open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bad va Diana met Aktäon un Kallisto

Dat **Bad va Diana met Aktäon un Kallisto** es ö Beld van dr holländische Moohler Rembrandt van Rijn. Öt stammd us öt Joohr 1634 un had ön Jrüüde va 93,5 x 168&nbsp;cm.

Dat Beld zeecht zwei ongerscheedliche Denger. Op d rääte Siij weed d „Äntdäkkung van d Schwangerschaff va Kallisto“ jezeecht. Op di anger Beldsiij zeechnede Rembrandt van Rijn „Diana un Aktäon“. Beede Deele hand met d Stroofe vöör net erlaupte Kuddelei (vorboone Säx) z do.

* Aktöon hod op d Jacht Diana, ön Jöttin, puddelnakß jeseeh un wood als Stroof en önö Hirsch vorwaandelt. Spiir hand sing Höng dä Hirschkapott jebesse.
* Kallisto wääde d Kleer vam Liif jeresse. Dobeij stelle d Nümpfe vass, dat Kallisto ö Kengk erwaad. Jupiter hod ö Küddelche met hör.

## Websiije
*D Sammlung va Salm
Looft Kinder looft

Dat Leed **„Looft, Kinder, looft“** jeht esu:

Zint Märtes eß ad widde hee!
Looft, Kinder, looft! 
Wenn dä uns rooft: ich ben ad hee!
Looft, Kinder, looft! 
Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff,
Looft, Kinder, looft!

Zint Märtes wor 'ne joode Häär!
Looft, Kinder, looft! 
Hä hätt och all die Pänz su jään!
Looft, Kinder, looft!
Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff,
Looft, Kinder, looft!

Zint Märtes wolle iehre mir.
Looft, Kinder, looft! 
Met Leecht'r un Zint-Märtes-Füür.
Looft, Kinder, looft!
Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff,
Looft, Kinder, looft!

Zint Märtes eß für hück jedonn.
Looft, Kinder, looft! 
Dröm mösse mir noh Huß jetz jonn!
Looft, Kinder, looft!
Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff,
Looft, Kinder, looft!
Zanntimeter

Ene **Zanntimeeter**, **Zentimeter**, affjekööz met *c*', eß dä hondertßte Deeij fun enem Meeter. Dröm es dat Woot och zosamme jesaz uß „Centi-“ un „-Meter“. En Centimeter dëijt mer esu etwa alles messe, wat mer em Huußhalt hät, wat mer met de Häng joot bewääje kann, un wat nit all_zo kleij eß.
Sankt Martin (Leed)

Dat Leed vom **Sankt Martin** eß zwar e huhdeutsch Märtesleed, äwer et jitt och en Fassung op Platt, die uss Spass jesunge wierd:


Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Kappes un Schavur,
doh kom 'ne Buur un schlooch en op et Uur.
Sankt Martin äver wehrte sich
un drosch imm Kappes en et Jeseesch.


**Huhdeutsch:**



Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Schnee und Wind,
sein Ross, das trug ihn fort geschwind.
Sankt Martin ritt mit leichtem Mut,
sein Mantel deckt ihn warm und gut.

Im Schnee saß, im Schnee saß, im Schnee saß, da saß ein armer Mann,
hatt' Kleider nicht, hatt' Lumpen an:
"Oh helft mir doch in meiner Not,
sonst ist der bitt're Frost mein Tod!"

Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin zieht die Zügel an,
sein Ross steht still beim armen Mann.
Sankt Martin mit dem Schwerte teilt
den warmen Mantel unverweilt.

Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin gibt den Halben still,
der Bettler ihm rasch danken will.
Sankt Martin aber ritt in Eil
hinweg mit seinem Mantelteil.



*Andere net su bekannte Strofe:*



Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin legt sich still zur Ruh, 
da tritt im Traum der Herr hinzu.
Der spricht: "Hab' Dank, Du Reitersmann,
für das, was Du an mir getan".

Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin sporne Du uns an, 
dass jeder Liebe geben kann! 
Bring Licht in uns're dunkle Welt, 
dass es der Menschen Herz erhellt!
 
Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin mach uns hilfsbereit 
und lass' uns teilen uns're Zeit, 
und mach uns immer mehr bereit, 
die Not zu sehen weit und breit.
Schnörze

Noh em Märteszoch jonn de Pänz met ihre Fackele **schnörze**. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe:

*„Soß en Kröh op dämm Daach, peck dämm / dä Ahl de Oore uss!“*

ode:

*„Ding Huß datt steht op Stippe, de Düwel soll et Kippe!“*
Dagmar Metzger

**Dagmar Metzger** (* 10. Dezember 1958 ä Berlin) es ön SPD-Politikerin us Hesse un Metjled van dr Landdaach.

## Hör Lääve
Dagmar Metzger es ö Berliner Kengk un studiirde do Räät. S es vorhiirod. Hörö Papp es dr vreuere Börjermeestr va Darmstadt Günther Metzger.

## Politik
Seijd 1990 jehüüd Dagmar Metzger d SPD un seijd 1997 Stadtvorochdnete va Darmstadt. D Waahle em Joohr 2006 holpe hör en dr Landdaach z komme.

Em Määz 2008 joov Metzger bkannd, dat s öt Andrea Ypsilanti net ongerstötzde. Dat joov önö Hoov Ärjer ävver Dagmar saad, dat Jewessensjrönd dovör vorantwortlich wööre. Usserdam höd Metzger hör Wäähler vorsproche, net met d Lenke z koopöreere. Hör Entscheedung bedüüde, dat Ypsilanti mä enn Stemm en d eeje Parteij mi höd als nüüdich wöch.

Em Oktober 2008 ongerstötzde zosätzlich Carmen Everts, Silke Tesch un Jürgen Walter hör Meinung. D jeplaande Waahl wood aavjesaad.

## Websiije
* Persönliche Internetseite
Jürgen Walter

**Jürgen Walter** (* 23. August 1968 ä Seeheim-Jugenheim) es önö SPD-Politiker un jehüüd dr Landdaach ä Hessen a.

## Berof
Walter studierde ä Mannheim un Frankfurt am Main Räät. Am Äng va si Studium werkde hä als Räätsvordriiner un hod seijd 1997 sing enge Kanzleij.

## Walter en d Politik
Seijd 1987 es Walter en d SPD, z isch beij d Jusos, 1999 wood hä Landesvösetzende ä Hessen. Em Februar 2003 wood hä Vörsetzende van d Fraktiun. Dat bleed hä bes zm Januar 2003.

Änttäuschd wood Walter als öt hem net fluppde Spetzekandidaat van d SPD beij d Landdaachswaahle 2008 z wääde.

Zsamme met Carmen Everts, Silke Tesch un Dagmar Metzger joov hä am 3. November 2008 bkannd, dat hä Andrea Ypsilanti beij d Waahle zm Menesterpräsident va Hessen net ongerstötze weed.
Silke Tesch

**Silke Tesch** (* 5. Juli 1958 ä Dautphetal-Holzhausen) es ön SPD-Politikerin ä Hessen. Si jehüüd zo d Avjeordnete van dr Landdaach.

## Ausbildung un Berof
Z iisch woch Silke Ärträkkerin un wood dono Industrikaufvrau. 1980 maade Silke önö eeje Betriib op wo s va 2000 bes 2003 dr Zweide Mann (Vrau) wood.

## Politik
Silke Tesch jehüüd d SPD a un woch Vörsetzende van dr ochtsvorein ä Breidenbach un d Zweide em Ongerbezirk Marburg-Biedenkopf, wo s Metgleed van dr Kreijsdaach es.

Seijd dr 5. Aprel 2003 jehüüd Silke Tesch dr Landdaach ä Hesse a un es Metgled en önö Hoof Ausschöss.

Bekannd wood Silke dörch ön Ärklärung, di sö am 3. November 2008 aavjoov. Zsamme met Carmen Everts, Jürgen Walter un Dagmar Metzger vorkünd sei, dat s ne töt Andrea Ypsilanti ongerstötze kütt. Dat vüürde dozo, dat d jeplaande Neuwaahl aavjesaad wood

## Websiije
* Houmpeidch va Silke Tesch
Carmen Everts

**Carmen Everts** (* 12. April 1968 ä Wilhelmshaven) es ön SPD-Politikerin us Hesse. Si jehüüd do dr Landdaach a.

## Berof
Carmen studdirde Räät un Politikwesseeschaf. S promoviirde 1990 met ö politisch Teema.

Ön Zitt lang weerkde si vöör d Firma Nike, jäng dann ävver en d Politik.

## Politik
Va 1989 es Carmen Metjledd van d SPD un seijd Mai 2003 Vörsetzende van d SPD äm Kreijs Groß-Gerau.

Am 3. November 2003 joov Carmen Everts bkannd, dat s zsamme met Silke Tesch, Jürgen Walter und Dagmar Metzger d Waahl va Andrea Ypsilanti net ongerstötzde.

## Websiije
* Hör Homepeidch
Proß

**Proß!** ov **Prosit!** sät mer für em Dringke. Mer wönsch sesch domet op Jäjeseiteschkeit, dat einem dat schmeck un jot deit. Dat ojinal Wohd  es Latein, wie enne Kerch, un es esu jät wi en Opvorderung, ene Befähl: „Dofür sull et sin!“ — also nit dojäje, nit ejal, nää, *dofür* — un datt kütt widder von ,  es uns „dofür“,  es uns „sinn“ un „wäde“.

„Proß“ es nur jet kööter jesaat, wie „Prosit“.

## Websiij
* Prost in 50 Sprachen
Kommunalkreditbank Austria AG

D **Kommunalkreditbank Austria AG** es ön Bank us Österreich. S wood em Joohr 1958 jejründt, öm Jemeindens än öt Land Kredite z jävve. En d leitzte Joohre werkde s och döck em enternational Jeschäf.

Ä Österreich es di Bank mä a enn Ställ vortroone dojäje jitt öt d Bank an ö paar Ställe ä Meddeleuropa.

D Kommunalkreditbank Austria AG joov 2008 onjeväär 1100 Lüüh Wärk.

Em Joohr 2007 hod di Bank ön Bilanzsumm va 32,8 Mrd. €. Dat bedüüd, dat öt d aach jrüützde Bank va Österreich es.

Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 woch d Bank besongisch bötroffe un entscheed em November 2008, önö Kredit van dr Staat a z nämme.

## Websiij
* Övver dr Kredit
Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz

D **Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz** es enn van d Parteije, di öt en d Schweiz jitt.
## Wi d Partei äntstäng
D Parteij äntstäng us d SVP. Do joov öt Kniiß, weil d Politik z räätsorienteerd woch. Besongisch en d Kantone Bern, Glarus un Graubünden jäng öt huuch her. Vreuer wooch d SVP ön onopvällije Parteij.

Zo önö jruuße Krach koom öt als d SVP Graubünden us d nationale SVP ussjeschlooße wääde solld. S entscheed önö eeje Parteij, d BDP, z jrüünde. Dat braad dä Stee en öt Rolle un och anger Knatone entscheede en d sälve Wiiß vör z joo. Öm d Krafft z bündele dänge sisch d enkele Jruppe zsamme un belde am 1. November 2008 d Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz.

## Websiije
* Websiij van d Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz
Öwersich met de Präsidente von de Vereenischte Staate von Amerika

**Öwersich met de Präsidente von de Vereenischte Staate von Amerika**

## Vom Unaffhängigkeitskreesch beß zom Börjerkreesch (1789–1861)

## Vom Börjerkreesch beß zom Zweite Weltkreesch (1861–1945)

## De Zick noh em Zweite Weltkreesch (aff 1945)

## Farblegende

## Literatur
* Prof. Dr. Peter Schäfer: *Die Präsidenten der USA in Lebensbildern*, Komet, 2. Auflage, Köln 2005 ISBN 3-89836-450-X
* Klaus-Jürgen Matz: *Wer regierte wann? Regententabellen zur Weltgeschichte. Von den Anfängen bis zur Gegenwart*, dtv, 5. Auflage, München 2001 ISBN 3-423-32523-2

## Weblinks

* Frank Freidel/ Hugh S. Sidey: The Presidents of the United States
* Robert S. Summers: POTUS: Presidents of the United States
* http://www.amerikanische-praesidenten.de
Kaaskopp

Enne **Kaaskopp** ode **Kießkopp** es ene Holländer, jenou jenumme, ne Nederlängsche.
Dat säät mer em Rhingland esu, weil dä Kies vun doh no hee kütt, un weil die do ** för der Kies sare. Et kann ens ne kleine Braßß, ne Ärjer odder e Jrummele üßdröcke, es ävver janz öff bloß löstesch jemeint.
Air Labrador

**Air Labrador** es ön Vluchjesellschaff met Setz ä St. John, ön Stadt ä Neufundland, Kanada.

Air Labrador vlütt meeßtens d Lüüh dörch d kanadische Provinze, wenn sisch ävver Passejiire vänge, dann och no anger Länder va Nordamerika.

D Jesellschaf wood em Joohr 1948 jejründ. 1983 wääßelnde dr Besetz als Roger Pike Eejedömmer wood.

Em Joohr 2008 vloch Air Labrador 3 De Havilland Canada Dash 8, 4 De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter, 1 De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter Series 100, 2 Beechcraft 1900 un 1 Cessna 208.

## Websiij
* Air Labrador
Lindt & Sprüngli

**Lindt & Sprüngli** es ön jruuße Schokoladefabrik met Setz en d Schweiz.

Entstange es d Firma us d Schokoladefabrikke va Rudolf Sprüngli un Rudolphe Lindt. Dobeij övvernomm di em Joohr 1899 jejründt Aktiejesellschaff Sprüngli d Firma va Lindt un doruss wood d *Vereinigte Berner und Zürcher Chocoladefabriken Lindt & Sprüngl*i, watt op Ripuaresch *Voreenichde Berner un Zürcher Schokoladefabrik Lind tun Sprüngli* heecht.

1935 wood önö Vortrach met d Firma Monheim ongerschrävve, dät öt Lindt & Sprüngli ermöjelichde, sing Schokolad och ä Dütschland zu fertije. Dat maade ävver angere Fime vöör Lindt. Ische m Joohr 1988 laad Lindt sälvs kooß un bouwde ä Wärk ä Ooche. 

1986 wood Lindt & Sprüngli ön Aktiejesellschaff. 

## Websiij
* Övver d Firma
Wurm (Floss)

D **Wurm** es önö Zofloss van d Rur un had ön Längde va 53 km.

D Quäll van d Wurm litt op önö Hövvel beij Oche en d Nööhde va Steinebröck (Diepenbenden) . Va do uss jeeht öt dörch ö Bäcke va Oche Richtung Heinsberch. Do läufd dat Wasser dann en d Rur.

Dat kalt un weech Wurmwasser woch vreuer wichtisch vöör d Dochmacher va Oche, denn dat wärm un häll Wasser us d Termalquälle va Oche kutte di net bruche.

Zoflöss hat d Wurm och. Dr Beverbaach, Gillesbaach, Kupferbaach, Prediger Baach, Goldbaach un dr Paubaach sowi dr Kannenjesserbaach, dr Johannisbaach un dr Haarbaach lävvere vresch Wasser. Domet sorcht d Wurm dovöör, dat all das Wasser us dat Räähnlouch Oche aavjeleid weed.

Di Landschaff öm d Wurm es wichtich vöör d Natur. Önö Hoof Schotzjebiite existeere öm dat Wasser öröm.

## Websiij

* D Wurm
Jenna Bush

**Jenna Welch Hager** (* 25. November 1981 ä Dallas, Texas) es enn van d zwei Dööhtich va George W. Bush un sing Vrau Laura.

D ischte Joohre no Jennas Jeburt läävde d Famelisch Busch noch ä Dallas, trock dann ävver no Austin ä Texas. Jenna vong öt studiire a un veel dobeij ö paar mol op. Eemol wood s met Schabau jeschnappd un ö anger mol koovde s onger valsche Naam Schabau, watt jo och vorboone es.

Em Joohr 2004 had Jenna d Kandidatuur zm Präsidente van hörö Papp ongerstötzt.

Hörö Beroff vong Jenna z isch beij d UNICEF a. 2007 schreev Jenna ö Boch „**”, watt op Ripuarisch “D Jeschichte van öt Änn: Ön Reiß va Hoffnung“ heescht, un wood dodörch bkannd.

Am 10. Mai 2008 hiirode Jenna Bush hörö Vrönd Henry Hager.
Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof

**Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof** es önö Sproch, dä em Rhingland witt vorbreid es.

## Watt bedüüht dat?
*Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof* bedüüt, dat däjennije, dä at völl had, döck noch völl mi kitt. Dobeij hand anger Lüüh dat noch völl mi vordeehnt.

## Beispell
George Washington woch ö Kengk us ön rische Famelisch. Dörch Zovall hiirode singe Halvbrooch en ön rische Famelisch, wodörch George noch mi Jeld kräät. Zosätzlich ärvde hä van rische Vorwandte Jeld. Dovör kutt jä ävver nuuß. Hä hod mä Jlöck jehad. Dann hiirode George sälve enn van d richsde Vraue ä singe Staat un wood noch rischer. Ja, *Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof*.
Märtesdaach

Am 11. November, dr **Märtesdaach**, jedenk de Katholische Kirch em hellije Martin von Tours. Die noh imm benannte Märteszöch erinnere aan die Lejend vür ca. 1600 Johr, dat de Märtes singe Mantel met e'nem frierende Bäddeler jedeelt hätt.

Em Buurejohr wor de Märtesdaach e'ne besondere Daach. An dämm Daach däät me fröher de Paachzins aan de Jrondherre bezahle, für dat Land und die Felde, die me em Johr öwer jepaach hatt. Nohdämm de Paachzins bezahlt wudde wor, däät me noch öörndtlich fiere un en Märtesjans eiße.

Dat am Elefde em Eelefde de Fastelovend jruß eröffnet weed, määt me iersch zick de 1970er Johre, weil me domet e paar mie Nösele maache kann. Noh de Tradition weed Fastelovend vom 7. Januar, dämm Daach noh Dreikönninge, beß Äschermettwoch jefiert.
Schang Jülich

Dä **Schang Jülich** wor eine vun de letzte vier Edelweißpirate uß Iehrefeld, di 2010 noch am Lääve wore. Hä es am 18. Aprell 1929 in Kölle jeboore woode. Do es hä och am 19. Oktober 2011 jestorve.

Em Johr 2003 förbereidt, hät hä 2004 dat Komitee för en demmokrattische UNO unger däm **' singe Schermhächschaff met jejröndt, un wohr dann för zwei Johr do em Beirot dobei.

Hä angjascheete sesch zosamme met em [[Gertrud Koch]] un em [[Peter Schäfer|Schäfers Peter]] doför, dat de Minsche sesch bewoß blieve, wat em Nazidütschland jewääse es, et Jedëngke aan de Edelweißpirate oprääsch ze hallde. Doför han di [[Buch|Bööscher]] jeschrewwe, un diverse Vördrääsch jehallde, Akßjuhne un Veraanschtalltone jemaat. Dr [[Landschaftsverband Rheinland|Landschaffsfoband em Rhingland]] hät dänne dröm em Mai 2007 der [[Rhinglandahler|Rhinglanddaler]] als en Ußzäjschnong jejovve.

Am 9. Septämbo 2006 kräät dä Schang dä ''Severins-Bürgerpreis'' 2006 folije för sing Angaschemang em Vringsveedel.

Hä wor dä [[Baaß|Baas]] fun de klejnßte Fasteloovendsjesellschaff] en Kölle un en Eurasije, woh hä och der Prässidänt, der Litteraat, der [[Schatzmeister]] un der Kaateverkeufer eß, hä eß nämmlesch der einzije en dä Jesellschaff. Ävver die Jesellschaff schavvte_et, jedes Johr en jrooße Sezung en de Müllemer Shtadthall op de Bejn ze brenge. Doh määte dann dä Schang de Sezungslejter un sprengk och en enn, wann sejj_enne Künßler jet verspät. Ene [[Elferrat|Elverrot]] hätte sing Jesellschaff och, dä setz och met op de Büühn. Et woren ävver alles [[Puppe|Pop]]pe.

== Weblink un mi ==
<references/>
* Jean Jülich: **', Kiepenheuer & Witsch Verlag, Kölle, 2003, ISBN 3462035401
* Thomas Goebel: **, StadtRevue Köln-Magazin, (dä Atikel)
* Edelweißpirate (*op [[Hochdeutsch|dütsch]]*)
* Koote Info för ene Bejdraach em WDR övver dä Schang Jülich (*op dütsch*)

>
Skalėerbaa Vëkktoər-Jraffikk

En **skalėerbaa Vëkktoər-Jraffikk** weed affjekööz **[[SVG]]**, op änglesch sät mer **'.
Dat ess_en [[Datei]] en enem [[Dateifommat]] för en bestemmpte Aat flache, zweijdėmmensjonaale [[Beld]]er em [[Kompjuto]].
Di sen opjebout noh enem [[Shtanndat]], dä dat [[W3C]] eruß jejovve un em [[Johr 2001]] als en [[Emfäälung]] faßjelaat hät.
De SVG Dattëije sen spezjälle [[XML (Dateifommaat)|XML]]-Datteije, un enthallde dröm en XML-[[Syntax]], sen allsu uß [[Text]] opjebout, dä dat Beld beschrief. De miehßte [[Web-Brauser]] ferstonn enzwesche de SVG-Syntax sellver odder övver **' rellatief joot.

Dat Beld:

hät dä Datei-Enhalt als Tex:


```

```
Pappnaas

En **Pappnaas** is en falsche Naas, zöm Verkleide für Spassmacher, Clowns un Lück em Fastelovend. Die weed üvver de Naas jesteck un is normal us ruudem Pappmaché. Hück weeden äwwer vill Pappnaase us Plastik oder Schaumstoff jemaat.

Mr kann och zo Lück „Do Pappnaas“ sage, öm se als domm zo beschempfe.
Kummede (Jescherr)

En **Kummede** ov **Kumette** es e Stöck fum Pädsjescherr, wat mer bruch för Päd för der Ware ze spanne.
Janz sellde bruch mer et och för Oohße.

Et es ene stieve Reng, udder zwei Hallefrond, di mer noh unge ussenander deue kann. Noh dämm Pääd zoh, sen de Rondonge jepölstert, öm dämm Pääd nit wieh ze donn. Ävver doför moß och de Forrem för dat Pääd paße, drom jidd_et se en ettlije Jrüüße un Forme, je noh_m Pääde äävens.

Kummede läät mer em Pääd odder Zochdier öm der Hals. Wann dat Dier aantrick, drögg_et ejaal op de Bruß, op de Schollder, un beim Oohß vör dä Widderriß.
Faassefeld

**Faassefeld** eß e Dörp en de Jemeende Olde Iesselstreek en de Profins Jelderland en de Nederläng. De Lück do kalle en Nedersaksesch Shrooch, un nenne ier Dörp „**'“, op Nederlängsch heis_et „**'“.

Faassefeld hät beinah &nbsp;Bewonner.

## Veraanstalldonge
Alle Johre widder jiddet em Dörp Veraanstalldonge:

* Nationale motorcross (em Mei)
* Eeuwig Erbarmen Festival/’n drom (eetste Samsdaach em Juli)
* men-wedstrijden (em Juli)
* Vassevelds Volksfeest (darde Wochend em Aujuss)
* Koetsentocht en Monicadag (em Juli)
Wäßkerrsche

**Wäßkerrsche**, op dütsch heijs_et **Westkirchen**, eß ene Ootsdeel vun Ennigerloh em Kriiß Waredörp em Mönstersche. Et hät öm de zwei_unne_hallef Dousend Bewůnner. Et litt em Norrde joot ußerhallef fun Ennijerlůh.

Dämm Dorf Dörp sing Vüürwaal am Tellefoon eß de 02587.
Mer kann ät övver de , un övver de  op de Shtrohß aanfahre.

Ze sinn jidd_et dat Schloß Huus Diek, de Möll, ene Houfe Dengkmöhler, de Kerrsch un et Aschiif fum Dörp.

## Websigge
*  sing Websait
Jürgen B. Hausmann

**Jürgen B. Hausmann** (* 29. Oktober) es önö Kabarretist uss Alsdörp beij Oche. Met rechtije Naam heecht hä *Jürgen Beckers*.

Em werkliche Lääve es Jürgen Liirer an ö Jümnasium ä Wööchele vöör Lating, Jriischich un Jeschichte. At als klänge Jong troon hä en d Büdd op un bejeisternde öt Volk. Besongisch em Öcher Karneval koom hä jruuß öruss. Völl Lüüh hand häm beijm „Orden wider den tierischen Ernst“ em Fernseh at jeseeh.

1999 vong Jürgen a, och usserhalb van dr Karneval op z trääne. Dat maad hä zsamme met dr Musikker Harald Claßen. Siij Projramm op d Büühn duurd 2 Stond und döck hüüd mo sing Stemm och en öt Radio. 2006 vong Jürgen och a, em Kölsche Karneval op z trääne.

## Jürgens Boch
„Spül' mir das Lied vom Tod“

## Weblinks
* Jürgen B.&nbsp;Hausmanns Siij
Hershey-Chase-Experiment

Öt **Hershey-Chase-Experiment**, watt op Ripuarisch „Hörchei-Tscheiß-Äxpöriment“ ussjesproche weed, wood dodörch bkannd, dat he öt ischte mol ärkläärd wääde kont, övv Eiwiss övv DNA (Desoxiribonukleinsüür) Informatiune enthälld, di vöör öt Vörärve wischtich send. Di Vorsuche stamme va Alfred Hershey un Martha Chase

D Vorsuche va Frederick Griffith un besongisch Oswald Avery düüde at a, dat DNA Ärvinformatiune had ävver d Äxperte zwiivelde noch dora.

En dä Vorsuch va Hershley-Chase woode Viire jebrudd, di Bakterie kapott maade. Di Zood nennt mo och Bakteriophage, watt met Bakteriekäuer övversatze wääde kann. Dä jrützde Deel van di Vire besteeht us Eiwiss un doren es DNA, säldener och RNA. Träffe sisch nun d Vire un d Bakterie, dann sätzt sisch d Phage met singe Stätz op d Bakterie drop. Dat kann met ön Mondfäähre vorjlesche wääde. Dobeij weed d janze DNA van d Vire en öt Bakterium jeschooße. Dat Eiwiss bliid dojäje wiir drusse klääve. Di DNA ävver, di jo nun en öt Bakterium ess, sorchd dovöör, dat mä noch Bakteriophage jebouwd wääde, di dann wärm anger Bakterie kapott maache.

Hershey un Chase leede nun Phage waaße, di dr Naam T2-Phage hand. Enn Zoot kräät Voor met Schwäävel (35S) un angere T2-Phage Phospor (32P). Öt zeechde sisch, dat dä Schwäävel en öt Eiwiss ä jebouwd, dä Phosphor dojäje en di DANN z vänge woch.

Dono woode zo d Phagen Bakterie van dr Stamm *[[Escherichia coli]]* jejovve, di kenn radioaktiv Stoffe em Liiv hodde. Kott nodäm d Phagen sisch op d Bakterie sätzde un d DNA en d Bakterie jidschde, joove Hershey un Chase d probe en önö Mikßer. Dörch dat ongerschiidlich Jeweed dat di krääte kutte di 2 Wesseschaftler d lääsch Hülle van d Phage van d Ovverfläsche lööse. Dobeij wood ävver kee Bakterium un kenn Phage kapott jemaad. En ön Zentrifug sätze sisch d Bakterie beijm Driine am Boohm aav, d leetere Hülle van d Phage schwomme do drövver.

En d Probe, beij dönö öt Eiwiss met 35S markeerd woode woch, kutte Hershey un Chase en di Brööh övver dr Boohm Radioaktivität meiße. Dat Eiwiss wood also net en öt Bakterium örä jedeud, dänn di woch jo mä op dr Boohm z vänge, dä jo kenn Radioakativität zeechde.

Beij di Probe, beij dönö d DNA met 32P markeerd woode woch, vong mo d Radioaktivität mä am Boohm. Dat bewiißd, dat DNA en d Bakterie jedeut woode woch. Mä d DNA kutt Ärvinformatiune en öt Bakterium bränge, di dovör sorchde, dat Phage öra waaßde.
Äädbevve

En **Äädbevve** hät mer, wann der Boddem unger unsere Fööß enne Rock määt odder et Rappelle aanfängk. Dobei künne Bërje, Hüüser, un Bröcke en et Wangke kůmme un sůjaa zesamme falle. Et jitt janz höösche Äädbevve, di mer koum merrk, ävver se künne och Katastofe un schwer Onjlöcke sin, met dousende Duude, Obdachloose un schlemme Schäde.

Se kumme Zostand, wann en de Ääd ier Kruß Spannonge optredde, weil de Äädplaate sesch bewääje wolle. Dat don se dann öff met enem kleijne odder jrůůße Růck, wann de Spannung rick. Dobei entshtonn sujenannte seißmesche Welle, di loufe dorsch, un öm de janze Ääd. Do, woh se her kumme, sen se am shtärkßte. Dat kann ööhnßwo deef unge en de Ääd sin. Mir merke se am shtärkßte jrad jenou do drövver, woh se de op de Ääd ier Bovverkant op der Boddem treffe, wo mir drop shtonn. För dä Plaz säät mer och „et Eppizäntrom“ fum Äädbevve. Met Seismomeetere un Seismojraafe donn de Weßßschaffler di Welle messe un opzeichne. Do han se sesch verschiidene Skale un Mohße ußjedaach, öm dänne ier Shtärk] en Zahl]e ußdrökke ze künne.

## Loor och noh
* Äärdbävve en d'r Kölner Bucht
* Ärdbebe ä Sichuan 2008
* Ärdbebe ä Chile am 27. Februar 2010
* Sendai-Ärdbebe va 2011

 ävver noch lang nit komplätt
Kongō Gumi

**Kongō Gumi Co., Ltd.** watt sisch op Japanesch **株式会社金剛組** schriivd, es dr Naam van ön Japanische Kontruktiuns Firma. Kongō Gumi woch d äldste Firma van d Welt.

Kongō Gumi bestong övver 1400 Joohr bes s van ön anger Firma em Joohr 2006 opjekoovd wood. Öt Hauptkwarteer woch ä Osaka. Dr Fameliebetriib jäng bes op öt Joohr 578 zröck als dr *Prenz Shotoku* Metjledder van d Kongō-Famelisch no Japan braad, öm önö Schintu-Schrein, dä och hü noch steed, z bouwe. Dä Tempel övverstäng sälvs öt jruuße Ärdbebe van Great Hanshin em Joohr 1995. Övver d Jahrhondöde maade Kongō Gumi beij d Konstruktiun va völl bkannde Hüüser, wozo och dat Osaka Schlooß us öt 16. Jahrhondöt un dr Hōryū-ji ä Nara jehüüd, met.

Ön övver 5&nbsp;Meter lang Schreftroll us öt 17. Jahrhondöt vüürd all 40 Jeneratiune op, di d Firma seijd dr Avang besetze hand. Ä völl japanische Famelie koome d Schweijersööhn zo d Fameliesch dozo. Su och bei Kongō Gumi. Dr dr Naam bleed ärhalde. Doher bleed dä Naam, sälvs wenn öt ä änn Jeneratiun mä Mädscher als Kenger jejovve hod.

Em Joohr 2006 troff öt Kongō Gumi schwoch un öt jäng d Firma öt Jeld us. S wood va Takamatsu Corporation opjekoovd. Als öt zo made, hod Kongo Gumi noch 100&nbsp;Mann em Luun un maade önö Jöwenn va 70 Milliun $. Kongō Gumi hod sisch op dr Bouw va Tempele spezialiseerd. Dr leitzde Schef va Gongō Gumi, dr 40. enn d Reih, woch Masakazu Kongō. Gongō Gumi es noch önö Deel va Takamatsu un Metgledder van d Kongō Famelisch werke noch vöör d Firma.

## References


## Websiij
* Kongō Gumi
* Businessweek – Öt Äng no 1400 Joohr
Ost-Timor

D **Kriiß ä Ost-Timor va 1999** vong domet a, dat öt Militär, dat jäje d Onavhängichkeet van öt Land woch, Ziviliste ajreff un avong, Onrouwe en öt Land uss z deene, wobeij dr jrüützde Krach en d Hauptstadt Dili entstäng. D Jewalt broch us, nachdem d meetste van d Wäähler vöör ön Onavhängichkeet va Indonesie stemmde. Dobeij storve öm d 1400 Lüüh. Ön UN-Trupp, di meetstens us Australier bestäng, wood ä Ost-Timor stationeerd, öm do vöör Rouw z sorje.

## Enkelheete
### Dr Hängerjrond
Em Joohr 1999 beschloss d Rejiirung va Indonesie onger jruuße internationale Drock, ö Referendom övver d Zokonft va Ost-Timor aav z halde. Portujal hod a jevange, Ongerstötzung en d EU un och beij anger Länder op d Welt z jewänne, öm Indonesie onger Drock z sätze. D Aavstämmung vam 30. Aujust joov an kloor Mehrheed vöör ön Onavhängichkeet va Indonesie (78,5 %), womet di anger Möjelichkeet, ön onavhängije Provinz va Indonesie z wääde, aavjeleent wood.

## Onrouwe
Kott no d Waahle ongestötzde öt Militär va Indonesie un militante Jruppe d Idee, Jewalt un Terror övver öt Land z brenge. Dobeij woode onjeväär 1400 Mänche ömjebraad un öm d 300.000 moote no West-Timor aavhouwe, woode zo Flüchtlinge.

Dr jrüützde Deel van d Infrastruktur van öt Land, wozo Hüüser, Böwässerungsärichtunge, d Wasservorsorjung, ävver och Schülle un öm d 100 % van öt Stromnätz zälld, woode dobeij kapott jemaad. *Noam Chomsky* schriivd, dat ä enne Mond dörch d Militäroperatiun bes z 2000 Lüüh hön Lääve vorloore hand, Hondöde va Vraue un Mädscher vorjewalticht woode, ¾ van d Lüüh hön Heemöd vorloore hand. 75 % van d Infrastruktur wöch kapott jemaad woode.

### D Un-Trupp InterFET
Am 20. September 1999 koome Vreedenstruppe van d UN, d INTERFET, en öt Land, öm d Jewalt ö Äng z maache. Aktiveste ä Portujal, Australie, d USA un ä völl anger Länder op d Welt drängde d Rejiirunge ä hön Länder, jätt z ongernämme. Bill Clinton drängde sujar Indonesie domet, dat dr IWF dat jelinnd Jeld zöröck ha wool. Indonesie bleed komm jät angisch övverich, als sing Soldate us Ost-Timor zöröck z trekke un internationale Truppe en öt Land z losse, öm öt z stabiliseere.

Bald wood klooch, dat d UN net d Möjelichkeet hod, jäje d halvmilitärische Truppe ä Ost-Timor z kämpfe. Doher sorchde d UN dovöör, dat ön us völl Länder bestohende Trupp jebeld wood. Di krääd dr Naam INTERFET, wat „International Force for East Timor” heechd. Di soll vöör 17 Joohr met 9.900 Mann oppaaße. Am 20. September 1999 koome d ischte än öt Land a.
Skol

**Skol** es dr Naam van ön internatiunal Biirmark. 

Brouwereie us Ängland (Allied Breweries), Kanada (Labatt), Schwede (Pripps-Bryggerierna) un Beljie (Unibra) belde ön Voreenijung, d Jesellschaf *Skol International*. Dat woch em Joohr 1964. Domet solld ön Mark jeschaffe wääde, di op d janze Welt z kriije woch. Dat solld öt Skol Lager see. Seijd di Zitt hand sisch döck d Eejedömmer jeändert.

Skol es öt meeßt jedronge Biir ä Brasilie un wood do dörch d Brouwerei Brahma jebrouwd. Us di Brouwerei wood spiir Ambev und dono InBev. Calsberg häld d Lizenz vöör Afrika un Südamerikka.

Dr Naam Skol kütt van öt Wood "skål", watt Tooßt heechd. Ön Zitt lang maade d Zeechetrickfijur *Hagar dr Schräckliche* Reklaame vöör Skol.

Dr Zosammeschloss va Allied Breweries un Carlsberg ärjoov Carlberg-Tetley’s, di Skol en ön Brouwerei ä Leeds ä Ängland maad.

## Lenks


## Websiij
*Skol ä Africa
Bewosstseehnsband

**Bewosstseehnsbänder** send kotte Stöcker va Bänder, di zo ön Schleif jebonge send. S wääde en d USA, ä Kanada, Australie un Jruußbritannie ävver och ä anger Deele van d Welt benotzt, öm dörch dat Draare van d Bänder op ön Saach opmerksam z maache.

Dr Senn van öt Band hängd van sing Värv aav. Völl Jruppe benotze Bänder als Sümbol övv als Zeeche va Bewosstseeh. Manche Denge wääde dörch mi als enn Värv vortroone. Su stönd d Värve lila un wiss vöör Alzheimer, ruuh un blaujrüün vöör ön Störung va mi als enn Siij.

D Bänder wääde normalerwiiß an d Kleer jestoche övv öm Denger wi Autos övv Antänne jöbonge. Je stärker jätt ussjedröckt wääde solld, je jrüüßer es dat Band wat z. B. öm Bööm jebonge weed. Ävver nävver Bänder wääde och döck Opkläver övv Magnete vorwand, su dat mo di jott op z. B. Vaahrzeuje klääve kann.

Bänder wade och zm Zeeche van ö Jedächtnis an z. B. ön Persun benotzt. Su notzt mo di Värv van schwazze Bänder, öm an Onjlöcker z erinnere.
Clovis-Kultur

D **Clovis-Kultur** es d ischde övver ön jrüüßere Jäjend sisch ärstreckende Kultur va vöörjeschichtliche Mänsche op dr amerikanische Kontinent.

## Dr Naam
Dr Naam Clovis kräät di Kultur van dr Ocht Clovis än dr US-Staat New Mexiko, wo d ischde Spärspetze, di di Kultur usszeechnede, jevonge woode. Met d Hölp van d 14C-Method kutt vassjestalld wääde, dat di Mänsche en d Clovis-Kultur voor ongeväär 11.000 bes 11.500 Joohr jeläävd hand.

## Öt Lääve van d Mänsche en d Clovis-Kultur
D Mänsche us d Clovis-Kultur fluppde öt, en mä 500 Joohr Nord- un Meddelamerika z besiidele, ussjenomme woore d Iißfläsche em huhe Norde un d Iißpanzere op d Rocky Mountains. Övverlääve kutte s mä dörch d Jaacht op Mammuts, RiiseVuuhldeere un vöör allem öt Bison. 

Övver dat Lääve van d Mänsche weeß mo mä, dat s an d Ställe jewaad hand, wo d weld Deere vorbeij koome. Do woode Knouche vonge, di van d Jacht stamme moote. A anger Ecke vonge d Historiker Hömmele Stöcker va Stehen. Doruss wood jeschlooße, dat do ön Wärkstatt jewääh se mood. Usserdäm nämmt mo a, dat d Lüüh damols ä Hööhle dr Wengkter vorbraate. Öt es och möjelich, dat s kläng Hötte bouwde, öm sisch vöör öt Wäähr z schötze.

## D Spärspetze
D Spärspetze send d wechtichste Anzeeche van d Clovis-Kultur. Bes z 20 cm jruuß wore di. Meetzdens send di us Veuerstee jemaad.

## Öt Äng van d Kultur
Als no öt Äng van d Iißzitt völl Deere usstorve, jäng öt och met d Clovis-Kultur z Äng. Dat woch onjeväär 11.000 Joohr vöör Christi-Jeburt. No ön Teori schloch öm di Zitt önö Meteorit enn, watt dozo vüürde, dat d Deere ussstorve.

## Websiij
* Paleoindian Period
Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet

Dr **Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet** wood am 2. Februar 1913 ongerzeechnet. Öt bestonge ävver Zwiivl övv di Ongerzeechnet dat Räät hodde, vöör d Völer z verhandele.

1982 wood dr Text van dr Vordrach van d Mongolei bekannd jejovve, no dem dä bes dohen ö Jehimnis blävve woch. 2007 wood dat Schriive och en d Tibetische Sproch öffentlich jemaad.

No dr Vall van d Qing Dünasti em Joohr 1911 erklärde sisch Tibet un d Monjolei onavhängich onger ö Ovverhaupt, dat önö Lama es. China had d Onavhängichkeet ävver ni zojestämmt. En d Vordrach tösche beede Länder hand sisch d Monjolei un Tibet beede akzepteert un hön Onavhängichkeet aerkannd. Dr 13. Dalei Lama saad spiir, dat hä kenne dozo ärmachtichd had, sunö Vordrach z ongerzeechne. Watt noch ön jrüüßer Roll spelld, woch, dat wedder dr tibetische Staat noch d religiüse Stelle dä Vordrach raatifizeerd hand.

Wi och emmer, d Onavhängichkeet van beede Staate wood van d meetste Staate net a erkannd. Em Jäjedeel, d Staate hand emmer akzepteerd, dat China ä beede Länder z saare hat.

## Websiij
* Dr Vordrach
Leopold-Kafee

Dat **Leopold-Kafee** es ö Kafee ä Bombei un lid do en dr Bzirk Kolaba. Öt es önö Träffpunkt va Turiste, di met dr Rucksack ongerwääß send, *Backpacker* saare s an di Lüüh. 

Dat Kafee Leopold made 1871 öt ischte mol op. Öt wood Ziil van d Anschläch ä Bombei am 26. November 2008.

## Websiije
* Öt Leopold-Kafee
Jonge van d Via Panisperna

D **Jonge van d Via Panisperna** es ön Jrupp va jong Forschere, di onger Vührung va Enrico Fermi werkde. S vonge öruss, dat Neutrone su langsam wääde kutte, dat s vöör Käärreaktore jebrudd wääde kutte, ävver och ä Käärwaffe vöör d Spaltung nüüdisch woore.

Dr Naam van d Jrupp koom van d Strooß, wo öt Institut loch, d *Via Panisperna*. D Jrupp bestäng us *Edoardo Amaldi*, *Oscar D'Agostino*, *Ettore Majorana*, *Bruno Pontecorvo*, *Franco Rasetti* un *Emilio Segrè*. S woore all Füsiker, mä D'Agostino wooch önö Schimiker.

En d ischte Zitt werkde d Jrupp op öt Jebiid va Spektroskopi, dat heecht, d Interaktiun va Ledd met Atome wood ongersood, Elektrone dörch Ledd un ähnliche Welle op ön hühere Enerjistuf jebraad un di Enerji jemeiße, di beim Zöröckvalle vreij weed. Ävver och dat Väähle va Enerjilenie en öt Spektrum no Wääßelwerkung met Atomkääre un d Elektronehüll woore va Interesse.

En önö zweide Schrett ongersoote s dr Atomkäär sälvs. S beschooße häm met Neutrone un stalte vass, dat Kääre kapott jo kutte. D kapotte Kääre woode ongersood. Ävver d Metjledder van di Jrupp hand och Kääre met anger Kääre beschooße un dobeij vassjestalld, dat neu Kääre entstoh könne. Dodörch wood öt leeter, dr Opbouw van dr Atomkäär z vorstooh. Tösche 1933 un 1934 beschreeve s dr Beta-Zervall.

1938 zerveel di Jrupp onger d sisch ändernde Situatiun ä Europa.

## Websiij
Youku

**Youku**, ä Schinesich schriivd sisch dat优酷 un weed op Ripuaresch *Juku* ussjesproche, , es ö Videoportal, dat us Schina kütt.

Youku jitt öt seijd öt Joohr 2006. Öt wood va Victor Ko en öt Internet jesatze. Dörch ön Jeldspritz em Joohr 2007 wood öt floot d Nommer 1 ä Schina. Em Joohr 2008 däng sisch Youku met Myspace zsamme.

Do Youku öt määd öt Räät, Filme en öt Internet z sätze net ösu äng nämmt, kann mo sich d Siij us manche Länder net bkikke.

## Websiij
Atbara-Bröck

D **Atbara-Bröck** es ön Bröck em Sudan.S vüürt over dr Floss Altbra un lidd em Süüde van d Stadt Altbara.

D Bröck wood em Joohr 2004 väädisch jestald un es vöör Autos un vöör d Iisebaahn jedaahd. S had ön Längde va 440 m. D Bröck wood nüüdisch weil z völl Vorkiihr over di ald Bröck jeleid wood, di mä 50 m donävver over dr Floss jebouwd es un at us öt Joohr 1911 stammde.
Mangneet

Ene **Mangnet** ess_en Saach udder en Mattrijaal med enem Mangeneetfëld_öm sesch eröm. Dat Fëlld kam_mer nit sinn, un nit föhle, ävver wam_mer ene andere Mangneet erinn brängk, doh kam_mer sinn un fööhle, dat dä dofun aanjtrokke odder fottjedäut weedt. Ußerdämm äänlesch, ävver nidd_esu doll, maache dat mangnetiseerbaa Saache o Mattrijaalije, för e Bëijshpell kleij Shtöckelsche uß Iiser, di ävver nuur aanjetrokke wäde künne. Di Kraff fum Aantrekke un Affshtüßße hängk aan dä Shtärk fun dä draan bedëijleschte Mangneetfelder zosamme jenůmme.

Dä Name Mangneet kütt uss_em ahle Jriischesch, do kenne se dä , ene mangnesesch Shteijn.

Mer kënne duuerhafte Mangneete, Pämanäntmangneete, di ier Kraff un ier Fëldt övver en lange Zick behallde, un mer kënne Färromangneete, di nur dann e mangneetesch Feld opboue, wann se vun enem andere Mangneet singem Fäldt dozoh aanjerääsch wäde. Zo dänne Färromangneete jehüüre de allermiihßte Metalle. Dat Bläsch en de Köhlschrangkdöör un ene Flippschaat ess_en Lejierong do druß, drömm kam_mer doh och ene Mangneet draan klääve.

En annder Zoot Mangneet sen de Elläkromangneete. Tüppesche Ußföhrunge sen uß enem opjeweckelte issoleerte Droht, woh eläktresche Shtroom dorsch jeiht. Esu lang, wi dat der Fall es, ess_esu en Schpool mangneetesch. Hööt dä Shtroom op, eß Schloß domet, un dä Mangneed_eß affjeschalldt. En_et Ennere fun enem Elläkromangneet shtish mer öff enne Kähn uß Ieser, Stohl, odder enem anndere färromangneetesche Zeusch. Dat määt dat Mangneetfälldt kräfftejer, wat fun dämm shtromdorshflosse Droht ußjëiht.

Mer kann och de Prinzippije fun de Mangneete kombeneere. Uns Planeet Äädt es esu ene Kombimangneet, dröm dëiht uß och dr Kompaß singe Deenß.

Pämanänte Mangneete määt me uß „haadem“ färromangneeteschem Mattrijaal, wat doför bikannt un jemaat eß, dat et sing Mangneetfelld övver en lange Zigk faßhäält. De „wëijshe“ fëromangneetesche Shtoffe, wi wëijsch Iise, wäde zwa fun de Mangneete aanjetrocke, ävver se dunn fö jewööhnlesch nit mangneetesch bliive, wam_mer se widder uss_em Mangneetfeld fott nemmp.

Wann och ene Mangneet et fëromangneetesche Mattrijaal allëijn doll jenooch zoh sesch trick, dat mer jewööhnlesch sare dëiht, et wöhr mangneetesch, su donn doch och alle andere Zoote Mattrijal och e klëij beßje op däm sing Mangneetfeldt reajeere. Wi, dat eß ungerscheedlish, un et jitt och doh doför Name för de Aate. Parramangneetesch Mattrijaal weed e Fizzelsche bëij dä Mangneet hen jetrocke. Allu un Sauershtoff sen, för e Bäijshpell, parramangnetesch. Diamangneetesch Zeush, wi Kooleshtoff un Wassershtoff un ene Houfe Krohm söns, deut dat Mangneetveld e janz höösch beßje fun sesch fott.

Enem Mangneetesche Felt sing Shtärk mėß mer en Jauß.
Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008

Zo ön Reih va **Anschläch ä Bombei am [[26. November]] [[Joohr 2008|2008]]** es öt jekomme. Dobeij wood a 12 Ställe zojeschlaare. 80 Mänsche storve, övver 900 woode vorletzt.

D Anschläch woode an Ställe vorübt, wo völl Lüüh ongerwääß wore. Dozo jehood dr Baahnhoff „Chhatrapati Shivaji Terminus”, 2 Vönf-Stääre-Hotels, enn Polissestatiun un ö Kafee, wo döck Turiste setze. D Terroriste hand met Pistole öäm sisch jeschooße un Jrante jeworpe.

2 Terroriste hand 15 Jeisele en ö Hotel jenomme un drohe domet s z erschösse. Doronger send och 7 Ussläder. An ön anger Ställ woode 40 Lüüh als Jeisele vassjehalde.

D besher onbekannde Orjanisatiun „Deccan Mujahideen” bkännd sisch zo di Anschlääch.

## Websiij
Margherita Luti

**Margherita Luti**, di och **La Fornarina** jenannd weed, watt op Ripuaresch *D kleng Bäckerin* heecht, woch öt Leevlingsmodell van dr Mööhler Raffael. Völl Lüüh jönd dova uss, dat Raffael ö Küddelche met hör hod. Dat Beld van hör stammd us öt Joohr 1520.

## Websiij
Mathias Rust

Dä **Rust Mattes** wood am 1. Juuni 1968 en Wedel en de Nöhde fun Hamburchh jeboore.

Uß Aarensburch bei Hamburch]] es en der Aachzijjer Johre, wie der Jorbatschoff em Krämmel aan de Mach wooah mem kleine Flochzeuch, wo hä esu jrat noch keine Sching för hat uß sine Heimat noa Moskau jevloore. Do hat hä met singe Flüjel jewackelt un es dann om rude Platz jelannt. Do hann sen dann verhaff. Hä wollt bloß jer för der Zosammehalt un de Verschtändiung vun de Völker don.

Dat wooh aam 28. Mai 1987, ußjeräschnet dä „Daach fun de soffjetėsche Jrenztroppe“.
Hä woch janz noah am Boddem jefloorö, un su hat hä der Radar em nid ußmaache künne, un hä woohd nit afjeschoße. Et wohr jo noch d Zick vum kahle Krech zwesche Oß un Weß. 

Dr Jorbatschof hat sesch jevreut un hat bei de Jeläjenheit träck zojejeffe, singe Menester för d Zaldate jeschaß un noch eine. Die kunnte suwisu nit ligge un wolt se loss han. Dä Jung wohr beim Lande meddsen en de Stadt jefillemp wohde un esu kohm di Jescheesch en de Medije un de jannze Welt hät üvver de Kommeniste en Rußland jelaach. dä Mathias Rust wood jefiert, ävver in Moskau för et Jereesch jestallt un do hansen uch verknack. Hä hät dann e pahr Johr jeseße un Russesch jeliehrt, ävver dann hansen noh Deutschland op Bewäärung jescheck. Et hät nit lang jedoohrt, dann hät alld widder Mes jemaat un es ohne Sching mem jekleute Flochzeusch un noch e paa beßje kromme Saache un hä moot en dr Heimat dann och norrens en dr Bau.

## Websiij
Marco Weiss

Dä **Marco Weiss**, jeboore am 28. Fäbroa 1990, Sonn fun enem Juriß un ene Bewährungshelferin, es in Uelze bei Hannober opjewahße. Hä wohr 2007, unger em Merkels Angela, en de Nöhde fun Antalya en de Törkei en de Fehrie, zosamme met sine Elldere. Am enem Ovend wohr hä en de Disko. Do hät hä, su saat hä, nur e Zejsche setze welle för en  Verschtändiung zwesche der Völker: hä häd e Mädsche jetrof, fungk em lekker un hät jät medder jenuutsch. Hä woch 17 un dat Denge saat, et wöhr 15. Et wohr met singe Mam uß Börminghämm en England, do och up Ferije do. Wi dat dämm sing Mam spetz kräät, dat di zwei am fisternölle jewäse woohre, do schrau se "Verjewaltijung, mih Kind es eetz drücksehn!“ un de Pullizei kohm, un hät dä Wieß Marco verhaff. Dat Mädsche sat zwa eets, hä hätt em nix jedonn, ävver dat däät nit hellfe, se hann em fürseschshalver nit jejlööv. Hä moot för 2/3 Johr in et Jevängnis en de Blech un de Törke däte der Fall esu lang ungersöke un hin un her maache met Jereesch, Jodachter, Dollmätschere, un wat nicht söns all. Et joov e jruß Jeschrei un Thiater en der Medije. Dä *Spiegel* braht en Titelstory. Jedes mohl ene Knubbel Repochter aan de Dörre, wan et widder för et Jereesch jingk, un de Aanjelääjeheit wohr deck em Fernsee en Döötschland, en de Türkei un en England. Sujaa Menester uß dreierlei Staate un et Angela Märkel han sesch öffentlesch em Fernsee dorwähje jezängk. Et Bettina Weber-Kesting hät e Leed für dä Marco jeschrevve. Dä Reeschter hädd_em dann am 14. Dezember 2007 loufe lohße noch ie dat hä em Jevängnißs 18 jewoode wohr un hä kohm vrei, och wann singe Prozeß noch jaa nit jeweäse wohr. Hä hät dann jrad zopaß führ Weihnachte 2008 e Booch över sing Zick en d Törkei jeschrevve, wat aam 28. Novämber 2008 op der Maat kohm.

## Quelle


## För noh ze Lässe
* Marco Weiss: **

## Websigge
* http://www.Hilfe-fuer-Marco.de
* http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,490525,00.html
* https://web.archive.org/web/20071206051031/http://homepage.hamburg.de/menschenrechtsbund/fall-marco-weiss-spiegel.html
* https://web.archive.org/web/20081009222054/http://homepage.hamburg.de/menschenrechtsbund/fall-marco-weiss.html
Jrenz-Zaldaate-Daach

En Rußland un de Ukkraijne dunn se dä „**Jrenz-Zaldaate-Daach**“ kënne, dä fiert me aam 28. Mai en jeedem Johr, un däm singe Name wohr fröjer dä →&nbsp;Daach fun de soffjetėsche Jrenztroppe
Melitta Bentz

Et **Melitta Bentz** us Minden en Osswessfahle hät 1908 dä Filter för dä Kaffe opzerschödde ußjedaach, et Patent för aanjemällt, un en Minde och en Produkzijon för opjetrocke, die et noch bes hück jit. Et hät domohls met Löschpapier eröm jemaat un ehr erste Filtere wohre Blechbüxe met Löscher un Löschpapier dren, un em sing Verbesserung wohr, dat et us dä Blädder esu hallve Tüüte jemaat hat.

## Websiij
* Dr Kaffefilter
Schlaach fun Worringe

En de **Schlaach von Worringen** wood 1288 dä Kreesch öm dä Strigg om dä Limburjer ier Ärv-Opfolsch entschiede, un Kölle kohm frei von dä Kuratel vum Azbeschhoff Siegfried von Westerburg. Dä Hääzoch fun Braabant, Johann I. hät dä Kreesch un vill Maach jewunne, un hä hät Düsseldorf zor Stadt ähovve. Ene jode Deil vun de Nederläng, vun Holland, Belljie, et Mönsterland, et Rhingland, dä Westerwaald, un et Berjesche han och jet dovun jehatt.

## Jedengke

En Worringe shtejt ene Jedengkshtejn bei de Pankrazieskersh, dä an de Schlaach ä_enere dejt.
Moritz Schreber

Daniel Gottlob **Moritz Schreber** (* 15. Oktober 1808 ä Leipzich; † 10. November 1861 ä Leipzich) woch önö dütsche Arzt un Liirer an d Huchschüll va Leipzich.

## Jätt övver häm
No sing Schüllzitt studiirde hä an d Universität va Leipzich. 1844 maade hä do d Heilsanstald vöör Orthopädi op. Meetstens jäng öt häm öm Kengere, wobeij hä ongersood, wi d Ömwelt op dat Lääve van di kleng Ströpp Äfloss noohm. Döck maade hä Reklame vöör Jaadens, vöör Ärme. Do sollte di sisch wärm erholle könne, denn dat Lääve en d Joohre van d aavagnede Industrealiseerung maade öt öt normal Volk ärch schwoch. Vöör häm spelt dr Kontakt zo d Natur d jrützde Roll.

Nävver vresche Loff vorsood hä och d Lüüh klooch z maache, dat Spochtjeräte öt Lääve leeter maache könne.

Dä Moritz Schreber hät en Idee jehatt, wie de Minsche em Ruß un Qualm en de Etagewunnunge en de Städt met dreckelije Industrie besser un jesünder lääve künnte, un esu hät hä där kleine Jade för Famillije proppajeet, dä enzwesche noh imm benannt wudd, dör Schreberjaden.

## Quelle


## Websiij
* Moritz Schreber –- Dr MDR övver häm
Ussbroch va Kollera ä Simbabwe em Joohr 2008

Zo önö **Ussbroch va Kollera ä Simbabwe em Joohr 2008** es öt em Aujust komme. Bes Dezember erkrankde tösche 10.000 un 13.000 Lüüh a di Krankheed un bes zo 800 storve. 

## Jrönd vöör dr Ussbroch
Vöör dä Ussbroch van d Kollera jitt öt önö Hoof Jrönd. Dozo jehüüre öt Vääle va fresch Wasser en d Städte, kapotte Wasserleitunge un dä Hoof Möll, dä övverall öröm litt. Dat veel zsamme met d Räänzitt en d Jäjend un Övverschwämmunge. Aafang Dezember jänge d Wasserwärke ä Harare d Schemikalie usu n dat vüürde dozo, dat ke vresch Wasser mi en d Vöörochte jepompt wood. 

Di Laach wood ösu schlemm, dat Simbabwe am 4. Dezember bkannd joov, känne Usswäch mi z wesse un erlärde dr Nutstand. Ö ppar Daach vörhen hodde 3 jruuße Krankehüüser at d Pooze jeschlooße. Watt a Krankehüüser op bleed, mood bo oohne Medikamente werke.

## Quelle
Alexius II.

**Alexius II.** *&nbsp;23. Februar 1929 in Tallinn, Äßtland; † 5. Dezember 2008 in Peredelkino dä met wältlich Naam *Alexei Michailowitsch Rüdiger* hosch, woch van dr 10. Juni 1990 bes zo singe Duud Patriarch va Moskau. 

## Si Lääve
Alexius wood en ön Koofmannsfamelisch ä Äßtland jeboore. Sing Äldere woore va dütsche Aavstammung. Hä wood em ortodoxe Jlaube ärtrocke. 1950 wood hä Pastuur, 1961 Mönsch un Bischoff va Tallinn. Önö jruuße Schrett no vööre maade hä em Joohr 1990 als Alexius Nachvoljer va Pimen I. als Patriarch va Moskau wood.

En d Zitt va si Amt veell d Hellichsprächung va Zar Nikolaus II..

Öt bestäng dä Vordacht, dat Alexius II. ön Zitt lang vöör dr KGB jewerkd had.

Alexius storv am 5. Dezember 2008 ä Peredelkino.

## Quelle


## Websiij
* Patriarch Aleksij II. – Övver si Lääve
Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland

Ön **Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland** joov öt am 25. November 2008. Öt ärjoov sisch, dat d meetste Wäähler sisch vöör mi Onaavhängichkeet va Dänemark entscheede.

## Hängerjrond
Jrönland wood 1775 ön Koloni va Dänemark un 1953 ön Provinz va dat Land. 1979 wood öt ö onaavhängisch onger öt Könnigrisch va Dänemark. 1985 trock Jrönland sisch us d EU zöröck, do öt sisch net övver dr Veschvang eenije kutt. Ön janze Onaavhängichkeet weed komm hä z kriije se, do öt Land komm bstööh kütt.

## Öm watt wood aavjestämmd?
Jrönland woohl mi politische Äävloss. Usserdämm woohl öt Land önö jrüßere Deel van dat Jeld ha, dat dörch Öl vordeend weed. Jrönländisch solld d enzije offiziell Sproch wääde.

## Watt beij d Aavstämmung öruss koom
Jrönland kitt no d Aavstämmung, di 75,54 % Jo-Stämme erjoov, voll Kontroll övver d Polissee m Land, d Jerichte un d Köstewach kriije. Dat Jrönländisch weed d enzije offiziell Sproch. Sälvs ön Eenijung övver öt Öljeld koom dobeij öruss.

## Quelle
Azvenzkaländer

Önö **Azvenzkaländer** zeecht en dr leitzde Mond van öt Joohr a, wi völl Daach noch bes Weihnachte bliive.

Zöröck jeehd dr Azvenzkalëäder bes en öt 19. Jaahrhondöt. Dr ischde soll em Joohr 1851 jemaad woode se. D Protestante solle häm ärvonge ha. En d ischde Zitt honge s 24 Beldcher an öt Venster övv an d Döör. Angere moolde met Kreid 24 Striche an d Wand. Jedde Daach wood enne vottjeweiche un am Hellije Ovvend woch d Wand sauber vöör öt Kresskengk.

## Quelle


## Websigge

* Kaländer 2012