open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Büllingen

**Büllingen** litt ėn dä Belljische Provinz Lüttish,
un do ėn dä ihrem Ossdejl, un eß och ene Deijl vun dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch schwaade dunn.
Et weed op Frannzüüsisch *Bullange* jenannt. Unger dä Jemeinde in dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch am schwaade sinn, eß Büllingen hückzedach 2005 de jöößte &mdash; dat heijß vun_denne verbruch se der mießte Platz, op der Ääd. Dat kütt dovun dat dat eijentlish ene Houfe eijen Jemeijnde jewääse sinn beß do, wo se ėm Joor 1977 vun dä Belljier zosammejelaat woote.
Dat wooren:

## Jäjent
Büllinge litt om Huhe Fenn. Ene jröößere Deijl dovun eß ėm Nattuurparrek vun dä nöchtlijje Eijfel drėn. Op däm ville Lant, wat all bei Büllingen beihööt, lijje etlishe Bersh, die sin esu öm 600&nbsp;Meeter huh, 
un mieh. Op Leuters]] bej Mürringe &mdash; jenau em Norde do_vun &mdash; eß 656&nbsp;Meeter huh, dä Wiieße Shtejn sujaa 689&nbsp;Meeter, ävver do litt de bövverßte Shpetz jraad nit mieh en Büllinge, söndern op de andere Sick vun dä Strooß die do de Jränz markeere deijt.

Om Lant vün Büllinge lijjen de Kwelle vun 
* De Werche, di leuf noh_m Weßte.
* Ettlijje Bäsh un Flößßjer di ėn de Rur loufe un domet wigger noh Norde dursh Noochtrhing-Weßßfaale un unge vüüre_em Schwalmdaal noh Holland affbeesj_un bej Roermond in de Maas löpp.
* De Olef, die leuf no Oste un dann bej Gemünd ėn_de Urft.
* De Our jeijht no_m Süüden un dann ėmmer lanß de deutsche Jrennz beß noh Luxenbursh, wo se sich met dä Sauer zosammedejt koot bevüür se ėn_de Mosel plumps.

Janz bekant äess de "Böllénger Wäend" (véll Jedöns).

## Et Wopen
Oum Wope sinn ze finnde (uß dä Seesh fun däm, dä't dräät):
* Rääs_et *Krüz fun [[Trier|Trijer]]*
* Onge en_de_Medde_de luxemburrjėsche Löüw
* Lėngs_en horizontal Dunn fö_däe Här vun Jünkerath-Schleiden

## Kierch
En der Kierch vu Büllingen steijt en Urrjel vun de Lëntgener Urrjelfabrik en Luxemburresh, di 1997 opjerisht wood.

## Wat frööjer woo
Ėm Winnter vun 1944 un 1945 wo de Aadennen-Offensive he övverall am wööde. Ėn dä Zick sin vill vun denne Ööt vun wat hück Boulanger eß schlemm jetroffe woode un ettlijje han se beijna tottaal kapott jemaat. Jannz besönders schlėmm hädd_et Rocherath-Krinkelt ewwisch. Do woo baal nix mieh vun övverisch.

## Weetschaff
he in dä Jäjend jidd_et:
* Wällder
* Sääjewerke
* Fooßweetshaff
* Mööbelfabrikke
* Turrißßmuß

## Bööscher
„Altes Land an der Work &mdash; Der Königshof Büllingen im Rückspiegel der Zeit“, St. Vith, 1990, 384 Sigge (op deutsch)

## Websigge
* Houpsick vun dä Jemejnde Büllingen (op deutsch)
* Jeschichtliches (op deutsch)
* Offene Jugendarbeit vun dä Jemejnde (op deutsch)
Dachkall

En **Daachkall** iß bovve am Huuß un et Räänwaßßer leuf vum Dach do erin, un weed do hin jeleijdt, wo mer et jään hann wėll. Su leuv_et eijnem nit de Wäng_eraf. Uß dä *Kall* leuf dat Wasser dann ewwens in en Rääntonn, odder in der Bach. Un wo mer su_jet nit hätt, in de Sooht, odder tirek en e Rüühr, un vun do ėn der Kannahl.

Die Kalle sin miehßtenß uß Zinkblesh jemaat oder uß Plaßtik, jannz sellde uß sönß_jet. Unn se sinn unjeväär uß, wie die Rüüere wo se rinnloufe, der Läng lanß op Hallev opjeshnedde.
Unjeväär. Wem_mer jenauer hinnluuert, da süüt mer, dat di Kannte noch jet schööner jemaat sin. Rund, domed_et nidd_e_su leijch eß, sich draan wii_ze_donn, un dat se stabiiler op ihr Läng sinn.

Mer kann Frikadelle drin kööle, wiej_et et Trude Herr en däm Leed „De Kall es verstupp“ besunge hätt. Mer kann och drin drieße, wiej_et dä Kallendrėßßer am Aldermaat ėn Kölle ėm Billd määt.
Fö_jewöönlish schmießen de Beum ihr wellke Blädder en der Winnt, un dä Winnd_ess_esu jrooßhäzzish datt_e se wigger_vershenk, un bei unß ėn de Kall versenk. Besönders em Herbß, wenn et schöön naaß eß un se joot klääve, un och flöck jammelish weede, deijt_e dat. Do möße mier de Kall saubermaache.

## Websigge
* Dach.de (op dütsch)
* e Projramm öm Daachkalle ze plane un ußzerräschne vun Rheinzink (op |dütsch]])
Diminutiv

De **Diminutiv** es, wann mer zeije well dat jet kleiner es als nomaal. En de Sprooche vum Rhing kenne mer drei **Diminutive** Müjjelich sin: *-che*, *-je* un *-elche*. Dat es anders als em Huhdütsche, do heiß et *-chen* of *-lein*. Diminutive wääde off jebruch, wa'mer Sympathie usdröcke well.

## Aat un Oot vum Auslaut
Wat för en Endung jenomme weed, hängk dovun av, wat för ene Auslaut dat Grundwort hät. Bei däm Auslaut weed ungerscheede zwesche dä Aat un däm Oot:

*Aat
**Plosive (wo dä Speimanes em Hännesje-Thiater aan ze stottere fängk)
*** (stimmlose Verschlusslaute)
*** (stimmhafte Verschlusslaute)
**Frikative
***(stimmlose Reibelaute)
***(stimmhafte Reibelaute)
**Nasale
**Liquida
*Oot
**Labiale (Lippenlaute)
**Dentale (Zahnlaute)
**Velare / Gutturale (Mundraumlaute)

## Rejele för de Suffixe
### -che
# noh stimmlose Plosive, die Labiale sin: **p** - Beispill: Dörpche
# noh stimmhafte Plosive, die Labiale sin: **b** - Beispill: Frembche
# noh stimmlose Plosive, die Dentale sin: **t** - Beispill: Hötche
# noh stimmhafte Plosive, die Dentale sin: **d** - Beispill: Pädche
# noh Nasale, die Labiale sin: **m** - Beispill: Fäddemche
# noh Nasale, die Dentale sin: **n** - Beispill: Höhnche
# noh Liquida, die Dentale sin: **l** - Beispill: Knöllche
# noh Liquida, die Gutturale sin: **r** - Beispill: Malörche
# noh Vokale - Beispill: Marieche
# noh stimmlose Plosive, die Gutturale sin: **k** - Beispill: Pünkche (sellde: [Pünkelche)
# noh Nasale, die Gutturale sin: **ng** - Beispill, sellde: Jüngche,  Jungche] (för jewöhlich: Jüngelche])

### -je
# noh stimmlose Frikative, die Labiale sin: **f** - Beispill: Höffje
# noh stimmhafte Frikative, die Labiale sin: **v** - Beispill: Kälvje
# noh stimmlose Frikative, die Dentale sin: **z** - Beispill: Bützje
# noh stimmlose Frikative, die Dentale sin: **s** - Beispill: Müsje

### -elche
# noh stimmlose Plosive, die Gutturale sin: **k** - Beispill, sellde: Pünkelche (dermiehts: Pünkche)
# noh stimmhafte Plosive, die Gutturale sin: **g** - Beispill: Röggelche
# noh stimmlose Frikative, die Gutturale sin: **sch** - Beispill: Jröschelche 
# noh stimmhafte Frikative, die Gutturale sin: **ch** - Beispill: Bäächelche
# noh Nasale, die Gutturale sin: **ng** - Beispill: Jüngelche  (sellde och: Jüngche, un Jungche)

## usserdäm - durch Velarisierung zostand jekumme
Velarisierung bedügg, dat Konsonante wie /r/, /l/ udder /n/ hingen em Raache un am Jaume attekuleet wääde. Bei de rheinische Velarisierung wääde Vokale jesängk. Zom Beispill: us /u/ weed /o/ ("Wurst" > "Woosch"). Un noch e Beispill för Konsonante: us /t/ weed /k/ ("Kraut" > "Kruck"). 
Em Zesammehang met de Velarisierung sprich mer och vum sekundäre k, ng un sch.

### -che
# nom sekundäre **k** - Beispill: Krückche
# nom sekundäre **ng** - Beispill: Hängche

### -je
# nom sekundäre **sch** - Beispill: Wööschje
Döppekoche

**Döppekoche** (rhingfränkisch *Dippedotz* oda *Duppes*, huhdeutsch och *Topfkuchen* oda *Kesselsknall*) iss en Äädäppeljerisht dat im Rhingland unn im Neuwieder Becken am Festdach vumm Hillje Meätes (*St. Martin*) jejesse weed.

Ma_maat et uss Späckstriefe unn vill jerivvene Äädäppel unn lääß_et em Dopp schmoore wi_ene Broode. Deswäjje heijs_et och de *falsche Meätesjans*. Et ess en Ärm-Lück-Esse för die die nit vill Fleisch jehaat hänn. Äwwer et ess och lekker.
Düsseldorf

**Düsseldorf** (och *Dösseldorp* oder *Dösseldörp*) eßß en Stadt am Rhing em Noorde vumm Rhingland. Et eßß de Houpshtadt vunn Noodrhing-Weßßfaale unn de zweijtjröößte Stadt vumm Rhingland. En Düsseldorf schwaadt mer Düsseldorfer Platt. Anjeflisch künne de Düsseldorwer die Kölsche nitt liggen, ob dat wirklisch su is, dat weijß mer nitt.



## Wo liescht datt jenau?
Düsseldorf lijjt vüür allem am rääschte Rhingufer, an dä Mündung vun dor Düssel. Noor
Oberkassel, Niederkassel, Heerdt unn Lörick lijjen op dä linke Sick. Düsseldorf eßß janz noh am Pott. 

Janz in dä Näh vunn Düsseldorf sinn Düüßbursch unn Rotinge em Noorde, Mettmann, Erkrath unn Hilden em Osten, Langenfeld unn Monheim am Rhein (Monnem am Rhing) em Süden unn Dormagen, Nüss unn Meerbusch em Westen.

Düsseldorf is ejn vun dä dreij Landeshaupstädt am Rhing.

Düsseldorf hätt 10 Bezörke unn 49 Veedel: 

## Watt jitt et do?
De bekannteste Strooß vunn Düsseldorf eßß de Kö. Da jangk me für enzekoufe. Mieh Umsatz hätt äwwer de Schadowstraße, ejn vunn dä jrüüßte Eijkoufsstrooße en Europa. Aale Jebäude jitt_et in dä Innenstadt koum noch, äwwer en dä Oußenbezörke wohl.

## Scholl för Düsseldorwer Platt
Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz. Do ka'me om Owend dat Düsseldorwer Platt liere. Hans Müller-Schlösser wor ene Heijmatdeechter (* 1884 in Düsseldorf, † 1956 ebenda). Bekannt jewoode es hä met singem Böhnestöck „Schneider Wibbel“.

## För noh ze lese
* Theo Lücker: „Düsseldorf - Ons Stadt op Platt“. Düsseldorf 1990. ISBN 3-7998-0020-4
* Werner Beutling, Do hämm wi't all werra, '', Verlag Werner Beutling, 1993

## Websigge

* Düsseldorfer Platt
* https://web.archive.org/web/20120121135117/http://www.grupello.de/dateien/C058.pdf Heinrich Spohr: Das Düsseldorfer Rheinisch
* Mundartfreunde Düsseldorf 1969 e.V.
* Heimatverein Düsseldorfer Jonges e.V.
* Websigg vun dä Stadt sellevs
* St. Sebastianus Schützenverein Düsseldorf 1316 e.V.
* Comitee Düsseldorfer Carneval e.V.
* Fastelovvend enn Düsseldorf
Dröppelminna

En **Dröppelminna** iß en beshtemmpte Aat Kaffekann.
Se es_uß Zinn jemaat, se hädt_ene decke runde Buch, es no ovve zo mießtenß jet schmaler, jewöönlish met runde Jriffe fö_aanzepacke, dat mer sisch de Finger nit draan verbrennt, di weet nämmlish hejß. Ovve kam_mer se opmaache.
Ungendrunger sin drei Fööß noh de Sigge, dat se jot stonn kann; bei neuere Modelle och enß bloos_ejner meddsendrunger.
Unge aan der Sick hät se ne klejne Krane, do zapp mer sisch dä Kaffee erußß.

En dä decke Buch kütt näämlish hejß Waßßer un Kaffemähl erin, dat jitt also Kaffee, wä_mer_et lang jenoch stonn jelooße hätt un dä Kaffee jetrokke eß.

Un weil di do drin blieve, bes me di Dröppelminna spöhlt, dunn di jemohlene Kaffebunne immer widder dat Krämshe verstuppe, beß dadd_et bloß noch dröppelt.
Dat is eine Jrunt, woröm di Dröppelminna esu hejß.
Ußßerdämm süht se nattüülijj_esu nett un rund uß wie en Minna, 
wie mer föe_su_e leev Mammsellsche och säät.

Se weet em Berjische jään jebruch, un do bovven saren die och enz Dröppelmina dofür.

Offizijell leuf dat unger Kranenkaffeekann wäjen däm klejne Zappes. 

Hückzedach weed se och nit mieh dröppele mößße, mer deiht hügg_ene Fillter erin un dann verstopp do esu schnell nix.

Die Form vun dä Kann eß uß Holland inn_et Bärjische jekumme.
Zigk_dämm dat Kaffedrinnke_ėm nünnxeente Johrhundert widder jet mieh Usuß wood, 
weil_et och billijer jewoode_woo,
eß die Kaffekann oder ävens de Dröppelminna mieh en der Meddelpunnk vunn_enem jedeckte Desch jeröck.
Se weed och de „Künnijinn vun de Bärjishe Kaffetafel“ jenannt, 
wenn se do esu feßßlijj_övver Saaneschüßßele un [affele luuhrt,
wo se zwesche_der Milsch unnem Zuckerpöttche stejht,
ömringk vun de Kaffetaßße un Tellere wie ennem klejne Hoofstaat.

## Websigge
* Mieh övver de Dröppelmina (op Deutsch)
Drüjje Pitter

Ne **Drüjje Pitte** säät mer för ene Minsch:
# dä nix drink: Dat künnt jrad nur für_ene Mommang sinn, oder immer. Ed is och ejal, watt_e nit drinke wėll, obb_et jez Kaffee odder Allkohol es, egal.
# dä nit laach: Selvs wenn Alles am Laache es, selvs wenn hä selver Wizze verzällt. Hä freut sijj_och mėt, also dat is keijnen Ėnnjeschloofenen.
# dä ne besönders 'drüjje' Hummoor hätt. Datt künnt zom Beijshpill heijße, dat winnish säät.
Eijfel

De **Ejfel** is en Mitteljebirsh unn jehüürt zum linkrhejnischen Jebiet vum rhejnischen Schieferjebirsh.

## Ömjebung
Zesamme mit de Ardenne es et en jrooße Jebirshskett zwesche Rhing unn Musel. De Ejfel bestoht usß Vulkanejfel, Waldejfel, Huheijel unn Schnejfel. Vür allem in dä Vulkaneijfel is vill vulkanische Aktivität ze besishtije, zem Bispill Maare wie dä Laacher See.

Em Norde un em Süde hät se en Jebeed, wat de Föhreijfel jenonnt weed. Em Norde eß dat, wo et em Land öm Erff on Maaß noh dämm Norrdeutsche Plattland un Neederland jeed, fun Öskerche, un Düere, beß noh Jüülisch. Em NW em Osste hinger de Errff trik sesh fun Rhingbach un Mäkkeheejm bes noh Walberbärresch un Liblaa de Ville hen, di als nit beij e Eijfeler Landschaff jereschnet weed, och wenn se huh es un ööhndlish Wald drop hät.

## Städt
Wishtije Städt in dä Ejfel sinn: Maye, Mennech, Weive, Wittlich, Bitburch, Prömm, Jerolstejn, Maria Laach, Monschau, Rütsche, Heimisch, Jemünd, Schleede, Hellendal, Adde. Wishtije Städt in dä Vürejfel sinn: Öskerche, Düre, Oche, Rhenbach, Meckem, Mönsterejfel, Zöllech.
De nääßte Jrooßßstädt sinn Kölle, Düsseldorf, Oche, Kowwlenz, Bonn, Trier, Luxembursh.

## Bööscher
* Peter Kremer: ** Düren 2003, ISBN 3-929928-01-9

## Süsh Och

## Websigge
* -Bööscher em Kattaloch fun de „Deutsche Bibliothek“
* - Portal met Reklame for de Rejjion  (*op [[Hochdeutsch|deutsch]]*)
* Övver dä  ier Jescheesh (*op [[Englische Sprache|änglesch]]*)
Elektron

Eh **Elektron** ees eh Elementardeelsche watt nejativ jelade ees. Zesamme met dä Protone un dä Neutrone bilden de Elektrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. 
Eem jäjensatz zo dä Neutrone un Protone hätt eh Elektron keeijn räumlische Ussdehnung. Veelmieh schwirrt eh Elektron en ener sujenannte Elektronewulek öm dä Atomkeern eröm. En Metalle ees dat Elektron nitt fess an eeijn Atom jebunge. Dorus erjitt sich dat Metalle elktrische Strom leite künne. 
Üvverhaup ees elektrischer Strom die Bewejung vun Elektrone.
Enzym

En **Enzym** (von jrieschisch εν~, en~ „in” und ζύμη, zýme: *suure Deijsch*) eßß janz praktisch jesehe en bioljischer Katalysator. Mer sääd_och *Ferment* förr_e Enzym, je_Noh_dämm, woo_t för jraadt_jebruch weedt.

De wenichste Reaktione in de Natur könne selvsttätisch (ohne Katalysator) stattfinde, esu notze de Plante wie och de Diere un de Minsch Enzyme för beijna alle Reaktione domit die ovverhaupts anfange un och schnelljenoch feddich sin z. B. vör Esse zu verdaune, zu verwerte, selvs Stoffe herzestelle odde avzebaue.
Et kölsche Jrundjesetz

Et **Jrundjesetz vunn [[Köln|Kölle]]:**

----

§1: Et es wie et es!

§2: Et kütt wie et kütt!

§3: Et hät noch immer jot jejange!

§4: Wat fott es, es fott!

§5: Et bliev nix, wie et wor!

§6: Kenne mer nit, bruche mer nit, fott domet!

§7: Wat wellste maache!

§8: Maach et jot, ävver nit ze of!

§9: Wat sull dä Quatsch?

§10: Dringste eine met?

§11: Do laachs dich kapott!

**Dann jitt et do noch die volljende Zusatzartikelsche:
**

§12: Wat däm ein sing Ül eß däm andere sing Naachtijall.

§12a: Mir sin ävver nit aaberjläubisch!

§13: Wer fiere kann, dä kann och arbeide!

§14: Mer weiss et nie, mer stich nit drinn.

§15: Jede Jeck es anders.

§16: Dröm Jeck loß Jeck elahns!

§17: Och dä raderdollste Aasch hät sing Visaasch!

§18: Jeddem Dierche sing Pläsierche.

§19: Dat jitt et nur, nur, nur in Kölle!

§20: Dat sull ech jesaat hann?

§21: Du bes Kölle!

§22: Der wiess nix

§23: Hammer nit, künnemer nit.

## Loor och heh
* Rheinisches Grundgesetz
Euregio

Unger **Euregio** forshteijt mer en Regijon en dä EU, di fun dä EU, oddo med dä EU, extra faßßjelaat woode eß, un fö_jewöönlijj_en Jränzrejon eß, woh mieh wi eijne Shtaat, ennen Aandeijl fun hät. Bejspill:
* de EUREGIO fun Johr 1958 wooh eezte hät noch këijne ëijene Name
* Euregio Maas-Rhein öm Ooche
* Euregio SaarLorLuxRhein öm_t Saalandt un Luxemburrsh bes_an_do Rhing
* euregio rhein-maas-nord med Siz en Mönshen_Jlatbach
* Euregio Rhein-Waal med Sez en Kleve
Eurosklerose

Dä Bejreff **Eurosklerose** bruche manshe för de Zick vun_etva 1973 beß 1986 en de Europa_Pollittik vun de EWG-Staate ungerennejn,
dat woore domols Deutshland, Frankreish, Italije, Belljie, de Nėderläng, Luxembursh, Jruußbrėtannje (alsu Änglant), Irrlant un Däänemark, Jriishelant kohm 1981 offizjäll dozoo.
Betoont weede sull domet, dat nix esu rääsh wigger jing. De ejnzellne Shtaate han sijj_ene Deijl prakktish veraffsheed vun dämm wat se enß jemeijnsaam beshloßße hatte an Visjoone un Plän. Keijner vullt fun de Rääshte un_em Eijnfluss_em eijene Land aan de EWG jet affjevve.

* Weetschafflich schlappe Brangjje unn Jääjende wuute vun de eijnzellne Staate met Supvänzjone un och söns jepäppeld un ungerstözz. Dat woo jääje de Veäjnbarunge övver do Wättbewerep in de EWG.
* Se han nix dofüür jedonn, dat enne freje Waareferkeer opkomme kunnt. Em Jääjedejl, full fon_der Ejfersuch han de Bürrokraate nazjonaale Füüshriffte su bewerk dat se schlääsh bes_övverhoup nit zosammejinge, öm domet fö_t Ußlannt mööshlisht schwiirish un ööhndlish düür ze maache, dem Ėnnlannd ie Waare anzebedde.
* Dä, wi se_t nannte, jemejnsame Agraamarkt, wood esu joot wi draanjejovve. De Staate han de ejene Lanndweetschaff jeholləve, ann_de Jränse han se versöök, vun_staaz_wääje de ungerschiidlishe Prejse zwesche de EWG-Metjliizlännde_ußzejliishe. Dobeij han se no versöök, aan de ungershidlijje Norme un Süsteeme för der Handel un et Fekoufe faßß_ze_hallde, un se wi uß frak no_mieh ussenannder zo bränge.
Eisen

**Eisen / Eise** is dat chemische Element mit de Oednungszahl 26, affjekütz Fe (vun Lattëijnesch, ). 
Et deutsche Wort kütt entwede vun de Kelte *isorai* üe kütt vun de indogermanesche Wort *eison* vör glänzend.

## Wofür witt et jebruch
Iise witt överall jebruch wo jett jebaut witt. Do ees z. B.
* De Autoindustrie
* De Bou
* De Scheeffsbou
un noch veele andere Saache. Eijentlich witt dofür jo Stoohl jebruch un där witt us Iise herjestellt. 

## Wodruss witt Iise jewunne
Dat Iise witt us Iiseäärz jewunne. Dat ees etmiizt ene rude Steen där rech öff op de Ääd vürkütt. Dat Äärz witt dann em Huuhove zo Rühiise jeschmoolze. Dobei werde die janze unerwünschte Bestanddeel em Äärz vum Iise jetrennt.
Fastelovend e Spillsche, Allerhelije e Bildsche

Dä Saz: „Fastelovend e Spillshe, Allerhillije e Bildshe“
eß e Shprichwoot.

Wadd_eß do_met jemëĳndt?

Op Fastelovend hätt mansh ëĳner flögg_enne Fisterenöll am loufe.
Odder och nuur föə_ëĳn_Naach.
Et maach jo nit jevolldt jewääse sinn,
ävver dengg_enß wat nüng Moohndt
drop sinn künndt!
Klooh, dadd_eß öm Allerhėllije eröm.
Do kann et däm Mann lëĳsh paßßėere,
dat singe Fißternöll med_ennem Bildsche fum neu_joboorene Babadizzje aankütt.
Owaij_owaij_owaij, dä Panz woo doch_jaa_nit jeplaandt!

Et wooh doch nuur e Fastelovendß_Spillshe.
Flashmob

Dat Woot **Fläshmop** küdd_ussem_änglish fun Amärrika zo unß.
Do häjs_et
**' fun 
**', dä Blez, un 
**', dä [[Pöbel]], ävver orr_enne [[Mensch|Minsche]]_Knubbel, dä Radau määt.

Enne Flashmob weed orjanisėeet, fö jewöönlijj_övver [[Weblog]]ß, [[Newsgroup]]ß, Fläshmop_Wikkieß oddo [[e-Mail]]-Kette,
un dann ann_ennem fürher beshtemmpte Plaz affjehallde.

För Aanungßlooß Lück, di do erömshtonn, süüt dat esu uß, allß wi wenn sijj_enne jruuße Aanzal Minnsche obb_en jehäjmißvolle Aat ob_äjnmoohl äjnish sinn, dat_se all_et sellve důnn un sijj_ejaal forhallde. Wat_se donn_eß janns_öff jät koomishet. Oohne Jrund op äjnmool Bäjfall klatsche för zwäj Menutte, oddor_e Leed senge, all mem [[Handy|Hänndi]] am lenke Uur met de Shweejemotte övver ruute Ruuse schwaade un dorbäj övverm_Kopp met de rääshte hannd_en de Luvv_eröm_fuchtelle, su jät.

Esu_enne **Fläshmob*' eß nommal flöck widdo_föerbäj, un_di Lücksher jonn ööhnzwohen, allß wi wänn nix jewääse wööh.

Aanjevange hädd_et em Amiland, un övver_en Kunns Akzjoohn en   en USA em Juni 2003
met allorläj Medije Äsho koohm en jannze Wäll fun Flashmopß flögk noh [[Europa]] erövver_jeschwapp. En alle jröößere [[Stadt|Shtädd]]_un [[Metropole|Mettropoole]] joov_ed_se, [[Kopenhagen|Koppenhaaren]], en [[Zürich|Züerish]], [[Rom]], [[Athen|Atteen]], [[Wien]], [[Berlin|Bällin]], en [[Düsseldorf|Düßßeldorv]]_un [[Köln|Kölle]], dä Shtadt [[Münster|Münßtor]].

Och wänn di Wäll flögk widdor noohleeß, joov_et doch norre_paa ingernazjonaale Fläshmops fordäjld_op ungerscheedlijje ööt en de Wääldt, wi_jo_m 25. Oktoober 2003 unn_o_m 18. Juuni 2004.

Enzwesche hann och [[Firma|Firrme]] dat Flashmobbing för sijj_äntdägg_unn mache Reklame domed_un dofüür: Am 9. Dezember 2005 um 13:06 Uur ([[MEZ]]) hät dä Färnsee_Sändor [[Eurosport]] med Swatch en ettlijje Jruuß_Städd_en Europa Flashmopß orrjaniseet,
wääje enne Ußloosung för de Fooßball_Wääldt Mäjsorschaff fun_de [[FIFA]].

== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20190126042957/http://www.mashflob.com/ MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community]
* [http://www.zeit.de/2003/38/Flashmobs En Zäjdungs_Attikkel övver Fläshmopß] un Smart Mobß en de Zigk (*op deutsch*)
* [https://web.archive.org/web/20060221133717/http://www.sixtus.net/article/45_0_2_0_C/ Ennen Zäjdungs_Attikkel övver Fläshmopß] fun Mario Sixtus em Shpeejel (*op deutsch]]*)
* http://www.flash-mob.de/ — Foraffredunge un Bereeshde (*op deutsch*)
* https://web.archive.org/web/20050829070939/http://flash-mobbers.net/ — Foraffreedunge (*op deutsch*)
* [https://web.archive.org/web/20060203162808/http://flash-mob.com/ Fläshmop Websigge un Lėnggs_uß allor Wäldt] (*op deutsch'')
Flämesh Brabant (Provinß)

Met **Flämesh_Brabant** (ob_flämish u_nederländisch: ,  op deutsch: ) mejnt mer_en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Staat Bellji en Europa.

De Houpshtadt fun flämesh_Brabant eß Löüven.
De Provinß flämesh_Brabant jehüert komplättemang bej de *Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt* un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VBR.

## Wäpsigge
Fringse

**Fringse** heijß jet herbeijzoubere ohne daßß de weijß wo et her kütt. Oder angers jesaat: jet nähme watt do jläuvs datt do et hann sullst äwwer net dörfs, vumm Jesätz heä. Noh_m Zweijde Welletkriesch hätt mer vill jefringst, äwwer hück ka_ma dat o_noh donn, zem Beijspill wa_mer sisch vunn dä Bouställ paar Steijn hollt oder en Sack Zement, dat eßß ja net diräkk *Diebstahl* äwwer och net rischtisch. 

Fringse kütt vum Joseph Kardinal Frings. Vunn dämm hätt mer jejläuv dat er fringse janz joot fingk, obwohl so pauschaal hätt dä datt nit jesaat.

Hä hät dat Fringse nit äfunge, hä häd_et onnit esu jenannt, ävver de Kölsche han fö_Kloüje ii dat mer fohungere ow_äfriiere däät, „fringse“ jesaat, fö_iim_tse Iiere. Dat koom im Winte 1946/1946, tiräk noh'm Kreesh. Dat woo enne biistish kaale Winnte un de Lück em Rhingland hatte nix ze esse un et jov su joot wi nix zem Shtoche. Ävver et woote ald widder joot klütte jemaat, dä Darebowe un de Bärrshwärrke leefen ald widder. Ävver de Klütte woote noh Frankrish jevaare med'o baan, un de hüüser woore kapott vun de Bombe un Dürre un Finstere fäälte amass. In singer präädish op Silvester hät dä Kaddinal Frings do eets jesaat:

::„.&nbsp;…“

Donoh wo dat da esu shtell in Engelbäät dat mer jaa nix mih_hüüre_kunnt, nix, on_nit:

::„…&nbsp;.“

Dat hät wall käjne metkrääje. Se woare all_tso beshäfftish, innerlish Bäjfall ze klatshe un dat Fringse en jedanke tse orrjaniseere. un shtatt met zwej Klütte — en jede Hand äjn — wi dat dä Frings dat villääjsh gedaach hät, jo do sinse met Bollerware, Säkke om Rögge, sujaa met Läjderware vull Klütte, uß Gereon erus_jeshleshe_kumme.
Fritten

**Fritte** sinn Ääppelstäbscher di ma freteet, datt heijß in kochend_Ööl jebaakke hätt. 

Zem rishtisch Fritte maache ėßß et wishtisch de Fritte zweijmol in dä Frittöös ze frittiere unn zweschedorsch aavzekööle. Weijl nur esuh wääde se rishtisch mangs. Se mööte doföör eijn beß zweij Zantimeeter dick sinn. Wennste_t janz rishtisch maache wellz möötß do de Fritte eäz beij 140-180 Jraad, dann jet heijßer broode. Äwwer im Büdschen weede eh Fabrik-Fritte jemaat, di sinn ärsch vüürjebroode unn weede nur koot inn_et Fett jeleijt. Doför krißß_de se ennjepack un nomaal norr_e Frittejäffelshe do_bei. Wann de Fritten selver maache wellß, jannz komfottaabel, dan_nemmß_de_n Frittööß, sönß nemmß_de_n Pott odder_n Pann.

*Fritte* kütt vunn französisch *pommes frites* datt heijß sinnijerweijs fritteete Ääpel, klaa. Ma_säät dat se in Belje erfunge woode sinn.

Fritte ėßß maa met Saalz, Ketschapp oder Majo. Tüppisch im Rhingland sinn Fritte Ruut-Wieß (wie de kölsche Färv), im Ruhrpott säät man dobeij *Pommes Schranke*. In Holland unn däsderwäjje och in Oche ėßß ma jään *Fritte spetzjaahl* (ndl. *Fritte speciaal*) mėd ruhe Öllsche. Ma_ka och Jägerzauß, Zejeunerzauß, Essisch oder Mostrisch dobeij holle. Öwwerall in Deutschland ėßß ma jään Körriwoosch oder Gyros bzw. Tzatziki dobeij.
GNU Lizännz för n fräĳe Dokementazjon

Di  „**GNU Lizännz för_n fräĳe Dokementazjon**“ häĳsj_en orrinal_änglish de „“, un dat veed fö_jwööhnlisj affjekööz_alß „**GNU_FDL**“, un_och „**GFDL**“.

Dat eß äĳn fun fille su_ne Lizzänze fö fräĳ Enhallde, un seshe en jebreushlijje. Se weed fun dä **', mir dääten saren, de Fräĳ_ßoffwär_Shtifftung, erußjejovve. Dat eß en Daachorjanisazjon för dat GNU Projäkk, saren se.


Wänn_ennen [[Urheberrrecht|Uerhevver]] als_ennen [[Lizenz|Lizänzjävver]] sing Werrək unger de ''GNU_FDL'' errußdeĳdt, dann jidd_er zimmlish_fill Rääshde wigger, wi dat dat jbruch wääde darrəff. Ed_eß älaup, dat Werrək ze Kopeere, ze Forbräĳde un wigger_ze_jävve, ze Foränndere. Dat darrəff mer och kommärzjäll maache. Dofüür moßß dä Lizänznämmer de Lizänbedingunge ennhallde. Dad_eß, de jannze Autoore und Shriivere mößße jenanndt sinn, un wat bäĳ_em Änndere un Wiggershriive erus_kütt, dat moßß widder unger dä ''GNU_FDL'' shtonn. Wä sesh nid_ann_de Lizänbedingunge hallde däĳdt_ä folliert automattish all di Rääshte uß dä Lizzännz.

De ''GNU Lizännz för_n fräĳe Dokementazjon'' eß urshrünglish jemaadt woode, öm So_n Dokkumänte wi de Hanndböösher, uß däm GNU-Projäkk med_en äänlijje Lizänz fodäĳle ze künne, wi de ßoffwär sellver. Domet sůll jaranteert wääde, dat denne iier Ėnhallde fräĳ för Jeede ze hann sinn, un de Rääshde esu övverdrare wääde künne wi se jebruch wääde, jannz dä Bewääjung för_n fräĳe ßoffwäer iirem Jäĳß äntspräshend. Esu wi di ''GNU_FDL** för Dokementazjon, jiddet för de ßoffwäer de *[[GNU GPL]]* — de **'.

De jrüüzte Sammlung med Ėnhallde, di unger dä **GNU_FDL** lizzänseert sinn, fingk mer en däm fräĳe [[Nohkixel|Nohkixel]] met däm Nahme [[Wikipedia|Wikkipedija]]. Do sinn inzwesche mieh wi_m Millijuhn Sigge met Täxxte — och Atikkelle jenanndt — in jood_övver Hundort [[Sprache|Shprooch]]e. Jraad dat di ''GNU_FDL'' in däm un äänlijje Projäkkte bebruch weed, hädd_en de läzde Joohre och Krittik draan jebraadt. Für allem sull se för iire Zwäck jet komplizėerd sin, och wäm_mer se met anndere vergläĳshe däät, di jät jönger sinn. Dat mer emmer dä jannze Lizänztexx wiggerjävve mööt, shtüüert väm_me janz koote Täx_Shtök övvernämme well. Ußßerdämm jiddet se orijinaal_forbindlish blos_en änglish, enß affjesinn vun su_n inofizjälle Övversäzunge.  

Dröm fingk mer mieh un mieh de äĳnfachere Lizenze fon . Di han suja de ungerschiidlijje Shtaate iier nazjonaale Jesäzze med_bedaach. Ed eß allordingkß totaal ůnpraktish, wäm_mer forsööke däät, för su_e Projäkk wi de Wikkipedija de Lizänz ze wääßelle. Dröm eß de **' draan, dat se winnishßtens e paa vun dä Blötsche fun dä *GNU_FDL*' ußbüjele donn, un en neu Faßßung oplääje. Of_mer dat_to_met kommpatibel met dä  Lizännz CC-BY-SA hinkrijje weed, ess_ävver non_nėt_klooh. 

## Websigge
* Dä GNU FDL ier Orjinaltex (*op english*)
* '''' fun Hugo Giese jr. (*op [[Hochdeutsch|deutsch]]*)
Gleumes (Krievel)

**Gleumes**, ooder op krieewelsch Platt, de **Jleumes**, es_ene kläjne Broueräj noh zem Zänntrumm fun Krievel, joode hunndot Meeter nöchtlish fum Friedrichßplaz.

Alß **Jleumeß** känndt_mer orr_en *ovverjärrish* hallv_dunngkel_Laaro_Bier, wat — mer weed_et koum jlöüve — bäjem Gleumes jebroudt weedt. Zig_e paa Joohre han_se on_noch zwäij annder Bier_Zoote äm Aanjebott.

Diräg_do em Brouhuß_veed_Jleumes_och ußjeshengk, un orr_ėn ettlijje Knejpe en Kriivel kam_mer_et han. Jleumeß kriß_De en Kriievel bäjna en jeedem Jetränke_Hanndel.

## Wat fröjer woo
1896 hät dä *Aujuß Jleumeß* di Broueräij, di Mällzeräij un_di Weetschavv_jekouf. Dä Aujußß Jleumeß woo alld zig 1893 med_em Maria Wienges verhiirodt. De Wienges eß hück norr_en annder aale Huuß_Broueräj en Kriivel d_ävver di loohße zigg_e paa Joohre ier Bier annderswo bräue, allordingß noh_m Orrijinaal_Rezäpp. Och wänn do füür_em och alld_en Brouhuuß an däm Plaaz woo, hä hädd_et jo shliißlish jekouf,
eß dä Aujußß Jleumeß dä Bejrünndo_fun_de Brouräj jewääse, wi_mer se hü_känndt.

Zigk 1896 weed_at Gleumeß Lager jebräudt.

## Gleumes sing Bier Zoote
Mer kritt bäjm Jeumeß di sellvßjebröüte Bier_zoote:
# *Jleumes Larerbier* Och bėkannd_allß *Jleumes Alldt*
# *Jleumes Hellbier*
# *Jleumes Wäijze*

## Websigge
* Brauerei Gleumes (*op [[Hochdeutsch|deutsch]]*)
Frittös

De **Frittös** ess en Pott föör Fritte unn aanderet Ööljebäck drin ze maache. Nomaal hätt da Pott Stroom unn heijz dat Ööl vunn sällevs. Dann häßß do noh_en Seijer in däm Pott wo dat Jedöns drinne lischt. Dä Seijer kannze rußßholle. 

Watt bäck mer in dä Frittös? Fritte, äwwer och Muuzen, Krapfe, Fleijsch unn aanderet Zöijs. Laut Sven Gaiser von Friteusen-Profi.de gibt es eine andere Art von Friteusen namens Heißluftfritteuse, die wie ein Umluftbackofen funktioniert.
Füürjebersh

Dat **Füüerjebėrsh** oddor *Vüürjebirsh* eß dat Jebeed_öm Borenheijm, Wallewerbersh, Sääshtem, Määrte, Walldörp, Rösbärsh, Brenish un Alefter. Dat litt süüdlish fun Brühl un nöchtlish fun Bonn, un trick sėsh esu aan de Ville lang, am Oßßrand. Ess_en schööne Jääjendt, met Land, Fellder un Jääde, vill Oppß_Aanbou un Boumschulle, en jannz wäreme Jääjendt, wo dor Frööling rishtish fröö em Joohr kütt, un och met Wällder un Wanderwääje för de Ähoolung fun unß Shtädtor.

Em Vüürjebirsh schwaade de Lück en jannz äijen Platt, med haadem Knall en de Konnsonannte un jerolltem *RRR* oddo nem ballkijjem *R* un vill lange un dubbelte Vokaale. Dat hänn de Bläck Fööss esuh schön in däm ihre Leed *Buuredanz* nahjemaat. Dat spillt en Birkesdorp, ad faass op dä Ejfel.

Manche Lück saaren och do noch Füüejebersh füüo, wo de Lück dat äänlijje Platt schwaade důnn — dadd_eß
beß baal erunger noh Kölle en Hüürt un jäjd och e jannz Stöck Rishtung_Ooche erövver beß en de Jääjende fun Jüülishj_un Düüore.
Handkies met Musik

**Handkies met Musik** es en Spezialität, die aan Rhing un Main bekannt ess, un jään jejesse weed.

Unger Handkies versteht m'r ne Mainzer- ode Harzer-Kochkies (jeriefte Klatschkies), dä met Brut un vell Öllisch serviert weed. Öwer die Musik jitt et zwei Theorie: Näwen dämm Teller met Kies soull der Köbes beim serviere Salz, Päffer un Mosstert jebraat han. Weil dat Jedöhns (Teller und Salzdöppsche) klimpere däät, hät me dozo Musik jesaat. Die andere Theorie kütt vun dämm Öllisch. Woröm? Dat könnt'r üsch doch denke: "Jedet Böhnchen jitt en Tönchen".
Hauset

**Hauset** es en beljische Ootschaff bei Oche. Et jehüürt beij dor Jemeinde Raeren. 

Houset jitt_et sigg 1847. Domohls wood dä eäßte Weesch aanjelejt vunn däm Weijler noh Eynatten. Zwesche 1868 unn 1870 wood dann de Strooß noh Moresnet, hückzedaach Kelmis, jebout. De eäßte Schull wood 1854 jejründet.

Hückzedaach jitt_et en Pfaadfinnderheijm vun Oche unn en Jurendheim unn dä Kirsch.
Hallvjehang

Ne **Hallvjehang** 
* hät mieh Lappe wi Kleeijder am Liev, odder
* es nur half aanjedonn un leuv ävver druße eröm, wi wänn hä aanjedonn wöö, un merrget nit, wellet nit wesse, nit waa_hann, et essem ejaal, ööhndsujett,
* hät Zeusch aan, wo mer äjnfach nit erömlooufe kann, wo hä ävver hen_jejange eß — ättwa mem offene Freeijzigkhimb om Schtaatzämfang un Aanzochboz un Lackschoohn.
* Es esu aanjefröönßelt, dat e wi e Vurrelscheusch ußsüüt, etwa scheeijf jeknöpp, de Boz op, et Wööbsche en der Botz, un esu jet.
Halve Hahn

Op ville Fodderkaate en de Jastronomie un Weetschaffte em Rhingland wees De **Halve Hahn** finge, jans besönders en Kölle.
En *Halve Hahn* es en Röggelche met Kies, ahlem Holländer (Gouda), net zo verwässele met Handkies met Musik. Woför dä so heis? Da jitt et nur Theorien. Et könnt sinn, dat wer et Buffet bestellt hätt mit halve Höhner und hätt kein Jeld mieh jehatt und hätt einfach Röggelche op de Disch jedonn. De Lück hänn jelacht över de Driss unn hänn jesaat: *Watt, dat es en Halve Hahn?!*. Oda et könnt en Affköötung sinn för: *Köbes, darf ich en halven (Kies oder esuh) hann*. Zem Beispiel nohdämm de Weet ihm en janzet Röggelche jejevve hätt, un hä hätt ävver nur en halvet jewollt. Oder esuh.

## Webbsigge:
* Halver Hahn
* Halver Hahn
Hawwaischwängel

**Hawwaijschwängel** sääht mer för enne Jreff ann_enno elläktrijje Jitta am ungere Ängk fun de Saite, womet mo dänne e bezje extra Shpannung jävve kann oddo de Shpannung jätt noh_loohße kann. Do_dorsh jitsch dä Toon e bezje noh bovve oddo noh bunge.

Esu kann di Jitta jaule, ävver wäm_moh dat rishtish shpille kann, dann kütt dä Kallipßo_ßaund bäij eruß. Dä weed hee ėm Landt met dä Ėnselle fun Hawaĳ un Ömwasser ėn Fobinndung jebraat. Dröm — nit jannz äänz — dä Naame *Havvaijshvengel* för e Dinge, woh mer offizjäll, ävver äijndlish vokiiert, och Fibraato odo Trämmolo nänt.

## Weblinks
Hennot (Provinß)

**Hennot** (ob flämish u nederländisch: , op deutsch: ) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa.

DeHoupshtadt fun Hennot eß Bärrjen (ob flämijj_u_nederländisch: ).

De Provinß Hennot jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WHT.
Himmel un Äd

**Himmel un Äd** iss en Biiloch uss Ädäppel- unn Apfelbreij, oddo -kommpott. 

Dat iss en Jerisht, dat ma in alle kölsche unn rhingländische Kneipe krijje kann. Et iss och flöck selbz jemaat unn ma isst_et och dohejm. Tüppisch iss_et als Biiloch zo Flönz, Blotwosch, Öcher Puttes of ou jebroen Läwwewoosch. 

Dä Nom kütt wejl de Appel im Himmel hang unn dä Äädäppel in dä Ääd, klaa. Dozo drenk ma Kölsch, watt himmlijj schmäck, unn sintemalen paaß dä Nom besonders joot. In Nüüß drenk ma en Samtkrare dohinger, dat iss jet för ze drinke met Schabau.
Un wer et noch nit weiß, Himmel & Äd kann m´r och hüüre ! (https://web.archive.org/web/20121102080046/http://www.himmelunaed.de/). Kölsches Musikduo spellt nit nur kölsche Tön.

## Websigge
* E Rezëbp fö ''Himmel unn Ääd'' em Wikki med Rezëbde (*op [[Hochdeutsch|döütsch]]*)
* E Rezäp un e Belld (*op döütsch*)
Helium

**Helium** ess eh schemisch Element met dä Oochtnungszahl 2. Et witt met *He* avvjekürz. Em Periodesüßteem fink meh et beij dä Edeljaase. Singer Atomkeern besteeijt us 2 Protone un 2 Neutrone. Öm dä Keern eröm schwirren 2 Elektrone. Do Helium zo de Edeljasse jehührt ees et zeemlisch reaktionsträje.

## Wofür witt et jebruch
Helium witt överall do verwendet wo reaktionsträje Jaase jebruch werde, die och noch leichter wie Luff sinn. Do ees zem Beijshpill de Luftscheefffaaht. Ene Zeppelin flüch bzw. fiiert nämlich met Helium. Äver och op de Kirmes fink meh Helium een dä bunte Ballons für de Pänz. Wenn meh dat enödemp kritt meh en janz huhe Stimm wie en Mickey Maus.

## Wo fink meh Helium en de Natur
Helium ees dat Enderjebnis vun de Keernverschmelzung vun Wasserstoff. Also en jedem Steern ees mieh oder wenijer Helium ze finge.
Hemmelsreshtung

En **Hemmelsreshtung** odder **Himmelßreshtung** is erz mal ejne vun dä vier jrundrishtunge:
# Norde, koot *N*
# Wäßßte, koot *W*
# Oste, koot *O* un *E*
# Südde, koot *S*

un dann jiddet noch welshe dozwesche, un do widder dozwesche. Di wääde all usjedrök, in dem mer se us dä jrundrishtunge zusammesetz, also zem bejshpill Nord-Nord-Wäste.
He sin se su, wi mer se op de Landkaat hätt:
Hääzwasser

**Hääzwasser** (med. *Ödem*) eßß wann de Fööß deck jeschwulle sinn öm dä Knöschel eröm.

Oft kütt dat vumm Hääz, däswäjje säät ma Hääzwasser dobei. Äwwer wi överall jitt_et och aandere Jründ doföör:

* Hääz kapott: et rääschte Hääz pomp ni_mieh jenuch Bloot unn et stout sisch vüürm Hääz. Dat eßß dat klassiche Hääzwasser watt aal Lück hänn. Dursch dä Blootstou weed Flüssischkeijt ußß de Ädersche inn_et Jewebe jedröck.
* Läwwer im Eijmer: de Läwwer lööt keij Bloot mieh dorsch (*süch noo* Poozhuhdruck), unn et Blood stout sisch vüür der Läwwer. 
* Nierschen jeschädischt: entweder se losse keij Blood mieh ußß, unn et stout sich, wi bovve. Oder: et wääde zevill Eijweijße erußßjefilteret, unn ma hätt
* zewänisch Eijweijß em Bloot: dann senk dä onkotische Druck inß unermäßlisch Niedrijje unn da Wasser weed kwaasi ußß dä Aadere jesoore. 
* en lokaale Stou eßß en aandere Jrond: wann de Lümpfe oder dat venöse Bloot ned aaavfleeße ka stout et och.
Hötter Platt

Dat **Hötter Platt** iß en Sprooch di op de Hött, ėn ennem Deijl vunn Jerresheijm en Dößßeldorrəf jeschwaadt wood. Et eß wall am ußßshtėrve, et jitt 2005 blooß nooren paa winnije Lük, di et schpreshe künne, di sinn all ällder unn lääven för sish, su dat se et eijentlish nit mieh bruche.

Unn esu klingk dat: „Die häm ok op de Hött emer en bätn tosamn lääft &hellip;“

Dat jannze shpillt sijj_aff en ennem Jebeed, wat hück ze Jerresheijm hööt. Iih doo dat Hötter Platt jeschwaadt wood, doo woo doo 1864 „de Hött“ opjemaat woode, di Heyesche Glashütte, di jiddet em Joohr 2005 hück ėmmer noch. Op die Hött koomen baal dousende Jlaaßblööser för ze ärrbeejde. De miehzde koome met iire Fammillijje funn wigk_heer aanjetrokke un hann sish dann do needejeloße. Öm di eijentlishe Hött errömm entshtundte Hüüser, unn ettlijje Ärrbeejder_Sitlunnge. Dii krääte dann och dä Naame „de Hött“, su wie die Lück vun do, de „Hötter“, un äävenz iir Sprooch.

Di Jlaaßblööserfammillijje koome zem allerjröößder Deijl ußß Jääjende wo me

Nėėderdeutsche Shprooche shprooch, di sish sellver och

Plattdüütsche Shprooche nenne. Ößßlish vun dä Elbe, zem Beijshpill vill ußß Pommere, uß Mekklenborsh, un uß Weßß_Preußße. Dänne iir Shprooche hann sijj_op dä Hött flöck en en eijen Munndaart vermängk. Di däät di Ongersheed jet ußjliishe. Vunn däm jannz anndere Dijalekk uß dä Ömjääjent do hann se dojääje koum jet opjenumme, eijentlish nix. De Hötter blieten zimmlish unger sish, un shprooche för lang Zick nuur dat Hötter Platt. Esu eß ėn_enner Jääjent met eijentlisjj_ennem ripoarsche Düßßeldorver Dijalekk en Dijalekk_Innsel entshtannde, medd_enner Shprooch, di winish met dämm Dößßeldorver un däm Bärjischen ze donn hatt.

Nohjelasse hätt dat domet, dat dat Jerreheijm jewaaße eß un de Hött nit mieh esu isoleet woo, dat dat Düßßeldorf dat Jerreheijm ennjemeindt hätt, unn dann me_m Zweijte Welldkreesh nattüüerlish. 

## För noh ze Lesse un noh ze Hüüre
* Werner Beutling, Do hämm wi't all werra, **, Verlag Werner Beutling, 1993.
* Peter Honnen, Cornelia Forstreuter: „*Sprachinseln im Rheinland. Eine Dokumentation des Pfälzer Dialekts am unteren Niederrhein und des "Hötter Platt" in Düsseldorf-Gerresheim.*“ — Dat iß: „*Rheinische Mundarten*“, Band 7, Kölle 1994. Med ener CD.
ISO 3166

De **ISO 3166** ess_en ingernazjonaale Norrem.

Se eß vun dä ISO opjeshtallt woode, weed och offizzjäll vun dä ISO fowalldt.

Do dren wääde Äffköözunge för Shtaate faßjelaat, jenowjenumme:
:**ISO 3166-1**&nbsp;—&nbsp;Shtaate un en paa affhängijje_Jebeede
:**ISO 3166-2**&nbsp;—&nbsp;Jääjende un Jebeede innverhallef vun Shtaate
:**ISO 3166-3**&nbsp;—&nbsp;Shtaate, di_et jez nim_mih jitt (zick 1974 ennjeföet)

## ISO 3166-1
Di Affköözunge sinn emmer zwäij Boochshtave lang odder dräij. Jeede Shtaat hätt zwäij Affköözunge, äijn vun jeede Zoot. Di häijße dä ALPHA-2 Kood un dä ALPHA-3 Kood. Do_bëij kütt noch, och fö_jeede Shtaad,_en_Nummer.

De ALPHA-2 Kooz weede nommal met Jruußboochshtave jeschrivve, moß ävver nit unbedingk. För_n Bäishpill en Domäijnß em Ingernet sinn se kläjn.

De ALPHA-3 Kooz weede nommal met kläijne Boochshtave jeschrivve, moß ävver och nit unbedingk.

Jebruch wääde di Kooz an ville shtälle, janz öff or_als_enne Däijl en anndere Kodes. Doför luur orr_enß bäij IBAN, ISO 639, ISO 4217,  ISO 7372, ISO 9375, ISO/IEC 7501-1, de UNO iir LOCODE un dä WIPO iir ST.3 Shtanndad, RFC 3066 sin **' un **' allso Kooz för Shtaat un Jääjendt, RFC 1591, un etlijje mieh.

## ISO 3166-2
Dat ess_e stöck Ourewesheräij. Zoshtänndish för et Norrmėėere vun dä Umgerdäijlunge sinn näämlish de Shtaate sellver, di důnn dermiehts iir Kantoone, Provinze, Bundeslänndere unn_esu_jätt nämme — un dänne iir Affköözunge weede dann medd_ennem Shtrish ('-' odder '_') dozweshe, hinge aan dä ISO 3166-1 Kood eraan_jepapp.

## Deutschland
De Deutsche hann natüülijj op en welltwäijdt jülltijje Norrem noch eijne dropjesatz un hann sish de *DIN EN ISO 3166* shtattdäßße jejovve. Dat ess_en deutsche Övversäzzungk, woo_fillish drißßish Staate vun zwäij_hunndot e_kläij_beßßje anndoß jeschrivve sinn wi em Orrijinaal.

## Websigge
* http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/02iso-3166-code-lists/index.html
Ibizängkesh

**eivissängkish** 
(op katalan: **', op spanish: **')
iss_en Sprooch, di weed op Ibbiza jeshwaadt. Ibbizza ess_en Ėnnsell_em Meddel_Meer di beij de
Baleare gezälldt weed un pollittish beij Shpaanije hüot.

Ibizzengkisch jilld_alls_enne_Dijalägk fun de katalanishe Sprooch un eß äänlish wi_t Mallorkiinish (op katalanish: *mallorquí*)
unn_t Menorkiinish (op katalanish: *menorquí*).
Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung

En **Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung** odder op dütsch, de **', affjekööz: ''IGA'' es en Veraanshtalldung, woh [[Blume|Bloom]]e, [[Pflanze|Flanz]]e, un öff och [[Möbel]]le un [[Gartengeräte|Jeräätschaffte för der Jahde]] jezeish wääde. Et jit se etwa zick [[Joohr 1837|1837]], woh en [[Gent|Jënt]] de eetste ingernazjonale Bloomeußshtëllung fun de [[Belgien|belljesche]] „**'“ ojanniseet woode wohr.

De Kölsche han de Ußshteëllung ald als e Motto för der Fasteloovenzoch em Joohr 1876 jenumme, dat wohr nammlesch: „Internationale Gartenbau-Ausstellung“.
Jabatan Telekom Brunei

De **Jabatan Telekom Brunei** (JBT) (BruNet) eß en Firrma di sez en برني دارالسلام,
odder Brunei&nbsp;Darussallam, wi mier shriive.
Nävve anndere Jeschäffz_Zwäĳje důnn di .bn em Internet fowallde,
dat eß fun Brunei di Top Level Domain.

## Websigge
* De Sigg för .bn bäĳ de iana
* Jabatan Telekom Brunei
Bad Honnef

**Bad Honnef** is en Stadt am Rhing met 4 jrusse Haupbezirke un eijnije Veedel. Dat Stadtjebiet bedäck de südlische Deel vum Sibbejebirje. An de südlische Stadtjrenz jeht et vun Noodrhing-Wäßßfaale noh Rhingland-Pallz, de Rhing-Siech-Kreis höört do och op, on do köss no de Kreis Neuwied erinn. Dä Räss jrenz an Königswinter un de Rhing.

Em Rhing jiddet de Insel Jrafenwerth. Do kösste ze Foß övve zweij Bröcke hin. Dann kannze op dr Insel innet Freijbad jonn ode een vun die Kneipe besoche, die et do jitt. De KD-Schiffe hann do och en Aanlejestell. Do kannze dech och op en Bank sätze, de Rhing on die Scheff aanluure ode dat Kloster vun Nonnewerth, dat lösch op dr angere Insel em Rhing, dereck jejenüvve. En dem Kloster es och en Schull drin, on do köss do nur met enem Bott do erüvve. Em Wingter hann de Insele manschmal „Landunter“, wenn dä Rhing Huuwasser hätt.

## Websigge
* 
* De Shtadt ier Websigge  (op deutsch)
* Honnefer Billerbogen
Hochdeutsche Naame (un ier kölsche Översäzzung)

He sinn dütsche Fürname opjelißß, un wi mer en Kölle do för säät.

En Kölle wääde Nome öff met enem Artikel jenannt, wat mer op Huhdütsch nit deit.
"Dä Bäätes hätt jesat ..." = wörtlich: "Der (Hu)Bert hat gesagt...") = hochdeutsch: "(Hu)Bert hat gesagt ..."

Dobei wääde Fraulöck sächlich benannt.
"Dat Nieß ..." ;  "Et Billa ..." = wörtlich: "Das Agnes ..." ; "Das Sibylla ..."

## Mädschernome
* Ägidia = Jilla
* Agnes = Nieß, Angeniiß, Nüüßje
* Andrea = Dresie
* Anna, Änne, Anja = Änn, Änni, Ännsche
* Anna Maria = Annemie
* Barbara = Bärbel, Bärbelsche, Bärb
* Cäcilie = Zill, Zilla, Zilli
* Cornelia = Nelli, Nell
* Christine = Stina, Schtina, Tina
* Elisabeth = Liß, Liss, Lissbätt [Franzüüsesch usjesproche: Sett, Settchen (Kind)]
* Gertrud = Trude, Truud, Trudie, Traudt, Traudtsche, Drück, Drüggela, Drügg
* Grete, Margret = Jriet
* Josefine, Josephine = Finche (och fröher för de Strossebahn noh Frechen)
* Katharina = Tring, Kätt, Kättsche
* Lucia = Luzi
* Maria = Marie, Mariische, Marieche
* Maria Elisabeth = Maließ
* Maria Sibylla = Maritzebill
* Sophia = Züff
* Sibylla, Sibille = Billa, Bill, Zėbill
* Ursula, Ursel = Usch, Oschel

*Süsch och: [[:Saachjrupp:Mädsche Name|Mädsche_Name]]*

## Junge Nome
* Adam = Dämes
* Adolf = Dölfes
* Ägidius = Jill, Jilles
* Alfons = Fönßje, Fönes
* Andreas = Drickes, Drees
* Antonius, Anton = Tünn, Tünnes
* Bruno = Pünn
* Christian = Chriss, Kreß
* Cornelius = Nelles
* Dietrich = Deres, Derk(e), Dreckes, Drickes, Derks, Dierks
* Edmund = Mundes
* Ferdinand = Ferdi, Fäddi, Fän, Fänand
* Friedrich, Friederich, Frederic = Frizz, Fritz
* Georg = Schorsch
* Gerhard = Jierett
* Hans = Schäng
* Heinrich = Dirkes, Drickes, Hein, Hen, Hendrich
* Hermann = Manes
* Hubert, Norbert, ..-bert = Bäätes, Hubbäät
* Jakob = Köbes
* Johannes, Johann (*op [[Franzüüsesch (Sprooch)|Franzüüsesch]]: Jean*) = Hannß, Hannes, Hännes, Hennes, Hännesje, Schäng, Jann
* Josef = Jupp
* Martin = Määtes
* Matthias (*op [[Franzüüsesch (Sprooch)|Franzüüsesch]]: Mathieu*) = Mattes, Deij, Mattschö, Dei
* Nikolaus, Klaus = Nicklas, Klööß. Klöößje
* Peter = Pitter
* Peter-Josef = Pitjupp
* Theodor = Düüres, Dööres
* Thomas = Tömmes
* Wilhelm (*ob_[[Englische Sprache|änglesh]]: William*) = Wellem, Will, Willi, jannz sellde och Bill, Billi

*Süsch och: [[:Saachjrupp:Junge Name|Junge_Name]]*

## Woher mer dat wesse


## Weblinks
* Dat Portal – So spricht das Rheinland
Jeweech

Et **Jeweech** vun e_nem Körper jitt an wie schwer hä ees. Dat ees zemindest de landläufije Meinung. Richtijer ees, dat et *Jeweech* oder och *Jewich* aanjitt met wat für ner Kraff dä Körper op dä Bodem drück.

## Wie jeht dat jenau ?
Jeder Körper hätt en Masse. Die witt en Kilojramm anjejowwe. Die Masse ees unabhängich vun dä Schwerkraff, bliev also emmer jlisch. Kütt dä Körper jetz een eh Schwerkrafffeld, so witt hä aanjetrocke vun dä Schwerkraff. Op unserer Ääd ees dat Schwerkrafffeld bis op janz kleeine Avweichunge jlisch. Me säät och Fallbeschleunijung dozoo. Bei uns sin dat 9,81&nbsp;m/s². Wenn jetzt zem Beishpill ene Minsch 80&nbsp;kg Masse hät, dann moß meh dat met 9,81&nbsp;m/s² mol nemme un me kritt unjefähr 800&nbsp;N dobei erus. Dat heeß dä Minsch drück met 800&nbsp;N op dä Bodem. Wenn dä jlische Minsch jetzt äver om Moond eröm löff, ees sing Masse emmer noch 80&nbsp;kg. Die Jeweechskraff die hä op de Moondoberfläch usüb ees äver nur 130&nbsp;N. Su kamme dat jetzt für jede Himmelskörper durchrechne, we_me de Fallbeschleunijung kennt.
Joseph Kardinal Frings

**Joseph Kardinal Frings** jeboore am 6. Februar 1887 en Nüüß, jestorwe am 17. Dezember 1978 en Kölle, wor von 1942 bes 1978 Ärzbischoff von Kölle, dänn die Kölsche ärsch joot ligge konnte, jään hatte un veiehre dääte.

*Joseph Richard Frings* woor de zweite Panz von insjesamp aach Pänz vom Fabbrikant *Heinrich Frings* un singer Frau Maria uss Nüüß. Bes'e 1910 zom Priester jeweiht wudde es, hätt'e en München, Innsbruck, Freibursch em Breisjau un en Bonn katholische Theolojie studeet. Donoh wor'e bes 1942 Kaplon en Köln-Zollstock, Pastur en Köln-Fühlingen, Leite vun e'nem Waisehuus en Nüüß, Pastur en Köln-Braunsfeld un Öwerschte (Regens) vom Priesterseminar en Bensbersch. Am 1. Mai 1942 es'e zom Erzbischoff von Kölle beroofe, un am 21. Februar 1946 en et Kardinalskollejijum opjenomme wudde.

Noh em Kardinal Frings es de ehemolige Südbröck von Neuss noh Düsseldorf benannt. Och et sujenannte *Fringse* es noh imm benannt, als de Lück noh em Kreesch nix ze Stoche hatte.

## Verzällscher
Als de Frings noh em Kreesch Kardinal jewudde wor, hätt'e sing ahle Jemeind en Köln-Braunsfeld, wo'e Pastuur jewääse wor, besök. Et Empfangskomitee stond vür de Kirch parat un däät op inn waade. Als de Kirche-Schweizer imm de Autodür opmaache däät, fung dä aan: *„Es freut uns Eminenz, dass wir Sie heute in unserer Gemeinde herzlich begrüßen dürfen.“ *- Dorop de Frings en Platt:* „Herr Schmitz, maat doch net esu e Jedöhns, dat hatt'r doch fröher och net jemaat.“*

## Websigge