Esperanto

**Esperanto** də shima təlamma banatəye dinalan zauro manatinmawo. L.L. Zamenhofye 1887lan sətandə "Təlamma dinaye" (la Lingvo Internacia), shidə təlamma dinaye kən indimi fantəgəro nyaatə. Shiye təlammadəa Dr. Esperantoye təlamma dinayedən bayangono (Unua Librolan nowotə, "kitawu buroyedə"), shidoni cidiya sunzən Doktoro Esperantolan bakkono. Am təlammadə gozanadə su Esperantodə saraana kuru tinyi shilan faidata təlammanza bayantəro. Kalimadə Nasararo fasartəna "kam təmajin".

Suro təlamma gartənayen, Esperantodə kate "naturalistic" (təlamma asalye nganzatə) kuru priori (nadoni alammaanna təlammado mbejidən gənyi). Kalimama Esperantoyeya, futu fandoyeya manayeyadə kammabowoso təlammado kufu Indo-Europe yedən gowotə. Kalimawanzə nguwuso (alamanna 80%) təlamma Romanceyen gowotə, amma suronzan awowa təlamma Germanicyeya, Greekyeya Slavicyeya gowotə. Awo təlammadəye zauro nowatadə shima futu təlammadəa awo gotinmadə, nadoni prefixes-a suffixes-adə sandiya furtunzəro kəltiya kalmaa tuwandin, adəye səkə kalmaa sənanaro kalkalro fantəgəro mowonjin.

Esperantodə shima təlamma banatəma dinaye zauro kənasartanadə, kuru shima təlamma jiri adə amma nguwu təlamma asalye manazandə (denaskuloj), shidoni ta'adir 2,000 yeyi.[3] Faidatə somtə zau, amma som indiye nəm nguwu amma Esperanto manazandə 100,000 yeyiro gozəna.[5] Nəm nguwu manawuyedə Europe-a, Gədi Asia-a, Anəm America-a lan zauro nguwu. Lardə ndama Esperanto gotimmaamen gotiyayi, Esperantujodə ('cidi Esperantoye') sha faidatin su naye sabtəro nado mana manajindən. Təlammadə kuruson intanetten zauro nowata səbandəna. Fasal jili Wikipedia-a, Amikumu-a, Fasari Googlebe-a Duolingo-a lan tuwondin.[11][12] Amma təlamma Esperantoye manazandə kammabo sandiya Esperantistojlan bowotin (Esperantistoj). Yasa kada, Esperantidos lan notənadə, saa kadaro shawari təna.

## Gargam
Hawar kura: Gargam Esperantobe

Alaktǝ

Zamen, c.1895

Kitawu Esperantoye buro salakyedə L.L Zamenhofye ruwozə, kərmadə sha Unua Libroin notənadə, 1887lan təlam Russianyen bakkono. Sudə fasartəna: Təlam Dunyabe: Kawudo-a Tutorial-a.

Esperantodə sha datəramma 1870yelan badiyaramma 1880yelan L.L. Zamenhof, ilmuma shimye Yewudiye Białystoklan sha cotulowo, wodən nasha kərmai Russia ye, amma kərmadə nasha Polandye. Ngawo waltəram kadayen (Proto-Esperanto), shiye kəlanzəlaro kitawu manaye Esperantoye buro salakyedə bakkono (Unua Libro) yim kəntagə Yuliye kawunzə 26, saa 1887. Shiye cidiya sunzə Doktoro Esperantoyen sədən (lit. "kamdo təmazəna") kuru təlammadəro "dunyaye" bowono. Am təlamma buroyedə su Esperantodə saraana kuru shilan faidatə badizana su təlammadəyero.[13]

Zamenhofye məradənzədə shima təlamma kəske kuru təlamma kən indimiro waljinma, nəlefa dunyabe-a asutə dunyabe-a fuwutəgə, kuru "kəndaram manawuye" gartə.[14] Zamenhofye ruwozəna shiye ammasodə "kəliza kuru faidatə ... en masse ... təlamma təmazanadə rowotəro".[15] Məradədo Esperantodə təlamma banama dunyabero waltədə Zamenhofye məradənzə bas gənyi; shiye kuru "kəratəmadəro banazə ilmunzə faidatə amma lardə ndaso yayiro, təlammadə ndusoye kasatsəna au kasatsənyi yaye; kalma gaden, təlammadə shima diwal zandeye dinayewo".[15] Fantəramzə-a kəndaramma Białystokbedə waneye wasikanzə Nikolai Borovkoro sədənadən gowotə:[16]

Białystok lan ammadə nasha gade-gade diyauro yakkata: Russia ye-a, Poles ye-a, German ye-a, Jews-a; sandi anyi sammaso təlamnza manazayin kuru gade sammaso watəmayero sorin. Bəla jiri adəlan alammaa hangal gənatəyedə na gadeya kozənaro fanjin nəmzalumdo təlamma yektəye suwudənadə kuru katab woson nəm farak təlammayedə shima buro salakkin, au gananzə yayi zauro faidaa, dalildo yalla adammanayedəa kufuwa watəmayero yektəyedə. Wuga idealistro wurazana; Wuro am samma yanzəganaro gulzana, amma diyalan suro zawalben katap woson am baworo fanjin, am Russia be-a, Polesbe-a, German be-a, Jews be-a, gadeso-a bas.

— L. L. Zamenhof, wasika Nikolai Borovko ro cinadən, c. 1895

Dalildo amma təlamma bəlin kəliworo wazənadə nankaro amma ndumaye manajinbadə, Zamenhofye ammaro wadə Esperanto kəliwo badizayinro musko sakkə amma miliyon mewuye wadədə gozaiya. Shi "jaawuwa duwu bas səwandənaro karəngəzəna".[17] Attəson yayi, nəm nguwu manawubedə suro saa mewu gana fuwubedən zauro tərana; buro salakkin, musamman maro suro Daula Russia be-a Europe Dawube-a lan, daji nasha gade Europe be-a, America-a, China-a, Japan-a lan.

1905lan, Zamenhofye kitawuwa Fundamento de Esperantoye ləbkono futu təlammada tawatkataro. Dareram saa shimadəyen, amma Esperantoye Faransayedə samno Esperantoye Dunyaye buro salakyedə dawarzana, samno saa woson lejinma, Boulogne-sur-Mer, Faransalan. Zamenhofye waltə majalisku burosalakyero shawariya cina kəla kufu kəlanzaye malumma təlammayeya sandiye fuwulan təlamma Esperantoyedə suwudə, shiye fərtədo Akademio de Esperantoye (nasha laadə ngawo Académie françaiseyen gowotə), shidoni ngawodən koktənadə.

## Laminte