open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Felice Beato

Felice Beato (c. 1832-29 kəntawu Januarybe saa 1909), kuru shiga Felix Beato lan nozana, [notə 1] shidə foto gotəma Itali-Britainbe. Shima kam buro salakkin foto gojinma gədi Asiaben kuru shima foto kəriwube buro salakkin gojinmawo. Shiga cidanzə genrebe-a, fotowa-a, kuru kururam-a kuru awowa garbe-a kuru nasha Asiabe-a Mediterraneanbe-aro nozana. Beato ye bəlawurozəye shiro dama fotowa lardəwa-a, amso-a, lamarra-a am Europe-a North America-aye nozanyi-a kuru cintəzana-a tandoye cina. Cidanzəye fotowa awowa jili Indian Rebellion 1857-a kəriwu Opiumbe kən indimi-a suwudəna, kuru shima fotojournalism buro salakbewo. Shiye fotowu gadeso'a taasirzəna; kuru faidanzə Japanlan, na shiye fotowu-a kuru kisandiwu-a kada'a kərazəna kuru cidazənadə, zauro kuruwu kuru tusshin.

## Kənənga nze
Ojo. Lagos

**Ojo**

Ojo də bəla kuru nasha gomnati ganaye suro Badagry Division yen, kəriye Lagos ye lan, Nigeria lan, na'a gana noata alamanna jami'a kəriye Lagos ye'a kasuwu Alaba ye'a gadeso'a. Ojo də nasha gədi zawal kura Trans-West Afre dən kara, alamanna kilomita 37 fəte Lagos ye lan. Shidə nasha laa bəla Lagos be.↵

Anəm bəladəyen (Badagry Creek farzəna), nasha gomnati bəlayedə am gana kuru suronzan nji mangroveye-a njiye kattiye-a mbeji. Ci kəmaduwube laadə na batallabero walzayin loktu kawuskeben. Dabba karaabedə ngəwunzaso dabbawa suro cidiben gərtə-a, njiwa-a ngudowa-a suronzan kəmowun-a, iguana-a, gorjama-a, kuru squirrels-a mbeji. Whales-a dolphins-adə nasha ci kəmaduwube karəngə Ojobedəro ziyara sadinro nozana.

## Gargam
Ada ciyedəye wono Ojodə Esugbemi-a, kamunzə Erelu-a, kuru kura maləm adinbe Osu-a sandima cowondo sa Ile-Ifelan hijra sadənadə nabtəramma su Ilufeyedə koksanadən. Esugbemidə barama shidoni karaa njiye nadəyedə kulashinzə sədinma, shidoni dare bəladəro walzənadə. Sokku bəlawurowanzəyen, shiye tawatsəgəna kəla shiye naptəramdəga faraksəyinno. Osu ye oracle lan shawarizə Ikemo lan suro Olojo District kərmayero tawatsəgəna.[3] Bəla bəlindəye amma Aworiye gade kərta Iddoyeya Idumotayeya bowono, sandidoni Irewe Osolu garzanadə, anəm Oto-Aworiyedən.

## Lamintǝ
Matthew Ashimolowo

Matthew Ashimolowo
(17 March 1952 lan katambo) shidə maləm adinbe Nigeriabe, shidə pastor kura nasha kəristabe dunyabe Kingswaybe (KICC) Londonlan.

Faraskəramnzə Winning Waysbedə sambisoro Radio Premierbe (London)-a Spirit FM-a (Amsterdam)-a kuru telebijin Nigeria-a, Ghana-a, Zimbabwe-a, FaithAfrica-a (DSTV 341)-a kuru Trinity Broadcasting Network-a (TBN) lan fəlezayin.

Ashimolowo ye dawudi kəristabe dunyabe Kingswaybe (KICC) suro saa 1992yen UKlan kokkono. Forbes ye loktu laan arziyinzə dola miliyon 6 səta dola miliyon 10 ro saadəna.

## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Ashimolowo də adin kəristabe ro walzəna sa'anzə 20 lan ngawo baanzə bazənayen kawu maranta Biblebero gayinro.

Forbes ye somzəna nəm nguwu Ashimolowo ye də kate dola miliyon 6-10 yen kara.[3] Accounts saa ye KICC ye dəye tawatsəgəna kəla alwoshi saa ye £100,000 səwandin amma arziyinzə nguwuso adab kəristabe-a kakkadi hawarbe-a kamfaninzə hawarbe Matthew Ashimolowo media lan lado lan tuwandin.

Ashimolowo də sha wa'azitəma injil nəm fuwutəye ro gozana.[5]

## Lamintǝ
Queen Mary of Denmark

**Queen Mary of Denmark**

5 kəntawu Fabarairuye saa 1972) shima mai kamuye Denmark ye naptə kamu mai Frederik X ye lan.

Mary ye Frederik'a kəllatə (sadən mairi Denmark yǝ) loktu gaska Olympicye saa 2000 ye Sydney lan sədindən. Sandiyǝ kəntagə Maybǝ kawunzə 14 saa 2004-lan coci Copenhagen ben nya'ada.

Tadanza diyau: Christian-a, Isabella-a, Vincent-a Josephine-a. Tun nyiyanzən, cidawa kəla mairi Danish ye lan sədin, kuru karafkawa banayǝ 30 ma kozənaro cidazəna, surodən United Nations Population Fund-a, ofis nasha Europe ye karafka nəlewa dunyabe-a, Danish Refugee Council-a Julemærkefonden-a mbeji. Shiye karapkanzə naptəram jamabe shiro Mary Foundation gultində suro saa 2007yen kokkono.

Suro saa 2019 yen, Mary dəga rigsforstander ro cado, shi done shiga kolzə regent ro waljin sa mai də diyaro waljiya. Shima mai kamuye Australialan katambo buro salakye lardə ndaso soye ngawo yanzə kamuye, mai kamuye Margrethe II, kəntawu Januaryye kaunzə 14 saa 2024 lan kolzənayen. Shiro ka'ala Countess of Monpezat ye mbeji ngawo kwanzəro ka'ala də 2008 lan cedoyen.
## Kǝnǝnga buroye
Mary Elizabeth Donaldson də sha kəntagə Fabarairuye kawunzə 5 saa 1972 lan suro litari Queen Alexandra yen katambo, Hobart, Tasmania lan. Shidə shiro ganawo suro nduli diyauyen am kura'a Scotland ye, Henrietta (nee Horne), banama kura banama kura jami'a Tasmaniaye, kuru John Dalgleish Donaldson, ilmuma, shehu isawuye kuru memba Clan Donaldye. Kakanzə bawanzəye də shima Captain Peter Donaldson (1911-1978). Sunzǝ kakanzǝ Mary Dalgleish-a Elizabeth Gibson Melrose-a lan bowoana, kuru Hobart lan katambo kuru wurano. Yanzəganawa feroye indi mbeji, Jane Stephens-a Patricia Baile yǝ, kuru yanzəgana kura, John Stuart Donaldson-a. Yanzə bawono ngawo tiyata karəgəbe kəntagə Novemberbe kawunzə 20 saa 1997lan, sa Marydə saa 25 lan. Suro saa 2001 lan, baanzəye kitawu ləbtəma kuru kitawu ruwotəma British ye Susan Moody dəga nyawono.

Loktu ganazəyǝn, Mary də biske-a awowa gade kəraye-a sədin maaranta-a na gade-a lan. Shiye kaiya kərawono, piano-a, flute-a, clarinet-a zajin, kuru basketball-a hockey-a zajin.
## Lamintǝ
Queen Saleha of Brunei

Queen Saleha of Brunei
Pengiran Anak Saleha də (7 kəntawu Octoberye saa 1946 lan katambo) də kam fato mairibe kamu sultan Hassanal Bolkiah ye.

Shidə fero Pengiran Anak Mohamed Alam-a Pengiran Anak Besar-aye. Ngawo kwanzə də Sultan-a Yang Di-Pertuan-a Brunei ye ro kərmai təkkənayen, shiye yanzə-a, Pengiran Anak Damit-a dəga waratazəna, naptə Raja Isteri yen. Shidə yanzə mairi Al-Muhtadee Billahbe.

Kənənga-a ilmu-a buroye

Pengiran Anak Saleha də sha Kampong Sumbiling lan katambo, bəla Brunei ye lan (kərmadə Bandar Seri Begawan), Brunei lan kəntawu October ye kawunzə 7 saa 1946 lan. Shidə fero kura Pengiran Pemancha Pengiran Anak Haji Mohamed Alam-a Pengiran Anak Besar-aye.

## Bana naptəram jamabe
Saleha də shima kəlakəlma karafkawa kadaye, alamanna karafka kamuwa Brunei Darussalam yeyi, karafka kamuwa Brunei Shell ye (PWBS), karafka kamuwa digiri tamozanaye (PSW), cidaram kamuwaye (WI), PERTIWI, karafka feroye Brune ye, karafka feroye Brune ye. Darussalam,  cidawu kura-kura gomnati Brunei ye kəlakəl kamuwaye (BISTARI).
## Awo tamtamye-a awo saraǝna-a
Saleha də cele bənyiye mbeji, na ngudowaye mbeji, kuru gadəna tada kəskaye mbeji dalil shidə diyalan kəji fanjin. Kəradə awo shiye sədinma fal, kuru biskewa ada Bruneianbe alamanna pasang-a congkak-a kuru badminton-a.
## Lamintǝ
{'''{S-start}}
Laurene Powell Jobs

Laurene Powell Jobs
Laurene Powell Jobs (kamzə Powell; kəntagə Nuwambaye kawunzə 6, saa 1963 lan katambo) də kasuwuma lardə Americaye, kasuwu kura kuru banama. Shima Emerson Collective koktəma kuru kuranza, zar yiwoye kura kuru kura The Atlantic ye kuru banama XQ Institute koktəma kuru kura. 

## '''Kənənga-a ilmu-a buroyǝ'''
Powell Jobs də fəte milford lan ciwono. Shiye B.A. ilmu siyasabe suro jami'a Pennsylvaniaben kuru B.S. degree kəra razəwu ye moranti Wharton ye jami’a Pennsylvania ye lan saa 1985 lan. Shiye digiri MBA ye mowonti kasuwuye Stanford ye lan 1991 lan səwandəna.[3][12][13] 

## '''Cida'''
Kawu mowonti kasuwu ye ro, Powell Jobs də cidaram Merrill Lynch ye lan cidazəna kuru saa yakkə Goldman Sachs lan cidazəna, naptə kasuwu fandiye lan. Suro saa 1990s yen, ngawo MBA nzəyen, Powell Jobs ye Terravera coko, kamfani kəmbu alagəlaye do ladowu yala California ye sammason səladin ma.[3][14]

Saa 2011 lan, Powell Jobs ye Emerson Collective coko, kampani do kasuwuwu’a awo bəlin diwomaso’a ilmu zamtə’a, hijira’a, fato hawarbe’a, hawar kənjo’a, awo’a njista’a lan cidazayin ma, zar yiko’a bana banatə’a. Suro koro do Financial Times ye suro kəntawu June ye saa 2025 lan, Powell Jobs ye wono kampani də "zar kasuwuwu’a awo bəlin diwomaso’a ro zar səkkəna, dalil do awo mowonjinma’a wuzəna lan".[16] Emerson men, Powell Jobs də Atlantic dəga kəmanzə.
Saa 2013 lan, Powell Jobs də shima zar yiwoma Ozy Media lan kuru suro saa 2017 yen kərmai dəga kolzəna.

Suro saa 2017 yen, Powell Jobs ye kashi 20% nasha biske dekkelye-a tamtamye-a (MSE) ye kaiyiwo, shi do ne NBA ye Washington Wizards ye-a, NHL ye bərni kura Washington ye-a, bərni kura arena ye-a. Shima kam kən indimi zar sətanama ngawo kura Ted Leonsisben.[20][21] Suro kəntawu December saa 2025 yen, MSE ye Powell Jobs ye mukonzə kampani ye dəga cezənaro warmajiwo.[22]

Saa 2023 lan, shidə zar yiwoma California Forever lan, kamfani bərni duno'a garjinma Solano County, California lan.[23] Cidadəye acres 66,000 ma kozəna Solano County lan kaiyiwo nyiyanzə cida kungəna ngəla suwudə, awowa konnuye bəlin, fatowa bəlin, ngurowa letəye, parks-a na adabe-a.[24]

Suro kəntawu Mayben saa 2025, mowonti nzundube Chibabedəye daraja doctoratebe Powell Jobsro rokko Jigme Khesar Namgyel Wangchuck-a Reid Hoffman-aben bananza jamaro sadənadə asutəro.[25]

Suro kəntagə Maci saa 2025 yen, Daniel Lurie, Mayor San Fransisco ye də, Powell Jobs'a kura kəlakəl San Fransisco ye ro rokko Ruth Porat yen wazəna.
Ahad bint Abdullah

Ahad bint Abdullah
Sayyida Ahad bint Abdullah bin Hamad Al Busaidiyah (Arab: عهد بنت عبدالله بن حمد البوسعيدية; 4 April 1969 lan katambo) shima kamu Sultan Omanbe, Haitham bin Tariqbewo.

Kǝnǝnga buroye

Sayida Ahad də fero Sayida Abdullah bin Hamad Al Busaidi-a Sayida Khalisa bin Nasr bin Ya'rub Al Busaidi-a ye. Baanzə shima cidiya nəm adabe suro cidaram nəm adabe-a, Awqaf-a, kuru lamarra Islambe-ayen cidazəna  kuru dare Gomna Musandamye.

Shidə Ahmad bin Said lan fəlangzəna, mai Omanbe buro salakye kərmai Al Saidben.

Kəranzə buroye Oman lan tamozəna kuru kəranzə kura Sociology lan diya lardəyen tamozəna.

Nyiya-a duli-a

Sayyida Ahad Abdullah-a kwanzə-a Sultan Haitham bin Tariq-adə duli diyau satana.

Mai Sayyid Theyazin bin Haitham (21 August 1990 lan katambo),[10] buro salakkin Sayyida Meyyan bint Shihab Al Said dəga nyawono yim kawu 11 kəntawu Novemberye saa 2021 lan. Saa 2025

## Lamintǝ
Queen Silvia of Sweden

Silvia (katambo; kəntagə Disembaye kawunzə 23 saa 1943) shima mai kamuye Sweden ye naptə kamu mai Carl XVI Gustaf ye lan. Shiye ka'ala adə'a sətana tun shiye Carl XVI Gustaf'a nyazənadən saa 1976 lan. Maidə-a kamunzə-adə nduli yakkə satana: Mairi Victoria-a, Mairi Carl Philip-a, Mairi Madeleine-a.

Gana-a kuru

Nǝmtada-a kuru ya-a

Silvia Renate Sommerlath də Heidelberg lan, Germany lan katambo, kəntagə Disembaye kaunzə 23 saa 1943 lan, fero Alice-a Walther Sommerlath-a ye. Baanzə kam Germanye kuru yanzə kam Brazilye.[2]

Yanzəgana kura fal mbeji, Ralf Sommerlath (1929lan katambo). Yanzəganawa gadedə sandima Walther Sommerlath, shidoni saa 2020 lan bazənadə, kuru Jörg Sommerlath, shidoni saa 2006 lan bazənadə.
Noora bint Hathal Al Dosari

Noora bint Hathal Al Dosari (Arabic: نورة بنت هذال الرجباني الدوسري) shima mairi Qatarbe kuru kamu kənyakkəme Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, Emir Qatarbe

## Gargam
Yim kawu kəntawube 25 kəntawu Februarybe saa 2014, Noora bint Hathal Al Dosariye Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, Emir Qatarbedə nyawono.

Sandiye duli diyau, tadawa yakkə ferowa fal:

* sheikh jo'an bin tamim bin hamad al thani (kawu kəntawube 27 kəntagə Marchbe saa 2015-lan katambo)

* Sheikh Muhammad bin Tamim bin Hamad Al Thani (kawu kəntawube 17 kəntagə Yuliben saa 2017lan katambo)

* Sheikh Fahad bin Tamim bin Hamad Al Tani (Kawu Yuni sagǝ 16 sagǝ 2018 katambo)

* sheikha hind bint tamim bin hamad al thani (kǝntawu fabarairuye kawunzǝ 5 sagǝ 2020 katambo)

Suro kəntagə Februarybe saa 2023-lan, Al Dosari-a kwanzə-a Spainro ziyararo lewono.[3] Shiye fatowa Nasridbe Alhambrabedə ziyarazəna loktu sandi Spainlan dasagənadən.

## Lamintǝ
Brigitte Macron

Brigitte Marie-Claude Macron (Faransaye: [bʁiʒit maʁi klod makʁ̃]; nee Trogneux [tʁɔɲø], buron Auzière [ozjɛːʁ]; 13 April 1953 lan katambo) shidə maləm Faransaye kureye kuru kamu Emmanuelbe.

## Kǝnǝnga buroye
Brigitte Macron dǝ shiga Amiens, France lan katambo. Shima ganawo suro nduli arakkə Simone-a (1910-1998) kuru Jean Trogneux-a (1909-1994) lan, kəmanzəwa Chocolaterie Trogneux zaman uwuye, 1872 lan Amiens lan kokkada. Shi kamfani do dare Jean Trogneux lan notəna də, tadanzə, Jean-Alexandre Trogneux də shima sha sunotin. Shidə fato Catholicben wurano. Moworonti Catholicbe kəlanzəye, Lycée du Sacré-Cœur, Amienslan dəro karaa.

Cida

Macron də, loktudən Brigitte Auzière də, mowonti Lucie-Bergerye Strasbourg lan saa 1980s lan adab kərazəna. Saa 1990s lan, Lycée la Providence lan təlam Faransaye-a Latinye-a gulzəyin, mowonti kura Jesuitye Amiens lan. Saa 2007 lan səta 2015 ro saadənan, Lycée Saint-Louis de Gonzague lan kəra gulzəna, suro maranta kən 16th Paris ye lan, maranta kəlanzəye Faransaye zauro daraja'a fal. Cidaram shimadən, shidə maləm Faransaye Frédéric-a Jean Arnault-aye, tada kasuwuma nəm kəjiye Faransaye Bernard Arnaultye.

## Lamintǝ
Sabika bint ibrahim al khalifa

Sabika bint Ibrahim Al Khalifa (Arabic lan: Muharraq lan katambo saa 1948 lan) shima kamu buro salakbe kuru kamu mai Bahrainbe, Hamad bin Isa Al Khalifabewo. Shidə yanzə mai Salman bin Hamad Al Khalifabe.

## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Sheikha Sabika də sha Muharraq, Bahrain lan katambo, suro saa 1948 yen fato kakanzə bawanzəye lan. Shiga Sheikh Ibrahim bin Muhammad Al Khalifa-a Sheikh Fatima bint Salman Al Khalifa-aro katambo. Al Khalifa də Riffa lan kakanzə yanzəye Salman ibn Hamad Al Khalifa'a wurazana, shi do ne Hakim Bahrain ye kate saa 1941-a 1960-a lan.

Sabika ye yanzəgana buro salak ye dəga nyawono, kəntagə October ye kawunzə 9 saa 1968 lan. Shima kamu Hamad bǝ buro salakbewo. Sabika-a Hamad-a ye duli diyau, tada yakkə fero fal-a:

Salman bin Hamad Al Khalifa, Mairi Bahrainbe (kəntagə Octoberbe kawunzə 21 saa 1969 lan katambo).

Abdullah bin Hamad al Khalifa (kǝntawu yuni sagǝ 30 saa 1975 katambo)

Khalifa bin Hamad Al Khalifa (kǝntawu yuni sagǝ 4 saa 1977 lan katambo).

Najla bint Hamad Al Khalifa (kǝntagǝ Mayube kawunzǝ 20 saa 1981-lan katambo).

Nasha awo tamtamye lan, Sabika ye fər Arabiye lan cidajin. Shiye cidazəna nəmngəla jilidəye nzəliwo nankaro kuru Bahrain dəga lardə buro salakye jilidəga nzəliwo sədinro koksəna.[5]<

## Lamintǝ
Venice

**Venice** də bərni do yala-gədi Italy ye kuru bərni kura lardə Veneto ye. Shiga kəla kərtawa 118ben gartəna shidoni nji kaata-a kuru canals-aye sandiya yeksənadə; nasha laa bərnidəyedə kotorowa 438 kəlzana.

Jazirawadə suro Venetian Lagoon cidiyazənadən kara, nji zakkata kate ci kəmoduwu Po-a Piave-ayen (kate Brenta-a Sile-ayen). Saa 2025 lan, am 249,466 Venice kura lan napsana au bəla Venice ye lan, suronzan am 51,000 yeyi bərni Venice ye dəlan napsana (centro storico) kuru gafsənanzadə cidi kura lan napsana.

Rokko bərni'a Padua'a Treviso'a yen, Venice də suro bərni kura Padua-Treviso-Venice ye dəro kəllata, shidoni bərni kura isawuye ro gotənama, nəm nguwu amye miliyon 2.6.
Sudə am Venetiye kureyedən gowotə sandi doni karnu kən 10th BC lan nadən napsanadə.[5][6] Bərni də bərni kura Republic of Venice ye saa duwu karəngaro, saa 810 lan səta 1797 ro saadənan. Shidə bərni kura kungənaye'a kuluwuye'a zaman Middle Ages'a Renaissance'a yen, kuru na kəriwu Crusades'a kəriwu Lepanto'a ye, kuru na kasuwuye faida'a-musamman maro spice, silk, centu. datəgəram kən 17th ye ro. Bərni-kəriyedə shima dawudi kungənaye dunyabe buro salakyewo, karnu kən 9th century lan cizə kuru karnu kən 14th century lan su'a kura səbandəna.[7] Adəye Venice'a bərni galiwuro sədəna suro gargamzəyen.[8]
Karnuwa kadaro, Venice də nasha kada ci kəmaduwu Adriatic ye-a suro kəriye Italy ye-a lan mbeji, adəye taasir kada kəla fasal garye-a ada-a yen kolzəna shi done kuro turinma.[9][10] Shi Venetian Arsenal də sha am gargamma kadaye gozana kəla shima cidaram buro salak ye suro gargam yen kuru shima cidi duno askərra njiye Venice ye wo.[11] Kərmai Venice ye də suro saa 1797 lan dawono, musko Napoleon yen. Ngawo adəyen, suro saa 1866 yen, bərnidə nasha Mairi Italy yero wallono.

## Lamintǝ
Tamil Nadu

**Tamil Nadu**

shima kəriye India be fətenzəwo. Kəriye India yǝ kura kən mewunzə nasha nəm nguwuye lan kuru kən arakkəme nəm nguwu jamayǝ lan, Tamil Nadudə fato amma Tamilyǝ, sandidoni təlamma Tamilyǝ manazandə-təlamma kəriyedəye kuru təlamma kureyǝ dunyalan zauro tussənadəyǝ fal. Bərni kura lardəyedə shima Chennai.

Ci kəmaduwu Indian peninsulayedən kara, Tamil Nadudə Ghats fəteye-a Deccan Plateau-a fəten, Ghats gədiye yalalan, ci kəmaduwu gədiyedə gədilan Bay of Bengal'a, Gulf of Mannar-a Palk Laccaeu-a so-a. anəm cape peninsulabedə, kəmoduwu Kaveridə kəriyedə'a indiro yakcin. Nasha siyasaben, tamil nadudə kəriya indiaye kerala-a, karnataka-a, andhra pradesh-a kəllata, kuru nasha laa kəlakəl kalangai Puducherrybedə zayezəna. Shidə kalangai kuluwube dunyabe yala Sri Lankabe kəla Pamban Island ben mbeji.

Shaidawa archaeologicalye fəlezana kəla nasha Tamil Nadubedə saa 385,000 kozənalan am kureye napsana. Kəriyedə gargam adabe saa 5,500 kozəna mbeji. Gargammamen, nasha Tamilakamyedə amma Dravidian təlamma Tamilye manazandə nabsana, sandidoni kərmai kadaye karnu kadaro sonozana alammaanna zaman Sangamyedo Cherasyeya, Cholas'a Pandyas'a, Pallavas'a (karnu kən 3me-9me CE) kuru dare Vijayanagarath karnu kən 1me-47).

Europeye kərmai notodə ci njiye kasuwuyǝ koktəlan badiwono karnu kən 17th lan, British ye kəriyedə nguwuso kərmai Madrasye lan karnu indiro sunotin. Ngawo kərmai kəlabe Indiaye 1947lan, nashadə Madras State of the Republic of Indiaro wallono kuru waltə fasaltəna sa kəriyewadə təlammamen 1956lan futu kərmaaro walzanadən. Kəriyedə sunzə Tamil Nadu ro faltəna, ma'ananzə "Lardə Tamilye", suro saa 1969. Adə nankaro, ada'a, kəmbu'a fasal garye'adə awowa kada suro saa kadayen suruna kuru zauro fuwuzana.

Kəntawu Disembaye saa 2023-lan, Tamil Nadudə razəwunzə awo lardəye fandoye (GSDP) ₹27.22 trillion (US$320 billion), adəyǝ sha razəwu kən indimi suro kəriyewa India ye 28-yedən sədin. Shidə lardədən GSDP kən 9me shiro kurawo badə shima ₹315,220 (US$3,700) kuru shima kən 11mewo nasha fuwutə adamganaben. Tamil Nadu də shima kəriye do zauro cidaram'a nguwu'a wo, nasha cidaram'a də shima kashi fal suro yakkəyen GDP lardəye də'a sədin. Ada'a fasal garye'a, ci kəmaduwuye kuruwu'a, karaa'a kuru kau'a, Tamil Nadu də fato awowa kureye kada'a, garra gargamye'a, na'a adinbe'a, ci kəmaduwuye'a, na'a kəla kauye'a, fato'a njiye'a kuru na'a dunyabǝ diyau'a. Sanyaram bəladəriye kəriyedə shima kurawo suro kəriyewa India ben. Kəriyedə na'a njiyǝ yakkə'a, karaa mangroveye'a, National Parks uwu'a, na'a dabba karagaye 18'a ngudo'a 17'a mbeji. Sanyaram fimbe Tamilbedə, shiro Kollywood gulzaində, ada kəriyedəbǝ nowatalan zauro faidajin.

## Laminatǝ
Shona Robison

**Shona McRory Robison** (26 May 1966 lan katambo) siyasama Scotland ye shidoni Secretary Cabinet ye kəla kungənaye-a Gomnati ganaye-a lan cidazəna suro saa 2023 yen. (MSP) bərni Dundee gədiye saa 2003 lan səta kuru shidə wakil gade nasha yala gədi Scotlandye saa 1999 lan səta 2003 ro saadənan.
## Sumana
*Hujjawa sammasoye andero gulzana kəla dalil kamuwa-a ferowa-aro fitənadə shima konga'a nəmzalumtə-a nəmzalumtə-a, am transbe gənyi. Andeye mbugalan sandi indidǝga kǝlnyenba. Hujja laa bawo kəla am nəmzalum-a nəmzalum-adə ngaltema awo gadero walza hal nəmzalum-a nəmzalum-a diwo nankaro.
*Majilas Scotlandbe lan manajin (3 kəntawu Marchbe saa 2022), futu suro "Doka Self-IDbedə kamuwa zauro suro tajirwaben dasagənaro zau gənajin, JK Rowlingye wono", The Times (7 kəntawu Marchbe saa 2022)
*Suro ruwo do The Scotsman ye lan, jarida Susan Dalgety ye raayi Robison ye dəro ja'au co kuru loktu dəga kozəna lan (3 March 2022) Robison ye raayi nzədə shima saa buro salak ye do Sarah Everard ye Wayne Couzens ye cezəna də, loktu dən cidama askərraye London ye lan cidajin. Everard ye cezəna də UK lan zauro hawartəna.
*Kuru wuye loktu adə gotə waltəm gultəro saragəna kəla bana hakkuwa transyedə futuyiman cidande-a kuru hangal gənatə kamuwa nəmgadetə-a hakkuwa kamuwaye-a nəmkalkalnza-a fuwutəgə-adəga təmzayin ba.
*"Jinsi Asutəye Yasa (Scotland) Bill: wasika MSPs ro", website Gomnati Scotlandbe (9 Disemba 2023)
*Andeye awowa samma gonyiye suro korkordəyen, kəla awo lamardəyen kuru awo fuwulan wakajinma, kuru awowa gade samma gotəna kuru futu am transye lejinna.
Adə nankaro, dalilla sammaso nankaro shawari adəga gonyena. [...] Awo na allan da’ana də shima cidaram demokradiyaye Scotland ye də zauro banazəna shara do ne suro raktəyen mbeji ma.
Kuru dalil Gomnati UKbe-a kuru secretary of State Scotlandbe-adə saraanyi nankaro, shiye təmanzədən raksə kəla məradəwa demokradiyabe majaliskube adəben fəlejin.
*Wuye təmangəna gashiftəwa samma kərngəna loktu Bill jinsi asutəye yasayedə gotənadən.
Tawadəro gashiptə kəla kəltəye, amma awo do ne surodən mbeji də shima kəndaramma am transye dəga gana laa ngəlaro sədin.
*Ngalte gulngǝnyi kǝla awowa zǝksǝnadǝ jireyero tǝdǝnyiro.
Karafkawa kamuwaye kada’a kəla kəlzəna kuru kazəyiyanza fanzəna, amma təmangənyi hujja laa mbeji kəndaram am transye ngalwotəgəye kamuwa-a ferowa-a lejinro.Lamar nəlewabedə am kəmbu zamtəmasolan kedo.
*Raayi kəla The Nineyen (BBC Scotland), futu Rachel Ameryye suro "Jinsi faltə: Shona Robisonye wono shiye gawura manajinba ngawo gomnatiye shawari sharaben appeal sədinbaro tawatsəgənayen", Scotsmandə (20 Disemba 2023)
*Bill do ne jinsi asutəye yasaye (Scotland) də sha gomnati Westminster ye kasada mairiye səwandəro dabkono, sashi 35 do ne Scotland Act 1998 lan faidatəna də, shi do ne Equality Act 2010 lan, lamarra adə’a awo gənatəna ro gozəna. Shararam kura Edinburgh yedə kəla shawari Westminster ye gomnati Scotland ye dəga kasatsanyi.
Amber Rudd

**Amber Augusta Rudd** (1 August 1963 lan katambo) siyasama kureye Britishye shidoni Secretary fatoye saa 2016 səta 2018ro saadənama kuru Secretary kəriyebe cida-a pension-aye saa 2018lan səta 2019ro saadənadə. Shidə Jami majaliskuye (MP) Hastings-a Rye-aye suro saa 2010yen karrada, kuru kərmairo walzəna. Majilas suro saa 2019. Shiye kəlanzə'a lardə falye conservative ro asuzəna, kuru letəgəram naptəram jamaye-a razəwuye-a indiso'a kəllata.
## Sumana
*Tǝmangǝna kǝrma dǝ shima loktu kalkalgǝnyiwo. Awo do ne magə allan ruyen də shima məradə do ne jama do ne amso’a banazəyin ma dəga dabtəro. Wuye awo Baroness Warsi ye gulzənadə asuyin kəla kasadə nguwu diwo məradəzəna [Prevent] jamaro lado nankaro. Andeye awo ngəlaro diwoye məradəzəna kəla shi adə shima awo nzəliwobe, kəla am ngəli-a ngəlaro nzəliwoben.
*"Dawari kəla-kəriwu-a kəriwutəyedə faltə mburo walzəna, Jeremy Corbyn-ye wono", BBC News, kəntawu Marchbe kawunzə 26 saa 2017
*EU ro koltədə am ngəwuye təmazayinro təmazanadə zauro zau
*"Brexit: Tusk ye wono MEPs UK ye də raksa 'kəntawu au kuruwuro' ro napsayin", BBC News (16 April 2019)
*Sokku Boris’a kəlanzən manajiya yayi, nyiye notənyi nduro manajin amma loktu shiye fatoro lejiya mask dəga sutuluyin, version ndaso? Shi orator do ne cakuri lan faidatin ma au kam do ne shiro njistəgəma ma. Shiye nozəna? Au shidə, Janus yeyi, hayyamaro version indiso kalkalro, kuru kəji fanzəna mask do am lawartəwu yimdəye'a kalkalzənadə karzəyin?
*Boris Johnson's Unleashed lan kulashi lan, "Boris ye nəmkamzə yakkatadə suro kitawunzəyen fəletəna – shidə Beano'a Gladstone'a kozəna", The Independent (7 October 2023)
Linda Arkley

**Linda Arkley, OBE** (kəntawu Fabarairuye saa 1952-13 kəntawu Octoberye saa 2023) siyasama am Britishye conservativeye shidoni mayor North Tynesideye kartənama saa 2003lan səta 2005ro saadənan kuru saa 2009lan səta 2013ro saadənan.
## Sumana
*Kamu bas do Mayor ro waltəye də, awo gade-gade cin. Wuye cida NHS Health Visitor ye diwo, gomnati ganaye fuwuma kuru amso'a na fallo kəlzəna awowa diwo nankaro.
*Kəriwuwa kozəna-a siyasa Punch-a Judy-aye fəlezayin də wuro gənyi. Wuye kotowo fuwuye ngəlaro garngin- kazadala ngəla loktu ngəlan awowa ngəla sədin. Fuwuma adǝ shima wuwo.
*We have a proud and remarkable history. Home to world class engineering and the hard sweat of workers who built the Industrial Revolution of the past. We have the expertise, passion and talent to be world leaders in the fourth Industrial Revolution of hi-tech, digital and new skilled jobs.
*Kamfennyidə nongutə baro fuwuro taktə-a məradə-a. Adə nankaro, nyiro futu nasha yala Tyne yedə waljin ngawo Mayor saa uwuro walzənayen. Andeye fato cidawa ngəla-a ngəwu-ayero waljin. Andeye fato ilmube ngəlaro waljin. Andeye fato kasuwuwa fuwujinbe ro waljin. Andeye fato Letəram fatobe ngəlaro waljin. Andeye fato Ambitionbe ro waljin.
*Wuye awo ngǝla suro amsoben, kasuwuben kuru jamaben sutuluyin. Wuye Town Center Tsar do kərmai-a kungəna-a mbejiro waljin bəlandedə fuwujinro tawattəgəro ngawo gaska intanetye mbeji yayi.
*Wuye karafkawa kəlanza kəltəye-a sada’aye-a ro Community Champion sədin - sandiye awo ngəla suro ande sammasoyen sutuluyin. Kamfaniwa-a jama-a ye kəlakəlnza məradəzana futu kaziyi do andero fəlejin dəga kaltəro.
*Wuye Business Ambassador daraja’a mbeji shi do ne wu’a cidajin ma nashande fuwutəgəro kuru kasuwu bəlin suwudin futu Enterprise Areas’a Business Zones’a kəltəyen. Dawarinyidə kamfaniwaro dama dunya sammason kuru UKlan naptəye cin, awowa ngəla kəla amnde-a nande-ayen fuwutəgə. Kuruson kasuwuwande mbejidəga banangin fuwuzayin
*Ilmu-a nzundu-adə zauro ngalwojin. Wuye cidaram gumnatibe-a kolzə mowontiyande-a maləmmande-a kəra daraja dunyabe yitagattəgəro. Wuye fasal kərabe North of Tynebe məradəwa fuwube nankaro kalkaljin. Kate njim kǝrabe-a na cidabe-a dǝn kǝltǝ mbeji. Wuye awowa ngəlalan kərayin andega ngəlaro diwo nankaro.
*Wuye charge congestionbedə kasatkənyi. Dawari Newcastle yedə bərnidə'a cejin. Wuye zar ngəlaro lenəmarero yiko məradəgəna kuru wuye bəlawuro fal Oyster Card-yeyi London yeyi, yala Tyne yero suwudə.
*Brexit də kasuwu ro lezəna. Wuye bana’a cin, kuru Britain ye Brexit Boost Area buro salak ye dəga fuwuzəyin. Kasuwu dunyaro katə.
*Tsar Tourismbedə ziyarawu sərayin.
*Wuye zaman bəlin fatowa majalisbe suwudin. Fatowa dunyabe-a kuru kamfaniwa fatobe-a sandiya garzayin. Fatowa do Ambition mbeji.
*Coun Nick Forbes ye awo adəga kalkalzəna loktu kəla karno Mayor ye lan gulzənadən, ”Adə loktu am bəlinro gənyi”. Wuye Nick'a kasatkata.
Hilary Armstrong

**Hilary Jane Armstrong**, Baroness Armstrong Hill Topbe, PC DL (30 kəntawu Novemberbe saa 1945lan katambo) siyasama jamiyya cidawu Britishbe shidoni wakil majalisabe (MP) yala fəte durhambe saa 1987lan səta 2010ro saadənan.
## Sumana
*[Kəla nəm jinsi MPs kongawabe lan] Sawande fal karapka yalabedə kəla Mo [Mowlam] ye nəmzalumzəyen kalla fizəna, kuru shidə suro njim shayiben kara loktu nadəro lenyiyen. Daji shiye wono: "Oh, awo ba, kuro nzənga dikinba. Amma nyiye kaziyiwa jireye kəla loktunyiben səbandində asunəmin." Ngalte nduma duwaro njim shayiben suluwuna rukǝnyi.
*"'Andeye nəmkərawu nguwu məradənyi': kamuwa MPs cidawuye suro aji '87yen", The Guardian (24 March 2023).
*Karno kura saa 1987 lan, MPs kamuwa 41 (6.3% suro jumla 650 yen) majalis kuraro kalakca. Armstrong-a Mowlam-a də fato fallan kasharu loktudən.
Kainji dam

Kainji Damdə shima cele doni kəmoduwu Nigerbe suro kəriye Nigerbe dawu Nigeriabedən dagənamawo.[1] Gar celedəbe Impregilobe (cidaram am injiniya garbe Italybe) suro saa 1964ben badiyetə kuru suro saa 1968ben tamowatə.[2] Jimla kungənadəye somtəna US$209 million (US$1.5 billion yeyi suro saa 2023 dollars yen[3]), kuru kwata fal suro kungəna adəyen faidatə am do gar gartəye sandiya nanza kolzanadə'a waltəm naptəro.
Lucia Witbooi

**Lucia Witbooi**
(21 March 1961lan katambo) maləmma Namibiaye kuru siyasama banama kura lardəye kən 4 me tən saa 2025 lan. Kawu banama kura lardəye ro waljinro shidə wakil majalis lardəye saa 2009 lan səta 2025 ro saadənan.

## Kǝnǝnga buroye
Lucia Witbooi də Gabes lan katambo, Anəm Fəte Africaye lan, kəntawu March ye kawunzə 21 saa 1961 lan, suro tada Willem Witboi-a Anna Witboi-a ye mewun indin yen. Yallanzə Gibeon, Namibiaro saa 1967 lan lezana, barero, amma Luciadə Keetmanshoopro lewono kəra kəratəro.
Witbooi də maranta Suiderling Senior Secondary yen tamozəna saa 1979 lan, shaida ilmuye kura suro jami’a Namibia yen suro saa 1996 yen, diploma ilmuye suro jami’a Azaliah College yen kəra gotə’a kuru ilmu kura’a, kuru diploma kəraye suro jami’a Port Elizabeth yen saa 1999 lan cidawono. 

## '''Cida'''
Suro karno 2009 yen Witbooi də sha majalisa Namibia yero karrada kəla kam kən 34 me suro karno SWAPO ye lan. Suro saa 2023-yen, banama-Secretary General SWAPObero kamzəna, amma dare cizəna.
Suro karno 2009 yen Witbooi də sha majalisa Namibia yero karrada kəla kam kən 34 me suro karno SWAPO ye lan. Suro saa 2023-yen, banama-Secretary General SWAPObero kamzəna, amma dare cizəna.
Loktu Witbooi ye majalisku lan cidazənadən cidazəna kəla lamar lardə diyaye-a, nəlefa-a nəlefa-a, kuru komitiwa lamarra jinsi-a yalla-aye kuru banama kura komiti hawar-a nzundu-aye. Shidə banama minista nəmkalkal jinsube-a nəlefa tadabe-aye saa 2015 səta 2020ro saadənan, kuru banama minista lamarra fatobe-a, hijira-a, nəlefa-a nəlefa-aye saa 2023 səta 2025 ro saadənan.
Kura lardəye Netumbo Nandi-Ndaitwah ye Witbooi'a banama kura lardəye Namibia yero wallono yim kawu kəntawu March ye kawunzə 22 saa 2025. Shiye lardə Namibia ye lardə Africaye lan kura lardəye kamu'a banamanzə kura lardəye'a ro wallono. 

## '''Kǝnǝnga kǝlanzǝbǝ'''
Witbooi ye Adam Hendrik Witbooi nyawono, shi do ne duli yakkə sətana də, sa’anzə 21. Sunzə feroye dəga gozəna sau Adam də su dareye shiye dəga tilo. Adam tajirwa motoben bawono 

## '''Daraja siyasabe'''
Witbooi ye Germany ro bowono kəla Herero-a Nama-a yezonzayen. 

## Lmaintǝ
Henri, Grand Duke of Luxembourg

**Henri** (Luxembourg: [Fransa: Henri Albert Gabriel Félix Marie Guillaume; 16 April 1955 lan katambo) shidə kam fato mai kura Luxembourg ye do kərmai Luxembourg ye lan kərmai sədəna suro saa 2000 lan.

Henri də sha zaman kərmai kakanzəye Charlotte, Duchess Luxembourg ye lan katambo, shi də tada kən indimi kuru tada kura fuwuye Duke Jean-a Joséphine-Charlotte Belgium ye-a ye. Shiye waratatəma ro wallono loktu bawanzəye kərmairo walzənadən saa 1964 lan sa'anzə ləgarlan, kuru hukumamen shiro Hereditary Grand Duke gulzayin yim tambonzə kən 18th saa 1973 lan. Henri də Luxembourg-a France-a lan kərawono, nadən Baccalauréat nzə səwandəna suro saa 1974 lan. Sandhurst, kəla Standard Military Course (SMC) 7 yen, kuru ilmu siyasabe kərazəna Jamiya Geneva lan kuru mowonti kəra dunyabe lan, suro saa 1980 lan tamozəna.

Suro saa 1998 lan, shiga baanzəye regent ro wallono, katap buro salakbe kərmai faltəbe adamen. Ngawo saa indiyen, Jean ye kərmainzə kolzə kuru Henri ye Grand Duke ro wallono. Henri ye cidanzə nguwuso kəlelero naptə mai dokaye lan. Son yaye, shiye tajirwa gana laa kəla dokaben suwudəna suro saa 2008 sa shiye kasada mairibe kəla doka euthanasiabe bəlinro kənjoro waazənadən, adəye səkə doka kasattənzə fandobedə baro wallono. Suro kəntagə October saa 2024 yen, Henri ye tadanzə Guillaume'a regent ro wallono, shiti bawanzəye zəgayin, kuru saa fuwuyedən kərmai dəga kolzəna.

## Kənənga-a ilmu-a buroye

Henri suro saa 1989

Mai Henri də sha kəntawu Aprilye kawunzə 16 saa 1955 lan katambo, fato kura Betzdorf ye suro Luxembourg ye lan, tada kən indimi kuru tada Jean ye, mai kura Luxembourg ye, kuru kamunzə mairi Belgium ye. Baanzə shima tada kura Charlotte-a, Mairi Luxembourgbe-a, Mai Felix Bourbon-Parmabe-a. Yanzə shima fero mai Leopold III Belgiumye kamunzədə buro salakkin, mai Astrid Swedenye. Am kura'a mairi dəye də sandima awanzə mairi Liège ye (dare Albert II Belgium ye) kuru bawanzə mairi Marie Gabriele.

Henri də yanzəganawa diyau: Archduchess Marie Astrid Austria ye (1954 lan katambo), Mai Jean Luxembourg ye (1957 lan katambo), Mai Margaretha Liechtenstein ye (1957 lan katambo) kuru Mai Guillaume Luxembourg ye (1963 lan katambo).

## Lamintǝ
Princess Joséphine-Charlotte of Belgium

**Princess Joséphine-Charlotte of Belgium**

(11 kəntawu Octoberbe saa 1927-10 kəntawu Januarybe saa 2005)  shima kamu kura Luxembourgbe naptə kamu kura Jeanben. Shidə tada buro salakye mai Leopold III Belgiumye, kuru yanzəgana mai Baudouin-a mai Albert II-a kuru bawa mai Philippe-aye. Shidə kuru yanzəgana buro salakbe mai Harald V Norwaybe, yanzəgana kənindimi Maira Margrethe II Denmarkbe, kuru yanzəgana kən yakkəme Maira Elizabeth II United Kingdombe.

## Nəmtada

Mai kamuye Belgiumye Astrid feronzə Joséphine-Charlotte'a.

Joséphine-Charlotte də sha saa 1927 lan mairi Brussels ye lan katambo. Shima tada kura kuru fero bas mai Leopold III Belgiumbe-a kamunzǝ buro salakbe, Mairi Astrid Swedenbe-a. Ngawo kəntagə falyen shiga baptistəna. Bawanzə kuradə awanzə, Prince Charles, Count Flandersbe kuru yanzə kuradə shima kawunzə fuwube, Grand Duchess Charlotte Luxembourgbe. Sa feronzə təmajindən, Astrid ye gargam kakanzə, mai Faransaye Joséphine de Beauharnais ye kərazəna. Josephine də shima su bawanzə kura tada dəye falye, nana Joséphine-Caroline Belgium ye də, yanzəgana feroye mai Albert I ye. Shiga yanzəye "Jo gana" lan bowojin.

Joséphine-Charlotte də buro salak lan nəm ganazə fato mairi Brussels ye lan cido kawu Stuyvenberg Castle ro saa 1930 lan lejinro. Shidə yanzəgana feroye maiwa Belgiumye Baudouin-a Albert II-aye. Leopold-a Astrid-adə awa dulinzaro zauro hangalnza cina. Sa yanzaso awanzaso diyaro lezanadən, Joséphine-Charlotte-a yanzəganaso-a Belgiumlan napsana cidiya kərmai gomnati-a nannies-ayen. Shi-a yanzəganawa-adə kakanza-a kakanza-a fatonza kəndaram Swedenyen loktu batallayen napsana.[2] Queen Astrid ye fato bikke makkarye garzəna suro gadəna Castle of Laeken yen ndulinzəro tamtam gotə nankaro.[2] Joséphine-Charlotte də ngəwusoro yanzə'a sortəyin futu jama meulan suluwinro.
Yanzə Josephine-Charlotte ye tajirwa motoye lan cezəna suro kəntagə Ogusta saa 1935 yen sa Josephine-Charlotte də sa'anzə usku karəngənadən. Ngawo yanzə bazənayen, Joséphine-Charlotte ye kəlanzəlaro cida yanzəgana indiye gowono.[2] Jama Belgium ye də kanjimarinza kura yalla karəngəma dəro fəlezana, kuru zauro hangalza kəla futu kərmu yanzaye Joséphine-Charlotte-a yanzəganawa-a ro lezənayen. King Leopold də awa dulinzaro zauro hangal gənazəna kuru nəmkam karəngə'a yallanzə kamuzəye'a rozəna. Fotowa kada mbeji loktu allan dulidə kakanza Swedishbe-a yanza Norwegianbe-a. Dare lan, 1941 lan, baanzə waltə Mary Lilian Baels'a nya'ano (dare nana mairi Réthy yero wallono). Nyiya adǝye tada yakkǝ gade sutuluwuna: Mai Alexandre (shidoni tada Joséphine-Charlottebe), Mai Marie-Christine-a Mai Marie-Esméralda-a. Joséphine-Charlotte də burolan nyiya bawanzəye kən indimidə kasattəro zauro zauro sətana[2] amma dare nəmkam karəngə sha yanzə kazəyibe-a sətana kuru shiga "Ya" lan bowono.

## Lamintǝ
Lilian Baels

Mairi Lilian Belgium ye də, Mairi Réthy ye (Mary Lilian Henriette Lucie Josephine Ghislaine Baels lan katambo; kəntagə Nuwambaye kawunzə 28 saa 1916-kəntagə Yuniye kawunzə 7 saa 2002) shima kamu kən indimi mai Leopold III Belgium ye wo. United Kingdom lan katambo kuru Belgium lan wurano, cida kəlanzəkkoye moto dəriwoye ro wallono shi done am Belgiumye-a Faransaye-a zau fanzana dəga liyitari Bruges yero suwudin loktu kəriwu dunyabe kən indimiyen. Lilian də mai Leopold III dəga nya'ano saa 1941 lan kuru mai Belgium ye dəro wallono. Kamu-a kwa-adə duli yakkə satana. Shidə kuru ya-a Leopold III ye tadanzə Queen Astrid ye dəro kuru "kamu buroye" Belgium ye ro wallono saa ləgar buroye kərmai tadanzə King Baudouin ye lan. Cidanzə sada'adə nasha kurun-a kardiyoloji-ayen kara.

## Early life and education
Mary Lilian Lucy Josepha Monique Baels was born in Highbury, London, England, where her parents had fled during World War I. She was one of the nine children of Henri Baels from Ostend and his wife, Anne Marie de Visscher, a member of the minor Belgian nobility[citation needed] from Dentergem. Lilian was initially educated in English, but, upon her parents' return to Belgium, she attended the College of the Sacred Heart in Ostend, where she learned Dutch.[2] Lilian continued her studies in French at the Institute of the Sacred Heart in Brussels. She was also fluent in German.[2] Lilian completed her education by attending a convent school in London and attending finishing schools in France, Switzerland and Austria.[4]

In addition to academic work, Lilian participated extensively in sports, such as skiing, swimming, golfing, and hunting. Above all, however, she enjoyed, as did her father, literature and the arts. As a teenager, she was presented to King George V and Queen Mary of the United Kingdom at Buckingham Palace.

## Lamintǝ
Henri Baels

**Henri Louis Baels** (18 kəntawu Januarybe saa 1878-14 kəntawu Junebe saa 1951), shidə siyasama Catholicbe Catholicbe Belggiabe, kuru kəmanzə maara njiye Ostendlan.

Kənənga buroye
Bael də kəntawu January ye kawunzə 18 kəntawu January ye kawunzə 1878 lan katambo Ostend, Belgium lan. Shidə tada Julius Ludovic Baels (1851-1896), mara njiye, kuru Delphina Alexandrina Maucx (1848-1931), shi do Ostend lan kəntawu Januarybe saa 1876 lan nyazənadə.

## Cida
Shiye dareram lan Waziri bareye ro wallono, daji minister suroye, kuru, dareram lan, minister cidawa jamaye-a nəlewa jamaye-a. Shiye cidanzə kərmaizəna Gomna West Flanders ye suro saa 1936 lan. Sawa King Albert I ye Belgians ye də, kuru dare tada Albert ye, King Leopold III Belgians ye dəye sha kasatsəna, Henri Bael də shima cida, gade-gade jamaye, Albert Canal ye dəga koktəro.

Baels də shiye sawa kura Dom Marie-Albert van der Cruyssen ye, shi do ne Cistercian Monastery Orval ye, Belgium ye də, kuru banazəgə bana Monastery ye dəga waltəm yasayen, cida do ne Abbot (shi do ne zauro zayetəma Belgium ye kəriwu dunyabe kən tilomi ye) ye.

## Kənənga kəlanzəbe
Baels də Anne Marie de Visscher (1882-1950) nya'atə, wakil am gana Belgium ye, fero Adolphus Gustavus de Visscher ye-a kamunzə Alicia Victoria Carolina Opsor-a ye. Shidə suro lardəyen karama kərmaiye, memba majalisa lardəye Belgiumye (sa kərmai Belgiumye saa 1831 lan koksənadən), shi doni minista lamarra lardə diyaye kate saa 1831-a 1841-aye lan.

* Mary Lilian Baels (1916-2002), shi do kamu kən indimi Mai Leopold III Belgium ye ro wallono.
* Lydia Baels (1920-1990), shi do ne Jean-Jacques Cartier, tada zaye Jacques-Théodule ye-a kuru Nelly Harjes buroye-a nyawono.[3]

## Amariwu
Feronzə Lydia lan, shidə kakanzə Viviane Mary Cartier indiye (b. Dorking, kəntawu Decemberbe kawunzə 22 saa 1946) kuru N. N. Cartier (b. Dorking, 26 April 1948).

## Lamintǝ
Henry Herman Harjes

**Henry Herman Harjes** (20 February 1875-20 kəntawu Augustbe saa 1926) shima kam Faransaye bikkema polo bǝ kuru banki-a Morgan-a, Harjes-a Co-a.

## Kənənga buroye

Foto baanzəbǝ, John H. Harjes, Fedor Encke, 1903
Harjes də kəntawu February ye kawunzə 20 saa 1875 lan Paris, France lan katambo. Shidə tada John Henry Harjesbe (1829-1914) kuru Amelia-a (Néelia-a) Harjes-a (1841-1934).[3] Suro yanzəganawazəyǝn Louise Rosalie Harjes mbeji (kamuma Charlesyǝ Moore), Amelia Mae Harjes, John Henry Harjes Jr., Margaretha "Hally" Harjes (kamuwa Jacques Cartierbe).

Kakanzə yayǝdə sandima Theophilus Hessenbru-a Bertha-a (née Everts) Hessenbruch.

Shiga allamtəwu kəlanzabǝ England-a America-aye kərazana kawu cidanzə cidamabǝ ofis J.P. Morgan & Co. suro saa 1896ben badijinro.[7]

## Cida

Foto kəla Litari Harjesbe suro Francebǝn, c.1917-1918

Harjes də shima banki kura do kəlakəl kura Morgan yǝ, Harjes & Co. Paris ye ro wallono, shi do Drexel, Harjes & Co. ye sha baanzə John Harjes ye saa 1868 lan koksana də, ngawo Paris ro Philadelphia lan 1854 lan lezənayǝn.[8] Harjes-a baanzə-a, shidoni Switzerlandlan katambo amma dare kam Americayǝro wallono, suro 1906ye suro 1906yen lardə Americayǝ Parisyedən. Harjes ganadəye cidaram kampanidəye waratazəna suro saa 1909, [10] ngawo bawanzəyǝ cida kolzənayǝn.[11] Ngawo bawanzəyǝ 1914 lan bazənayen, Harjes də suro am yakkəyen (kuru yanzə-a Edward T. Stotesbury-a) bawanzəyǝ dola miliyon kada bawanzəyǝ.[12]

Loktu kəriwu dunyabe kən tilomindən, shiyǝ faida kada sədəna ngawo awowadəyǝn futu kungəna ngəwu kəla kəlakəl Alliesben.[10] Loktu laa lan, nizam Morgan Bank yǝ də shima awo do ne U.S. lan awo’a yiwoyǝ ro wallono.[13] Loktu kəriwudəyen, shidə kura kəla American Relief Cleef Clearing House yen cidazəna shi done bana Americayǝ Francero sədin də, kuru saa 1914 lan səta 1917 ro saadənan, shima wakil wakil American Red Cross France yǝ wo. Shiye fasal Harjes ye dəga kokkono, karapka dəriwoma kəlanzəye, shi do ne Richard Norton ye kəlanzə'a kəlzəna ma kəla ambulance Corps yen shi do ne Norton-Harjǝs lan notəna də.[8]

Sokku bana banayedə suro kəntawu Julyye saa 1917 lan askərraro təkkiya, Harjes ye kolzəna, am Americayǝ'a Lieutenant colonelro gozana kuru shima cidawu kəlakəlye kura'a kəla askərra Americaye'a Command Frenchyǝ'a. Shiga zauro zauro suro kəntawu Augustbǝ saa 1918. Nzəliwonzə loktu kəriwuben, Franceyǝ shiro Croix de Guerre-a, kuru United States-a lardəwa gadǝ kəlakəlnza-ayǝ zayǝ Colonelbedə sadəna.[7]
## Lamintǝ
Queen Mathilde of Belgium

Mathilde Marie Christine Ghislaine d'Udekem d'Acoz (sha 20 January 1973 lan katambo) shima Maira Belgiumye kamu Mai Philippe ye. Shima mai kamuye Belgiumye buro salakye, kuru nduli diyau mbeji. Shidə buron naptə kurun manabeyen cidajin. Shidə karafkawa kadaro cidazəna shidoni lamarra naptəram jamabe suwudinma suronzan ilmu-a, nəmtalaa ndulibe-a, nəmtalaa kate zamanbe-a, daraja kamuwabe suro naptəram jamabe-a kuru ilmu kəratə-a.
Kənənga buroye-a yallanzə-a
Hawar kura: Yalla d'Udekem d'Acozbe
Acoz də sha kəntawu January ye kawunzə 20 saa 1973 lan suro litari Edith Cavell ye suro Uccle, Brussels, Belgium ye lan katambo. Amnzǝ kura dǝ sandima Count Patrick d'Udekem d'Acoz (1936-2008), siyasama, kuru kamunzǝ, Countess Anna Maria Komorowska (1946 lan katambo). Mathilde ye yanzəganawa feroye yakkə mbeji: Marie-Alix (1974-1997), Elisabeth (1977 lan katambo, manaro kurun kənjoma) kuru Hélène (1979 lan katambo, luwala), kuru yanzəgana fal Charles-Henri (1985 lan katambo, luwala). Bawanzə kuradə shima rawanzə, Count Raoul d'Udekem d'Acoz.

Mathilde də suro fato kura do suro Villers-la-Bonne-Eau yen wurano. Saanzə 17 lan, yanzəganawa feroye yakkə'a fato Boulevard Auguste Reyers, Schaarbeek lan napsana.
Albert II of Belgium

**Albert II of Belgium
Albert II**[a] (6 June 1934 lan katambo) də kam mairi Belgium ye do mai Belgium ye lan 1993 lan səta har 2013 lan kərmainzə kolzənaro.

Albert II də tada mai Leopold III ye kuru tada dareye mai kamuye Astrid ye, mai Sweden ye lan katambo. Queen Paola), shi do ne duli yakkə sətana də. Tada kura Albertbe, Philippe, shima mai Belgiumbe kərmaaro
Yim kawu kəntawube 3 kəntawu Julybe saa 2013, mai Albert IIdə samno dawube majalisku Belgiumbedəro hadarzəna. Daji wono, yim kawu kəntawube 21 kəntawu Julybe, yim lardə Belgiumbe, dalilla nəlewabe nankaro kərmaidə koljin. Tadanzə Philippe ye shiga waratazəna yim kawu 21 kəntawu Julyye saa 2013. Adə diwolan, shima mai Belgiumye kən indimi kərmainzə kolzənawo, ngawo baanzə Leopold III yen kərmainzə kolzənayen suro saa 1951 yen, amma kəndaram gade-gaden. Tada yanzəganabedə shima Duke kura Luxembourgbe kureye, Henri, Duke kura Luxembourgbe

## Lamintǝ
Jamie Howell

**Jamie Howell**
(Kəntagə Februarybe kaunzə 19 saa 1977lan katambo) shidə bikke dekkel shiye Nasarabe kureye, shidoni manaja kəlakəlbe kungiya Isthmian Leaguebe Anəm Dawube Bognor Regis Townbe. Shidə gasa dekkel shiye Torquay United lan bikkezəna. Shiye England'a wakilzəna daraja marantabe-a nəmzaye-a lan.

## Cida
Howell də cidanzə Arsenal lan badiwono kuru shiye wakil do 1994 lan FA Youth Cup kənasartəna dəye. Shiye gonyiro wallono suro kəntagə Julyye saa 1995-lan, amma dareram saa fuwuyedən sha salamgada, amma Arsenalro buro salakkin cidazənyi. Suro kəntagə Ogusta saa 1996 yen Howell də Portsmouth ro kəllatə. Shiye karapka Portsmouth ye buro salakyen suluwuro terəna, au Notts County do March 1997 lan kəllata dəro.

Suro kəntagə Aprilye saa 1997 lan Torquay United ro kəllatə kəla shartəwa konturok bayen, buro salakkin kəntagə Aprilye kaunzə 12 saa 1997 lan naptə reta kən indimiyen Ian Hathaway'a faltəma suro Torquay ye 2-1 lan fatolan Barnet'a kənasartənadən. Biskewa indi dareye zaman dəye badiwono, fatolan Wigan Athletic lan kənasartəna kuru Doncaster Rovers lan kənasartəna, amma dareram zaman dəyen sha kwallada.

Shiye loktu gana laa Brighton-a Hove Albion-a lan cidazəna kawu Bognor Regis Town ro kəllataro suro kəntagə Octoberye saa 1997 lan, kuru sandiro luwo 400 ma kozənaro sədəna. Shiye loktu laa Burgess Hill Town lan suro kəntagə Marchye saa 2007 lan, kawu Burgess Hill ro banama manaja biske makarremayero kəllataro suro kəntagə Yuniyen saa 2007 lan.

Shiga manaja biske makarrema Burgess Hill Town ye ro wallono suro kəntagə Disemba saa 2007 yen. Shiye kərmairo kara hatta March 2009 ro sa sha kungiyadən duwazanadən diya nasha relegationyedən.

Howell də banama Darin Killpatrick yero wallono Bognor Regis Town lan kəntagə June ye kawunzə 1 saa 2009 lan, manaja kəllataro wallono suro kəntagə February ye saa 2010 yen kuru manaja ro wallono suro kəntagə June ye saa 2010 lan kuru manaja ro wallono suro kəntagə June ye saa 2010 lan.

Howell ye bəla Bognor Bognor Regis ye dəga kəla kəriwu lardəye anəmro lezəna yim kəntawu May ye kawunzə 1 saa 2017 lan, Dulwich Hamlet'a 2-1 lan cezəna.

## Lamintǝ
Jetsun Pema

Jetsun Pema (Dzongkha: 13 October 2011 lan katambo) shima Maira Bhutanbewo, kamu Mai Jigme Khesar Namgyel Wangchuckbe tun nyiyanza kəntagə Octoberbe kawunzə 13 saa 2011lan. Shi-a mai-adə duli yakkə satana: Jigme Namgyel, waratatəma kərmai Bhutanbe-a, Jigme Ugyen-a Sonam Yangden-a.

## Kǝnǝnga buroye-a kuru ilmu-a
Jetsun Pema də sha Lətəri Jigme Dorji Wangchuck yǝ lan katambo suro kəntawu June yǝ kawunzə 4 saa 1990 lan. Baanzə, Dhondup Gyaltshen də, diwo am bəla Trashigangye indiye, Thinley Topgay-a Ugyen Tshering-a (gomna bəla Trashigangye) sandi doni asalnza Kurtoe Bhutan lan. Yanzə, Aum Sonam Choki də, fato Bumthang Pangtey yǝn kedo, fato Bhutan yǝ kura fal. Sonam Choki ye babanzə də ya-a mai kamuye indi Bhutan yǝ, Phuntsho Choden (kaka mai kərma ye dəye) kuru yanzəgana feroye Pema Dechen.

Kakanzə də shima Druk Desi kən 48 me kuru Penlop kən 10 me Trongsa Jigme Namgyal ye (baanzə mai Ugyen Wangchuck ye-a kakanzə kura Ashi Yeshay Choden ye-a).

Jetsun Pema də shima kən indimi suro nduli uwuyen. Yanzəganawa feroye indi, Jigme Namgyel-a Dasho Thinley Norbu-a (shi kuradə, kwa yanzəgana maibe, nana Ashi Euphelma Choden Wangchuck), kuru yanzəganawa feroye indi, Serchen Doma-a Ashi Yeatso Lhamo-a (shi kuradə, yanzəgana maibe Gshameg-a nyazəna). Dorji Wanchuck).

Jetsun Pema yǝ kəranzə buroyǝ də Thimphu lan moranti Little Dragon yǝ lan wakawono, moranti Sunshine yǝ lan (1995-96) kuru dareram lan moranti secondary Changangkha ye lan (1997-98). Daji ilmu cocibe St. Josephbǝ Kalimpong, Fətǝ Bengal, Indialan, saa 1999-2000 lan səwandəna. Kəranzə secondaryye mowonti secondary Lungtenzampaye Thimphulan saa 2001lan səta 2005ro saadənan kuru mowonti Lawrenceye Sanawarro Solan, Himachal Pradesh, Indialan suro kəntagə Aprilye saa 2006lan lewono. Lawrence ro kəllatə fuwura Class-XI ye lan kuru Nasara-a, gargam-a, kəra cidiye-a, razəwu-a, fenti-a kərawono. Shiye kəranzə secondarybe kəntagə Marchbe kawunzə 31 saa 2008lan tamozəna.[8] Daji kəranzə kura Regent's University London lan badiwono,[9] nadən degree nəmkam ndikatǝ lardəwa dunya bǝ-a, ilmu hangal bǝ-a gargam kisandibe-adə darasəwa sənanaro tamozəna.[4]

Nyiya-a yalla-a

Nyiya mairibe

Hawar kura: Nyiya Jigme Khesar Namgyel Wangchuck-a 

Yim kawu kəntawube 20 kəntawu Maybe saa 2011, loktu majaliskube kən tulurmin katənadən, maidəye nəmkamza warmajiwo, 

"Nasha maiben, kərmadə loktu nyiyabe fəlezəna. Ngawo tafakkar ngəwuyen nyiyadə dareram saa adəyen tədinro shawari ciko."[10

## Lamintǝ
Joe Gantenbein

**Joe Gantenbein**

Joseph Steven Gantenbein (kəntagə Ogustaye kawunzə 25, saa 1915-kəntagə Aprilye kawunzə 20, saa 1993) də bikke makkarye kura Americaye dəwo saa 1939 lan səta 1940 ro saadənan bikkezəna də. 5' 9", 168 lb. lan somtəna, Gantenbein ye musko kəmburam lan fəlezəna. San Francisco lan katambo.

Suro cida zaman indiyen, .272 batting average lan sǝdǝna kuru home runs usku-a kuru RBI 59-a suro biskewa 186 sǝdǝnayen.

Shiye kuru karapka Minor league arakkəro bikkezəna suro zamanwa 10 saa 1935-1949 lan.

Gantenbein də Novato lan, California lan bawono, sa'anzə 77 lan.

## Lamintǝ
Jessica Chase

**Jessica Chase**

(Kəntawu Julyye kawunzə 11, saa 1978 lan katambo) shima bəla Canadaye done gasa Olympics Sydney-a Athens-aye sədənama.

Chase ye medal ngarkime ye zuwuna suro gasa Olympics ye saa 2000 ye lan kuru gasa dunyaye saa 2001 ye lan Fukuoka, Japan lan. Chase ye gasa sədəna kuru kən uwumiro tamozəna suro gasa Olympics 2004 ye suro Athens yen rokko karapka Canada ye lan.

## Laminte