open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şalom

**Şalom** (Hebräisch: שלום, *[[Friede|Vreede]]*) es ön jüddische-türkische Woche-Ziidung, di öt ä Türkei jitt en d Türkische Sproch un een siije en d Ladino Sproch. De Redaktion vunn de Ziidung sez en Istanbul. D Ziidung wood em Joohr 1947 vunn d jüddische-türkische Journalist Avram Leyon jejründt. Şalom maade met öt ischte Blatt am 29. Oktoober 1947 op. Herausgeber es d Verlaach Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. D Ziidung weed met unjeväär 5.500 Stöck jede Mettwoch opjölaat ävver öt jitt och ön Internät-Ussjaav. D Schriftleiter es d İvo Molinas.

## Websiggke
* Websiije vunn Şalom (op türkisch)
* Websiije vunn Şalom (op ladino)
Oscar Herbert Pfeiffer

**Oscar Herbert Pfeiffer** es en Kölle geboore am 16. Janewa em Joohr 1902 un am 22. April em Joohr 1996 en Sindelfinge gestorve. Hä wor ene Schrefsteller un hät en Deutsch un en Kölsch geschrevve.

## Si Leve

Oscar Herbert Pfeiffer hät zik der nüngxehnhundertzwanziger Johre Rühmscher un ätlige Thiaterstöcke veröffentlech, spääder och Aforisme un Hürspelle. Hä schref sing Täxte zem Deil op Deutsch un zo enem Deil op Kölsch. Donävve livverte hä och journalestesche un kulturgescheechleche Atikelle för divärse Zeidunge laans em Rhing, onge andere för et Neue Rheinland, der Kölner Stadt-Anzeiger un de Neue Rhein Zeidung.

## Sing Werke

* *Frühe Ernte*, Kölle [u. a.] em Joohr 1920
* *Pygmalion wird kuriert*, Kölle em Joohr 1920
* *Die stille Insel*, Rendsburg [u. a.] em Joohr 1922
* *Waldhochzeit*, Weinböhla b. Dresden em Joohr 1923
* *Lettern sehen dich an*, Berlin [u. a.] em Joohr 1958
* *Der Brief des Urias*, Berlin [u. a.] em Joohr 1959]]
* *Irren ist göttlich*, Berlin [u. a.] em Joohr 1959]]
* *Ende der Durchsage*, Lindenthal en Kölle em Joohr 1965]]
* *Drei Dramen*, Lindenthal en Kölle em Joohr 1966]]
* *Haus-Aphorismen*, Kölle [u. a.] em Joohr 1970
* *Kölner Aphorismen*, Kölle em Joohr 1970
* *Ketzereien Kölner Köpfe*, Kölle em Joohr 1975
* *Zwischen Weihrauch und Schwefel*, Kölle em Joohr 1988

## För zem Lässe
* Dr. Heribert A. Hilgers: *Oscar Herbert Pfeiffer und seine „Domgespräche“. Dem inzwischen 86jährigen Autor vieler hochdeutscher u. kölscher Texte zu Ehren*. En: Alt-Köln 70, em Joohr 1988, , op de Sigge 14 bes 19.

## Websigge
*
* Endrag em Verzeichnes vun de „''Literarische Nachlässe in Rheinischen Archiven''“
Joohr 1863

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitigk
De Preußße ier Fowalldung fun de Rhingprovinnß däät zwëij Ööt ömbenänne, domet dänne ier Name nit mieh ejaal wööre, wat füür de Preußße no_nii e Probleem jewääse wooh. Esu wood uß däm ëijne Jläbbish en Bergisch Gladbach, un uß dämm anndere Jlabbach wood amplesch Mönchengladbach. De Lück uß bëijde Jääjende bruche ävver sëllfß noh 150 Johr noch em Alldaachslääve di orijinaale Name.

### Kulltuur
Édouard Manet mold dat Beld Vröstöck em Jröne.
Joohr 1916

## Wat_paßßeed_ėß
### Weetschaff
D alljemeene Relativitätstheorie weed örussjejovve.

### Kulltuur
* Dä Film Snow White wood jedriihnt.
* Dä Film Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht wood jedriihnt.
* Dä Film D Naat van d Rach wood jedriihnt.
* Dä Film Purity kütt am 23. Juli en öt Kino.
* Dä Film The Girl O’Dreams wood jedriihnt.

### Minnsche
* Siegfried Graetschus weed am 9. Juni jeboore.

### Sönnß
Öt Alljemeen Ziidung Namibia entstäng am 22. Juli als *Der Kriegsbote*.
9. Juuni

Der nüngte .

## Minnsche
* Siegfried Graetschus wood em Joohr 1916 jeboore.
* Yousaf Raza Gilani wood em Joohr 1952 jeboore.
18. Juuni

Der achzehnte Juuni.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

* Mae Busch wood em Joohr 1891 jeboore.

* Ella Endlich wood em Joohr 1984 jeboore.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
20. Apprill

Dä zvanzėshßte Apprill.

## Minsche

* Adolf Hitler wood em Joohr 1889 jeboore.
* Bram Stoker stervd em Joohr 1912.
* Mae Busch stervd em Joohr 1946.
Fay Bainter

**Fay Okell Bainter** (* 7. Dezember 1893 ä Los Angeles; † 16. Aprel 1968 ä Los Angeles) woch ön Schauspellerin us d USA. Fay Bainter woch met Reginald Venable vorhiirod un hod enne Jong.

## Hör Lääve
Fay stäng at met 6 Joohr öt ischde Mol op d Bühn. 1910 tinkelnde sö at als jong Schauspellerin dörch öt Land, wobeij sö 1912 öt ischde Mol op dr Broadway optroon. Nodäm MGM Fay d Möjelichkeet boon, sich ä Filme z zeeje, entstäng em Joohr 1934 hörö ischde Film „Dodsworth“. Dä koom ösu jott beij d Lüüh a, dat bald mi volchde. Öt entstänge mi als 60 Filme un Fernsehproduktiune met hör.

Zo Iihre va Fay wood op dr Walk of Fame önö Stee äjelosse.

Fay Bainter storv em Alder va 74 Joohr.

## Jätt z lääse
* Övver Fay Bainter
Hämojuvelin

**Hämojuvelin ([[HJN]], [[RGMc]])** es e Protein en de Wirbeldiere, wat beeds als ene Regulator aam Ieserstoffwäßel, un aan dä axonale Zielfendung bedeilig es. Dat HJN weed beim Minsch hauptsäächlich in der Livver, em Hätz un en de Sklettmuskele opgebaut. Vun däm Protein gidd et winnigstens
drei Isoforme, die deils cytosolisch, deils membranständig sin, un ungerscheidliche Funktione han. Mutatione aam HFE2-Gen sin för de Hämochromatose (Typ&nbsp;2A) bei Jugendliche verantwootlich 

Hepcidin bindt sech em Darm aan et Ferroportin un verhindert esu dat dat Ieser, wat vun der Mucosazelle opjenumme wood, widder en et [Blut|[Bloot]] afgegovve weed. Müüs, die kein HFE2-Gen han, produzeere och bloß winnich Hepcidin. Mer jeiht dröm dovun us, dat eins vun dä Hämojuveline für der Opbau vum Hepcidin nüdich es. Opgrond vun mieh Studie vermoot mer, dat et Hämojuvelin dozo der BMP-Singnalwäg nötze deiht. Dat wood vun an Arbeid bestätig, wo et eez ene Hemmstoff vun däm Singnalwäg entdeck wood, et [[Dorsomorphin
Fanny Cogan

**Fanny Cogan** (* 1866; † 18. Mai 1929) woch ön Schauspellerin, di zr Zitt van d Stommfilme en d USA z see woch. 

Cogan woch op d Bühn en öt Stöck *The Bohemian Girl*, wat op Ripuaresch met *Öt Mädche us Böhme* övversatze weed, z see. Spiir wäßelnde sö zm Film, wo Rolle ä Filme wi *The Shell Game* us öt Joohr 1918 övv *The Woman of Lies* (1919) op hör wade. Dr leitzde Film woch *The Shadow of Rosalie Byrnes*, dä em Joohr 1920 entstäng.

Fanny Hay Cogan storv em Joohr 1929 em Lenox Spital va New York City. Sö wood 64 Joohr ald.

## Jätt z lääse
* New York Times, *Mrs. Fanny Hay Cogan, Actress*, May 19, 1929, Siij 27 (ä Änglisch)
Nudes-A-Poppin

**Nudes-A-Poppin** es ön jäddes Joohr ä Roselawn, Indiana USA stattvängende Usscheedung tösche nakß optränende, danzende Männer un Vraue. Meeßd send dat Striper un Striperinne, di ermeddele welle,. wä öt beidzde beij d Lüüh akütt. 

Mi als 5000 Persune kikke sich dat pro Joohr a.

## Jätt z lääse
* Di Siij va Nudes-A-Poppin
Joohr 1866

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
Dat Musical The Black Crook wood am 12. September öt ischde Mol jezeechd.

### Minnsche
25. Apprill

Dä fömmenzvanzėshßte Apprill.

## Minsche
* Vanessa Beecroft wood em Joohr 1969 jeboore.

### Söns
D Ovverkerch va Bad Frankenhausen wood em Joohr 1382 äjeweihd.
Södwessindische Rögge

Der **Södwessindische Rögge** es ene meddelozeanische Rögge ungerm Meer. Dä bildt de Nohtstell zwesche de Antarktische Plat un de Afrikanische Plat.

Der Södwessindische Rögge geiht em Oste över en der Zentralindische Rögge un der Südostindische Rögge un em Weste en der Mittelatlantische Rögge un der Amerikanisch-Antarktische Rögge. 
 
## Quelle
Marc-Antoine Berdolet

**Marc-Antoine Berdolet** (* 13. September 1740 ä Rougemont-le-Château; † 13. August 1809 ä Oche) woch önö kattolische Pastur un Bischoff va Oche.

## Jätt va vreuer
Marc-Antoine wood als Jong van dr Liihrer George Berdolet un sing Vrau Marie Jeanne geb. Gatois ä Frankreich jeboore. Nodäm hä sing Schüll aavjeschlooße hod, woohl hä Pastur wäde un wood spiir dozo jeweihd. Sing ischde Ställ kräät hä ä Phaffans, wo hä och als Dechant wonne bleed. Hä wood ärch dörch di Ideee van d Opklärung beäflossd. Sing Vörstellung veehle ävver ösu op, dat hä van d Jakobiner beij d Französische Revolutiun vassjenomme wood. Isch als Robespierre sing Positiun opjävve mood, koom hä vreij.

No önö Entscheed van ö Nationalkonsil wood Berdolet zm Bischoff jewähld un am 15. August 1796 ä Colmar jeweihd. Hä leed sisch ä Soultz-Haut-Rhin neer, ävver opjrond van öt Konkordat woch hä em Joohr 1801 – zösamme met all di anger Bischöff – jezwonge aavzödanke.

Met Hölp va Joséphine, dö Vrau va Napoleon, wood Berdolet 1802 dr ischde Bischoff va Oche. Singe Kenntness van d dütsche Sproch holp häm dobeij. Dö Öcher kutte häm jott liihe, un öt es övverlävverd, dat hä döck dörch si Bistum reisde.

Beij ön Tuur va Koblenz us no Oche em Joohr 1808 erledd Berdolet önö Blottsturz. Öt Joohr dropp storv hä am 13. Aujust un wood op dr Öcher Ostkerchhoff bejraave.

## Jätt z lääse
* Jätt övver Marc Antoine Berdolet
Jean-Denis-François Camus

**Jean-Denis-François Camus**, jenannd **Le Camus** (* 28. Februar 1752 ä Chartres; † 26. Aprel 1814 ä Paris) woch Beschoff va Oche. Dovöör woch hä Jeneralvikar em Bistum Meaux.

Napoléon ernannd Jean-Denis-François Camus am 22. Oktober 1810 zm Beschoff va Oche. Dr Papst Pius VII. maade dat ävver net met, su dat Camus dö Ongerstötzung van dr Vatikan vählde. Önö Meddelwäch wood jevonge, als Camus zm Leiter van dö Diözös ernannd wood.

Camus storv am 26. Aprel 1814. Sin Jraav es en d Kathedral va Meaux.

Camus hod kenne Nachvoljer em Bistum Oche, dat 1821 opjelößd un isch 1930 wörm neu äjerichd wood.

## Jätt z lääse
* Jätt övver öt Bistum va Oche
13. Sepptämmber

Der drüxeente Sepptämmber.

## Minnsche
* Marc-Antoine Berdolet wood em Joohr 1740 jeboore.

## Websigge
*
Joohr 1802

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur
* Der Schniider Johann Christoph Winters määt de Aanfäng vum Hännesje Tiater met Krippeshpille in de Mauthjass en Kölle.

### Sönß
Marc-Antoine Berdolet weed dr ischde Beschoff va Oche.
Vluchjesellschaff

Ön **Vluchjesellschaff** es ö Ongernehme, dat si Jeld domet vordeehnd, Persune un Waahr op d Loftwäch z transporteere.

## Jätt va vreuer
### Europa
D ischde Vluchjesellschaff woch d va Ferdinand Graf von Zeppelin ä Frankfurt jejründe DELAG, watt vöör „Deutsche Luftschiffahrtsgesellschaft“ stäng. Met hör woode tösche 1910 un 1913 öm d 34.000 Mensche transporteerd. D ische Waahr, di met ö Vluchzeuch dörch d Loot jescheckd wood, wood am 10. Juni 1912 en dr Doppeldecker „Gelbr Hund“ jepackd. Jestachd wood ä Frankfurt, jeland ä Darmstadt. Anger Städt woode zosätzlich vorbonge, ävver dörch dr Usbroch von dr ischde Weltkresch bleete Städt usserhalb va Dütschland ussjeschlooße.

Nom Äng vam Kresch jäng öt ä Ängland un Frankreich met d Vluchjesellschaffte los. Am 5. Februar 1919 trocke d Dütsche noo, un met d Deutsche Luftreederei entstäng dr Vörjänger van d Lufthansa. Ä janz Europa schosse d Jesellschaffte us d Ääd.

### USA
Als Charles Lindbergh met ö Vluchzeuch oohne Paus övver dr Atlantik vlooch, vonge och d Amerikaner Vüühr. Su joov öt em Joohr 1926 en d USA 12 Vluchjesellschaffte, ee Joohr spiidr wore öt at 25. 

## Vluchjesellschaffte ä os Zitt zm Personetransport

Beij d hüü ekßisteerende Jesellschaffte ongerscheed mo tösche di dr Staat jehüürende, sujenannde „Flagcarrier“ un prevate Vluchjesellschaffte. Bekannde „Flagcarrier“ send d Lufthansa, d Air France, Altitalia un Thai Airways.
Prevat kann jädder, dä jenoch Knöpp had, ön Vluchjesellschaff jründe, su dat dr Maad vöör Prevatjesellschaffte jruuß es.
Opjrond va dr kleene Priiß vöör Vlüje wäde manche Jesellschaffte och Bellichvliijer jenannd. Sö hand sich op Kott- un Meddelstrecke äjenessd. German Wings, Ryan Air un Easy jet jehüüre zo d bekanndste.

### Frachtvleejer

Manche Vluchjesellschaffte transporteere mä Waahre un kenn Persune. Zo sun Jesellschaffte jehüüre Federal Express, UPS un DHL. 
Öt jitt ävver och Jesellschafte, di sich en önö Deel op öt Vleeje va Waahr spezialiseerd hand, wi Lufthansa Cargo un Singapore Airlines Cargo. Zosätzlich hand modern Vluchzeuje ävver och ösu völl Platsch, dat sö nävver Persune och noch Waahr metnämme könne.

### Dr Kood va Vluchjesellschaffte
Öm tösche d Jesellschafte zm Beispell op ön Tafel en önö Vluchhaafe ongerscheede zö könne, had jädde Jesellschaff önö Kood vorpaaßd krääje. Önö Vluch van d Lufthansa vängd immer met LH a, dä van Air France met AF. Öt weed van d IATA-Koods jesproche.

## Jätt z lääse
* Jätt övver Vluchjesellschaffte
Buch

Met **Buch** kann jemeind sin:
# E Körperdeeil bei Minsch und Dier, dä Buch (Körperdeel)
# Em Hochdeutsch, un velleich mansche vun unse Dialägte, jät woh mer drän lässe kann, dat Booch
María Maldonado

**María José Maldonado Gómez** ( * 26. Oktober 1985) es ön Schünnheetskönnijin us Paraguay. Usserdäm sengd sö beij öt *Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Asunción*.

## Jätt va vreuer
Maria wood em Joohr 2007 zr Miss Universe Paraguay 2007 jewähld un vortroon hör Land sujar beij d Miss World Waahle ä Mexico City. So braad öt op Platsch 17. 

Maria es va Berof Räätsvordriiner un had önö Aavschloss an d Uni va Asuncion. 

Sö vertreend d Vereente Natiune a vorschiidene Ställe.

## Jätt z lääse
*Övver Maria als Miss Paraguay 2007
*Belder va hör als Miss Paraguay 2007
Gerolsteiner

**Gerolsteiner** es en Sprodel us Gerolstein en de Eifel. Den däät mer en janz Dütschland joot kenne. Wann do noh Jerolstein kütts, do es en Quell diräk an de Fabrik, do kannze dir selvs jet en ding Fläsch donn.
Joohr 1928

## Wat_paßßeed_ėß
### Kulltuur
* Dä Film Daughters of Today wood jedriihnd.
*Dä Film Finis Terrae weed jedriihnd. 

### Minnsche
27. Juuni

Der fönevunzvanzishßte .

## Minnsche
* Adolf von Egmond stervd em Joohr 1477.

## Ußßerdämm
Öt es Sibbeschlöferdaach.
11. Juuli

Der ëllefte Juuli.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

* John Quincy Adams wood em Joohr 1767 jeboore.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
26. Novemmber

Dä sechsenzwanzichste November.

## Minsche
* Eiff von Montzen stervd em Joohr 1630.
* Zey Kaußen stervd em Joohr 1630.

## Sönß
Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008
5. Juuli

Der fönnefte Juuli.

## Kulltuur
Dr ischde Bikini wood em Joohr 1946 jezeechd.

## Minnsche
* Silke Tesch wood em Joohr 1958 jeboore.
Boch (z lääse)

Ö **Boch** es ön jebonge Sammlung va Bläär, meeßd met Ömschlaach. Döck send di Bösch us Papiir övv ähnlich Zeuch. Öm tösche Bösch un loos Bläärsammlunge z ongerscheede had d UNESCO vassjesatze, dat ö Boch winnichstens 49 Bläär ha moss. Usserdäm dörfe di net rejelmäßich örusskomme. Ee van d bekanndste Bösch es d Bibel. Ä d leitzde Joohre wäde mi un mi Bösch als e-books, dat heechd Bösch, di als Komputerdatei zösammejestalld send, vorkoovd.

## Jätt va vreuer
Dö Vörjänger van d Bösch woore Rolle us Papürus, di vöör onjeväär 5000 Joohr beij d ald Äjypter opdauchde un dono van d Jriiche un Römer övvernomme, dann ävver dörch Codexe aavjelößd woode. Dat woch jevalde Perjament, Material, dat schwoch z maache un düür woch.
Öm 1400 no Christus lößde Papiir öt Perjament aav, wobei ön Papiirmölle us Nürnberch als dr ischde Lefferant va Papiir övverlävverd es. Als dr Aue Jutenberch öt Bedrocke va Papiir ervonge hod, jäng öt met d Bösch berjop. Mi un mi entstänge. Di Zitt, wo Papiir mä va d Mönche ä d Klüster jeschrävve woode, woch vörbeij.

## Öt Boch ä os Zitt
Nävver d normal Bösch wääde hüü z dachs e-books jemaad, Dateie, di öt Boch simuleere. „Books on Demand“ send Bösch, di op Wonsch jemaad wäde. Su entstönd völl Fotobösch als Books on Demand.

## Jätt z lääse

* Jätt övver öt Boch
Know-how-Computer

Der **Know-how-Computer** es ene **Papiercomputer**, un dä kammer eifach met enem Boge Papier un einzel Schwäävelcher zosamme baue. Dat geiht der ohne Elektronik av. Esu kann jederein met Verduns draan liehre, wie mer richtig programmiere deiht, och wann mer keine elektresche Computer hät. Domet deent esu e Denge als en Hölp för de Usbeldung en der Informatik un wat domet ze don hät. Der Know-how-Computer oder **WDR-Papiercomputer** wood vum Wulfgang Back un dem Rohdes Ulrich usgedaach un entweckelt un en dä Fernsehsendung WDR Computerclub em WDR em Johr 1983 et eetste Mol präsenteet.

Dä Computer arbeit op Papier. För de Einheite vun de Information nemmp mer de Schwäävelche. Met bloß fönef Kommandos kütt mer bei däm us, öm alle Recheaufgabe dastelle ze künne. Dä Computer zom Übe op Papier wood domols en övver vierhundertdausend Usföhrunge verscheck un hät dröm zo dä Computere met de grüßte Verbreidung gehoot. En Usföhrung als e Programm för elektronesche Computere kammer sech vun dem Wulfgang Back singer Houmpädsch erunger lade.

## Websigge
* Zom Know-how-Computer, ussem Web-Archiv
* Aangabe, en PDF, un Programme zom WDR-Papiercomputer
* Der Know-how-Computer op dem  Wolfgang Backs singer Houmpädsch
* En modernere Ußföhrung vum Know-how-Computer
Joohr 1983

## Wat_paßßeed_ėß
### Täshnigk
Dr ischde Know-how-Computer weed vörjestalld.

### Weetschaff
* Helvetic Airways weed jejründ.

### Kulltuur
* Carolinensiel weed Nordseebatt.

### Sönnß
Dr Sobiborski Park Krajobrazowy wood am 28. Määz jejründ.

Et Kölner Dreijestirn jeht im Oktoobe noh Rom zom Paps.

In de kölsche Stadtmuseun hätt et drei Woche noh

Aschemiddwoch jebrannt. 80 Feuerwehrmanne wore

zwei Stond im Einsatz.De Kunstschätz sin heil jeblieve.

Zwesche uustere un Frunleichnam is de Rhing in Kölle

zweimol " us de Bett jekumme".

Heinrich Böll wid kölsche Ihrebürje.
Maeve Binchy

**Maeve Binchy** (* 28. Mai 1940 ä Dalkey hüü z Dachs em Jebiit va Dun Laoghaire-Rathdown) es ön Schriiverin us Irland, di ävver och en d Ziidung „The Irish Times“ schriivd. Hör Romane spelle döck ä Irland un scheldere d Spannung tösche öt Stadt- un öt Landlääve, dö Jäjesätz tösche Ängland un Irland suwi di Vöränderunge, di hör Heemöt seijd dr Zweide Weltkresch dörchleef.

Ä Ängland un d USA zälld Binchy zo d Bestseller-Schriiverinne. Hör Bösch verkoovde sich bes zm Joohr 2010 övver 40 Milliune Mol.

Binchy läävde lang Zitt met hörö Mann Gordon Snell ä Dublin un London, trock enzwesche ävver no Dalkey zöröck.

Z Iihre va hör Läävenswerk wood Binchy em Rahme van dr „Irish Book Award 2010“ met dr *Lifetime Achievement Award* ussjezeechnet.

## Hör Werke
D Binchy schreev tösche 1980 un 2010 jeanu 22 Bösch, 2 woode zo Filme.

## Jätt z lääse
* Maeve Binchys Siij
Joohr 1999

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
* D Port Moresby Stock Exchange maad am 28. April op.

### Kulltuur
### Minnsche

### Sönnß
21. Apprill

Dä Äjnunzvanzishßte Apprill.

## Wat Fröjo woo
Em Joohr 752 vöör Christus soll d Stadt Rom jejründ woode se.
Striptease

Onger **Striptease** vorstehd mo d Konst sich op ön erotisch Aar tun Wiiß uszöträcke. Döck läuvd dat ä Nachtklups aav.

## Woröm et beij Striptease jeeht
D Konst van dr Striptease es öt, net flott d Kleer uszöträcke. Däjennije, dä beij dr Striptease zokikkd, dä soll jespannd zokikke, mi aahne als hä em Momang sitt, kotte Momente jätt z see jlööve un doch op mi waade. Döck wäde Bänder, Schals övv anger Kleerstöcker jebrudd, öm di Spannugn op z bouwe. Jeschichte wäde van d Stripper övv Stripperinne op ön Büühn opjevührd. Dobeij spelle d Jedanke va di persun, di sich dat akikkd mä doröm, watt em näkßde Momang z see se weed. Spannung, önö nakßde Liiv see z wäde, weed opjebouwd un jehalde. Di Persun, di d Roll van önö Zoschauer vöör d Büühn änemmt, bliid beim Striptease usse vöör. En d leitzde Joohre wood dat jätt angisch. Döck wäde Lüüh op d Büühn jeroffe, öm beij öt Ustrecke z helpe övv us d Nöhde zo z kikke.

## Jätt va vreuer
Dr jenaue Aavang vam Striptease es net bekannd. Öt weed ä au Bösch ävver döck dova jesproche, dat dr erotische Danz va Salome, d Dohter va Herodias, dr ische Striptease woch. So söll vöör Herodes Antipas d Hülle ha valle losse, damet d Jödder jnädich wore. Jesechert es dat ävver net.

Em Joohr 1868 troone lydia Thompson un d British Blondes ä lang Röck op un zeechde, watt sönß net möjelich woch, d Bee. Am 13. Määz 1894 wood em *Divan Fayounau*- Theater ä Paris dr ischde Striptease jedanzd. D Stripperin mood dovöör ön Stroof bezahle. 

Va 1905 a wood d Dänzerin mata Hari dörch hörö Striptease bekannd. Beij d ischde Optrette woch dat ävver noch vöör kleen Jruppe va Lüüh un net op Bühne.

Em Berlin van d 20er Joohre wood Anita Berber dörch hörö Striptease bekannd. Nackt dojeboohne Ussdrocktänz maade öt Volk vöör d Büühn döck ösu jäck, da töt zo Tumulte koom.

No dr Zweide Weltkresch wood dr Striptease, dä damols noch „Schünnheetsdanz“ hosch dörch d Sex-Industrie jelengkd. Sujenannde Nightclubs maade ä Berlin un ä Paris op. Naame wie öt Crasy Horse woode bekannd.

## Jätt z lääse
* Dr ischde Striptease em Moulin Rouge
* Öt Ustrecke kann mo liire
Snow White

**Snow White**, op Ripuaresch heechd dat **Schniiwiss**, es önö Stommfilm us öt Joohr 1916, dä va Adolph Zukor un Daniel Frohman produzeerd un onger d Regie va J. Searle Dawley jedriihnd wood. 

Dö Vörlach send d Bösch van d Jebröhr Jrimm. 

D Hauptroll spellte Marguerite Clark, Creighton Hale, Dorothy Cumming un Lionel Braham. Öt Jeld vöör d 63 Minütte lange Film koom van d Famous Players Lasky Corporation.

Dä Film es bes hüü erhalde blevve.

## Jätt z lääse
* Snow White
Vivian Schmitt

**Vivian Schmitt** (* 31. Määz 1978 ä Bydgoszcz, Poole) es ön dütsche Pornodostellerin. Hörö Jeburtsnaam es net övverlävverd.

Vivian Schmitt woss ä Berlin op un vong onger dr Naam Anna B. a, Pornofilme z driihne. Dr Dörchbroch fluppde em Joohr 2004 onger dr Naam *Vivian Schmitt*. Önö Orde als „Beitzde Neue“ woode hör op d Venus Berlin vorlinnt. Zosätzlich stäng so och vöör vorschiidene Magazine vöör d Lins. Dozo jehoote Maxim suwi Praline. 

Em Joohr 2005 kräät Vivian Schmitt dr Erotic Award als beidude Dostellerin.

Em Joohr 2011 woch sö op RTL II „My Name is“ z see.

## Jätt z lääse
* Offizielle Website
Charles-Louis-Ferdinand Dutert

**Charles Louis Ferdinand Dutert** (* 21. Oktober 1845 ä Douai; † 13. Februar 1906 ä Paris) woch önö Architekt us Frankreich. Döck wood singe Naam met *C. L. F. Dutert* aavjekürzd.

Si bekanndste Werk es d Maschinehall (Galerie des Machines) ä Paris, di ön Usstellungshall van d Weltusstellung 1889 woch.
Quätschbüllspeller

Dä **Quätschbüllspeller**, önö Stommfilm us öt Joohr 1888, es dr leizde Film, dä va Le Prince met ön ee- Kameralins opjenommene Belder zeechd. Dä Film es bes hüü erhalde blevve. Hä zeechd Adolphe Le Prince wi hä dr Quätschbüll spelld. Entstange send d Belder, di ön Filmlängde va knapp 2 Sekunde erjoov, vöör öt Huuß va Joseph Whitley, Adolphe's Jrußpapp.

## Jätt z kikke
* [here Dä Film beij [Youtube]]]
Beljie

**Beljie**, op huhdütsch weed va **Belgien** jesproche, es önö Staat ä Westeuropa. Hä litt tösche d Nordsee em Weste, Holland em Norde suwi Dütschland em Oste. Luxemburch un Frankreich stüsse em Südoste un Süde dozo. Dat Land es mä 30 528 km² jruß. 11 Milliun Lüüh lääve do (2017).

## Jätt va vreuer
Em Joohr 1830 wood Beljie önö onaavhängije Staat, ö Könnigrich met ö Parlament. Mo sprechd van ön parlamentarische Monarchie. Zwei Volksjruppe deehle sich dat Land. Em Norde lääve d Vlaame, di Holländisch spräche, wojäje em Süde d Walone Französisch spräche. Em Oste va Beljie wäde dütsche Mondarte jesproche. Beede Jruppe vorstönd sich net jott, komme schwoch metnee us, su da töt döck Probleme tösche Vlaame un Wallone joov. Öm önö jangbaare Wäch z vänge, wood öt Land en önö Bundesstaat us Regiune un Jemeenschaffte ömjewandelt. Su entstänge französisch-, dütsch- un holländisch sprächende Jemeenschaffte. Brüssel es d Hauptstadt va Beljie.

Beljie es enne va di Staate, di d EU met en öt Lääve jeroffe hand. Seijd di Zitt es Brüssel och dr Setz van d wechtichste EU-Institutiune.

Beljie, Holland un Luxemburg belde d Benelux-Staate.

## Övver öt Land
Önö jruuße Deel va Beljie es platt Land, dat meeßd van d Buure jenotzd weed. D Ardenne send öt enzije Jebirje, da töt Land had, wobeij an d hükßde Stell 694&nbsp;m erreichd wäde.

Dörch Beljie laufe ö paar Flöss. Dozo zälle dr Albertkanal, d Amel, d Gileppe, d Inde, d Maas un d Rur. Könstliche Wasserstroße send dr Kanal Brügge-Ostende, dr Kanal Charleroi-Brüssel, dr Kanal Gent-Brügge suwi dr Kanal Nimy-Blaton-Péronnes

## De Weetschaff
D Beljer vordeene hön Jeld zo 1 % dörch d Landweetschaff, z 27 % dörch d Industri un zo 72 % dörch öt Erbrenge va Deenstleistunge.
Touriste spelle ön jruuße Roll vöör d Beljer. D Nööhde zo Dütschland, Frankreich, Holland ävver och Ängland brengd völl Mensche op dä Jedanke an d Köste va Beljie z vahre. Tuure no Brüssel, Brügge, Gent und Antwerpe locke beij schünn Währ.

## Jätt z lääse
* Övver Beljie
Félina

**Félina** (* 19. Aujust 1969 ä Guadeloupe; hossch eejentlich *Clara Creantor*) un es ön französische Schauspellerin, Sängerin un Dänzerin.

## Hör Lääve
Als ee va 5 Kenger waaßde Félina beij Papp un Mamm op Guadeloupe op un had at immer Vreud dora, z sänge un z danze. Em Alder va 16 Joohr jäng Félina no Paris, öm do Mathematik z studeere. Met 19 Joohr wooch sö ä Ömstand un kräät bald ö Mäddche, Melissa, trennde sich ävver va häm.

Félina vordeende hör jeld domet, als Gogo-Dänzerin un als Stripperin z werke. Ä 4 Filme woch sö z see.

## Jätt z lääse
* Hör Siij
17. Aujußß

Der sipzehnte Aujußß.

## Pollitik
* Öt Jemätzel va Lomazy em Joohr 1942.

## Wesseschaff un Täschnigk
D Raumsond Venera 7 wood em Joohr 1970 jestard.

## Minnsche
* Friedrich II. von Preußen stervd em Joohr 1786.
13. Määz

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
Dr ischde Striptease wood em Joohr 1894 ä Paris jezeechd.
### Minnsche
Konrad Adenauer wied 1933-zo dä Zick Oovebürjemeister

von Kölle-von de Nazis afjesetz.

## Söns
## Websigge
*
Melekeok (Stadt)

**Melekeok** es d Hauptstadt va Palau. Sö litt em Vorwaltungsjebiit Melekeok op d Insel Babelthuap, dö jrützde Insel van d em Stelle Ozean liijende Republik Palau. Ä Melekeok wonnde em Joohr 2005 knapp 400 Lüüh. Domet es öt d kleenste Hauptstadt van d Wält.

Am 7. Oktober 2006 wood Melekeok Hauptstadt un lößde domet Koror aav. Bes hüü hat Melekeok kenn vaste Stroße un di enkele Hüüser stönd zm Deel em Räänwald. Völl Hüüser stönd bo op Hüüde vam Meeresspeiel en d Nöhde van d Köst. Em Joohr 2006 wood domet aajevange, ön Siedlung va Rejiirungshüser z bouwe. Su entstäng öt Parlament suwi Jerichtshüüser. 

## Jätt va vreuer
En d Stadt Melekeok joov öt döck Kresch tösche d Bewonner. Öt entstänge ö paar Männerhüüser. Em Joohr 1992 wood ee dovan wärm opjebouwd.



## Jätt z lääse
* Melekeok
1. Apprell

## Jeshishte
* Trooßdoorf wood ön eeje Börjermeesteri.
* Castrop weed em Joohr 1926 zo d Stadt Castrop-Rauxel.
16. Aujußß

Der säxehnte Aujußß.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

## Ußßerdämm
## Websigge
*
Jenna Jane

**Jenna Jane** (* 1975 es ö Fotomodel suwi ön Dänzerin us Unjarn. Jenna es dörch hör Optrette als Stripperin bekannd. Hörö werkliche Naam es net bekannd.

## Jenna als Model
Jenna Jane wood dörch hör Optrette beij Erotikmesse bekannd. Su woch sö ä Athen, Mailand, Lissabon un Bukarest z see. Hör Beld vängd mo och op Erotikkalendere.

## Jätt z lääse
* Övver Jenna Jane
* Jenna Jane beij Facebook
Petr Berounský

**Petr Berounský** (17. September 1956 ä Usti nad Labem) es önö Fotojraf us d Tschechei.

## Si Lääve
Berounský stammd us ön Famelisch va Könstlere. Singe Wonsch woch öt, Fotojraf z wäde, watt ävver d damolije Rejiirung net en dr Kroom paaßde. Hä hod kenn anger Möjelichkeet als en ö Labor vöör Filme z werke. No ö paar Joohr övvernomm hä dat Labor.

1983 werkde hä zösamme met anger Könstlere un erstalld Plakate zm Beispell vöör Schallplaate un Kalendere, di vöör ö Studio 

No öt Äng van d kommunistische Rejiirung jründe Berounský ön Ajentur vöör Werbung, us dä hä sisch ävver bald zöröcktrock un onger eeje Naam opmaade. Hä werkde als Fotograf vöör ongerscheedliche Theatere.

Em Joohr 2002 veehl Berounský dörch ö Boch op, dat Belder van öt Hochwasser zeechde. 

Em Joohr 1998 vong hä a, met öt Model Vladka z werke.

Berounský es enne van d winnije Fotojrafe, dä sisch op Archäologie spezialiseerde. Su werkde hä vöör d Ziidung „Archäologie“. 

Berounský es vorhiirod met Dana, di och zösamme met häm werkd. Dat Paar had zwei Döhtich. 

## Ö paar Belder va Berounský
 
Beld:Berounsky_Petr_Chopin_Ustecke_divadlo_2010_a.JPG |Belder us öt Theater 
Beld:Berounsky_Petr_Michael Kocáb-Excalibur-Ta Fantastika.JPG | Michael Kocábals Excalibur 
Beld:Berounsky_Petr_Vejce_01_1996.jpg | Ei 
Beld:Berounsky_Petr_Vejce_02_1996.jpg | Noch ö Ei 
Beld:Berounsky Petr Vlaďka - duben 2009.jpg|Öt Model Vladka
Beld:Berounsky Petr Koleje rijen 2010.jpg|Vladka
17. Sepptämmber

Der sipzeente Sepptämmber.

## Minnsche
* Petr Berounský wood em Joohr 1956 jeboore.
* Anastacia wood em Joohr 1968 jeboore.

## Websigge
*
Miley Ray Cyrus

**Miley Ray Cyrus** (* 23. November 1992 ä Nashville, Tennessee, als *Destiny Hope Cyrus* es ön Schauspellerin un Sängerin us d USA. Sö wood als *[[Hannah Montana]]* bekannd, ön Serisch, wo sö d Hauptroll spelld.

## Hör Lääve
At als Kengk hod Cyrus dr Spetznaam *Miley*, önö Naam, däm sö em Joohr 2008 aanoohm. Va do a nannd sö sisch Miley Hope Cyrus. Usserdäm koohm dr zweide Naam Ray z Iihre va hörö Papp dozo.

Miley Cyrus woss op dr Buurehoff va hör Äldere op un besood och do d Schüll. Völl Zitt vorbraad sö ävver och ä Kalifornie, wo hör Äldere ö Huuß jehood.

## Hörö Beroff
### Film
Em Alder va 9 Joohr kräät Miley Cyrus Spass an öt Schauspelle, un at em Joohr 2003 spellde sö ön Roll en önö Film. Met 11 Joohr vorsood sö d Hauptroll en d neu Serisch Hannah Montana z kriije, wood ävver aavjelehnd, weil sö z jong woch. Ee Joohr spiidr probeerde sö öt noch ens un krääd di Roll, di sö sisch jewönschd hod.

### Musik

Zosätzlich zo d Filmrolle maade Miley Cyrus och Musik, di jott beij öt Volk aakoom. Ön jruuße Reih va Plaate koom op dr Maad. Em Joohr 2010 wood bekannd jejovve, dat Miley Cyrus sisch mi öm d Filmrolle un winnijer öm d Musik kömmere weed. Da töt hör net schlääd erjange es, sitt mo dora, dat Miley alleen em Joohr 2007 öm d 18,2 Milliun US-Dollar ääjesackd had un domet dä „Jungstar“ met öt hükßde Äkomme es.

Em Wachsfijurekabinett va Madame Tussaud es hör Fijur ussjestalld.

## Jätt z lääse
* Hör Siij
Amalia

**Amalia ** es önö Stommfilm, dä em Joohr 1914 ä Arjentinie jedriihnd woode es. Öt Boch zo dä Film stammd va *Eugenio Py* no ön Vörlach va *José Mármol*. Dr Rejissör woch *Enrique García Vellos*. D Hauptrolle spellte *Dora Huergo* and *Lola Marcó del Pont*.

Amalia es dr ischte lange Film, dä ä Arjentinie entstange es.
14. Novemmber

Dä feezente .

## Kirchejoor (Annus ecclesiae)
## Bürjerlich Joor (Annus civilis)
## Wat frööer woor
### Pollitik
### Fochschung, Weßeschaav_un Täshnigk
### Kulltuur
### Sönß
### Minsche

* Louise Brooks wood em Joohr 1906 jeboore.
* Yáng Kāihuì stervd em Joohr 1930.

### Sönß
## Ußßerdämm
## Websigge
*
Joohr 1992

Dat Joohr 1992.

## Wat paßßeed es
* Öt Willy Millowitsch Dengkmool weed opjestalld.
* Gorgoroth wood jejründ.

## Minsche
### * Jeboore
* Selena Marie Gomez wood am 22. Juli jeboore.
* Miley Ray Cyrus wood am 23. November jeboore.

### † Jeshtorrve
* Marlene Dietrich stervd am 6. Mai.
* Peter Müller stervd am 22. Juni.
* Willy Brandt stervd am 8. Oktober.

## Sönnß

Bishkek kräät singe Naam
Corbin Bleu

**Corbin Bleu** (* 21. Februar 1989 ä Brooklyn, New York, als *Corbin Bleu Reivers*) es önö Schauspeller un Sänger us d USA. Hä wood dörch dr Film *[[High School Musical]]* bekannd.

## Musik
* High School Musical Soundtrack (2006)
* Another Side (2007)
* Jump In! Soundtrack (2007)
* High School Musical 2 Soundtrack (2007)
* Disneymania 5 (2007)
* Disney Channel Holiday (2007)
* High School Musical 3: Senior Year soundtrack (2008)
* Radio Disney Jams 10 (2008)
* Minutemen Soundtrack (2008)
* Hannah Montana 3 (2009)
* Disney Channel Playlist (2009)
* Speed of Light (2009)

## Filme
* High Incident (1996)
* ER (1996)
* Malcolm & Eddie (1998)
* Soldier (1998)
* Beach Movie (1998)
* Family Tree (1999)
* Mystery Men (1999)
* Galaxy Quest (1999)
* Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family (2000)
* The Amanda Show (2001)
* Catch That Kid (2004)
* Flight 29 Down (2005)
* Ned's Declassified School Survival Guide (2006)
* High School Musical (2006)
* Hannah Montana (2006)
* Flight 29 Down: The Movie (2007)
* The Secret of the Magic Gourd (2007)
* Jump In! (2007)
* High School Musical 2 (2007)
* High School Musical 3: Senior Year (2008)
* Free Style (2009)
* Phineas and Ferb (2009)
* Beyond All Boundaries (2009)
* The Beautiful Life: TBL (2009)
* I Owe My Life to Corbin Bleu (2010)
* The Good Wife (2010)
* The Little Engine That Could (2010)
* Sugar (2011)
* Terror Bytes (2011)
* Renee (2012)
* Nurse 3-D (2012)

## Jätt z lääse
* Sing Siij
* IMDB
19. Juuli

Der nüngxeente Juuli.

## Minnsche
* Kgalema Motlanthe wood em Joohr 1949 jeboore.
* Monika Kampmann wood em Joohr 1946 jeboore.
* Juliane Werding wood em Johr 1956 jeboore.
Joan Baez

**Joan Baez** (* 9. Januar 1941 ä Staten Island, New York / USA als *Joan Chandos Báez*) es ön Sängerin, di met Folk-Musik va sisch mulle maade. Besongisch en d Zitt van dr Vietnamkresch wood sö bekannd. Hörö Spetznaam woch „öt Jewesse un d Stemm van d 1960er“

## Hör Lääve un d Musikk
Joans Papp troon us d Katolische Kerch us un wood methodistische Pastur. 1914 trock hä met sing Famelisch no New York. Öt duurde net lang un d Famelisch wood z Quäker. Opjrond va singe Beroff woch Joans Papp jezwonge, döck ömzöträcke, su dat Palo Alto, Boston, Paris, Rom un Bagdad ön Zitt lang Heemöt wood. Nodäm Joan Baez em Joohr 1956 ön Reed va Martin Luther King jehood hod, schengkde hörö Papp si Mäddche d ischde Jitta. Domet woch dr Jrondstee vöör hör Lääve met d Musikk jelaad. Dr Klang van d Musikk, di dö schwazze Marikaner spellde, hat Joans Musikkvorständnes jeprächd.

Em Joohr 1969 troon Joan Baez beij öt Woodstock-Festival op. Hörö Mann woch zo di Zitt em Kitche, su dat sö sich vöör d Rääte va Jevangene äsatz. 1973 leed sö sich va häm scheede.

Tösche 2004 un 2005 besood sö Städte en d USA. Ee Joohr spiidr, 2006, koom sö och no Dütschland un em Joohr 2008 no Ängland. 

### Joan Baez un d Politik

Usser vöör d Musikk satz sich Joan Baez vöör Randjruppe, vöör dr Vreede suwi jäje d Rassetrennung en. Dä Äfloss va Martin Luther King woch z spööre. Beij völl Demonstratiune woch Joan z vänge. Dat vührde sujar dozo, dat sö ö paar Dach en öt Jevängnis mood. Besongisch aktiv woch sö jäje dr Äsatz va US-Soldate ä Vietnam. Als sö em Joohr 1972 öm d Weihnachtszitt no Nordvietnam reiste, wood sö do dörch Bombeaajreffe van d US-Loftwaff övverraschd. Dobeij storve zwar völl Lüüh, ävver Joan passeerde nüüß. Sälvs nom Kreschäng vorjoss sö di Länder net. Su reiste sö en d 1980er Joohre no Kambodscha, öm do Lävvensmeddele z vordele. Sälvs Theme wi Prostitutiun un Homos woode va hör aajesproche.

Öm öt Joohr 2005 maade sö wärm va sich mulle, als sö jäje dr Irak-Kresch woch un dö Mamm van önö Soldat vöör öt Huuß va George W. Bush troff.

Joan Baez wood döck usjezeechned.

## Jätt z lääse un z kikke

* Siij va Joan Baez
Joohr 43 füür Krėßtůß

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitigk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Minsche

### Sönß
Moulin Rouge

Öt **Moulin Rouge**, op Ripuaresch heechd dat *D Ruuh Mölle*, es ö bekannd Varieté ä Paris.

## Jätt va vreuer
Jebouwd wood öt Moulin Rouge em Joohr 1889 va *Joseph Oller* un *Charles Zidler*. Am 6. Oktober 1889 maade sö dr Laade op. Singe Naam had öt Moulin Rouge van di Ruuh Wenkmölle, di op öt Daach opjestalld wood.

En d ischde Joohr wood öt vöör Bäll jenotzd, wo Dänzerinne optroone, doronger d bekanndste us d damolije Zitt.

Spiir jäng öt mi öm Operette un Revue, di d Lüüh en öt Huuß trocke. Va 1955 a wood öt zm Meddelponkt van de *dinner-spectacles*, wobeij öt Chanson öt Volk aatrock. Önö Ömbouw em Joohr 1964, beij däm ö Aquarium op d Bühn entstäng, vührde dozo, dat nackde Dänzerinne optroone un em Wasser schwomme. Bes zm Joohr 2000 schreev öt Moulin Rouge dann ruuh Zaahle un öt jäng isch em Joohr 2001 wärm berchop, ongerstötzd dörch dr Film *Moulin Rouge* us öt Joohr 2001. 

Em Moulin Rouge vänge 850 Lüüh Platsch, 420.000 besoote öt em Joohr 2000.

## Jätt z lääse
* D Siij van öt Moulin Rouge
6. Oktoober

Der **säkßte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Öt Moulin Rouge maade em Joohr 1889 op.

## Minnsche
* Le Corbusier wood em Joohr 1887 jeboore.

## Websigge
*
Andrea Berg

**Andrea Berg** (* 28. Januar 1966 ä Kriveld) es ön Schlajersängerin us Dütschland. 
Sö hod en d Joohre 2003, 2004, 2005 un 2007 dr Jruuße Priiß van d dütsche Musik „Echo“ en d Katejorie „Dütsche Schlajer“. 
Hör Album „Best em Joohr 2001“ braad hör 5 Platin-Plaate en un bleed 290 Wäche hängeree en d dütsche Charts. Sö es besongisch dörch hörö Hit „Du hast mich tausendmal betrogen“ (op Ripuaresch: „Du hass mich dusendmol bedroore) bekannd wood. En dä Krimi „El Lobo“, dä em Joohr 2008 erscheene es, vorjlech d französische Ziidungsschriiver Jacques Kaufmann sö met Marlene Dietrich.

## Jätt z lääse un z kikke
* D Siij va Andrea Berg
*
Joohr 1966

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
* Lesotho wood am 4. Oktober onaavhängisch.
* Kurt Georg Kiesinger wood Bundeskanzler.
* Heinz Kühn (SPD) wood Ministepräsident vum Nordrheng-Westfale.

### Minnsche
Joohr 1901

## Minnsche
* Alice Ernestine Prin wood am 2. Oktober jeboore.
* Marlene Dietrich wood am 27. Dezemmber jeboore.
* Yáng Kāihuì wood jeboore.
9. Määz

Der nüngte Määz.

## Minnsche
* Juri Alexejewitsch Gagarin wood em Joohr 1934 jeboore.
* Kurt Georg Kiesinger stervd em Joohr 1988.
Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011

Zo önö **Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011** koom öt am 16. September 2011. Winnichstens 3 Lüüh vorloore hön Lääve un övver 50 woode vorletzt.

## Watt paßeerd woch
Ön P-51D Mustang, ö Vluchzeuch us dr Zweide Weltkresch stürzde beij ön Vörvührung en ön Tribün met Zoschauer. Dobeij storv dä Pilot, önö 74 jöhrije Mann suwi 3 op d Tribün. Öt Renne woch vorbeij, als dr Pilot ö Nutsignal sand un kott dorop aavstürzde. Op a Video, dat spiir och op Youtube z see woch, es z erkenne, dat d Mustang met d Naas no onge, en d Menschemeng stürzd. Feuerwehrlüüh woch zwar ä kotte Zitt zr Ställ, ävver usser Lösche kutte sö net mi völl do.

Dat Vluchzeuch hod at völl hänger sich un woch beij völl Renne z see, di bes op öt Joohr 1946 zöröck jänge.

Öt Renne wood no dä Onvall aavjebloose.

## Jätt z lääse un z kikke
* Övver dr Onvall
Mario Minniti

**Mario Minniti** (* 8. Dezember 1577; 22. November 1640) woch önö Könstler us Italie, dä no 1606 op Sizilie jewerkd hod.

Op Sizilie jeboore, trock hä em Joohr 1593 no Rom, wo hä Vrönd, Metarbeeder un Model van dr Möler Michelangelo Merisi da Caravaggio wood.

Watt Minniti bekannd made, es di Aart un Wiiß, wi övverlävverd wood, dat öt häm jejovve hod. Dodörch dat hä Model stäng, jitt öt völl Belder, die häm zeeje. Dozo jehüüre Belder wi Jong met dr Körv voll Opß un Dr Waahrsaajer.

Sing Zitt als Model hood em Joohr 1600 op, als hä – su weed aajenomme – hiirode. 1606 woch Minniti ävver en ön Schläjereij vorwäggeld, beij dr öt önö Duude joov. Dorophen weed aajenomme, dat hä sisch us dr Stöpp maade un no Sizilie reisde. Do maade hä ön Könstlerwerkstatt op. Sing Werke woode bekannd, un hä weed op Sizilie siihr jeschätzd.

## Jätt z lääse un z kikke
*Övver Mario Minniti
22. Novemmber

Dä zweijenzwanzichste .

## Minsche
†Mario Minniti stervd em Joohr 1640.
* Schwatzbaart wood em Joohr 1718 jeboore.
1. Meij

Der eezte Meij.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
## Pollitikk
### Weetschaff
## Wesseschaff
## Kulltuur

## Söns
### Minsche

* Zelda Metz-Kelbermann wood em Joohr 1925 jeboore.
## Websigge
*
Daughters of Today

**Daughters of Today ** es önö em Joohr 1928 jedriihnde Stommfilm, dä ä Lahore, dat hüü z dachs zo Pakistan jehüüd, entstange es. D Rejisseur woch *Shankradev Arya*, d Produktiun övvernomm *G. K. Mehta*. D Hauptrolle spellte *A.K.Kardar*, *Wilayat Begum*, *M. Ismael*, *Vijay Kumar*, *Heera Lal*, *Master Ghulam Qadir* suwi *G.K. Mehta*. 

Dä Film *Daughters of Today* woch dr ischde Film, dä ä Lahore entstäng. Hä vorholp d Stadt dozo, dr Meddelponkt van d Filmindustri z wäde. Hüü z dachs weed va Lollywood jesproche. Em Joohr 1924 wood Lollywood opjebouwd, koom ävver isch 1928 zm Äsatz.
Rihanna

**Rihanna** (* 20. Februar 1988 ä Saint Michael op Barbados) es ön karibischi Pop-Sängerin. Hörö richtije Naam es *Robyn Rihanna Fenty*, Rihanna es hörö Könslernaam.

## Hör Famelisch
Rihanna’s Äldere heesche *Ronald* un *Monica Fenty*. Hörö Papp stammd us Barbados un hör Mamm us Guyana. Sö had zwei kleenere Bröhr, di Rorrey un Rajad heesche.

## Musikkkarrier
Em Alder va 15 Joohr hod hör Kollejin sö dr Produzent Evan Rogers vörjestalld, dä op Barbados singe Urlaub maade. Dä maade met hör Demoopnahme un hod sö no ö paar Plaatelabels jescheckd, onger dönö *Jay-Z* un *CEO* va *Def Jam Recordings* woch, di sö och onger Vortrach jenomme hodde.

Em Joohr 2005 had sö öt Album „Music of the Sun“ örussjejovve un met d Single „Pon The Replay“ önö Welthit jeland.

Em Joohr 2006, mä 8 Mond no hörö ischde Optrett, erscheen öt zweide Album „A Girl like me“. Dat Läddche dorop “S.O.S. (Rescue me)” es bes hüü hör bekanndste.

Em Joohr 2007 es öt Album „Good Girl Gone Bad“ örusskomme. Dodrop send u. a. d Single “Hate That I love You” met Ne-Yo drop un “Umbrella” met Jay-Z.

So hat öt zemlich völl Usszeechnunge wiz m Beispell dr Grammy Award „Best Rap/Sung Collection: Umbrella (feat Jay-Z)“ un völl angere krääje.

## Websiije

* Hör dütsche Siij em Netz
* Hör enternationale Siij em Netz
14. Juuni

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

## Ußßerdämm
## Websigge
*
22. Dezemmber

Dä zvejenzvanzischßte Dezemmber.

## Politik
D Joldene Linnisch wood em Joohr 1666 jebeld.

## Minnsche
* Wilhelm Schäfer wood em Joohr 1936 jeboore.
* Ralph Hunter Daughton stervd em Joohr 1958.
Valeria Bystritskaia

**Valeria Bystritskaia** (* 20. Juni 1986 ä Moskau, Russland) es ön dütsche Schünnheetskönnijin. Sö wood beij d Endrond van d *Miss Universe Germany* Waahle beij d Berlin Fashion Week am 7. Juli 2011 zr *Miss Universe 2011 va Deutschland* jewähld. 

Domet vortreent d ä Russland jeboore Vrau Dütschland beij d Waahl zr Miss Universum 2011 am 12. September 2011 ä São Paulo, Brasilie. Sö es 25 Joohr ald, 176&nbsp;cm jruuß und had d Mosse 86-60-90. Sö läävd zr Zitt ä Karlsruhe.

## Jätt z lääse
*Hör Siij
Henri Matisse

**Henri Matisse** (* 31. Dezember 1869 ä Le Cateau-Cambrésis, Nord, Frankreich; † 3. November 1954 ä Cimiez, hüü z dachs önö Vöörochd va Nizza), dä met janze Naam *Henri Émile Benoît Matisse* hosch, es önö französische Möler, Jrafiker, Zeechner un Beldhouwer. Hä zälld met Pablo Picasso zo d bekanndste Könstlere van d Moderne. Nävver André Derain jilt hä als dr Wächbaahner un Hauptvorträäner van dr Fauvismus, wo d Separatiun vam Impressionismus propajeerd weed un domet ön könstlerische Revolutiun em 20. Jahrhondöt es. Matisse had singe eeje könstlerische Stil dörch öt Aawende van d reene Värv vöör öt räumliche Werke. Ä sing Jemölde es d Värvjävvung, dr speelerische Beldopbouw un d Leetichkeet va si Beldthema öt Erjevnis va lange Studie. Met sing Schiireschnette *(gouaches* *découpées)*, di en d 1940er Joohre entstänge – ee Beispell es si Könstlerboch *[[Jazz (Henri Matisse)|Jazz]]* –, had Matisse sing Vörsöcke aavjeschlooße un öt jesoote Zösammespell va Linisch un Värv erfülld. Dr Könstler had d Rusekranzkapäll va Vence, di em Joohr 1951 äjeweihd woode es, jeplant un jestalld. Hä sälvs had sö vöör si beitzde Wärk jehalde. 
Singe neue Stil hod Äfloss op d moderne Konst, su z. B. op dr abstrakte Expressionismus en d Vereenichte Staate.

## Jätt z lääse un z kikke
Marienthal (Ahr)

**Marienthal** an dr Floss Ahr es önö kleene Weiler em Landkreis Ahrweiler. Dr kleenere Deel van dr Ocht jehüüd zr Jemeende Dernau, dr jrützde zo d Stadt Bad Neuenahr-Ahrweiler.

## Geographie
Marienthal litt tösche Walporzheim un Dernau, tösche Wingberch un Bösch. Dat Örtche litt lengkß van d Ahr. Rääts van d Ahr vängd mo tösche Marienthal un Dernau dr Krauzberch, önö kleene Berch, dä öt op 362&nbsp;m brengd.

## Jätt va vreuer
Singe Aavang vong Marienthal en öm em Joohr 1137 jejründ Kluster, ä däm öm d 40 Nonne läävde. Ä ald Böch es mä övverlävverd, dat em Kluster 7 Werkstätt, ön Brennerei, ön Bäckerei un ö Huuß vöör Jäste ongerbraad wore.
Nodäm em Dressichjöhrije Kresch dat Kluster kapott jemaad wode woch, wood öt em 18. Jahrhondöt wärm opjebouwd. No d französische Revolutiun wood öt ävver opjelößd un d Muure als Steebroch jenotzd. Bes hüü send Reste van d au Kerch z see.

## Weetschaff
Dat Jeländ wood ävver em Joohr 2004 a Prevatlüüh vorkoovd, un su vordeene d Buure ä Marienthal hön Jeld dörch dr Wingbouw. Op önö Deel van d Häng wäde neu Zoote jezüchd. Turiste, di dr Ruuhwingwanderwäch entlang jönd, brenge d Weetschafte va Marienthal Jeld en d Teisch.

## Watt sisch z kikke luhnd
Nävver d au Klusterkerch luhnd öt sisch, önö Bleck en d vreuere Rejiirungsbunker z werpe, ä däm 3000 Lüüh övver önö Mond övverlääve kutte. Em Joohr 2001 wood aajevange, dä Bunker opzölööse. Am 1. Määz 2001 maade em Bunker ö Museum op.

## Jätt z lääse
* D Siij van öt vreuere Kluster
* D Siij van dr vreuere Rejiirungsbunker
Em Wasser

**Em Wasser** es ö Ölbeld, dat op Lingwand va Eujen de Blaas jemold wood. Dat Beld stammd us öt Joohr 1914 un es 78,4 cm huch un 44,5 cm breed. Öt es öt enzije Beld va d Könstler, da tön onbekleede Persun zeechd.

## Beschriivung
Dat Beld zeechd ön nakße Vrau, di bes knapp an d Knee em Wasser stehd. Sö lehnd sisch no vöhre un kickd sisch kleen Vesche a, di vöör hör schwömme. Sö had ön rosa Huttvärv, un hör krollije, dunkelbrung Hoore send hänge zösammejebonge. Sö had ön joo Fijur met voll Bröss, hör Schamhoore send an hör Mösch jott z erkenne.

Och wenn kenn Sonn dörch d bewölkde Hemmel schingd, send Reflekßiune em Wasser z erkenne. Em Hängerjrond es Land z seee.
Dat Wiiv van dr Pharao

**Dat Wiiv van dr Pharao**, op Huchdütsch hosch dat **Das Weib des Pharao,** es önö dütsche Stommfilm va Ernst Lubitsch us öt Joohr 1922. D Hauptrolle spellte Emil Jannings, Harry Liedke, Dagny Servaes un Paul Wegener. 

## Woröm öt en dä Film jäng
Vorzalld weed en dä Film, dat d Sklavin Theonis, ohne öt z welle, önö Kresch tösche Ägypten un Äthiopien uslößd. Dr Jrond woch, dat dr Pharao ö Öjelche op di Vrau jeworpe hod.

## Jätt övver dä Film
D Dütsche hodde erwaad, da töt dörch *Dat Wiiv van dr Pharao* möjelich wäde wööd, aa Hollywood aazöknöppe. Öm dat op d Bee z stelle, wood enne van d dürßde Filme en d damolije Zitt jedriihnt. Opwendije Kulisse un Duzende Schauspeller woode jebrud. 

## Rekonstruktiune
Va dä Film es koom jätt erhalde blävve. Öt es ävver jelonge, us Filmstöcker, di ä Italie un Russland vonge wode, suwi Standbelder, önö Film zösamme z stelle, dä ön Längde va 100 Minütte had. 

## Jätt z lääse
*Das Weib des Pharao op filmportal.de
* Das Weib des Pharao beij arte.tv
Marie Johanna Erika Glässner

**Marie Johanna Erika Glässner** (* 28. Februar 1890 ä Erfurt; † 21. Juli 1959 ä Gießen) woch ön dütsche Schauspellerin.

## Hör Lääve
At als Kengk liirde Marie danze. Em Joohr 1910 stäng sö öt ischde Mol op d Bühn un danzde en öt Staatstheater va Erfurt. Dat koom ösu jott a, dat sö och op anger Bühne stäng.

Em Joohr 1915 vong Glässner beij dr Stommfilm a, ävver och Tunfilme woode jedriihnd, dr leitzde em Joohr 1951.

Em Joohr 1926 hiirode Glässner dr Politiker Arnold Kalle.

1959 braad Marie Johanna Erika Glässner sisch öm.

## Jätt z lääse
* Erika Glässner beij www.defa-sternstunden.de
Hermann-Josef Kaltenborn

**Hermann-Josef Kaltenborn** (* 1. Januar 1921 ä Essen; † 29. Määz 1999 ä Stolbersch) woch önö dütsche Kommunalpolitiker van d (SPD) un Börjermeester va Stolbersch.

Kaltenborn trock em Joohr 1946 no Stolbersch un läävde seijd d Medde van d 50er Joohre em Stolberjer Stadtdeel Muusböch. Zo di Zitt vong hä a, en d Kommunalpolitik aktiv z werke. Vam Oktober 1979 a wood hä 10 Joohr lang Börjermeester va Stolbersch un lößde domet Bernhard Kuckelkorn aav. 1989 woch sing Zitt als Börjermeester vorbeij. Wolfgang Hennig övvernomm dat Amt.
Joohr 210 v. Chr.

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Minnsche

### Sönnß
9. Sepptämmber

Dä nünngkte Sepptämmber.

## Minsche
* Paul Henckels wood em Joohr 1885 jeboore.
* Thomas Liessem wood en Joohr 1900 jeboore.
* Mao Zedong stervd em Joohr 1976.

## Sönß
D Nederlandse Taalunie wood em Joohr 1980 jeschlooße.

## Websigge
*
19. Apprill

Dä nünngkßeente Apprill.

## Kirrshejoo
## Wat Fröjo woo
### Pollitikk
### Kunnß
### Minsche

* Konrad Adenauer stervd em Joohr 1967.

## Websigge
*