open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tanzania

**Tanzania**,[c] 

hukumamen shiro Republic of **Tanzania** gultində,[d] shima lardə doni gədi Africa ye suro nasha kəmoduwu kura Africa yedən. Yala-fətenzən Uganda 'a kalangai; Kenya lan yala-gədi; kəmaduwu Indiabedə gədilan; Mozambik-a Malawi-a dǝ anǝmlan; Zambia dǝ shima anǝmfǝtenzǝwo; kuru Rwanda-a, Burundi-a, kuru lardə Congo be-a fəten. Futu kom-komi lardəye saa 2022 ye fəlezənadə, Tanzania də nəm nguwu jamaye də miliyon 62 yeyi, adəye sha lardə do nəm nguwu jamaye'a anəm equator ye lan kara.

Kaduwu faida'a do adamgana be kada Tanzania lan tuwondǝn. Zaman kawuye-a ngarkime-adən, hijra kawu gargammayedə Tanzaniaro amma təlamma Cushitic ye anəmyedəa samunnam amma Iraqwye zaman kərmayedəa sandidoni Ethiopia kəmayedən anəmro lezanadə; Datoog də, shidoni nasha kalangai Sudan anəmye- Ethiopia yedən fəlangzənadə kate saa 2,900-a 2,400-a kozənadən.

Dareram karnu kən 19 me lan, cididə cidiya kazadala German ye lan kara gədi Africa ye Germany ye lan, kuru adəma kazadala British ye ngawo kəriwu dinaye kən tilomi yen sa sha Tanganyika lan ganotənadən, zanzibar archipelago də sandi kərmai notoye gadeyero wallono. Ngawo kərmai kəlabe 1961-a 1963-a lan, karapka indidə kəlta 1964 lan United Republic of Tanzania kokkada.[15] Tanganyikadə kərmai kəlakəl British bero kəllatə kuru Tanzaniadə kərmai kəlakəlbero kara.[16

Kudəro isina, lardədə kərmai kura lardəye bərni kura lardəyedə bərni gomnatiye (Dodoma) lan kara.[17]

Bərni kura kureye Dar es Salaam də, ofis gomnatiye nguwuso nanzən mbeji kuru shima bərni kura lardəye, ci njiye kura, kuru dawudi kasuwuye kura.[15][18][19] Tanzaniadə lardə jamiyya fal ye kuru jamiyya demokradiya be Chama Cha Mapinduzi kərmaidən kara.[20]

## Lamintǝ
Uganda

**Uganda**,[b] hukumamen Republic of Uganda,[c] shima lardə do gədi Africa ye lan cidi bawo. Gədinzən Kenya sha kalangaiyya, yalanzən Sudan Anəmye, fətenzən Democratic Republic of Congo, Anəm-fətenzən Rwanda, kuru anəmnzən Tanzania. Nasha anəmyedə nasha laa kəmaduwu Victoria be mbeji, shidoni Kenya-a Tanzania-a yakkatadə.￼

Uganda də sha mairi Bugandaye lan bowotə, shidoni nasha kura anəmye zamzənadə, Kampala kunten, kuru təlamzə Luganda də zauro manatin; təlam do hukumaye shima Nasara. Nashadə kaduwuwa kada kasharu, kawu kufu Bantuyeya Nilotic yeya saa 3,000 kozənalan isayinro. Karapkawa anyi mairiwa duno'a alamanna Mairi Kitara yeyi koksana. Kənde kasuwuwu Arab be suro saa 1830sbe-a kuru kulashiwu British be suro dareram karnu kən 19thbe-adə shima badiyaram lardəwa diyabeye dunonzawo.

British ye Protectorate Uganda ye suro saa 1894 yen kokkono, adəye fuwuro siyasa'a fuwujinro fuwuzəna. Ugandaye kərmai kəlabeye suro saa 1962yen ciwondo, Milton Obote shima Waziri burwoyewo. Shi Mengo Crisis 1966 yedə kəriwu kura mairi Buganda ye'a suwudəna, kuru lardədə'a nizam majaliskuye lan kura lardəye ro kalaktə'a. Idi Amin be kərmainzə askərraye suro saa 1971yen səsangənadə shima kərmai nəmzalumye duwo am kada cezəna-a razəgə ngawotə-a suwudə, hatta suro saa 1979yen shiga kərmaidən cotulowo.

Yoweri Museveni ye karapka kəriwuwa lardəye (NRM) də kərmaiya səmowona suro saa 1986 yen ngawo kəriwu kəriwuwa saa arakkəye lan. Adəye nəlefa-a wuratə razəgəbe-a suwudəna, amma kəndowa nəmzalumye-a hakki adammanabe-a latədə gozaa kowada. Datəgəram kərmai kura lardəye baro diwo-a, karnolan nəmzalum-a nəmzalum-a, hangalza kəla fuwu demokradiya Ugandabeyen səsangəna.

## Lamintǝ
Idi Amin

**Idi Amin Dada Oumee** (Uganda ye, UK ye,sha katambo 30 May 1928) bawono 16 August 2003) shima cidama askərraye Uganda ye kuru siyasama do kərmai suro saa 1928 lan cidazəna ma. 1979. Shidə kərmai askərraye sədin kuru shidə kərmai zauro nəmzalumye suro gargam dunyabe zamanben gotəna.

Amin də baanzə tǝlam Kakwa yǝ kuru yanzə Lugbara. Suro saa 1946-yen, shiye askərra King's African Rifles (KAR) ye dəro kəllatə naptə bəri detəyen. Shiye daraja lieutenant ro ciwono, kəriwuwa British ye kəla am Somalia ye tawayewuyen kuru daji kəriwu Mau Mauye Kenyalan sədindən cidazəna. Uganda də kərmai kəlabe suro saa 1962yen United Kingdomlan sawandina.

shima King's African Rifles (KAR) soja'a kərmai kərmai British ye dəro kəllatə naptə bəri detəyen. Sha daraja lieutenant ro ciwono, kəriwuwa British ye kəla am Somalia ye tawayewuyen kuru daji kəriwu Mau Mauye Kenyalan sədindən cidazəna. Uganda ye kərmai kəlabe United Kingdom lan səwandəna suro saa 1962 yen, kuru Amin də suro askərrayen napkono.

nasha banama komanda askərraye ro cizəna suro saa 1964 yen kuru ngawo saa indiyen komandaro wallono. Sha nowada kura lardǝ Ugandabe Milton Obote dǝ shiga sǝtayinro dawarzǝna kǝla kungǝna askǝrrabe zalǝmtǝben, adǝnankadǝro shiye 1971lan kǝrmaiya Ugandabe dǝga sǝta kuru kǝlanzǝ kura lardǝbe ro warmajiwo.

Loktu kərmainzən, Amin də mai kərmai lardəwa fəteyero walzənadən cizə bana Israelye sədinro wallono, Libyaye Muammar Gaddafi-a, Zaireye Mobutu Sese Seko-a, Soviet Union-a, gədi Germany-aye banazayinro wallono. Suro saa 1972 lan, Amin ye am Asiaye duwono, nguwunzaso am India-Uganda ye, adəye səkə India ye nəm kamza kərmaizə'a rozəna

.
Suro saa 1975 lan, Amin ye kura karapka African Unity (OAU) ye dəga gozəna, karapka kate gomnatiye do nəm tilo kate lardəwa Africaye fuwutəgəro dawartənama. Uganda də shiye wakil kəlakəl kəla hakkuwa adammanayen saa 1977 lan səta 1979 ro saadənan. United Kingdom ye nəm kamza Uganda'a 1977 lan namgono, kuru Amin ye wono shiye British'a kəriwuzəna kuru "CBE" də'a kəla darajanzə "Kənasartəma Daula Britishye" ro sərana.

## Lamintǝ
Alamari Belgorod

**Alamari Belgorod** — alama rasmiya dəga nəmgəjiwa (alama kəndəkeyea ro) gari Belgorodbe Oblast Belgorodbe Federation Rusiabe. Alama ye alama nəmgəji kawəne kəla kargabe duwun gariwaabe.

Alama yən kuttə tədəye dəgan ye 22 Yuli 1999 təsdiqin shawara Lamba 321 Majalis Deputihawa Gari Belgorodbe dəgan kən kəri Register Heraldic Daulabe Federation Rusiabe ye lamba rijista 978 tədəa ro kən 2002. 

## Bayani
Alama ye kəmbal kaluwu yiribe, karejiya kəsa kamdəa yiriro: kareji falga buluro, kəskawo - kəlawo. Kareji falga bulu alamabe dəga nama heraldic yiri təsvirin. Kareji falga kənəm dəga kəmgə kura goldibe shiye kuraaro tədə. Kəmgə falga bultur kəla fəfətəyea kəmkənaro təsvirin. 

## Maddawa
Mozambique

### Mozambique
Mozambique, hukumamen Republic of Mozambique, shima lardǝ do suro anǝmgǝdi Africa yen kara kuru gǝdiyanzǝn kǝmoduwu India bə, yalanzǝn Tanzania, yalafǝtenzǝn Malawi-a Zambia-a, Zimbabwe-a fǝtenzǝn, kuru Eswatini-a kuru South Africa'wa anǝmnzǝn kuru anǝmfǝtenzǝn. Kərmai lardəye duno'a də sha comoro 'a, mayotte 'a, madagascar 'a lan yeksəna tasha mozambique yen gədi lan. Bərni kura lardəyedə shima Maputo .Kate karni 7meya 11meyadən, bəla'a ci kəmaduwuye Swahiliye kada nadən garrada, shidoni fuwutə adaa Swahili yeya təlamma kadaayeya banazəgəna. Dareram zaman daubedən, bərniwa anyi kasuwuwu Somalia-a, Ethiopia-a, Egypt-a, Arabia-a, Persia-a, India aye nguwuro lezayin.[10] Bəlaro Vasco da Gama ye suro saa 1498yedə shima kənshe Portuguese yewo, sandidoni gana-ganan lardə noto-a nabtə-a badizanadə suro saa 1505 yen. Ngawo karnu diyau kərmai Portuguese yedən, Mozambique ye kərmai kəla bə səwandəna suro saa 1975yen, ngawo adəyen amma Mozambique yǝro wallono. Ngawo saa indi kərmai kəla bǝ sətana yen, lardədə kəriwu fatobe duno'a kuru kuruwu'a ro gaana shi doni saa 1977 lan səta 1992 ro saadənama.

## Lamintǝ
Malawi

### Malawi

Republic of Malawi dǝ, shima lardǝ do suro Anǝmgǝdi Africa yen dagǝnamawo. Fətənzən Zambia kalangaiyya, yalanzən-a yalagədinzən Tanzania, gədinzən, anəmnzən, anəmfətenzən Mozambique kalangaiyya. Malawi də nəm faraknzə kilomita 118,484 (45,747 sq mi) ma kozəna kuru nəm nguwu jamayedə 21,240,689 (2024 lan).[10] Bərni kura Malawi ye kuru bərni shiro kurawo ba də shima Lilongwe. Shi kura kən indimidə shima Blantyre, kən yakkəmidə shima Mzuzu, kuru kən diyauminzə kuradə shima Zomba, bərni kura lardəye kureyedə. Nasha Africa ye kərmadə Malawilan notənadə karnu kən 10medən Akafulaye napsana, kuru sandiya Abathwalan notənadə. Daren, kufuwa Bantuyedə isa Akafuladəa duwaza kuru mairi kada cotulowo alammaanna mairi Maraviyeya Mairi Nkhamangayeya, gadedə karnu kən 16medən fuwuzana.[11][12] Suro saa 1891 yen, nadə Nasaraye sandiya səmowona nasha British yǝ Dawu Africa ye Nzəliwoyen, kuru sunzə Nyasalandro falzana suro saa 1907yen. Suro saa 1964yen, Nyasalanddə lardə kəlanzəyero wallono naptə mairi Commonwealth ben cidiya Waziri Hastings Bandayen, kuru sunzə faltə Malawi ro kalakkada. Ngawo saa indiyen, Banda kura lardǝ bəro wallono lardǝ dǝga jamiyya falro kalaksǝnalan.

## Lamintǝ
Maputo

**Maputo** (Futu Portuguese lan notə: [mɐˈputu]) shima bərni kura lardə Mozambique ye kuru bərni kura lardə Mozambique ye. Datəgəram lardədəye anəmlan kara, kalangai Eswatini-a South Africa-ayedə kilomita 120 (mil 75) lan kara. Bərnidə nəm nguwu amye 1,088,449 (2017 lan) kəla cidi 347.69 km2 (134.24 sq mi) yen yekkata.

Nasha kura Maputo yedə bərni shiti Matola ye dəga suronzən mbeji, kuru nəm nguwu amyedə 2,717,437. Maputodə bərni ci kəmaduwube, razəgənzə kasuwulan kara. Shidə nasha adabe zauro duno'a kuru fasal garbe gade-gade'aro nowata.Maputodə buron sha Lourenço Marques lan bowotin (Təlam Portuguese ye: har saa 1976ro saadənan).

Maputodə kəla kəmaduwu Indian bedən kara, na kəmoduwuwa Tembe-a, Mbuluzi-a, Matola-a Infulene-a kəltayindən. Bərnidə nasha cidaramye tulur mbeji, falnzawoso quarters au bairros ro yakkata. Bərnidə'a Maputo Province ye sha dəriza kəlzana, amma sha kəlanzə'a, kəriye gadero tən saa 1998 lan. Bərni Maputo ye də shima kəriye shiro ganawo ba kuru am nguwu'a suro Mozambique yen.

## Lamintǝ
Africa Anǝm yǝ

**Anəm Africa yǝ**, hukumamen sha Republic of South Africa (RSA) də, shima lardə do anəm Africa yǝ wo. Lardəwanzə laardə anəmlan kilomita 2,798 (mil 1,739) ci kəmaduwuye shidoni kəmaduwu Atlantic anəmye-a kəmaduwu India be-a lan lezənadə; gədi-a yala-gədi-a lan Mozambique-a Eswatini-a; kuru Lesotho 'a zaksəna.

Nəm kuranzədə kilomita square 1,221,037 (mil square 471,445), lardədə nəm nguwu am miliyon 62 samin. Pretoria də shima bərni kura kərmaiye wo, Cape Town də shima bərni kura majaliskuye wo kuru Bloemfontein də shima bərni kura sharaye wo.

Bərni shiro kurawo ba, nəm nguwu jamibedə shima Johannesburg, ngawonzən Cape Town'a Durban'a.

Kulashi archaeologic beye fǝlezǝna kǝla jili adamgana be gade gade gade lardǝ awuth Africa bedǝn alamanna saa miliyon 2.5 kozǝnadǝn, kuru adamgana zamanbedǝ na shimadǝn nabsana saa 100,000 kozǝnadǝn. Amma burosalakye nowatadə sandima asal Khoisan ye, kuru amma təlamma Bantu ye manazan fəteya dawu Africayelan dare nadəro lezana saa 2,000 səta 1,000 kozənalan.

Yaladən, mairi Mapungubwe bedə karnu kən 13th lan kokkatə. Suro saa 1652 yen, Dutch ye naptəram Europe ye buro salak ye Table Bay lan kokkada, kuru suro saa 1795-a 1806-a lan, British ye sha səmowona. Shi Mfecane dǝ, loktu fitəna kura-kurabe, mairiwa Africabe kada koktǝro suwudǝna, mairi Zulu be kunten. Nashadə waltə tunotəna, kuru diamond-a dinar-a təbandəna, adəye faltə nasha cidaram-a bərnitə-aro suwudəna. Kəlakəl South Africayedə 1910lan kokkada suro Cape-a, Natal-a, Transvaal-a, Orange River-ayen, 1961lan republicro wallono. Capedən nizam nəm kamtəye jili kadaye mbeji yaye, gana-ganan baro wallono, kuru amma sələm South Africaye ngəwunzaso nəm kam kəlanzaro 

## Lamintǝ
Zimbabwe

**Zimbabwe**,[c] hukumamen Republic of Zimbabwe, shima lardǝ  suro Anǝmgǝdi Africa ben, ndikate kǝmoduwu Zambezi bewa kuru Limpopo bewa, shəga Anǝm Africa bǝ anǝmlan, Botswana anǝm-fǝten zǝn, Zambia yalan zǝn, kuru Mozambique dǝ gǝdin zǝn. Bərni kura lardəyedə shima Harare, kuru bərni kura kən indimi də shima Bulawayo.

Lardədəwo misallo am miliyon 16.6 yeyi suro isawu 2024 ben, Zimbabwe bə kaduwunzə kuradə shima Shona, sandidə kashi 80% nəm ngəwu amsobedə, ngawo dən Ndebele Yalabe a kuru am sənana gadeso a. Zimbabwe də təlamma hukuma be 16 mbeji, Nasara-a, Shona-a, Ndebele-adə sandima zauro nowatadəwo.

Ngawodən Ndebele yalaye-a amma sənana gade-a. Zimbabwe də təlamma hukuma bə 16 mbeji, Nasara-a, Shona-a, Ndebele-adə sandima ngəwuwo. Shi Zimbabwedə shiye wakil United Nationsbe, kuru nasha fuwutəbe Anəm Africa bə a, kəlakəl Africa be a, kuru kasuwu nowata gədi a anəmbe a Africa be a.

Nashadə tussuna amma Sanye nabsana kuru amma Bantuye nabsana saa 2,000 kozənalan. Badiyaram karnu kən 11 lan am Shona bedə bərni Zimbabwe kuradə garzana, shi dəwo na kasuwube kura Africa bə ro walzəna də karnu kən 13 lan.

Na shima dən, mairi Zimbabwe bə koktəna, mairi mutapabe-a Rozvibe-a ngawonzən. Kamfani British ye anəm Africa yǝ Cecil Rhodes ye də nasha Rhodesia yedə kalangayya 1890lan sa Mashonalanddə zuwunadən kuru dare 1893lan Matabelelanddə zuwuna ngawo kəriwu Matabeleye buroye dən. Kərmai kampaniyedə 1923 lan daano sa Southern Rhodesiadə kərmai kəlanzəye British ye sədinro koktənadən. Suro saa 1965 yen, gomnati am bəl ganadəye kəlanza kərmai kəlabe Rhodesiaro warmajiwo. Kəriyedə nəm tilotə dunyabe-a kəriwu guerrilla be saa 15-a askərra sələm nationalist bǝwa sətana; adəye səkə wadəga nəlefa bə dəwo kərmai de jurebe Zimbabwebe suro kəntawu Shawal bǝ saa 1980 ben koksənadə.

## Lamintǝ
Cape Town

**Cape Town** 

də shima bərni kura majaliskuye Africa Anǝm ye wo. Shima bərni dina lardədəye kuru na majalisa  Africa anem yǝ. Cape Town də shima bərni kura kən indimi lardədən, ngawo Johannesburg yen, kuru shima bərni kura fəte Cape ye lan. Bərnidə nasha bərni kura Cape Town be.￼

Bərnidə sha ci kəmaduwuye lan nozana, nashanzə alagəlaye suro Cape Floristic Region yen, kuru na'a alamanna Table Mountain 'a Cape Point 'a. Suro saa 2014 yen, Cape Town də shima na do ne New York Times ye sha ziyara ro ngalwo ma.

kuru shiye shima lamba falwo Daily Telegraph ye suro saa 2016-a 2023-a indison.

Ci kəmaduwu Table Bay yedən kara, nasha City Bowl Cape Town yedə shima bərni dina Western Cape ye dəwo, ada'a zauro faida'a. Shiga kamfani Dutch East India be (VOC) dəye kokkono na mara njiye Dutchbe gədi Africabe-a, India-a, gədi farbe-aro lejinro. Jan van Riebeeck ye kənshenzə 6 Aprilye saa 1652lan VOC Cape Colony də kokkono, nabtəramma Europe ye buro salakye Africa Anǝm yǝ lan.

Cape Town də məradənzə buroye də'a kozəna, nasha ✓[Europe]] ye buro salak ye Castle of Good Hope lan, kuru na arziyi'a ada'a Cape Colony ye dəro wallono. Kawu zaman dinarbe Witwatersrand be-a Johannesburg be fuwutə-aro, Cape Towndə shima bərni kura  Africa Anǝm yǝ bewo.

## Lamintǝ
Johannesburg

**Johannesburg** (/dohannesburg) Joburg, Jo'burg au "Bərni dinarbe") shima bərni doni am ngəwu'a suro South Africayen. Am 5,538,596 bərni Johannesburg tilonzən kuru am miliyon 14.8 samin suro bərniyen.

sha megacity ro gozana kuru bərni kura 100 dinaye dəye falnza. Johannesburg də shima bərni kura lardəye Gauteng ye də, lardə do zauro arzinyi'a suro South Africa ye lan, kuru shima bərni kura shararam lardəye dəwo, shararam kura lardəye də.

Bərnidə suro kau Witwatersrandbedən kara, nadə shima dawudi kasuwu dinarbe-a mineralbe-a dunyabewo. Bərni shiro galiwuwo ba suro Africayen GDP'a arzinyi kəlanzəye'a lan, Johannesburg də bərni kura arziyibe South Africa ye kuru shima fato kasuwu kura suro lardədəye, shiro Johannesburg Stock Exchange gultin də.

Johannesburg də suro saa 1886 lan kokkada,  ngawo dinar təbandənayen, kəla cidi kuloye lan. Suro saa mewun, nəm nguwudə 100,000 ma kozənaro wallono, dalil dinar kura doni Witwatersrand lan təbandindəye sha səkkə. Johannesburg zamanbedə bərniwa gade-gade kureye kəltəna, bəladiya'a kuru naptəramma, adəye letəgəramma zaman nəmkadiyi gadetəye fəlejin. Soweto də ("Bəla'a fəteye anəmye"), bərni "am sələm bas" ro sha sutuluwuna har 1994 ro saadənan, shima na doni gargammamen zauro faida'a South Africa zamanye.

## Lamintǝ
Botswana

**Botswana**, [c] hukumamen shiro Republic of Botswana gultində, [d] shima lardə do suro Anəm Africa yen cidi bawo. Botswana də nasha cidi bedə səlala, alamanna ci 70 nashanzəyedə nasha sahara Kalahari yǝ . Anəmnzən kuru anəmgədinzən South Africa , fətenzən yalanzən Namibia, yalanzən Zambia , kuru yalagədinzən Zimbabwe Nəm nguwu am miliyon 2.4 ma kozəna kuru nəm nguwu cidiye France 'a rataltəyin, Botswana də shima lardə do nəm nguwu am gana'a dunya lan. Haiyaro shidə lardə-kəriye amma Tswana yedə, sandidoni ci 80 nəm nguwu ammayedə karənga.Kaduwu Tswana yedə nguwuso amma təlamma Bantu ye manazandə sandidoni anəm Africa  yero hijrazanadə, Botswana zamanye kunten, mowontə kadalan kawu AD 600yero. 1885lan, British  ye nadəa sonotə kuru nzəliwo su Bechuanalandyedə warmajiwo. Nasha Africa  ye kərmai notoyen, Bechuanaland  də kərmai kəlanzəye Commonwealth ye ro wallono cidiya sunzə kərmayero yim 30 September 1966. Tun loktu dən, shidə kərmai majaliskuye karno demokradiyaye sambisoro tədinba, amma Botswana Democratic Party yǝ sha sunotin har saa 2024ro. Saa 2024 lan, Botswana də shima lardə do riswa kəmbu gana'a kən yakkəmewo suro Africa yen futu riswa kəmbu asutəye Transparency International ye baksənadən.

## Laminte
Angola

Angola,[a] hukumamen Republic of Angola,[b] shima lardə do ci kəmaduwu fəte-dawu Anəm Africa ye. Shima lardə Portuguese-manajinma (Lusophone) kən indimi nəm kuranza-a nəm nguwu jamanza-a lan kuru shima lardə kura kən tulurmin Africa lan. Anəmnzən Namibia kalangaiyya, yalanzən Democratic Republic of Congo, gədinzən Zambia, fətenzən kəmoduwu Atlantic be shiga kalangaiyya.
Angoladə kəriye shiro exclave gultində mbeji, kəriye Cabindadə, shidoni Republic Congo-a Republic Democratic Congo-a kalangaizənadə. Bərni kura lardəye kuru bərni do am nguwu'a də shima Luanda.

Angoladə zaman Paleolithic ben təmmaro napsana. Ngawodo Bantuye faraktənza nadəro nazənayen, kəriyata karni 13medən kokkada kuru kəlakəlro sarakkada. Mairi Kongo ye də karnu kən 14th century lan mairi'a gade so'a nəm duno'a səbandəna. Am Portuguese ye kulashiwudə nəmkam ndikate Kongo'a 1483lan kokkada. Anəmdən mairiwa Ndongo-a Matamba-a mbeji, mairiwa Ovimbundu yedə anəmro cizəna, kuru mairiwa Mbunda yedə gədilan.

## Lamintǝ
United Kingdom

Lardə United Kingdom (UK) au Britain lan notənadə, shima lardə doni yala-fəte Europebe, ci kəmaduwu cidibedən. Suronzan England-a, Scotland-a, Wales-a, yala Irelandbe-a mbeji.
Suronzan England-a, Scotland-a, Wales-a, yala Ireland-a mbeji. UK də suronzən jazira Great Britainbe mbeji, nasha yala-gədi jazira Irelandbe-a, kuru jazirawa sənana suro British Islesbe-a, nəmkuranza mil square 94,354 (244,376 km2) zamzəna.
Yala Irelandbedə kalangai cidibe sha Republic of Ireland'a yakkata; attəson yayi, United Kingdom də sha kəmaduwu Atlanticbe-a, kəmaduwu yalabe-a, kəmaduwu Nasarabe-a, kəmaduwu Celticbe-a, kəmaduwu Irishbe-aye dəriza kəlzana. UK də kərmai nasha British Overseas Territories ye dəga rozəna, sandi do kəla kəmaduwu'a kuluwu'a kadayen kara'a dunya samma son. United Kingdom də nəm nguwu amye miliyon 68.2 samin suro saa 2023 yen. Bərni kura England'a United Kingdom'a ye də shima London. Bərni'a Edinburgh'a, Cardiff'a, Belfast'a də sandima bərni kura lardə Scotland ye'a, Wales ye'a, Northern Ireland ye'a.
Kuwait

Kuwait də, lardə Kuwait ye ​​də shima lardə do fəte Asia ye lan kuru nasha siyasaye do Middle East lan notəna də.
Shidə cidiya yala Arabian Peninsula bedən kara kəla Persian Gulf ben, yalanzən Iraq'a anəmlan Saudi Arabia'a ​​kalangaizəna.

Ci kəmaduwuye alamanna 500 km (311 mi) yeyi, Kuwait də kalangai kəmaduwuye sha Iran'a kəllata, Persian Gulf də'a farzəna. Kuwait də bərni-kəriye, am lardəye nguwuso bərni kura Kuwait yedən napsana, bərni kura kuru bərni kura.suro Saa 2024 lan, nəm nguwu jamaye Kuwait yedə miliyon 4.82, suronzan miliyon 1.53 də am Kuwaiti ye kuru gabsəna miliyon 3.29 də am lardə diyaye lardə'a 100 ma kozənaye.

Kuwait də shima lardə do nəm nguwu am lardə diyaye'a dunyalan kən yakkəmewo nəm nguwu jamaye lan (am lardəye də kashi 30% nəm nguwu jamaye dəro cidiyan).

Kalangai Kuwait zamanbedə amsoye sha zamzana tun zaman kureben, musammanno dalil nashanzə zauro ngəla kəla Persian Gulf ben karəngə ci kəmoduwu Tigris-a Euphrates-aben.

## Lamintǝ
Durban

Durban (Zulu: eThekwini, itheku lan ma'ananzə "bay, lagoon") shima bərni kən yakkəme nəm nguwu jamaye South Africa lan, ngawo Johannesburg'a Cape Town'a yen, kuru bərni kura suro kəriye KwaZulu-Natal ye də. Gədi ci kəmaduwu South Africa bedən kara, kəla Natal Bay kəmaduwu Indiabedən

Durban də shima bərni ci kəmaduwuye zauro jama'a suro Africa ye cidiya Saharayen kuru buron sunzə Port Natal. Yala ci kəmaduwube-a dawu bərnibe-adə ci kəmoduwu Umgenibe mbeji; dawu bərnidəye fətenzədə kəla kau Bereaben cijin; kuru anəmlan, ci kəmaduwubedən kashi, shima Bluff wo. Durban də shima bərni kura bəladiya eThekwini ye dəwo nəm faraknzə 2,556 km2 (987 sq mi) kuru nəm nguwu amye miliyon 4.2 suro saa 2022 yen.
nəm nguwu jama bəla kurayedə Africaye shiro kurawo ba kəla kəmaduwu Indian Ocean yen. Suro bərnidəyen nəm nguwu am Durban yedə 595,061 suro saa 2011 yen.[2] Bərnidə yanawunzə kəliye, kawudo'a, nəmkəluwu'a kuru nəmkəluwu'a, nəmkəluwu'a.[7]
Lusaka

Shi Lusaka (/luːˈsɑːkə/ loo-SAH-kə) shima bərni kura kuru bərni kura Zambia ye. Shidə bərni doni zauro fuwujinma suro anəm Africayen fal.

Lusaka də nasha anəm plateau dawuyedən kara kuru nəm kuruwunzə alamanna mita 1,279 (4,196 ft) yeyi. Saa 2019 lan, nəm nguwu am bərnidəyedə alamanna miliyon 3.3 yeyi, amma nəm nguwu am bərniyedə miliyon 2.5 ro somtəna saa 2018 lan.

Lusakadə shima dawudi kasuwu-a gumnati-a Zambia ye kuru laiya kura-kura diyau lardədəye yala-a, anəm-a, gədi-a, fəte-aro lejin dəga kəlzəna. Nasaradə shima təlam hukuma bərnidəyewo, amma Bemba-a Nyanja-adə sandima təlamma zawalye ngəwuro manatinmawo.

Shada buro salakkin nabtəramma nabtəye nadən tuwandənadə karnu kən 6me AD, nabtə burosalakye nowatadə karnu kən 11me. Daji shidə fato amma Lenje-a Soli-aye karnu kən 17me au 18medən. Bərni zamanbe koktənzədə 1905 lan waka'ano, sa shidə kərmai British ye Rhodesia yalabedən kara, shidoni kampani British South African Company (BSAC) də shima sənotinmadə. BSAC ye zawal maara cidiye garzəna shidoni minenza Copperbelt lan Cape Town'a kəljinma kuru Lusaka də sha na njiye datəye ro gozana kəla zawal shima dəyen, sunzə kəla kura Lenje ye shiro Lusaaka gultin dəyen. Barewu Afrikanerye bəldə daji nadən napsana kuru Lusaka'a na kasuwuye nashadəyero kalakca, kərmainzə'a goza.

## Lamintǝ
Ahmed Awad

Ahmed Y. Awad Mohammad (Arabic: أحمد عواد محمد; kəntagə Yunibe kawunzə 1 saa 1992lan katambo) shima bikke dekkel shiye gonyi Palestinebe shidoni kungiya Thailandbe Police Tero-a kuru kungiya lardə Palestinebe-aro bikkejinma. Awad də mowonti nəm zairoye IK Brage lan bikke dekkelye badiwono, kawu Dalkurd ro lejinro. Suro saa 2013 lan, IFK Värnamo ro lewono suro Superettan yen, amma ngawo saa falyen Dalkurdro waltəna.

## Lamintǝ
Albania

**Albania** (a] **hukumamen Republic of Albania** (Albanian: Republika e Shqipërisë), [b] shima lardǝdo anǝm Europe ben. Balkans lan kara, kəla kuluwu Adriatic-a Ionian-a ye suro kuluwu Mediterranean yen, kuru kalangai cidiye Montenegro'a yala-fətenzən, Kosovo'a yala-gədinzən, yala Macedonia'a gədinzən kuru Greece'a anəmlan. Nəm faraknzədə 28,748 km2 (11,100 sq mi), shidə kəndaaram yanawube-a, cidibe-a, njibe-a, kəndaaram kəndarambe-a kada mbeji.
Cidi Albaniayedə kau kəla Albanian Alps-a Korab-a, Skanderbeg-a, Pindus-a Ceraunian-a lan səta, cidi sədiyaye ci kəmaduwu Adriatic-a Ionian-a lan səta har. Tirana də shima bərni kura lardədəye kuru bərni kura lardədəye, ngawonzən Durrës 'a, Vlorë 'a, Shkodër 'a.

Zaman kureyedən, Illyrians də nasha yala-a dawu-a Albaniayedən nabsana, amma Epirotes də anəmlan nabsana. Nashawa faida'a Greek be kureye kada ci kəmaduwubedən koktəna. Mairi Illyrian ye do kərma Albania lan bowotin də shima duno'a kawu Macedon ye cijinro. Karni kən 2nd BC ye lan, republic republic ye nasha də'a zamgono, kuru ngawo mairi rome ye yektəna yen nasha Byzantium yero wallono.

Kərmai kəlanzəye Albaniaye buro salakkin notənadə, Arbanon, karni 12th century lan kokkatə. Mairi Albaniayedə, kərmai Albaniaye'a Albania Veneta'adə kate karnu kən 13th-a 15th-ayen nasha gade-gade lardəyedən kokkada, rokko mairiwa Albaniaye gade-a siyasawu-ayen. Dareram karnu kən 15th ye lan, Albania də suro Daula Ottoman yero wallono. Suro saa 1912yen, kəriye Albania zamanbedə kərmai kəlabe warmajiwo. Suro saa 1939 lan, Italy ye mairi Albania yero bətərəm cina, shidoni Albania kura ro walzənama, kuru shima kərmai Nazi Germany yero walzənama loktu kəriwu dinaye kən indimiyen. Ngawo kəriwudəyen, *:Republic of Albania*' ye də kokkatə, shidoni hatta fitəna 1991yedə dazənadən kərmai communism ye Albanialan sukurinan kuru dareramdən **Republic of Albania** kərmayedə koktəna.

Tun kərmai kəlabe 1912 lan səwandənan, Albania də siyasa kadaro faltəna, kərmai kərmaiye lan cizə kərmai [✓communist]] yero wallono kawu kərmai majaliskuye kərmai kəlanzəye ro waljinro. Dustur kərmai'a yektəro hangal gənazəyinma sha sunotin, nizam siyasabe lardəyedə suronzən majalisku'a, kura lardəye kəlelema'a, prime minister cidajinma'a, shararam kura'a mbeji. Albania də lardə fuwutə sədinma kuru nasha razəwuye'a dawu-dawu'a də nasha cidaye sha sudin, kuru awo'a tando'a bəladəriye'a də faida'a nguwu sədin.[9]
Ngawo nizamzə communist bedə baro walzənayen lardədə dawari dawubedən cizə kasuwu razəwube kazənaro wallono. Am Albaniayedə nəlewanza dunya sammason mbeji kuru ilmu primary-a secondary-a kəlanzaro fanzayin. Lardədə shima karza  European Union ro gayin ma wo.

## Lamintǝ
Harare

**Harare** də shima bərni kura lardə Zimbabwe ye wo. Bərni də nəm faraknzə 982.3 km2 (379.3 sq mi), nəm nguwu am 1,849,600 kom-komi 2022 yedən. Shi bərni də suro yala-gədi Zimbabwe ben kara suro lardədəbe nasha Mashonalandben kara. Lardə kura Harare yedə bərnidə'a bəla'a Chitungwiza 'a, Epworth 'a Ruwa 'a kəlzəna.[7] Bərnidə kəla cidiyen kara kuru mita 1,483 (gowodə 4,865) sami kuluwu ben kara, kuru yanawunzədə nasha cidi subtropical bero kara.Bərnidə suro saa 1890 yen am Pioneer Column də shima askərra gana kampani British South Africa ye koksana, kuru sha Fort Salisbury lan cado kəla Waziri British yǝ Lord Salisbury yen. Am kura'a kampani ye də bərni də'a kalza kuru sha sunotin hatta Southern Rhodesia ye gomnati kura səwandəna suro saa 1923 yen. Salisbury də shima bərni gomnati Southern Rhodesia ye (dare Rhodesian) ye kuru kate saa 1953'a 1963'a yen bərni kura kəlakəl Africa ye dauye. Su Salisbury dəga rowono har saa 1982 loktu shiga faltə Harare ro kalakkatə yim kəlele saa indimi kərmai kəlabe Zimbabwe bə be na United Kingdomben səbandənaben. Majilas lardə bedə Harare lan suluwuna ngawo Majilas Zimbabwe be bəlin suro Mount Hampden ben suro kəntawu April ben saa 2022 tamozanadən.[8]Bərni kura kasuwu bə Zimbabwe bə nankaro, shima dawudi kasuwube faidaa kuru gumnatibewo, kuru adəgaima kungənabe, fatowa gartəbe, kareya tandobe, nəlewabe, ilmube, nzundube, adabe, bəladəriye, barebe, lamar latədəbea kuru lamarra nashadəbea.[9] Harare də shima embassies nguwu'a kən indimi suro Southern Africa yen kuru shima na do headquarters Africa ye karabka nəlewa dunya beye, shidoni Brazzaville 'a kəllatadə.[10]

## Laminte
Vlorë

**Vlorë** də shima bərni Albania ye kən yakkəme nəm nguwu jamayewo kuru bəla Vlorëye'a bəla Vlorëye'a. Anəmfəte Albania yen kara, Vlorëdə kəla Bay of Vlorëyen tarrata kuru cidiya kau Ceraunian yedən dəriza kəlzana ci kəmaduwu Albania Adriatic-a Ionian-ayedən. Shidə yanawu Mediterranean be sədin, shidəwo kau Ceraunian be-a kuru kəmaduwu Mediterranean be-aye sha lezənadə.

Nasha ci kəmaduwuye Vlorë yedə shima na'a Illyrian ye do cida'a kawu bərniye karnu 11th-10th BCE lan baditəna dəye falnza. Nashadə Greek kureye sandima sunotə. Bəla ci kəmaduwuye kura do karnu 6th BCE lan səta karnu 2nd AD ro saadəna də, kərma dəro gana laa njiye təmzəna, Triport lan, yala-fəte Vlorë kəmaye dən. Cidawa ci njiye kada na adən wakazəna loktu archaic ben səta zaman medievalro saadənan. Shawari tina kəla bərni kureyedə na Triport ben səta na Vlorë zamanbero kalaktə wakazəna.
Dawudi bərni zamanbedə suronzən awoa kaduwube zaman kurebe mbeji. Aulon, shidoni bərni zamanbedə sunzə gozənadə, suro gargamben karnu kən indimi CE lan badiwono. Loktu gade-gaden suro gargamyen Romans-a, Byzantines-a, Normans-a, Venetians-a Ottomans-aye sha zuwuna.

Kate Kate karni 18th-a 19th-ayen, amma Albania yedə duno ruhaniyaye-a hangalye-a sapkada notə lardəyero, shidoni darerammo Albanian Renaissancero suwudənadə. Vlorëdə zauro faidazəna kərmai kəlabe Albania yedən naptə dawudi am Albania zamanye koksanayen, sandidoni kərmai kəlabe warmatəgəro musko sakkənadə yim kawu 28 kəntawu Novemberye saa 1912lan majalis Vlorëyedən.

Vlorë də bərni kura fal suro anəm Albania ye lan kuru nasha Labëria ye də shidoni ada'a, ada'a kuru ada'a lan notənama. Vlorë də sha ci njiye Vlorë ye sha cidajin, zawal kura SH8 ye-a, zawal kura A2 ye-a, sammaso nasha zawal Adriatic-Ionian ye-a zawal Pan-European VIII ye-a wakilzayin.

## Lamintǝ
Brazzaville

**Brazzaville** də shima bərni kura lardə Congo ye kuru bərni kura lardə Congo ye də. Nasha hukumabe lan, shidə fasal kuru bəla. Dawudi kungənaye-a cidaye-a lardədəyedə, nasha yala kəmoduwu Congoyedən kara, Kinshasa'a kəllata, bərni kura Democratic Republic of the Congo (DR Congo).

Nəm nguwu am bərni kura lardəye də miliyon 2.1 ma kozəna, nəm nguwu am lardəye dəye kashi yakkən yakkə'a kozəna. Kashi 40% yeyi cida bareye gənyi lan cidazayin. Zaman kəriwu dinaye II dən, Brazzaville də bərni kura lardə Free France ye do kate sa'a 1940'a 1942'a yen.

Suro saa 2013 yen, Brazzaville də sha bərni kaiyyabero UNESCO ye sha suwudəna; tən loktudən shidə wakil bərniwa bəlinbe networkbero walzəna.

## Suro cidibe
Prefix "Brazza" də su count Italy ye Pierre Savorgnan de Brazza lan kedo, shidoni bəla'a kulashiye France ro cidazənama kuru shiro bəladə'a koktəye jaza'a sadənadə.[5]

Su nadəye Brazzaville də notənyi lan ma'ananzə "Bərni Armed Wing" ye. Su Brazza də bəladiya Brazzacco ye dəro maanazə, suro bəla Moruzzo ye lan, Italy lan, su də latin bracchium lan gowotə, ma'ananzə "fete balimi'a".

Təlamma kongoyen su au jili gade-gade Ntamo-a, Ntambo-a, Kintamo-a, Kintambo-a, Tandala-a, Mavula-a kuru təlamma tekyedən M'fa-a, Mfaa-a, Mfa-a, Mfoa-a mbeji.

## Laminte
Democratic Republic of the Congo

Lardə **Congo** bǝ (**DRC**), kuru shiga DR Congolan notənadə, Congo-Kinshasa, au biya Congo də, shima lardə doni Africa daubewo. Nəm kura cidi bǝn, shima lardə kura kən indimi suro Africa bǝn kuru kən 11mi kura dunyalan. Nəm nguwu amma miliyon 115 yeyi, DR Congo də shima lardədo nəm nguwu amma Francophone ye dinalan. Faransa də shima təlamma hukumayǝ kuru zauro manatinmawo, amma təlamma asalyǝ 200 ma kozəna.

Bərni kura lardədəye kuru bərni shiro kurawo ba də shima Kinshasa, kuru bərni kura arziyibe. Lardǝdǝ kalangainzǝ Republic of Congo-a, Cabinda exclave Angola bǝ-a, kuru kǝmaduwu Atlantic anǝmbe fǝtenzǝn; lardə Africa be daubǝ-a Sudan anəmbǝ-a yalalan; Uganda-a, Rwanda-a, Burundi-a, Tanzania-a (kəmoduwu Tanganyikabe farzəna) gədilan; kuru Zambia-a Angola-a fətenzən. Dawu Congo Basinbǝn, nasha lardə dəbe ngəwunzəso karaa ngəwuye zaksana kuru kəmoduwuwa kadaye farzəna, amma gədi-a anəmgədi-adə kau-a.

Kalangai Congo yǝ də buro salakkin amma Central Africa yedə nabsana saa 90,000 kozənalan kuru Bantuyǝ faraktəlan saa 2,000 səta 3,000 kozənalan napsana. Fətelan, Mairi Kongobedə nasha ci kəmoduwu Congo bedən karnu kən 14th səta kən 19 ro saadənan sunotin. Dawu-a gədi-a lan, mairiwa Mwene Muji-a, Luba-a, Lunda-a yedə kate karnu kən 15th-a 19th-a lan sunotin.Mairiwa anyi'a wurkada am europe be sokku Congo Basin sandiya sonotindən. Mai Leopold II Belgium yedə hakku kalangai Congo yedə suro saa 1885yǝn səbandəna kuru shiro kəriye Congo yǝ Free State gulwono. Suro saa 1908 lan, Leopold yǝ kalangai də'a ceno ngawo nəm zalumtə'a lardə'a dunyabe'a zəksənayen, kuru nasha də'a Belgium ye ro wallono. Congo yǝ kərmai kəlabe Belgium lan 1960 lan səwandəna kuru loktudən am kərmai kəlabe'a kəriwuzana, Prime Minister Patrice Lumumba'a cezəna, kuru Mobutu Sese Seko ye kərmai səmowona suro saa 1965 yǝn 

Nasha kəriwu Rwandaye gədi lardədəyero gasaanadəye kəriwu Congo yǝ buro salakyedə saa 1996lan səta 1997ro saadənadə, Mobutu'a kəriwutəlan dawono. Sunzə waltə DRC ro faltəna kuru kəriwu Congo yǝ kən indimi saa 1998 səta 2003 ro saadənan, shi done am miliyon 5.4 kərmu suwudəna kuru kura lardəye Laurent-Désiré Kabila ye cezəna. Kǝrigǝdǝ,  

## Laminte
Kinshasa

**Kinshasa** (Fransa: [**kinʃasa**]; Lingala: **Kinsásá**), buron sunzədə **Léopoldville** saa 1881-1966 lan (Dutch: *Leopoldstad*') shima bərni kura kuru bərni kura lardə democratic republic of congo ye. Kinshasa də bərni kura do dinalan zauro wurajin ma fal, nəm nguwu amye miliyon 17 suro saa 2024 yen.[6] Shima bərni do am nguwu'a suro DRC ye lan, bərni do am nguwu'a kuru bərni kura Africa ye kən yakkəme, kuru bərni dinaye kən findin indimi kuru bərni kura jamiye kən diyaume. Shima dawudi arziyibe-a, siyasabe-a, adabe-a DRCbe kurawo,[7][8][9][10] fatowa cidaram kadaye surodən awo tandoye mbeji,[11] fantəgəram telecommunicationye-a,[12][13] banki-a, Bərnidə kuruson garwa kura-kura DRC ye'a sətana, alamanna fato jamaye'a, fato kərmai lardəye'a, shara sharaye'a, shara sharaye'a, African Union bərni'a, Marble Palace'a, Martyrs Stadium'a, fato gomnatiye'a, Kinshasa Financial Center'a, kuru fato'a gade lardəye'a.

Nasha Kinshasayedə Bantusye (Teke, Humbu [fr]) karnu kadaro nabsana kuru Nshasalan nowotə kawu karnu 19meya 20meya na kasuwuyero faltinro.[20][21] Bərnidə sunzə Léopoldville də Henry Morton Stanley ye sha Leopold II Belgium ye dəro darajazəna. Sudə Kinshasaro faltəna 1966lan woktu Mobutu Sese Sekoye kampainzə Zairianro kalaktəyen bəladiya Nshasayero daraja nankaro.[20]Kilomita square 9,965 zamzəna, Kinshasadə ci kəmoduwu Pool Maleboye fəteye kəmoduwu Congoyedən lezəna. Shidə crescent kura laa sədin kəla cidi səlalaben, na cidiyazənaben kuru nəmcintə mita 300 yeyilan.[20] Kinshasadə kəriye Mai-Ndombe-a, kəriye Kwilu-a, kuru kəriye Kwango-a gədilan kalangaiyya; kəmoduwu Congo yedə fətenzə-a yalanzə-a kurzəna, shidə kalangai Republic of Congo ye'a; anəmlan kəriye Kongobe daubedə mbeji. Fartə kəmoduwudəyen Brazzaville də napsəna, bərni kura lardəye shiro Republic of the Congo gultin dəye, bərni kura dinaye kən indimi dinaye də'a sədin, kilomita diyau nəm faraknzə kəmoduwu Congo ye dəye sha yeksəna dəman.[24] [25] [20] [26]

## Lamintǝ
Greece

**Greece**, [c] hukumamen shiro Hellenic Republic gultində, [d] shima lardə do Anəmgədi Europebe. Daji anəm Balkan peninsula yedən kara, Greece də kalangai cidiye'a Albania'a yala-fətenzən, yala Macedonia'a Bulgaria'a yalanzən, kuru Turkey'a gədinzən. Kǝmaduwu Aegeanbedǝ gǝdi cididǝben kara, Kǝmaduwu Ionianbedǝ fətenzǝn kara, kuru Kǝmaduwu Cretebe-a kuru Kǝmaduwu Mediterraneanbe-a anǝmlan kara. Greece də shima ci kəmaduwuye zauro kuruwuwo kəla Mediterranean Basin yen, kərtawa duwu kada mbeji.

Lardədə nashawa adabe laar suronzən mbeji, kuru nəm nguwu ambedə miliyon 10 ma kozəna. Athens də shima bərni kura lardə dəye kuru bərni kura lardə dəye, ngawonzən Thessaloniki'a Patras'a.

Greece də sha cidi kəla furum zamanbe Nasarabero gozana, shima cidi demokəradiyabe-a, falsafa Nasarabe-a, adab Nasarabe-a, gargam-a, kimiya siyasabe-a, kaidawa ilmu kimiyabe-a isawube-a, bikke makkarbe-a, biskewa Olympicbe-a. Karnu kən uskuye BC lan, Greek sodə bərni-kəriye kəlanzaye kadaro fasaltəna shidoni poleis lan notənadə (singular polis) shidoni kuluwu Mediterranean-a Black seas-a də'a kozənadə. Philip II Macedon ye də, lardə Greece ye kərma ye də'a kəllono karnu kən diyaume BC lan, tadanzə Alexander the Great də'a duwaro lardə'a dunya kureye noata də'a gədi Mediterranean lan səta yala-fəte India yero suwudəna..
Athens

Athens də shima bərni kura lardə Greece ye wo. Nasha bərni kura ci kəmaduwuye Mediterranean ye də, Athens də bərni kura nasha Attica ye kuru shima bərni kura lardə Europe ye anəmye wo. Nəm nguwu am bərniyedə miliyon 3.6 samin də, shima bərni kura kən uskuye suro European Union (EU) yen.￼
Bərni Athens ye də (kuru bərni Athens ye də), shidoni nasha kərmaiye gana bərni sammasoye də, nəm nguwu am 643,452 (2021)[4] suro kalangayyanzə gomnatiye lan, kuru nəm kura cidiye 38.96 km2 (15.04 sq mi).[7][8]
Athens də bərni kura dinaye fal, gargamzə saa 3,400 ma kozəna,[9] kuru amsoye buro salakkin napsanadə kate saa duwu 11th-a 7th-a BC lan badiwono. Futu hawar Greekbe gulzanadən bərnidə sunzə Athena, ila kamu Greekbe kureyedə, amma maləmma zamanbedə kasatsana ila kamudə sunzə bərnidəye gozənaro.[10] Athens kureyedə shima bərni-kəriye duno'a Greece kureye lan. Shidə dawudi demokəradiyabe-a, nzundu-a, ilmu-a falsafa-aye,[11][12] kuru zauro faida'a nasha Europebe sammason, musammanno Rome kureben.[13] Dalil adə nankaro sha kəla furum zamanbe Nasarabero gozana kuru na demokəradiyabe kəlanzəlaro Greece gadeso'a kəllataro gozana.[14][15]
Zaman kərmayen Athens də bərni kura am kadaye kuru dawudi arziyi'a, ləman'a, sanyiya'a, kuluwu'a, siyasa'a ada'a Greece ye. Shidə Beta (+) – daraja bərni dunyabe futu kulashi bərniwa dunyabe'a kuru bərniwa dunyabe'a kulashizanadə,[16] kuru shima dawudi arziyibe kura suro Southeast Europebe. Kuru nasha kungənaye kura mbeji, kuru ci njiye Piraeus də shima ci njiye am faidatəye kən indimi Europe lan. Nasha bərni kura Athens yedə [19] kalangayya bərni kuraye'a kozəna kuru nəm nguwu bərniye'a də'a kozəna, nəm nguwu am 3,638,281 (2021) lan.

## Lamintǝ
Labëria

Labëriadə nasha gargamma shidoni anəmfəte Albaniayen karadə. Am bəladən napsanadə sandiya Labs lan nowotə (Albanian lan bowotin: Lab, pl. Lebër, kuruson dial. sing. Lap) kuru kalangayyanzədə Vlorë lan səta Himara ro saadəna anəmlan, kalangai Greekbe karəngə Sarandëbero saadəna, nasha Kurveleshbe Gjirokastër estëty Districtbedə'a kəlzəna.

## Lamintǝ
Dawu Africa yǝ

**Dawu Africa** ye də (Fransa ye: Afrique centrale; Spanish ye: África centrale; Portugueselan: África Central) shima nasha gana suro Africa ye shidoni lardəa kada kəllata ma'ananza gadegadelan. Dawu Africabedə kalma samun doni United Nations ye faidatənadə suro geoschemen zə Africabelan kuru lardəa anyi suronzən mbeji: Angola-a, Cameroon-a, Republic Africa Dawube-a, Chad-a, Republic Congo be-a, Equatorial Guinea-a, Gabon-a, São Tomé-a Principe-a.￼
Dawu Africabedə kalma samun doni United Nations ye faidatənadə suro geoschemenzə Africabelan kuru lardəa anyi suronzən mbeji: Angola-a, Cameroon-a, Republic Africa Dawube-a, Chad-a,  Republic Congo be-a, Equatorial Guinea-a, Gabon-a, São Tomé-a Principe-a. Ofis United Nations be dau Africabedəye Burundi-a Rwanda-a nashadən mbeji, sandidə nasha gədi Africabero gotənadə suro geoscheme ben.Lardəwa mewun tilon anyi sandima wakilla lardəwa arziyibe lardəwa Africabe daube (ECCAS) yewo.Lardəwa arakkə suro lardəwa anyiyen (Cameroon-a, lardə Africaye dauye-a, Chad-a, Equatorial Guinea-a, Gabon-a, lardə Congo-a) sandima jami arziyi-a kungənaye-a lardə Africaye dauye (CEMAC) kuru kungəna fal, Africa dauye CFA franc.

Bank fuwutə Africayedə, nasha gaden, Africa dauyedə lardəwa tulurro bayanzəna: Cameroon-a, lardə Africaye-a, Chad-a, lardə Congoye-a, lardə Congoye-a, Equatorial Guinea-a, Gabon-a

## Lamintǝ
Ontario University Athletics

**Jami’a Ontario Athletics** (OUA; **Faransa**: Sports universitaires de l’Ontario) shima karapka wakilla nasha jami’a Canada ye shi do ne banazə gaska kate faraskəramma athleticye jami’a nzaye dəga kəljin kuru bayanna kəla faraskəramma yen cin, jadawa, jaza’a, kuru bayanna kəla faraskəramma dəyen jama mewu soro. Adə awo samno athleticbe mowontibe lardə United Statesben bowotin dəga samənzəna. OUA, shidoni Ontario'a zaksənadə, karafka diyau jili anyiye falnza shidoni karafka lardəye kəla athletics jamiyaye, U Sports. Karafka’a nasha gade yakkə do biske’a jami’a Canada ye də sandima Atlantic University Sport (AUS),Jamiya’a Canada West ye karapka biske dekkelye (CW), kuru kulashi biske dekkelye Québec ye (RSEQ). OUA də suro saa 1997 lan badiwono kəlakəl jami’a Ontario ye-a kuru karapka kamuwa Ontario ye-a kəltayen.

## Laminte
Bessarion

**Bessarion** (Greek: Βησσαρίων; 2 kəntawu Januarybe saa 1403-18 kəntawu Novemberbe saa 1472) shima kam zaman bəlin Greekbe, ilmuma adinbe, cardinal Catholicbe kuru maləmma Greekbe nowata faldəwo banazagəna karnu 1950 lan bowotindən. Gemistus Pletho shiga falsafa Neoplatonicbelan kərawono kuru dare shima Kukura Latinbe Constantinoplebewo. Shiga cardinalro sunzə codo kuru indiro shiga papacyro gozana.[2] Sunzǝ baptismabe dǝ shima Basil (Greek lan: Basileios au Basilios). Shiye su Bessarion dəga gowono sa fato ibadayero gagənadən.[6] Shiga tallaro Johannes Bessarion (Italiyalan: Giovanni Bessarione) lan nozana dalil fasari talla Gregory III Mammasbe nankaro.
## Laminte
Amina Mohammed Baloni

**Amina Mohammed Baloni**

Amina Mohammed Baloni də shima komishina nəlewabe kəriye Kaduna be kureyewo. Mallam Nasir El-Rufai shima sha galazena.

## Kənənga-a ilmu-a buroye
Aisha Baloni də maranta kura Kaduna ye  kərawono, Queen's College Lagos ye dəga kuru litari kəra gultəye jami'a Ahmadu Bello ye dəga, Kaduna lan kərazəna. Shiye kakkadi shaidaye mowontiya ilmuye kadalan səbandəna kuru darasəwa nəlewa-a fuwutə-aye suwondina.

## Cida
Loktu kwasuwa COVID-19 bedən, Baloniye jama kəriye Kaduna be woso COVID-19 'a sətanadə kəlanza'a na amso'a yaktəyero sakkə kurun dio nankaro wono. Baloni ye hawar cina kəla kasuwa bəlin suro kəriyedəyen. Kawu kəriye Kaduna yedə lockdown tədinro, am 316 bas kwasuwadə'a tuwondəna, amma adadudə duwaro təra 1,611 ro wallono. Shiye wono "Kawu kərmadəro, nashawa gomnati ganabe 23dən tulur bas kasuwadəye mbeji amma COVID-19 də gomnati ganabe 17lan mbeji"

## Lamintǝ
Eid al-adha

Eid al-Adha[a] (Arabiclan: عيد الأضحى, romanize: ʿĪd al-ʾAḍḥā, lit. 'Kǝlele Budabe') shima kǝn indimi suro kǝlelewa kura-kura indi suro Islam ben rokko Eid al-Fitr ben. Shidə kəntawu Dhu al-Hijjabe kən 10th, kəntawu kən mewun indimi kuru dareram kalanda Islam bedən kara. Kəlelewa-a kəlelewa-adə kawu yakkə fuwubedəro gozayin, kawu Tashreeqlan nowotə. Eid al-Adha dǝ loktu laan Eid II au "Eid kura" lan bowotin (Arabic lan: العيد الكبير, Romanz lan: al-ʿĪd al-Kabīr). Futu Eid al-Fitr yeyi, sala Eid bedə suwa Eid al-Adha ben tədin, ngawo adəben qurban udhiyah au adin dimibe, tədin. Ada Islam ben, nəmkərawu Abraham bǝ tadanzə sada'adə darajazəna kəla amro Allah ro kəngayen. Hawardəro wutəgəmen, Ishmael au Isaac də sandiya daraja "Sacrifice of God" lan bowotin. Hajjwu do Hajj sadində tawaf-a saee-a Hajj bǝ yim Eid al-Adhaben sadin, kuru ibada Shatanbe yim Eid bǝwa kawuwa ngawonzəbe-adən.
## Asal
Jarabtǝ kura kǝnǝnga Abrahambe faldǝ shima amro Allahye tadanzǝ sǝrawuna, Ishmaeldǝga sǝrǝnno sǝmowo kuru kǝngawo. Futu hawardəye fəlezənadə, Abrahamye kənashinzə tadanzə sada'ajinro sədin. Abrahamye nozəna, adə shima amro Allahye cinawo. Shiye tadanzəro wono, futu Alquranlan gultənadə,
"Ah tada, nyiga zorjinro kənashinnyi mbeji". shiye jaapkono, "Baba, awo nyiro gulzanadə diwo."
— Sura 37:102
Abrahamye dawarzəna kəla awo Alaye sədiya sədinno kuru tadanzəga cejin kəla awo Alaro imani-a kənga-aro.[12][13] Loktu dawaridəyen, Iblis (Shaitan) ye Abraham-a yallanzə-a jarabsəna, sandiga awo Alaye gulzənadəga diwolan dabtəro, kuru Abrahamye Iblis-a duzəna shiro kawu-a gəbtəgəlan. Iblis'a watənzadə taktə nankaro, kawu-a kawu-a fəlezayin loktu ibada Hajjbedən shiwo alamaramro, alamaram na Iblisbe Abraham'a daptəro jarabsənadə.[14]
Abrahamye awo shiro zauro saragənadə sadaiyaro kasatsənadə, Allahye Abraham-a tadanzə-a darajazəna. Malaika Jibriye (Jibreel) ye wono, "Ya Ibrahim, nyiye wahyiwadəga təmzəna," kuru ram samilan Malaika Jibriye nabi Ibrahimro cina kəla tadanzəro. Musulumma kada kəlele Eid al-Adhabe sadin kəla ibada Ibrahimbe-a tadanzə Ishmaelbe-a taktəro.
Hawar adə adin Yehudiyaben Akedah lan nowotə (Isaac'a kəltə) kuru suro Taureben fəlangzəna,[18] kitawu Musabe buro salakbedən (Genesis, Ch. 22). Akedah də suro Alquranben suranzə kən 37me, As-Saaffat lan bowotəna.
Kalima "Eid" də suro Al-Ma'idayen falro fəlezəna, surah kən uwumi Alquranbe, maananzə "kəlele au kəlele".[20]
Adejoke Orelope-Adefulire

**Victoria Adejoke Orelope-Adefulire** 

(kǝntawu Satumba ye kawunzǝ 29 saa 1959 lan katambo)  dǝ siyasama lardǝ Nigeria be. Banama gomna kəriye Lagos ye saa 2011 lan səta 2015 ro saadənan cidazəna. Kawu shiro, shidə komishina lamarra kamuwabe-a nəmtalaa fulutəbe kəriye Lagos be saa 2003 səta 2011ro saadənan.

Yim kawu kəntawube 7 kəntawu Marchbe saa 2016, Femi Adesina, shawarima kura lardəbe, hawarra-a kuru jama-aye kura lardəbe Muhammadu Buhari ye banama gomna Lagos be kureye, Adejoke Orelope-Adefulire, banamanzə kura kəla fuwutə dunowaben warmajiwo.

## Ilmu
Moranti ya primary Salvation Army ye dəro kərawono, Agege, Lagos lan (1965-1971), kuru kəranzə moranti secondary ye St Joseph’s Secondary ye lan tamozəna, Mangoro lan, nasha gomnati Ikeja ye kəriye Lagos ye lan. Shidə alumna jami'a kəriye Lagos be (LASU) kuru shiro degree darajabe jami'adəye co. Shidə degree bachelor be nasha ilmu naptəram jamabe-a kuru diploma cida naptəram jamabe-a sətana. 

## Kǝnǝnga kǝlanzǝbe
Victoria Adejoke Orelope də, suro kaduwu mairi Kareem-Laka Akeja Oniyanru ye lan katambo kuru fato kərmai Amore ye kəriye Lagos ye lan katambo. Shima Kamu buro salakye kuru kən yakkəme suro nduli 13yen tambo. Orelope-Adefuire də sha 'Iya Alanu' lan bowotin ma'ananzə 'kəji fantə'. Ofis fuwuye PZ Industries, Nigeria PLC lan cidawono.

Yim kawu kəntawube 9 kəntawu Julybe saa 2016-lan, feronzə Esther Olaleye olaweporo nyiya shawa sədəna. Shi do ne fato kura bishop Vining ye lan wazəna ma, GRA, Ikeja, Lagos lan.

## Kǝnasarra
Shiye Daisey George Award suro saa 2010 lan suwandəna. Suro saa 201 lan, shiga asuzana kəla kasadənzə hakkuwa kamuwa-a nduli-aye duno kənjo-a kuru bowotə-ayen.

Banama gomna Lagos State be kureyedə shiye Guinness World Records səbandəna kəla nduli ngəwuro kowo kuralan kərazayin na fallan, shi doni səbandənadə loktu nduli maarantabe 4,222 kərajinlan suro saa 2011ben.

## Cida
Shi de  cidama naptəram jamabe, siyasama kuru nana fato maibe. Cidanzə siyasaye baditənadən, shiga majalis kəriye Lagos bero karrada Alimosho Constituency I wakiltəro, nadən shiga kura komiti cida fatobero karrada. Suro saa 2002 lan, shiga komishina karnoye kəriye Lagos ye lan sha komishina karnoye ro wallono. 

Saa 2003-2007 lan, shiga komishina kəriye Lagos ye kəla lamar kamuwa ye ro wallono kuru darelan nasha falro wallono kate saa 2007-a 2011-a yen. Fashola suro saa 2015 yen. Kura lardəye Muhammadu Buhari ye Adejoke Orelope-Adefulire'a banamanzə kura kəla awowa fuwutəye ro walzəna. Kuru shiga waltə kura lardəye Bola Ahmed Tinubu ye kəntawu Septemberye kawunzə 14, saa 2023 lan banamanzə kura kəla awowa fuwutəye (SDGs) ro walzəna. 

Wakiltəwanzə buroye laadə sandima; Sekretari, Francis Chambers, Ikeja (1980-1985); Sekretari, Kamfani Zochonis be Plc, Lagos be (1985-1991); Darekta kura, cidaram kura Nigeria ye, Lagos (1994-2002); Komishina karnoye, Komishina karnoye kəlanzəye kəriye Lagos ye (2002-2003).

## Laminte
First Manmohan Singh ministry

**Waziri Manmohan Singh** ye də shima majalis waziri india ye buro salak ye cidiya waziri Manmohan Singh yen. Ngawo karno kura Indiaye saa 2004 ye do martawa diyau lan tədənan loktu 20 April-10 May 2004 lan, Lok Sabha kən 14th kartəro, kuru saa 2004 lan səta May 2009 ro saadənan cidawono. Ngawo karnoyedən Singh ye Prime Minister India ye ro buwozəna yim kawu 22 May 2004 lan, kuru nasha də'a gozə kowono hatta zamanzə samma ro, majalis ministers ye fuwuye Republic of India ye də buwozəna yim kawu 22 May 2009 lan, loktu Singh ye zamanzə kən indimi PM ye badizənadən.[4]Waziri majaliskuye kamuwa yakkə'a, waziri Manmohan Singh yedə shima gomnati Indiaye buro salakkin waziri majaliskuye kamuwa fal kozənaro walzə.[5]
## Samno
Adə shima som wakilla kəlakəl cabinet gomnati Indiabe, saa 2004 səta May 2009ro saadənadə.[6] Waziri'a sammaso ofis'a kəlakəlnzaye New Delhi lan kara. Wakil majaliskuye sammaso dokaye sandiya wakilla majalisa Indiaye ndaso yayiro walza. Prime Minister kərmaye adə'a koltəlan, Manmohan Singh də, shiye wakil majalis kuraye, Rajya Sabha, kuru shima adəma kərmaizə sammason (2004-2009).
Waziri-a jili yakkə mbeji, darajanza cidiyazənaro:
*Waziri Majilis Kǝlakǝlbe - Waziri kura ministryro cistagǝma. Waziri majaliskuyedə raksə cidaram gadero cida gade sədin, na do minista majaliskuye gade təkkənyi lan.
*Waziri Kǝreye (Kǝla Kǝlanzǝn Cida)- Waziri Majaliskuye kǝlanzǝn wujinma ba
Waziri kəriyebe (MoS) - waziri gana shido waziri majaliskuye kəlanzən cidajinma, ngəwusoro cida taganasbe suro waziridəyen shiro tədin. Misallo, MoS suro Ministry kungənayedə haraji bas sədin.

## Lamintǝ