open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Kroiseti

**Maria Kroiseti** woch ön Vrau, di em 16. Jahrhondöt ä Oche läävde. Sö wood vorurdeeld, ön Hex z see un wood am 25. September 1604 op dr Scheiterhoof vorbrannd. Sö woch ö Opfer van d Hexejachd va Oche.

Maria Kroiseti sooß em Jraßhuuß als Jevangene en. Öt Jericht tachde en d *Acht* im Huuß Brüssel an d Eck Maat/Pontstrooß suwi am Katschhoff/Ritter-Chorus-Strooß. 

Maria Kroiseti wood am 20. Aujust 1604 vassjenomme un vorbraad 36 Dach ä Jevangeschaff. Sö woch ösu schwach, dat sö jädde Daach Eiße vöör 3 Aachener Mark kräät. Am 13. September braad mo sö en d *Acht*, wo sö jefoltert wood. Am 14. September joov sö zo, ön Hex z see.

Öt Urdeel wood Maria Kroiseti vöör öt Rothuuß „op dr Blaustee“ vorkünd. D Vorbrennung wood usserhalb van d Stadtmuur vöör öt d Könnispooz op dr Galgeberch en d Nöhde van dr Muffets Hoff jemaad.

D Koste, di entstange wore, woode jenau opjeschrävve:
* 90 Mark vöör öt Holz van dr Scheiterhoof
* 54 Mark vöör önö Pool, a däm sö vassjebonge wood, un 4, öm öt Holz doröm z stapele
* 6 Mark vöör Kleenholz, damet mo dat Vühr akräät
* 36 Mark, öm Maria Kroiseti zm Scheiterhoof z brenge
* 6 Mark vöör Polver
* 16 Mark vöör Kette, Reng, Höck un Klammere
* 91 Mark un 6 Schillinge vöör 2 Vohrlüüh us Mönster un 2 Päder
* 10 Mark vöör Bier, dat di krääte, di holpe
* 84 Mark vöör dr Scharfrichter suwi zosätzlich Wing vöör 48 Mark
* 48 Mark vöör dr Jerichtsdeener
* 24 Mark vöör dr Jlöckner öm z luhe
* 12 Mark vöör ön Flasch Wing, di Maria Kroiseti drenke dorv, bevör sö vorbrannd wood.

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Eiff von Montzen

**Eiff von Montzen** läävde am Aavang van öt 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö woch ö Opfer van d Hexejachd va Oche. Zösamme met Zey Kaußen wood Eiff zm Duud op dr Scheiterhoof vorurdeeld. Dat Urdeel wood am 26. November 1630 vollstreckd.

Beede Vraue sooße em Jraßhuuß en un sollte op dr Galgeberch vorbrannd wäde. Do enn van d Vraue ävver beij d Folter jestorve woch, kutt mä enn läävend no d Galgeberch jebraad wäde. Sö wood do erdrosseld, un beede Liche wode op dr Scheiterhoof vorbrannd.

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Zey Kaußen

**Zey Kaußen**, ö Opfer van d Hexejachd va Oche, läävde am Aavang van öt 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood vorurdeeld, ön Hex z se un am 26. November 1630 zösamme met Eiff von Montzen op dr Galgeberch vorbrannd.

Beede Vraue sollte op dr Galgeberch vorbrannd wäde, enn woch ävver vörhen beij d Folter jestorve. Doher kutt mä enn läävend no dr Scheiterhoof jebraad wäde. Staat sö do z vorbrenne, wood di Vrau ävver erdrosseld. Dr Lichnam va beede Vraue wood dann op dr Scheiterhoov vorbrannd.

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Engell Pressmondt

**Engell Pressmondt** woch ön Vrau, di am Äng vam 16./Aavang vam 17. Jahrhondöt ä Oche jeläävd had. Sö wood aajeklachd ön Hex z see un wöch bo ö Opfer van d Hexejachd va Oche woode. Hör Schold kutt ävver net bewesse wäde.

Engell Pressmondt sooß vam 1. Määz 1618 bes zm 2. Juni 1618 en d Acht, un zweimol wood vorsood, sö dörch Folter zo d Ussach z brenge, ön Hex z see. Dat jelong ävver net, un sö wood spiir vreij jelosse.

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Gertrud Eulrichs

**Gertrud Eulrichs** läävde em 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood vorurdeeld, ön Zauberin z see. Am 14. September 1630 wood sö op dr Galgeberch ömjebraad. Sö jehüd z di Vraue, di zo d Opfere van d Hexejachd va Oche wode.

Catharina Brandt wood zösamme met Gertrud Eulrichs no dr Galgeberch jebraad, wo dr Scheiterhoof op sö waade. Do aakomme, wood beede dr Kopp aavjehouwe un d Liche vorbrannd.

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Hexejachd va Oche

Övver d **Hexejachd va Oche** es winich övverlävverd. Dä Jrond es dorä z söcke, dat dörch dr Jruuße Brand va Oche em Joohr 1656 bo alle Ongerlaare us di Zitt met vorbrannd send. Enkele Date tauche ävver ä Lajere va anger Städt op, su dat mo ö paar Saache met Secherheet saare kann.

Secher es, da töt ön Hexejachd ä Oche jejoove had. Va 6 Vraue es dr Naam un di Art un Wiiß övverlävverd, wi sö jestorve send. Öt wore Catharina Brandt, Catharina von Themen, Eiff von Montzen, Gertrud Eulrichs suwi Maria Kroiseti un Zey Kaußen. Usserdäm wood ö 13 Joohr ald Mädche vorbrannd. Singe Naam es net övverlävverd, ävver ö paar Sache wesse mo övver dat Kengk. Öt woss nüüß övver d Kerch. Dö Mönche dänge, watt sö kutte, ävver öt bleed stur. Öt enzije, watt d Kerch vöör dat Mädche do kutt, woch, öt vreuer als sönß no dr Scheiterhoov z brenge. Onger jruuße Ping un völl Trone wood öt dörch öt Vühr bestroofd. Als öt vöör dr Duud noch d hellije Kommuniun kräät, wore all d Lüüh, di sich dat Spektakel akekke, ärch betroffe. A dä Morje, a däm öt sterve solld, braad önö Mönch häm jätt z eiße. Öt woohl dat ävver net un saad dä Jeeßliche: „Du hass mich doch jesaad, dat Jesus vöör singe Duud och nüüß jesse had un mä Essich un Jall woohl. Ich well öt däm nomache un och nüüß keue.“ Dono hat öt mä noch jekreche. Övver dä Äldere va dat Mädche es bekannd, dat dr Papp un önö 30 jöhrije Broohr 2 Mond vörhen op öt Rad jebonge woode wore un duud send. 4 anger Brööhr woch dat sälve at ä Holland passeerd. D Mamm, di vorsood hod, sich us dr Stöpp z maache, woch erschooße wode.

Öt Jevängnis woch öt Jraßhuuß, wojäje d Vorhandlunge en d Acht em „Haus Brücke“ an d Eck Maad/Pontstroß suwi am Katschhoff/Eck Ritter-Chorus-Stroß stattvonge. Urdeele woode vöör öt Rothuuß op öt „Scheldche“ vorkönd. Zm Sterve woode d Lüüh zm Galgeberch usserhalv van d Stadtmuur jebraad.

Öt es övverlävverd, wat töt Werk van dr Henker kooßd:
* D ischde Folter: 5 Reichsmark
* No ö Düvelsmal kikke: 2 Reichsmark
* Stranguleere: 10 Reichsmark
* Köppe: 15 Reichsmark
* Kopp op Stang stäche: 5 Reichsmark
* Kopp met Beijel aavhouwe: 5 Reichsmark
* Hand aavhouwe: 5 Reichsmark
* Persun verbrenne: 25 Reichsmark

## Jätt z lääse
* Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7
* Ön Naamensliiß
Joohr 575

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitigk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Minsche

### Sönß
* Benedikt I. wood am 2. Juni Papßt.
Stadtbrand va Oche

Dr **Stadtbrand va Oche** woch önö Brand, beij däm am 2. Mai 1656 ä mä 24 Stond sövve Achdel va Oche aavjebrannd woch. 

## Watt paßeerd woch
Em Backes va *Peter Maw* en d *Jakobsstrooß* broch dat Vühr us. Dä hod Holzkohle op dr Söller liije losse, di noch jlimmde. Dat Holz van öt Dach vong a z brenne, un dörch dä Wengk rassde dat Vühr va Huuß zo Huuß. Bo janz Oche bestäng us Holzhüüser, su dat d Flamme nüüß ophalde kutt. Zö iisch brannt d Jäjend, ä dör hüü d TH z vänge es. Als dr Wengk driihnde, brannte och d Hüüser em Norde van d Stadt.

Als vorzalld wood, dat dat Vühr jelaad woode woch, trocke Lüüh met Waffe dörch d schwamende Veedele. Dat vührde dozo, dat di Mänsche, di hödde lösche könne, us d Stadt leefe un hön Hüüser opjovve.
Dörch dat Vühr storve 17 Mänsche, 4600 va 5300 Hüüser vorbrannde. Van öt Rothuuß suwie 20 Kerche, Spitale un Klüster bleed nüüß mi. Bes op di Akte, di en önö Stolle vorstoche wore, vorbrannd alles, watt övver d Stadt Usskonft jävve kutt. Önö jruuße Deel van d Lävensmeddele vorbrannd, su dat d Övverlävende nüüß z keue hodde.
Hölp koom us öt holländische Maastricht suwi us d beljische Stadt Lüttich, di Warele völl Kiiß schegde. Us Kölle wood Rogge rajekaard.
Damet öt met Oche wärm berjop jäng, dorfe sich di Öcher Holz en dr Bösch van d Stadt houwe un domet hön Hüüser wärm opbouwe. Sälvs Papst Alexander VII. scheckde Jeld no Oche. Hä hod vreuer öns ön kotte Zitt en d Stadt jeläävd.

## Jätt z lääse
* Övver dr Brand va Oche
Elisabethquell

D **Elisabethquell** litt em Südoste va Bad Frankenhausen un es en va 2 Salzwasserquelle en dat Städtche. Sö enthäld 4,5 % Salz un deende zr Salzjewennung us Salzbröh, wobeij sauber Salz aavehl.

## Jätt va vreuer
Vöör d Quell woode en d Joohre 1857 un 1866 Leucher en d Deepde va öm d 343 Metere jeboohrd.

## Schwirichkeete dörch d Elisabethquell
Opjrond va Ussspölunge dörch d Quell wood dr Boohm onger d Ovverkerch ''Unser Lieben Frauen am Berge'' va Frankenhausen opjeweechd. Dodörch kippde dä Kercheturm zr Siij un wood zo enne van d scheevsde Kerchetürm ä Europa.

## Jätt z lääse
* Övver d Quell
* D Ovverkerch
Bad Frankenhausen

**Bad Frankenhausen** es ön kleen Stadt ä Thüringe, ä di knapp 9.000 Mänsche lääve. Sö litt em Kyffhäuserkreis.

## Wo mo Bad Frankenhausen op d Kaat vängd
Bad Frankenhausen litt em Süde van öt Kyffhäuserjebirch op ön Hühde va 130 bes 190 m övver dr Meeresspeijel. Zo d Stadt jehüüre d Ortsdeeler Seehausen, Espenstedt un Udersleben.

## Jätt va vreuer
En d ald Böch tauchd Bad Frankenhausen em 9. Jahrhondöt op, als he ön Wasserburch stäng. Sö solld d Salzquelle schötze. Salz woch zo di Zitt jätt, dat önö huhe Wäät hod. 
Va sich mulle maad dat Städtche dodörch, dat d leitzde Schlacht van dr Dütsche Buurekresch do stattvong. Thomas Müntzer woch ä Bad Frankenhausen vassjenomme woode. Dä Wäch op dr Schlachtberch heechd bes hüü Blottrenn.
Nodäm dr Zoch bes Bad Frankenhausen voch, blööde öt Kure op. Dat Solewasser, dat zm Beispell us d Elisabethquell leev, trock öt Volk a. Am 5. Aprel 1927 wood us *Frankenhausen* dr Kurocht *Bad Frankenhausen*.

## Watt sisch z kikke luhnd
Bad Frankenhausen had ö paar Denge z beene, di sisch z kikke luhne. Dozo jehüüre öt Buurekreschspanorama, d Ovverkerch suwi dr Hausmannsturm.

## Jätt z kikke un z lääse
* D Siij va Bad Frankenhausen
Dörp

Ö **Dörp**, op Huchdütsch weed van ö *Dorf* jesproche, es ön kleen Jrupp va Hüüser, di meeßd önö landweetschaftliche Orsprong hand. Öt jitt ävver och Dörper, di va Vescher övv va Wäver un anger Beroffsjruppe jejründ woode.

## Jätt z lääse un z kikke
* [Övver Dörper (ä [Englische Sprache|Änglisch]])
Salzjewennung us Salzbröh

D **Salzjewennung us Salzbröh** es ö Vorvahre, dat övverall do aajewand weed, wo Salzwasser vörhande es. Als Beispell kann mo sich dat ä Bad Frankenhausen akikke, wo en d Nöhde van d Elisabethquell dat Wasser vöör d Turiste ä jruuße Iiserpanne opjekoud weed. Dozo weed ö Holzvühr onger d Panne aajemaad. Damet mo di vöör d Salzaavscheedung nüdije 26 %ige Salzbröh kitt, moss dat Vühr at lang brenne un döck vresch Salzwasser nojeschott wäde. Meeßd övver Nahd, wenn dat Vühr ussjejange es un dat Salzwasser kald wode es, belde sich schniiwisse Salzkrestalle, di met önö Räch aavjeschäppd wäde.

## Jätt z lääse
* Övver d Salzjewennung
Schauspeller

Önö **Schauspeller** es ön Persun, di met d Sproch suwi d Bewäjung va Jesech un Liiv ön Roll spelld. Dobei könne d Rolle en öt Theater, beij dr Film, ävver och em Fernsehen övv em Radio see. Döck jitt ön Persun, di Rejissör jenannd weed, vör, watt z do es. Su kann mo beschriive, watt önö Schauspeller maad: „A spelld d Roll va B, und C kikkd zo.“

## Jätt z lääse un z kikke
* Övver dä Berof Schauspeller
Kerchhoff van d Jüdde ä Stolbersch

Dr **Kerchhoff van d Jüdde ä Stolbersch** litt tösche Ovverstolbersch un dr Donnerberch en d Stadt Stolberch. 

Tösche 1860 un 1959 woode do Jüdde bejraave. 1976 leed d Stadt ön neu Muur öm dat Stöck Land bouwe. Hüü jitt öt noch 20 Jrääver. 

## Jätt z lääse un z kikke
*Övver dr Kerchhoff
Seehausen

**Seehausen** es ö Ochtsdeel va Bad Frankenhausen em Kyffhäuserkreis ä Thüringe.

## Wo Seehausen litt
Seehausen litt onjeväär 2,5 Kilometer va Bad Frankenhausen vott. Dörch dr Ocht jeeht d Bundesstroß 85. 

## Jätt va vreuer
En d ald Böch tauchd dr Naam Seehausen em Joohr 1101 op.
Mae Marsh

**Mae Marsh** (*Mary Wayne Marsh*; * 9. November 1895 ä Madrid, New Mexico; † 12. Februar 1968 ä Hermosa Beach, Kalifornie) woch ön Filmschauspellerin us d USA.

Mae Marsh koom 1906 no Los Angeles un vong met ön kleen Roll em Joohr 1912 a, ä Filme met z spelle. Em jliche Joohr joov D. W. Griffith hör ön Hauptroll en dr Stommfilm „Man’s Genesis“. Va do a troon sö döck met Mary Pickford, Blanche Sweet, Lionel Barrymore, Lillian Gish, Henry B. Walthall, Donald Crisp un Robert Harron op.

Hör bekanndste Filme wore *[[Die Geburt einer Nation|D Jebuurd van ön Natiun (The Birth of a Nation))]]* us öt Joohr (1915) övver dr Börjerkresch en d USA suwi dr Stommfilm Intolerance. 

1918 hiirode Mae Marsh dr Lee Arms un spelld dono seldener ä Filme met. 

Hörö ischde Optrett op ön Bühn em Joohr 1920 vührde dozo, dat sö 1923 janz ophood, Filme z maache, un sich janz op öt Theater däng.

Als dr Tunfilm opkoom, sooch mo sö aav un zo ä kleenere Rolle.

Ä Hollywood wood vöör Mae Marsh op dr Walk of Fame zo Filme önö Stär jelaad.

## Jätt z kikke un z lääse

*
Ovverkerch va Bad Frankenhausen

D **Ovverkerch va Bad Frankenhausen**, di och dr Naam *Kirche Unserer Lieben Frau am Berge* drätt, watt op Ripuaresch met *Kerch va os Leev Vrau op dr Berch* övversatze weed, es ön evangelische Kerch em Kyffhäuserkreis. Dä 56 m huhe Turm es dr zweidscheefste Turm va Dütschland.

## Jätt va vreuer
Di Kerch wood am 25. Aprel 1382 äjeweihd. Dat Jebäude woch ö Schmockstöck met ö paar Altäch, ö spetz Dach un 4 kleen Siijetürm. Em Dütsche Buurekresch wood sö ävver kapott jemaad un völl Deeler jeklaut. Zo di Zitt woch dö Kerch ävver noch ö kattolisch Joddeshuuß. Dat ändernde sich em Joohr 1539. Em Dressischjöhrije Kresch kräät d Ovverkerch öt noch öns övver dr Sack un wood lääch jerümmd. Em Sövvejöhrije Kresch wedderholde sich dat, un 1806, als d Franzuse dörch öt Land trocke, leete sö och net van d Kerch aav, wobeij sö als Jevangenelaajer jenotzd wood.

At Ängß van öt 19. Jahrhondöt veel dä scheeve Kercheturm op, entstange dörch Usspölunge onger dat Jebäude, zm Deel ussjelößd dörch d Elisabethquell. 1911 wood vorsood, sö wärm jätt opzöreete. Dat vorschlääde di Situatiun ävver mi, als dat sö holp. 1925 wood dö Kerch jeschlooße, weil sö bouwvällich jewoode woch. Sö solld aavjeresse wäde. Beij öt Övverschlaare va d Koste zeechde sich ävver, dat öt Aavrisse van d Kerch ösu düür woch wi öt Opreete van dr Turm. Ee Joohr wood dora met Erfolch jewerkd, su dat vam 27. Juni 1937 a wärm Messe jeläse wäde kutte.

Jäje Äng van dr Zweide Weltkresch notzde d SS d Kerch als Lajer. Plünderunge van d Kerch un dat jelajert Zeuch kutt mo komm vorhindere. Völl wood kapott jemaad. 

1984 wood d Kerch wärm jesperrd. Sö vonge wärm a, an d Kerch z vrassele, su dat am 12. September 1993 wärm ön Mess jeläse wäde kutt.

Öt zeechd sich, dat dä Turm ävver wärm scheever weed, un em Joohr 2012 weed övverlaad, övv d Ovverkerch va Bad Frankenhausen platt jemaad wäde söll, övv öt besser wöch, noch mi Jeld en öt Renoviere z stäche.

## Jätt z lääse un z kikke
* Övver d Kerch
Toshiro Mifune

**Toshiro Mifune** (jap. 三船 敏郎 *Mifune Toshirō*; * 1. April 1920 ä Qingdao, Republik China; † 24. Dezember 1997 ä Tokio, Japan) woch önö Schauspeller us Japan..

## Jätt z kikke
23. Aujußß

## Minnsche
* Jürgen Walter wood em Joohr 1968 jeboore.1946 wid in Düsseldorp et Bundesland Nordrhein-Westfalen

vum de Englände jejröndet.
Schosster

Ne **Schosster** och **Schohnmäscher** (udde wie me't en Bonn ussprich: Schosste, Schohnmäsche) ess e'nen Handwerke, dä met Schohn hantiert. Fröhe wor et esu, wa'me jenooch Cäsh op Täsch hatt, do ess me nohm Schosste jejange on hät dofür jesaat: „Ich dät jäänn e Paar Schohn hann!“ Dann hät de Schosste däm de Föß vermesse on im e paar Nösele affjenomme. Die moot e direk hann, wäll noher, wann dä andre net bezahle kunnt, do kunnt e met dä op Mooß jemaate Schohn nix aanfange. Hüggzedaach kööf me sing Schohn als normale Minsch em Lade. Die sinn billije als bem Schosste, wäll se am Fließband zesammejeklopp sinn. Trotzdäm jit et och hügg noch vill Schosstereie, wo Schosste dren ärbeede. Wann nämmich su'ne Schohn ens kapott jeht, ka'me dä do henbrenge on de Schosste mät dä widde flott.

Met däm Word „Schosste“ muss mer e bessje oppasse. Wann de nämmich noh Norddeutschland fährs on fängs do met eenem e ne Klaaf aan, denks dir nix Ärjes on säs zo däm: „*Ach, Sie sind Schuster!*“ – dann künnt et sinn, dat dä dir eene kläv! Na jod, dat vleech net ombedingk, ävver e maach en de falschen Hals krijje. En Norddeutschland ess nämmich et Word „*Schuster*“, wat jetz bei uns janz normal ess, dat ess do net su jod anjesinn. Die sare miestendeels „*Schuhmacher*“ dofür on „*Schuster*“ hüre manche von däne net jern. 

## Jet mieh ze lesse dodrövve (op Huhdeutsch)
* Paul Weber: *Der Schuhmacher. Ein Beruf im Wandel der Zeit*. AT-Verlag, Aarau 1988, ISBN 3-85502-316-6.
* Bundesinstitut für Berufsbildung, Arne Schambeck (Red.): *Schuhmacher, Schuhmacherin. Die staatliche Ausbildungsordnung; von den Berufs-Experten kommentiert; für Ausbilder, Auszubildende und Interessierte*. 1. Aufl., BW Bildung und Wissen Verl. u. Software, Nürnberg 2005 (= Erläuterungen und Praxishilfen zur Ausbildungsordnung), ISBN 3-8214-7161-1.
* Helge Sternke: *Alles über Herrenschuhe*. Nicolai Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-89479-252-3.

## Ande Sigge em Internet

* De Sigg vom ''Zentralverband des Deutschen Schuhmacher-Handwerks (ZDS)''
* Hee fings de jet övve die zwei Bejreffe „''Schuster''“ on „''Schuhmacher“'' on kanns ens en en Werkstatt erinlure
Foßball

**Foßball** ess e Spill, wo zwei Mannschafte met eenem Ball on elef Lügg spille (dovon sinn zehn Mann em Feld on eene steht em Tor). Et jeht
dodröm, dä Ball en et Tor von dä andre Manschaf ze krijje. Un zwar met de Föß on aff on an och mem Kopp. Ävve net met de Häng.

Et Spillfeld ess e Rächeck, an de kurte Sigge sinn de Tore. E Spillche duurt 90 Minutte. Noh ne Dreivierdelstund ess Halbzeit, do wird 
foffzenn Minutten e Päusje jemaat. Donoh deet me de Sigge tuusche.

Foßball ess die Weltsportart Nomme een. Keen ande Sportart wird von su vill Minsche jespillt on och keen ande Sportart wird von su vill Minsche
em Stadion on em Fernsinn jelurt. Dodurch ess dä Foßball e jijantisches Jeschäf jewudde, wo me jeden Daach Millione scheffele kann.

En Deutschland ess de hükste Spillklass de irschte Foßball-Bundeslija. Do sinn 18 Vereene dren. De nökste Sesong (2012/13) ess att de 50. Sesong
zigg 1963, wo dat met dä Bundeslija lossjejangen ess.

Et jit Foßball von Männe on von Fraulügg. De deutsche Fraue sinn 2007 Weltmeister jewudde, 2011 sinn se em äjene Land em Vierdelfinal erusjefloore. 
De Männe hann de Weltmeesterschaf et letz 2014 jewonne, 2010 hann se dä dritte Platz jehollt.
Mustafa Kemal Atatürk

D **Mustafa Kemal Atatürk** (osmanisch: مصطفى كمال پاشا *Muṣṭafâ Kemâl Paşa*; * 1881 ä Thessaloniki; † 10. November 1938 ä Istanbul), wooch va 1923 bes 1938 dr ischte Präsident van d modörnen Republik Türkei.
Pünklichkeet

**Pünklichkeet** heeß, dat me, wa'me jet affjemat hät för sich irjends ze treffe, dat me dann och do ess, wa'me jesat hät, dat me do wör. Beispill: Wann de jestern mem Pitte affjesprochen häs: „Pitte, me treffen uns morjen öm halve een bei uns am Büdche“, dann muss de hügg öm halve een am Büdche sinn. Söns bess de nämmich *ompünklich*.

Dat bovven ess jetz irsch ens Pünklichkeet för Amfänge. Et jit ävve noch Pünklichkeet en bestemmte Sitwatione. Die wichtiste Räjel ess: Wa'me sich met irjendeenem em öffentliche Bereich triff, sa'mer ens däm si Büro odder e Café odde sujet en dä Art – dann muss me spädestens öm die affjemate Zigg do sinn; me kann och fröhe sinn. Wa'me sich ävve bei eenem daheem triff, dann darf me fröhstens öm die affjemate Zigg do sinn, besse sechs, sibbe Minutte späde. Dat litt dadran, wann de bei eenem ze Huus bess, dann kann dä dich net losse warde, wäll e muss dich jo erinlosse. Wann dä jetz ävve noch jet vürbereede muss, zom Beispill et janze Huus wör e Durjeneen, dann steht e doof do. Doröm leeve jet späde. Ävve och widde net ze vill. Muss mer em Jeföhl hann.

Dat sinn su die Haupsaache bei de Pünklichkeet. Dat Konzep ess zigg Johrhondeten att bekannt. Et ess ävve keene altfränkische Quatsch, wie „Fussköpp dürven op Vollmoond keen Rievkooche esse“ odde wat. Sondern Pünklichkeet hät jet met Rücksich ze donn, dat me leev ess met singe Metminsche, on se mät dänen et Levve leechte. (Dat heeß am Eng och dir persönlich, wäll du bess jo dä andren eene von ehre Metminsche.)

Zojejovve – wat jetz blöd ess: Pünklichkeet jehürt bei de berühmte „preußische Turende“. Tja. Met de Preuße hann mir Rheinlände, wie me weeß, net vill am Hot. För et Mieste simme fruh, dat die ussjestorven sinn. Äääävve: En däm Fall, muss me sare, hatten die et net janz verkiehrt. Dat e bessje Pünklichkeet net schad, merk me spädestens, wa'mer ens en Dreivierdelstund op ene Zoch jewardt hät. (Vom Krankeware fange me jar nit an.) Dat heeß: Pünklichkeet ess jod; me darf ävve bei net zom Preuß werde, sondern muss se op jod Rheinisch nemme, liberal on met Homor. Su wie alles äjentlich.
Mösch

De **Mösch** ess ene kleene Vurrel. Et ess eene von dä Vüjjele, die och en de Stadt öfters vürkumme. Von dä Ornitholoore affjesinn, kennt dä normale Minsch de Mösch irschtens emol durch dat Sprichwood: *„Besser en Mösch en de Hand als en [[Taube|Duuv]] om Daach!“* Dat heeß: Besse jet Kleenes, wat me och wirklich hät, als jet Jroßes, wo me nur von drööme kann. On zweitens jit et vom Willi Ostermann e Leed, wat heeß *„De Mösch“*. Do drieht et sich öm en Mösch, die en en städtische Wohnung erinjefloore kütt on do allerhands jet durjeneen bringk. (Luur unge für dä jenauen Tex!)

*Mösch* ess och een von de Wööde, wo uns Platt nöhe bem Holländesch steht als bem Huhdeutsch. Op Huhdeutsch sät me doför nämmich *„Spatz“*, wat no jetz jar nix met däm platte Word ze donn hät, ävve op Holländisch heeß et *„mus“*. (On dat wird *Möss* jesproche wie bei „Do *möss*e mer noch ens drövve schwade!“)

## Leedtex ''„De Mösch“'' vom Willi Ostermann:

:Mer setzen des Meddags jewöhnlich en dr Köch,
:Weil et do am schönsten ess.
:De Finster steiht op, op eimol flüch en Mösch
:Bei uns erin on setz sich op dr Desch.
:Eez loot se rääs, dann loot se links.
:Dann hät se noh däm Jraubrud jespings.
:„Do sühs de't! Do häs de't!“
:Ming Frau sät: „Leeve Mann!
:Süch der dat doch bloß ens an!“

:*Wie kütt die Mösch, die Mösch, die Mösch
:*Bei uns en de Köch?
:*Un setz sich medden op dr Desch?
:*Die Mösch, die Mösch, die Mösch!
:*Wat well die en dä Köch?
:*En Mösch hööt en dr Bösch!
:*Och, wenn se doch blöß wiggerflöch!
:*Die Mösch, die Mösch, die Mösch!*

:En Mösch ess nit ängslich, en Mösch jeiht op dr Fang,
:Wenn se nix ze picken hät.
:Die Mösch, die bei uns wor, die wor bestemmp nit bang.
:Die hatt op uns et affjesinn allt lang.
:Die woss bescheid. Die floch nit fott.
:Stundelang soß se om Kaffeepott.
:Dat mät dä jewiss keine zweite Vurrel noh
:On mer soße sprachlos do.*

:*Refräng

:Se fing aan ze fresse. Ming Frau sät: „Och wie nett!
:Su e Kosshuus fählt dä jrad!
:Zwei Woche wigger dann maachen ich en Wett,
:Dat die paar Pond dann zojenommen hät!
:Hür, wie se piepsch! Du wunders dich noch!
:Wo kritt die Mösch su jod on fett jekoch?
:Die ess derheim hee, die fress sich satt on jringk.
:Övverflüssich, wemmer singk:

:*Refräng
Fuss

Ene **Fuss** udder ene **Fusskopp** ess eene, dä ruud Hoor hät. Äjentlich ess ene Fuss e Dier, wat en de Bösch läv. Dat Dier hät no e ruud Fell, doröm sen Minsche met ruude Hoore donoh benannt. Wa'me eene „Fuss“ nennt, kann dä dat unge Umstände ärch finge; ävve wa'me sät, eene wör „fussich“, dann ess et net schlemm.

Minsche met ruude Hoore kumme nirjends op de Welt off vür. Se sen övveall en Minderheet. Bei uns fingk me dovun noch met et mieste. Komisch ess ävve, dat de Fussköpp jenau do et mies jeärjet wedde, wo se et mies vürkumme: En Jroß-Britannie on Irland ess dat besonders schlemm, obschon do de mieste von dänne vürkumme. (Normal picken jo de Minsche aan dänne vill eröm, die alleen sen en ehre Aat.) Et ruude Hoor wird off aanjesinn als en Besonderheet von de jermanische on keltische Völkere, et jit ävve Fussköpp bei fass alle Völkere op de Ääd.
Tuppes

Ene **Tuppes**, dat is ene Minsch, dä is jet jeck im Kopp.

Dä frart sich et morjens: "Wo han ich denn meine Schlössel ad wörm ens?" un_sitz mit d'r Fott drop.

Ma sacht auch Blötschkopp zu esu_eijne.

## Websiij
* Tuppes
Jermane

De **Jermane** woren e Volek, wat fröher em Noode vun Deutschland un Europa jeläv hät. De sen donoh och noh Süde wigge jetroke on hann sich do usjebreit. Bei uns aam Rhing hann zeirsch de Kelte jewohnt, ieh dat de Jermane kome. Uns Sprooch ess no jermanisch, ävve von de Kelte hamme de Luss aam Fiere metjekräje...
Kelte

De **Kelte** woren e Volek, wat en dä aale Zigg (ieh dat me att schrieve kunnte) en janz Europa verbreit woore. Bei uns aam Rhing hann se bes kurt vür em Jesus singe Jeburt alles en de Hand jehatt. Dann sen ävve de Jermane jekumme un hann de Maach övvenomme. Von de Jermane hamme och uns Sprooch. Ävver en unse Kultur ess bestemmp jet von dä Kelte övvrich jeblivve.

Hüggzedaach fingk me de Kelte un de keltische Sprooche nur noch janz am Rand von Schottland, en Wääls on en Irland. Dännen ehr Sprooche hann et ävve jar net leech. Su wie uns mem Huhdeutsch donn do vill Minsche de englische Sprooch övvenemme. Dat ess ärch schad, wäll et jit att jenooch Minsche, die Englisch schwade, ävve att jrad su e paar, die die aal keltisch Sprooche künne...
Moschee

En **Moscheh** ov **Moschee** ess bei de Muselmahne ähnlesch wi dat, wat bei de Christe en Kersch ess. Do deet me si Jebedd maache on noch allerhands mieh, wat als relijös aanjesinn widd.

Für de Moslems ess en Moschee nor e Huus, wo me'r et Jebedd jod maache kann. Dä Platz selevs wird nit als hellich aanjesinn. Hüggzedaach jit et att en Reih Moscheeën en Deutschland. En Moschee, die aan de deutsche Bevölkrung aanjepass ess, do sät me, die hät ehr Mess op Huhdeutsch, söns op Arrahbesch. En Moschee, die ehr Mess op Platt mät, simme noch aam Söke…
Siligo

**Siligo** es ö Dörp un en Jemeind en Italië en de Provinz Sassari op Sardinië. Öt litt onjeväär 30 Kilometer van d Provinzhaupstadt, 954 Minsche lääve do.
Wiesbaden

**Wiesbaden** (och *Wisbade*) eß en Stadt am Rhing. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt vun Hesse. Wiesbade litt am rääschte Ufer vum Rhing, aan de Mündung vom Main. Janz in de Nöh vun Wiesbade sen Mainz, Frankfurt am Main un Darmstadt

Wiesbade is een vun dä drei Landeshaupstädt am Rhing.

## Websigge

* Websigg vun dä Stadt selefs
Kirch

En **Kirch** es e Huus, wo Christelügg dren bedde donn.

Kirch deet me ävve och sare för en Jemeinschaff von Christe, zom Beispill de katholesche Kirch udde de protestantesche Kirche, von dänne et en janze Reih jit.
The fields of Athenry

**The Fields of Athenry** ess e Leed us Irland, wat en dä 1970er Johre vom Pete St. John jeschrevve wurd. Dä Tex spillt en dä Zigg von de britesche Besatzung von Irland on dä Hungersnud, die em 19. Johrhondert do jeherrsch hät. En Deutschland un em Ress von Europa ess dat Leed bekannt jewudde, wäll die irische Fäns dat bei de Europameesteschaff 2012 jesunge hann.

## Tex on Övvesetzung

**Anmerkunge:**
Dä *Travelyan* wor ene britesche Beamte en Irland, von däm manche jlöve, dat dä för die Hungesnut met Schold wör.

*Athenry* ess en kleen Stadt em Weste von Irland.

*Botany Bay* ess en Australie. Do hann de Brite vill irische Rebelle henjebrat.
Vietnam

**Vietnam** es e'ne Staat en Asië.
Hä jränz op de eene Sigg aan et Südchinesich Meer, un an de andere drei Sigge aan China , Kambodscha un Laos. Vietnam hät zwei Stöcke Land un dozwesche e'ne Meerbuse, dä och zo Vietnam jehüürt met paar Inselche dren. De jrüßte Stadt un Haupstadt es Hanoi. Dat litt do en de Medde aan e'nem Ärm von däm Meerbuse.

Vietnam jiddet och em Internet, sing  es .bn un die weed von de *VNPT* verwaldt.
Dong Hoi

**Dong Hoi** (och *Đồng Hới*) eß en Stadt am Quang Binh, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Quang Binh. Dong Hoi litt aan dä Mündung vom Nhat Le. 
De Fluchhafe Dong Hoi litt am Dong Hoi.

## Websigge

* Dong Hoi von dä Stadt selefs
Ho Chi Minh-Stadt

**Ho Chi Minh-Stadt** (och *Thành phố Hồ Chí Minh*, **Saigon**) eß en Stadt am Dong Nam Bo, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Vietnam. Ho Chi Minh-Stadt litt an dä Mündung vom Saigon. De Fluchhafe heeß Tan Son Nhat.

## Websigge

* Ho Chi Minh-Stadt vun dä Stadt sellevs
Adriana Lima

**Adriana Francesca Lima** (* 12. Juuni 1981 ä Salvador, Bahia, Brasilie) es ö Model.

## Jätt z lääse
* Adriana Lima - IMDb
* Websiij
* Adriana Lima - FMD

## Kick och
Nha Trang

**Nha Trang** (och *Nha Trang*) eß en Stadt am Khanh Hoa, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Khanh Hoa. Nha Trang litt aan dä Mündung vom Cái Nha Trang. 
De Fluchhafe Cam Ranh litt am Nha Trang.

## Websigge

* Nha Trang - Wikivoyage
* Nha Trang von dä Stadt selefs
Flochhaven Cam Ranh

Dä **Flochhaven Cam Ranh** heiß op Vijätnameesesch **, un op Änglesch *Cam Ranh International Airport*. Dat ess ene Flochhaven en de Nöhde vun dä Shtadt Cam Ranh en Khanh Hoa, de Provins janz em Sööde vun Viätnam. 

Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess *CRX*. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess *VVCR*.
Da Lat

**Vung Tau** (och *Đà Lạt*) eß en Stadt am Lâm Đồng, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Lâm Đồng. Da Lat litt am Lam Vien plateau. 
De Flochhaven Lien Khuong litt am Vung Tau.

## Websigge

* Da Lat von dä Stadt selefs
Motorhead

**Motörhead** wooh en Bänd uß Englandtt.

## Medmaacher
* Lemmy Kilmister
* Phil Campbell
* Mikkey Dee

## Plaate
* 1977: *Motörhead*
* 1979: *Overkill*
* 1979: *Bomber* 
* 1980: *Ace of Spades*
* 1982: *Iron Fist*
* 1983: *Another Perfect Day*
* 1986: *Orgasmatron*
* 1987: *Rock 'n' Roll*
* 1991: *1916*
* 1992: *March ör Die*
* 1993: *Bastards*
* 1995: *Sacrifice*
* 1996: *Overnight Sensation*
* 1998: *Snake Bite Love*
* 2000: *We Are Motörhead*
* 2002: *Hammered*
* 2004: *Inferno*
* 2006: *Kiss of Death*
* 2008: *Motörizer*
* 2010: *The Wörld Is Yours*
* 2013: *Aftershock*
* 2015: *Bad Magic*

## Websigge

* Dä Bänd ier Websigg
Novak Đoković

**Novak Đoković** (serb. *Новак Ђоковић*, * 22. Meij 1987 ä Belgrad) es önö serbie Tennisspeller.

## Grand Slam (6)
* Australien: **2008**, **2011**, **2012**, **2013**
* Frankreich:-
* Großbritannien: **2011**
* Vereenichde Staate van Amerika: **2011**

## Masters Cup (2)
* Shanghai, China: **2008**
* London, England: **2012**

## ATP Masters 1000 (14)
* 2007: Miami, Montreal. 
* 2008: Indian Wells, Roma.
* 2009: Paris.
* 2011: Indian Wells, Miami, Madrid, Roma, Montreal.
* 2012: Miami, Toronto, Shanghai.
* 2013: Monte Carlo

## Websiije

* Sing Siij
Serbien

Dr **Serbien** s öt neuste Land ä Europa. Dä vreuere Jugoslawische Deelstaat. Serbien hat dat nett a erkannt un nennt „Autonome Provinz Kosovo un Metochien“ z „Autonome Provinz Vojvodina“.

Serbien litt mädde em Balkan un hat kenne Zojang zo öt Meer. Op d en Sii jrenzt dr Serbien a Bosnien, Kroatien an anger Ecke a Montenejro, Rumänie, Ungarn, Bulgarije un em Nordoste a Albanie, Mazedonie. Dr Mällebend woch immer enn vöör d Buure wichtije Regijun. Schnei op d huch Berch rondöröm un dotösche Land vöör d Kööh un d Jeeße, wenn dr Wenkter dovör sorchte, dat en d Berch kenne lääve kutt. Serbien hat &nbsp;km². Huuch Berch prääje dat Land. Dr hüüxte Berch es dr Djeravica met &nbsp;m.

## Bürjerkreesch
Dat neue Serbie es uss e'nem blodije Büjerkreesch zwesche 1991 un 1999 entstande, der net nüdisch jewääse wör, un hät vell ze vell unschuldige Minsche het Lääwe jekoss. Noher sen se emmer schlauer, wat se jehat hann, un wat se verlore hann.
Wenn d'r menschliche Deefpunk vun Deutschland et KZ-Auschwitz is, dann is d'r menschliche Deefpunk vun Serbie et Massaker von Srebrenica. De Welt hät 1995 zojeluurt un de Welt hät wie 1943 nix ungernomme.

## Jätt ze lese
* Belgrad 
* Serbien map (ä Änglisch)
Concepción (Provinz)

**Concepción** (ob shpanesh: *Provincia de Concepción*) eß en provinß en dä Regijon Biobío en Chile.

De Houpshtadt fun provinze eß Concepción. De Provinz hät öm de 912.889 Bewonner (2002). Et Jebiet fun Provinz eß 3.439,3&nbsp;km².

## Jätt z lääse
* D Siij va Provinz

## Websigge
Vung Tau

**Vung Tau** (och *Vũng Tàu*) eß en Stadt am Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Ba Ria-Vung Tau. Vung Tau litt aan dä Mündung vom Südchinesich Meer. 
De Flochhaven Vung Tau litt am Vung Tau.

## Websigge

* Vung Tau von dä Stadt selefs
Roger Federer

**Roger Federer** (germ. *Roger Federer*, * 8. Aujußß 1981 ä Basel) es önö schweizer Tennisspeller. 

## Grand Slam
* Australien: **2004**, **2006**, **2007**, **2010**
* Frankreich: **2009**
* Jrußbritannie: **2003**, **2004**, **2005**, **2007**, **2009**, **2012**
* Vereenichde Staate va Amerika: **2004**, **2005**, **2006**, **2007**, **2008**

## Masters Cup
* Houston, USA: **2003**, **2004** 
* Shanghai, China: **2006**, **2007**, **2010**, **2011**

## ATP Masters 1000
* 2002: Hamburg.
* 2004: Indian Wells, Hamburg,Toronto.
* 2005: Indian Wells, Miami, Hamburg.
* 2006: Indian Wells, Miami, Toronto, Madrid.
* 2007: Hamburg, Cincinnati.
* 2009: Madrid, Cincinnati.
* 2010: Cincinnati.
* 2011: Paris
* 2012: Indian Wells, Madrid, Cincinnati.

## Websiije

* Sing Siij
Curitiba

]
**Curitiba** es d jrützde Stadt van Südde Brasilie, Hauptstadt van Paraná (Bundesstaat). Öm d 1.8 Mio. Mensche lääve em Jrußraum va Curitiba un sujar knapp 3 Milliun en d Nöhde.

## Jeojrafie
* Wie jrooß iss dat? 435 km²
* Wi vill Lück wohne da? 1.851.215 (2009)
* Lück pro Quadraatkillemeter : 4111,9 Lück pro km²

## Watt sisch z kikke luhnd


Datei:Bus Stops 3 curitiba brasil.jpg|
Datei:Museu Oscar Niemeyer 2 Curitiba Brasil.jpg|
Datei:Rua xv curitiba.jpg|
Datei:Southern Brazil in the Winter.jpg|
Datei:Universidade Federal do Parana 3 Curitiba Parana.jpg|
Datei:CasteloDoBatel.Curitiba.Parana.JPG|
Datei:Ópera de arame - Curitiba.jpg|
Datei:PacoDaLiberdadeCuritiba1.JPG|
Datei:ParkParqueTanguaCuritiba.jpg|
Datei:'palacio.avenida.natal.christmas.curitiba.parana.brasil.jpg|
Datei:JardimBotanicoCuritibaBrasil.1.JPG|
Datei:Metropolitan Cathedral 2 Curitiba Brasil.jpg|



## Kick och
Isabeli Fontana

## Websigge
* http://www.curitiba.pr.gov.br 
* http://www.curitiba-brazil.com
Augusto De Luca

**Augusto De Luca** (*1. Juli 1955 ä Nejapel, Italie) es önö Fotojraf us d Italie.

## Böscher
* (1986) *Napoli Mia*.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1987) *[[:it:Napoli donna|Napoli Donna]]*.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1995) *[[:it:Trentuno napoletani di fine secolo|Trentuno napoletani di fine secolo]]*. Electa, Naples, ISBN 88-435-5206-6
* (1996) *[[:it:Roma nostra|Roma Nostra]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-705-9
* (1997) *[[:it:Napoli grande signora|Napoli grande signora]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-775-2
* (1998) *[[:it:Il Palazzo di Giustizia di Roma|Il Palazzo di giustizia di Roma]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0231-1
* (1998) *[[:it:Firenze frammenti d'anima|Firenze frammenti d'anima]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-842-1
* (1999) *[[:it:Bologna in particolare|Bologna in particolare]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
* (2000) *[[:it:Milano senza tempo|Milano senza tempo]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0093-5
* (2001) *[[:it:Torino in controluce|Torino in controluce]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0211-3
* (2002) *[[:it:Tra Milano e Bologna appunti di viaggio|Tra Milano e Bologna appunti di viaggio]]*. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
* (1992) *Swatch Collectors Book 1*. Editore M. Item&nbsp;— Switzerland, ISBN 88-86079-01-X
* (1992) *Swatch Collectors Book 2*. Editore M. Item&nbsp;— Switzerland, ISBN 88-86079-00-1

## Quelle


## Jätt z lääse
* *Witness Journal* - https://web.archive.org/web/20111022071011/http://www.fotoup.net/000Intervista/2789/augusto-de-luca 
* *Hasselblad gallery* - https://web.archive.org/web/20140326085604/http://www.hasselblad.com/hoc/photographers/italian-photography.aspx
* *ItaloEuropeo* - https://web.archive.org/web/20120319024147/http://www.italoeuropeo.it/interviste/intervista--graffiti-hunter-augusto-de-luca-si-racconta/
* *Polaroid Art Italy* - https://web.archive.org/web/20120126101855/http://www.polaroidartitaly.it/elgg/pg/profile/AUGUSTODELUCA
* *Artelab* - http://www.artelabonline.com/articoli/view_article.php?id=5196
Chriskönning

**Chriskönning** (*Lateinisch:  Dominus Noster Iesus Christus Universorum Rex)* es e Huhfess von de katholische Kirch, dat Engk November, am letzte Sonndaach vom Kirchejohr, dämm Sonndaach vür em ierschte Advent, jefiert wierd.

Dat Kirchefess es noch relativ jung un es 1925 vom Paps Pius XI. enjeführt wudde. Jrond wor de 1600. Johresdaach vom Konzil von Nicäa.

En de Nazi-Zick dääten all katholische Christe en Deutschland Chriskönning besonders fesslich fiere, öm domet öffentlich ze zeije, dat et nur Eene jitt, dänn se aanbädde: Un dä heeß Jesus Christus.
Universidade Estadual de Feira de Santana

D **Universidade Estadual de Feira de Santana** es ön brasilianische Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Feira de Santana un domet en dr Staat Bahia.

7 121 Studente mööhe sisch he aav. 

## Jätt z Lääse
* Övver d Uni
Universidade Federal da Bahia

D **Universidade Federal da Bahia** es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Salvador un domet en dr Staat Bahia, Brasilie.

27549 Studente vrassele do. 

## Jätt z Lääse
* Övver d Uni
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

D **Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca** es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt en dr Staat Rio de Janeiro, Brasilie.

9669 Studente mööhe sisch do aav. 

## Jätt z Lääse
* Övver d Uni
Rheinischer Regiolekt

Dä **Rheinische Regiolekt**, och *Rheinisch*, *rheinische Umgangssprache*, *Küchenkölsch* udde sönswie jenannt, ess en Art von Sproochjemangs us ripoaresch Platt on Huhdeutsch. Et hät sech en dä letzte 100 Johr entwickelt, wäll em Rhingland mieh on mieh Huhdeutsch jesproche wuerd, ävve de mieste Minsche dat jar net örntlich kunnte. Hüggzedaach hüert me en dä mieste Städt nur noch winich ächtes Platt, ävve dä Regiolek hüert me noch vill. Dat führt dozu, dat manche Minsche jar nimmieh wesse, wat ächtes ripoaresch Platt ess on et mem Regiolek verwechsele.

Em Regiolek ess die Ussprooch on die Art, wie mer Sätz mät (Syntax), miestendeels vom Platt övvenomme; de Jrammatik ess halv on halev on de Wörd sen fass komplett Huhdeutsch. Op ener Sitzung vom Foßballvereen sät zom Beispill dä Jupp Walterscheidt: *„Hier! Wat isch noch saren wollt: Wie wäret denn, wemmer im Verein wat Geld sammeln täten, für villeisch dat Vereinshaus ze rennevieren?“* Dat ess kee Platt on och kee Huhdeutsch. Dat nennt dä Jermaniss dann Regiolek.

Dä Rheinische Regiolek hät nit vill Fründe. Die Huhdeutsch spreche, sare, hä wör verkiehrtes Huhdeutsch, on die Platt schwade, sare, hä wör verkiehrtes Platt. Ävve hä ess evvens en Sprooch för sech. On hä hät ene Vürdeel: Me wiërd domet övverall verstande on kann doch e bessje von singe heematlijje Äjenart bewahre. Och jit et kaum jonge Minsche, die ungereneen Platt spreche, ävve zemendens jit et noch welche, die Regiolek spreche.
D'r Beusj

**D'r Beusj** is 'n vuërmalig buurtsjap va Kirchroa. Huutserdaags is d'r Beusj jraad ezoeë ópjesjloekt durch de sjtad wie de res va Kirchroa. Mar wat noen Vinkersjtroas heesjt woar vruier d'r Beusj.
De Klink

**De Klink** is e deel van Nullet en jrenst an de Haam en 't Muucherveld. Vruier jong 't vanaaf de Nullendersjtroas langs e jelender bergop noa de Klink en "'t Sjootesbergsje" woa mieëdere kling boerehöfjer en huuzer looge. Aavank van de 60-er joare is alles voetjerese en zunt bongalows jebout. Huu herinnert alling noch de Klinksjtroas an dat jehuch.
Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète

**Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète** is ing serie va plate die durch d'r Kirchröatsjer vasteloavends verain is oesjebraat. 't Zunt in de loof van de joare vunnef dele in dis serie óp d'r maat jekomme.

Deel ee oes 1976 is 't mietst bekank en is dan óch sjpieëder nog ing kieër op tseedee oesjebraat.

### De LP
Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète: (deel 1, 1976)
Orkes: Original Wurmtaler Muzikanten o.l.v. John Quadflieg

#### Solistisje mitwikung va:
*Hanny Tholen
*Niek Ploum
*John Quadflieg

#### Koeër:
*Roda-zangers
*Wurmtaler Dameskoor

#### Arrangemente:
*Willy Scheren

#### Opname:
*Jan Theelen Studio's Munstergeleen

#### Produktioeën:
*Kirchröatsjer vasteloavends-verain

#### Wat sjteet op die plaat?

##### Kantj A:

##### Kantj B:
Blieërhei

**Blieërhei** (Nederlands: **Bleijerheide**) is e vieëdel i Kirchroa i Zuud Limburg. 
Bekank is nor et Jongenspensionaat.

## Neuisjtroas en de jrens
Vuur en noa d'r krig woeëdt veul jesjmoekeld oppen Blieërhei.
Uvveral lofet de jrens. Durch de Sjlak is veul botter en kaffe jejange.
En op de Neuisjtroas worp me de sjmoekelwaar jeweun uvver d'r droad hen went jenne beambte loeret en or houw me ónger d'r weeg jejrave van de eng zie van de Neuisjtroas noa de anger zie.
De Neuisjtroas woar enne weeëg dae i de lengte jesjplitst woar.
Aa de eng zie wone Duutsje en aa de anger zie wone Blieërheidsje.
Doa woar uveral hoere droad jesjpanne en doarum  kallet me van "het ijzeren gordijn" van Blieërhei.
De Hollendsje koel vèlt waarsjieknlik ónger Blieërhei.
I jidder jevaal zunt veul miengange, die ónger de hoezer lofe en woavan nor ummer sja óngervónge waedt.

## Vereniginge
Oes dit vieëdel kunt och de harmonie va Kirchroa: Harmonie St. Aemiliaan Bleyerheide

Bekank zunt e paar  vasteloavendslidsjer wie "Oh doe leve (sjeve) Nicola, Nicola, sjaf diech dor ee maedsje aa". 
En or "Wasser vang aa tse sjprietse, wasser koom eroes" uvver de Sprenkbron oppen Blieërhei kent jidderenne doa en junt uvver de Blieërhei.

## Foetbal
Vruijer woar doa enne foetbalkloep, Sparta. 
Dat jong sjpieder op in Rapid JC, doe Roda JC etc.
D'r foetbaltrainer, d'r Wiel Coerver, hat vuur Sparta jefoesbald.
KVC Oranje woar enne jet jóngere kloep, mer is nit opjejange in Rapid.
Haander

**Haander** (Nederlands: Haanrade) is e vieëdel i Kirchroa in Zuud-Limburg.

## Vereine
* Oes dit vieëdel kunt och de harmonie Harmonie St. Gregorius Haanrade
* d'r fussbalverein RKVV Haander
Nulled

I **Nulled** ligke *Jroeës*- ('t aod deel) en *Kling-Nulled* (Nederlands: Groot en Klein Nulland) es buurtsjappe van Kirchroa. In Kling Nulled bevingk zich d'r koelsjaad.

## Veraine
* De harmenie St. Pancratius, oprichter van 't WMC, is heem op Nullet en is opjericht in 1918. De jesjiechte is vasjelaat in 't jubileumboch "Nullet en zieng harmenie", oesjejoave in 2008. In 't boch sjteet och de jeschiechte va Nullet mit alle buurte en sjtroasname. 
* D'r voesbalkloeb KVC Oranje.
Paul Weelen

**Paul Weelen** is inne sjriever oes Kirchroa. e Antsaal van zieng bucher zunt oes-joave bij Uitgeverij TIC in de Limburgse Literair Lies.

Heë sjrieft al 25 joar. Heë woar hoofdredacteur va Veldeke dat óphool tse besjtoa in 2006. Heë woent in Mastrich.
D'r Weëlens Päöl woeët jeboare in Calgary, Canada, mar zieng eldere woare van d'r Beusj (tusje Sjevemet en de Vink) i Kirchroa en jónge doahin tseruk in 1961. Heë jong noa 't Anthonius Doctor College en sjtoederet doanoa Hollendsje lieteratoer, ieësj i Utrecht, doanoa in Zitterd en doanoa werm in Nijmege. Noa zie aafsjtoedere jong heë ee joar noa Brazilië, wail heë ziene vrunk d'r Luiz Oliveira noa wool joa. In 1989 koame ze alletswai tseruk en vónge de oes-jeëverij TIC aa. De LiLiLi, de Limburgse Literaire Lies, tselt al mieë wie zivvenenvóftsieg bucher in versjiedene Limburgse dialekte.

Heë maachet 22 joar lank moeziek mit Weerwaas, doanoa óch nog mit Ramsj en Toepjoep. Tseer 2004 maat heë mit d'r Wiel Hamesj moeziek ónger d'r naam Oes De Ef.

## Bibliografie
* *Tsoeker op de miemele* (debuut, 1980)
* *D'r Moelejan*
* *Tse sjun um woar tse zieë*
* *Jing fiezematente vuur sjtoedente*
* *Kirchroa, e bild van ing sjtad*
* *Ing Miemel an d'r Biereboom*
* *Sjies in de bóks*
* *Miemelezus en broamelebitter*
* in de trilogie *MiemelFiemel* (LiLiLi 21)

Wieër zunt van hem nog oes:
* *Sjunoas* (LiLiLi 1)
* 't Wiefje (LiLiLi 10)
* *Duvel oes e dues-je* (LiLiLi 50), inne sjpannede roman uvver inne jónge jong deë van heem voetleuft en in de Gothic Scene va Heële tsereët kunt. Duvele, engele, jouw en sjleëte lu, d'r doeëd en d'r tswek van't leëve weëde besjpraoche. En jraad went 't liecht dat jinne d'r jong kan helpe, kunt inne...
* *Auwhoor*, 50 verhaole in 't Kirchröadsj, (LiLiLi 65), 2009 

In 't Hollendsj:
* *Limburg bevrijd*, een bóch uvver wie 56 Limburgse jemeende in 1944 en 1945 bevrijd zunt woeëde. Mit interviews en foto's.
* *Snoepvrouwtje*, ing novelle uvver d'r letste leëvensdaag ing vrauw óp d'r maat i Kirchroa, die sjnuuts verkoad an de kinger en vies bledjer an de eldere.
* *De droom van de minnezanger* (Oetgaeveriej TIC), 'ne historische roman in de vorm van ing jefantaseerde autobiografie, op basis van historische feite, va Hendrik va Veldeke, deë als auwe man tserukkiekt op zie leëve.
Ramsj

**Ramsj** waor inne band oes Kirchroa. Ramsj maachet popmoeziek noadat *[[Weerwaas]]* alling nog vasteloavendsmoeziek maachet. Mit Paul Weelen, René Quanjel, Thei Hanssen, Reinier Vrouenraats, Ramon Dirks en Sven Derix.

## Cd's
**Ramsj* 
**Sjiekwa*
Roda Kerkrade

**Roda JC** (voloes: *Sjport Verainiejoeng Roda Juliana Combinaatsiejoeën Kirchroa*, bij-jenaamd *D'r Sjtoots và 't Zuude*) is inne Hòllensj-Limburjer foesbalverain oes Kirchroa deë oeskunt in de Ieëredivies. D'r verain is ontsjtànge op d'r 27e joenie 1962 oes ing fusie và Rapid JC en Roda Sjport. Và 1973 aaf sjpilt d'r verein ònaafjebròche in de Ieëredivies. D'r jruëtste erfolg woar 't behoale va de tswaide plaatsj hinger Ajax i 1995 en 't tswai moal jewinne va d'r KNVB-Becher i 1997 en 2000.

## Stadion

Vanaaf de oprichting spielde Roda JC op sportpark Kaalhei. D’r officiële naam vuur Kaalhei woar Jemeentleijk Sportpark, ‘t stadion woeët Kaalhei jeneumd umdat dizze wijk kaal woar. In ‘t stadion woar ploats vuur 20.000 toeschouwere, woavà è groet aantal stoanplaatsje.
’t Huidìje stadion va Roda JC hit Parkstad Limburg Stadion en hat ing capaciteit va 19.979 üvverdekte zitploatsje. D’r naam và d’r architect is Jan Dautzenberg. ’t Stadion woëat op déésdig 15 aujoes 200 jeöpend mit ing openingswedstrijd teëje ’t Spaanse Real Zaragoza. (2-2) D’r ietsjte spieler deè ing jool máchet woar d’r Samir Ouindi.
De tribunename zunt: noord (lang zie, sponsors), oost (kotte zie, bedriever/fanatieke aahang ), Theo Pickée tribune (lang zie, families) en west (kotte zie, fanatieke aahang).
In ’t stadion bevingt ziech ’t groetste videoscherm và de eredivisie. ’t Mit 7.68 bij 5.10 meter en ’t kosset ing kling 2 miljoen Euro.

## Wieër

Roda JC hat sait joar en daach vul Afrikaansje sjpillere in d‘r trènoengsprojram. In e sjpèl in d'r sezòng 2005-2006 hauw d'r verain d'r primeur van alling mar nit-Nederlensje sjpillere òp tse sjtelle.

## Extern links
*Officieel website