open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Perón

**Isabel Perón**
Isabel Martinez de Perón (Spanish lan bowotin: María Estela Martínez Cartas lan katambo; kəntawu Februarybe kawunzə 4 saa 1931) siyasama Argentinabe shidoni kura lardə Argentinabe kən 41 me suro saa 1931 lan sətanadə. kura lardəye republican ye dunyalan, kuru kamu buro salakye kura lardəye ro walzəna. Perón də kamu kura lardəye Juan Perón ye kən yakkəme. Loktu kwanzəye kərmai kən yakkəme kura lardəye saa 1973 lan səta 1974 ro saadənan, banama kura lardəye kən 29 me kuru kamu kura lardəye Argentina ye ro wallono.
Saa 1974 lan səta har saa 1985 lan cidanzə kolzənaro, shidə kura jamiyya Justicialist Partybe kən indimi.

Ngawo kwanzə bazənayen suro saa 1974 lan, shiye kura lardəye saa indiro cidazəna kawu askərraye gumnatidə'a səmoyinro saa 1976 lan. Perón də sha fatolan saa uwuro gənaada kawu sha Spainro 1981 lan duzayinro.[1][2] Ngawo demokəradiya Argentina lan 1983 lan waltə kalaktənayen, shidə kəsoto darajabe loktu kura lardəye Raúl Alfonsín kərmairo təkkənayen. Saa kadaro, shidə kura Juan Perón's Justicialist Party ye kuru zande sulhuye lan faida'a sədənaye, amma waltə cida siyasaye faida'a sədinba.
Spencer Fullerton Baird

**Spencer Fullerton Baird** (February 3, 1823-Ogusta 19, 1887) shima kam Americabe ilmu alagəwabe, ilmu ngudowabe, ilmu dabbawabe, ilmu dabbawabe, kuru ilmu fato kareya adabe gənatəma. Baird də shima kura do ne buro salak yin cidaram Smithsonian yen bowotəna də. Shidə banama secretarybe Smithsonianbe saa 1850 səta 1878ro saadənan, kuru secretaryro walzəna saa 1878lan səta 1887ro saadənan. Shiye hangalnzə kəla gargam alagəlabe Smithsonianbedəga faraktəgəro cido shidəwo samfurra 6,000lan səta saa 1850lan səta miliyon 2ro saadəna loktu kərmunzəben. Shiye kuru U.S. lan cidazəna. Komishina bənyi-a bənyi-aye saa 1871 lan səta 1887 ro saadənan kuru cidawa 1,000 samin baksəna loktu kənənganzəyen.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
Spencer Fullerton Baird də sha Reading lan katambo, Pennsylvania lan saa 1823 lan. shidə tada yanzəganabe manama majaliskube Pennsylvaniabe Charles B. Penrosebe kuru yanzəgana buro salakbe, loktu sha tutuluwunan, U.S.be. Senator Boies Penrose-a yanzəganawa darajaa Richard-a, Spencer-a, Charles-a. Shidə kəlanzəro ilmuma alagəwabe allamzənaro wallono loktu shi ganadən, kəla fannudəben na yanzəgana Williamben səlina, shidə ngudoma, kuru am jili John James Audubon yeyi, shi dəwo Bairdro futu ngudowa kurtəbe ilmu kimiyabe cinadə. Bawanzəye Baird'a awo alagəlaro sərayin dəro taasir kura sədəna, Baird'a rokkonzən letəro gozə gadəna sədin. Shidə cholera lan bawono sa Baird də saa mewun. Gananzən moranti nottingham Academy suro Port Deposit, Maryland ye dəro karaa kuru moranti gumnatibe Carlisle, Pennsylvania ye dəro karaa.
## Lamintǝ
E. C. Stuart Baker

**Edward Charles Stuart Baker** CIE OBE FZS FLS (1864-16 April 1944) də shima ilmuma nguruwaye kuru cidama polisye lardə British ye. Shiye ngudowa Indiabedəga somzə kuru kitawu kənindimi Fauna British Indiabedəga sutuluwu shidonyi su trinomialbedəga suwudənadə.
### Kǝnǝngan nzǝ boru yǝ
Baker də kərawono Trinity College lan, Stratford-upon-Avon lan kuru suro saa 1883 lan baanzə'a za'a cida askərraye Indiaye ro lewono. Cidanzə ngəwuso lardə Indiayen suro askərra Assamyen sədəna, daraja Inspector-Generalro cizə askərradə'a kozəna. Suro saa 1910 lan shiga cida kulashi nəmzalumye musammanbero cedo. Suro saa 1911 lan England ro waltə kuru cida askərraye kura askərraye Port of London Police ye dəga gozəna, nasha adəlan napsəna hatta cidanzə kolzənaro saa 1925 lan. Ngawo cida kolzənayen Mayor Croydonbero wallono.

### Lamintǝ
Raúl Alfonsín

**Raúl Alfonsín**
Raúl Ricardo Alfonsín (Futu Spanish lan bowotin də; 12 March 1927-31 March 2009) də shi lawyer Argentina ye kuru kam kura lardəye shi do ne kura lardə Argentina ye ro walzəna ma kəntawu December ye kawunzə 10 saa 1983 lan səta kəntawu July ye kawunzə 8 ro saadənan. Saa 7-lan futu lardəye waltəm fasaltəye. Nasha raayiben, shiye radical-a kuru demokradiya jamabe-aro asuwono, shidə kazaadala Radical Civic Unionbe saa 1983-1991-a, 1993-1995-a, 1999-a 2001-a, [tiyinzən tawattəgənyi] kuru katabnzə siyasabedə "Alfonsinism" lan notəna.
Chascomús lan katambo, lardə Buenos Aires ye lan, Alfonsín də kəranzə sharaye jami'a La Plata yen badiwono kuru jami'a Buenos Aires ye lan tamozəna. Shidə karapka Radical Civic Union (UCR) ro kəllata, karapka Ricardo Balbínbero kəllata ngawo karapkadə yektanayen. Shiga banama majaliskuye lardə Buenos Aires ye lan karrada suro saa 1958 yen, loktu kura lardəye Arturo Frondizi ye lan, kuru banama lardəye ro karrada loktu kura lardəye Arturo Umberto Illia ye lan. Shiye fotowa indi kəriwu kadawuyedə'a wazəna, kuru loktu kadaro ruwo Habeas corpusye fəlezəna, nəmkambe am dunon fattəgənadə'a mazəna, loktu lardədə waltəm fasaltəyen.
Arturo Umberto Illia

**Arturo Umberto Illia
**Saa 1963-66
Arturo Umberto Illia (Futu Spanish lan bowotin də; 4 Ogusta 1900-18 January 1983) də siyasama kuru liyita Argentina ye, shi do ne kura lardə Argentina ye 12 kəntawu October ye saa 1963 lan səta 1963 ro saadənan. Kəlakəl jamaye Radicalye-a, kuru kəlakəl jamaye Radical Civicye-a zaman kərmai kura lardəyedən.Illia də kura lardəye ro wallono karno do askərraye sha sunotin madən shi do Peronism dəga dabsana kuru kura lardəye buroye Arturo Frondizi dəga suro njiyen tətana. Loktu gomnatinzəyen, cidaram lardəyedə fuwuzəna, kashi 23% kungəna lardəyedə ilmuro cedo (shima adadu kurawo suro gargam lardəyen), cidabadə fulutəna, kusu diyayedə fulutəna, dawari kəra gultəye tədəna kuru doka Minimum, Vital and Mobile Salary law-a Medications Law-a dəga təkkəna.

## Lamintǝ
Vigdís Finnbogadóttir

**Vigdís Finnbogadóttir**
Vigdís Finnbogadóttir (Icelandic lan: [Iceland lan: 15 April 1930 lan katambo) siyasama Iceland ye shi do ne kura lardə Iceland ye kən diyaume ro walzəna ma saa 1980 lan səta 1960 ro saadənan. demokradiyamen kura lardəye kartəro.[a] Saa 16 ro cidazəna, kuru shima kamu kura lardəye kartəna zauro kuruwuro gargamlan. Vigdís də shima UNESCO ye wakil nəm ngəlanzəye kuru shiye wakil kungiya Madrid ye.
Kənənga-a cida-a buroye
Vigdís də kəntagə Aprilye kawunzə 15 saa 1930 lan Reykjavík lan katambo. Baanzə injiniya garye, kuru yanzə nurse shidoni karapka nurses lardəye dəga kurazənama.[2]: 41 Saa fuwuyedən, yanzəgana Þorvaldur katambo; shiye kənəngatənyi har kuraro walzənaro, sau Hreðavatn lan njiro njizəna.[3] Vigdís də Jamiya Grenoble yero 1949 lan kərawono, dare Sorbonne ro faltəna.[4] Adab Nasara-a Faransa-a kərawono, bikke makkarye ro hangal gənazəna,[2]: 41 kuru 1953 lan tamozəna.[4]
Vigdís də suro saa 1954 lan nya'ano.[4] Saa shimadən, bikke makkarye badiwono,[5] karapka bikke makkarye kokkono. Kuru fasari bikkewa makkarbe Faransabe kadaye lan cidazəna.[1] Jamiya Copenhagenbero 1957lan kərawono, nadən gargam bikke makkarbe kərawono hatta saa fuwubero.[4] Suro saa 1963 lan dəbkata.[4] Vigdís ye samno askərra kəriwutəye do saa 1960s-a 1970s-a lan wakazəna dəro njilarzəna, askərra United States ye Iceland lan mbeji dəro zanga-zanga sədin.
Jacinda Ardern

**Jacinda Ardern**
Dame Jacinda Kate Laurell Ardern GNZM (26 July 1980 lan katambo) siyasama New Zealand ye shi do ne Waziri New Zealand ye kən 40 me kuru kura jamiyya cidawu ye saa 2017 lan səta 2023 ro saadənan. Saa 2017 lan səta 2023 ro saadəna.
Ardern də Hamilton lan katambo, Morrinsville-a Murupara-a lan wurano. Saanzə 17 lan jami cidawu New Zealand ye dəro kara’a. Ngawo jami’a Waikato yen 2001 lan tamozənayen, Ardern də kulashima ofis Waziri Helen Clark ye lan cidawono. Dare Londonlan cidazəna naptə shawari kənjomayen Ofis Cabinetben loktu Tony Blairbe kərmainzən. Suro saa 2008 yen, Ardern də sha kura kəlakəl nəm zairoye dunyabe ro karrada.
Ardern də sha buro salak lan MP ro karrada suro karno kura saa 2008 yen, sa Labour ye kərmainzə bazəna dən ngawo saa ləgar yen. Daren shiga karrada karno Mount Albertbe wakiltəro karno ganalan kəntagə Februarybe kawunzə 25 saa 2017lan.
## Kǝnǝngan nzǝ buro ye
Jacinda Kate Laurell Ardern was born on 26 July 1980 in Hamilton, New Zealand.[22] She grew up in Morrinsville and Murupara, where her father, Ross Ardern, worked as a police officer,[23] and her mother, Laurell Ardern (née Bottomley), worked as a school catering assistant.[24][25] She has an older sister named Louise.[26] Ardern was raised in The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (LDS Church), and her uncle, Ian S. Ardern, is a general authority in the church.[27][28] In 1994, she began studying at Morrinsville College,[29] and later she was the student representative on the school's board of trustees.[30] Whilst still at school, she found her first job, working at a local fish-and-chip shop.

## Lamintǝ
Valentine Ball

**Valentine Ball** (14 July 1843-15 June 1895) də ilmuma cidiye lardə Irelandbe, tada Robert Ballbe (1802-1857) kuru yanzəgana Sir Robert Ballbe. Ball də nasha kulashi cidiye India ye lan saa findiro cidazəna kawu waltə Ireland lan cida gojinro.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
Valentine də Dublin lan katambo, tada Robert Ball-a Amelia Gresley Hellicar-aye kən indimi. Ya’anzǝ kura so dǝye suronzan Robert Stawell Ball-a, ya’ananzǝ feroye Mary Agnetta (kǝzǝmu, 1868 lan bawono), Amelia Charlotte (kǝzǝmu, 1912 lan), Annie Francis-a liita liyita sir Charles Ball-a. Kəranzə buroyedə Chester lan səwandəna kuru dare mowonti kəlanzəye Dr. Henry-a Dr. Benson-a Dublin lan səwandəna. Daji Jamiya Dublinbero lezə B.A. suro saa 1864 yen, M.A. suro saa 1872 lan kuru LL.D. suro saa 1889ben.

### Lamintǝ
Heinrich Balss

**Heinrich Balss** (3 kəntawu Junebe saa 1886-17 kəntawu Septemberbe saa 1957) shidə ilmuma dabbawabe lardə Jamusbe, shido kəla dabbawaben nozənama, musammanno dabbawa shiro decapods gultində.[1] Shidǝ kazadala ilmu dabbawabe ("Saptǝram dabbawabe kǝreye") suro jami'a Munichben, kuru nashawa kǝla shidonyi kǝska mewube-a kuru shidonyi kǝskabe-a ruwozǝna suro cida Heinrich Georg Bronnbe Klassen und Ordnungen des Tierreichs ("Aji-a kuru Tartipwa Dabbawabe-a). Taxa kada darajanzəro sunza bowotəna
### Lamintǝ
Outram Bangs

**Outram Bangs** (Kǝntawu Januarybe kawunzǝ 12, saa 1863 - Kǝntawu Satumbaye kawunzǝ 22, saa 1932) shima ilmuma dabbawa lardu America bewo.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Bangs** də Watertown, Massachusetts lan katambo, tada kən indimi Edward-a Annie-a Outram-a Bangs-aye. Harvard lan ilmu kǝrawono saa 1880 lan sǝta 1884 ro suwudǝna lan, kuru shiro kuratǝma dabbawa cam kǝnjoye fato kareya adabe gǝnatǝye Harvard yedǝn suro saa 1900 yen wallono. Jamaica ro saa 1906 lan lezə ngudowa 100 ma kozəna nadən sabkono, amma bəlawurozədə kwasuwa dengueye sha dazəna. Samnonzə karayiwa dabbawa mammalsbe 10,000 samin-a kuru kəla kəlanzabe-a, suronzan awoa jili 100 samin mbeji, shiga Harvard Collegero saa 1899lan cedo.

### Lamintǝ
V. B. Banjkowski

**Byacheslav Bronislavovich Banjkowski** (sagǝ 1889 - 8 Disemba 1912) shima ilmu ngujiya ilmuma lardǝ Russia be wo. Shidə fuwura kəra cidibe jamiya Imperial Moscowben kuru shima fayoniya kəra dabbawabe suro Caucasus-a ngawo Georgia-aben.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Banjkowski** ye awoa 15000 ma kozəna Transcaucasia lan sabkono kuru suro saa 1910 lan awoa sabsəna dəga cidazəna. Shiye komiti faunalbe cidiya G.A. Kozhevnikova ye kəra dabbawa nasha Moscow ye dəga kərazəna. Shiye kakkadi arakkə kate saa 1911-a 1912-a lan baksəna, adəye suronzən bayan kəla taxa bəlin kadayen mbeji kuru jiliwa jili gana laa kəla lark Calandrella brachydactylaye Banjkowski, 1913-a kuru jili gade-gade Certhia-aye suro saa 1912 (shidoni kəla C. f. f. cacasicaben gotənama). Rokko S.I. Ognev-a yen, shiye Sylvia-a kəla kəltə-ayen bayanzəna. Yanzəgana Leonid Bronislavovich Banjkowski (1894-1918), shidoni bəlawuro fatobedən banazənadə, kuliwa səraa kuru kuliwa sabsəna shidoni kərmaaro fato kareya adabe Tbilisiben gənatənadə.

### Lamintǝ
Nathan Banks

**Nathan Banks** (kǝntawu Afǝriluye kawunzǝ 13, saa 1868 - kǝntawu Januaryye kawunzǝ 24, saa 1953) dǝ shima ilmu dabbawa kuliya be lardu America be duwo cidanzǝ kǝla dabbawa kuliwa dabbaye a, dabba kura kura kura a, hymenoptera a, acarina (mites) a lan nowata. Shiye cida kəla mitesben saa 1880lan USDAlan badiwono. Suro saa 1909 lan shiye jili alagǝwa Costa Ricanbe kada jili alagǝwa bǝlin kada'a bayanzǝna shiye wono "Suro saa gana kozǝnadǝn ruwotǝmadǝye spider kada kuru daddy-longlegs kada Costa Rica lan sǝbandǝna asutǝ nankaro". Suro saa 1915 lan shiye kitawu muskobe Nasarabe buro salakbe kəla mitesben ruwozəna: Kitawu kəla Acarinaben, au Mitesben (Cidaram Smithsonianbe, cidaram fato kareya adabe lardə Americabe, 1905, warakka 114). Banks ye USDA suro saa 1916 lan kolzǝ cidaro lewono fato awowa adabe gǝnatǝye (MCZ) dǝro, na dǝlan cida gade kǝla Hymenoptera-a, Arachnida-a Neuroptera-a ye sǝdǝna. Shiga Fellow mowonti kisandibe-a kimiyabe-a Americabero suro saa 1922yen karrada.
### Lamintǝ
Richard C. Banks

**Richard Charles Banks** (April 19, 1931- October 24, 2021) shima kitawu ruwotəma America bǝ, ilmuma ngudowabe kuru kulashima dabbawabe kəla cidawu cidaram kulashi dabbawa karaabe Patuxentbe shidoni U.S. bǝ sədinma. Kulashi kəla cidiben kuru nasha cidaram Smithsonianbe suro Washington, D.C.ben gənatəna. Shima Ornithological Council dəga koksə kuru shiga kəra kəla futu ngudowa yala America yə lezayinben nozana, kuru nəm gade-gade ngudowa yala America bedə, kulashi-a kuru kulashi-a kəla ngudowa Greater White-fronted Geeseben. Saa 2011 lan, Banks də sha Smithsonian's Hall of Fame ro cado, shi do ne fasal dabbawa shila ngawoye, zoology lan koktəna də. Darajadə Banksro asutə nankaro cedo kəla shima ilmuma ngudowabe zauro faida'a kuru fato awowa adabe gənatəbe lardəbe (NMNH) dəga kəllata.
## Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Richard Charles Banks** 

də kəntagə Afəriluye kawunzə 19, saa 1931 lan katambo. Moranti kura Steubenville ye dəro karaa, 1949 lan tamojo. Loktu nəm ganazəyen, Banks də Eagle Scout kuru ngudo kuru zauro səraana. Shiye ngəwusoro baanzə'a ro lejin, shidə ngudo kuruma amateur kuru memba karapka Wilson Ornithological Society bǝ. Suro saa 1953 lan, Banks yǝ samnonzə buro salak ye kəla kəltəram nguruwaye Wilson ye dəro lezəna. Suro saa 1949 yen, Banks də darasə’a jami’a Ohio State ye dəro kəra’a kuru cidaram cidawu gənatəye (ROTC) ro kəra’a. Shiye suro saa 1953 lan digiri Bachelor of Science ye suro dabba karagaye nzəliwoyen tamozəna, ngawo adəyen shiye askar US bǝ ro kara ngawo kəriwu South Korea yen, shiye raksə cida liyitabe Corpsro sədin, dalil ilmu alagəwabe nankaro.

## Lamintǝ
David Armitage Bannerman

**David Armitage Bannerman** (kǝntawu Jimada Auwal yǝ kawunzǝ 27 saa 1886 kǝntawu Shawal  yǝ kawunzǝ 6 saa 1979) shima ilmuma ngudowa bə lardǝ British bǝwo. Saa 1919 lan səta 1952 ro saadənan shidə Curator fato awowa ada bə gənatə bə British yə (kərmadə shiya fato awowa adabe gənatəbe, London lan bowotin).
## Kǝknǝngan nzǝ buro ye
Shidə tada David Aleksander Bannerman bǝ.

Shidə mowonti Wellington bə, Berkshirelan kərawono, kawu jami'aro lejinro. Ngawo Pembroke College lan tammaozəna yǝn, Cambridge lan saa 1909 lan, Bannerman yǝ zauro bəlawurozəna Africa'wa, Fəte India yǝwa, Anəm America yǝwa, kərtawa Atlantic yǝwa lan.

Askərraye dalil nəlefa bǝn sha waada, Bannerman də naptə kam gotəmayen cidazəna Red Cross lan saa diyaw ro France lan loktu kəriwu dunya bə kən tilomiyen, Mons Star səwandəna.[2] Daji cidaro gozana, loktu ganaro, fato awowa ada bə gənatəyǝn,[3] hatta cida kolzənaro saa 1951 lan, ngawo indiro nəm darekta fato awowa ada be British Museum bə dəga waazəna bǝn.[2] Shidə kura kəlakəl ilmu ngudowa bə British bə saa 1932 lan səta 1935 ro saadənan, Bulletin nza saa 1914-1915 lan saraizəna kuru banama kura kəlakəl ngudowa bə British bǝwa kuru karabka ngudowa nzəliwo bǝwa. Indiro nyawono: suro saa 1911 lan Muriel Morgan (1945 lan bawono) nyawono kuru dare kənənganzən, suro saa 1952 lan, Winifred Mary Jane Holland nyawono. 
## Lamintǝ
Eugene K. Balon

**Eugene Kornel Balon** (1 Ogusta saa 1930-4 Satumba saa 2013) də shima ilmuma dabbaye-a kuru ilmu dabbawaye-a lardə Canadabe-a Czechbe-a.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
Balon də kəntagə Ogustaye kawunzə 1 saa 1930 lan Orlova lan katambo. Moranti ya kura Polish ye Orlová ye dəro lewono, na do ne A levels nzə gozəna suro saa 1949. Saa 1953 lan səta 1967 ro saadənan cidazəna suro mowonti kimiyaye Slovak ye suro Bratislava ye lan na do ne fauna Danube ye kərazəna də. Saa 1967lan sǝta 1967ro sagǝdǝnadǝ shidǝ masku lardǝwa dunyabe Zambialan. Ngawo saa 1976 yen, shidə maləm jami'a Guelph ye lan. Kətagə Septemberye kawunzə 4, saa 2013 lan Guelph lan bawono, saa 83 lan. Bǝnyi jili indi sunzǝ goza: Balon's ruffe (Gymnocephalus baloni) kuru Tilapia baloni.

### Lamintǝ
Jean-Christophe Balouet

**Jean-Christophe Balouet** (kǝntawu Nowambaye kawunzǝ 12 sagǝ 1956 - kǝntawu Marisbe kawunzǝ 31 sagǝ 2021) shima ilmuma kareya adabe lardǝ Faransabewo. Shiye zauro Storrs Olson cidaram Smithsonianbe kəla kulashi ngudowa kurebe kəla ngudowa New Caledoniabe nasha anəmfəte Pacificben baro walzənaben cidazəna.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
Jean-Christophe də rokko Jacques Cousteau yen kəla Calypso yen cidazana kuru dare shima nasha ngudowa kəmaduwuye kəndawu'a wuzəna dəga koksə kuru manaja ma suro saa 1978 yen maara njiye Amoco Cadiz lan bannatəna dəga. Saa 1989 lan səta 1994 ro saadənan cidazəna kəla cidaram United Nations Environment Programme (UNEP) Ofis Sanyaram Nzundube-a Razəwube-ayen, kəla nzundu-a, ilmu kimiyabe-a kuru kulashiwa kaltəgəbe-a dunya sammason sədin. Shidə edita OzonActionbe, warak hawarbe dunyabe na shiye jamiwa kəlanzəbe-a jama meube-a 1000 samin'a kəllata. Saa 1993lan səta 2021ro saadənan Jean-Christophedə manaja kor dunyabe.

## Lamintǝ
Thomas Barbour

**Thomas Barbour** (kǝntagǝ kǝntawu Ogustabe kawunzǝ 19, saa 1884-kǝntawu Januarybe kawunzǝ 8, saa 1946) shima ilmuma dabbawa dabbawa be lardu America bewo. Shima kura mowonti Dexterbe buro salakbewo saa 1926lan. Saa 1927lan səta saa 1946ro saadənan, shidə darekta fato awowa adabe gənatəbe Harvardbe (MCZ) shidoni Louis Agassizye saa 1859lan Jamiya Harvardbe Cambridge, Massachusettslan koksənadə.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Barbour** də, shi kura yanzəganawa diyauye də, sha saa 1884 lan Colonel William Barbour-a kamunzə Julia Adelaide Sprague-a ro katambo. Colonel Barbour də shima kamfani Linen Thread ye dəga koksə kuru kura kamfani do thread tandoye kənasartənama kuru kasuwu nguwu lardə America ye-a, Ireland ye-a, Scotland ye-a lan sədin ma. Martha's Vineyard, Massachusetts lan katambo yaye, na do yallanzə'a zaman kəndawuye lan, Barbour də Monmouth, New Jersey lan wura'ano, na do yanzəgana fal, William Warren Barbour, faraskəram siyasayero gagəna, dareram lan U.S. ro cidazəna. Senator New Jersey ye saa 1931 lan səta 1937 ro saadəna kuru waltə 1938 lan səta 1943 ro saadəna.

## Lamintǝ
James Halliday McDunnough

**James Halliday McDunnough** (10 May 1877 - 23 February 1962) shima malǝm ilmu təlam be wo, kayama, kuru malǝm kuliya be sandi donyi cida kǝlâ lepidoptera yala america be lan nozana ma, sonyayi shiye bana faida kada sǝdǝna kǝla dabba donyi yala america be lan.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**McDunnough** ye rokko yanzə-a bawanzə-a yen Berlin ro lezə kaiyyama kureye kəratəro, cidiya violinist kura Joseph Joachim yen kərajin. Ngawo loktu laa kəla violinistyen suro orkestra kaiyyabe Glasgow, Scotlandlan (waneye kərmadə Royal Scottish National Orchestra), shiye fatowa Russiabe ro Nasara səkkəliyin kuru daji cidanzə faltəro shawari cido. Suro saa 1904 yen waltə Berlinro kərawono, suro saa 1909 yen degree doctorate ye zoology lan səwandəna. Yala Americabero waltəgənadən, cidaram ilmu alagəwa njibe suro njiye Woods Hole, Massachusettslan gana laa cidawono kuru Margaret Bertels, Berlinlan nyawono.

## Lamintǝ
Paul Barrett (palaeobiologist)

Farfesa **Paul Michael Barrett** shima ilmuma dabbawa shila ngawobe suro fato gargam alagǝbe suro Londonben dagǝnamawo. Cidanzədə hangalnzə dinosaursro cedo. Dinosaur do baro walzǝna dǝ shiro Vectipelta Barretti gultin dǝ shiro su tǝkǝna.
### Lamintǝ
Walter B. Barrows

**Walter Bradford Barrows** (Kǝntawu Januarybe kawunzǝ 10, saa 1855 - Kǝntawu Fabarairube kawunzǝ 26, saa 1923)[1] shima ilmuma alagǝbe lardǝ Americabe shido kitawuwa kǝla ngudowaben ruwozǝnadǝ kuru kitawuwa suro mujalla kimiyaben baksǝnama.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
Ngawo mowonti nzunduye Massachusetts ye lan tamozənayen saa 1876 lan, Barrows də sha cida kəra gultəma kimiyaye ro gozana lardə Argentina ye-a United States ye-a lan mowontiya kuru jami’a Wesleyan ye lan. Daren shidə shehu ilmube ilmu dabbawabe-a ilmu alagəwabe-a mowonti barebe kəriye Michiganben wallono.

### Lamintǝ
Rinchen Barsbold

**Rinchen Barsbold** 
(Mongolian: Ринченгийн Барсболд, Rinchengiin Barsbold, kəntawu Disembaye kawunzə 21, saa 1935 lan katambo, suro Ulaanbaatar yen) shima ilmuma kəla awowa kureye'a cidiye'a. Shidə cidaram kəra cidibe Ulanbaatar, Mongolia lan cidajin. Shidə masku nasha dabbawa shila ngawobe-a kuru Mesozoic stratigraphy-ayen. Barsbold də zauro banazəgəna nasha awowa dinosaur kura-kura dunyalan sabtəna dəga fando-a kuru waltəm fando-a lan. Cidanzǝdǝ banazǝgǝ asutu zamanbe kǝla futu dinosaurbe suro Eurasiaben fǝlangoben.
### Lamintǝ
Aleksandr Bartenev

**Aleksandr Nikolaevich Bartenev** (Russia: Александр Николаевич Бартенев; 1882-1946) shima ilmu dabbawa, shehu ilmube, liita kimiya alagǝwabe, kuru darekta jami'a Rostovbe saa 1920-1921 lan. Shidə suro Daula Russiaben cidazəna kuru dare Soviet Unionlan cidazəna.
## kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Aleksandr Nikolaevich Bartenev** də suro saa 1882 lan katambo. Jamiya Imperial Moscow ye lan tamozəna suro saa 1907 yen. har saa 1930 ro saadənan. Shidə Rector Jamiya Rostovbe saa 1920-1921 lan. Saa 1934-1936 lan kuru saa 1939-1945 lan shiye kura fasal ilmu dabbawa ye suro jami'a Kazakh State ye suro Almaty ye lan kuru shima jami'a adə'a koktəma fal.Saa 40 ro (1907 lan) cida nzǝ kimiyabe Bartenev ye cida 83 kǝla fauna, taxonomy, ecology a kuru futu Odonata ye tartǝnzǝ lan baksǝna. Suro cidanzə zauro nowatadə sandima "Ruwo kəla kuliwa suro fato awowa adabe gənatəbe Uralbe" (1909), "Karewa kəla kuliwa Siberiabe" (1914), "Ruwo kəla kuliwa Caucasusbe" (1920 lation" (1930), "Ruwo kəla samno kəla njiye yala Caucasianbe tasha njibe suro saa 1928 suro Kabardino-Balkariya" (1930).

## Lamintǝ
Edward Bartlett

**Edward Bartlett** (1836-April 1908) shima ilmuma ngudowa kuru ilmuma dabbawabe Nasarabe. Shidə tada Abraham Dee Bartlettbe. Bartlett ye Henry Baker Tristram'a sorto falestinaro lewono saa 1863-64 lan, kuru nasha Amazon basin yen kuru peru lan sabkada saa 1865-69 lan. Shidə kəla fato kareya adabe gənatəbe Maidstoneben saa 1875 səta 1890 ro saadənan, kuru kəla fato kareya adabe gənatəbe Sarawakben saa 1893 səta 1897 ro saadənan. Kitawunzǝ zauro nowata faldǝ, sokku kǝrmunzǝn tamotǝnyi yaye, shima "Monograph of the Weaver Birds (Ploceidae) kuru Arboreal and Terrestrial Finches", suronzǝn nasha uwu suro saa 1888-1889 lan lǝkkata.
### Lamintǝ
Abraham Dee Bartlett

**Abraham Dee Bartlett** (27 kəntawu Lailahar bə saa 1812-7 kəntawu Chidi bə saa 1897) də shima ilmuma kəla dabbawa suro fatoyen dasagənayen. Shidǝ superintendent London Zoobe, shidǝ kǝnǝnga dabbawa bə kuruma kuru ilmuma dabbawa bə duwo kǝla dabbawa kara bǝn kam kuraro walzǝnama. Bartlett ye zu London ye dəga suwudə kuru ilmuwu alagəwa ye kada'a kəllata Charles Darwin kunten ro.
## Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Abraham** də tada kən indimi John Bartlett'wa Jane Dunster'wa ye. John Bartlett də cidiya William Turner yen cida kərazəna, baanzə JM W Turner ye, kisandima nowata də, kuru shidə kunduli zayetəma kuru burosh tandoma. Abraham də gananzən dabbawa səraana kuru sawanzə bawanzəye, Edward Cross, kəmanzə dabbawa dabbaye Exeter Exchange suro Strand ye dəye sha kolzəna kəla sambisoro ziyara sədin. Awo adəye səkkə Cross ye shiro taxidermy gulzə. Shi, son yaye, baanzəro cida kunduli zayetə badiwono kawu taxidermyro saa 1834 lan faltinro.
Kasuwunzə taxidermyye batau British Museumyedə zauro kənasartəna hattaa fato kuraro lezəna, kuru dareram kənəngəzəyen, fatowa yakkə sətana. Lydia Norvall nyawono kuru ferowa diyau-a tadawa indi-a satana.[1]Shidə wakil kəlakəl dabbawabe Londonbero wallono dalil kurunma sunzə Anthony White shiro am gadeso bayanzənadən suronzan William Yarrell-a, W. Ogilby-a, John Gould-a D.W. Mitchell-a. Daji shiye secretary jamabe ro wallono.[2]

## Dabbawa Londonbe
Bartlett ye D. W. Mitchell ro banazəgəna kəla raayi do dabbawa sabtə do Zoological Society of London ye dəga jama mewu yero tədin kungəna gana lan kuru adəye jama mewu dəga banajin. Yim Monday lan katəna kungəna pence arakkəro. Queen Victoria ye shiro agogo dinarbe cina kəla ngudonzə fatobe ro cistayen. Ngudowa kərmudə shiro zuzayin kəla shiro taxidermic gənatəro, kuru awowanzə ngəla fəlezənadə nankaro, shiye medal dinarbe səbandəna suro Great Exhibition saa 1851ben. Shidə shima buro salakkin awo dodobe waltə garzənadəwo, kuru adə waltə Sydenham Crystal Palacelan fəlezana, na shiga kuruson Thedestorist ro walzana. suro saa 1866 lan.Shiye kǝlanzǝ Zoological Society ro kǝllata kuru shiro kǝrmu John Thompson ye gadǝna Regents Park ye dǝlan suro saa 1859 lan cida kǝrawu ye dǝga sadǝna. Shidə wakil dabba karaye'a na am kudomasoye alamanna Edward Blyth yeyi lan fandoye kuru shiye cidawu circusye alamanna P.T. Barnum. Shiye nasha zuyedən rowono, kuru kam nowataro wallono hatta bawono. Shidə kəla dabbawa karabero cistayen hukuma ro wallono kuru kakkadəwa suro Proceedings of the Zoological Society-a mujallawa gade-ayen baksəna.Shiye medal liwulabe nasha karapka Zoologicalben suro saa 1872ben səbandəna kuru shiga kəlakəl karapka Linneanbe saa 1879lan codo.[1] Charles Darwin dǝ ngǝwusoro raayiwanzǝ kǝla jinsǝ kartǝben zandezǝna. Shiye asuzǝna, misallo: "Wuye Mr. Bartlett, shi donyi Zoological Gardens lan, shi donyi ngudowa lan zauro nozǝna ma dǝ, shi tragopan kongabe dǝ (Gallinaceae fal) dǝ kam nguwuro kara, kuru wuye ja’awunzǝ dǝye wuga sǝkǝ, 'Wuye nongǝnyi, amma wuye laununzǝ shawa dǝlan wuye tǝmangǝna."

## Lamintǝ
Benjamin Smith Barton

**Benjamin Smith Barton** (Kǝntawu Fabarairuye kawunzǝ 10, saa 1766 - Kǝntawu Disembaye kawunzǝ 19, saa 1815) dǝ ilmuma ilmu bota, ilmu alawu be, kuru liyita maliya lardu America be du. Shidə shima professor buro salakbe kəla gargam alagəlabe lardə United Statesben kuru shima samno kura kəskawabe suro lardədəben garzə. Shima kitawu kǝrabe botanybe lardu Americabe buro salakbedǝ ruwozǝ.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Barton** ye babanzǝ, **Rev. Thomas Barton** də, hijirawu Irishye Carrickmacross lan isanama shi do maaranta karəngə Norristown, Pennsylvania yen saa 1751 lan kazənama. Kate saa 1780-a 1782-a yen, Barton də mowonti York Academy ye Lancaster, Pennsylvania lan kərawono, na dəlan nəm ngalwo kurtə-a awowa gargamye sabtə-a fəlezəna. Ngawo saa indiyen, moranti liitabe Philadelphiabero karaa, liita cidiya Thomas Shippenben kərawono, kuru darasəwa Benjamin Rushbe saa 1785lan karaa.

## Lamintǝ
Charles Foster Batchelder

**Charles foster batchelder** dǝ (kǝntawu Maram yǝ kawunzǝ 20, saa 1856 - kǝntawu Jimada Auwal kawunzǝ 7, saa 1954) shi dǝ ilmuma nguda be-a kuru alagǝwa be-a lardu America be. Shidə memba buroye kuru kura kəlakəl ilmuwu ngudowa bə America bə, kuru karapka Nuttall Karabka Ornithological  bə. Shiye kuru The Auk dəga sarazəna, kuru kawu shiro, Bulletin kəla Nuttall Ornithological Clubben.
## Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Batchelder** də sha francis lowell batchelder-a susan cabot foster-batchelder-aye shiga katambo, kuru batau jami'a Harvard be bəla Cambridge, Massachusetts bedən wurano. Gananzǝn, shiye sawagǝnzǝ am fuwulan ilmu ngujiyaben nozana kada-a sǝtana, alama William Brewster-a, Henry Wetherbee Henshaw-a, Henry Augustus Purdie-a, Charles Johnson Maynard-a William Earl Dodge Scott-a. Batchelder də baanzə'a zauro nozənyi, shi done kəntagənzə 18 lan bazəna də. Yanzəgana feroye dəye bawono loktu Harvard ro gagənadən, kəranzə mowonti kura gumnati bə fato bǝdən tamozənan.

## Lamintǝ
Charles Spence Bate

**Charles Spence Bate**, FRS, FLS (16 kǝntawu March 1819-29 July 1889) shima ilmuma dabbaye kuru liita timibe lardǝ Britishbe.
### Kǝnǝǝnngan nzǝ buro yǝ
**Charles Spence Bate** də sha Trenick House lan batau Truro yen katambo, tada Charles Bate ye (1789-1872) kuru Harriet Spence (1788-1879) ye. Charles ye "Spence Bate" də sunzəro gowono, waneye kəlanzə'a baanzə'a gayertəro, kuru su adə sambisoro faidatin suro kakkadinzəyen; kuru sambisoro am zamanzəye shiga gulzayinro faidatayin. Buro salakkin Swansea lan cida kurun timibe sədin, kuru Plymouth lan cida bawanzəye gozəna. Shidə kura karapka Odontologybe.

### Lamintǝ
George Latimer Bates

**George Griswold Latimer Bates** (kəntagə kəntawu March be kawunzə 21, saa 1863, abingdon, kəntawu January bǝ kawunzə 31, saa 1940 chelmsford UK), LLD, MBOU. shidə ilmuma alagəwa bǝ America bǝ. Shidə dau Africa ben napsəna kuru kadaro bəlawurozəna, alamawa gargam alagəlabe sabsəna shilan jiliwa alagəwabe kada bayantəna. Jili dabbawa mammalsbe bəlin 62 samin, dabbawa suro njiben dasagəna-a kuru dabbawa suro njiben dasagəna-adə suro awowa sabsənaben bayantəna, suronzan kokko Goliathbe-a, kokko kunduli-a, kuru Goliath shrew Crocidura goliath-a mbeji. Shiye kitawu ngudowa fəte Africa bǝ (1930) baksəna kuru kitawu ngudowa Arabia bǝ sabcin.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
**Bates** də karəngə Abingdon yen katambo. Shiye maarantaro lezə nadən Latin səliwo kuru təlamma kərazəna. Shiye gargam alagəlabe kəratə maləminzə Leanna Hague lan səbandəna shi doni bəlawuro kəla kəskawaben kərazənadə. Lincoln, Illinoisro kərawono, daji Knox Koleji Galesburgro kalakkatə. Shiye suro zaman kəndawuben cidazə banazəgə taswirawa zawal maara cidiye Santa Febe Knox County-a Galesburg-aye tandolan. Ngawo doctor of letters lan Knox College lan 1885 lan tamozənayen, Hawaii lan maləmmaro wallono amma ngawo kəntagə gana laayen kolzəna. Daji kamfani cidi maara cidiye Tennessee lan surveyor ro cidawono. Məradə amnzə kuraye ngawozənalan, Chicago Theological Seminaryro karaa nadən Greek-a Hebrew-a kərazə kuru degree ilmu tauhidbe suro saa 1892 yen tamozəna.

### Lamintǝ
William Bateson

**William Bateson**

(8 August 1861 ) ( 8 sawan 1926) shima malǝm ilmu alagǝbe Nasara be, shido kam buro salakyen kalma geneticya faidatǝ kǝra waratatǝbedǝa bayanji, kuru shidǝye raayi Gregor Mendelbedǝa asutu suwudǝna ngawo walta asutǝnza suro saa 1900ben Hugo de Vries kuru Carl Correns kunten. Kitawunzǝ saa 1894bedǝ shima Karewa kǝra nǝmgade-gadebedǝ shima buro salakkin tartip geneticsbe bǝlin sutuluwunawo.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
**Bateson** də sha saa 1861 lan Whitby lan katambo kəla ci kəmaduwu Yorkshire ye lan, tada William Henry Bateson ye, Master Moranti ya St John ye Cambridge ye lan, kuru Anna Bateson (nee Aikin) shi do ne kərmai kura moranti ya Newnham ye də. Moworonti Rugby-a St John's College-a lan kərawono, nadən BA suro saa 1883 lan tamozəna, buro salakkin ilmu kimiyabe alagəlaben tamozəna.

## Lamintǝ
Richard Henry Beddome

Colonel **Richard Henry Beddome** 
 
(11 kəntawu May bǝ saa 1830) (kəntagə Sawan bǝ kawunzə 23 suro saa 1911) shidə cidama askərra British bǝ kuru ilmuma alagəwabe lardə India bǝn, shidəwo kura kəla kara Madrasben gənatəma. Suro dawu karnu kən 19th yedən, shiye zauro kəla kauyǝ cintə kuru kurun-kulastənyima suro Sri Lanka-a anəm India bǝ-ayen kulassəna, suronzan sandi doni gədi Ghats bǝ jili Yelandur-a, Kollegal-a, Shevaroy Hills-a, Yelagiri-a, Nallamala Hills-a, Visakharimach Nihatmal Hills-a, kuru lai-a kuru Kudremukh-a. Shiye jili kəskabe kada bayanzəna, amphibians, kuru reptiles anəm Indiabe-a Sri Lankabe-a, kuru jili kada nasha adəbe am gadeye 

sunzə gozana.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
Richard də tada kura Richard Boswell Brandon Beddome yǝ, lawyer, Clapham Common, S.W. Moranti ya Charterhouse ye lan kərawono kuru cida sharaye ro allamtəna, amma sa’anzə 18 lan East India Company ro kəllatə səraa kuru Madras Native Infantry kən 42 me ro kəllatə nabtə cadet yen Jabalpur lan.

## Lamintǝ
Jacques von Bedriaga

**Jacques vladimir von bedriaga**, 
loktu laan bedryagha (Russia lan: 1854 - 1906) shima ilmuma dabbaye Russia yǝ shido asalnzǝ Kriniz, bǝladiya karǝnga Voronezh ye. Suro kakkadəwa ilmu kimiyabedən Bedriagaye loktu laan sunzə faljin təlam lardə shiye bakcin dəga kasatsəro. Dalil adǝben, jili gade-gade isain tuwandin: Jacob Vladimirovich Bedriaga-a, Johann von Bedriaga-a, kuru Jean de Bedriaga-a.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
Jamiya Moscow bǝn ilmu kimiyabe kərawono cidiya kərmai Anatoli Bogdanov bǝn (1834-1896), kuru dare Jamusro lewono, nadən Jamiya Jenaben rokko Ernst Haeckelben (1834-1919) kuru Carl Gegenbaur (1826-1903) kərawono. Suro saa 1875 lan, shiye degree doctorate nzǝ sǝbandǝna kǝla awowa suro kǝrǝnlan gǝrjinben. Ngawo kərazənayen, Bedriagaye kulashinzə kəla dabbawa suro cidiyen dasayin dəga Gegenbaur'a gozə kowono, kuru kəla kəlan bəlawuro kimiyabe nasha Mediterranean bǝ dəro sədin.

### Lamintǝ
Hans Hermann Behr

**Hans Hermann Behr** (kǝntagǝ kǝntawu Ogustabe kawunzǝ 18, saa 1818, Köten-kǝntawu Marchbe kawunzǝ 6, saa 1904, san Francisco) shidǝ liita lardǝ Jamus bǝ -Amerika bǝ-a, ilmu kuliwa bǝ-a kuru ilmu kǝska bǝ-a. Loktu kərmunzəyen, San Francisco Chronicleye wono shiga "am kura hangalbero somtəna" kuru shidə "kam kura dunya sammason nowata" nashawa kimiyabe kadalan.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
Behr də fato noata lan fəlangzəna kuru kərmai Köthen ye'a leyata (kuru Koethen, Goethen au Colthen). Mowonti Köthen-a Zerbst-a lan kərawono nadən Greek-a, Latin-a, Hebrew-a isawu-a kərawono. Gananzən gargam alagə bǝ tamtamzə badiwono, ngəwul ngudowabe sabtə kunten kerazena. Suro saa 1837 lan kəra liitabe badiwono, buro salaklan Jamiya Martin Luther bl Halle-Wittenberg bǝn kuru dare Jamiya Humboldtbe Berlin belan nadən tammaozə suro saa 1843 lan nabtə liita liyitaben.

### Lamintǝ
Thomas Bell (zoologist)

**Thomas Hornsey Bell** FRS FLS (11 kəntawu October bǝ suro saa 1792) (13 kəntawu Armalan bǝ suro saa 1880) shidə ilmuma dabbawa bǝ Nasara bǝ, liyita timibe kuru ruwotəma, Poole, Dorset, Englandlan katambo.
### kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
**Bell**, yanzə Susan yeyi, zauro gargam alagəlabe səraana shidoni yanzəye yanzəgana Philip Henry Gosse ro ndəlamzəgənadə. Bell ye Poole'a kolzə saa 1813 lan kəra liyita timiye London lan sədinro. Shiga suro saa 1817 lan somtəna kəla addressnzə lamba 17 Fenchurch Street lan, kuru shidə memba komiti kəlakəl nəlefabe London be bəlin koktənadəbe. Saa 1819 lan addressnzə Bucklersbury 18 lan cedo, kuru bərni London yǝ lan. Cidawa indi kəllono, Farfesa ilmu dabbawa bǝ ro wallono King's College London lan suro saa 1836-lan (kəla duno kulashi amateurben) kuru kəra kəla anatomyben litari Guy'sben sədin.

## Lamintǝ
Adriaan Cornelis Valentin van Bemmel

**Adriaan Cornelis Valentin van Bemmel** (3 May 1908-20 October 1990) shima ilmuma dabbawabe Dutch bewo, nzəliwoma kuru kəla fato awowa adabe gənatəbe Rotterdam kuru amari yioma dabbawa Blijdorpbe. Van Bemmel də Beverwijk lan katambo na do kəranzə buroye səwandəna də. Daji ilmu alagǝwabe kǝrawono Jamiya Amsterdam ben, suro saa 1937 ben degree master bǝ sǝbandǝna. Shidǝ ilmuma dabbawa bǝ suro fato kareya adabe Buitenzorg suro Dutch Java bǝn kuru shiga fursana kǝriwu bǝ suro saa 1941lan Japane sǝ ye sha satana. Netherlands ro waltəgəna suro saa 1951 lan kuru suro saa 1952 lan nəm doctorate səbandəna kuru shiye shawarima kəla awowa nzəliwobe Staatsbosbeheer lan wallono.
## Lamintǝ
Charles Bendire

**Charles Emil Bendire** də (kəntawu Afəriluye kawunzə 27, saa 1836) (kəntawu Fabarairuye kawunzə 4, suro saa 1897) də soja askərraye lardə Americaye kuru ilmuma ngudowayǝ-a kuru ilmuma kəskaye-a. Bendire ye thrasher nzǝ dǝ shiro su tǝkǝna.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
Karl Emil Bender də König im Odenwald lan katambo suro Duchy Hesse yǝ lan, shi də shima kura suro nduli arakkə yǝn. Bender də fatolan kərazəna har sa’anzə mewun indinro, ngawo adəyen maaranta tiyolojiye Passy, ​​karəngə Paris yǝ dəro lewono saa uwuro kərawono. Karl dǝ maaranta kolzə fatoro waltəna, kuru shawari sawa’anzə yǝ lan sha yanzəgana Wilhelm Bender’a New York ro lezana suro saa 1853 lan. Wilhelm Bender də tinyi fatoro lewono, amma suro kəmaduwuyen fatkatəgə.

### Lamintǝ
Johann Matthäus Bechstein

**Johann Matthäus Bechstein** (11 July 1757-23 February 1822) də shima ilmuma alagəwabe, kara'a, ngubbawa'a, kuliwa'a, kuru dabbawa'a. Great Britain lan, shiga kitawunzə ngudowa kaiyyabe (Naturgeschichte der Stubenvögel, Gargam Ngudowa Cagebe, 1795) lan nozana.
### Kǝnǝngan nzǝ buro yǝ
**Bechstein** də sha Waltershausen lan katambo bəla Gotha ye suro Thuringia yen. Shiye ilmu tauhidbe saa diyawuro Jamiya Jenaben kərawono, kuru loktu kada bara-a karaa-a lan fəlejin futu dama mbejiro. Ngawo maaranta kolzənayen, saa kadaro kəra gulzəna, amma kəra gultə kolzə kəlanzəga ​​cidawa diyabero cido. Suro sa'a 1795 yen maranta karaye Waltershausen lan kokkono, kuru sa'a 1800 lan, Duke of Saxe-Meiningen ye sha darekta moranti karaye do Dreissigacker karənga Meiningen ye dən cido. Ngawo tadanzə bazənayen, Bechstein ye tadanzə Ludwig Bechstein dəga gowono.

### Lamintǝ
Tarleton Hoffman Bean

**Tarleton Hoffman Bean** (kǝntawu October bǝ kawunzǝ 8, suro saa 1846) (kǝntawu jimada gaji bǝ kawunzǝ 28, suro saa 1916) shima ilmuma bǝnyi bǝ lardǝ America bǝ wo.
### Kǝnǝngan nzǝ buro ye
*Tarleton Hoffman Bean* də George Bean-a Mary Smith-a ye shiga katambo suro Bainbridge, Pennsylvania yǝn, kəntagə Octoberye kawunzə 8, saa 1846 lan. degree jami’a Columbia yǝn, kǝma dǝ jami’a George Washington ye lan, Washington, DC saa 1876 lan. Suro saa 1883 lan, shiro M.S. degree suro jami'a Indiana yǝn kəla awowa sədənayen, amma nadən kərazənyi. Shiye Laurette H. Van Hook fero John Welsh Van Hook bǝ kasuwuma fatobe Washington DC lan nyawono, saa 1878 lan Washington DC lan.

## Lamintǝ

*
*
Edward Turner Bennett

**Edward turner Bennett** (kǝntawu Razab bǝ kawunzǝ 6 saa 1797)(kǝntawu Ogusta bǝ kawunzǝ 21suro saa 1836) dǝ ilmu dabba yǝ Nasara bǝ kuru kakkadi ruwotǝma. Shidǝ yanzǝ kura ilmuma kǝska soye John Joseph Bennett yǝ. Bennett də Hackney lan katambo kuru surgeon lan cidajin, amma awo shiye sədin də shima zoology. Suro saa 1822 lan, shiye kǝndaram dabbawa ilmube koktǝro ngǝnǝktǝna, shido dare kǝndaram zoologybe ro walzǝnama kuru kǝndaram Linneanbedǝro kǝllata. Adə shima badiyaram kəlakəl dabbawaye London bewo, shido Bennettdə shima Secretarywo saa 1831lan səta 1836ro saadənan. Cidanzəye suronzan Tower Menagerie (1829)-a Gardens-a Menagerie-a kəlakəl dabbawabe-a (1831) mbeji.
### Lamintǝ
Pennsylvania

Pennsylvania,[b] hukumamen Commonwealth Pennsylvaniayedə,[c] shima kəriye do dawu Atlanticbe-a, yala-gədi-a, Appalachian-a, kuru kəmoduwu kura-a United Statesbe-a kəlzənadə. Anəmgədinzən Delaware'a kalangaizəna, Maryland'a anəmnzən, West Virginia'a anəmfətenzən, Ohio'a kəmoduwu Ohio'a fətenzən, kəmoduwu Erie'a New York'a yalanzən, kəmoduwu Delaware'a New Jersey'a gədinzən, kuru kəriye Canadabe Ontario'a yalafətenzən kəmoduwu Erie men.

Pennsylvania də 1681 lan kokkatə cidi mairiye William Penn ro, tada su kəriyedəye. Kawu awo adəyero, kate 1638-a 1655-a lan, nasha anəmgədi kəriyedəyedə nasha New Swedenye, Swedishye kərmai sədin. Nasha nəm kasatə adinbe-a siyasabe-aro koktəna, zaman kərmai kərmai Pennsylvaniayedə sha nəm kam nəlefaye təlamma asalye'a, nizam gomnatiye bəlin'a, adin ngəwu'aro nozana.

Pennsylvania ye faida'a kuru gargam'a sədəna suro kəriwu America ye lan kuru dareram lan kərmai kəlabe kərmai British Empire ye lan kənasartəna, majalis kərmai kəlabe kən tilomi'a kən indimi'a Philadelphia lan sədin shi done soja'a kərmaiye'a cotulowo kuru George Washington'a komandanzaro 1775 lan wallono, kuru kərmai kəlabe'a kasatsana. Yim kawu kəntawube 12 kəntawu Decemberbe saa 1787lan, Pennsylvaniadə shima kəriye kən indimi doka U.S.be kasatsanamawo.

Suro kəntagə Julyye saa 1863 lan, kəriwu Gettysburg yedə, kawu yakkəro suro Gettysburg ye-a kornzə-a lan kəriwudə, shima kəriwu done bu-a kuru zauro shawari-a kəriwu fatoye America ye dəwo, am 50,000 ma kozəna Union-a Confederate-a ye cezəna kuru Robert E. Lee ye bətərəm yalaye də'a duzəna, adəye Union'a nzəliwo ro suwudəna. Dareram karnu 19'a 20th century'a dən, arziyi lardəye do kare'a tandoye'a də, banazəgəna fuwutə awo'a cidaye lardəye'a, kotoro'a, fato'a kurakura'a, kare'a cidaye askərraye'a, kənasar do U.S. ye kəriwu dinaye kən tilomi'a, kəriwu dunyabe kən indimi'a.

Pennsylvania ye kəndaramzə zauro gade-gade. Kawu Appalachian yedə dawu kəriyedəyen kojin, kau Allegheny-a Pocono-a yedə yala-gədi Pennsylvania ye nguwuso zamzəna, kuru kashi 60% kəriyedəye karaa. Ci kəmaduwuye ba yaye, ci kəmaduwuye mil 140 (225 km) ci kəmaduwu Erie-a kəmoduwu Delaware-a ye mbeji.[10]

## Laminte
Holland

Holland 

də nasha cidiye[3] kuru kəriye kureye ci kəmaduwu fəte Netherlands ye də.[3] Karnu kən 10th lan səta kən 16th century ro saadənan, Holland proper də nasha siyasabe kəlakəl suro Holy Roman Empire yen naptə lardə doni counts Holland bǝ sonotin ma. Karnu kən 17th ye lan, kəriye Holland yedə cizə duno kuluwuye'a arziyi'a ro wallono, kəriyewa gade Dutch Republic kərmai kəlabe bəlin də'a səmowona.

Nasha do County of Holland kureye də, provinces Dutch ye kərmaye indi North Holland ye'a South Holland ye'a də'a kəllata, bərni'a kura kura yakkə Netherlands ye də'a kəllata: bərni kura Europe ye də (Amsterdam), fato ci njiye kura Europe ye də'a (Rotterdam), kuru bərni kura gomnatiye (Hague). Holland də nəm nguwu amyedə 6,583,534 suro kəntawu Nowambaye saa 2019 yen, [1] kuru nəm nguwu amyedə 1203/km2.

Su Holland də nguwusoro faidatin lardə Netherlands sammaro.[3] Faidatə kəske adə lardəwa gadelan kasattəna, kuru Dutch kada kəlanzaye faidatayin.[4] Amma, amma laa Netherlandsyedə (musammanno am nasha diya Hollandye au fəteye) kalmadə lardə sammaro faidatədə saraanyi au kalkal gənyiro sorin.[5] Suro kəntawu Januaryben saa 2020, Netherlandsye banazə kalma Hollanddə lardə sammaro kollono, shidoni alama waltəm zayetəye "Holland" dəga "NL" ro falzənadə.[6]

Etymology-a kuru kalma-a

Su Holland də buro salak lan nasha Haarlem ye lan fəlewono, kuru saa 1064 lan sha su lardə sammayero faidatin. Badiyaram karnu kən mewun indinmidən, amma Hollandyedə sandiya Hollandiro bowotin ruwo Latinyen.[7] Holland də kalma Dutch kureye holtlant ('cidi-katakauye') lan gowotə.[8] Jili spellingbe adə shima faidatin hatta karni 14th century yedei, loktudən sudə Hollandro wallono (spelling gade loktudən sandima Hollant'a Hollandt'a). Etymology nowata amma kalkal gənyidəye wono Hollanddə hol land lan gowotə ('hollow land' Dutch lan), shidə geography cididəye cidiyazənadə shima ilhamzə.

"Holland" də sha təlamma Nasaraye'a təlamma gade'a lan faidatin, yimlan təlamma Dutchye kəlanzə'a kunten, ma'ananzə lardə Netherlandsye zamanye samma.[5] Misal pars pro toto au synecdoche ye də sha United Kingdom'a "England" lan bowotin də'a samun,[9][10] kuru fuwuzəna dalil Holland ye lardə'a duno'a ro walzəna nankaro kuru adəye səkə lardə'a gade'a siyasa'a razəwu'a letayin.[11]

Kate saa 1806-a 1810-a yen "Holland" də shima su do lardə samma soye, ngawo Napoleon ye yanzəgana Louis Bonaparte'a mairi Holland ye ro sədənan.

## Laminte
Carl Gegenbaur

### Carl Gegenbaur
(21 August 1826-14 June 1903)[1] shima ilmuma tiyi kamye Germanye kuru shehu ilmube shi donyi fannu tiyi kamye kǝltǝram dǝ shaida faida donyi tiwori alaube dǝro banazǝyin ma.[1] Namtǝ shehu ilmube kǝla anatomyben suro jami'a Jenaben (1855-1873) kuru jami'a Heidelbergbe (1873-1903), Carl Gegenbaurdǝ banama dunowa tiwori Charles Darwinbe kǝla fǝlango alaubedǝro,[1] shiye kǝra gulzǝna kuru cidazǝna, saa 1858lan baditǝna, Ernst Hakelbe saanzǝ ganadǝn.

Gegenbaur ye kitawunzǝ Grundzüge der vergleichenden Anatomiya (1859; fasari Nasarabe Elements of Comparative Anatomy Francis Jeffrey Bell ye saa 1878) dǝ shima kitawu donyi kǝrabe ro walzǝna, loktu dǝn, kǝla morphologya yen, shi donyi nǝm samǝn kate dabbawa ye dǝlan bayan cin. Gegenbaur ye asuzǝna kǝla shi awo donyi zauro kasatkata ma kǝla gargam alaube dǝ shima homology, nasha anatomicalbe donyi kǝrtǝ alaube fal lan tuwandin ma.[1]

Gegenbaur də fuwura Albert von Kölliker-a, Rudolf Virchow-a, Heinrich Muller-a, Franz Leydig-a (1821-1908) ye.[3]

## Kənənga

## Carl Gegenbaur də sha Würzburg, Bavaria lan katambo saa 1826 lan, kuru jami’a Würzburg yero fuwura ro kara saa 1845 lan. Ngawo degree nzə gozənayen saa 1851 lan, loktu gana laa Italy’a Sicily’a lan bəlawurozəna, kawu Wurzburg ro waltəyinro. anatomy lan jami'a Jena ye lan, kuru suro saa 1858 lan, shiye professor ro wallono, na do ngawo saa 1865 yen, fuwuranzǝ kureye kuru cidamanzǝ Ernst Haeckel dǝ shima professor zoology ye wo. Suro saa 1873 lan, Gegenbaur də sha Heidelberg ro karrada, na shima dəlan shidə shehu ilmube kəla ilmu tiyiye kuru amari yioma nasha tiyiye lan hatta cida kolzənaro saa 1901 lan.

## Suro saa 1877 lan Gegenbaur də sha wakil darajabe lardə diyabe kəlakəl Linnean Londonbe ro karrada. Shiga darajazana kəla shima ilmuma anatomistbe kurawo zamandən, dalil cidanzə-a kuru kulashi falsafabe-a kəla gartə-a wuratə-a dabbawa shila ngawobe-a dabba shila ngawobe-aben.[4]

## Gegenbaur də sha wakil darajabe lardə diyabe mowonti kisandibe-a kimiyabe-a Americabe suro saa 1896 lan karrada.[5]

## Kətagə Yunibe kaunzə 14 saa 1903-lan Heidelberglan bawono.
Amsterdam

Amsterdam (Dam, UK kuruson bəla Amstel yedə shima bərni kura bəla Amstel ye dəwo am nguwu'a) Nəm nguwu am 933,680 suro kəntawu June ye saa 2024 yen suro bərnidəyen, 1,457,018 bərni lan kuru 2,480,394 bərni kura lan. Lardə Dutchbe yala Hollandbedən kara,
Amsterdam də ci kəmoduwu Amstel yen kokkada, shi done njiye njiye kaltəro damtəna də.[20] Buro salakkin bəladiya bənyi kəntaye gana karnu kən 12th yedən, Amsterdam də ci njiye kura dinaye ro wallono loktu Dutch Golden Age karnu kən 17th yedən, loktu Netherlands də duno arziyibe ro walzənadən. Amsterdam də shima dawudi kungənaye-a kasuwuye-a, kuru dawudi awowa kisandiye tandoye.[21] Suro karnu 19'a 20'a yen bərnidə faraktə kuru ngurowa bəlinso bəlawa sənanaso gartəna. Bərnidə ada'a kuru nəm farak'a, nəm fuwuma'a, nəm kasadə'a mbeji.[22] Bike lan kəmbadə shima futu bərnidəye zamanzəyewo, kuru diwalwa kekebe kada mbeji kuru laiya sammason tartəgəna.[23][24]
Amsterdam ye awo'a matcin də suronzan canals nzə gargamye mbeji; shi Rijksmuseumdə, na kareya adabe gənatəbe kəriyebe shido kisandi zaman dinarbe Dutchbe mbejidə; fato kareya adabe Van Goghbe; Dam Square də, na do Mairi Amsterdambe-a kuru njim bərnibe kureye-a dəganadə; fato kareya adabe Amsterdambe; Fato kareya adabe Stedelijkbe, kisandi zamanbe mbeji; njim biskebe Concertgebouwbedə; fato Anne Frankbedə; fato kareya adabe gənatəbe Scheepvabe, shi fato kareya adabe alagəlabe; Hortus Botanicus-a, NEMO-a, nasha konnu kime-a kuru kantiya kofi cannabisbe-a. Bərnyidə kəndəganzə bənyebe-a kawuskewanzə-aro nowata, kulop bənyebe kada suro dunyan zauro nowataben mbeji. Gargamzə kisandibe-a, canals-a, kuru fatowa canalbe kəpkataa façades gabled-a, awoa kaduwube bərnidəbe karnu kən 17th Golden Agebe ngəlaro gənaatadə, ziyarawu miliyon kada saa woson səsangəna.

Amsterdam Stock Exchange də, saa 1602 lan koktəna də, shima kasuwu zamanye do dinalan shiro dinawo bawo. Bərni kura kasuwuye Netherlands ye də kuru bərni kura kungənaye Europe ye də, Amsterdam də bərni kura dinaye ro gotəna. Bərnidə shima bərni kura adabe Netherlandsbewo.[25] Cidaram kura kura Dutch ye də headquarter nza bərnidən mbeji.[26] Kamfaniwa kura kura dunyabe kada na allan kara au headquarter nza Europebe bərnidən koksana, alamanna kamfaniwa nzundube Uber so, Netflix so, Tesla so.[27] Suro saa 2022 yen, Amsterdam də sha bərni kən ləgarmi naptəye shiro Economist Intelligence Unit gultin dəye sha gozana kuru kən 12 me kəla nəm ngəla naptəram korye'a awo'a gartəye'a Mercer ye sha gozana. Bərnidə kən diyaume dunyalan nasha nzunduye kura suro saa 2019 yen kara.[30] Ci njiye Amsterdam ye də shima kən uwumi kura Europe lan.[31] KLM hub-a kuru Amsterdam ye faraskəram maara samibe kuradə, Schiphol, shima faraskəram maara samibe zauro jama'a Netherlands lan, kən yakkəme Europe lan, kuru kən 11 me dunyalan.[32] Bərni kura Dutch ye də bərni do ada'a kada'a dunyalan, lardə'a 180 yeyi wakilzana.[33] Hijira-a kaduwuwa yektə-adə Amsterdamlan lamar kərmayero.

## Laminte
William Henry Benson

**William Henry Benson** (30 kəntawu Marchbe saa 1803-27 kəntawu Januarybe saa 1870) cidama gomnati bə lardə India bə kuru ilmuma malacologybe fayoniya. Shiye awowa suro njiye lan danama kada sabkono kuru jilinza 470 samin bayanzəna, nguwusoro India'wa, Sri Lanka'wa, Burma'wa, South Africa'wa lan. Benson də mowonti Haileybury ye lan kərawono, Hertfordshire lan, shi do ne loktu də lan mowonti allamtəye cidawu gomnatiye kampani East India ye dəro. Ngawo digirizə tamozənayen, Calcuttaro kəntagə Octoberye kaunzə 30 saa 1821lan cida badiwono shidoni nəmkura District Collector-a kuru Hakim kura-a Meerut-a, Bareilly-a nashawa gade yala Indiabe-a lan. Loktu shiye India lan dazənadən shiye samfurra snails cidibe kada sabkono kuru laadə Hugh Cumingro England ro zuzəna.
## Lamintǝ