Jimmy Wales

**Jimmy Donal Wales** (kəntawu Shawur bə be kawunzə 7, saa 1966 lan katambo), kuru shiga Jimbo Waleslan nozanadə, kasuwuma intanet bə lardə America bə, kərmai intanet bə, kuru kasuwuma kungəna bə kureye. Shidə kam do ne kitawu kəra gultuwuye riwa nzəraye, Wikipedia, kuru cida wiki nzəraye Fandom (Wikia buroye) dəga koksənama. Cidawa intanetbe gadeson cidazəna, Bomis-a, Nupedia-a, WikiTribune-a, WT Social-a kunten. Wales də sha Huntsville, Alabama lan katambo, nadən maaranta Randolph ye dəro kərawono. Shiye degree bachelor's-a master's-a nasha kungənaye lan Jamiya Auburn-a Jamiya Alabama-a lan səbandəna. Mowonti digiribe lan, Wales də jamiya indilan kəra gulzəna; shiye lezə kawu PhD tamojinro cida kungənaye gotəro kuru dare cida darekta kulashi bə Chicago Options Associatesbero cidawono. Suro saa 1996 lan, Wales-a gawilma indi-a ye Bomis-a kokkada, shi do ne fotowa nəm shawaye fəlejin ma. Bomis də shima kungəna buroye kəla kitawu Nupedia (2000-2003) ye dəro cina. Yim kəntawu Razab bə kawunzə 15, saa 2001, Larry Sanger-a amma gade-a, Wales ye Wikipedia badiwono, kitawu kərabe kəlanzəlaro kuru zauro wurazəna kuru mayawaro walzəna. Suronzə jamaye wurajinna soro, Wales də shima fuwutəgəma kuru manamanzəro wallono. Shiga gargamlan co-founder ro gozana yaye, shiye kambiwuzəna, kəlanzə shima founder faldəwo.

### Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a
Wales də sha Huntsville lan katambo, kəntawu Ogustaye kawunzə 7, saa 1966 lan; sonyayi, kakkadə tambonzəyedən yim tambonzəye August 8 ro fəlezəna.[3] Baanzə, Jimmy Sr.,[4] manaja suto karewa kəmbuye, kuru yanzə, Doris Ann (nee Dudley), kuru kakanzə, Erma, fato kərabedə sadin,[5][6] maaranta gana kəlanzəye ada fato maaranta njim falyelan, na Wales-a yanzəganawa yakkə-a kəranza buroye səwandənan.

Gananzən, Walesdə kəra kərajin.[8] Sa shiye saa yakkǝlan, yanzǝye World Book Encyclopedia kam cinna-cinnaro ladomayen kaiyiwo. World Book ye stickers zuzəna kəmanzə so dəro warakka dəga bəlintəro, kuru Wales ye sandiya faidatə kəla copy nzəyen, wono, "Wuye kasuduwa dikin kəla wuye ganaro encyclopedia dəga waltəm yasa badiwono shi do yanzəye cawu dəga sticker lan."[4][9]

Sokku koro laa saa 2005 lan Brian Lamb'a sədindən, Wales ye mowontinzə kəlanzəye nəm ganazəyedə "falsafa ilmuye Montessori-ye taasirzəna" ro bayanzəna, na shiye "awa kadaro kəla Britannica-a World Book Encyclopedias-ayen kərajin".[10] Duli gade diyau bas mbeji suro darasə Walesben, daji mowontidəye fuwurawa darasə kən tilomin səta kən diyaumero saadəna-a, kuru darasə kən uwumilan səta kən uskuro saadəna-a kəllono. Nasha nəm kurazəyen, Wales ye zauro futu gomnatiye mowonti dəga sədin dəga zorzəna, shiye wono "sambisoro lamarraro gawo-a cidawu-a kuru kulashiwu kəriyedəye" shima falsafanzə siyasabe dəga banazə.[10]

Ngawo darasə kən uskuyen, Wales də maranta Randolph yero karaa, maranta jamiyaro dawartəye Huntsville lan, sa'anzə 16 lan tamozəna. Shiye wono maranta də yallanzəro zauro zau, amma "ilmu də sambisoro awo do fato'anzə lan zauro sara'ana wo ... notəma, katab adaye ilmu'a kəlo'a kuru awo adə'a kəndaram ngəlaro gənatə'a." Daji shiye faraskəram PhD kungənaye Jamiya Alabama ye dəro kara kawu degree masterye gozə faraskəram PhD kungənaye Jamiya Indiana Bloomington ye dəro gayinro.[7][10][15] Jamiya Alabama ye lan, biskewa fantasy ye intanet ye lan sədin kuru awo do ne web lan səraana də fuwuzəna.[6] Jamiya indison kəra gulzəna loktu kəranzə digiri ngawoye sədindən amma kakkadə doctoralbe PhDro məradətənadə ruwozənyi, awo shiro boredom gulzənadə.[7][10]

### Cida
Suro saa 1994 yen, Wales ye cida gozəna kəlakəl Chicago Options Associates yen, kamfani kasuwu fuwuye'a kartəye'a Chicago, Illinois lan. Wales ye kəlanzə’a bayanzəna kəla shiye buro salak lan internet lan faidatin, loktu suro suroyen code komfutaye ruwojin. Loktu kəranzə Alabama lan sədindən, shiye zauro bikkema multi-user dungeons (MUDs) ro wallono—jili bikke makkarye-kuru adəye səkə raktə network komfutaye cidawa kəla kəltəye kura-kura fuwuzəyinro asuwono.[15][18]

Kənasar do Netscape ye suro saa 1995 yen sədəna ye də sha ilhamzəgəna, kuru zar sabsəna də shima "zawal kungəna ribaye'a kuru kungəna lardə diyaye'a faltə'a", Wales ye shawari gozə nasha kasuwu kungənaye də'a kolzə kasuwu internet ye ro wallono.[15] Suro saa 1996 lan, sha gawilma indi'a Bomis'a kokkada, [5] Wales ye bayanzəna kəla "injin kulashiye kamye" kasuwunzə samunnam majalla Maxim ye dəga; [7] [10] [21] shi Bomis ye cidanzə də kənasar ro walzənyi. 

## Wikipediyaro fuwutə
Hawar kura: Nupedia

Bomis də loktudən kungəna səbandin yaye, Wales ro kungəna cina awo səraana dəga diwo nankaro, encyclopedia intanetye.[7] Loktu shiye karapka zandebe intanette falsafa Objectivismbero badiyaram saa 1990sben sədindən, Walesye Larry Sanger'a kəllano, shi falsafadəro shegəma.[8] Sandi indidə gashiptə kəzəkkə kəla lamar Wales's listben kuru Sanger'sben, dareramdən offlinelan kəla kəlzana gashiptə gozaa koza kuru sawa'aro walza.[8] Ngawo saa kadaben, ngawo cidanzə encyclopediabedə gotəro shawari gozənaben kuru ilmuma nowata shiga fuwuzəyinro mazənaben,[18] Walesbe Sanger-shidoni loktudən fuwura doctoralbe suro falsafaben suro jami'a Ohio State Universityben—shidə edita-suro-nzəro, kuru suro kəntawu Marchben saa 2000, Nupedia ("the pelopedia-re-"ed). kitawu kərabe, baditəna.[7][10] Məradə Nupedia ye də shima ruwo maskuye kəla mauduwu kadayen kuru advertising lado rokko ruwo dəyen riwa fando nankaro.[8] Shi cidadəga bayantəna futu zaumaro peer-reviewbe shidəwo ruwonzəga ​​nəmngalwo encyclopedias maskubedəga rataltəyinro dawartənadə.[23]

Tafakkardə shima am kəlanza kəlzayinma duwu kada ruwozayin kəla encyclopedia intanetben təlam sammason. Buro salakkin, andeye cidadəga zauro samin-cidiyan, gartəna, ilmube, futu kurebe lan dawarnyena. Ruwotəwu kəlanza kəlzanadəro awo kəji gənyi dalildə andeye komitiwa ilmube ngəwu mbeji sandidəwo ruwowadəga zorzayin kuru jaawuwa sadin. Biya sandi ruwo maaranta gradben yiwoyeyi, kuru asaldǝro rǝptǝgǝro riyijin.

— Jimmy Wales kəla cida Nupediaben ilmuma kimiyabe bəlin, kəntawu Januarybe kawunzə 31, saa 2007lan.

Suro manazə kəntawu October saa 2009 yen, Wales ye taksəna kəla ruwo Nupedia ye kəla ilmuma razəwuye Nobel Prize-winning Robert C. Merton yen ruwotə jarabsəna də, amma zauro rizəna kəla ruwonzə buro salak ye də’a professors kungənaye ro yiwo nankaro. Wales ye adəga bayanzəna loktu shiye asuzənadən shi Nupedia modeldə faidajinbaro.[25]

Suro kəntawu Januaryben saa 2001, Sangerro asutəram wikibedəga yitagatsəgəna kam zauro faraskəramma Ben Kovitzbe ngawo Kovitzro bayanzənaben kəla wuratə Nupediabedə dalil futu shiga yitagattəgəben.[26] Kovitz ye shawari cina kəla shi wiki model dəga gotəye editor so dəga banazəyin loktu fallan kuru tərayin suro cida dəyen, adəye səkə Nupedia ye bottleneck nzə dəga namjin.[26] Sanger də zauro karənzəgəna kəla raayi dəyen, kuru ngawo Wales ro shawari cinayen, sandiye Nupedia wiki buro salak ye dəga kəntawu January ye kawunzə 10, saa 2001 lan cetando.[26] Wiki də buro salak lan cida kəla kəltəye ro nyatəna jama mewu ye ruwo ro kuru daji am kəlanza kəlzayin masku Nupedia ye dəga wuzayin. Maskuwa Nupediabe ngəwunzaso, attəson yayi, awo laa kəla cida adəben səraanyi, rizana kəla awoa amateurbedəga awoa kulashibe-a kuru kareya tartəgəna-adə nəmngəla bayanna Nupediabedəga bannajin kuru nəmngəla encyclopediabedəga bannajinno.[27] Adəgaima cida wikibedə, shiro "Wikipedia" gultində, na gadero lewono ngawo kawu uwu shiga tətandinben.[17][22]

## Lamintǝ