open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
New York City

### New York City
New York də sha New York City lan bowotin au NYC, shima bərni do am nguwu'a suro United States ye lan, cidiya New York State yǝ fətenzən kara, kəla ci kəmaduwu yǝ kura dina yǝ lan. Bərnidə boroughs uwu suronzən mbeji, falnzawoso lardənzə'a coextensive. New York də dawudi kungənaye dunyabǝ'wa, kasuwu'wa, ada'a, nzundu'wa, kasuwu'wa, fato'wa hawarbǝ'wa, ilmu kərabe'wa, awo'a kimiyabe'wa, kisandi'wa fashion'wa, kuru fato kura United Nations yǝ. diplomacy dunya bə.

Nəm nguwu amye suro saa 2023 yen 8,258,035[5] mile square 300.46 (778.2 km2) ro tartəgəna, bərnidə shima bərni kura am nguwu'a United States lan. Bərni New York yedə nəm nguwu am Los Angeles yedə indiro kozəna, bərni kən indimi nəm nguwu amye lardədən.[19] New York də shima dawudi kəndaram jamaye'a bərni kura yala gədiye'a bərni kura New York yǝ'a indiso, bərni kura U.S. yǝ də nəm nguwu jamayǝ'a bərni'a indison. Am miliyon 20.1 ma kozəna nashanzə lisawube bərni kuradən[20] kuru miliyon 23.5 nashanzə isawube kəllatadən suro saa 2020 yen, New York City də bərni kura dunyalan nəm nguwu jamaye fal. Bərnidə'a nashanzə kura kuradə sandima cinna kura hijra sharaye United States ro letəyewo. Təlamma 800 samin manatin New York City lan,  adəye sha bərni təlamma kada'a dunyalan sədi. Suro saa 2021 yen, bərnidə fato am miliyon 3.1 karənga diya U.S. lan katambo, nəm nguwu am lardə diyaben katambo bərni ndaso yayi dunyalan.
Newcastle United F.C

## Newcastle United football club
**Newcastle United** dǝ karabka dekkel bǝ kərye Newcastle,upon tyne . Karabka dǝ Premier League England bǝ dǝ baksan.

Saa duwun mǝyon uskun filaarin indin bǝ lan (1892) karabka dǝ kokkada.

## Lamintǝ
Ngala

**Ngala**

Ngala dǝ nasha gomnatiye nasha Borno State, Nigeria, na dǝwo kalangai Cameroon ye dǝn karǝngǝro. Fato kura dә suro bәrni Gamboru Ngala yen kara.

Suronzə 1,465 km2'a kuru am 237,071 ye suro census saa 2006 yen.

Lardә dәye kaudo postye 611 yǝ. 1]

Kǝrmadǝ shima LGA kǝn arakkǝwunzǝ dǝwo Dikwa Emirate, lardǝdo adaima Borno State, Nigeria lan kara.
## Laminatǝ
Ngúdò

**Ngúdò** də shimá donyi awo fəlfel wa kuru man kundili tiwinzan mbeji ,kuru man sami ro cizan ma kuru man nguwul bə fizan.  kila kəska belan nguwu soro nabsan.

## Lamintə
Niccolò Machiavelli

Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (3 May 1469  ⁇  21 June 1527) shima diplomat Florentinebe wo, ruwowo, falsafawu kuru gargammawo zaman Renaissancebe wo.
Nicki Aycox

**Nicki Lynn Aycox** Sha Chasambo yim findin araskin bǝ lan kintawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fitulurrin luko uwun bǝ lan sha katambo (26 May 1975)

## Bawono
Yim miyon araskin bǝ lan kintawu jimada auwal b3 lan suro saa duwun indin findin indin bǝ lan bawono (16 Nov 2022). Nicki Aycox bǝ lan sun nzu notuna ma, biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ, kuru kayama.
## Lamintǝ
Nicolaus Copernicus

**Nicolaus Copernicus** 
Sha chasambo yim mǝyon laarrin bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan saa duwu mǝyon luko dǝyon fitulurrin yaskin bǝ lan.(19-Feb-1473)

## Bawono
Yim fǝndin luko dǝyon bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan saa duwu mǝyon luko uwun fǝdiyon yaskin  bǝ lan bawono(24-may-1543) . Nicolaus Copernicus dǝ shi Astronomer cidi prussian bǝ. Nasha Nazar dina yeya, kausu yeya sha nowada. Nazar nzi kura shilan sha notuanaman shima. Kausu dǝ shima dawu (Solar System) bǝ. Na fallin kausu dǝ daa ta . Planets dǝ shima kausu dǝ wa kwakwarjin wo. Nazar nzin gai ro surin . Suro kakkain nzi yen gai wano. Su kakkadi diye shima . (De Revolutionibus oribium Coelestium)

## Kenengan nzǝ buro bǝ

## Lamintǝ
Nicolo Barella

**Nicolo Barella** sha chasambo yim tulur bǝ lan kintawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin tulur bǝ lan sha katambo (7/2/1997) dekkel baktema cidi Italy bǝ, kuruman dawu baktema club donyi Seria A bǝ Inter milan lan buwotin dǝn.

## Lamintǝ
Nicotine

Nicotindǝ alkaloiddo kǝska nightshadebe lan sǝtandǝnama (nǝm nguwunzaso tabacco-a Duboisia hopwoodii-a lan) kuru ngǝwusoro nasha kǝnǝngabe lan faidatin alama alama awowa duno-a hangal gǝrzǝwu-a ro.

## Lamintǝ
Niemey

### Niamey
Niamey (Faransa lan: [njamɛ]) shima bərni kura lardə Niger ye wo. Niameydə kəla kəmoduwu Nigerben kara, musammanno ci kəmoduwu gədibedən kara. Nəm nguwu Niameybedə 1,026,848 ro somtəna futu kom-komi 2012bedən. Saa 2017 lan, nəm nguwu jamaye fəlezəna bərni kura lardəyedə zauro ganaro wurajin lardədə'a kozənaro, shidoni nəm nguwu am kənzambiye dinalan zauro nguwu'a də.[4] Bərnidə nasha pearl millet baretinlan kara, amma cidaram karewa tandobedə suronzan jalab-a, karewa ceramicbe-a, siminti-a, santə-a mbeji.
## Lamintǝ
Niger

**Niger** hukumamen Republic Nigerbe,[b] shima lardə do suro fəte Africa yen cidi bawo. Shidə lardə fal shiga Libya yalagədinzən, Chad gədinzən, Nigeria anəmnzən, Benin-a Burkina Faso-a anəmfətenzən, Mali-a fətenzən, kuru Algeria-a yalafətenzən. Nəm kura cidibedə 1,270,000 km2 (490,000 sq mi) yeyi, shidə lardə shiro kurawo ba suro Fəte Africa ben kuru shima lardə kura kən indimi suro Africa ben ngawo Chad ben. Cidinzə 80% ma kozənadə Saharalan kara. Nəm nguwu musulumma bedə alamanna miliyon 25 yeyi [] [] nguwuso suro anəm-a fəte-a lardədəyen napsayin. Bərni kura Niamey də suro Niger ye foto anəmfətenzəyen ci kəmoduwu Niger ye dən kara.

Ngawo adin Islam ye nasha dəro tartəgənayen, Niger də cidiya kəriyewa laayen kara, Mairi Kanem-Bornu-a Mairi Mali-a kunten kawu nashanzə nguwu kəriyewa jili Sultanate of Agadez-a Songhai Empire-a ro kəltəyinro. Faransaye sha sunotin loktu kəriwu Africa yedən naptə nasha Faransaye Fəte Africa yen, suro saa 1922yen kərmai gadero wallono. Tun kərmai kəlabe səwandənan suro saa 1960yen, Nigerye kərmai kərmaiye uwu'a kuru kərmai askərraye diyau'a sətana. Dustur Niger ye kən tulurmin kuru karəngəye də suro saa 2010 yen koktəna, nizam kura lardəye jamiyya kadaye koksəna. Ngawo kərmai bəlin suro saa 2023-yedən, lardədə waltə cidiya kərmai askərrayelan kara.

Nabtərammanzədə nəm faraktə gargamma kəlanzabe kaduwuwa laayeya nasha laayeya kuru woktunza kəriye fallan napsanadəa fəlejin. Amma Hausa yedə sandima kaduwu kurawo lardədən, nəm nguwu ammadəye reta ma kozəna. Faransadə shima təlam lardədəyewo, amma shiga təlam kən indimiro manazayin kuru am ganaye manazayin; təlamma asalye mewudə daraja təlamma lardəye, surodən Hausa də shima zauro manatinmawo.

## Lamintǝ
Niger State

**Niger** 

Niger dǝ bula donyi yala lardǝ Nigeria bǝ-a kuru lardǝdo kurama suro lardǝdǝbedǝ nasha laan. Lardǝ Niger bǝ dǝ na siyasa bǝ yakkǝ mbeji, na A-a, B-a C-a. Bərni kura lardәbe dә Minna lan kara. Bǝrniwa kura gade  sandima Bidda-a, Kontagora-a Suleja-a. Suro saa 1976 lan kәla North-Western State dәye Niger State-a Sokoto State-a ro yaktәna lan kәrtәna. Ibrahim Babangida-a Abdulsalami Abubakar-a, kura askərra bǝ Najeriya bǝ buroye indibe də shima fato bəladiyabe wo. Nupe, Gbagyi, Kamuku, Kambari, Gungawa, Hun-Saare, Hausa kuru Koro sandima amma asal lardǝ Niger bǝ nguwuso. 9]

Lardә dә shima Niger River lan bowotә. Cidawu njiye njibe kura-kura Nigeria bl indi, Kainji Dam-a Shiroro Dam-a, Niger State lan kara, Zungeru Dam bəlin də'a. Shi Jebba Damdə kalangai lardə Niger bǝ-a lardə Kwara bǝ-a ro lejin. Gurara Falls zauro nowata dǝ Niger State lan kara, kuru Gurara Local Government Area dǝ su Gurara River yǝ dǝn bowotǝna, shi dǝwo nji yǝ dǝwa kǝlzǝna dǝn. Kuru na dǝn lardǝ Kainji bǝ mbeji, lardǝ lardǝ Nigeria bǝ kurama wo, na dǝn Kainji Lake, Borgu Game Reserve-a Zugurma Game Reserve-a mbeji.
Nikola Tesla

**Nikola Tesla<**ref>https://books.google.com/books?id=5I5c9j8BEn4C sha Sha chasambo yim miyon bǝ lan kintawu maram bǝ lan suro saa duwu miyon uskun fiwun araskin bǝ lan sha katambo (10-july-1856).

## Bawono
Yim tulur bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon yaskin bǝ lan bawono (7-jan-1943)

## Kenenganze buro yl
Nikola Tesla dǝ shi kam cidi serbian  bǝ kureman shi malum physics bǝ . Chidan nze nasha (electrical engineering and mechanical engineering). Kasadin nzu filezaina nasha alternating current (AC) Electricty supply system bǝ lan. Bula (smiljan) bǝ lan sha katambo suro kerwǝ austria hungry bǝ lan . Kirmaro kerwǝ shima dǝ (Croatia) bǝ lan botin.  Amma ngawo lan Tesla dǝ cidi America ro waltina nabtaro. Tesla dǝ cidan nzu buroyǝ sowon dina bula Budapest bǝ lan suro saa duwu miyon uskun fiskun indin bǝ lan (1882) . (Telephone comparny) bǝ lan. Saa gana ro nadin cidawono daji (United State) ro wallati. Tun loktu shi ganan nzin dǝ Awo ngu sutuluna . Chidan nze shilan sun nzu notunama shima (Electric Motor). Tesla dǝ kosa (coronary thronbosis) su lan botin dǝ sha chezi. Jim nzi hotel ben suro bula (manhattan New York city) bǝ lan. Yim tulur bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin fidiyon yaskin bǝ lan bawono (7-jan-1943). ( Elon musk) sun nzu lan faidatin comparny Motor kilta be Tesla bǝ lan sun nzu notunaman kokkono.

## Lamintǝ
Niniola Apata

**Niniola Apata**
Sha chasambo yim miyon luko uun bǝ lan kintawu jimada gaji bǝ lan saa duwun yar laarrin fiskun Araskin bǝ lan. Niniola sunnzi notunaman kayama, biske drama diyoma kureman attǝyǝy kaya rowotuma Nigeria bǝ. Bisken nzi burobǝ kolzinama sunzu (IBADI)

## Lamintǝ
Nitrogen

**Nitrogen** də awo kemikalye; alama N mbeji kuru lamba atomicbe 7. Nitrogen də su gənyi kuru shidə kambaiwo suro kufu 15ben suro tewur loktubedən, ngəwusoro shiga pnictogens lan bowotin. Shidə awo dunyalan nowata, somtəna kən tulurmin nəmngəwunzə suro Milky Way-a Solar System-aben. Nasha temperature-a pressure-a lan, atom indidə kəltana N2, launu ba-a kuru kazəyi ba-a diatomic gasbe.
## Lamintǝ
Niyola

**Eniola Akinbo** sha chasambo yim laarri bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun luko uwun bǝ lan sha katambo (9 Dec 1985) Niyola bǝ lan sun nzu notuna ma. Kaya rutuma attǝyǝy kuruman biske makar diyoma
## Lamintǝ
Njím

File:Castle De Haar (1892-1913) - 1st Floor, Room 8 - Bedroom of Marie-Hélène De Rothschild - Van Zuylen 8.jpg|


### Njím
Njím dǝ shimá ná donÿì kambǝ kilànzǝró garjin má nafta ro .

## Lamintê
Nkem Owoh

**Nkem Owoh** sha chasambo yim tulur bǝ lan kintawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiwun uskun bǝ lan sha katambo (7 Feb 1958) Biske drama diyoma attǝyǝy kuruman saa 2008 bǝ lan Africa Movie Acadamy Award chiwundo
## Lamintǝ
Nnamdi Azikiwe

**Nnamdi Azikiwe**

Nnamdi Azikiwe dǝ sha chasambo yim mǝyon araskin bǝ lan kǝntawu jimada auwal bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fillaarin diyon bǝ lan(16-nov-1904). Bula (Zungeru) bǝ lan sha chasambo.

## Bawono

yim mǝyon tilon bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fillaarin araskin bǝ lan bawono(11-may-1996) .**Nnamdi Azikiwe**  

dǝ Shi siyasama kura cidi Nigeria bǝ. 

## Lamintǝ
Nnamdi Azikiwe International Airport

Nnamdi Azikiwe faraskəram maara samibe dunyabe IATA: ABV, ICAO: DNAA) shima faraskəram maara samibe dunyabe Abujaro cidajinma, suro bərni kura Nigeriabe. Shima faraskəram maara samibe kura bərni kura Nigeriabewo kuru shiro su kura lardə Nigeriabe buro salakbe, Nnamdi Azikiwe (1904-1996) lan bowotə. Shi faraskəram maara samibedə alamanna 20 km (12 mi) anəmfəte dawu bərnibedən kara, kuru shilan faraskəram maara samibe dunyabe-a fatobe-a mbeji shidoni zawalnzə maara samibedə faldə.
Nneka (Singer)

**Nneka Lucia Egbuna** sha chasambo yim miyon luko diyon bǝ lan kintawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun bǝ lan sha katambo (24 Dec 1980) **Nneka** bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma attǝyǝy kuruman biske drama diyoma. 

## Lamintǝ
Nneka Abulokwe

**Nneka Abulokwe** 
OBE FBCS FAPM (/ŋneka ˈabuːlɔːkwei/) də shima kasuwuma nzunduye, tustə-a kuru kərmai zamanbe-a. Shidə shima goniya Afro-Caribbean ye buro salak ye suro UK ye lan cidazəna ma kəla hukuma kura Europe ye lan, shi də shima MicroMax Consulting ye koktəma kuru CEO ye. Suro saa 2019-yen, shiga Maira kamube Elizabeth IIye darajazəna naptə Cidama Daula Britishbe (OBE)yen kəla cidawanzə Kasuwube nankaro.
 
## Lamintǝ
Noam Chomsky

**Avram Noam Chomsky**
Sha chasambo yim tulur bə lan kǝntawu jimada gaji bə lan saa duwun yar laarrin findin uskun bə lan sha katambo (7-December-1928) Avram Noam Chomsky də shi malum tǝlamma bə cidi Amerika bə kureman shi malum philosopher bə, siyasama, kakkadi rowotuma, kureman attəyəy malum mowonti bə (professor). Mowonti (Emeritus of linguistics at the Massachusetts institute of Technology) bə lan kira guljin. 

## Kenengan nzǝ buro yǝ

## Lamintǝ
Nobel Prize

**Nobel Prize** (/noʊˈbɛl/ noh-BEL; Swedish: Nobelpriset [nʊˈbɛ̂lːˌpriːsɛt]; Norwegian: Nobelprisen Norwegian: [nʊˈbɛ̀lːˌpriːsn̩] i) sandima darajawa gade-gade uwu do "amdo, suro saa kozənaben, faidanza zaumaro ngəwu adamganabero sadəna ma", futu waltə 1895 na kimiyawu, injiniyawu, kuru industrialist lardə Swedenbe Alfred Nobelbe suwudənadən, suro saa kawu shiye kənəngatənadən.
Nomadic empire

Mairi'a bəla-bəlaro lezayinma sodə, yimlaan mairi'a steppe empire'a, Central au Inner Asian Empire'a lan bowozaində, sandima mairi'a doni am kənga'a, fər kənta'a, am bəla'a lezayinma soye garzanama suro Eurasian Steppe yen, zaman kureye lan səta (Scythia) zaman badiyaram zaman kərmayero (Dzungars) sadəna. . Sandidə misal siyasa naptəram baye zauro nowata. Mairi'a laa bəla-bəlaro napsayinma sodə, bərni kura lardə'a bəla'a bəla'a kəriwuzanayen koksana, daji cidawu buroye'a, arzinyi kasuwube'a am bəla'a bəla'a bəla'a bəla'a dəye'a də'a faidatayin. Awo jiri adəlan, kərmai nomadic dynastydə adamen lardədo sandiya səmowonadəro kəljin kawu sha kərmaidən tutuluyinro.[2] Ibn Khaldun (1332-1406) ye awo adə samunnam bayanzəna kəla mizan ganayen saa 1377 lan suro tiworinzə Asabiyyah yen. Am gargamma badiyaram zaman medieval kureye də, siyasa adə'a "khanates" (ngawo khan yen, ka'ala mainzaye) lan buwozayin. Ngawo kənasar Mongolye karnu kən 13th yedən kalima orda ("horde") də faidatə badiwono - futu "Golden Horde" yeyi.
### Lamintǝ
Nonso Amadi

**chinonso Obinna Amadi** sha chasambo yim tilon bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin luko uwun bǝ lan sha katambo (1 Sep 1995) Nonso Amadi bǝ lan sun nzu notunama. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotuma.
## Lamintǝ
Norway

### Norway
Norway, [a] hukumamen mairi Norway ye, [b] lardə Nordic ye yala Europe ye lan, kəla Scandinavian Peninsula yen kara, nəm nguwu jamaye miliyon 5.6 suro saa 2026 yen. Jazira Arcticbe cintəzənadə Jan Mayen-a kuru jazira Svalbardbe-adə nasha Mairi Norwaybero kara. Norway ye kalangai Antarctica Peter I Island-a Queen Maud-a dəga kəlanzəro gozəna. Bərni kura lardə Norway ye də shima Oslo.

Norway də nəm faraknzə kilomita square 385,207 (mi square 148,729). Lardədə kalangai gədibe kuruwu Sweden'a, kuru Finland-a Russia-a yala-gədilan kalangainza. Norway də ci kəmaduwuye kura mbeji shidoni Skagerrak strait'a, kəmaduwu Atlantic yalabe'a, kuru kəmaduwu Barentsbe'a wujinma.

Mairi Norway ye kəllatadə suro saa 872 lan kokkada, mairi'a sənana kəltəro kuru saa 1,152-1,153 ro goza kozana. Saa 1537 lan səta 1814 ro saadənan, Norway də nasha Denmark-Norway yero kara, kuru saa 1814 lan səta 1905 ro saadənan, kəlanzə'a Sweden'a kəllata. Norway də daudau kəriwu dunyabe kən tilomidən, kuru kəriwu dunyabe kən indimidən hatta April 1940 lan Nazi Germanyye sha bətərəmzə kuru səmowona hatta kəriwudə dazənaro.

## Lamintǝ
Nosa (Kaya ma)

**Nosa Omoregie** sha chasambo yim miyon araskin bǝ lan kintawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun tilon bǝ lan sha katambo (26 Feb 1981) Nosa bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma. Attǝyǝy kuruman Warner Music Group bǝ lan chidajin.

## Cida
Nosa ye awo shiro kurnozəna də shima kaya-a Cociro letə-a, na done nəm ilmunzə wurajin dəga kulastə badiwono. Shiye choir nduliye cocilan badiwono kuru zauro kaiyyawu gospelbe jili Fred Hammond-a Kim Burrell-a kuru R n B group Boyz II men-aye sha taasirzana. Daren kaya jazz-a soul-a kuru rock-a səraana, nəm kəskezə nankaro. Shiga zauro kənənga Afro-Highlifeye taasirzəna, taganasmaro kaiyya Sonny Okosun-a, Christy Essien-Igbokwe-a, King Sunny Adé-a Onyeka Onwenu-aye, adəye səkə cida nəmganayen cida nzunduye-a, askərra-a, au bikke dekkelye-a kuru kaiyyama-aro wallono.

Nosa ye məradənzə kaiyyanzədə shima kotorowo kate genres kayaben kuru tawatsəgə nasha injillabedə fuwu-fuwulan futu genres gadeso yeyi, maana kəltə gade-gade: nzundulan kaiyya robe kəla beat-kənəngaben gənatə, aya kənga-ngəwu'a rock-y provorus'a kuru BP' an singing'a. kawuli kəji kuru hangal gojinma kərtəwuro.[3]

Album nzǝ buro salak bə, Open Doors, dǝ kǝntawu March bə kawunzǝ 14 saa 2014 lan cetuluwo kuru single-a "Sambisoro nyiro moduwa", "Abiro wuga sǝrawuna" kuru "Sambisoro kǝlanyilan" banazana.[5] Kuru waltə suro kəntagə May bə saa 2014-lan, shiye Nokia'wa kəllata kaiyyanzə "Love is Calling" dəga sutuluwuro.[6] Yim kawu kəntawube 16 kəntawu May bə saa 2014, jarida Punch bǝdəye hawarzəna kəla Nosa yǝ cida kasattə bə Unilever ro mukko səkkəna.[7] Yim kawu kəntawu bə 26 kəntagə February bə saa 2020-lan, shidoni yim tambonzəyero walzəna də, Nosa ye Record Label nzə Salt Music də fəlezəna.[8]

### Kaya shi tilo yǝ

## Karno wa lamba fando wa

## Lamintǝ
Nose

Kǝnza dǝ shi donyi suro dabba donyi vertebrata ye towondǝn  dǝn kǝnza dǝ, au nostrils dǝ, shi donyi kǝnza dǝga kǝnǝngatǝro kasam-a kaino-a faidatǝn ma . Ngawo  dǝn shi olfactory mucosa-a sinuses-a mbeji.
Nottingham Forest F.C

## Nottingham Forest F.C
Nottingham Forest Football 
shidə kungiya dekkel shiye goiya fəte Bridgford, Nottinghamshire, Englandlan. Kulobdǝ Premier Leaguedǝn gaska sǝdin, shidǝ daraja kura dekkel shibe Nasara bǝ.

Saa 1865 lan koktəna, Nottingham Forest də bikke fatonzaye City Ground lan sadəna tən saa 1898 lan. Kulob də European Cup indi zuwuna (kərmadə UEFA Champions League), adəye sandiya kungiya arakkə Nasaraye do gasa dəga gozana dəro falro sədin. Forest də shima karapka do Europe lan European Cup au Champions League lan zuwuna ma kuru gasa fatoye dəga kozənaro (fal). Kuruson, sandiye UEFA Super Cup fal, ka'ala League fal, FA Cup indi, League Cup diyau, kuru FA Charity Shield fal səbandəna.

Club də suro daraja indi kura dekkel shiye England ye dəro gasayin amma zaman uwu lan tən sandiya Football League ro gasayin lan. Loktu do zauro kənasartəna də cidiya kərmai Brian Clough-a Peter Taylor-a ye lan dareram saa 1970-a badiyaram saa 1980-a yen, loktu do kənasar European Cup ye saa 1979-a 1980-a lan cowondo.
Saa mewu dareye Clough ye dəlan, Forest ye League Cup saa 1989-a 1990-a ye dəga zuwuna. Sandiye kuru dareram FA Cup saa 1991 ye-a dareram League Cup saa 1992 ye-a lan sha faidatənyi, kawu sandiya Premier League lan suro saa 1993 lan fəlezayinro. Ngawo waltanzayen, Forest də kən yakkəmero gasayin suro Premier League yen suro saa 1995 yen, kawu sandiya waltə Premier League lan fəlezayinro suro saa 1997-a kuru 1999-a lan sandiya fəlezayinro. suro saa 2022-yen.

Forest ye gaska nzǝ kura dǝ shima Derby County, shi do kǝska East Midlands ye dǝlan gaska sadin ma. Suro saa 2007 lan Brian Clough Trophy dəga koktəna, shi do ne kənasartəma dəro tinama.
## Lamintǝ
OPEC

**Organization of the Petroleum Exporting Countries OPEC**
 
Karapka donyi lardəwa kəndawu fetərre tuloma so (OPEC) bǝ lan sun nzu notunama karabka la cidi-cidi dina yǝ kindawo fǝtir sǝlǝdin ma na fallo kilta karabka OPEC diwa kokkada suro saa duwun yar laarrin firakkin luko uwun bǝ lan. Headquarter nza cidi Vienna Mbeji kuru suro cidi Austria bǝ lan mbeji. Yi mǝyon luko diyon bǝ lan kintawu lailahir bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin firakkin bǝ lan headquarter nza cidi Baghdad wa, cidi Iraq bǝ wa kokkada.cida karabka OPEC bǝ dǝ shima lamarra kindawu fǝtir dina yǝ sandima sorin. Septemberye 14 saa 1960 lan Baghdad lan dawarzanama membaa buroye uwu (Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, kuru Venezuela). Lardәwa 12 sandima dә sandima kashi 30 kǝndawu fetir  dina bǝ dәye sadәn. 

## Lamintǝ
Obesere

**Abass Akande Obesere** sha chasambo yim findin bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun luko uwun bǝ lan sha katambo (20 Jan 1965) Omo Rapala bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ
## Lamintǝ
Obesity

Nəm nguwuso shima lamarra kwasabewo, loktu laan kwasuwa ro gotinma, shi donyi nəm nguwuso suro tiyinzəben tuwandinma də,
Obiwon

**Nwokolobia-Agu** sha chasambo yim laar bǝ lan kǝntawu ajji bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fitulurrin tulurin bǝ lan sha katambo (9 June 1977) Obiora Obiwon bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ
## Lamintǝ
Novel

**novel** dә shima cida hawarra hawarrabe kureye do kambowo soro suro kitawu lan ruotәna ma. "Kalima Englishbe cida adə bayantəro təbandənadə Italiya lan goatə: novella ""new"", ""news"", au ""kambo gana (awo bəlindəwo)", kəlanzədə Latin lan goatə: novella, su kam falbedə nəm nguwu kammabe novellusbe faidatə, ganawo novusbe, ma'ananzə ""new"""
Nəmkomuniya

## Communism

Communism (Latin communis lan, 'common, universal' lan gowotə) shima ilmu sociopolitical, philosophical, a economic ideology so left-wing to far-left lan suro socialist movement yen, shi doni buronzə də shima kəndaram communist ye, nəmkam socioeconomic ye do kəla amso bə kəlanza'

Wa kəmbu so'wa, kuru faltə so wa yen awowa sammaso suro kəndaram yen məradətəna dəga sadin.
Communistsdə ngəwusoro kəlanza kəlanzaro kərmaitə məradəzana amma kəla futu adəro kasatsanyi. Adəye nəmgadegade kate katab naptəram jamabe nəmkambe-a, faltə kəlanzəlaro waltə-a, cidawuye kəlanzaro cista-a, kuru katab nəmkərmaiye au jamiyya jamiyyabe-dəwo lardə naptəram jamabe fuwutəgəmen, ngawodən kəriyedə baro waltə-a fəlejin. .[10] Nasha raayi kura fal kəla siyasaben, jamiyyawa communistbe-a letəgəramnza-adə wofila au wofila-ro bayanzana.[11][12]
Obolo language

**Obolo language**
Obolodə (au Andoni) təlamma kura kəmoduwu Nigeriaye. Obolodə shima su asal bəlaye gədi Delta kəmoduwu Nigeryedən, shidoni Andoni lan notənadə (fərtə su dareyedə tawadə ba).[2] Obolodə ammaso, təlammadəa kuru lardədəa. Shidə təlamma kəltəma, SVO kuru təlamma tonalye.

## Gargam kasarrata
"Kareya buro salakkin təlamma Oboloyen baktənadə sandima almanac laa kalanda laa shidoni badiyaramma 1940yen baktənadə"[3] Andoni Progressive Unionye. Təlamdən ruwotədə waneye buron baditənaro kasattəna. Ngawo almanac-a calendar-a yen, kitawuwa hymns-a prayer-a kada cociwa laa nadəye baksana. Sandi anyi dawun baro, suro saa 1968, Mr. M.M. Urangdə shima təlam Oboloyen buro salakkin ruwozə. Adə shima kitawu coci gənyi təlamdən baktənadəwo buro salakkin. Loktu adə sammason, orthography tawatəgənyi.

Kulashi təlammabe buro salakbe kəla Oboloben tədənadə kate saa 1981-a 1983-aben Dr. Nickolas Faraclas, Jamiya Californiabe, Berkeley shidoni Oboloro Prof. Kay Williamson Jamiya Port Harcourtbe-a kuru cida kərawu kəmoduwube-aye Oboloro amariya cinadə, cidaro. kuru komiti təlamma Obolobe loktudən. Faraclas təlammadəga kulassəna kuru bayanna kəla phonology-a mana təlammadəyen ruwozəna, kuru banazə Orthography dəga kurzəna.

wobe

## Lamintǝ
Obongjayar

**Steven Umoh** sha chasambo yim mǝyon araskin bǝ lan kintawu lailahar bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun laarrin bǝ lan sha katambo (16 Oct 1989) Obongjayar bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ kaya rutuma ma, attǝyǝy saa 2022 lan album nzu " Some night i Dream of Doors chido 

## Laminatǝ
Odette Annable

**Odette Annable Yustman** 10 May 1985 bǝ lan katambo. Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Odilon Kossounou

**Odilon Kosounou** dǝ sha chasambo yim diyon bǝ lan kentawu Razab bǝ lan suro saa duwu indin tilon bǝ lan sha katambo

(4/1/2001) dekkel diyoma cidi Ivory Coast yǝ ngawo baktema club donyi Bundesliga bǝ Bayer Leverkusen bǝro kuru cidi nzǝ Ivory Coast yǝwa ro.

## Lamintǝ
Oduduwa

**Oduduwa**
shidə mai alaktəma Yoruba yǝ, mairi Ifebe koktəma kura kuru alaktəma alaktəma (orisha) adin Yorubaben. Futu shiye dunyalan fəlangzənadə bəladiya Oke Ora lan[1][2] Futu adamen, shima kazadala Olofin Ile-Ifeyedə, bərni kura Yorubayedə.[3] Shiye ganaro Ife lan kərmai sədəna,[4][5] kuru shima kərmai kərmai kəlanzabǝ lardi  Yoruba lan sədinmawo.
Ada adin Yoruba yǝ, Oduduwadə shiga awo alaktəma au awo alaktəma dawu-dawuro turin shidoni alaktəma Olodumareye, samilan zuzə dunya kəla njiben alaktəro. Imani anyi am ada Yorubayedəye shima furtu hawarnza alaktəyewo. Obatala, yanzəgana Oduduwabe-a, Oduduwa-adə na allan alamaram calabashbe wakilzəna, Obataladə samidə gozə kuru Oduduwadə cidiyadə gozə. Suro hawar adəyen, Oduduwa də sha Olofin Otete lan nowotə, kam do kəndaramma (Igbá Ìwà) Olodumare lan gozənadə.
Nasha gaden hawarra gargamye fəlezana shiye hijrazəna suro zərəgə Ifebero Oke Oralan, bəla gədi Ifebe. Loktu-a kuru nəmkuruwu kərmaizəye-adə tawadə ba, amma ruhaniya Yorubabedə Oduduwadə loktu kəlanzəma dinaro kasatsana. Oduduwadə shima mai buro salakbe Ife kəllatayewo, shidoni kawunzəro karapka amma kəlakəl Elu mewun yakkən mbejidə. Shima kuru awa kərmai kəlanzabe kada larde Yoruba lan koksənadə, kuru kuro shiga "kərawuma, kəriwuma, kazadala, kuru awa jili Yorubabe" ro darajazana.

## Lamintǝ
Ogun

**Ogun** 
Lardə **Ogun** yǝ lardə suro anəm-fəte Najeriya yǝ. Kәntawu February bǝ kawun nzә ǝ suro saa 1976 lan kәla lardә wa fute bǝ dәn kәrtәna. Kərwe ya **Ogun** yǝ Republic of Benin'a kalangain na 185 km, **Oyo** State'a **Osun** State'a (84 km) yala, Ondo State'a gədi lan, **Lagos** State'a anəm lan na 283 km, kuru kəmoduwu 16 km'a mbeji Bight of Benin'a anəm lan, Araromi Beach exclave Kərwe ya Ondobe'a kəlzəna.

Abeokuta dǝ shima bərni kura lardǝ Ogun yǝ kuru shima bǝrni kura lardǝ dǝwo am nguwu soye mbeji; bǝrniwa kura gade suro lardǝ dǝ yǝ suronzan Ijebu-Ode, bǝrni kura lardǝ Ijebu bǝ dǝ, kuru Sagamu, lardǝ Nigeria bǝ dǝwo kura kura kol nut  dǝ. Shi lardǝ Ogun dǝ shima rainforest dǝwo nasha yala-gǝd ibǝ dǝn kǝrmai kǝska bǝ mbeji. 4] Lardə Ogun yǝ dən amnzə 3,751,140 saa 2006 lan, shi doni lardə Ogun yǝ də shima lardə 16th nəm ngəwu am yǝ suro lardə Nigeria bǝn.[ Nasha cidi bǝ lan, lardə Ogun yl shima lardə kən 24th kurawo suro lardə Nigeria bǝn shidonyi nəm farak cidi bǝ də 16,762 square kilometers. 7]

"Gateway to Nigeria" lan bowotiyin, lardə də zaumaro noata kəla nəm nguwu na'a sənana bǝ mbeji kuru shima na'a cida bǝ kura lardə Nigeria bǝn. Fatowa kura Ogun yǝ dǝ suronzan Dangote Cement factory dǝ Ibese lan, Nestle, Lafarge Cement factory dǝ Ewekoro lan, Memmcol dǝ Orimerunmu lan, Coleman Cables dǝ Sagamu-a Arepo-a, Procter & Gamble dǝ Agbara-a, kuru gadǝ gadǝ.

## Lamintǝ
Oliver De Coque

**Oliver Sunday Akanite** 

Sha chesambo yim mǝyon luko diyon bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon tulurin bǝ lan sha katambo (14 April 1947) bǝ lan katambo. **Oliver De Coque** bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma.
## Lamintǝ
Oluremi Tinubu

**Oluremi Tinubu**
Oluremi tinubu sha chasambo yim findin tilon bǝ lan kintawu lailahir bǝ lan sa,a duwun yar laarrin firakkin bǝ lan. Shi kam bula Ogun be suro cidi Nigeria bǝ lan. Oluremi tinubu shi kamu gomna lagos bǝ kureye kura lardǝ Nigeria bǝ kǝrma bǝ, Bola Ahmad Tinubu. OLUREMI Senotor sunotǝna lagos lan . Lagos dawubǝ wakilzi cidiya alam All progressives Congress (A.P.C) bǝ lan

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro Bǝ
Oluremi tinubu shima gananzawo suro duriya sandi miyon indin bǝ lan fanzan. Bula Ogun bǝ lan wurawono . Oluremi mowontin nzi secondry be badizina .Our Lady Of Apostles secondry school ladin krawono. Saa duwun yar fitulurrin laarrin bǝ lan. (1979). Kuruman  degree kin indin bǝ (PGD) sidina mowonti Redeem chiristian Bible college bǝ lan  .saa duwun indin miyon bǝlan(2010) . Degree burobǝ sowondina (B.S.C) mowonti IFE bǝ lan notunama.

## Lamintǝ
Olushola Oluwaseun

**Olushola Oluwaseun** sha chasambo (28/3/1989) sha African boy lan notena ma kayama cidi Nigeria bǝ kuru kaya ruwotema.
## Cida
Ajose ye kəsoto ro fəlezəna kəla track "Hussel" M.I.A. album Kala,[8] kuru shima kisandiwu buro salak bə M.I.A. labelnzǝ N.E.E.T. ro musko sǝkǝna. Rekodin (daji Zig-Zag lan bowotin) saa 2007 lan.[9] Remix M.I.A. ye "Maara warak bə" də MySpace nzəro təkkəna shilan Afrikan Boy'wa Rye Rye'wa mbeji. Afrikan Boy də ngaltema radio pirate ye lan fəlezənyi,[3] dama bikke makkar yǝ do genre grime ye lan nowata.[10] Shiye degree ilmu kǝrǝn bə jamiya Brunel bǝn kǝrawono.[11]

Banatəro M.I.A. suro saa 2007be KALA Tournzə-a kuru saa 2008 bə Am Vs. Money Tour kuru shiye fuwuma bikkewanzəye sədin, Ajose ye Splash lan fəlewono! kəlele. Yim kawu kəntawu be 26 kəntagə Aji bə saa 2011-lan, mixtapenzə su "What Took You So Long" dəga websitenzən dero cutulo. Yim kawu kəntawube 18 kəntagə Shawur bə saa 2014-lan, LPnzə The ABCDdə Yam Recordslan cutulo.

Ajose ye banazəgəna cida DJ Shadow-a Africa Express-a ro rokko Baaba Maal-a, Femi Kuti-a, Damon Albarn-a Fatoumata Diawara-a yen. Kayanzǝ "Hit Em Up" dǝ kuruson suro kowo biske bidiyoye Forza Horizon 3 saa 2016 ye dǝn mbeji.
## Lamintǝ
Oluwarotimi Odunayo Akeredolu

**Oluwarotimi Odunayo Akeredolu** CON SAN, sha Rotimi Akeredolu lan notənama də, (sha chasambo yim 21 kəntawu Yuli bǝ saa 1956) Kam Najeriya bǝ, Siyasama, kura Shara ye, shima Gomna kərye Ondo Najeriya yewo, kuru taidazə masku nasha shara yen har nəm Senior Advocate of Najeriya (SAN) ciwondo, kuru Fuwuma Sharaa Najeriya bǝ Nigerian Bar Association bǝro wolgono saa duwu indin luko wuskun lan (2018). Akeredolu də, shiye fal suro Managing partner doni Law Firm Olujinmi yeya kuru Akeredolu yeya dən. Law Firm laa, sha Chief Olujinmi ya kəla kəlza catando. Shi Attorney General dina ye kuru Minista Sharaye Najeriya bǝ Dina.
## Kenenganze buro yǝ
Akeredoludə kəntagə Maram yǝ kawunzə 21 saa 1956 lan Owolan katambo shiro Reverend J. Ola Akeredolu fato Akeredoluye-a kuru kamu injilma Grace B. Akeredolu də kəranzə buroyǝ də mowonti primary gumnatiye Owo lan badiwono. Shiye Aquinas College Akure ye dəro lewono, Loyola College Ibadan ye dəro lewono kuru mowonti kura Ayetoro ye dəro lewono, kərazə mowonti secondary ye-a shaida mowonti kuraye-a nankaro. Sunzǝ dawubǝ Odunayo dǝ ma'ananzǝ "Saa karǝgǝ kǝjibe" suro Yoruba yǝn. Jamiya Ife yero lezə (kərmadə Jamiya Obafemi Awolowo) shara kərazə kuru suro saa 1977 lan tamozəna.[10] Shiga mowonti sharabe Nigeria bǝro saa 1978 lan cedo.

## Lamintǝ
Odumodublvk

**Tochukwu Gbubemi Ojogwu** sha chasambo yim miyon uskun bǝ lan kintawu lailahar bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin yaskin bǝ lan sha katambo (18 Oct 1993) **Odumodublvk** bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ kaya rutuma ma
## Lamintǝ
Offiong Edem

**Offiong Edem** 
Edem sha chasambo yim fyakkin tilon bǝ lan kintawu jimada gaji bǝ lan sa,a duwun yar laarrin fiskun Araskin bǝ lan.offiong Edem shi table tennis boktu ma . Nigeria ro dekkel table bǝ boksuna sa,a duwu ndin miyon luko indin bǝ lan.

## Lamintǝ
Oluwatosin Ajebade

**Oluwatosin Ajibade**

Oluwatosin Ajebade sha chasambo yin mǝyon laarrin bǝ lan kǝntawu maram bǝ lan saa duwun yar laarrin fillaarin tillon bǝ lan. Oluwatosin Ajibade Mr Eazi sunzu notunama kayama cidi Nigeria bǝ,kaya rowotuma,kaya gotuma. Adiyey shima pioneer banku music be.

## Lamintǝ
Omar El Akkad

Omar El Akkad (1982 lan katambo) shima kitawu ruwotəma kuru jaridawu lardə Egyptbe-Kanadabe, shi dəwo kitawunzə What Strange Paradise də shima lamba Giller Prizebe saa 2021be zuwunadə.
Omawumi

**Omawumi Megbele** sha chasambo yim mǝyon yaskin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun indin bǝ lan sha katambo (13 Shawal 1982) bǝ lan katambo. Omawumi bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma, biske makar bǝ diyoma. Shima Ambassader for Globacom, Konga.com, Malta Guinness bǝ. Saa 2007 lan West African Idols Award chiwando

## Lamintǝ
Omotola Jalade

## Omotola Jalade
Omotola Jalade Ekeinde dǝ sha chasambo, yim tulur bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun uskun bǝ lan sha katambo (7/2/1978) kayama cidi Nigeria bǝ kaya ruwotema kuru biske makar bǝ diyoma suro saa duwun yar laarrin filaarin luko uwun bǝ lan (1995) bǝn Nollywood  biske makar bǝ badiyono.

## Kǝnǝnga Nzǝ

## Laminte
Ondo

**ondo** 
Lardǝ Ondobe (Yoruba: Ìpínlẹ̀ Oǹdó) lardǝ do suro anǝm-fǝte Najeriya bə. Kǝntawu February bǝn kawunzǝ 3 saa 1976 lan kǝrtǝna, kǝla kǝrmai Western State yǝ dǝn.  Nasha Ekiti yǝ yala lan, Kogiye yala-gǝdi lan 45 km, Edo ye gǝdi lan, Deltaye gǝdi lan 36 km, Ogunye gǝdi lan 179 km, Osunye gǝdi lan 77 km, kuru Kǝnga Atlanticye gǝdi lan. Bərni kura lardədəyedə shima Akure, bərni kura Mairi Akure kureye wo. Shi lardədə suronzədə mangrove-swamp forest karəngə Bights of Benin be mbeji. 

Kǝrye suro anǝmbe lardǝ Ondobe lan "Sunshine State" lan bowotəna, Ondo State dǝ shima lardǝdo 19th nǝm ngǝwu amye suro lardǝdǝben, kuru shima lardǝdo 25th nǝm ngǝwu amye suro lardǝdǝben. 9] Lardә dә nguwuso Yoruba, [1] [2] kuru təlam Yoruba dә zauro faidatin. [ Lardə'a kasuwuye də kasuwu petroleumye də'a ngəwuro faidatin. Cocoa production, asphalt mining, kuru cidaramma do lardəye coastline zauro ngəwu lan kəltəma sodə sandima lamar kasuwuye. 13] Gəmna do hills Idanre inselberg ye də, na do geographical point do zauro saminma suro fəte Najeriya ye də na do mita 1,000 ye'a kozənama.

## Lamintǝ
Futu darewa duwu fal-a fal-a

Futu darewa duwu fal-a fal-a (Arabic) shima tarin hawarra Middle Easternbewo təlam Arabicbe lan suro loktu zaman Islambe Golden Agebe lan sadənadəwo. Suro təlam Nasaraben sandiya Arabian Nights lan nowotə, suro təlam Nasarabe buro salakyen (c. 1706 ?? 1721), shidoni su dəga fasaltə The Arabian Nights' Entertainment.
Osaka

**Osaka** 

Osaka (Japanese: 大阪市, Hepburn: Ōsaka-shi, sha [oːsakaɕi] lan bowotin; nguwusoro 大阪, Ōsaka [oːsaka] R) shima bərni doni nasha Kansai Japan yǝ Honshu Japanyedən bərni kura kura yakkədəye falnza. (Tokyo-Osaka-Nagoya). Shima bərni kura bəla Osaka Prefecture ye dəwo am nguwu'a, kuru bərni kən yakkəme Japan lan am nguwu'a, ngawo ward'a Tokyo'a Yokohama'a ye lan. Nəm nguwu amyedə miliyon 2.7 suro kom-komi 2020 yen, kuru shima nasha kura Keihanshin Metropolitan Area yedə, shidoni nasha kura kən indimi Japan ye lan. am miliyon kada.[3]

Ōsaka də adamen sha dawudi arziyi Japan ye ro gotəna. Zaman Kofun yedən (300-538) ci njiye bəlaye zauro faida'aro wallono, kuru karnu kən 7th'a 8th century'a lan bərni kura mairi yero wallono. Osaka də zaman Edo ye lan (1603-1867) fuwutə gozə kowono kuru dawudi ada Japanese ye ro notəna. Ngawo Meiji Restoration yen, Osaka də zauro kurazəna kuru cidaram kura kura sədin. Suro saa 1889 yen, Osaka də sha bəladiyaro kokkada. Garsodəye nəm nguwu amsoye səsangəna suro saa mewu fuwu yedən, kuru saa 1900s lan, Osakadə shima dawudi cidaramyewo zaman Meiji-a Taishō-a yedən.Osaka ye bana'a nguwu sədəna waltəm fuwutə'a, bərni'a yasa'a, kuru futu bərni'a yaktəye'a ngawo kəriwu yen, kuru bərnidə zauro fuwuzəna naptə daudi kungənaye kura suro Keihanshin Metropolitan Area yen.

Osaka də bərni kungənaye kura lardə Japan ye lan, kuru sha bərni ada'a kada'a kuru am kada'a lardə Japan ye lan notəna. Bərnidə shima na Osaka Exchange ye kuru na kura kampani'a konnuye lardə'a kadaye alamanna Panasonic'a Sharp'a ye. Osaka də dawudi kulashi-a fuwutə-aye dunyabe kuru jami'a kura kura kadaye sha wakilzayin, masammanno jami'a Osakabe-a, jami'a Osaka Metropolitanbe-a, kuru jami'a Kansaibe-a. Awowa nowata suro bərnidəyedə sandima: Osaka Castle a, Osaka Aquarium Kaiyukan a, Dōtonbori a, Tsūtenkaku suro Shinsekai a, Tennōji Park a, Abeno Harukas a, Sumiyoshi Taisha Grand Shrine a, kuru Shitennō-ji, fato ibadabe Buddhistbe dina suro Japan bǝn.

## Gargam

## Lamintǝ
Osun

**Osun**
Lardə Osun (/ˈoʊʃuːn/; Yoruba: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun), loktu laan  lardədəye Osun lan nowotə, lardədə suro anəm-fəte Najeriya; gədi lan lardə Ekiti-a Ondo-a ye 84 km-a kuru 78 km-a, yala lan Kwara-a yǝ 73 km-a, anəm lan Ogun-a ye 84 km-a kuru fəte lan Oyo-a yǝ, nguwusoro nasha kuluwu Osun yǝn. Shi kəmoduwu Osun dǝro suzǝna, shi kəmoduwu dǝwo lardǝ dǝwa kǝlzǝyinma  dǝ shima kǝntagǝ-gǝdi lardǝ Oyo yǝ dǝn kǝntagǝ-gǝdibe kǝn 27 kəntawu August saa 1991 yǝ dǝn kuru shi bərninzǝ dǝ shima Osogbo.

Lardəwa Nigeria bǝ 36 dəlan, Osun shima sənana kən diyauwu yǝ suro nashanzə ben kuru shima kən mewun tilon tilowowo suro nəm ngəwu amye sandənadə shima miliyon 4.7 saa 2016 lan. Nasha geography lan, shi lardə də ndikate bəla'a cidibe Najeriya bǝ suro nashanzə nguwusoyen kuru bəla'a cidibe Guineabe dən garratə  ⁇ savanna mosaic yala lan. Awo'a na'a kura'a dǝ shima kuluwu dǝwo suronzan shi lardǝ dǝga sunzǝ, kuluwu Osun dǝwo suro lardǝye dǝga yaktin dǝn buron nasha kalangai anǝm-fəte lardǝye dǝga kuru Oyo State dǝwa kuru anǝm-fǝte ro lejin. Kuluwa gade faida'a sandima Erinle-a Oba-a, kuluwa Osun-a doni yala lan lejin kawu kuluwu Osun-a lejinna dən. Kǝskawa lardǝ bǝ dǝn sandima mona monkey-a, common kestrel-a, purple heron-a, kuru royal antelope-a, kuru nasha laa Nigeria-Cameroon chimpanzee-a kuru African forest elephant-a do sandiye kǝrmai sodǝa zauro karǝngǝnza sodǝa kǝndaram Ondo-a Ogun-a so dǝn kuntenro.

## Lamintǝ
Otto von Bismarck

Otto, Prince of Bismarck, Count of Bismarck-Schönhausen, Duke of Lauenburg (German: Otto, Fürst von Bismarck, Graf von Bismarck-Schönhausen, Herzog zu Lauenburg, pronounced [ˈɔtoː fɔn ˈbɪsmaʁk] i; 1 April 1815  ⁇  30 July 1898; cidanzə Otto Eduard Leopold von Bismarck) shima kam lardə Prussian ye kuru dare German ye kuru diplomat ye. Bismarck's Realpolitik-a kərmai dunowa-adə shima səkə sha Iron Chancellor lan bowotiyin 

## Lamintǝ
Ousmane Dembele

## Masour Ousmane Dembele
**Ousmane Dembele** dǝ sha chasambo (15/5/1997) dekkel baktema cidi France bǝ kuru fuwu baktema karabka donyi Lig 1 bǝ (P.S.G) bǝro kuru cidi nzǝ France bǝ wa ro.

## Lamintǝ
Onyeka Onwenu

## Onyeka Onwenu
Onyeka Onwenu dǝ sha chasambo, yim miyon yaskin bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiwun indin bǝ lan sha katambo (13/1/1952) kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotema, kuru biske drama bǝ diyoma, siyasama kuru fato jarida yǝ lan cidatǝma.

## Kǝnǝnga Nzǝ

## Laminte
Orezi

## Orezi
**Esegine Allen** , **Orezi** lan sha buwozan ma, sha chasambo 28/3/1986 , kayama cidi Nigeria bǝ kaya ruwotema kuru biske makar bǝ diyoma.

## Lamintǝ
Oxygen

Oxygen dǝ shi chemical element; alama O kuru atomic number 8 ye. Suro karapka chalcogenbe suro periodic tableben kara, shi donyi nonmetal zauro letəgənama, kuru shi donyi oxidizing agent doni oxidewa ngəwuso elementwa gade-gade-a kuru awowa gade-a kəljinma. Oxygen də shima element doni zauro nguwu suro Earth's crust yen, kuru ngawo hydrogen-a helium-a yen, shima element kən yakkəme dəwo zauro nguwu suro dunyaben. Suro kәnәngatә-a kuru dunowa-a yaktә-a lan, atoms indi suro element dәye kəltә dioxygen-a, shi donyi launu-a fulu-a ba-a gas diatomicbe do formula O-a

2. Gas donyi diatomic oxygen ye dә kәrmaa 20.95% kәrmu Dunyabe dәye sәdәna,
Oyo

**Oyo State**  

Lardǝ **Oyo** dǝ lardǝdo suro lardǝ Najeriya bǝ suro anǝm-gǝdi bǝ lan. Bərni kura lardə yǝ shima Ibadan, shima bərni kən yakkə mǝ suro lardə yǝ dən kuru buron bərni kən indimi suro Africa bǝ dən.  Lardə Oyo yǝ yala lan Kwara State'a 337 km, gədi lan Osun State'a 187 km, nasha laan kuluwu Osun, anəm lan Ogun State'a, kuru fəten lan Republic of Benin'a 98 km. Nasha 7,840,864 suro saa 2016 lan, lardə **Oyo** yǝ kən uwu mǝ nguwu suro lardə Nigeria yen. 

Amma do lardǝ Oyoye dǝ  **Yoruba** yǝ, kuru tǝlam Yoruba yǝ duno'a ro wallono. 9] "Kara'a kərmai yǝ" lan bowotəna, kərmai **Oyo** kərmai dəbe kərmaidəro na maiya-a maiya-a gade-gade be kərmaidəbe kərmaitəro walzəna.
## Lamintǝ
Pablo Picasso

**Pablo Picasso**  sha chasambo saa duwu mǝyon uskun fiskun tilon bǝ lan (25-oct-1881).

## Kǝrmu Nzǝ
Saa duwun yar laarrin fitulurrin yaskin bǝ lan (8-apr-1973) cidi faransa bǝ lan bawono. Pablo dǝ bula (Malaga) bǝ lan nadin sha chasambo. Kirmaro (hispania) bǝ lan notunaman keryǝ spain bǝ lan. Chidan nzi kurta kurta ma (fainting). loktun nzin zauro sun nzǝ notuna kam shi yeyi bawo lamar kurta kurta bǝ lan.

## Lamintǝ
Pandemic

Nəm nguwuso shima lamarra kwasabewo, loktu laan kwasuwa ro gotinma, shi donyi kwosa am nguwa sǝtanma loktu fallin nguwuso  suro tiyinzəben tuwandinma də,  

## Lamintǝ.￼
Paraguay

Paraguay (Spain lan bowotin: [paɾaˈɣwaj] i), hukumamen Republic of Paraguay (Spain: República del Paraguay; Guarani: Paraguái Tavakuairetã), shima lardə do suro njiye lan dazənama suro Anəm Americayen. Shidə anəmnzə-a anəmfətenzə-an Argentina-a, gədinzə-a yalagədizənanzə-adə Brazil, kuru yalafətenzən Bolivia. Nəm nguwu amyedə miliyon 6.1 yeyi, miliyon 2.3 karənga bərni kura Asunción yedən napsana, kuru nasha metro ye dərizə kəlzəna'a 

## Lamintǝ
Paris

**Paris** dǝ shima bǝrni kura lardǝ France bǝ kuru shima bǝrni kura lardǝ France bǝ. dǝwo nǝm nguwu jamabe mbeji. Kǝla am 2,102,650 kǝla kǝntagǝ January be kǝn 1 saa 2023 bǝ ladǝn, suro nasha nzǝ 105 km2 bǝ ladǝn, Paris dǝ shima bǝrni kura kǝn diyau be kǝn diyau be suro lardǝ wa Europe bǝ ladǝn kuru bǝrni kura 30 bǝ suro dina bǝ la dǝn suro saa 2022 bǝ la dǝn. Karno kǝn 17th bǝ lan, Paris dǝ shima na do dunya bǝ kura kura lamarra kungǝna be, diplomasi, kasuwu, ada, fashion, kuru gastronomy bǝ wo. Futu cidanzǝ do suro ilmu nzunduye-a kuru  kuru nzundu lamarra kungna yǝ buroye-a kuru ngǝwu-a, suro karno kǝn 19th century bǝ lan, sha City of Light lan nowotǝ. 

Bərni Paris dǝ shima dau lardǝ Île-de-France bǝ wo, au Paris Region, am 12,271,794 suro lardǝ dǝye kǝla kəntau January bǝ 1, saa 2023, au am 19% suro lardǝ France be dǝro, shi dǝye lardǝ France bǝ dǝwa kurazǝyin. Paris Region dә GDP dәye euro billion 765 (US$1.064 trillion, PPP) suro saa 2021 dәn, suro European Union dәn zauro kura wo. Economist Intelligence Unit Worldwide Cost of Living Survey ye dǝro, suro saa 2022, Paris dǝ shima bǝrni do kǝn yakkǝmi am zauro ngǝwu dǝwo dinan.

## Lamintǝ
Ovid

Publius Ovidius Naso (Latin: [ˈpuːbliʊs ɔˈwɪdiʊs ˈnaːso(ː) ]; 20 March 43 BC  ⁇  AD 17/18), English lan nowatadə Ovid (/ˈɒvɪd/ OV-id), [1] [2] shima kam ruwo Romaye zaman Augustusbe lan kərmai. Shi Virgil-a Horace-a zamanazǝ gana, kuru kambowo soro kam fal suro am kitawuwa Latinbe yakkǝlan kuntenro gotǝnama.
## Lamintǝ
Oxlade (singer)

**Ikuforiji Olaitan Adbulrahman** 22 April 1997 lan katambo. Oxlade bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotuma
## Lamintǝ
Patience Ozokwor

**Patience Ozokwor** 

sha chasambo yim mǝyon luko diyon bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiwun uskun bǝ lan sha katambo (14 Sep 1958) kayama cidi Nigeria bǝ kaya Gospel yi rutuma, biske makar bǝ diyoma.suro Saa 2021 bǝ lan shima best supporting  Actress, saa 2013 la  10th Africa Movie Acadamy Award chiwundo.
## Lamintǝ
Patoranking

**Pattrick Nnaemeka Okorie** Dǝ sha chasambo yim findin tulurin bǝ lan kintawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin bǝ lan sha katambo  

## Lamintǝ
Paul the Apostle

**Paul**[a] (sandiye sha Saul of Tarsus lan bowotǝna;[b] c. 5  ⁇  c. 64/65 AD), sha Paul the Apostle kuru Saint Paul lan nowotə, shima kiristawuye kərmai Isabe suro dunya karnu kən auwalmiro yikowo. Kəla cidawanzə New Testamentbe dən, kambowo soro kam fal suro am kura kura Apostolic Agebe ro gotəna, kuru shiye lardəwa Kiristaanabe kada Asia Minor-a Europe-a səta dawu 1940s lan səta dawu 1950s AD-a ro suwudəna.

## Lamintǝ
Paula Abdul

**Paula Julie Abdul** (June 19, 1962 lan katambo) shima kayyama, bikke fartəma, bikke fartəma, bikke makkaryema, kuru kam telebijinbe. Cidanzə naptə kazadala bikke makkar yǝ Los Angeles Lakers yǝ lan badiwono sa’anzə 18 lan kuru dare bikke makkaryema kura Laker Girls yero wallono, na do Jacksons ye sha sowondəna də. Ngawo Janet Jacksonro video kaiyyabe kurzənayen, Abdul dǝ bikke makkaryema ro wallono zaman video kaiyyabedən kuru ngawo adəyen Virgin Recordsro musko səkkəna.

Abdul yǝ albomnzǝ buro salak bǝ, Forever Your Girl (1988), albom buro salak bǝ zauro kǝnasartǝnama loktu shimadǝn, kopi miliyon tulur sǝladǝna lardǝ America bǝn kuru rekod falma U.S. bǝ Billboard Hot 100 lamba-fal bǝ albom buro salak bǝdǝn sǝtandǝna: "Straight Up", "Forever At O". Albumnzǝ kǝn indimi, Spellbound (1991), single lamba fal "Rush Rush"-a "Wadǝ yim bǝlin bǝ"-a sǝbandǝna. Hot 100 lan single arakkə lamba falye sətanadən, Abdulye Diana Ross'a kəlzəna kəla shima kən yakkəmewo dau kamuwa soloye loktudən. Saa 2025 lan, Abdul yǝ kən tulurmin ro walzəna rokko Diana Ross-a Lady Gaga-a yǝn kəla kamuwa kisandiwu U.S. yǝ lan kərma dəro.

Abdul də shima hakim buro yǝ faraskəram telebijin ye American Idol ye saa 2002 lan səta 2009 ro saadənan, kuru tən buron hakim ro wallono fim X Factor yǝ lan, Live to Dance lan, So You Think You Think You Dance lan, kuru The Masked Dancer lan. Fimwa kadalan daraja bikke makkarye suwandəna, surodən Can't Buy Me Love (1987), kam kasoma (1987), America ro ishin (1988), Action Jackson (1988), cinnawa (1991), jerry maguire (1996), kuru nəm shawa Americabe (1999). Karnowa shimtiti kaiyyabe MTVbe 17 səwandəna, uwu zuwuna, kuru shimtiti Grammy bǝ kəla bidiyo kaiyya bǝ ngalwoma "Opposites Attract" suro saa 1991yen səwandəna. shillewunzə kəlanzəye Hollywood Walk of Fame lan, kuru shima amusutəma buro salakye shiro Nickelodeon Kids' Choice Awards' Hall of Fame Award lan darajatənadə. 

## '''Kǝnǝnga buroyǝ'''
Abdul dǝ san fernando lan katambo, California lan kuru shi Yewudi wo. Baanzə, Harry Abdul də, kam yewudi Syria yǝ kuru Aleppo, Syria lan katambo, Brazil lan wurazə kuru United States ro hijrazəna. Yanzə, Lorraine (Rykiss) də, piano bisketəma gədi Yewudibe, Minnedosa-a, Manitoba-a, Canada-a lan. Abdul yǝ yanzəgana feroye kura mbeji sunzə Wendy. Nasha bikke fartəmayen, Abdul də cida kasuwu bikke makkarye Gene Kelly yǝ sha fim Singin' in the Rain lan ilhamzəgəna.
 
Abdulye gananzən darasə fartəye ballet-a, jazz-a, tap-a lan gotə badiwono. Moranti ya kura Van Nuys yǝ dəro karaa, na dən fuwura kəji fantəye kuru darajaye. Saa 15 lan, bana kərayǝ camp fartəye batau Palm Springs ye lan səwandəna, kuru suro saa 1978 lan, fim kaiyaye kungəna gana'a, Junior High School lan culowo. Suro saa 1980 lan, mowonti kura Van Nuys yǝn tamozəna. Abduldə Jamiya Kəriyǝ California yǝ Northridgelan warmatəgə kərawono. Loktu saa buroyedən, sha am 700 karrada kəla karapka basketball Los Angeles Lakers NBAye-Laker Girls nowatadəro. Suro saa falyen, bikke fartəma kuraro wallono. Rokko Laker Girlsben napkono hatta saa 1986ro.

## Lamintǝ
Pedri

**Pedri Gonzalez Lopez** sha chasambo (25/11/2002) Pedri lan notena ma Dekkel baktema cidi Spain bǝ kuru dawu baktema club donyi La liga bǝ Barcelona bǝ.

## Lamintǝ
Penicillin

**Penicillins** (P, PCN au PEN) sandima karapka β-lactam antibioticsbe doni buro salakkin Penicillium moulds lan tuwandin, ngəwusoro P. chrysogenum-a P. rubens-a. 

## Lamintǝ
Pep Guadiola

**Josep "Pep" Guardiola** sha chasambo yim mǝyon uskun be lan kǝntawu razab be lan saa duwun yarlaarrin fittulurrrin tilon be lan. Dekkel yikroma kasadiya cidi Spain be di. Adiyey kureman dekkel boktuma dina. Shima dekkel yikroma club Manchester City be cidi engla be lan.

## Lamintǝ
Pepenazi

**Opeyemi Gbenha Kayode** 

Sha  chesambo yim miyon araskin bǝ lan kintawu shawur bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin fiskun uskun bǝ lan sha katambo 

(16 April 1988) . **Pepenazi**  

Bǝ  lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kuru kaya ruwotuma
## Lamintǝ
Pauline Tallen

**Pauline Tallen**

Pauline kedem Tallen OFR. Sha chasambo yim uskun bǝ lan kintawu razab bǝ lan saa duwun yar laarrin fiwun laarrin bǝ lan (1959) siyasama Nigeria bǝ kureman adeye shima  minister kamuwa bǝ kirmaro. Kura Lardə yǝ Muhammadu buhari shima minister diro sha galazi saa duwu indin miyon laari bǝ lan.(2019)

## Lamintǝ
Pearl Bailey

**Pearl Bailey** Sha Chasambo yim mǝyon laarrin be lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin mǝyon uskun bǝ lan sha katambo (29 May 1918)

## Bawono
Yim mǝyon tulurin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin bǝ lan bawono (17 Aug 1990). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ, kayama, kaya ruwotuma, kakadu ruwotuma. Saa 1946 lan Album nzu "st Louis Woman chido, saa 1968 lan Kayan nzu "Hello Dolly", saa 1986 lan Daytime Emmy Award chiwundo, saa 1952 lan Kayan nzu "Take Two To Tango chido, saa 1976 lan "screen Actor Guild Life Achevement Award chiwundo, saa 1988 lan Presidential Medal of Freedom chiwundo.
## Lamintǝ
Peter King ( Musuician )

**Peter King Adeyoyin Osubo**  

Sha chasambo suro saa duwun yar laarrin fǝyakkin la,arrin bǝ lan sha chasambo (1939-29 Aug 2023) **Peter King** bǝ lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya Afrobeat yi ruwotuma. 

## Kǝrmu nzǝ
yim findin laarrin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwu findin findin yaskin bǝ lan bawono.

## Lamintǝ