ohne ''r''!“ - „Bonne Männe-Jesangsve'een.“

Die drei Punkte do bovven sen die Ungescheed zwesche Kölsch un Bönnsch, wo en Räjel hinge setz. Do kanns de dich drop velohsse. Dann jitt et noch Ungescheed, die hee un do en e'nem Wordt vürkomme. Beispill: ''ühr – ehr; ich sen – ich ben; hä sitt – hä süht; donn – dunn; jekräje – jekrääch''. (Dat ierschte Wordt ess emme Bönnsch, dat zweite Kölsch.) Zom Deel jit et ävve och en Bonn selevs Ungescheed, zom Beispill zweschen de City un [[Beuel]]. Op de Klaaf-Sigg kanns de nohlesse, dat de Bönnsche sich övve manche Wördt och ungereneen net jrön sen. Ävve dat ess jo en [[Kölle]] och esu.

== Quelle: ==
* Herbert Weffer: Von aach bes zwöllef - **' Bonn, 2000. 
* Herbert Weffer: **, Bonn, 2000. 
* Johannes Bücher: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, Hrsg. Landschaftsverband Rheinland, Amt für Rheinische Landeskunde, Band 3, 2. Auflage, Köln, 1987
18. Meij

Der aachzeente Meij.

## Pollitikk
Öt Ongerneehme Rhingübung vängd em Joohr 1941 a.

## Minsche
* Dominik Brunner weed em Joohr 1959 jeboore.
* Adolf Rübe weed em Joohr 1896 jeboore.
* Johannes Paul II. weed em Joohr 1920 jeboore.
* Caroline Bonaparte stervd em Joohr 1839.
* Fanny Cogan stervd em Joohr 1929.
Joohr 1896

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur
Dä Film Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin wood jedriihnd

### Minnsche
* Adolf Rübe weed am 18. Mai jeboore.

### Sönnß
Öt Wienges maad op.
3. Novemmber

Der Drette Novemmber.

## Minsche

### Jeboore
* Friedrich Karl Waechter wood em Joohr 1937 jeboore.
### Jeshtorrve
Beij d Aktiun Erntefess sterve em Joohr 1943 övver 42.000 Mensche.
* Alfred Ittner stervd em Joohr 1976.
* Henri Matisse stervd em Joohr 1954.
Joohr 1943

## Wat jewääsen_eßß

### Lück un Minnsche

## Sönß
* Öt Konzentratiunslajer Vught wood am 5. Januar vädisch.
* Öt Jetto Minsk wood am 21. Oktober opjelößd.
Schalltjoohr

Em jrejorjanėshe Kallendor fum Jrejor un och vum Cäsar, dä Julijanesche, jidddet en Institution, dat es dat **Schalldjoohr**. Eijnmol en 4 Joohre eß 1 Joohr öm 1 Taach längor wi söns. Dat es, öm der Sonnelouf öm de Äöd un de Daare, wo de Ääd sesh 1&nbsp;mol ömdriht, zo samme zo brenge. Et eß nämlj enne Feedeldaach mieh em Joohr, etwoh. Di maache dann alle 4 Joohre enne folle Daach un dä weed em jecke Fäbrowa aanjehange, wannet esu wick öß. Dat Johr met däm Daach mieh, dat nänt mer e **SchalldtJoohr**, un de andere nit.
Dr 29. Fäbrowa heiß dröm och dr Schaltdaach, wannet inn jitt.
14. Määz

### Minnsche

* Albert Einstein wood em Joohr 1879 jeboore.
* Monica Mayhem wood em Joohr 1978 jeboore.
* Einhard stervd em Joohr 840.

## Söns
## Websigge
*
18. Apprill

## Kultuur
D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es em Joohr 1994.

## Minsche
* Albert Einstein stervd em Joohr 1955.
* Juan Félix Sánchez stervd em Joohr 1997.
20. Meij

Der zvanzishßte Meij.

## Minsche
{{*| Alexei Andrejewitsch Tupolew weed em Joohr 1925 jeboore.
{{†| Christoph Kolumbus stervd em Joohr 1506.
12. Meij

Der zwölləfte Meij.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
Dä Film Mr. Flip kütt em Joohr 1909 en d Kinos.

### Söns
### Minsche

* Alexei Andrejewitsch Tupolew stervd em Joohr 2001.
* Irena Sendler stervd em Joohr 2008.
## Websigge
*
Joohr 2001

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
* Anschlääch vam 11. September 2001
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
D ischde Vahrd van d Euregiobaahn.
### Kulltuur

### Minsche

† Alexei Andrejewitsch Tupolew stervd am 12. Mai.
### Sönß
Dütsche Sprooch

Als en **dütsche Sprooch** deiht mer en de Weßeschaff övver de Sprooche jeede uß enen jannze Pöngel fun de weßßjerrmaanische Sprooche klaßėfezėere. Dohzoh jenüüre Dousende vun de dütsche Dijalëkte, och de ripoaresche, de friisėsche, de bairėsche un vill mieh. De em Momang miihtß jekallte dütsche Sprooch es et su jenannte Standat-Dütsch, o koot „Dütsch“, woh mer em Vollek och „Huhdütsch“ för säät, och wann dat för dä Weßeschaffle jët ärsh unjenou dohää kütt, weil dä onger de huhdütsche Sprooche widder ene jannz Knubbel dütsch Sprooche vershteiht.

Dütsche Sprooche schwaadt mer en Dütschland, Österrich, Liechtenstein, Luxembursch, Deijle vun dä Schweijz, Namibia, Italie, Bellje un Dänemarrek, un en de EU, och emmer als Ampssprooche. Nit amplesch jidd_et zehouf dütsche Sprooche övverall, bahl en jedem zwette Land op de Ääd kam_mer ein fenge.
5. Dezemmber

Der Fünefte Dezember.

## Katastrofe
* Anschlaach ä Peshawar am 5. Dezember 2008

## Minnsche
### * Jeboore
* Johannes Heesters wood em Joohr 1903 jeboore.
* Amy Acker wood em Joohr 1976 jeboore.
* Keri Lynn Hilson wood em Joohr 1982 jeboore.
* Gerhard Romilian von Kalcheim wood em Joohr 1589 jeboore.
### † Jeshtorrve
* Alexius II. stervd em Joohr 2008.
* Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart stervd em Joohr 1791.
* Nelson Mandela stervd em Joohr 2013.
Joohr 1976

## Wat_paßßeed_ėß

### Täshnigk
Öt weed aajevange, d Karakaya-Talsperr z bouwe.

### Kulltuur
Öt ischde Oktoberfess va Cincinnati

### Minnsche

### Sönß
* Dr Ala-Artscha-Nationalpark weed jejründ.
30. Novemmber

Dä drissichste Novämber eß dä läzte Dach em Novvemmber.

## Minsche
* Anine Bing weed em Joohr 1982 jeboore.
24. Novemmber

Dä vierunzwanzichste 

## Minsche
{{*| Anna Ans Polak wood em Joohr 1906 jeboore.

{{†| Vannozza dei Cattanei stervd em Joohr 1518.
11. Sepptämmber

Dor ellefte Sepptämmber.

## Wat passeed eß
* Anschlääch vam 11. September 2001.

## Minnsche
* George Irving stervd em Joohr 1961.

## Websigge
*
13. Meij

Der drüxeente Meij.

## Kirshejoor

## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
### Söns
Anschlääch va Jaipur am 13. Mai 2008
### Minsche

* August Emil Enna weed em Joohr 1859 jeboore.
* José Bello Lasierra wood em Joohr 1904 jeboore.

## Websigge
*
3. Aujußß

Dä dritte Aujußß.

## Minnsche
### * Jeboore
* Anna-Maria Ravnopolska-Dean wood em Joohr 1960 jeboore.

### † Jeshtorrve
† August Emil Enna stervd em Joohr 1939.
Joohr 1939

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitikk
Dr zweide Weltkresch brecht am 1. September us.

### Minnsche
† August Emil Enna stervd am 3. August.
Joohr 1492

## Wat_paßßeed_ėß
* Ajaccio weed jejrönd
* Christoph Kolumbus erreicht met 3 Scheffe am 12. Oktober Amerika.
Joohr 1909

## Wat_paßßeed_ėß
### Täshnigk
Dr Dütsche Kanal weed jebouwd.

### Kulltuur
Dä Film Mr. Flip kütt am 12. Mai en d Kinos.

### Minnsche
Joohr 1990

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
* D Deutsche Demokratische Republik jeehd am 3. Oktober z äng.
* Thüringe kütt als Bundesland zo d Bundesrepublek Dütschland.

### Minnsche
Joohr 1907

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur
D ischde Ussjraavunge am Tempel Varnenum.

### Lück un Minnsche

### Sönnß
* 1907 entstong dr Bareschesser ä Bösbisch.
12. Sepptämmber

Der zwölvte Sepptämmber.

## Wat frööer woor
Dat Musical The Black Crook wood em Joohr 1866 öt ischde Mol jezeechd.

## Minsche
* Nicola Panaro wood em Joohr 1968 jeboore.
* Alice Lake weed em Joohr 1895 jeboore.
* Dominik Brunner stervd em Joohr 2009.

## Websigge
*
Joohr 1895

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur
Als ischde Film entstäng d Stommfilm D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières.

### Minnsche

### Sönnß
* Jläbbisch wood am 9. August ön Stadt.
* D Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol weed vädich.
15. Novemmber

Dä fuffzente .

### Pollitik
### Fochschung, Weßeschaav_un Täshnigk
### Kulltuur
### Sönß
### Minsche

* Johannes Kepler stervd em Joohr 1630.
* Alice Lake stervd em Joohr 1967.
* Claus Schenk Graf von Stauffenberg weed em Joohr 1907 jeboore.

### Sönß
## Ußßerdämm
## Websigge
* 
* Heinrich von Müllenark wid im Joohr 1225 kölsche Äzbischop.
* Paps Johannes Paul II kütt noh Kölle.
Joohr 2007

## Wat paßßėet eß
## Wat weede sull
### Pollitikk
### Weetschaff
ITIL V3 kütt am 1. Juli öruss.
### Weßßeschaff un Täshnigk
### Kulltuur
### Sönß
Amoklouf va Jabukovac am 27. Juli.
### Lück
29. Novemmber

Dä nüngenzwanzichste November.

## Minsche
* David Griffith weed em Joohr 1800 jeboore.
* Friedrich Zelnik stervd em 1950.
Joohr 1800

Dat **Joohr 1800** hätt 365 Daare jehatt, et eß näämlish keijn Schalltjoohr jewääse.
## Wat_paßßeed_ėß

### Minsche
* Caroline Bonaparte hiirod.
* David Griffith weed am 29. Novemmber jeboore.
21. Meij

Der ëĳnunzvanzishßte Meij.

## Minsche
* Anika Moa weed em Joohr 1980 jeboore.
* Albrecht Dürer wood em Joohr 1471 jeboore.
* Ann Little stervd em Joohr 1984.
Joohr 1980

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
* Simbabwe wood onaavhängich.

### Minnsche

### Sönnß
* D Nederlandse Taalunie wood am 9. September jeschlooße.
* People for the Ethical Treatment of Animals weed jejründ.
Mona Lisa (Wat es dat?)

**Mona Lisa** eß:
# e berühmp Jemäldö fun em Leonardo da Vinci, →&nbsp;Mona Lisa (Beld)
# un och en Sändong em Zwätte Dütsche Färnsehje, →&nbsp;Mona Lisa (ZDF)
Nordstar

**Nordstar** es ön Vluchjesellschaff us Russland. Sö had hörö Setz an dr Vluchhafe va Norilsk.

Nordstar vong am 16. Juni 2009 a. Damols hodde Lüüh met jenoch Jeld us Norilsk va Sterling Airlines un TUIfly 3 Boeing 737-800 övvernomme. 2010 koome 2 zosätzliche Boeing 737-800, di vreuer vöör TUIfly vloore, dozo. En dat Joohr wood och önö Vordrach met KrasAvia ongerzeechned. Dorä stäng, dat va 2011 a, ön neu Vluchjesellschaff jejründ wäde soll, dörö Setz ä Krasnojarsk se soll.

Wä en ö Vluchzeuch va Nordstar vlütt, dä kann domet no Montenegro övv Ägypte vleeje. Ävver och Städt ä Russland stönd op dr Plan.

## D Vluchzeuje van d Jesellschaff
Em Määz 2011 besoss Nordstar nävver 6 Boeing 737-800 (enn, di va Ryanair stammde, parkt ä Irland) enn ATR42-500.

## Jätt z lääse
* Siij van d Vluchjesellschaff
* Övver d neu jejründ Jesellschaff
Mondaach

Dä **Moondach**, **Monndach**, oddo **Mandach** eß dä eezde Daach enn_dor Woch.
Ed_eß de eezde Ärrbedsdaach enn_dor Woch för de miißte Minsche.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm Moond singe Daach, dä och enne Jott wooh.
Mettwoch

Dä **Mettwoch**, **Medvoch**, oddo **Wuunßdaach** eß dä dette Daach enn_dor Woch. Ed eß enne hallve oddor jannze fräije Daach för de miißte Ääzde.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm Jott Wodan singe Daach.
Donnersdaach

Dä **Dunnerßdaach**, **Důnnoßdaach**, oddo **Donnerstag** eß enne Daach enn_dor Woch.
Ed_eß fö_jewöönlėsh_enne Ärrbedsdaach för de Minsche.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm *Dunner* oddo *Donar* singe Daach, dä och enne Jott wooh. Em Norrde wood hä och *Thor* jenanndt. Alld de aale Jrishe un de Römer hann dä Daach noh dänne ierem Zeus oddo Juppito benannd_un et weed wall esu jewääse sinn, dat de Järmaane do ëijnfach noh de Roll fun däm Jott en ier Shprooche övversaz hann.

Ed_jidd_e_paa shpezjälle Dunnoßtaare em Joohr:
* Dä eetßte Dunnostag em Joor bestemmp, wann bëij_onz_de eezte Kalländowoch jezallt weed.
* Op Wieverfaßtelovend jëijdt dä Faßteleer reshtesh loßß.
* Dä Jröndonnoßtaach lügg_de Truuerzigg_en de Kaarwoch enn.
* Hemmelfaat eß Fattodaach, un_dat emmer obb_ennem Dunnoßdaach.

Ußßodämm kënndt_mer en Döütschland noch dä Lange Donnersdag fum Ladeschloß.
Freidaach

Dä **Friidaach** eß dä fönnefte Daach enn_enner Woch.
Ed_eß dä läzde Arbäjzdaach för de miißte Lück.
Öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange.
Sambsdaach

Dä **Sammpßtaach** oddor **Sambsdaach** eß dä säkßte Daach enn dor Woch. Ed ess enne Fierdaach oddor Fräj för de miißte Lück bäj uns em landt. Oßßjenůmme Jeschäff, woh mer jät ennkoufe kann. Di hann ze ärbejde, ävver öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange. Ußßodämm kënndt mer en Döütschland noch dä Lange Samsdag fum Ladeschloß.