Мобил телефон

**Мобил телефо́н** неда **Хурджун телефон**— тынч ташынылгъан, кабелсиз телефон системаны хайырланнган коммуникация эмда мультимедия керекди. Бусагъатда мобил байлам, бусагъатдагъы радиобайламланы эм бек джайылгъан тюрлюсюдю.

## Мобил байламны тарихи
* 1946 дж. — АБШ-ны Сент-Луис шахарында, AT&T Bell Laboratories компания автомобилден телефон байламны сынауун башлагъандыланачала эксплуатацию опытного сервиса телефонной связи из автомобиля. Ол джылда СССР-де Г.&nbsp;Шапиро бла И.&nbsp;Захарченко ишлеу радиусу 20 км дери болгъан автомобиль радиотелефонну сынауларын джетишимли тындыргъандыла.
* 1947 дж. — Bell американ фирмада ишлегенле Дуглас Ринг бла Рей Янг мобил телефониягъа алтымюйюш принципни теджегендиле.
* 1956 дж. — Стокгольмда, Гётебергда эмда Мальмода (Швеция), Mobile System A (MTA) автомат автомобил телефон ауну биринчи кёзюую ишлеб башлагъанды.
* 1957 дж. — Москвадан инженер Л. И. Куприянович биринчи сынау мобил телефон ЛК-1 этиб кёргюзгенди, аны ауурлугъу 3 кг, ишлеу радиусу 20—30 км болгъанды, батареясын ауушдурмай 20-30 сагъат ишлегенди
* 1958 дж. — СССР-де «Алтай» атлы автомобиль телефонланы граждан сервисини къурауу башланнганды.
* 1963 дж. — «Алтай» сервисни Москвада сынау хайырланыдырыуу башланнганды. 1970 джылгъа 20 совет шахар бу сервисге байланнганды.
* 1966 дж. — «Интероргтехника-66» кёрмючде, Болгария РАТ-0,5 бла АТРТ-0,5 телефонла эмда тамал станция РАТЦ-10 кёргюзгенди, ол станциядан бир заманда 6 мобил телефон ишлерге мадар болгъанды. Кечирек 69 эмда 699 телефон ишлерча моделле да чыгъарылгъандыла. Система болгар индустрия бла ведомство байламгъа джораланыб чыгъарылгъанды эмда 90-чы джыллагъа дери хайырландырылгъанды.
* 11 апрель 1972 дж. британ фирма Pye Telecommunications, Royal Lancaster отелде Communications Today, Tomorrow and the Future атлы кёрмючдв Pocketphone 70 рациягъа салыннган автомат мобил телефонну теджегенди.
* 3 апрель 1973 дж. Мартин Купер «DynaTAC» атлы мобил телефондан сёлешгенди, аны ауурлугъу 1,15 килограмм, ёлчемлери 22,5х3,75х12,5 сантиметр болгъанды. Аккумулятору 20 минут ушакъгъа джетгенди.
* 6 март 1983 дж Motorola компания дунияда биринчи коммерциялыкъ портатив мобил телефон чыгъаргъанды — DynaTAC 8000X аппарат , аны чыгъарыуда 100 млн $ эм 15 джыл джоюлгъанды. Телефонну ауурлугъ 794 грамм болгъанды, ёлчемлери -33×4,4×8,9 см. Аккумуляторуну джерлеую сакълау режимде 8 сагъатха, ушакъ режимде эсе уа 1 сагъатха джетгенди. Сатыуда телефонну багъасы 3995 АБШ доллар болгъанды.
* 1984 джылдда мобил байламны 300 минг чакълы бир адам хайырланнганды, 2003 джылгъа уа 1,2 млрд.
* 1 июль 1991 дж. Финляндияда GSM форматда биринчи телефон чакъырыуну кюню байрамланады.
* 1998 джылда сенсорлу экраны бла биринчи мобил телефон чыкъгъанды.

### Россияда мобил байламны тарихи
* 1991 дж. — «Дельта Телеком» Санкт-Петербургда 1991 джылны 9-чу сентябрында къуралгъанды. 
* 1992 дж. — «Санкт-Петербург Телеком» компания къуралады (СПТ). 
* 1992 дж. — «Московская Сотовая Связь» компанияны 1992 джыл US West (АБШ) эм Millicom International Cellular фирмала бла Москва шахар телефон ау (МГТС) ортакъда къурайдыла.
* 1992 дж. — Билайн фирма къуралады. 
* 1993 дж. — Шимал-Кюнбатыш GSM (NW-GSM) компанияны къуралыуу (2002 дж. башлаб ААДж «МегаФон»)
* 1993 дж. — МТС компанияны къуралыуу.
* 1995 дж. — НСС компанияны къуралыуу.
* 2002 дж. — МегаФон компанияны къуралыуу.
* 2003 дж. — Tele2 компанияны Россиягъа кириую. 2006 джылны ахырына абонентлерини саны бла Россияда тёртюнчю оператор болгъанды. .
* 2003 дж. — Скай Линк компанияны къуралыуу.

## Белгиле