Tokyo

**Tokyo** 

Tokyo də shima bərni kura lardə Japan ye kuru bərni kura do nəm nguwu jamaye dinalan, nəm nguwu am miliyon 14 ma kozəna suro bərnidəyen saa 2023 lan. shi do Tokyo'a nasha'a prefectures shitizəna'a arakkə'a də, shima bərni kura do am nguwu'a dunyalan, am miliyon 41 napsana suro saa 2024 yen.

Tokyo də kəla Tokyo Bay yen kara, Tokyo də nasha Kantō ye do dawu ci kəmaduwu Honshu ye lan kara, kərye kura Japan ye də. Tokyo də shima dawudi arziyi Japan ye kuru na gomnati Japan ye'a Emperor Japan ye'a. Gomnati Tokyo Metropolitan yedə shima ward'a Tokyo yǝ dawuye 23 də'a sunotin (shidoni buron Tokyo City də'a sədinma), bəla'a bəla'a lenəmaye'a bəla'a sənana'a nashanzə fəteyedən, kuru kərtawa diyaye indi Tokyo Islands lan notəna də'a. Am dunya bǝ nguwuso Tokyo'a bərniro asuzana yaye, tən 1943 lan kərmainzədə prefecture'a samun Governor'a Assembly'a də gomnati'a bəladiyaye sənana do bərni kura də'a sadin də'a kozain. Wards taganas bǝ nowata Tokyo bedə suronzan Chiyoda mbeji, na gar kəmbube lardə bǝ'wa kuru mairi Tokyo bǝ'wa; Shinjuku, bərnidəye dawudi kərmaiye; kuru Shibuya, na kasuwube-a, adabǝ'wa, kasuwubǝ'wa bərnidən. 

Tokyo, buron Edo lan notənadə, siyasa lan su'a 1603 lan ciwono sa kərmai Tokugawa shogunate yero walzənadən, kuru dau karni 18th century yen, Edo də bəladiya bənyi kəntaye ganalan cizə bərni kura dinaye falro wallono, nəm nguwu jamiye miliyon falma kozəna. Ngawo Meiji ye waltəm kalaktəyen (1868), bərni kura kərmaiye Kyoto ye də'a Edo ro kalakkatə, kuru bərni də'a Tokyo ro kalakkatə (lit. 'Eastern Capital'). Tokyo də zauro bannatəna kəla cidi 1923 lan Great Kantō ye lan kuru kəlakəlwu bom lan kəriwu dinaye kən indimi lan. Dareram saa 1940 lan baditəna, Tokyo də waltəm gartə-a faraktə-a sədin, shi done arziyi Japan ye dəga banazəgəna də, shi done arziyi Japan ye də shima kən indimi dinalan loktu dən, ngawo United States ye lan. Saa 2025 lan, Tokyo də fato kampani'a kura kura 500 dinaye 26, futu Fortune Global 500 saa ye lan somtəna də.

Tokyo də shima bərni buro salakye Asia lan Summer Olympics-a Paralympics-a sədin ma, suro saa 1964 yen, kuru suro saa 2021 yen sədin. Samno G7 ye yakkə sədin, suro saa 1979, 1986, kuru 1993. Tokyo də dawudi kulashi-a fuwutə-a dunyabe kuru dawudi ilmubǝ kura-kura suro jami'a Tokyobe-a, jami'a kada-a. Japan. Tasha Tokyo bedə shima dawudi Shinkansenbewo, lardədəbe tasha maara cidibe duwan lejinmawo, kuru bərnidəbe tasha Shinjukubedə shima tasha maara cidibe dunyalan zauro jama ngəwu'awo. Tokyo Skytree də shima gar kura dunyalan zauro kuruwuwo. Tokyo Metro Ginza Line də, shi do 1927 lan katəna də, shima lai cidiye dinaye Asia lan.

Tokyo ye awo fatolan sutuluyin də trillion yen 120.2 (US$887.9 billion) suro saa 2022 yen kuru kashi 21.2% awo arziyi Japan ye lan sutuluyin də, shi do yen miliyon 8.43 ro faltin ma au dola US$62,291 kəla kəlanzəyen. Nasha Tokyo kura də'a kunten, Tokyo də shima bərni kura arziyibe kən indimi dinalan ngawo New York yen, awo bərni kuraye suro saa 2022 yen tuwandin də US$2.08 trillion ro somtəna. Tokyo ye darajanzə kura nasha kungənaye dinaye də fulutəna yayi, saa mewu mewu lan tən saa 1990s lan, loktu do Tokyo Stock Exchange (TSE) də shima kura dinaye wo, kasuwu do NYSE ye də'a kashi 1.5 ro sakkəna, stock faltəye. Tokyo də sha bərni Alpha+ yero kasatsana kəla kulashi bərni'a dunyabe'a. Shidə kən 14 me suro daraja kəndaram dunyabe saa 2024 yedən, kuru shima bərni shiro nəlefa'a dunyalan Economist Intelligence Unit ye səkkə.

## Lamintǝ