open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bierfrangke

**Bierfrangke** ess_en Jääjend_en Frangke en Bajore em Söd_Oßte fon Dütschland, woh de Lück em Schnett leever Bier wi_Wing drengke.
Dad_eß en de Houpsaar_en Boverfrangke un Meddelfrangke dr Vall.
Näve dä Jääjende öm de Shtaädt Bambersh, Hoff, Kullembaach, Ërrlange un Nörrenberrsch jehööd_och dä Fangkewalldt doh bëij.
Sescher weed_doh hee un doh Wing aanjebout, ävver doför hann_se och enne Houfe Broueräje doh.
Besöngish en Bovverfrangke med singe zweihunndot Brouwerëje un de frängkesche Schwäjz med ier övver hundot Brouereije, di_zemm_Deeijl zėmmlesch klëij sen.

Bovverfrangke, et Häz fun Bierfrangke, hät dubbeld_esu fill Brouerëije wi jeede anndere Rejjohn en Bajore, mieh Brouerëije wi jeedes Bundesland fon Dütschland sönß, un mieh wie jeede Shtaad_en Europpa.
Med &nbsp;Bewonner pro Brouerëij jidd_et nööhnzwoh söns_en_de_Wälld_esu_fill Brouerëije pro_Kopp wie_j_en Bovverfangke. Et sällve jellt pro Quadrahtmeete.
Dä Bezirrek Bovverfrangke hät ävver och mieh Brouerëije wi jeedeß Land op de Ääd ußer jood/knapp hallv_esufill wi Rußßland med &nbsp;Brouwerëije, un Schiina med &nbsp;Brouwerëije, unn_em Ammilandt med sėng &nbsp;Brouwerëije.

Keij Wonder, esu jet konnt sesh nur entwekkelle, wann de Minsche wörreklėsch_Shpass_am Bier_Drenke hann!

## Quelle


## Wepsigge
* Bamberger-Bier - Övver de Broutraditzjohn en Bammbërsh
Michel Fourniret

**Michel Fourniret** (* 4. Aprel 1942 ä Sedan, Frankreich) weed aajöklaacht, önö Seriemörder z see.

Hä werke als Aarbeeder em Bösch. Am 30 Juni 2004 wood hä aajeklaacht, sääs Mädcher entfüührt, missbrudd un ömjebraat z haa. Spiir joov hä noch mi Morde zo. Dr Prozess jäje häm vong am 27. Määz 2008 a. Ö urdeel es noch net jesproche.

Och sing Vrau weed beschöldicht, met j holpe z ha.

## Wat at vreuer passeerd woch
1987 hod hä at öns jeseeiße. Damols wäjö Vorjewaltijung van ö 14 jööhrich Mädche. Hä sold 7 Joohr en dr Bau ävver no ö paar Mond koom hä op Bewäärung wärm vrei. Hä trock va Frankreich no Beljä.

Am 26. Juli 2003 vorsoot hä ö 13 jööhrich Mädche z entvüühre. Dat jäng häm övver dörch d Lappe un zeechte häm a. D Polisse schnappte häm un hä jestäng önö Hoof Morde.

Em enkele joov hä Vorbräche an voljende Kenger un Vraue zo:

* Isabelle Laville (17 Joohr alt) 
* Fabienne Leroy (18 Joohr alt) . 
* Jeanne-Marie Desramault (22 Joohr alt). 
* Farida Hellegouarch 
* Elisabeth Brichet (12 Joohr alt) 
* Natacha Danais (13 Joohr alt) 
* Ö O-Pär-Mädche, dat vöör häm un sing Vrau werkde 
* Celine Saison (18 Joohr alt)
* Mananya Thumpong (13 Joohr alt).
* Önö Radvaahrer, dem Fourniret met ö Jachtjewähr erschoss, öm a si jeld z komme

Fournirets Vrau Monik saat vöör d Polisse us, dat hörö Mann 10 Lüüh ömjebraat höd. Öt weed ävver ajenomme, dat hä noch völl mi op öt Kerpholz hat als bes hü va häm zojejovve wood.

## Websiije
* Nieuws Achtergronden "Övver Fourniret" (ä holländisch)
* stern.de: "Dr Mädchemörder us d  Ardenne"
Airbus A380

Dr **Airbus A380** es öt jrüützte Fluchzeuch, dat öt op d Welt jitt. Jemaat weed öt va Airbus. Dat es Europas Herställer va Fluchzeuje met Setz ä Frankreich. Zösammejesatze weed dr A-380 ä Toulouse, d Möbölö vöör Ennedrenn komme us ö Werk en d Nööhde va Hamburch.

Dr ischte Fluch maade dr A-380 am 27. Aprel 2005. Bes Ängst Määz 2008 woode 192 Stöck böstalld, ußjelävverd hat Airbus besher ävver mä 3 a Singapur Ärlines. Dora sitt moch dat s ärch hänger d Zitt her send.

## Watt es neu bei dr Airbus A-380
Öt Ziil va Ärbus woch öt, mi Passajiire als en dr Jumbojet z transporteere. Dodörch solld öt Vleeje vöör d Jesellschafte bellijer wääde. Damet dat möjjelich weed, woode neu Stoffe äjösatze. Nävver öt Aluminium notzde Ärbus vöör allem FCKW, dat es jätt Koohleäähnliches. Voor allem s öt leeht un nät kampott z kriihe. 

Sonst es ävver och völl neu un besser woode. Su send d Düüse jrüüßer un stärker als alles wat öt bes jetzt jejovve hat. Enn Düüs sucht en enn Sekunde angerhalv Tonn Loff a un dat beij önö Dörchmässer va 2,95 Meter.

En d leijzte 8 Joohr hat d Äntwicklung van d A-380 12 Millijard Euro jekooßt.

D Passajiire en ön A-380 setze op 2 Däcks, beij d B-747 jitt öt mä ö hüühdörö Etach vöör d ischte Klass.

Ö jruuß Problem woch öt, dat d Jrüüde van dr A-380 öt net ermöjjelichte, dat Fluchzeug op jedde Fluchhafen lande z losse. Öt kooßt ön Stang Jeld, alles ö su omzöbouwe, dat dä Jät aavjeferticht wääde kann. Dr ischte Fluchhafen ä Europa, dä ösu witt woch, met d A-380 väädich z wääde, woch Münche. 

Öt joov önö Hoof Probleme met öt Fluchzeug un Ärbus hat d Frachtmaschiin A-380 F isch öns op Iis jölaat. All Opdrääch wood zöröckjetrocke.

## Technische Informatiune

## Jätt z Lääse
* Andreas Spaeth: *Airbus A380 – dr vleejende Jijant.* Heel, Königswinter 2005
* Peter-Michael Ziegler und Benjamin Benz: *Fleejend Rechenzentr.* In: *[[c't]].* Heise, Hannover 2005,17, S. 84.

## Weblinks

* Övver d Beställunge
* D Siij va Ärbus
* Övver d A-380 beij Lufthansa
Morgan Tsvangirai

**Morgan Tsvangirai** (* 10. Määz 1952 ä Buhera) es önö Politiker us Simbabwe öt vreuere Rodesie. Vreuer füührde hä d Jewerkschaft a. Hüü es hä dr Chev van d Oppusitiun MDC.

## Sii Lääve
Tsangirai koom us ön Müürischfamelisch un had dr MDC met opjebouwd. Hä es enne van d jrüützde Jeschnere van Mugabe, dr Präsident. No d Waahle va 2000 joov öt Krach en d MDC. Dat holp Mugabe, wi mo sisch vörställe kann.

En d dorop voljende Joohre hott hö Hömmölö Probleme un völl sproche va d Vorletzung va Männscherääte jäjä häm. Su wood ha am 11. Määz 2007 no ön Vorhaftung schwoch vorletzt.

Em Määz 2008 treent wärm jäje Mugabe a.

## Jätt z Lääse
* *Michael Bitala* en d Süddeutsche Ziidung Nr. 61, 14. Määz 2007, Sii 4

## Websiije
* Övver Tsvangirai
*  Noch mi övver häm
Fisematente

**Fisematente** kütt noch us dä Zigg als de Franzuhse Kölle besatz hatte. Do däte die Soldate nämlich emmer der Mädsche nohrofe: "Visitez ma tente", wat es su vell heeß: "Kumm bei misch bei". Watt natürlich net emmer one Foljen blehv. Wenn dann die jong Madämmscher es ovens us dem Huus jinge reefe die Äldere hingerhä: "Un denk drahn: nix Visite ma tente!" Dorus wudd dann med der Zigg Fisematente. 
Dat es en schöne Jeschisch, schtemmp äver nit. Dat Woot joov et schun 1499 (visimetent) und heeß „övverflößijen Buhai“, jetz op Hochdeutsch,  "überflüssiges Getue". 

## Böhscher
* Cronica van der hilliger Stad van Coellen, de su jenannte Koellhoffsche Chronik, Kölle, 1499
* Peter Honnen: „Alles Kokolores? - **“, Greven Verlag, Köln, 2008, ISBN 978-3-7743-0418-5, Sigg 10

## Websiij
* Fisematente
Düsseldorfer Rheinisch

Onger dämm **Düsseldorver Rheinisch** faßß  mer enn Ripuarische Dialäk uß Düsseldorf.

Im Sööde von Düsseldoov da schwaadense schunn lang en Soot Ripuarisch. Dat hatte der Georg Wenker, schunn lang ußjeforsch. Äver uß Benraath un Jarraath kohm dat Kölsche över de 130&nbsp;Johre sik dämm en der Dösseldorver Norde un hät domet et Düsseldorver Rheinisch jebeld. So schriev jedenvalls der Heinrich Spohr, in sengem Booch „**“. 

## Scholl för Düsseldorwer Rheinisch
Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz. Do ka'me om Owend dat Düsseldorwer Rheinisch liere. Hans Müller-Schlösser wor ene Heimatdeechter (* 1884 in Düsseldorf, † 1956 ebenda). Bekannt jewoode es he met singem Böhnestöck „Schneider Wibbel“.

## Websigge
* Düsseldorver Rheinisch

"Das Düsseldorfer Rheinisch"''(2006) ISBN 3-89978-058-2
Këijl (Wërrkzeush)

Enne **Këijl** oddo **Wërrkzeushkëijl** oddo **Schpalltkëijl** ess_e Wërrkzeush, wat mer fö_jewöönlesh me_m Hammer öhnzwoh zwesche oddo errin_klopp. Domet kam_mer en Saach schpallde, zem Bëijshpell_e Shtöck Hollz, ävver och Schtëijn un alleß mööshleshe.

Esu enne Këijl kam_mer och onger jät deue, oddo dronger_errin kloppe. Domet kannß_de dad_e beßje ėn de Hüh krijje, woh_De_n dronger dëijß. Enne Kėijl nur aan ëijn Sigk onger jät jebraat dëijt dat Denge noh de annder Sigk kėppe.

Zojooder läz kanns_De enne Këijl och woh hen lääje, woh jäd_obb_en_drop zoh löüf, en Döör zem Bäijshpell. Wann dä Këijl huh_jenoor_eß, un di Döör schweer_jenooch, dann rötsch di doh nit drövver, un bliev aan dämm Këijl shtonn. Esu kamm_mer se op- un och zoohallde.

Enne Këijl ess_en Shpezjaalfall fun de Schėive Eebene, di_mmer och fun angerschwoh her kënne dëijt. Dė Ußprääjong eß beweeschlesch un kann en jeede Reschtong ennjesaz wääde. Füssikaalėsch belooət, werrek op dat breede Ëng fun dämm Këijl en Kraff, di fon_em en zwëij Kräff opjeshpallde weed, di sënkrääscj_op dä zwëij lange Sigge fon dämm Këijl shtonn. De Nozze fon däm Këijl en de Meschanėg_eß en Funkßohn fun dä Länge fun däm Këijl — fun de breede Sigk beß aan de Spez jemëße — un dofon, wi deck dä eß, allsů däm Affshtannt zwesche dä schëijve Sigge, woh dä am_jöößte eß. Dat Fohällneß fon dä Zwëij shpelld_en Roll dobëij. Enne koote Këijl medd_ennem jrooße Wėngkel aan de Shpez dëijt noh_ennem koote Wääsch et sëllve, wi_j_enne lange Këijl med_ennem klëijnere, spezzere Wėngkel noh_ennem längere Wääsh dëijt, ävver för dä koote Wääsh bruch mer fill mieh Kraff. De füssekaalesche Ärrbëijt bliev_ävver en bëijde Fäll ëtwa de sëllve.

Enne Këijl kam_mer och bruche, öm enne Hammerkopp faß_ze_maache.

## Wëpsigge
* Këijle un Schruuve ier Meshaanik (*ob_[[Englische Sprache|änglesch]]*)
Andernach

**Andernach**, och Annenach op platt, eß en Stadt am Rhing met joot 30.000 Inwohners. Dä Stadt wohr em Meddelallder jaanz em Süüde vum  Kurfürstentum Kölle. Mer sprech äwwer net Ripoarisch, mer sprich Muselfränkisch. De Römer han Annenach jejründt met dem Namen Antunnacum. Hück liecht de Stadt en Rheinland-Pfalz.

## Websigge
Joseph DeCamp

**Joseph Rodefer DeCamp** weed och enß auch ** Joseph De Camp** jeschrevve. Hä eß am 5. November Joohr 1858 in dä Shtadt Cincinnati en der USA jeboore un am 11. Februar Joohr 1923 en Boca Grande en Florrida och en der USA jeshtorrve. Hä wohr enne Moler. Sing Shtiilreshtonge wore der Tonalėßmoß un dä Ėmprëßjonėßmoß.

Hä hät zosamme med Frank Duveneck en Boston shtuddeet un jengk en de zwëijte Hällevde fon de 1870er Joohre noh de **' en [[München|Münsche]] en [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]]. Donoh bleev hä en Zigg_en [[Firenze|Florrënnz]] en [[Italien|Itaalije]]. Em Joohr 1883 jengk_e widdo noh Boston.
Hä woohde e Medtjleed_en_de **', di_j_onder dä Lëijdong fon Edmund Charles Tarbell shtundt un däät sejj_obb_et Porträ_Mole konzëntrėere. En der 1890er Johre nohm hä der Tonalėßmoß op un däht en dämm Shtil mohle. Em Joohr 1897 woor_e bëij dä Jrönder fon dä ėmprëßjonėßtėsche Jropp, di sesch de **' nänne däht, dat heesch „Zehn amerrikaanesche Mooler“. 
E Füüer hädd_em en sėngem [[Atelier|Atteljeh]] en Boston e paa hondert fon singe fröhe Bellder jekoßß, do wohre faßß all seng Landschaffßbellder dobei.

== Bellder ==
<gallery>
Image:DeCamp Joseph The Cellist.jpg|**', 1908
Image:DeCamp Joseph The Blue Cup.jpg|**', 1909
Image:DeCamp Joseph The Kreutzer Sonata.jpg|**', ömm 1912 beß 1914
Image:DeCamp Joseph The Steward.jpg|**', öm et Johr 1919 eröm
</gallery>

== Böösho ==
* Laurene Buckley: „**'“ Prestel-Verlag 1995. ISBN 3-7913-1604-4

## Websigge

* övver dä Jupp DeChamp en de Artcyclopedia
Orr

Bevoh **Orr** vun Pullem injemeindet wode es, woh dat de kleenste Jemeinde us Deutschland. Do shtet ene ahl Häärehus im Jebüsch, ann dem keeener mi jet donn daaf odda donn will. Sons is do nit vill aussa nem Hoff, an dem do jode Sache kreß. In de sibzijer Johr hann da im Jebüsch noch ene paa Hippis jelääv, üm do in Rooh ihr Hasch zu rooche. Die sin abba wedder fott odda injeschloove. Dat weß he keena su jenau.
Hasch

**Hasch** isse 'ne Düvelszeush, dat do en 'ne Zärette drieß un dann roche däß. Eez wäd do shlääsh, un dann höös do üvverhop ni mi up zu futtere. Illejal es 't nich' mehr.

## Websiij

* Haschischsorten: Mü övver Hasch (Änglisch)
* Guardian Unlimited: "Ketama Gold puts Morocco top of Europe's cannabis league" - Zahl z Hasch (Änglisch).)
RheinEnergieStadion

Et **RheinEnergieStadion**, weed uch noch **Müngersdorfer Stadion** jenannt.

Et is et jrößte Stadion vun Kölle. D'r passe &nbsp;Lück in und et is et Stadion vum 1. FC Kölle. De Spatenstich för dat Stadion fong am 20. Dezember 2001 aan. et hät en Bauzig vun 30 Monate un es am 31. Januar 2004 fäddich jewäde.

Janz noh de Stadion is et Radstadion Kölle.
Hewa Bora Airways

D **Hewa Bora Airways** es ön Vluchjesellschaff us dr Kongo. D Fluchlenisch vlütt no 14 Städt.

Hewa Bora Airways entstong 1994 us 3 Jösellschafte, Zaire Airways, Zaire Express un Kongo Airlines. Dr schlääte Zostand van d Vluchzeuje woch dr Jrond dovöör, dat d EU Hewa Bora vorboon, en Ländr van d EU z lande.

## D Vluchzeuje
Hewa Bora Airways hat 11 Maschinö, 9 Boeing 727, 1 Lockheed L-1011 un 1 Douglas DC-9. Met dönö vlütt d Jösellschaft no d Städte Gemena, Goma, Kananga, Kinshasa, Kisangani, Lubumbashi, Mbandaka un  Mbuji-Mayi. Als d EU öt noch zoleet joov öt och noch Vlüüje no Brüssel, Douala, Johannesburg, Lagos, Lome un Abuja.

## Onväll
Am 15. Aprel 2008 stürzde d DC-9 beij dr Start ä Goma ab. 20 Mänsche storve.

## Websiije
* Hewa Bora Airways — Siij van d Jösellschaff
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland

De **Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland** e. V. säät se eß en freje un unaffhängeje Intrëvertreddung för islamesche Studënte en Dütschland. Se süht sesch sellver als en islamische Institution. Weil der ier Affköözung **MSV** esu öff förkütt, kööze se sesch sellver jähn met *M.S.V.* aff.

Dä Verein wood 1964 ėn Münche jejründt, sez ävver enzwesche em hillije Kölle. Dä es och Metjleed_en_de *Islamische Jemeinschaf en Dütschland*, affjekööz *IGD* — do drövver saare di Schlapphööt fun em Ennemenester fun Noodrhing-Wäßfaale singem Verfaßongßschoz en Düsseldorrəf, dat doh de Muslimbroderschaff iere äjjėpptesche Afflääjer, äver schwer et Sare hann soll.

De **' es och em dä **' dobei, affjekööz heiß dat *FIOE*, un en de **, dat heiß „De Studente ier Ojanisazjuhne iere ėngernazjonale Bund“, un se don et met *IIFSO* äffkööze.

Dä Baas fun dä M.S.V. es ene jeweße *Ibrahim El-Zayat* un singe Shtällfoträdder es dä *Mehmet Sabri Erbakan*, dä doför ens dä Jeneralvörsėzer en de *IGMG* jewääse eß.

## Websigge
* De M.S.V. övver sesch sellver op islam.de (*op dütsch*)

### Quelle
Köbach

**Köbach** (och **Köbich**) ([50° 51' 26" N, 7° 23' 19" O](http://kvaleberg.com/extensions/mapsources/?params=50_51_26_N_7_23_19_E_type:city(113)_region:DE-NW)) jehürt zo der Jeming Nöngkerchen-Seelschet. He läve 113 Lück (Stand: 30.06.2005). Unjefähr ⅓ dovun is noch keen 20 Johr alt.

He in Köbich entspringk uch der Baach, der jenau esu heesch wie dat Dorp. Nit wigg dovun aff (3–4&nbsp;km) flüüß der dann in de Bröl.

Noch jet nöhrter, nur e paar hundert Meter nordöstlich, ald bei de Mücher in der Nopbarjemeend jit et och e Dorp, wat Köbich heesch.

## Tradizion
Wenn et e Fest jit, Huhzik, Kommunion, … küt dat janze Dorp zosamme un mat dat Huus, wo et jet zo fiere jit, parat. Et weed e Kranz us Tannejröhn jebunge un um de Pooz jehange.

In Köbich jit et e Wääschkrüks bzw. Bilderstöckche. All siebben Joohr küt de Fronleichnams-Prozession vun St-Anna in Hermedt he durch dat Dorp. Dann wid dat Krüks un de janze Hoff jeschmück, mit Fähncher, Blöömcher, un süß noch jet all. 
Op dem Krüks steht:


*Rette deine Seele*
*Errichtet*
*zur Ehre Gottees*
*von den Eheleuten*
*Albert Franken u.*
*Elisabeth Franken*
*geb. Herchenbach*
*aus Köbach 1919*


Een historisch Jestallt von Köbich is dä Ritter Göttscheid, der Namenspatron vun de neue Jrundschool in Nüngkirche jeworde is.

## Websegge
Kölner Stadt-Anzeiger: Eine Dorfstraße als Lebensmittelpunkt
Bröl

De **Bröl**, och *Brölbaach* jenannt, eß e knapp 45&nbsp;km lang Bächelche un mönd bei Hennef en de Sie.

Bröl eß ävve och e'ne Stadtdeel von Hennef. Ahle Hennefer saare: „Die Lück wonnen en de Bröl“.

Bekannt eß de Bröl durch et Bröltalbähnsche, e Schmalspurbähnche, dat fröhe vom Bahnhöffje en Bonn-Beuel övve Hangelor, Niddeplees, Buußdörp un Hennef noh Waldbröl jefahre eß.

De Berjische Jung säät immer: „Zwesche Wupper, Agger un de Bröl, wonne Minsche met Jeföhl.“
Fernando Lugo

**Fernando Armindo Lugo Méndez** (* 30. Mai 1951 ä San Solano, önö Bezirk va Paraguai es önö Bischoff van d kattolische Kersch. Hä weed dr neue Präsident va Paraguai.

## D Joohre bes 1994
Lugo wood at met 19 Joohr Liirer an ön Volksschüll. No ö Studium va Teolojii wood hä 1979 Pastuur. Als Missionar jäng Lugo ängs van d Sövvezijer Joohre no Equador. 1983 jaachde Alfredo Strössner häm us öt Land. Hä jäng no rom. 1994 koom hä zröck un wood Bischoff va San Pedro, d ärmste Jäjänd va Paragai.

## Lugo en d Politik
2005 jäng Lugo en d Politik. Dr Präsident vorsoot dörch ön Änderung van d Vorfassung länger dr Övvichte z bliive. Dat paaßde Lugo ne tun hä troon d Oppusitiun beij, joov sing Stell beij d Kersch op. Dat maade öt meujelich, dat hä vöör öt Präsidenteamt kandideerde.
Hä wood dr Kandidat van d Oppusitiunsparteie, di sisch zsamme jedoo hödde. Lugo kräät 40,8 Prozent van d aavjöhovve Stemme. Dat reichte, öm neue Präsident z wääde.

## Jätt z lääse
* Övver Fernando Lugo"
Kevelaer

**Kevelaer** (jesproche „Käwela“ mem rheinische Dehnungs-e) es e klee Städtche am ungere Niederrhein em deutsche Jelderland. Näwen Altötting en Bayere es Käwela eene von de wichtischste Marienwallfahrtsoorte von Deutschland. Besonders em Erzbisdom Kölle un en de Nohperschaff en Holland witt do e „**“ von de Luxemburjer Modderjoddes, de „“, veriehrt. Jedes Johr zo Maria Himmelfahrt am 15. Aujuss trick fass et jesamte Rheinland noh Käwela, öm do de Modderjoddes en Käärz aanzemaache.

Em Mai 1987 wor suja de sellije Paps Johannes Paul II. en Käwela, öm d'r Modderjoddes en Kääz aanzemaache.    

De Originalfijur von de „“ steht en de Kathedral von Luxembursch. 


Image:Gnadenbild_Kevelaer.png|Et Gnadenbild von Käwela, de Modderjoddes von Luxembursch
Image:Genadekapel2.jpg|De Gnadenkapell, usse
Image:Genadekapel (Kevelaer).jpg|De Gnadenkapell, drinne
Image:Chouer.jpg|De Kathedral von Luxembursch, öwer em Altar de „Consolatrix Afflictorum“
Image:Consolatrix Luxembourg 2009.jpg|„Consolatrix Afflictorum“, von de Luxemburjer „Uewen léif Mamm (Uns leef Mamm)“ jenannt
File:Kevelaer, Marienbasilika 2011.jpg|Basilika


## Luurt och:
Luxemburjer Modderjoddesoktav
Dötsch (Minsch)

Unger 'nem **Dötsch** versteht me em Rheinland e'ne Minsch, dä e bissje verdötsch eß un en kleene Macke hätt. Dötsch eß ävve kee Woord, met dämm me schänge deet, sondern it eß ironisch, jootjemeent.

En Övverraschung eß, dat de Professor Adam Wrede en singe Böcher dat Woort add en de fuffzijer Johre für Kölle als ussjestorve kennzeichnet, während et om Land hückzedaach noch emme jebruch wierd. Em Kölsche säät mer hückzedaachs ävver noch off jenoch: „Dad ess_enne Verdötschte.“
Dalai Lama

Dr **Dalai Lama**, wat op Ripoarisch ösu völl wi “Öt Meer va Vorstand” heecht, es önö relijiüse Titel, dä ävver och met d Welt z do had. Denn do heecht dat och, dat hä en d Welt z saare hat. Dat stämmt ävver hü z daachs net mi, denn d Situatiun ä Tibet maat dat onmöjjelich.

Beij d Budiste es dr Dalai Lama önö hue relijiüse Titel.

Em Moment es dr Mönch Tenzin Gyatso dr 14. Dalai Lama.

## Wi dr Budismus dr Dalai Lama sitt
Em Budismus es dr Dalai Lama dr wärm en öt Lääve als Mensch zröck jekommene Nirmanakaya. Hä had Metleed met d Mensche. Als Mensch es hä komme, öm Angere en dr Schlamassel z hälpe. Nüüdich hat hä dat net. Hä kütt och en dr Kreiß van d Reinkanatiun äträäne ävver dorop vorzichtet hä.

## Wä weed Dalami Lama?
Dr neue Dalai Lama es d Reinkanatiun van dr alde Dalai Lama. Dat heecht, dat dr 14. dood se moss, eh mo no dr 15. söcke kann. Mönche vange no dr Duud a un söcke onger d neujeboore Kenger, di op ön opvällije Art jeboore woode. Öt weed en ö Kluster ärtrocke un liird alles övver dr Budismus, wat öt wesse moss. Ävver och öt Lääve ä Tibet un d Sproch van d Tibeter moss öt kenne.

## Jät us d Jeschichte van dr Dalai Lama
Dr ischte, dä dr Titel Dalai Lama kräät (dat woch em Joohr 1578 hosch Sonam Gyatso. Dä besot damols d Tümed-Monjole. Dalai Lama woch önö Iihretitel van d Monjole. Sonam Gyatso verleide sälvs önö Iihretitel an d Monjole. Op di Art un Wiiß koom och dat Reisch van dä  Monjolestamm onger dr Schotz van dr Dalai Lama un hä kräät dr Schotz van d Monjole.

D 2 Vörjänger van Sonam Gyatsos ernannt moch em Noöree noch als Dalai Lama, so dat dr ische läävende Dalai Lama d Nommer 3 onger d Dalai Lamas woch.

En di Reih van Dalai Lamas joov öt manchmol önö Hoof Dörje on manchmol wood vorsoot, önö paaßende Dalai Lama op d Positiun z sätze. Ö paar woode sujar us öt Land jescheckt.

## Liiß van d Dalai Lamas
 

## Websiije
* D Siij över Dalai Lamas (ä Änglisch)
* Dalai Lama – Woher dr Naam kütt
Melanie C

**Melanie Jayne Chisholm** (och Melanie C jenanndt) eß enne Sengerin vun London, jeboore en  bei  am 12. Jannowaa 1974.
Vun 1994 bis 2001 eß se e Mitjlied dä änglesche Pop Bänd ****, donoh wor se dann enne solo Sängerin. Ire bėkannßte Leeder sinn „“, „“, „“ un „“. Jez jraad tritt Melanie en Kannada op. Se wor schoh oft Kölle un andere Shtädte em Rhingland wie Bonn oder Düsseldorf besuche.

## Plaate
* 1999 **'
* 2003 **'
* 2005 **'
* 2007 **'

## Websigge
* [Offizjälle Websigge op [Hochdeutsch|döütsch]]
* [Sigge op [Englische Sprache|änglesch]]
* Sigge op änglesch
Tenzin Gyatso

**Tenzin Gyatso** (* 6. Juli 1935 ä Taktser en d tibetische Provinz Amdo), dat schriivd sisch ä Tibetisch བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ wood als *Lhamo Dhondrub* jeboore. Hä jehüüd d Gelug-Schüll a un es seid 1940 dr 14de Dalai Lama

## Sii Lääve

Tenzin Gyatso wood en ö kleng Dörp jeboore un woch et zweide Kengkvan *Dekyi Tsering* un *Chökyong Tsering*. Se hodde ösu völl Knöpp dat mo sem als risch bezeechne kütt. Hä hod noch 4 Brööhr un 2 Schwestere. Enne Broohr un enn Schwester send at duud.

Als hä zwei Joohr alt woch wood hä van 2 Mönche als d Reinkarnatiun van *Thub-Idan-rgya-mtsho* weererkannt. Met 4 Joohr wood hä en dr Potala-Palast no Lasa jebraat un met 6 ½ Joohr zom 14 Dalai Lama jemaat. Singe offiziälle Naam es *Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso*, wat op Ripoarisch ösu völl wi *Hällije Häär, jüddije Häär, metvöölende Vorteiliger van ö Jejloode* heescht.

Met 15 Joohr wood hä och dr weltliche Häär va Tibet.

Tenzin Gyatso vorsooht ö jooh Vorhältnis zo China z ongehalde un es döck dörch öt Land jereißt.

Beij dr Opstand am 17. Määz 1959 entkoom dr Dalai Lama en öt Äxil no Indie. Öt Orakel soll häm dozo jeroone ha.

## Sing politische Vörstellung
Tenzin Gyatso setzt sisch wiir vöör do Onavhängichkeet va Tibet en d Vulksrepublik China en. So vorkündichte hä am 10. Määz 1963 en an d demukratische Prinzipie orinetiirde Vorfassung. Hä solld dr Chef van öt Land se.

## Sing Tuure dörch dütschsprochije Jäjende
Tenzin Gyatso reissde ö paar Moll dörch Jäjende wo Dütsch jesproche wood. Su besood hä Wissbade, Hötteberch ä Kärnte, Hamburch un Mönster. Net jäär jeseeh wood öt Treffe am 23. September 2007 va Angela Merkel met dr Dalai Lama van d chinesische Rejiirung. Dat joov Kniiß.

## Websiije
* Siij van dr Dalai Lama (engl.)
Engornät

Et **Engornät** es in der frööhe 1970-o Johre ärfunge woohde. Ußjedaach han et sich Lüe, di föret Pänntojonn jeärrbed haa. *V. Cerf* wohr enne weschtijje Maa dorbei, un och dor *J. Postel*. Me sääd och „et Internet“ wöö et „Näz fun de Näze“ dohmohls. Hük nemmee wischtisch, woohr 1 Enternet en IP-Subnetz un „Dat Internet“ ejmool „alle IP-Subnetze“ un och „alle Compjutor un Compjutornäze, die överhoup zesame hange dunn.“

En der 1980-o Johr kohm dat Engornät unger der Fachlüü op, un en de 1990-o Johre en de Bewölkerung. Da all bei de Amis jet ijerter wi en Europpa, eets en Finland, dann England un dann och bei uns en Holland und Döötschland. Hük ess_et uß de moderne Kommenekazjohn nit mieh fotzedängke, un mer krit alle Naaß langs enn Adräß em Engornät unger de Naaß jedeut.
Kommunalwahl

Wat d **Kommenahlwahl** is, äföllt dr Forfaßongßopdraach noh_m Atikkel 28 Afsaz 1 Saz 2 fom Jrondjesäz fann Düütshlannt. Noh dämm möße d Landkriise un d_Jmäjnde en_Foträddong fom Follek hann. D Wahle för de Kommenahl_Foträddonge hallde mer — wi de anndere Wahle och — noh de Jronndsäz fon de alljemäjne, fräije, jehäjme, jlische, un onmeddlbaahre Wahle aff. D Rääjelong förr_et Wähle en d Polletek eß söns_em Lanndesjesäz jemaat. Dröm eß och et Beld fon de Ußjeschtalltong fon d Wahle ongerscheetlesch, Z fenge eß:
* En Fönnefprozänt-Rääjell hann_se nit en alle Bonndeßlänndere. En Aanzahl fon de Kommenaalwahlrääschßoodenonge hann d Mööschleschkäijt ze Kommoleere un z Pannascheere. Un och de Wahlperrijoode, se jonn fon 4 beß 6 Johr, sen all ongerscheedlesch.
* Et aktiive Waahlrääsch krit mer zem Deel ald avv_em Allder fun 16 Johr. Sönß sen och d Ußlänndere med_enno Shtaazbörjerschaff fon ennem EU-Schtaat waahlberääschtesch, noh dämm Atikkel 28 Afsaz 1 Saz 3 fom Jronndjesäz fann Düütshlannt.

D Kommenahlwahle ämööschlesche wäje de bejränzte Mateerije fom Kommunalrääsch och Wählerjroppe, wo nit dr Schtattoß fon_ene Pattäij han, aan de Wahle deejlzenämme. Dat sen de su jenannte Roodhuuspattäije. Pattäije un Wählerjroppe, di nit in dr beträfende Foträddongskörperschaff odder em Bundeßdaach odder en_ennen Lanntaach vertrodde sen, möße en d Rääjell Ongerschtözongs_Onterschreffte förwiise künne, öm fö_de Wahl zohjelohße ze wähde.

## För noh ze Lässe
* Andreas Kost, Hans-Georg Wehling (Erußjävver): Kommunalpolletek en de düütsche Länndo, Wäßdüütscher Folaach, 2003
* Kay Waechter: Kommunalrääsch, Kölle 2003/04
Southern Sudan Air Connection

D **Southern Sudan Air Connection** (SSAC), op Ripuarisch heecht dat “Vluchvorbindung van dr Südsudan” es ön Vluchjesellschaft us dr Sudan. Öt jitt s isch van dr 31. Januar 2007 a. Jevloore weed met 2 Vluchzeuje.

D SSAC vlütt va Juba d Stätte Rumbek, Bentiu, Yambio, Awil, Malakal, Wau un  Bor a. Dabei weed ön Beech 1900C un ön  Dornier 228 bönotzt. Di enn Maschin hat Platsch vöör 18, d anger vöör 19 Lüüh.

## Önö Aavsturz
Am 2. Mai 2010 meld d Jesellschaft önö Aavsturz van ön Beech 1900 onjeväär 375&nbsp;km va Juba vott. Dat Vluchzeuj woch van ön Delejatiun van vreuere Rebelle van d Sudans Piples Libereition Muvment (Sudan People’s Liberation Movement) jelinnt woode. Öt solt va Wau no Juba vleeje. Met en d Maschiin woch Dominic Dim, önö vreuere Vorteilijungsminestr us dr Südsudan. Hä koom zsamme met noch 18 anger Lüüh öm öt Lääve.

## Websiije
* D Siij övver dr Aavsturz
Gajewniki-Kolonia

**Gajewniki-Kolonia**, op Polnesch weed dat ɡajevˈɲikʲi kɔˈlɔɲʲa ussjesproche, es ö kleng Dörpche en dr Bözirk va Gmina Zduńska Wola. Dat litt en öt Jebiid va Zduńska Wola County, Łódź Voivodeship ä Zentralpole. Gajewniki-Kolonia es onjeväär 4&nbsp;km östlisch va Zduńska Wola un 38&nbsp;km südwestlich van d Rejiunshauptstadt Łódź z vänge.

## Jätt z läse
* Övver Gajewniki-Kolonia
* Gajewniki-Kolonia
Equatorian Guinea National Guard

D **Equadorian Guinea National Guard**, watt op Ripuarisch ösu völl wi “D Nationaljarde van Äkwatorial Juinea” heecht es ön Vluchjesellschaff us dr afrikanesche Staat Äkwatorial Guinea.

Dr National Guard had ö paar Vluchzeuje un Hubschrauber. Dat send em Enkele: enne A109 Hubschrauber, enn Boeing 737, enn Ce-337 Skymaster, enn Falcon 50, enn Falcon 500, zwei Enstrom 480B, zwei L-39C Albatross, enne Mi-17 Hubschrauber, viir Mi-24V Hind Hubschrauber, zwei Su-25 Frogfoot (dat heecht op Ripuarisch Su-25 Vreuchevöss) un zwei Su-25UB Frogfoot. D meetste Vluchzeuje un Hubschrauber wääde d Vorteilijung van öt kleng Land äjesatze.

## Aavsturz vam 16. April 2008

Am 16. Aprel 2008 stürzde en Antonow 32, ö Vrachtvluchzeuch met 2 Propällere, aav. Desmol soold di Antonow ävver mä Lüüh transporteere. Dat Vluchzeuch woch op dr Vluchhaave va *Beta* jestart un op dr Wääch no d Anabon Insele. Do es öt ävver net mi akomme. Beij d Landung, öt hott ärsch jeräänt un jestürmt, rutschde de Maschiin van d Baahn. 13 Lüüh koome dobeij öm öt Lääve.

>
Züklon Nargis

Dr Züklon Nargis woch önö Wirbelstorm em Indische Ozean. Dä Storm entstong ö paar Daach öm dr 27. Aprel öröm. Va do a trock hä dörch dr Ozean, wood öns schwächer un dann wärm stärker. Op sing Tuur troff hä jenau op öt vreuere Burma, dat hü z Daachs Mianmar heecht. Jenau d Medde van dr Storm soot sisch singe Wääch övver Rangun, d vreuere Hauptstadt.

Sing hüxte Jeschwindigkeet loch bei 215 Kilometer en d Stond. Am 3de Mai löößde sisch dä Storm wärm op.

## Schäde
Mo ka sisch vörstelle, dat Nargis en di paaar Daach önö Hoof kapott jemaad hat. Öt vong ä Sri Lanka, öt vreuere Zeilon a. 4500 Famelie vorloore d Heemööt, 3 storve. Ä Mianmar hand övver 21.000 Lüüh hön Lääve vorloore. Hondötdusende stönd do onö ö Daach övver dr Kopp. D Voreinte Natiune hand vorsoot z helpe ävver dat es schwoch. Mianmar hat ön Militärrejiirung un es ärm. Öt wood jedoo watt jäng. Ä Thailand es bes hüü nüüß övver Duude bekannt ävver onjeväär 1000 Lüüh mösse sisch ön neu Wonnog sökke.
Israel

**Israel** es önö Staat em Nahe-/Meddlere Oste un litt tösche Äjüpten, Jordanie, Sürie un dr Lebanon. Zosätzlich jrenzt öt an dr Jasa-Striif un öt Westjordanland. Dr Jolan stellt och ön Jrenzjäjend do. Dozo jehüüd och dr See Jenesarett. An sing Jrenz liihe 3 Meere, öt Meddlmeer, öt Duude Meer un janz an d Spetz em Süüde öt Ruuh Meer.

## D Jäjend
Dat Land jehüüd zo d kleng Länder en dr Meddlere Oste. Va Nord no Süd messt öt mä 470 km, an d breedste Stell send öt jeraad öns 135 km. 

Dat Land lädd sisch ä vorschiidene Zone ädeele. D Köste, di vöör d Buure wi jebakke es, d Höövöle en d Medde van öt Land met dr joohe Boom en ö paar Täler, dat Land öm dr Jordan met jönoch Wasser un d Negev-Wüste, wo bo nüüß waahßt.

## Wä do läävd
Dat janze Land hat onjeväär 7,6 Milliun Äwohner. D jrützde Städt send Jerusalem, Tel Aviv un Haifa. Ä völl Städt lääve d Jüdde un d Lüüh arabische Härkonft eng z samme, watt döck Probleme maat.

Onjeväär 80 % van d Lüüh ä Israel send Jüdde, 20 % stamme van Araber aav. Öm dörch di Natiune kenne z jruuße Dörje z maache, jitt öt ö paar Amtssproche. Dat send Änglisch, Hebräisch un Arabisch.

## Wi öt Land entstäng
No dr 1. Weltkresch övvernomm Ängland dat Jebiid un nomm öt d Osmane aav. Dr Fölkerbond laad vass, dat sisch Ängland och doröm kömmere solld, dat Jüdde do lääve dorfe. 1947 stemmde d Vereinte Natiune dovöör, di Jäjend en önö Deel z deele, dä vöör d Jüdde wööch un enne angere, dä vöör d Araber es. Em Mai 1948 wood dr Staat Israel jejrönd un van d Vereinte Natiune a erkannt.

## Dr Kresch
An dr Daach van d Staatsjröndung vong dr Kresch a. All d Nobbere erklärde dem dat kleng Land, un dat Janze duurde va Mai 1948 bes Juli 1949. Ävver dat bleed net dr enzije Kresch, däm Israel z bestooh hod. Dr Kresch van d 6 Daach vong am 5. Juni 1967 a. 1973 volchde dr Jom-Kippur-Kresch. Dozo koome noch Kämpfe tösche d Israelis un d Libanese. 

## D Weetschaf
Israel es ö modern Land. Öt meedste Jeld kütt dörch d Turiste en öt Land, di sisch d hellije Stätte akikke wälle. Völl komme och wäje öt wärm Wasser an Ruuh Meer en öt Land. D Buure brenge ävver och völl Knöpp no Israel, denn Opß un Jemöss va Israel es bökannd. Ävver och anger Deele van d Weetschaf brenge Jeld. Dozo jehüüre Diamante, Medikamente un Waffe.

## Websijje
* D Siij van d Botschaf ä Berlin
.post

De Top Level Domain **.post** em Internet jidd_et nit,
ävver se eß förjeschlaare un eß zick Joohre am dispotėet wääde.

De UPU uß Bärn en de Schwäijz,
dat eß de ėngernazjonaale Fe-ëijnejong fun de Poßß-Deenßte, de Universal Postal Union,
hät dänne bëij de ICANN, de Internet Corporation for Assigned Names and Numbers,
sejaat, se wollte se hann un dääte se sponnserre.
Se soll beschränngkt sėn, esu dat nuur offizjäll staatlesche un rejonaale Poßßforwalldonge fun Ländere Ongerdomains krääte, un privaate Ongernääme, woh se en äähnlijje Lëißtong onger Lizänz brääte.
Se hann sej_och en Aat ußjedaach, wi se Ongerdomains op de zwëijte un drette Eebene forjävve wollte. Dat ess_e_beßje komplizėert, un mer soll uß dä Name sinn künne, en wat förr_enem Shtaad_e Ongernäähme aansäßesch eß. Wat jenou, kam_mer en däm Aandraach (onge bëij de Wepsigge) nohlässe.

Aanfangs hatte mer sesch jeëijnesch, dat mer shpäzdenß em Johr 2005 zo enne Ëntschëijdong övver et Ėnnreschte komme wollt. Dat eß ävver beß hüg nit paßėet.

## Websigge
* dä Aandraach för .post bäĳ de ICANN en de Faßong fon 2004
* de Äjnejong övver et Shponnserre, fö .post zwesche de UPU un de ICANN fon 2001
* de UPU ier Houmpäjtsj
Chaitén (Vulkan)

Dr **Chaitén** es önö 1122&nbsp;m huhe Vulkahn ä Chile. Hä litt mä onjeväär 10&nbsp;km van dr Ocht Chaitén vott.

Dä Vulkan es lang nett mi ussjebroche. Ät ka see, dat dat 400 Joohr her es. Jätt Jenaues weeß moch nett.

## Ussbroch em Joohr 2008
Am 2. Mai 2008 hat öt dann op eemoll jeknallt un dä Vulkan es ussjebroche. Ön riisije Wolk us Eisch es bes zo 20&nbsp;km huch en d Looht jedraare woode. Di Explosiun volchde önö Hoof Ärdbebe. En d Jäjend wood dr Notstand ussjeroffe. Övver 3000&nbsp;Lüüh woode ä Secherheed jebraat. 

Di Eisch van dr Chaitén vloch bes no Arjentinie. 

## Websiije
* Opnaahme un Videos van dr ussbrächende Chaitén
Nahe Oste

Dr **Nahe Osten** es dat Jebiit, dat usserhalb va Europa öt vreuere Osmanische Reich ussmaade. Öt ömfasst d Länder van d Arabische Halvinsel un Israel. Mo es  sisch net klöschtich, övv dr Iran dozo jehüdd.  

Dr Bejreff Meddlere Oste weed döck vöör dr Nahe Oste jebrudd, weil dat d Övversetzung van dat Änglische Wood *Middle East* es. Dat stämmt ävver net ösu janz met dr Senn va hüü övverree, denn onger dr Meddlere Oste vorstänge d Ängländer dr Iran, Afjanistan, dr Kaukasus un öt Meddlere Asie. Kloor vassjelaad es dat alsu net.

## Staate
Em Enkele ömfasst dr Nahe Oste d Länder Türkei, d Iran, d Irak, Kuweit, Bahrein, öt Oman, Saudi Arabie, Katar, d Vereenichte Arabische Emirate, dr Jemen, Israel, d palästinensische Jebiite (Jasa-Striif un öt Westjordanland), Jordanie, dr Libanon, Sürien, Züpern un Äjüpte.
Rheinisches Grundgesetz

**Rheinisches Grundgesetz**
op Krieewelsch

Artikel 1
**Et es, wie et es.
Artikel 2
**Et kütt, wie et kütt
Artikel 3
**Et hät noch ömmer joot jejange
Artikel 4
**Nie es nix – on ömmer es jett!
Artikel 5
**Kenne w’r net, bruuke w’r net, fot doemöt!
Artikel 6
**Wat soll dä Quatsch?!
Artikel 7
**Doe küess jooe jedder kuome &hellip;
Artikel 8
**Dat häbbe w’r noch nie suo jemäkt!
Artikel 9
**Alles könne kann’r kinne!
Artikel 10
**Lot mar luope &hellip;


## Qwälle


## Loor och heh
* Et kölsche Jrundjesetz
Chaitén (Oot)

**Chaitén** es ö kleng Örtche van em Joohr 2003 onjeväär 3000&nbsp;Äwohner. Öt litt em Süde va Chile.

Wä Chaitén op d Kaat söckt, dä moss onjeväär 200&nbsp;Kilometer em Süüde va Puerto Montt kikke.

En d Nööde va Chaitén vängt moch ö paar Vulkane. Dr Chaitén hat dörch singe Ussbroch em Mai 2008 va sich rede jemaat.

Risch send d Lüüh ä Chaitén nett. S lääve van dr Veschvang und van d paar Turiste, di sisch d schünn Jäjend akikke komme.

## Websiije
* D Websiij van öt Örtche
Irena Sendler

**Irena Stanisława Sendler** (* 15. Februar 1910 ä Otwock; † 12. Mai 2008 ä Warschau), hosch op Polnesch *Irena Sendlerowa*. Sei woch ön polnische Vrau, di dr Weerstand jäje d NS ä Pole ohne Angst öm öt eeje Lääve ongerstötzt had. Dörch hör Hölp es et onjeväär 2500 jüddische Kenger jelonge, dr seschere Duud z entjoo.

## Hör Lääve
Irena, op Ripuarisch heecht dat dann Ireen, woch ön Krankeschwester. Dodörch woch öt hör möjelich, Zojang zo öt Jetto ä Warschau z bekomme. Dobeij soch s wi schläät öt d Mensche do jäng. Dörch hör Kurasch schaffde s öt, völl Kenger us öt Jetto öruss z schmuggele un s ä Klüster övv beij Familije onger z brenge. 

1943 wood Sendlers Ireen van d Jestapo jeschnappt un jefoltert. Dobeij woode her beede Been jebroche. Trotzdem hat öt Ireen kenne Naam van d Kenger vorroone. Ireen wood zm Duud vorurdeelt un isch en d leitzte Minütte fluppde öt hör, z entkomme. Öt läävde bes zom Äng vam Kresch onger önö valsche Naam.

1965 wood öt Ireen va Yad Vashem jeiirt un kräät dr Naam *Jerääte onger d Völker*. Anger Uszeechnunge koome dono. Em Joohr 2007 wood s sujaar vöör dr Nobelpriis vörjeschlaare. Irena Sendler storv am 12. Mai 2008 ä Warschau.

## Websiije

* övver öt Irene Sendler Projäkt (ä Änglisch)
Boris Tadić

**Boris Tadić** (* 15. Januar 1958 ä Sarajevo) s önö serbische Politiker. Va 2004 a es hä dr Präsident va Serbie.

## Sing Politik
Tadić es vorhiirod un dr Papp va 2 Kenger.

Tadić jelt als önö Vrönd va dr Beitrett zo d EU un d NATO. Hä well si Land reformiire un op önö westliche Standard brenge. 

Tadić, d och dr Vörsetz en d Demokratische Partei va Serbie hat, studiirde ä Beljrad, troon 1990 sing Partei bei un wood 2004 dr Vörsetzende. Zwei Joohr vörher woch hä Menester vöör Telekommunikatiun en öt damalije Jugoslawie. Spiir wood hä Vorteilijungsminester va Serbie un Montenejro. Em Juli 2004 jewonn hä d Waale un wood zm Präsident jewäählt.

Beij d Waahle am 11. Mai 2008 jewonn hä em zweide Waahljang jäje Tomislav Nikolić.
Ärdbebe ä Sichuan 2008

Dat Ärdbebe ä Sichuan vong am 12. Mai 2008 statt. Jenau öm 6:28 UTC rummste öt. Dat Epizäntrum loch önjeväär 1500 Kilometr ä südwestliche Richtung va Peking vott.

## Enkelheete
Dat Zäntrum von öt Ärdbebe woch ca. 10 Kilometr onger d Ääd und 90 Kilometr van d Milliunestadt Chengdu vott. Öt hodd ön Stärke van 7,9 . Doropp volchde noch stundelang klenger Bebe, ö paar erreichde de Stärke va 4,5.

## Schääde
Di Zood va Ärdbebe richte normalerwiis gruuße Schäde a un och desmoll kann dova ußjejange wääde, dat önö Hoov kapott jemaat wood. D Chinese hand zwar direkt Hölp en d betroffene Jäjende jescheckt ävver völl Lüüh send schwooch z erreiche. Öt weed domet jerechnet, dat ävver 50.000 öm öt Lääve komme send.

## Websiije

* Övver öt Ärdbebe
George W. Bush

**George Walker Bush** (* 6. Juli, 1946 ä New Haven) es dr 43. Präsident van d USA. Tösche 1995 un öt Joohr 2000 woch hä dr 46. Juverneur van dr Staat Texas. Singe Papp, George H. W. Bush, woch och US-Präsident. Sing Mamm heecht Barbara Bush.

## Si Lääve
### D Jurend
George woss als äldstes va 4 Kenger van George H. W. Bush un Barbara Bush op. 
Hä besood d Jongeschüll van d Philips Akademie en dr Staat Mässachusetts un jäng dono no d Yale University, wat op Ripuarisch Hochschüll va Jeil heecht. 1968, dat woch en d Zitt van dr Vietnam Kresch, troon hä d Nationaljarde beij. Hä vlooch Vluchzeuje övver Texas. Ongerlaare us di Zitt liije en öt Prevatarchiv van d Famelisch Bush un send d Öffentlichkeet net zojänglich.

1974 vorloor hä em Alder va 28 Joohr wäje Alkohol am Steuer dr Vührersching. 

George besood d Universität va Harvard un jäng dono en d Ölindustri, di sing Famelisch völl Jeld jebraat hod. 1977 liirde hä Laura Welsch kenne. Seij hiirode un leete sisch ä Midland, dat litt ä Texas neer. George wääßelde d Kersch un troon d Metodiste beij. 1978 vorsoot hä en öt Repräsentantehuus z komme, vorloor ävver d Waahle. Öt hosch, dat hä öt net schaffde, d Lüüh op öt Land a zu spräche.

### Zitt als Juverneur
1994 jelong öt George d Waahle zom Juverneur z jewänne. En di Zitt wooch Bush önö Ongerstötzer van d Todesstroof. Di Positiun als Juverneur woch ö Sprongbrett vöör sing Waahl zom Präsidente. 

### Präsident George W. Bush
#### D 1. Präsidentschaf
D Waahle em Joohr 2000 woore ärsch knapp un isch d leitzte Stemme us dr Staat Florida maade Bush zm neue Präsidente. Hä kandideerde vöör d Republikaner un domet koom öt z önö Wäähsel em Wisse Huuß. Dr vörherije Präsident Bill Clinton met d First Ladi Hillary Clinton jehood d Demokrate a. 
En d ischte Amtszitt va Bush veele d Anschlääch vam 11. September 2001. Dat vüürde zo önö Hoov neu Jesätze un Bestemmunge. 

Dr Usstrett van d USA us öt Kyoto-Protokoll veel en d ischde Amtszitt va George W. Bush.

Im Joohr 2003 koom öt zom Irakkresch, beij dem d USA un d Ängländer Soldate en dr Irak scheckde. Do vormuude s vorboone Waffe un d Ongerstötzung van Tärroriste dörch Sadam Hussein. Em Laufe van dr Kresch koom öruss, dat öt zo Vorbreche an Jevangene jekomme woch, wobeij besongisch dat Abu-Guraib-Jevängness us d Reih danzde. Ävver och ä Guantanamo woore Denge vörjevalle, di net hödde passeere dörfe.

#### D 2. Präsidentschaft
En d zweide Amtszitt wäähßelde Bush önö Hoov Menestere us. Dozo jehood dr Außenmenestr. Collin Powell wood dörch Condoleezza Rice, watt op Ripuaresch Kondolisa Rais jesproche weed, ersatze. Bush vorsproch dörch singe Äsatz, dr Terrorismus op d Welt ö Äng z sätze. En di Zitt va sing zweide Präsidentschaft veele ävver och Naturkatastrofe, wi dr Hurrikan Katrina, da em Süde van d USA jruuße Schäde vorursachde. 

## Jätt z lääse
* Offizielle Websiij van öt Wisse Huuß (englisch)
* Jätt övver Bush
* Wi Bush a sing Knöpp koom
*
Laura Bush

**Laura Bush** (* 4. November 1946 ä Midland, en dr US-Staat Texas hosch als onvorhiirode Vrau *Laura Lana Welch*. Seij s d Vrau van der 43. Präsident van d USA George W. Bush.

Laura Bushs Papp woch Harold Bruce Welch (1912 – 1995), hör Mamm es Jenna Louise Hawkins (* 1919). Öt Laura woch Liireren ä Dallas un Houston. An d Universität maade sö önö Avschloss en d Wesseschaft van d Böschereie.

Laura liirde 1977 höre spiidere Mann kenne. Seij hiirode am 5. November em sälve Joohr. D Zwillinge Barbara un Jenna Welch woode am 25. November 1981 jeboore.

## Weblinks
* Öt Lääve van d Först Ladiis em Wisse Huuß
Anschlääch vam 11. September 2001

D **Anschlääch vam [[11. September]] [[Joohr 2001|2001]]** jehüüre zo d vorheerendste Anschlääch, di Terroriste en Amerika ußjevüürd hand. Jeplant woode di Anschlääch van d Jrupp *al-Kaida*. Et ka komm jesaad weede, wivöll Lüüh hönn Lääve beij di Anschlääch vorloore hand, ävver öt weed va onjeväär 2600 jesproche. Völl wääde ni jevonge wääde.

## Watt passeerde
* Am vreuje Morje, öt woch jenau öm 8:46 Uhr, raasde dr Fluch AA-11 en dr Nordturm van öt World Treid Centr ä New York. 
* Öm 9:03 troff öt zweide Fluchzeuch, Fluch UA-175, dr Südturm. 
* Ä Washington troff dr Fluch AA-77 öt Pentajon. 
* Öm 10:03 raasde UA-93 en ö Veld beij Pittsburch.
Mo ka sisch vörstelle, dat d 2 Türm van öt World Treid Centr direkt brannte. Watt kenne erwaad hot, passeerde öm 10:28 Uhr. Dr Nordturm stürzde enn. Öt duurde bes 17:20, eeh och dr zweide Turm zsammebroch.

Dat Fluchzeuch, dat öt Pentajon troff, ress en drei Jebäudedeeler ö su jruuß Louch, dat ee Huuß janz zsammebroch.

Zo di Zitt woch dr Fluch UA-93 at entfüührt, un öt weed ajenomme, dat dä öt Wisse Huuß treffe solld. Ävver di Maschiin stürzde vörhen en ö Veld en d Nööde va Pittsburch.

## Zaahl va Duude
D jenau Zaahl va Duude weed komm öruss komme. Mo schätzt, dat en de Türm zsamme 2590 Lüüh jestorve send. Dovan kutte ävver mä 1600 edentifizeerd wääde. Em Pentajon storve 125 Persune. 246 Passajeere woore en d Fluchzeuje. Dozo koome 19 Attentäter. 

## Usswerkunge
Als Usswerkung van d Anschlääch woode dörch dr Präsident George W. Bush önö Hoov Jesätze vorschärft. Manch neu Jesätz koom dozo. Dodörch soll dovöör jesorcht wääde, dat öt Terroriste schwöödr jemaad weed, en d USA e z reise. Dr Chef van El Kaida, Osama Bin Laden, wood ä Vorstecke en Afjanistan vormuud. Öm hem do z vänge un d Terroriste us öt Land z driive, scheckde dr US-Präsident Soldate en öt Land. Öt fluppde ävver net, Bin Laden ä si Vorsteck z vänge. Völl Terroriste hand d Soldate ävver jeschnappt un vassnämme könne. 

## Websiije
* D siij van d 9/11-Kommissiun (ä Änglisch)
* dr 11. September zsammejefasst
Vröstöck em Jröne

Dat Beld **Vröstöck em Jröne** stammt van dr französische Mooler Édouard Manet.  Hä mohlde dat em  Joohr 1863. Hü hängt öt em Musée d'Orsay ä Paris.

## Vöörjeschichte
Manet vorsood, dat Beld em Joohr 1863 vöör ön Ausställung dr Pariser Salon a z beene. Dat Motiv, ön nackde Vrau tösche 2 bekleede Männer, woch ävver ön Vreschheed en d Oohre van d damalije Zitt un d Usssteller leende öt aav. Sujett passeerde ävver net mä Manet. Och anger Mooler woode zöröck j wesse. Dova ervoor Napoleon III. un hä entscheed, dat all di Belder, di di anger Musee aavjelehnt hodde, en dr Salon des Refusés gezeechd wääde sollte. Öt Volk koom kikke, völl laade, völl reechde sisch sujar dorövver op.

## Watt dat Beld zeecht
Dat Beld zeecht Manets Broohr Eujin un singe spiidere Schwojer Ferdinand Leenhoff. Di Vrau vööre em Beld es Louise Meuran. Dat Beld solld an sisch *Dr Vlotte Viirer* heeche, watt erklärt, watt do jemoold wood.

## Websiije
* Övver Manet un öt Beld
Eurotransplant

**Eurotransplant** es ön Orjanisatiun, di em Joohr 1967 va Jon van Rood jejründ wood. Se had d Opjaav, vöör d Vorteilung va Orjane z sorje, di zur Transplantatiun a stönd. Zo d Länder, di ajeschlooße send jehüüre Dütschland, Belgien, Luxemburg, Niederlande, Österreich, Slowenie un Kroatie. 

All Krankehüüser weede informeert, subald ö Orjan zur Vorfüjung steeht. Su hat Eurotransplant tösche 1967 un 2007 vöör 122.000 Lüüh orjane vormeddeld.

## Jätt z lääse
* Eurotransplant
Anschlääch va Jaipur am 13. Mai 2008

Am 13. Mai 2008 komm öt zo **7 Anschlääch en 12 Minütte ä Jaipur**, d Hauptstadt van dr indische Staat Rajastan. Dobeij koome 67 Mänsche öm öt Lääve. Övver 200 woode, zm Deel schwoch vorletzt.
Kenn Jrupp hat sisch zo di Anschlääch bökannd. Jeknalld hat öt an dr Badi Choupar, d Polissestatiun Manak Chowk, en d Johari un Tripolia Äkoovsstrooße. 2 angere jänge än d Jäjend va Choti Choupar un Kotwali huch.

Öt weed vormuut, da tön Orjanisatiun us Bangladesch, d „Aktiun vöör dr Islamische Jihad“ dohänger stecht.

D indische Rejiirung reev zr Rauh op und weed d Anschlääch wiir ongersökke.

## Websiije
* Ussjangsspärr no önö Anschlaach ä Jaipur, Indie
Tuvalu

**Tuvalu** es önö Staat em Pazifik. Bes zo sing Onavhängichkeet am 1. Juli 1978 hosch hä  *Ellice Islands* watt moch op Ripuarisch *Ällis Ailänd* usssprecht. Tuvalu litt östlich va Papua Neujuinea un nördlich va Neuseeland.

## Dr Naam
Övversatze heecht Tuvalu ösu völl wi „Aach Insele“. Dat bedüüt, dat aach Insele bewonnt woore. Hü z Daachs send dat ävver at 9. Enn koom dozo als öt op di 8 z voll wood.

## Jät övver d Jeografi va Tuvalu
Tuvalu hat mä ön Jrüüde va 26 km². D hüxde Ställ van öt Land es mä 3 –5  Metr övver öt Wasser. Dat bedüüd, dat Tuvalu, wenn dr Meeresspeiel astecht, vorsuffe weed. Dat maad Tuvalu önö Hoov Kopping.

## Wi öt wood watt öt es
D ischte Europäer koome 1567/68 us Spanie no Tuvalu. Ävver komm äne hat völl övver di paar Bröckcher medde em Pazifik nojedaat. 1819 joov dr Amerikaner Peyster d Insel Funafuti dr Naam Ällis Ailänd. A Bord va si Scheff woch önö Hoof Pröll va önö Edward Ällis. Doruss wood dr Naam va d janze Jruppe va Insele.

Em Laufe van d Zitt koome emmer döcker Ussländer no Tuvalu. Völl maade mä d ön Paus, weil s op Waalvang woore, völl koome als Sklaave.

1877 noome d Ängländer va Tuvalu Besetz un maade dat kleng Land zo önö Deel van dr Kommon Welß, wat ösu voll wi Jemeinwoohl heecht. 1915 wood Tuvalu ön änglische Kolonie.

Em Zweide Weltkresch kämpfde d Amerikaner, d Japaner un d Ängländer op Tuvalu. 

Am 1. Oktober 1978 wood Tuvalu önö onavhängije Staat, bleed ävver Deel van dr Commonwealth.

Em Joohr 2000 troon Tuvalu d UN beij.

## D enkele Insele
Tuvalu bösteeht us d Insele Funafuti, Nanumea, Nui, Nukufetau, Nukulaelae, Vaitupu, Nanumanga, Nuilakita un Niutao. Em Joohr 2002 had moch d Lüüh op di Insele öns jezallt. Mo koom op 9651. Wä sisch op di Insele ömkikkt, dä ställt vass, dat do meetstens Kokospalme waaße, öt met öm d 30° C ärsch wärm es un öt tösche November un Februar völl räänt.

## D Sproch
Wä op Tuvalu läävd, da solld Tuvaluisch övv Änglisch spräche. Äwanderer hand ävver och Samoisch un Kiribati jesproche.

## D Politik
Tuvalu es ön Monarchi. Z saare hat Elisabet II. va Ängland. Dat Lizz es ävver ösu witt va Tuvalu vott, dat önö Juvernör an här Stell treent.

Chef an d Rejiirung es Apisai Ielemia, da am 14. Aujust 2006 jewäählt wood.

## D Weetschahft
D meetste Lüüh op Tuvalu lääve als Buure övv als Vescher. Kokosnöss, Kopra un Banane wääde vorkloppt.

## Dr Vorkeehr
Dat Land hat 8 Kilometer jeteerde Stroße. Tösche d Insele vaare Fähre. Op d Vluchhave va Funafuti land dreimoll d Wääch ö Vluchzeuch.

## Websiije
* Jätt van öt Auswärtije Amt övver Tuvalu
* Tuvalu em Internet