Olusegun Obasanjo

**Olusegun Obasanjo** Janar Olusengun Obasanjo GCFR, shiye walji janar sojabe dina, kuro siyasama Nigeria bǝ, Obasenjo-a tambuna suro saà duwun yar laarrin fyakkin tulurunmin bǝ lan (1937) birni bəla abeokuta fəte lardə Nigeriya ben danama. 

Bəladiya Ibogun-Olaogunlan katambo fato barewuye dalami Owuye Yorubayedən, Obasanjodə nguwusoro Abeokuta, kəriye Ogun yedən kərawono. Shiye soja Nigeria bǝro karaa kuru ilmu nzundube gozə kuru Congo-a, Britain-a, India-alan cidazəna, daraja Majorro cizəna. Dareram saa 1960s yen, shiye zauro banazəgəna kəriwu am Biafran ye yaktəmasoye kəriwutəlan loktu kəriwu Nigeriayedən, sandiya suro saa 1970 yǝn kasatsəna. Ngawo kura kərmaidəye, Murtala Muhammed, saa fuwuyedən cezənayen, majalis askərraye kuradəye Obasanjo'a kura lardəyero wallono. Murtala ye letəramzə gozə kowono, Obasanjo ye kasadə kungənaye fulutə-a kuru ilmu marantaye kəske-a dəga wuzəna. Nigeria-a United States-a kəltəro sərayin, kuru bana karabkawa kərmai am bəlye anəm Africaye'a kəriwuzayinro duno cina. Dimokradiya waltəm kalaktəro hangalzə səkkəna, Obasanjo yǝ karno 1979 yǝdə kəlaro cido, ngawo adəyen kərmai Nigeria yǝdə kura lardəye bəlin kartənadəro, Shehu Shagariro co. Obasanjo ye daji Ota, Ogun ro cida kolzəna, nadən barema ro wallono, kitawuwa diyau baksəna, kuru cidawa dunyabe kəriwuwa Africa bǝ kada datəro cidazəna. 

Suro sagǝ 1993 yen, Sani Abacha ye kǝrmaiya dǝga sǝmowona suro kǝrmaiya sojiyen. Obasanjo də fetero gomnati Abacha ye dəga zorzəna kuru suro saa 1995 yen sha cita kuru shara kəla shiye suro kərmai dəga təmzayin yen, shiye ayaunzə ba dəga zangazəna yayi. Sa fursanadən, shidə waltə kərista bero wallono, kuru awo shiro providentialism gultindəye kurunzə dunya bedəga zauro falzəna. Ngawo kərmu Abacha yen suro saa 1998 yen sha salamgada. Obasanjo də siyasa karnoyero kara, kam PDP yǝ karno kura lardəye saa 1999 yedəro wallono, shilan kənasartəna. Namtə kura lardəyedən, askərradə siyasaro kalaksə kuru askərradə'a faraksə kuru askərradə'a sapsə fitəna kaduwuwa-a, adin-a, nəmgadetə-a kəriwutəro. Shiye askərra Nigeria bedə Sierra Leone lan sutuluwu kuru cidaramma gomnatiye kada namtə kəlanzəbero kalaksəna kusu lardədəbe fulutə nankaro. Shiga walta karno 2003 lan karrada. Raayiwa Pan-Africanist yǝ sha lezəna, shidə zauro banama kəlakəl African Union yǝ koktəbe kuru shima kuranzawo saa 2004 lan səta 2006 ro saadənan. Obasanjo yǝ kasadənzə doka faltə kərmai kura lardəbǝ baro diwodə kənasartənyi kuru zortə suwudəna. Ngawo cida kolzənayen, shiye digiri PhD ilmu tauhid bǝ Jamiya National Open University Nigeria bǝn səbandəna. 

Obasanjo də sha kam kura zaman kən indimi do kərmai Africa yǝ ngawo kərmai colonial ye lan bayantəna. Shiga zazaksana kəla Nigeria yǝ demokəradiya wakiltəyero faltəyen suro saa 1970s ben kuru kasadənzə Pan-African bǝ kəlakəl nasha dunyabe sammason ndəlamtəgəben. Bastəwuye shiga riswa kəmbulan jirezəna wono, gomnatinzəye hakki adammanabega zatədə wujin, kuru namtə kura lardə yedən shiye kərmainzə dunotə-a nzəliwo-aro zauro hangalzə cizəna. 

## Kǝnǝnga buroyǝ
Olusegun Olaogunye baanzə Obasanjo Bankoledə shima amma buro salakkin bəladiya Igbogun Olaogunyedə koktəma badiyaramma 1920yedən. Shidə barema zauro ngəla kuru mbol kəskaye təmtəma yaye, shiga talaaro gozana dalil shidə suro am ilmuwu Yorubalandbedən ba nanka. Bankole ye Bernice Ashabi'a kəllatə, kasuwu gana Igbogun lan kuru indiso nya'ada. Kamu-a kwa-adə duli indi suro arakkəyen mbeji: Olusegun-a Adunni Oluwola-a, yanzəgana feroye faldə. Futu passport nzəye fəlezənadə, Olusegun Obasanjodə kəntawu Marchbe kawunzə 5 saa 1937 lan katambo amma awo zamanne ruwotəna ba kuru loktudə karəngə.

Olusegun də suro mairi Owu yen. Shidə Baptist lan ciwono. Yanzəgana feroye darelan Islam ro walzəna kam musləmma nyiyatə nankaro. Saa mewun tilon lan, mowonti primary bəladiyaye dəro kara, kuru ngawo saa yakkəyen, suro saa 1951 lan, mowonti Baptist Day ye dəro lewono suro Abeokuta ye Owu quarter ye dəro. Suro saa 1952 lan mowonti kura Baptist Boys yero lewono, kuru bəladən. Kungəna maarantabedə gana laadə kungəna kəriyebe sədin. Obasanjo də nasha kərayen zauro ngəlaro cidazəna, kuru maarantalan Boy Scout zauro sədinro wallono. Hujja laa shiye karapka siyasabe ndaso yayiro cidazənaye ba yaye, maaranta secondary lan Obasanjo ye sunzə "Matthew" dəga kəla kərmai kərmai kəriwutəyen wazəna.

Daji, baba Obasanjo ye kamunzǝ-a dulinzǝ indi-a kolzǝna. Nəm talaa lan, yanzə Obasanjo ye kasuwu lan cidazə kənəngatə nankaro. Kungəna maarantabe biyatə nankaro, Obasanjoye kulowa koko-a kola-ayen cidazəna, bənyi sədin, kəska sabcin, kuru katti gartuwuro səladin. Loktu batalla maarantabedən shiye kuru maarantadən cidazəna, kajim kamtə-a cidawa muskobe gade-a.

Suro saa 1956 lan, Obasanjo ye jarawanzə mowonti secondary ye sədəna, kungəna sarzəna kungəna gawoye dəga biyatəro. Saa shima dəlan, Oluremi Akinlawon, fero kura tasha Owu ye dəga nəmkam kəltə badiwono. Sandiye nyiyazayinro 1958 lan luwaya sadəna. Maranta kolzə, Ibadanro lewono, nadən cida kəra gultəgəye gowono. Na shimadən, jarawa gaworam University College Ibadan be dəro namzəna, amma kənasartəna yayi kungəna kərabedə raksə sədinbaro asuwono. Obasanjo ye daji cida injiniya garye kəratəro shawari cido, kuru cida adə fando nankaro, suro saa 1958 yen talla kəla cidawu cadet ye suro askərra Nigeria yǝ lan jaapkono.

## Cida askərrayǝ buroyǝ (1958-1966)
Suro kəntagə Maci saa 1958-yen, Obasanjoye askərra Nigeria bǝro kara. Shiye shima fursa kəranzə gozə kozənaro kuru alwoshi səbandinro surin; shiye loktudən yallanzəro gulzənyi, amnzəye kasatsanyiro rizəna. Loktu adəlan soja Nigeria yedə kərmai gomnati Nigeria yǝ kərmai kərmaiyero kalakca, kərmai kəlabe Nigeria ye cotto təmazanadəro, kuru jarabtəwa mbeji am Nigeria yǝ ngəwu daraja askərranzayero yiko nankaro. Daji shiga mowonti cidawu sambisoro kəratəye Teshie lardə Ghana ye dəro zuzaana. Sokku lardə diyaben dazənadən, shiye wasika-a kazəyiya-a sawanzə Nigeria ro zuzəna. Suro kəntagə Septemberye saa 1958 lan, sha kəntawu arakkəro allamtəro karrada maaranta Mons Officer Cadet ye Aldershot, anəm England ye lan. Obasanjo ye nadən wazəna, shiye kasatsəna kəla shidə cidaram daraja-a nəm gade-gade launube-a, kuru shiye zauro suro yanawu Nasarabe amusu-a nəm kəli-adəro faltəro zauro sədin. Raayiwanzə kuttu kəla Mairi Britishbe-a kuru hakkinzə kəla kərmai kərmaitəbe-a səsangəna. Mons lan, shiro komishin-a kakkadə shadaye-a ilmu nzunduye-a suwandəna. Sokku Obasanjo də England lan dəganadən, yanzə bawono. Babanzǝ ngawo saa falyen bawono.

Suro saa 1959-yen, Obasanjoye Nigeria ro wallatə. Na shimadən, shiga Kadunaro naptə askərra kəriwube Battalion kən uwumibero cedo. Loktunzə Kaduna lan də shima buro salakkin Obasanjo ye nasha do musləmma nguwu'a lan napsəna də. Sokku shi nadən dagənadən, suro kəntagə Octo bayǝ saa 1960-yen, Nigeria də lardə kəlanzəye ro wallono.

## Lamintǝ