open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hauwa Allahbura

**Hauwa Allahbura**

Hauwa Allahbura də kamu kasuwuye yala Nigeria ye kəriye Gomnati Kanamye Plateau ye, kəriye Lagos Nigeria yen katambo. Cidama siyasabe, nəlefa-a kərmai ngəla-a bowotəma, kuru Pull-up Naija koktəma. Shidə kuruson fim Nollywoodbe tuloma. Shima CEO Cut24 Productions ye kuru fimma kada sutuluwu kuru amari cina suronzan Gidi Blues (2016) The Eve (2018) kuru Code Wilo (2019) kunten. Shima Pull-up Naija dəga koksə, karapka do nəm zairo Nigeriaye ro hangal gənazəyin kəla futu karnoro njilartəyen. 

## Kənənga-a ilmu-a buroye
Shiga Kǝre Lagos ben katambo, Nigeria lan fato cidawu kwastamben. Shidə kəriye Plateauben fəlangzəna, gomnati Kanambe na baanzə fəlangzənadən. Dalil cida bawanzəye nankaro, na'a gade-gade yakkəlan mowonti primaryye kərawono; maranta dunyabe Crescentbe, Lagosbe; maranta dunyabe Crescent be, Kano; kuru Morantə Dunyabe Faransa be, Badagry. Moranti yanzə secondary ye dəro, Moranti ya secondary Police ye dəro kərawono, Minna, State Niger ye lan; kuru kwaleji gomnati kura lardǝbe, Ilorin, kǝre Kwarabe. Shiye degreenzǝ buro salakbe suro gargam-a kuru kǝra dunyabe-a lan Jamiya Nasarawa Statebe, Keffi lan sǝbandǝna. Shidə kuru mowonti fimbe London bedən tamozəna; Moranti ya fimye New York ye də, jami’a kəriye Montana ye də kuru Diploma jami’a Harvard ye lan kəla nəm zandeyen. 

## Ngawar Yallabe-a Gargam-a
Dareram Yakubu Allahbura, shima baba Hauwa Allahburabe shidoni banama adabe cida kolzənadə. Shima tada kən indimi Late Malbewo. Yakubu Allahbura Pate də kura kura nasha yalaye dəwo baro walzəna də, shi də tada Mal Salihu Allabura Muhammad (Pate) fal suro duli Muhammad Maki ye shidoni majalis Kanam Emirates ye dəga koksənama fato kərmai Bakwaye ye dəga, Kano Emirates lan.

## Cida
Allahbura ye cidanzə biske makkarye də naptə TV ye lan badiwono. Auditionro lewono, kuru shiga karrada Mnet Family TVro kəltaro DSTVlan shiye fim Maroye Tinsellan bikkejin. Tun loktudən, fimma gade-gade fəlezəna kuru sutuluwuna suronzan Battle Ground: African Magic-a, Las Gidi Vice-a, Gidi Blues-a (2016) The Eve-a (2018-a), Code Wilo-a (2019)-a. Shiye duli ganaso'a ndəlamzəgəna karno kura Nigeriaye 2023yedən.

## Filmography
**Rovieno (2014)*
**Wind Chaser (2015)*
**[[Gidi Blues]] (2016) as Nkem Nochiri*
**3 is a Crowd (2017) as Oma*
**[[The Eve (2018 film)|The Eve]] (2018) as Uwa*
**Las Gidi Vice (2018) as Jemila*
**Okiripoto (2020)* 

## Laminte
Khairat Abdulrazaq-Gwadabe

Khairat Abdulrazaq-Gwadabe dǝ suro saa 1957 yen katambo. Shidǝ siyasama lardǝ Nigeriabe. Khairat də sha Senator ro karrada bərni kura lardəye Abuja ye dəro, Nigeria lan baditəram kərmai Nigeriaye kən diyaume lan, kəla faraskəram jamaye Democratic Party (PDP) yen cidajin. Shiye kərmainzə May 1999 lan səta May 2003 ro saadəna. Khairat Abdulrazaq-Gwadabe də yanzəgana Gomna Abdulrahman Abdulrazaq ye kuru kamu Colonel Lawan Gwadabe, gomna askərraye kəriye Niger ye kureye. Shidə Ilorinlan kəntagə Aprilye kaunzə 23, saa 1957lan katambo. Jamiya Buckingham lan shara kərawono. Ngawo naptəramzə majaliskuye gozənayen, shiga komitiwa kəla kor-a, nəlewa-a, lamarra kamuwabe-a (chairman), halla kərmai kurabe-a, bəladəriye-a ada-a kuru bərni kura kərmai kurabe-aro sha wallono. kuru wakil karapka kulashibe kəla Customs-a Excise-a Nigeriabe. Khairat Abdulrazaq-Gwadabe də kam do ne PDP ye kərmai kura majaliskuye lan 2003 lan sədin ma, amma primaries lan sha faidatənyi. Adəye dalil banazəgəna buroye kəla kura lardəye Olusegun Obasanjo'a kəriwutəyen. Suro kəntagə Januaryben saa 2003lan, shawari kəla jamiyya jama Nigeriabe (ANPP) ro letəye warmajiwo dalil PDPye shiro nəmzalum gənyi nankaro. Suro kəntagə Ogusta saa 2005-yen, ngawo nyiyanza saa arakkəyen, Khairat Abdulrazaq-Gwadabeye tadanzə buro salakye, tada, liitarin Miami, Florida, USlan sambin. Saanzə 48. Baanzə tada bəlindəye, Colonel Lawan Gwadabe, shima gomna askərraye kəriye Nigerye kureyewo. Kəntawu December saa 2011 lan, Khairat Abdulrazaq-Gwadabe də shima kura majaliskuye, shilan majaliswu kureye-a cidazayin-a də ilmunza-a ilmunza-a kəlzayin.
## Laminte
Abigail Marshall Katung

**Abigail Wok Marshall Katung** (7 Disemba 1975 lan katambo) siyasama Nigeria-British be kuru kamu senator Kaduna Anəmye wakiljinma, kəriye Kaduna be, Nigeria, Lagadə Marshall Katung. Shidə Nigeria lan katambo kuru wurano, amma United Kingdom ro lezə Jamiya Leeds ben kərawono kuru kəntawu razab be saa 2024 lan shima gomna Leeds City College bewo. Suro kəntawu Armalan be saa 2024 lan nəm kura Lord Mayor Leeds be gowono,  shima majalisa kartəna buro salakye Africa lan nəm majalisadə gozə, kam sələm kən indimi ngawo Eileen Taylor ben kuru kən 130 sammason.
## cida
Suro saa 2008 lan, karapka David Oluwale Memorial Association (DOMA) kokkono David Oluwale'a taktəro, kam Nigeria ye hijrawu UK ro lezənama shidoni Leeds ro saa 1949 lan nazənadə, amma suro kəmoduwu Aire yen suro saa 1969 yen njiye sha njizəna kuru askərra British ye indi kərmunzəro kəla kəlzana. Suro kəntawu Jimada Auwal saa 1971 lan, shara kəla cidawu police yedə shima buro salakkin kuru buro salakkin shara kəla kərmu kam  sələmye kəla cidawu kəriyeben tədinmawo. Shidə kuru kura DOMA be. Suro kəntawu Mayben saa 2019lan karno majalis bəla Leeds bedən, Katungdə majalis Little London-a Woodhouse-a wardbero karrada, shi də kam Africaye buro salakye majalisdəro karrada.Saa 2020 lan, shidə memba kura BAME ye kuru cidawu BAME ye memba network ye Leeds lan.Suro saa 2022 lan, shiye kura majalis bəla Leeds ye ‘Kəmbuwa Champion’ ye rokko CEO FareShare Yorkshire ye, Gareth Batty MBE FRSA ye lan. Kuruson kəsoto taganasbe suro lamba taktəbe Jordan Sinnottbe St. Mary's, Meston lan sədindən mbeji. Ngawo zaman buroye cidazənayen, waltə gaska sədəna kuru karno Little London-a Woodhouse-aye suro kəntawu Maybe saa 2023-yedən zuwuna. Suro kəntawu Razab ben saa 2024 lan, shiga Lord Mayor Leeds be fuwubero karrada cidiya jamiyya cidawu-a kəlakəl-ayen, Al Garthwaite'a waratazəna.[2] Karnonzədə saa 2024/2025 lan wakawono.Katung də shima kam Africaye buro salakye nəm Lord Mayor bərnidəye gozənadə.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Katung də lawyer kuru majalisa Nigeria ye, Sunday Marshall Katung nyazəna. Saa 2023 lan, kamu-a kwa-a dəye tadanza kawuwa indi saa 19 ye mbeji shi done Leeds lan wurazəna də.[2] Suro saa 2025 yen, Marshall Katung də, kəla sharayen kəla fato kura £1 million yen suro Alwoodley, Leeds yen. Futu National Crime Agency (NCA) ye bayanzəna yeyi, shiye £400,000 gənazəna kəla karewa dəyen suro saa 2015 yen kungəna do Nigeria lan gotəna də faidatə nizam daraja transferye lan, shi do kasuwu "parallel" au "black" ro bayanzəna də. Karedə darelan NCA ye səmowona kəla tawadə kungəna £10 million ye kasuwuma do kungəna zortəro təmatəna dəga. Suro saa 2025, shararam kuradəye Marshall Katung dəga kəla awodəben kəlanzən shara bawo wono, shaidawanzən "awo kəlanzən koltəna" fəlezəna kuru shidə shaida tawadə'a gənyiro tamozəna. Sharadəye shiro banna-a kungəna sharabe-a biyazəro wono. NCA ye bayanzəna kəla shiye nozəna kəla awo laa kəmanzə buroye sədənaye.
## Laminte
Oluranti Adebule

**Idiat Oluranti Adebule** 

(27 kəntawu jimada auwal ye saa 1970 lan katambo) shidə ruwotəma Nigeria be, ilmuma kuru siyasama shidoni senator Lagos West bǝ wakiljinma 2023 lan. Shidə buron banama gomna kəriye Lagos ye kən 15 me kuru kamu kən arakkəmi ofis dəga gozəna saa 2015 lan səta 2019 ro saadənan. 

## '''Kǝnǝnga buroye'''
Idiat Oluranti də sha kəntawu jimada auwal ye kawunzə 27 saa 1970 lan fato Idowu-Esho Ojo Alaworo ye lan katambo nasha gomnati bəla Ojo ye lardə Lagos yǝ lan. 

## '''Ilmu'''
Adebule yǝ kəranzə buroye də mowonti Awori ye lan kərawono, Ojo lan, ngawo adəyen kəranzə kura kərazəna suro jami’a Lagos State University ye lan, Ojo lan kərazəna kəra Islamye lan suro saa 1992 yǝn. Shiyǝ degree master bǝ gozə kowono nasha kəra gultuwuyedən. Daren fuwuzə waltə degree Doctorate bǝ səwandəna mowonti shimadən shidoni 2012lan tamozənadən. 

## '''Cida'''
Cidanzə kəra gultəma ganaro badiwono mowonti ilmuye Michael Otedola College of Primary Epe lan, fasal kəra adinbe lan. Dare lan cidanzə fasal cidawa kərabe Jamiya Lagos State University bero kalaksəna. Shima kəla kakkadi letəgəram ilmuye kəriye Lagos bedə wujin. 

## '''Siyasa'''
Dr Adebule ye ilmu siyasaye də badiwono sa shiga komishina 1 ro təkkənadən suro komishina kəra gultəwuye kəriye Lagos ye lan (PP-TESCOM) kərma dəro Ofis Maləmmaye Koktə-a Pension-a ye Asiwaju Bola Ahmed Tinubu ye kəntawu October ye saa 2000 lan səta kəntawu February ye saa 2005 ro saadənan kuru dareye suro kəntawu February ye lan Saa 2005 lan səta Nuwamba 2005 ro saadəna Shiga gomnati kəriye Lagos ye Mr Babatunde Raji Fashola (SAN) ye suro kəntawu July ye saa 2011 lan sha banama gomnati kəriye Lagos ye ro sha gozana kuru sha gomnati kəriye Lagos ye lan sha gozana suro kəntawu May ye kawunzə 29 saa 2015 lan. 

## Lamimtǝ
Mojisola Adekunle-Obasanjo

**Mojisola Adekunle-Obasanjo**
(10 Ogusta 1944-4 Yuni 2009) shidə cidama askərra Nigeriabe kuru siyasama. Shiye Masses Movement of Nigeria (MMN) party də suro saa 1998 lan kokkono, shi done cidiyanzən kam kura lardəye karno 2003 ye lan, shi done kamu bas done karno kura lardəye 2007 ye dəro gasayin ma.Shidə kuru kamu kura lardə Nigeriabe kureye Olusegun Obasanjobe.

Adekunle-Obasanjo də kəntagə June ye kawunzə 4 saa 2009 lan bawono, fato feronzəye Ikoyi lan, Lagos lan ngawo dondi gana laa sətanayen. Shiga duli diyau-a diwowa kada-a kozana. 

## '''Cida siyasabe'''
Mojisola də cida Radiologist ye lan cidazəna nasha askərra Nigeria ye lan kawu cidanzə kolzənaro. Suro saa 2003 yen, Major Mojisola də kam kura lardəye ro walzəna karno lardəye-a kərmaiye-a lan. Shiye kuriwa 157,560 səbandəna shidoni kashi 0.40% kuriwa kasattənadəye tilozənadə.

Shiye kuru karno Nigeriabe saa 2007 bedən gasayin kuru shiga kənasartəna. 

## Lamintǝ
Zainab Ahmed

**Zainab Shamsuna Ahmed**

16 June 1960 lan katambo) shidə accountant Nigeria bǝ kuru siyasama shidoni minista kungənabe-a, kasadə kungənabe-a kuru kasada lardəbe Nigeria bǝ saa 2019 lan səta 2023 ro saadənan. 2018.Suro sagǝ 2019 nen, kura lardǝbe Muhammadu Buhariye ministriya indidǝga cidiyanzǝro suwudǝ, shiga minista arzǝnyibero cido.

Accountant də sanyanzə lan degree Bachelor of Science accounting ye ABU Zaria lan sətana kuru Master’s suro cida kasuwu ye lan (MBA), Ahmed də sha minista kungənaye ro wallono ngawo minista buroye Kemi Adeosun ye cidanzə kolzənayen yim kawu 14 kəntawu September ye saa 2018 lan. 

## '''Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a'''
Ahmed də lardə Kaduna yen katambo. Kəranzə mowonti secondaryye Queen Amina College, Kaduna lan səwandəna, kuru dare A'Level Zaria lan səwandəna. Digirizə buro salakbe kəla accountingben jamiya Ahmadu Belloben saa 1981 lan səwandəna, ngawo adəyen jamiya Olabisi Onabanjobero lezə MBA sədin.Ahmed ye MBA nzə suro kəntawu August ye saa 2004 lan Jamiya Ogun State ye lan, Ago Iwoye lan cedo; kuru BSc nzə isawuye (1981) də Jamiya Ahmadu Bello ye (ABU), Zaria lan; Daraja IJMB ‘A’ ye (1979) SBS/ABU Zaria lan; kuru daraja WASC 'O' ye suro saa 1977 yen mowonti Queen Amina ye lan, Kaduna lan.

Ahmed də daraja kəlakəl karafka accountants lardə Nigeriaye (ANAN) ye dəga sətana kuru shiye cidaram harajiye Nigeriaye-a kuru cidaram managementye Nigeriaye-a kəllata.

Mrs. Zainab Ahmed də shiye wakil kura kəla Board ICRC ye lan cidajin. 

## '''Cida siyasabe'''
Ahmed shima Waziri Kungǝnabe-a, Budget-a kuru Fasal Lardǝbe-a lardǝ Nigeriabewo, zaman kura lardǝbe Muhammadu Buhariben. Fotfoliwo duwo shiga minista lardǝdǝbe zauro faida'aro sǝdinma. Nasha adəlan, kungəna gomnatiye sərayin, dawari haraji daraja-a sərayin kuru kusu gomnatiye do kərma dəro $80billion ma kozəna dəga dabcin.Ahmed də shima secretary kura kuru kəla kəltəma lardəye kəla cidaram Nigeriaye (NEITI) yen. Shidə kuru wakil NEITI boards indi dareyedəye, NEITI-a EITI dunyabe-alan cidazəna.
Ngawo kərazənayen, Ahmed də suro saa 1982 lan cida Accountant II yero gowono suro Accounts kura ministry kungənaye lardə Kaduna ye lan kuru sha Accountant I ro kalakca suro saa March saa 1984 yen, amma suro saa 1985 yen cida kolzə NITEL ro kəllatə. Buro salak lan, cidanzə nəm zaye lardəye kəriye Kaduna ye lan 1981/1982 lan sədəna na do shiga cida buroye Messrs. Egunjobi Suleiman & Co ro cedo.
Accountant kura-kura, kuru cida Auditbe allamtəma.

Ahmed ye jami Nigeriaye ro cidazəna nasha kura-kura kadalan, surodən manaja darekta kamfani zar yikoye kəriye Kadunaye Nigeriaye-a, kuruson cidama kungənaye kura kamfani telecommunicationsye Nigeriaye-a.
Zainab-a walta Waziri Kungǝnabero kǝntawu Ogustabe kawunzǝ 21, saa 2019-lan kura lardǝbe shiga waltǝ tǝkǝna. 

## Lamintǝ
Mulikat Akande-Adeola

**Mulikat Akande-Adeola**
(11 kəntawu Novemberbe saa 1960 lan katambo) shidə lawyer kuru siyasama Nigeria bǝ. Shiga majalis wakilla Nigeriaye ro karrada kəla faraskəram jamaye Democratic Party yen shi do ne Ogbomoso North-a, South-a Orire-a wakiljin ma suro saa 2007 yen kuru waltə sha 2011 lan karrada.
Hon. Mulikat Akande Adeola də banki kasuwuye Continental Merchant Plc ro saa 1988 lan kara’a kuru loktu bankidən cidajindən shiga CMB Homes Mortgage Bank Limited ro cedo naptə kura sharaye-a hukumaye-a yen. Suro saa 1994 lan dare sha secretary kampanibe/shawarima sharabǝ bankibero wallono, nasha shimadən sətana hatta bankidə suro saa 1996 lan zaktəro.
Ngawo bankdən napsənayen cidanzə sharabe cidiya su M.L. Akande & Co. Shiga majalis wakillaye ro karrada kəla faraskəram jamaye Democratic Party (PDP) yen shi do ne Ogbomoso yala-a, anəm-a Orire-a wakiljin ma saa 2007 lan kuru waltə karrada saa 2011 lan. 

## '''Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a'''
Mulikat Akande dǝ shiga kǝntawu Nowambaye kawunzǝ 11 saa 1960 lan bǝla Kaduna yen katambo, suro yala Nigeria ye dǝn shiga Alhaji-a Alhaja Akande-a fato Jokodolu ye dǝlan. Moranti ya primary St. Annes ye-a kuru moranti Queen Amina ye-a Kaduna lan kərawono. Ngawo kərazə secondary ye sədənan, College of Arts and Science, Zaria ro lezə A levels nzəro kuru ngawo adəyen Jamiya Ahmadu Bello yero lewono saa 1979 lan, nadən shara kərazə kuru LL.B səwandəna.
(Bachelor of Laws) suro saa 1982 lan daraja kən indimi samilan. Moworonti sharabe Nigeriabero lewono kuru shiga shararo bowozana suro saa 1983. Daren Jamiya Lagosbero lewono degreenzə kən indimi sharabe (Master of Laws (LL.M.)) suro saa 1985ben.
Cidanzə sharaye nashan bankiyen badiwono na done Secretary/Legal Adviser ro wallono saa 1988 lan səta 1996 ro saadənan. Daren cidanzə sharaye kəlanzəye M. L. Akande and Company dəga kolzə saa 1997 lan səta 2007 ro saadənan. Kərma dəro shidə kura hukuma Ldt Finance ye. 

## '''Cida siyasabǝ'''
Shiye siyasaro 1998 lan kəla faraskəram Peoples Democratic Partyben kara. Suro saa 2007 lan, sha majalis wakillaye ro karrada kəla Ogbomosho yala-a, anəm-a Orire-a Federal Constituency wakiltəro.Shidə kuru wakil majalisa ECOWAS ye saa 2007 lan səta 2011 ro saadənan cidazəna. Suro saa 2011 yen, shiye Speaker Majilas Wakillaye ro gasayin kuru shima kamu buro salakye kərmai Majority Leader ye majalis Federal ye lan gozəna wo.suro saa 2018 lan, shima kamu buro salakye PDP ye majalis kura Oyo yalaye karzəna dəwo.

Suro kəntagə Maybe saa 2022-lan, PDP-lan cizə Social Democratic Partyro lezə tikit majalisku Oyo Northbe nankaro gaska sədin. Shiye lewono dalil nəmgade-gade kəla gomna Seyi Makinde kəriye Oyobe shi doni banazə gomnaro walzənadən suro saa 1990 bǝn. 

## '''Kǝnǝngaro tajirwa sadǝna'''
Suro kəntagə Maci 2021-yen, kəndəganzə tajirwaro kararo alama səsangəna. Waziri nəmzaye-a fuwutə biskeye-aye, Chief Sunday Dare ye barizəna kəla awo laa shiro waajinbaro kuru gomna Seyi Makinde ro bowono lamardəga zauro ngəlaro gozə kuru shiro nzəliwo sammason tawatsəgə. Cidawu nzəliwobe dəro gulzana kəla sandiye ciza kəleledəro kuru kənənganzə tajirwaro gənyiro kururo. 

## Lamintǝ
Jumoke Akindele

**Jumoke Akindele** də lawyer Nigeriaye kuru kamu buro salakye majalis kəriye Ondoye. Shiye cidanzə kolzəna suro saa 2017yen ngawo kungəna ₦15 million nairaye faidatəyen.
## Kǝnǝnga buroye
Jumoke Akindele də Okitipupa lan katambo, bəla kəriye Ondo ye anəmfəte Nigeriaye lan. Kəranzə buroyedə mowonti primary St. John's ye Okitipupa lan sədən kawu mowonti secondary feroye St. Louis ye dəro lejinro, Ondo lan na done shaida mowonti West Africaye suro saa 1981 lan səwandəna də. Jumoke ye degree sharaye jamiya Obafemi Awolowo, Ile Ife lan səwandəna kuru saa kadaro shara cidazəna kawu siyasaro 2006 lan sədinro.
## Cida siyasabe
Suro kəntawu Aprilye saa 2007 lan, Jumoke ye kərmai kura kərmai Okitipupa ye II dəga kəriwuzəna amma jamiyya adawaye dəro shawa. Waltə gaska sədəna kəntagə Aprilye kawunzə 11 saa 2011 lan, kuru sha wakil majalis kəriye Ondoye ro karrada, na shimadən kura komiti ilmuye majaliskuye ro cidazəna kawu shiga Speaker majalisye karzayinro. Yim kawu kəntawube 27 kəntawu Maybe saa 2015-lan, shiga kazadala majaliskubero karrada ngawo kazadala buroye Samuel Adesinaye kərmunzən. Shiye nəm kərmai fatodəye kolzəna suro wasika cida koltəyen kəntawu Marchye kaunzə 20 saa 2018 lan. Jumoke Akindeledə shima kamu buro salakye kəriyedən manajinmawo.
## Laminte
Olajumoke Akinjide

Olajumoke Akinjide (kǝntawu Ogustabe kawunzǝ 4 saa 1959-lan katambo) shima siyasama lardǝ Naijiriabewo kǝre Oyobe, Naijirialan. Shidə minista kəriye bərni kura lardəye (FCT) shi doni kura lardə Nigeriaye kureye, Goodluck Jonathan ye suro kəntawu Julyye saa 2011 lan sha kərmai kura lardə Nigeriaye lan cidaro walzənadə.
## Kənənga buroye-a yallanzə-a
Olajumoke Akinjide, kuru shiga Jumoke Akinjide lan notənadə, kəntagə Augustye kawunzə 4 saa 1959 lan Ibadanlan katambo, nasha gomnati kəriye Ona-Araye kəriye Oyoyedən, dareram sharaye, Pa Osuolale Abimbola Richard Akinjide, SAN.
## Siyasa
Kate May 2001-a September 2003-a lan banama kura lardəye kəla lamar FCT yen cidazəna kuru dare banama kura lardəye kəla lamar G77-a am Nigeriaye Diaspora-a (NIDO) cidiya kura lardəye Olusegun Obasanjo yen. Shidə siyasama cidiyaye kuru kam kura majaliskuye, Oyo Central Senatorial District kəla PDP yen saa 2011 lan, saa shima dəlan shiga ministaro təkkəna.
## Ilmu
Akinjide də mowonti Maryhill Convent ye dəro kərawono, Idi-Ape, Iwo Road, Agodi, Ibadan lan, saa 1963 lan səta 1968 ro saadənan, nadən shaida mowonti koltəye buro salak ye səwandəna kuru mowonti St Louis Grammar ye dəro lezəna, Ibadan saa 1969 lan səta 1974 ro saadənan. Akinjide də LLB (Hons) nasha King’s College London ye lan sətana, kuru degree masters ye suro sharayen (LLM) nasha sharaye Harvard ye lardə America ye lan sətana. Shidə daraja daraja buroye suro jarawa dareye Solicitors Nasarabedən sətana. Akinjide də nəm ilmu indi mbeji naptə lawyer-a loya-a shararam kura Nigeriaye-a kuru loya England-a Wales-a ye.
## Kakkadəwa ləbtə
Samnowa sharabe kadalan manazəna naptə maləmma kəsotoben kuru kakkadəwa kəla mauduwuwa anyiben baksəna: Lamarra sharabe kəla kor nzəliwo dunyabe (1996) Lamarra sharabe kərmabe kəla gas tando-a faidatə-a Nigerialan (1997)
## Laminte
Rita Akpan

**Rita Akpan** də maləmma Nigeriaye shidoni minista lamarra kamuwaye suro majalis kura lardəye Olusegun Obasanjoye kate kəntawu Julyye saa 2003-a kəntawu Juneye saa 2005-ayen.
## Cida
Saa 1968lan səta 1986ro saadənan, Ritaye rokko mowonti dunyabe Americabe-a, Victoria Island-a, Lagos-a kuru cidaram ilmube lardəbe-ayen cidawono. Shidə kura fasal Faransaye, mowonti feroye gomnati kuraye, Calabar, inspector təlam faransaye kuru dare banama kura mowonti feroye gomnati kuraye, Calabar.Akpan də loktu laan shidə katiwu gomnati kəriye Akwa Ibom ye loktu kərmai Gomna Victor Attah ye buro salakkin. Shidə kuru memba majaliskuye loktu kərmai kəriye Akwa_ibombe buro salakbedən. Suro saa 1992 lan, shiga shawarima taganasbe kəla hawar-a ada-ayen Gomna kəriye Akwa_Ibombe ro wallono. Dare lan komishina ilmuye kəriyebe suro saa 1993-lan kuru Secretary gomnati kəriye Akwa-Ibombe saa 1999-lan səta 2000-ro saadənan cidazəna.
## Waziri Lamarra Kamuwabe
Suro kəntawu October saa 2004 yen, loktu cida kəla faida naptəram jamabe-arziyibe-a kəla kasuwu adammanabe-a cida duli ganabe-ayen, Akpanye wono Nigeriadə shima lardə buro salakbe kuru shi bas suro Fəte Africaben doka kasuwu adammanabe kəriwutə badizənadə. Suro kəntawu Januaryben saa 2005lan, Akpanye hawar kən indimi kəla Nigeriaben komiti United Nationsbe kəla hakkuwa tadaben cina. Shiye wono Nigeriaye kataffa dunowa gozəna kəla hakkuwa tadayeben tun shiye rifotnzə buro salakbedən.Shidə kərmai kura lardəye Obasanjo'a kəla kəlzəna kəla shidə kəlakəl Gomna Akwa Ibomye Victor Attah'a, shidoni Obasanjo'a kasattənyidə. Shiga cabinet lan suro kəntagə Juneye saa 2005 lan kollada.
## Laminte
Patricia Akwashiki

**Patricia Naomi Akwashiki** (2 kəntawu Jimada auwal be saa 1953lan katambo) siyasama Nigeriabe shidoni senator Nasarawa yala be wakiljinma suro majalisku Nigeria be saa 2007lan səta 2011ro saadənan. Akwashiki ye BA ilmuye Jamiya Ahmadu Bello, Zaria lan səwandəna, suro saa 1982. Cidaram bankiyero kara, nadən manaja kura ro wallono. Shiga majalis wakillaye kən 5 me ro karrada saa 2003 lan səta 2007 ro saadənan kəla faraskəram Peoples Democratic Party (PDP) yen. Karno PDP ye dəga kənasartəro terəna kuru All Nigeria Peoples Party (ANPP) ro faltəna, shilan karno 2007 lan Senator Nasarawa North ye dəga kənasartəna.Ngawo naptəramzə majaliskuye gozənayen suro kəntawu Mayye saa 2007 lan, Akwashiki dəga komitiwa kəriyewa-a gomnati gana-a, lamarra majaliskuye-a, fantəgə-a, banki-a, inshora-a, cidaramma kungənaye gade-a, kamuwa-a nəmzaye-aro sha wallono. Suro kulashi dawu-dawu senators ye suro Chidi 2009 yen, ThisDay ye asuzəna shiye banazəgəna kəla doka Code of Conduct Bureau ye faltəyen kuru banazəgəna kəla gashiptə do cidawa plenary-a komiti-a ye lan. Suro kəntagə y ben saa 2010 lan, PDP ro waltəgəna, nəmzalum-a nəmzalum-a secretariat lardəbe ANPP bewa kuru luwala kate jamiyya be suro kəriye jamiyya dəben dalillanzəro cina. Suro kəntawu Armalan ye saa 2015 yen, kura lardəye Goodluck Jonathan ye Akwashiki'a minista hawaryero wallono.Suro saa 2018 yen, Akwashiki ye gomna kəriye Nasarawa ye ro waltəro məradənzə fəlezəna, shi də shima gomna kamuye buro salakye Nigeria ye kartəna dəwo, amma tiket jamiyyanzaye karno kura 2019 ye dəga səwandənyi.
## Laminte
Tolulope Akande-Sadipe

**Tolulope Akande-Sadipe** (kəntagə Marchbe kaunzə 29 saa 1966-lan katambo) siyasama lardə Naijiriabe kəre Oyobe, Naijirialan. Shidə kəriye Oluyole Federal Constituencyye wakiljin suro majalis wakillayelan kuru shima kamu majalisa kəriye Oyoyedə. Shima kura komiti fatobe kəla Diasporaben.
## Kənənga buroye-a, ilmu-a cida-a
Tolulope də sha Ibadan lan katambo fato Akandeye nowata dəro. Shiye digiri ilmu kimiyabe-isawube jamiya Americabe, Washington D.C., USlan, suro saa 1987lan tamowono kuru digiri Masterbe kəra kasuwu dunyabe cistayen jamiya Southeasternbe, Washington D.C. USAlan saa 1991lan səwandəna. Cidanzə accountantbe kamfani fantəgəye shiro Enterprises for New Direction gultindən badiwono, shidoni lamarra sufuribe kura lardə U.S.bero cidajinma. Ngawo adəyen, cidaram isawuye Washington D.C. lan shiro Gardiner Kamya & Associates gultin dəro kara’a, nadən ilmu isawuye-a kuru cidaram shawariye-a səwandəna. Kate saa 1988-a 1992-a yen, sha Peat Marwick (kərmadə KPMG) ro kalakca kəla cidaram dəga wakiltəro nasha kulashi gomnati District of Columbia ye-a hukumawanzə-a ye lan.
## Cida siyasabe
Cidiya gomnati Abiola Ajimobi yen, Tolulope də sha shawarima taganasbe Gomna kəriye Oyo yero kəla cidawayen suro saa 2016 yen kuru shawarima taganasbe Gomna kəriye Oyo yero kəla cidawayen kuru cidaram zar yikoye suro saa 2017 yen sha wallono. Yim kawu kəntawube 13 kəntawu Junebe saa 2019-lan, shiga karrada kuru majalis wakilla Nigeriabero kalakca kəla kəriye Oluloye Ibadanbe, kəriye Oyoben kəla faraskəram fuwutəwu majaliskube (APC)ben.
## Laminte
Saudatu Sani

**Saudatu Sani**

(Kəntawu May be kawunzə 11, saa 1954-lan katambo) siyasama Nigeria be, Sarauniyar Saminaka (Maira Saminaka be).

Suro saa 2003 lan shiga shawarima taganas be kamu gomnabe ro wallono. Shidə wakil majalis wakillaye Lere Federal Constituency Kaduna State ye na shiye PDP lan isanadə, dare shiga waltə karrada loktu gadero saa 2007 səta 2011 ro saadənan. Shiga banama kura kəla MDGsben kura lardəyǝ Goodluck Jonathan ye sha karrada. Shiga kura hukuma nəlewaye kəriye Kaduna ye ro wallono. Kam do ne kamuwa-a nəm zaye-a fuwutəye Lere/Saminaka lan bowotin də.
### Kənənga-a ilmu-a buroye
Saudatu də kəranzə badiwono maranta feroye Shekara ye Kano lan, maranta secondary junior ye lan, Kofan Gayan, Zaria lan, saa 1966 lan səta 1968 ro saadənan, maranta secondary kuraye maranta feroye gomnatiye Dala lan, Kano lan saa 1969 lan səta 1973 ro saadənan. shiye ilmunzə suro Lətari Askərraye Airforce-a Lətari Yusuf Dantsoho ye-a, Kaduna-ayen cidazəna. Shidə maləmma mowonti Essencebe dunyabelan saa yakkəro.
### Cida-a Post-a
Ngawo ilmu kəra gultəyen, Saudatu də nasha darekta kura komishin kamuwaye saa 1986 lan səta 1992 ro saadənan cidazəna.

Saa 199-10 1994 lan shidə komiti kəlaro cistaye majalis gomnati bəla Lerebe. Nasha cidabe shiye sətanadə sandima: Jami hukuma darektabe, Bank Balera Micro Financebe. Komiti fatobe kəla awowa fuwutəbe saa duwube, komiti fatobe kəla lamarra kamuwabe-a fuwutə nəmzayebe-a.

Nasha kəra ilmu tada feroye, darekta Family Craft Centre, Kaduna, Matron, Karapka Nasarawaye, Komishina, Board Komishinawaye, Kaduna, Jami Board Trusteesbe, Bowotə Nigeriabe, Majilas Africa be Network kəla Gomnati ngəla-a nəmtalaa fulutə-a, Truen Homen Kəriye Kaduna ye lan, Board of Trustees, Moranti ya ilmuye Lere ye, wakil kəlakəl majalisaye Africa-Asia ye, karapka majalisaye America-Canada ye, kəlakəl majalisaye kate majalisaye, Geneva, Switzerland, nizam nəlewaye fuwuye Nigeria ye, PRO kəlakəl fuwutə kamuwa musulumma ye Nigeria ye, Fe Kəlakəlma kufu 100be Nigeriabe.
## Shimtiti

* The Most Effective Female Legislator in Nigeria, Pan-African Organization for Women Recognition South AfricaA, 2005
* Best Parliamentarian Award, Leadership Development Centre, Abuja, 2005
* Emancipator of Nigerian Youth Award, National Association of Medical Laboratory Sciences Students.
* Awards Of Excellence, Student Union Government of University of Jos.
* Award of a Model of Excellence, African Cultural Institute and Zenith Bank PIc.
* The Jewel in our Crown Award, National Women Mobilization Committee of the peoples Democratic Party (PDP), Abuja.
* Honorary Membership Award, Society of Gynecology and Obstetrics.
* Award for Management of Excellence, Nigerian Institute of Management.
* Nelson Mandela Gold Award for Leadership, Pan African Transparent Leadership Centre, South Africa.
### Lamintǝ
Halima Tayo Alao

**Halima Tayo Alao** (6 December 1956 lan katambo) shima fasal garbe Nigeriabe kuru minista korbe-a fatowabe-a zaman kərmai kura lardəbe Umaru Yar'Aduaben.
## Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a
Halima Tayo Alao də kəntawu December ye kawunzə 6 saa 1956 lan katambo. Kəranzə buroye-a ngawo buroye-a də kəriye Kano yen səwandəna kuru B.Sc. (Daraja) kuru M.Sc. (Fasal garbe) Jamiya Ahmadu Bello ye lan, Zaria lan saa 1981 lan kuru degree masterye kəla cidaram gomnatiye lan saa 2003 lan Jamiya Ilorin lan. Shidə faraskəram fuwutə management-a fuwuma-aye mowonti kasuwube jamiya Oxfordbe dəro kərawono kuru shidə memba mowonti fasal garbe Nigeriabe.
## Cida
Alao də cida kəriye Kwara ye dəro 1982 lan kara. Shidə Secretary abadanro wallono ministry cidi-a fatowa-a kəriye Kwara ye dəro, daji cidawa-a lenəmare-a yero wallono. Kawu, shidə cidawu/kura gomnati Ilorin Southbe kuru Sekretari kura, komishin kamuwabe kəriye Kwarabe. June 2005 lan səta June 2006 ro saadənan, shidə minista ilmuye lardəye kuru dare, minista nəlewaye lardəye. Shiga kəla hukuma kamfani UACN Property Development Plc yero wallono yim kawu kəntawube 13 kəntawu Januarybe saa 2010 lan naptə darekta kura gənyiro. Shiye board dəga kolzəna suro saa 2019
## Waziri kor-a fatowa-aye
Alao də sha minista kor-a fatowa-a yero wallono yim kawu 26 kəntawu Julyye saa 2007 lan kura lardəye Umaru Yar'Adua ye sha wallono amma sha kərmai kura faltəyen kəntawu Octoberye kawunzə 29, saa 2008 lan cotulowo. Dutədə dalil gashiptənzə sambisoro Chuka Odom, minista kəriyebe kuru wakil Progressive Peoples Alliancebe nankaro gulzana. Shiga falzənadə shima John Odey, kəntagə Disembaye kaunzə 17 saa 2008lan sha walta.
## Waziri kureye Board UACN ye Kareya Kolzəna
Ngawo kəla hukuma UACN Property Development Company Plc yen saa ləgarro cidazənayen, Mrs Halima Alao, minista korye-a, fatowa-a bərni-a fuwutəye kureyedə, kamfanidə'a kolzəro bowono. Mrs. Alao, ilmuma garbe daraja'a Nigerialan, cidanzə kolzəna hukumadəro, kuru kasattəna. Board dəro kəntagə Januarybe kaunzə 13, saa 2010-lan kara, naptə darekta kura gənyiyen.
## Laminte
Uzamat Akinbile Yussuf

**Uzamat Akinbile Yussuf**
 
kuru shiga Uzamat Folashayo Akinbile Yussuf lan nozana (1976 lan katambo), shidə ilmuma kurunbe, kəla nəmzayeben cidatəma, siyasama kuru banama. Shima kərma dəro komishina cidaram bəladəriye kəriye Lagos ye dəwo, cidanzə kəriye Lagos ye lan faltə cidaram bəladəriye, kisandi-a ada-a kəriye Lagos yero wallono. 

## '''ilmu'''
Mowunti ya Primary Ansar-ud-deen ye dəro kərawono saa 1980 səta 1986 ro saadənan. Dare lan, moranti Seventh Day Adventist Grammar ye dəro kərawono kate saa 1987-a 1992-a yen.
 
Daji shiye Liyita cida naptəram jamabe (DSW) ro wallono cidaram cida naptəram jamabe Nigeria bedən. Uzamat də shiye wakil karapka kamuwa kurun kəndoye (ALPS), karapka cidawu jamaye lardə Nigeria ye (NASOW) kuru karapka kurun kəndoye Nigeria ye. Shiye kitawu shiro Duty Calls gultində bakkono. 

## Cida
Uzamat də shima buron majalis kəriye Lagos ye, kəriye Alimosho ye 1 saa 2010-2011 lan. Shidə kazadala kəla awowa bareye-a, bəladiya-a fuwutə jamaye-a Agbado/Oke-Odo lan kate saa 2012-a 2014-ayen cidazəna.
Shidə kuru naptə majalis kura kəriyebe naptə komishina darajabe nəmzaye-a fuwutə naptəram jamabe-a, Lagos lan saa 2015-17lan, kuru daji arzinyi gartə-a cida-a saa 2018-19lan cidazəna. Mowonti Lagos be Kǝre Bǝladǝribe
shi do ne awo kaduwu ye fəletəro tədənama, kənənga gade-gade-a, awo-a kasuwuye-a Lagos mega city dəga na kartəye ro fuwutəgəro) suro kəntawu January ye saa 2020 yen na kərmaaro cidajin də
Uzamata də kamu kasuwuye kənasartəna kuru kamfaniwa kada kəlanzən mbeji kuru manaja director ye Musaroq Nig kunten. Ltd, Beta Silver Crown Ltd, Musaroq kurun kəndobe-a gadeso-a. Shidə kuru banama kuru cidawa bəlaye fuwutəye kadaro kungəna cina.

## Lamintǝ
Stella Omu

**Stella Unuezi Omu**

(Kawu kəntawu Jimada gaji yǝ kawunzə 22 saa 1946lan katambo) siyasama Nigeria ye shidoni Senatorro karrada kəla jamiyya demokradiya jamaye (PDP)yen suro saa 1999yen kəriye Delta South ye Senatorye kəriye Delta
### Ngawo
Omu də asalnzə Isoko. Shidə kəntawu Disembaye kaunzə 22 saa 1946-lan katambo. Kwanzədə Major-General Paul Omu, buron Gomna Askərraye kəriye Anəm-Gədi Nigeria ye. Shidə ya ferowa yakkə-a tadawa yakkə-aye. Shidə banama Comptroller General cidaram hijirabe Nigeria ye, kuru cida gomnatiyedən cida kolzəna naptə Controller cidaram fato fatowa fursanayen. Shidə memba komiti kərmai majaliskuye (1994-95) ye.
### Cida majaliskube
Omu də sha Senator ro karrada kəla faraskəram jamiyya jamaye Democratic Party ye lan suro saa 1999 yen nasha Delta South ye lan. Shiga kura majaliskuye ro wallono kuru banama kura komitiwa majaliskuye kəla kasadə lardəye-a kuru lamarra kamuwa-a fuwutə nəmzaye-ayen. Suro kəntawu May saa 2001 yen, Omu ye zortə kungənaye kəla Senate do Anyim Pius Anyim ye fuwumanzəro sədin dəga kasatsanyi, shiye wono awodə tawadə ba kuru auditors ye asuzayin jirero wallono maa.

Suro kəntawu Nuwambaye saa 2001-yen, wasika suronzən awo laa shaktə-a səbandəna, shilan alamawa Ministry Communications be Lardəbe mbeji. Wakil majalisa lardəye gadesoye darelan wasika samunnam sowanda. Adəye hangalza suwudəna sau majaliswuye awodə anthrax, awo nəmzalum biological ye sədinro zanzana. Watiyawa anthrax lan fəlezanadə karəngə adəlan United States lan hawartəna ngawo bətərəm nəmzalumye kəntawu Septemberye kawunzə 11 saa 2001 yen. Suro kəntawu Juneye saa 2002 lan, ngawo shararam kuraye majalisku lardəyedə dunonzə doka kərmai gomnati ganaye gotəye ba wono, Omuye doka doka 1999yedə faltə badiwono.

Suro kəntawu August saa 2002 yen, senators soye shiro bətərəm sadəna kəla nəmkam karəngə sha President Obasanjo-a kuru kawulinzə kəla karno kawu falye suro Electoral Bill 2002 yedə waneye faltinno. Dareram kəntawu bedən cida kolzəna. Shiye karno PDP ye waltə kartəro saa 2003 lan gozəna, amma James Manager, komishina cidaye Delta State ye buroye suro majalis James Ibori ye dəro shawa.
### Cida dareye
Suro kəntawu Junyen saa 2003 lan, Omu ye majalis lardəye dəro bowono kəla duwaro doka cidaram lardəye kəla nəm ngalwo jama Nigeria ye koktəyen. Loktu kərmaidən shiye rokko Senators Omololu Meroyi-a Lekan Salami-ayen banazagəna. Suro intabiu August 2003yen, shiye karapka kəriwuwu Warriyedə samma baliminza gənazaro wono, Ijaws-a Itsekiris-adə yaana kuru nəmgadetə siyasabe au lamarra naptəram jamabe-arziyibe gade sandiya yeksəyi wono. Suro kəntawu December saa 2005-yen, shidə kura komiti kura lardəye kulashi kəla fato fursanaye Port Harcourt lan sədinma. Shidə kuru wakil samno siyasabe lardəbe suro saa 2005ben cidazəna. Suro kəntagə Septemberye saa 2008lan shidə wakil komiti nzundube Niger Delta be.

Omu də shiye wakil komiti do komiti kura lardəye (NEC) ye Peoples Democratic Party (PDP) ye koksəna dəye kəla awo do jamiyya də karno kura lardəye 2019 ye lan faidatənyi dəga wutəro.

## Lamintǝ
Nenadi Usman

**Nenadi Esther Usman**
(12 kəntagə Nuwambaye saa 1966-lan katambo) siyasama Nigeriabe kuru Waziri Kungənabe kureye. Shiga senator lardǝ Nigeriabero karrada shido Kaduna South Senatorial Districtdǝga wakiljinma suro karno April 2011ben, shiye kǝla faraskǝram jamabe democratic Party (PDP)ben kara. 

## '''Cida buroye'''
Usman də kəranzə Jos lan badiwono, dare Kagoro lan, ngawo adəyen mowonti gomnati kura lardədəye Jos, Plateau State lan kərawono. Daren degreenzə buro salakbe kəra cidiye Jamiya Ahmadu Bello, Zaria lan səwandəna, kuru dare diploma digiri ngawoye Jamiya Jos yen səwandəna. Shima darekta Dana Ventures ye kuru dare shawari kənjoma kura kəriye Kaduna ye lan suro saa 1992 yen.
Shidə kuru shawarima kura saa 1993 lan kuru cidawu kura FCDA ye saa 1994 lan səta 1998 ro saadənan.

Usman ye zauro banazəna nasha kamuwaro duno kənjoyen, sau shiye zauro banazəna kəla NGO do shiro "Education and Empowerment for Women" gultin də, headquarter nzə Jere suro kəriye Kaduna yen kuru kərma dəro shima kura kəlakəl N.G.O's for Women Development ye suro kəriye Kaduna yen. Shidə nyiyazəna kuru nduli diyau mbeji

## '''Cida siyasabǝ'''
Shidə wakil kəriye Kadunabe samno Republicanbe lardəbǝ (NRC) dəwo baro walzənadən cidazəna. Shidə kuru wakil kartəna majalis wakillaye, nasha Kachia/Kagarkoye cidiya jamiyya majaliskuye United Nigeria yǝdən suro saa 1998 yǝn wakiljin.
Shiga komishinaro kəriye Kadunaben saa 1999 lan səta 2002 ro saadənan, daji komishina kor-a awowa cidibe-a kəriyedən saa 2002 lan, kuru dare komishina nəlewabǝ saa 2002 lan səta 2003 ro saadənan.Shidə kəla kəltəma kura kəriye Kadunabe Olusegun Obasanjobe komiti kamfenbe
Shiga minista kungənaye lardəyǝ ro wallono kuru dare minista kungənaye ro gomnati Obasanjo ye sha wallono.
Shiga senator Kaduna Southbero karrada suro karno April 2011 ben, kəla faraskəram Jamiwa Demokradiyabe (PDP)yen cidajin.
Majilas cidabe Nigeriabe (ACN)dǝye jazadǝga gashiptana. Namtǝnzǝ senator Federal Republic of Nigeriabedǝn, shiye gumnatidǝga duno sǝkǝ kamuwa-a kuru nduli-aro hangal gǝnazǝgǝro, sandi duwo shiye am jamabe zauro tajirwaaro bowozǝnadǝ. 

## '''Kǝnǝnga kǝlanzǝbǝ'''
Nenadi də HRH Dr. Sa’ad Usman nyazəna, Emir Jere ye suro kəriye Kaduna ye dəwo suro kəntawu March ye saa 2020 lan bawono kərmunzə 70 lan, ngawo kazəyi shila kazəmuye sətanayen. 

## Lamintǝ
Halima Hassan Tukur

**Halima Hassan Tukur**
Siyasawu Nigeriabe, wakil majalis wakillabe kureye kəriye Yauri/Sanga/Ngaskibe wakiljin suro kəriye Kebbiben suro jamiyya jamabe demokradiyabe (PDP) saa 2007 lan səta 2011 ro saadənan

## '''Cida siyasabǝ'''
Tukur də sha wakil majalis wakillaye Federal ye ro karrada suro saa 2007 yen cidiya PDP ye lan daraja lardəye lan. Shiye kərmaiya Hon. Garba Uba Umar kuru Garba faldəma shiga kawuzəna 

## Lamintǝ
Josephine Anenih

**Iyom Josephine Anenih** (kəntawu Julyye kaunzə 6 saa 1948 lan katambo) Nigeriaye shidoni minista lamarra kamuwabero wallono yim kawu kəntawu Aprilye kawunzə 6 saa 2010 lan, sa kura lardəye Goodluck Jonathan ye majalisnzə bəlin warmajiya.
## Gargam
Sokoto lan katambo saa 1948 lan, kəla kəlan na falro lejin bawanzəro, cidama gomnatiye fella cidawa jamaye lan, cida kəriyewa Nigeria sammason sədin. Shidə fato Kiristaben katambo. Kəranzə secondaryye Queen's College Lagos lan tamozəna. Shara kərajinlan, B.Ed-a, LLB-a, B.L.-a səwandəna. Jamiya Ife ye lan (1974/75) kuru Jamiya Benin ye lan. Kwanzə, Tony Anenih (1933-2018) də sha minista cidaye ro wallono saa 1999 lan suro majalis kura lardəye Olusegun Obasanjo ye buro salak ye lan.
Shima kura kəlakəl lawyers kamuwaye saa 1994 lan səta 2000 ro saadənan, kuru shima kura kamuwa lardəye buro salakye People's Democratic Party (PDP) ye saa 1999 lan səta 2005 ro saadənan. Suro kəntawu Aprilye saa 2002 lan, shiye wono nizam shara Shariaye kəriye Kanoyen faidatəye hakkuwa kamuwaye fuwutəgəro tawatsəgəna futu Islamye fəlezənayeyi. Shidə shawarima taganasbe kəla lamar kamuwaben kura lardəbe Obasanjoro hatta saa 2006ro saadəna. Shidə kam fal suro am Women Foundation Nigeria (WFN) koksanayen, karapka duwo kamuwa Nigeriaye banazə raayinza kəla lamarwa kamuwa dunyabeyen fafaljin kuru banazə kamuwa siyasalan duno kənjolan. Shidə memba komiti karno jinsibe-a kuru doka-a, shidoni kururam kamuwabe suro doka karnobe Nigeriabe-a yasa-aro yiko nyazənadə.
## Laminte
Iyabo Anisulowo

**Iyabo Veronica Anishulowo** (nee Ajibogun) shima ilmuma Nigeriaye kuru kamu kura lardəye shidoni gomnati kura Nigeriaye ro cidazənama darajaa kadalan, shidə kamuwa siyasabe nowata kuru nəmkalkal jinsuye Africalan fuwutəgəma. Shiye daraja cidiyayen səta maləmmaro cizə Waziri Federalbe-a Senator-aro wallono Iyabo Anisulowo də sha Liberal Conservative lan bowotin dalil daraja'a yallanzə'a nəm kəlanzə'a kamuwaye'a ilmu zamtəye lan loktu majalis kura lan cidazəna dən, sha 'Afropolitan Feminist' ro asuzana.
## Siyasa kəriyebe
Anisulowo də siyasa ro 1991 lan kara sa sha Secretary Gomnati kəriye Ogun ye ro kalakca. Ngawo saa falyen, shiye komishina cidawu kəriye Ogunbe ro wallono. Shidə kuru komishina bareye-a, bəladiya fuwutə-a awowa njiye-a kuru minista ilmuye zaman kərmai General Sanni Abachayen cidazəna. Dare lan cidaram ilmuye kəriyedə kolzə kərmai gomnati Ogun State chapter All People's Party ye dəro gaska sədin.
## Majilas
Anishulowo də Ogun West'a wakilzəna suro majalis kurayen saa 2003-2007 lan. Senator kureyedə shiye fal suro jamiyya jamaye Democratic Party ye do kəlakəl All Progressives Congress yero kəltayin dəye falnza. Suro kəntagə Octoberye kaunzə 15, saa 2004 lan, ngawo zortə shiye N500,000-a N700,000-a suro zar komiti majaliskuye gomnatiwa kəriye-a bəlaye-ayen gozənayen, majalisku Anisulowo dəga zahirro majalisku kamanzə Isa Mohammed ye butəgəna shidoni wakil PDPba Nijolusan O. Hukuma. Shiye tawadəro zortə adəga kasatsanyi wono kungənadə samno kəlakəl majalisawabe Geneva, Switzerlandlan saa shimadən tədinro. Iyabo Anishulowo də ngaltema shiga shara lan təmzayin bawo.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Anishulowo də nyiyazəna kuru nduli'a kuru Ilaro lan napsəna, bərni kura nasha do Senate lan wakilzəna də.[3]
## Laminte
Salamatu Hussaini Suleiman

**Salamatu Hussaini Suleiman**

shidə lawyer Nigeria bǝ shidoni kərmaaro ECOWAS be Komishina Lamarra Siyasabe-a, Nəlefa-a Nzəliwo-abero cidajinma. Kawu awo adəyero, shiga minista lamarra kamuwabe-a fuwutə naptəram jamabe-aro suro kəntawu jimada gaji saa 2008-lan sha wallono.Shiye kərmainzə kolzəna suro kəntagə Armalan 2010 yen sa kura lardəye Goodluck Jonathan ye majalisnzə wurzənadən. 

## '''Ngawo'''
Salamatu Hussaini Suleiman shiga Argungulan katambo, bǝnyi kǝnta bǝnyi kǝntabe suro kǝre Kebbi bǝn. Babanzədə hakim sharabe nashayǝ, kuru yanzə fato mairi Gwandu ben kedo. Birnin Kebbi-a Argungu-a lan wurano. Suro saa 1972 lan, mowonti Queens be Lagos bero gawo suwandəna. Jamiya Ahmadu Bello, Zaria lan lezə nadən degree sharaye səwandəna. Daji mowonti London bǝ ilmu razəgəbǝ-a siyasabe-aro lezə nadən degree master bǝ sharabe səbandəna. 

## '''Cida'''
Cidanzə buro salakbe lawyerbedə shima cidaram sharabe kəriye Sokotobe kureyedən. Daji banki kasuwu bǝ Continentalbe, Lagos lan saa tulurro cidawono, kuru loktu ganaro banki kasuwube NALlan cidawono kawu kamfani Aluminum Smelterbero lejinro, na shidə katiwu kampanibe/shawarima sharabe. Ngawo adəyen, cidaram Securities-a Exchange-ayen cidazəna kawu shiga Waziriro təkkinro.

## '''Waziri Lamar Kamuwabǝ'''
Kura lardəye Umaru Yar'Adua ye Suleiman'a minista lamar kamuwaye-a fuwutə jamaye-aro wallono yim kawu kəntawu bǝ 17 kəntawu jimada gaji saa 2008. Suro kəntawu Lailahir saa 2009 yen, Suleiman ye kamuwa'a siyasa Nigeria yǝn koltə'a wazəna. Shiye wono fitəna-a nəmzalum kongaaye-adə suro siyasayen zauro ngəwu, kuru kungəna ba'adə kamuwa gana laa raksa kərmai gumnatibero gasayin.Samnowa suro kəntagə Octoberbe saa 2009ben UNICEF-a kuru cidaram lamarra kamuwabe-a fuwutə naptəram jamabe-aye dawarzanadən, Suleiman ye wono cidanzədə shima awo lardəbe kamuwa Nigeria be duwaro kuru nəlefaaro fuwutəgəro cidazə, kuru kamuwa-a nduli-aye nzəliwo-a fuwutə-a kəndəga maananzəro tawattəgə.Shiye kəriyedəro kamuwaro gananzə yayi kashi 30% wakiltə nasha karno-a kuru nəm kura-ayen cinro wono. Suro kəntagə jimada gaji saa 2009-yen, shiye kəla gumnatidəye kasatsana United Nations be kəla nəmgadetə kamuwa bǝ baro diwoyen (CEDAW) dəga kasatsanyidəga zorzəna. 

## '''kuru wune'''
Mowonti Lamarra Kamuwabe Nigeriabe
Shidə kuru Waziri darajabǝ lardəbǝ II Lamarra Diyabǝ - Nigeria bǝ, saa 2010 səta 2011 ro saadənan 

## Lamintǝ
Florence Aya

**Florence Diya Aya** shima siyasama kuru kasuwuma lardǝ Nigeriabe. Shidə Garkidalan katambo saa 1948lan kuru shidə Garaje Agban, Kagoro, nasha gomnati Kaurabe kəriye Kadunaben. Shidə wakil majalisa kəriye Kadunabe saa 1990lan səta 1993ro saadənan.
## ngawar ilmube
Aya də mowontinzə primaryye mowonti feroye Waka ye dəro kərawono saa 1957 lan səta 1961 ro saadənan. 
Moranti ya feroye gumnatiye Dalle, kəriye Kano ye dəro lewono. 
Saa 1962 lan səta 1966 ro saadənan, na kərabe Kashim Ibrahim ye lan cidawono, Jamiya Ahmadu Bello ye lan, saa 1963 lan səta 1969 ro saadənan, kuru naptə katiwu sirye suro Faculty Engineering ye lan, Jamiya Ahmadu Bello ye Zaria lan saa 1972 lan səta 1984 ro saadənan. Saa 1984 lan səta 1989 ro saadəna.

## Cida siyasabe
Aya də wakil daraja'a majalis kəriye Kaduna ye ro wallono saa 1990 lan səta 1993 ro saadənan na done shiye kazadala am ganaye saa 1992 lan səta 1993 ro saadənan. Suro saa 1999 lan, shiye wakil majalis wakillaye Federal ye ro wallono shi done kərye Kaura ye wakiljin ma saa 1999 lan səta 2003 ro saadənan. Shidə banama kura komiti fuwutə kamuwa-a nəmzaye-aye kuru, wakil komiti fatobe kəla nəlewa-a, hawar-a kuru hal kərmaiye-ayen. Shidə kuru wakil kəlakəl majalisa dunyabe-a, majalis lardəbe kəlakəl kamuwabe-a, kuru kamuwa siyasabe-a. Kərmadəro shidə memba jamiyya demokradiyabe.
## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Shidə Mr. Yohanna Aya'a nyazəna. Shiye duli uwu mbeji.
## Laminte
Tonye Briggs-Oniyide

**Tonye Briggs-Oniyide** də shima kərma dəro komishina kəriye kəmoduwuye ada'a bəladəriye'a. Sha suro saa 2015 yǝn Gomna Ezenwo Nyesom Wike ye sha walta, Nnabuihe Imegwu ye falzəna.
## Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a
Briggs də Port Harcourt lan katambo, fato'anzə nasha gomnati kəriye Akuku-Toru ye lan. Jamiya Port Harcourt be ro kərazəna kəra digiri kən indimibe nankaro, degree Biochemistry be səwandəna.
## Cida
## Komishin Halla Federalbe
Briggs də sha wakil komishin halla kərmaiye ro kura lardəye Goodluck Jonathan ye sha kərmai July ye kawunzə 9 saa 2013 lan sha wallono. Kətagə Augustbe kawunzə 17lan kərmai səmowona, Rivers State wakiljin.
## Ministry adabe-a kuru bəladəriye-a
Yim kawu kəntawubbe 18 kəntawu Jimada gaji yǝ suro saa 2015-lan, kərmai komishina ada-a bəladəriye-a kəriye Rivers bǝ də gozəna, kərmai ministry bǝ də Nnabuihe Imegwulan səmowona. Suro kəntawu April yǝ saa 2016 lan, nəmkam ndikate mowonti fim ye Africa yǝ-a kuru cidaram adaye-a bəladəriye-a banazəna tawadə kura do Port Harcourt'a bərni shimtiti mowonti fimv be Africa ye kən 12th ye dəga sədinro.[1] Shiga zorzana kəla cidaram Biskewa makkar bǝ Rivers State ye dəro awo sədinbaro, nasha laaye cidanzə kolzəro bowozana. Gomna kəriyedəye shiga kəntawu August bǝ kaunzə 31 saa 2016-lan dawono.[2]
## Laminte
Kofoworola Bucknor

**Kofoworola Bucknor-Akerele** (kətagə Afəriluye kawunzə 30 saa 1939 lan katambo) siyasama Nigeriaye kuru banama gomna kəriye Lagosye kureye. Shidə banama gomna Bola Tinubube saa 1999lan səta 2002ro saadənan.
## Kǝnǝnga buroye
Kofoworola Akereledə kəntagə Afəriluye kawunzə 30 saa 1939lan katambo, Oni Akerelero, kəla kəltəwu Nigeriaye nowata kuru shima liyita bəla Nigeriaye buro salakyewo. Moranti ya feroye CMS Lagos ye dəro karaa kawu 1949 lan Surrey England ro lejinro degree sharaye nankaro.

## Cida
Diploma hawar kənjoye lan 1962 lan səwandəna, kuru naptə hawarwu kəlanzəye BBC-a VON Magazine-a ro cidazəna. Shidə banama gomna kəriye Lagosbero wallono loktu Bola Tinubu gomnaro walzənadən yim kawu 29 kəntawu Maybe saa 1999lan.
## Laminte
Saudatu Bungudu

**Saudatu Usman Bungudu** (15 kəntawu January be saa 1942lan Bungudulan, kəriye Zamfara be, Naijirialan katambo) shiga minista lamarra kamuwabe-a fuwutə naptəram jamabe-a naijiriabero wallono suro kəntawu July ben.Jamiya Uthman dan Fodiyo lan tammaozəna kawu buro salakkin komishina lamarra kamuwa-a nduli-aye lardə Zamfaraye ro waljinro kuru dare minister federal yero waljinro. Loktu shiye minista lamar kamuwa Nigeria ye-a kuru ministry fuwutə jamaye-ayen, shiye shara shararam kura Lafia, kəriye Nassarawaye kəla tada kəntawu laarye dunonzəro cinadə wazəna.
## Laminte
Dorathy Mato

**Dorathy Mato**

Dorathy Kpentomun Mato (16 September 1968 lan katambo) siyasama Nigeria ye kuru kərmadəro wakil Vandeikiya/Konshisha kəriye Benue ye wakiljin majalis lardəye lan (NASS) kəntawu October ye saa 2017 lan. Howom shararam kuraye karnonzə kəntawu Juneye kawunzə 23 saa 2017 lan dawarzəna.
### Kǝnǝnga buroye
Kawu kəntawu Septemberye kawunzə 16 saa 1968lan Dorathy Kpentomun Mato Kindred lan katambo, Mbaduku nasha gomnati Vandeikyaye kəriye Benue yedən. Dorathy Matodə bəladiya Mbatyoughlan fəlangzəna fato Kpentomun Mato barema Mbadukuye nasha gomnati Vandeikyaye kəriye Benueyedən.
### Ilmu-a cida-a
Mato də fato barewu talaayen wurazana yaye dalil amnzə barewu amma faida ilmuye asuzana kuru sha R.C.M. ro sakkəna. Mowonti Primary ye kəranzə ganaye nankaro, nadən shada mowonti koltəye buro salakye suro saa 1979 lan səbandəna.
### Siyasa
Ngawo kəla nəm kasada karno Hembe ye kəlanzən gashiptəyen  yim kawu 23 kəntawu June ye saa 2017 lan Dorathy Mato də sha wakil jireye Vandeikiya/Konshisha kəriye Benue ye dəro warmatəgəna shi done shararam kuraye kuru karno Herman Hembeir ye dəga dabkono. shiro kərmaidə tina kuru karnodən kənasartəna gulzana loktu karno kura Nigeria ye saa 2015yedən cidiya Peoples Democratic Party (PDP) yen, shara do Mato'a kam kartəna kəla am karnonzəye wakiljinro suro majaliskuye Federal House of Assembly lan.[1]

Shi Speaker majalis wakillaye Yakubu Dogara ye Dorathy Mato'a Mr. Herman Hembe'a faltəro waano dalil do wakilla dəye gulzanyi lan amma sonyayi, yim kawu 3 October 2017 lan manama majaliskuye dəye Mato'a kərmairo səkəna.
### Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Dorothy Mato də Ahura Mato'a nya'ano. Sandiye duli 3 mbeji.

## Lamintǝ