Алма

**Алма** — алма терекни джангы джыртылгъанлай ашалгъан кёгетиди, кулинарияда эмда ичкиле этиуде хайырландырылады. Алманы джуртуна Орта Азия саналады. Эм кёб джайылгъан юй алма терекди. Бюгюнлюкде, алма терекни бу тюрлюсюню кёб сорту барды.

## Алма [[кулинария|кулинарияда]]
### Аш этиуню амалы

* Джангы джыртылгъанла — кеслери неда салатда (сёз ючюн, «Таш макъа» салатда).
* Къатханла — духовкада неда кюнде кебдириу бла этилген къатхан кёгетле.
* Джибитилгенле — юч тюрлю джибитиу болады: тюз, ачы эмда шекерли.
* Ачыгъанла. Тузланнган затлада тузну концентрациясы 6-8 %-ден аз тюл, джибитилген затлада — 1,5-2 %.
* Консерва этилгенле.
* Биширилгенле — татлыла (бал бла, къозла бла, заба бюртюк бла д.а.к.) эмда этге гарнир халда.
* Алмала варенье, джемле, муссла этерге сырьё халда хайырландырылыргъа боллукъдула. Кёгетлери гитче болгъан сортла вареньеге саулай салыныргъа боллукъдула.
* Алманы къурамына кирген пектин, мармелад бла пастиланы этген сагъатда желе этиучю вещество халда хайырландырылыргъа боллукъду.

### Алмаладан ичкиле
* Алма кёгет суу.
* Джангы джыртылгъан эмда къатхан алмала компотла бла киселле этиуде хайырландырыладыла.
* Алма кёгет суудан шампанизацияны юсю бла сидр этедиле.
* Алма уксус.
* Алма квас.

## Чыгъарыу эмда сатыу

2005 джыл бютеу дунияда 55 млн.тонна алма чыгъарылгъанды, багъасы: 10 млрд.долл. Къытай, бу объёмдан беш этиб экисин чыгъаргъанды. АБШ, экинчи эм уллу алма чыгъарыучу къралы, бютеу дуния чыгъарыудан — 7,5 %.

АБШ-да ёсдюрюлген алмаладан 60 %-и Вашингтон штатда ёсдюрюлгенди. Джангы Зеландия бла башха сабыр климатлы къралладан алма импорт американ импорт бла конкуренция этеди эмда джылдан джылгъа ёсюб барады.

Эм уллу алма экспортёрла (2006 джыл билгилеге кёре): Къытай, Чили, Италия, Франция эмда АБШ; эм уллу импортёрла: Россия, Германия, Уллу Британия, Нидерландла.

### Алма фольклорда эмда литературада
Алма ёмюрлюк джашлыкъны символу болуб кёб таурухда тюбейди:
* «Патчахны ёлген къызы бла джети тулпарны юсюнден таурух» — А. С. Пушкинни тауруху.
* «Вильгельм Теллни юсюнден легенда».
* «Алма» — Герберт Уэллсни хапары.
* «Мистер Пибодини алмалары» — Мадонна джырчы къызны сабий хапары.

### Алма [[геральдика|геральдикада]]

Геральдикада алма мамырлыкъны символуду. Алма талай гербде тюбейди.

Файл:Coat of Arms of Zyablikovo (municipality in Moscow).png|Зябликово (Москваны району)
Файл:Coat_of_Arms_of_Rossosh_(Voronezh_oblast).png|Россошь (Воронеж область)
Файл:COA Verkhnosadove, Sevastopol, Ukraine.svg|Верхнесадовое, Украина
Файл:Wappen Aseleben.png| Германияда Азелебен коммунаны герби


## Алма илмуда
Белгили легендагъа кёре Ньютон, бютеудуния ауурлукъну законун терек бахчада алмаланы тюшюулерине къараб ачханды.

Алхимиячыла, эки джарты кесилген алманы ёзеги бешмюйюш джулдузгъа ушагъанын эслеб, алманы билимни символу кибик хайырландыргъандыла.

1785 джылда Карл Вильгельм Шееле, бишмеген аламаладан джангы органика кислотаны чыгъаргъанды эмда «алма кислота» атагъанды.

Богъурдакъны бир тюрлю аты «Адамны алмасыды».

## Башха затла
* Apple — персонал компьютерле бла программала чыгъаргъан корпорация.
* «Уллу алма» () — Нью-Йорк шахарны эм белгили чам аты. 
* «Яблоко» россиялы бирлешген демократ партия — Россияда политика партия.
* Алманы кюню — Уллу Британия бла АБШ-да байрам (21 октябрь эмда 20 февраль).

## Дагъыда къарагъыз
* Алманы кюню
* Кальвадос
* Сидр
* Штрудель

## Джибериуле
* Анняны юретиулери. Алма сортла