Vicuña

Nizam donyi integumentary be du, ferno yakkǝ lan kǝllata: shi donyi diya be dǝ, shi donyi dermisbe a, shi donyi hypodermisbe. Epidermis də shima cell 10 səta 30 ro saadəna; faidanzə kuradə shima awo njiye raksə sədinma. Cellnzǝ diyabe dǝ sambisoro fattǝyin; cells nzǝ cidiyaye dǝ sambisoro yaktin kuru samiro gǝrjin. Shi awo donyi dawu ye dǝ, shi dermis dǝ, shi donyi 15 lan sǝta 40 ro samin ma dǝ, epidermis dǝga kozǝna. Shi dermisdǝ awowa kada shiga kǝltǝna, alama shila-a kuru layi bube-a. Hypodermis də tissue adipose ye lan tətandin, shi donyi lipids gənajin ma kuru awo donyi nzəliwo suwudin ma. Nəm kərau awo adəyedə jili alagəwaben gadejin;[89]: 97 dabbawa suro njibedə hypodermis (blubber) kərau məradəzana, kuru bənyi kəmburamdə shiro blubber kərauwo inci 20 (51 cm) lan kara.[90] Dabba gade so dǝ alamaramnza alama kunduli so, feffe so, setae so, aubiya cilia so dǝa samun yayi, dabba donyi mammals so dǝ kunduli so bawo. Shidə alamaram ajidəbe tawadəga, amma dabbawa mammals laadə zauro gana.[89]: 61Cidiya kərmai Incaben kuru kuro, vicuñasdə sharaye sandiya nzəliwozəna, amma loktu dawudən zauro sandiya barazana. Sa sandiya tajirwaro warmatəgəna suro saa 1974, dabbawa 6,000 bas gafsəna. Kudəro, nəm nguwu vicuñayedə waltə 350,000 ro walzəna,[1] kuru karafkawa nzəliwobedəye nəmngəwu tajirwabedəga fuluzana yayi, sandiye kuwamiyayi faraskəramma nzəliwobe ngəlaro bowozana nəmnguwudəga baratə-a, na kənəngatəbe-a, kuru tajirwa gade-aro.

Buron, vicuñadə fatolan gotənyi, kuru llama-a alpaca-adə sandiya duli guanaco karəngəro gotəna. Son yaye, kulashi DNA ye donyi saa 2001 lan baksana dǝye fǝlezǝna kǝla shi alpaca dǝ waneye awo shiro vicuña gultin dǝ mbeji.[7] Kudəro, vicuñadə ngəwunzəso karaa, amma am bəladəbedə kuwami yaye awowa alakkata anyi'a ada'a sadin, ada kənzambiye kunten.[citation needed]
## Bayentə
Vicuña də sha zauro kəske kuru nəm shawa guanaco'a kozəna kuru gana. Awo donyi morphologya gayirjin ma du shima zar incisor donyi guanaco ye du.[8] Vicuña ye coat nzǝ kuruwu, woolly ye dǝ ngawonzǝn brown, amma kunduli kǝla nguruwu-a kuru kǝrǝn-a ye dǝ bǝl kuru zauro kuruwu. Kǝlanzǝdǝ ganalagǝ guanacodǝga koriya, kuru sǝmonzǝdǝ ganalagǝ kuruwu. Nəm kuruwu kəla-a tiyi-ayedə 1.45 lan səta 1.60 m ro saadəna (alamanna 5 ft yeyi); datə ngawobedə 75 lan səta 85 cm ro saadəna (3 ft yeyi); nəm kuranzədə 35 lan səta 65 kg ro saadəna (cidiya 150 lb yen).
## Taxonomy-a kuru fǝlango-a
Jili vicuñabe indi mbeji:
*Lama vicugna vicugna
*Lama kǝnǝngabe
Vicuñas də zauro kəla Andes ye lan dazəna yayi, waneye nasha cidi Patagonia ye lan mbeji alamanna 3500 km anəm kərma ye lan loktu Late Pleistocene-a Early Holocene-a ye lan. Fossils donyi camelids cidiye dǝ jili alawu donyi Lama gracilis lan notǝna dǝro tǝkǝna, amma kulashi geneticbe-a kuru morphologicalbe-a kate sandiya kuru vicuña zamanbe dǝye fǝlezǝna kǝla sandi indi dǝ tilo.[9] 
## Samtǝ-a kuru kǝnǝnga-a
Kərmadəro, vicuñasdə suro Andes dawu Americabedən dazəna. Sandidə Peru-a, yala-fəte Argentina-a, Bolivia-a, yala Chile-alan təwandin. Nəm gana, nəm nguwu jamayedə dawu Ecuadoryen napsana.[1] Son yaye, awoa tiyi kaduwuye fəlezanadə sandidə Uruguay-a Straits of Magellan-a lan tuwandin hatta badiyaram Holocene-a, [11] rokko guanaco-a.[10]

Vicuñas də nəm kuruwu mita 3,200 səta 4,800 ro saadənan (10,500-15,700 ft) lan napsayin. Sandidə kawusuwalan kəla cidi kajim Andes Mountainsbedən kəmbu sadin amma bənyedə kəla cidiben bozayin. Nasha anyilan, kajimwa kəmbu-ba'a, cibbuwa, bunch-a Festuca-a bas wurazayin. Haskenzǝ kǝngalbedǝ raksǝ sami sarsardǝro gayin, kuru kawudo ganalagǝ zǝmzǝm sutuluyin; attəson yayi, temperaturedə bənyelan fulutin. Vicuña ye coat nzǝ kǝrawu amma tǝlala dǝ shima awo do kasam zǝmzǝm tiyinzǝro gǝnazǝyin ma kǝla kǝndaram kankaraye dǝro.[citation needed]

Dabbawa kəmbube kuradə sandima pumas-a, culpeos-a kuru kəri fatobe-a.[12]
## Hal
Hal donyi vicuñas ye dǝ guanacos ye dǝa samun. Sandidə dabbawa nongu-nonguma kuru am bəladəro gawomasoye sandiya kəskelan cizayin dalil, awowa gadeson, fantənza ajabba nankaro. Guanacos yeyi, sandiye nguwusoro kawu-a kawu-a calcareous-a zamzayin, shido, nji mandabe-a, shima furtu mandabewo. Vicuñas də dabba kadawu ba kuru sambisoro suronza na fal lan gənazayin.[13] Kəmbuwanzadə ngəwunzaso kajim gana shidoni cidin ngəwuro wurajinmadə.[citation needed]

Vicuñasdə fatolan napsayin konga'a, kamuwa 5 səta 15ro saadəna, kuru tadanza'a. Kufuwoso kalangaizə alamanna 18 km2 (6.9 sq mi) yeyi, shidoni kəmbu mbejiro wutəgəmen faltinma.Kǝla kǝlza dǝ suro kǝntawu March-April yen wajin. Ngawo suro kəntawu 11 yeyi lan, kamudəye tada fal sambin, shi do kəntawu mewu yeyiro njizəna. Fawn də kəntawu 12 səta 18 ro saadənan kəlanzəlaro waljin. Kongawa sənanadə karapka bachelorbe koksayin, kuru kamuwa sənanadə sororityro kəltəro mazayin. Adǝye gaska kate alauwa jilitiloabe-a kuru kǝnzambi-a dapcin.[citation needed]
## Liwo
Kawu saa 1964 ro saadənan, bara vicuñayedə daftənyi, adəye nəm nguwunzə 6,000 ro fuluzə saa 1960s lan. Dalil adǝben, jili alagǝwabe suro saa 1974 lan tajirwaro warmatǝgǝna, kuru darajanzǝdǝye kasuwu vicuña woolbe dǝga dafsǝna. Peru lan, loktu 1964-1966 lan, cidaram karaye Caza ye kəlakəlro cidaram nəlefaye US ye'a, awowa alagəlaro njista'a, kungəna dabba karagaye dunyabe'a, kuru jami'a bareye lardəye La Molina ye'a cokozana kəla awowa alagəlaro gənatəye shiro Pampa Galeras gultindən, Barbara Lucana D'Achi lan bowotin. Loktu shimadən, mowonti game wardenbe Nazcalan tədən, nadəlan am usku Perube-a arakkə Boliviabe-adə vicuñadəga baratəlan faitəro allamtəna.Kəlakəl kəla vicuñaro gənatəyen, gomnatiya Bolivia-a Peru-aye tawadə Vicuña nzəliwoyedəro musko sakkəna yim kawu 16 August 1969lan La Pazlan, fetero tawadədə Argentina-a Chile-aye kəltəro kolzana.[14] Ecuador ye kawunzə 11 kəntawu Fabarairuye saa 1976 lan kasatkono. Samnodəye kasuwunza dunyabe-a fatolan faidatə-a dapsəna, kuru am sammadəro gənatə-a dawu-a kəmbube-a gartəro amariya co.[15] Tawadə kəladən, tawadə Vicuña'a nzəliwo-a cista-adə kate Bolivia-a, Chile-a, Ecuador-a Peru-ayen yim kawu 20 kəntawu December saa 1979 lan Lima lan musko təkkəna.[15][16] Argentina basro musko səkkə shiye samno La Pazye saa 1969yedəro musko səkkə (Article 12;[16] Argentinaye 1981lan kəllata[15]), kuru lardəwa gadeye samnodəro kasatsayi 'sawu halnzə taganasbe nankaro' (Article 13]1).Samno 1979bedəye kasatsəna vicuña faidatəro kəla kəndaram zauro zauro nəmngəwu dabbawabedə ngəlaro waljiya.[15] CITES'a kəltəlan (1975 lan badiwono), kuru USA-a EU-a ye shara kasuwuye, samnodə zauro kənasartana, dalildə shima nəm nguwu vicuñayedə zauro tərana.[15]

Nəm nguwu amma Peruyedə 66,559 suro saa 1994yen, 103,161 suro saa 1997yen, 118,678 suro saa 2000yen, kuru 208,899 suro saa 2012yen. Kərmadəro, [sambi?] jama Lucanasyedə chaccu (nəm kəmbu, fəletə, kuru kamtə) kəla gənatəramdəyen saa woson bəndidəga təmzayin, shidoni majalis lardəye South American Camelidsbe (CONACS) dawarzənadə.[citation needed]Bolivia lan, nasha gǝnatǝye Ulla Ulla ye dǝ (kǝrma dǝro Apolobamba ye nasha dǝlan cistaye) dǝ UNESCO ye suro saa 1977 lan sha suwudǝna, nasha laa dǝ shima nasha donyi jili alagǝwa ye dǝro.[19][20] Lambanzadə 125,000 ro cuwudo suro Peru-a, Chile-a, Argentina-a, Bolivia-a lan. kasuwu do $300 kg falro saminro.[citation needed] Suro saa 2002 yen, cidaram bənyi-a dabba karagaye-a US yedə nəm nguwu am Ecuador yedə suro tajirwayen waltə somzəna, amma kuwami yaye nəm nguwu Ecuador yedə suro tajirwayen somzəna.[21] Nəm nguwu jamayedə ngəlaro walzəna yayi, [sambi?] baratədə sambisoro tajirwaro waljin, kuru na kənəngatəye baro waltə-a tajirwa gadeso-a.Suro saa 2015 lan, karapka nəm kəji Francebe LVMH ye wono "Loro Piana də shima jili alagəwa dəga səsangəna."[22] Kamfani Italy ye dəga zorzana kəla am bəlaye dəro kungəna ganaro biyazayin dəro.[23] Suro saa 2022yen, gomnati Argentinaye majalis lardəye kəla kulashi ilmu kimiyabe-a nzundube-aye somzəna kəla "am Andeanbedə kashi 3% daraja vicuña fiber chainbedə sowondin."[24][25]