open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Che Guevara

**Ernesto "Che" Guevara**
14 kəntawu Lailahar bǝ saa 1928-1967) shidə kam faltəma Marxist bǝ Argentina bǝ, kurunma, kitawu ruwotəma, kazadala kəriwubǝ, diplomat, kuru nazariya askərrabǝ. Kam kura Cuban Revolution yǝ, fuskanzǝ zayetǝna dǝ alama ada’a fitənayǝ ro walzǝna kuru alama dunyayǝ ada’a nowata lan.
Fuwura liyitabǝ lan, Guevara ye South America sammason bəlawurozəna kuru nəmtalaa-a, kəmbu-a, kwasuwa-a shaidazənadəye sha hangalzə gozəna. Shiye məradənzə banazə awo do ne United States yǝ Latin America lan faidatəro surin də shima səkə Guatemala ye naptəram jamaye faltəro ciwudo cidiya kura lardə yǝ Jacobo Árbenz yen, shi do ne CIA yǝ banazə kərmai də’a kolzəna ma kəla United Fruit Company yǝ lan, adəye raayi siyasa Guevara yǝ də’a dunowaro sədin. .
Dare lan bərni Mexico lan, Guevara ye Raúl-a Fidel Castro-a kəllatə, letəramza kəntawu Julyye kən 26th yǝ dəro kəllatə, kuru Cuba ro lezəna maara njiye Granma lan, nyiyanzə kərmai kərmai US ye ngawozəna Fulgencio Batista dəga kərmai dəga təmtəro. Guevara də tinyi su'a ro wallono dau am bətərəmmayedən, sha kərmai kən indimiro kalakca, kuru kəriwu saa indiye kərmai Batista ye dəga səsangənadən zauro faida'a sədəna.

## Lamintǝ
Chinese

Chinese dǝ waneyi:

Awo laa China-a kǝlzǝna

Amwa lardǝ Chinabe, amwa lardǝ Chinabe-a, lardǝ lardǝbe-a, kuru/au kaduwu-a

Han Chinese, kaduwu gədi Asiabe China lan nabsanadə.

Zhonghua minzu, raayi lardǝdo lardǝdo lardǝdo Chinabe

Jili kaduwuwa lardǝ Chinabe-a, amma kaduwuwa gade-gade suro lardǝ Chinabe zamanbedǝa
Chinese characters

alamaram [a] dǝ logographs do faidatainma təlamma Chinesebe-a kuru sandi gade wa suro nashawa do ada Chinese bǝ gargam lan faidatayinmadǝ wa ruwotǝro. Suro gargamdo hawarra Chinese ye dǝn, hawarra kǝn yakkǝ miladǝn, hawarra kǝn diyau kǝlanzǝye duwo ilmuwu kimiya ye dǝye gozǝna dǝn falnza dǝ; hawarra dǝye, sandi dǝ sandima hawarra ruwoye do faidatain ma dǝwo faidatain ma dǝwo. Loktu laan, cida, fasal, kuru awowa ruwobe alamaram ruwobe dǝ zauro fafaltana. 

## Lamintǝ
Cholera

Cholera (/ˈkɒlərə/) shima kwasuwa intestinesbe gana laa do bacterium Vibrio choleraeye suwudinma. Alama'a dә raktә ba ro waljin, au gana ro waljin, au gana ro waljin. Alam donyi zauro ngǝwuso dǝ shima kǝnǝngǝwu njiye dǝwo nguwu lan tuwandin ma.
Chris Byrd

**Christopher Cornelius Byrd**
(kawu kəntawu Shawur kawunzə 15, saa 1970 lan katambo) shidə kam boxer America bǝ kureyǝ shidoni saa 1993 lan səta 2009 ro saadənama. Shidə kam indiro gasa nəmkərawube dunyabe, buro salakkin kazadala WBObe saa 2000 lan zuwuna ngawo kəla Vitali Klitschkoben kənasartənyiyen. Dareram saa shima dəyen, yanzəgana Vitali ye Wladimir Klitschko ye sha faizəna. Suro saa 2002 lan, Byrd ye Evander Holyfield'a kənasarzəna kuru kənasar IBF ye dəga səwandəna kərmai kən indimi do kənasar dunyabǝ lan. Shiye faitəwa diyau kənasartəna hatta waltə ka'alazə Wladimir Klitschko'a 2006 lan fatsəgəna. Shiga BoxRec yǝ suro heavyweight kura 10 dunyabǝ lan 1998 lan səta 2004 ro saadənan, darajanzə kura No.3 ro saa 2000 lan nazəna.[1]

Nasha amateur ye lan, Byrd ye United States wakilzəna suro gasa Olympics ye saa 1992 ye lan kuru medal liwulaye suro nəm kura dauye lan zuwuna. Shidə kuruson loktu yakkəro kənasar amateurbǝ lardəbe, kazadala nəmkərawu daube kambaiye suro saa 1989-yen zuwuna, kuru kazadala nəmkərawu dauye suro saa 1991-a 1992-ayen zuwuna. 

**Kǝnǝnga buroye**
Chris Byrd də shima ganawo suro nduli uskuyǝ do Flint, Michigan lan wurazana dəyen. Saanzə 5 lan boksi badiwono, mowonti boksi bawanzəye (Joe Sr.) Joe Byrd lan allamtə badiwono. Bawanzəye Byrd'a cidaro gozə kowono. Byrd də mowonti kura yala-fəteye Flint ye dəro karaa.

## Lamintǝ
Chris Cornell

## Chris Cornell
**Christopher john Cornell** dǝ sha chasambo (20/7/1964) kayama cidi Amerika bǝ kuru kaya ruwotema suro saa 2017 yǝn bawono.

## Lamintǝ
Christian Eriksen

## Christian Eriksen
**Christian Eriksen** dǝ sha chasambo Yim mǝyon luko diyon bə lan kǝntawu sawan bə lan saa duwun yar laarrin fillaarin indin bə lan(14/2/1992) Dekkel baktema cidi Denmark bǝ, dawu baktema karabka donyi Premier League bə Manchester United bǝ dero kuruman attəyəy cidi nzǝ Denmark bǝ dero dekkel baktema.

## lamintǝ
Kristan dǝ

**Kristan dǝ** shima adǝma adin abrahimiyabe falma do kǝnǝnga-a kǝrawu-a Isabe-a kǝrtǝ. Adǝ shima adin dinaye doni dunya lan zauro kura kuru zauro fafaltinma wo, am duwu biliyon 2.4 yeyi, adǝye sǝkǝ kashi 31.2 dina ye dina be dǝro. Kǝristaa lan nowatadǝ sandima am ngǝwuso suro lardǝwa-a nashawa-a 157 lan. Kristiana soye kasada Isa dǝ shima Alaye, shi duwo Isa Almasiwu ro walzǝnadǝ suro Bible Hebrew ye dǝn (Kristaana soye sha Allam Duwoye lan bowotin) wono.
Christina Aguilera

**Christima Maria Aguilera** yim miyon uskun bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun bǝ lan sha katambo 18 Dec 1980 be lan katambo. Biske makar bǝ diyoma cidi Amariki bǝ.
## Lamintǝ
Christine Sinclair

Christine Margaret Sinclair OC OBC OLY  (yǝ kəntawu Aji yǝ kən 12, saa 1983) shima bikke makkar yǝ lardǝ Canada bǝ wo bikke makkar yǝ Portland Thorns bǝ lardǝ National Women's Soccer League (NWSL) lan bikke makkar yǝ  kuru, saa 2000 lan har bikke makkar yǝ lardǝ Canada bǝ lan saa 2023 lan bikke makkar yǝ cido. Gultǝ olympic bǝ, loktu indi lan gultǝ olympicbe bronze medalist bǝ, CONCACAF champion bǝ, kuru loktu 14 lan Canada Soccer Player of the Year award-a kǝnasartǝnama, [1] Sinclair dǝ shima amdo zaman dunya bǝ fuwuzǝnawo nasha international goals do kamu-a au kamu-a ro gozǝnabǝn, shidoyǝ gol 190 gozǝna, kuru shima amdo bikke makkar bǝ lardǝwa gade-a ro gozǝna ma, bikke makkar bǝ 331 gozǝna.

## Lamintǝ
Christopher Columbus

Christopher Columbus (/kəˈlʌmbəs/; kate 25 August-a 31 October 1451  ⁇  20 May 1506) shima kam lardǝ Italy bǝ kuru navigator Republic of Genoa bǝ wo, shi doni bǝla Spainye diyau ro lewono Atlantic Ocean be kǝlzǝwu am Catholic Monarchs be-a ye banazǝna, shi doni kasadin nze fǝlezǝna nasha lardǝ Europe bǝ-a kuru lardǝ Amariki bǝ-a 

## Lamintǝ
Christa B. Allen

**Christa Brittany Allen** Sha Chasambo 17 Nov 1991 biske makar bǝ diyoma cidi Amariki be.Shiga fim Jennifer Garnerbe ganaro bikkezənadən nozana suro fim 13 going on 30 (2004)-a kuru shatanwa sawa feroye kureye-a (2009) indison. Suro saa 2006-yen, naptə makkarma kurayen suro faraskəram telebijin nduliye CBSye Cakedən cido. Charlotte Graysonro bikke makkarye ABCye Revenge lan saa 2011lan səta 2015ro saadənan napkono.

## Lamintǝ
Christopher Maurice Brown

**Christopher Maurice Brown**

**Chris Brown** Sha chasambo yim u,un bə lan kǝntawu kidi bə lan sa,a duwun yar laarrin fiskun laarrin bə lan (5-may-1989) Chris Brown kayama Amariki bə. kaya rowotuma, biske fartǝma, attəyəy kureman biskǝ makar bə diyoma. Bula doyǝ (Tappahannock,virginia) nadin sha chasambo.

## Kenengan nzǝ buro yǝ

## Lamintǝ
Circulatory system

shi circulatory system də shima system organbe dəwo suronzədə kərən, shi donyi kərənna, kuru shi donyi kərənna də suro tiyinzə samma suronzəro lejinma, kamma au dabba donyi vertebrate gadebe. 

## Lamintǝ
Kәriwu fatobe

Kәriwu fatobe dә shima kǝriwu kate karapkawa laa suro lardә falyen (au lardә falyen). Ka'ida falbe dә lardә'a au nashawa laa kәla kәnәngatәgәn, nәlewa lardә'a , au siyasa gomnatibe faljin. Kalma shimadǝ kalkal Latin bellum civilebedǝ shilan faidatain kǝriwuwa lardǝwa Romebe dǝ gade-gade suro karnu kǝn tilomi BCben.

## Lamintǝ
Kǝla fǝrǝm zamanbe

Kǝla fǝrǝm zamanbe (British English: civilisation) shima kǝndaramdo muraditǝna ma, shido kǝla fuwutǝ lardǝbe-a, kǝndaram kǝndarambe-a, kǝndaram bərnibe-a, kuru alamawa hawarbe alamawa tǝlambe kǝlanzǝbe-an kozǝna ma (alamanna, fasal ruwotǝbe).

## Lamintǝ
Ckay

**Chukwuka Chukwuma Ekweani** 

sha chasambo yim mǝyon araskin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin luko uwun bǝ lan sha katambo (16 july 1995) **Ckay** lan bǝ sun nzu notuna man kayama cidi Nigeria bǝkuru kaya ruwotuma, Chocolate City lan chidajin. 
## Laminte
Cleopatra

Cleopatra VII Thea Philopator (Koinē Greek: Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ[note 5] lit. Cleopatra "father-loving goddess"; [note 6] 70/69 BC  ⁇  10 August 30 BC) shima mai kərmai Ptolemaic Kingdom of Egyptye 51-30 BC lan, kuru shima mai kərmai kərmaibe dareye wo. [note 7] Mai kərmai Ptolemaic dynasty ye, shiye warrataye kam Ptolemy I Soter, kura kura lardǝ Macedonian Greek ye kuru kambo Alexander the Great ye. [note 8] Ngawo kərmai Cleopatra ye lan, Egypt dǝ lardǝ Roman Empireye ro walwono, alama dawudǝ kərmai Hellenistic-be dareye suro Mediterranean yen kuru zaman Alexander (336 ⁇ 323 BC) ye dǝga dawunzǝyin.
Colonialism

Kǝrmai kǝla lardǝbe dǝ shima kǝla lardǝwa gadebe lan amso-a kuru karewa so-a so-a kǝrmai kǝla lardǝwa gadebe lan kǝltǝ-a kuru kǝrtǝ-a.
Color

Launu (American English) au launu (Commonwealth English) shima futu awoa turinmabe kəla electromagnetic spectrumben. Launu donyi awowa laan tuwondin ba yaye, launuwa hangal gənatəbedə awowa laan kunkunzayin, hangal gənatəyin, spectra konnuye'a kuru interference'a. Am nguwuso ro, launuwa so dǝ visible light spectrum lan notin, cellwa conebe yakkǝ (trichromacy) lan.

## Lamintǝ
Columbia, South Carolina

**Columbia, South Carolina** 

Columbia də shima bərni kura lardə U.S. ye do South Carolina ye. Nəm nguwu am 136,632 suro isawu 2020 yen, shima bərni kən indimi nəm nguwu amye South Carolina lan.[7] Bərnidə shima bəla Richland County ye wo, kuru nasha laa bərnidəye Lexington County shitizəna dəro lezəna. Shima dawu Columbia ye, SC Metropolitan Statistical Area ye, shidoni nəm nguwu amye 858,302 suro saa 2023 yen somtənadə, kuru shima nasha isawuye kən 70 me suro United States ye lan. Su Columbia də kalma kayaye do lardə America ye lan faidatin ma, su Christopher Columbus lan gowotə, shi do kərmai Spain ye dəro bəla'a sədin ma. Columbia də sha Cola lan kasarrataro bowotin, adəye səkə sunzə "Soda City" lan bowotin. 

Bərnidə yala-fəte daudi South Carolina ye dən kara kuru shima daudi nəm nguwu jamaye South Carolinaye suro saa 2020 yen.Shima bərni kura nasha Midlands ye kəriyedəye. Na kəmoduwu Saluda-a kəmoduwu Broad-a kəltayindən kara, shidoni Columbia lan kəlta kəmoduwu Congaree-a sədinmadə. Bərni kura lardəye də, Columbia shima na do South Carolina State House dayin madə, dawudi gomnati nadəye. Suro saa 1860 lan, samno Carolina anəmyedə Columbia lan wakawono; wakillaye karza nəmgadetəro karza, South Carolina də shima kəriye buro salak ye kəlakəldə kolzənawo lamarra kəriwu fatoye wakazənadən.

Columbia də shima fato jami'a South Carolina ye wo, jami'a kura kəriye dəye kuru shima kurawo suro kəriye dəyen. Nadə bana majalisku ye askərra anəmye gənatəyen faidatəna. Columbia də shima na Fort Jackson ye dəwo, na do askərra United States ye kura ma kəriwu kəratəye. Milla findin gədi bərnidəyen shima McEntire Joint National Guard Base dəwo, shidoni askərra samibe U.S. ye cidajinma kuru shidə na allamtəye soja'a kəriwube kən 169th South Carolina Air Guard ye dəro faidatin.

## Gargam
Kuru wune: Loktu Columbiabe, Carolina Anəmbe

Gargam buroye

Na kaliwaye kureye fato Hale-Elmore-Seibels ye bəla Columbia ye dən.

Suro kəntawu Mayben saa 1540, bəlawuro Spain be Hernando de Sotoye fuwumanzənadə na kərma Columbia gultində farzəna sa yalaro lezain suro'a anəmgədibe kulashin. Shi bəladəro letədəye gargamma ruwoata buro salakbe nasha adəye sutuluwuna, shidoni nasha Cofitachequi chiefdom ada Mississippianbedə.

Woktudo amma notoyedən, amma Europe ye Congaree'a kəllada nadən, sandidoni bəladiya kada ci kəmoduwu Congareeyedən nabsanadə. Am bəladən napsanadə fort frontierbe-a kuru na kasuwu furbe-a su Congareeben koksana, ci kəmoduwu Congareebe fəteyedən. Shidə na lai fallbedən kuru kəla zawal manəm kurube suro kəmoduwu Santeeben kara.

Suro saa 1754 lan gomnati kərmai kərmaiye South Carolina yedə maara njiye kokkono kəla fort də'a am Europe ye'a kəltəro kəla cidi sami gədi ci kəmaduwuyedən.[11]

Futu naptəramma buroye zaman kərmai America ye də yeyi, Columbia də nasha Piedmont yed ən kara. Layi fallbedə ngəwusoro rapids lan asutin na kəmoduwudə zauro kamzə cidiyazəna suro Tidewater au Low Country coastal plainben. Ngawo lai fallbedən, kəmoduwudə maara njiye samiro lezayinro mowonjinba. Kasuwa-a dare am cidaram-a ye na'a anyilan mills koksana, sau nji do kəmaduwuro lejin də, nguwusoro kəla fallyen, duno karewa cidaye cin.

## Laminte
Komet

**Komet** dǝ shima kǝnǝngatǝwu, karewa Solar Systemye gana duwo kǝnǝngatǝ-a kuru gǝdi-a letǝ badijin sa kǝngal dǝga karǝngǝro lejin lan, kǝndo donyi outgassing lan bowotin dǝ. Adəbe səkə, gravitationally unbounded atmosphere au coma dəwo nucleus dəga korzəna, kuru loktu laan tail gasbe-a dust gasbe-a dəwo coma dəro lejinma
### Lamintǝ
Common cold

Kǝla kǝnǝngabe au kǝnǝngabe dǝ kwasuwa kwasuwa soye kǝnǝngatǝram kǝla kǝnǝngatǝbe duwo kǝnǝngatǝram kǝnǝngatǝbe kǝnzabe-a, kǝnǝngabe-a, sinuses-a, larynx-a dǝro faidajin.
Clara Campoamor

**Clara Campoamor Rodriguez** (12 February 1888 - 30 April 1972) shima siyasawu Spanish yǝ, kuru ruwotuma, am la'a soye shima kamu lardǝ Spain yǝ kǝla kamuwabe ro gozana mawo. Shiye kam faldo zauro dunowa fuwuzəna kərmai kamuwabe lardə Spainben, suro Spanish Constitution of 1931ben kuntenro səkə dalil nəmkamzaye nankaro.

Suro saa 1931 lan, shiye majilis kərmaiye ro gowotə, kawu kamuwa sodəye kərmaiye kolzayinno. Ngawo loktu laan shiye kura majalisye dǝa koltǝ kuru loktu gana laa ro minister gomnatiye ro cidazǝna, kawu lardǝ dǝga bǝlaro lejin loktu kǝriwu lardǝ Spainbe dǝn. Campoamor dә suro lardә Switzerland yǝn bawono, kuru ngawo adәn cidiya Polloe Cemetery San Sebastian, Spainbe dәn cado.
Clement Lenglet

## Clement Lenglet
**Clement Nicolas Laurent Lenglet**, Sha chasambo yim mǝyon tulurin bǝ lan kǝntawu maran bǝ lan suro sa duwun yar laarin fillarrin luko uwun bǝ lan (17/6/1995) dekkel diyoma cidi France bǝ kuru ngawo baktema karabka donyi La liga bǝ Barcelona rowa cidi nzǝ France bǝ wa ro.

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro Bǝ
Lenglet dǝ club donyi Nancy lan Kǝnǝnga nzǝ Dekkel bǝ badiyono saa (2013) bǝlan.

## Lamintǝ
Commonwealth of Independent States

Commonwealth of Independent States (CIS) [a] shima karabka lamarra  lardǝwa l lardǝwa Eurasia bǝ wo. Loktu Soviet Union 1991 lan yaktǝ dǝn gartǝna.  nashanzə cidi bǝ 20,368,759 km2 (7,864,422 sq mi) kuru adadunzəye 239,796,010 ye. CIS dә lamar kasuye'a, siyasa'a, soja'a lan cidawa'a banajin kuru duno'a laa mbeji lamar kasuye'a, kunguna'a, lamar shara'a, nzәrtaliwu'a, kuru lamar kazәyi'a lardәwa gade-gade'a lezәna dәn.￼
Commonwealth of Nations

**Commonwealth of Nations**
Karabka Commonwealth of Nations dǝ (Commonwealth) bǝ lan sun nzu notunama karabka la kila yikko yǝ na kila kil cidi-cidi British bǝ. Suro sa,a duwun yar laarrin findin araskin bǝ lan karabka diwa kokkada loktu Empire British bǝ tarta badǝtina lan. Kirmaro cidi-cidi fiwun araskin wa kozuna cidiya karabka Commonwealth bǝ dǝn. Cidi-cidi British Empire bǝ sandima kawai sandiro lamintaa karabka diro gaworo.

## Lamintǝ
Confucianism

**'Confucianism**, kuru Ruism au Ru classicism lan nowotə, [1] shima dawari tafakarbe-a halla-a do China kureye lan tuwandinma, kuru futu gade-gade lan bayantəna futu ada-a, falsafa-a (adamganabe-a au nəmkambe-a), adin-a, dawari gomnatibe-a, au futu kənəngatəbe-aro.

## Lamintǝ
Confucius

**Confucius**
dǝ sha chasambo suro saa yar diyon fitulurrǝn laarrin bǝ lan(479 BCE)

## Kenengan nzǝ buro yǝ

## Kǝrmu Nzǝ
Suro saa yar uwun fiwun tilon bǝ lan bawono(551 BCE). Shi kam daraja,a fal ilmuwu wa cidi chinese bǝ kureman attǝyǝy malum philosopher bǝ. Sun nzu Usulu b shima (King Qiu) au (Zhong Ni) loktu shi ganan nzin dǝ zauro ilmu mata sira,a na Amma sandi fan nzan kunguna bawo sandi tala,a .Amma attǝman sha ilmu mataro dabsiyi

## Lamintǝ
Conservatism

**Conservatism** shima falsafa adabe, naptəram jamabe, kuru siyasabe kuru raayibe, shidoni fuwutə-a nzəliwo-a, ada-a, kuru darajawa adabe-a sədinma. Ka'ida kura conservatismbedǝ waneye gadejin futu ada'a kǝndaramdo kǝndaram shimadǝa fǝlezǝnaben.

## Lamintǝ
Cristiano Ronaldo

**Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro**. 

Sha chasambo Yim uwun bə lan kintawu sawur bə lan saa duwun yar laarrin fiskun luko uwun bə lan(5 sawur 1985) Dekkel baktema cidi portugal bə kuru fuú baktǝma  karabka Al-itihad cidi Saudi Arabia bə, kuru captain doni cidi portugal bǝ. Ronaldo də shiro num kura Ballon d'or bə uwu ro cədo. kuru dəyau ro shiro European golden ball də cədo. Kuru uwu ro cup donyi Uefa Champions League yə də jiwo. shima huwu wo na dekkel kumbu yǝn nakka champions league dǝn ladən.
Funchal, Madeira lan katambo, Ronaldo dǝ cidanzǝ Sporting CP lan badiwono kawu Manchester United ro saa 2003 lan musko sǝkǝnyiro. Saa 2007-08 lan shiro Ballon d'Or buro salakbe suwudə sa'anzə 23. Saa 2009 lan, Ronaldo də shima awo zauro zauro gargamlan gozənawo sa Real Madrid ro kəllatadən kungəna €94 million (£80 million) lan. Madrid lan, shima fuwuma do kungiya dəye waltəm citə duno Europe ye lan, banazə Champions Leagues diyau kate saa 2014-a 2018-a ye lan kənasartana, La Décima do tussuna də kunten ro. Shiye kuru kazadala La Liga ye indi zuwuna, surodən saa 2011-12 do Madrid ye points 100 nazəna də, kuru shima goal scorer kura kungiya dəye wo. Shiye Ballon d'Ors saa 2013-a, 2014-a, 2016-a 2017-a lan zuwuna, kuru loktu yakkəro Lionel Messi'a kən indimiro wallono, shi dəwo cidanzən gaska sədinma. Ngawo lamarra daraja kungiya dəyen, Ronaldo ye Juventus ro musko səkkəna suro saa 2018 yen, kungəna €100 million ye lan, na do shiye zauro faida'a Serie A indi zuwuna lan. Saa 2021 lan, United ro waltəna kawu Al-Nassr ro saa 2023 lan kəljinro.

## Kenenga nze buro yǝ
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro dә yim kәntawu sawan bǝ  kawunzə 5 suro saa 1985 lan suro São Pedro parish Funchal, bәrni kura Portuguese island Madeira yǝ dәn,  kuru suro parish Santo António karәngәna dәn sha chasambo. Shi shima tada kən diyau yǝ kuru shima kərmaaro Maria Dolores dos Santos Viveiros da Aveirobe wo, shi doni cidaram hospitalitybe-a fatowa firtəye-a lan cidazayinma, kuru José Dinis Aveiro, shima lamar gardəye bəladiyabe Junta de Freguesia Santo Antóniobe-a kuru kam bikke makkar bǝ Andorinha bǝ loktu gana laan cidazayinma.  Mǝdǝgǝnzǝ kǝla baanzǝyen, Isabel da Piedade, kamu Africa yǝ, suro São Vicente Island lan, suro Portuguese Cape Verde lan, kuru Madeira Island ro lezana saa 16 lan. Shiye yanzəma Hugo, kuru yanzaye indi, Elma kuru Liliana Cátia "Katia". Shiga sunzǝna ngawo actor-a U.S. Kura lardәye Ronald Reagan, shidәwo baanzә fanzәna ma dә. Mumma dәye bayanzәna kәla shiye kәnәnganzә sәkkә kәrmu, kәnәnganzә dәye kәmbu, kuru kәrmuwa ngәwu mbeji, amma kәla dәye kәla kәndo dәye sәkkә kәndo dә sәdәnyi. Ronaldo dә fato Roman Catholicye kәrmuwa laa lan fәrzaana, njim fal dәa sammason rokko yanzә'a dә'a yen kәlzәna.

## Lamintǝ
Cristopher Columbus

**Christopher Columbus**
dǝ 
Sha chasambo suro saa duwu fallin yar diyon fiwun tilon bǝ lan sha katambo (1451) shi kasuma cidi italia bǝ kureman shi ( Explore and navigator) bula Genoa bǝ lan sha katambo suro cidi italiya bǝ lan. Cristopher columbus dǝ sun nzu nasara bǝ ( Cristoforo colombo) sun nzu jireye. Shi tada ( Domenico colombo) yan nzu shima ( susana fontanarossa). suro saa duwu fallin yar diyon filaarin indin bǝ lan (1492)  columbus dǝ bula ( Bahamas) ro lezina shima kam europe bǝ buroyewo nadiro lezina ma. Dalil letin ziye dǝ shima lai butu mataro europe ro lenimin ma Asia bǝn. Zauro kasadin nzu filezaina nasha leti-leti bǝn kam shiye yi bawo loktu nzun. ( European colonalism) Europe lan kirmaro isina ro cidan nzu taksan. ( Leif Erikson) shima kam europe bǝ buroyewo america ro lezina ma amma gaide tarihi bǝ lan nglaro felezayi. Columbus dǝ bawono (20-may-1506) suro bula ( valladolid) bǝ lan kerwǝ Spain bǝn

## Kenenganze buro yǝ
Kənənga Columbus ye buroyedə notənyi, amma maləmmaye təmazana shidə Republic of Genoa lan kate kawu kəntawu Shawur bə kawunzə 25-a kəntawu Lailahar bə kawunzə 31-a saa 1451 lan katambo.[12] Baanzə də Domenico Colombo, bəndi satantəma Genoa-a Savona-a lan cidajin, kuru na cukku camye nanzən Christopher ganadə cidajin. Yanzǝ dǝ susanna fontanarossa. Yanzəganawa yakkə mbeji- Bartholomew-a, Giovanni Pellegrino-a, Giacomo-a (kuru shiga Diego lan bowotin) kuru yanzəgana feroye Bianchinetta-a mbeji. Bartholomew ye cidaram kartography ye Lisbon lan sədin gananzə yayi loktu nəm kurazəyen.[16] 

## Kǝrmu Nzǝ
Columbus dǝ bawono yim findin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwu fallin yar uwun araskin bǝ lan bawono (20-may-1506) suro bula  valladolid) bǝ lan kerwǝ Spain bǝn.

## Lamintǝ
Cross River

**Cross River**
Bula kerye anum anum Nigeria bǝ, bula de usuli sun nzu kemadu cross river yǝn ciwondo birninzǝ kura shima calabar, kuru bula dǝ Benue wa kelangai tana nasha gediya yen futen bula Ebonyi wa, Abia wa,anum futen bula Akwa ibom yǝ daji kelangai nzu gediya bǝ cidi kameruun bǝ. 

## Lamintǝ
Crystal Palace F.C

## Crystal Palace F.C

**Crystal Palace Football Club**, Palace lan buwotin ma də, karabka dekkel bǝ kərwe selhurst bǝ nasha BoroughCroydon fute London England bə, Premier League lan dekkel baksan. Saa 1905 bǝ lan club dǝ kokkada.

## Lamintǝ
Currency

**Currency** dǝ shima kunguna jili laan, faidatǝ au zǝktǝyin alama awo faltǝbe ro, misallo bank notes-a kuru coin-a. Futu shiye bayantəgənadə shima kungəna də awo shilan faidatainma suro na laa taganasben loktu laan, taganasmaro am lardəyero.
Cynthia

**bikponmwenosa Morgan** 

sha chasambo (23 sep 1991) **bcynthia morgan Madrina** lan sun nzu notuna man kayama cidi Nigeria bǝ attǝyǝy kaya ruwotuma.
## Laminte
Constantine the Great

**Constantine I**, nòtə́ **Constantine the Great** dǝ sha chasambo yim findin tulurin bǝ bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan saa yar indin fitulurrin indin bǝ lan (272).

## Kǝrmu Nzǝ
Yim findin indin bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan saa yar yakkin fyakkin tulurin bǝ lan. (337 AD).

Constantine the Great. dǝ shima Roman Emperor bǝ tun saa yar yaskin araskin bǝ lan(306) har loktu bazina ro lewono. Kam kla kir mai diyen tussuna ma jirin nzi yeyi bawo. Tun ngawo Augustus bǝ lan Emperor buroyǝ dǝ. Constantine the Great dǝ shima kura lardi Roman Empire bǝ buroyǝ Addin christian ro walzinama. Shima bula kureyǝ (Byzantium) bǝ lan sun nzu notunaman burni ro kalaksu. Bula dǝ kirma shima (Conkerinople) suro keryǝ Istanbul Turkey bǝ lan.

## Lamintǝ
Constitution

**constitution** də shima awoa faidaa sammasobe au awoa ngəwuso tədənamawo sandidoni cidaram siyasabe au cidaram au jili cidaram gadebe dokabe səkə, kuru futu cidaram dəga cistəyin dəga fandowo.

__FORCETOC__
Cyrus the Great

Cyrus II of Persia (Old Persian:  ⁇  Kūruš; c. 600 ⁇ 530 BC), [b] shidoni Cyrus the Great lan nowatadə, [1] shima mai kərmai Achaemenid Persianbedəye suwudə. [ 7] Persis lan, shiye kərmai Achaemenid dynasty dəga kərmai ro suwudəna mairi Medianbe dəga fatsəyin kuru lardəwa kureye Near Eastbe sammaso dəga kərmai ro suwudəna.
D'banj

**Oladapo Daniel Oyebanjo** sha chasambo yim laarrin bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun bǝ lan sha katambo (9 june 1980) **D'banj** lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya rutuma. Shima kuman nzǝ Mo'hits record bǝ, suro saa duwu indin tulur bǝ lan (2007)  MTV Erope Music awards chiwando Attǝyǝy kuruman suro saa duwu indin laarrin bǝ lan (2009) MTV africa Music awards chiwando.
## Lamintǝ
D'i Ja

(talk) 11:06, 24 December 2023 (UTC)**Hadiza Blell**. **D'i Ja** lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bə,kaya rutuma,Mavin record's lan chidajin,saa 2008 lan best Artist Award chiwando music Award lan, saa 2009 lan album nzu buroyi "ROCK STEADY" kullumi.

## Lamintǝ
DJ AB

**Haruna Abdullahi** sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin yaskin bǝ lan sha katambo (30/Dec/1993) **DJ AB** lan sun nzu notunama kayama cidi Nigeria bǝ ,kaya ruwotuma, attǝyǝy kuruman biske makar bǝ diyoma, **DJ AB** tada bula kaduna State bǝ.
## Lamintǝ
D Prince

## D Prince

***Charles Enebeli***' 
Sha chasambo yim  findin yaskin bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun araskin bǝ lan (23-oct-1986) **D.prince** bǝ lan sun nzu notunaman shi kayama cidi Nigeria bǝ lan kureman shima (CEO of jonying world) kamfani kaya yǝ saa 2019. 

## Lamintǝ
Da Emperor

**Fasasi Mobolaji Gaivs**  

Kayama cidi Nigeria yǝ,kaya rutuma, biske makar bǝ diyoma,adǝye kuruman kaya tǝlam Yoroba yen zauro nozuna. 

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro Bǝ
Suro saa 2013, shiye rokko jamaican reggae artist Kisco ye do Canada lan dazǝna dǝa cidazǝna. Da Emperor dǝye kǝla fǝrǝmma-a kuru fǝrǝmma-a dǝn biske-a record-a sǝdǝna. Davido'wa Tiwa Savage'wa kǝlzǝna. Suro kǝntagǝ armalan bə saa (2013) shiye suro kǝra "Be Ma Boo" do Afro-Pop singer Slim Joe ye dǝn kǝrawo. ' Suro saa 2013 yen, shiye single "Para Mode" do Indomix ye tuskata dә sәdәna; biske makkar yǝ deyǝ am 100,000 yeyi YouTube lan kәlanzәna kuru suro saa (2014) yen sәdәna.

Kǝntawu armalan bə 2 saa (2014) lan, shiye kaiyya laa banazǝna kǝla kampaniya Gomna Akinwunmi Ambode bə ladǝn. "Liar" dǝye kǝlanzǝ fuwuzǝna, shi doni Chris Brown bə "Loyal" dǝga cado sandiya Lil Wayne'wa Tyga'wa.

Suro kəntawu Mayye saa 2015 lan, Oritse Femi'a kəltaye fuwutə "Firewood" indomix ye kəlta dən. "February 12 saa 2016 lan, shiye single ""I'm a Sinner"" dәga kolzәna". Yim kəntawu Marchye 5 saa 2016 lan, Da Emperor ye cida duno'a kəltaye'a ro wallono, surodən am Americaye Stylezz'a am lardǝ Englandye Shyboss'a.

## Laminatǝ
Daddy Showkey

**John Odafe Asiemo**

shi kayama cidi Nigeria bǝ. kaya ruwotuma,**Daddy Showkey** lan sun nzu notuna ma suro saa 1990s lan kaya nzu la sun nzu Ajegunle ammi dǝ nowada, Olomoro Kingdom lan sha chasambo Isoko south LGA of Delta State Nigeria, saa "2018"shi ma Ambassador for Real Estate Management Revelation Property Group Lagos lan.

## Kenenganze buro yǝ

## Kayan nzu shi runzu bǝ
1996 Dian,1991 Fire fire,2000 The Name,2011 The Chicken,Sandra,2011 Young Girl,2011Ragga Hip hop,2011 Asiko,2011 Mayazeno,2011 Girl Gry,2011 Ghetto Soldier,2011 Whats gonna be gonna be,2011 Welcome,2011 Dehovah,2011 Dancing Scene,2017 One Day,207 Shokey Again.Album nzu sa'a 2011 The Name.
 

## Lamintǝ
Dagrin

**Oladapo Olaitan Olaonipekon**  

Sha Chasambo yim findin luko uwun bǝ lan kǝntawu lailahir bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun luko dǝyon bǝ lan sha katambo (25 Oct 1984)**Dagrin** lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ kaya rutuma.attǝyǝy kuruman biske makar bǝ diyoma. 

## Bawono
Yim findin yaskin bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwu findin mǝyon bǝ lan bawono (23-April-2010). Bula lagos bǝ lan bawono.

## Laminatǝ
Dahiru Usman Bauchi

**Sheikh Dahiru Usman Bauchi**
sha chasambo yim findin laarrin bə lan (29) kǝntawu maram bə lan saa duwun yar laarrin findin tulurin bə lan (29/6/1927-27/11/2025). malum addin kir musulum bə kura. cidiya karabka darika tijjaniyya bə lan kureman attəyəy suron nzan shima kurawo Nigeria lan.

## Kǝningan nze burobə
Dahiru Usman Bauchi dǝ gombe lan sha chesambo . Yan nzu wa awan nzu wa sandi am bauchi bə amma Usulu kakan nzu bǝ shi kam gombe bə. Dahiru Usman Bauchi loktu shi ganan nzin dǝ fuu baan nzu Alhaji usman bə lan kira luuran bə badiwono kureman attəyəy nanzu diman luuran zubkono. Na baan nzu bən  darika tijjaniyya bə sumowuno . Baan nzu shima imam nza kura loktudin amantu (ijaza) bə sowondina. Dahiru Bauchi saa nzu filaar (90yrs) duriyan nzu firakkin indin wa kozana.

## Lamintǝ
Damaturu

### Damaturu
Damaturu də nasha gomnati ganaye kuru bərni kura kərye Yobe yǝ yala Nigeria yǝ lan.[2] Shima kərmai kura kərmai Damaturu bǝ wo.

Damaturu lan kokorrata

Kasuwu zaman be Burabura gartin Kərye Damaturu də bərni kura kərye Yobe ye kuru na do gomna də napcin kuru cidaram gomnatiye kərye'a, fella'a, cidaram'a sədin.

Damaturu də mowontiya kura kura yakkə sətana, Jamiya kərye Yobe yǝwa, mowonti Nursing yǝwa.

## Gargam
Damaturu də kərmai kəla kəltə yen badiwono sa sha Alagarno district dən British yǝ gozana dən. Daji mairi Bornu yǝ də suro saa 1902. Bǝ lan askərra notoye cidiya kərmai Colonel Thomas Morland yǝn zuwuna.

## Boko Haram
Damaturu də am Boko Haram jihadist ye dəye kadaro bətərəm sadəna kəla kəriwunza kərmai kərmai yala-gədiye koktəyen.

Suro kəntawu Jimada Auwal yǝ saa 2011 yǝn, bətərəm kadalan am 100 wa kozəna cezəna.

Suro kəntawu jimada gaji be lan saa 2011 yǝn, bom indi cizana.

Suro kəntawu Aji ye saa 2012 lan, am bətərəmma 40 fato fursanaye ro gaana. Fursana 40 təmowona kuru am usku cezəna. 

## Lamintǝ
DMX

### DMX
**Earl simmons** dǝ sha chasambo yim mǝyon uskun bǝ lan kentawu jimada auwal bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fitulurrin bǝ lan sha katambo (18/11/1970) 

## Bawono
Yim laarrin bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwu indin findin tilon bǝ lan bawono (9/4/2021) DMX lan sha buwozan ma shi kayama cidi Amariki bǝ kuru biske makar bǝ diyoma suro saa (1990) bǝlan kaya badiyono kuruman Album nzǝ buro yǝ suro saa(1998) bǝn cituloo,su Album diyǝ shima (its dark and Hello is hot).

## Kǝnǝnga Nzǝ Buro Bǝ
Earl Simmons də suro kəntawu Jimada Gaji bǝ lan kaunzə 18, suro saa 1970 lan katambo, nasha kau Vernon yǝn, New York lan. Shidə tada Arnett Simmons saa 19-a Joe Barker saa 18-aye. Simmons də shima tada dauye fatodəye; yanzǝ fero sambin, Bonita, saa indi kawu, kuru dare fero fal sambin, Shayla, kuru tada indi kǝrmube.[1] Baanzə, Barker, fotowa njiye lan kurzəna fairwa fatobe lan səladinro, ngawo Philadelphia ro lezə cidanzə tamotəro.
Saa gananzǝn, Simmons dǝ buro salakkin musko yanzǝyen fitəna sǝtana kuru shiro bronchial asthma gultǝna. Shidə Shaida Jehovahbero ciwono. Shiye kəlanzə'a adinro kalaksəna ngawo tajirwa dərebaye shiro zau gənazənayen. Saanzə uwulan, yanzəye sha yallanzə'a fatowa Yonkers' School Street lan naptəro zuzəna. Ngawo yanzəye shiga zorzənayen, sa'anzə mewun maaranta dawubedən duwada, fato kufubero zuzaanadə. Daji Yonkersro waltəna sa’anzə mewun lokko uwurlan, awo gənatəye delan lezəna kuru kəriya batti-batti-a sawa’atə.

## Lamintǝ
DNA

Deoxyribonucleic acid (DNA) də polymer doni polynucleotide chain indi lan tuwondin ma, sandidoni kǝla-kǝla ro waljin kuru sandiro double helix gultin. Polymer dəye suronzəlan diwal nature fuwutəbe-a, cidabe-a, nəmngəwutə-a kuru awowa nature nowatasobe-a kuru kwasuwa virusbe-a kada mbeji..
Dani Carvajal

## Dani Carvajal
**Carvajal** dǝ sha chasambo (11/1/1992) Dekkel baktema cidi Spain bǝ kuru ngawo baktema karabka donyi la liga bǝ Real Madrid bǝ dǝro.
## Lamintǝ
Daniel Vivian

**Daniel Vivian Moreno**

Sha chasambo (5/7/1999) Dekkel baktema cidi Spain bǝ kuru ngawo baktema club donyi La liga bǝ Atlétic Bilbao ro

## Kenengan nzǝ

## Lamintǝ
Daniella Alonso

**Daniella Alonson** Sha Chasambo 22 Sep 1978. Biske makar bǝ diyoma cidi Amariki bǝ, Sa,a 2012 lan biske makar " Revolution " lan chillo, Sa,a 2014 lan biske makar bǝ " The Night Shift " lan chillo, Sa,a 2016 lan biske makar bǝ " Animal Kingdom " lan chillo.
## Lamintǝ
Dante Alighieri

**Dante Alighieri** sha chasambo saa duwu meyon indin firaskin luko uwun bə lan. (1265) C

## Bawono
Yim meyon luko diyon bə lan kentawu lailahir bə lan saa duwu yaskin findin tilon bǝ lan(1321). Dante kayama. Kaya rowotuma kureman attəyəy falsafa manatuma. kam cidi Italiya bə

## Lamintǝ
Darey

**Darey Art Alade**
Sha chasambo yim laarrin bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun indin bǝ lan sha katambo (9 feb 1982)**Darey** lan sun nzu notuna ma, shi kayama cidi Nigeria bǝ, kuruman kaya ruwotuma. Shi tada Art Alade bǝ,(The African Jazz Musuician and Entertainer) Kuruman shi ma (creative director of Livespot 360). 

## Lamintǝ
Daura Emirate

**Daura Emirate** də shima kəriye adin bǝwa ada bǝwa yala Nigeria be, Mai Daura bedə kuwami yaye mai waratatəma kəleleye sədin, kuru mairinzə'a cissəyin.[1] Muhammad Bashar də Emir ro wallono saa 1966 lan, saa fidiyon tilon 41 ro kərmai sədəna hatta suro saa 2007 yen bawono.
## Lamintǝ
David Alaba

## David Alaba

**David Alaba** sha chasambo (24/6/1992) Dekkel baktema cidi Austria bǝ, ngawo baktema karabka donyi La liga bǝ Real Madrid cidi Spain bǝ ro.kuru shima captain cidi nzǝ Austria bǝ wo.

## Kǝnǝnnga nzu

## Lamintǝ
David Hilbert

**David Hilbert**

Sha chasambo yim findin yaskin bǝ lan kentawu Razab bǝ lan suro saa duwu meyon uskun firakkin indin bǝ lan (23-jan-1862) suro bula (konisgberg,  prussia) bǝ lan.

## Kenengan nzǝ buro yǝ
Hilbert də, tada indiye buroye kuru tada Otto ye, hakim lardəye, kuru Maria Therese Hilbert (nee Erdtmann), fero kasuwuma, sha lardə Prussia yen katambo, mairi Prussia ye lan, au Königsberg lan, kərma də Kaliningrad lan, (futu Hilbert ye gulzənadən). Znamensk) karəngə Königsbergben na baanzə cidazənadən loktu shiga tamboben. Kakanzǝ bawanzǝbe dǝ shima David Hilbert, hakim kuru Geheimrat. Yanzə Maria də falsafa-a, ilmu falakbe-a lamba faida-a səraana, amma babanzə Otto də shiro nəm ngəla Prussiabe səkkəliwo. Ngawo baanzə hakim bərniye ro walzənayen, yallanzə Königsbergro lezana. Davidbe yanzəgana ferobe, Elisedə, sa shiye saa arakkəlan katambo. Saanzə uskulan kəra badiwono, saa indi ngawo saa baditəye nowatadən.
Dareram saa 1872 lan, Hilbert də mowonti kəra gultuwuye Friedrichskolleg ye dəro kara (Moranti kəra gultuwuye də, mowonti do Immanuel Kant ye saa 140 kozəna dəro kərazəna də); amma, ngawo loktu kəji bayen, shiye (dareram saa 1879) ro lezə kuru (badiyaram saa 1880) Wilhelm Gymnasium ilmu kimiyabe-a kərazənadən tamozəna. Ngawo kəra tamozənayen, suro saa 1880 yen, Hilbert də Jamiya Königsberg, "Albertina" dəro kərawono. Badiyaram saa 1882 yen, Hermann Minkowski (Hilbert'a saa indiro cidiyanzə kuru shidə am Königsbergbe amma Berlinro semester yakkəro lezəna), Königsbergro waltə kuru jami'aro kara. Hilbert-a Minkowski nongu-nonguma-a, nəmngəla-adə sawa'a kəngaye sətana.

## Kǝrmu Nzǝ
Yim meyon luko diyon bǝ lan kentawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon yaskin bǝ lan (14-feb-1943). David Hilbert dǝ shi malum lisawu bǝ (Mathematician, Logician and philosopher of Mathematics) shi kam kasadu wa rintama nasha lissawu bǝn, Suro karno (19th century) wa (20th century) wa kam jirin nzu yeyi bawo ngairo sorin.

## Lamintǝ
David de Gea

**David de Gea** dǝ sha chasambo (7/11/1990) Dekkel baktema cidi Spain bə, kuru fato jetima karabka donyi Premier League bǝ Manchester United cidi England bə dero.

## Lamintǝ
Davido

**Davido** 

dǝ Su sha aduzana dǝ shima (Davido Adedeji Adeleke) kayama lardi Nigeria bǝ kuruman kaya ruwotema, sha chasambo yim kentau ye

kau findin luko tilonna 21 kintau sahil yǝ saa duu fallen yarlaren filaren luko indin men (1992) kǝrwe donyi Shiro Atlanta gulzayen dǝn  lardi Amireka yedin.

## Lamintǝ
Muwa

Kǝrma dǝye bayanna gade-gade mbeji suro ada'a kuru lamarra kwasabe lan. Suro lamar kwasabe lan, ma'ana karǝngǝdǝ shima nǝmngǝla kamye tǝlam manabe asuzǝnyi ma, lamar nǝmngǝlabe.

## Lamintǝ
Debbie Allen

**Deborrah kaye Allen** 16 1950 bǝ lan katambo. Kayama cidi Amariki bǝ, Kaya rutuma, biske makar bǝ diyoma.Allen də sha cidanzə faraskəram kaiyyabe telebijinbe Fame (1982-1987) lan nozana, nadən maləmma fartəye Lydia Grant ro walzəna, kuru faraskəram dəye bikke fartəma kura ro wallono. Fim adə nankaro suro saa 1983 lan, shimtiti Golden Globe Award bikke makkaryema shiyeyi baro səwandəna – Biske makkarye telebijinbe kaiyya au kasuduwa kuru Primetime Emmy Awards indi kəla bikke makkarye ngalwoyen kuru shiga Primetime diyauro karrada.

## Lamintǝ
Delta

Bula **Delta** bǝ dǝ bula anum anum Nigeria yǝn, bula de su nzǝ kərwe Niger Delta be dǝn ciwondo. Bula dǝ suro bula Bendel kure bǝn catulo suro saa duwun yar laarrin filaarin tilon 1991 bǝn. Delta dǝ kǝlangai tana bula Edo bǝwa nasha yala bǝ lan, gediya lan bula Anambra wa Rivers wa, adǝye kuru anum lan bula Bayelsa bǝ mbeji.

Asaba shima birni nzu kura wo.

## Laminte
Democracy

Nasha demokəradiyabe (Greek kureye lan: δημοκρατία, romanized: dēmokratía, dēmos 'am'a kuru kratos 'rule'a) shima nizam gomnatibewo na kərmai lardəbedə amso au jama lardəbedəro tədənawo.

## Lamintǝ
Denise Alexandra

**Denise Alexandra** Sha Chasambo yim mǝyon tilon bǝ lan kǝntawu jimada auwal bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fyakkin laarrin bǝ lan sha katambo (11 Nov 1939). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ..
## Lamintǝ
Denmark

Denmark (Danish: Danmark, bowotin [ˈtænmɑk] ​​c) shima lardə Nordicbe nasha anəm-dawu yala Europebe nəm nguwu ambedə miliyon 6 karənga; 12] Shima nasha bərni kuraye kuru nasha do am nguwu'a suro mairi Denmark ye də, [N 8] kəriye do kəlanzə'a kəllata ma kuru nasha kəlanzaye Faroe Islands'a Greenland'a suro North Atlantic Ocean ye də'a suronzən mbeji. Metropolitan Denmark [N 9] shima lardəwa Scandinavianbe anəmnzawo, anəm-fəte-a anəm Swedenbe-a, anəm Norwaybe-a, yala Germanybe-a, shidoni kalangai gana'a.

Saa 2013 lan 

## Lamintǝ
Liita timibe

Dentistry, kuru dental medicine-a oral medicine-a Liita timibe lan nowatadǝ, shima dalami kurunbe do cinza-a, gums-a, kuru karǝgǝ-a dǝga hangalzǝna wo. Kǝla kulashi, asutu, nǝmngǝla, nǝmngǝla-a, kuru kwasa kwasabe-a, nǝmngǝla-a, kuru nǝmngǝla kambobe-a, ngǝwusoro hangal gǝnatǝgǝ kǝla tandǝben (kǝla fuwutǝbe-a kuru nǝmngǝla kambobe-a)
Denzel Justus

## Denzel justus
**Denzel justus** dǝ sha chasambo (yim mǝyon uskun bə lan kǝntawu shawal  bə lan saa duwun yar laarrin fillaarin araskin bə lan (1996) dekkel baktema cidi Holland bǝ, fuwu baktema club Seria A bǝ lan Inter milan bǝ cidi Italy bǝ dǝn,

Denzel justus saa 2019 bǝlan dekkel club kura ro diyo badiyono club donyi sparta roterdam belan.

## Lamintǝ
Derry

**Derry** 

bərni **Londonderry** lan bowotin də, shima bərni kura suro County Londonderry yǝ də, shima bərni kura kən indimi yala Ireland yǝ lan, kuru kən uwumi suro jazira Ireland  lan. Bərni kure yǝ garu'adə ci kəmoduwu Foyle yǝ dən kara, shidoni kotorowa diwal bǝ indi-a kotorowa shiye fal-aye kəlzanadə. Bərnidə kərmadə banki indiso zamzəna (Cityside fətenzən kuru Waterside gədinzən). Nəm nguwu am bərnidəyedə 85,279 suro kom-komi 2021 yǝn, amma Derry Urban Area də nəm nguwu am 105,066 suro saa 2011 yǝn.
### Lamintǝ
Tǝlamma Dghwede

**Dghwede language**

Təlamma Dghweyedə (kuru notənadə Hude, Johode, Traude, Dehoxde, Tghuade, Toghwede, Wa'a, Azaghvana, Zaghvana) shima təlamma Chadic yǝ manatin kəriye Borno yǝn, Nigeria lan suro Gwoza LGA yǝn.
### Lamintǝ
Diahnne Abbott

**Diahnne Abbott** Sha Chasambo yim tilon bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon luko uwun bǝ lan sha katambo (1 May 1945). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Diane Baker

**Diane Carol Baker** Sha Chasambo yim findin luko uwun bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fyakkin uskun bǝ lan sha katambo (25 Feb 1938). Biske drama diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Dianna Agron

**Dianna Elise Agron** Sha Chasambo 30 April 1986. Biske makar bǝ diyoma cidi America be, kayama, Kaya ruwotuma.
## Lamintǝ
Dice Ailes

**Dice Ailes**

**Shasha Damilola Alesh**, **Dice Ailes** bǝ lan sun nzu notuna ma,  kayama cidi Nigeria bǝ, kaya ruwotuma Chocolate City lan chidajin.

## Lamintǝ
Dictatorship

Dictatorship dә shima jili gomnatibe kәrmai kәlanzәye shidonyi alama kәrmai kam falye, au karapka kәrmai kam falye, sandido kәrmai kәlanzәye sәdәna ma gana laa au nduma ba.
Diego Velàquez

**Diego Velàquez**
Diego Velázquez (Diego Rodríguez de Silva y Velázquez). dǝ sha chasambo bula savilla bǝ lan suro keryǝ (Hispania) bǝ lan yim araskin bǝ lan kǝntawu Aji bǝ lan saa duwu mǝyon luko uwun fillaarin laarrin bǝ lan 

(6-june-1599)

## Kǝrmu Nzǝ

bawono Bula Madrid bǝ lan suro keryǝ (Hispania) bǝ lan saa duwu mǝyon araskin firakkin bǝ lan(6-Aug-1660) Diago Velàquez dǝ shi kurta-kurta ma. (Painting) attǝyǝy kureman shi kam kura fal suro shehuri (King Phillip IV) bǝ keryǝ spaniya , Portugal bǝ wa.

## Kǝnǝngan nzǝ burobǝ
Loktu saan nzǝ mǝyon araskin ro walzina dǝn kamu sumowuna .duraya indi suwande na sha kumu diwa. indiso ferowa. Sa, anzǝ fyakkin tilon do bawono kawo bajin diro Awo ngu kurzuna surananzan (Las Menanas) nbǝji.

## Lamintǝ
Diego Velázquez

**Diego Rodríguez** de Silva y Velázquez, Knights of the Order of Santiago (baptised 6 June 1599  ⁇  6 August 1660) shima maləm Spanish bǝ wo, shima maləm kura loktu mai Philip IV Spainbe-a Portugalbe-a, kuru shi Spanish Golden Agebe wo. 

## Lamimtǝ
Diffa

**diffa** 

Diffa dǝ shima nasha laa kǝn tulur bǝ -gǝdi lardǝ Niger bǝ dǝn falnza. Bərni kura lardǝbedǝ shima Diffa.

## Nasha cidi bǝ
Nasha Diffa bedə suro anəm gədi Niger bǝ dən kara, ndikate 10° 30 ⁇ -a 15° 35 ⁇ -a longitude gədibe-a 13° 04 ⁇ -a 18° 00 ⁇ -a latitude yalabe-a ye. Kərea 156 906 km2 ye'a, kuru yala lan Agadez Region'a, gədi lan Chad 'a, anəm lan Nigeria 'a, kuru fəte lan Zinder Region'a kəlzəna. Kǝrye dǝ nguwusoro nasha Sahel yen kara suro anǝm bǝ lan Nasha yala dәn Sahara cidi bǝ dәro kәljin. Kǝla fǝrǝm-gǝdi bǝ dǝn nasha Niger be kǝla Lake Chad ye dǝn tuwondin; buro salakǝlan kǝla fəte N'guigmi ye dǝn, shi kǝlâ dǝ zauro ganazǝna suro saa duwu ye dǝn. Kǝrye-gǝdǝn kuluwu Komadougou Yobe dǝ shima nasha laa kalangai lardǝ Nigeria bǝ dǝga.

## Laminatǝ
Digestion

Digestion dә shima awowa kәmbube kura- suro lan tuwandin ro yaktәgә, daji sandiya suro plasma buye lan yaktin. Kǝska laa laan, awowa sənana anyi suro kǝnǝnga ganabedǝn kǝltin suro kǝnǝngabe lan.
Dino Melaye

**Dino Melaye**

Siyasama kura nigeria be kuruman senetor member majilissa kura cidi Nigeria bǝ. Shima kogi west  bǝ amanzama cidiya alam jamiya people democratic party bǝ P.D.P lan natunama. Adiyee shima chairman Senate committee FCT bǝ.

## Lamintǝ
Diogo Dalot

## Diogo Dalot
**Diogo Dalot** dǝ sha chasambo yim miyon uskun bǝ lan kintawu Armalan bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin laarrin bǝ lan sha katambo (18/3/1999) Dekkel baktebǝ cidi Portugalbǝ kuru ngawo baktema karabka donyi Premier League bǝ Manchester Unibd cidi England bǝ dero.

## Lamintǝ
Diora Lynn Baird

**Diora Lynn Baird** Sha yim araskin bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun yaskin bǝ lan sha katambo Chasambo (6 April 1983). Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ.
## Lamintǝ
Diplomacy

Diplomasi də shima hawar do təlamma au ruwoye wakil lardəye, lardəwa gadeye, au lardəwa gadeye gənatəma so dəwo lamarra lardəwa gadeye lan faidatainma so.
Maskin

Nəm maskin də shima awo do kamro cida laa diwo au awo kalkal suro jamaye lan sədin ma.1] Nəm maskində waneye asutəram, wuratə, hangal, hangal, zahir, hangal, au awowa kada kəltə. Nəm maskində tambolan mbeji au loktu kamye kənənganzən tuwondin. Gargamlan, nəm maskində sha asutin futu awo gana laayen—amma, nəm maskində binary gənyi kuru raksə halla gade-gaden mbeji kamdəro wutəgəmen.[2] Nəm maskində waneye turin, au alagəlan turinba.

Shi United Nations Convention kǝla Hakkuwa Am Nǝm Maskinbe dǝye bayanzǝna kǝla Nǝm maskindǝ suronzan:

loktu kuruwuro zahirro, hangalro, hangalro au awo fantəyero letəgəramma shidoni awowa gade-gade'a letayinmadə raksə [kamye] suro jamaben kalkalro kuru futu am gade'a kalkalro gawo'a dapcin.

## Lamintǝ
Diwali

### Diwali
Diwali (Nasaran: /dɪˈwɑːliː/), kuru shiya Deepavali lan bowotin (IAST: Dīpāvalī), shima kawuske Hindu be konnuwa bǝ wo, adinwa India bǝ gadeson kəleletin jili Jainism-a Sikhism-a. Dharma kəla Adharma bǝn, nur kəla sələmben, nəmngəla kəla diwi bǝn, kuru ilmu kəla jahil bǝn. Diwalidə kəleledə loktu kəntawu Hindu bǝ Ashvin bǝn tədin (futu ada amantaben) kuru Kartika-kate dawu kəntawu Septemberbe-a dawu kəntawu Novemberbe-ayen. Kəleledə kawu uwu au arakkəro lejin.

Diwalidə lamarra adinbe kadaro kəllata, alagəwa-a nəmkam-a, misallo yim Ramaye mairinzəro Ayodhyalan kamunzədə Sita-a yanzəgana Lakshmana-a ngawo mai shetanne Ravana-a kənasartənayen. Kuru shiga zauro Lakshmi-a kəllata, ila kamube nəmngəwube-a, kuru Ganesha, ila hikimabe-a awowa taktəma-a. Adawa nashawabe gadedǝ batalla shimadǝa Vishnu-a, Krishna-a, Durga-a, Shiwa-a, Kali-a, Hanuman-a, Kubera-a, Yama-a, Yami-a, Dhanvantari-a, au Vishvakarman-a ro kǝlza.

Buro salakkin kǝlele Hindube, jili gade-gade Diwalibedǝ am adin gadebe kǝlelezayin. Jainsdə Diwalinza kəlelezayin shidoni Mahavirabe nəmkambe dareyewo. Sikhs sodə kəlele Bandi Chhor Divasbe sadin kəla Guru Hargobind'a fato fursəna Mughalben kwaltiyinro. Buddhist Newarbedə, Buddhist gade yedei gəyi, kəlele Diwalibedə Lakshmi abattəlan sadin, amma Hinduwa gədi India be-a Bangladeshbe-adə ngəwusoro Diwalidə ila kamube Kali abattəlan sadin.
## Laminte
Dmitri Mendeleev

**Dmitri Ivanovich Mendeleev**

Sha chasambo yim uskun bǝ lan kǝntawu sawan bǝ lan suro saa duwu mǝyon uskun fyakkin luko diyon(8 February (O.S. 27 January) 1834 nasha Tobolsk bǝ lan

## Kǝrmu Nzǝ
2 February (O.S. 20 January 20) 1907 in Saint Petersburg). Dmitri Mendeleev dǝ shi kam cidi Russian bǝ kureman adeye malum (Chemistry) yǝ.  Shima (Periodic Table) burozu sutulu.

## Kenenga nzǝ buro bǝ
Mendeleevdə bəladiya Verkhnie Aremzyaniyen, karəngə Tobolskyen Siberia lan, Ivan Pavlovich Mendeleev (1783 ⁇ 1847) kuru Maria Dmitrievna Mendeleeva (née Kornilieva) (1793 ⁇ 1850). Ivan dә shima kura kura kurabe-a kuru malumma kisandibe-a, siyasabe-a falsafabe-a suro tambov-a saratov-a gymnasiums lan cidazәna. Ba Ivanbe, Pavel Maximovich Sokolov, shima kam biske Orthodoxbe Russiabewo lardǝ Tverbedǝ. Kǝla adawa kərmaye loktudǝyen, nduli Pavelbe dǝ sandiya sunzaye bǝlin suwudǝna loktu sandiye seminari ilmu adinbe dǝro lezana lan,kuru Ivan dǝ sandiya sunzaye Mendeleev dǝga suwudǝna sau sunzaye am fatoye sodǝbe dǝlan.

Maria Kornilieva dǝ fato kasuwu Tobolskye notǝnama, sandido buro salakye shi Siberian printing house dǝga gǝnatǝnama dǝwo sandiya Yakov Korniliev, karnu kǝn 17th be dǝro kǝla kasuwu ro walzǝna dǝn. 9 [1] Suro saa 1889 lan, kakkadi kitawuye naptəram lardǝbeye hawarra Tobolsk be ladǝn ruwozǝna kǝla Yakov dǝ kam Teleut be, kaduwu gana laa sandiya "White Kalmyks" lan nowotǝ saa dǝlan. Dalil ba'a tədəna kuru hawarra kəla kənəngatə Yakovben tədəna ba'a fəlezana, ruwotəwu hawarra kəla kənəngatəyen ngəwusoro hawarra adə fantəgəro gozana. Suro saa 1908, ngawo Mendeleev's dәn kәnәngatәgәna lan, kam fal suro kәnәnganzәye dәye Family Chronicles-a bakkono. Kǝla D-ye dǝn kunkunzǝ. I. kuru Mendeleev na dǝn shiye "hawar kǝla fatobe laa" kǝla kakadǝ Mariabe dǝwo "kǝla Kyrgyz au Tatarbe dǝwo shiye zauro sǝraana dǝga kǝrawo, sa dǝwo shiye kǝrmu ro walzǝna dǝn, shiye kǝrmu ro walzǝna.

## Lamintǝ
Darius Dickson Ishaku

**Darius Dickson Isyaku**

Sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu tulur bǝ lan suro sa,a duwun yar laarrin fiwun luko diyon bǝ lan sha katambo (30/7/1954) siyasama Nigeria bǝ cidiya alam PDP bǝ dǝn kuru shima gwamna Taraba bə.

## Kenenga nze buro yǝ
Ishaku dә yim kәntawu July bǝ kau 30 suro saa 1954 dәn  Ishaku Istifanus-a Mrs Naomi-a dәn kәlele Lupwe dәn suro Ussa Local Government Area lardә Taraba bǝ dәn sha chasambo. Shi dә shima tada kәn uwu yǝ dәwo suro yallanzәben kәn samin dәn, sandi samma so kәrmai Christian Reformed Church of Nigeria be.
Darius dә suro saa 1961 dәn St Bartholomew's Primary school, Wusasa, Zaria, ro cuwudo, kuru saa 1967 dәn sha kәla cidanzәye sәdin.
daji St. Paul's College Kufena, Zaria, kərawu secondary ye dən, saa 1972 lan, kuru sha kəratəro lejin, West African Examination Certificate (WASC) gojin. Shiye sǝtandǝna kǝra kǝrabe kura lardǝ Ahmadu Bello University, Zaria, saa fal dǝn (1972), kǝrawunzǝ fuwutǝbedǝ shido loktu shimadǝn lardǝro kǝrawunzǝro mǝradǝtǝna, kuru saa 1974 lan kolzǝna. Jamiya Ahmadu Bello (ABU) ro lezəna, na doni  kərazina kuru  digri Bachelor's-a kuru digri master's-a suro Architecture-a lan sidina, kuru fuwuzəna digri master's gade suro Urban-a kuru regional planning-a lan sidina .
Darius shima kam do'ne ilmuwu garbe lardǝ Nigeria bǝ (FNIA) sidinama kuru shima kam do'ne ilmuwu garbe lardǝ Nigeria bǝ (FNITP) yǝ sidinama.

## Lamintǝ
Donald Alarie

**Donald Alarie** (Kəntawu Yuliye kaunzə 4 saa 1945 lan katambo) də ruwotəma Quebec ye. Alarie də Montreal lan katambo Jean-Paul Alarie-a kamunzə də-a. Jamiya Montreal ye lan 1971 lan tamozəna, kuru Cégep de Joliette lan maləmmaro cidazəna saa 1971 lan səta 1997 ro saadənan. Shiye kitawuwa kadaro ruwozəna: Moebius-a, Liberté-a, Le Sabord-a, Combats-a, Estuaire-a, Kitawu-a, XYZ-a (revue), Nazəmu Québecbe-a
## laminte
Donald Harman Akenson

**Donald Harman Akenson** də (kəntagə Maybe kawunzə 22, saa 1941 lan katambo) də kam gargamma kuru ruwoma lardə Americabe. Shidə kəlakəl karapka mairi Canadabe-a kuru karapka gargam mairibe-a (UK) indisoye. Shidə Molson Prize Laureate, bana kəla ada Canadabero sədənaye shiro tinadə. Shiro lamba Guggenheimbe suro saa 1984-yen cedo, kuru suro saa 1992-yen lamba Grawemeyerbe zuwuna. Akenson ye B.A. nzə səwandəna. Jamiya Yale ye lan kuru degree doctorate ye jamiya Harvard ye lan. Shidə Farfesa Jamiyaye nowata[2] kuru Farfesa Gargamye Douglasbe Jamiya Queen'sbe suro Kingston, Ontario, Canadaben, kuru loktu fallin Farfesa Kulashibe Beamishbe Jamiya Irishbe, Jamiya Liverpoolbe (2006-10), kuru edita kura McGill-Queen's jamiya hawarwuye (1982-2012).

## Lamintǝ