Korea

**Korea**

Korea (Korea: 한국, romanized: Hanguk Korea Anəm yǝ lan, au 조선, Chosŏn Korea Yala yǝlan) shima nasha cidi yǝ gədi Asia yǝ doni cidi Korea yǝ (한반도, Hanbando Korea Anəmye lan, au 조선반도) Korea Yala yǝlan. , kərtawa Jejubǝ'wa, kuru kərtawa sənana'wa. Tun loktu kəriwu dunya bǝ kən indimi suro saa 1945 lan dazənadən, siyasamen yakkata nasha au karəngə parallel kən 38th yǝn; suro saa 1948 yǝn, lardəwa indi kərmai kəla bǝ warmajiya, indiso kərmai kəla bǝ nashadə sammabe gozana: North Korea (Democratic People's Republic of Korea; DPRK) retanzə yala bedən kuru South Korea (Republic of Korea; ROK) anəmnzən, shidoni kəriwu korea bedə sadənadə. saa 1950 lan səta 1953 ro saadənan. Nashadə yalanzən China-a yala-gədinzən Russia-a, kəmoduwu Amnok (Yalu)-a Duman (Tumen)-a farzəna, kuru Japan-a anəmgədinzən Korea Strait yǝ ​​yeksəna. 

Naptəram amso bǝ nowata də kəriye Korea bedə saa 40,000 BC lan badiwono.[3] Mairi Gojoseon yǝ də, shi do ne adamen 2333 BC lan koktəna də, mairi Han ye dəro 108 BC lan cukkuro. Ngawo zaman Mairiwa Yakkəbe ngawon, shi doni koreadə goguryeo-a, Baekje-a, Silla-aro yekkatə. Suro saa 668 AD yen, Silla ye Baekje'a Goguryeo'a kəriwuzəna bana kərmai Tang ye lan, Silla kəllata'a cedo; Yala dən Balhae də Goguryeo'a kənasarrata. Dareram karnu kən 9 me lan, Unified Silla də lardə'a yakkəro wurtəna, zaman mairiwa yakkə dareye badiwono. Suro saa 918 yǝn, Goguryeo də waltə Goryeo ro cishango, shi do ne "kəltə lardə yǝ jireyǝ" lan bowozana də, am gargamma Korea yǝ dəye, sau mairi'a yakkə dareye'a kuru kərmai Balhae ye'a kəlzəna ngawo sukurinzəyen.[4] Goryeo, shi do ne sunzə exonym zamanbe "Korea" ro walzəna də, zauro ada'a kuru su'a təgəndinma buro salak ye də'a suruna. Suro karnu kən 13th yedən, Goryeo də kəriyǝ kərmai Mongol yǝ ro wallono. Goryeo ye kərmai Mongol yǝ dəga səsangəna kawu kərmai General Yi Seong-gye yǝ kərmai dəga səsangənaro, shi do kərmai Joseon yǝ suro saa 1392 yen koksəna də. Saa 200 buroyǝ Joseon yǝ də nəlefa lan kara; Hangul də, alfabet Korea yǝ dəga tətandəna kuru Confucianism də zauro faida'a ro wallono. Adəye Japanese-a Qing-a ye bətərəm sadənan dawono, shi done Joseon ro banna suwudə kuru Korea yǝ sandiya yaktəro suwudəna. Ngawo bətərəmdəyen, Joseon do kəlanzən ruwozənadə loktu nəlefa-a fuwutə-a saa 200 karəngaye səbandəna, kuru fuwutə adabe-a nzundube-a. Saa dareye karnu kən 19th ye lan, Japan yǝ Joseon'a mburo səkkə katəro kuru Joseon yǝ fitəna jili Kapsin Coup so, Donghak Peasant Revolution so, kuru Empress Myeongseong yezo'a sorin. Suro saa 1895 lan, Japan yǝ kəriwu Sino-Japan yǝ buro salak ye dən China'a kəriwuzəna kuru China yǝ kərmai Korea yǝ dəga fallatə kuru Korea də cidiya kərmai Japan yǝ lan gənaada. Suro saa 1897 yǝn, Joseon do karnu kada'a dəga mairi Koreaye falzəna, mai Joseon ye dareye Gojong də, mairi Koreaye ro wallono. Kǝnasar do Japan ye suro kǝriwu Russia-Japan ye saa 1904-1905 ye dǝ, duno Russia ye Korea-a Manchuria-a yǝ dǝlan duwono. Suro saa 1905 yen, Mairi Korea bedə Mairi Japan bero wallono. Suro saa 1910 yǝn, Daula Japan bedə kərmaimen kəriyǝ Korea bedə kəlzəna.

Korea cidiya kərmai Japan yedən sanyaramso-a zamanye-a, razəwuro zortə-a, kuru kərmai kəlabe Koreaye'a zaktə-a, futu 1919 March First Movement lan fəlezəna yeyi. Japanese soye ada Koreaye dəga dabsana, kuru loktu kəriwu dunyabe kən indimidən am Koreaye miliyon kada dunon sabsana kəriwunza banazaro. Suro saa 1945 yen, Japan ye kəlanzə kəlakəlro cedo, kuru Soviet Union-a United States-a ye kasatsana Korea'a indiro yaksayin, nasha askərraye indiro yaksayin, nasha Soviet yedə yalalan kuru nasha America yedə anəmlan. Yaktə adə loktu ganaro dawartəna, dawari Korea ye waltə cidiya gumnati falyen kəltaye mbeji. Suro saa 1948 lan, DPRK-a ROK-a də ngawo kərmai falye lan kokkada, kuru hangalza kəriwu Koreaye suro saa 1950 yen badiwono, shi done U.S. ye fuwumanzə United Nations ye-a askərra communist Chinese yǝ-a suwudəna də. Kərigədə suro saa 1953-yǝn dawono, amma nəlefa baro. Kate lardəwa dəyen nasha askərraye tətandəna, yaktə buro yǝ dəga karəngəzəna.
## Lamintǝ