Nuhu Ribadu

**Nuhu Ribadu** mni (21 kəntawu Novemberye saa 1960lan katambo) siyasama Nigeria ye, lawyer kuru cidama police ye cida kolzəna shidoni kərmaaro shawarima nəlefa lardəye kura lardə Nigeria ye Bola Tinubu ro cidajinma.

Ribadu də kənasartənyi kəla kərmai kura lardə Nigeria ye suro saa 2011 yen naptə kam kura majaliskuye Action Congress ye lan. Shiye gomna kəriye Adamawa ye ro gasayin suro saa 2015 yen kəla shiye kam kura jami Democratic Party ye lan; kawu majalis fuwutəwu sammabero kəllataro suro saa 2019ben kuru suro saa 2023ben Aishatu Dahiru Ahmed ro gasayinro.

Shima kura cidawu kungəna kəndawu feturbe saa 2012 səta 2014 ro saadənaye kuru kura hukuma nəmzalum arziyibe-a kungənaye-a (EFCC) saa 2003 səta 2007 ro saadənan.
## Kənənga-a ilmu-a buroye
Ribadu də kəntawu Jimada gaji yǝ kawunzə 21 saa 1960 lan Yola lan katambo. Babanzǝ, Ahmadu Ribadu, shima wakil majaliskuye buro salakbewo, kuru shima jami Niger bewo, zaman kǝrmai askǝrra Muhammadu Buhari ben. Shiye mowonti primary Mustapha ye saa 1966 lan səta 1973 ro saadəna suro Adamawa-a Yelwa-a yen mowonti secondary gomnatiye, Yola lan saa 1973 lan səta 1978 ro saadənan; Moranti ya kəra buroye, Yola saa 1978 lan səta 1980 ro saadənan.

Ribadu də shara kərazəna jami'a Ahmadu Bello ye suro Zaria, kəriye Kaduna yen saa 1980 lan səta 1983 ro saadənan, degree sharaye səwandəna. Ngawo saa falyen mowonti sharaye Nigeria yedən, shiga Barro bowozana suro saa 1984. Kuru shiye degree Master of Lawsye jamiya shimadən səwandəna.
## Cida polisbe
Ribadu də askərra Nigeria ye ro kara ngawo kərazə tamozənayen kuru nasha banama askərraye, askərra Nigeria ye, 1 January 1986; Cidama nəmzalumye Ajegunle, Mushin, Apapaye saa 1990 lan səta 1997 ro saadənan; Duno CID ye. AIbon Karǝngǝ, Ugos; dep. Kazadala Polisibe, saa 1992; Kulashi polisbe, saa 1995; Kura Polisibe, 1998; banama komm. Polisibe, saa 2002; Fuwuma, Fasal sharabe-a sharabe-a, NPF.
## Riswa kəmbu-a EFCC-a
Kura lardə Nigeriaye, Olusegun Obasanjo, Ribadu'a kura EFCC ye ro wallono saa 2003 lan kuru waltə shiga saa 2007 lan wallono.

Yim kawu kəntawube 20 kəntawu Octoberbe saa 2006, Nuhu Ribadu ye BBC ro wono dola biliyon 380 samin gomnati Nigeria be ndaltədə au battizəna tun kərmai kəlabe saa 1960lan sətanadən. Cidiya gomnati Ribadu yen, EFCC ye am bankiye nowata so, gomnati lardəye kureye so, minista so, Senators so, am jamiyya siyasaye kura so, hatta kura askərra Nigeria ye so dəga zorzəna.

EFCC ye shara duwu kada sədəna kuru shara 270 yeyi səwandəna loktu kərmainzən. Lamar nowata faldə shima kuranzə, Inspector General askərra Nigeria ye, Tafa Balogun, shi done shara lan təkkəna, furtəro təkəna kuru £150 million waltə kalaksəna cidiya kəla kəlanzən.

Loktu cidanzəyen Ribaduro rishwa cedo nəm ada'a faltəro, surodən gomna kəriyebe Ribaduro $15 million-a fato diyaye-a cedo. Washington D.C. lan kəla BBC 's Hardtalk yen koro tədənan, Ribadu ye wono kungənadə gozə kuru rishwadə faidatə hujjaro gomna kəriyedə'a shararo gozəna. Daawa adə sonyayi gomna kureyedəye kasatsənyi shiye wono Ribaduye kungənadə CBN ro səkkənadə hujja gənyi shiye kungənadə cinaro. Ribadu də kəriwu indi lan Nigeria lan təmowona kawu lardədə kolzə United Kingdom ro lejinro badiyaram saa 2009 yen.

Kawu kəntawu indiro sətənyi kawu gomnati Obasanjo ye dajinro, shiga banama Inspector General Policebero kalakca. Fuwutə done kəntawu Aprilye kaunzə 9 saa 2007 lan, dare sha kambiyitəna kəla "shara'a, shara'a, de'a kuru de'a, kuru sharaye faidanzə ba."

Suro kəntawu December saa 2007 yen, Mike Okiro, Inspector-General Police ye dəye wono Ribadu də sha kura EFCC ye lan tutuluyin kuru sha kəra saa falye ro zuzayin.

Suro kəntawu December saa 2007 yen, Inspector-General Police ye Mike Okiro ye Ribadu'a loktu ganaro nəm kura EFCC ye lan tutuluwu kuru shiro mowonti kəra letəgəram-a nzundu-aye (NIPSS) suro Kuru, Jos, Plateau State ye dəro kəra saa falye mburo walzənaro. Shawari adə’a zorzana, suro am gadeyen, Nobel Laureate Wole Soyinka, wakilla majaliskuye, kuru kura jamiyya jami Nigeria ye (ANPP) lardəye Edwin Ume-Ezeoke kəla siyasayen sha zorzana kuru/au kəriwu riswa kəmbuyedə ngaworo kalakcin.

Shawari adə’a zorzana, suro am gadeyen, Nobel Laureate Wole Soyinka, wakilla majaliskuye, kuru kura jamiyya jami Nigeria ye (ANPP) lardəye Edwin Ume-Ezeoke kəla siyasayen sha zorzana kuru/au kəriwu riswa kəmbuyedə ngaworo kalakcin.
## Duto-a kuru waltǝ-a
Yim kawu kəntawube 22 kəntawu Jimada gaji yǝ saa 2008-lan, futu amsoye təmazanayeyi, shiga askərra askərraye Nigeria yebdən duwada hukuma askərraye Nigeria ye (PSC). Shiye Nigeria kolzə kuru suro kəntagə Aprilyen cidaram fuwutə dunyabe lan cida badiwono. Shidə suro bəlayen napsəna har saa 2010ro sa Nigeria ro waltənadən kuru nyiyanzə kura lardə Nigeria bero waltəye cidiya jamiyya siyasabe Action Congress of Nigeria (ACN) yen warmajiwo.
## Siyasaro gawo
Ribadu ye waltə Nigeria ro walzə kuru am adawaye ACN ro kəllatə kəla kam kura lardəye ro waltəyen yim kawu 14 kəntawu January ye saa 2011. Tinubu ye kampainzə kəla ACN-a CPC-a ye kəltəyen sədəna, amma dawari də faidazənyi dalil Ribadu ye kam kura lardəye Muhammadu Buhari ro waltəro waazənayen. Ngawo mana kəltəyedə wurtənayen, Tinubuye shawari cina kəla Ribaduye kam karno kura lardəye Aprilyedə karzənaro.

Ngawo Jonathan ye karnodən kənasartənayen, Ribadu ye karapka UN ye am arakkəro kəllatə shi done cida kərmai Afghanistan ye dəga kulastəye cidazəna də, lardə done zauro nəm zalumtəma dunyalan. Komitidəye nyiyanzə riswa kəmbu fulutə lardə Afghanistanben. Loktu cida dunyabe adəlan, gomnati Jonathanbe shiro kura cidawu Petroleum Special Revenue Task Forcebe ro walzəro wono, shiro cida ngalwotəgəbe nasha kəndawu fetebe-a gasbe-a Nigeriabedən.

Suro kəntawu August saa 2014 yen, jamiyya kərmai PDP ye dəro lezəna nyiyanzə kərmai kəriye Adamawa, Nigeria ye dəro waltəro. Dare lan kərmai APC ye dəro kəllatə kuru kərmai Adamawa ye ro gaska sədəna suro saa 2019-a 2023-a yen,  shiye Bola Tinubu ye kasatsənama ro wallono loktu kampain kura lardəye lan.
## Shawarima Nzəliwo Lardəbe
Ribadu də sha kura lardəye Bola Tinubu ye shawarima nəlefa lardəye ro wallono yim kawu 19 kəntawu June ye saa 2023 lan. Suro kəntawu March saa 2024 yen, Ribadu ye cidawu indi kungəna cryptocurrency ye Binance ye dəga fəletə’a kuru suro fatoyen gənatə’a wuzəna, surodən cidama kungənaye lardə United States ye dəga, kəla cida Binance ye kasuwu faltəyen shi do ne daraja kungəna Nigeria ye dəga fuluzəna ma.

## Lamintǝ