Busan

**Busan** (Korean: 부산; sha [pusan] lan bowotin), bərni kura Busan yedə, shima bərni South Korea ye kən indimi nəm nguwu jamaye ngawo Seoul yen, nəm nguwu jamaye də miliyon 3.3 ma kozəna suro saa 2024 ye Buron Pusan ​​lan bowotin də, shima dawudi arziyibe-a, adabe-a, ilmube-a anəmgədi South Korea be, ci njiyenzədə shima South Koreabe zauro cida'a kuru kən arakkəmin dunyalan zauro cida'a. Korea ye nasha cidaram kura. Nəm nguwu kasuwu ci njiye'a nəm nguwu bərniye miliyon fal'a kozənadəye Busan'a ci njiye kura ro kalaksəna, Southampton System of Port-City ye yayaktəyen faidatə. Saa 2025 lan, ci njiye Busan ye də shima ci njiye kura Korea ye kuru shima ci njiye container kura dinaye kən arakkəmiwo.

Busan də districts gomnatiye kura kura 15 ro yakkata kuru county fal, sammanzaso nəm nguwu amye taadir miliyon 3.6 yeyi. Nasha bərni kura sammaso, nasha cidaram njiye anəmgədiyedə, nəm nguwu amyedə ta'adir miliyon 8 yeyi.[9] Na'a bərnidəye zauro gartənadə suro zərəgəwa kəpkata kate kəmoduwu Nakdong-a Suyeong-ayen kara, kuru kau'a bəla'adə'a yekcin. Kəmoduwu Nakdong yedə shima kəmoduwu Koreaye shiro kuruwuwo ba kuru Busan ye Haeundae Beach də shima kəmoduwu shiro kurawo ba lardədən.

Busan də dawudi samnowa dunyabe, samno APEC be saa 2005lan sədin.[10] Kuru shidə dawudi gasa biske dekkelbe lardə Koreaben, shidəwo bikkewa Asiabe 2002be-a kuru FIFA World Cup-a sədinma. Shima fato suto kura dunyalan, Shinsegae Centum City dəwo. Busan də sha UNESCO ye bərni'a awo tandoye dəro kəllata naptə "Bərni fimye" yen suro kəntawu December saa 2014 yen.

### Suwa
Su "Busan" də shima su bərnidəye Korean ro waltəgənama tən dareram karnu kən 15th ye lan. Shidə hukumamen McCune-Reischauer romanization Pusan ​​buroyedə'a falzəna saa 2000 lan, amma am bəlayedə ngaltema sha Pusan ​​lan bozayi.

Su 釜山 də (kərma dəro 부산 ro ruwotəna arawu Koreaye lan faidatə) shima Sino-Korean ye ma'ananzə "Kau Cauldron" ye də, su kureye Mt Hwangnyeong ye dəro kasattəna. Nadəye kəriye kureye Mt Geochil (Geochilsan-guk, "Cidi Kauye Kəla-kəla") shiye samənzəna kəla kau faldəro gotəna, shi dəwo kəla ci kəmaduwu bəladəbe kəla Suyeongben dazənadə (shi daredə Geilsanna di 757).

### Gargam
Na do Busan ye kərma dəro sətana də zaman Neolithic yen amsoye napsana. Kareya adabe loktu shimadən təbandənama nasha ci kəmaduwuben təbandənadəbe suronzan kareya cidabe kawube a, kolowa a, kokka kəmaduwube a, kuru shila dabbaa a sammaso mbeji. Bənyi kəntadə shima kəmbu badiyaram am zaman adəbewo. Kareya zaman Bronze Agebedə suro cidiben təbandəna. Loktu adəlan, baredə baditin.

Karnu buroyedən, kərmai kura shiro Koch'ilsan-guk (거칠산국) gultində nasha kərma Dongnae District lan bowotindən mbeji. Loktu laan, Silla ye sha səmowona kuru nasha cidaramye shiro Koch'ilsan-gun (거칠산군; 居漆山郡) lan bowotin dəga cedo. Suro saa 757 lan, sunzə Dongnae-gun (동래군) ro faltəna. Suro saa 835, fato ibadabe Buddhistbe Beomeosadə nadən kokkatə.

Loktu Goryeoyen (918-1392), fato Dongnae Jeongyedə [ko] siyasa Koreayedən nowata ro wallono. Loktu allan, Dongnae's hot springs də zauro nowata ro wallono, kuru ruwowa loktu adəyen tawattəgəna.[19] Dareram loktudəyen, bətərəm wokou (Japanese pirates) yedə zauro tərana. Bǝtǝrǝm jiri adǝ fal suro saa 1396 lan wazǝna.

Suro saa 1423 lan, ci kəmaduwu Busanbe-a (부산포)-a waegwan-a (am Japanye kasatsanama) kokkada.[19] Loktu kərmai mai Sejong kurayedən (r. 1418-1450), nəm nguwu amma Dongnae-hyeonyedə amma 2,416 fatowa 290lan. Dongpyeong-hyeon lan, am 627 fatowa 108 lan. Waegwan də suro saa 1510 lan zaktəna, amma suro saa 1512 lan waltə katəna.[19]

Loktu saa 1592-1598 lan Japanye Korearo bətərəm sadənan, fatowa kəriwube kada nadən Busan'a bətərəmdəro faizana. Na'a duno'a də suronzan Busanjinseong'a, Dadaeposeong'a, Dongnaeeupseong'a mbeji. Am kəlafərəmsodə askərra adilbe (militias kəlanzabe) koksana kuru kəriwudəro kəllata.[19] Ngawo Busanjin'a bətərəmtənayen suro saa 1592 lan, fursanawa Busanjinye Koreaye'a am kəlafərəmma'a ngəwunzaso ceza.[20] Ngawo kəriwudəyen, nəmkam ndikate shogunate bəlin Japanyedə'a 1607 lan kokkada, kuru Busan'a waltəm gartəro amari tina.

Suro saa 1605, shi na ibadabe Songgongsadə gartəna kəla am doni Korea faitəlan bazanadəga darajatə nankaro loktu bətərəmdəben. Shi fato ibadabedə shiro Chungnyeolsa gulzayin suro saa 1624. Suro saa 1607, waegwan waltə Dumopolan kokkatə (두모포; 豆毛浦); suro saa 1678 lan Choryang ro kalakca (kərmadə nasha Yongdusan yen). Suro saa 1763 yen, Busan də shima na buro salak ye Korea lan nyama kəji'a tuwondin ma, shi do kərta Tsushima Japan ye lan isana ma. Suro saa 1759yen, nəm nguwu ammadə 25,753 fatowa 6,657lan.[19]

Suro saa 1876 yen, Busan də shima ci kəmaduwu dinaye buro salakye Korea lan cidiya kaida'a Treaty of Ganghwa yen.[19] Suro saa 1877 yen, Busan lan, nəm kasatsanama kokkatə, kuru wakilla Japan be-a, Qing-a, United Kingdom-a ye kokkatə. Suro saa 1883 lan, ci njiyedə katəna, kuru Ofis Customs Busanbe (부산해관; 釜山海關) kokkatə.[19] Suro saa 1895 yen, Dongnae-bu də sha kəriye Gyeongsang anəmye ro kalakca. Saa 1903 lan bunduwuro kalakkatə, kuru waltə bunduwuro kalakkatə saa 1906 lan. Ngawo zaman kərmai Japan ye saa 1910-1945 baditənzəyen, saa 1914 lan waltə bunduwuro kalakca. Suro saa 1908 yen, Busan də lai Gyeongbu ye dəro kəllata tasha Busan ye men. Suro saa 1909 lan, cida maara njiye kate Busan-a Shimonoseki-a Japan lan katəna. 1914lan, Dongnae-budə waltə Busan-buro fasaltəna. Suro saa 1915 lan, tram kate Busanjin-a Dongnae-ayen katəna. Saa fuwuyedən, tram bərnidəye katəna.[19]

Loktu kərmai Japanyedən, Busandə cidi kasuwube Japan'a wuzənaro wallono. Busan də shima bərni do Korea lan steam tramway gozəna wo kawu konnu lantarkiye 1924 lan tədinro.[22]
Loktu kəriwu Koreayedən, Busan də bərni indi do South Korea lan soja'a North Koreaye suro kəntawu yakkə buroye kəriwudəyen səmonyi dəye falnza, gadedə shima Daegu. Dalil adəye səkə, bərniwadə na am Koreaye kəriwudəye ro walzana. Futu Korea Times ye bayanzəna yeyi, am 500,000 yeyi suro Busan yen badiyaram saa 1951 yen.[23]

Busan də na'a gana suro Korea ye do cidiya kərmai South Korea ye lan napsana dəye falnza, loktu laaro bərni kura South Korea ye ro wallono.[24] Askərra UN yedə bəladə'a faitəro bəla Pusan ​​Perimeter lan notənadə'a koksana suro zaman kəndaram'a kuru suro saa 1950 yen. Tun loktudən bərnidə bərni kəlanzə'a sunotin kuru hal bərniye duno'a garzəna.

Suro saa 1963 yen, Busan də kəriye Gyeongsang anəmye'a yektə bərni Korea anəmye kərmaitəma buro salakyero wallono. Suro saa 1983 yen bərni kura lardəye Gyeongsangnam-do də Busan lan Changwon ro kalakkatə.

### Ilmu cidiye
Busan də cidiya anəmgədi cidi Koreayedən kara. Shidə ci kəmaduwubedən kara, shidəwo fuwutə bərnidəbe kəlanzəma suwudə. Nəm cintu Busan-a Seoul-a yedə alamanna kilomita 314 (mi 195). Busan də kalangai kau gana'a yala-a fəte-a lan, kuru Korea Strait də anəm-a gədi-a lan. Nakdong River Delta də nasha fəte bərnidəyen kara, kuru Geumjeongsan, kawu shiro kuruwuwo ba bərnidəyedə, yalazənadən kara. Kəmoduwu Nakdongbedə, kəmoduwu Korea Anəmye shiro kuruwuwo badə, fəten sədin kuru Korea Straitro suluyin. Nasha anəmgədiyedə, Korealan Yeongnam lan bowotin də, kəriyewa Gyeongsangye'a bərni kura kura 3 Busan'a, Daegu'a Ulsan'a indiso suronzən mbeji. Ulsan də yala-gədi Busan yen kara. Nəm nguwu jamayedə miliyon 13-ga kozəna.

Nasha diyaye Busan'a karungudə shima Tsushima, Japan, nəmcintənzə alamanna kilomita 49.5 (mi 30.8) yeyi. Nasha cidi Japanye Busanro karəngəmadə shima Fukuoka, alamanna kilomita 180 (mil 112) yeyi. Busan-a Fukuoka-adə bərniwa yanzəganawa.

## Yanawu na laabe
Busan

█ Dajiram max. kuru min. kawudo suro °C

█ Jimla nji samibe suro mmben
Mairi faltə
Cidiya anəmgədi Korea Peninsulayedən kara, Busandə nasha kəndaramzə amusuye mbeji, shidə nasha kəndaram monsoonbe doni East Asian monsoonye sha lezənadə (Köppen: Cfa, Cwa'a kalangaizəna).[26] Temperature zauro ngəwu au ganadə zauro duwan təbandinba. Kawudo shiro kurawo badə shima 37.3 °C (99.1 °F) yim kawu kəntawube 14 kəntawu Augustbe saa 2016, amma kawudo shiro ganawo badə shima -14.0 °C (6.8 °F) yim kawu kəntawube 13 kəntawu Januarybe saa 1915 lan.[27] Maylan səta Julyro saadənadə, dareram springbe-a badiyaram summerbe-adə, ngəwusoro nashawa cidibedəga nəm amusu dalil kəmaduwube nankaro. Dareram zaman kəndawube-a, badiyaram zaman kəndawube-a, August-a, September-adə, zauro kawudo-a kuru kəliye-a kuru bərnidə loktudən typhoons-a kuru nji samibe-a sədin. Yim kawu kəntawube 15 kəntawu Septemberye saa 1959-lan, kawudo kura Sarahdə ci kəmaduwu bərnidəben kozəna kuru banna kada suwudəna. Kawudo zauro duno'a kəntawu Septemberye kawunzə 12, saa 2003, Typhoon Maemi, kuruson mara njiye'a garra'a bannazəna kuru am 48 ma kozəna kərmuzəna. Kawudo Hinnamnor ye kəntawu September ye kawunzə 6, saa 2022, Busan lan banna suwudəna nasha daraja 2 yen, njiye kura-a, karuwa banna-a, kuru njiye-a suwudəna. Busan də shima bərni do South Korea lan zauro tajirwa njiye'a tajirwa gade'a sədin ma.

October-a November-adə sandima zauro kəjiwo, samidə safkata kuru kawudo kəji. Binəmdə amusu kuru kasam ngəwu'a, amma nasha Koreaye gadedə'a kozəna, Jeju Province-a jazirawa kada ci kəmaduwu anəmyedə-a dawun baro. Busan-a nasha karəngənzə-adə nasha gade Koreabe dəro gəremiya snow gana dalil nashanzə nankaro. Snow də suro saayen kawu 4 bas lan fəlangjin.

## Laminate