Германияны полициясы

Германияны **полициясыны** баш нюзюрю Германияны Федератив Республикасыны ичинде джамагъат къоркъуусузлукъ бла джамагъат мизамны, аманлыкъ этиуню аллын кесиу эмда аманлыкъчыланы джууабха джолукъдуру бла сакълауду. Германияны полициясы властны толтуруучу билегине киреди. 

Полицияны къуллукъчусу -3 сыныфлы иерархиясы болгъан, толтуруучу полиция къуллукъ этген (), айры статусу болгъан кърал къуллукъчуду (). Бир-бирде полицияда быллай статусу болмагъан адамла да къуллукъ этерге боладыла, сёз ючюн техникалыкъ полицей къуллукъ, тылмачла, техникле, *сакълауул полицияны* къуллукъчулары (*Wachpolizei*), *болушчу полицияны* къуллукъчулары (*Politesse*, *Polizeihostess*, *Hilfspolizist* ала асламысы бла автоулоуну парк этилиуюнде джорукъ бузулуу бла кюрешедиле.

Германияда ич ишлени органларына кирмеген, алай а ушаша хакълары болгъан талай къуралыш да барды. Сёз ючюн, ГФР-ни финансларыны министрлигини таможня управлениесини бир къауум бёлеклери эмда Бундесверни аскер полициясы (*Feldjäger*). Аны тышында талай къуллукъну ишчилери чекленнген полициячы хакълагъа иедиле, алагъа чегетчиликни, саулукъ сакълауну, страховка джолдашлыкъланы техника къуллукъларыны эмда ёртенчиликни къуллукъларыдыла.

Полицияда ишлегенлени энчи профсоюзлары барды.

## Тарихи

### 1948—1990 дждж.

ГФР-ни къуралыу моментине, 1949 джылгъа полиция органла къуралыб бошагъандыла. ГФР-ни конституциясында ич къоркъуусузлукъну сакълауда федерал джерлеге приоритет берилгенди.

1950 джыллада аскерлешген полиция бёлекле - *хазырлыкъны полициясы* (*Bereitschaftspolizei*) эмда *Федерал чек сакълау* (*Bundesgrenzschutz, BGS*), *Федерал криминал къуралыш* (*Bundeskriminalamt, BKA*) къураладыла.

1980 джылладан башлаб ишге тишириула алыныб башлайдыла.

### 1990 дж. сора

Германия бирлешгенинден сора, джангы федерал джерледе ГДР-ни халкъ полициясыны тамалында 6 джер полиция къуралады, техника джанындан полиция джангыртылады.

1992 джылда *Темир-джол полиция* (), федерал темир джолланы бёлеги, къоратылады, аны хакълары *Федерал чек сакълаугъа* бериледи.

1994 джылдан башлаб немец полициячыла Германияны тышында операциялагъа къатышханыдла, *Федерал чек сакълауну* бёлеклери комбатант статусну тас этгендиле, аланы энди *федерацияны полициясы* статуслары бегитилгенди (). 2005 джылдан башлаб атын да *Федерал полициягъа* бургъандыла ().

1998 джылда Бавар чекчи полиция чачылгъанды, Баварияда кърал чеклени сакълау функцияла бавар полициягъа кёчкгендиле.

2004 джылдан башлаб Джерлени полциялары бла *Федерал полиция* (Бавария бла Саарланд тышында) техника бла кийимни кёк бояу схемагъа кёче башлагъандыла.

## Полицияны нюзюрлери

### Полномочияланы юлешиу

### Къоркъууланы алдан тыйыу

### Закон бузууланы ызлау

## Функционал юлешиниу
### Джакъчы полиция
Джакъчы полиция () Германияны полициясыны бёлегиди, баш нюзюрю джамагъат мизамны сакълау, патруль этиу, халкъдан тилек къагъытланы алыу, джоллада джорукъ сакълау, улоу амалланы авариясында мероприятияла бардырыу, излеу, демонстрацияда джорукъну сакълау кибик функцияладыла.

*Verkehrspolizei* джакъчы полциягъа къошулады.

Джакъчы полицияны къуллукъчулары асламысы униформада къуллукъ этедиле (Граждан кийимде ташатын осмакълау бардыргъан энчи къауумла тышында — *Zivilstreife*,алагъа талай къауум къошуладыла: граждан кийимде оператив къауумла —*Zivile Einsatzgruppe — ZEG, излеучю эмда сынамчы бёлекле — Fahndungs-und Kontrolltrupp, граждан кийимде тахсачы къауумла—Zivile Aufklärungsgruppe*).
### Криминал полиция
Криминал полиция  ауур аманлыкъла, къураулу аманлыкъла, сабийлеге эмда джаш тёлюге къаршчы аманлыкъла, экономика, мюлк эмда политика себеби болгъан аманлыкъла, терроризм актла этилген заманда ишге кирген полиция бёлекди. 

*Криминал полиция* оператив къауумланы ишге чыгъыуларын (*Kriminaldauerdienst, KDD*), оператив-излиу мероприятияланы бардырыуун, ташатын патруль этиуню, шагъатланы джакълауну, лабораториялыкъ криминалист къуллукъланы бериуню баджарады.

Федерал джерлени дараджасында криминал полиция *криминал полицияны джер къуралышларына* (*Landeskriminalamt, LKA*) киреди, федерал дараджада *Криминал полицияны федерал къуралышы* (*Bundeskriminalamt, BKA*)

Криминал полицияны къуллукъчулары асламысы бла граджан кийимде къуллукъ этедиле.

Криминал полициягъа энчи къуллукъла — *Мобиль оператив къауумла* (*Mobile Einsatzkommando, MEK*) киредиле, аланы баш нюзюрлери адамланы эмда джюклени ызлау эмда тыйыуду.

### Полицияны гёзетчи бёлеклери

Хазырлыкъны полициясы ()— федерал джерлени эм федерал полицияны къуралышларыды. Хазырлыкъны полициясы кёбчюлюк къозгъалыулада, катастрофалада, излеу операциялада, футбол матчлада э. б. хайырландырадыла.

Бёлеклени къурамлары бир типлиди: бёлюмле, джюзле, цугала эмда къауумла.

Гёзетчи полицияны къурамына энчи джоралау полицияны бёлеклери киредиле (), патаула бла тутукълауну баджаргъан бёлекле *Beweissicherungs- und Festnahmeeinheiten* (къысх. *BFE*)

Хазырлыкъны полициясыны координатору ГФР-ни ич ишлерини министрлигини къуллукъчусу, федерал джерлени гёзетчи полицияларыны инспекторуду.
## Полицияны къуралышы

### Федерал дараджада полиция къуралышла

#### Федерал полиция

*Bundespolizei* (къысх. *BPOL*) (2005 дж. дери — *Федерал чек сакълау*  аты алгъыннгы баш нюзюрюн - кърал чеклени сакълауну белгилейди) 1951 джыл къуралгъанды, эмда ГФР-ни ич ишлерини министрлигине бойсунады.

Бусагъатда приоритетлерине бу фунцияла киредиле: къарада кърал чеклени полицей сакълау (Бавария тышында, анда чекни сакълау бла джер полиция кюрешеди, 1998 джылгъа дери уа Баварияда федерал чеклени чачылгъан Бавар чекчи полиция сакълагъанды *Bayerische Grenzpolizei*), хауада (къралны ичине 30 километрлик теренликге) эмда сууда (50 километрлик зонада) чек сакълауду, аннга документлени тинтиу да киреди; улоу полиция (темир джолда) вокзаллада къоркъуусузлукъну сакълау бла бирге; хауачылыкъны къоркъуусузлугъу; конституцион органла бла федерал министрликлени къоруулау; джагъачы сакълау; къазауат заманда полиция функция; халкъла арасы къуралышланы тышында операцияларын джакълау, ГФР-ни дипломатлыкъ келечиликлерин къоруулау; д. а. к.

*Федерал полицияны* штабы Потсдамдады, къурамында 10 дирекция барды.

Аны тышында *Федерал полицияны* къурамына спецназ GSG 9 киреди.

#### Германияны криминал полициясыны федерал къуралышы

*Bundeskriminalamt (BKA)* — ГФР-ни тюрлю-тюрлю полицей къуралышларыны эмда тыш кърал хакъ-мизам сакълау органланы арасында иш джюрютюуню баджарады. Аны тышында *Федерал криминал къуралыш* Федератив республиканы интереслери тийген ишлени тинтиуюн бардырады.

#### Герман бундестагны полициясы

*Polizei beim Deutschen Bundestag* (къысх. *Polizei DBT*, 1994 джылгъа дери : *Герман бундестагны управлениесини ич инспекциясы* )—ГФР-ни баш закончыгъарыучу органы — *[[бундестаг]]ны* мекямында къуллукъ этген полицияды, эмда бундестагны президентине бойсунады.

### Федерал джерлени полицияларыь

Федерал джерни полициясы- берилген федерал джерни юрисдикциясына кирген бютеу полицей органланы бирлешдирген терминди.

Бир къауум шахарлада къуллукъчулары полицейлилени хакълары болгъан, алай федерал джерни полициясыны къурамына кирмеген коммунал хакъ сакълау къуралышланы тюрлю-тюрлю шекиллери барды.

## Техника баджарыу

### Униформа

Къазауатдан сора заманны униформасы тюрлю-тюрлю регионда башха болгъанды, сёз ючюн, Берлин бла Гамбургда къаралдым кёк, башха джерледе джашил. Бёрклери да кёб тюрлю болгъанды.

1972 джылны полиция реформасында джер полицияла бла *Федерал чек сакълау* джангы бирча беж-джашил форма кийгенди.

Европ парламентни комиссиясыны 1998 джылдан директивасына кёре Европа Бирликни къралларына униформа бла мешиналаны бояуда кёк тонланы хайырланыу рекомендация береди. 2004 джылдан башлаб Гамбургда полиция джангы униформа кийгенди, ол униформаны Тёбен Саксонияны, Бременни, Шлезвиг-Г бла Мекленбург-Ал Померанияны джер полициялары да къабыл этгендиле. Аны тышында дагъыда 6 униформа модель къабыл этилгенди («Баден-Вюртенберг», «Бранденбург», «Гессен», «Шимал Рейн — Вестфалия», Саксонии-Анхальтха къатыш форма эмда *федерал полициягъа* модель), бютеу моделле бир-бирлеринден бичиую бла, баш кийими бла, бетлери бла эмда кёк бетни тонлары бла айрыладыла. Бавария бла Саарландны тышында 2012 джылгъа бютеу полиция джангы формагъа кёчгенди, ол эки джерде эсе эски форма къаллыкъды

### Сауутланыу

Германияны полциясында эм бек джюрюген герох Walther P99. SIG-Sauer P225 Къоруулау полицияны официал героху болуб талай джерде джюрюйдю. SIG-Sauer P226 бир къауум энчи бёлекле бла хайырланады. Башха джерледе Heckler & Koch P2000 хайырландырылады, ол да арт кёзюуде акъыртын-акъыртын Heckler & Koch P30 бла алмашдырылады.

### Улоу

Патруль мешинала этиб полиция Audi A6, Audi A8, BMW 3 серияла, BMW 5 серияла, BMW X3, Mercedes-Benz B-класс, Mercedes-Benz C-класс, Mercedes-Benz E-класс, Mercedes-Benz S-класс, Mercedes-Benz Vito, Opel Insignia, Opel Astra, Opel Omega, Opel Vectra, Opel Zafira, VW Caddy, VW Golf, VW Passat, VW Sharan, VW Touran и VW T5 мешина моделлени хайырланады.

Хазырлыкъны полициясы Fiat, Ford, Land Rover эм Mitsubishi маркаланы хайырланады.
Автобанлада бир-бирде поличей Porche мешанала кёрюрге боллукъду.

### Авиация

*Федерал полиция* граждан вертолетладан къуралгъан Европада эм уллу паркланы бирине иеди, эмда вертолет къауум бла 5 эскадрильядан къуралады. Хайырландырылгъан моделле: Eurocopter окъуу EC 120, тахсачы EC 135 T2i, дженгил улоу EC 155 B, орта улоу AS 332 L1 Super Puma, къутхарыучу EC 135 T2i.

Джер полицияла (Бремен, Саарланд эм Шлезвиг-Гольштейнни тышында) энчи вертолет эскадрильялагъа иедиле.