Лит

**Лит** ( — **Лит** () Литва Республиканы 1922-чи джылдан 1941-чи джылгъа дери эмда 1993-чю джылдан 2014-чю джылгъа дери джюрюген ачха биримиди. 100 центден къуралгъанды.

ISO 4217 системада халкъла арасы коду — **LTL**.

2015-чи джылны 1-чи январында Литва еврозонагъа киргенди, миллет валюта 1 еврогъа 3,4528 лит курс бла ауушдурулгъанды.

## Тарихи
Биринчи дуния къазауатдан сора бойсунмазлыкъгъа ие болгъан Литва Республикада башха къралланы тёлеу биримлерин хайырланнгандыла (сёз ючюн, герман кюнчыгъыш сом).

Кесини закон тамалында къуралгъан эмиссия банкы болмагъаны себебли, герман Кюнчыгъыш кредит касса бла (*Darlehnskasse Ost*), 
келишиуню тамалында Литвада официал тёлеу бирим болуб  остмаркала джюрюб башлагъандыла, литва тилде ауксинас аталгъанды (, — *алтын*). 1922-чи джылны ортасында марканы гиперинфляциясы ючюн Литвада сатыу-алыуну, финансланы эмда кредитлени джюрютюую уллу проблемалагъа тюртюлгенди. Литваны Сейми ашыгъыш литны киргизирге эмда Литваны Банкыны къурауну юсюнден законну алады.

Эмиссия датасы 1922-чи джылны 10-чу сентябры датасы бла болджаллы къагъыт ачхала 25-чи сентябрда басыладыла. Джюрютюуге лит 1-чи октябрдан киргизиледи, ала адамланы къолларына 2-чи октябрда берилиб башлайды. Литни алтын багъасы 0,1504602 г болгъанды, ол АБШ-ны долларыны 1/10 болгъанды. Ауксинлени литлеге ауушдуруу курсу хар кюн сайын финансла министрни, доллар бла марканы арасында курсну тамалында белгиленнгенди. Аллында курс 175 : 1 болгъанды. Аннга кере темир джол эмда почта тарифле, налогла, облигацияла, аманат кассалада ачха салыула э. а. к. джангыдан тергелгендиле. Къагъыт ачхала Ингилизде, Чехословакияда эмда Германияда басылгъандыла. 1925-чи джылда къуюлгъан темир ачхала да тыш къралдан келгендиле. 1936-чы эмда 1938-чи джылланы темир ачхаларын Каунасда къуйгъандыла. Къазауатха деричи литвачы правительство эмиссияны эм азы бла юч этиб бири багъалы металладан, къалгъан ликвидли багъалы къагъытладан баджарылгъанды.

Литваны СССР-ге къошулууундан сора (1940) 1941-чи джылны 25-чи мартындан совет сом ауушдургъанды.

Литваны бойсунмазлыгъы орнуна салыннганындан сора, 1991-чи джылны 5-чи августундан башлаб тёлеу биримге болджаллы ачхала хайырландырлгъандыла «ортакъ талонла» (халкъда аты «вагноркала», ол замандагъы премьер-министр Гедиминас Вагнорюсну аты бла берилгенди). 1992-чи джылны 1-чи октябрындан башлаб Литвада джангыз джюрюген закон тёлеу бирим болуб баямланнганды.

Лит джюрютюуге 1993-чю джылны 25-чи июнунда киргенди. Болджаллы талонла 100 : 1 ауушдурулгъандыла. Талонла 1993-чю джылны 20-чы июлуна дери джюрюгендиле.

2015-чи джылны 1-чи январындан башлаб Литвада закон тёлеу бирим евроду, литлени еврогъа ауушдуруу: 1 евро = 3,4528 лит курс бла бардырылгъанды. Эки валютаны да параллель джюрюген кёзюу 2015-чи джылны 1-чи январындан 15-не дери баргъанды. Литле еврогъа почта бёлюмле эмда банкла бла 2015-чи джылны 1-чи мартына дери ауушдурулгъандыла, бир къауум банк 2015-чи джылны 30-чу декабрына дери да ауушдургъанды. Ол болджалдан сора литле къуру Литваны Банкы бла ауушудурулады, аууушдуруугъа болджал салынмагъанды.

## Биринчи лит

### Металл ачхала

### Къагъыт ачхала

## Экинчи лит

### 1991-чи джылны металл ачхалары

### 1997—2014 джылланы металл ачхалары
Литваны Банкы металл ачхаланы официал тобламаларын 1991, 2000, 2003 эмда 2008—2014 джыллада къуйгъанды. 1991, 2000 эмда 2003 джылланы тобламаларына къуру ол джыллада чыкъгъан ачхала киргендиле 2008, 2009 эмда 2014 джылланы тобламаларына1991 джылны 1, 2 эм 5 центлери да киргендиле, 2010—2014 джылланыкъында уа эсгертме жетонла болгъандыла.

### Эсгертме металл ачхала

Литваны биринчи юбюилей металл ачхасы, бойсунмазлыгъыны 20-джыллыгъына аталыб 1938 джылда чыгъарылгъанды. Бусагъатда Литваны Банкы эсгертме эмда юбилей металл ачхаланы сыйлы (алтындан — 1, 10, 50, 100, 500 лит номиналлы, кюмюшден — 5, 10, 50, 100 лит номиналлы эмда биметаллы 200 лит номиналлы) эмда багъа болмагъан (мельхиор — 1 бла 10 лит номиналлы, биметаллы 2 лит номиналлы, эмда шимал алтындан25 лит номиналлы) металладан чыгъарады. Бойсунмазлыкъны орнуна салыннганындан сора биринчи металл ачхала Дарюс бла Гиренасны трансатлантика учууларыны 60-джыллыгъына, эмда рим папа II Иоанн Павелни Литвагъа келиуюне аталыб чыгъарылгъандыла. Бютеу ачхала лит металл ачха арбазда къуюлгъандыла.

Литлени болууларыны бютеу заманына 111 тюрлю металл ачха чыгъарылгъанды, аланы ичинде 15 — мельхиордан, 2 — шимал алтындан, 12 — биметаллдан (мельхиор + латунь), 69 — 925 мухурлу кюмюшден, 12 — 999 мухурлу алтындан эмда 1 — биметаллы (алтын+кюмюш).

### Къагъыт ачхала

## Сейир фактла
* Литваны эркинлиги орнуна салыннгандан сора, 1991-чи джылда биринчи банкнотла чыгъарыладыла. **50 лит** номиналлы банкнот халаты бла чыкъгъанды — анда Сыйлы Станиславны кафедралы соборуну чардагъыны маймулунда арасы бла Сыйлы Еленаны статуясы барды. 1991-чи джылны банкнотунда Сыйлы Елена къачны сол къолунда тутуб турады, кертиси бла уа къач *онг* къолундады.https://web.archive.org/web/20070404043445/http://aes.iupui.edu/rwise/banknotes/lithuania/LithuaniaP49-50Litu-1991(1993)-donatedoy_b.jpg
* 1993-чю джылны **10 литинде** Шимал Америка бла Европаны контурлары терс сызылыбдыла.
* 1000 лит номиналлы банкнотла 1991-чи джыл басылгъандыла, алай джюрютюуге чыкъмай къалгъандыла.
## Валюта курсну режими
1994-чю джылны 1-чи апрелинден 2002-чи джылны 31-чи январына дери долларгъа 4:1 келишиу бла байланнганды, 2002-чи джылны 1-чи февралындан — еврогъа ол заманна бегиген 3,4528:1 келишиу бла байланнганды, эмда Литвада ортакъ европачы валюта киргинчи тюрленмегенди. Бу нюзюрню тындырыр ючюн 2004-чю джылны 28-чи июнундан башлаб лит Валюта курсланы европачы механизмине къошхандыла. Бу механизмге къошулгъан валютаны курсу еврогъа байландыгъындан сора 15 % кёбге айрылмазгъа керекди, литни курсуну айрылыуу уа 0 %. болгъанды.

## Дагъыда къара
* Литва гривна
## Белгиле

## Джибериуле

* Notes and coins, Литваны Банкы
* Литов метал ачха арбазны официал сайты 
* Двадцатилетие лита со смертельным знаком // ru.15min.lt, 25 июня 2013
* Литваны банкнотларыны галереясы