open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ashoka

**Ashoka** (Sanskrit təlamma: [ɐˈɕoːkɐ], IAST: Aśoka; c. 304  ⁇  232 BCE), sha Ashoka the Great lan nowotə, shima mai Mauryan Emperor Magadhabe kən yakkəmiwo suro lardə Indiabe dən c. 268 səta 232 BCE ro saadənan.kuru mai kən yakkəmedə kərmai Mauryanben. Daulanzədə nasha kura cidi Indiabedə zamzəna, fətenzən Afghanistan kəmayelan səta gədinzən Bangladesh kəmayero saadəna, bərni kuranzədə Pataliputra. Shidə adin Buddhismbe banatəma, shiro jaza kəla tartəgə adin Buddhismbe suro Asia kureben sədənaye tina.

## Lamintǝ
Asia yala bǝ

**Asiabe** au yala Asiabedə shima nasha yalabe Asia be wo, shidoni kalmawa cidibemen bayantəna kuru district wa Russia be yakkə gozənama: Ural'a, Siberian 'a, Far Eastern 'a. Nashadə shima nasha Asia bǝ Russia bǝ ngəwuwo. Yala Asia bǝ də yalanzən kəmaduwu Arctic bǝ shiga kəllata; gədi Europe bǝ fətenzəro; Asia daube-a gədi Asiabe-a fətenzəro; kuru kəmaduwu Pacificbe-a yala America be-a gədinzən. Nəm kuranzədə kilomita square 13,100,000 (mi square 5,100,000), au kashi 8.8% nasha cidibe sammason; kuru shima nasha Asia bǝ kurawo nəmkuranzalan, ta'adir. 29.4% nasha cidi Asia bǝ də, amma shidə shima am ganawo, nəm nguwu ambedə alamanna miliyon 37 yeyi, shidə kashi 0.74% nəm nguwu am Asia bǝ də bas.

## Lamintǝ
Asaba International Airport

Faraskəram maara samibe Asababe (IATA: ABB, ICAO: DNAS): shima faraskəram maara samibe dunyabe doni Asaba'a kəriye Deltabe'a, Nigeria'a, bərniwa gade karəngə'a sammaso'a cidajinma. Shidə alamanna kilomita 7.9 (4.9 mi) gədi bərni Asaba ben kara. Shi faraskəram maara samibedə yim kawu 13 kəntawu Julybe saa 2011 lan katəna. Faraskəram maara samibe Asabadə bərniwa kasuwube Lagos-a, Port Harcourt-a, Abuja-a, Kano-a Onitsha-a kəlzəna. Kuru bərniwa gade suro nasha Anəm-Gədiye-a Anəm-Anəmye-a lan cidajin kuru hukuma maara samiye Nigeria ye sha kalzəyin kuru daraja Category 6 ro kalakca suro saa April 2010 yen. Yim kawu kəntawube 23 kəntawu Fabarairuye saa 2021-lan, Gomnati kəriye Delta bedəye cida faraskəram maara samibedə Kamfani Maara samibe Asababero ceno tawadə kasattə saa 30-ye muskonzən səkkə.

## Lamintǝ
Ilmu Falak bǝ

**Ilmu Falak bǝ** (*Astronomy*) dǝ shima kimiya alagǝbe do awowa samibe-a awowa samibe-a kǝrajinma. Shiye ilmu isawube-a, physics-a, kuru chemistry-a faidatin futu sandiya fuwuzana-a kuru futu sandiya fuwutənza-a bayanzayin. Awowa faidabe suronzan planet-a, moon-a, shillewu-a, nebulae-a, galaxies-a, meteoroids-a, asteroids-a, kuru comets-a mbeji. Lamarra faidaata suronzan supernova explosionso, gamma ray burstsso, quasarsso, blazarsso, pulsarsso, kuru cosmic microwave background radiationso mbeji.Kambosoro, ilmu astronomybedə abiso kərajin dəwo ngawo Dunyaben təbandənama sammaso. Cosmologydə dalami ilmu astronomybewo shidəwo dunya sammaso kərajinmawo.

Astronomydə shima ilmu kimiyabe kureyewo. Jami kəla furum zamanbe buroyedə suro gargamben ruwotənadə sami bənyebe hangal gənazain. Suronzan amma Masaryeso, Babylonyeso, Greekyeso, Indianyeso, Chineseyeso, Mayayeya kuru amma asal Americaye kureye kadaa. Zaman kurebedən, astronomydə suronzən fannuwa jili kada misallo astrometry a, celestial navigation a, ilmu shillewu ninitəbe mbeji, kuru kalanda diwowa sammaso mbeji.
Masku ilmu shillewubedə shiga dalami hangal gənatəbea kuru dalami kərabea ro yakkata. Shi ilmu astronomybe hangalgənatəbedə hangalnzə nasha bayanna nasha awoa shillewuben manəm wutəben majin. Bayanna anyi daji kaidaa physicsben faidatə tartibtin. Theoretical astronomydə futu naura kərənnabe fuwutəgəbe au futu awoa shillewube bayanna kəla awoa kuru awoa waajinnaben bayantəro lejin. Fannuwa indi anyi kamanzaga banazayin. Theoretical astronomydə bayan ajar təbandənadəga məradəjin kuru awoa hangalgənatəbedən faidatə ajar təbandənadəga tawattəyin.
Atalanta BC

**Atalanta Bergamasca Calcio**, Atalanta lan notena ma, karabka Dekkel bǝ kərwe Bergamo, lombardy, cidi Italy bǝn daa na ma league donyi Serie A bǝ baksan.

Suro saa 1907 bǝn karabka dǝ kokkada.
## Laminte
Atheism

**Atheism** dә, suro maana zauro zau dәn, shima am do allahnza mbeji ro kasatsanyi wo. Nasha gana laa lan, shi atheism dǝ shima kasatsǝgǝ kǝla awowa allahbe mbejibe dǝga kasatsǝgǝ.
Asteroid

**Steroid** dǝ organic compound ye dǝwo suronzǝn rings diyeu (A, B, C, kuru D lan bowotǝna) sandi dǝye kǝla sandi moleculabe laa taganasbe lan tuwondǝna.

Steroidsdə cidawa biologybe indi mbeji: sandima awowa faida cell membranesbe doni membrane fluidity faltinma; kuru sandima molecules signalbe.
### Laminte
Kǝmaduwu Atlantic yǝ

Bahar Atlantic bǝ dǝ shima kǝn indimi dǝwo zauro kurama suro nji dinaye uwu dǝn, nasha 85,133,000 km2 ye dǝn. 2] Ta'adir cidi dunyabe 17%-a kuru nji bǝ cidi dunyabe 24%-a. Loktu zaman kərawuye dәn, sha nowotәna Dunya Kәrma yǝ Africa-a, Europe-a, Asia-a Dunya Bәlin Americabe-a bahar dǝ yaksena. 

## Lamintǝ
Atletico Madrid

**Atletico madrid**  dǝ karabka dekkel bǝ kərye Madrid, Spain bǝ lan dasaana ma La Liga cidi Spain bǝ baksan bisken nza fato bǝ metropolitano lan baksan am (68456) gojin ma. 

Atletico dǝ nasha ker nasar bǝ cup buye din Sandi ma ken yasken bǝwo ngawo Real Madrid wa Barcelona wa, Cup La Liga bǝ miyon tilon ro jowo.

## Lamintǝ
Atom

Atoms dǝ sandima awowa chemical elements so dǝga gǝrjinma. Atom dǝ nucleus proton-a neutrons-a ye mbeji, sha electromagnetically bonded electron-a ye kǝlzǝna. Awowa kemikalbe dә sandiya nәm nguwu protonbe suro atomnzәben gadezayin. 

## Lamintǝ
Augustine of Hippo

Augustine of Hippo (/ɔːˈɡʌstɪn/ aw-GUST-in, US also /ˈɔːɡəstiːn/ AW-gə-steen; Latin: Aurelius Augustinus Hipponensis; 13 November 354  ⁇  28 August 430), kuru shiga Saint Augustine lan nowatadə, shima malumma tauhidbe kuru falsafabe asal Berberbe kuru bishop of Hippo Regius suro Numidia, Roman North Africa. Ruwonzǝdǝye fuwutǝ falsafa lardǝwa futeyabe-a kuru Kristǝniya lardǝwa futeyabe-a sǝkkǝ, kuru sha kam faldo gargamma gargamma coci Latinbe suro loktu Patristicbe lan. Kitawuwanzə faida'a kada sandima The City of God, On Christian Doctrine, kuru Confessions.
Aurelien Tchouameni

**Aurelien Tchouameni**  sha chasambo (27/1/2000) Dekkel baktǝma cidi France bǝ kuru dawu baktǝma karabka donyi La liga bǝ Real Madrid bǝ ro kuru cidi nzǝ France bǝ wa.

## Kǝnǝnga nzǝ
Aurelien Tchouameni dǝ kərye Rouen Normandy bǝdǝn sha chasambo,https://en.wikipedia.org/wiki/Aur%C3%A9lien_Tchouam%C3%A9ni#cite_note-4 nasha Bordeaux Gironde bǝ dǝn wurawono, usuli nzǝ kam Cameroun bǝ.

## Kǝnǝnga karabka yǝ
### Bordeaux
Tchouaméni ye karabkanzə buro salak ye Bordeaux ro cido suro kənasar UEFA Europa League ye 1-0 lan kəla Latvian Ventspils yen suro raund kən indimi yen yim kawu 26 July 2018 lan, bikke də badizə kuru minti 89 lan bikkezəna. Goal nzǝ buro salak yǝ suro cidanzǝ kungiya kuraben kǝntawu Ogustabe kaunzǝ 9 lan sǝkǝna, kuru goal dareye sǝkǝna suro Bordeaux ye 3-1 Europa League lan kǝnasar Mariupol ye dǝlan.[9]

### Monaco
Yim kawu kəntawube 29 kəntawu Januarybe saa 2020-lan, Tchouaméniye contract saa diyau-a reta-aye kəla Ligue 1 Monacoben musko səkkəna. Ngawo saa fal yeyi kungiya dəro bikkezənayen, goal kən indimi də səkəna kənasar 3-1 kəla Marseille yen kəntagə January ye kawunzə 23 saa 2021 lan.[11] Yim kawu kəntawube 14 kəntawu Maybe saa 2022-lan, bana captainnzə Wissam Ben Yedderro cina kuru, adəye səkə, kənasar kən ləgarme kəla kəlzənaro karafkanzəro səwandəna.[12]

### Real Madrid
Yim kawu kəntawube 11 kəntawu Junebe saa 2022-lan, warmatəgəna kəla Tchouaménidə kungiya La Liga be Real Madrid ro kalaktəyin yim kawu kəntawube 1 kəntawu Julybe saa 2022-lan, contract saa arakkəbe kungiyadə'a mukko sakkəna. Kungəna transferyedə €80 million ro hawartəna, shidoni €100 million ro saadin dalil kungəna gade nankaro.[15]

Shiye buro salakkin karabka dǝro sǝdǝna kǝntawu August ye kawunzǝ 10 lan, shiye dareram lan faltǝma ro wallono suro kǝnasar 2-0 kǝla Eintracht Frankfurt ye dǝlan suro UEFA Super Cup ye dǝlan kuru shiye trophy kungiya dǝye buro salak ye dǝga zuwuna.[16] Yim kawu kəntawube 30 kəntawu Septemberye saa 2023-lan, Tchouaméniye goalnzə buro salakbe Los Blancosro səkəna, kəlanzəro səkəna suro kənasar Madrid bə 3-0 kəla Girona ben.

## Lamintǝ
Aston Villa F.C

## Aston Villa F.C
**Aston Villa Football Club**, Villa lan notena ma, karabka dekkel bǝ kərye Aston, Birmingham bǝ cidi England bə lan kara. Karabka dǝ English Premier League lan dekkel baksan. saa 1874 lan karabka dǝ kokkada.

## Lamintǝ
Athletic Bilbao

**Atletic Club** Athletic Club (Basque: Bilboko Athletic Kluba; Spanish: Athletic Club de Bilbao), sha Athletic lan notunama, shima karabka dekkel bǝ Spanish yǝ do bəla Bilbao suro lardə Basqueye Spain yǝ lan. Sandiya Los Leones (The Lions) lan nowotǝna dalil nzǝrtaliu nza dǝ garratǝ coci San Mamés lan bowotǝ, shidǝ su Saint Mammes lan bowotǝ, kam kirista bǝ buro bǝ dǝro am Rome bǝ shiro jarawa ro sǝdǝna dǝro. Mammes dә suro zayewa dәn kәmzәna kuru ngawo adәyen sha kәrmu ro walzәna. Kambi dәye bikkewanzә fatoye San Mamés Stadium lan bikkejin. Launu fato bǝ dǝ shima kǝla  kǝlabe-a  launu bǝlabe-a launu kurtabe-a.

Athletic dǝ shima club kǝn diyau be kǝn indimi suro La Liga bǝ lan, shido kǝn yakkǝm kǝn yakkǝm sǝdǝna ma. Futu Copa del Rey titles yǝ dən, Athletic də shima kən indimewo, Barcelona lan bas, loktu 23 lan kənasar sədəna. [note 1] Kuru shima football club Basqueye zauro kənasarmawo suro nashawa league bǝ-a kuru cup bǝ-a sammason. Kǝla adǝben kam fal suro jamiwa kamuwa bǝ zauro kǝnasartǝnama suro Spain bǝn, shido shiro Primera División Femenina lan kənasar uwu suwudǝna ma.

Fato dǝ shima fal kam yakkǝma dowo Primera División dǝga fuwuzana dǝwo kǝla fuwunna dǝro waltǝnyi suro saa 1929 lan, sandi gade dǝ Real Madrid-a Barcelona-a. Kambowa yakkə adə, Osasuna-a lan, sandima kungunawa done done Spain lan sandiya kasuwu sportsbedə gənyi; amma sandiya am kungunabe-a cidazayinma. Athletic's'a zauro kәnasartәma dә Real Sociedad, shidonyi Basque derby-a, Real Madrid-a, dalil nәlewa-a siyasa bǝ-a; kәnasartә gana laa mbeji Barcelona-a dalil nәlewa-a tarihi bǝ-a. Loktuwa gadǝ-gadǝ lan suro gargam yǝ dən, biske Basqueye derby'a gade Alavés'a, Eibar'a Osasuna'a də'a.

## Lamintǝ
Avicenna

**Ibn Sina** (Arabic; 980  ⁇  June 1037 CE), lardǝwa futebe lan sha nowotǝ Avicenna (/ˌævɪˈsɛnə, ˌɑːvɪ-/), shima falsafaa kuru malǝm lardǝwa Muslimbe wo, shido zaman Islamic Golden Age lan kǝnasartǝ, suro maiya lardǝwa Iranbe gade-gadebe lan cidazǝna.Shiga ngəwusoro awa kurun zamanbe buroye gulzayin.[5][6][7] Falsafanzədə mowonti Peripateticbe shido Aristotelianismlan gowotə.[8]

Cidanzə zauro nowatadə sandima The Book of Healing, kitawu falsafabe-a kimiyabe-a, kuru The Canon of Medicine, kitawu liyitabe [9] [10] [11] shidəwo kitawu liyitabe nowata ro walzənama jamiya Europebe zaman kurebe kadalan [12] kuru faidatin har saa 1650 ro saadənan.[13]

## Lamintǝ
Aṣa

**Bukola Elemide** sha chasambo yim mǝyon tulurin bǝ lan kǝntawu maran bǝ lan suro saa duwun yar laarin fiskun indin bǝ lan sha chasambo, **Aṣa** lan sha buwozan ma kayama cidi Nigeria bǝ kuru kaya ruwotema, Aṣa dǝ cidi Paris yen sha chasambo Yanzu wa Awanzu wa am cidi Nigeria ye.

## Lamintǝ
Baba Gana Kingibe

**Baba gana Kingibe** Babagana Kingibe OV GCON (25 June 1945 lan katambo) də diplomat Nigeria yǝ, siyasama kuru cidama gomnatiyǝ shidoni ofiswa kura-kura gomnatiye kada sədinma, hatta shiga Secretary Gomnati Federationye ro wallono saa 2007 lan səta 2008 ro saadənan kuru cida siyasa bə suro saa 2008 yen cidazəna. 1970s lan, kura lardəwabe arakkəro cidazəna; karəngə adəlan shidə wakil kura lardəbe Muhammadu Buhari bǝ.Suro saa 1993 lan, shidə banama kura lardəye Chief Moshood Abiola ye karno kura lardəye 1993 lan bannatənadən, kawu dare gomnati dəro cida kərmai askərraye General Sani Abacha yero kəllataro. Shidə wakil siyasa-askərrabe naptə minista lamarra diyabe saa 1993 səta 1995 ro saadənan, minista lamarra surobe saa 1995 səta 1997 ro saadənan; kuru dare Waziri Duno-a Su-aye saa 1997 lan səta 1998 ro saadənan.

## Kǝra Nzǝ
**Kingibe** də katambo kǝrye Borno bə lan suro cidi Nigeria bǝ lan. kərawono mowanti firamare ye Maiduguri lan suro saa duwun yar laarrin fiwun uskun bǝ lan (1958). Kuru mowanti sakandare cidi Borno bə lan chido suro Sa'a duwun yar laarrin fiskun bǝ lan  (1960).
## Cida diplomacybe buroye
Suro saa 1972 lan, cida lamarra diyabe Nigeriabero kara.[11] Cidanzə buro salakbedə shima hukuma kura Nigeriabe Londonlan naptə shawari kənjoma siyasabe kura kuru dare kura cidaram siyasabero wallono. Ngawo kərmai kərmaiye Nigeriaye saa 1976 lan sətanayen, Kingibe də sha kərmai kura askərraye (SMHQ) ro kalakca naptə Secretary siyasaye kurayen cidajin cidiya kənasar askərraye General Shehu Yar'Adua yen saa 1976 lan səta 1979 ro saadənan, na done kərmai askərraye faltəye dawarzəna. forms-a kuru komiti doka-a ruwotəye lardə Nigeriaye kən indimi-a.[14]
## Cida siyasabe
Kingibe də siyasa jamiyyaye ro gagəna loktu kərmai Nigeriaye kən yakkəme dəga faltəyen. Suro saa 1988 lan, shiga amari yioma karapka jamaye Nigeriaye (PFN) ro cado shidoni siyasawu jili Atiku Abubakar-a, Bola Tinubu-a, Abdullahi Aliyu Sumaila-a Rabiu Kwankwaso-a, shidoni loktudən Shehu Musa Yar'Aduaye fuwumanzəro sədinma.[17] Fuwuwudə daren jamiyya social democratic partybe (SDP) dəro saa 1989-ro karaa. Loktu karno kərmai kura lardəye suro jamiyyadəyen tədindən, Kingibe də sha People's Front faction of SDP ye banazagəna kəla shima kura jamiyyadəyewo, nasha shima dəga səwandəna. Namtə kura jamiyyadəyen, Kingibe də cida kura jamiyyadəye gomnati-a kura lardəye-a 1991-a 1992-a lan sədin. Ngawoprimaries kura lardəye 1992 ye dəga dabtə do Shehu Yar'Adua ye kam kura lardəye ro walzəna də, Kingibe ye kəlanzə'a kam kura lardəye ro cido.
## Lamintê
Babagana Umara Zulum

**Babagana Umara Zulum** sha chasambo (26 saman 1969) bla mafa bə lan. Gwamna Borno bə saa 2019 lan ' ngawo kashim shettima bə lan. Babagana Umara Zulum də gwamna kasadu wa kuru am banatə wa.

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro Bǝ
Zulum də yim kawu kəntawube 25 kəntawu Augustbe saa 1969 lan sha chasambo, nasha gomnati Mafa be kəriye Borno ben.[6]

Ngawo mowonti buroye mowonti primary Mafa ye lan saa 1975 lan səta 1980 ro saadənan kuru mowonti secondary ye mowonti secondary gumnatiye Ponguno lan saa 1980 lan səta 1985 ro saadənan, Zulum ye kərazəna Jamiya Maiduguri yen, nadən degree Agriculture Engineering ye səwandəna ngawo adəyen cidazəna. Jamiya Ibadanbero saa 1997lan səta 1998ro lewono, nadən degree masterbe suro nzundu bareben səwandəna. Suro saa 2005 lan, shiye PhD kəla nzundu katti-a nji-ayen Jamiya Maiduguri lan kərazəna shi done saa 2009 lan tamozənadə.
## Cida
Zulum ye buro salakkin sha 1989 lan cidaram kəriye Borno ye lan banama cidama nzunduye suro cidaram bareye kəriye dəyen.[6]

Suro saa 1990 lan, Babagana də cida gomnati kəriye Borno yero lewono naptə kəla wutəma kura kuru dare injiniya njiye kura. Suro saa 2000 lan, shiye cida kəla Jamiya Maiduguriben banama Lecturerbero gozə nadən shiye daraja Professorbero wallono. Babagana də banama Dean ye kuru Dean kərmaiye, Fasal ilmu nzunduye saa 2010-a 2011-a lan. Suro saa 2011 lan, Babagana Umara dəga kərmai kəra gultuwuye kərmaiye Ramat ye Maiduguri ye dəro wallono.[8] Kuruson, nashanzə kəra gultəwuye Jamiya Maiduguri yǝn gozəna.[6]

Suro saa 2015 yen, Gomna Kashim Shetima kəriye Borno yedə Zulum'a Komishina ministry waltəm gartə-a, waltəm yasa-a, waltəm naptəram-aye bəlin koktənadəro cido.
## Siyasa
Yim kawu kəntawube 1 kəntawu Octoberbe saa 2018-lan, kərmai kura majalisku kəriye Borno bedə zuwuna.[9] Shiga ofis gomna kəriye Borno bǝro karrada suro karno gomna Borno bə saa 2019be kəntawu Marchbe kawunzə 9 saa 2019lan tədənadən, karno 1175440lan.

## Jarabtǝ
Zulum də shima am do Boko Haram ye sha cetəro jarabsana də.

Motowanzəro am Boko Haram yǝ kəntagə Yulibe kawunzə 29 saa 2020-lan, diwal kura Maiduguri-Damaturu yǝ

Yim kawu kəntawube 26 kəntagə Satumbaye saa 2020-yen, Zulum-a amnzə-a walta Boko Haram ye batau kəmaduwu Chadben bətərəm sadəna. Gananzə yayi am 18 cezəna, surodən polis 14-a askərra-a am kəlafərəmma 4-a mbeji.[12] Adadu kərmubedə dare 30 ro kalaktəgəna sau gawowa kada təbandənadən.[13]

Ngawo kawu yakkəyen, yim kawu 29, Zulum be convoynzədə koro laa kəla diwal bǝn asuzə shiro bunduwu fəlezəna. Ngawo koro də kaltəna yen, am bətərəmmaye gəratadən suluwu sandiro bom fəlezana. Am bətərəmma kada cezəna, amma kam falma suro convoydəyen zau fanzənyi.[12]

Yim kawu kəntawube 22 kəntawu Novemberbe saa 2020-lan, Convoy Zulum bə dəro bətərəm sadəna loktu cidawu gumnatibe Baga lan kəla kəltaro lejindən. Askərra tulur-a am kəlafərəmma indi-a cezəna suro bətərəm adəyen, amma gomnadəro awo laa wakazənyi.
## Jaza
Suro kəntagə Octoba saa 2022-yen, daraja kərmai Nigerbe (CON) shiro kura lardəbe Muhammadu Buhari ye co.[15]

## Lamintǝ
Baby boy AV

**Abindu victor** sha chasambo yim miyon luko diyon bǝ lan kintawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarin fillarrin laarin bǝ lan(14 may 1999) **Baby Boy AV** bǝ lan sun nzu notuna ma, shi kayama cidi Nigeria b bǝ kuru kaya rutuma yallan nzu ngwu zaso kaya cidan nza wo.

## Laminte
Axel Witsel

**Axel Laurent Angel Lambert Witsel** sha chasambo yim mǝyon indin bǝ lan kǝntawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarin fiskun laarin bǝ lan (12/1/1989) dekkel diyoma cidi Belgium bǝ kuru ngawo baktema karabka donyi La liga bǝ Atlético Madrid ro kuru cidi nzǝ Belgium bǝ wa ro.Witsel də cidanzə kungiya bəlanzəye Standard Liège lan badiwono, luwata 183 sədə kuru goal 42 səkkə kuru trophy fatoye uwu zuwuna. Shiro Belgian Golden Shoe saa 2008 lan cedo. Ngawo zaman fal Portugal lan Benfica lan cidazənayen, Zenit Saint Petersburg ro musko €40 million ye lan suro saa 2012 yen cedo. Rokko Bundesliga ye lan, Witsel ye DFL-Supercup 2019 ye-a DFB-Pokal 2020-21 ye-a zuwuna.

Witsel ye suro saa 2008 yen cidanzə kura dinaye sədəna kuru zawanzə kən 100th ye Belgium ro səwandəna yim kawu 15 kəntawu November ye saa 2018 lan. 2018 lan gasa.
## Cida kulopbe
## Liège ngalau
Yim kawu kəntawube 17 kəntawu Septemberye saa 2006 lan, Witsel saa 17 dəye bikke buro salakyen Standard Liège lan sədəna loktu bikke gaskaye FC Brussels ye lan sa Steven Defour'a minti kən 89 lan falzənadən. Ngawo kawu mewun tilonyen, Europelan debutnzǝ buro salakbe sǝdǝna.
Loktu saa 2007-08 lan, sa’anzə 18 lan, shidə memba kura suro karapka Standard Liège ye lan, kənasar Belgian League ye saa shima dəyen. Suro saa adəyen, shiye dau dauye zauro gana laa rokko nəm ilmuwu Belgiumye Defour-a Marouane Fellaini-a yen cido. Sa'a fuwuyedən, goal kənasarbedə penalty lan səkə suro playoff shi indiyedən shawari gasadəye gozəna.

Yim kawu kəntawube 30 kəntawu Augustbe saa 2009, Witselye kambiyi səsangəna sa shi Marcin Wasilewskibe namzənadən shiye shilanzəro baksənadən loktu bikke kate Anderlecht-a Standard-ayen. Ngawo tackle dəyen, Witsel ye kati kime dəga zangazəna, tajirwa də nyiyanzə ba lan wakazəna wono, kawu sha suro filan zuzayinro. Shiye tinyi gawura maa, amma shiga fatowa hawarbe kadaye zorzana kuru am Anderlecht-a Poland-a ye kərmuro barazana. Dutu buroye har kəntawu November ye kawunzə 23 ro karapka dekkel shiye Belgium ye dəye,darelan fulutəna kəla matches uskuro.
## Benfica
Witsel ye kungiya Portugal ye Benfica ro contract saa uwuye kəntagə July ye kawunzə 13 saa 2011 lan, surodən €40 million ye yiwoye mbeji. Witsel ye indiro goal səkəna suro kənasar 3-1 kəla FC Twente yen, suro Champions League ye play-off kən indimi yen, yim kawu 24 kəntawu August ye saa 2011 lan, Benfica'a katap kufuyero zuzəna kənasar 5-3 lan.Shiye goal buroyedə səkə Vitória de Guimaraines'a 4-1 lan suro Taça da Liga yen kəntagə Januarybe kawunzə 9 saa 2012 lan. Daji Nolito'a banazəna kəla Vitória de Setúbal'a 4-1 lan kənasartənayen. Witsel ye goal kən diyaume Santa Clara ro səkəna kəntawu January ye kawunzə 18 lan suro biske Taça da Liga ye lan. Benfica ye dareram ro lezəna yim kawu kəntawu April ye kawunzə 14 lan kəla Gil Vicente yen kuru Witsel ro lamba kam biske dəye sadəna sau Benfica ye kənasarnza kən diyaume Taça da Liga ye dəga 2-1 lan gozana.

## Lamintǝ
Baikal teal

Shi **Baikal teal** dǝ (Sibirionetta formosa), kuru shiga agwagwa kǝla kǝlzayin au agwagwa squawk lan bowotin, agwagwa do gǝdi Russia ye lan sǝtayin kuru gǝdi Asia lan sǝtayin.

## Taxonomyi
Bayan buro salakbe kəla Baikal tealbedə shima ilmuma alagəwabe Jamusbe Johann Gottlieb Georgi suro saa 1775ben cidiya su binomialben Anas formosaben. Kǝra donyi phylogenicbe suro saa 2009 lan baktǝna ma dǝ, genus donyi Anas be dǝ, shi donyi monophyleticbe gǝnyi ma.
## Lamintǝ
Bangladesh

**Bangladesh**, [a] hukumamen lardə Bangladeshbe,[b] shima lardə do Anəm Asiabe. Shima lardə kən usku ye wo nəm nguwu jamaye dunyalan kuru suro lardəwa doni nəm nguwu jamaye'a kuru nəm nguwu jamaye miliyon 170 nasha kilomita square 148,460 (57,320 sq mi) lan. Bangladesh də India'a yalazən, fətenzən, gədinzən, kuru Myanmar'a anəmgədinzən. Anəmlan, ci kəmaduwu be Bay of Bengalbe mbeji. Bhutan-a Nepal-a də sha Siliguri Corridor lan yeksəna, kuru China lan kəriye Indiaye kəla kauye Sikkim də sha yeksəna. Dhaka, bərni kura lardəye shiro kurawo badə, shima dawudi siyasa be-a, ləman be-a, ada be-a lardə be wo. Chittagong də shima bərni kura kən indimi kuru ci njiye zauro jama'a. Təlam hukumayedə shima Bengali, kuru Nasara Bangladesh ye də ​​gumnatilan faidatin. 

Bangladeshdə nasha gargamma-a kaduwu-a Bengal yedə, shidoni loktu British India ye yaktəyen 1947lan yektənadə nasha gədi Pakistan ye, nadən kərmai kəla be səwandəna 1971 lan ngawo kəriwu bu fəlezənayen.[17] Lardədəlan musləmma Bengalibe ngəwu. Bengal kureyedə sha Gangaridai lan nowotə kuru shima duno mairiwa kawu Islam ro. Kənasar musləmma ye ngawo saa 1204 ye də zaman sultanate-a mughal-a ro suwudəna, loktudən sultanate Bengal ye kəlanzəye-a Mughal Bengal galiwu-a ye nasha də'a dawudi lamarra nashaye'a, kasuwu'a, diplomacy'a ro kalakca. Kərigə Plassey ye suro saa 1757 ye də shima badiyaram kərmai British ye wo. Gədi Bengal-a Assam-a 1905lan kəltadə shima misal citə Bangladeshbewo. Karapka musləmma India sammasoyedə Dhaka lan saa 1906 lan kokkada.[18] Sulhu Lahorebe suro saa 1940bedə A. K. Fazlul Huq, Waziri Bengalbe burwoye ngawo kənjo. Kalangai kalangai kərmaye adə Radcliffe Line warmatəgəlan kokkatə.
## Lamintǝ
Bank of China

**Baitumbal China yǝ** 

baitulbal China yǝ də (BOC; təlam Chinese yǝ lan notunama dǝ) shima  baitulbal kərmaiye do  lardə China yǝ lan cidajin ma, kuru kərmai nzə kura lardə China ye də suro Beijing, China yǝ Shidə fal suro baitulbal "kura diyau" lardə China bǝ dən. Kawu kəntawu jimada gaji yǝ kawunzə 31 saa 2019 lan, shima  baitulbal kura kən indimi lardə China yǝ lan kuru shima baitulbal kura kən ləgarmi dinalan nəm daraja kasuwu yǝ lan, kuru shi də baitulbal faida’a ro gozana Financial Stability Board yǝ. Dareram saa 2020 yǝn, shima baitulbal kura kən diyau mǝ dinalan nasha awo’a kada’a yǝn, ngawo bank’a China ye yakkə gadeyen.

Baitulbal China yǝ də suro sa’a 1912 lan kokkada, sunzə faltə kərmai Qing ye də’a Da-Qing baitulbal ro kalakkatə, cidiya gomnati Republican yǝ bulin koktəna yǝn. Kawu saa 1942 ro saadənan, kungəna kungənaye gomnatiyǝ lan cituluwo, baitulbal kura diyau zaman dəye falro, rokkonzən banki fantəgəye (1908), banki dawuye China yǝ (1924), kuru banki barewu yǝ. China (1933 lan). Ngawo kəriwu Communist yǝ lardə China yǝ suro saa 1949 yǝn wazəna yǝn, bank də cidanzə gozə kowono Taiwan lan, na do su kəlanzə’a falzə Bank kasuwu yǝ lardə China yǝ ro kalaksəna lan, ngawo cidanzə’a kasuwu yǝ ro kalaktəyen saa 1971 lan, amma cidanzə cidiyǝ də’a Bank jamaye China yero gowotə. Suro saa 1979 yen, Baitumbal China yǝ də waltə kokkada, nasha PBC yen, loktu badiyaram razəwu China ye lan.

Bank of China (Hong Kong) də shima cidaram Bank of China ye wo, shi do ne nəm kam karəngə’a sədin ma, nasha cidaram ye lan, kuru nasha nguwu lan kəla kəlzayin, surodən inshora BOC ye’a, cida’a nzəliwo ye’a waltəm ladoye mbeji.

## Gargam
## Badiyaram karnu kən 20me
Suro saa 1905 yen, gomnati Qing ye də banki Da-Qing ye də Beijing lan kokkono. Sokku Republic of China ye saa 1912 lan koktəna də, Chen Jintao də sha kura kungənaye yasaye ro gomnati kura lardəye Sun Yat-sen ye lan, kuru Da-Qing Bank də’a waltə fasalzə Bank of China ro kalaksəna, shi do ne dare lan sha koktəma ro gozana.

Suro saa 1917 yen, Tsuyee Pei ye dalami banki China ye də Hong Kong lan kawono. Suro saa 1928 lan, bank də ofisnzə kura də Beijing lan Shanghai ro zuzəna.

Suro saa 1920 lan, bank dəye Ofis kulashiye Bank of China ye dəga kawono.[15] Ofis kulashibedə shima cidaram kulashibe buro salakbe nasha banki Chinabedən.[15]

Suro saa 1929 lan, bank dəye dalaminzə London lan kazəna, buro salakkin diya China yen.[16] Sashidə kusuwu gomnatiye lardə diyabedə cissəyin, kuru dawudi bankidəbe kungənanzə lardə diyabe cissəyinro wallono, kuru dawu-dawu kasuwu Chinabe dunyabe ro walzəna. Suro saa 1931 lan, dalami gade diyaye Osaka lan katəna, [17] kuru suro saa 1936 lan Singapore lan (kungəna Chinaro zutəye cistəgəro) kuru cidaram gade New York lan.

## Lamintǝ
Bade

**Bade** (au **Barde** au **Badde**) də nasha gomnatiye kərye Yobe, Nigeria ye. Dawudinzə kuradə bəla Gashua lan kara. Am Badelan napsanadə ngəwunzaso barewu'wa kasuwu'wa.

## Faraskəram
Nəm kuranzədə 772 km2.

## Juwu
Nəm nguwu jamayedə 139,782 suro kom-komi 2006 yǝn.

## Lamba postaye
Lamba postalbe nadəyedə shima 631.

## Təlamma
Təlamma Bade yeya, Hausa yeya, Duwaiye yadə Bade LGA lan manatin.

## Yanawu
Bade yǝ yanawu do suro saa yen zauro kawudo'a kuru zauro kawudo'a sədin. Kəskawa nasha adəlan mbautədə dalil loktu kuruwuro fəramye nankaro. Shi cidi ngǝwusodǝ suronzǝn cidi kattiye mbeji kuru yimlaan kajim-a kuru kǝska-a mbeji. Bade də suro saayen temperature 37 degrees Celsius yeyi gojin kuru nji samiye 694 mm yeyi saa woson səbandin. Kawu 245 ro saa woson harzəna, nəm kəliye kashi 33% kuru UV-index 8. 

## Lamintǝ
Banning, California

**Banning** də bərni do suro kəre Riverside ye lan, California lan, lardə America ye lan. Nəm nguwunzadə 29,505 kom-komi 2020yedən, 29,603 kom-komi 2010yedən fulutəna. Shidə suro San Gorgonioyen kara, kuru shiga Banning Pass lan nowotə. Sunzə Phineas Banning, kəmanzə lai kochiye kuru "Awa Ci njiye Los Angelesye" lan bowotə. Banning də alamaram cidiye-a nashaye-a mashinzə fəteye, bərni Beaumont ye dəga fəlezəna. Banning-a Beaumont-adə zauro nəm kuranza-a nəm nguwunza-a tərayin tən saa 1990s lan. Bərni indisodə mil 80 gədi bəla Los Angelesbe-a mil 30 fəte Palm Springsbe-a, falnzawoso zawal maara cidibe-a zawal maara cidibe-a kəllata.

## Ilmu asalbe
Buro salakkin sunzə Moore City də, Ransom B. Moore ye, suro kəntawu ganayen bəladə'a sunzə faltəna Phineas Banning ro, "Awa ci njiye Los Angeles ye", shidoni nasha San Gorgonio Pass yedən dimi'a cizənama, kuru moto kura done Pass də'a lejin də'a cidajin.

## Gargam buroye
Nadə, dawu karni 19medəro saadənadə, amma Cahuillaye nabsana, amma nasha Banningyedə asaldən Maringayam (Serrano); Cahuilla ye faraktənzə suro pass ye də dareram karəngəyen wakawono, gargam ruwotəna. 1824lan, cidado san gabriyel arcangelyedə nasha bəlayen rancho san gorgoniodə kokkono nashadən. Anglo buro salakkin nadən nabsanadə shima Dr. Isaac Smith suro saa 1853yen. Suro saa 1863yen, kwasuwa kasuwaye Cahuilladəa waltə fuluzəna. Nasha gənatə Indiaye Cahuillayedə 1877lan kokkada.

Nabtəram doni Banningro waljinmadə baditəram kəmoduwu Coloradoye Gold Rushyedə'a kəllata. Bradshaw Trail də, shidoni nadən 1862 lan kozənadə, shima diwal wagonbe bəla'a dinarbe kalangai Arizonabedəro lejinmawo. Gilman's Ranch, yala bəlayedən, shima tasha lai stagecoachye kəla diwal adəyen.[5] Diwal maara cidiyedə jasha'a, bəladə'a kozəna suro saa 1876. Diwal maara cidiye Southern Pacific (dare Union Pacific ye cawu) də banazəgə nadəye wurazəna. Diwal U.S.be 99də 1923lan garratə, ngawodən diwal U.S.be 60/70də saa 1936lan garratə, ngawodən Interstate 10.
Dabtə kalangai'a am Indiaye Morongoye gənatəyedə, fato am Indiaye Morongoye Cahuillaye (Mission) yedə. Nəmkam ndikate am bəladən dasagənadə-a kəla hakkuwa njiben gashiptə nankaro zauro tartəgəna. Kitawu Dorothy Ramonye Always Believedə (2000lan bakkada) raayi Maringayambe kəla daptə-a gənatə-ayen fəlezəna.

Kawu su Banning dəro, naptəram də sha Moore City lan bowotin. Ransom B. Moore də fato feye kura sədin kuru dare shiye wakil kəla wutəwu Los Angeles County ye ro wallono, nadən napsəna kuru karəngə kau San Gorgonio yen badiyaram saa 1860s yen. Moore ye awo nanzən mbeji dəga səladə kuru dawu Arizona yero lewono saa 1883 lan.

Bəla Banning də kəntawu Februarybe kawunzə 6, saa 1913 lan kəllatə.
## Lamintǝ
Barcelona

**Barcelona** də bərni doni ci kəmaduwu yala-gədi Spain bə lan kara. Shima bərni kura lardəye kuru bərni kura am kəlanzaye Catalonia yedə, kuru shima bərni kən indimi am nguwu'a Spain ye dən. Nəm nguwu am bərniyedə miliyon 1.6 suro kalangayya bərniyen, [8] nashanzə bərni yedə bəla'a mashiye kadaro lezəna suro kəriye Barcelona yedən kuru am miliyon 5.3 yeyi nanzan mbeji.sha bərni kən uwumi do am nguwu'a European Union lan ngawo Paris'wa, nasha Ruhr'wa, Madrid'wa Milan'wa yen. Shidə bərni kura kura kəla kəmaduwu Mediterranean yedən, ci kəmaduwuye kate ci kəmoduwu Llobregat-a Besòs-a yedən kara, fətenzən kau Serra de Colserola ye sha kəlzəna.

Ada lan, Barcelona də am Phoenicians ye au Carthaginians ye sha kokkada, sandi doni ci kəmaduwu Catalonia ye dən na kasuwuye mbeji ma.[9] Zaman daubedən, Barcelona də bərni kura lardə Barcelona ye ro wallono. Ngawo mairi Aragon ye'wa kəlta kəlakəl Crown of Aragon ye də'wa kəltayen, Barcelona də bərni kura Principality of Catalonia ye ro wallono, bərni kura Crown of Aragon ye dəro wallono kuru bərni kura arziyi'a kərmaiye'a lardəye. Crown də, Valencia bas sha səmowona, Catalans ye kərmai Moorish ye lan cotto, kawu kərmai də badijinro. kəlakəl kate mairi Castile-a mairi Aragon-a ye saa 1492 lan. Barcelona də dawudi Catalan ye yaktəye ro wallono, ganaro nasha France ye ro wallono loktu kəriwu Reapers ye karnu kən 17th ye lan kuru waltə suro saa 1812 lan səta saa 1814 ro saadəna cidiya Napoleon yen. Shima bərni kura lardə Catalonia ye zaman kəriwu Spain ye saa 1936 yen, kuru shima bərni kura gomnati Spain Republic ye kən indimi ye dare kəriwu fato'a Spain ye lan hatta am fascist ye sha 1939 lan satana. Barcelona də waltə bərni kura kərmai kəlanzəye ro wallono. Katalony 

## Lamintǝ
Barry D. Adam

### Barry Douglas Adams
Barry Douglas Adam (1952 lan Yorkton, Saskatchewan lan katambo) shima Farfesa Jamiyaye ilmu naptəram jamaye jamiya Windsor ye lan kuru saa 2008 lan səta 2019 ro saadənan, ilmuma kimiyaye kura nasha HIV ro kurun dioye Toronto lan. Jamiya Simon Fraser ye lan kərazəna (BAHon 1972) kuru Jamiya Toronto ye lan kərazəna (PhD 1977), shima kitawu ləbtəma: Kənənga kərmaiye, Citə Letəram Gay-a Lesbian-aye (1978, waltə 1995 lan waltə kalaktəna), kuru Alan Sears-a, HIV-a asuzana. Shiye darelan kitawu Siyasa Gay-a Lesbian-a Dunyabe (1999) dəga sarazəna.

## Lamintǝ
Banky W.

**Olubankole Wellington**  

sha chasambo yim findin tulurin bǝ lan kǝntawu Armalan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun tilon bǝ lan (27 Armalan 1981) **Banky W** bǝ lan sun nzu notuna ma shi kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotuma, biske makar bǝ diyoma, kuruma siyasama kura cidi Nigeria bǝ. 

## Lamintǝ
Bata language

**Bata language**
Batadə (Gbwata) təlamma Afro-Asiaticye shidoni Nigerialan manatinma kəriye Adamawayedən Numanlan, Songlan, Fuforen kuru Jimetalan manatin, kuru Cameroonlan kəriye yalaye kalangai Nigeriayedən. Təlammadə sandima Demmaso, Garouaso, Jiraiso, Kobotachiso, Malabuso, Ndeeweseso, Ribawso, Wadiyeso, Zumuyeya (Jimoye).[1] Nguwusoro təlamma Bacamayedəa falro gowotə.[2]
### Lamintǝ
Bauchi

## Bauchi
Bula Bauchi yǝ dǝ bula yalan gǝdi cidi Nigeria yǝn kara. Kano wa, Jigawa wa, kǝlangai tana yala lan kuru Taraba wa Plateau wa anum lan Gombe wa, Yobe wa gǝdiya lan daji Bula Kaduna yǝ futen nzǝn.

## Gargam
Mairidə suro saa (1800-10) lan Yakubu, komanda Sheikh Usman-a Fodio-aye falnza kokkono. Yakubu ye nasha savanna kəska gana'a (Bauchi High Plains) nguwuso am musulumma gənyi napsanadə'a səmowona. Ngawo kəriwuwa kənasartənayen, shi (Yakubu) bəla Bauchiyedə (1809) kokkono. Yakubu ye garu bəladəye garzəna, dərizə kəlzənadə mile 6.5 (10.5 km) ngalzəna. Shima alama Fulani gənyima mairi Sokotobedə gozənadə. Sudə barama shiro Baushe gultindəlan goatə, shi dəwo Yaqubro shawari cina kəla bərninzə fəte kau Warinjeben garzəro. Yaqub ye wadə gozəna bərninzəro su baramadəye cinno. [4]

Am kərmaidəbe kada kərmai tadanzə-a waratatəmanzə-a, Emir Ibrahim ibn Yakububen kənasartana. Emir Usman ye bərni kura lardəye də'a Rauta ro zuzəna (mil 35 yala-fəte) suro saa 1877 yen, amma Bauchi də waltə bərni kura emirate yero wallono, suro saa 1902 yen, British ye bərni də'a səmowona kuru Emir Umaru'a kərmainzə'a kolzana. Bəladə bərni kura kəriyedəye saa 1904 lan səta 1911 ro saadənan kuru waltə 1917 lan səta 1924 ro saadənan. Suro saa 1926 yen bərni kura kəriye Bauchi yero wallono kuru suro saa 1976 yen bərni kura kəriye Bauchi ye bəlinro wallono. Abubakar Tafawa Balewa də bərnidən rəbkata, amma Yankari National Park də bərni kura lardəye də'a kilomita 110 lan cintəzəna. Bərnidə kəla zawal maara cidiye Port Harcourt-Maiduguriyen kara. Board kərabe kəriye Bauchibedə suro saa 1976ben kokkada.[5] Ngawo zawal maara cidiye 1961 lan isənadən, Bauchidə na kəska njutbe-a kantalla-a sabtəyero wurazəna kuru na kasuwube sorghum-a, ngalo-a, ngalo-a, masar-a, cassava-a, kare kəli-a kuru fe-a, kanyi-a, dimi-a. . Kantal santə-a datə-a, tanning-a, kazəmu-adə cidawa adabe. Sanyaram bəladəyedə suronzən cidaram asbestosbe-a kuru cidaram karewa dabe-a mbeji.
## Lamintǝ
Bayelsa

**Bayelsa** 

Bula Bayelsa yǝ dǝ bula anum anum bǝ Nigeria yǝn kara suro dawo kərye Niger Delta yǝn.Bayelsa dǝ suro sa'a (1996) yǝn kokkada suro bula Rivers yǝlan sha chatulo adǝye suku suro bula'a bulin bulin ro wallano, bula Rivers yǝ wa kǝlangai tana gǝdiya lan kuru bula Delta yǝ duyǝ lan daji nji kura Atlantic bǝ nasha anum lan. 

## Lamintǝ
Bea Arthur

**Neatrice Arthur Bernice Frankel** sha chasambo yim mǝyonn yaskin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin findin indin bǝ lan sha katambo (13 May 1922).
shidə bikke makkaryema, kasuduwa, kuru kaiyyama Americabe. Cidanzə bikke makkarye 1947 lan badiwono, amsoye su'a səwandəna kawu cidanzə telebijinyen dunya sammason asutinro saa 1970s lan badizənadən naptə Maude Findlayyen suro bikkewa makkarye All in the Family (1971-1972)-a Maude-a (1972-1980-1919) lan. Saa 1990s lan naptə Dorothy Zbornakyen ferowa dinarre  (sagǝ 1985-1992).Arthur ye lamba kada zuwuna suro cidanzəyen, saa 1966 lan Tony Award lan badiwono kəla bikke makkaryema shiyeyi baro suro fim kaiyyayen Vera Charles suro Mame yen bikkezənadən. Shiye shimtiti Emmy Awardsye zuwuna kəla bikke makkaryema shiyeyi baro suro fim kasuduwayen suro saa 1977yen Maudero kuru saa 1988lan The Golden Girlsro. Arthur də karno kən yakkəme Primetime Emmy Award ye kəla bikke makkaryema kura suro fim kasuduwayen səwandəna; ngawo Julia Louis-Dreyfus (12) kuru Mary Tayler Moore (10) ye lan. Arthur də sha suro fato telebijin ye dəro saa 2008 lan cedo.[1]

Fim Arthurye lan luwonzǝdǝ suronzǝn kǝrawumaso-a kuru kusotowa gade-a (1970) kuru fim jili Mamebe-a (1974) mbeji. Suro saa 2002 lan, bikke makkarye kamu falye Bea Arthur Broadwaylan: Biya kate sawawayen culwono. Obituary lan Arthur dəga "biske makarrema kuruwu, kowo kuruwu'a shidoni laiya kasuduwaye sha shillewu TV yero sədənama" wono.[2]

## Bawono
Yim findin luko uwun bǝ lan kǝntawu shuwal bǝ lan suro saa duwun indin laarrin bǝ lan bawono (25 April 2009). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ

,
Kǝndo

Kəndo (American English) au halla (British English) shima futu amsobe awoa sadinma kuru futu amsobe awoa sadinma so, dabba so, au awoa sandiya awolaaro sadinma so suro na laa yen. Fasalwa adə suronzan awowa gade au awowa alagəlabe mbeji kuru awowa təngatənyiso. Shidə shima jaza kərənnabe au awowa kənəngatəbe jili gade-gade au awowa kərənnabe, waneye surobe au diyabe, hangal gənatə au hangal gənatəgə, bayantə au gənatəgə, kuru kərənna au kərənna ba. 

Kəla halla bayantəyen, halladə suronzan am cidaye, kəndo, nəmkam, kuru awowa sandima anyibe mbeji. Adǝga wakiltǝyin futu behavior vectorben

## Lamintǝ
Beijing

Beijing, [a] shima bərni kura China bǝ wo. Am miliyon 22 kozənadə, Beijing shima bərni kura lardəye do kambo'a nguwu'a suro dunyaben kuru shima bərni kura kən indimi China bǝ ngawo Shanghai bǝn. 10] Yala China yǝ lan kara, kuru bəla'a lardəye dəye cidiya  kərmai lardəye'a 16 ye lan kara.
Belgium

**Belgium**

Belgium dǝ, lardǝdo Yala-Gǝdi Europe lan kara. Lardә dә yala lan Netherlands-a, gədi lan Germany-a, cidi fute lan Luxembourg-a, anәmga fəte lan France-a, kuru yala-fǝte lan North Sea-a ye sha kalangain. Nasha 30689 (11,849 sq mi) [1] [2] kuru am million 11.5 kozənaro wallono, [3] lardədo kən 22nd suro dunyaben kuru lardədo kən 6th suro Europeben, nəm nguwu amye 376/km2 (970/sq mi). Belgium dǝ nasha laa do shiro Low Countries lan nowotǝnama dǝn kara, gargamlan nasha laa Benelux group lardǝye dǝga kozǝna ma, dalil dǝ shima nasha yala Franceye suron mbeji. Bərni kura lardəye kuru bərni kura lardəye shima Brussels. 

## Laminatǝ
Bella Shmurda

**Abiola Ahmed akinbiyi**  sha chasambo yim findin tulurin bǝ lan kentawu Razab bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin filaarin araskin bǝ lan. Sha chasambo (27/1/1996)  **bella shmurda** bǝ lan sun nzu notunaman shi kayama cidi Nigeria bǝ kuru kaya ruwotema, bula donyi (Ikorodu lagos) bǝ lan wurawono.

## Kenenganze buro yǝ

## Laminte
Bello Matawalle

**Bello Muhammad**, **Bello Matawalle** sha chasambo yim indin bǝ lan kentawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun yar firakkin laarrin bǝ lan sha katambo (2/12/1969) kuru shima gwamna keryǝ Zamfara yǝ dina, sha Dodo bǝ lan sun nzu botin. cidiya alam PDP bǝ lan sha karrada suro  saa  duwu Indin yar laarrin bǝ lan (2019). 

## Kenenganze buro yǝ
Bello Muhammad dә suro kәntawu February bǝ lan kawunzә 12, 1969 lan, suro bula Maradun lan sha katambo, loktu dәn suro North-Western State lan. Shi First School Leaving Certificate sǝdǝna Maradun Township Primary School lan suro saa 1979 lan. Suro saa 1984 lan VTC Bunza lan shi kərazena. Daji Yaba College of Technology, Lagos ro lewono kuru ngawo adǝlan Thames Valley University, London ro lewono.

## Kenenganze siyasa bǝ
Matawalle dǝ shima malǝm kǝra gultums suro Government Girls College, Moriki-a Kwatarkoshi-a lan cidazǝna kawu Ministry Federal of Water Resources-be dǝro waltin ro. Matawalle dǝ buro salaklan suro siyasa bǝn suro saa 1998 lan sa sha majalisku lardǝbe ro letǝgǝramzǝna kuru kǝnasarzǝna ngawo shiye Ministry Federal of Water Resources, Abuja dǝga kolzǝna lan, United Nigeria Congress Party (UNCP) dǝro waltǝna. Am siyasawu party diyǝ jili Ambassador Isa Aliyu Mohammed Argungu (Sarkin Yakin Kabbi) Minista karewa njiye kuru kura lardǝye Ibrahim Gusau kura lardǝye pro tem, Atiku Abubakar, Abdullahi Aliyu Sumaila, Attahiru Bafarawa, Adamu Aliero, Suleiman Takuma, Ibrahim Kura Mohammed, Ibrahim Saminu Turaki kuru Kabiru Ibrahim Gaya amma ngawo kәrmu Sani Abacha, Askәrra kura Lardә Najeriya bǝ. yim 8 kәntawu June saa 1998 lan, Abdulsalami Abubakar, jami siyasabe dәga kolzәna kuru kәla karno kura lardәye dәga saa 1999 lan . Kate-kate saa 1999-a 2003-a dən, komissar lardǝ Zamfara bǝ kǝla lamarra kǝrmai naptǝbe-a Chieftaincy Affairs-a, komissar kǝndarambe-a, fuwutǝbe kauye-a kuru komissar kǝla kǝrawu-a kuru lamarra biske-a lan cidazǝna.

Matawalle də suro majalisku wakillaye Bakura/Maradunye suro kərmai 2003 yen majalisku All Nigeria Peoples Party (ANPP) dəye datəgəramzə lan suwandəna. Matawalle'a waltə suwandəna saa 2007 lan, kulashi ANPP ye dən, kuru PDP ye ro walzəna, kuru suro saa 2011 ye dən kən yakkəme ro waltə suwandəna. Matawalleye kuri-a 189,452 suwon dǝna. 534,541 Muktar Idris, kam kura APC ye shi yǝ kuri-a suwon dǝna. 

## Lamintǝ
#https://web.archive.org/web/20221103170903/https://editor.guardian.ng/politics/gov-matawalles-shaky-steps-in-zamfara-politics/
#https://web.archive.org/web/20190601124219/https://noisemakers.com.ng/biography-of-mr-bello-matawalle/
Kuri Kǝman

**Kǝman** an dǝ kuri la fulful la samiro farjin kureman burin nze yǝ shila faidatan. 

Kuriya jiri shima dǝ (Anthophila) sandi ro gulzan nasaran.
Benazir Bhutto

Benazir Bhutto (21 Kəntawu Juneye 1953  ⁇  27 Kəntawu Decemberye 2007) shima siyasawu kuru lardǝwa lardǝwa Pakistanbewo kura lardǝbe kǝn 11th kuru 13thbe ro cidazǝna suro saa 1988 sǝta 1990 sǝta waltǝro suro saa 1993 sǝta 1996.Shima kuru kamu burwoye gumnati demokradiyyabe lardǝdo musulumma ngǝwulan kartǝnawo. Nasha raayiben nəm fuwuma-a nəm-diyo-a, shidə kura au banama kura jamiyya Pakistan People's Party (PPP) ye badiyaram saa 1980-lan səta hatta saa 2007-lan shiga cezanaro.

Sindhi-a, Persian-a, Kurdish-a tuskaata, Bhutto də Karachi lan katambo fato siyasabe faida'a, galiwu'a lan. Jamiya Harvard-a Oxford-alan kərawono, nadən shidə kura kəlakəl Oxford Unionbe. Baanzə, kura PPP ye Zulfikar Bhutto də, sha kura minista ro karrada kəla faraskəram jamiye lan saa 1973 lan. Pakistan ro waltəna saa 1977 lan.

## Lamintǝ
Bengali

Bengali au Bengalee, au Bengalese dǝ waneyi:.

awo laa Bengal lan, au laa  suro Bengalyen, au laa suro anəm Asiaben kara.

Bengalisye, kaduwuwa kuru təlamma lardəyedə.

Təlam Bengali, təlamdo sandiye manazayin ma.

Alfabet Bengalibe, fasal ruwobe.

Kalima Bengali-a kuru Assamese-a.

Bengali (Unicode block), alamawa Bengalibe suro Unicode.
Benghazi

### Benghazi
Benghazi (/bɛnˈɡɑːzi/) [3] [4] [5] [note 1] (lit. Tada Ghazi yǝ) shima bərni kən indimi Libya lan nəm nguwu jamaye'a kuru bərni kura Cyrenaica ye də'a. nəm nguwu jamayedə 859,000 suro saa 2023 yen somtəna.[2] Benghazi də kəla Gulf Sidra ye suro Mediterranean yǝn kara, shiyl ci kəmaduwuyǝ kura.

Nasha laa Greek bǝ shiro Euesperides gultində nadən saa 525 BC lan mbǝji. Karnu kən yakkin mǝ BC lan, na falro kalaktə kuru waltə bərni Ptolemaic bǝ Berenicero kokkatə. Berenice də cidiya Romans yǝn fuwuzəna, kuru ngawo karnu kən 3rd AD yǝn Cyrene'a Barca'a dawu Cyrenaica yǝro wallono. Bərnidə zaman Byzantineyen ngawotə badiwono kuru kawu Arabs soyǝ sha səmoyinro bərni ganaro walzəna. Ngawo karnu diyau kərmai Ottoman yǝ nəlefaye lan, suro saa 1911 yǝn, Italy yǝ Benghazi'a Tripolitania gade'a kərmai Ottoman ye lan səmowona. Cidiya kərmai Italy ye lan, Benghazi də loktu fuwutə'a zamanye'a suruna, musamman maro reta saa 1930s ye lan cidiya kərmai Libya Italy yǝ lan. Bərnidə musko kadaro faltəna loktu kəriwu dunya bǝ kən indimiben kuru zaumaro bannatəna suro cidadəbǝn. Ngawo kəriwudəyǝn Benghazi də waltə gartəna kuru bərni kura kərmai kəlanzəye Libya yǝ dəro wallono. Ngawo kərmai də'a Muammar Gaddafi yǝ 1969 lan sətanayen, Benghazi də bərni kura lardəye'a baro wallono kuru ofis'a gomnati yǝ samma Tripoli ro lezana.
### Lamintǝ
Benin

Benin (/bɛˈniːn/ i ben-EEN, /bɪˈniːn/ bin-EEN; French: Bénin [benɛ̃] i, Fon: Benɛ, Fula: Benen), rasmaro Republic of Benin (French: République du Bénin), kuru kuru sha Dahomey lan notin, shima lardədo fəte Afrikaben. Togo'a fəten, Nigeria'a gədin, Burkina Faso'a yala-fəten, Niger'a yala-gǝdin.
Benue

**Benue** 

Bula Benue yǝ Bula kǝrya yala dawo Nigeria yǝ am alaman na ( 4,253,641) mbǝji bula den saa (1976) yǝn bula dǝ kokkada dǝ kemadu Benue bǝ lan sun nzǝ ciwondo, kemadu dǝ Shima ken indin bǝwo num kura lan suro kǝmadu wa Nigeria bǝn. Kəriyedə sunzə kəmoduwu Benueyedən gowotə buron Ber-nor lan bowotin, kalma kəllata təlam Tivyen shidoni maananzə kəmoduwu au kəmaduwu hippopotamusbe (berdə maananzə kəmoduwu au kəmaduwu, amma su hippopotamusbedə gənyi) su Ber-nordə bannatəna. to BENUE masters colonialbe, kəmoduwudə shima kəmoduwu kura kən indimi Nigerialan ngawo kəmoduwu Nigerben 

## Lamintǝ
Bama Nigeria

**bama** 

Bama dǝ bəla'a kuru nǝ gomnatiye na'a do suro dawudə Borno State, Nigeria ye dǝn. Bama dǝ shima cidi kǝn indimi dǝwo zauro kura dǝwo suro lardǝ dǝyen. Bərni dәye Bama Emirate Council sha nowotә.
Bamadə yanawu steppebe mbeji (yaktə: BSh). Kawudo bəladəye saa woson 31.88 °C (89.38 °F) kuru kashi 2.42% lan nəm konnu Nigeriaye'a kozəna. Bama də njiye milimita 36.06 (inci 1.42) yeyi səbandin kuru kawu njiye 61.03 (16.72% loktu dəye) saa woson səbandin.[1]

## Lamba postal yǝ
Lamba postalbe nadəyedə shima 610.

## Gargam
Shidə "alamanna kilomita 60 (mil 37) Maiduguri lan kara, bərni kura kəriye Borno yedən".

Shidə fal suro LGAs mewun arakkən shidoni Dikwa Emiratedə'a sədinmadə, kəriye adabe kəriye Borno, Nigerialan karadə.

Boko Haramye 2014lan bətərəm sadə kuru səmowona.

## Lamarra fitəna yǝ
Bəladəro Boko Haramye suro kəntawu Maybe saa 2013-a Februarybe saa 2014-a lan bətərəm sadəna. Kǝntawu Yunibe kawunzǝ 22 saa 2014:

Bəla'a indi kalangai Bama-a Gwoza-a yedə kamtəna tən loktu kərmai kəla kəltəye warmatəgənadən askərraye diwalwa bəladə'a bərni kura kəriye Maiduguri'a kəljin dəga dabsana ... Am Bama lan təmowonadə diwalwa karaye Dikwa men gozayin, a Bəladə Bama'a 60km cintəzəna kuru Maiduguri'a 150km bərni kura lardəye dəro letəro.

Yim kəntawu Septemberye kawunzə 2, saa 2014 lan, Boko Haram ye Bama'a səmowona, am bəladəye gulzana.

Suro kəntawu December saa 2014 yen, hawar tina kəla "am kura'a doni Gwoza Local Government Area lan sowosayin dəga sandiya zamzana kuru maaranta indiro cado na doni am kəriwuwudəye sandiya bom fəlezanadən." Am kurawa 50 ma kozəna cezəna.[9] "Gory video" laa kəla am bətərəmmaye am kəlafərəmma miya kozənaro bunduwun baksanayen suro fato marantaye bəla Bamayen.[10]

Yim kawu kəntawube 16 kəntawu Marchbe saa 2015, soji Nigeriabedə bərnidə walta səmowona wono.[11]

Yim kawu kəntawube 22 kəntawu Junebe saa 2016, karapka NGO Medicins Sans Frontiers (MSF) dəye hawar cina kəla "kəla awo kəla adammanaben tədinma" suro kamfoni am Boko Haram lan sowosayinma bəla Bamaben.[12][13] Sandiye gulzana kəla am 1,200 ma kozəna kəna-a kwasuwa-aye sandiya cezəna.[14] Sandiye walta hawar sadəna kəla kate 23 May 2016-a 22 June 2016-ayen, gananzə yayi am 188 bazana suro campdəyen (kawu arakkə karənga), ngəwunzaso dalil kəmbu ba-a kuru suro-ayen.
## Laminatǝ
Berlin

Berlin shima bərni kura lardǝ Germany bǝ wo kuru shima bərni kura lardǝ Germany bǝ wo, na shimadǝ-a kuru am nguwu-a samma so. Am million 3.85'a kozənadə shima bərni kura lardə European Union bǝ wo, futu nəm nguwu am bəladiyabe suro kalangai bərnibedən notənadən. Loktu fallan, bərni dǝ lardǝwa Germany bǝ falnza kuru lardǝdo kǝn yakkǝmi suro lardǝdǝbe nasha lan. Berlin dǝ lardǝ Brandenburgye kǝlzǝna, kuru Brandenburg yǝ kura lardǝye Potsdam dǝ karǝngǝlan. Nasha bərni Berlin bǝ dәn am miliyon 4.5 mbeji, adәye sәkkә shi dә shima nәlewa bərni Germany bǝ dәn am ngәwu so kәla nәlewa bǝ mbeji.

## Lamintǝ
Beryllium

Beryllium də awo do kemikal lan faidatin ma; shilan alamaram Be mbeji kuru lamba atomicbe 4. Shidə su-kəri, cibbu, dunowa, kambai kuru su alkaline earthbe. Shidə awo shiro divalent element gultində shidəwo alagəlamen waajinmadə shiga awoa gade kəltəlan minerals tətandin. Kawudo beryllium nguwu'a də suronzan beryl (aquamarine, emerald, beryl kime) kuru chrysoberyl. Shidə awo suro dunyaben duwan təwandinbamawo, ngəwusoro awo shiro spallation gultində shima atomic nuclei kura-kuradəwo cosmic raysdəga kəltanawo. Suro dawu shillewuwaben, shi berylliumdə baro waljin loktu shiga awoa kərausobero kəltiya. Beryllium də kashi 0.0004% nəmngəwu dunyabe lan kara. Dunyalan beryllium ton 220 saa woson tətandində shima mineral beryl lan tətandin, duluwu zauro zau dalildə berylliumdə oxygen'a dunoaro kəljin.
Beverly Archer

**Beverly Archer** Sha Chasambo 19 July 1948. Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.

### Biske Television yǝ

## Lamintǝ
Bible

**Baibul** (Koine Greek τὰ βιβλία, tà biblía, 'kitawu') shima kitawuwa adin bǝ au kitawuwa, laan, sammaso, au gadegade sandiya, sandima kristanna bǝ kakkadin nza addin bǝ zauro dunowa ro gozanama, Kǝristain bǝ, Yahudiya bǝ, Samaritaniya bǝ, Islam bǝ, Baha'i bǝ, kuru adin Abrahamic bǝ gade kadabǝ. Baibul dә kitawu kәrawu yǝ. kitawuwa jili kada bǝ, buro salakkin tǝlam Hebrew bǝ-a, Aramaic bl-a, kuru Koine Greek bl-a lan ruwotǝna. Kitawuwa anyi suronzan kaidawa-a, hawarra-a, kitawuwa-a, annabawa-a, kuru jili gadǝ-a mbeji. Kitawuwa doni ada'a laa so'a au lardə laa so'a lan kitawunza yǝ ro kasatsəna də, kitawuwa kitawu bǝ ro bowotin. Am do Kәrawunzәga kasatsana dәye kәlanzә sәkkәna, amma futu sandi yǝ maana adәga asuzәna dә-a fasari ruwowa dә-a gade-gade
Bida Emirate

**[[Bida]] Emirate** də kəriye adaye Nigeria yǝ, mairi Nupe yǝ kureye'a waratatəma, kərmainzə kuradə Bida, kəriye Niger ye lan. Fuwuma emiratebedə shima Etsu Nupe, shidoni kura am Nupe bǝwo.
Big Bang

**The Big Bang** dǝ shima dawari ilmube physics bǝ do bayanna sǝdǝna kǝla futu dunya dǝga fuwutǝ badiyaram nǝmngǝwu'wa kuru nǝmngǝwu-a lan. Kǝla buro salakyen 1927 lan sha Georges Lemaître, kam Roman Catholicbe kuru kam physics bǝ ro shawari sǝdǝna
## Laminat3