open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donald Trump

**Donald Trump**

Sha chasambo yin mǝyon luko diyon bǝ lan kǝntawu aji bǝ lan   saa duwun yar laarrin fidiyon araskin yǝ lan (1946) Kam america bǝ   kasuma kura kureman adeye siyasa ma.  shima kura larde yǝ dina america bǝ ngawo zabe saa duwu mǝyon findin mǝyon araskin bǝ lan (2016)  kirmai zǝ tamozina suro Razab bǝ lan saa duwu findin findin tilon  bǝ lan(2021).

**Trump** ye degree Bachelor of Science ye suro ilmu razəwu ye lan jami’a Pennsylvania yen saa 1968 lan səwandəna. Bawanzəye sha kura kasuwu fato’wa garye fato’wa gartəye ro kalaksəna saa 1971 lan. kuru golfbe. Ngawo kasuwu kada faidatənyiyen dareram saa 1990s yen, kasuwu gade-gade badiwono, nguwusoro su **Trump** ye dəga lasisizəna. Saa 2004 lan səta 2015 ro saadənan, faraskəram telebijin bə zahirye The Apprentice dəga banazə kuru sədin. Shi-a kasuwunzə-adə shara 4,000 kozənalan sharatəmaso au sharatəmaso, surodən kasuwuwa arakkə bannatəna mbeji.
Loktu kərmainzə buro salakbedən, Trumpye lardəwa musulumma ngəwu'a tulurro bəlawuro dapsəna, garu kalangai Mexico-United Statesbedə'a faraksəna, kuru kalangaidən letəgəram fato'a yektəye mbuzaana. Shiye kaidawa kor-a kasuwu-aye ngaworo kalaksəna, Tax Cuts and Jobs Act dəro musko səkkəna, kuru shararam kura yakkə'a waltəgəna. Letəgəram lardəwa diyabe lan, Trump ye U.S. a kəla tawadə kəla yanawuben, kasuwuben, kuru faraskəram nuclearbe Iranbedən sutuluwuna, kuru kəriwu kasuwube China'a badizəna. Wawa COVID-19be saa 2020bedəro jaawuwa yiwolan, nəmzaunzə fuluzəna, cidawu nəlefabega gashipsəna, kuru CARES Actdəro musko səkkəna. Ngawo karno kura lardǝbe saa 2020 ye dǝn Joe Biden ro sha sǝtanyi lan, Trump ye jaza dǝga faltǝro ngǝnǝktǝna, adǝye sǝkǝ January 6 Capitol ro bǝtǝrǝm sǝdǝna suro saa 2021. Shiga suro saa 2019 yen kǝla kǝrmai lan faidatǝ-a kuru majaliskuro daftǝ-a lan, kuru suro saa 2021 yen kǝla bǝtǝrǝm sǝkǝna dǝro; Senate ye shiga loktu indison sutuluwuna.

## Lamintǝ
Donato bramante

**Donato Bramante** 

Donato Bramante (1444-11 April 1514) lan sha Donato di Pascuccio d'Antonio lan katambo kuru shiga Bramante Lazzari lan nozana, shidə fasal garbe kuru fentitəma Italy bə. Shima fasal garbe zaman bəlinsodə Milanro gatcado kuru fasal zaman bəlinso də Romero gatcawo, na done dawarizə St. Peter's Basilica yedə shima kərtu zaye done Michelangeloye sədəna dəwo. Tempietto nzədə (San Pietro suro Montorio yen) shima badiyaram zaman bəlin Rome ye (1502) loktu Pope Julius II ye shiga na Peter shahidtəna dəyen na ibadaye gartəro wakilzəna dən. 

Bramante də sha su Donato d'Augnolo lan katambo, au Donato Pascuccio d'Antonio lan Fermignano karəngə Urbino yen. Na adəlan, suro saa 1467 yen, Luciano Laurana ye fato mairi Federico da Montefeltro ye dəro fato kura-a awowa gade zaman bəlin-a sərayin. Fasal garbe Bramante ye də nzundunzə fentitəye dəga kozəna: fentitəma Melozzo da Forlì-a Piero della Francesca'wa dəga zauro nozəna, sandi done kaidawa kururam'wa awowa suro Andrea Mantegna ye fentitəyen hangalnza mbeji də.

## Lamintǝ
Dauda Akanmu Epo-Akara

**Dauda Akanmu Epo-Akara**  

Sha chasambo yim findin yaskin bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarin fidiyon yaskin bǝ lan sha katambo (23 june 1943-August 2005) kayama cidi Nigeria bǝ kaya ruwotuma. Adǝye kuruman tǝlam Yoroba bǝ lan kaya nzǝ sedin. 
## Lamintǝ
Dost Mohammad Khan

**Dost Mohammad Khan** Barakzai (Təlam Pashto/Farsian: (23 kǝntawu jimada gaji suro saa 1792) - (8 Yuni 1863), sunzə Amir-i Kabir, shima kərmai Barakzai bǝ koksə kuru maiwa nowata Afghanistan bə zaman Anglo-Afghan bǝ Buro salak bedən. Kərigə. Daula Durrani yǝ ngawotənzən, shidə Emir Afghanistan yero wallono saa 1826. Kaduwu Pashtun yǝ, shidə jili Barakzai yǝ. Shima tada Payinda Khan bə kǝn mewuntilon miwo, shido kura Barakzai Pashtuns bǝ wo, shido suro saa 1799 yǝn Mai Zaman Shah Durrani ye sha cezǝnawo.

## Lamintǝ
Dr.Dre

## Dr Dre
**Andre** **Romell Young** dǝ, sha chasambo yim mǝyon uskun b lan kǝntawu sawan suro saa duwun yar laarrin firakkin luko uwun bǝ lan sha katambo (18/2/1965) Dr Dre lan sha buwozan ma kayama cidi Amerika bǝ kuru biske makar bǝ diyoma.

## Laminatǝ
Dr. SID

**Dr. SID**

**Sindney Onoriode Esiri**. **Dr SID** lan sun nzu notuna ma yum (1/may/1980)katambo kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma, Attǝyyǝy kuruman biske drama bǝ diyoma.
## Kǝnǝnga nzǝ buro yǝ
Dr Sid də kəriye Delta ye lan kara. Lagos lan katambo kuru wurano. Yanzədə zaye kurtama kuru baanzə, Justus Esiri, bikke makkaryema.[1] Bawanzədə memba Order of the Niger (MON) ye kuru sha cidanzə kura bəladiyaye lan nozana, fim makkarye Nigeriaye 1980s lan nowata. Tada kən indimi suro nduli diyauben, gananzən Dr Sid də karənzə kəla amusutəmayero waltəyen. Son yaye, kənənganzə gadero gozəna mowonti secondary soja'a Nigeriaye Ikeja lan tamozəna, Sid də Jamiya Ibadan yero lezə kəra timiye-a tiyata timiye-a kərawono. Sokku saa maarantabedən, bikkewa makkarbe maarantabe-a, gasa fartəye-a, biskewa makkarbe-a lan shimtiti kada zuwuna.
## Laminte
Dream of the Red Chamber

**Dream of the Red Chamber** au The Story of the Stone dǝ kitawu kǝrnu kǝn18-mi Chinese yǝ dǝwo Cao Xueqin yǝ ruwozǝna, kuru shima kǝla kitawuwa Chinese bǝ kǝla kǝn Indimiwa Bǝlin diyeu ro gotǝnama dǝwo. Shidǝ nasha lamarǝ psychologi bǝ dǝ-a kuru hangal gǝnatǝgǝram dunya bǝ-a, aesthetics-a, kǝnǝnga-a, kuru nǝmkam kǝndaram bǝ-a lardǝdo Qing China bǝ-a lan nowotǝ.

## Lamintǝ
Dubai

Dubai (/duːˈbaɪ/, doo-BYE; Arabic: دبي, romanized: Dubayy, IPA: [dʊˈbajj], Gulf Arabic pronunciation: [dəˈbæj]) shima bərni kura United Arab Emirates yǝ (UAE) kuru bərni kura Emirate Dubai yǝ, shima kura emirate lardə yǝ ya tulur yǝ də yǝ. 7 [1] [2] 1800 bǝ lan shima bula kǝla nji bǝ lan gartəna də, Dubai shima dawu kasuwu lardəye'a lardəye'a ro walzəna suro badiyaram karnu kən 20 yǝ'wa badiyaram karnu kən 21yǝ'wa lan, hangal gənatəgə kəla lamarra bəla'a nəm ngəla'wa yǝn.[3] 10] Dunya lan hotel'a shiti uwu'wa(5 star) kən indimi suro dina yǝn mbeji kuru garra dina yǝn zauro kura, Burj Khalifa, shi doni mita (828) (2,717 ft) kura. Kәnәngga nasha kәnәnga bǝ nasha Arabian Peninsula bǝ dәn, kәla kәnәnga kәmbu Persian bǝ dәn.

## Lamintǝ
Duncan Mighty

**Duncan Mighty**

**Duncan Wene Might Okechukwu** sha chesambo (28 oct 1983)**Duncan Might** lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma, saa 2009 Album nzu buroyi (koliwater) kullata.
## Lamintǝ
Donzaleigh Abernathy

**Donzaleigh Abernathy** Sha Chasambo yim uwun bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiwun tulurin bǝ lan sha katambo (5 Aug 1957). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Dunya

**Dunya** dǝ shiye dunya kǝn yakkǝmi wo suro kǝngalbe-a kuru shi dǝwo astronomical object dǝwo kǝnǝngadǝ kǝla kǝnǝngadǝben nowata dǝwo. Adǝye sǝkkǝ Dunyadǝ duno njiye, na fal suro Solar Systembedǝn.
### Lamintǝ
Ebenezer Obey

**Ebenezer Remilekun Aremu Olasupo Obey-Fabiyi**

Sha chesambo (3 April 1942)Ebene Obey lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ kuru, kaya ruwotuma.
### Laminate
Echezonachukwu Chinedu Nduka

**Echezonachukwu Chinedu Nduka** 

Sha chasambo yim mǝyon laarrin bǝ lan kǝntawu maram bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun laarrin bǝ lan (19 july 1989) kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma, Attǝyyǝy kuruman fato Radio BBC lan chidajin. 

## Lamintǝ
Ecology

**Ecology** (Greek zaman kureye ο ⁇ κος (oîkos) 'house', and -λογία (-logía) 'study of') [A] shima kimiya alagǝbe kǝla nǝmkam kate dabba donyi kǝnǝngatǝma, suronzan adam gana, kuru kǝndaram nza.

### Lamintǝ
Eddy Wata

**Eddy Wata**

Sha chasambo yim yaskin bǝ lan kǝntawu uwun bǝ lan suro saa duwun yar laarin fitulurin araskin bǝ lan sha katambo (3 may 1976) kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma,kayan nzu shilan sha notuna "I love my people" My Dream" and "Jam".
## Laminte
Ederson

## Ederson

**Ederson** Moraes də sha chasambo yim miyon tulurin bə lan kintawu shahur bə lan saa duwun yar laarrin fillaarin yaskin bə lan (17/8/1993) kam Brazil bǝ dekkel baktema, shima fato jetima club donyi Manchester city cidi England bə lan sun notunaman. kureman adeye shima cidi nzǝ Brazil bəro fato jetima.

## Lamintǝ
Edie Adams

**Edith Elizabeth Enke** Sha Chasambo yim mǝyon araskin be lan kǝntawu shawur be lan suro saa duwun yar laarrin findin tulurin be lan sha katambo (16 April 1927).

## Bawono
Yim mǝyon luko uwun be lan kǝntawu lailahar be lan suro saa duwu indin uskun be lan bawono (15 Oct 2008)). Edie Adams be lan sun nzu notuna ma, biske makar bǝ diyoma cidi America be, Kasuma kura.
## Lamintǝ
Edin Dzeko

## Edin Dzeko
**Edin Dzeko** dǝ, sha chasambo yim miyon tulurin bǝ lan kintawu Armalan bǝ lan saa duwun yar laarrin fiskun Araskin bǝ lan (1986) dekkel baktema cidi Bosnia bǝ kuru man fuwu baktema karabka donyi Seria A bǝ lan Inter milan Italy bǝ dero,shima captain cidi Bosnia wa Herzegovina yǝ wo.

## Lamintǝ
Edna Alford

**Edna Alford** də (kəntagə Nuwambaye kawunzə 19 saa 1947lan turtlefordlan katambo) shima kitawu ruwotəma kuru tartiptəma lardə Canadabewo. Shidə Adam Bowden Collegiate, Saskatoonlan tamozəna, kuru bana kərabe mowonti kisandibe Saskatchewanbe dəro kəratəro səwandəna. Malǝmmanzǝ laa so dǝ sandima; Jack Hodgins-a, W.P. Kinsella-a, Rudy Wiebe-a, kuru Robert Krotsch-a. Jamiya Saskatchewan lan Nasara kərazəna, kuru loktu kəndaramye lan cidazəna liyitari-a fatowa am dondiye-a lan.[1] Nasha ruwotəmayen shiga kitawuwa "Kənənga ngəwu-a Gadəna Eloise Loonbe-a" lan nozana. Kuruson lamba Marian Engelbe-a lamba Gerald Lampertbe-a zuwuna. Namtə editayen shiye majalla Dandelion də kokkono kuru fiction Grain ye saa 1985-1990 lan edita sədin. [2] Edna də George-a Edith Sample-a ye sha katambo kuru shima nduli kən indimi kurawo yanzəgana Stanley dawun baro. Kuru yanzəganawa Lorne (bazəna)-a Gregory-a kuru yanzəgana feroye Beth-a mbeji. Edna də kərma dəro ilmuma isawube nowata dunyalan Richard Cushman dəga nyazəna..
Edo

**Edo** 

Edo, sha Edo State lan notuna ma, shima lardə suro South-South geopolitical zone lardə  Nigeria yǝ dən. Kəntawu ambǝ lardǝ bǝ saa 2006 bǝ ladǝn, shi lardǝdǝ shima lardǝdo kǝn 22nd bǝwo suro lardǝdo jama nguwu (10,233,366) lardǝdo Nigeria bǝ ladǝn. Nəm nguwu lardəye dә saa 2022 lan 10,777,000 yeyi. Lardǝ Edo dǝ shima lardǝdo 22nd kurawo nasha lardǝ lardǝ Nigeria bǝ ladǝn. Bərni kura lardəye kuru bərni kura kura, Benin City, shima bərni kura kən diyaum ye suro lardə Nigeria bǝn, kuru shima na do kasuwu karuwabǝ lardəye dəye. 7  (1991) lan suro bula Bendel  buroyǝ lan cetando, kuru sha heart beat lardǝyǝ lan nowotǝ. Lardə Edo bə kǝlangai lardə Kogi bə yala lan kərmai 133 km-a kuru kuluwu Niger bǝn kərmai 81 km-a yala gədiyǝn, lardə Anambara bə gədiyǝn kərmai Niger bǝn kərmai diyau km-a diyau-a, lardə Delta bə southeast wa anəmbe-an kərmai 350 km-a kuru Ondo bǝ fəteyǝn.  

## Lamintǝ
Edris Turayo Abdulkareem Ajenifuja

**Edris Turayo Abdulkareem Ajenifuja**

Sha chasambo (24 Dec 1974)Edris Abdulkareem sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma.
## Lamintǝ
Economics

**Economics** də shima ilmu social science ye do kəra kəla awoa faidatin ma, nəm nguwu so, kuru awoa faidatin ma.
Economics də, halla, muamala kate am kasuwu ye wuzena, kuru futu kasuwu ye cidanzə’a wuzena ro hangal gənazəyin. Microeconomics də awo’a do zauro faida’a suro economics yen wutiyin də’a kulashin, awo’a kasuwu fal yin diwomaso, muamala katenza, kuru awoa kasuwu lan lutamanza luwatanzaso. Wakilla kam falyedə suronzan, misallo, fatowa, kamfaniwa, yiwumaso, kuru ladomaso. Macroeconomics də, kasuwu də’a kulashinzə, nizam do awo tando’a, samtə’a, faidatə’a, gənatə’a, kuru awo’a kasuwuro yiko’a kəltana; kuru awo’a do awo’a tandoye sandiya lejin ma, alamanna: cida’a, zar cidaye’a, cidi’a, kasuwu’a, inflation’a, wuratə razəwuye’a, kuru letəram jamaye’a do awo’a anyi’a lejin ma. Kuru shiye razəwu dunyabe kulastə-a bayantə-a sədin.
Nəm gade-gade gade do suro economics yen də, kate kate economics do positive economics ye dəa bayanjin, kuru economics do normative economics gultin də, shi do awo do “awo do waljin ma” bowojin ma; [5] kate ilmu economics ye’a applied economics ye’a. kate razəwu hangalbe-a hallabe-ayen; kuru kate razəwu do noata’a kuru razəwu do heterodox ye’a.[6]
Kulashi razəwu ye də, naptəram jamaye sammason faidatin, kasuwu so, kungəna so, nəm ngalwo intanet so, nəlewa so, injiniya so, gomnati so. Kuruson mauduwuwa kadaro faidatin misallo nəmzalum-a, ilmu-a, fato-a, shara-a, falsafa-a, siyasa-a, adin-a, cidaramma naptəram jamabe-a, kəriwu-a, kimiya-a, kor-a.
Domestication

**Domestication**də shima nəmkam ndikate adamganabe-a dabbawa gadebe-a, na doni adamganabe kəratə-a nəmngəlaro hangal gənatə-a kəmbu karewabe suronzan kəmbu kəmbube mbeji.
### Lamintǝ
Ego

**Nwakaego Ihenacho Ogbaro**

Ego lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma,saa 2007 kayan nzu (Nothing for you,Never far Away,Konko below).
## Laminate
Egypt

**Egypt** (Arabic: مصر Miṣr [mesˁr], Egyptian Arabic lan bowotin: [mɑsˤr]), hukumamen Arab Republic of Egypt, shima lardə doni nasha yala-gədi Africa bǝwa kuru cidi Sinai bǝwa nasha anəmfəte Asia bǝwa kəlzənadə. Yalanzən kuluwu Mediterranean bə, yalagədinzən kuluwu Mediterranean bǝwa, yalagədi nzən kuluwu Red Sea'wa, anəmnzən Sudan'wa, fətenzən Libya-a shiya kalangaiyya. Gulf Aqaba ye yala-gədizəna də shima Egypt'wa Jordan'wa Saudi Arabia'wa yekcin. Cairo də shima bərni kura kuru bərni kura Egypt ye wo, amma Alexandria də shima bərni kura kən indimi wo, shima bərni kura sanyiyaye'a kuru bərni bəladəriye'a ci kəmaduwu Mediterranean ye dən.[2Am miliyon 110 yeyi, Egypt də shima lardə kən 14 me nəm nguwu jamaye dunyalan, kuru shima kən yakkəme nəm nguwu jamaye suro Africa yǝn.

Egypt də gargam kuruwu lardə ndaso soye falnza, awo kaduwunzəye ci kəmaduwu Nile Delta ye dəga saa duwu 6th-4th BCE ro saadəna. Kəlafərəm zamanbe ro gotənadə, Egypt kureyedə fuwutə ruwo bǝwa, bare'wa, bərnitə-a, adin fasaltəna-a, gomnati dawube-a suruna.[21] Egypt də shima dawudi adin kərista bə buroye kuru faida'awo, dare adin kərista bə karnu kəntulurmin səta fuwuro saadənan adin kərista be gowono. Cairo də bərni kura kərmai Fatimid yero wallono karni kən mewun mewun lan, kuru bərni kura mairi Mamluk sultanate yero wallono karni kən meyen yakkən (13 me dən). Egypt də daji nasha mairi Ottoman yero wallono saa 1517 lan, kawu mainzə Muhammad Ali ye Egypt zamanne dəga kərmai kəlanzəye ro saa 1867 lan kokcinro.

## Lamintǝ
Eid ul-Fitr

**Eid ul-Fitr** Sallah Ashambe di shima wujir kin indin bǝ saa lan. musulma dinaye dukso sadin. Wujir falmadi Sallah kura ro bowotin. Sallah Ashambe au Eid ul-Fitr lan notunama musulmaye sadin yim mal ashemza kwalzana lan wujir shima dǝ sadin. Kintawo laarr belan sadin suro kintawu kir musulum bǝ lan.

## Lamintǝ
El-Kanemi Warriors F.C

## El-Kanemi Warriors
**El-Kanemi Warriors Football Club** dǝ karabka dekkel bǝ kərwe Maiduguri,cidi Borno Nigeria bǝn.dekkel nza fato bǝ El-Kanemi Stadium lan baksan.

## Lamintǝ
El Dee

**El Dee** 

**Lanre Dabiri** sha chesambo (23 may 1977)El Dee bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, producer,kaya rutuma Attǝyyǝy kuruman cidi America bǝ lan nafshin. 
## Lamintǝ
Eduardo Camavinga

## Eduardo Celmi Camavinga
**Camavinga** dǝ sha chasambo yim miyon bǝ lan kintawu jimada auwal bǝ lan suro sa,a duwu ndin indin bǝ lan sha katambo (10/11/2002) dekkel baktema cidi France bǝ kuru dawu baktema club donyi La liga bǝ Real Madrid bǝ ro wa cidi nzǝ France bǝ wa.

## Lamintǝ
Ilmu

Fuwutǝdǝ shima **ilmu**, nǝlewai, kuru halla-a kuru jili gade-gade lan bayantǝ. Fasal kərabe ngəlamadə suro na'a gargammame, alammaanna fato'a kərabe gomnatibe lan, darasə kərabe lan faidatin. alamanna mowontiya gumnatibe, fasal kərabe zayin. Ilmu do ne formal gənyi də katab do ne gartəna ma zəgayin amma diya ilmu marantaye lan wajin, amma ilmu do ne formal gənyi də ilmu do ne gartəna ba ma suronzən mbeji. Ilmu kəraye-a kəraye gənyi-adə daraja kadaro yakkatə, suronzan ilmu nəmtadaye-a, ilmu buroye-a, ilmu secondary-a, kuru ilmu tertiary-a. Yayaktəwa gadesodə duluwuwa kəra gultəgəbero hangal cedo, alamanna ilmu maləmma-dawu-dawu-a kuru ilmu fuwura-dawu-a, kuru darasəwa, alamanna ilmu kimiyabe-a, ilmu təlambe-a, ilmu zahirye-a. Ngawo adəben, shi kalma "ilmudə" raksə kəndaaram hangalbea kuru nəmngalwo am ilmuzanabea kuru fannu ilmube kəra awoa ilmube sadinna fəlejin.

Ma'ana ilmuye tawadə'adə kambiwuwa, kuru kəla məradəwa ilmuye-a futu ilmudə ilmu ilmuye'a gadezənayen kambiyi mbeji. Kasatəba anyi futu ilmu gade-gade asutə-a, ngaltə-a, ngalwotəgə-a lejin. Hasatan, ilmuye nduli soga naptəram jamayero səkkin ada’a ada’a ikkolan, sandiro nzunduwa do naptəram jamaye faida’a ro waltəye cin. Adə diwolan, fuwutə razəgəbe suwudin kuru kaziyiwa fatobe-a dunyabe-aro notə səsangin. Cidaramma fasaltənadə nasha ilmuyen faida kada sadin. Misallo, gomnatiye letəgəramma ilmuye koksayin loktu kəra mowontibe-a, fasal kərabe-a, kuru awo kəlaro hadartəbe-a notəro. Karafkawa dunyabe, alamanna UNESCO yeyi, zauro banazaana nasha ilmu zamtə duli sammaro fuwutəgəben. 

## Lamintǝ
Elizabeth Ashley

**Elizabeth Ann Cole**kəntagə Ogustabe kaunzə 30, saa 1939lan katambo), shiga Elizabeth Ashleylan nozanadə, bikke makkaryema Americabe bikke makkarye-a, fim-a, telebijin-aye. Shiga Tony Awards yakkəro karrada, falro suro saa 1962yen kənasartəna fim Take Her, She's Mine lan. Ashley də sha karrada shimtiti BAFTA-a Golden Globe-a yero kəla banazə fim Carpetbaggers (1964) yen, kuru sha Emmy Award ro karrada saa 1991 lan fim Evening Shade ye lan. Ashley də kəsoto bikke makkarye bənye lan Johnny Carson ye bikkezənadən loktu 24. Fasalwa kadalan suro fim Kawudo Bənyeben naptə Maybelle Chesboroben culowo. Kuruson faraskəram Mannixye, "The Dark Hours" lan culowo, suro saa 1974yen. Shidə suro saa 2024yen fato bikke makkarye Americaye nowatayero təkkəna. 

## '''Kǝnǝnga buroye'''
Ashley də sha Ocala, Florida lan katambo, maləmma kaiyaye Arthur Kingman Cole-a Lucille Ayer kureye-a lan. Baton Rouge, Louisiana lan wurano. Ayer ye ngawo shiga tamboyen baanzə kolzə kuru waltə nyiyazənyi. Ashley ye sha kam kura Anəmye Amanda Wingfield do Glass Menagerie ye dəro rataltəgəna.

Ashley ye jami'a kəriye Louisiana ye dəga kolzə ngawo saa kərazənayen kuru New York ro lewono. Na shimadən, maaranta bikke makkarye mashiyedən kərawono aji faldən Jessica Walter-a Brenda Vaccaro-a. Shiye kəlanzə'a banazəna kungənaro naptə fero Jell-O pudding ye lan cidazə faraskəram telebijin yen kuru naptə awo fəletəye lan. 

## '''Cida'''
Ashley has acted in film, television, and theater roles in seven decades, starting in the 1960s.

## Lamintǝ
Elizabeth I of England

Elizabeth I (7 September 1533  ⁇  24 March 1603) [a] shima maira England yǝ kuru Ireland yǝ 17 November 1558 lan səta 1603 lan kənəngatənzəro. Shi shima maiya dareye fato Tudo bǝ wo. Elizabeth də shima fero Henry VIII-a kamunzə kən indimi Anne Boleyn-a ye dəga. Sa Elizabeth yǝ saa indi sətanadən, nyiya amnzə kurayedə batti, yanzə'a cezəna, kuru Elizabeth də'a haramro gozana. Henry yǝ sha kərmai dəro kalaksəna sa shiye saa 10 lan, Third Succession Act 1543 men. Ngawo Henry yǝ kərmunzə yen suro saa 1547 yǝn, yanzəgana Elizabeth yǝ Edward VI yǝ kərmai dəga sunotə hatta kərmunzə ro lewono suro saa 1553 yǝn, kərmai də yanza Protestant yǝ ro waratazəna, Lady. Jane Grey, kuru kəla yanzəganawa fero yl indidəye gulzanadə kozəna, Catholic Mary-a Elizabeth ganadə-a, sharawa gade-gade dəman. Wasitə Edwardbedə suro mawu kərmunzəyen gənatəna kuru Marydə mai kamubero wallono, Jane'a kərmaidən kolzə kuru cezəna. Loktu kərmai Maryben, Elizabethdə saa fal karəngaro furtəro cedo kəla am Protestant bǝ banazəyinro.

## Laminatǝ
Elon Reeve Musk

**Elon Reeve Musk**
sha chasambo yǝm findin uskun bə lan kǝntawu maram bə lan saa duwun yar laarrin fitulurrin tillon bə lan(1972). Elon Reeve Musk kasuma kura atteye kureman musko  kasubə yiwoma. Space X company shima burozu kokkono atteyey  kureman shima kuran nza wo (CEO) kureman atteyey shima kura company Tesla sunzu lan notunama. The boring company (TBC) lan natunama Elon Musk shima kuran nza wo (CEO). Neuralink, OpenAl wa. Loktu kazanade musko kasuye surodin chiwuna.  Musk Foundation shima kuran nza wo (CEO). Shafi doyi Twitter lan sunzu notunaman chuwuna kirmaro ka,an nzə. Elon Reeve Musk** shima dinalan dusowa kungunan kozunama. Bloomberg billionaires Index sandima gaidi gulza. Atteyey jarida Forbes bə sun nzə sakkina suro kungunama rintamaso dina bə. Kungunan nzə gulzandə Alaman dollar Amurka bə billion duwu fallin yar tulurin diyon gai sutuna .kintawo jimada-Auwal bə lan saa duwu indin findin bə lan(2020) gaidə gullada.**

## Lamintǝ
Elvis Presley

**Elvis Presley** dǝ
suro Jailhouse Rockbe lan (1957)
Presley suro foto fǝletǝbe fim Jailhouse Rockbe saa 1957be lan
Elvis Aaron Presley dәga cidanzәgәna
Kǝntawu Januarybe 8, 1935
Tupelo, Mississippi, U.S.A. dǝ
August 16, 1977 lan kәmuwono (wa saa 42)
Memphis, Tennessee, U.S.A. dǝ
Na nәm kәnәmbe Graceland, Memphis
35°2′46′′N 90°1′23′′W
Cidawa cidabe
Singeractor
Cidawa cidabe
Albumssinglessongs recorded fim-a telebijin-a
Kazǝmu Priscilla Beaulieu

(m. 1967; div. 1973)
Duliwa Lisa Marie Presley-a
Sandi yallanzǝ Riley Keough (kǝmbu)
Brandon Presley (kǝrma kǝn indimi)
Harold Ray Presley (kǝrma buro salakye loktu falye gozǝna)
Cida nzunduye
Jins so dǝ
Rock and roll-a pop-a kabilly-a lardǝ-a gospel-a R&B-a blues-a
Karewa nzundube
Karǝngǝ-Guitar-a piano-a
Saa cidabe 1953 ⁇ 1977
Suro labelan
SunRCA VictorHMVAllied Artists Music Group dǝ
Askərra cidajin [1]
Sadǝram United States
Karawa askǝrwa lardǝ United Statesbe
Saa cidabe 1958 ⁇ 1960
Daraja Sergeant ye
Unit Headquarters Company, 1st Medium Tank Battalion, 32d Armor, 3d Armored Division
Medal hal ngәlabe dә
Alamtǝgǝ

Elvis Aaron Presley (January 8, 1935  ⁇  August 16, 1977), kuru sha Elvis lan nowotə, shima kayama kuru biskǝ makkarye diyoma lardǝ Americabe wo. "King of Rock and Roll" lan nowatadǝ, kam fal suro lamarra adabe do zauro faidaa karnu kǝn 20th be lan. Futu hawarra'a kuru awo'a ro'a  fasarata'a Presley ye dən, futu zaumaro duno'a kəlta'a lan, kənasar kura'a kuru nəmngəwu badiyarambe'a suwudəna.

Presley dә Tupelo, Mississippi lan kәnәmzәna; yallanzә Memphis, Tennessee ro letәna, sa shi 13 lan. Cidanzǝ kǝrawuye dǝ saa 1954 lan badiyono, Sun Records lan producer Sam Phillips-a, shi dǝye nǝmngǝla kǝrawu Afro-Americanbe dǝga am ngǝwu ro suwudǝ sǝraana. Presley dә, kәla kәlanzәye dәn kuru kәlanzә kәlanzәye Scotty Moore-a kuru kәlanzә kәlanzәye Bill Black-a'a, shima fuwu rockabillyye, kәlanzә kәlanzәye, kәlanzә kәlanzәye-a, kәlanzә kәlanzәye-a, rhythm-a blues-a. Suro saa 1955 yen, drummer D. J. kuru Fontana dәye sha'a ro' walzәna, kuru RCA Victor dәye kasatsanzәga kәla lamar do Colonel Tom Parker ye kәlanzә. "Heartbreak Hotel" RCA Victorbe buro salakye, suro kəntawu Januarybe saa 1956 lan bowotə kuru United States lan lamba falro walzəna. Suro saa fal yen, RCA Victorye singles Presleybe miliyon duwu sәdәna. Futu suronzə telebijinbe fuwuzəna kuru awowa rowotəma so'a, Presley shima fuwuzədo rock and rollye bəlin zauro nowatabewo; attəson yayi shi futu kəndobe-a kuru fuwutə awowa African Americansbe loktu shimadən bannazanabe-a sodəye səkə shiya zaumaro kasatsana kənəngatə nəmngəla  bəladiya Americabe sha bowotən.
## Lamintǝ
Emeka Morris

**Emeka Morris Ogbowu** dǝ sha chasambo yim mǝyon luko uwun bǝ lan kǝntawu maram bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin yaskin bǝ lan sha katambo (15/5/1993) biske makar bǝ diyoma, kayama kuru kaya ruwotema cidi Nigeria bǝ. Suro saa duwu indin findin  bǝ lan (2020)shiro num kura, emergin artist of the year yǝ shiro chado.

## Lamintǝ
Kәnәnga

Kәnәnga so dә awoa zahirre-a hangalye-a sandima kәla faltә neurophysiologicalbe-a suwudәna, sandima awowa tafakarbe-a, hangal-a, hallabe-a, kuru nәm kәji-a nәm kәji-a lan alakajin. [1] [2] [3] [4] Lamar ilmu kimiyabe kasatsənyi kəla bayandəben. [ 5] [ 6] Kәnәnga dә ngәwusoro hangalnza, nәngәnza, nәm kamma, nәm kәndaramma, au nәm kәrәnәmma so'a kəllata. [ 7]

Kulashi kǝla hangalǝnzǝbedǝ suro saa mewun indin kozǝna dǝn, nasha kada banazǝna, suronzan psychology-a, medicine-a, gargamma-a, sociology hangalǝnzǝbe-a, kuru computer science-a.
Endocrine system

**Endocrine** **system** də shima faraskəram suro organismbewo suronzan hormonewa doni glandulado surobeye kalkalro suro shi circulatory system dəro sakkinma kuru awowa kureye sodə'a kalkaljinma. Kǝska donyi vertebrata ye dǝn, hypothalamus dǝ shima neural control center do endocrine system so dǝye wo. 

## Lamintǝ
Energy

energy (Greek ἐνέργεια (enérgeia) 'activity' lan bowotində) shima awoa ngəwuso awolaa ro lejinma au awolaa zahirre ro lejinma, awoa faidatainma suro cidaben kuru suro konnube-a nurbe-a lan. Shi energy də awowa ngəwuso gənatəyin. Kaida kəla nzunduwa gənatəyedə shi energy dəga faltin, amma shi energy dəga gənatənyi au bannazayin.
English

Lardǝ English bǝ dǝ ngǝwusoro:

Təlam Nasarabe

Am lardǝ England bǝ

English dǝ waneyi ro waljin:

Ada, təlamma kuru amma lardəye

Lardǝ Englandbedǝ, awo laa Englandbe-a, au awo laa Englandbe-a kǝlzǝnama

English, kalima Amishye am Amishye gǝnyi ro, kaduwunzǝ gade yaye

English studies, kəra təlam Englishbe-a kuru literaturebe-a 

## Lamintǝ
Enoch Adejare Adeboye

**Enoch Adejare Adeboye**
**Adejare Adeboye** sha chasambo yim indin bǝ lan kǝntawu Armalan bǝ lan saa duwun yar laarrin fidiyon indin bǝ lan. Malam kura addin krista Nigeria bǝ kureman church kura (Redeem christian church of God). sunzu notunaman shima kuranza wo.

## Kenenganze buro yǝ

## Lamintǝ
Enrico Fermi

**Enrico Fernando Fermi**

Sha chasambo yim findin laarrin bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin tilon bǝ lan (29-sep-1901)

## Kǝrmu Nzǝ
Yim findin uskun bǝ lan kǝntawu jimada auwal bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiwun luko diyon bǝ lan(28-nov-1954). Enrico Fermi  dǝ shi malum Physics bǝ cidi Italian-American bǝ. Nasha (Nuclear Reactor) buroye bǝ lan cida zina. Kureman attǝyǝy Nasha (Quantum Theory) bǝn. rintan nzu filezina  loktun nzin. Na Sha (Practical Physics and Statistical Mechanics) shi nbǝji. (Nobel prize) shiro sadina nasha (Physics) bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fyakkin uskun bǝ lan (1938).

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro yǝ

## Lamintǝ
Enugu

**Enugu** bula donyi anum gǝdiya Nigeria bǝn kara, Benue wa Kogi wa kǝlangai tana nasha yala yǝn kuru Kogi wa Ebonyi wa nasha gǝdiya yǝn, bula Abia yǝ anum lan daji bula Anambra bǝ futen nzen.

Birni nzǝ kura shima Enugu lan buwotin.

## Hukuma naa kərye Enugu bǝ
* Aninri
* Awgu
* Enugu East
* Enugu North
* Enugu South
* Ezeagu
* Igbo Etiti
* Igbo Eze North
* Igbo Eze South
* Isi Uzo
* Nkanu East
* Nkanu West
* Nsukka
* Oji River
* Udenu
* Udi
* Uzo-Uwani

## Lamintǝ
*
*
*
*
Kǝska donyi kǝnǝngatǝna

Kǝska donyi kǝnǝngatǝna dǝ shima jili donyi kǝnǝngatǝnzǝ zaumaro karǝngǝ lan baro waljin, dina sammason au lardǝ siyasabe laan. Alauwa jili njiye sodǝ raktǝ kǝnǝngatǝyin dalil awowa jili kǝndaram so dǝga battiyin, dabba so dǝga kǝnǝngatǝyin, alauwa jili njiye sodǝa kǝnǝngatǝyin, kuru faltǝ kǝndaramye.
### Lamintǝ
Enyimba F.C

## Enyimba F.C
**Enyimba International football club** aw be **Enyimba**, karabka dekkel bǝ kərye Aba bǝ lan cidi Abia, Nigeria bǝn.karabka dǝ dekkel nza Nigeria professional football League bǝlan baksan. Su karafka dǝ bǝ maana nzǝ kumowon jamah bǝ, tǝlam igbo bǝ lan. 

Karafka Enyimba bǝdǝ saa duwun yar laarrin fillaarin bǝ lan (1990)  kokkada.

## Lamintǝ
Enzyme

**Enzymes** də proteinwa doni biochemical catalysts lan cidazayin sandima sandima chemical reactions sodəga fuwuzəyin. Molekules donyi enzymes ye cidazayin də sha substrates lan bowotin, kuru enzyme də substrate dəga molecules gade gade ro kalaktəyin də sha product lan bowotin.
### Laminate
Emmy Gee

**Emmanuel Nwankwo**, **Emmy Gee** lan sun nzu notuna man,Kayama cidi Nigeria bǝ kaya ruwotuma Kayan nzu "Rands and Naira"shima numba 7 suru karabka South Africa official music chart.Kaya badiyano tun shi sa'a 16 lan.Sa'a 2004 lan sha producer Shizzi chidanza.Kuruman Attǝyyǝy shi ma co-founded 
of The Entertainment and Clothing Apparel Company.
## Lamintǝ
Epistemology

**Epistemology** 

Epistemologydə shiye dalami falsafabe duwo ilmube siffanzə-a, furtunzə-a, datəgəramzə-a ninijin. Kuruson shiga dawari ilmuben bowotin, shidə ilmua jili gade-gade surin, misallo ilmu kəla jireben dagənaso, ilmu zahirro nasha nzunduben, kuru ilmu notumen namtə nəmsamunnaben. Ilmuwu Epistemologistsdə kəraza futu imani a, jire a, kuru nəmadin a asutəro. Futu ilmu təbandənadə notə nankaro, sandiye kulashi sadin kəla futu awoa asutəben, misallo, hangal gənatə, taktə, dalil, kuru shaida kənjoa.   

Shi mowonti skepticismbedə raktə adamganabe ilmu fandobedəga korozəna amma shi fallibilismdə shi ilmudə tawadə ba wono. Empiricistdǝye kasatsana ilmu sammaso hangallan tǝwondin, attǝson yayi rationalistdǝye kasatsana ilmula lagǝdǝ kǝlanzǝn gǝnyi kara. Coherentistsdəye kambiwuwa sadəna kəla nzasaradə nzasarawa gadea kəltiya jirezənaro. Foundationalistsdə, nəmgadelan, nəmadal nzasarawa fernobedə nzasarawa gaden təngatəgənyi wono. Internalism-a externalism-adə kasatsanyi kəla waneye nəmadaldə awoa hangalbe bas au awoa diyabe shiga suwudinno.    

Jiliwa gade-gade epistemologybedə ilmuwa nasha fannu taganasbero hangal gənazana, misallo ilmu kimiyabe-a, isawube-a, hallabe-a, ilmu adinbe-a. Ilmu dawaribe alagəlaro təngatəgənadə diwalwa zahirre-a kuru asutə-aro təngatəgəna, amma dawari ilmube mailabedə kareya cidabe mailabe na lojikben faidatin. Social epistemologydə nasha ilmube jamabe kulashin kuru epistemology gargambedə kəndaaramnzə gargambe kulashin. Epistemologydə ilmu kərənnaa karəngə, shidəwo nzasarawa amsoye rozanadə bayanjin, daji epistemologydə kaidawa nzasarawa ngaltəyedə kərajin. Kuru fannuwa alammaanna shawari tiworibe-a, ilmu-a, anthropology-a kəltana.   

## Lamintǝ
Eric Garcia

## Eric Garcia
**Eric Garcia Martet** sha chasambo (9/1/2001) dekkel diyoma cidi Spain bǝ kuru ngawo baktema club donyi La liga bǝ Barcelona ro kuru cidi nzǝ Spain bǝ wa ro.

## Lamintǝ
Epic of Gilgamesh

Shi Epic of Gilgamesh dǝ shima kakkadi kǝrmaye kureye Mesopotamiabe wo. Gargamma hawarrabe Gilgameshbedə wakajin kaidawa Sumeriaye uwu kəla Gilgameshben (buron shiga shiga "Bilgames" Sumeriayelan bowotin), mai Urukbe, laan sandiye loktu Daula Urbe kən yakkəmin (c. 2100 BC).
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford, 1st Baron Rutherford of Nelson OM PC FRS**

Sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwu mǝyon uskun fitulurrin tillon bǝ lan (30-Augs-1871).

## Kenengan nzǝ

## Kǝrmu Nzǝ
Yim mǝyon laarrin bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fyakkin tulurin bǝ lan(19-oct-1937) shi kam cidi (New Zealand) bǝ kureman attǝyǝy shi malum (science) bǝ. suro saa  duwun yar laarrin uskun bǝ lan (1908) shiro (Nobel prize) sadina nasha (Chemistry) bǝn kila Nazar (Nuclear Physics) bǝn kureman attǝyǝy kila Nazar (Structure of the Atom) bǝn.

## Lamintǝ
Erika Alexandra

**Erila Rose Alexandra** Sha chasambo yim mǝyon laarrin bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun laarrin bǝ lan sha katambo 19, 1969. Biskǝ makar bǝ diyoma cidi America be.
## Lamintǝ
Erling Haaland

**Erling Haaland**

**Erling Haaland** dǝ sha chasambo yim findin tilo minna 21 kǝntau shahur bǝ lan saa duwu indin minna(2000), masco bikke dekkel lardi donyi (Norway) shedoy Ngunu gwoncin samaei fuma bikkelan,Kǝlakil bakke dakillǝyn nadoyen premiyaladin lardi doyen zairo  kǝlakil bakki dakilladin (Norway). Tawaktana fal ngalauwaa bikke dinayǝ ladin ,Bikke tiy masattailan sha nozana ,Adaima nagadulan tamatulan.

## Lamintǝ
Ethanol

Ethanol (kuru sha ethyl alcohol, grain alcohol, drinking alcohol, au alcohol gultin) shima organic compound ye shiro chemical formula CH3CH2OH gultin. Shidǝ alcohol, kuru shi formulanzǝ C2H5OH, C2H6O au EtOH lan ruotǝna, na dǝn Et dǝ ethyl ro waljin. Ethanol dә awo laa fulujin, fulujin, awo laa launu ba'a, awo laa alama kәmbube-a kuru kәji dunowa-a lan.

## Lamintǝ
Ethel Sara

**Ethel Sara**

Ethel Sarah Davidson CBE, RRC (19 kəntawu Juneye saa 1872-kəntagə Aprilye kawunzə 21 saa 1939) də shima nas askərraye Australiaye shiro Royal Red Cross sadədəna kuru shidə komanda kərmai kura Britishye (CBE) ro wallono. kawu shiye Australiaro waljinro. Na shimadən səta saa 1933 ro saadənan shidə matron liita askərraye Keswick lan kuru suro saa 1924 lan shidə Matron kura nadəyero wallono. Davidson də suro saa 1939 lan Semaphore lan bawono kuru shiga suro cemetery fəte Australiayedən rəbkada.

## Kənənga
Davidson də suro saa 1872 lan Tenderton karəngə Adelaide yen katambo. Suro kəntagə Maybe saa 1877lan yatima ro wallono. Baanzə shidoni mara njiye kuradə shima kəptən mara njiye Emily Smith dəwo Kangaroo Island lan sa cidiro lezənadən. Amnzǝ kura-a, yanzǝgana yakkǝ-a, kuru am gade mewun arakkǝn-a sammaso njilan njiro gǝrzana sa magǝradǝ wurzǝnadǝn.[] Shidə fero bawanzəye nyiyanzə kən indimiye kuru Adelaidero lezə yanzəganawa kura arakkə'a napsana. Shiye nəm nasro cidazəna liyitari Adelaideyen.[]

Sa kəriwu dunyabe buro salakbedə baditənadən shidə memba cida nursingbe askərra Australiabe saa mewuro. Shidə nurse districtbe lan cidajin, amma shidə nurse buro salakye diyaro zutənadəye falnza. Shiga yanzəgana feroye ro Egyptro cado dareram saa 1914 lan. Suro saa 1916 lan Cairo lan cidajin sa cidanzə daraja kən indimi Royal Red Cross lan asuzanadən.[4] Suro saa 1917 lan shiga France lan Italy ro cado naptə matron loktu ganayero. Suro saa bəlin Honors 1918 lan shiga bowozana kuru shiro Royal Red Cross daraja buroye codo.[]

Lǝtari Askǝrra Keswickbe suro saa 1920

Yim kawu kəntawube 3 kəntawu Junebe saa 1919lan yanzəgana Davidson dəga CBEro cado kəla daraja yim tambo maibedən kawu Australiaro waljinro. Na shimadən səta saa 1933 ro saadənan shidə matron liita askərraye Keswick lan kuru suro saa 1924 lan shidə Matron kura nadəyero wallono.

Davidson də suro saa 1939 lan Semaphore lan bawono kuru shiga suro kawarram fəte Australiayedən rəbkada.

## Lamintǝ
Euclid

**Euclid of Alexandria**
(Greek: Εὐκλείδης). Sha chasambo kate-kate saa yar indin fiwun uwun bǝ lan au suro saa yar yaskin findin uwun bǝ lan (265BC-325Bc) shi malum lisawu bǝ cidi Greek bǝ. Suro bula (Alexandria Egypt) bǝ lan Kenengan nzǝ cido. Awo ngu kila nzin notuyi kǝla nasha sha  chasambuna  so na bazina so dukso notuyi. Awo donyi notuman shima loktu (pharoah Platolemy I) bǝ lan Kenengan nzǝ cido.
## Lamintǝ
Euro

**Euro** dǝ shima kunguna lardǝwa European Unionbe 20 suro 27 ye dǝn. Kәrmai dәye jami dәye sha euro area lan nowotә, au, nguwu so lan, eurozone nǝ lan notunama də.

## Lamintǝ
Europe

**Europe** dǝ kalkalman nasha yala dunyabǝ-a  ngǝwuso nasha gədi dunyabǝ-an kara. Yala lan Arctic Ocean-a, fəten lan Atlantic Ocean-a, anəm lan Mediterranean Sea -a, gədin lan Asia-a ye kalangain. Europe də cidi Eurasia a Asia a, Afro-Eurasia'a Asia a Africa a samma so'a lejin. 

## Lamintǝ
Ernest Shonekan

**Ernest Shonekan**
Mai
Ernest Shonekan
GCFR

Fuwuma lardǝ Nigeria bǝ kǝn 9me
Loktu
Kǝntawu Shawur kawunzǝ 26 saa 1993- Kǝntawu Nowambaye kawunzǝ 17 saa 1993
Ibrahim Babangida shima kura askərrayǝ Nigeriayewo
Sani Abacha shima kura askərrayǝ lardə Nigeriayewo
Fuwuma gumnati Nigeria bǝ
Suro ofisben
2 kəntawu Razab bǝ saa 1993-17 kəntawu Jimada auwal yǝ saa 1993
Kura lardǝbe Ibrahim Babangida
Kǝlanzǝ
Banama kura lardǝbe Augustus Aikhomu
Ibrahim Babangidaye shiga kawuzəna
Sani Abacha shima waratazə
Bayanna kəla kamman
Kǝntawu Maybe kawunzǝ 9 saa 1936 lan katambo
Lagos, Nasara Nasarabe (kǝrma Lagos, Kǝre Lagosbe, Naijiria)
Kǝntawu Januarybe kawunzǝ 11 sagǝ 2022-lan bawono (sagǝnzǝ 85)
Lekki, Kǝre Lagosbe, Naijiria
Jami siyasabe Kǝlanzǝn
Kamunzǝ Margaret Shonekan
Alma mater
Jamiya Londonbe
Moworonti Kasuwabe Harvardbe
Sanya
Luwali kasuwuma
Chief Ernest Adegunle Oladeinde Shonekan GCFR (9 May 1936-11 January 2022) də luwala Nigeriaye kuru kərmaiye shi done kərmai lardə Nigeriaye loktu ganaye 26 August 1993 lan səta 17 November 1993 ro saadənama.
Kawu cidanzə siyasayero, Shonekan də shima kura kuru kura kampani United African Company of Nigeria ye (kamfani Niger ye dəga waratatəma), kampani kura Nigeria ye do loktu dən shima kampani kura do Africaye sha sunotin ma suro Sub-Saharan Africa ye lan.
## Laminate
Erwin Schrödinger

**Erwin Schrödinger** 

Sha chasambo yim meyon indin bǝ lan kentawu shawur bǝ lan suro sa,a duwu meyon uskun fiskun tulurin bǝ lan (12-Aug-1887) suro bula (Vienna Edberg) bǝ lan sha katambo.

## Kenengan nzǝ buro yǝ

## Kǝrmu Nzǝ
Yim diyon bǝ lan kentawu Razab bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin firakkin tilon bǝ lan (4-jan--1961) suro bula Vienna bǝ lan bawono. **Erwin Schrödinger**

dǝ shi kam Cidi Austrian bǝ kureman attǝyǝy shi malum ( Physics and theoretical biology) bǝ . Shi ye kam fal suro Am ( Quantum Theory) buroza sutulu na. Shiro (Nobel prize ) sadina nasha Physics bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin fyakkin yaskin bǝ lan.

## Lamintǝ
European Union

Karabka **European Union** (UN) bǝ lan sun nzu notunama. Karabka la kerwǝ findin tulurin bǝ (27) cidi-cidi Europe bǝ na fallo kilta (Europe Union) diwa kokkada suro saa duwun yar laarrin filaarin indin bǝ lan AU saa duwun yar laarrin filaarin yaskin bǝ lan karabka diwa kokkada (1992-1993) 

European Union (EU) də kəlakəl siyasabe-a arzəwube-a lardəwa 27 doni Europe lan kara.[9][10] Kəlakəldə nəm kuranzədə 4,233,255 km2 (1,634,469 sq mi) kuru nəm nguwu amyedə miliyon 449 ma kozəna. EU də sha kəlakəl siyasabe sui generis lan bowotin, shi do ne halla kəlakəl-a kəlakəl-a kəlzəna ma. Suronzən kashi 5.8% nəm nguwu jama dunyabe suro saa 2020 yen mbeji, [c] Lardəwa EU yedə awo fatoye fandonza (GDP) alamanna US$16.6 trillion suro saa 2022 yen, adəye alamanna fal suro arakkəyen GDP dunyabe.[14] Kuruson, lardə'a EU ye samma Bulgaria dawun baro, fuwutə adammanaye zauro nguwu'a futu United Nations ye fuwutəye fəlezəna yeyi. Shi do ne Customs Union gultin də, shima zawal do kasuwu fal suro lardəye koktəye, shara’a do lardə’a memba’a sammason faidatin ma. kuru lamarra anyi bas, na do kəriyewadəye falro walzayinro kasatsanadə. Kaida’a EU ye də, amso’a, kare’a, cidawa’a, zar’a suro kasuwu ye lan nəm kəlanza’a lezayin də’a tawattəgə; kuru letəgəram kasuwube-a, bare-a, bənyi kənta-a fuwutə nashabe-a lan noto. Passport kaltəgədə baro tədəna suro Schengen Areayen bəlawuro nankaro.[19] Eurozone də shima karapka do lardə’a 20 EU ye do kəlakəl arziyi’a kungənaye’a wuzəna ma kuru kungəna euro ye faidatayin ma. Letəram lardəwa diyabe-a nzəliwobe-a men, kəlakəldə faidanzə nasha nəmkam diyabe-a nzəliwo-ayen fuwuzəna. Shidə cida diplomaticbe dunya sammason sədin kuru kəlanzə'a wakiljin United Nations'a, karapka kasuwu dunyabe'a, G7'a G20'a lan. Dalil nəm dunonzə dunyabe nankaro, European Union də maləmma laaye sha duno kura cijinro bayanzana.[20][21][22]

## Lamintǝ
Eva Alordiah

**Elohor Eva Alordiah** 

Sha chasambo (13 Aug 1989)**Eva Alordiah** lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotuma. Make-up Artist, Fashion Designer and Enterpreneur lan chidajin. Shi tilan igbo yi Dalter State bǝ amma Abuja lan wura'ano. Shi ma best female rapper of Nigeria bǝ. Nigeria music industry lan chidajin. Shiru Award ngwuwu sadǝna, surana nzan ( Nigeria Entertainment, One Eloy Award,One YEM Award. Album nzu (GIGO, GARBAGE IN GARBAGE OUT) Saa 2011 lan chido.Attǝyyǝy kuruman saa 2016 lan album nzu (1960) kulluno.
## Lamintǝ
Eva Arden

**Eunice Mary Quedens** Sha Chasambo 30 April 1908-12 Nov 1990. **Eva Arden** Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Evan Adams

**Evan Tlesla Adamsdə** (kəntagə Nuwambaye 15, 1966lan katambo) shidə asal Canadaye bikke makkaryema, bikke makkarye ruwotəma kuru liita. Coast Salish lardə Sliammon First Nationye batau kəmoduwu Powellye, British Columbiayelan, shiga dunyalan zauro nozana kəla cidanzə fimma Sherman Alexieyen, naptə Thomasye Konnu Garzənayen suro fim 1998yedən Alamawa Kannuye-a Seymour Polatkin suro fim 2002yedən-a. Kasuwu Biske Fartəye.

### Lamintǝ
Evigga

**Erhiga Agarivbie** 
Sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu Armalan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun tulurin bǝ lan sha katambo (30-march-1987)**Erigga** lan sun nzu notuna ma. Kayama cidi Nigeria bǝ Attǝyyǝy kuruman kaya ruwotuma.
## Lamintǝ
Evolution

Wuratǝdǝ shima faltǝdo suro awowa waratabe suro kǝndaram shimadǝben kǝrtǝnzǝdǝye. 1][2] Loktu do fuwutəbe alamanna kartə alabe-a genetic drift-a ye nəmgadenzə geneticbe-aro cidazayin, kuru adəbe səkə alamawa laa suro adadudəyen awoa gade-gade tədin. 

## Lamintǝ
Eye

Keska dǝ shima organ hangalbe wo, shi donyi kǝnǝnga so dǝro bayanna kǝla awo dǝn tǝdin ma wo.
Eyimofe Atake

**Eyimofe Atake**
Eyimofe Doyle Atake, (kǝntawu Fabarairuye kawunzǝ 20 saa 1958 lan katambo) shi luwala Lar Nigeriabe. Shiga lawyer kura Nigeriabe suro saa 1999ben codo.
### Kǝnǝnga buroye
**Atake** də Sapele lan katambo, bəla do suro fəte British Nigeria ye lan (kərmadə, Sapele, kəriye Delta ye, Nigeria) sha shararam daraja FOM Atake ye, shararam kura do fəte Nigeriaye dawuye (1967-1977) kuru Senator do Jami lardǝ Nigeriabe (1979-1982) kuru kamunzǝ, Victoria Arugha Patricia Atake (tambo Foss).

**Atake** də maranta St. Saviors ye Ikoyi, Lagos lan kərawono, kuru baanzə də majistrate kura suro British Colony Lagos ye lan cidazəna saa 1950-a badiyaram saa 1960-a lan.
### Lamintǝ
F.C Barcelona

## F.C Barcelona
**Futbol Club Barcelona** (Catalan) aw Barcelona aw bi Barca, karabka dekkel bǝ kərye Barcelona, Catalonia, Spain lan daana ma. Karabka barca bǝdǝ La Liga cidi Spain bǝ dǝ baksan. Saa 1899 lan karapka biske dekkel shiye Swiss-a, Catalan-a, German-a, England-a ye Joan Gamper ye fuwumanza lan kokkada, kungiya də alama ada Catalan ye-a Catalanism ye-aro wallono, adə nankaro motto "Més que un club" ("Kulob kozəna") ro wallono. .[2] Kulobwa dekkel shiye gadeso yedei gənyi, ngawo kənatwudə Barcelona'wa kənga kuru cidazayin. Shima kungiya dekkel shiye zauro daraja'a dunyalan kən yakkəmewo, tamanzə $5.6 billion, kuru shima kungiya dekkel shiye kən diyaumewo nasha kungəna tuwondinyen, kungəna €800.1 million saa woson səbandin.[3][4] Kaiyya Barcelonabe hukumabedə shima "Cant del Barça", Jaume Picas-a Josep Maria Espinas-aye ruwozanadə. Barcelona də adamen kafiya sələm liwula-a garnet-a lan bikkejin, adə nankaro sha Blaugrana lan bowotin.

Barcelona də shima kungiya do zauro zayetəna dunyalan. Fato fatobe lan, Barcelona ye kowo 78 zuwuna: La Liga ye 27, Copa del Rey ye 31, Supercopa España ye 15, Copa Eva Duarte yakkə, kuru Copa de la Liga indi, kuru shima kam do ne gasa diyau dareye dəlan zuwuna ma. Suro dekkel shiye dunyabe lan, kungiyadǝ ka'ala Europebe-a dunyabe-a 22 zuwuna: ka'ala UEFA Champions League bə uwu, rekod diyau UEFA Cup Winners' Cupsbe, UEFA Super Cups uwu, rekod yakkə Inter-Cities Fairs Cupbe, rekod kəllata Latin Cup indi , kuru yakkə FIFA Clubbe Dunyabe.[6][7][8] Barcelona də shima buro salak ye suro kəlakəl gargam dekkel shiye dunya bewa isawu-a kungiya dunyabe saa 1997-a, 2009-a, 2011-a, 2012-a, 2015-a lan, kuru shima kən ləgarmi kungiya UEFA ye suro kəntagə May 2023 yen.[9][10] 11] Kulobdǝ tussuna Real Madrid'wa gaska sadin, kuru biskewa ndikate kungiya indibedǝ El Clásico lan bowotin.

## Lamintǝ
Facebook

**Facebook**

yim dǝyon bǝ lan Kǝntawu Sawan bə lan suro saa duwu indin diyon bə lan (4-feb-2004)  Cidi Amariki bə lan zairowa la sandi yaski. **mark Zuckerberg** wa, chirs Hughes wa, moskovitz wa. Shafi Facebook bə lan notunama dǝ kaa da. Suro zairowa bə la din moskovitz shima kuranzawo sa,an nzə findin yaskin dina lan sadin. Harvard University America yə lan mowontin nzə kirawono Darasi psycology bə nadin kǝrawono. Shafi Facebook yə dǝ mowontin zan badiyada. Daliwo mowontin za Harvard duwu fallin yar indin kozəna rijister sadina shafi **Facebook** bə la din. Suro kǝntawu fallin retalan daliuwa mowontinza di bə Rijister sadina shafi Facebook bə ladin. Adǝyə Angallin shafi shimadi am ngu,u bə nozana. Sa,a duwu indin luko uwun bə lan shafi **Facebook** yə diro Rijister sadina shafi kura walta ro.  Kila kunguna dollar Amariki duwu fallin yar indin bə lan.

## Lamintǝ
Evi Edna Ogholi

**Evi Edna Ogholi** 

Sha chasambo (6 july 1966) Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma.Kayan nzu lan notuna ma shi "Happy Brithday".Isoko L.G.A Dalter State lan katambo fato Reveren R.O.Ogholirluy bǝ.
## Lamintǝ
Everton F.C

**Everton Football Club** dǝ karabka dekkel bǝ kərwe Liverpool bən kara, English Premier League lan dekkel baksan.saa 1878 bǝn karabka shima də kokkada.

## Lamintǝ
Falz

**Folarin Falana** sha chasambo yim findin tulurin bǝ lan kintawu maram bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin bǝ lan sha katambo (27 oct 1990) **Falz** lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma Attǝyǝy kuruman biske drama diyoma. Saa duwu indin laarrin bǝ lan (2009) lan kaya badiyunu.
## Lamintǝ
Fato

File:Ranch style home in Salinas, California.JPG
**Fato** shima na donyi garrata cinna gawoyəya jimsowa surodin. Shima kam bǝ garzǝ suroden nafshin ma kuru awo faida,a suroden ginata yǝ.

### Lamintǝ
Fay Bainter

**Fay Okell Bainter** Sha Chasambo yim tulur bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwu mǝyon uskun firakkin yaskin bǝ lan sha katambo (7 Dec 1893)

## Bawono
Yim mǝyon araskin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin firakkin uskun bǝ lan bawono (16 April 1968). Biske makar bǝ diyoma cidi Amariki bǝ, suro saa duwun yar laarrin fyakkin uskun bǝ lan (1938)  Academy Award For Best Supporting Actress bǝ ciwondo suro biske Jerebel bǝn.

## Lamintǝ
Faze

**Chibuzor Oji**  dǝ sha chasambo suro saa duwun yar laarrin filaarin tulurin bǝ lan sha katambo (1997) **Faze** lan sun nzu notuna kaya cidi Nigeria bǝ kaya rutuma suro saa duwu indin luko diyon bǝ lan 2004 lan album nzu buroyi chido.

## Lamintǝ
Federico Fellini

**Federico Fellini**
dǝ sha chasambo yim findin bǝ lan kǝntawu Razab bǝ lan saa duwun yar laarrin findin bǝ lan (1920).  Cidi (Rimini) bǝ lan.

## Kǝrmu nzǝ
Yim fyakkin tilon bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan saa duwun yar laarrin fillaarin yaskin bǝ lan bawono. Cidi (Rome) bǝ lan (1993). Federico Fellini dǝ biske makar bǝ izini yoma (Director)keryǝ Italian bǝ. Kureman attǝyǝy biske makar bǝ rowotuma. Bisken nzi burobǝ izini china dǝ shima (Lo Sceicco Bianco) suro saa duwun yar laarrin fiwun tilon bǝ lan. (1951) sha (Alberto Scordi) wa. Amma michelangelo Antonioni shima biske dǝ rowozi.

## Lamintǝ
Federico Valverde

## Federico Valverde
**Federico Valverde** sha chasambo yim findin indin bǝ lan kǝntawu tulur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin uskun bǝ lan sha katambo (22/7/1998) Dekkel baktema cidi Uruguay bǝ kuru dawu baktema karabka donyi La Liga bǝ Real Madrid bǝ ro kuru cidi nzǝ Uruguay bǝwa ro.
Valverde ye cidanzə gonyiye də Peñarol lan badiwono saa 2015 lan, kənasar do Uruguayan ye suro saa buro salak ye lan zuwuna də. Suro sagǝ 2016 nen, Real Madrid ro karagǝ, buro salakkin kungiya gǝnatǝram kungiyadǝbero bikkejin. Shiye buro salakkin karapkanzǝ buro salakkin suro saa 2017 lan sǝdǝna kuru tǝn buro salakkin luwata 300 saminro sǝdǝna, ka'ala La Liga ye yakkǝ zuwuna, ka'ala FIFA Club ye dunyabe indi, ka'ala UEFA Champions League indi, UEFA Super Cup indi, kuru Copa del Rey.
Valverde ye buro salakkin Uruguay ro suro saa 2017 yen cido, kuru tǝn buro salakkin lardǝnzǝ wakilzǝna gasa Copa América ye yakkǝ lan (2019, 2021, 2024) kuru gasa FIFA ye dunyabe 2022 ye dǝlan.

## Kǝnǝnga nzu Buro yǝ
Valverde də sha yim kawu 22 kəntawu Julyye saa 1998 lan suro bərni kura Montevideo yen katambo, Julio Valverde-a Doris Dipetta-a ro. Yanzəgana kura fal mbeji, Diego, kuru yanzəgana indi, Pablo-a Matías Castro-a. Valverde də kaduwu Spain ye-a Italy ye-a kuru kam Spain ye ro wallono saa 2020 lan ngawo passport Spain ye səwandənan.[12] Valverde ye cidanzə nəm ganaye də kungiya mashiye fatoye lan badiwono. Daji ngawo saa gana laayen Peñarolro jarabkono kuru Néstor Gonçalvesye sha kulassəna.

## Cida Karabka yǝ
**Penarol**

Valverde ye cidanzə nəm ganaye nguwuso Peñarol lan cido, na done duwaro awo laa fəlezəna. Shiye kungiyanzǝ buro salakbe dǝ kǝntawu Julyye kawunzǝ 23 lan sǝdǝna, yim fal ngawo kǝntawunzǝ kǝn 17th ye dǝn, suro biske kǝla Cruzeiro ye dǝlan shi do 3-1 lan kǝnasartana dǝn. Daji shiye buro salakkin kungiya dǝro kǝntawu August ye kawunzǝ 16 saa 2015 lan sǝdǝna suro biskenza buro salak ye saa 2015-16 ye dǝlan kǝla Cerro yen, loktu dǝn shiga awo sǝdinma kuru sawanzǝ Diego Forlán ye shimozǝna kuru shawari cina.
Shiye suro karapka zawalle Uruguaybe ro wallono kuru karapka Europebe soye hangalnza gozəna, Arsenal-a, Barcelona-a, Chelsea-a Real Madrid-a kunten.

**Real madrid**

Suro kəntagə Julyye saa 2016 lan, Valverde dəga Peñarol lan Real Madrid ro kalakca, burolan sha karapka Castilla ro cedo. Ngawo kəntagə indiyen, bikkenzə buro salakbe Castillaro kəla Real Uniónyen cido, bikke do karabkanzəye shawazənadən.[19] Shiye wakil Castilla ye ro wallono zamanzə buro salakyen, kuru goal buro salak ye kəla Albacete yen suro kəntagə December saa 2016 yen səkəna.[20]

Faidanzə kungiya dəro wurajin dəro wumiya, Santiago Solari, kochinzə Castilla ye dəye wono, yim kawu kəntawube 29 kəntawu January ye saa 2017 lan, "Shiro zauro kəji fanzəna. Shiye kungiya dəga lardə dəro zauro ngalwozəna. Valverde də sambisoro dekkel shiye ngəwu sədin.

## Lamintǝ