open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anota Joshua Ola

**Anota Joshua Ola** (kəntagə Maybe kawunzə 23, saa 1945lan katambo) siyasama Nigeriabe kuru cidama gumnatibe shidoni kəriye Akoko Anəmgədi/Fəte Federalbe wakilzənadə suro majalis wakilla Nigeriaben. Shiye cidazəna loktu majalis lardəye kən 6 me lan, kəntawu June ye kawunzə 5, saa 2007 lan səta kəntawu June ye kawunzə 6, saa 2011 ro saadənan, cidiya jamiyya jamaye Democratic Party (PDP) yen.
## Cida-a kuru Kǝnasarra Ilmube-a
Anota Joshua Ola dǝ suro kǝntawu Mayben shiga suro saa 1949 yen bǝla Ondoben katambo, Nigerialan. Shiye ilmu askərraye ilmu nzundu askərraye tamozəna Darasə cidawu nzunduye lan tamozəna Darasə Komanda Squadron Indiabe tamozəna Darasə Cidama Nzunduye (US) lan kərazə kuru tamozəna Darasə cida nzunduye (US) tamozəna
## Cida siyasabe
Anota Joshua Ola də shima wakil majalis lardəye kən 6 me wo, shi do ne Akoko anəm gədi/fəte lardəye wakiljin saa 2007 lan səta 2011 ro saadənan cidiya jamiyya jamaye Democratic Party (PDP) yen. Shidə kuru kura nasha gomnati Akoko South Westbe ro cidazəna.
## Ilmu cidabe
Cidama askərraye ro cidazəna, darajanzə lan cizə nasha Brigade Commander yero wallono kuru shiro kura kura, nasha gomnati Akoko South West ye ro wallono.
## Shimtiti-a kuru daraja-a
*Medal cidabe darajaa (DSM)
*Medal cidabe fəte Afrikabe (WSM) 
*Medal cidaro gotabe (RM) 
*Medal cidabe sammabe (GSM) 
*Medal Cidamabe Hangalbe (SIM) 
*Shillewu Cida Askərrabe (FSS) 
*Shillewu cidabe darajaa (MSS)
## Laminte

i
Maryam Ciroma

**Maryam Inna Ciroma** (kǝntawu Satumbaye kawunzǝ 11 sagǝ 1954 lan katambo) shima kamu lardǝ Nigeriabewo kuru shiga Waziri Lamarra Kamuwabero suro kǝntawu yuliben sagǝ 2005 lan kura lardǝbe Olusegun Obasanjoye shiga walzǝna. Saudatu Bungudu ye sha falzəna loktu kura lardəye Umaru Yar'Adua ye suro majalisnzəyen suro kəntawu Julyye saa 2007 lan sədənadən.
## Ngawo
Ciroma də suro kəntawu Septemberye kawunzə 11 saa 1954 lan kəriye Borno yen katambo. Jamiya Ahmadu Bello, Zaria lan kərawono, suro saa 1978 lan digiri siyasabe səbandəna, kuru dare diploma cidaram jamaye səbandəna. Nasha edita cadet ye lan cidazəna, NTA Kaduna lan, kawu cida kərmaiye gomnatiye ro kəljinro na done saa 1980 lan səta 1985 ro saadənan cidazəna də. Daji kura/kura kampani Intis Investment ye ro wallono. Shidə kamu Mallam Adamu Ciroma ye, Gomna dareye Bank Nigeriaye kuru Waziri kungənaye shidoni kura karapka Obasanjoye waltəm karnoye 2003ye.
## Cida siyasabe
Suro saa 2003 lan Ciroma ye kasatsəna kəla shiye kam kura jami demokradiyaye jamaye (PDP) ye dəro waltəro. Shiga Waziri Lamar Kamuwabe ro wallono suro kəntagə Julyye saa 2005 lan, Rita Akpan'a falzəna. Shiye nəm kura adəga gozəna suro faltə kura January 2007yedən. Suro kəntagə August saa 2005 yen lardə sammason kəriyewa 36 kəlakəl Nigeriaye kəla lamar hakkuwa nduliye-a kamuwa nəmgadetə-ayen fəletə badiwono. Kawu karno 2007 ye dəro, shiye nəm nguwu karnoye kamuwaro gənatəro bowono, siyasa Nigeriaye lan kamuwa'a koltə'a wazəna. Loktu kərmainzən, gomnati kura lardədəye kasatsəna kəla nəmkalkal jinsuye-a nəlefa nduliye-a lardədən. Suro kəntagə Januaryben saa 2007lan ministrynzədəye "Kashimowa lardəbe-a kuru futu duli yatima-a kuru duli zauro kaziyi-aro cidatəbe-a" sutuluwuna.Manajin suro kəntawu Maybe saa 2007ben kəla dawari cidabe suro hawar adəben ruwotənadən, Ciromaye wono "Katapwa məradəwa ndulibe galtəro gotə baro wallonowa, dama fuwutə saa duwubedəga galtəro mowonjinba". Ngawo kərmainzə kolzənayen, Ciroma də kazadala PDP ye ro wallono. Hajia Maryam Inna Ciroma də shiye darekta kura: Hukuma Lardəye Layi Njiye, Lokoja, Kəriye Kogi Nigeriaye. Shiye Nji'a sawartǝSufuri suro Nigeriaben kuru faraskəramma kəla nəlewaben kəla zawal njibe Nigeriaben badizana. Suro kəntagə Disembaye saa 2014 lan shiga karapka fuwurawa ECOWASbe Majilas Fuwurawa Fəte Africabe-WASUPbe daraja WASUP Kwame Nkrumahbe (www.wasuonline.org) lan asuzana. Shi kam do ne WASUP lan bowotin ma də Comr. Daniel Emeka Nwachukwu, shiga "kamu kura, kazadala kuru allamtəma kuru misal cida kəlanzəye hakkuwa kamuwa-a nduli-a nankaro, nəm zairowaro taasir ngəla sədin" bananzə lardə gartəro sədinro bayanzəna. Shidə memba karapka cidabe lardəbe kəla fuwutə nəmkalkal jinsube (SAGE) lardə Nigeriaben kuru samno kura lardəbe Muhammadu Buhariye yim kəntagə Marchbe kawunzə 23, saa 2021, yim kamuwa dunyabe Nigerialan kəleletəro hadarzəna.
## Laminte
Lynda Chuba-Ikpeazu

**Lynda Chuba-Ikpeazu**, shi do ne Lynda Chubalisten lan notəna də (22 June 1966 lan katambo), siyasama Nigeriaye, awo nganzatəye kuru nəm shawaye. Shidə fero zauro shawa buro salakye Nigerialan 1986lan su'a səbandəna. Shidə fero Chief Justice kureye kuru kura NFAye loktu indiye Chuba Ikpeazu. Shidə kuru kamuwa 11 suro majalisawa 360 majalisa Nigeriayedən falnza.
## Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a
Chuba-Ikpeazu də Nigeria-a, England-a, America-a lan kərawono, nadən awo nganzatəye loktu ganaro sədin. Shidə degree bachelorbe nasha fantəgəyen sətana, degree masterbe nasha cida kasuwube-a, kuru degree bachelorbe gade suro sharaben-a.
## Gaska
Suro saa 1986 lan, sa batalla lan, Chuba-Ikpeazu shima fero zauro shawa Nigeriaye buro salakye kənasartə, adəye səkə kamuwa Igboye suro gasadəyen nəm nguwu badiwono. Suro saa 1987 lan, shima wakil Nigeriaye buro salakye Miss Universe lan tən Edna Park lan saa 1964 lan, amma kənasarnzə kuradə wakawono sa shiro Miss Africaye saa faldən kərmaitənadən. Ngawo kərmaizəyen, Chuba-Ikpeazu də kasuwuma ro wallono kəriye Lagos ye lan, Nigeria lan, cida kəndawu fetəye nozəna.
## Cida siyasabe
Chuba-Ikpeazu də shiye wakil majalis wakillaye saa 1999 lan səta 2003 ro saadənan. Suro saa 2004 yen, Chuba-Ikpeazu də shima kənasartəma karno majalisa lardə Nigeriaye lan, kəriye Onitsha yala-anəmye wakiljin, kəriye Anambra ye, naptə kam kura jamiyya demokradiyaye (PDP) ye lan. Lynda də shima kura, komiti fatobe kəla nəlewa suro njiye-a ilmu-ayen. Kərma dəro shidə wakil hukuma darekta Anambra Unitedye. Shidə memba majalis wakillaye saa 1999 lan səta 2003 ro saadənan.

## Lamintǝ
## External links
*Lynda Chuba-Ikpeazu
* Lynda and Miss Africa
Jemila Abdulai

**Jemila Abdulai**

Jemila Wumpini Abdulai də kam lardə Ghana ye lan ruwotəma kuru kasuwu diwoma. Suro saa 2007 lan, Circumspecte.com kokkono, blog kənəngaye am Afrikaye nankaro. Blognzədə shima lamba lamba blogger Africa be saa 2016lan səbandənadə.

Suro saa 2015 yen, hawar gana Abdulai ye "#Yennenga" də suro kitawu Caine Prize Anthology ye saa 2015 ye dəro kəllata, Lusaka Punk-a Hawar gade-a. Kitawudə suronzən hawarra gana 16 gade ruwotəwu Afrikaye mbeji. 

## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Abdulai də fero Mohammed-Sani Abdulai ye, banama kura mowonti ilmu kimiyabe-a nzundube-a Madinabe, Accra lan.

## Ilmu
Abdulai də kəranzə secondary ye də mowonti kura feroye Wesley ye suro Cape Coast, Ghana ye lan sədin, kuru Mount Holyoke College ye suro Massachusetts, USA ye lan tamozəna na do ne ilmu razəwu ye-a təlam Faransa ye-a indiro kərazəna də.

Shiye degree Master of Arts ye kəla razəwu dunyabe-a nəmkam ndikate dunyabe-a yen Jamiya Johns Hopkins SAIS Washington DC, USA lan səwandəna. 

## Bowotǝ

Shidə hakkuwa kamuwabe lardə Ghanaben bowotəma, kuruson faraskəramma zandeyen manajin, kəla mauduwuwa nzundu-a, kamuwaro duno kənjo-a, fuwutə lardəbe-ayen. Abdulai də shima #SisterhoodMatters dəga dawarzə, awo do ne saa woson Ghana lan tədin ma, shi do ne kamuwa Africa ye kəlelezayin ma kuru zande kəla nəlefa kamuwa ye-a nəlefa kamuwa ye-a yen tədin ma. 

Suro saa 2016 yen, Abdulai, naptə kazadala fato hawarbe BloggingGhana ye lan, karapka bloggers Ghana ye də, banazəgə hawar kəla karnowa Ghana ye saa 2016 ye dəga sabtə-a tartəgə-a lan. Adə cidiya cida "Ghanaye shawari cina" yen. Abdulai ye wono, məradə karafka dəye shima raayi jire gənyi kəla karnoyen fəletə: "Hawarra adaye Ghana ye də su’a siyasayero təkkəna, musamman maro loktu karnoye lan. Adədə nankaro hawarra social media ye alamanna Ghana Decides yeyi də faida’a.”

Abdulai də shima manama fal do samno TEDxAccraWomen ye do kəntawu October ye kawunzə 28 saa 2016 lan Accra, Ghana lan tədən də. 

## Links gade
Eme Ufot Ekaette

**Eme Ufot Ekaettedə** 21 July 1945lan katambo shidə Nduo Eduo-Eketlan, suro kəriye Akwa Ibomben. Obong Joseph Ufot-Ekaette'a nya'ada saa 1971 lan.
## Ilmu
Eme də kəranzə buroye də mowonti Banham Memorial ye lan kərawono, Port Harcourt lan kate saa 1952-a 1958-a lan. (Hons) Jamiya Obafemi Awolowo, Ife lan saa 1970 lan.
## Sanya
Limuma kurunbe, Kamu kasuwube, Siyasama, Majilisma Kureye
## Siyasa
Shiga Senatorro karrada kəriye Akwa Ibom Anəmye kəriye Akwa Ibomye, Nigerialan, kərmainzə kəntagə Mayye kawunzə 29 saa 2007 lan sətana. Shidə memba jamiyya jamaye demokəradiyaye (PDP) ye. Ngawo naptəramzə majaliskuye suro kəntawu June ye saa 2007 lan gozənayen, Ekaette də sha komitiwa kəla kamuwa-a nəm zaye-a, kusuwu fatoye-a lardə diyaye-a, nəlewa-a kor-a ro sha wallono. Suro kulashi dawu-dawu Senators ye suro May 2009 yen, ThisDay ye asuzəna kəla shiye bill ndaso ma banazənyi amma kərmai ngəlaro fəlezəna komitinzə lamarra kamuwaye fuwutəye dəro. Dare lan shiye bill kəla kazəmu nəmkazəyibeyen banazəgəna, shidoni bill nuditybe lan notənadə.Doka done təmazana dəye kamuwa do suronza fəlezayin au suronza fəlezayin au na jama mewu lan skirt gana koksayin dəro kəntawu yakkəro fursanaro təkəna. Bill də wakilla Nigeriaye United Nations General Assembly ro sadədəna, nadən zortə kada suwudəna, kuru Nigerialan zauro kambiyi suwudəna.
## Cida
Manaja kurun kəndoye NNPC ye ro wallono, kura kurun kəndoye litari askərraye ro wallono, manaja darekta Safi Pharm ye ro wallono, memba hukuma UBEC ye kuru darekta Union Bank ye ro wallono. Kwanzə, Ufot Ekaette də, cidama kura gomnatiye shi done Secretary gomnati kəlakəlye (SGF) ro wallono yim kawu 29 kəntawu Mayye saa 1999 lan kura lardəye Olusegun Obasanjo ye, kuru dare minista lardə Niger Delta ye ro wallono suro majalis kura lardəye Umaru Yar'Adua yen.
## Daraja-a ka'ala-a
Shiga Jami kərmai kura lardədəye (MFR) saa 2001 lan kuru kamu St. Christopher ye lan darajazana. Kuru shiro ka'ala adabe Adiaha Ikpaisong Oruk Anam, 1991-a Obonganwan Akwa Ibom-a, 1991-a lan darajazana.
## Laminte
Uche Ekwunife

**Uche Lilian Ekwunife**// C (nee Ogudebe katambo kəntawu Januarybe kaunzə 12 saa 1970lan) siyasama Nigeria be shidoni karəngə adəlan majalis kura kəriye Anambrabe wakiljinma. Shiga senator kamuwa zauro cidajinma suro majaliskuye lan nozana.
## Kənənga-a ilmu-a buroye
Ekwunife də sha kəntawu Jimada gaji yǝ kawunzə 12, saa 1970 lan, bəla Igbo-Ukwu lan, Anambra lan katambo, fato Emmanuel-a Lucy Ogude be-ayen. Ekwunife də jami'a Calabar yero kara'a kuru degree bachelor ye'a kasuwu'a accounting'a lan tamozəna saa 1993 lan. Gozə degree MBA ye jami'a Nnamdi Azikiwe yen saa 2002 lan səwandəna. Ekwunife də cida banki ye sədin, nasha manaja naye ro lezəna. Shidə kasuwuma Chief Larry Ekwunife'a nyazana kuru ndulinza mbeji.
## Cida siyasabe
Ekwunife ye karno gomnati Anambra ye lan indiro gaska sədəna amma kənasartənyi. Shiga wakil majalis cidiyabero karrada suro saa 2007yen nasha Anambrabe Anaocha/Njikoka/Dunukofiaben. Shidə fal suro kamuwa 11 kartəna suro saa 2007 yen kuru walta kartəna suro saa 2011 yen loktu majalis cidiyayedə kashi 95% konga'a karənga. Kamuwa gade kartənadə sandima Juliet Akano-a, Mulikat Adeola-Akande-a, Abike Dabiri-a, Nkeiruka Onyejeocha-a, Nnena Elendu-Ukeje-a, Olajumoke Okoya-Thomas-a, Beni Lar-a, Khadija Bukar Abba-Ibrahim-a, Elizabeth Ogbaga-a Peace Uzoamakana-a.Suro sagǝ 2015 nen, shiga majalis kura lardǝ Nigeriabero karrada. Shidə kamuwa arakkə do majalis lardəye kən 8 me ro kartəna dəye falnza. Kamuwa gadedə sandima Rose Okoji Oko-a, Stella Oduah-a, Fatimat Raji Rasaki-a, Oluremi Tinubu-a Binta Garba-a. Ekwunife də karno 2015 ye dəlan kənasar səna ngawo jamiyya siyasaye gadero lezənayen. Dalil adəye səkə, karnonzə dəga shararam karnoye lan kambiyitəna kuru suro kəntagə December saa 2015 yen, shararam dəye kurisnzə dero warmajiwo. Ekwunife də bana jamiyya siyasabe kureye (All Progressives Grand Alliance) karno ganadəye səwandənyi kuru adəye səkə Victor Umeh də Senator ro karrada.Shiye karno majalisa kəriye Anambraye saa 2019yedən kənasartəna cidiya faraskəram jamiyya Democratic Partyye shidoni majalisa kəriye Anambraye dawuye Nigeriaye wakiljindən. 2015 lan gawilmanzə Victor Umeh do waltə karno məradəzəna dəga kənasarzəna.
## Laminte
Patricia Etteh

**Patricia Olubunmi Foluke Etteh** (17 kəntawu Ogusta bǝ saa 1953lan katambo) shima lawyer Nigeria bǝ kuru siyasama shidoni manama kən 10me majalis wakilla Nigeria bǝ kəntawu Yunilan səta kəntawu October ro saadənan.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe-a kuru ilmu-a
Patricia Olubunmi Foluke Etteh, Yoruba, 1953 lan katambo. Shiga kunduli zayetəma-a nəm shawa-aro allamtəna, amma kuru degree shara bǝ Jamiya Buckingham suro United Kingdom ben səwandəna kuru shiga Nigerian Barro bowozana suro saa 2016ben.
## Cida siyasa bǝ
Ettehdə kəriye Osunyedən kəriye Ayedade-a Isokan-a Irewole-a wakilzəna. Buro salakkin shiga suro saa 1999 lan karrada kəlakəl kəlakəl demokəradi yayǝ (AD) yero, amma jamiya jama yǝ demokəradi y
## ǝiswa kəmbu
September 2007 lan, shiye komiti MPs ye kəla shiye hukuma Naira miliyon 628 (alamanna US$5 million yeyi) cezənaro cina kəla fatonzə gomnatiye-a banamanzə-a yasayen, kuru motowa gomnatiye 12 majalis wakillaye nankaro yiwo nankaro. Shiro nəmndaltəye zorzana sa suro fatoyen manajinro jarabcindən, kuru am nəlefaye sha goza suluwuna sa kəndaramdə hangal zaro walzənadən. PDP ye Etteh'a banatə goza kozana, amma am laa, alamanna Isyaku Ibrahim yeyi, raayi adə'a zorzana. Ruwoma kuru ilmuma, Wole Soyinka, suro am do cidanzə kolzəro bowozana dəyen mbeji,
kuru kura lardəye buroye kuru memba PDP ye, Olusegun Obasanjo, banazə gozə kowono. Yim kawu kəntawube 30 kəntawu Octoberben, ngawo magə kadaro kazəyiyaben, Ettehye nəmmananzə kolzəna. Banamanzə Babangida Nguroje ye cidanzə kolzəna. Attəson yayi na dareye majalis wakillaye kən 6 me dən, kasattəna kəla "Record au lamarra majalis dəye bawo, na do Patricia Olubunmi Etteh dəga ngaltema zorzana də."

## Kǝnǝnga Kǝlabe
Mrs. Etteh is married to Engineer Etteh, an Akwa Ibom man, and the marriage is blessed with two children.
## Laminte
Kaletapwa Farauta

**Kaletapwa George Farauta** (28 kəntawu Novemberbe saa 1965lan katambo) shidə shehu ilmube Nigeriabe kuru siyasama, shidoni kərmaaro banama gomna kəriye Adamawabe tən saa 2023lan sətanadə. Shidə banama kura jamiya kəriye Adamawabe, Mubibe saa 2017lan səta 2022ro saadənan. SHI Də komishina ilmuye kəriye Adamawaye kuru kura hukuma ilmuye kəriye Adamawaye.
## Gargam
Kaletapwa Farauta də kəntagə Nuwambaye kawunzə 28 saa 1965 lan gomnati Numanye kəriye Adamawayen katambo.[8] Shiye shaida mowonti primaryye koltəye mowonti primary Numan II ye lan səwandəna, Numan lan saa 1979 lan. Suro saa 1983 lan, shaida mowonti kuraye mowonti feroye gomnati kuraye (FGGC) Yola lan səwandəna. Suro saa 1987 lan, shaida ilmuye lardəye mowonti ilmuye Federal (FCE) Yola lan səwandəna. Shiye degree nzə buroye-a kən indimi-a kəla bareye lan Jamiya Nigeria Nsukka lan saa 1989-a 1995-a lan səbandəna. Shiye PhD nzə Jamiya nzunduye Federal ye lan səbandəna kərma dəro Modibbo Adama Jamiya nzunduye Federal ye lan notəna də, Yola 
## Wakil siyasabe
Kəla kəntawu Julyben səta kəntawu Octoberro saadənan, Farautadə shima kura hukuma ilmube kəriye Adamawabe (ADSUBEB) wo. Yim kawu kəntawube 28 kəntawu Augustbe saa 2015lan Farautadə kərmai komishina ilmube kəriye Adamawabedə gozə kuru kərmainzə kolzəna yim kawu kəntawube 17 kəntawu Julybe saa 2017lan.
## Banama-chancelorbe
Yim kawu kəntawube 17 kəntawu Julybe saa 2017-lan, shiga banama kura jami'a kəriye Adamawabero gomna kəriyedəye loktudən, senator Muhammad Umaru Jibrilla Bindowye sha cido. Ahmadu Fintiri ye sha banama chancellor ye ro tawatsəgəna.
## Banama Gomnabe
Suro saa 2023 yen, Farauta də banama gomna kamuye buro salak ye yala gədi Nigeria ye lan karrada.
## Laminte
Abimbola Fashola

Abimbola Fashola də (6 April 1965 lan katambo) shima kamu kura kəriye Lagos ye kuru kamu Babatunde Fashola ye.
## Kənənga-a cida-a buroye
Abimbola Emmanuela Fashola də sha kəntagə Aprilye kawunzə 6 saa 1965 lan katambo, bərni kura kəriye Oyo ye, anəmfəte Nigeria ye lan. Shiga suro Lagoon Secretariat's College Lagos ben allamtəna, nadən shaida diplomabe səwandəna. Daren shaida ilmu komfutaye Jamiya Lagos yen səbandəna. Shiye ganaro cida hawarwuye kəratəma Daily Sketch lan cidazəna kawu cida British Council yero 1987 lan kəljinro amma 2006 lan cida kolzəna sa kwanzə Babatunde Fashola dəga kam alama jamiyyanzaye gotəma kuru kam gomnati Action Congress Nigeria ye do baro walzəna dəro karzanadən.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Abimbola Fashola də siyasama Babatunde Fashola dəga nya'ano. Sandiye duli indi mbeji. Chief Adenusi Adeojo, baanzə dareyedə, shima darekta Nigeriaye buro salakbe Texaco, Nigerialan sətanadə. Hal kǝmaye dǝn, yanzǝ, kamu Urhobo ye, buron NITEL lan cidajin kuru kǝrma dǝro cida kolzǝna.
## Laminte
Gbemisola Saraki

**Gbemisola Ruqayyah Saraki**

(3 chidi 1965 lan katambo) siyasama Nigeria yǝ shidoni minista lardə Nigeria yǝ kəla fuwutə suye-a fuwutə suye-ayen cidazənadə suro kəntawu Maram kawunzə 6 saa 2022 səta kəntawu chidi kawunzə 29th saa 2023 ro saadənan.Shidə buron minista kəriyǝ bǝ lenəmarebero cidazəna saa 2019 lan hatta shiga kura lardəbǝyǝ minista mines-a steel-a fuwutəbero saa 2022-lan kalaksəna.
 
Senator kureyǝ, shiga karrada wakiltəro kəriye Kwara Central ye suro saa 2003 yen cidiya jamiyya jamaye Democratic Party yen. Shiga majalis wakillaye ro karrada suro saa 1999 yen kəriye Asa/Ilorin West Federal yǝ wakiljin, kəriye Kwara yǝ lan.Shidə yanzəgana kura majaliskuye Nigeria ye (majilas kən 8th), Bukola Saraki. 

## '''Kǝnǝnga buroyǝ-a kuru ilmu-a'''
Saraki də kəntagə Mayye kawunzə 3 saa 1965 lan katambo, baanzə senator kura lardə Nigeria yǝ kən indimi (1979-1983) kuru baanzə siyasayǝ kəriye Kwara ye lan.

Yayanzǝ, Abubakar Bukola Saraki də, shima gomna kəriye Kwara ye kawunzə 29 kəntawu Mayye saa 2003 lan səta kəntawu chidi kawunzə 29 saa 2011 ro saadənan kuru shima kura majalisku Nigeria yǝ kən 8 me wo.Jamiya Sussex yǝ lardə United Kingdom ye dəro karaa kuru degree kən tilomiye nasha razəgəyen səwandəna. Cidanzə lardəyedə Bank Nigeria yǝ Kasuwu-a Sanyaram-aye, Lagos lan sədəna.
## Cida siyasa bǝ
Saraki də sha wakil majalis wakillaye ro karrada suro saa 1999 yen  cidiya jamiyya All People's Party (APP) yen.[13] Shiye cidiya kəlakəl People's Democratic Party, (PDP) ye lan majaliskuye lan 2003 lan kuru kuris dəga zuwuna, majalis kura kəriye Kwara ye dəga wakiljin. Suro saa 2011 lan, karno gomnati kəriye Kwara ye cidiya jamiyya ACPN yen gaska sədəna, karno PDP ye Abdulfatah Ahmed ye lan shawa. Namtə majaliskuyen, shidə memba komitiwa kadaye.

Senate lan, Saraki də shima kura komiti Senate ye kəla kasadə lardəye-a, nəm talaa fulutə-a, lamarra arziyibe-ayen. Shidə kuru banama kura komiti Senatebe kəla lamar lardəwa diyabeyen cidazəna.

Saraki də shiye wakil majalisa ECOWAS ye waltəma. Saraki ye majalis fuwutəwu sammabe (APC) ro saa 2015 lan lewono. Suro kəntawu Februaryben saa 2016, Sarakidə kura lardəbe Muhammedu Buhari ye sha kura jami'a kura lardəbe, Otuoke, kəriye Bayelsa bero wallono. Yim kawu kəntawube 13 kəntawu February be saa 2017, Sarakidəga waltə kəla komiti am 16ben waltə kəla tawadənza saa 2009bedəga kəlakəl cidawu ilmube jamiya be (ASUU)ben shawarizayin.

Yim kawu kəntawube 21 kəntawu August be saa 2019-lan, kura lardəbe Muhammadu Buhari ye Wazirinzə Lenəmarebero wallono kuru yim kawu kəntawube 6 kəntawu Julybe saa 2022-lan, shiga Waziri Lardəbe Fuwutə Suye-a Lardəye-aro wallono.

List of Hausa people

## Lamintǝ
Zainab Gimba

**Zainab Gimbadə** (kəntagə Disembaye kawunzə 25 saa 1972-lan katambo) siyasama lardə Naijiriaye. Shiga majalis wakilla Nigeriaye ro karrada kəla shiye kam kərmai jamiyya APC ye suro kəriye Bama/Ngala/Kala Balge ye lan, kəriye Borno ye lan. Shidə wakil majalisa Commonwealthbe kuru nəmkalkal jinsube wakiltə-a kuru noto-aro bowotəma.
## Ilmu
Zainab də BS.c suro cidaram jamaye lan sətana. Kuruson kəranzə gozə kuru degree Masterbe cidaram jamayelan səwandəna. Shiye PhD suro cidaram jamaye-a kuru letəgəram-a Jamiya Maiduguriyen sətana.
## Cida
Saa 2011 lan səta 2014 ro saadənan, shidə Hon. Komishina Ministry Tala'a Fulutəye-a Dunowa Dunoye-a kəriye Bornoye. Shidə kuru Hon. Komishina Borno State ye ilmu zamtəye dunyabe saa 2014 lan səta 2015 ro saadənan. Shiga Hon. Komishina cidaram njibe kəriye Bornobe suro saa 2015ben kuru har saa 2018ro cidazəna. Loktu samno majalisaye kən 64th ye (CPC) do Speke Resort Munyonyo, Kampala lan saa 2019 lan, Zainab də banama kura majalisa kamuwa lardəye (CWP) nasha Africaye ro karrada.[4]
## Shimtiti
Shada nəm ngalwoye kəla cidaram nəm zaye lardəye (NYSC) kəriye Yobe ye cidanzə ngəla CDS-a cida buroye-a, 2000 lan sədənaye asutəro. Shimtiti fuwumabe ngalwo Rotary clubbe bərni Maiduguribe, Afərilu 2018 Award nəm ngalwoye karapka fuwurawa Ngalaye (NGALSA) ye cidanzə adammanaye nankaro. Kǝntawu Afǝriluye kawunzǝ 29 saa 2018. Shi lamba njibe Fəte Africabe kəla banazə Fəte Africabe WAWE Expo 2018be nankaro.
## Laminate
Florence Ita Giwa

**Florence Ita Giwa** shi do ne kəntawu February ye kawunzə 19, saa 1946 lan katambo də siyasama Nigeria ye, shi do ne Senator kəriye Cross River ye də. Mowonti ilmube Kilburnbe London, United Kingdomlan karaa.[1] Nasro wallono, daji wakil kamfani kurunbe Beechamye, kuru Standall Pharmaceuticalro lezə na doni Lagos State wakilzənadən.[2] Dele Giwa-a nyawono, shi dəwo majalla Newswatchbe edita koksənamadə.[1] Sandiye kəntagə mewu basro nya'ada, ngawo adəyen Dele Giwa ye Olufunmi Olaniyan'a nya'ano, shi dəwo shiga nya'ano hatta suro saa 1986 lan bawono.[3] Florence Ita-Giwa də siyasa ro kəllatə kuru kura NRC ye kəriye Delta ye ro wallono. Ngawo adəyen, shiga wakil majalis wakillaye federalbero karrada (1992-93),[4]kuru shidə wakil komiti kərmai faltəye, majalis kura 1994-95.[1] Shiye lamarra Bakassibero ciko, kuru su "Mama Bakassi" dəga suwandəna.[2] Ita-Giwa də sha Senator ro karrada nasha Cross River South ye suro April 1999 yen kuru sha komiti doka'a katab'a, kor-a, lamarra lardə diyaye-a, kamuwa-a, Niger Delta-a kuru kurun-a Narcotics-a yero karrada.[5]Ngawo majalisku suro saa 2003 yen kolzənayen, jamiyya jamaye Democratic Party PDP ro kara, kuru kura lardəye Olusegun Obasanjo ye shawarima kəla lamar majaliskuye lan wallono. Suro kəntawu Mayben saa 2010, fantəgəramma mbeji kəla kungənadə bawo suro akawunt Bakassi Resettlement Committeeben, shidoni kuranzədə Ita Giwa, shidoni komishin nəmzalum arziyibe-a kungənabe-adəro lamardə kulastəro wono.[6] Ita Giwa də kəla adammana safartə-a nəm kaliwu jima'iye-ayen cidazəna.[7] Shiye OON (Ofisa Order Nigerbe)-a kuru lamba kənasarbe kəngalbe-a səwandəna.[8]
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Nəm kuranzə dəman, Florence Ita Giwa də kuwami yaye zauro awo zamanye səraana. Kərawonzə zaye zauye-a kuru kəlaro zaye kəjiro tətandəna-adə zauro dunowaro tədinba.[9]
## Laminate
Maureen Gwacham

**Maureen Chinwe Gwacham** də kamu kasuwu ye Nigeria yǝ kuru siyasama majalis lardə yǝ kən 10 me ro karrada kəriye Oyi/Ayamelum ye kəriye Anambra ye lan kəla tikit kəlakəl fuwutəwu ye lan. Gwacham ye karno 15,299 sədəna kəla kam do ne karno 13,332 sətana dəga kənasartəro. Kam do ne People's Democratic Party (PDP) lan bowotin ma kuru wakil majalis wakillaye kureye də karno 6,912 bas səwandəna. Karno Gwacham ye də am karnoye YPP-a, PDP-a Labour Party-a ye sha shararam karnoye lan kambiyi sadin. Gwacham də kamuwa 17 do majalis lardəye kən 10 me ro karzana dəye falnza, wakilla 469 majaliskuye'a majalis wakillaye'a.
## Laminate
Temi Harriman

**Temi Harriman** (1 kəntawu Januarybe saa 1963lan katambo) shidə lawyer Nigeria bǝ, siyasama, kuru shidə wakil majalis wakilla be kəriye Warri bǝ wakiljinma cidiya kəlakəl jamiyya jamabe (APP)ben.
## Kənənga-a cida-a buroye
Shidə wakil majalis wakillaye Warri Federal Constituency ye cidiya All Peoples Party APP yen saa 1999 lan səta 2003 ro saadənan. kuru naptənzə gadero saa 2003 lan səta 2007ro saadənan rozəna.
## Laminte
Fatimat Raji-Rasaki

**Fatimat Olufunke Raji-Rasaki**

shi do ne 1st, razab 1957 lan katambo də siyasama Nigeria yǝ, senator kuru kamu buroye Ogun, Ondo, Lagos yǝ kate saa 1986-a 1991-a yen. 

## '''Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a'''
Raji-Rasaki də kəriye Ekiti yen katambo kəntawu January ye kawunzə 13 saa 1957 lan. Moranti ya Doherty Memorial ye dəro lewono, kawu jami'a Lagos ye lan shara kərajinro.

Shiye faraskəram kəra gultuwuye Harvard Kennedyye Cambridge, Massachusetts, United States lan tamozəna, shaida fuwutəgəye səwandəna.

## '''Cida'''
Shidə kura komiti senatebe kəla kasuwu-a zar yiko-aye suro majalis kən 8me shidoni Bukola Saraki kura senatebero sətanadə.

## '''Nashawa Rozana'''
Senator (Ekiti Dawube) 2015-2019
 
Fato wakilbe (Ado-ekiti, Ireposun-Ifelodun) 2007-2011 

## '''Kǝnǝnga kǝlanzǝbǝ'''
Suro saa 2016 yen shiye agogo-a kuru kəlele saa 40 nyiyanzə Brigadier General Raji Alagbe Rasaki-a ye sədəna.

## Lamintǝ
Elizabeth Edem Ironbar

**Kamu Elizabeth Edem** Ironbardǝ (bawono kǝntawu Octoberbe kawunzǝ 26 sagǝ 2021) shima siyasama Nigeria bǝ Kǝre Cross River bewo. Shidə memba PDP ye kuru Akpabuyo'a wakilzəna kəla majalis kəriye Cross River ye lan saa 2015 lan səta har kərmunzəro.
## Laminate
Onimim Jacks

**Oninim Ernestina Jacks** 
(Briggs) (kəntawu Disembaye kawunzə 4 saa 1961 lan katambo, kuru shiga Oninim E. Briggs-Jacks lan notəna) shidə luwala Nigeriaye shidoni kəntawu Juneye saa 2015 səta kəntawu Septemberye saa 2017ro saadənama naptə komishina bareye kəriye kəmoduwuyelan cidazənadə. Shidə memba jamiyya demokradiya kəriye Riversbe.
## Kənənga-a ilmu-a buroye
Jacks də kəntagə Decemberye kawunzə 4 saa 1961 lan Buguma lan katambo, nasha gomnati kəriye Asari-Toru ye kəriye Rivers ye lan. Moranti ya gomnati kura lardəye lan kərazəna, Port Harcourt lan kərazəna kuru shara kərazəna jami'a Lagos ye lan kuru degree sharaye Bachelor of Laws ye suro saa 1983 lan səwandəna. Suro saa 1987 lan, shiye lawyer-a kuru counselor-a sharabe kəriye New Yorkbe ro wallono.

## Cida-a siyasa-a
Jacks də cida sharaye gana laa sədin lardə America ye lan kate saa 1986-a 1987-a lan naptə lawyer kəlanzəkkoye suro karapka bana sharaye bəla New York ye Chelsea, New York lan. Suro saa 1989 lan Nigeriaro waltə kuru cida sharabe kəlanzəye Lagos-a Port Harcourt-a lan cidiya su Onimmim Briggs & Co. yen cida musammanbe nasha banki-a kəndawu-a gas-ayen sədin. Saa 1998 lan səta 2008 ro saadənan, shidə maləmma mowonti sharabe Nigeriabe Abujalan. Ngawo adəyen shiye darekta kura cidaram kulashi sharabe, Abujaye ro wallono. Suro saa 2001 lan, cida majaliskuye kura ofis Senator Ibiapuye Martyns-Yellowe ye lan cidawono.Suro saa 2003 lan, shiga kam Ashokabero karrada. Suro saa 2009 lan, Gomna Nysesom Wike ye sha kəla kərmairam fato kərabe kəriye Rivers ye ro wallono kuru darelan komishina bareye kəriye Rivers ye ro wallono suro kəntawu June ye saa 2015 lan. Suro saa 2017 lan shiga Charles Nwoguye falzəna.

## Daraja-a kuru lamba-a
Wakil, Majilis Gomnatibe Koleji Gomnati Lardəbe, Port Harcourt Sawanzə, FIDA Sawa, Ashoka
## Kakkadəwa ləbtə
Cidawa Jacks ye baksənadə suronzan;[6] ADR lan faidatə gashiptə kuluwuye galtəro: kururam Nigeriaye, jili 1, lamba 1, Jarida Port Harcourt Barye, Disemba 2004 Hakkuwa Kamuwabe cidiya shara nəmzalum Nigeriaben, kitawu kəla kəltəben. 2003 Dustur 1999yedə jinsiro kalaktə, baktəro kasattəna, Jarida shara jamaye, RSUST Vol. 2 saa 2003 Case Kulashi; Kəriye-a Cornelius Obasi-a (1998) 9 NWLR, (nasha 567) 686, Jarida sharabe-a cidabe-a Nigeriabe majalis sharabe ilmube,Kazǝyido Niger Deltayedǝ lamar hakki adammanabe, kakkadǝdo samnodo Niger Deltaye Port Harcourtlan, 6-9 December 2000lan sadǝnamadǝ. Nizam sharaye gomnati ganaye lardə Nigeriaye, Jamiya sharaye Calabarye, saa 2001. Briggs-a, Onimim-a; Ojukwu, Chudi Nelson; Idornijie-a, Paul-a (2003). Nigerialan doka-a nəmzalum jinsi-aye yasa-a waltəm wutə-a. Lagos: A'a. ISBN 9789783556140. Jacks, Onimin E. (2022). "Nzundu adamganabe-a kuru luwala-a" (PDF). Duno kənjo. Kəmoduwuwa FIDAbe: 21-23. Kǝntawu Octobaye kawunzǝ 4 saa 2024 lan waltǝm tuwondǝna.
## Laminte
School

wikipedai  

Wikipedia də awo faida'a dalil nəm asutə'a, fando'a, kuru kəltə'a nankaro, adəye sha bayan faida'a ro sədin maudu'a kadaro. Shidə zaumaro faidatin, encyclopedia kəlanzən, bayanna kəla dalami ilmube kadaben cin. Shiye kǝndaramnzǝ kǝla kǝlbedǝye awowa bǝlintǝgǝ-a kuru ngalwotǝgǝ-a kolzǝyin, tawatsǝyin bayannadǝ kǝrmagǝro waljin.
Joan Onyemaechi Mrakpor

**Joan Onyemaechi Mrakpor** (1966lan katambo) shima injilla kəristabe Nigeriabe kuru siyasama gargamma Aniomabe. Shidə memba jamiyya demokradiya jamaye kuru tən saa 2015 lan Aniocha yala-Aniocha anəm-Oshimili yala-Oshimili anəm wakilzəna suro majalis wakillayen. Kawu siyasa lardəye ro kartəyinro, Onyemaechi də wakil majalis kəriye Delta ye Aniocha South ye saa 2007 lan səta 2015 ro saadənan cidazəna.
## Ilmu
Onyemaechi də kəranzə buroye maranta primary Ubulu yen badiwono kuru shaida maranta koltəye buro salak ye 1976 lan səwandəna. Moranti ya Itoshan Grammar ye Benin City lan kərawono na do shaida moranti kura West Africaye (1982) səwandəna də. Daji Jamiya Josbero lewono, B.A. təlam Nasaraben suro saa 1992ben. Kuruson diploma digiri ngawoye (PgD) mowonti hawarwu Nigeriayen ngawo saa indiyen səbandəna. Kate saa 2004-a 2005-a yen, Onyemaechi ye kəra gade kərazəna jami’a Thames Valley ye lan kuru moranti kasuwu ye Manchester ye lan, indiso UK lan.
## Cida siyasabe
Shiga majalis kəriye Deltabero karrada suro saa 2007yen kəriye Aniocha Southbe wakiltəro. Shiga walta karrada suro saa 2011 kuru suro saa 2015 lan shiga majalis lardəbero karrada naptə wakil People's Democratic Partyben. Kərmadəro shidə Aniocha yala-Aniocha anəm-Oshimili yala-Oshimili anəm wakiljin suro majalis wakillaben.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Onyemaechi də Peter Mrakpor'a nya'ano, lawyer kuru kərma dəro lawyer kura kəriye Delta ye kuru komishina sharaye. Sandiro duli 5 mbeji
## Laminte
Ebiti Ndok

**Ebiti Onoyom Ndok** də siyasama Naijiriaye. Shiye karno kura lardǝbe saa 2011 lan cidiya jamiyya United National Party for Development yen kam kura lardǝbe ro gagǝna, jamiyya do loktu laan shiye kura lardǝbe ro walzǝna dǝ.
## Kǝnǝnga-a kuru cida-a
Ibadanlan katambo, bərni kura kəriye Oyoye, anəm-fəte Nigeriaye, Ndok-Jegededə am kəriye Akwa Ibomye, Nigeriaye. Mowonti St Anne's Ibadan ye dəro kərawono. Cidanzə nasye lan badiwono Lətəri Jamiyaye, Ibadan lan kawu United Kingdom ro lejinro, nadən degree management-a, shara-a diplomacy-a lan səwandəna kuru kəla nəlefayen allamtəna. Suro saa 2011 lan, shima kamu tilo do kura lardǝ Nigeria ye ro gasayin ma cidiya jamiyya fuwutǝye lan, karno 98,262 sǝbandǝna.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Ndok-Jegede də nyiyazəna kuru nduli diyau mbeji.
## Laminte
Kwaya Kusar

**Kwaya Kusar**
Kwaya Kusardə nasha gomnati kəriye Borno ye, Nigeria ye. Darajanzədə bəla Kwaya Kusar lan kara.

Nəm kuranzədə 732 km2 kuru nəm nguwu ambedə 56,500 suro kom-komi 2006ben.

Lamba postalbe nadəyedə shima 603.

Am bəladəye təlam Bura ye manazayin. Sandidə ngəwunzaso barewu kəmbube.

Shidə fal suro LGA'a diyau do Biu Emirate'a sədin dəyen, kəriye adaye kəriye Borno, Nigeria lan kara.
## Kǝndaram yanawu bǝ
Kawudo 61°F lan səta 103°F ro saadənadə, yanawudə zaman indi gade-gade: zaman kawudobe, zaman samibe zauro duno'a kuru zaman konnu'a, karuwa'a, kuru zaman hartəye'a.

## Lamintǝ
Beauty of kanuri people

nəmshawa jama kanuribe

Amma Kanuriyedə, nguwusoro nasha kəmaduwu Chadyedən kara, sandiya adanza zauro ngəla-a gargamma ngəla-aro nozana, shidoni adaa gade-gade-a kəndowa nəm shawa-a zaye-a lezənadə. Bayan adanzayedə nasha nəmshawa kurube-a naptəram jamabe-aro duno sakkəna, kəndowa alama alama kaduwube-a, zaye kundulibe-a, kazəmu-adə faida kada sədin.

Nǝmshawa kurube:
Alamawa jilibe:
Am Kanuriyedə, jili kaduwuwa gade Nigeriayedəgai, kaduwu au fuska nzayezain. Alamawa anyi, ngəwusoro loktu ganayen faidatin, ada asutəro faidajin, kaduwu-a, təlam-a, gədi-a alammaa. 
Fasal kundulibe:
Kamuwa Kanuribedə sandiya zaye kundulinza zauro hangal gojinlan nozana, kamuwa nyiyazanadə ngəwusoro zaye jili "fîgeriya"-a "shangalti"-a samin, amma kamuwa kurawadə zaye "goto" samin. Fasal kundulibe anyi zaye bas gənyi amma kuru daraja nyiyabe-a, daraja naptəram jamabe-a, kuru asutəram adabe-a fəlejin. 
Kazǝmu:
Kazəmu adabe Kanuribedə suronzən kazəmu kura-kura mbeji, ngəwusoro turban au zawa kəlta-a, musammanno loktu kawuskewa-a kəlelewa Islambe-ayen. Kazǝmu adǝ kawudo lan nzǝliwo cin kuru shima awo adabe fǝlejinmawo.
Roseline Konya

Roseline Sonaye Konya də ilmuma lardə Nigeria ye kuru siyasama lardə Khana ye, kəriye Rivers ye. Shidə shehu ilmube kəra awowa suro jami'a Port Harcourt ben sədinma. Shidə komishina korbe suro majalis Gomna Peter Odili ben cidazəna kuru waltə ofis faldəro majalis Gomna Ezenwo Nyesom Wike ben sha wallono. Shidə kuru kura komishin cidawu jamaye suro saa 1997 yen.

Roseline Sonaye Konya də ilmuma lardə Nigeria ye kuru siyasama lardə Khana ye, kəriye Rivers ye. Shidə shehu ilmube kəra awowa suro jami'a Port Harcourt ben sədinma.[1][2] Shidə komishina korbe suro majalis Gomna Peter Odili ben cidazəna kuru waltə ofis faldəro majalis Gomna Ezenwo Nyesom Wike ben sha wallono.[4] Shidə kuru kura komishin cidawu jamaye suro saa 1997yen.
## Ngawar-a ilmu-a
Bula Buan lan katambo, nasha gomnati kəriye Khanabbe kəriye Rivers be, Nigeria lan. Farfesa Konya də moranti primary Anglican St Arthur ye dəro karaa, Buan lan moranti secondary Mercy ye dəro lewono, Okigwe (suro kəriye Imo ye kərma dəro, Nigeria lan) kəra secondary ye nankaro. Moranti ya Rosary Secondary ye, Port Harcourt ye dəlan kəranzə moranti secondary ye gozə kowono hatta saa 1969 ro saadənan. Saa 1970 lan səta 1971 ro saadənan, kəra A-level ye dəga kərazəna moranti St. Anne ye lan, Ibadan lan, na dəlan Council for National Academic Awards (CNAA) UK ye dəro lewono. suro saa 1976-a 1977-a yen degree master be səbandəna 
## Cida
Konya ye cidanzə banama maləmmaye Jamiya Port Harcourt ye lan badiwono saa 1979 lan, ngawo adəyen Jamiya Brunel, U.K ro lezə nadən Ph.D. səwandəna. Saa 1984 lan Nigeriaro waltə kuru Jamiya Port Harcourtyen kəra gultəma gozə kowono. Kawu shiga komishina korbe kəriye Riversbero təkkinro, nasha kada sədin kuru sandima:

* Kura, Komiti Cidabe Komiti Samnobe (1990)
* Darekta, Kamfani robaye Deltabe (1991-1993)[6]
* Komishina, Komishina cida jamaye (1993-1996)
* Kura, hukuma cidawu jamaye (1997-1999) HOD, Fasal Biologybe Dabbawabe-a Kǝndarambe-a (2001-2003)
* Wakil, Board Shawaribe Ilmube, Cidaram Kəra Petroleumbe (IPS)[citation məradətəna]
* Dean, Mowonti Kǝra Digiribe
* Pioneer Provost, Moworonti Digiri Digiribe [cida məradətəna]
* Suro saa 2003 lan, Konya dəga nəm Farfesa ilmu dabbawa-a kor-aye ro kalakca..

Shima kura, komiti nzundube kəla shawariwa gomnati kəriye Riversbe kəla Sootben tədinmabewo.789
## Shimtiti

* Shi lamba fuwumabe nowata suro nzundu korben karafka British Society of Commercebe kənasar ngəla-a fuwuma notə-a asutəro saa 2004 lan.
* Shiga suro WHO IS WHO yen bayanzana kəla nəm ngalwo hangal gənatəyen suro kəntawu October, saa 2008 yen.
* Merit Award do fuwurawa Biology Dabbawabe-a Korbe-aye kəla Maləmma Nzərayen - September, 2010
* Shi awo do ne komiti Deans-a Provosts-a ye mowonti digiri zamtəye (CDPGS) Nigeria lan – Disemba, 2012 lan.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝ bǝ
Roseline Konya də sha Barido Konya dəga nya'ano, shi do ne duli yakkə'a sətana də.

Shima kura majalis kəriwuwa Methodistbe-Port Harcourt Archdiocesebe; kuru kamu buro salakbe Methodist Knightbe suro kəmoduwuwa-a Bayelsa-aben. [12]

## Lamintǝ
Bashir Tofa

**Bashir Othman Tofa** (kǝntawu yuni sagǝnzǝ 20 sagǝ 1947 sha katambo)  (kǝntawu janwariye kawunzǝ 3  2022 bawono) dǝ siyasama lardǝ Najeria be. Musulum Kanuri ye kəriye yala Kano yǝ dən, Tofadə shima samno Republican ye lardəye (NRC), kam karno kura lardəye Nigeria ye kəntawu June yǝ kawunzə 12 saa 1993 yedən, shidoni gomnati askərrayǝ General Ibrahim Babangida yǝ Dawari zenayǝdin.
## Kənənga
Tofa də Kano lan katambo, Nigeria lan, fato Kanuri yen kəntawu June ye kawunzə 20 saa 1947. Kəranzə buroye də maranta Shahuci Special Primary yǝ lan səbandəna, Kano lan kuru kəranzə gozə kowono maranta kura bəlaye Kano lan. Saa 1962 lan səta 1966 ro saadənan, mowonti kəriyebe Kano lan kərawono. Ngawo kəranzə maaranta kəriyedən tamozənayen, kamfani inshorabe Royal Exchange lan cidawono saa 1967 lan səta 1968 ro saadənan.Saa 1970 lan səta 1973 ro saadənan, mowonti London be dəro karaa. Tofa ye siyasa lan naptə badiwono saa 1976 lan sa shi  majalis gomnati Dawakin Tofa ye lan, suro saa 1977 lan, shiga wakil majalis kuraye ro karrada. Loktu kərmai Nigeria yǝ kən indimidən, Tofadə loktu kadaro shima katiwu dalami NPNye Kanoyewo, dare shidə katiwu kungənaye jamiyyadəyero wallono.

Loktu Republic kən yakkəmedən, shidə nasha Liberal Movementye shidoni Liberal Conventionro faltənadə sa shiga jamiyya siyasabero rajistatənyidən, Tofadə NRCro kara saa 1990lan. Suro saa 1993 yǝn, sa gomnati Babangidaye nizam Option A4ye yitagatsəgənadən, Tofadə kam kura lardəye Kanoye wakiltəro karrada. Loktu kura jamiyyadəyen, Pere Ajunwa-a, Joe Nwodo-a Dalhatu Tafida-a kənasartəna kuru tikiti NRCye səwandəna. Shidə kəlakəlma Halilu Akilu, shi dəwo loktudən kazadala nəlefabe. Kam shiye karnodən gasayinmadə shima Sylvester Ugoh, kam Igbo ye kuru gomna banki dawuye Biafra ye kərmadəro baro walzənadəye. Sammaso wakilla jamiyya lardə Nigeriabe baro walzənadəyǝ.

Tofa də sha karno kura lardəye lan kəriwuzəna Moshood Abiola, sawanzə Babangida ye kuru kam Yoruba ye anəmfəte Nigeria ye lan, amma jaza də gomnati Babangida ye də ngaltema sutuluwunyi. Babangida dəga kərmainzə kolzəna suro kəntawu August saa 1993 yen ngawo zanga-zanga do jaza karnoye gozanayen.

Tofa də kasuwuma, kasuwu kəndawu fetebe kuru kam cidaramye. Shidə kura kamfani kəndawu feturbe dunyabe (IPEC) kuru Abba Othman-a tadanzə-a Ltd. Shiye kuru wakil hukuma Impex Ventures-a, Bank kasuwube karnube-a kuru karewa suye Ltd-a lan cidazəna.

Shiye kitawuwa kada təlam Hausa ben ruwozəna, laadə sandima:

* Tunaninka Kamanninka (Futu tafakkarnǝmdǝ halnǝmlan fǝlejin)
* Kimiyyar Sararin Samaniya (Kimiya samibe) 
* Kimiya da Al’ajaban Al-Kur’ani (Kimiya-a kuru ajabba-a Luqur’anbe)
* Gajerun Labarai (Hawar gana-gana) Amazadan a Birnin Aljanu (Amazadan suro lardǝ ruhiyaben)
* Amazadan da Zoben Farsiyas (Amazadan-a Farsiyas-a ring),
* Rayuwa Bayan Mutuwa (Kǝnǝnga ngawo kǝrmuben), kuru Mu Sha Dariya (Andeye kasudu gonye)

AREWA dǝ shima, zuwa dǝ?

* Tofa də suro litari kəra gultəwu Aminu Kano yen bawono kəntawu January ye kawunzə 3 saa 2022 lan, sa’anzə 74 lan.

## Links gade
*Nigeria chronology
*"Nigeria" transcript (PBS)

## Lamintǝ
Nǝm gadǝtǝ kǝla am bǝladiya yero fulezan ma

Nəm gadetə am bəladiyayedə, shidoni rural discrimination au rural stigma lan bowotinmadə, luwaya kate jami bəladiyaye'a madinaye'a fəlejin, nashawa nguwu kəndaye kullumye lan fetejin, lammaarra naptəram jamabe'a, ada'a, cida'a, ləmanbe'a kunten. Kəndaramma anyi suro halwa doni degərtə-a, nəm zalumtə-a, watə-a, zolitə-a, zoli-a lan cijin, halwa kuttu-a kuttu-a gade doni amma bəladiyalan katambo au wurazanaro tədinma, alammaanna kulo au bəladiya gana. Halwa nəmngautəye anyi kamla au kufu ammaye kəla fərtənzayen fəlejin, kuru halnza, halnza, adanza au nəm gade-gade am bərniye'a au kufu bərniye'a fəlejin, adə jili shock adabero gotin.

## Am bǝladiya yǝ burnin dasaana ma
Nasha hijra bəladiyalan bərniro letəyen, am bəladiyayedə kəndaramma kazəyiya'a kuru awo batti'a sorin sa bərni kuraro nazaiya. Ilmu do kəla bareye au dabba bareye lan mbeji də, bərni kura kura lan zamanzə kozəna, na do cida də cidaro tədin ma.Nəm gadetə 

kəla amma madinalan au bəladiyalan isanaro gotənadə zauro gadejin futu awodəye fəlezənaro. Misallo, bərni kura do nəm nguwu amye miliyon 10'a də, bərni do am miliyon fal'a də sha "town" ro gotin, awo'a kuttu'a kuru am ngangatəmasoye suwudin ma. Adai'a bərni doni am miliyon 1'a də, bərni doni nəm nguwu jamiye 300,000 də sha daraja sədimbaro surin, kuru awo adə goza'a kojin nəm nguwu jamiye soson. Heterogeneity adə nankaro, kulashiwudə ngəwusoro case study methodology faidata kulashi kəla mauduwu adəben sadin.[3] Kuruson, asutə am bəladiyayedə- ngəla-a kuttu-adə lardəwa gade-gaden zauro gadezana. Adəye kururam kada suronzən mbeji, awowa diwilan səta kəndaramma bəladiyabe-a bəladiyaye-a ngəlaro fəletəro saadəna.
Kalima "urban narcissism" də au "geographic narcissism" lan bowotin də hal am bərni kura kura lan napsana soye kəlanza'a fuwuzanaro sorin, au bəladiya sənana'a au bəladiya'a də'a gəremiya ngawarnza madinaye bas lan.

## Ilmu bəladiyabe darajanzə fulutə

Loktu fallan kəndaramma bəladiyayedə nashawa bərniye lan raayi mbeji yayi, awo do ne nguwuro zandetin ma kəla am bəladiyaye'a nəm gadetəyen də shima ilmu do bəladiya lan təwandin də'a asutə gana. Nzunduwa jili kareya bareye notoso, cida mukoye adayeso, dabba rotoso, au ilmu awowa alakkata fafaltayinne sodə bərni lan daraja gana tinama. Nzundu jiri adə kənənga bəladiyayen zauro faida'a yaye, yimlan bərnilan sandiya zaman kureye, nzundu ba, au daraja ganaro gotin.

Nəm ngalwo bəladiyayedə nashawa kəndəgaye kadan fəlejin, kasuwu cidaye-a, ilmu-a, nəmkam ndikate jamaye-a kunten. Am bəladiyayedə raksa nzundunza zahirye au ilmunzadə "formal qualifications" ro asutinbaro asuzayin, amma daraja faidaye gozana yaye. Suro adab ilmuye lan, lamar adə yimlaan bayantə nəm gade adaye kate jami bərniye-a bəladiyaye-ayen bayantin.

## Kǝlteram
Ngawotə bəladiyayedə nduso bəladiyaye futu falro lejin ba. Intersectionality də banazə futu am bəladiyaye sodə'a asutin futu am bəladiyaye sodə'a awo'a nguwu'a, kəlanza'a kəltə'a, na napsana'a kozənaro. Awowa kada mbeji duwo daataro nəmgadegadega lezəyinma, alammaanna daraja naptəram jamabeso, kaduwuso, jinsiso, nəmjinsiso, kəndagəramma gadeso, alammaanna nəmkuraso nəm maskinso.

## Lamintǝ
Beirut

Beirut də shima bərni kura lardə Lebanon ye wo. Saa 2014 lan, Greater Beirut də nəm nguwu amye miliyon 2.5, cidiya reta nəm nguwu Lebanon ye lan, [5] adəye sha bərni kura kən mewun indimi nasha Levant ye lan kuru kən mewun arakkəmi suro dunya Arab ye lan. Bərnidə kəla cidi Lebanonbe dawu ci kəmaduwu Mediterraneanben kara. Beirut də amsoye saa 5,000 ma kozənaro napsana, adəye sha bərni dinaye dinaye falro sədin.
```Ilmu asal bǝ```
Beirut də shima bərni gomnati Lebanon ye kuru nasha razəwu Lebanon ye lan zauro faida'a, bank'a kampani'a kada bərnidən mbeji. Beirut də ci kəmaduwuye faida'a lardə'a nasha'a dəro, kuru shiro Beta- World City gultin də'a kəla kulashi bərni'a dunyabe'a yen.[6] Beirut də zauro bannatəna kəriwu Lebanon ye dəye sha bannazəna, kəriwu Lebanon ye saa 2006 ye dəga, kuru kəriwu Lebanon ye saa 2020 ye dəga, kuru dareram lan waltə gartəna ngawo awowa anyi sammaso wakazənayen. Fasal garbe-a nəm nguwu jamabe-adə saa mewu kozənadən faltəna.[7][8][9][10]
Lebanon

Lebanon,[c] hukumamen shiro Republic of Lebanon gultində,[d] shima lardə doni nasha Levantbe fəte Asiabe. Kəla kəltəram Mediterranean Basin-a Arabian Peninsula-ayen kara,[14] yala-a gədi-a lan Syria-a, anəm-a Israel-a, kuru fəte-a lan kəmaduwu Mediterranean-a; Cyprus də ci kəmaduwuye'a cintəzəna. Lebanon də nəm nguwu amye miliyon uwu'a kozəna kuru nəm faraknzə kilomita square 10,452 

(mi kare 4,036). Beirut shima bərni kura lardədəyewo kuru bərni kurawo
(mi kare 4,036). Beirut shima bərni kura lardədəyewo kuru bərni kurawo.

Naptəram adammanabe suro Lebanonbedə saa 5000 BC lan badiwono.[15] Saa 3200 lan səta 539 BC ro saadənan, shidə nasha Phoeniciabe, kəla furum kuluwube doni Mediterranean Basin'a kozəna.[16] Suro saa 64 BC yen, nashadə nasha mairi Romanbe-a ngawonzən mairi Byzantinebe-aro wallono. Ngawo karnu kən tulurmin, cidiya kərmai kərmai kərmai Islambe Arabicbe gade-gadeben kara, Rashidun-a, Umayyad-a Abbasid-a kunten. Karnu kən 11 me dən lardəwa kəristabe crusaderbe koktəna, shidoni ayyubid-a mamluk-a ro cukkuro.
Zainab Abubakar Alman

**Zainab Abubakar Alman**

Zainab Abubakar Alman də shiye wakil majalisa kəriye Gombe ye kuru darekta kura, kamuwa-a fuwutə naptəram jamaye-a (ARC-P), cidiya gomnati Muhammad Inuwa Yahaya yen.
Alice Walton

Alice Walton
Alice Louise Walton də (kəntawu October yǝ kawunzə 7, saa 1949 lan katambo) kam biliyonna lardə America ye kuru arzinyi Walmart ye waratatəma fero Sam Walton ye. Kǝntawu July ye saa 2025 lan, Walton ye awo sǝbandǝna dǝ dola biliyon 116, shiye sha kamu do shiro galiwuwo ba dinalan kuru kǝn 15th ro galiwuwo, futu Bloomberg Billionaires Index ye bayanzǝna dǝ.[2]

## Kənənga-a ilmu-a buroyǝ
Walton də sha Newport lan katambo. Shiga rokko yanzəganawa yakkəben Bentonville, Arkansaslan wurazana, kuru mowonti kura Bentonvilleben 1966 lan tamozəna. Jamiya Trinity bǝ San Antonio, Texaslan tamozəna, B.A. suro lamarra arziyibe lan.[3][4]
Gina Rinehart

Gina Rinehart
Georgina Hope Rinehart (Hancock lan katambo, kəntagə Februarybe kawunzə 9 saa 1954 lan katambo) shidə waratatəma Australiabe, kam biliyonna latədə kuru kasuwuma. Shidə kura kamfani Hancock Prospecting ye, kamfani kəlanzəye kəla awo'a cidiye'a fəletəye shi done baanzə Lang Hancock ye koksənama.

Rinehart də Perth lan katambo, fəte Australia ye lan, kuru saawanzə buroye də nasha Pilbara lan cido. Moranti ya feroye Anglican St Hilda ye dəro kərawono kuru gana laa Jamiya Sydney ye lan kərawono, kolzə bawanzə'a Hancock Prospecting lan cidaro lewono. Shidə tada Lang Hancockbe bas, kuru sa 1992lan bazənadən shiye shiga waratazəna.

Rinehart ye kampani də’a faraktəro kəla saa mewu fuwuye dən, kuru dalil iron ore boom ye badiyaram saa 2000s ye lan, kamfani biliyoniya ro wallono saa 2006 lan. Saa 2010s lan, Rinehart ye kampani’anzə’a faraktə badiwono na’a diya cidaram latədəyen. Shiye zar nguwu Ten Network Holdings-a Fairfax Media-a ro səkəna (yaye awo səragənadə suro saa 2015 yen səladəna), kuru nasha bareyero tartəgəna, na feye kada yiwo, suro saa mewu mewun sandiya cedo.[7]

Rinehart də kam zauro galiwu lardə Australia ye lan. Arziyinzə ta'adir dola biliyon A$29 yeyiro saa 2012 lan nazəna, loktudən Christy Walton'a kozəna naptə kamu shiro galiwuwo ba dunyalan kuru shiye suro Forbes ye kamuwa duno'a dunyalan 100 ye dəro kəllata.
Susanne Klatten

Susanne Klatten
Susanne Hanna Ursula Klatten (Klant, kəntagə Aprilye kawunzə 28 saa 1962 lan katambo) də kam biliyonna Jamusbe, fero Herbert-a Johanna-aye. Kəntawu Januarybe saa 2022-lan, nəmngəwunzə dola biliyon 23.4 dola USbe ro somtəgəna, shi də kamu shiro galiwuwo ba lardə Germanyben kuru kam kən 50th shiro galiwuwo ba dunyalan futu Bloomberg Billionaires Indexbe fəlezənayeyi.[2]

Ilmu

Klatten də Bad Homburg lan katambo, Fəte Jamus ye lan. Ngawo digiri kasuwu kungənaye səwandənan, cidaram tallaye Young & Rubicam Frankfurt lan saa 1981 lan səta 1983 ro saadənan cidawono.[3] Ngawo adəyen kəra kasuwu-a cista-a ye suro jami’a Buckingham yen, kuru MBA suro maranta kasuwuye IMD ye suro Lausanne ye lan, shi do ne ilmu tallaye gozəna ma.[4]
Ingmar Bergman

**Ernst Ingmar Bergman**
14 July 1918-30 July 2007) də amari yioma fimbe-a bikke makkarye-a kuru fim ruwotəma-a Swedishbǝ. Shiga fim tandoma shiro kurawo ba kuru zauro faida'a suro gargam fim tandoyen, zauro nowatadə shima kam nowata sanyiyaram fimbe Europebe-a kuru fim Swedishbǝ-a indison. Fimwanzə sodə "zauro kəlanzəro tafakar kəla kəriwuwa hangal-a ro-aye sədinro" bayantəna.
Suro cidanzə zauro saraanayen sandima The Seventh Seal-a (1957-a), Wild Strawberries-a (1957-a), Persona-a (1966)-a Fanny-a Alexander-a (1982)-a, sandi doni suro saa 2012 yǝn fimma kuru-a kowo-aye shiro kurawo bayen kəllatadə. Shiga kuru kən 8 me suro majalladəye saa 2002 lan "Amari yioma kura loktu sammabǝ" lan kara.Cidawa gade nowatadə sandima Sawdust-a Tinsel-a (1953-a), darasə kərawobe-a (1954), mumustə bəne kawusuwabǝ (1955), feroye (1960), manzar sələmlan (1961), nur binəmye-a manatə-a (indiso 1963), Nongutə-a (1968), Nongutə-a (1963). Nyiya (1973) kuru kaiyya beyǝ (1978).
Bergman ye fimma 60 ma kozənaro amari cina, nguwunzaso ruwozəna, fimma kuru telebijin lan fəletəro. Fimwanzə ngəwuso Sweden lan cedo, kuru fimwanzə ngəwuso saa 1961 lan səta fuwuro saadənan jazira Fårö lan cedo. Shiye rokko fim gotamanzə Gunnar Fischer-a Sven Nykvist-ayen cida kəlzana. Bergman ye cida bikke makkarye sədəna shi done loktuwa amari yioma kura fato bikke makkarye Sweden ye Stockholm ye-a kuru fato bikke makkaryǝ Germany ye Munich yǝ-a.
Biskewa makkarbe 170 ma kozəna amari cina. Suro kamfaniwanzǝ biske makkarbedǝn sandima: Harriet Andersson-a, Bibi Andersson-a, Liv Ullmann-a, Gunnar Bjornstrand-a, Erland Josephson-a, Ingrid Thulin-a, Gunnell Lindblom-a Max Von Sydow-a.
## Lamintǝ