open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sonndaach

Dä **Sunndaach**, **Sůndaach**, oddo **Sonndag** eß dä lëzde Daach enn_dor Woch — mansch ëijne süüd_en och allß dä nůllte.
Ed_eß de ëijnzijje jarranteete Fierdaach enn_dor Woch för de allo_miißte Minsche op dor Wälldt,
och wann bëij onß en dä Jääjend fö_fille dä Sampßdaach och frëij_eß.

Mer säät, dat et dä Daach woo, wo dor Härjott sich oßjeraudt hätt un de Schöönheijdt fun singe Wälldt jeneeße dääjt, di_je en dä Woch do_für jeschaffe hätt.

Bëij de aale Järmaane woo hä dä Sunn iere Daach, di och als_enne Jott aanjesinn woor.
Wochedaach

Enne **Wochedaach** eß enne Daach fun der Woch. De Woche hann bëij ůnß sibbe Daare. Dat eß ävver och sönß woh op der Wält dor Vall. Drömm nemmp mer och aan, dat dat med dä sibbe Dääsh ald janns amm Aanfang fun der Minschhëijdt esu jemaat woode eß, un dat sesh do nix draan jeänndot hät, wie sesh de Minsche övver de Konntinännte fodeejlt han.

Bëij onß sin de eezte fönnef Daare en der Woch de Wärrekdaare, der Samßdaach eß esu dozwesche un eß för de miihßte frëij, un der Sunndaach eß ėmmer enne frëije Daach. Dat kütt uß de Bibel, wo joh dren shtëijt, dat der leeve Jodd am sibbentde Daach noh dr Schöpfong eeds enß e Päußje jemaat hät, un dat sůll unsere Sunndaach sinn.
Oche

**Oche** (dütsch: *Aachen*, franz.: *Aix-la-Chapelle*, ndl.: *Aken*, latting: *Aquisgranum*) is en Stadt im Wessusläufer vom Rhingland. Dä Dialekt es dat Öcher Platt, en ripuarisch Sproch med enem limburgische Klang, suh ene Singsang. Oche jehüürt äwwer klaar nohm Rhingland, zemaal dat Bier övverjäärisch unn hell es wie et Kölsch unn Bönnsch (dat Bier vum Nidderrhing es dunkel, Alt), un mer säät an Karneval Alaaf un net Helau wi zem Beispil in Düsseldorf. Oche liecht direk an dä Jränz zo Niederlande un Belje im su jenannte Driiländaeck, formal zesammejefass unger Euregio Maas-Rhein. Oche hätt e Teschnische Uni - RWTH Aachen - un diverse Fachhuhschulle.

Dä beste Punk för över de Stadt ze luure iss dä Lousberch. Dat beröhmteste Deer in dä Stadt es dat Bahkauv.

Jet tüppischet för ze Esse in Oche sinn dä Riisflaam unn de Printe. Drenke konnt ma fröher dat Degraa, hückzedaach jitt et nur noh Öcher Sproodel. 

Wischtije Lück en Oche sinn dä Noppeney unn dä Mullefluppet.

## Watt mötste aaluure?

* Dom
* Roodhous
* Sank Foillan ( St. Fleng ) 
* Marschiertor
* Ponttor
* Elisenbronnen
* Halleluja-Jasometer
* Backezahn
* Mulleklenkes em Öcher Bösch
* dä Türelürelüssje-Bronne in dä Klapperjass
* Tivoli

## Watt es in dä Näh?

* Hauset
* Kirchroa
* Moresnet
* Raeren
* Sömmert
* Rütsche
* Stolbersch (Rhingland)
* Wöschele
* Aischwiele

## Weblinks
Kaschöttshe

Et **Kaschöttshe** (oder ou **Kaschott**, vunn franz. **)
eß ëĳendlijj_enn *Kabuff* wo mer_ëĳne ennshpärre däät,
dä me nit loufe jonn hann wulld, bëĳm Kåmmißß.
De Felldtjääjerre, also de Jjandarrmerii fun de Zalldaate,
hatte och mobiil Kaschöttshe, vinnishßdenß bëĳ_de Franzuuse.

Hügg weed e *Funke_Kaschöttche* em FasteloovenzZoch med_jefööert,
dadd_eßß jäds_enne klëĳne Waaren medd_ennem Klo dren.

En Kaschöttsche eßß ou en klej Keßß för jet erinnzedonn.
Kävels

**Kävels** es dat Platt vun Käävelaer zwesche däm ungere Rhing un de Maaß aan de Niers jelääje un als Wallfaahtßoot en de Wält bikannt.

## Beispöll för Kävels Platt
### Et Heimatleed
Dat kävelsche Heimatleed *Wor hör ek t’hüß?* wood jeschreve vum Theodor Bergmann, dä aam 29. Dezember 1868 jeboore woodt, un aam 17. Mai 1948 widder vun uns jejange es.



**Wor hör ek t’hüß?**

**I.**
Wor hör ek t'hüß? - kent gej min Land?
Gän Baerge schnejbelaeje,
Gän driewend Waater träkt en Band
Voerbej an groote Staeje:
Dor, wo de Nirs doer't Flackland geht,
Wor in den Baend et Maisüt steht,
On wor de Keckfoars quakt in't Lüß,

**II.**
Wor op de Hej de Loewrek sengt,
Den Haas sprengt doer de Schmeele,
Wor ons de ricke Sägen brengt
De Aerbejshand voll Schweele,
Wor in et Koarn de Klappros drömt,
Van Fäld on Weije rond ömsömt,
So frindlek röst et Burenhüß,

**III.**
Wor gärn de Lüj en oapen Hand,
in Not de Noaber reike,
Voer Gott on Kerk on Vaderland
Noch faas ston, as de Eike,
Wor män'ge Drömer, män'ge Sock,
So gut es, as den aandern ok,
Wor sälde Strit on groot Gedrüß,

**IV.**
Pries gej ow Land mar allemoal,
In Nord, Ost, Süd on Weste,
Ok män'ge groote Noet es hoel -
Min Laendche es et beste!
Hier stond min Wieg, hier lüjt mej ok,
So Gott well, eins de Dojeklok
Dann schrieft mej op et steene Krüß:



## Ussem Bööscherschaaf
* Herbert Cürvers: „** - Kävels von A bis Z“, em Verlag Butzon & Bercker, 1983 eruß jekumme.
Eigelsteinpooz

De **Eigelsteinpooz** oddo **Ëijelstëijnßpooz** (offizjäll op Deutsch **' un **') ess_en ahle Poods_en Kölle.

Frööjer, avv_em_Meddelalldo, eß en dä kölsche Shtadtmor de Aijelstaijnßpooz dren jewääse. Hügk litt_se meddsen en der Shtadt en der Nöh fum Ebertplaz un esu joot wi_jam Ëngk fun enner schmaale Shtrohß, orrjinaal beß aan de römesche Shtadtmor, di der Ëijelstëijn hëijß. De Minsche mëijne och öff_di Pooz wän_se blohß „*d'r Ëjelstëjn*“ saare.
Sunn

De **Sunn** (Symbol: ) is dä Steern, dä sich in de Midde vun unserem Sunnesystem befink. Oohne de **Sunn** hätte mir keij Leeve op de Ääd. Äver och veele andere Dinge däten ni_mie funktioniere. Et Klima, also Wind un Wedder, äver och de Jezeite jöv et ni_mie.

## Sunneflecke

We_me de Sunn durch eh Fernrühr betrachte deet, dann ka_me manchmol mieh, manchmol wenijer schwaaze Flecke op dä Sunn sehen. Dat sin de **Sunneflecke**. Schwaz sin se äver nur weil me de Sunn nur dorch ene starke Filter met nem Fernrühr betrachte kann. Se entstonn dorch Stöörunge em jewaltije Magnetfeld vun de Sunn. Die bewirken dat et an där Stelle op de Sunneoberfläch circa 2000°C kööler ees als op däm Ress vun dä Sunn. Et jit Zigge mit veel Flecke, die nennt me Sunnefleckemaximum und et jitt Zigge met winnich Flecke, die nennt me dann Sunnefleckeminimum. In e_nem Minimum kann et passiere dat daachelang keeijn Flecke ze sehe sinn. Dat janze hätt en erstaunliche 
Rejelmäässichkeeijt. Minimum un Maximum liejen eemmer elev Joor ussenander. Ussnaahme bestätijen och hee de Rejel. Zwesche 1645 und 1715 wutten keeijn Sunneflecke beobachtet. Me sprich hee och vum sujenannte Maunderminimum. Jlischziggisch wor äver och die kleeijne Iiszick in där et lange, kaale Wintere un kööhle Summer joov.

## Sunnefinsternees

Dodoorch dat die Ömlaufbaan vum Moond zor Baan vun de Ääd öm de Sunn jeneich ees. Kütt et hin un widder für dat dä Moond zweesche Sunn un Ääd doorchlööf un singe Schatte dann op de Ääd fällt. Dat ees dann en Sunnefinsternees. Me ungerscheed drei Aarte vun Sunnefinsterneese:
* **Totale Sunnefinsternees**
Dovun sprich meh wenn dä Moond die Sunn komplett bedecke deeijt. Die letzte totale Sunnefinsternees, die me vun Deutschland uss sehe kunt wor am 11. Aujust 1999. De nächste üverhaup ees am 29. März 2006. Die ees äver leider nitt vun Deutschland uss ze sehen. Do ees et nächstemohl en totale Sunnefinsternees am 7. Oktober 2135 zo beobachte.
* **Ringförmije Sunnefinsternees**
En rinförmije Sunnefinsternees kütt eemmer dan für wenn dä Moond op singer Ömlaufbaan ze wick weg ees. Dann kann hä nitt die Sunneschiev komplett bedecke un et bliev ene helle Ring öm dä Moond. Do wor die letze am 3. Oktober 2005. Vun Deutschland wor die allerdings nur deelwiess ze sehen. 
* **Deelwiese Sunnefinsternees**
Eemmer dann wenn dä Moond nur eh Stück vun dä Sunneschiev bedecke deeijt sprich me vun ener deelwiese Sunnefinsternees.

## Luur och he
Filemchje vun ener partielle Sunnefinsternees vum http://www.youtube.com/watch?v=6pBzLAY7rkk|04.01.2011
4. Aujußß

Der veete Aujußß.

## Minnsche
### * Jeboore
* Barack Obama wohd em Joohr 1961 jeboore.
* Anita Protti wohd em Joohr 1964 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Milton Campbell, jr. schturv em Joohr 2005.
Joohr 1961

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitikk
* Botswana wood onaavhängisch.

### Weßßeschaff
* Dr Asteroid 2866 Hardy wood entdeckt.

### Minnsche
Dirk Bach wood am 23. April jeboore.
30. Juuli

Der drißishßte Juuli.

## Minnsche
* Susanne Abbuehl wood em Joohr 1970 jeboore.
* Vinzenz Liechtenstein wood em Joohr 1950 jeboore.
* Ingmar Bergman stervd em Joohr 2007.
* Benedikt I. stervd em Joohr 579.
Krieevelsch (Sprooch)

Unge am Rhing litt di Seijdensthtadt Krievel. En Krievel sellver, ävver nit in däm Städtsche Öeding, schwaden de Lück **Krieewelsch** — wi se sellver schrieve
— oder **Kriievelsch**, **Krievelsch** — watt jett beßßer in unnß süüdlijje ripoarische Schnüßße paßß.

Dat Krievelsch hätt ettlijje Diajalekkte. Och wenn et ene jannze Houfe Äänlishkeijte jitt, weed dat jannze Krieevelsch nit mieh beijem Ripoarisch doo bei jezäält. Et jilld ėn der Shproochweßßeschaff als en Limburjische Sprooch,  di koomij ävver esu eßß datt, och beij de Süüdneederfränkische Sprooche unn domet allz Nėėderdeutsche Sprooche zäle.

## För noh ze Lesse
* Willi Hermes: Krieewelsch van A bes Z, Verlag Joh. van Acken, Krefeld, 1978. ISBN 3-923140-03-7
Joohr 579

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitigk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Minsche

† Benedikt I. stervd am 30. Juli.
### Sönß
22. Sepptämmber

Der zvëĳunzvanzishßte Sepptämmber.

## Minnsche
* Billie Piper weed em Joohr 1982 jeboore}}

## Websigge
*
Ädappelschlot

**Ädappelschlott** ode och **Arpelschloott** eßß en lekker Schlott ußß jekooch Ädäppele mieß med en Sooß ußß Majjo.

Jitt och Lück di maache dat med en klaare Sooß ußß Eßßisch unn Ööl. Rinn mööte esuh unn esuh Jürksche unn Öllsche. Kannze äwwer rinndonn watt jrad do eßß, alsuh zem Beijspill Eijsche, Kaapere, Thonfisch unn esuh wigger.
23. Sepptämmber

Der dreijonzwanzeschßte Sepptämmber.

## Katastrophe
* Velssturz en d Breitachklamm em Joohr 1995.

## Minnsche
* Ralph Hunter Daughton wood em Joohr 1885 jeboore.

## Sönß
Dr Herbst vängd a.

## Websigge
*
Joohr 1995

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
Velssturz am 23. September en d Breitachklamm

### Minnsche

### Sönnß
Di Zeechetrickserisch  weed öt ischde mol jemaad.
16. Apprill

Dä säkßeente Apprill.

## Kirrshejoo
## Wat Fröjo woo
### Pollitikk
### Kunnß
### Minsche
* Benedikt XVI. weood em Joohr 1927 jeboore.
* Charlie Chaplin wood em Joohr 1889 jeboore.
* Francisco de Goya stervd em Joohr 1828.
* Fay Bainter stervd em Joohr 1968.

## Sönß
Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard em Joohr 2008.
## Websigge
*
Joohr 1958

## Wat_paßßeed_ėß

### Weetschaff
* D ischde EUREGIO
* D Kommunalkreditbank Austria AG weed jejründt.

### Minsche
25. Juuli

## Minnsche
* Bradley Barron Renfro wood em Joohr 1982 jeboore.
* Marie Luise Nikuta wood em Joohr 1938 jeboore.
Cramer Kölsch

**Cramer Kölsch** wood fun de Brauerei Cramer & Cie. en dä Äjfel en Nideggen-Wollersheim jebrout.

## Websigge
* Cramer Bier
Cölner Hofbräu P. Josef Früh

De **Cölner Hofbräu P. Josef Früh**, koot der *Früh*, es en Braurei us Kölle. Der ier wichtichste Marreg es dat *Früh Kölsch*,wo se zigg en paar Joohre och usserhallev fum Kölsch Jebeedt ööndlich reklame för maache, für allem met Spots em Fernseen.

## Websigge
* Cölner Hofbräu P. Josef Früh
Malz Mühlen Kölsch

Dat **Malz Mühlen Kölsch** - fööjer hees et noch nur **Mühlen Kölsch** - ess e Bier, dat weed en dä Malzmöll aam Südrand vum Heumaat en Kölle jebroud.

## Em Web
* https://web.archive.org/web/20071008214739/http://www.muehlen-koelsch.de/
Winnetou Kölsch

Dat **Winnetou Kölsch** is en Bier, dat em Opdrach fum Touring Sport en Kölle, bäjm un fum Sünner en Kölle jebräudt wood.
Kölsch (Bier)

**Kölsch** eß en bovvejärrisch Bier, blank jefiltert, kräfftisj jääl un hell. Et hädd enne wiiese Schoum un enne feijne, e kleij beßßje härrbe Jeschmagk. 
Mer dringg et uß Shtange. Bier Kännno saare, et wöö flößßijjer em Jeschmag qui Pils un däät nit „esu fättish“ schmäkke, nuur eijn Zoot, dat Jaffel wöör nit jannds esu dorrsh jejoore un hädd esu enne kleijne „fättijje“ Aanklang, dä fun de sööße Aandeijle em Hoppe köhm. Et jidd e paa Dozend Kölsch Zoote un Brouereije. Wi övverall hät do och noh m Äng fum zwannzishßte Joohonndot zoo, et Brouereije Stėrrve zoojeschlaare, unn et woote ättlijje Kölsch Brouereije opjejovve oddo zoojemaat un zosammejelaat.

Jebroudt weed Kölsch bloos en Kölle un em Ömlandt. Doför dat „Kölsch“ enne fun de EG un jeds EU jeschözde Bejreff för n Heerkunnf eß, do hann sesh de Kölsch Brouereije schleeßlijj en de 1980 er Joohre jeeijnish. Noh feezish Jooh Jeklüngel un Zängkereije, wo se t nit henkrääje hann.

Lügk, di et weßße mößße, saare: „Kölsch kam mer äßße, un drenke.“
Jemeindt eß dat Kölsch esu naahavv eß, dat mer jannß oohne fäßßte Naarung ußkumme kann, wäm mer jenooch Kölsch zo sesh nimmp.

## Süsch och
* Kölschmarke — en Lėßß

## Uss em Bööscher Schaaf
* Franz Mathar]] (Tëx), Karl-Heinz Schrörs (Belldscher): „**'“. **'.  1.&nbsp;Opplaach, 200&nbsp;Sigge. Emons, Kölle, 2003. ISBN 3897053128 &nbsp;(*op [[deutsch (shprooch)|deutsch]]*)
* Detlef Rick, Janus Fröhlich: „**“. 192&nbsp;Sigge. Emons, Kölle, 2005. ISBN 3897053772 &nbsp;(*op [[deutsch (shprooch)|deutsch]]*)

## Websigge
* http://www.stump.info/koelsch/marken.htm he hät dä Archim Stump Kölsch-Marke jesammd, un woh di wann fun wämm jebrout woode sinn. Intreßßandt, su n hißtoorishe Leßß.
* De „Kölsch Konvenzjoon“ fun 1986 fun de Brouereije (op deutsch)
* http://www.koelsch-net.de Övver et kölsche Bier (op deutsch)
Beuel

**Beuel**, och **Büel**, ess ene Stadtdeel vun Bonn, litt ävver op de Schääl Sick, dat eß öslesch vum Rhing.

Beuel ess ens en eejene Stodt jewässe, ess donn ävver noh Bonn enjemeend wurde.

1824 hann sich di Wäschwiever uss Beuel zusammejeschlosse un hann e Damenkomitee jejründt. Se hann sälever och Fastelovend fiere wulle. Dat eßß de Uursprung vom Wieverfastelovend. Doröm jitt ed en Beuel keene Prinz sundern en Wäscheprinzessin.

## Booch
*Johannes Bücher: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, Hrsg. Landschaftsverband Rheinland, Amt für Rheinische Landeskunde, Band 3, 2. Auflage, Köln, 1987
Mülheim an der Ruhr

Di Stadt **Müllem** (*op Mölmsch (Shprooch) :* **Mölm**, *op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]:* **Mülheim**) litt aan der Ruhr.

## Ußßerdämm
→ Mölmsch - Ick wait ne, wenn datt geschreewe hätt. Dat häist ne Müllem, dat ös Mölm op de ruuren und mit en "H" wett datt oak ne geschreewe!
Duisburg

Di Stadt **Duisburch** (*shpresh:* **Düüßbursh**) (*op [[Hochdeutsch|döütsch]]:* ) litt aan der Ruhr un am Rhing un hätt med Ruhrort der jröößte Binnenhaaven ėn Europa.

## Websigge
* Duisburg
Bad Jodesbersch

**Bad Jodesbersch**
(och **Jodeßbërrsh** ov **Bad Godesberg**) ess de söödlischste Stodtdeil vun Bonn.
Dat dörfse evver keenem und keener Bönsche saare.
Dat darfse evver och keenem Jodesberjer saare.
Bad Jodesbersch hätt ens en eijen Stodt gewääßt, ess dann evver op_de eezte Ojoß em Joohr 1969 noh Bonn enjemeind woode, domet Bonn Houpstadt vun Düütschland weede kunnt.

## Jescheesh

De SPD hätt en Bad Jodesbersch ehr Parteiprojramm beschlusse. Dat wor 1959.
Jlabbach

**Jlabbach** (amplisch: **Mönchengladbach**), och *Möncheglabbach* jenannt, es en Stadt en Nordrhein-Westfalen em Rhingland.

## Wo kömpt der Name her?
En däm Name kumme zwëij Wööt zosamme : „Mönche“ un „Jlabbach“ oddo „Jladebach.“ Öm dat Joohr 1130 hees_et „Monichgladebacg.“ Dä eetzde Namensdeil hät med dä Mönsche ze donn, di zick 974 do woore, un dä zwëijte Deil kütt vun däm „jlänzende ov jladde Bach“ her, wo nevve dat Klosto jebout woode woo, un dä hück noch do fleeß.

## Us däm Booch Schaaf
Dr. Wolfgang Löhr:
Kerkeve

**Kerkeve** (amplisch **) is e kleen Dörp in NRW. Et lit een die Rejion öm Heensberg eröm, een der ihr Platt is en Mischung va Dütsch en Hollands.
19. Aujußß

Der nünxeenteAujußß.

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

{{*| Bill Clinton wood em Joohr 1946 jeboore.
* Félina wood em Joohr 1969 jeboore.

## Ußßerdämm
## Websigge
*
Joohr 1946

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitikk
Abu Kamal wood Deel va Syrie.

### Kulltuur
Dr ischde Bikini wood am 5. Juli jezeechd.

### Minnsche
Et Berjische

Dat **Berjische** ess dä Jejend, dä henger Kölle anfängt, esu ättwa ab Müllem
un die jeht su in ättwa bis Schwellem, äwwa dat is schunn Westfale.

## Mit Berjen hätt datt jarnüß ze dunn
D'r Name kütt vun den Jraafen vun Berch. De ierschte vun dennen woar d'r Jraaf Adolf I., d'r im Joahr 1101 uurkundlich als Jraaf vum Berch jenannt wuurd. D'r Name deht sich vom Stammsitz vun demm Jeschlecht omm ahlen Berch, wo dennen ihre ierschte Burch jestangen hätt, affleiten. Denne hätt de janze Jejend zwesche Kölle un Westfale jehürt. Die hann ooch dem Ääzbeschof vun Kölle dat Lääwe so mannchmal schwär jemaat.

## Wichtije Saache em Berjische
De wechtechste Floss em Berjische is de Wopper, un an demm Floss läät ooch de jrößte Schtatt em Berjische, Woppertal. Do jitt et de Schwebebahn, de woor bes 2000 dat secherste Verkährsmeddel vun de Wält. Metterfonge hätt die der Eujen Langen, der de Kölsche Zockerfabricke jejründet hätt.

Su noch un noch trekke emmer mieh Kölsche innet Berjische, un et kann sinn, dat esu um 2050 Woppertal ene Vuurort von Kölle jewoode is, su wie et hück adt Berjisch-Jladbach eß.

## de Jlidderung van et Berjesche
Dat Berjsche hät me fröhe en Haupsaach 2 Berett jedeelt: et Nidder-berjesche un et Bover-berjesche, un dat esu la un bei laans de Wopper. Bovve wohr em Södde, et Nidder-berjesche wohr em Norde jeläje.

Noh Sprohche kamer äver hük sage, es de Jrenz mieh em Söde un jeiht zwesche Lävverkuuse un Solinge bes nit janz noh Wuppertal, Elberfeld, un dann aan Jummersbach vörbei. Em Söde kallt mer uns Rippuarisch Platt un em Norde dreij Zoote Nidderfrangkesche Sprohche. En de Medde un em Norde vun Düsseldorf un össlich et dat en Berjesch wat noch zom Limburjesch neisch. En de Medde, bei Wende, Wuppertal, Neviges, Werde, bes Ovverhuise, Mölm, Duisburch es ne Kleefse Dialekt em Jebruch. Un em Oste dovun es et dat Ossberjesche, wat de Lüü do kalle.
Kürten

**Küürden** (amplisch: Kürten) es enn Jemëijnde em Berjischen Land em Rheinesch-Berjische Kräis. Die Jäjend kennt mer och als Berjisch-Afjanistan.

## Kleenichkeeten zoo denn Namen in Küürden upp Küürdener Platt
Datt joa datt Küürdener Platt, watt sich selver noch in ville kleener Spillaahten uppdeelen deht wie zum Bäispill Ue'per Platt (doa jütt ett sujar enn Wöärterbooch zoo), zum Berjischen Platt südlich vun de Benrater Linie unn doamit zum Ripoarischen jehühren deht, is joa alljemeen bekannt. Datt deht uss äver nitt doavon affhahlen, datt mir föhr uuse Dörper unn Buurenhööffchen nitt uch wigger die eejenen unn ahltherjebrachten Namen verwenden dunnt, wie se bis zum Eng vum 18. Joahrhundert uch noch upp denn ahlen Kaaden druppjestangen hannt. Datt de ahlen unn uch hück noch jebräuchlichen Namen deelwies ärsch vum rheinischen Regiolekt, d'r joa eejentlich nur de preußischen Översetzungen vun uusen ahlen berjischen Ue'tsnamen innet Huhdütsche in datt Ümjangsrheinische rücköversetzen deht (watt sich föhr ne echte Berjische ärsch komisch aanhühren deht), affweechen dunnt, mach föhr denn een udder anderen Kölschen udder Öächer jett seltsam sing. Äver mir jonnt joa uch nitt hin unn saaren föhr "Köln" upp Ripoarisch "Köllen" udder sujett, weil joa jeder weeß, datt ett upp Kölsch nu inzen Kölle heeßen deht.

Deswäjen hie alsu de Ue'tdeele vun Küürden, su wie se bäi uss uch upp Platt wirklich heeßen dunnt:

De Uetsdëijle vun Küürden sinn : 
* Ahledung 
* (Omm) Bärschten 
* Bechen 
* Biesenmich 
* (Omm) Beesfeil 
* Billschten 
* Blissemich 
* (Upp) Bornen 
* (In d'r) Bosbich 
* (In d'r) Bräibich 
* Broch 
* Broich 
* Broichhuusen 
* (Omm) Büchel 
* Burchheem 
* (Omm) Büsch 
* (Omm) Dahl 
* (In d'r) Delling 
* Dörnchen 
* Dorpe 
* Duhr 
* Dürscheed 
* Eechen 
* Eechhoff 
* Iesenkaul 
* Enkeln 
* (Upp) Fohrschten 
* (In d'r) Fuhrth 
* (Omm) Jerhardsberch 
* Haasbich 
* Hachenberch 
* Hahn 
* Heiderjansfeild 
* Hemmich  
* Herrscherthal 
* Herrwech 
* Höchstenv 
* Hungemich 
* Hutsherrwech 
* Jähhardt 
* (Omm) Johannesberch 
* (In d'r) Junkermüll 
* (In d'r) Koas 
* Kochsfeild 
* Kolljroov 
* (Omm) Kuddenberch 
* Laudenberch 
* (Upp d'r) Ling 
* (In d'r) Mibbich 
* (Omm) Meiersberch 
* Müllenberch 
* Nassensteen 
* Nelsbich 
* Overbärschten 
* Overbörsch 
* Overkollemich 
* Oeldorf 
* (Omm) Offermannsberch 
* (Upp d'r) Offermannsheed 
* Ue'pen 
* Ue'perhoff 
* Ue'permüll 
* (Omm) Pittersberch 
* Richerzhaaren 
* Schanze 
* Schnappe 
* (In d'r) Schulltheeßmüll 
* Schwarzeln 
* (In d'r) Sellbich 
* (Upp) Spitze 
* Sülze 
* (In d'r) Sürth 
* (Im) Stiche(loch) 
* Ungerbärschten 
* Ungerbörsch 
* Ungerössemich 
* Viersbich 
* Waldmüll 
* (Upp) Wiggen 
* Weier 
* Wolfsorth

## Weblinks

* Websigge vun de Jemeinde
Neuwied

**Neuwied** es en Stadt em Rhingland. Hee wohne ca. 70.000 Lück.
De Stadt lit op de *schääl Sigg* en Rhingland Palz wo de Wied op der Rhing stööß.

## Websigge
Nüss

**Nüss** (amplisch **Neuss**) es en Stadt am Rhing.  De Röömer han Nüss jejründt. Füe di wooh et der allerwischtischtßde Punk met Feßtungk, obb em Wääsch vun de Allpe üvver Trier beß ant Meer. Danoch koohme Xanten un Köllen.

## Fokeer
* Nüss hätt enne wischtijje Haven, enne Baanhoff un en Iisebaankrüz un fill Rangsjierkappazität.
* Nüss hädd enne Autobaanring un ettlijje Aanschlöß. Et jitt zwei Brögge övver der Rhing. 

## Wetschaff
Diverse japanische Firmen han iier Niederlassung för Deutschland en Nüss sezze.

## Nachbaarstätt
Nüss is juut bevvründet met Kölle, ävver mih oder winnischer verfeindet met Düsseldorf. De Kölsche dunnt Nüss deswäje och de ahlest Duuter vun Kölle nenne.

## Patroon
De hilje Sankt Quirinus es de Patroon von Nüss. Sinn Jebein lije im jroße Münsterdom.

## Schötzefeßß
Nüss es de Hochburresch vum Schözzefeßß en Düütschland. Och en dä Ömjävvung esset Schötzefäss esu etwa et wischtischßte Fess em Joohr, wischtijjor wi dä Faaßteläer wo angersch eß. Wäe et nit kännt kannt nit jlöyve, wat dat för all di jrööhne Schötzebröder bedük, dat eß en Woch suffe un dreej Dach Koohma bovendrop!

## Nüsser
* Jupp Kardinal Frings es en Nüss jeboore. Imm ze Iiere jidd et dat Woot: „fringse“.
* Werner Kopal kütt och uss Nüss. Dä spillt die Bass-Jitarr bei BAP.

## Websigge
* http://www.neuss.de/ (*op [[deutsch (Sproch)|deutsch]]*)
Dütschland

**Dütschland**, **Dükschland**, amplisch: **Deutschland**, es en Land en Middeleuropa. Esu weschtije Städt wi de Kaiser-Palz unb dä Beschhoffssetz Oche, för lang Zigk en dücksche Houpshtadt Berlin, de Mettropoole med te 3 Künninge un em med Affshtand rischßte Ääzbeschhoff op dr Wält Kölle, un de Landeshoupshtadt van et jrüützte dückshe Bonndesland Noohtring-Wäßfaale Düsseldorf lijje all en et Jebeed en Dückschland, wo de Minsche lääve, bütze un fiere, die Rippuraresch kalle. Koum wo op dr Wält kannze esu joo läve, wi jen Dütschland aam Rhing, ävver dä Rääß es och nit oohne.

## Websigge
* Dütschland Portal
Bosnien-Herzegovina

**Bosnie-Herzejowina** es ene Staat en Europpa. Et litt em Balkan. Et woodt em Joohr 1992 neu jejründt, nohdämm Jugoslawie usseneijn jevalle wohr. 
Et jränz hück aan Serbie em Oste, aan Montenejro em Söde, e Stöckelsche aan et Meddelmeer em Södweste, un aan Kroatie em Söödwäste, Wäste und Norde. Mer kallt offizjäl de Ampsschprooche Bosnesch, Serbesch, un Kroatesch, de Houpstadt es Sarrajäwo.
Dat Land es en Bundesstaat uss dä Lannsdeijle Bosnie un Herzejowina. Di Lück vun doh saare för iere Staat ** udder , affjekööz .

## Websigge
Euro

Dä **Euro**, afjekööz met *€*, un noh de ISO 4217 met *[[EUR]]*, ess_en Zoot Jeld, en Wäärong, di fun enem Deijl fun de Shtaate en de Europäjesch Unijone en der 1990er Johre] als Opvolljer fun dämm EKÜ beschloße woode es. Aff 1999 kunt mer en för met ze räschne un bei de Banke un en de Boochföhrung jebruche, ävver eets em Joohr 2002, mem 1. Jannewaa, johv_et en zem Aanpakke för de Minsche en dä Euro-Länder.

Em Johr 2002 hät dä Euro ald dä Öcher Kalßpriiß krääje. Dä Baaß fun de Zentraalbank fun Europpa hät dä, als Shtällfotredder, aanjenůmme un op Hemmelfaat en Oche en de Häng jedaut bekumme.

## De Sching fum Euro
Dä Euro jit et met Sching för 5&nbsp;€ en jrou, 10&nbsp;€ en rut, 20&nbsp;€ en blou, 50&nbsp;€ en brung-jääl-appelsinefärf, 100&nbsp;€ en fies hell jröhn, 200&nbsp;€ beesch-kakfärf, un 500&nbsp;€ en lilla.

## De divärse Mönze fum Euro
Dem Euro sing Hattjält hät äjne un zwäj Cent en Koffer, 10, 20, un 50&nbsp;Cent en Messing, äjne un zwäj Euros en half sillver-Blech un half Messing.

De Mönze sin en de Euro-Shtaate ungescheedlesch. Zwa sinn se op eine Sigg ejaal uß, ävvver de ander Sigg, un wat bei de jlatte Ränder uuße eröm jeprääsch es, dat eß nit ejaal.

## Websigge
* de Zentraalbank fun Europpa
* de Sching fum Euro
Planet (Aßtronomie)

Ene **Planet** is ene Himmelskörper, dä im Weltall öm en zentrale Sunn kreis. Hä kann us Jestein oder us Jas bestonn. Zesamme mit der Sunn bilde de Planete eh Sunnesystem. Der Name kütt us em jrieschiche un bedück esu veel wie "Dä Wanderer". 
Ene Planet lööch seleves net, dat dunn nur Sunne.

En letzter Zick sen de Weeßeschaffler am üverlejje op me net dä Bejriff Planet neu deffiniere moß. En Folech dovun wör, dat meh in userem Sunnesystem dann 12 anstatt bisher nur nüng Planete hätte.

Loor och ens do : Leßß mit dä Planete us unserem Sunnesystem
Pullem

**Pullem** (amplisch: **Pulheim**) es en Schtadt em Rhingland.

## Wo lischt dat?
**Pullem**, wie mir_et sache, lischt direk an Kölle dran. Wenne do Venlör Straat vum Ring küttst un us Kölle noh Westn rusfääß, dann isset de eeste Schtadt hingerm Autobahn-Ring.

## Ööt un Veedelle
Bëij Pullem hüre ußßo dä Schtadt sellvo noch de Dörreper un Öötsche:

* Brouwiler
* Donswieler
* Fremmersdörp
* Geyen
* Ingedörp
* Manstedten
* Orr
* Sinthern
* Stommele
* Sönnerßdörp
* Stommelerbösch

## Wat kam_mer doh beluure?
* Et deutsche Hollojrafi Musejum

## Wä kütt fun do?
* De Höhner iere nöüje Sengor, dä Henning Krautmacher
* Dä Minißto Baaß fun Noodrhing-Weßßfaale, dä Rüttjers fun de CDU, eß enne Pullemer.
* De Höhner iere Taßtekloppo, dä Werners Pitter

## Websigge
* http://www.pulheim.de/ De Schtadt ier Websigge.
Berchem

**Berchem** (amplisch: **Bergheim**) es en Stadt em Rhing-Erf-Kreis un hätt &nbsp;Einwohner.

Lukas Podolski
Wöschele

**Wöschele** (amplisch: **Würselen**) essen Schtadt en de Nöh vun Oche un Aischwiele en de Städterejion Oche.

Et Ulla Schmidt eß uß **Wöschele**.

## Ööt un Veedel
* Bardenberg
* Bissen
* Broichweiden
* Dobach
* Elchenrath
* Euchen
* Linden-Neusen
* Markt-Preck
* Morsbach
* Nassau
* Oppen-Haal
* Pley
* Scherberg
* Schweilbach-Teut
* St. Jobs
* Weiden
* Stadt Wöschele

## Wäbbsije

* De Shtadt ier Wepsije (*op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]*)

## Quälle
Meckem

**Meckem** (amplisch **Meckenheim**) es en Stadt em Rhein-Sieg-Kreis bei Bonn.
Durch Meckem flees eh kleene Bach, de hees Swist.
Usgrabunge usem 19. un 20. Johonndot zeije, dat et Meckem schon vuur 4000 v.Chr. jejovve hätt.
Över de Swist hätt et en Aquädukt jejovve, dat mieh wie 1&nbsp;km lang wor. Ne  kurt Stücksche han se in de nüngziger Johre nohjebaut.
Meckem hätt 24.820 (30. Juni 2007) Inwunner un en Bevölkerungsdichte vun 711 Einwohner je km².
De Stadt Meckem is uch bekannt für de „Grafschafter Goldsaft“, de in Meckem produziert widd.
Sömmert

**Sömmert** (amplish: **Simmerath**) es de jrüüßte Jemeinde van de Städterejion Oche. 
Die Jemein hät en lang Jeschich. At die Römer woren do! Sing eeste Nennung bekohm Sömmert at 300 Johr nohm Christkingche. Nochem Johr 1300 wurd et sing eijen Kierchejemein. Sick 1972 is de Jemein, wie se hück is.

## Quälle
Gouwe

Dat Städtshe **Gouwe** litt en de Jemeente Opmeer en de Profinß Nooed Holland en de Nederläng. Et litt öm 11&nbsp;km em Noodwäßßte fun Hoorn.
En Gouwe un Ömjäävung lääve öm de 210&nbsp;Minnsche.

## Qwälle
Joohr 2006

## Wat Woo en dämm Joohr?
### Kattaßtrofe
### Pollitikk
Melekeok weed am 7. Oktober d Hauptstadt va Palau.

### Weßßeschaff
Pluto wood am 24. Aujust zm Zwerchplanet ernannd.

### Täshnigk
Öt Videoportal Youku entstäng.

### Weetschaff
### Schoujeschäff
### Kulltuur
Lordi jewännt dr *Grand Prix de Eurovision de la chanson*.

### Faßteloovend
### Minnsche

### Sönnß
Em April weed us d Wikikölsch d Ripoarische Wikipedia ksh.wikipedia.org.
## Websigge
Joohr 2005

## Wat_paßßeed_ėß
### Pollitikk
### Weßßeschaff
2005 YU 55 wood am 28. Dezember entdeckd.

### Täshnigk
Am 27. Aprel vlütt dr ischde Airbus A380.

### Weetschaff
### Kulltuur
### Minsche

## Söns
* Em Aujust entstehd d Wikölsch, Vörjänger fun de Wikkipedija för de Ripoaresche Schprooche.
Rejierungsbezirk Kölle

De **Rejierungsbezirk Kölle** ist ehne von fünnef Rejierungsbezirke en Noodrhing-Wäßßfaale.

----
# Bunn, kreisfreie Stadt
# Kölle, kreisfreie Stadt
# Lääverkuse, kreisfreie Stadt
# Städterejion Oche
# Dürre, Kreis
# Rhing-Erf-Kreis
# Öskerche, Kriis
# Häänsberg, Kreis
# Bovverberjische Kreis
# Rhingsch-Berjische Kreis
# Rhing-Sie-Kreis

## Websigge
* Websigge von de Bezirksrejierung Kölle
* Websigge von dat Land Noodrhing-Wäßßfaale

## Quelle
2. Oktoober

Der **zweijte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Alice Ernestine Prin wood em Joohr 1901 jeboore.
* Bud Abbott weed em Joohr 1895 jeboore.

## Websigge
*
24. Apprill

Dä fiirenzvanzėshßte Apprill.

## Wat Fröjo woo
Johannes Paul II. kitt em Joohr 2004 dr Karlspriiß.

## Minsche
* Stanisław Huskowski wood em Joohr 1953 jeboore.
* Bud Abbott stervd em Joohr 1974.
* Anna Schnidenwind stervd em Joohr 1751.
Städterejion Oche

De **Städteregion Oche** wood em Johr 2009 us dem Kreis Oche un de Stadt Oche zesamme jebrasselt. Dobei jehüüre:

# de Stadt Oche, met 262.670&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Aischwiele, met 57.534&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Alsdorf, met 48.810&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Boswiller, medt 29.206&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Herzorenraath, met 48.574&nbsp;Bewunner
# de Stadt Monschau, med 12.389&nbsp;Ennwunner
# de Jemeinde Rütsche, hät 8786&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Stolbersch, met 57.684&nbsp;Bewunner
# de Jemeinde Sömmert, met iere 16.612&nbsp;Ennwunner
# de Stadt Wöschele, med 40.145&nbsp;Ennwunner
(*noh_m Shtand fum 31. Dezember 2024*)

De Ööt un Jemeinde em en de Städteregion sin em Landschaftsverband Rheinland.

## References
4. Juuli

Der fiote Juuli.

## Minnsche
### * Jeboore
* Nina Badrić weed em Joohr 1972 jeboore.
* Horst Lorenz Seehofer wood em Joohr 1949 jeboore.

### † Jestorrve
* James Monroe stervd em Joohr 1831.
* John Adams stervd em Joohr 1826.
* Theodor Storm stervd em Joohr 1888.
4. Apprill

Dä fiichte Apprill.

## Minsche
{{†| Carl Friedrich Benz stervd em Joohr 1929.Hans Schilling wiid 1921 in Kölle jeboore.
29. Määz

Der nüngunzvanzishßte Määz.

## Minnsche
{{*| Carlo Buonaparte wood em Joohr 1746 jeboore.
* Hermann-Josef Kaltenborn stervd em Joohr 1999.
20. Sepptämmber

Der zvannzishßte Sepptämmber.

## Minnsche
### * Jeboore
* Jason MacIntyre wood em Joohr 1973 jeboore.
* Taro Aso wood em Joohr 1940 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Jean Sibelius stervd em Joohr 1957.
* Willy Millowitsch stervd em Joohr 1999.

## Websigge
*
12. Apprill

### Minsche
* Adam Wrede wood em Joohr 1875 jeboore.
* Carmen Everts wood em Joohr 1968 jeboore.
* Josephine Baker stervd em Joohr 1975.
25. Määz

Der fömf un zwanzischßte Määz.

## Minnsche
* Caroline Bonaparte wood em Joohr 1782 jeboore.
* Jean Jenniches stervd em Joohr 1979.
Sankt Augustin

**Sankt Augustin** is en Stadt an de Floss Siesh met 8 Veedel. Et is ovenreshts vun Bonn un unte de Kreijsshtadt Siebursh, reshts kummse noach Hennef.
Heißße tut dat vunn dem hillije Aujustinus wejen de Steyler Missionare hie.

Et litt em Rhing-Siesh-Krëĳß.


## De Veedel

De Veedel vunn Sankt Augustin heeßen Buusdörp, Meendörp, Mülldörp, Mengde, Niddeplees

### Birlekowe

Birlekowe (*op deutsch Birlinghoven*) is en wishtijer Shtandort vun dä Fruenhufer (fröher JMD).

### Hangeloor

en Hangeloor (*op deutsch Hangelar*):
*de Houptshtandort vunn de Bundeßßpullizei (met JSJ 9 un en Fliejerstaffl)
*en Sejelflujhafe
*de Lojistikamt un de Informations- und Medienzentrale vun de Bundeßßwäär
*en Dienshtelle fun de Bundßßsarschiev
*dä Houptvorband dä jewerblishen Berufsjenossenschoffte

### Ort

en Ort:
*dä HUMA Enkuufsparsh
*de Houptshtandort fun dä Fachhochschuhle Bonn/Rhing-Siesh
*en Doutschet Hertzzentrüm föör Pänz

## Websigge
:
* De Shtadt ier Websigge  (*op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]*)
Raeren

**Raeren** es en belljische Gemäijnde un en Oot, noh bäij Oche. Et jehüürt zer Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens.

Et ess_en ruuije Jääjendt, nit voll loßß. Et lääve vill Deutsche uß dä BRD en Raeren, dänne et em Häjmatlannd örjendworöm nit miih jefalle hätt of ze düür woor. Faßß 50 % vunn dä Eijwuhner vunn Raeren sinn Deutsche.

Raeren es berüühmp för sing Shtäijuut. En de Staijnzick alld senn do Pött uß däm joode Ton jebranndt woode. Wenn De doo et Jraave aanfänx, do stüßß de op Scherbe — uß jrower Füürzigge beß enn_et Meddelallter. Dat darref mer natüülish net äijnfach esu, ävver et bliet Äijnem koum jet övverish, wem_mer ne Jaade hätt.

Raeren, de Jemäijnde eß zosammejelaat woode uß dä aale Ööt:
* Raeren
* Hauset
* Eynatten — do hööt och dä Däijl vun Lichtenbusch bäij, dä en Belljie litt. Dä Rääß eß hück e Veedel en Ooche.

Jez nit mieh bäij Raeren hüüert:
* Sief — wood noh_m eetze Welltkreesh noh_m deutsche Räijsch ußßjejliidocht.

## Websigge
* Offizjälle Houpsigk fun Raeren (*Op [[Hochdeutsch|deutsch]] un op [[Französisch|franzüüsisch]]*)
* Mueseum fun de Pötte un em Stäijnzeuch vun Raeren en dä Burrsh Raeren (*Nuur op deutsch*)
*
Sie (Floss)

De **Sie** eß e ne Fluss dä rääßrhejnisch mönde deet.

De Kwäll litt em Ruuthaarjebirch. De Sie flüüß övver Siejen, Hennef un Sieburch Richtung Wesste un möngk zwesche Nidderkaßel un Beuel en de Rhing. Die Möndung witt och Kemper Werth jenannt. Fröhter hätt die Halefinsel Pfaffemöötz jeheeße.
Dä Landkrejß öm Bonn hejß Rhein-Siesch-Krejß. De Sie deelt et Berjische Land vom Wessterwald un deet durch Nordrhein-Wessfale un Rheinland-Pallz fleeße. Se eß joot 150&nbsp;km lang.

De Sie ihr Näweflöss. 
In Klammere eß de Zoflossssick aanjejovve.
2. Meij

Der zvejte Meij.

## Wat frööer woo
Dr Vulkan Chaitén brecht em Joohr 2008 us.

## Minsche
* Annemarie Eilfeld wood em Joohr 1990 jeboore.
* Leonardo da Vinci stervd em Joohr 1519.
Chaiten (Wat es dat?)

Dr Name **Chaitén** ment:
# önö Vulkan ä Chile, mä onjeväär 10&nbsp;km van dr Ocht Chaitén vot, dä →&nbsp;Chaitén (Vulkan)
# önö Ocht ä Chile, mä onjeväär 10&nbsp;km van dr Vulkan Chaitén vot, →&nbsp;Chaitén (Oot)
22. Oktoober

Dä **zweijunzvanßishßte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* D indische Mondsond Chandrayaan 1 start em Joohr 2008 zm Mond.

## Websigge
*
14. Sepptämmber

Der veezeehnte Sepptämmber.

## Minnsche
* Theodor Storm wood em Joohr 1817 jeboore.
* Charles Dana Gibson wood em Joohr 1867 jeboore.
* Dmitri Medwedew wood em Joohr 1965 jeboore.
* Carmen Kass wood em Joohr 1978 jeboore.
* Jean-Jacques Lequeu wood em Joohr 1757 jeboore.
* Gertrud Eulrichs stervd em Joohr 1630 op dr Scheiterhoof.
* Catharina Brandt stervd em Joohr 1630 op dr Scheiterhoof.

## Websigge
*
23. Dezemmber

Dä dräjunzvanzischßte Dezemmber.

## Minnsche
### Jeboore
* Taťána Kuchařová wood em Joohr 1987 jeboore.
* Helmut Schmidt wood em Joohr 1918 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Charles Dana Gibson stervd em Joohr 1944.
19. Juuni

Der nüngxehnte .

## Kirrshejoo
## Wat passeed_eß
### Pollitik
### Kulltuur
### Fochshung_un Äntdäckunge
### Wesseshaff un Täshnigk
### Weetshaff
### Minnsche

{{*| Christian Wulff wood em Joohr 1959 jeboore.
## Ußßerdämm
## Websigge
*
30. Juuni

Dä drissichste  eß dä läzte Dach em Juni.

## Wat frööer woor
Christian Wulff wood em Joohr 2010 zm Bundespräsidente jewählt.
Joohr 2010

## Wat Woo en dämm Joohr?
### Kattaßtrofe
Dr Vluchzeuchaavsturz ä Smolensk am 10. Aprel.
### Pollitikk
Christian Wulff wood em 30. Juni zm Bundespräsidente jewählt.

### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
Lena Meyer-Landrut jewennd dr Eurovision Song Contest 2010.

### Faßteloovend
### Minnsche

### Sönnß
21. Oktoober

Der **eenuntßvanßishßte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Öt Jetto Minsk wood em Joohr 1943 opjelößd.
* 1923 wid in Ooche de "Rheinische Republik" von de Seperatiste usjerufe
* 1930 verunjlücke 271 Minsche in en Berschwerk bei Alsdorp tödlich
* 1944 wid Ooche als irste deutsche Jrußstadt von de Alliierte einjenomme

## Minnsche
* Christine Charlotte wood em Joohr 1645 jeboore.
* Charles-Louis-Ferdinand Dutert wood em Joohr 1845 jeboore.

## Websigge
*
Joohr 1889

## Wat_paßßeed_ėß
### Minnsche

### Sönnß
* Öt Moulin Rouge wood jebouwd un maade am 6. Oktober op.
* Bouwbejinn van d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol
25. Dezemmber

Dä fümmonnzwannzishßte Dezemmber es dr eezte Daach vum Kreßfess.

## Kirrshejoo
* **Weijhnachte**, dä Daach aan däm de Wesskirch de Jebootsdaach vun unnsem Herr Jott Jesus Christus fiert.

## Minnsche
### * Jeboore
* Ingrid Betancourt wood em Joohr 1961 jeboore.
* Isaac Newton wood em Joohr 1642 jeboore.
### † Jeshtorrve
† Charlie Chaplin stervd em Joohr 1977.
16. Meij

Der säxeente Meij.

## Kirshejoor
## Wat frööer woo
### Pollitikk
### Weetschaff
### Wesseschaff
### Kulltuur
### Söns
### Minsche

* Juan Félix Sánchez wood em Joohr 1900 jeboore.
* Jakob van Hoddis wood em Joohr 1887 jeboore.
* Christine Charlotte stervd em Joohr 1699.
* Ion C. Brătianu stervd em Joohr 1891.

## Websigge
*
24. Oktoober

Dä **fiirunzvantßishßdte [[Oktoober]]**.

## Minnsche
* Christoph Daum wood em Joohr 1953 jeboore.

## Websigge
*
12. Juuni

Der zwölləfte .

## Minnsche
* Tess Geritsen wood em Joohr 1953 jeboore.
* George H. W. Bush wood em Joohr 1924 jeboore.
12. Oktoober

Dä **zwöölefte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
* Christoph Kolumbus erreich em Joohr 1492 mit 3 Scheeffe Amerika.

## Minnsche
* Luciano Pavarotti wood em Joohr 1935 jeboore.

## Websigge
*
Zoch van d Erinnerunge

Dr ** Zoch van d Erinnerunge**, op Huchdütsch weed vam *Zug der Erinnerung* jesproche, es ön Ussstellung op Räähr, di seijd öt Joohr 2007 dörch Dütschland un Poole ongerwäß es un dobeij a di Hondötdusende Kenger erinnere soll, di en d Zitt van dr Nationalsozialismus met d Baahn ä Konzentraiunslajere braad wode send un dono hän Lääve vorloore. Dozo jehüüre zm Beispell d Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór.

## Jätt va vreuer
Öt woch jeplant, dat dr Zoch em Joohr 2008 a 63 Bahnhöff Statiun maade un dann am 8. Mai 2008 ä Oświęcim, dat onger dr Naam *Auschwitz* bekannd es, si Äng vängd. Bes dohen hodde sich ävver 240.000 Lüüh d Usstellung aajekekke. Dorophen wood entscheede, dat dr Zoch van d Erinnerung och en di Foljejoohre wiir an d schlemm Zitt erinnere solld. Bes 2010 besoote övver 390.000 Persune dr Zoch.

Jetrocke weed dä Zoch van ön Dampflock, hänger dör 2 Warels hange suwi ön ongerscheedliche Zaahl va zosätzliche Bejleitwarels. Beij d ischde Vahrte wood dorop jeacht, dat dä Zoch van d Erinnerunge mä do Statiun maade, wo Deportatiune dörch d Gestapo un d Reichsbahn stattvonge. Dobeij volchde dr Zoch kenne Wäch, däm d Deportiunszöch vröjer jevaahre wore. Als Äng van d Tuur hod mo dr 8. Mai usjesood. Dr 8. Mai jild als dä Daach, a däm öt NS-Rejiim un domet dr Zweide Weltkresch z Äng jäng.

## Watt em Zoch z see es
Wä dörch d Ussstellung em Zoch jeehd, dä kann sich akikke, wi di Deportatiun aavleef, aajevange vam Deportatiunsbescheed, övver öt Vorlosse van d Wonnig un dr Wäch zo d waadende Zöch. Mo erveehrd ävver och, dat jädde, dä en dr Zoch zm Konzentrationslajer jevahre weed, dovör 2 Pfennije pro Kilometer bezahle mood, bezahle mood, öm dono ömjebraad z wäde. Alles weed an Beispeller va Kenger jezeechd. Ävver och d Lüüh, di vorantwortlich woore, wääde vörjestalld. Ald Beleje könne bekekke wäde.

## Stritt met d Dütsche Baahn
Dä Vorein, dä vöör dä Zoch van d Erinnerunge d Vorantwortung övvernomm, erwaade van d Dütsche Baahn, da sö nüüß vöör d Notzung van d Jelise zaahle moote. Di soch dat ävver angisch un stald Rechnunge us. Dodörch koom öt zo Kniiß, wobeij dä Vorein saad, dat d Baahn jo damols Hömmele Jeld van d Deportatiunsopfere krääje hod. D Baahn meent dojäje, dat jedder, dä di Jleise brudd, dovör zahle moss un dat dat sonß jäje d Jlichheet vorstüssd. Em Joohr 2008 sproch sich ävver dä Vörstand van d Baahn dovör us, 100.000 Euro an ön Jüddeorjanisatiun z övverwiise. Usserdäm koome ö Joohr drop noch 175.000 Euro vöör dr Vorein sälvs.

## Weblinks

* D Siij van dr Zoch
Joohr 2011

### Kattaßtrofe
* Am 11. Määz woch ä Japan dat Sendai-Ärdbebe.
* Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011 am 22. Februar.
* Am 16. September kütt öt zo dr Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011.

### Pollitikk
Dr Südsudan wood am 9. Juli onaavhängisch.
### Weßßeschaff
### Täshnigk
### Weetschaff
### Kulltuur
### Faßteloovend
### Minnsche

### Sönnß
Ä Oslo kütt öt am 22. Juli zo d Anschläch ä Norwege (2011).

Dr Südsudan stämmd am 9. Jannowaa övver sing Onavhängichkeet aav.

Dr ischde Slut Walk vängd am 3. Aprel statt.
Joohr 1905

## Wat_paßßeed_ėß
### Weßßeschaff
D spezielle Relativitätstheorie weed örussjejovve.

### Weetschaff
Öt Kraftwärk Heimbach weed jebouwd.

### Minnsche
21. Juuli

Der ëĳnunzvanzishßte Juuli.

## Minnsche
* Claus Schenk Graf von Stauffenberg weed em 1944 erschooße.}}
* Wilhelm Hamacher stervd em Joohr 1951.
* Marie Johanna Erika Glässner stervd em Joohr 1959.
Joohr 1996

## Wat_paßßeed_ėß

### Weßßeschaff
Copernicium weed am 9. Februar jemaad.

### Kulltuur
Lordi wood jejründ.

### Minnsche
Joohr 1933

## Wat_paßßeed_ėß

### Kulltuur
* Öt Boch Die Feuerzangenbowle kütt öruss.
* Dä Film SA-Mann Brand kütt en d Kinos.
### Minnsche
8. Dezemmber

Der aachte .

## Minnsche
### * Jeboore
* Georges Méliès wood em Joohr 1861 jeboore.
* Jean Sibelius wood em Joohr 1865 jeboore.
* Mario Minniti wood em Joohr 1577 jeboore.

### † Jeshtorrve
* Cornelis Harold Riedewald stervd em Joohr 1982.
11. Oktoober

Dä **älləfte [[Oktoober]]**.

## Wat passeed eß
Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark weed em Joohr 2000 eröffnet.

Em Joohr 1968 jeht in Kölle de irste U-Bahn op Faahrt.

## Minnsche
* Wilhelm Hamacher wood em Joohr 1883 jeboore.

## Websigge
*
Joohr 2000

## Wat_paßßeed_ėß
### Kattaßtrofe
### Pollitikk
### Weßßeschaff
### Täshnigk
dol2day jeeht online.
### Weetschaff
### Kulltuur

### Minnsche

### Sönnß
Eurolang weed jejründ.
Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark weed am 11. Oktober eröffnet.

Johannes XXIII. wood am 3. September sellich jesproche.

## Websigge
Kreis Mettmann

Dä Krëijs Mettmann is ene Krëijs em Ooste un Sööde vun Düsseldorf.
Hä is beij dä Gebietsrefoom 1974 us denne Shtädte: Rotinge, Velbert, Mettmann, Hillijehuus, Ärkroth, Haan, Hilde, Langefääl un Monnem erusjekumme.
Krees Düre

Dä Krees öm de Stadt Düre erömm ligg em wesslische Rhingland,
aam Noordrand van d'r Eijfel,
em Rejierungßbezörrək Kölle,
jehüürt zom Lanndtshaffßfobanndt vam Rhinglandt.

## Städte on Jemeende em Krees Düre

# Jemeinde Aldenhoven — (14&nbsp;301&nbsp;Bewunner)
# Shtadt Düre — (93&nbsp;541&nbsp;Bewunner)
# Shtadt Heimisch — (4&nbsp;609&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Hüêtschewald — (8&nbsp;800&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Inde — (7&nbsp;571&nbsp;Bewunner)
# Shtadt Jöllesch — (33&nbsp;864&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Krötzau — (18&nbsp;294&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Langêweh — (13&nbsp;980&nbsp;Bewunner)
# Shtadt Lennesch — (13&nbsp;679&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Mërzenesch — (9&nbsp;980&nbsp;Bewunner)
# Shtadt Nideggen — (10&nbsp;717&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Nedderziê — (14&nbsp;309&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Nörvenesch — (11&nbsp;445&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Titz — (8&nbsp;475&nbsp;Bewunner)
# Jemeinde Fëttweiß — (8&nbsp;975&nbsp;Bewunner)
14. Dezemmber

Dä feezeente Dezemmber.

## Minnsche
* Leopoldine Konstantin stervd em Joohr 1965.
* George Washington stervd em Joohr 1799.
Greta Schröder

**Greta Schröder** (* 7. September 1891 ä Düsseldorf als *Margarete Schröder*; † 13. Aprel 1967 ä Wien) woch ön dütsche Schauspellerin.

En d 1910er Johre koom Greta no Berlin an öt Dütsche Theater. Kott dono hiirode sö dä Regisseur Ernst Matray, leed sich ävver en d 1920er Joohre va häm scheede un hiirode kott dono dr Schauspeller Paul Wegener.

Hör ischde Roll en önö Stommfilm woch en dä Film Die Insel der Seligen us öt Joohr 1913, dä onger d Regie va Max Reinhardt entstäng. Hör bekanndste Rolle send en dä Film Der Golem, wie er in die Welt kam un Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens. 

Hörö leitzde Film entstäng em Joohr 1953.

Greta Schröder storv am 13. Aprel 1967.

## Jätt z lääse
* Offizielle Greta Schroeder Siij
Die Insel der Seligen

**Die Insel der Seligen**, op Ripuaresch heechd dat *D Insel van d Sellije*, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1913. Hä wood va Max Reinhardt jedriihnd.

## Woröm öt jäng
Zwei jong Mädcher söcke vöör sich schünn Männer un vänge och flott zwei Paaßende. Dat jeehd d Äldere ävver jäje dr Strich, denn di hand at Männer vöör d Dööhtisch usjesooht. Zwei Skatbrööhr, beede Jongjeselle, sollte öt se, watt di Mädcher ävver janet en dr Kroom paaßd. Sö schnappe sich ö kleen Boot un houwe domet op ön Insel met Jödder, Nymphe un Wasserdüvele aav. Di schünn Männer un d Skatbrööhr suwi d Äldere komme hängerher. D Jödder op d Insel spelle jäcke Spellcher met di Persune, ävver am Äng vänge d Mädcher d Richtije vöör öt Lääve, wobeij d Äldere van ön Nymphe ä Verker vorwandelt wäde.

## Wö metspelld
Enne Papp wood va *Willy Prager* jespelld, d Dööhtisch send *Gertrud Hackelberg* un *Lore Wagner*, Leopoldine Konstantin spelld ön Nymphe.

## Jätt övver dr Film
*Die Insel der Seligen* woch enne va zwei Stommfilme, die Max Reinhardt driihnde. Öt Driihboch stammd va *Arthur Kahane*. En dä Film, dä ön Längde va 1888 Meter hod, spellte Vraue met, di dö Bröss öruss hodde, watt em Kino völl Lüüh vöör dr Kopp stoss.

## Jätt z lääse
*Günther Dahlke, Günther Karl: *Deutsche Spielfilme von den Anfängen bis 1933. Ein Filmführer.* Henschel Verlag, Berlin 1988 ISBN 3-89487-009-5
*''Die Insel der Seligen'' beij Filmportal.de
7. Sepptämmber

Dä sibbente Sepptämmber.

## Minsche
* Greta Schröder wood em Joohr 1891 jeboore.
* Lutz Heilmann wood em Joohr 1966 jeboore.
* Milton Campbell, jr. wood em Joohr 1934 jeboore.

## Websigge
*
Leopoldine Konstantin

**Leopoldine Konstantin** (* 12. Määz 1886 ä Brünn; † 14. Dezember 1965 ä Wien) woch ön Schauspellerin us Österreich. Sö wood als *Leopoldine Eugenie Amelie Konstantin* jeboore.

No ön Usbeldung zr Schauspellerin beij hörö spiidere Mann *Alexander Strakosch* jäng sö zo Max Reinhardt an öt Dütsche Theater, wo sö em Joohr 1907 hörö ischde Optrett hod. Stöcker wi *Frühlings Erwachen* (1907), Shakespeares Romeo und Julia un Ein Sommernachtstraum braade sö jruuß öruss.

Va 1911 a kutt mo sö beij d Berliner Kammerspelle see, wo sö ävver opjrond van dr Ischde Weltkresch ophood un no öt Wiener Stadttheater jäng. Spiir koome anger Theatere en d Stadt dozo.

1912 stäng Leopoldine öt ischde Mol vöör d Kamera un driihnde Stummfilme, wobeij sö nett lang Hauptrolle spelle dorf. Dodörch vorloor sö d Loss un driihnde dr Film dr Röck.

1923 bouwde sö vöör hörö Jong un vöör sich ö Huuß. Ee Joohr spiidr, 1924, hiirode Leopoldine *Géza Herczeg*.

1933 stäng Leopoldine wärm vöör d Kamera, zwei Joohr spiidr trock sö wärm zöröck no Österreich un wandernde 1938 no Ängland, bleed ävver mä kott do un emijriirde no d USA. Do sö ävver kee Änglisch sproch, vordeende sö hör ischde Jeld als Fabrikarbeederin. Dat ändernde sich iisch, als sö di Sproch jott sproch. Dann spelld sö en dä va Alfred Hitchcock jedrrihnde Film Notorious ön Hauptroll. Zösamme braad Leopoldine öt op 29 Filme. Dozo jehüüre Die Insel der Seligen va 1913 un Der alte und der junge König us öt Joohr 1934.

1948 kiirde sö no Österreich zöröck un werkde vöör öt Radio.

Leopoldine storv em Joohr 1965.

## Jätt z lääse
* Biografie mit Foto
* Weitere Biografie mit Foto
12. Määz

Der zwölləfte Määz.

## Minnsche
* Leopoldine Konstantin wood em Joohr 1886 jeboore.
* Ida Corr wood em Joohr 1977 jeboore.

* Alfred Abel wood em Joohr 1879 jeboore.
* Louis Marie Billé stervd em Joohr 2002.
13. Apprill

Dä drüxeente Apprill.
## Minsche

* Allison Williams wood em Joohr 1988 jeboore.
* Greta Schröder stervd em Joohr 1967.
3. Juuni

Der drette Juuni.

## Kulltuur
* D ischde Opvührung van D Bröss van dr Tiresias em Joohr 1941.
* Dä Film Heedless Moths kütt em Joohr 1921 en öt Kino.

## Minnsche
* Josephine Baker wood em Joohr 1906 jeboore.
* Johannes XXIII. stervd em Joohr 1963.
Joohr 1941

## Wat_paßßeed_ėß

### Pollitigk
Öt Ongerneehme Rhingübung vängd am 18. Mai a.

### Kulltuur
D ischde Opvührung van D Bröss van dr Tiresias es am 3. Juni.
### Minnsche

### Sönnß
Am 26. September wood aajevange, öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau z bouwe.
Joohr 1994

## Wat_paßßeed_ėß
### Weetschaff
Hewa Bora Airways wood jejründ.

### Kulltuur
D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es am 18. Aprel.
28. Dezemmber

Dä arunzvanzischßte Dezemmber.

## Kirrshejoo
Öt es dr Daach von de Unscholdije Pänz

## Wesseschaff
2005 YU 55 wood em Joohr 2005 entdeckd.
5. Apprill

Dä fönnəfte Apprill.

## Minsche
* Agnetha Faltskog wood em Joohr 1950 jeboore.
* Daniel Schneidermann wood em Joohr 1958 jeboore.