open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lenkeln

**Lenkeln** (amplisch **Lindlar**) es en Jemeinde im Westen vum Oberberjischen Land im Nuudrhing-Westfale un litt etwa 30 Kilometer ööstlich vun Kölle.

## Jeographee
Lenkeln litt zweesche 7°15' un 7°28' östlicher Läng suwie 50°58' un 51°5' nördlicher Breite.

### Noahberjemeenden
Städte dee an Lenkeln jrenze sin Gummersbach, Wipperfürth un Overath, Nachborjemeinde sin Engelskirchen, Marienheide und Küürden.

## Politik
### Jemeinderoht
Dr Roht dä Jemeinde hät 36 Sitze, 19 davon sin dä CDU, 10 dä SPD, 4 den Jrööne und 3 dä FDP.

### Bürjermeijster
* 1808–1809 : Georg Klug
* 1809–1815 : Johann Joseph David Friedrichs 
* 1815–1836 : Franz Alexander Court, Bürgermeister för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel
* 1836–1839 : Heinrich Schade, Adolf Nelles, Johann Heinrich Bau, kommissarische Bürjermeijster
* 1839–1844 : Johann Heinrich Bau
* 1844–1846 : Friedrich Bremmer, kommisarischer Bürjermeijster för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel
* 1846–1851 : Friedrich Bremmer, Bürgermeister für Lindlar, kommissarischer Bürjermeijster för Engelskirchen
* 1851–1890 : Wilhelm Hofstadt
* 1890–1897 : Adolf Mausbach
* 1897–1918 : Johann Pfeiffer
* 1919–1925 : Joseph Kelleter 
* 1926–1934 : Dr. Fritz Jung 
* 1934–1945 : Fritz Bergerhoff 
* 1947–1949 : Karl Stiefelhagen (CDU)
* 1950–1956 : Wilhelm Fischer (CDU)
* 1956–1975 : Josef Bosbach (CDU)
* 1975–1979 : Josef Vollmer (CDU)
* 1979–1999 : Siegfried Sax (CDU)
* 1999–2004 : Konrad Heimes (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 
* 2004–2011 : Dr. Hermann-Josef Tebroke (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster
* 2012–2025 : Georg Ludwig (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster
* 2025–hügk : Sven Engelmann (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster

## Kultur
### Kirche
In Lenkeln jitt et sechs katholische Kirche : in Lenkeln, in Freelingsdorf, in Süng, in Linde, in Schmitzhüh und in Huhkeppel. Evanjelische Kirche jitt et in Lenkeln und Freelingsdorf, ene evanjelisch-freikirchliche Jemeinde jit et uch.
Bänsberch

**Bänsberch**, op Huchdütsch **Bensberg**, es e Veedel vun Jläbbisch, watt upp Huchdütsch *Bergisch Gladbach* heeßen deht, em Berjische Land.
## Dröm eröm
Dröm eröm fingk mer Küürden, Overath, Rösrath un Kölle.

## Anno dozomol
Bänsberch jitt et alld zick 1139. Se han en Urkund us dä Zigg jefunge. Un do steiht *Wicherus de Benesbure* als Zeuje dren.
1101 es et Berjische Land en de Besetz vun de *Jrafe vun Berch* jekumme. Die hatten en Bänsberch en Burch. Die wor däm Kurfürs Jan Wellem nit jod jenoch. Däm Jan Wellem sing Frau, dat *Anna Maria Luisa*, dät sich üvver de miserabel Heizung beklare. Deswäje hätte 1703 e neu Schloss baue losse. Dat jov Arbeid un trok vill Lück noh Bänsberch.
Noch mieh Arbeid jov et dann em 19. Johrhundert em Berchbau. En neu Technik för de Verhüttung dät et müjelich maache, de Zinkblende ze notze, die se beslang nit notze kunnte. Dat jov noch ens Arbeid ze basch. Hückzedaachs kammer em Berchbau nix mieh verdeene. Et längs han se am Lüderich en dr Ääd noh Ääz jebuddelt. 1978 han se de *Grube Lüderich* zojemaat.

Noh'm Zweite Weltkreech trok et die Minsche vun Kölle op et Land noh Bänsberch un en et Berjische Land. Dänne Kölsche jinge de Lück laufe. Met Enjemeindungsplän han se dann versök, die Avwanderer widder enzesammele. Nä wat jov dat ene Buhei! All hatten se eije Plän: dr Oberkreistirektor, dr Rejierungspräsident, ene janze Püngel Jodachter, de Stadt Kölle, de Stadt Berjisch Jladbach, de Stadt Bänsberch un de Inneminister. Am Engk jov et dann 1975 en Kommunale Neujliederung. Bänsberch es zickdäm e Veedel vun Berjisch Jladbach.

## Verkehr
Zick 1913 jitt et en Stroßebahn vun Kölle noh Bänsberch. Am Engk vun dä Linnich han se em Bänsberch zeletz sujar e Stöckelche U-Bahn jebaut.

Bänsberch litt an de Autobahn .

## Zom aanluure
* Dat neue Schloss Bänsberch vun däm Jan Wellem es hückzedaachs e Hotel. Wä jet an de Föß hät, kann hee fürslich esse, drinke un och üvvernaachte.
* Dat neue Rodhuus hät dä Architek Gottfried Böhm janz jescheck an dat ahle Schloss draanjebaut. Wäje däm eijesennije Toon spreche die Bänsberjer vum *[[Aapefels (Bäänßbërsh)|Aapefels]]*.

## Wäpsigge

* www.lust-auf-bensberg.de - Internetportal für Bensberg und Umgebung 
* www.02204.info/bensberg/museum/museum.htm - Bergisches Museum für Bergbau, Handwerk und Gewerbe  
* www.erdbebenstation.de - Erdbebenstation Bensberg der Universität zu Köln
* www.02204.info/bensberg/brauchtum/archiv.htm - Karnevalsmuseum und Archiv für Brauchtumspflege
* www.bensberg-im-blick.de - Fotos nicht nur aus Bensberg

## För noh ze lese
* Kurt Kluxen: „Geschichte von Bensberg“. Paderborn, 1976.
* Willi Fritzen: „Die alte Grafen- und Herzogsresidenz Bensberg“. Bensberg, 1985.
* Peter Köster: „Städte-Ehe — Die Neugliederung von Bensberg und Bergisch Gladbach, 1964–1976“. Stadtarchiv Bergisch Gladbach. Beiträge zur Geschichte der Stadt Bergisch Gladbach Band 6. Bergisch Gladbach, 1999. ISBN 3-9804448-3-X
Swadesh Lėßß

Dä Shprooche Fochsho Morris Swadesh hät sijj_en
Lėßß met Wööter usjedaach, de **Swadesch Lėßß**.
Do schtonn 207 Wööter dren, un mer schriif ėmme nevven_ennannder, wi däsällve Bejreff, oddo dat sellve Dėng, enn_enno anndere Shprooch hëĳß. Allso esu, wim_mer hee em Bëĳshpill sinn kann.

Di kam_mer bruche, öm kloo_ze_krijje, wi noh dat zwëĳ Shprooche sesh sinn, un in dämm Fälldt hat hä och domet jeärrbëĳdt.

Dat es orr_en goode Lėßß med Wööt di bëĳm Schwaade em Alldach et allermiiz_jebruch wääde un enne Jrunnt_Shtock fö_de ungoshėedlishßte Shprooche bėllde.
Wäm_mer di paa Wööt liehrt, do kam_mer ald aanfange, sejj_en dä Shprooch ze foshtänndijje.
För enne allo_ierzte Aanfang, do hellfe ëĳnem Wööt mieh, wi wäm_mer ald de Jrammatigg_un_do Sazbou künne däät.
Jelääjentlich kütt mer sujaa baal der_oohne důrrjet Lääve, wi dat uns eetzte rheinische Ittakker-Imis en de 1960-Joohre fürjemaat hann.

Hä däät en ënglėsh ärrbëĳde, esu hät dä ** sing eetze Lėßß op ënglėsh nidderjelaat.
Ävver klooh, et jitt_se enzwesche en alle jruuße Shprooche.

Jeede Dä Loßß hät, sing ëĳen Shprooch jät ze dokkemnäntėere, schnapp sesch esu en Lėß_wo alld_en Shprooch dren shtëĳd_di hä kann, un loßß jëĳd_et, de ëĳene Shprooch och noch ennjedraare!

## Swadesh Lëßßte fö Rhëĳnische Shprooche
* Swadesh Lëßß/ (met nix dren, fö_ze kopėere)
* Bönnsch
* Kölsch
Swadesh Lėßß/Kölsch

## Süch och
* Swadesh Lėßß — Woröm driihd_et sesh_hee?
* Swadesh Lėßß/ &nbsp; (met nix dren, fö_ze kopėere un ußzefölle)
* De Swadesch Lėßßte
Vulkahn

Ne **Vulkahn** is ene Erhäävung vun dä Äädkrus, uss welscher die sojenannte Magma odder umjangsshproochlisch Lava eruskütt.

Et jivv dreij verschiddene Sorte vun Vulkahne. De eetste is dä Schich-Vulkahn, he is jleichzeitisch uch dä jefährlischste Form vun Vulkahne, weijl sinne Magma dicker is als die vun 
de sojenannte Schild-Vulkahne un deshalb im Schloot stecke bliff. Beij en_em Schild-Vulkahn is dat Magma flössijer un löppt deshalb aan de Sick vun dä Kraterrand eraff un bildet Schilder.
Dä dridde Vulkan-Art sin de sojenannten Äsch- un Schlackekejel. Se werden nit so jrooß wie de rischtije Vulkane, un bestehen uss uss_em Vulkahn eruskommende Pyyroklasstika, dat sin kleene Stauvpachtikel.

Fass 95% vun alle Vulkahne op de Wällt sin Schicht-Vulkahne, äwwer 90% dä aktiiwe Vulkahne sin Schild-Vulkane.

Et hätt vor 20.000 Johr uch ens Vulkahne in der Eifel jejääve, de letzte, dee erlosche is, woor dä Laacher See beij Koblenz. Uss villen sin Maare jeworde, un uch hück süsste noch_e paar Krater.
Inßtrumännt (Mussik)

En **Inßtrumännt** is jät, womit man Töne odder Jeräusche erzeuje kann.

Et jivv verschiddene Arte vun Inßtrumännte:

De Mennsche donn schun lange mit Inßtrumännte Mussikk maache. Domit aanjefange hannt de ahle Jriesche vor 5000 Johr. Se hannt op_enem Saiteninßtrumännt jespillt. Op de Abboritschinies in Australije schun vurher et Diddscheriduu hadde, is nit bekannt. Övver de Ahle Röömer kohm die Mussikk dann nach Europa

* Tasteinßtrumännte (Klawier, Tschembaloh, Süntheßiser, Akkordeon etc.)
* Saiteninßtrumännte (Jitarr, Jeije, Kontrabass, Braatsch]e, Tschello, Mandoliin, Laute etc.)
* Blasinßtrumännte (Trompeet, Posaun, Tuuba, Flööt etc.)
* Perkussive Inßtrumännte (Trommel, Pauk, Schlaachzeuch, Becke etc.)
Benedikt XVI.

**Benedikt XVI.** bürjerlisch **Joseph Alois Ratzinger** (jeboore am 16. Apprell 1927 in Marktl am Inn) is d'r 265. Paps vun d'r Katholische Kirsch. He is Paps sit de 19. Apprell 2005, wo'r vum Konklave jewäält wood. Sinne Voorjänger woor Johannes Paul II..

2 Joor nach d'r Jeboot zooch de Familie eesch naach Tittmoning, dann naach Aschau, un als_er 11 woor, naach Traunstein. 1941 wood_er vun d'r Hitlerjugend injezooche un 1944 zum Arbeijtsdinnst innet Burjenland nach Ößtrish jeschick. Danach hätt_er vun 1946 - 1951 Theolojie studeet un woot am 29.Juuli 1951 zesamme mit singe Brooder Alois Ratzinger zum Priester jeweiht. Im Juni 1977 wood'r dann vun Paul VI. zum Kardinaal ernannt. 
Benedikt XVI. woor bis zuletz_ene enge Vertrudde vun Johannes Paul II..
Lithium

**Lithium** es_ene sojenanntes Alkalimetall. Et kütt in der Natuur nörjentwo rein vor, man kann et ävver in Amblygonit (Li Al (PO4) F) un Kryolith (Li3 Na3 [AlF6]2) finge. 

Jrüttere Vorkomme jivvt et in Chile, in de USA un in Nigeria. Dä Kryolith loch ens in Jrönland errum, is ävver schon all fott. Verwende doot man et in d'r Industrie bei d'r Hershtällung vun Akkus.

Lithium reajiert hefftisch mit Waßßer, dobej ennsteht Lithiumhydroxid (LiOH). Deswäjje muss man uch heftisch oppaßße, wenn dat Zeuch irjentwo in reijner Förm rumliescht. Jivv man e Stück Lithium op Wasser, dann doot dat römspringe wie Jeck; wie de angere Alkalimetall uch.
Kaasch

**Kaasch** (amplisch: *Kaarst*) is ene Stadt in Nordrhing-Weßßfale un litt beij Nüss.

Em Foljenden wööd zwische Kaasch un Büttsche ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede.

## Jeschech

1218 wööd Kaasch (amplisch: ) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst. 
Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt.
De inne saache, et küüm vun Karl dem Jrooßen, de angere saache, et kütt vun jet angisch.
Inne Dreißischjährije Kriesch wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de Kirsch verusselt.
1877 hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät. 
1936 woode Kaasch un Büttsche zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat.
1975 ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an Kooschebröök un Willisch). Noch hück sin de Büttscher deswäjje drissisch op de Kaaschter, obwull die dofür ja joornix kunnte, weijl de Rejierung in Düsseldorf dat enschiede hadde.
1989 hät Kaasch dann_ene Paatnerschaff mit de franzöisische Oot La Madeleine afjeschlosse, un sitdemm besööke sich Schuule un Vereine rejelmäßisch.
Bis 1993 hat Kaasch de Poozleitzahl 4044 jehatt, jetz heeß se 41564.

## Politikk
Kaasch woor un is ne Hoochbursch vun d'r CDU.
Dat lisch daran, dat Kaasch chrislisch, ävver vur allem katholisch is un woor.
Uch de joode Kaufkraff vun de Bürjer maake d'r CDU ville Wählerstimme.
Dä SPD versöck zwor immer nach obe zu komme, schaff dat ävver nie, weijl hee einfach zu wennisch Industrie un domit verbunne Arbeijer sin. Kaasch is also schwatt wie de Naach.

## Schull
Et jivv 8 Jrundschulle, 1 Hauptschull, 2 Realschulle, 2 Jümnasie, 1 Schull für Lernbehinderte un 1 Schull für jeistisch Behinderte Kinger un Jujendlische.

## Schötzefess
Em zwedde Wuchenend im Juuni hät Kaasch sing Kirmes, wo üvver 2000 Schütze marschiere dunnt.

## Verkehr

Üvver de REGIO-Baan is Kaasch ann_et Schienenetz em VRR anjeschlosse.
Et fohre zudämm noch mehrere Buslinijen dursch Kaasch un nach Nüss un Düsseldorf.

## Sprooch

De Kaaschter shpräsch_ene Dialekt vum Ripuarische, der ävver stark vum Süüd-Nidderfränkische beeinfluss wööt. Vun d'r Jrammatik jehorscht dat Kaaschter Platt däm Ripoarische wejen sinner Nähe zum Nüsser Platt, mansche Usshprooche hüüre sisch ävver an, als wenn_se ussem Niederfränkische käme.

*Luur uch op* Platt in d'r Jemeinde Kaasch.
Niederfränkisch (Sprooch)

**Niederfränkisch** is ene Jrupp vun Shprooch, die vun Lück am Nidderrhing, östlisch vum Rhing, in de Neederläng un in de flämische Teile vun Beljie un Frangkrisch jeshproche weede. 

## Afjrenzung zöm Ripoarische
De Jrenz zwesche däm niederfränkische un däm ripoarische Shproochruum in Döitshlandt wööt durch de Uerdinger un de Benrather Linie jekennzeichnet. Dozwische jitt_et en Reih vun Mischforme zwische däm Niederfränkische un däm Ripoarische. Dat heeß, dat de Lück die nördlisch vun d'r Uerdinger Linie wohne, für "Ich" op Hochdöitsch vun d'r Usshprooch nit "Ich" odder "Isch" saare, sondern "Ik". Süüdlisch vun d'r Benrather Linie wööt zwische "make" un "mache" ungerschiede. Beide Linien sin im Rheinischen Fächer zusamme mit noch vill angere shproochlische Trennungs-Linie opjeführt.

## Verbindung zöm Neederlängische

De niederfränkische Dialeck in Döitshlandt un et hüggije Neederlängische han ville Jemeinsamkeede, die man uch op Anhieb erkenne kann. Se kumme all vum Salfränkische, dat im Meddelalder ene jängije Shprooch im Handel woor. Doch dat hätt disse Lautverschiebung ja nit mitjemaach. Un weijl Neederlängisch uch_ene niederfränkische Shprooch is, jivv_et dadurch de Verbindung züm Neederlängische.

## Mischdialekte

De foljenden Dialekte weede kinner Shproochjruppe zujeordnet, weil se sowohl Elemente vum Nieder- als uch vum Mittelfränkische (Ripoarisch) enthalde donnt.

Dat sinn:

* Südniederfränkisch: (Krieevel, Mönsche-Jladbach, Kaasch, Meerbusch, Viersen, Heinsbersch); 

Dat däm ierschden Punkt doarnäwe keen "Ängere" stonn had un och keen "Ändere", ös doar wel neks te änderen, äwwel souövööl ös mech kloar, Kriewel, Jlabbach, Kaarsch, Mierböösch, Viersche, Hinsberjisch, die leije d'r nit "östlisch" van däm Rhin(g/k) op d'r schääl Sii(k), die sue schääl af jääl (gelb) joarnit ös, wat de "blühenden Landschaften" aanjeit, äwwel en d'r Frusuose-Tiid "neidisch" woaren jewess op de frusuosische Reveluzziongs-Vräiheiten op de "westlische" Sii(k) van däm Rhin, wuo al sinds 1794 de Repupbikk sttjevongen had.
Jarnit suo verkiert ös uut fruosüösische "Sicht" (Sigg/Säeit, dat'r'dat nit möt Seik verwässelen dut), als de Finales van de Wöörd fruosüösisch em Proffenzaalesche Akktsänng, suo als "dömäng-mattäng" (demain matin) uutjeschpoake jewess wuore, suo dat uut "Kind" (niederfänkisch: "Kend") de Uutsproach "Käng" wörd, wuoröm de Känjeruuhs dan doch en Australie läewe, äwwel enne Pariser, däm juut "deutsch" sprek, hüert däm en Kölle nömmes aan, dat dat keene Köllsche wüer. Dat de Rejjjonaal-Schproach am Noordrhing suowiesuo een Miks- of Meesch- af Misch-Schpoach wüer, dat ös bekennd sinds de Fruosuose-Tiid, une mélange de Flamand, Braband et Allemand (régéstes de l'armée de la terre, 1024, série memoires et reconnaissances, Paris)... un ömmer noch van öwwer 30% jeschproake un 'öt mäkt neks wat füür'n Ortekofftajraffie (Orthokoftagraphie) doarvan jemäkk wörd... 

* Westbergisch: (Düsseldorf, Solingen, Remscheid, Mettmann, Velbert, Heiligenhaus, Wülfrath)
* Ostbergisch: (Müllem an d'r Ruhr, im südlische Essen, Këttwish un in Langenberg)
Düsseldorfer Platt

**Düsseldorfer Platt** eßß dä Limburssh Dialäkk dä mer en Düsseldorf schwaadt. 

Orijinaal eßß et eijentlich Süd-Niederfränkisch. Dä Sproochwesseschaftler Schorsch (Georg) Wenker hät de Jrenze em 19. Johrhundert zwesche Ripuarisch (Kölsch) on Platt (Düsseldorfer Platt) jetrocke, unn zwar entlang dä „Benrodher Leenje“ lüppt die Jrenze.

Ever enzwesche hant sech de Dialekte ziemlich anjenähert, so dat mr en Düsseldorf jeläejentlich so ne Art "Mischmasch" tösche Kölsch (Ripoarisch) on Orijinal Düsseldörwer Platt schwaade hüert - äwwer et jöv noch jenoch Ongerschied, zom Bejspeel saren die Kölsche "maache", en Düsseldorw es dat äwwer "maake". Ook sare se en Kölle "loss" (losse mr dr Dom en Kölle), enen eschten Düsseldorwer schwaad "lot" (lot os noch en Altbier drenke).

Manch eine nennt och dat, wat hück jeschwaadt wet, et Düsseldorfer Rheinisch, son neumodische Art von Regiolekt , un lößt dä Bejrefff *Düsseldorfer Platt* für dat aahle Platt, wat nööter am Berjesch es.

## För noh ze lese
* Alfons Houben: „Do beste platt - **“, Triltsch Verlag, Düsseldorf, 1988
Jean Claude N'Kolde Kibala

**Jean Claude N'Kolde Kibala** eßß en kongolesischer Trooßdorfer, dä föör en Wahlkreis en Mwanga em Kongo kandideet. Domet eßß hä worscheijnlijj dä eäzte unn eijnzijje rhingländijje Bundeswehrzeldat, dä em Kongo föör et Parlament sisch hätt opstelle loße. 

Jean Claude N'Kolde Kibala wood en Kamituga em Konge jeboore unn eßß als Student noh Deutschland jekomme med enem Stipendijum vunn dä Bundeswehr. Do wood hä Oberleutnant unn hätt sing Studium als Ingenjör aafjeschlosse. Sigg dämm lääv he en Trooßdorf med sing Frou un sing Pänz. 

Leijder hätt hä sing Wahlkreis ned könne jewinne, äwwer hä well och künftisch in dä kongolesische Politik blieve.
Fiftyfifty (Zëijdung)

De **** iss_en Shtrooße_Zëijdu]], di weed_en Düsseldorf jemaat un en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fun Minsche en Nuut un Obdachlose fokouf.

Do hinger shtish ein jemëijn_nözzijje Jallerie
fun de *Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß*.
Fiftyfifty (Jallerri)

Et **fiftyfifty** ess_en Jallerie en Dößeldorrəf. Dä jemëijn_nözzijje Laade weed fun de *Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß* bedrivve. 
Wat enjenůmme weed, at krijje de Obdachlose. Esu woodte ald öm de 2000 Minsche widdo en Wunnunge jebraat, beß 2005.
Ußßerdämm weed_en Shtrooße_Zëijdung met däm Name *fiftyfifty* jemaat, di Minsche en Nuut en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fokoufe dunn.

Bikannte Künnßßlo, wi dä Jörg Immendorff, Jünther Uecker, Otto Piene, Markus Lüpertz, et Katharina Sieverding, un dä Felix Droese hann wëllshe fun ier Wërrəke fö_di Jalleri jeshtiff un dänne domet jehůllfe.

## Websigge
* Fiftyfifty-Galerie
* Övver dr Orde
Kumede (Thiater)

De **Kumede** es e kölsch Thiater en Kölle. Aanjefange met däm Thiaterspille han se 1947. Dat woren domols ärm Zigge, wo vill Lück de Muul mem Hölzje opstippe däte. För die Hungerligger wor'et wichtig, dat se och ens laache kunnte. Doför han se de Kumede jejründt. Zickdäm jitt et jedes Johr e neu Stöck. Aanjefange mem Spille weed mieschtens em Oktober. Vun do aan jit et 24 Vörstellunge bes ein Woch vör Rusemondag un en jede Vörstellung kumme beinöks 500 Lück. Esu öm die 20 Thiaterlück vum Heimatverein Alt-Köln zeije allemolde en dr Aula vum Berufskolleg Perlengraben ene löstije Schwank.

## Verein
Die Veraanstaltung weed orjaniseet vum *Heimatverein Alt-Köln e. V. - Verein zur Pflege kölnischer Geschichte, Sprache und Eigenart, gegründet 1902*.

## Thiaterlück
Dat sin die Lück, die em Momang en der Kumede sin:

## Wat han se jespillt?

## Websigge
* Övver dat Thijater (*op [[Hochdeutsch|dütsch]]*)
Düsseldorf-Vennhausen

Dä Ortsdel **Düsseldorf-Vennhuse** litt em Oste von de Stadt Düsseldorf en dä Näh von demm Nidderberjesch Langk on litt am södlech Arm von de Düssel.

## Jeschech
Vennhuse bestand bes vör eeneje hundert Johr nor us e sompech Jebeed, woher och dä Naam vom Stadtdel (Venn es e nooddüütsch Wood för Somp) röhrt on wood och ensprechend spät on och dann ääsch allmöhlech besiedelt. 
1809 weed Vennhuse, onger Aanleedong von de napoleonesch Hääschaff, en de Börjermeesterei Jerreshem injejleedert, wozo och Ludeberch, Erkrod, Bruchhuse, Ongerbach, Dorp on Morp jehööde, on 42 Johr späder, em Johr 1851, en de "Samtgemeinde Gerresheim" zosammejefass. 
1872 bekohm Vennhuse en Bahnhof, dä sech aan de Jrenz zo Eller em Weste vom Stadtdel befand on doför jedacht wor, de Arbidder en de nohjeläjene Fabrike, wie zom Beispell de Jerreshemer Jlashött, zo brenge. En de 1970er Johre wood dä Bahnhof vom Netz jenomme und dient nu onger dem Naam "Kulturbahnhof Eller" als Könstleratellier.
1909 erfohr Jerreshem on dohmet och Vennhuse, Ongerbach on Ludeberch de Injemeendong noh Düsseldorf.
Ääsch zor Weldweedschafskris, de von 1929 bes 1933 anhielt, leeße sech jrößer Masse von Börger en denne Stadtdel nidder.
Hütt zählt mr dott 10.373 Inwohner (Stangk: 2000).

## Frizidd
Een Jros vom Areal mäkt dä Eller Forst us, dä fröher zo Dele e Mölldeponie darjestellt hätt on hütt als Noherholongs- on Naturschutzjebeed dient. Em Häzz dohvon litt dä Ongerbacher See, dä ne Vellzahl aan Friziddmöchlechkeede beedt, eso komme dott nit nor Badejäst op eere Koste -et jiff dott zwei Stränge-, songer och Surfer, Sechler of Angler.
Denne naturjeschötz Jebeed nenne hütt 41 verscheeden Vool- on cerca 150 Planteaate er Hem.

## Verkär
Aan dä Jrenz noh Jerreshem befengk sech dä S-Bahnhof "Düsseldorf Jerreshem" on dott verkäre S-Bahnzöch von de DB: S8 on S68 sowie de Rechiobahn S28. Alternatev fengk mr aan dä Jrenz zo Eller demm S-Bahnhof "Eller", op demm de S1 verkät.
Em Stadtdeljebed fahre de Buslinie von de Rhingbahn 721, 722, 724, 730, 735, 736, 737, 781, 891.

## Beldong
In Vennhuse befenge sech völl Scholle.
Büdche

Dat **Büdche** es wo do ding Fläsch Kölsch unn ding Zeijdung koufe kannz. Dat hätt mieß ou noh am Ahmd op unn esuh kannz do wann dä Suppemaat ad zo hätt immer noh enz Büdsche jonn. Eßß äwwer ou jemöötlische do, kannze med däm Weed noh jed schwaade, kannz ding Honk med erinn bringe, dat jäät em Suppemaat nämlijj ned. Unn manschet Bödschen hätt denn ou noh Fritten ode sunz jet för ze eßße. Kannze dann sitze zwesche däm TV unn däm Bierrejaal unn en schöne Pommes ruut-wieß eßße.
Vatikan

Dä **Vatikan** eß däm Papß singe eijene Staat. Hä eß de kleijnße Staat op de Wält. Et sinner nuur e pah Hüßje en Rom, enne Plaz un de Dom. Ofizjäl heijße "Dä hille See" op Latteinisch. Et es de einzijje Staad ußerhallefun Arrabije dä et Waalrääsch fö Froue noch nit hät un de Trännung fun Schtaad un Kirresch nit well.

Ed eß de eezte Staad en Europa jewääse, dä ald em Meddelalld mem Häkße Fobränne opjehüet hät. Hä eß unge de rischßte Staate op de Wält, beedß in Jäld prokopp un en Jäld pro Kwadrahtmehte jemäße, ävver singe Ömmsaz em Jooh eß unge däm fum Ääzbischhoff fun Kölle. Hä eß eijne fun dä fier Shtaate wo dä offizjälle Baaß fum Staat och dä Bövverschte fum Jleuve eß, un de eijntzijje, wo dä onnoch pollitesch un dipplemaatesch jät ze sare hät.

## Websigge
Benroother Lenisch

**Benratha Linnie** is do wur_et reschtije Rhingland uphürth un_et_Ußßland aanfänck. Dat deijlt onsere klee Welt vum Reßß. In da Wesseschaff nennt ma su jet Isoglosse dat heßß e_ne_Sproochjrenze. Jennseits von da Benratha Linie saaren de Lück *maken* anschtatt, wie et rechtisch heß, *maache*. Alsu diese Isojlosse lööv von Eupen in Bellijen noh Oche, un jenau dursch_Düsseldorf, durch denne ihre Stadtdeel Benrath wu_noh diese Isojlosse och benannt_is. Dann lööv se noh Kassel un wigga noh Nordhausen, Aschersleben un Dessau. Wigga jeijt_et noh Berlin un endlisch no Frankfurt (Oder). Wigga jeijt et dann nit mieh weil da_noh de Lück ledischlisch Polnisch schwaade. Jenseits von da Benratha Linie shwaade de Lück Niederdeutsch. Op onsere Sigk weed Ripoarėsch jeschwaad ävver ooch Huhdoitsch, wigger ungen. Eijentlesch ist so ne Isojlosse ene jrenze zwesche zweij verschiddene Shprooche. Ävver he_is_it ne jrenze zwesche zweij ungascheedlische Dialekte. It jit ooch Wesseschaffler de mejnen dat uns Sprooch in Üührdinge uphürth. Do lööv nämlisch de Üührdinga Linie duresh. Dat_eß die Isojlosse die dat *Ik*, wat dorövva jesaat wird, von onserem *Ish* trennt.

## Websigge
* En Landkaat mem akeraate Fe_Louf vun dä Bännroother Linnėsch en der Jääjend öm Ooche med Aanmerkunge (*op [[Neederländėsch (Shprooch)|Meederländėsch]]*)
Rheinische Sprischwöörd

Up diese Sigk kannste Shprischwochte un Redewändungen upshrivve, wenn_de_welsche kennß. Ävver denk daraan dat dat Ripoarésche Shprischwochte sinn sulle. Wenn do dann noh loss häß kannste jern och noch denne iehr Bedeuton upschrivve.

*Dat äärme Dier. - mejnt dat et Dir nit joht jejt. Du häßß key loss mieh un_e_su jet
*Dat kannste keynem Ésl in et uhr schödde. - Dat säät ma_we_ma_ren Alt Bier vasehentlisch jedrunke hät.
*Maach_mer_keijn Fisematentsche. - Dat mejnt bliejv mr Dreu.
*Maach_mer_keijn Fisematente! (Drohung) - Maach kenne Dress sunß_jit_et_jet.
*Dä hät doch eijn aan der Mötz. - Den kannste nit erenst nehmme.
*Dä hät_jo en Ääz am wanndere — Dä minsch kannze och_ned äänz nämme.
*Dä esse_nen Kläftikum — Dä besök Desch, ävver dann jejte nit mie heijm, un Do krissen un krissen nit loßß.
*Dä kläf wi_ne Keujummi — Esu äänlish, ävver dä hängk Dor onnoch om Ballsch do_bej.
Annemie, ish kann nie mih

**Annemie, ish_kann_nie_mih**: Dat sääste in Kölle zo Ding Vrouw, wenn_et_jet_jit wat Dish uprääsch. Ooch wenn ding Vrouw Isabell heß udda su ähnlisch. Wenn ma ehrlisch_is, säät ma dat nur weil_et_schö_kling. Also, Du jeijst övver dem Alder Maat in Kölle un do kütt su ne Kieskopp. De frooch dish in jebrochenem Ripoarėsch wu dann da Dom is. Du sääß: "drieh dish ad_ens_üm Schmaal, do sißßt_en_doch." Un dä verstonnd Dish nit. Wenn de dat dreij mol jesaat heß, säß' zu ding Vrouw: "Annemie, ish_kann_nie_mih" un jeijst wigger. So jebrooch ma dat.

*E beßje äänlesh eß ouch:* Marie, ming Droppe!
Marie, ming Droppe!

Wän enne **„Marie, ming Droppe!“** säät, do hättä washejnlesh jraad jäd jehoot, watte ned jlöyve kann esu beklopp kydded emm füo. Dat well hejße, *Esch hald et em *'Kopp** ned uß'' ov och ''Mih Häz määt dat nit med, wi kamma nur!'' also schlemm, schlemm. Wä et reshtish jood maache well, dä drieht de Oure, määt e Jeseesch wi wänn de Zaanaaz mem Boora küdd, määt wi wän e baal ömkippen dejt, sträg de ejen Arm uß an läät fum andere de Hand op sing Jesesh, klapp fellejsh noch hallv en sesh dsesamme un houch med de läzde Kraff, dat: **„Marie, ming Droppe...“*' -- wänn jäz kej Hüllep küt, jo da eß dä am Äng un ma künne en bejraave loohße. Dängkß_De. Jo, un_esu eß dad och jemejnt. ed ess en Aat ze saage, *esch halden dat hee nit mih uß.* Och wän jaa kej Marie do bej eß, och wä ja kej Deenßboote hät.

*Esu äänlesh eß:'' Annemie, ish kann nie mih
Lang Ongerzöüsh

**Lange Ongerwäsch** oddo **lang Ongerzöüsh** dat sin Bozze un Himmpe di mer op do Hugk drääsh, unge_de Bovverwäsch. Fö_jewööhnlesch määt mo dadd_em Winnto, wänn_et esu kalld_eß, datt_mo sönß friire däät.
Zwerchplaneet

Ene **Zwerchplaneet** ees ene Himmelskörper, dä öm en Sunn kreis, äver net dat Zeusch dozoo hät ene richtije Planneet zo sin.

Jenau han die Weßßeschaftler vun de IAU dat am 24.8. 2006 esu defeniert:

Ene **Zwerchplanett** ees ene Himmelskörper, dä sisch op ener baan öm ene Steern befink, över jenooch Masse verfüch un dodurch en annähernd runde Form hät, die Ömjebung singer Ömlaufbaan nit bereinich hät un keeijne Moond ees.

## Bekannte Zwerchplaneete
* Dä bekannteste Zwerchplaneet ees dä Pluuto. Seit singer Enddäckung wor hä emmer als Planneet jeführt wudde un ees jetz neu eenjedeelt.

* Dä de Sunn am nöchste Zwerchplaneet ees Ceres. Hä fingk me em Asteroidejüddel zweesche Machß und Veenuß.

* Am wiggste vun de Sunn entfeernt ees Xena oder och 2003 UB313, wie dä noch offizielle Name lück. Xena litt em Kuiperjöödel.

## Kandidate
Et witt en nächster Zick dorüvver beroode op ed noch mieh Zwerchplaneete jitt. Kandidate dofür sin foljende Objekte:

Vesta, Pallas, Hygiea, Orcus, Quaoar, Sedna, 2005 FY<sub>9</sub> 

All die jenannte sin bees jetzt als Asteroide jeführt, erfüllen äver warscheinlich die Vorraussetzunge für ene Zwerchplaneet.
Veedel (Stadt)

Eh **Veedel** ees ene Deel vun ener Stadt.

Miistens sin et nur eh paar Strößche en däne de jlische Zoort Minsch liv, oder wo en bestimpte Bouwiis verwendet wudde ees, oder wo meh einfach nur Stulz drop ees dat me us eeiner Jejend kütt.
De Jrenze vun enem Veedel sin nit für jeden ze erkenne un sin ov ungerschiedlich zo dä Jrenze vun Stadtbezirke wie se offiziel eenjedeelt sin.

En veele Städt jitt ed berühmte äver och berüchtichte Veedel zem Beishpill:

* Kölle
: Severinsveedel, Fringsveedel etc.

* Bonn 
: Rejierungsveedel, Nordstadt etc.

## Veedel die ed en fass jeder Stadt jitt
* Baanhofsveedel
* Studenteveedel
* Verjnüjungsveedel
* Künslerveedel
* Elendsveedel (jitt ed zem Jlück nitt üverall)
Hessen

**Hesse** litt en de Medde vun Dütschland, op et Jebiet betrocke met 21.115 Quadratkilometer et sibbegrüßte. De Landeshaupstadt es Wiesbade, de jrüßte Stadt vum Land es Frankfurt am Main.
Wenker Säz

Dä Shprooche Fochscho Georg Wenker hädd em Joor 1876 dömet aanjefange, singe Atlaß fun de döütsche Shprooche ze schaffe. Dozoh hätt e unge di Säz jebruch. Di sulle hëlleve,  de Ungescheed zwesche de Shprooche en de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte en Döütschland klooh op ze zëije. Di weede in jeede Sprooch fun jeedem Öötsche övversazz, ojeschrevve un zigk dämm dat mööschlėsh eß, och toonmäßėsh oppjezëijschnedt. Op di Aat un viiß ëntschtund enne riisijje Schaz an Weßße övver di Shprooche, dä fö Shproochfojlëijshe, fö t Dokemämtėere fun de Foänderonge aan de Shprooche un ier Äntwekklong, un för t Faßßläje fun Shproochejroppe und Shproochjränze, un och noch fill mieh jebruch wääde kunndt, un noch ėmmer jebruch weed. Dänn dämm Wenker sing Ärbëijdt jëijdt wiggo, och wänn dä Mann sellver ald lang dud eß.

## Däm Wenker sing Säz op Huhdöütsch

## Annder Shprooche

Hee drunger jidd_et däm Wenker sing Wenker Säz en alle Shprooche, di mer bes jäz han:

## Websigge
* Digitaler Wenker-Atlas (DiWA) fun_de Uni Maabursh
Wenker Säz op Huhdöütsch

Dä Shproochefochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Sprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Sprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije.

## Däm Wenker sing Säz op Huhdöütsch
Op Huhdöütsch hëijße de Wenker Säz:
Jiesekerke

**Jiesekereke** (op hochdeutsch: *Giesenkirchen*) es ene Deel von Jlabbach. Bess 1975 huet Jiesekerke ävver beijm Rheedt (wat hüüd och zu Jlabbach tellt). Et hätt bald 16.000 Innwohner un besteht uut Jiesekerke, Schälse on Meerkamp.
Aischwiele

**Aischwiele** (amplisch: **Eschweiler**) es änne Shtadt em Rhingland zwesche Oche un Kölle.

## Wo lischt datt?
Jenauer jesaat lick Aischwiele en de Städterejion Oche. De Noobore ringseröm (wenn man wie et Ührsche jeiht) sin de Öcher, de Wöscheler, de Allsdörper, dr Krees Düre un de Lüh us Stolbersch.

## Watt möößte aaluure?
In dr "City", wie man hück esu schönn sädd, kammer prima enkoofe, wenn eenem Ooche odde Düre zo weg fott es, und de Türm vun dr Bursch en Nootbersch odde en Kinzweejle aaluure un de aal Kersch St. Pitter un Paul. Joot fiere kamme inet Schnällejeisje un op dr Maat. In Aischwiele jiddet vell Burje, Bösch un Enkoofsmööschlischkeede. Dat mieste Wasser op dr Aischwiele Ääd es in dr Eng un in dr Blausteinsee. Aischwiele hät dr jröößte Ruusemoondaachszoch noo Kölle un Mainz.

## Watt net em Baedeker zu lesse es
Fröjer han de aal Löck jejlööv, dat mer et naats net vun Kinzweijler no Hehlroot zu Voos odde alleen joon sullt. De Buure en Hehlroot woren ööstisch on kunde sech en ne "Stöpp" verwandele, dat woër ne Wärwulf, on dann dooten se anger Löck duud bieße on opfresse.

## Watt me in Aischwiele jähn iss
Puttes, Soorbrode un Riesflam.

## Bööscher
* Peter Kremer: ** Düren 2003, ISBN 3-929928-01-9

## Wäbbsije

* De Shtadt ier Wepsije (*op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]*)
* Franz-Liszt-Gesellschaft Eschweiler (*op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]*)
* www.eischwieleplatt.de – Wörterbuch der Eschweiler Mundart

## Quälle
OmegaWiki

Dat **OmegaWiki** ess en ellëtronesch Wööterbooch em Internet. Et weed jän med **OW** affjekööz. Ed eß em Opbou, un sůll enß e Nohkixel wääde, wo mer alle Wööter en alle Sprooche medd en Äklierong en alle Sprooche, un dänne ier Övversäzong en alle Sprooche nohluure künne sull. Un noch enne Houfe mieh Ennfommazjone un Daate zo jedem Woot.

## Tëshnigk
Opjeboud_eß_dat_Jannze op dä Söüle:
# Et hadd_en Web_Sigk, woh mer sesh de Wööterbooch_Date, un e paar Sigge dröm_eröm, aanlure un enjëvve kann.
# Et eß e Wiki, wo ville Minsche jemëijnsam draan werreke künne, un ier Weßße ennjävve, su dadd_et zosamme jenumme widdo aan dii errußjejovve wääde kann, di dornoh froore.
# Et hädd_en rellazjonal DaateBank, woh de jannze Wööter un denne ier Daate dren stääshe. Dat määt, dat mer di joot en jeede Aat fowënnde kann, di mer met däm Täx fun de nommaale Wikkiß nedd_esu joot_künndt.

## Websigge
* Em OmegaWiki sing Ennjangß_Sigk
* Em OmegaWiki sing Sigk övver de Kölsche Shprooch
*  (*op [[Englische Sprache|änglesch]]*)
* Et Blog fum WiktionaryZ singe Kommißßjon (*op änglesch*)
* Et Blog fum OmegaWiki singe Kommißßjon (*op änglesch*)
* GEMET
Höönerouch

En **Höönerouch** kritt mer, wëm_mer Schohn drääht, di_ze ëng_sin, di ëijnem de Ziije quädsche donn.
Wäm_mer dat lang jenooch dëijd_tann weed do enne Knubbel waahße, e Horren uß Horren,
wat jenoujenumme bloos_en janz, janz decke Hugk eß.
Stadt

En **Stadt** (vunn althd. **, Oot) dat es, wo Minsche noh zesamme wohne, mieß do wo sisch Vorkehrswäjje kreuze. En Stadt hätt en eijen Vorwaltung (di sezz em Rodhus) un Vorsorjung. En Stadt of och ein Jemein hänn eijen Rääßstruktur un Huhheizrääschte, anners wi en Dorp. De Lück, di in en Stadt läwwe, sinn mieß zimlij ungerschidlisch, watt tüppisch för en Stadt es. 

De ääzte Städt hänn sich ad om 9000 v. Chr. jebildet, domohls em Nohe Ooßte un en d'r Türkeij. Die ääzte Stadt, vun dä ma jet weiß, es Jerischo.

Wischtije Städt em Rhingland sinn:

* Bonn
* Düsseldorf
* Kölle
* Oche
Huf (Oche)

**Huf** eßß en klenk Dorp beij Oche, of vielleish nid emohl sonder nur en Houfe Hüüser.

Huf lijjt zwesche Vetschau unn Richterich. Et jitt Lück di saare eijjentlijj gehüürt et zo Vetschau, weijl se de jleijsche Bolzplatz brouche.

Huf lijjt nid wigg vunn dä aale *Zeche Karl-Friedrich*. Zwesche Huf unn dämm Berschwerk lijje Hüüser di föör de Ingenjööre vunn dä Zesche jebout woode sinn.
Zeche Carl-Friedrich

De **Zeche Carl-Friedrich** woor zwesche 1920 unn 1926 en Steinkohlenzech en Oche-Richterich. Et woor de wääßlischste Zech op däm Jebiet vunn däm watt hückzedaach den Bundesrepublik Deutschland es.

Et eßß nid allzevill erußßjekomme ußß dä Zesche. Däswäjje hätt mer se 1927 opjeloh. 1995 wood se renoveet unn jätz es do en kleij Jewervjebeet.

Datt watt mer hück Karl-Friedrich-Straße nennt, jangk vunn Laurensbersch övver Jrünental (beij Richterich) beßß noh Huf. Do fingk mer och aale Ingenieurshüüser von dä Zesche.

## Websigge
* De Zeche Carl Friedrich hück
Venlo

**Venlo** is ing sjtad en jemingde i jen provins Hollesj Limburg in 't Holles. 't Ligk jans in 't Zude teëje de Dütsje jrens aa; Venlo ligk neet wied va Jladbach (Moenchengladbach). De sjtad Venlo hauw in 2016 37.497 Iwoeënere, en de jemingde hauw op d'r ieësjte aprel va dat joar 100.630 lüh.

De inwoeënere va Venlo kalle 't Venloer Platt, e Limburgisch-Berrjisches Platt, dat jet voot hat van 't noardelije Kleverlands.
Fürhangstüer

De **Füürhangshtüüer** oddo *Jadingeshtüüer* eß draan schold, dat_te Lügg_en Holland koum Jadinge für de Finster hann. Wi bëij dënne fröer enß dä Künning en Shtüüer op de Füürhäng ähovve hätt, do sinn de Lück hen_jejange, hann de Füürhäng affjehange, un han dämm Künning enne Furrel jezëijsh.
Do sen dė Holländo beß hügk bëij_jeblevve — wann_De jäds_do eröm löüfß, kannß_De övverall en de nakkijje Finßtere_erinn_luuore, un dänne Holländo bëijem Ëßße oddo bëijem Färrnseje zoluuore.

Wämm_mo ävver jäz noh_söök, wann dat wooh met dä Stüüer, un wi dä Künning jehäijße hät, do fingk mer erruß, dat dat esu jaa nit jewääse sinn kann. En Finsto_Stüüer hädd_et enß jejovve, ävver dat met dä Füürhangshtüüer eß bloos_enne nëtte Fozäll jewääse. Klingk trozdämm_joodt.
Woröm dė Lügg_en de Nederläng nu koum Jadinge hann, weßße mer jäds_ävvo non_nit.
Monika Kampmann

**Monika Kampmann** (* 19. Juli 1946 en Kölle) es e ech kölsch Mädche. Et mäht un singk Leeder, och en kölsche Mundaat.

## Markezeiche: Lila
Dat Monika es knatschjeck op Saache met en lila Färv. Ov Höt, Wöbche oder Botze ... däm Monika sing Klamotte sin meeschtendeils lila.

## Dat Stöhlche
Wann dat Monika op dr Bühn optritt, dann hät et jedes Mol e klein Höckerche dobei. Et es allemolde datselve Höckerche. Dat es en Aanjewende met Fazung. Met däm Höckerche hät dat Monika bei jedem Optritt de optimal Position, öm de Schrumm ze zuppe. Op die Aat un Wies kritt et tirektemang dä richtije Avstand zwesche däm Setz un däm Foßbänkelche, un moss nit lang erömprobiere, wie et de Jitta halde soll.

## Optritt
Zick 1976 steiht dat Monika op dr Bühn un singk jäje Unjerechtichkeite, Diskriminierung un Kreech. Miestens zesamme mem Ingrid Ittel-Fernau. Dat Ingrid es däm Monika sing Managerin und spillt om Klavier. Die zwei triff mer alle naslang op musikalische Veraanstaltunge, wie zom Beispill em *[[Kölner Senftöpfchen]]* oder en dr *[[Philharmonie]]*.

## Kölsch en dr Schull
Dat Monika deiht als Oberstudienrätin am Stadtgymnasium Köln-Porz nit nor Mathematik un Jeschichte ungerrichte. En de Kölsch-AG künne de Pennäler beim Monika och de kölsche Sproch liere.

## Uszeichnunge
* 1990: Große Ehrenmedaille vun de Akademie för uns kölsche Sproch
* 1990: Rhinglanddaler
* 2004: Bundesverdienstkreuz

## Däm Monika sing Motto
Däm Monika sing Motto es: Dun jet ... dann deiht sich jet.

## Leeder (CDs)
* Wann ich singe - Kölsche Mundaat vum Henner Berzau
* Chressdach en Kölle - Leeder för de Adventszick
* Jangk, bliev stonn - Leeder för et janze Johr
* Kinder haben so viele Fragen - Kölsch Leeder un huhdeutsche Texte
* Alles hat seine Zeit - Huhdeutsch un kölsche Mundaat vum Hans Knipp

## För et Böcherschaaf
Hubertus Kunze: **, Köln 2006

## Websigge
* Homepage vum Monika
Bachemer Bach

De **Bachemer Bach** es en rechte Seitenbach vun de Ahr un unjefähr aach Kilomete lang. Hä entsping nördlich von Romischbisch un schlängelt sich bess Baachem, beits Deil vun Bad Neuenahr-Ahrwiele, in nördliche Richtung.
In Bachem jeht et dann in de Ahr un dann wigge in de Rhing.
Reviertalk

**Reviertalk** ess_en Websaijt wo_t öm de Shprooch un_de Wööt ußß_em Ruhrpott jëijt. Zigk 2005 kam_mo do nohlësse, wi dä Kumpel un sing Nohfaare schwaadt, also et su jenannte Ruhrdöütsch, wad_e Jemänge uss_em aale Wäßßfäälėsch un Döütsch un dä divärrse Dijalägkte uß dä Ööt un Shtädd_un dä domoolije Ėnnwandoro ier Shprooche wooh, un enne janz ëijenne Rejolägk jewooden_eß.

Pro Daach kritt die Websigg_öm de 6&nbsp;Wööto_oddo_Ußdrögk, 2 beß 3&nbsp;Bëijspell_Sätz, 1&nbsp;Belld_unn_en ¼&nbsp;Ton_Dattëij dobëij.
Se hädd_em eezte Joohr wo_t_se joof alld mieh wi 20000 Besööko jehadd_un 
Och wann dė Äklieronge fö_dat_all op Huhdöütsch senn, määd_et doch Shpaß, do_enß erömm_ze_lässe, un op de Äänleschkëijte un de Ungerscheed zwesche däm Ruhrpöttlerėsch un unß Ripůarėsche Sprooche ze luuere.

## Websigge
http://www.reviertalk.de/ — ** — (*op döütsch un Ruhrdöütsch*)
Lili (Bänd)

**Lili** eß an Band uß Kölle. Se spille en Aat nöüje millde Punk un Rock un mer merrek ine aan, dat se Spass am Spille hann.

Ier Plaate Fėrrma, de Capitol, die bëij EMI en Kölle hüüere, läät inne en ierem PR Mattrijaal en dä Muul: „**'“

== Wad esu paßßeed eß ==
Aanjevange sull dat hann medd enne Aanzëijsh ennene Mussik Zëijschreff. Wää dat opjejovve hätt, wat dren schtunndt, un wat fö n Zëijschreff, dat weßße mer nėt. Do drop sulle sesh dann di fier eetze Bännd medjleedo jemälldt han. Dat woore all Wievere. Wiso di fundte, dat se blooß fürwiijend Fraulück wööre, dat mööd uns enß ëijne kloo maache. Jedenfallß noohme se dat alls enne Jrunnd, fö sesch **Lili** ze nänne, ußßodämm wöö t schön koot un kööhm emmo fädd op de Plakaate, säät di Plaate Firrma. Dat sůll em [[Joohr 2001]] jewääse sinn.

Die fier hatte Shpaßß meddenand, un shpellte en Kölle un drömröm, un em [[Ruhrgebiet|Ruhrpott]]. Däm Anke aan de Trommele wood tat ze fill, und et däät [[Joohr 2003|2003]] ophüere. Do för koom enne Mann do bëij, da MarX uß [[Jladbägk]]. Anndoß wi di Fraulück, di all [[Shtudënnte]] woohre, hät ä dohëijm en [[Auto Wërrekshtadt]] wo aahl [[Auto]]s un [[Olltaijmer]] zerrääsch jemaad weede.

== Et Päsonnahl ==
* Caro — aan de [[Jitta]]
* Dani — aam [[Baßß]]
* Ylva — dëijt [[senge]]
* MarX — klobb et [[Schlachzöüsh]], af [[2003]]
* Anke — hät obb et [[Schlachzöüsh]] enjedrosche, beß [[2003]]

== Plaate ==
Lili häd e paa [[Plaate]] erruß jebraat:
# [[Album]]: „Uschialarm“ — [[TonTräger]], [[Kölle]], [[Määz]] [[2005]]
# [[EP]]/[[Maxi-CD]]: „Superstar“ — [[EMI]], [[Kölle]], [[Apprell]] [[2006]]
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
# Single/Maxi-CD: „D.I.S.K.O.“ — EMI Capitol, Kölle, Juuli 2006
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
# [[CD]]: „SCHWARZWEISSPINK“ — [[EMI Capitol]], [[Kölle]], [[Juuli]] [[2006]]
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
## **'
# [[Maxi-CD]]: „**'“ — EMI, Kölle, 24. Novëmbo 2006
## **'
## **'
## **'
## **'

## Websigge

* Dä Bänd ier Wëb Saijt
* Dä Plaate Fėrrma ier nöüje PR Sigk fö '''Lili'''
* Dä Plaate Fėrrma ier aale PR Sigk fö '''Lili'''
Localhost (tcp/ip)

Dä Name **localhost** hät ungo tcp/IP dä Kompjuto wo mo dran es, odo jrad drop es. Op do äjene Rääschno küt mo no met dä IP Addräßß 127.0.0.1 un di eß nommahl op dä Name **localhost** jemäpp. Bäj IPv6 eß dat di ::1, di doselve Deenß däjt. Hät mo do enne Sörvo am loufe, da kammer dä med localhost aanredde, zem Bäjshpell esu:

 telnet localhost 1024
 ftp localhost
 http:8080/wiki/Main_Page

Beddent weed dat all janz jenousu wi wann dat enne anndorre Rääshno wö.
Op dö Protokoll Ebene jäjt dan dat Klajent Projramm med däm äjene Räschnor jenau esu öm wi wän dat enne beleebijje Räschnor em Ingernet wöhr. Mer bruch jaa käjne Zojangk noh'm Ingernet do för, et es jenooch, wämmo om äjene Süstem en loopback device ennjereshd hät. Dat es e shtök software wat sesh wi et Ingernet sellve benimmt, ävvo do bäj di Daate, di mo imm shek, jlish wido zerrög jit, als wi wän se fun drusse jekumme wööre.

Jebruch weed das jähn fö de äijene Räsho uß ze probeere ih dat mo dänn aan et näz hängk, ävvo och fö Projamme ze täste befüür mo se errus jit. Mansh äjno hät et och leevo wan hä käjn Ungesheed zweshe däm äjene Rääshno un anndore em Näz maache möse.

## Websigg
* RFC 3330 — Spezjäll IPv4 Addräße
* RFC 3513 — De IPv6 Addräße Arshitäktur
Ludger Stratmann

Dr. **Ludger Stratmann** (jeboore am 23. Juuli 1948 en Verl) lääf en Ëßße zigk dämm dä zeehn Joohr all eß. En Bottropp hätt e bess enn et Joohr 2002 erėnn alls een edojelohßene Aads en Praxeß fö alle Kaßße jehatt. Di hätte dann opjejovve. Zigk dämm eßß e blooß noch em Kabbarëtt zerjang.

Em aale Europahuus am Kenneyplads en Äßße, do hätt e med sėngem Broodo zesamme et „heitere medizinisch Kabbarëtt Thijater“. Dat löüf zig 1994.

Alß **Jupp Stratmann** spöllt hä och zigk Joohre em Fërrnseje fum WDR un RTL, zem Bëijshpöll Klamaug un Kabbarett enno Knëijp med Ruhrpoot Ambijënnte, em *Stratmanns*. Do klopp hä Shpröch, wi: „**'“, „**'“, „**“, do trett hä sällvo op, spellt dä Weet, un sääht sing Kolleje aan.

## Websigge
* 
* Jupp Stratmanns Kneipentheater im Pott — bëijem WDR -—  (*op [[Hochdeutsch|döütsch*)]]
* Et Stratmanns Thijater em Europahuß en Äßße — (*op döütsch*)
* Doktor Stratmann — Heiteres Medizinisches Kabarett — (*op döütsch*)
Oktoober

Dä **Oktoober** eß dä zeente Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlesch bruche.
Febrowaa

Dä ***' oddo ***' eß dä zwëijte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Fö_jewöönlėjj_eß och dä Faßteloovend em **Fäbroaa**, wäßwääje dä och enß jään dä *Jecke Moohnd* jenanndt weed.
Em Söde wo der Faßterleer jiviert weed, bëij_de Allemanne, do hëijß_e och noch dr *Hornish* un *Hornung*.

En jewööhnlejje Joohre han der *Fääbrowa*, der Määtß un der Novvämmbe der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han_se all_de Wochedaare un Nommere fun iere Dare jlish — ävver opjepaßß: em Schalldjoh eß dä jäke *Fëbroa* net mėt dobëij!
Novemmber

Dä **** oddo  eß dä ellefte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlėsh bruche. Der **Novvämmbe** un der Määtß han der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han se all de Wochedaare för Nommere fun iere Dare jlish.
En jewööhnlejje Joohre es der Fääbrowa mėt dobëij — ävver en Schalldjohre eß hä dat nit.

Dä Faßteloovenß Sessjohn fängg em **Novëmmbo** aan, jenougenůmme aam 11. 11. öm 11 Uur 11. Dö ströme em Rhingland de Jëcke zosamme un důnn schunngkelle un fiiere.
Jannowaa

Dä **** oddo  eß dä eetßte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo,
dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.

Singe naame hätt_e fum römesche Jott *Janus*. Dä hät zwëij Jeseeschto un luuort domet enn_et alldo Jooh_un ennet nöüje Joohr ob ëijmool, un moß sesh_nidd_enß ömdriije do_föe.
Dezemmber

Dä ***' oddo ***' eß dä zwöllefte un läzde Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo,
dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.

Zwëij wėshtijje Fäßßdaare senn em **Dezämmbo**,
Wëijnachte (25. 12.), Sillvëßto (31. 12.), un de Azvënnz_Sunndaare.

Dr Sëpptëmmbo un dr Dezëmmbo fange en jedem Joohr mem sellve Wochedaaach aan, un han dröm bes_op Sylvester alle Wochedaare un Nommere fun de Dare jlish.
Sepptämmber

Dä **Sepptämmber** oddo **September** eß dä nüngte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo,
dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Juuli

Dä **** oddo **Juli**, oddo och **Julaij** eß dä sibbente Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo,
dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.
Määz

Dä **Määz** oddo **** eß dä drette Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo,
dä mijo fö_jewöönlėsh bruche.

De **Määtß** un de Novvämmbe hann en jedem Joohr et Fohältneß fun_de Nommere fun ierə Dare un_de Wochedaare jlish, un fange och mem sällve Wochedaach aan. Ußer en Schalldtjohre eß dä Fääbrowa och mėt_fun_de Pattih.
Eurode

**Eurode** essene Aat Stadt, symbolėsch zesammejesaz uß
* Hächzoreroth en Deutschland_em Kriiß Ooche en Döütschlannd_un
* Kirchroa en de Nederläng_en Söd_Limborresh en Hollanndt.
Dad_eß de eezte Europa-Shtadt.

*Kirchroa* heis_op deutsch **', op neederlängsch **',
unn_op limmbůrjėsch te **'. Dat hüüort on_noch bëijm Zwëkfobandt Parkstad Limburg do_bëij,
un litt en_de [[Euregio Maas-Rhein]].

''Hächzoreroth'' heis_op neederlängsch **' un op deutsch **',
op limmbůrjėsch **'. Et hüüot bëij de StädteRegion Aachen, en do Lanndschaffßfobanndt Rhinglandt],
un lėdd_en_de Euregio Maas-Rhein.

Zig dämm zwöllefte Johongot wooche di zwëij ëijn Shtadt, bess_em Joohr 1815 de Jränz zwesche se jelaat wood.
Dä Quatsch woo dä Ääntß vum Wiener Kongjrëß vun 1815. Do hann_se dem Napoleon sing franzüüsėsh Deppachtemeng fun Beneden-Maas oppjelööß, unn_et zwesche de Künninge fun de Nederläng un Pröüße oppjedëijldt. Do_bëij koohm de Burrsh Rode mem Hächzoch noh Döütschlandt_ße lijje, de Afdëij Rolduc med_de Kerresh en de Nederläng. Do fun kumme wall och de naame her, di di Dëijle dann krääte. Ävver op bëijde Sigge fun de neuje Jränß schwaadt mer de sellve Shprooch, en rėpůarėsch, do wunne de_sëlleve Famillije, fiert mer do Faßteleer op de sellve, ëijen Aat — med: „Roda Alaaf!“

*Roda* oddo *Rode* eß Dëijl vun däm Name, schliißlėsch nannt_mer di jannze Jääjndt övver Joohonndotte: „et Land van Rode“ of: „et Land van 's Hertogen Rode“ onger em „Land van Euvermaas“. Winnishßtenß av_em Joohr 1104 bėkannd_eß de Burrsh Rode],
hügg_en Hächzoreroth; un och dä „Schötz fun Rode“ eß alls_enne Hëld_beß hück en de Köpp, un lebëndėsh jeblevve.

Europa es dä anndere Nomens_Dëijl, kloo, wëijl_me_de hoffnong hätt, datt dat Jedrißße med_dä Jränß med Europa enß bahl förbëij sinn weed.

Doll eß, di hann do en Shtrooß, di hëijs_och ußjeräshned_de „Nöü_Shtroohß“, op deutsch **', op neederlängsch de **', do löüf de Jränß jenou_en_de_medde_fun. De ëijn Sigk eß en Lėmmbůrresh, de anndo en Döütschlanndt. Wėijl_de Schėlldo en Hollandt bellijo senn,
han se de Schelldo fun do jeholldt, un och de Buß_Hüüsje sen holländėsch, noh_dämm do de Bußße fun de ASEAG faare.
öm 2000 eröm, wood_et Eurode-Business-Center jeboud, eh Huuß, wadd_am_Ëng_fun_dä Shtroohß jäds_och jenou övver de Jränß shtëijdt.
De Pollizëij es do och dren enjetrokke.

Dä zosammeschloß jidd_et zigg_em Joohr 1991, woh dä Fodraach fun Anholt dä obb_en öffentlėsh_rääshlėshe Basis mööshlesh jemaat hätt. M'r ärrbëijdt zosamme obb_en ökkonoomėsche Aat en de Weetschavv_un en de kultuur un en sozjaale saache. Zigg_em Joohr 1998 jidd_et on_noch dä Openbaar Lichaam Eurode enne Rood uß bėijde Jemäijnde wo sesh de bėijde Börrjo_Meeijstore em Fürsez afwääßßelle důnn.

Hoffe mer_enz, dat dat Bëijspell fun Eurode wörreklesh hellef, dat de Jränß widdo uß de Köpp un de Häzze fun de Lück foschwėndt.

## Websigge
*Websigge vin Eurode (neederlängsch, deutsch, englisch)