Социалист Республика Хорватия

**Социалист Республика Хорватия** (, ) — СФРЮ-ну къурагъан 6 социалист республиканы бириди. Бусагъатда Хорватия Республикады.
Территориясы эмда джашагъан адамыны саны бла СФРЮ-ну СР Сербиядан сора экинчи болгъанды, эконмикасыны айныуу бла да СР Словениядан сора экинчи болгъанды.
Де-факто республика фашистледен азатланнган Хорватияны территориясында 1944-чю джылны майында къуралгъанды, Хорватияны халкъ антифашист азатланыууну вечесини джыйылыуунда властны къолгъа алгъан оноу этилгенди, алай бла ол джыйылыу къураучу функциялагъа ие болгъанды. **Федерал кърал Хорватия** атны 1945-чи джылны 25-чи июлунда, Вечени 4-чю сессиясында алады. Федератив Халкъ Республика Югославияны баямаланыуундан сора, 1946-чы джылны 26-чы февралында атын  **Халкъ Республика Хорватиягъа** тюрлендиреди. Социалист Республика Хорватия атын башха республикала бла бирге Югославияны 1963-чю джылгъы конституциясы алыннгандан сора алады, эмда ол атны 1990-чы джылны 25-чи июлунда джангы сайланнган парламент **[[Хорватия Республика]]гъа** тюрлендиргинчи джюрютеди.

СФРЮ-дан азатлыкъны 1991-чи джылны 25-чи июнунда баямланса да,  Бриони декларациягъа кёре бойсунмаулукъ алыугъа 3 айлыкъ мараторй салынады, алай бла керти бойсунмазлыкъ 1991-чи джылны 8-чи октябрында келгенди.

Конститцион халкълагъа хорватлыла бла серблиле саналгъанды, миллет азлыкълагъа — маджарлыла, чехле, итальянлыла, словаклыла, русинле эмда украинлиле саналгъандыла, алай а къуру ала кёб тюбеген муниципалетитледе. Биринчи кёб партиялы сайлауладан сора уллу социал-политикалыкъ тюрлениуле келгендиле - кърал символла тюрлендирилгендиле, муницпалитетлени бирликлери къоратылгъандыла, серблиле конституцион халкъ статусдан чыгъарылгъандыла. Ол къралда башланнган граждан урушну чурумларыны бири болгъанды.
## Социал-экономикалыкъ айныуу
Экономика джанында Хорватия СФРЮ-да Словениядан сора экинчи болгъанды. Сёз ючюн, 1979-чу джылда бютеулей СФРЮ-да ишсизлик дараджа  болгъан эсе, Хорватияда ол кёгюзюм къуру  болгъанды. Тито федерациягъа башчылыкъ этген джыллада, Хорватия саулукъ сакълауда уллу джетишимлеге джетгенди: сабий ёлюм 1952—1979 джыллада 5 къатдан асламгъа азайгъады: 1000 адамъа 102,3 сабийден, 19,2 сабийге (СФРЮ-да 1979 джылда орталама — 1000 адамгъа 32,2 сабий). В немалой степени это было связано с изменением структуры занятости. 1953-чю джылда эл мюлкде халкъны  кюрешген эсе, 1979-чу джылда бу кёргюзюм къуру  Болгъанды. Башха айныгъан республикала кибик, Хорватия да Джетерли айнымагъан региоонлагъа болушлукъ фондха ачха джибергенлей турагъанды. 1981—1985 джыллада ол фондха Хорватияны ачха джибериую, бютеу СФРЮ-ну джибериулерини  болгъанды, 1986—1990 джыллада эсе уа — . Ары джиберилген ачха ызына къайтмагъанды. Хорватия бла артха къалгъан регионланы арасында учурум ёсгенлей баргъанды. Сёз ючюн, 1952-чи джылда адам башына ВИП артха къалгъан Босния эм Герцеговинада 391 динар болгъан эсе, Хорватияда 554 динар болгъанды, 1971-чи джылгъа бу кёргюзюмле 4622 бла 8738 динар болгъанды.

## Политикалыкъ къурулушу
Закон чыгъарыучу орган — Сабор (*Sabor*), къурамында Бирикген Урунууну Кенгеши (*Viječe Udruženog Rada*) (1974 джылгъа дери — Мюлк Кенгеш (*Privredno Viječe*), Культура-Джарыкълыкъ Кенгеш (*Prosvjatno-Kulturno Viječe*), Социал-Саулукъ сакълау Кенгеш (*Socialno-Zdravstveno Viječe*) эмда Къуралыш-Политикалыкъ кенгеш (*Organizaciono-političko vijeće*) (1968-чи джылгъа дери)), Джамагъат-политикалыкъ Кенгеш (*Društveno-političko vijeće*) (1968 джылгъа дери — Республикан Кенгеш (*Republičko Viječe*)), Джамагъатланы Кенгеши (*Viječe općina*) (1967 джылдан), къралны коллективли башчысы — Президиум (*Predsjedništvo*) (1974 джылдан, 1953 джылгъа дери — Саборну Президиуму (*Prezidijum Sabora*)), толтуруучу орган — Толтуруучу кенгеш (Izvršno vijeće)(1953 джылгъа дери — Правительство (*Vlada*)).

## Административ бёлюнюу
СРХ-ны территориясы областлагъа (*oblast*) (1963 джылгъа дери), областла уездлеге (*kotar*), уездле шахарла (*grad*) бла эллеге (*selo*) юлешиннгенди.

Областланы келечилик органлары — область халкъ комитетлени (*oblastni narodni odbor*) халкъ сайлагъанды, областланы толтуруучу органлары — область халкъ комитетлени толтуруучу комитетлери (1953 дылгъа дери).

Уездлени келечилик органлары — уезд джыйылыула (*kotarska skupština*) (1963 джылгъа дери — уезд халкъ комитетле),аланы хар бири уезд кенгешден, урунуу биргиулени кенгешинден эмда джерли биригиулени кенгешлеринде къуралгъандыла (1967 джылдан).

Джамагъатланы келечилик органлары — джамагъат джыйылыула (*opčinska skupština*) (1963 джылгъа дери шахар халкъ комитетле эмда эл халкъ комитетле), аланы хар бири джамагъат-политикалыкъ кенгешден (1968 джылгъа дери — джамагъат кенгешден (*opčinsko vieče*), бирикген урунууну кенгешинден (1963 джылгъа дери — урунуу биригиулени кенгеши (*vieče radnih zajednica*) эмда джерли биригиулени кенгешинден къуралгъанды (1967 джылдан).

## Хакъ система
Баш сюд инстанция — Баш Сюд (*Vrhvovni Sud*), Сабор сайлагъанды, аппеляция инстанцияны сюдлери (1963 джылгъа дери) — округ сюдле (*okružni sud*), область халкъ комитетле сайлагъанды, биринчи инстанцияны сюдлери — джамагъат сюдле (1963 джылгъа дери — уезд сюдле (*kotarski sud*)), уезд халкъ комитетле бла сайланнгандыла.

## Республиканы башчылыгъы

### Халкъ Скупщинаны Президиумуну председателлери
* Назор, Владимир (1943—1949)
* Мразович, Карло (1949—1952)
* Крстулович, Вицко (1952—1953)

### Халкъ Скупщинаны председателлери
* Сремец, Златан (1953)
* Бакарич, Владимир (1953—1963)
* Краячич, Иван (1963—1967)
* Яков Блажевич (1967—1974)
* Иво Перишин (1974)

### Президиумуну председателлери
* Блажевич, Яков (1974—1982)
* Цветкович, Мариян (1982—1983)
* Балтич, Милутин (1983—1984)
* Петрич, Якша (1984—1985)
* Цар, Перо (1985)
*  (1985—1986)
* Маркович, Анте (1986—1988)
* Латин, Иво (1988—1990)
* Туджман, Франьо (1990)

## Белгиле