open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El-Qaeda

**El-Qaeda** es ö Nätzwerk va Terroriste, di a völl Ställe op d Welt Anschlääch usjevüürd hand. Am bekanndste send di Attentate op öt World Treid Centr un öt Pentajon, d Anschlääch vam 11. September 2001. Dobeij storve onjeväär 2600 Mänsche.

## D Orjanisatiun
Öt wood vreuer dova jesproche, dat Osama Bin Laden d Orjanisatiun leite däng. Hüü z Daachs jlöövd moch dat net mi. El Qaeda hat ön eeje Dünamik entwäggelt, di kenne enkele Chef mi nüüdisch hat. Völl enkele Jruppe sollte onger dä Naam zsammejefasst wääde. Dat Jeld, dat jebrudd weed, stammt döck us dr Handel met Droje. Ävver och öt Jäld van Osama Bin-Laden, dat send onjeväär 300 Milliun Dollar, steeht d Orjanisatiun zor Verfüjung.

## Wi öt aavong
Aajevange hat dat domet, dat d Russe no Afjanistan koome. Öt entwäggelde sisch önö Weerstand jäje di Soldate. Dozo jehood Osama Bin-Laden, da vorsoot, us Pakistan öruss, Afjanistan vrei z kriie. Langsam woss dä Weerstand jäje anger Natiune. Dozo jehoote och d USA. 

Öm di Ziile z erreiche, vong el-Qaeda a, Anschlääch z vorübe. Dozo jehüüre:

* Vorsoode Anschlaach op öt World Treide Centr em Joohr 1993
* Anschlääch ä Saudi Arabie met 26 Duude en d Joohre 1995 un 1996
* Anschlach ä Nairobi em Joohr 1998 met 224 Duude
* Anschlach op ö US Militärscheff ä Aden (Jemen) met 17 Duude
* Anschlääch am 11. September 2001 met 2600 Duude
* Anschlach op Bali met 202 Duude em Joohr 2002
* Anschlääch ä Marokko, Saudi Arabie un d Türkei met onjeväär 100 Duude em Joohr 2003
* Anschlach op Zösch ä Spanie met 190 Duude em Joohr 2004
* Anschlääch ä London, Äjüpte un Jordanie met 200 Duude em Joohr 2005
Ecser

**Ecser** es e Dörb_em Kriiß Pesht en Unnjann en de Nöhde fon Budapesht.
Dä unnjarrėsche Name Ecser shpresh mer äänlesch wi *Ätshär* .
Dat Dörp hät och noch enne slovaakėsche Name, dä eß **Ečer**, un et lääve och en Minderhëijt fun Slovaake doh.

## Lare
Ecser lidd_en södoßte fon Budapesht, noh bem engernazjonaale Flochhave Ferihegy.
En de Nohberschaff sen de Ööt Maglód, Vecsés, Gyömrő, un Üllő. De Outobahn M0 löüf en de Nöhde fom Dörp laanß.
Et litt och aan de Iisebahn 120a, di Budapest un Újszász un Szolnok fobengk.

## Jescheshlijjet
Et eezte jeschrevve Zöüshnėß fon Ecser eß fom 15. Dezämmbo 1315, ävver dat Dörp johv_et alld_aff 896, woh de Unjann en dämm Landt aankohme, woh se hügk noch am lääve sėn. Mer ferzallt sesch e Lejënndt, donoh hät dä Jroß_Prėnz Árpád fon de unnjarresche Shtämm dämm Oot sėnge Name jebraat. Wi hä nämmlesch noh dämm Name fun däm Plaz frohchte, wo hä sesh jraad_enß förr_en Raßß nidderjeloohße hat, do kunnte emm de Ëijnhëijmesche Bewonner dä nit fozälle. Drömm saat hä zo inne: „Doot dä Plaaz noh dämm Ëijscheboum nänne, dä hee shtäijt.“ Op Onnjarresch hëis_en Ëijsh **'.

Onger de Ottomaane zwesche 1526 un 1686 shtorf dat Dörb_uß; en de Houpsaach noh dem Fall fon Buda, wat joh nit wigk woh. De eezte Bewonner kohme dann em Johr 1699 zerrök. Em Onaffhängeshkëijtßkreesch fon 1703 beß 1711 woohre och ellef Salldaate fon Ecser dobëij. En de frööje 1700-er Joohre hät dä [[Graf|Jraaf]], dämm dä Oot doh jehoot hät, dä Jraf Antal Grassalkovich, och Slovaake do aanjesidelt.

== Kultuur ==
Dat ëijnzejje [[Baudenkmal|Boudëngkmool]] em Dörb_eß de römesh kattoolesche Kėrresch uss_em Johr 1740.

De jannze Wälld kännt dä Follkß_Danz fon de Hiiroot fon Ecser, wadd_op unnjarrėsch
**' hëijß.

O_m Shtadtwappe sen de Kerresh, dä follekß_Dannz un dä Äijschboum. Dat sėn de drëij weshtėshßte Zëijsche för dat Dörp.

## Pachtno_Shtädt
Ecser sing Pachtno_Shtädt sinn:
* Zlaté Klasy en de Slovakeij
* Kumbağ en de Turkeij
Bill Clinton

**William Jefferson „Bill“ Clinton** (* 19. Aujust 1946 ä Hope en dr Bundesstaat Arkansas woch va 1993 bes 2001 dr 42. Präsident van d USA. Hä, ö Metgled van d Demokratische Partei, es dr Nachvoljer va George H. W. Bush un dr Vörjänger va George W. Bush. Bill es seid 1975 met öt Hillary Clinton vorhiirod. Chelsea heecht sing Doohter. 

## Sii Lääve
Hä besood d Huchschüll ä Georgetown un liirde Weetschaftwesseschafte un jäng dono vöör 1 Joohr no oxford ä Ängland. 1973 maade hä singe Avschloss an d Yale-Universität. Do liirde hä öt Hillary kenne. En di Zitt vong hä ä, sisch politisch z bötätije.

## Clinton en d Politik
### Justizminester
1976 wood Bill Justizminester un zwei Joohr spiidr Juverneur va Arkanas, ö Amt, dat hä met 1 Ongerbrächung bes 1992 bökleede. En dat Joohr entscheed hä sisch vöör öt Amt als Präsident z kandideere.

### 1. Präsidentschaf
Beij d Waahle vam 3. November 1992 fluppde öt Clinton 43 % van d Stemme z kriije. Domet schlooch hä singe Vörjänger George H. W. Bush, dä mä 38 % ärheld.
Clinton kömmerde sisch völl öm d Ennepolitik van d USA, d Ussepolitik maade häm winiijer Sorch. D wichtiste ussepolitische Opjaave soch Bill doren, tösche Israel un d Pälastinänsr z vormittele. Ävver och öt Zsammespell tösche d USA, China un Russland spelld ön jruuße Roll. Dütschland besood hä och döck un ongerhelld domet jo Beziehunge. Dat erkännt moch och dora, dat hä em Joohr ä Oche dr Karlspriiß kräät.

### 2. Präsidentschaf
1996 wood Clinton ö zweide Moll als Präsident jewäählt. 

Önö jruuße Deel van sing Amtszitt wood dörch d Lewinski-Affäre bestemmt, ö Küddelche, dat hä met ön Hölp em Wisse Huuß hodd. D Oppositiun vorsooht, häm us öt Amt z werpe watt ävver net fluppde.
En d Ussepolitik bestämmde öt Vorhältnes zo Vietnam, dr Krach em Nahe Oste un öt Küoto-Protokoll. D Inspektiune em Irak vonge och en di Zitt a un d ischte Bombe, di op öt Land veele, woode wäährend d Präsidentschaf va Clinton ä Opdrach jejovve.

Jäje öt Äng van Clintons Amtszitt veele d Aktivitäte va El-Qaeda op un dr Naam va Osama bin-Laade wood bekannt. op.

Bills Präsidentschaf jäng am 21. Juli 2001 z Äng.

## Websiije
* Öt Lääve va Bill
George H. W. Bush

**George Herbert Walker Bush**  (* 12. Juni 1924 ä Milton (Massachusetts) – 30. Novemmber 2018) woch tösche 1989 un 1993 dr 41. Präsident van d USA. Hä es dr Papp va George W. Bush.

## Sii Lääve
Georges Famelesch, op Ripuaresch heecht dä dann Schosch, söll op dütsche Usswanderer zröckjo, Lüüh, di van önö Burehoff ä Norddütschland koome. Hä besoot d Phillips-Huchschüll un jäng kott dono no d Marine. Em 2. Weltkresch wood hä Marinepilot un vordeende sisch önö Hoof Orde.

Als wärm Vreede en d Welt koom, studiirde hä an d Yale-University, watt moch Jeil-Juniversiti ussprecht. Am 6. Januar 1945 hiirode hä Barbara Pierce un kräät met hör 6 Kenger.

George vordeende met Öl önö Hoof Jeld. 1962 wood hä dr Vörsetzende van d Republikanesche Partei, steech doren op, wood 1966 Avjeordnete van dr Bezirk Juston em Repräsentantehuus un widderhollde dat 1968.

Tösche 1971 un 1971 woch hä Botschafter beij d UN un övvernomm zosätzlich noch Hömmele anger Ämtr ä Politik un Weetschaf.

George wood 1980 a Ronald Reagans Sii Vize-Präsident van d USA. 4 Joohr spiidr, em Joohr 1984 widderhollde s dä Ärfolch.

### Präsidentschaf
1988 kandideerde Bush selvs zm Präsident un jewonn zsamme met Dän Kweil. Ussepolitisch holp häm, dat d UdSSR en di Zitt usseree veel. 
2 Kresche veele ä sing Amtszitt. Dr Panamakresch un d Anjriff op d Irak als Saddam Hussein Kuweit övvervalle hod. 1992 vorloor hä d Präsidentewahle jäje Bill Clinton.
James Monroe

**James Monroe** (* 28. Aprel 1758 ä Westmoreland County (Virginia); † 4. Juli 1831 ä New York City woch tösche 1817 un 1825 dr 5. Präsident van d USA.

## Sii Lääve
Monroe studiirde Räät, mood dat Studium ävver dörch dr Unavhängichkeetskresch ongerbräche. Hä schloss sisch d Republikanische
Partei a un bövrönde sisch met Thomas Jefferson.

Tösche 1794 un 1796 woch hä Jesandte ä Paris. 3 Joohr spiidr wood Monroe Juverneur va Virginia. Singe jrüützde politische Ärfolch errong hä 1803 als hä ä Paris d Onavhängichkeet va Louisana ushandelnde. 1814 wood hä Menester vöör dr Kresch. Dat wood nüüdisch, denn d USA un Ängland kämpfde jäjenee.

1816 jewonn Monroe d Präsidentschaftswaahle un troon 1817 si Amt a. D Waahlärfolsch widderhollde hä 1820.

En Monroes Amtszitt veele ö paar wischtije Denge. Spanie koovde Florida un Missuri troon d Uniun beij. Dä Staat wood vreij va Sklave.

Am 3. Määz 1825 övverjoov Monroe si Amt an John Quincy Adams. Hä storv am 4. Juli 1831 ä New York.

## Websiije
* Öt Lääve va James Monroe - ä Änglesch
Ronald W. Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (* 6. Februar 1911 ä Tampico, Illinois; † 5. Juni 2004) woch tösche 1981 un 1989 dr 40. Präsident van d USA. Hä woch dr Nachfoljer va Jimmy Carter un wood spiir va George W. Bush aavjelößt. Jlichzittich woch hä a paar Joohr lang Juverneur va Kalifornie un önö vreuere Schauspeller.

## Sii Lääve
Sing Äldere woore Jack un Nelle Reagan. Hö woch öt 2. Kengk en ön ärm Famelesch. At en d Schöll vang hä met öt Schauspellere a. Si ischte Jeld vordeente hä als Sprächer em Radio. Hä sproch dobeij övver Sport, wobeij hä völl övver Beißball saare kutt.

Uss si vreuer Hobbi, öt Schauspellere maade hä önö Beroff. Vöör d Felmindustri driinde hä seid 1937 övver 50 Felme.

Tösche 1940 un 1948 woch hä met Jane Wyman vorhiirod, leed sisch ävver scheede un hiirode 1952 Nancy Robbins.

### En d Politik
#### Juverneur va Kalifornie
Em Alder va 54 Joohr leed hä sisch zm Juverneur va Kalifornie wäähle. Öt gelong häm, Kalifornies Scholde aav z bouwe un d Jesetze övver öt Wasser a z paaße. Ön zweide Waahl fluppte. Hä woch jott jölädde beij d Lüüh.
#### Präsidentschaf
No sing Waahl als US-Präsident em Joohr 1981 däng hä völl vöör d Weetschaft ävver hä bouwde och öt Militär uss. SDI es op singe Mess jöwaaße. 
Ussepolitisch veel dr Jrenada-Kresch ä sing Amtszitt. Alljemein ka jsaat wääde, dat hä jäje dr [Kommunismus] äjstalt woch. En sing 2. Amtszitt ongerschreff hä met [Michael Garbatschow Vorträch, öm Waffe kwitt z wääde. 

Reagon leed sisch ö zweide Moll wäähle, kräät dobeij ävver winnijer Stemme als beim ischte Moll. Bökannd wood sing Reed an d Berliner Muuch wo hä Garbatschow zoreef: „Mach d Muuch op!“

Reagan wood va George W. Bush aavjelöößt.

Roanald Reagan storv am 5. Juni 2004.

## Websiije
* Öt Wisse Huuß över Reagan
Jimmy Carter

**James Earl "Jimmy" Carter Jr.** (1. Oktober 1924 ä Plains  äm Staat Georgia - † 29. Dezember 2024) woch tösche 1977 un 1981 dr 39. Präsident van d USA. Hä jehood d Demokrate a un woch dr Nachfoljer va Gerald Ford. Aavjelöst wood hä va Ronald Reagan.

## Sii Lääve
Hä woch öt Kengkva James Earl Carter un sing Vrau Bessi Lillian Gordy. 1946 hiirode hä öt Rosalynn Smith. Sing ischde Joohre vorbraat hä beij d Marine op vorschiidene Scheffe.
Knöpp hodd hä dörch Äädnöss un Boomwoll, di sing Famelesch abouwde

Jimmy had 3 Sööhn, Chio, Jeff un Jack u nenn Doohter, öt Amy.

## Carter en d Politik
### Juverneur
1960 jehood hä zm Senat va Georgia un kandideerde 1966 vöör dr Juverneursposte watt ävver net fluppde. Isch 1970 hodd hä Ärfolsch. Als kleng Sensatiun wood sing Ästellung bökannd, dat en Amerika d Zitt van d Rassetrennung vorbeij es.
### Präsidentschaf
No d Watergate-Affäre und r Bruddel däm Richard Nixon un Gerald Ford hängerlosse hodde woch öt vöör Jimmy Carter net schwoch, sisch wäähle z losse.

En d Ussepolitik wooch dr Vredensschluss va Kämp David em Joohr 1978 tösche Israel un Äjypte singe jrützde Ärfolsch. Dr Panama-Kanal wood ä sing Amtszitt a Panama övverjovve un dr SALT-II-Vortrach aavjeschlooße.

Als em Iran d Eiatollas d Macht övvernomme un Jeisele en d US-Botschaft nomme, jäng d joo Zitt va Carter vorbeij. Dr Ämarsch van russische Soldate no Afjanistan sorchde dovöör, dat völl Staate d Olympische Spelle ä Moskau beukottiirde.

Em Joohr 2002 wood Carter dr Vredensnobelpriiß vorlinnd.

Carter wood va Ronald Reagan aavjelöst.

## Websiije
* Öt Wisse Huuß övver Carter (ä Änglisch)
Dwight D. Eisenhower

**Dwight "Ike" David Eisenhower** (* 14. Oktober 1890 ä Denison (Texas); † 28. Määz 1969 ä Washington D.C.) woch tösche 1953 un 1961 dr 34. Präsident van d USA.

## Si Lääve
### Sing Juurend
Ike, op Ripuaresch sprecht mo dat Aik us, önö Amerikaner dütscher Herkonft, wood als dreides Kengk va David Jacob Eisenhower un Ida Elizabeth Stover ä Denison jeboore. Am 11. Juli 1916 hiirode hä öt Mamie Geneva Doud (1896 - 1979). Met hör kräät hä 2 Kenger, wobei e at vrüsch storv.

Am 14. Juni 1911 troon hä öt Militär beij un jäng no d Militärakademi va West Point. Di schloss hä 1915 met Ärfolsch aav. Donoo klomm hä en d Räng van öt Militär hüüdr und wood 1917 Käptn. Bes 1941 reichde öt zm Stapschef van d 3. US-Armee un Aik wood sujar Brijadejeneral.

Em 2. Weltkresch jäng dä Opstiich wiir. Hä wood önö Viir-Stääre-Jeneral un woch sujar vöör dr D-Dei, d Invasiun en d Normandi, zoständich. 

No dr Kresch övvernomm hä dat Amt als Militärjuverneur van d US-Soldate en öt besätzde Dütschland. 

Wi öt völl Amerikaner jäng, hott hä ö Küddelche met sing Sekretärin, öt Kay Summersby, ö nätt Vrommisch us Irland. 

1947 wood Aik dr Präsident van d Kolambia University.

1950 wood Aik dr Chef van d NATO-Soldate ä Europa. Zwei Joohr spiidr, am 31. Mai 1952 joov hä si Militärwerk op, dänn hä mood sisch op dr Waahlkampf vöör d Präsidentschaft vörbereite.

### Aik en d Politik

Aik mängelnde en Vorträje tösche d USA un Korea suwi Taiwan öröm. Usserdem sproch hä sisch jäje d Rassetrännung va Schwazze un Wisse ä Schülle uss.

Öt duurde bes 1952, iih Aik sisch entschloss, zm US-Präsident z kandideere. Dat fluppde un hä wood 1953 dr 34. Präsident van d USA.

En d Politik woch hä önö jemäßichte Präsident, dä öt d Republikaner un d Demokrate räät maade. En sing Zitt veel d Jründung van d NASA.

1961 joov hä öt Amt op. Singe Nachfoljer wood John F. Kennedy. Aik storv am 28. Määz 1969 ä Washington D.C.. 

## Websiije
* Övver Aik
*
John Adams

**John Adams** (* 30. Oktober 1735 ä Braintree (Massachusetts); † 4. Juli 1826 ä Quincy) woch dr ischte Vizepräsident un dr 2. Präsident van d USA.

## Sii Lääve
John woch dr Sohn van önö Imijrant us Ängland. Vorhiirod woch hä met Abigail Smith. No ö Studium ä Harvard wood hä Räätsvordriiner aver hä schreev och Bösch.

Watt opvällt es, dat Adams kenn Zäng mi hodd. Dörch öt Piife hat hä di all vorloore. Dö hä kee Jebess draare woohl, hodde völl Lüüh Schwirichkeete, häm z vorstooh. Dozo koom, dat hä och onger Depressiune lett.

Adams ongerstödzde dr Zosammeschloss van 13 damols existeerende Kolonie un maade Washington dr Övvichte van öt Militär. Öne Deel van dr Text van d Onavhängkeetserklärung stammt och va häm. Adams werkde och an d Verfassung van dr Staat Massachusetts met.

Beij d Präsidentewaahle va 1796 besiichde hä Thomas Jefferson on wood dr Nachfoljer va George Washington. Adams hod öt net eefach. Se maade öt häm ärch schwoch un hänger d Kulisse wood jäje häm jemängelt un mo kann sisch vörstelle, dat hä no di 4 Joohr d Naas voll hod. Hä kandideerde zwar noch öns ävver voloor jäje Thomas Jefferson. 

John Adams storv am 4. Juli 1828.

## Websiije
* öt Lääve va Adams in d  NNDB (ä Änglisch)
*
Lewinski-Affäre

D **Lewinsky-Affäre** ömschriivd ä Küddelche, dat dr vreuere Präsident van d USA Bill Clinton met ö Deenstmäddche em Wisse Huuß jehadd hodd.

D 22-Jööhrije Vrau Monica Lewinsky weerkde ön Zitt lang em Wisse Huuß. Bill Clinton hodd d ischde Zitt aavjesträdde, jät met hör jehadd z ha. Dat Janze eskaleerde ösu witt, dat d Oppositiun en d USA vorsood, dr Präsident sujar aav z sätze. Dat fluppde ävver net.

## Websiije
* Watt d Ziidunge schreeve
Leonel Fernández

**Leonel Antonio Fernández Reyna** (* 26. Dezember 1953 ä Santo Domingo) es dr Präsident van d Dominikanische Republek.

## Sii Lääve
Als Kengk va José Antonio Fernández-Collado un Yolanda Reyna-Romero wandernde hä en d USA uss, besood d Schüll ä New York un jäng spiir wärm no d Demokratische Republek. Dabeij liirde hä d spanische Vüührer Juan Bosch kenne, met däm hä zsamme d PLD jründe. Hä klomm en d Hirarschi van d Partei emmer hüüdr un kandeerde 1994 vöör öt Amt als Vizepräsident van d Republek. 2 Joohr spiidr fluppde öt sujar, Präsident z wääde. Dat Amt bökleed hä seid di Zitt. Am 16 Mai 2008 wood hä vöör ön 3. Amtszitt jewäählt.

## Websiije
* Övver Leonel Antonio Fernández Reyna
Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008

En dr Staat Kuwait joov öt am 17. Mai 2008 Waahle. Stämme dorfe 360.000 Lüüh aavjeävve. 275 Kandidate kämpfde öm di 50 Mandate. Doronger woore 27 Vraue.

Nüüdisch woode di vörjetrocke Waahle do öt Krach en di ald Rejiirung jejovve hod.

## Öt Ärjebnis
No Uszällung van d meetste Stemme erjitt sisch foljend Ärjebnis:
Millard Fillmore

**Millard Fillmore** (* 7. Januar 1800 ä Cayuga County em Staat New York; † 8. Määz 1874 ä Buffalo, N.Y.) woch tösche dr 10. Juli 1850 un dr 4. Määz 1853 dr 13. Präsident van d USA.

Hä woch dr Vize-Präsident va Zachary Taylor. Als dä storv, wood hä dr neue Präsident.

Ä sing Amtszitt joov öt mä a paar wichtije Ereichnisse. Dozo jehood d Expeditiun van Matthew C. Perry, di vöör d Öffnung va Japan sorje solld. Dr Kompromess va 1850 woch dat anger wichtich Ereichness. Domet solld sescher gestalld wääde, dat d jrüüßer jewoode USA zsamme jehalde wääde kutt. 

Öt es övverlävvert, dat Filmore ärch op sing Jesondheed jekekke hat. Hä drunk kenne Schabau un hat ni jepeffe.

## Websiije
* Fillmore op d Siije van öt Wisse Huuß - Englisch
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (* 23. November 1804 ä Hillsboro en dr Staat New Hampshire; † 8. Oktober 1869 ä Concord) woch tösche dr 4. Määz 1853 un dr 4. Määz 1857 dr 14. Präsident van d USA.

## Pierce en d Politik
Dr studiirde Räätsvordriiner woch tösche 1829 un 1833 ö Metgledd van öt Staatsparlament. Spiir steech hä en öt Repräsentantehuus un dann en dr Senat op. No n Ongerbrächung kandideerde hä 1852 zm Präsident. 2 Mond bevöör hä si Amt aatroon, storv singe Sohn beij önö Onvall. Dat vüürde dozo dat hä öt Suffe avang un d Nerve at kapott hod, i hä övverhaupt loßlääje kutt. Pierce hod Depressiune un hong an d Flasch.

Pierce stärkde d Positiun van d USA. Hä koovde mi Land dozo. Dat woch jott vöör d Weetschaf. Si Vorhalde sorchde dovöör dat dr Bürjerkresch nöher koom.

Em Joohr 1869 storv hä. Sing Lävver wooch kapott.

## Jätt z lääse
* Sii Lääve, beschrävve vam Wisse Huuß
Zachary Taylor

**Zachary Taylor** (* 24. November 1784 ä Barboursville en dr Staat Virginia; † 9. Juli 1850 ä Washington (D.C.)) woch vam 4. Määz 1849 bes zm 9. Juli 1850 dr 12. Präsident van d USA un önö bekannde Jeneral.

Hä, önö ußjebelde Soldat kämpfde em Kresch va 1812 un beij Kämpfe, di zm Kresch met Mexiko vührde. 

1848 wood hä als Präsidentschaftskandidaat opjestalld un kutt jewänne. Hä, önö Südstaatlr un Besetzer va Sklave, storv övverraschend am 9. Juli 1850. Öt kann a jenomme wääde, dat hä an ön Lävensmeddelevorjeftung storv. Z völl Keesche un kald Zdrenke hodde vöör Dörchvall jesorcht. Dozo koom Bräche un Fiibr.

Genl. Taylor at the battle of Resaca de la Palma (Currier & Ives).jpg|Dä Taylor bei däm Jebläkel am Resaca de la Palma (Currier & Ives)
President Taylor and his cabinet.jpg|Präsident Taylor un sing Kabinett
Atchison David Rice - Plattsburg MO 3.jpg|Dä Jupp van dr Rice-Atchison singe Jraafsteen

## Weblinks
* Si Lääve
Biodiversitäts-Konventiun

D **Biodiversitäts-Konventiun**, op Huchdütsch weed von d *Biodiversitäts-Konvention* jesproche, es önö van ön UN-Ongergrupp erstallde Vortrach zo d Ömwelt. 190 Länder send di Konveniun beijjetrööne, 168 hand dä Vortrach ongerschrävve.

## Worömm öt jeet
* Dr Schotz van d jruuße Zaahl va Zoote en d Natur
* Öt Notze van di Zoote vöör d Mensche
* Watt mo doruss maache kann

Em Enkele heecht dat, dat di völl Zoote opjeliißt wääde un övverwacht wääde mösse, dä Schotz moss sescher jestalld wääde un d Wesseschaf moss zsammewerke, öm di Ziihle möjelichst flott öm z setze.

Jetroffe weed sisch ävver net mä doröm. Och d Finanze mösse sescher jestalld wääde.

Alle 2 Joohr treffe sisch d beijetroone Länder. Em Mai 2008 woch dat 9. Treffe, desmol  ä Bonn.

## Websiije
*D Konventiunstext ä Dütsch
Andrew Jackson

**Andrew Jackson** (* 15. Määz 1767 en d Waxhaw Siedlung, dat litt tösche d Staate North Carolina un South Carolina; † 8. Juni 1845 en d Nööde va  Nashville, Tennessee) woch tösche 1829 un 1837 dr 7. Präsident van d USA. Hä woch dr Jründer van d Demokratische Partei en d USA.

## Si Lääve
Hä woch öt Kengk van dr Alde Andrew Jackson un sing Vrau Lisbeth, di s all öt Betti nannte. Di woore us Irland en d USA jekomme. Andrew werkde seid si 16. Lävensjoohr als Räätsvordriener. Ä Tennesse maade hä su jooh Werk, dat hä bald en d Vorsammlung koom, di d Vorfassung va Tennessee opstald. 1798 wood hä Richtr an öt övvichte Jericht. En di Zitt kräät hä Kniiß met dr Präsident van d USA Thomas Jefferson. Dat jäng ösu doll zo, dat hä sisch ön Zitt lang us d Politik zörocktrock un op singe Buurehoff zöröckjäng. Do passeerde jät. Beij ö Duell wood hä schwoch vorlätzt, 2 Räbbe woode kapott jeschooße, si Häzz bo jetroffe.

## Beij öt Militär
1812 wood hä dr Chef van d Milizze va Tennessee un jaahrde d Muskogee-Indianer no Florida. 1815 sooch öt ösu uss als övv d Ängländer d Stadt New Orleans aajriife wööde. Öm dat netz o z losse wood Jackson zm Jeneralmajor jemaad. Als hä d Ängländer vordriive kutt, wood hä zm Nationalhälde. 

## Jackson en d Politik
Jackson trock ön en d Politik zöröck. Hä wood Militärjuverneur va Florida un tösche 1823 un 1825 Senator van Tennessee. 1924 sooch öt ösu uss als övv hä Präsident wade kütt, hä hott jenoch Stemme, aver öt Repräsentantehuus laat sisch op John Quincy Adams vass. Isch 4 Joohr spiidr, fluppde dä Sprong. Am 4. Määz 1829 troon hä dat Präsidenteamt a. Ä sing Amtszitt hott hä völl met Indianer z do, ändernde dat Wahlräät un hä schaffde öt, d Weetschaft dörch ön Neuorjanisatiun z verbessere.

Martin Van Buren löößde häm 1837 aav.


US20-front.jpg|Ne Zwantziger-Schinges met däm Andrew Jackson sing Konterfei drop
The Hermitage by Jim Bowen.jpg|Et Huus en Hermitage, Tennessee. Däm Präsident singe Bude, un de drettejeläufste Touristenattraktion
Andrew Jackson statue County Courthouse KC Missouri.jpg|Däm Andrew Jackson sing Statue vürm Jackson County ierem Jerechtsjebäude

## Websiije
* Kritik: Andrew Jackson un d Indianer
* Sii Lääve (engl.) in NNDB
Francisco Javier López Peña

**Francisco Javier López Peña** (* 30. Mai 1958 ä Galdakao (Vizcaya) – dat litt en d Nööde va Bilbao - es önö Führer van d baskische ETA, ön Ongerjrondorjanisatiun, di d Onavhängichkeet van öt Baskeland dörchsätze well. 

Dä 49 jöhrije Francisco es och onger d Naam "Bartolo", "Zulos", "Pierre" un "Marcel" opjetaucht. Hä läävde ön lang Zitt em Ongerjrond, ö Joohr soll hä och ä Kuba ongerjetaucht se. Sescher es, dat Francisco beij d Vorhandlunge tösche d ETA un dr spanesche Menesterpräsident Zapatero dobeij woch. Als no önö Anschlach em Dezember 2006 d Vorhandlunge ongerbroche woode, soll Francisco em Juli 2007 öt äng van d Wafferou ajeordnet ha. Seid onjeväär 2006 soll hä dr Kopp van d ETA see.

Am 20. Mai 2008 wood hä en ä  Bordeaux van d Polisse vassjenomme.

## Jätt z lääse
* Jätt over Francisco Javier López Peña
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** (* 5. Dezember 1782 ä Kinderhook (New York); † 24. Juli 1862 en d selbe Stadt) woch tösche dr 4. Määz 1837 un dr 4. Määz 1841 dr  8. Präsident van d USA.

Van Buren stammde us ön Famelesch, di us Holland äjewandert woch. Martin wooch önö Räätsvordriiner. Em Joohr 1812 wood hä Senator va New York un ö Metgledd van dr hüüxde Jerichtshoff. 1821 fluppde dr Sprong en dr US-Senat, 1829 wood hä dr Ussemenestr va Andrew Jackson, en sing zweide Amtszitt sujar Vize-Präsident. 1836 kandideerde hä vöör öt Amt als Präsident. 1837 troon hä si Amt a.

Hä maade ö jodd Wärk ävver d Weetschaf jäng öt net jodd un hä wood ke zweide Moll jewäähld. Hä vorloor 1940 jäje William Henry Harrison

## Websiije
* Si Lääve, beschrävve vam Wisse Huuß
John Tyler

**John Tyler** (* 29. Määz 1790 ä Charles City County, Virginia; † 18. Januar 1862 ä Richmond, Virginia) woch tösche dr 6. April 1841 un dr 4. Määz 1845 dr 10. Präsident van d USA.

John koom us ön rische Buureschfamelesch un woch önö Räätsvordriiner. Hä woch at dr Vize va William Henry Harrison. Als dä storv röckde hä op un wood Präsident. Dat woch öt ischte mol, dat ösu jätt en d USA passerd woch.

Als John sisch jäje ön Nationalbank usssproch, worp häm sing enge Partei, d Whigs, öruss un hä wand sich d Demokrate zo. Spiir maade hä sujar dr bekannde Südstaate-Demokrat Calhoun zm Usseminester.

Ä sing Zitt veel d Eenijung tösche d USA un Ängland övver d Jrenz tösche dr Staat Maine un Kanada.

Am 4. Määz 1845troff häm dr Schlaach un hä storv.

## Websiije
* Sii Lääve
Micheil Saakaschwili

**Micheil Saakaschwili** * 21. Dezember 1967 ä Tiflis) es önö jeorjische Politiker un seid 2004 dr Präsident van öt Land.

## Sii Lääve
Hä wood als äldstes va 3 Sööhn va singe Papp Nikolos Saakaschwili un sing Mamm Guili Alsania. Micheil studiirde Räät ä Kiew. 1992 werkde hä ön Zitt lang ä Norweje un spezialiseerde sich dono op ät Räät va Minderheete. 1994 trock hä en d USA wo hä ä Washington singe Doktor maade. 

Saakaschwili es met d Holländerin *Sandra Roelofs* vorhiirod un hat 2 Kenger. Hä sprech 4 Sproche.

### En d Politik
1995 troon hä en d Politik va Jeorjie en un hä wood Avjeordnete en öt jeorjische Parlament. Och do klomm hä hüüder bes hä 2000 Vizepräsident van d Parlamentsvorsammlung van dr Europarood wood.

Tösche 2000 un September 2001 woch Saakaschwili Justizmenester va Jeorjie. Dat Jlöck häld ävver net lang a. En d Medde va 2001 jreff hä anger Menestere a un kutt bewiise, dat seij jeschmiird woode wore. Dat joov ösu völl Kniiß, dat hä zöröck troon. 2002 wood hä Vörsetzende van öt Böndnis „Tiflis oohne Schewardnatse“, dä damols Präsident woch. Beij d Ruse-Revolution sorchde hä dovöör, dat öt jeorjische Parlament jestürmd wood un Schewardnetse vodjejaard wood.

Am 4. Januar 2004 wood Saakaschwili Präsident van öt Land. Völl Ärjer kräät hä dörch dr Liquidierungsskandal. Häm wood vörjeworpe, jeplant z ha, önö Jeschäftsmann ömzöbrenge. Dä, dä Saakaschwili dat vörjeworpe hod, noom dat Jesahde ö paar Daach spiidr zöröck.

Em November 2007 joov öt Proteste jäje dr Präsident ä Tiflis. Hä soll net jenoch jäje d Armod jedoo ha. Damet dat net Övverhand noohm, vorhängde Saakaschwili dr Ussnahmezostand övver Jeorjie. Kott dono joov hä bekannd, dat em Januar neu jewäähld wääde solld. Dozo troon hä em November va si Amt zöröck. Em Januar wood hä wärm zm Präsident jewäähld.

## Websiije
* Websiij van dr jeorjische Präsident (ä Änglisch un Jeorjisch)
Richard M. Nixon

**Richard Milhous Nixon** (* 9. Januar 1913 ä Yorba Linda, Kalifornie; † 22. Aprel 1994 in New York) woch önö Politiker us d USA. Hä jehood d Republikaner a un woch dr 37. Präsident däm öt Land hod. Völl Lüüh weed Nixon dörch dr Wotergeit-Skandal em Jedächtnes bliive.

## Si Lääve
Richard woch öt Kengk va Francis Anthony ("Frank") und Hannah Milhous Nixon. D Mann stammde us Dütschland. Hä wood sträng no d Rejele van d Kwäkr ertrocke. Dat heecht: Keine Schabau, och kee Biirche, kee Spelle, kee Danze un och kee Schubbe.

Richard hod noch 4 Brööch (Harold, Arthur, Donald un Edward), va dönö Harold em Aldr va 4 Joohr jestorve woch.

Nixon studdirde Räät. Singe Droom, ön Stell beij en van d beitste Kanzleie ä New York z kriie, fluppde net. Hä werkde mä en ö kleng Büro ä Kalifornie, dat önö Vreund jehood. Dobeij liirde hä sing spiidere Vrau Pat kenne. S hiirode am 21. Juni 1940.

Em Zweide Weltkresch woch hä beij d Marine. Do liirde hä och singe spiidere Ussemenestr William P.Rogers känne.

### En d Politik
1946 wood Nixon vöör d Republikaner en dr Knojress jewäählt, 1951 sujar Senator va Kalifornie. 8 Joohr lang woch hä onger Dwight D. Eisenhower Vize-Präsident. En di Zitt mood hä zweimoll vöör singe Chef äsprenge. Do loch em Spital un kutt selvs nüüß mache.

Als Nixon 1960 vorsood, jäje Vietnam-Kresch. Hä vorsoot d Soldate us öt Land aav z träcke, ohne dobeij dr Kopp z vorleere. 1973 woch öt ösu witt ävver jedder woss, dat d Amis d Naas voll hodde un mä noch us Vietnam öruss woohle.

Winnich Ärfolch hod Richard och en d Weetschaf un völl Lüüh jloote dat Nixon kenn Aahnung dova hot.

En d Ussepolitik driindesisch völl öm dr Kalde Kresch. Dat hosch vöör häm, dr SALT-Vortrach solld ä drüü Dösch. Öm dat z erreiche besood hä d Russe un d Chinese. Dr Bräschinjew un dr mao liirde häm kenne. Am 26. Mai ongerzeechnede hä dr SALT I-Vordrach.

1972 wood Nixon ö noch ens en öt Ampt bestäticht. En di Zitt veel ävver dr Watergeit-Skandal, dä Nixon öt Jeneck broch. Hä dankde aav un singe Vize Gerald Ford övvernomm.

Wäje Watergeit wood hä ajeklaacht ävver Ford böjnadichde häm kott no singe Amtsaatrett. Dat Vorhalde ka Ford ön zweide Präsidentschaf jekoost ha.

Nixon wood schwoch krank un schreev si Lääve zsamme. Dat Boch braad häm noch önö Hoov Jeld.

Am 22. April 1994 storv Richard Nixon.

## Websiije
* www.whitehouse.gov – Biographie (englisch)
Ismail Haniyya

**Ismail Haniyya** ( 1962 / 1963 en ö Flüchtlingslajer en dr Jazastriif; 31. Juli 2024 en Teheran. Hä woch dr Menesterpräsident en d Autonomijebiite van d Palästinenser. Hä es önö Hamas-Vührer.

Sing Äldere moote em Joohr 1948 en ö Lajer beij Jasa vleehe, wo hä opwuss. Hä studiirde ä Jasa arabische Böch. Dobeij kräät hä Kontakt zu do Onavhängigkeetsbewejung. 1987 un 1988 sooß hä wäje d Intifada zweimol hänger spanische Jardinge. 1989 widderhollde sisch dat. Hä solld vöör 3 Joohr en öt Jevängnes, wood ävver no dr Libanon aavjeschoobe.

1996 koom hä zröck un steech en d Spetz van d Hamas op. Hä vortreend d Vörstellung, dat Israel bestoh darf, wenn öt sich op d Jrenze va 1967 zöröcktreckt. Usserdäm sollte d Palästinenser dat Räät ha, en hön Heemat zröck zu jo. Em Joohr 2006 wood hä Menesterpräsident.

Am 15. Juni 2007 wood hä van dr Präsident Mahmud Abbas aavjesatze.

## Jätt ze lääse
* Jätt övver Haniyyas beij d Tagesschau
Gerald Ford

**Gerald Rudolph Ford, Jr.** (* 14. Juli 1913 ä Omaha, Nebraska; † 26. Dezember 2006 ä Rancho Mirage, Kalifornie, woch tösche 1974 un 1977 dr 38. Präsident van d USA. 

## Sii Lääve
Geralds Papp hosch Leslie Lynch King, Jr. Als sing Äldere sisch scheede leete un sing Mamm neu hiirode, kräät hä dr Naam va singe neue Papp, dä Gerald Rudolff Ford hosch.

Hä studiirde Räät an d Uni va Jeil. 1936 werkde hä en dr Jellowstoonpark als Oppaaßer. Em Zweide Weltkresch woch hä beij d Marine.

24 Joohr lang, dat heecht va 1949 bes [1973 woch Ford ö Metjledd van öt Repräsentantehuuß. No d Ärmordung va Kennedy vorsoot hä en ön Jrupp öruss z kriie, wat do passeerd woch. Als dr Vize va Richard Nixon, Spiro Agnew zöröck troon, wood hä dr neue zweide Mann. No dr Wotergeit-Skandal un dr Röcktrett va Nixon övvernomm hä dat Amt un woch tösche 1974 un 197 dr 38. Präsident.

En sing Amtszitt jäng öt d Weetschaf net jott. D Inflatiun maade d Amis zu schaffe, denn öt Jeld jäng en öt Ussland. Ford driinde an d Stüürschruff öm öt Schlemmste z vorhindere.

En d Ussepolitik hot hä völl Probleme. Dat vong met Kambodscha a, wo sing Marinesoldate schwoch Väählere maade. 
Besser leev öt beij dr Vordrach va Helsinki, di belaad, dat d Mänscheraate va d Russe a erkannd wääde.

Zweimoll wood vorsood, Ford z ermorde. Beede Anschläch fluppde net.

Dodörch dat hä Richard Nixon bejnadichde maade hä sisch beij völl Amerikaner ösu unbeliebd, dat hä kenn zweide Amtszitt zojesproche kräät. Singe Nachfoljer wood Jimmy Carter.

Gerald R. Ford storv am 26. Dezember 2006 ä si Huuß ä Kalifornie em Alder va 93 Joohr.

## Weblinks
* Övver Gerald Ford – Biografie (ä Änglisch.)
U-Boot Nr. 361

Öt **U-Boot Nr. 361** woch ö U-Boot us China. Öt wood en d 60er Joohre jebouwd, woch 76 m lang un hod 8 Torpedos em Sack. 

Beij ö Manöver am 16. Aprel 2003 hod öt Probleme. Dobeij storve 70 Lüüh. Seij woode vorjeft. 

## Jätt z Lääse
* övver öt Onjlöck
Schmiier

**Schmiier** säät mer em Volleks_Monnd für de **Pollizëi**. Dat Wort kütt oss em Rotwelsche un is bis hück jeleufėsch. Man säät Schmiier, weil dä Pollizëi immer un överall „Schmiere stonn“ muss.
Volkstheater Millowitsch

Et **Millowitsch** eß e Tiater en Kölle aan de *Öchener Shtrooß* nit wigk fom Ruddolfplaz. Singe Name es enne Famillijenaam, un dänne jehüüerd_et och. Em Millowitsch weede miihtß löstije Shtöck op Kölsch un äänlėsch jeshpellt, ävver et tredde och diverse Bänds uß dä Jäjend op, un Kinno han se do orr_ald jemaat. Et hät Plaz för övver 380 Minsche. Kaate kritt mer schlääsch, ävver me moß bloß zwesche knap 20 un 24&nbsp;Euros berappe.

## siehe auch
* Millowitsch-Tijater

## Websigge
* et '''' (*op [[dütsch (Shprooch)|dütsch]]*)
Euro Mönze (Portugal)

Pochtojal wohr fůn Aanfang 2002 beim Euro-Jëld dobei. De **Euro Mönze uß Pochtojal** sen beß jäz nur nohm eetze Desain fům Euro op der Maat jekůmme, un de Pochtojeese han_er och e paa Jedëngkmönze eruß jebraat.

De Euros uß alle Länder, di_j_en han, sen op ëijn Sigk all ejaal. Dė ejaale Sigk eß beschrevve bei de Euro&nbsp;Mönze.

## De jewööhnlijje Euro-Mönze uß Portůjal (af 2002)
De **Euro Mönze uß Pochtojal** han drëij ongerscheedlijje Jeshtaltonge för de drëij Jroppe noh de Mönze ier Wääte.
Se sin ävver zemmlėsh äänlėsh, indämm datt se all Sijelle fůn älldere pochtůjiisėsche Künninge drop afjebelldt han, en ennem Kriiß uß sibbe Fëßtonge un fönnef Wapeshellder med Sėlver Mönze un dat Woot „Pochtůjall“. Dat eß all äänlesh met dämm, wat mer op däm *Wappe fůn Pochtůjall* un op dä *Faan fůn Pochtůjall* beloore kann. Och dobei sen de EU ier 12 Shtääne, un dat Johr wann_se jeprääsch wode sin. Dä Vitor Manuel Fernandes dos Santos hät di Dėnger ėntworrpe.

## De nazjonaale Sigk fůn de pochtojeesėshe Zënnt- un Euro-Shtökke af 2002

## de unjewöönlijje un Jedëngkmönze uß Portůjal
Uß Portůjal jidd_et bloß Jedëngkmönze met 2&nbsp;€ Wäät.


## Websigge
* de Zentraalbank fůn de EU övver de pochtojeesesche Euromönze
* '''' de Zëntralbangk fun Portůjal) (*op portůjiisesch*)
* de Euro-Enfomazjon Websigge övver Portůjal (*op [[Englische Sprache|änglesch]]*)
* offizjäll Meddëijlong OJ 2001/C 373/01 fon de Eurpäjesch Unnijon fom 28. Dezämber 2001 (PDF) (*op änglesch*)
Windows Glyph List 4

De **Windows Glyph List 4**, fö jewööhnlesch affjekööz als **[[WGL4]]**, di nënnt mer och der **Pan europäjėsche Zëijschesaz**. Dat eß en Sammlong uß 652 Zëijsche, di fon de nöüjßte Bedriifsüsteme fun dä Ferrma **' komme solle, un em [[Unicode]] dren sėn. Der Senn dohenger eß, en Rėschschnuur ze jëvve för dė Lück un Fėrrme, di [[Schreff]]te bou, wo mer de [[natörlėshe Shprooch]]e fun [[Europpa]] med opschriive kann. Fö allem jeijd et do bëij öm Schreffte, di j e Zëijsche, odder enne [[Jlühf]], fon mööshlėshß jeedem Schreffzëijshe uß alle Shprooche han. Schreffte, di dat han, künne fun sesch saare, dat se WGL4-kompatiibel sen, un mer kann domet reschne, dat se met ene jroße Aanzahl [[Projramm (Kompjuto)|Projramm]]e zosamme shpelle.

Zick [[2004 (Joohr)|2004]] sen de WGL4 Zëijshe de ëijnzėjje wo fon sescher sėnn soll, dat se met dä nöüjere Väsjohne fun de **'. Mansh **' Zëijshe maach et nit jävve om neu inshtallėete Standaad-[[Windows-9x]] — zemm Bëijshpell [[Ameenėsch]] un [[Je'orrjėsch]]e — odder op Stanndatt-[[Linux]] — zemm Bëijshpell en [[Indije|Indėsche]] [[Devanajari]] — odder op [[Windows-XP]] — zemm Bëijshpell [[Ättijoopėsch]] odder de [[Ruune]]schreff — ävver de Europäjėsche WGL4 Jlüfe sen op alle wėshtėjje Väsjohne fom **' allt fon Aanfang an drop.

## Ömfang
De WGL4-Zëijshe, esu wi se fun Microsoft zosamme jeshtallt woode senn, änthallde all de Zëijsche en Microsoft iere **'
* [[windows-1252]] „Wesslesch Windows“,
* [[windows-1250]] „Meddel Europäjėsch“,
* [[windows-1251]] „Kürėllėsch Windows“,
* [[windows-1253]] „Jrėėschėsch Windows“, un
* [[windows-1254]] „Törkėsch Windows“,
un de Zëijsche fon de [[codepage 437]] fon [[MS-DOS]].

De kombeneerende [[dijakrettesche Zëijsche]] uß de [[code page 1258]] sin nit dobeëij, de [[thailändesch (Schreff)|thailändesch]] [[Bochshtave]] us de [[code page 874]] och nit, un de idejojrafėshe Zëijsche en de **' windows-932, windows-936, windows-949, un windows-950 fäähle och.

Hee sin de Berëijshe uss em Unicode, di j em WGL4 dren sin:

### Zëijschetabëll

## Looer och noh
* de Adobe Glyph List

## Web Sigge
* '''' fum **' (''op [[Englische Sprache|Änglesch]])
* [http://www.microsoft.com/OpenType/otspec/wgl4.htm **'] op ** (''op Änglesch)
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopolska-Dean** ** (* 3. August 1960) eß enne Komponistin und Harfenistin vun Buljarije, jeboore en Sofia.

## Wäppsigge
* Di Sigge va Anna-Maria Ravnopolska-Dean
John Quincy Adams

**John Quincy Adams** (* 11. Juli 1767 ä Braintree,  Mässäschusets; † 23. Februar 1848 ä Washington D. C.) woch tösche dr 4. Määz 1825 un dr 4. Määz 1829 dr 6. Präsident van d USA. Jlischziitich woch hä dr 2. Jong van dr 2. Präsident däm öt Land hod, John Adams.  D Präsidentschaft looch su z saare en d Famelie.

## Sii Lääve
No ö Studium ä Holland trock öt häm no Amerika] wo hä ä Harword Rääd studiirde. Sing ischte Jröschelcher vordeende hä ä Boston. 1974 vortroon hä si Land als önö Botschaftr ä Portujal, va 1797 a ä Preuße.1802 wood hä en dr Senat va singe Staat Massachusetts jewäählt. Singe Droom, Präsident van d USA z wääde, fluppde en dat Joohr ävver noch net. Hä vorloor d Waahl, joov ävver net op, en d Politik d Trapp öropp z klömme. Em Joohr 1803 wood hä vöör d Föderaliste en dr Senat jewäählt. 6 Mond spiidr joov hä si Amt ävver op. Hä hod Kniiß met sing Partei krääje.

Ävver dat Stangk-op-Männche Adams bleed en d Politik, wood Botschaftr ä Moskau, weerkde ä Jenf önö Vordrach tösche d Ängländer un d USA us. Em Joohr 1815 jäng hä vöör 2 Joohr no Ängland, wo hä Botschaftr van d USA woch.

Ussemenestr wood Adams 1817 onger dr Präsident James Monroe un bleed dat bes 1825.

Da öt önö Patt joov un känne Kandidat jenoch Waahlmänner opbeene kutt, entscheed öt  Rärpäsententehuus. Di Avjeordnete laate sisch op Adams vass, dä dann tösche 1825 un 1829 dr 6. Präsident van d USA wood.

Jätt besongich wood us d Zitt va Adams beschrävve. Hä wooch dr ischte Präsident, da ön Vrau ö Intrvju joov. Di Vrau hod häm d Kleer jeklaud als hä än önö Baach am Schwemme woch un woohl s häm oono dat Intrvju net zröck jävve. Watt bleed häm angisch övverich als met hör z mulle?

1831 trock hä wärm en öt Räpräsententehuus en, wo hä bes z singe Duud bleed.

Adams storv 1848 an önö Schlaach.

## Websiije
* Adams Lääve beschrävve dörch öt Wisse Huuß
Duud Meer

Öt **Duude Meer** es önö See tösche dr Staate Israel, Jordanie un öt Westjordanland. Dä Naam bedüüt ösu völl wi „Meer us Salz“. Angere övversetze dat och als „See us Täär“.

Dat Duude Meer es onjeväär 600 km² jruuß un litt deeper als dr Meeresspeiel. Jemeiße wood dat ävver eenich es mo so sisch net woode. Öt koome Zahle tösche 396 un 420 Metr öruss. Op jedde Vall es dat d deepste vrei zojängliche Stell, di d Natur hat entstooh losse. S jehüüd zo önö Jraav, da va Afrika kütt un en dat Louch ußläuft.

## Watt es besongisch an öt Duude Meer

Wä an öt Duude Meer denkt, dä sitt vöör sing Oohre Lüüh em Wasser liihe on sisch z bewääje. Dat litt an dat Salz, dat sisch em Laufe van d Joohre do jesammelt had. Hü z Daachs es en dat Meer jätt wi Brööh, di wi Honich dörch d Häng leuft. D Wesseschaft hat ußjerechnet, dat 33 % Salz en öt Wasser send. Suffe darf mo dat Wasser net. Öt wood vassjestallt, dat dä Wasserspeiel immer mi senkt. Dat litt dora, dat dat Wasser us d Zoflöss van öt Duude Meer vöör d Buure ä Israel jebrud weed un komm noch en dr See akütt. Vordampfe deed öt Wasser ävver wiir un dä Salzjöhalt steecht un steecht un steecht.

## Lääve em Duude Meer
Dörch dä Hoov Salz en öt Wasser jitt öt kenn Vesche en öt Duude Meer. Dat heecht ävver net dat öt kee Lääve en di Brööh jitt. Mikroorjanismen, domet send besongisch Bakterie jemend, lääve do. Völl vrässe Salpeter öv Schwefel. Öt jitt sujar ö paar Planze, di dat Wasser vordraare.

## Tuuriste

Dä huhe Salzjehalt van öt Duude Meer träckt völl Turiste a. Eemoll en dat Wasser z liije es ene Droom, däm sisch manch ene eemoll ärvölle well. Dat träckt jedes Joohr Duzende Lüüh a, di Israel önö Hoof Knöpp bränge. Ävver och d Nobberschaf van öt Meer hat völl z beene. Dozo jehüüd dr Röckzochsvelse Massada, d Stadt Jericho un Qumran. Dat es di Hööhl ä Israel, wo d äldste Schrefte us d Bibel jevonge woode.

## Jätt z lääse
* Jätt övver öt Duude Meer
Reichsdaach (Berlin)

Dr **Reichsdaach** steeht ä Berlin. Ä häm es hü z Daachs d Rejiirung onger j braat.

Dat Jebäude wood tösche 1884 un 1894 no d Pläne va Paul Wallot jeboud. Hä entstäng em Stiil van d Rennessangß.

En jruuße Roll spelld dr Reichsdaach at en d Weimarer Republik, wo öt Parlament van öt Dütsche Reich do taachde. 

Em Joohr 1933 laate d Nazis em Reichsdaach önö Brand. Dem schoobe s d Kommuniste en d Schoon, ävver spiir kom öruss, dat sei dat woore. Domet woohle s mä hön eje Positiun stärke. Dörch dat Vüür wood önö jruuße Deel kapott jemaad. Dä Rest mood em 2. Weltkreesch dra jlööve.

No dr Kreesch looch dat Jebäude zwar em Weste, ävvr ösu nooh an d Muur, da töt komm jebruud wääde kutt, un öt duurde bes 1970, eh öt wärm vornönftisch ussoh. Als Parlament wood öt ävver noch nett jenotzt, do dat jo noch ä Bonn taachde. Jeändert hat sisch dat, iisch als d Muur veel. Entscheede wood am 20. Juni 1991, dat d Rejiirung no Berlin ömtreckt. Va do a es dr Reichsdaach dat Jebäude vöör öt Dütsche Parlament.

## Websiije
* Jätt övver dr Reichsdaach
Princessje van d Stääre

Dat Scheff **Princess of the Stars**, watt op Ripoarisch *Prinzessje van d Stääre* heecht, es ön Fäähre, di d Filipino Scheffvaahrtsjesellschaf jehood. Se voor Sträkke tösche d Insele van d Filipine. Am 22. Juni 2008 sunk öt Scheff beij önö Teifun.

## Jätt övver öt Scheff
Öt Princessje wood 1984 jeboud un fassde 23824 BRT. Öt Scheff woch 181 m lang un 29,40 m breed. Dr Deepjang looch beij 6,78m. Wenn d Fäähre  jott met Lüüh volljestoppd weed, dann paaße 1992 Mensche dorop.

## Dr Ongerjang
Am 21. Juni laat dat Scheff va Manila aaf un voohr Richtung Cebu City. Öt weed ajenomme, dat tösche 700 un 800 Mensche a Bort woore. Am spiihe Ovend van dr 21. Juni sand dat Scheff önö Notruf. Öt hod Ärjer met d Maschine en dr Sturm krääje. Dat woch en d Nööde van d Sibujan Insele. Zr Hölp wood ö kläng Boot jescheckt ävver dat kutt mä noch vasstelle, dat en öt Scheff ö Louch woch, öt zm Deel at onger Wasser woch un önö Hoof Duude em Wasser schwomme. Mä ö paar Lävende woode vonge. Dr Funk satz am 21. Juni jäje Meddach us. Onjeväär 24 Stond spiidr komm ö Rettungsscheff, kutt ävver känn lävende Mensche mi vänge.

Övverall wood jesood ävver öt woch mä jelonge, knapp 50 Lävende z vänge. Dä Rest van d Passajere bleed vorscholle. Taucher vorsöcke en dat ömjekippde Schiff z komme un hoffe noch Lüüh z vänge.

## Websijje
* Jätt övver öt Scheff
* Övver öt Onjlöck
Johannisdaach

Am 24. Juni fiert de katholische Kirch de Jeburtsdaach vom Johannes dämm Dööper, dä noh em Lukas-Evangelium (Lk 1, 26-38) jenau 3 Moont noh Maria Verkündigung un 6 Moont vür Weihnachte fassjeläsch wudde eß.

Dä Daach eß och de Mettsommerdaach op de Nordhalefkuurl von de Erd, un su werde en de „Johannisnaach“ vom 23. op de 24. Juni machmol noch „Johannisfüür“ affjebrannt. En Skandinavië eß dat ne janz huhe Fierdaach, weil do de Sonn an dämm Daach net unger jeht.

Jesus Christus, de Modderjoddes un Johannes dä Dööper sen öwrijens die einzige drei Minsche von dänne de Kirch de Jebuurtsdaach fiere deet. All andere Namensdaare werden om Duudesdaach von de Helije jefiert.

Am Johannisdaach steche de Buure zom letzte Mol em Johr Sparjel, domet sich die Planze beß zom nächste Johr erholle könne.

Och de Johannisdruwe (Johannisbeeren) hann vom Johannesdaach ihre Naam, weil se öm dä Daach rief sen un jeplöck werde könne.

Spät Ovends ka'me em Jaade de Johanniswürmche (Glühwürmche) fleje sen.
Robert Mugabe

**Robert Gabriel Mugabe**  (* 21. Februar 1924 ä Masvingo, Simbabwe) woor dr Chef van d ZANU-Partei un va 1987 a öt Staatsovverhaupt van dat Land. En d ischte Joohre wood hä als Spräächer van dr Süde va Affrika ajesee ävver dat ändernde sisch en d leitzte Joohre. Mi un mi hood mo häm vöör önö Diktator dä d Weetschaf va si Land äraavweetschafte deed. Hä wood am 21. November 2017 aafjesetz.

## Si Lääve
Mugabe wood en öt vreuere Rodesie jeboore un studiirde an d For-Här-Universiti. Dono maade hä si Studium an önö Hoof anger Stelle ä Afrika wiir un werkde zm Deel och do. Ä Jana liirde hä sing Vrau Salli kenne, di ävver 1992 storv. Mugabe hiirode spiir sing Sekritärin.

## Mugabe en d Politik
Em Joohr 1960 koom Mugabe no Rodesie zöröck, vortoon ön marxistischö Ästellung un wood Chef van dr radikale Vleuel van d ZANU-Partei. Hä koom vöör 10 Joohr en öt Jevängnes un kämpfde dono jäje d Wisse ä si Land. Als d Ängländer d wisse Rejiierung dörch ön schwazze ersatz, wood Mugabe am 4. Määz 1980 zm Premiemenester jewäählt. En di ischte Joohre vorsproch Mugabe dat ä si Land Schwazz un Wiss zsammelääve kütte ävver dat ändernde sisch bald. Sing Politik wood radikaler un radikaler. Sing Jeschner woode ongeerjebottert, d Weetschaf ä si Land jäng kapott un watt vreuer ö Land met d beidste Schülle ä Afrika woch, dat wood ä Äntwicklungsland. Mugabes Lüüh braate 1982 onjeväär 20.000 Mensche öm.

1987 schaffte Mugabe dat Amt  „Premiemenester“ aav un maade sisch zm Präsident. Ön Oppusitiun joov öt bo net. S wood met Jewalt ongerdröckt. Mugabe notzde alles watt sing Positiun stärk maade. Beij Waahle en d Joohre 1990 un 1996 wood Mugabe ä si Amt bestäticht. Hä jovv bekannd, dat su lang hä läävde, Simbabwe kenne angere präsident ha weed.

Als en d 90er Joohre d Apartheed ä Südafrika z Äng jäng, Mugabes Vrau storv un komm noch Jeld ä si Land koom vorschärvde sisch sing Politik noch mi. Mi Köpp rollde.

1998 jreffe sing Soldate dr Kongo a.

Z ön Hongersnuut koom öt als Mugabe am Äng van d 90er Joohre d Wisse öt Land aavnoom. Hä hod erwaat dat d Schwazze öt schaffde, si Land z vorsorje ävver dat fluppde net. Simbabwe wood ärmer un ärmer.

Ömsträddene Waahlsiije joov Mugabe en d leitzde Joohre bkannd als hä Morgan Tsvangirai bösiichde.

## Websijje
* Websij van d Rejiirung
* Schwazze Vlamme, önö Vorjlich tösche Hitler und Mugabe

## Quelle
Stojan Župljanin

**Stojan Župljanin** (* 28. September 1951), watt sisch en d serbische Sproch Стојан Жупљанин schriivd, wood ä Maslovar jeboore. Dat litt ä Bosnie-Häzzejovina. Hä woch dr Chef van d bosnische Polisse un weed hü z Daachs als Kreschsvorbrächer jesood.

Hä woch en dr Bosnie-Kresch Chef van d Polisse un woch domet och vöör d Jevangenelajere zoständisch. Do vormut weed, dat hä schöldich es, bosnische un kroatische Dörper kapott un d Lüüh ömjebraat z ha, weed hä wäje Mord a janze Volksjruppe jesood. Hä soll sisch a Vorbräche jäje d Menschlichkeet schöldich jemaat ha. Dr internationale Jerichtshoff vöör öt vreuere Jugoslawie van d UN söckt häm. Hä woch önö jooe Vreund va Radovan Karadžić, dä och jesood weed.

Am 11. Juni 2008 wood hä va Polisse jeschnappd. Hä held sisch en d Nööde va Beljrad op. Kott dono hand z  häm an dr Strafsjerichtshoff afjeschobe.

## Websijje
* Zupljanin jevange
Kieler Wääch

D **Kieler Wääch** es ön Rejatta, di vöör Sejelscheffe jäddes Joohr ä Kiel stattvängt. Öt es d jrüüdste Voranstaltung, die öt vöör d Scheffe op d Wält jitt.

## Jätt va Vreuer
Aajevange hat dat am 23. Juli 1882. Va do a vängt jeddes Joohr ä Kiel de Rejatta statt. Watt vöör di Kieler ävver dozo jehüüd es ön jruuße Kermes un ö Vüürwerk, dat sisch jeweiche hat. D Kermes es öt jrützde Volksvest va Nordddütschland.
Ävver d Kieler Wääch hold net mä d Kieler us d Löucher. Och Hömmele Turiste, jeddes Joohr send dat öm d 3 Milliune, wälle sisch dat Spektakel akikke.

## Rejatta
Watt d Lüüh no Kiel träckt send d Rejattas. D meetste vange an d Schilksee a ävver och dr Wääch an d Förde entlang jehüüd dozo.

An di Rejattes nemme öm d 5000 Sejelboote deel, wovan onjeväär 2000 beij Rejattes metmaache. 

Bekannt un döck em Fernsehe jezeecht weed d Windjammerparaad. Dobeij vaare d jruuße Segelscheffe, doronger döck d Jorch Fock an d Köste vorbeij un zeeje sisch öt Volk, dat met Stative un Kameras alles vasshäld.

## Websijje
* Jätt övver d Kieler Wääch
* Jätt va Vreuer