open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jrußbritannie

**Jrußbritannie** es ö Könnigrich em Nordweste va Europa. Dö jrützde Insel va Europa bösteehd us d Deeler England, Schottland, Wales suwi Nordirland, dat ävver net vass met di anger Deeler vorbonge es. Ävver och onjöväär 1000 kleng Insele, di sisch öm Jrußbritannie vordeele, jöhüüre dozo. Dat Land wood em Joohr 1920 jöjründ. Sing Hauptstadt es London.

## Wo dr Naam Jrußbritannie herkütt
Dä Deel *Britannie* ä Jrußbritannie kütt van ö Wood, dat d au Kelte jöbrud hand. Öt steehd vöör *Birth*, watt ösu jätt wi *bont* bödüüt. Dä Wooddeel *Jruß* kütt net va d Ängländer, d Franzuse brudde dat Wood. Hüü z Dachs moss ävver net mi va Ängland övv Jrußbritannie jösproche wäde. Dr richtije Naam van dat Land es *Voreenichtes Könnigrich va Jrußbritannie un Nordirland*.

## Öt Wäär
Öt Wäär ä Jrußbritannie hängd van dr Jolfstrom aav. Däm si wärm Wasser sorchd dovör, da töt op d Insel wärmer es als ä anger Deele op önö vorjlichbare Breitejraad. Alljemeen lädt sisch saare, da töt em Norde van öt Land mi räänt als em Süde. Do es öt ävver wärmer.

Dat bökannd schläät Wäär va Ängland lädt sisch nowiise. Stonde ohne wolkevorhange Hemmel jitt öt öm d 1700, em Norde send öt komm 1000.

## Landschaff

D Landschaff va Jrußbritannie lädd sisch ä 2 Deeler opdeeele. Em Süde es öt platt Land, em Norde hövvelisch. Öt moss beij di Deeler ongescheede wäde tösche di enkele Deeler va Jrußbritannie:

### Ängland
Ängland es met 130.279&nbsp;km² un jott 54,7 Milliun Mänsche (2015) dr jrützde Deel va Jrußbritannie. Dr Norde va Ängland es ön hövvelije Jäjend, di sisch van dr platte Süde dütlich ongerscheed. D hükßde Stell va Ängland räckd mä knapp 978 Meter övver dr Meeresspeijel.

### Wales
Wales es dütlich klenger als Ängland. Öt es mä 20.779&nbsp;km² jruß, un knapp 3,0 Milliun Lüüh wonne do. Wales hükßde Stell es 1085 Meter huch.

### Schottland
Schottland litt em Norde va Jrußbritannie un had ön Jrüde va 78.772&nbsp;km². 5,1 Milliun Mänsche böwonne dat Landesdeel. D Städt met dö meetzde Äwonner va Schottland send Glasgow un Edinburgh suwi Aberdeen.

### Nordirland
Nordirland es dr kleenzde Deel va Jrußbritannie. Op di 13.843&nbsp;km² lääve 1,7 Milliun Mänsche. Sing hükßde Stell es mä 849 Meter övver dr Meeresspeiel. Nordirland had zwei Jrußstädt, Belfast un Derry.

## Sproche ä Jrußbritannie
Bo jädder ä Jrußbritannie sprecht Änglisch als ischde Sproch, ävver och anger Sproche komme ä Landesdeeler vöör. So weed ä Wales Walisesch jösproche. Ä Schottland es Gälisch d anerkannd Amtssproch.

## Wä Jrußbritannie böwonnt
Ängland es opjrond va sing Vorjangeheed als Kopp van dr Commonwealth ö Land met völl vorschiide Mänsche. Zösamme lääve jott 60 Milliun Lüüh en öt Land, di sisch zo 83,7 % op Ängland, zo 8,5 % op Schottland, 4,9 % op Wales un 2,9 % op Nordirland vordeele.

92,7 % van d Lüüh ä Jrußbritannie send Wisse.

## Religiun
74 % van d Mänsche ä Jrußbritannie saare, dat sö Christe send. Dobeij moss bödaat wäde, dat Jrußbritannie met d anglikanische Kerch ön eeje Religiun had, di zwar christlich es, ävver sisch van d römisch-kattolische Kerch ongerscheed.

## Jätt z lääse
* Övver öt Land
Julai

**Julai**, **Juulai** eß et sellve wi der Juuli - säät mer öff am Tellefon, em Funkfäkehr un wänn_et loud eß, wo mer schlääch hüre kann, domet mer t bäßßer fersteijhd un dä Juli net esu läjsh mem Juuni ferwääßelle kann, wo di zwäĳ dorr_esu äänlish klinge.

En mansch Shrooche heis_et diräk Julai oddo janz äänlesch, zemm Blëijshtevv_en Änglesh, Bahasa Melayu, Tok Pisin, un esu.

## Süch och
* Juuno
Jupiler

**Jupiler** iss_en jůůße bekannte Bier Marrke en Belljie.
Di Bräuer doo broue nuur Pilß,
un et weed äijnem wi_yplish en Belljie dermiitß zimmlish shräqlish sou_kallt säviot,
vill källder wi Kraane Waßßer.
Dat Bier eß vum Jeschmak heer läijsch bitto un domet bäj de Kölsch_Drinkere op Räijse och janß beliip.

Breue dunn se_d_en_dä Bierbroweräj **.
Di eß en '',
doo kütt och dä Naame Jupiler heer.
De Iisebaan zwesche Maastricht un Lüttish (Luik, Liége)
fiiot jrad medden doo dorsch, do kam_mer Bier drinke un rääß un linnkß ussem Finßter lůůre,
un sinn wo dat gebrout weed,
wat mer jraad am Drinke eß.
Juppitter (Planneet)

Dä **Juppitter**  (Symbol: ) is dä fönefte un gleichzeitich jrützte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sinn op dä eeine Sick dä Machß un op de andere Sick dä Satturrən. Hä is ene reine Jaasplanneet. Sing Erkennungszeiche is ene jrusse rudde Fleck ob singer Oberfläch. Hä ees em Middel 778,57 Millione Kilometere vun de Sunn entfärnt.

Dä Juppitter ömrund uns Sunn innerhalb vun 11,9 Joor. Dobei driit hä sich och am schnellste vun alle nüng Planneete öm sich seleves, nämlich innerhalev vun nüng Stund un 55 Minutte.

Dä Juppitter witt vun 63&nbsp; Moonde ömkreis. Die vier jrözte sin Ganymed, Io, Europa un Kallisto. Die Dorchmesser vun denne litt zwische 3122&nbsp;km und 5262&nbsp;km. All andere Moonde sin extrem kleener un messe 'nur' eh paar Kilometere.
Kallendresser (Band)

De **Kallendresser** sin en Bänd us Kölle.
Se singe nor op Kölsch.
Se tredde em Fastelovend op, spille ävver och söns et janze Johr övver.

Et jitt se zick 1987, ävver de Besetzung hät ald ens jewääßelt.

## Et Päsonnal
* Dä Matthias Esser sėngk,
* Dä Norbert Schumacher sėngk och un mät et Jerappels,
* Dä Andreas Gebhardt sėngk un shpillt Jitta,
* Dä Frank Wachendorf sėngk un shpillt de Flitsch und de Jitta,
* Dä Thomas Gebhardt shpillt de Quetsch un heut ėn de Taßte
* Dä Thorsten Flach shpillt de Bass.

## Dä_Vädejangk
Vier vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Lunke, dä Bäätes kütt uß Esch un dä Thorsten kütt uß Sürth.

Anjefange hät alles irjendwann am Engk vun de 80er Johr bei enem Famillijefess, wo vier vun denne »Kallendresser« (dat wore Andreas, Thomas, Mattes un Frank) zesammesoße. Un wie dat esu ess, wann ene Kölsche fiere well, wood jelaach un jesunge, un die Junge jreffe no ehre Instrumnete (die wore domols zom Deil noch jeliehnt), öm jet för et Hätz zo singe.

Die vier kannte sich ald jet länger us d'r Nohberschaff, spillte zesamme Foßball un wore och musikalisch aktiv: se sange zesamme em Lunker Jugendchor un em »Collegium Cantorum Köln«, dat wor domols en a-capella-Jrupp, die Saache vum Meddelalder övver Spiritual un Gospel bes hin zo Pop-Leedcher »in closed harmony« jesunge han. (Dat »Collegium« is övvrijens och hück noch ahm exesteere.)

Ävver die kölsche Tön hatten et de Junge esu richtig anjedon: geprob woode Leedcher vun BAP, vun de Bläck Fööss un Höhner, öm die dann bei jeder Jeläjenheit zo spille. Unverjeßlich bliev dobei ene spontane Session om Alder Maat, bei dem unger anderem dat »Kallendresser-Leed« gespillt wood un dodrop ene nette Huusbewohner e Präsentkörvje för »de Kallendresser« erungerjelooße hät. Un su hatte die Jrupp dann och endlich ene richtije un passende Name. Wie et dann esu jeiht, kome noh un noh (mit e paar Mol Wääßele) noch zwei wiggere Dresser (Norbert un zoletzt och noch Thorsten) dozo, un in d'r Besetzung vun hück es die Jrupp zick Mai '98 zosamme.
   
De Kallendresser sin ene kölsche Band die »irjendswie e beßje anders« es: et weedd för ene Optrett ald ens kei Jeld verlangk, mer es och ens met (kölsche) Naturalie zofridde - de Haupsaach es, et määt Spaß. 
   
Mer d'r Zick han de Kallendresser ehre Spass an ahle, ald fass en Verjessenheit gerode kölsche Leedcher vum Ostermanns Will, vum Karl Berbuer, Gerhard Jussenhoven und noch andere mieh entdeck. Su ahle Leeder sin immer in ehrem Projramm, weil se off besonders wie för die Junge un ehr aat zo spille jemaat sin: spontan, ohne jroßes Jedöns und off och janz ohne Strom, einfach esu us Spaß an d'r Freud in irjendein kölsche Kneip.

Em Johr 2001 wood dann ävver en CD opjenomme, die de Kallendresser och selvs erusjebraht han.

## Plaate
* „Nor eimol Kölle jitt“ — K-DR Kölle (2001), CD

## Websigge
* Dä Kallendresser ihr Sigge
Johannes XXIII.

Papß **Johannes .** börjerlich *Angelo Giuseppe Roncalli* jeboore am 25. November 1881 en Sote il Monte jestorve am 3. Juni 1963 em Vatikan woo fun Oktober 1958 beß Juni 1963 de 261-te Oppfoljer vum Apostel Petrus un Owerhaup vun d'r Katholischen Kirch (Noh de Kirresh iier offizzjälle Zälerëĳ fun hügk)
In d'r 1930-er Joohre woo_re röömėsche Nunnzėjuß en Parrißß, wo hä och Kölle besöök hätt. Späder *Patrijarch fun Venedish* beß_e zom Papß jewählt wudde es.

Johannes  woor em Volek jenau su jood jeligge, wie de Kadinaal Frings en Kölle, weijl hä öwer sich laache kount, un och Wetzje maache däät:

* „Nämm dich net_e_su Äärnz, Giovanni!“
* „Jede kann Papß weede, et beste Bejspill doför ben isch.“ (hä kom uss_e_ner kleene Famelisch un wor_e beßje deck)
* „Wenn_r noh Huus joht, jätt Ühre Pänz e Bützje un saat inne, dat dat Bützje vun mir_em Papß eß, dä all Ühr Pänz leef un en_et Hätz jeschlosse hätt.“

Weil hä met 77 Joohr zom Papß jewählt wudde wor, daachten se all, dat_e_ne Öwerjangspapß sen soullt, dämm noh paar Johr e_ne jüngere Papß foulge soullt. Doh hatten se äwe falsch jedaach. Johannes . sooch, datt de Kirch unbedingk Erneuerunge broht, un hätt et . Vatikanische Konzil enberoofe, dat de Kirch jrundlegend erneuert hätt.

Als während de Kuba-Kries 1962 de Welt kuurz för_em 3. Weeltkresch stond, hätt_e an de USA un de UdSSR vum singem Finster em Vatikan oppgeroofe oppzohüüre, un zo bedenke, wat ze op et Spill setze wütte, wenn se met Atomwaffe drohe dääte. Die Kries wor späder Anlass zo singer beröhmten Enzyklika  (Vrede op Äärde).

Em Joohr 1971 es en Kölle de Roncalli-Plaz noh imm benannt wudde, dä zwesche_em Süüt_Pottaal fum Dom unn_em Dom_Hotel, em Heijnzelmännshe Bronne unn_em Herder unn_em Römisch_Jërrmanische Musejum litt, weijl hä enß Kölle besöök hatt.
Hä dät däm Dom enne koßßbare Reng schëngke, en singem Täßtamändt.

Am 3. September 2000 es_e vum Papß Johannes Paul . selisch jesproche wudde, dat es no_em Kircherääsch die Stuf beför me helisch jesproche weed.

## Websigge
*
Jold

**Jold** ode och *Jolt*/*Jollet*' 
eßß dat schemische Elementdingens mit de Oednungszahl 79. It wörd affjekürz *[[Au]]* (vun Lattëijnesch: ).
Dat huhdeutsche Wort kütt vun de Indojermanische *ghel*, wat suvill hes wie jlenzend ewwer och jälev.

Jold is ene edle metall, dat heß, dat et nit jern mit de andere Elemente reajiert un deshalv in de Natur jediege vorkütt. Deshalv wör et och ene der erste Metalle övverhaupts, die de Minnsche jefungen un jenutzt han. Esu is es sig tuusende von Johre en Metall vör Münze un Schmukstücke.
Kaläkktrische

De **Kaläcktrische** däät mer fröjo em_Quatsch sare för de **Eläcktrische**. Dat wooh ußßfüüolisch jesproche de **Eläktische Baahn**, di de **Päädsbaahn** allmäälish äsätze daat en_dor Shtadt. Dat wooh_esu öm_di Zigk vun 1900 erüm. Hück säät dä Kölsche joo och Shtroohßebaahn un U-Baahn, wij_d_övverall en dor Wälld_jedonn weed.

## Websigge
* E Belldsche vun de Kalëktresche
Kamelle (för ze esse)

En **Kamelle** es wat do an ding Kappes kress wann do beim Zoch nit richtich opjepaaß häßß. Mer kann se esse oder och lutsche.

Kamelle sinn fröher ußß Karamell jemaat woode, unn däsderwäjje hätt se sing Noom jekrisht. Hückzedaach jitt_et all Jeschmacksrishtunge, vunn Kola bėß, jo, Himmel unn Ääd oder sunz watt. Kamelle kannze joot schmieße unn däswäjje sinn se de Houpwurfjeschoßß beijm Karnevalszoch. Strüßjer, Bäll unn Kooche wėėde zwar och jeschmeßße, äwwer de Kamelle sinn dat wishstishste. Se sinn daher och en Aat Sümbol för der Karneval. Wann wer *Kamelle* roof, weijß jeder watt jemeint ėßß: *Kamelle, dä [[Prinz]] kütt.*

Kamelle weede uß en Zuckerlösung med Stärkesirop oder Invertzucker unn Jeschmacksstoffe jemaat. Se könne haat sinn (jlasaatisch, bėß 3% Wasser) oder weijsh (bėß 8% Wasser). Tüppisch ėß en Papierhülle om jedet eijnzelne Kamellscher.
Kappes

**Kappes** (ußß dä Aat *Brassica oleracea*) iss en Planz för ze esse. Op däm Acker bildet hä de tüppische Kappesköpp di ma dann op däm Maat aaluure ka.

Beßßje vunn däm wiiße Kappes weed esuh verkouf, äwwa dat meijßte weed jeschnitte unn in Salzlake jedonn för suure Kappes. Dä ruude Kappes weet esuh jejesse oda jekooch, zem Beijspill met Suurbroode oder met dä Meätesjanß. Dä ruude Kappes weed beim Koche ruut vunn däm Eßßisch. Weed hä met Zucker jekooch weed hä blau, deswääjje säät ma beij de Schwaabe unn im Norde vun Deutschland Blaukraut dobeij. 

Kappes iss en aalet Kulturjewächs. Jezüschtet weed hä vür allem in Nippes unn Kerpen, deswääjje säät ma och för nen eijfache Münsch hä wöör wi_en *(Neppeßer) [[Kappesbuur]]*.

## Watt kammer domet aafange?
* Kappesschloot
* Suurekappes
* Hämmche met Kappes

## Weblink

* wat ''Kappes'' heisst

## Wo et jefunde werd
Kappesbuur

Dä **Kappesbuur** ėßß dä Buur dä dän Kappes vum Acker hollt, klaar. Kappesbuur ėßß äwwer och en Minsch, unn zwaar en Minsch däm sing Kopp suh louß ėßß wi en Kappeskopp. 

Historisch aajeluurt sinn dat vüür allem de Minsche uss Nippes unn uss däm Vüürjebürsh ävver och uß Kerpen, Dööre unn esuh. Nämlish do wuh dä Kappes uss_m Acker kütt. De Bläck Föößß hänn sujaar in Leed doför jemaat. Et heijß de „Buurehuhzick“ unn verzallt vunn ene Buurehuhzick in Bėrkesdörp, wuh ma dat *RRR* esuh schön rolle doot. 

Vill Kappes jitt_et ja och in Wääßßfaale, äwwer dat wolle mer heä nėt kommentiere.
Kappäll (Wat es dat?)

En ** Kappäll** eß
# en Hött, wo dor leeve Jott drin wunndt, di ävver këij Kirrsch eß, →&nbsp;Kappällshe
# och en Bezëijschnong für en kleen Kirrschje, →&nbsp;Kappäll (Kirrsch)
#* ättwa de →&nbsp;Kallker Kappäll
# dä Trupp Minsche di de Mussik maache, →&nbsp;Kappäll (Mussiko)
Kattaĳ Läĳsh

En **Kattaĳ Läĳsh** — dat säät dä Name — ess en Läisch, di ėn ner Kattaĳ stisch. Wi küdd enne Duude en en Kattaĳ? Dä eß doch ned uß  Pappendäkkel l? Nää, eßß e net, dat mööd Er jäz suzesare jätt „ėn Aanförunge“ foschtonn, ed ess en „Läĳsch“ enn enner Kattaĳ odder esu jäd äänljjem, allso mieh enne duude  Endrach  enn enner Lėßß, odder en  Kattaĳ Kaat met nix drop wat lääve däät, käĳne rishtijje Duude us Fläĳsj un Blood.

Wi kumme Kattaĳ Läĳsche en en Kattaĳ erinn? Pass op, dat kannß de esu hann: Do melds Disch öönzwo aan, zom Bäĳschpill obb enner Websigk, un dann küßß De ni mi vidder noh do. Un Zack! es uß dinge Aanmeldung en Kattaĳ Läĳsch jewoode, op dä Websigk.

Et jit Lück, di maache sijj enne Spaßß do drußß, dat se sijj en jeede Lėßß endraare, en jeden Foaĳn enträdde, jeeden Kattaloch beställe, jeede Zäddel ußfölle un ungerschriive, un wat nidd all. Un dann hann se hengernoh met nix mieh jädd am Hoot hann/am Hoot. Su n Lück prodduzeere unn hingerlooße Kattaĳ Läĳsche ze baasch.

Ävver janz ursprönglish, dat wolle mer on noch saare, äntstundte Kattaĳ Läĳsche och wääje rischtijje Dude. Do kräät äĳn övver Johre ėmmer dor neußte Forsandthuußkattaloch zojescheck, dann eßß e jestůrrve. Ävver em Forsandthuuß wäĳs et noch Käĳne. Un schoon hann di jen Kattaĳ Läĳsch mieh em  Kompjuter. Su kann t jonn. Dä Kattaloch kridd er jedenfallß wigger zojescheck, beß dadd et aĳne merrək. Dä moss och ja nit stėrrve, ed rigg, wänn hä ömtrigg un verjißß de Nohsänndunge bäĳ de Poßß.
Keu

Dat Wöötshe **Keu** küt uurshprönglish fun Keue.

Ävver et hätt domet nuur noch winnish ze donn.
Mer kann sesh enß aanhüüre wij_t klingk, wat eijne säät, wänn_e do_beij am Keue eß.
Na?
Hadd_er nix foshtannde?
Miir on_nit.
Ish jleuven esu eß dat Wöötshe Keu entshande.

Et säät eijne jät,
ävver mer foshteijd_et nit.
Eß ävver och övv_ejaal.
Muß mer nit foshtonn,
eß jo nuo Keu jewääse.

Esu hät keu dann och dä Senn krääje,
dadd_et jet eß, wo de nix foseumpß,
wänn de nit hen hüüoß.
Tüppijje Polittiko Lall.
Di künne jo vill Schwaade,
un wänn de enß jenou drop hüüoß,
do hann se nix jesaat,
un schunn jaa nix wat de no nit jevoßß hättß.
Alles Keu äävenß.
Killomeeter

Ene **Killomeeter**, dat weet affjekööz me **km**, eß e Mooß för en Läng odder enen Affshtannd odder nen Wääsh. 
Nen Killomeeter sin dousend Meeter.
Nen Killomeete iß och eijmool der Länge noh övver der Nüümaat, die Kölsche unge uns weeden_et weßße, wi lang dadt_eß.

## Süch och
* Mooße, Mooß ejnhejte, Längemooße
* Annder
Kashmiri

Di Shprooch **Kashmiirėsch** odder **Kashmiri** (कॉशुर kŏśur, un कश्मीरी kaśmīrī; کٲشُر) weed in Kashmir jeschwadt, in bäijde jruuße Deijle, em indische un em pakißtaanische, un en däm kläijne Shinesishe Deijl, un och in däm indische Bundeßlant Jammu. Kashmiri eß äijn vun dä dräijunzvanzish jruße offizjälle Ampßshprooche vun Indije.

Joot fiier Milljoon sexhundertdousend schwaade Karmiiresch. En Indije lääven — Shtand 2002 — knapp fiir Milljoone fiierhundotdowsent Minsche, denn ir Mottershprooch Kashmiirėsch eß. Nättöolish en dä vun Indije su jenannte Profinß Kashmir, un en Jammu. Em Pakißtaanische Däijl vun Kashmir lääve villäijsh hundotunfünnef Dousend, di Kashmiirisch schwaade. Dä Räß fodäijld sish. Et sůll och en paa zish dowsent Ußjewanndüte jeve.

Kashmiirėsch hüert bäij de dardische Shprooche unger de indische Sprooche unger de indoarische Sprooche unger de indoiranische Sprooche unger de indojerrmaanische Sprooche.

Kasmimiri eß äijn vun de sujenannte SVO-Sprooche, esu wi english, do eß do Sazbow emmer: *Subjäkk-Pädikaat-Opjäkk*, allso: *Wä* jet däijt, wat e *Däijt*, u zoläzz *Womet odder Wofüür* er et däijt, jenao en dä Räijen Folsh en ennem jeede Saz.

## Kodeß
* Dä Kode no ISO 639-1 eß **ks** 
* Dä Kode no ISO 639-2 eß: **kas** 
* Dä Kode no ISO/DIS 639-3 eß: **kas** 
* Dä Kode vun dä SIL eß: **KAS**

## Schreff
Kashmiri weed hück miitßdenß en Devanagari jeschrevve, ävver och en arabisch met Sönderzäijshe, un se han och en äijen Schreffsüßteem, Sharada jenanndt, wat ävver praktisch nim mih jebruch weedt.

## Dijaläkkte
Kashmiiresh hätt en jannze Aanzal Dijalekkte. Dat Shtandat Kishtwari is dat Kashtawari, Kistwali, Kashtwari, Kathiawari. Et jitt Övverjangkß Dijaläkkte noh m Pandsjaabi. Un sönß hann se di jruuße Dijalekkte Bakawali, Bunjwali, Miraski, Poguli, Rambani, Riasi, Shah-Mansuri, Siraji of Doda, Siraji-Kashmiri, Zayoli, Zirak-Boli.

## Tradizjoon
Et jitt en jruuße un rishe Tradizjoon en kashmiiresche Övverliiferungk, vür allem Deesh Kunnß un Leeder für Äjnzelne un för Koorjesang, vun de vershiidenßte aale Deeshtere un Sängere. Vill dovun kütt vun Sufi Müßtikkere un uß dänne ir Zick. De äälßte Schreffte di noch ähallde jeblevve senn sinn Jedeeshte vun Lalleshvari uß däm 14. Joohunndot. Ävver en de läzzte Zick eß Kashmiir esu shlääsh draan, och dorrsh de polittische fohältnißße, dat dat zimmlish affjenumme hät. De Kunnß, Kashmiri ze schriive, eß dröm ald uß am stėrrve. Et jitt och jaa käjn ööndlijje Ußbilldung mieh en kashmieresch. Et weed zwa noch jewschwaadt, un dat es hück och de äjnzijje aat wi di Shprooch jenuz weed, ävver et vääde och ėmmer vinnijer Lück, di di Shprooch schwade.
 
## Weblinks
* Wikipedia op Kashmiri
* An Introduction to Spoken Kashmiri (*op [[english (Shproch)|english]]*)
* Ethnologue Entry →&nbsp;Kashmiri (*op [[english (Shproch)|english]]*)
Klaaf

Enne **Klaaf** hälld mer, wämmer zo zwäj, dräj oddo mieh Lück bejenander eß un övver jet schwadt. Mer schwaad medenejm. Sulang nuur äjneo schwaadt un di anndere hüüren em zoh, dann eß dat en Redd odder ennen Monnoloch. Zom Klaaf weed et eetß, wenn dat Schwaade hen un heer jäjt. Ußßerdämm sulld et och nit blooß Lall sin, wat o jeschwaadt weed.
Klejnbaan Kirchbarkau-Preetz-Lütjenburg

Di **Klejnbaan Kirchbarkau-Preetz-Lütjenburg**  wood domols, Medde vum nünngkßeendte Joohundert, un am Aanfang vum zwannzishßdte Joohundert, vür allem för de Landtweetshaff opjemaat. Se hät koum Dörrever aan de Shtäkk jehatt, em Jäjedejl, öm ettlijje Dörrever hät se ekßtra ne Boore jemaat.

Et jing dröm, di jruuße Landtjööder en de oßßhollshtejnishe Shwejz hin un zoo met Schöttjoodt, Fodermiddel unn Dünge, ze fosorrje, un doför de Ernte un et Fiih fottzebrenge, un esu de Weetschaff en dä Jääjend jett opzehellve. Dat mer op dä Klejnbaan och Lück tranßpottiere künnt, do hät keijne draan jedaach.

En Preetz woo der wishtishßde Ömschlachplaz. Vun 1866 an hat di Kleijnbaan do ene Aanschloß an et nommaalshpuurije Baan Näz jehatt — die Fobindung zwesche Kiel un Lübeck övver Preetz es hückzedaach (2005) noch emmer en shuß un jood befaare, och wenn se emmer norren paa einjeisije affshnedde hätt, etwa öm Preetz un Plön eröm, un och koot hinge Lübeck. Doomols wo vüür allem wishtish ävve dä Aanschloß noh Kiel, wat no schweer am waaße woo.

## Dä Affschnitt Kirchbarkau-Preetz
Dä Affshnett noh Kirchbarkau joov et ald, wi di Baan Kiel-Lübeck jebout woodt. Bej Sieversdorf han se ene  Damm dorsh dä Poßßsee opjeshodt, wo dä suwisu ald en schmaal shtell jehat hatt. Dä Damm dejldt zick dämm dä See en Nochd un Süüd. En Bröck sorreshdt dovüür, daddet Waßßer sish net shtaue däät, un dat mer mem Boot no durreshkoohm. Un kütt. Di Bröck jiddet hück noch, nu jeijt en Shtrooß drövver.

## Dä Affschnitt Preetz-Lütjenburg

Am 30. September 1910 woodt dä Affschnett zwesche Preetz un Lütjenburg ennjewejdt. Hä däät en latte Lanndtjööder bedeene: Rethwisch, Rastorf, Wildenhorst, Wittenberg, Lammershagen, Friedeburg, Rantzau, Neuhaus, Klamp, un Helmstorf. Di Shtrek wood shliißlish em Johr 1938 dann widder affjeboudt.

## Et Eng
Di Baan wood in de 1930er Joohre schliißlish opjejovve. Et joov inzwesche met Motoore aanjedrevvene Laßßwääje, un och beßßere Shtrooße, un domet woo mer bewääshlisher un billijer wi met dä Baan. Do hät et sish allß ene weetschafflishe Schade för di Baan erußjeshtelldt, dat se koum vernünftish de Lück fare kunnt. De Shiine woodte affjebout, un paa Baanhöff han se beß hück shtonn jelooße. Zom Deijl süüt mer noch joot, wo di Baan fröer enß dorresh de Lanndtshaff jingk.
Karl-Heijnz-Plumm-Jumminasium

Dat **Karrel-Heijnz-Plumm-Jumminasium** eßß en Schull in däm Projramm vunn däm Kabarattist Dr. Wendelin Haverkamp.

Dä woor fröher Lehrer unn spillt immer de Fijuur vunn däm Anton Hinlegen. Dä eßß Lehrer am Karl-Heijnz-Plumm-Jumminasium unn hätt do en Houfe Drißß met singe Kollere, vüür allem dä fiese Schwundling.

Weijl dä Haverkamp fröher Lehrer am Ööscher *Kaiser-Karls-Gymnasium* woor, unn weijl de Fijuure nuur esuh zufällisch zimmlijje Ähnlischkeijt med dä aale Lehrer vunn dä Schull hann eßß klaa: de Schull vum Anton Hinlegen eßß eijentlisch dat Kaiser-Karls-Gymnasium.

Jo woröm nennt er et dann Karrel-Heijnz-Plum-Jumminasium? Wejl: op dä Öscher Maat, jleisch um dä Eck vumm Kaiser-Karls-Gymnasium, jitt_et en *Karls-Apotheke*, wi de Schull benannt noh däm Öscher Stadtpatron Karrel dä Jrooße. Unn im Finster vunn dä Appotheek stond fröher dick unn fätt datt se däm Karl-Heinz Plum jehüürt hatt.

Äwwer wi säät dä Anton Hinlegen immer: *Nuur keij Ärjer*.
Kloore

Ne **Klore** eßß en Aart vum Schabau, dä kej Färv hätt. Also zem Beijspill Korn, Zwetsch oder Tequila. Äwwer meijß meijnt ma_en kloore Korn wa_ma_datt säät. Dä Kloore eßß en Koote, dat heijß hä weed pur jedronke, sonz eßß hä jo ni_mieh kloor.

Ne Kloore weed och jedonn in däm Leed *Di Karawane* vunn dänn Höhnern: *Dun mer ne, dun mer ne, dun mer ne Kloore!*
Knießbüggel

Ene **Knießbüggel** es-e-ne Minsch der knießtisch es. 
En Kölle sät me also "Knieß es jeil." statt "Geiz ist geil."

Knieß hätt äwer och noch en andere Bedeutung: Wenn zwei Minsche Krach met-enander hann, sich net aanluure un net met-enander spreche, dann hann die Knieß.
Kohlenstoff

**Kohlenstoff** oder och **Kollestoff** ees eh schemisches Element mit dä Ochnungszahl 6. Ed steeijt em Periodesüßteem en de 14. Haupjrupp. Singe Atomkeern besteeijt us 6 Protone un 6 Neutrone. Öm dä Keern eröm fleejen 6 Elektrone.

## Wo fingk me dä Kollestoff en de Natur

Kollestoff ees dat Element dat die häufichste Verbindunge eenjeeijt. Su kütt en alle orjanische Verbindunge Kollestoff drinne für. Dat litt an singem atomare Uffbou. 
De Överrääste vun Planze un Deer us jrauer Vürzick sin doorch Druck un Temperatur zo su dolle Enerjielieferante jewudde, wie zem Beishpill Erdööl, Braunkolle, Schwaazkolle, Erdjaas un noch veel mieh. 
Äver dä Kollestoff kann och als Kristall vürkumme. Dann nennt meh dä Kollestoff Diamant. Ene Diamant ees dat härteste Dinge wat meh op de Ääd kenne deijt.
Doröm un weil ed su selten ees, ees ene Diamant och esu düüer.

## Wofür bruch meh dä Kollestoff

Wie ad jesaat werden die Enerjielieferante Erdööl un die andere verbrannt öm Enerjie druss ze jewinne für Strom, zom Heize oder als Benzin für ed Auto. Äver meh määt och Plastik us Erdööl. Doorch dat künstliche Zesammesätze vun de Atome un Moleküle, wat beijm Kollestoff räch einfach ees, enstonn de dollste Dinger us Kunsstoff. 
Die Diamante werden zom eeijne als Schmuck für de Froulück verkoof, zum andere werden domit Schneidwerzeuje herjestellt die fass alles schnigge künne, sujar Jlaas.

## Andere Elemente
Komeet

Ene **Komeet** ees ene kleeijne Himmelskörper, dä in ener stark unrunde Ömlaufbaan öm de Sunn kreis. Dobei kann hä Ömlaufzigge erreiche die mieh wie 100 Millione Joore duure. Wenn su_ene **Komeet** en de Nöh vun de Sunn kütt, kamer_ren meistens jott an singem Schweif erkenne. Dowejen heeß hä och **Schweifsteern**. Dä Schweif besteht us Jas un Stübb der vum Sunnewind fottjebloohse witt un kann bees zo 100 Millione Kilometere lang werde.

## Eendeeilung vun Kommete
Meh ungerscheed zwei Aarte vun Komeete:

* Langperiodische Komeete han en Ömlaufbaan, wo se länger wie 200 Joor brooche um eeijnmol öm de Sunn ze kumme. Die kummen wahrscheinlich us dä Oortsche Wulk.
  
* Kuurtperidodische Komeete han en Ömlaufbaan die nit esu lang duuert. Die kummen wahrscheinlich us däm Kuiperjüddel.

## Wodruss besteht su_ene Komeet
Ene **Komeet** ees meistens nur eh paar Kilometer jruß un besteht us Stübb, Iis un jefroenes Jas (z. B. Methaan un Ammoniak). Meh nennt ene Komeet och **dräckije Schniiball**.

## Bekannte Komeete

* Halleysche Komeet
Hä wor dä iirzte Komeet dä entdäck wudde ees vum Edmond Halley.

* Hale Bopp
Hä wor dä letzte joot mim bloose Ooch ze sehende Komeet. Hä wor vun 1996 - 1997 insjesamp 18 Moond am Himmel ze sehen.

* Shoemaker-Levy 9
Dä Komeet ees 1994 in etliche Bruchstücke op dä Juppitter jestürz. De Wessenschaftler han do dolle Fotos vun jemaaht.
Kriische

**Kriische** eßß wann eijenm dä Troon eraff loufe. Dat ka zer Sällevsreijnijung vumm Oure sinn zem Beijspill wa_mer Öllisch jeschnedde odder ene suppehejße Quallmann jejäßße hät. Oder et eßß en Aat nit-sproochlijje Kommunikazjohn. Weijl dat Kriische weed op dä janze Ääd verstonn. Jeder weijß watt dat heijß, ad dä kleijne Panz. De Pänz kriische weijl se noh_net schwaade könne. Äwwer och wa_mer mulle ka wi en Waaschwiiv weed ma aav en zo kriische. Tüppische Ouslöser sinn Schmerz unn Druur. Ma kriisch ned so oof wa_mer daarelang et Ärm Deer hätt sonder mieh wann en *plötzlijje* Driss passeet.
Kruffer

Wäer fill amm kruffe eß, dä nänndt mer enne **Kruffer**.

Su enne Minsch eß ärrm draan. Hä määt emmer do Puckel breejdt, off err et jäz däjt wäll em nigs annderes övverish blied odder wäll er ed sijj esu ußjesöögk hätdt, da s ejal. Dat kütt eejn wi d anndere füür, **Kruffo** jidd et su ne un su ne.

Enne ärme Kruffer wo dä Kääl fun dä Palmß Berta. Dä woo der janzen Daach dobeej, Bechta hee, un Bechta doo, un wi hätß Der et ann jään, wellß De su odder wellß De t andoß. Un dat Berta hädd sijj och bedeene loohße. Do kunnß mer dit, Do Kunnß mer dat, Ish bruch do noch, do künnß De doch. It hädd och jään medd em eröm jeshtrunnz, häd jeedem fozalldt wadd et doch fö ne joode Mann hät, un wat ä nidd all künnt! It däät en och jään enß foliine, Och weß Der, Minge Mann määt üsh dat flök. Äävenß enß en Wäshmaschin de Träb eraf odder de Winnter Räijfe opträkke. Dä Kruffer moot dat dann emmer - Joo, minge Mann määt at och met Linkß - o noch em Rubbedidupp fäädish wääde.

Ene anndere Aat Kruffer sin di Lück, di en däm Millshlaade op der Eck jewonnt hann. Di hatte keijn Wohhung krääje för all iier Pänz un esu hann di schliißlish dä Laade jenumme, dä ald en Zick leershtundt. Jelld hatten se jaa keijn. Do für ävver Plaz satt. Blooß wi di emmer am Ränne woore un wad se förr enne Brassel hatte, öm med äm Laade un all däm Jedööhns drömeröm fäädish ze wääde! Dä wo jo nit fö t wunne enjereshdt. Allso hatten se käijn Kösch, kej rishtish Bad för jet ze wäsche, un ovenß hann se  Di woore och bloos am kruffe. Dobäj krääten se am Eng don nigs op de Räij.

Äijne fun de schlemmste Kruffer, di ish erlääf han woo enne Weet. Dat woo esu ne Pomaadije uß Böömisch Wienerwaldt, met Entefott om kobb un deckem Buchh, weß Der esu met: küüßß di Haandt, Hä Profässoor, un hoo wooß eejn Glüüg, da Sii uunß wido oinmool di Ääre geeben. Wenn de do de Düür non nit opp haz, da looch dä dren ad pladd op de Ääd esu enne Bückling häd dä für Der jemaad. Dä däät dish jaa nit känne, dat woo janns ejaal, hä däät Der henge un fürre erin kruffe, dat woo sho nit mie schön. Hä seuseldt isj aan, wi wenn e dreej Punk Kreide vum Ruudkäppshen singem Wollf jefräßße häd un medd ener Fläsh Oliven Ööl weeijsh nohjespöldt hädt. Boh nää wadde ne Schleijmbüggel, wadd enne Kruffer! Do häß de de Aaschbakke zesamme jekniffe en dä Weetschavv us Angß, wel De bang woohß, sönß jitsj er Der rinn.
Klikki Bunti

**Klikki Bunti** ess en lößtijje Aat för de Kompjutor Minnsche förr en GUI ze nänne oddor ze beschriive. Dä ängleshe Üßdrock ** weed fö jwöönlisch GUI affjekööz, dadd eß övversäds en →&nbsp;jraafisch Aanwänndor Schnettschtäll
Krüngkelish

Wenn jet nidd esu jraad un jladd eß wi t sinn sullt, dann ess et öff **krüngkelish** jewoode, esu wi n Papijor, wo Waßßo drop jekumme eß. Wenn De jet jewäsche häß, sarr enß e Himp, e Täshedooch, e Deshdooch, odder jät, un ed eß **krönkelish**, jo dann weet tat jebüüjeld un süüt widdo shön uß, dat mer sish do met sinn loohße kann. Wem mer dat forjiß, mer hädd nit jebüjeldt un jeijd eruß do met, do saren de Lügg em Dörrebp Jo, wi leuf dä dan eröm mem **kröngkelijje** Himp, odder wat hät tat tan fö n **verkrönkeldte** Bluuhß aan?

Och Äppel künne **verkrünkele** wenn De se lang em drüjje lijje häß, di weede jät kleejner un krijje **Krüngkele** op ier Haut, wi aale Minsche.

Wenn do Mööler nit oppaß, wat sing Liijojunge driive bejm Tappeziire, di maache ze flöck un brenge de Ecke net in Fazzung, zack, han se **Krönkelle** dren un dä Meijßter hät tä Ärrjer met e Kundtschavv am Balsh. Un wenn se de Finßter aanshtrishshe un ze fill Färv nämme, di leuvf inne eraf un et jitt **krüngklijje** Shtälle, un och Troohne op de Finßto Raame, un woh di beß jannz noh unge kumme un unge drunger hange bliive, do jidd et esu fise Nübbelsche uß dä Färf, woh mer sish noch wochelang jet met ä Färf fosaue kann.
Kuiperjöödel

Dä **Kuiperjöödel** oder och **Kuiperjüddel** ees däm Asteroidejüddel ähnlich. Et ees en kreisförmije Ansammlung vun Asteroide. Hückzedaach sin unjefähr 800 Objekte us dä Rejion jensicks vum Nepptuun bekannt. Streng jenomme jehüürt dä Pluuto mit singem Moond och zom Kuiperjöödel.

Die jrützte bekannte Objekte us dä Rejion vum Sunnesystem neven däm Pluto sin:

* Orcus (1600 - 1800 km)
* Ixion (400 - 550 km) 
* 2003 EL61 (1300 × 1800 km)
* Quaoar (1250 km)
* Varuna (450 - 750 km) 
* 2003 UB313 (~ 2500 - 3000 km)
* 2005 FY9 (1800km)
* 2002 AW197 (890 km) 

Teilweis werden die jruusse Brocke noch vun andere ömkreis. Die he jenannte Asteroide sinn teilweise jrüsser als dä Pluuto, werden äver net als Planneet aanerkannt, weil se de Bedingunge net erfülle öm Planneet sin ze dürfe. Dat witt äver noch unger dä Wesseschaftler deskuteert.
Kwadraatkillomeeter

En **Kwadraatkillomeeter** eßß en Fläschenmaaßß föör ejn Killomeeter em Kwadraat. Datt sinn 100 Hektar oder 1.000.000 Kwadraatmeter.
Köbes

Dä **Köbes** is der Jung dä et Kölsch udder in Düsseldorf udder Krieevel och dat Altbier op der Desch brängk.

Dä Köbes hätt en bloue Vüürbinder un en Läddertäsch aan. Fröher (un in ville Brouhüser och noh hück) moot hä 't Bier an d'r Thek selvs zahle bevür hä 't aan dä Jast verkäuf. Hä hätt ene Kölsch-Kränz, dä Löcher hätt för de Kölsch-Stange. Mer säht, dat fröher dä Köbes keine richtije Kellner wor un doröm hätt mer em kei Tablett jävve künne (dann wör alles umjefalle) unn och nicht vertroue könne dat hä et Jeld aanjitt.

Woröm dä Köbes heiß weiß hä selvs nit esu jenau. Et es ene aale Bejreff, der sich alt vür 200 Johr dorchjesätz hätt. Mer säht dat domols vill jung Lück als Köbes jeärbeit hann, die op däm Wääsch wore noh däm Jrab vum hillije Köbes in Santiago di Compostela (dat es en Spanie). Dat wore dann de Köbespiljer, un desderwejen hatt mer se eifach Köbes jenannt. Ob dat stemmp? Mer weiß et nit.

Köbes es nit eifach en Kellner, Köbes es en Berofung. Dä Köbes es stäts däm Kölsch verpflichtet un nit däm Jast. Mer sullt im nit im Wääsch stonn. Dä Köbes nemmp et leer Jlas fott un brängk e neu, ob do 't no wells udder nit. Wellste kei Kölsch mih, mosste ene Bierdeckel op et Jlas dunn, un dann weiß hä Bescheid.

## Websigge
* Köbes
Kölsche Kaviar

**Kölsche Kaviar**  es de kaale Flönz met enem Röggelsche, Mostert un Musik, dat es kleijgeschnette Öllich. In Düsseldoof säät ma däsweje och *Flönz met Öllisch* dobei, unn im Berjischen säät ma *nekke Hennes*. Kölsch Kaviar hat nüüt mit däm russische Kaviar ze donn. Et sieht nit ens so us.

## Websigge
* Kölsche Kaviar - Blotwoosch, Flönz und viele Namen

## Quälle
Köngk

Dat Woot **Köngk** odder **Könngk** usse m Vüürjeberschßplatt iss enn annder Woot föör dat kölsche Kingche su äänlish wi Panz. Et ißß nit jenau et sellve. Et weed e beßje annders jebruch, unn mer kann nit eijnfach övverall doo **Köngk** odder Kingche saare, wo mer och *Panz* saare däät, unn shonn jaa nit annderß eröm. Ävver trozzdämm eß dä Sėnn vunn Köngk, Kingche unn vunn Pannz sish zimmlish eejaal.

## Süsch och
* Panz
Lall

**Lall** ess esu jät äänlijjes wi Keu. Do schwaadt äĳner, un mer voshtäĳd en nit. Em Fall fun **Lal** eß dat ävver joot mööshlish, dat mer di Wööt voshtonn kann, dij e säät, jo sujaa sing jannze Säz kamm mer noch voshtonn. Et sull sujaa vükumme, dat mer dä Lall komplättemang vershtonn kann, un dat mer n sujaa för sėnn foll hallde un opjriife künnt. Blooß — wenn et Lall eß — dan eß do nix dohinnder. Dä mäĳnt dat jaa nit, watt e schwaadt. Esu en Lallbakke wäĳß villäĳsh jaa nidd e mool, watt e shprėsh, verspresh jät, un hät don nix jemäĳndt, rädd füür sesh hen, un hät to doch nix jesaat.

Typpish eß dä Lall, dä uß dänne Pollittikore nuur esu triif, ävver och fun de Kannzelle kütt övv enne fürshterlijje Lall. Vokeufore unn Aanvälldt sen och jood bekannt för irre Lall, un Männor, die de Fraulück för sesh jevenne wulle. Angersh eröm sull och shunn füürjekumme sinn.

Lall hät sellde Hand un Fooß, do kamm er et öff draan fööhle. Et kütt ävver aldenß füür, dadd et sish aanhüot wi Lall, un eß käĳne, un och ömjedriiht. Mer kann et em Zwaijvel nuur affvaade.

Jedenfalls eß Lall en Aat fun Kommunikazjoon, wo mer dəmiiz och jood drop fozishte künne.
Landfürst

**Landfürst** eß en Bier Marrke fun dä Brauerei Königshof, en Broueräj en Krieevel-Künningshoff, di sez om ejemoolijje Jelände fun dä Rhenania, un jehüot orr ennem ejemoolijje Ärrbeijdor fun dä Rhenania.

Zig dämm et Rhenania-Alt funn Krombacher en Krützdaal-Krombach jemaat weed un fille Krieevelsche et nit mieh müjje, sinn se ob et Landfürst Alt ömjeschwängk. Dat kritt mer en dä Shtadt övverall en de Lääde un em Suppermaat. Ed ess en Krievel un Ömjävvung esu beliep jevoode, dat de Bräueräij Könningshoff jäjen Engk 2004 iier Kappazitääte forjöößere moot un neu Tanklaarer un Bräukäßßelle aanjeschaff hätt. Do bräue se nävven em Alt on noch Pils, Wejze, Expocht un mesche Radlor, all unger däm Naame **Lanndföösh**.
Landschaftsverband Rheinland

Dä **Lanntshaffßfobannt Rhinglant**, offizzjäll:  „**'“ odder **LVR**, eß en [[Jedeedtßkörreposhaff]] em [[Rhingandt]] ennerhallef vun [[Noocht Rhing Wäßßfaale]]. Hä sull, su weet jesaat, '[[Regijon|Rigijonaale]] Oppjaave' övvernämme uß dä su jenannte 
'[[Kommunale Sellevßforwalldung]]e', dat määt hä zom Bäjshpill aß ene [[Bowdrääjer]] odder [[Krankehusdräjer]] unnesuwigger. De Äjn sare dat eß domet de Jemäjnde nit zo mäshtish wääde, de anndere sare et eß öm dä Jemäjnde unnüüdish koßte un lück ze shpaare un övverhoup op en bäßßer Kvallitäät ze kumme, un öm ''jemäjnsəm'' Saache övverhowp fädish ze kiije, di ''jede_fö_sijj_alläjn'' mih_wi ärresh fimpshish, am_eng, ußfalle mööte.

== Zaale un Fakte ==
Dä Landshaffßferbannt woot [[1953 (Johr)|1953]] jejründt. Zoshtändish eß_e fö_dä Nodht_Däjl vun de aale [[Rhingprovinz]] vun de [[Proüße]], di_t zick däm [[Zwäjte Weltkreesh]] jo nit mieh jit. Hä häldt etwa achzeen Dousend Lück aanjeshtelldt. Hä hät singe Houpsez en [[Düx]] en [[Kölle]], ävver ungerhäldt a paa Ußßeshtälle, un bej Bedrarref och Boushtelle. Jeede  [[Lantkring]] jeed [[Shtadt]] em Rhinglant sin Metjleed em LVR, un dä LVR eß dann domet och för di zoshtändish.

== De Metjleeder vum Fobanndt ==
Hee sinn (Shtanndt af Medde 2004) de Metmaachere bäjem Lanndschaffßfobannt un dozoo iir ''offizzjälle Noome'' un de Aanfangß_Boochstaave vun dänne iir Awto_Nummere:


=== De Shtädt un Jemëjnde en de Kringe fum Fobanndt ===
<div style="margin:0; border:0; padding:0 1em">













</div>

== Luur och ens == 
* [[Landschaftsverband Westfalen-Lippe|Lantshaffßfobannt Weßßfaale-Lippe]]

== Websigge ==
* De [http://www.lvr.de Websigge vum „**'“] (*et miitß op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]*)
Leddig

Wenn jet **leddig** is, dann es nüüß mieh beej, nüüß mieh drom, nüüß mieh drop, un esu wigger. Dat es e beßje su wi nackig beejm Minsche, doch nur för Saache. Denn wenn e ne minsch leddig es, dann heis et: nit verhierohd. Doch wenn enne Teller leddig is, dan hän mer dä affjejesse un et jit schöön Wädder. Wenn dä Weihnachtsboum leddig is, dann esse nit jeschmöck. En ennem leddige Auto setz keejner drin. Ennem leddige Autobus onit, u ßer em Farer, womööshlish. Wä sing Angel leddig uss em Wasser trick, dä hät no nüüß jefange. Et naaks, wenn kein Minsche op de Stroohße eröm looufe, joh da sinn uns Stroohße un Pläzze leddig, de Ampele läuchte fö nüüß, se loufe leddig. Un wenn de Automat leddig is, kesse keejn Zarrätte mieh rus. Un ich ben am hoffe dat minge Sarsch noch lang leddig blieve sull.
Limburrsh (Provinß, Belljie)

**Limburrsh** (ob flämish u nederländisch: , op franzüüsish: , op wallonish: , op deutsch: ) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji en Europa.

De Houpshtadt fun Limburrsh eß Haßßelt (ob_flämijj_u_nederländisch: , op franzüüsish: , op deutsch: )

De Provinß Limburrsh jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VLI.
Little Milton (Bostock)

Dä Panz  hät dä Shpeznahme **** aanfang do 1970er Joohre krääje — noh däm Deeshter . Dat kohm, weejl hä voshiidentlish bäij Vätbevärrbe metjemaat un och jewunne hät, wi hä noch käjn Aach Johr allt woo, un woo sujet wi_n Berümphäijd_en , en Ängland, woo hä domols lääve daat. Hä woot ävver 1972 plözlijj_övver de jannze Wält pikannt.
Lousberg

Dä **Loußbärsh** (huhdeutsch *Lousberg*) is ejner vunn de zweij Hüjel im Ööscher Kessel. Dä andere is dä Salvaturbärsh.

Dä Loußbärsh is en promminente Bärsh wejl hä kwaasi mittedren in däm Ööscher Becke lisht. Ma kann_en vunn wejt wesh erkenne unn bovve iss en Reßtorang zem in de Landschaft ze luure. Datt eßß op enem ehemalijjen Waßßerspiischer monteet, däm *Drehdurm Belvedere*. Dä wood 1956 vunn däm Arschitekten Wilhelm K. Fischer jebout. 

Dän Loußbärsh hätt da Düüvel opjehäuft. Nohdem hä vumm Ööscher Stadtrat noh dem Duumbou jehörish övvers Uhr jehoue worde ess woor hä zimlish wößt unn hät sish räshe wolle. Daföör hätt hä zwei Sandsäck vunn dä holländische Küste jehollt unn hätt se op Oche werfe wolle. Äwwä wejl dat suh_ene wigge Wääsh woor is hä ad mööd jesinn wie hä an de Jrenz koom unn hätt de Säck nur noch hinger sish hää jetrokke. Do hätt er en aal Maatwiiv jefraacht: „Sach sar_enß, ish sök do wejsh no Oche, kaste mich dem_ens verade? Is_et noh_ene wigge Wejsh?“ Unn sie hätt_en jleish erkannt, vun wäjje dä Huf am rääshte Bejn unn wejl hä suh noh Schwefel jestunke hätt. Da hätt se op ihre aale Schuh jezeisht unn hätt jesaat: Luur_enß hä, die hann ish in Oche jekouft unn sinn losjeloufe, unn jätz sinn se ad kapott. Da hätt dä Düüvel kej Looß mieh jehatt föör wigger ze jonn unn hätt de Säck jrad lijje losse, paar Killomeeter wesh vunn Oche. Unn wejl dat Maatwiiv suh lueß is jesinn säät ma zo däm Bärsh Loußbärsh. Unn dä Shproch jäht esuh (op Ööscher Platt): *Dor Ööscher iss dor Düüvel ze lueß*.
Läng

Die SI Basiseinheit vun de **Läng** ees ene **Meter** oder och **Meeter**. Et Formelzeiche ees dat *l* un dat Zeeche für de Einheit ees eh *m*.

## Wie ees ene Meter fessjelech

Ene Meter witt hückzedaach fessjelech als die Streck, die et Leech em luffleere Raum en 1/299.792.458 Sekunde zoröcklech.

## Wie wor fröher ene Meter fessjelech

Fröher wor ene **Meter** anders erkläät wudde. Em Middelalter woren de Länge unjenau avjemesse wudde, weil die Jrundlaach vun der Vermessung woren die Ärm un Been vun de Herrscher jewäss. Hat meh ne jrusse Könich su hat mer och ene lange Meter, wobei dä domols noch *Schritt* oder esu ähnlich jenannt wutt. Irz em 17.Joorhundert kom dann dä Wunsch op dat janze ze vereinhetlische, weil emmer wedder de Lück betupp wudde woren. 
Em Joor 1793 wudd ene Meter dann als dä 40 millionste Deel vum Längejrad dä durch Pariss durchläuff fessjelech. Sechs Joor spädder wudd dat Mooß dann in Platin jejosse un als *Urmeter* en et Museum jelääch. Höck weeß me dat dat Urmeter eh kleij bissche ze kuurt wor.

Em 19.Jahrhundert wudd dä Meter neu fessjelech. Jetz wor nimie de Ääd als Jrundlaach sundern zwei Strichjruppe. Dat Mooß wudd dann och als internationaler Meterprototyp och en Metall jejosse. 

1960 han sich de Weeßenschaftler dann üvverläch, dat et jenauer ees, wenn meh dat Nuklid Krypton 86 nimmp un die Strahlung die dat usssendet met 1.650.763,73-fache malnemme deijt. Wat dann dobei erus kütt ees ene Meter.

Dat blivv dann esu bis 1983. Do koom dann die oven ad jenannte Erklärung zom Zooch.

## Bekannte Avwandlunge vum Meter

* Do ees als bekanntestes Beishpill dä **[[Kilometer]]**. Dat sin jenau 1000 Meter. Die Einheit witt met *km* avjeküürz.

* Jenauesu bekannt ess dä **Zentimeter**. Sing Einheit witt *cm* jeschrivve. Oom Bou witt en Zentimeter jemesse. Hä entsprich däm hundertste Deel vun enem Meter.

* Dann wör do noch dä **Millimeter**. Für dä schriev me *mm* als Einheit. Ene Milimeter ees dä tausendsde Deel vun enem Meter. Hä witt in de Metallverarbeedung un alljemein en de Teschnik verwend.

## Wie kann me ene Meter messe

Öm erus ze krieje wie lang irjendjet ees muß me et messe. Dozoo bruch me Messwerkzeuch. Jetzt ees et jo zeemlich schwer dat met dem Leech ze maache. Also hätt me eh Vergleichsmooß dat em beste Fall vum Eichamp zoojelosse ees wie zem Beishpill:

* Zollstock 
* Messschieber
* Mooßband
* Kilometerzähler
Kirshejoor

Et **Kirchejoor** rejelt wann de Christe bestimmte Feste un Namensdare fiere. Et jitt Huhfeste wie Weihnachte, Ostere un Pingste, un janz jewöhnliche Dach. Dä Bejriff is em 16. Jahrhundert injeführt wudde, als et ene neue Kalender jov der vun däm vun de Kirch avweeche dät.

Jrundsätzlich han die drei jruße Christliche Kirche, nämlich de Katholische, de Evangelelische un de Orthodoxe, dä gliche Kalender. Et sin äver doch noch jede Menge Ungerscheed dobei.

## De Fierdäsch
Hee ens en Oplistung vun dä wichtichste Fierdäsch im **Kirchejoor**:

### De Weihnachstfesskreis
* 1. Advent - Et Kirchejoor fängk emmer am 1. Advent aan. Wobei dat immer de vierte Sonndach für Weihnachte is. De Adventszick is de Faastezick für Weihnachte.
* 25. Dezember - Weihnachte
* 1. Januar - Neujoor
* 6. Januar - Hillije drei Könije, en Kölle am Dreijkünningsschrein em Kölner Dom besonders fässlich jefiert.

### De Osterfesskreis
* De Fastezick - Die bejinnt am Äschermettwoch 40 Dach für Ostere
* Palemsonndach - Dä Sonndach für Ostere 
* Jrööndonnersdach - Dä Donnerßdach für Ostere
* Karfridach - Dä Fridach für Ostere
* Karsamdach - Dä Samdach für Ostere 
* Ostersonndach - Ostere fällt op dä eetste Sonndach nom eetste Vollmoond im Fröhling un is et hüxte Fess em Kirchejoor
* Wieße Sonndach - Dä Sonndach no Ostere
* Christi Himmelfaat - Dä Donnersdach 40 Daach no Ostere

### De Pingsfesskreis
* Pingste - Dä Sonndaach 50 Dach noh Ostere
* Trinitatis - Dä Sonndaach noh Pingste
* Fronleichnam - Dä Donnersdach noh Trinitatis

### Die foljende Fierdäsch zällen zom alljemeine Kirchejoor:
 
* 15. August Maria Himmelfaat
* 1. November Allerhillije
* 2. November Allersielle

## De Hillije

Över et janze Joor verdeilt sin die Fierdäsch vun de janze Hillije, die et en dä katholische un dä orthodoxe Kirch jitt. He soullen nur e paar wichtije kölsche Namensdare jenannt sin:

* 17. Januar - Antonius (Tünn) 
* 21. Januar - Agnes (Nieß)
* 19. März - Josef (Jupp)
* 14. Mai - Matthias (Mattes)
* 24. Juni - Johannes (Scheng) - Mettsommernaach
* 29. Juni - Peter un Paul (Pitter, Paul)
* 24. Juli - Christine (Stina)
* 25. Juli - Jakob (Köbes)
* 26. Juli - Anna un Joachim de Eldere vun dä Motterjottes. Namensdach (Änn, Änni, Annemie, Joachim)
* 11. November - Määtes
* 19. November - Lissbätt
* 16. November - Gertrud (Traudt, Traudtsche) ???
* 25. November - Katharina (Tring, Kätt, Kättsche)
* 4. Dezember - Barbara (Bärbel, Bärbelsche) 
* 6. Dezember - Nikkolaus
* 26. Dezember - Stephanus
Lėßß met de europäeshe Komeßjone

De Jemejnshaff wääßeldt aff un ann der naame, de Komißßjoone wääßele iir Bedeutunge un jannz sellde weed orrenß ene äjnßellne Komißa ußjewääßeldt. Benanndt sinn di entßelne Komißßjone noom Shef, dəm Füürsezzende, dänn se der Präsidenndt fun de Komißßjon nenne. Aso ėmmer wennet ne nöüje joof, fänngk en neu Komeßjoon aan. Kütt derselve Baaß widde, fön neue Ampßzigk, da krijen sing Komeßjoone en röömishe nummer aanjehange.

Beij de läzde Komißjon eß dat Johr vum Eng noch dat waddet wääde widd wenn würrəklish de jannze jeplaandte Ampßzigge och ennjehallde wääde wööte, … evve väjß meret?
## Ußßerdämm
* De Lėßß met de europäeshe Komeßaare
&nbsp;
Lėßß mėt de Baane

**Lißß med Naame vun Baane** (Iisebaane un Strooßbahne un su jett, unn denne iir Affköözunge)
* BBÖ, de 
* BBV, de 
* BM, de 
* BR, de 
* BSM, 
* BVR, dä 
* ČSD, Československé státní dráhy
* CEG, de Crefelder Eisenbahn-Gesellschaft
* CFL, le 
* CKKIE, de Crefeld-Kreis-Kempener Industrie-Eisenbahn-Gesellschaft
* DB, de Deutsche Bahn AG
* DB, de Deutsche Bundesbahn
* DEAG, de Deutsche Eisenbahn AG
* DKB, de 
* DR, de Deutsche Reichsbahn
* DR, de Deutsche Reichsbahn in der DDR
* DRB, de Deutsche Reichsbahn
* DRG, de Deutsche Reichsbahngesellschaft
* DSB, det Danske Statsbaner
* dä feurije Elias → KBE
* HGK, Häfen und Güterverkehr Köln
* JDŽ, Jugoslowenske Državne Železnice
* KBE, de Köln-Bonner Eisenbahnen
* KEG, de Krefelder Eisenbahn-Gesellschaft
* KFBE, de Köln-Frechen-Benzelrather Eisenbahn
* de 
* KVB, de Kölner Verkehrsbetriebe
* KWS, de 
* LSE, de 
* NMBS, de 
* NS, de 
* NSB, de 
* ÖBB, de 
* ÖBB, de 
* ÖStB, de 
* OVAG, de 
* PKP, de 
* RBV, de 
* de Rheinbahn en Düsseldorf
* RSVG, de 
* de ruude Bahn → KBE
* RVK, de 
* dä Schluff en Krievel
* de schwazze Bahn → KBE
* de schwazze Bahn → KFBE
* SNCF, de Société Nationale des Chemins de fer Français
* SNCB, de Société Nationale des Chemins de fer Belges
* SWB, de 
* SWBV, de 
* SBB, de 
* VBG, de 
* VRS, dä 
* VRR, dä 
* WUPSI, de
Maggel

**Maggel** — op orrinaal änglesche **** jeschrivve, spresh_mer jenau_esu —  ess_en Bėzëĳshnung, enne Naame fö_n 
Zoot Lügk, us dä Bööshe_Räĳ fum , di en änglesche Schriiveren am fozälle eß, et 
.

Esu nënne dė_Zauborro en dä Bösho di_Lück, di_sëllvs këĳn Zauborro_sinn. 

## Enn anndere Sprooche
Mars (Planet)

Dä **Mars**  (Symbol: ) is dä vierte Planet vun aacht in unserem Sunnesystem. Hä is im Middel rund 227&nbsp;Millione&nbsp;Killometeere vun de Sunn entfärnt un broch 686,98&nbsp;Daach bis hä eijmool dömeröm is. 

Sing Noppere im Weltall sin op dä ene Sick de Ääd un op dä andere Sick dä [Juppiter]. Öm de Mars eröm kreise zwei Moonde. Die heeßen Phobos un Deimos un sin alle beeds nur eh paar Kilometer jruss. 

Dä Mars witt och als ruude Planet bezeichnet, weil hä im Feernrööhr ruud schimmert. Die Zahlreiche Soonde vun de NASA un de Russe han tolle Fotos an de Ääd jefunk un do sieht me dat dä Mars wirklich ruud is. 

Et witt vermuut, dat om Mars fröher ens Leeve exeseert hätt. Dat kunt äver noch keeine beweise.