open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joohr 1894

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
Dr ischde Striptease wood am 13. Määz ä Paris jezeechd.

### Minnsche

### Sönnß
Dr Reichsdaach ä Berlin weed vädich jestalld.
3. Oktoober

Der **drette [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
D Deutsche Demokratische Republik jeehd em Joohr 1990 z äng.

## Minnsche
* Gustav Wagner stervd em Joohr 1980.

## Websigge
*
Altstadtbahnhoff

Dr **Altstadtbahnhoff** va Stolbersch es enne va viir Bahnhöff, di d Stadt z beene had. Öt es öt Äng va dr Persunevorkiihr ä Richtung Eefel.

Aajevange had öt met dr Bahnhoff *Stolbersch Hammer*, dä he em Joohr 1881 entstäng. Dozo jehood dr Jüterbahnhoff, dä van d Firme Preem, Dalli, Jrönedaahl un d vreuere Brouwerei Ketschenburg suwi d Bleihött jenotzd wood. 1970 joov mo d Jüteraavfertijung op un dä Bahnhoff vorveel en önö Wengkterschloff, dä em Joohr 2001 ende. Do nomm d Euregiobahn dr Verkiihr us Oche en d Ennestadt va Stolbersch op un schloss dr Altstadtbahnhoff, dä en dat Joohr och singe Naam kräät, wärm an öt Schiinenetz van d Baahn a.

Opjrond va sing joo Lach weed dä Bahnhoff ävver och vöör Ereichnisse wi z. B. dr Zoch van d Erinnerunge jenotzd.

## Jätt z lääse
* Övver dr Bahnhoff Hammer
* Övver d Bahnstreck
10. Dezemmber

Dä zeente Dezemmber.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
### Minnsche

* Dagmar Metzger wood em Joohr 1958 jeboore.
* Catharina von Thenen stervd em Joohr 1630.

## Söns
Dr Vorsoote Anschlaach op de Haupbahnhoff von Bonn wooch em Joohr 2012

## Websigge
*
Eiekroon

De **Eiekroon** wierd em Mai, von de onverhieroate Fente vom Dörp uss ussjebloosene Eie jemaat un näwe em Maiboom o'm Haupplatz vom Dörp opjehängk, öm et Maifess met de Maikönnijin ze fiere.
 
Urspröngklich wor dat e'ne Fröhjohrsbrauch von de Heide, dä me christianisiert hätt un öm Pingste fiere deet.

Jruße Maifeste werde hückzedaach noch em Vürjebirsch, en Bonn - Kühlekowe un en Bendorf am Rhing bei Kowelenz jefiert.

Als et en jedem Dörp noch e Maifess joff, woren die Puurschte dodrop bedaach, dat et eeje Dörp de schönste Eiekroon hat, un su dääten se jäjeneneen wetteifere, bes et manchmol zo kapotte Eie un "Blau Oore" kom.
  
De Eiekroon bleff fröhe su lang hänge, bes de ierschte Buur em Somme met de neu Äärnt drunge herjefahre wor. Och de Maiboom bleff su lang stonn.
31. Aujußß

Der 31. Aujußß eß der läzte Daach in däm Moohnd.

## Minnsche
* Diana Spencer storv em Joohr 1997.
27. Sepptämmber

Der sibbenunzvanzishßte Sepptämmber.

## Minnsche
* Diane Julie Abbott wood em Joohr 1953 jeboore.
* Heinrich Boere wood em Joohr 1921 jeboore.
* Ronald Golias stervd em Joohr 2005.

## Websigge
*
Cincinnati/Northern Kentucky International Airport

Dr **Cincinnati/Northern Kentucky International Airport** es dr Vluchhafe van d em US-Bundesstaat Ohio liijende Stadt Cincinnati. Hä bevängd sich onjeväär 21 km südlich van d Stadt em Bundesstaat Kentucky. Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport weed beij d IATA met *CVG* aavjekürzd. Hä entstäng em Joohr 1947.

Dr Vluchhafe had viir Start- un Landebaahne. Usserdäm stönd do 3 Terminals, enne es ävver seijd öt Joohr 2007 wäje Ömbouw jeschlooße.
Cincinnati/Northern Kentucky International Airport es öt dreijdjrützde Driihkrütz va Delta Air Lines, wobeij besongisch Comair, ön Doohter va Delta vortroone es. Usserdäm es öt ee va 6 DHL-Driihkrüzze.
Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport jehüüd zo d düür Vluchhäfe en d USA. Starts un Landunge koste mi wi angerswo, watt dozo vührde, dat bellije Bellichjesellschaffte vottjetrocke send, su dat d Zaahl va Vluchjäst tösche öt Joohr 2002 un 2010 va knapp 21 Milliun op winnijer als 8 Milliun veehl. 
D meetzde Mänsche vloore van dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport no Atlanta, Chicago, Salt Lake City suwi Charlotte (Florida) un Dallas/Fort Worth. Dono koome isch Los Angeles, Philadelphia, New York un Denver.

## Onväll
Tösche 1955 un 2011 koom öt zo 7 Onjlöcke, beij dönö öm d 170 Mänsche hön Lääve vorloore.

## Jätt z lääse
* Cincinnati-Northern Kentucky International Airport 
* worldaerodata.com Date övver dr Vluchhafe
Pelagische Insele

D **Pelagische Insele** send ön Jrupp va Insele, di em Meddelmeer tösche Tunesie, Malta un Sizilie liije. Sö entstänge us Vulkane. 

Kikkt mo sich d Laach a, su jehüüre sö zo Afrika. Sö send ävver dr südlichste Deel va Italie. Zo di Inseljrupp jehüüre d Insele Lampedusa met hör Velseinsel Isola dei Conigli suwi Linosa un Lampione, wobeij ävver mä op Lampedusa Mänsche lääve. Em Joohr 2009 wore öt 6.170 Persune.

## Planze un Deere
D Sommere op d Pelagische Insele send heeß, un öt väld komm Rähn. Dat vüührd dozo, dat völl Planze us Afrika do waaße. Dozo jehüüre Kaktee, di öt ä Europa nett jitt. Manche Planze jitt öt weltwitt mä op di drei Insele.

Am Strand van d Pelagische Insele lääd d Karettschildkröt hör Eier aav, watt dozo vührde, dat jruuße Deele van dr Strand zm Schotzjebiit ernannd woode.

## Weetschaff
Jeld weed op d Pelagische Insele met Veschvang vordeend. Usserdäm kann mo als Buur övverlääve. En d leitzde Joohre koome och Turiste op d Insele, di ön Möjelichkeet boone, a Jeld z komme.

## Jätt z lääse
* Ön Kaat van d Pelagische Insele
1. Juuli

Der ierzte Juuli.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
Dr Staat Tuvalu wood em Joohr 1978 onaavhängich.

### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Weetshaff
ITIL V3 kütt em Joohr 2007 öruss.
### Wesseshaff
### Minnsche

* Diana Spencer wood em Joohr 1961 jeboore.
* Ben Turpin stervd em Joohr 1940.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
Nörvenich

**Nörvenich** es en Jemeende im östliche Deel vom Krees Düre.

Die Jemeende besteht uss 14 Dörpe, nämlich
*Bensfeld
*Dorwiele
*Eggeschem
*Eischwiele övve Feld
*Frauwölleschem
*Hongkirche
*Irreschem
*Nörvenich
*Ovverbolhem
*Pengshem
*Poll
*Roath
*Rommelshem
*Wesseschem

En Nörvenich hann att die ahl Römer jewonnt. Späde, em Mittelalte, senn in Nörvenich drei on in Bubenheim een Burch jebout wudde. Am beste ess Schloss Nörvenich erhaale. Do es höck dat Museum Europäische Kunst drin. Im Boesch nävve Nörvenich es enne Fliejerhorst van de Bundeswehr.

Höck lävve 10.988 Löck (31. Dezember 2009) op 66,2&nbsp;km² en die 14 Dörpe. Nävve dem Zentralort lööv de Bundesstroß 477 von Nüss no Tondörp en de Eefel. Dat woar frühe en römische Heerstroß. En de Nöh van Rommelshem lööv de Bördebahn van Düre no Öskerche.

## Websiij
* Övver Nörvenich

**Fätte Schreff**
Isola dei Conigli

D **Isola dei Conigli** es ön kleen Insel, di zo d Pelagische Insele jehüüd un mä önö Steeworf va Lampedusa litt.

D Insel es 4,4 Hektar jruuß un aav un zo dörch önö schmale Wääch met Lampedusa vorbonge. Döck litt dä ävver onger öt Wasser van öt Meddelmeer, su dat d*Isola die Conigli* werklich z ön Insel weed.

## Dr Naam
Woher dä Naam kütt, es net kloor. Op ald Kaate us Ängland heeschd di Insel "Rabbit Island", watt op dat Wood rabbit=Kniing henwiißd. Möjelicherwiiß hand sich, dörch dä manchmol onger Wasser stoende Wäch, Kning op di Insel secherer jevolld un do ön Koloni jebeld. Angere saare, dat dat Wood "rabbit" ön arabische Härkonft hat. Öt weed met Verbengung övversatze un deed op di döck ongerbroche Verbendung zo Lampedusa deute.

## Planze un Deere
D Isola dei Conigli es ön Velseinsel un brengd öt mä op ön Hüüde va 26 Meter övver dr Meeresspeijel. D Planze op d Insel paaße zo dat, watt ä Afrika waaßd. D Karettschildkröt lääd em Strand hön Eier aav. Usserdäm pause völl Zochveuel op d Isola dei Conigli. Dodörch wood d Insel öt Schotzjebiit *Riserva naturale orientata Isola di Lampedusa*.

## Jätt z lääse
Joohr 2009

Dat **Joohr 2009** hätt 365 Daare.

För 2009 es jeplaant:

* Dat Äng vun dä EU-Kommissjon Barroso.

## Jeplaand_eß
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Faßteloovend
#### Kölle
### Minsche
Kreis Heinsberg

Dä **Kriies Häinßbersch** litt en Nordrhein-Westfalen, em Norrde vun Oche, un em wäßßlischte Zippel fun Wäßßdeutschland.

Alle Städt un Jemeinde em **Kreis Heinsberg** vun hück sin:

* Erkelenz
* Jangelt
* Jellekerke (Geilenkirchen)
* Heensbersch (Heinsberg)
* Hückelhov (Hückelhoven)
* Sellevkant
* Übach-Pallebersch
* Vöcht (Waldfeucht)
* Wassenbersch
* Weeschbersch (Berck)

Dä **Kring Hajnßbersh** höört bei de Lanndschaffßvobanndt Rhinglandt
un lidd em Rejierunx-Bezirrek vun Kölle.
Rheinisch-Bergischer Kreis

Dä **Rheinisch-Bärrjische Kreiß** hüüert bëĳ be Rejierungkß_Bezirrək fun Kölle un litt aan de wäßßlijje un Süüwäßlijje Kant fum Bärrjische Landt. Op dä rejuläre Amps_shprooch Deutsch ooch ****** jenannt.
Hä hüüert bëĳ dä Lanndtshaffßfobanndt Rhinglandt dobëĳ.
## Städt un Gemëijnde em Rëijnėsch-Bärrjėsche Krëijß

* Buurschëĳdt —
* Küürden — 
* Lëijchlinge —
* Odenthal — mem Bärrjische Dom, en Alltebersh.
* Ovveroodt —
* Rößroodt — litt janns_em Süüde fum Kraĳß singem Jebeed.
* Wärmelßkirrshe —
* Jläbbisch — op de Britz, luuert sozesaaren op Kölle un sing „Buchd“_erraf.

## Weblinks
28. Määz

## Minnsche
* Dwight D. Eisenhower stervd em Joohr 1969.

* Jean-Jacques Lequeu stervd em Joohr 1826.

## Söns
Dr Sobiborski Park Krajobrazowy wood em Joohr 1983 jejründ.
Joohr 1969

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
Willy Brandt wood Bundeskanzler.

### Täshnigk
Dr Shintoyone Damm weed jebouwd.

### Minsche
6. Novemmber

Dä Sëxte Novemmber.

## Kultuur
Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur weed em Joohr 1949 jejründ.

## Minnsche
* Erich Gustav Willi Lachmann wood em Joohr 1909 jeboore.
Joohr 1949

### Pollitikk
Konrad Adenauer wood Bundeskanzler.

### Kulltuur
Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur weed am 6. November jejründ.

### Minnsche

* Tommy Engel wood am 28.Novvämbe jeboore.

*

*
Rhein-Siech-Kreis

Em **Rhein-Siech-Kreis** sen de Dörpe un Städt

Op de linke Sigg vom Vatte Rhing:
* Bonnem
* Alefte
* Wachbersch
* Meckem
* Swisttal
* Rhingbaach
Op de rääschte Sigg, de Schäl Sigg, un laangks de Sie, aan de Bröl, de Sülz un em Wahnbaach:
* Bad Honnef
* Hennef
* Eitorf
* Ruppichterott
* Windeck
* Köningkswinte
* Luhme
* Much
* Nüngkirche-Seelscheidt
* Siebursch
* Troisdorf
* Sank Aujustin
* Nedde-Kaaßel (Kaaßel)
un meddendrin Bonn, dat als kreisfreie Stadt äwe net dobei jehürt.

Dämm **Rhein-Siech-Kreis** sing Jemeinde jehüre zom Landschaffsverband Rheinland em Rejierungsbezirk Kölle.

 Rhein-Sieg-Kreis Kreistagsbüro
 Kaiser-Wilhelm-Platz 1
 D-53721 Siegburg
 Telefon 02241 13 31 27
 Telefax 02241 13 24 44
Kreis Öskerche

De **Kriis Öskerche** litt em südwesten van Kölle en Nordring-Westfaale.
Zum Kriis jehüren die Stätte:
* Bat Münstereefel
* Öskerche
* Meischernisch
* Schleede
* Zöllech

un die Jemeenden:
* Blangem
* Kall
* Hellendal
* Neddischem
* Dahlem
* Wielde
14. Oktoober

Der **veezeente [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Siegfried vum Westebursch, Irzbischop vum Kölle, määt 1279 en Fridedenschluß mit de Grafe vum Jüllesch.

## Minnsche
### Jeboore
* Dwight D. Eisenhower wood em Joohr 1890 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Siegfried Graetschus wood em Joohr 1943 ömjebraad.}}
* Elsa Scholten stervd em Joohr 1981.
* Errol Flynn stervd em Joohr 1959.
* Jeanne d'Alcy stervd em Joohr 1956.
* Friedrich Gaulstich stervd em Joohr 1943.

## Websigge
*
Joohr 1919

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitigk
Öt Äng van dr Staat Neutral-Moresnet.

### Kulltuur
Dä Film D Popp wod jedriihnt.

### Technik
Borgward weed jejründt.

## Minsche

### Sönnß
D Stadt Kölle kitt dr jetzije Naam.
31. Oktoober

Dä **äĳnundrißßishßte [[Oktoober]]**.

## Minshe
* Eduard Dschabejewitsch Kokoity wood em Joohr 1964 jeboore.
* Hokusai wood em Joohr 1760 jeboore.
* Max Linder stervd em Joohr 1925.
* Gertrude Poppert storv em Joohr 1943.

## Sönß
* Öt weed Halloween jeviihrd.

## Websigge
*
Frankfurt am Main

**Frankfurt am Main** es op Enwohner betrocke de fünftjrüßte Stadt vun Dütschland un de jrüßte Stadt vun Hessen. 2006 wore &nbsp;Minnsche mem eezte Wunnsetz en Frankfocht jemeldt.

Frankfoot weed jän *FFM* odo *Ff/M*' affjekööz, nohdämm et am Main litt.

Dä Fooßballverein vun dä Frankfochto, datt es de Eintracht Frankfurt. 

## Websigge
Joohr 1884

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
Öt Beld Kerch va Nuenen weed jemold.

### Minnsche

### Sönnß
Öt wood aajevange, dr Reichsdaach ä Berlin z bouwe.
Osterhaas

Näwe 'em Ei es de **Osterhaas** et bekannteste Symbol von de Osterbräuch, denn de Haas jilt en Europa ad zick dausende Johre als et Zeiche für et neue Läwe em Fröhjohr. 

De Osterhaas, su wie me inn hück kennt, es äwe en Erfindung vom städtisch-evangelische Börjerdom, dat am Aanfangk vom 18. Johondert en Fijur nüdisch hatt, öm dä Pänz aan Ostere de Eie ze brenge, weil se als strenge Protestante jätt jägen de katholische Eieweih hatte.
Joohr 1942

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
D ischde Mänsche wäde em Vornichtungslajer Sobibór vorjaaßd.

### Pollitikk
* Öt Jemätzel va Lomazy am 17. Aujust.

### Minnsche
15. Juuli

Der fuffzehnte Juuli.

## Minnsche
* Enid Bennet wood em Joohr 1893 jeboore.
* Lisa del Giocondo stervd em Joohr 1542.
14. Meij

Der feezeente Meij.

## Minsche
* Michael Rensing wood em Joohr 1984 jeboore.
* Enid Bennet storv em Joohr 1969.
* Viktor Dyk stervd em Joohr 1931.
26. Määz

Der drüxeente Määz.

## Minnsche
* Erich Hermann Bauer wood em Joohr 1900 jeboore.
* Abraham de Oliveira stervd em Joohr 1943.
8. Juuni

Der aachte .

## Minnsche
* Ernest Mühlen wood em Joohr 1926 jeboore.
* Tim Berners-Lee wood em Joohr 1955 jeboore.
* Audrey Marie Munson wood em Joohr 1891 jeboore.
* Andrew Jackson stervd em Joohr 1845.

## Ußßerdämm
Peter Müller schleed dr Ringrichter em Joohr 1952 k.o..
Joohr 1926

## Wat_paßßeed_ėß

### Minnsche

### Sönnß
Castrop wood am 1. Aprel zo Castrop-Rauxel.

Bishkek wähßelnde dr Naam va Pischpek no Frunze.
20. Juuni

Der zvanzishßte . Dä Daach kann op der Sommer_Aanfang falle.

## Minnsche
* Valeria Bystritskaia wood em Joohr 1986 jeboore.
* Errol Flynn wood em Joohr 1909 jeboore.
11. Juuni

Der elləfte .

## Minnsche
* Estera Raab wood em Joohr 1922 jeboore.
* Wilhelm Schäfer stervd em Joohr 2006.
29. Oktoober

Dä **nüngenzvanßishßte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Fanny Brice wood em Joohr 1891 jeboore.

## Wat passeed eß
* D Ziidung Şalom erschingd em Joohr 1947 öt ischde mol.

## Websigge
*
29. Meij

Der nünngunzvanzishßte Meij.

## Minsche
* John F. Kennedy wood em Joohr 1917 jeboore.
* Fanny Brice stervd em Joohr 1951.
30. Meij

Der drißßishßte Meij.

## Minsche
* Pitter Päul Rubens stervd em Joohr 1640.
* Fernando Lugo wood em Joohr 1951 jeboore.
* Francisco Javier López Peña wood em Joohr 1958 jeboore.
* Konrad Krauss wood em Joohr 1938 jeboore.
16. Juuni

Der säxehnte Juuni.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

* Fouad Mebazaâ wood em Joohr 1933 jeboore.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
30. Määz

Der drißischßte Määz.

## Minnsche
* Vincent van Gogh wood em Joohr 1853 jeboore.
* Francisco de Goya wood em Joohr 1746 jeboore.
23. Novemmber

Dä dreiunzwanzichste 

## Minsche
* Franklin Pierce wood em Joohr 1804 jeboore.
* Miley Ray Cyrus wood em Joohr 1992 jeboore.
8. Oktoober

Der **aachte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Franklin Pierce stervd em Joohr 1869.
* Willy Brandt stervd em Joohr 1992.

## Websigge
*
Joohr 1869

## Wat_paßßeed_ėß

### Minnsche

## Sönnß
* Dr Vörjängerbouw van d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol entstäng
2. Dezemmber

Do zwäĳte 

## Minsche
* Franz Reichleitner wood em Joohr 1906 jeboore.
* Hans Rainer Knipp stervd em Joohr 2011.
Joohr 1948

## Wat jewääse eßß

### Weetschaff
* Air Labrador wood jejründ.

### Minnsche

### Söns
Dr 1. FC Köln weed am 13. Februar jejründt.
Joohr 1954

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
D Film Sabrina wood jedriihnd.

### Minsche

### Sönß
Öt Kluster Maria Regina weed jebouwd.
16. Sepptämmber

Der sexeehnte Sepptämmber.

## Wat frööer woo
* Dr Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011
* Et Müngesdorpe Stadion wood 1923 einjeweit.

## Minnsche
### * Jeboore
* Carolina Dieckmann wood em Joohr 1978 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Friedrich Karl Waechter stervd em Joohr 2005.

## Websigge
*
17. Meij

Der sibbezeente Meij.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
D Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008 send vörjetrocke Neuwaahle.

### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
### Söns
### Minsche

* Friedrich Zelnik wood em Joohr 1885 jeboore.
## Websigge
*
6. Juuli

Der sekßte Juuli.

## Minnsche
* Frida Kahlo wood em Joohr 1907 jeboore.
* Tenzin Gyatsowood em Joohr 1935 jeboore.
* George W. Bush wood em Joohr 1946 jeboore.
13. Juuli

Der drüxeente Juuli.

### Minnsche
* Gaius Julius Caesar weed em Joohr 100 v. Chr. jeboore.

* Vannozza dei Cattanei wood em Joohr 1442 jeboore.
* Frida Kahlo servd em Joohr 1954.
* Gerhard Jussenhoven servd em Joohr 2006.
* Mildred va Minster stervd em Joohr 734.
9. Oktoober

Der **nünngkte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Ed kölsche Hännesje Tiater witt widder eröffnet.

## Minnsche
### * Jeboore
* Gabriele Metzger wood em Joohr 1959 jeboore.
### † Jeshtorrve
* Marie Doro stervd em Joohr 1956.

## Websigge
*
5. Oktoober

Der **fönnefte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
### * Jeboore
* George Irving wood em Joohr 1874 jeboore.
* Han Hollander wood em Joohr 1886 jeboore.

## Websigge
*
24. Meij

Der firunzvanzishßte Meij.

## Wat frööer woo
* Stadtbrand va Oche em Joohr 1656.

## Minsche
* Susana Esther Baca de la Colina wood em Joohr 1944 jeboore.
* George Tabori wood em Joohr 1914 jeboore.
Joohr 1914

## Wat jewääse eßß
### Kulltuur
* Dr ischde Stommfilm Amalia weed ä Arjentinie jedriihnd.
* Öt Beld Em Wasser wood jemold.
* De Ruusemondachszoch in Kölle wid von 
* över fuffzischduusend Minsche besöck.

### Weetschaff
De "Tietz" wid in Kölle zwische de huhe Stroß

un Schildejass opjemaat.

### Minnsche
14. Juuli

Der feezehnte Juuli.

### Minnsche
* Petite Meller wood em Joohr 1981 jeboore.
* Gerald Ford wood em Joohr 1913 jeboore.
* Ingmar Bergman wood em Joohr 1918 jeboore.
Joohr 1913

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitigk
Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood am 2. Februar jeschlooße.}}

### Weetschaff
Dr Papp van d Aldi-Brööhr maad si ischde Jeschäff op, us dönö spiir dr Aldi wood.

### Kulltuur
* Dä Film Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde wood am 25. November öt ischde mol jezeechd.
* Dä Film Die Insel der Seligen weed jedriihnd.
* Dr ischde Dr Klänge Stowasser wood örussjejovve.
* Dä Film Dr neue Schriivdesch weed jedriihnd.

### Minnsche

### Sönnß
Dr Düxer Bahnhoff wood am 11. November opjemaad.
26. Dezemmber

Dä sëxunzvannzishßte Dezemmber es jedes Johr dr zweite Daach vum Kreßfess.

## Wat frööer woo
D Holländer wäde em Joohr 1622 van d Pfaffemöötz vordrävve.

## Minnsche
* Manfred Robert Stefan Bierganz wood em Joohr 1942 jeboore.
* Mao Zedong wood em Joohr 1893 jeboore.
* Gerald Ford stervd em Joohr 2006.
23. Juuli

Der drëĳenzvanzishßte Juuli.

## Kulltuur
* D ischde Kieler Wääch es em Joohr 1882.
* Dä Film Purity kütt em Joohr 1916 en öt Kino.
* De Knoche von de drei hilje Könije kumme
* 1164 noh Kölle.

## Minnsche
* Ludger Stratmann wood em Joohr 1948 jeboore.
* Mohammed Sahir Schah stervd em Joohr 2007.
* George Tabori stervd em Joohr 2007.
* Götz George wood em Joohr 1938 jeboore.
Joohr 1589

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur

* Öt Beld Proserpina weed jöklaud weed jemold.

### Minnsche

### Sönnß
Öt Hofbräuhuus entstäng.
18. Oktoober

Dä **achtßeendte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Gerhard Romilian von Kalcheim stervd em Joohr 1644.

## Websigge
*
29. Juuni

Der nüngunzvanzishßte Juuni.

## Minnsche
* Gertrude Poppert wood em Joohr 1914 jeboore.
* Lucien Bonaparte stervd em Joohr 1840.

## Ußßerdämm
D Kerch viird Peter un Paul.
18. Juuli

Der achzehnte Juuli.

## Minnsche
* Gustav Wagner wood em Joohr 1911 jeboore.
* Nelson Mandela wood em Joohr 1918 jeboore.

* Kristen Bell wood em Joohr 1980 jeboore.
Joohr 2002

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
Öt Musical Hairspray wood em 12. Aujust uropjevüührd.
### Minsche

### Sönß

## Websigge
9. Juuli

Der nüngte Juuli.

## Wat passeed_eß
Dr Südsudan wood em Joohr 2011 onaavhängisch.

## Minnsche
* Han Hollander stervd em Joohr 1943.
* Isidore Goudeket stervd em Joohr 1943.
Joohr 1936

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
Öt Leddche Heidewitzka, Herr Kapitän wood komponeerd.

### Minnsche

### Sönnß
* Ä Stolbersch maad d Brouwerei Weete zo. Janz sescher es dat Datum ävver net.
27. Aujußß

Der sibbenenzvanzishßte Aujußß.

## Minnsche
* Heidi Kabel wood em Joohr 1914 jeboore.
* Le Corbusier stervd em Joohr 1965.
15. Juuni

Der fuffzehnte .

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

* Lisa del Giocondo wood em Joohr 1479 jeboore.
* Heidi Kabel stervd em Joohr 2010.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
1. Juuni

Der ierzte Juuno.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Weetshaff
### Wesseshaff
### Minnsche
* Heidi Klum wood em Joohr 1973 jeboore.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
6. Aujußß

Der sekßte Aujußß.

## Wat passeed eß
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd em Joohr 1806 onger.

## Minnsche
### * Jeboore
* St. Rochus wood em Joohr 1295 jeboore.
### † Jeshtorrve
* Willi Ostermann stervd em Joohr 1936.
Joohr 1806

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitigk
Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd am 6. Aujust onger.

### Minsche
* Caroline Bonaparte weed Jruußherzogin va Kleve.
Joohr 1921

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
Abu Kamal wood va Frankreich besatze.

### Kulltuur
* Dä Film Länglich als Wunderknabe wood jedriihnt.
* Dä Film Heedless Moths kütt am 3. Juni en öt Kino.
* Dä Film D Bärchkatz weed jedriihnd.

### Minnsche

### Sönnß
* D Kerch va Terwinsele wood jebouwd.
29. Dezemmber

Dä nüngunzvannzishßte Dezemmber.

## Minnsche
* Heinz Ganss wood em Joohr 1942 jeboore.
* Romina Becks weed em Joohr 1987 jeboore.
Joohr 1988

## Wat_paßßeed_ėß

### Weetschaff
Titan Airways wood jejründ.

### Kulltuur
* Vertell doch mal weed öt ischde mol jezeechd.
* D ischde Police Academy weed jezeechd.

### Minnsche

De Kardinal Meisner wiid Erzbischop vum Kölle.
1. Aujußß

Der iirzte Aujußß.

## Minnsche
* Helena Lea Nordheim wood em Joohr 1903 jeboore.
* Isidore Goudeket wood em Joohr 1883 jeboore.
Joohr 1903

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
* D Oper D Bröss van dr Tiresias entstäng.
* Da Film Capital Execution wood jedriihnt.

### Minnsche

### Sönnß
D ischde Tuur d Frongß
2. Juuli

Der zvëĳte nöü, stub Juuli.

## Minnsche
* Imelda Marcos wood em Joohr 1929 jeboore.
* Helena Lea Nordheim stervd em Joohr 1943.
* Michel Velleman stervd em Joohr 1943.
6. Apprill

Dä säkßte Apprill.

### Minsche
* Helga Deen wood em Joohr 1925 jeboore.
* Anastassia Morkovkina wood em Joohr 1981 jeboore.
* Pascal Paoli wood em Joohr 1725 jeboore.
* Rafael Correa Delgado wood em Joohr 1963 jeboore.
* Selena Quintanilla-Pérez wood em Joohr 1971 jeboore.
* Kurt Georg Kiesinger wood em Joohr 1904 jeboore.
* Albrecht Dürer stervd em Joohr 1528.
16. Juuli

Der säxehnte Juuli.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

* Helga Deen stervd em Joohr 1943.
* Heinrich Böll stervd em Joohr 1985
## Ußßerdämm
## Websigge
*
15. Oktoober

Der **fuffzeente [[Oktoober]]**.

## Minnsche
### * Jeboore
* Mohammed Sahir Schah wood em Joohr 1914 jeboore.
* Vergil wood em Joohr 70 v. Chr. jeboore.

### † Jeshtorrve
* Henny Porten stervd em Joohr 1960.

## Websigge
*
Joohr 1960

## Wat_paßßeed_ėß

### Weetschaft
Öt Farsta wood am 23. Oktober äjeweihd.

### Minsche
Am Sundach,de 23.Oktober wid de Kanzler Adenauer

mit 84 Joar zom x.mol Opa

Noh Frunleichnom-de 16.Juni-kütt de Jesuitepastor

Leppich für drei Dach noh Kölle un schäng op

de Katholike,die nit in de Mess jon
15. Apprill

Dä fönneftßeente Apprill.

## Onjlöcke
Aavstorz van ö Fluchzeuch van d Hewa Bora Airways em Joohr 2008.

## Minsche
* Leonardo da Vinci wood em Joohr 1452 jeboore.
* Abraham Lincoln stövd em Joohr 1865.
* Alla Pugatschowa wood em Joohr 1949 jeboore.
26. Oktoober

Dä **säkßuntßvantßishßdte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Hillary Clinton wood em Joohr 1947 jeboore.
* María Maldonado wood em Joohr 1985 jeboore.

## Websigge
*
Joohr 1947

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
D Kumede wood jejründ.

### Minnsche

### Sönß
D Ziidung Şalom erschingd am 29. Oktober öz ischde mol.
* En d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol dörfe wärm Messe jehalde wäde
Carúpano

**Carúpano** es ön Stadt an d Karibik-Köst va Venezuela em Bundesstaat Sucre. Sö litt önjeväär 120 km östlich va Cumaná, d Landeshauptstadt. Carúpano had öm d 170.000 Äwonner, woronger opjrond van d Universität (UDO) un ön Fachhuchschüll övverdörchschnettlich völl jong Lüüh send.

D Stadt läävd van d Turiste un dr Veschvang, usserdäm vam Vorkoov va Kakao, Kaffee, Boohmwoll un Rum. D Stadt es önö ideale Ussjangsponkt vöör Lüüh, di ongerwääß dörch Venezuela send. Viir Schotzjebiite liije en d Nöhde van d Stadt, doronger d Paria Halvinsel, dä wi öt Orinokodelta ussseehende Nationalpark Turuepano, suwi Mochima un d Guacharohöhle.

Am 7. Dezember 1814 leed Simón Bolívar ä Carúpano d Sklave vreij. Och Christoph Kolumbus hod op sing dreide Reis en d Regiun beij Macuto z iisch un öt enzije Mol amerikanische Boohm betroone.

Vöör d Jeschichtsbösch wichtich es öt ischde Ongerwasser-Kabel, dat em 19. Jahrhondöt Amerika un Europa vorbong. Öt leev va Marseille ä Frankreich bes no Carúpano. Dat Kabelhuuß (Casa del cable) em alde Stadtkäär kann hüü noch bekekke wääde.

Am 4. Mai 1962 koom öt ä Carúpano zo d „Carupanazo“, önö Militäropstand jäje Rómulo Betancourt, dä ävver no enne Daach neerjeschlaare wood. 400 Opständije woode vorhaft, 6 storve un 15 woode vorletzd. Zo dönö jehoote Aavjeordnete van d kommunistische Partei, d PCV, un d MIR, su dat beede Parteie vorboone woode.

## Jätt z lääse
* Informatiune övver d Stadt
* Informatiun övver Carúpano (op spanisch)

## Quelle
7. Dezemmber

Dä sibbente .

## Minnsche
* Fay Bainter wood em Joohr 1893 jeborre.}}

## Sönß
Ä Carúpano wäde em Joohr 1814 alle Sklave vreijjelosse.
2. Juuni

Der zvëĳte Juuni.

## Minnsche
* Ion C. Brătianu wood em Joohr 1821 jeboore.

## Ußßerdämm
* Benedikt I. wood em Joohr 575 Papßt.
Juan Félix Sánchez

**Juan Félix Sánchez** (bekannd och als *Juan Félix Sánchez*) (* 16. Mai 1900 ä San Rafael de Mucuchíes, Mérida; † 18. Aprel 1997 ä San Rafael de Mucuchíes) woch önö Könstler us Venezuela suwi önö Konsthandwerker.

## Si Lääve un Werk
Sánchez woch önö sälvsjemaade Könstler. Sing Werke als Beldhouwer, Möler un Architekt hodde met Religiun z do, wobeij hä vöör allem Material brudde, dat hä em Bösch en d Nöhde va sing Heemöt vong, öm – wi hä sälvs saad - „nöhder beij Jott z see. 
Hä formde us Holz un Ton önö Hoof Mariedostellunge un Krüzze. Doronger plande un bouwde hä 1984 zösamme met sing Vröndin *Epifania Gil* us tuusende va Steen d Kapell *San Rafael de Mucuchíes*. No singe Duud wood hä en di Kapell bejraave. Ön anger Kapell, di hä met Epifanía Gil bouwde, steehd ä El Tisure, d Kapell ä El Bohío  wood *Os leev Vrau va Coromoto* jeweihd. Dörch sing Bouwte kräät hä dä Spetznaam *Architekt van d Ande*.

En d Stadtmedde va Mérida steehd d “Casa de la Cultura Juan Felix Sánchez”, wo op d övvichde Etach wääßelnde Usstellunge va Könstlere un Konsthandwerkere us d Regiun jezeechd wäde.
Dat Lääve un Werk va Sánchez wood ä Dokomentarfilme wi „Tisure“ und "Juan Felix Sanchez" jezeechd.

## Priise un Usszeechnunge
* Premio "Aquiles Nazoa", 1987.
* Premio Nacional de Artes Plásticas, 1989.

## Jätt z lääse


## Bösch
* *Yo, Juan Félix Sánchez*, ed. Gobernación del Estado Mérida.


Beld:Capilla del Tisure.jpg
Beld:Capilla del tisure 2.jpg
Beld:Capilla del Tisure 3.jpg


## Zosätzliche Quelle
* Juan Félix Sánchez: ''Ussdrock dörch Stee''. Internetsiij www.venezuelatuya.com
* Si Lääve op öt Portal van d Universität van d Ande (spanisch)
* Kleen portal bibliográfico (spanisch)
20. Määz

Der zvanzishßte Määz.

## Minnsche
* Jeanne d'Alcy wood em Joohr 1865 jeboore.
* Isaac Newton stervd em Joohr 1727.
* Ovid wood em Joohr 43 v. Chr. jeboore.
28. Apprill

## Weetschaff
* D Port Moresby Stock Exchange maad em Joohr 1999 op.

## Minsche
* James Monroe wood em Joohr 1758 jeboore.
31. Dezemmber

## Minnsche
### * Jeboore
* Jacques Cartier wood em Joohr 1491 jeboore.
* Viktor Dyk wood em Joohr 1877 jeboore.
* Henri Matisse wood em Joohr 1869 jeboore.
23. Meij

Der drëijunzvanzishßte Meij.

## Minsche
* Joan Collins wood em Joohr 1933 jeboore.
* Lena Meyer-Landrut wood em Joohr 1991 jeboore.
28. Meij

## Minsche
* Maeve Binchy wood em Joohr 1940 jeboore.
* Thomas A. Curran wood em Joohr 1879 jeboore.
* Johann Altfuldisch stervd em Joohr 1947.
* Wilhelm Henkel stervd em Joohr 1947.
1. Oktoober

Der **Eetße [[Oktoober]]**.

## Minnsche
### * Jeboore
* Jimmy Carter wood em Joohr 1924 jeboore.
* Willi Ostermann wood em Joohr 1876 jeboore.

## Websigge
*
Joohr 1882

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
D ischde Kieler Wääch es am 23. Juli.

Öt Beld Sorch weed jemold.

### Minnsche
30. Aujußß

Der 30. Aujußß eß der fürläzte Daach in däm Moohnd.

## Minnsche
* Johann Schwarzer wood em Joohr 1880 jeboore.
10. Oktoober

Der **zeende [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Em Johr 1582 joov et fö de Miitze käĳne zeente Oktoober. Wäjen dä Ömmshtällung fum julijanische Kallendo op dä jregorijanische Kallendo feel dä Daach uß, un t kohm noh m fiierte Oktoober tirägk dä fuffzeente Oktoober en de krißßlijje Wäldt, ußßer e m doomolß shvedishe Däĳl fun Norrveje, en Shvede, Finnlandt un en Rußßlandt.

## Minnsche
* Johann Schwarzer stervd em Joohr 1914.

## Websigge
*
27. Dezemmber

Dä sibbenunzvanzischßte Dezemmber.

## Minnsche
* Johannes Kepler wood em Joohr 1571 jeboore.
* Marlene Dietrich wood em Joohr 1901 jeboore.
* Michel Piccoli wood em Joohr 1925 jeboore.
* Anzelika Ahmetšina wood em Joohr 1989 jeboore.
† Isabelle de Charrière stervd em Joohr 1805.
5. Aujußß

Der fönvte Aujußß.

## Minnsche
* Johann Christoph Winters stervd em Joohr 1882.
* Napoléon Bonaparte stervd em Joohr 1821.
Joohr 1920

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitigk
Us 7 Freistaate weed Thüringe jebeld.

### Kulltuur
Dä Film Anna Boleyn weed jedriihnt.

### Minnsche
2. Apprill

Dä zvote Apprill.
## Minsche
* Annett Louisan weed em Joohr 1977 jeboore.
* Johannes Paul II. stervd em Joohr 2005.
16. Oktoober

Der **sexeendte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Johannes Paul II. wood em Joohr 1978 zm Papst jewähld.

## Websigge
*
Joohr 1978

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
* D Salomone wäde önö onaavhängije Staat.
* Dr Staat Tuvalu wood am 1. Juli onaavhängich.

### Minnsche

### Sönnß
Johannes Paul II. wood am 16. Oktober zm Papst jewähld.
Bielefeld

**Bielefeld** is e Städtsche  in det bundeslandje Nordrhein-Westfalen, em Rejierungsbezörk Detmold
 
## Websigge
* Dë Shtadt un em Shtatdmarketing ier offizzjäll Websigge (*op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]*)
* En Landkaat med Bielefeld un Drömröm
*
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** iss en Stadt em Nordoste vun Frankrish.
## Jeojrafie

* Wo iss dat jenau ? 48° 17' N ; 06° 57' O
* Wie huh lischt dat ?  310-901 m ü. NN
* Wie jrooß iss dat ? 46,15 km2
* Wi vill Lück wohne da ? 22 569 (1999)
* Lück pro Quadraatkillemeter : 489 Lück pro km2

## Watt jitt et do ?
* Dom
* Sank-Martinkirche
* Pierre-Noël Museum
* Claude en Duval Fabrik (Le Corbusier)

## Teschnighe Bildung
Institut universitaire de technologie (Fachhuhschoulle) :
* Eläktroteschnigh
* Eläktronik
* Kompjuter
* Kommunikazjon

## Websegge
*  Websek vun dä Stadt sellevs
*  Institut universitaire de technologie  (Fachhuhschoulle)
Europa

**Europa** is_ennen Äddeil
ävver et eß käijnen Kontinent.

Sing Jrännse sinn:
* em Norde dä Nochtpool unn_et nöchtlishe Polaa Meer — do hinger eß Nocht_Ammärrika.
* em Oßßte dä Ural un dä Floßß Ural, et Kaßpije Meer, dä Kaukasußß, et Schwazze Meer, do Boßporus un de Shtroohß vun Marmara oddo et Meer vun Marmara — do hinger eß Aasije.
* em Süüde_et Meddelmeer unn_de Shtrohß fun Jibrallta — do hinger eß Affrika.
* em Wäßßte och dä Atlanntische Oozijaan — do hinger litt Nochtammerika.

De Europäish Unjon eß enne wishtije Orjanisazjon en Europa. Dorsh iir Kollonnije, dä Imperijalißmuß un de krißßlishe Mißßjoon han de Shtaate und Fölleker vun Europa en de läzte paa Johunndote iir Kulltuur praktijj_övver jannze de Wälldt fodäjldt.
Brut

**Brut**, **Bruud**, **Bruoad**, **Bruät** eß met et älste *Grundnahrungsmittel* von de Minsche. Et witt uss e_nem Deijsch met Mäll, Wasser, Häff on Salz jemaat, on als Brutlief odde Flade jebacke.

Brut eß für de Minsche su hellisch on wichtisch, dat suja doröm jebätt witt: em Jüddedomm beijm Aanbruch vom Sabath on em Kreßtedomm em Vatter unser („Jätt uus jeden Daach uus Brut“), dämm Jebätt, dat Jesus Christus persönlich jesproche hätt.
Overjäärich

Dat Brauen es **bovvejärich** (och **ovverjeerish**, **boverjärrisch**, **oberjärich**),
wenn dorbeij am Eng dat junge Bier bovven drop schööne decke Schaum hätt.
Dä hätt nix med dem Schoum ze dunn dä eijne shpääder vum Jlaaß odder bovve us dä Stang eruß esu lekker un frėsch aanlaach.
Dä Schaum beijm Bräue es dunnkeler bes hellbrung un flokkish un rüsh jett hääfish.
Hä weed affjeschöpp, do sin näämlish Aandeijle drin jewaahße vunn dä Bräuhääve die sich ööndlich vermeere deijt un wärm weed,
wann se us dä aanfänglishe Zauß nor_em Ferrmeteere dat junge Bier määt.

Bovvejärije Bierzoote sinn Wieß, 
Kölsch, Altbier, Bönnsch, Degraa, Weizenbier, Dampfbier, bälliiner Wiiß, un mieh.

## Süsh och enß
*Verwandt:* ungerjärich Bräue.

## Websigge
* Verzeichnis obergäriger Biermarken fum Philipp Graß uß Kölle (*op [[Deutsch (Shprooch)|Deutsch]]*)
Bier (för ze drinke)

**Bier** eßß jet ze drinke. Et weed ußß Mallz, Hoppe unn Hefe jemaat, et eßß vorjoore unn hätt däswäjje Sproodel unn Alkohol. Bier jitt_et sigg unheijmlisch lange Zick, ald de aale Fönizijo hann_t jehatt.

Em Rhingland weed Bier ußß Järßte-Malz jemaat, in Deutschland kann_et och ußß Weijze-Malz verjoore wädde (dat eßß dann Weijzen unn Berliner Weiße). Op dä rääßlijje Wellt sinn all Soote Jetreijde möschlisch, also zem Beijspill Roggen, Mais_unn Riiß. 

Enn Mesopotamie unn em aale Äjüpte hätt mer ald et Bier jekannt. Dor Römer hätt_et ned jedronke, äwwer de Kelte wohl. Fröher hätt mer dat Bier flöck drenke mößße, unn mer hätt immer övverjäärisch jebrout. Eäßß em 19. Johrhungert wood de ungerjäärijje Brouwieß erfunde unn dat Pils. Hückzedaach kritt mer in Deutschland mießtedeijls Pils ze drinke, om Rääß dor Welt Lager. Nur im Rhingland jitt_et dat joote ovverjäärijje Bier wi Kölsch, Alt, Bönnsch, Degraa unn andere mieh. 

## Süch och
Divärrse Biersoote
Bönnsch Jlas

Dat Bönnsch es eent vun dä öwerjährijje Biersoorte wie Kölsch ode Altbier un weed nur en eener Wiertschaff in Boun ussjeschenk.

Doför han di do en extra Aat Jlas, wat wie dat Bier **Bönnsch** jenannt weed.
E **Bönnschjlaas** eß e bessje wie en breide Kölschstang, e bessje krumm jeboore un op de ein Sigg on noch als wie jet ennjeblötsch, ävver jannz fing för de Fengere vun dä Hand wo mer med drinke deit. Et es jeforremb wie enne Handjreff, un de krumme Sigg es däm Kopp fun däm Drenker zoojewandt. Esu jesinn, es dat e jannz erjonomesch Jlas, kam mer jood druss drenke un sijj e Bierche süffelle.

## Websigge
* Websigge vumm Bönnsch Brouhuus
* Kritik vumm Bönnsch Brouhuus
* En Bewertong fum Bönnsch Jlaß noh ISO 9241 (*op [[Dütsch (Shprooch)|Dütsch]]*)
Bönnsch (för ze drinke)

**Bönnsch** ėß eent vun dä bovvejärije Biersoorte wie Kölsch ode Alt un weed nur en eener Weetschaff in Bonn ussjeschenk.

Bönnsch es anders wie Kölsch un Alt net nur en regional Biersoot, sondern och ene Maarkenaam. Vum Bönnsch jitt et janz jenau een Brauerei: Et Bönnsch Brauhuus aan d'r Sterntorbröck. Im Jäjesatz ze Kölsch es et jätt tröwer un jätt betterer. Et weed winnijer jefeltert wi dat Kölsch un dat Alt.

## Websigge
* Websigge vumm Bönnsch Brouhuus
* Kritik vumm Bönnsch Brouhuus
Zappes

Enne **Zappes** es dat Deil, wo et Bier dorch löüf, wann et uss em Fass odde us de Aanlaach eruss kütt, et allorläzz, ih dadd et ent Freie kümmp, un dorch de Luvv en et Jlaas erin falle dääd. Dä Zappee kanns de op un zoh maache, domet dir dat Bier net fottlöüf.

**Zappes** säät mer ävver och för dä Minsch, dä aam Zappes schteiht un dä op on zohmaache däiht. Mette Zappesse well obb prevaate Fiere jeede jood fründ sin, dänn vun dämme kret me si Bier.
Tee

**Tee** is ene Jesöff, dat weed jemaat midde Jedöhns von ne Teejeströpp un heeze Wasser. Vom Tee jibbet ne janze Menge Soote, de kumme faas all us Asije.
Men (Jott)

**Men** es ön Jottheed, dö vöör allem em Weste va Anatolie aajebeehnd wood. Öt Jlööve a Men jeehd zöröck op öt 4. Joohrduzend vöör Christi Jeburt.

Meeßd weed Men met önö Halvmond dojestalld, di wi Hööre op sing Schoore aabraad send. Hä es, su wood jejlood, dr Häär övver d Monde. Aav un zo weed hä zösamme met Bulle un Löwe dojestalld.

## Jätt z lääse
* Övver Men
Side

**Side** es ön kleen Stadt en d Türkei. Sö litt tösche Antalya un Alanya an d türkische Riviera em Landkreis Manavgat un jehüüd domet zo d Provinz Antalya. 

## Jätt va vreuer
Ruine zeeje, dat Side ad öm d 3500 Joohr alt es. Damols woch öt ön bekannde Hafestadt en d Regiun Pamphilie. Us di Zitt send noch au Reste va Bouwerke övverich blevve.

Side, op ön Halvinsel jelääje, had önö op d Spetz liijende Hafe, dä övver völl Joohre jenotzd woode es, spiir ävver vorland woch. Sand us öt Meddelmeer had häm bo janz zojeworpe. Mo had usjerechnet, dat d ischde Lüüh öm öt Joohr 1400 vöör Christi Jeburt ä Side akoome. Wä hüü no Side kütt, dä vängd önö Hoof Ruine, d meetzde us d Joohre 200 bes 300 no Christi Jeburt, als d Römer sich di Jäjend onger dr Nahl jeresse hodde. Ävver och us d Zitt dono, als Side Beschofssetz woch, send Reste z see. Völl us d au Zitt wood em 12. Jahrhondöt dörch ö Erdebebe kapott jemaad.
Dat Mensche en d drü Jejend övverlääve kutte, vordanke sö önö Kanal, dä Wasser us dr Floss Manavgat no Side braad. Stöcker va dä Kanal send hüü noch z vänge.

## Side en d Neuzitt

Em Joohr 1895 koome us Kreta Flüchtlinge op d Halvinsel a un bouwde ö paar Hüüser, öt Dörp Selimiye, op dat ald Side. Sö bleete do, un öt entstäng Side, wi öt hüü z Dach bekannd es. Em Joohr 1947 vonge ä Side Usjraavunge a, un dobeij stosse sö op Ruine, no di och hü noch jejraave weed. 1966 stald d UNESCO Side onger Schotz.
1970 wood Side ön Touristestadt un önö Badeocht. Us di ald Zitt send net mi völl Deeler övverich blevve. Dozo jehüüre dr Apollotempel, ö römisch Theater, öt Nymphaeum, d Agora, d Staatsagora, d Therme, dr Artemistempel un dr Mentempel.

## Jätt z lääse

*Side un Manavgat
Kooche

**Kooche** udder **Koche** weed vom Bäkker us Deisch jebacke oder vom Kondittoër zesammejebaut un dekorirt, mit Sahn dropp unn_esuh. Kooche krißße em Café, do drönkese ne Kaffe doh bei.

Kooche kannze net bruche öm der Wollefjangk Niedehken vunn BAP en dä Kaanewall ze lokke.

## Luur och noh
* TorteTaat
* Däjlshe
* Wäkke
* Pläzzjen
* Pannkooche

## Websigge
Appel

Dä **Appel** () es en aale Kulturplanz op dä janze Äd. Normal meint mer wann ma Appel säät dä Aat *Kulturappel* (). Dat es en Kreuzung vunn verschiddene Äppelaate.
Dä Kulturappel kütt ußß Aasijen. Mer weijß nėt wi hä noh Europa jekumme ėßß. In_et Rhingland hätt hä dä Römer jebraacht. Sigg däm 6. Johrhungert weed hä vill anjebout, sigg däm 16. Johrhungert och jehandelt. Em 19. Johrhungert hätt et vill mieh Soorte Äppel jejevve wi hück, in Preußen , unn op dä Ääd mieh wi . Hückzedaach wääde in [Deutschland nur no  Soorte aanjebout, nur  davun och jehandelt.

Vill Äppel jitt_et im [Füürjebersh, zem Beijspill zwesche Meckenheim unn Rhingbach.
Joohr 1865

## Wat_paßßeed_ėß

### Weßßeschaff
D Barbarossahöhl wood jevonge.

### Minnsche

### Sönnß
* Ä Stolbersch maache d Brouwerei Katterbach un d Brouwerei Welters op.
Joos van Cleve

**Joos van Cleve** (* 1485 ä Kleve; † 1540 ä Antwerpe) woch önö nederländische Mohler. Hä hosch met richtije Naam *Joos van der Beke* un wood och dr „Leonardo van  dr Norde“ jenannd.

## Si Lääve
Jeliird hod Joos zösamme met Bartholomäus Bruyn dem Älteren ä Kalkar beij Jan Joest. 1511 troon hä d Antwerpener Jilde beij. Koom önö Möhler us di Zitt had mi Belder als hä jemold.

Zo sing Werke jehüüre Altar- un Modderjoddesbelder. Di entstänge meeßd op di Art, wi di flämische Schüll öt vöörjoov.

Mo ka secher se, dat Joos no Italie jereist es un dodörch sing Mohlwiiß jeändert wood, wobeij Leonardo da Vinci sing Belder önö jruuße Äfloss usübde. Hä molde völl Persune, doronger Kaiser Maximilian I. un Heinrich VIII.

## Jätt z lääse
* Joos van Cleve - Leonardo des Nordens | Suermondt-Ludwig-Museum Aachen
*
Triptycon mit der Anbetung der Könige (Beld)

Öt **Triptychon mit der Anbetung der Könige**, op Ripuaresch weed van d *Aabäähnung van d drei Könnije* jesproche, es önö Vleuelaltar, dä en d Werkstatt va Joos van Cleve em Joohr 1520 entstange es.

Dat Ussseeh van d Könnije un dörö Kleer vorwiise op di Roll va Könnije als di Persune, di vöör di dreij zo di damolije Zitt bekannde Erddeeler Europa, Afrika un Asie stönd. Lüüh, di sich övver Konst völl Jedanke maache, saare, dat sö och vöör di drei Aldersjruppe (Kengk, Erwaaßene und Alde) stönd. Domet soll zm Ussdrock jebraad wäde, dat d Religiun vöör alle Mensche do es. Zo di damolije Zitt mohlde völl Könstlere ä Antwerpe sun Belder. Dat hong domet zösamme, dat mo sich vöörstald, dat di drei Könnije us d wiih Welt koome, öm öt Chresteskengk Jeschenke z brenge, jenau wi di Kooflüüh us Antwerpe, di dörch d Weltjeschichde reiste, öm Waar z besorje un Jeld no Antwerpe z brenge. Op d Siijetafele send d Hellije Hieronymus un Lucia z see : möjelicherwiiß hodde di, di vöör dat Beld zaahlde, d selbe Vörname.

Dat meddele Beld had d Mosse 71,8 × 69,5 cm, dat rääte meeßd 70,5 × 32 cm, si lenke Jäjestöck 70,5 × 31,7 cm. Dä Vleuelaltar, dä met Ölvärv op Holz jemohld woode es, steehd hüü z dachs en dö Nationaljalerie ä Prag.
Eleonora va Österreich (Beld)

Öt Beldnes va Eleonora va Österreich es ö Beld, dat Joos van Cleve en d Joohre 1532/33 jemohld had. 

Eleonora va Österreich, di och Eleonora va Kastilie/va Habsburg jenannd wood un tösche 1498 un 1558 läävde, hiirode 1530 op Jehess van hörö Broohr Karl V. dr Könnig Franz I. va Frankreich. Joos va Cleve mohlde Eleonora zweimol ä idyllische Versiune. Ee Beld es onjeväär dubbel su jruuß wi dat angere. Dat klengere weed en ö Museum ä Wien usjestalld. Eleonora, ön beldschünn Vrau es op di Belder an d bekannde Habsburjer Jesechtszöch z erkenne. Sö drätt Schmuck us Perle un Edelsteen suwi düühr Kleer met Pelze. Op dat Beld had sö önö Breef en d Hand op däm jeschrevve es: „A la xpinisma y muy poderosa sinora la Reyna, mi synora (An d christliche un mächtije Vrau di Könnijin, ming Härin).
29. Aujußß

Der nüngunzvanzishßde Aujußß eß dä drett_läzde_Daach in_dä_Moohnd.

## Minnsche
* Johannes Hermann Bruno Anton Weil wood em Joohr 1977 jeboore.
* Michael Jackson wood em Joohr 1958 jeboore.
Johannes Hermann Bruno Anton Weil

**Johannes Hermann Bruno Anton Weil** (* 29. Aujust 1977 ä Frankfurt am Main) es önö dütsche Schauspeller, dä em Fernsehe un em Theater zö see es.

## Si Lääve
Jo Weil woss ä Petersbärch ä Hesse op un jäng ä Fulda zr Schüll. No si Abitur besood hä ä Köllö d Schauspellschüll un nomm Schauspell- un Jesangsongerecht.

Jo spelld döck vöör öt Fernsehe un stäng em Theater op d Bühn. Sing Stemm vorlinnt hä vöör usländische Filme, di en öt Dütsche övversatze wode. Usserdäm es hä vöör soziale Orjanisatiune am vrassele.

Hä spelld va November 2007 a d Roll van dr Oliver Sabel en d Seefeoper Vorboone Leevde.

## Jätt z lääse
* Jo Weils Siij
Waterstones

**Waterstone's** es dr jrützde Bochhändler ä Jrußbritannie. Usserdäm send Jeschäffte ä Irland, Beljie un Holland z vänge. Em Internet vorkoovd Waterstone’s och Bösch.

Waterstones jehüüüd zo 100 % zo d HMV-Group. 4500 Persune ä 300 Jeschäffte vordeene beij Waterstone’s öt Jeld.

Em Mai 2011 vorkünde d HMV-Jrupp, dat sö Waterstone’s a dr Russ Alexander Mamut vöör 53 Million £ vorkoovd hod. Öt leitzde Wood spräche ävver noch d Aktionäre.

## Jätt z lääse
* D Siij va Waterstone’s
Buch.de

**buch.de**, watt jenau jenomme **buch.de internetstores AG** heechd, es no Amazon.de dr zweitjrützde dütsche Händler va Bösch em Internet. Dr Firmesetz es ä Münster. Em Joohr 1999 wood buch.de ön Aktiejesellschaff.

## Jätt va vreuer
buch.de koovde em Dezember 2002 van d Bertelsmann DirectGroup d Firma bol.de. Em Jäjezoch kräät d Jrupp knapp övver 25 % va buch.de.
Zo buch.de jehüüd nävver bol.de och alphamusic un öt Internet-Jeschäff va thalia.de. Em Joohr 2010 werkde öm d 100 Persune vöör buch.de, wobeij d meetzde ä Dütschland am vrassele send.

## Jätt z kikke
*www.buch.de
Hildegar va Kölle

**Hildegar va Kölle** († 8. Aujuss 753, döck och **Hildiger** övv **Hildeger** jenannd) woch önö Bischoff va Kölle.

Hildegar jilt als dr ischde karolijische Beschoff va Kölle. Hä storv beij önö Veldzoch va Könnig Pippin dr Jöngere jäje d Sachse. Häm weed a singe Dudesdach, dr 8. Aujust, jedaad. Singe Naam vängd sich en önö Breef, däm Bonifatius a Papst Stephan II. jeschrävve hod.

## Jätt z lääse
* *Hildegarius*, in: Prosopographie des personnages mentionnés dans les textes pour l'époque de Pépin le Bref et de son frère Carloman (741-768). Isel, Didier F. 2007.
8. Aujußß

Der aachte Aujußß.

## Minnsche
* Hildegar va Kölle stervd em Joohr 753.
* Louise Brooks stervd em Joohr 1985.
Joohr 753

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitigk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Minnsche

### Sönnß
Kölsch (Wat es dat?)

**Kölsch** ėßß:

* en Zoot Bier, demiehts us Kölle →&nbsp;Kölsch (Bier)
* de ripoarisch Sprooch us Kölle →&nbsp;Kölsch (Sprooch)
* irrjent wer oder irrjent jet, wat zo Kölle jehüert, oder us Kölle kütt, oder en Kölle es, oder bei Kölle hüürt, oder *velleich* dä Stadt Kölle jehüürt deid, do säät mer „Ene kölsche *irrjent wat oder -wer*“ oder „Dä kölsche *irrjent wat oder -wer*“ für, nemm als e Beispill dä kölsche Buur vum Fasteleer, allso →&nbsp;Kölle 
* wenn wer schwer wat in de Trööt hätt unn hustet säät ma och kölsche dobei →&nbsp;Kölsche (Donn)
* ene Linge-Stoff, dat →&nbsp;Kölsch (Stoff)

## Süsh Och
* de Kölsch-Konvention von 1983
* Kölschmarke
* dat Scheff →&nbsp;Koelsch
* wat mir hee im Schaaf hann in däm Schoß →&nbsp;Kölsch
* de drei K as
* Kölsch un de Franzuuse (Francozissme)
* Hochdeutsche Naame (un ier kölsche Översäzzung)
* Rudkäppche op kölsch
* „Äschermetwoch for one“
* Kölsche Kaviar
* kölnisch Wasser
Lily Kwan

**Lily Kwan** es ö Model un ön Sprächerin beij Naked News en d USA. Sö wood ä Toronto jeboore un es va chinesische Aavstammung.

Kwan studiirde d Sauberkeet va d Zäng, vong ävver em Juni 2001 beij Naked News a. Do soch mo sö döck en d Flimmerkess met d Bröss öruss op d Strooß sto un met d Lüüh mulle. Aav un zo woch sö ävver och janz nakß z see.

Hüüh z dachs läävd Kwan ä Jrußbritannie.

## Jätt z lääse
* D Siij va Naked News
* Lily Kwan at the Internet Movie Database
99

**99** es önö em Joohr 1918 ä Unjarn jedriihnde Stommfilm. Dr Rejisseur van dä Krimi woch Michael Curtiz. Öt Driihboch schreeve R. F. Foster un Iván Siklósi. D Hauptroll spelld Béla Lugosi, ävver och Jenö Balassa, Gyula Gál, Cläre Lotto, Lajos Réthey un Victor Varconi worö z see.

Am 2. September 1918 wood dä Film öt ischde Mol d Lüüh jezeechd.
Agilolf va Kölle

**Agilolf va Kölle** woch tösche 745 un onjeväär 752 Beschoff va Kölle.

## Si Lääve
Mo nämmt a, dat opjrond van d Traditiunen em 11. Jahrhondöt Agilolf önö Abt em Kluster va Stablo-Malmedy woch, bevöör hä Beschoff va Kölle wood. Singe Amtsaatrett moss öm öt Joohr 745 jewääh se. Hä jehood zo dön Jrupp va Mänsche öm dr Hellije Bonifatius. En önö Breef us öt Joohr 748 steehd singe Naam. Agilolf es öm öt Joohr 753 jestorve. Jenau lädt sich dat net mi saare.

Agilolf wood hellisch jesproche, un am 9. Juli weed jäddes Joohr dä vreuere Beschoff jedaahd. A dä Daach woode d Knouche va häm en dr Dom va Kölle jebraad.

Ön Strooß ä Kölle drädt singe Naam.

## Jätt z lääse
* Ökumenisches Heiligenlexikon
* Online Handbuch des Erzbistums 11. Auflage 1866* *Reihenfolge der Kölner Bischöfe und Erzbischöfe, in: H.J.D. Asthöwer: *Handbuch des Erzbistums Köln.'' Amtliche Ausgabe. 11. Aufl. 1866
Reginfrid

**Reginfrid** woch tösche d Joohre 737 un 743/45 önö Beschoff va Kölle. 

## Si Lääve
Öt es belaad, dat Reginfrid öt Concilium Germanicum besood had. Hä soll am 17. September 745 jestorve se, ö Datum, dat ävver net janz secher es.

## Jätt z lääse
* Geschichte des Erzbistums Köln. Bd. 1: *Das Bistum Köln von den Anfängen bis zum Ende des 12. Jahrhunderts*, hg. von Eduard Hegel, 2. Aufl. neu bearbeitet v. Friedrich Wilhelm Oediger, Bachem Köln 1971