open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
British

British dǝ awo ngu gojin:

## Jamǝ-a, ada-a, kuru təlam-a
Am Britishye, lardə United Kingdomye, kəriyewa Britishye diyaye'a kuru kərmai kərmaiye'a.

Asutəram lardə Britishbe, halla am Britishbe-a adanza-a

Təlamma Nasaraye Britishyedə, təlamma Nasaraye futu United Kingdom Great Britainyeya yala Irelandyeya manatin kuru ruwotinma kuru, farakro, kərtawa Britishye sammason.

Celtic Britonsdə, kufu təlamma kaduwuye kureye

Təlamma Brittonicyedə, dalammai təlamma Insular Celticye (buron Britishlan bowotin)

Təlamma Brittonicye nowatadə, təlamma kureye

## Faidawu gade
Kamso au awowa sandiya kəllata:

Britain kura, kərye

Jazirawa Britishbe, karapka kərtawabe

United Kingdom, lardə kərmai kəlabe

Mairi Britishbe, mairi dunyabe tarihibe

Mairi Britainbe (1707-1800)

Mairi kəlakəlbe Nasaraa Irelandbe-a (1801-1922)

Raj Britishbe, kərmai Indiabe cidiya Daula Britishben

Hong Kong Britishbe, Hong Kong kərmai kərmai kərmai Britishbe

British Columbiadə, lardə Canadabe

Shi kamfani mara samibe Britishbedǝ, shima kamfani mara samibe alamaram lardǝ United Kingdombewo

Fato kareya adabe gənatəbe Britishbe, fato kareya adabe jama mewube Londonlan

Mairi Britishbe, fato maibe United Kingdombe

Askərra Britishbe, askərra balimibe United Kingdombe

British (ish), kitawu 2018be Afua Hirschbe
Moscow

Moscow

[a] də shima bərni kura kuru bərni kura Russia ye. Bərnidə kəla kəmoduwu Moskva ye Central Russia yedən dazəna, nəm nguwu am miliyon 13 ma kozəna suro bərnidəyen, am miliyon 19.1 ma kozəna bərnidən, [7] kuru am miliyon 21.5 ma kozəna nashanzə kuradən. [14] Bərnidə na'a square kilomita 2,511 (970 sq mi), amma bərnidə kilomita square 5,891 (2,275 sq mi),[7]￼

kuru am miliyon 21.5 ma kozəna nashanzə kuradən.[14] Bərnidə na'a square kilomita 2,511 (970 sq mi), amma nasha bərnidə kilomita square 5,891 (2,275 sq mi), [7] kuru na'a bərni kurayedə square kilomita 26,000 samin (10,000 sq mi).[14] Moscow də bərni kura kura dinaye lan kara, bərni kura Europe lan, bərni kura bərni'a kura kura ✓✓ Europe ye lan, [7][14] kuru bərni kura nasha cidi Europe ye lan.

Buron suro saa 1147 lan ruwotəna, Moscow də kurazə bərni kura Grand Duchy Moscow ye ro wallono. Sa Tsardom Russia ye dəga warmatənadən, Moscow də shima dawudi siyasabe-a razəwube-a ro wallono gargamzə ngəwuson. Cidiya bərni kəlabe fəletəmabedə, bərni Russiabedə bərni ngəl Russiabe ro sha sabis saa 1712ben shana, suro saa 1712 yǝn, Moscow be lan kənəngazəgəna. Ngawo kəriwu Russiaye'a kuru SFSR Russiaye'a koktənayen, bərni kura lardəyedə Moscowro saa 1918 lan kalakca, nadən dare dawudi siyasaye Soviet Unionyero wallono.[16] Ngawo Soviet Union ye fəlezənayen, Moscow də shima bərni kura lardə Russia ye do ne lardə Russia ye lan.
Nəm kura yalabe kuru amusube dunyalan, Moscowdə bərni kura lardəbe ro sha gozana, nadə shima siyasa-a, razəgə-a, ada-a, kuru ilmu kimiyabe-a Russiabe-a gədi Europebe-a. Bərni dunyabe ro walzəna, Moscow də shima bərni'a kasuwu'a bərniye kurawo.[19] Bərnidə shima na am bəladəriye zauro wurajinmawo [20] kuru shima bərni Europeye zauro ziyaratənadəye fal. Moscow də shima am biliyon kən indimi bərni ndaso yayi (Hong Kong'a kəllata).[21] Moscow International Business Center də shima dawudi kungənaye kurawo dunyalan kuru shiye am kura'a Europeye shiro kuruwuwo ba. Moscow də shima bərni do suro saa 1980 yen biske Olympics yǝ sadina dǝ suro 1980 ye də kuru bərni fal do suro saa 2018 FIFA World Cup sadina dǝ.[22]
## Lamintǝ
Scandinavia

### Scandinavia
Scandinaviadə nasha gana yala Europe be, nəmkam duno'a gargamma, ada'a, təlamma'a kate ammanzə'a. Scandinaviadə kambowosoro Denmark'a, Norway'a, Sweden'a lan bowotin. Yimlan kuru Scandinavian Peninsula ro waljin (shidoni Denmark so ba amma nasha laa yala Finland bə so mbeji). Nasara lan faidatəlan, Scandinavia də yimlan sha lardəwa Nordic bero faidatin.[6] Iceland'a Faroe Islands'adə yimlan sandiya Scandinavia ro kəltin nəm kam təlamma nza Sweden'wa, Norway'wa Denmark'wa nankaro. Finland də lardə'a Nordic ye'a gade yaye, ləbtəma laa sha Scandinavian lan bowozana dalil nəm samun razəwu'wa ada'wa nankaro.[4][5]

## Lamintǝ
Helsinki

**Helsinki** də (Təlam Swedish a lan: *Helsingfors*) shima bərni kura lardə Finland ye wo. Shima bərni kura nasha Uusimaa ye də. Bərni kura Helsinki ye də, nəm nguwu am 684,589, shima bərni kura do am nguwu'a Finland lan. Bərnidə suro saa 1550 yen Gustav Vasa, mai Swedenbe kokkono.

## Lamintǝ
Iraq

**Iraq**

Iraq də, [a] sha Republic of Iraq lan notəna, [b] shima lardə do fəte Asia yǝ, kalangaizə Saudi Arabia anəmlan, Turkey yalanzən, Iran gədinzən, Persian Gulf-a Kuwait-a anəmgədinzən, Jordan anəmfətenzən, kuru Syria fətenzən. Nəm faraknzədə kilomita square 438,317 (169,235 sq mi) kuru nəm nguwu amyedə miliyon 46 ma kozəna, adəye sha lardə kura kən 58 me nəm kura lan kuru kən 31 me nəm nguwu jamaye dunyalan. Baghdad, fato am miliyon 8 samin ye, shima bərni kura lardəye kuru shiro kurawo ba.

Karna kən 6 me BC lan baditəna, sədi nyama'a kate kəmoduwuwa Iraq be tigris-a euphrates-a yedə, mesopotamia lan bowotin də, cidi bərniwa kurebe-a, kəla furum zamanbe-a, mairiwa sumer-a, akkad-a, assyria-a yedə fuwuzəgəna. Kəlafərəm zaman bǝ shiro Cradle of Civilization gultində, lardə Mesopotamia bedə nizam ruwobe-a, isawu-a, zawal manəm kurube-a, loktu ngaltə-a, kalanda-a, ilmu shillewube-a, garegare-a, maara njiye-a, kuru doka-a suruna. Ngawo musləmma ye Mesopotamia zuzanayen, Baghdad də bərni kura caliphate abbasid yero wallono kuru bərni kura ada'a ilmuye'a dinaye ro wallono woktu zaman Islam ye Golden Age yedən, na do cidaramma jiri shiro House of Wisdom gultin dəye ro wallono. Ngawo bərnidə'a Mongols ye suro saa 1258 lan wurzana yen, nashadə zauro ngawotə badiwono dalil kwasuwa-a mairi'a kənasartəna-aye səkkə. Kuruson, Iraqdə faida adinbe mbeji adin kərista be-a, adin Yehudiya be-a, adin Yazidi be-a, adin Mandaeism be-a lan. Gargam kitawube zauro kura mbeji.

Tun kərmai kəlabe suro saa 1932 lan, Iraq ye fuwutə arziyi be-a askərrabe-a sətana kuru loktuwa nəmkəlafərəm ba-a kəriwu-ayen. Shidə nasha mairi Ottoman be hatta datəgəram kəriwu dunyabe kən tilomiben kara. Iraq də mburo walzənadə daji British ye suro saa 1925 ben kokkono. Mairi kəlanzəbero faltəna suro saa 1932 bǝn. Ngawo kərmai kəlabe suro saa 1958 bǝn, Iraq də kərmai kərmaibero wallono, buro salakkin Abdul Karif Arim Adully Qasim shiga jasha. Jami Ba'ath ye kərmaiya suro saa 1968 lan gozana, kəriye jamiyya falye koksana cidiya Ahmed Hassan al-Bakr yen kuru dare Saddam Hussein yen, shi do kəriwu Iran ro saa 1980 lan badizəna də kuru Kuwait ro saa 1990 lan badizəna də. fitəna-a kuru fitəna-a. Kərigə adə, kəriwu Iraq bǝ lan notənadə, saa 2011 lan dawono, saa 2013 lan səta 2017 ro saadənan, Iraq ye kəriwu gade sətana citə-a kənasar-a kərmai Islamic Statebe lan. Kudəro kəriwu ngawo kəriwubedə ganaro gozaa kozana, nəlefa'a dapcin rokko duno Iran bǝ cijin dən.[][]

Majilas federalbe, Iraq də duno daube cijinro gotəna. Shidə fato am kadaye, kəndaram cidibe-a dabba karaabe-a. Am Iraq be ngəwunzaso musulumma, amma am ganadə suronzan kəristanna, Zoroastrians, Mandaens, Yazidis, Yarsanism, Yewudiwa. Iraqis sodə kaduwuwa gade-gade; nguwuso Arab-a, kuru Kurd-a, Turkmen-a, Yazidi-a, Assyria-a, Armenia-a, Domc-a, Persia-a Shabaki-a. Arabic-a Kurdish-adə sandima təlamma hukuma Iraqyewo, amma Suret-a, Turkish-a Mandaic-adə nashadən manatin. Iraq, fato kəndawu fetebe kura dunyalan mbeji də, cidaram kəndawu fetebe-a gasbe-a ngəwu mbeji. Kuruson bare-a bəladəriye-aro nowata. Kərma dəro, Iraq də waltə garjin bana lardə diyaye lan.

## Laminte
Iran

**Iran**

Iran,[a][b] hukumamen kərmai kərmai Islambe Iranbe (IRI)[c] kuru Persialan notənadə,[d] shima lardə fəte Asia]bewo. Yalafətenzən Turkey'a fətenzən Iraq'a, yalanzən kuluwu Caspianbe'a, Turkmenistan'a, gədinzən Afghanistan'a, anəmgədinzən Pakistan'a, anəmnzən kuluwu Omanbe'a Persianbe'a kalangaizəna. Nəm nguwu kaduwuwa kadaye alamanna miliyon 86 yeyi nasha 1,648,195 km2 (636,372 sq mi) lan, Iran də shima kən 17 me dinalan nəm kura cidiye-a nəm nguwu jamaye-a lan.[3][8] Shima lardə kura kən arakkəmiwo suro Asiaben kuru shima lardə dunyabe zauro kau'a.

Hukumamen kərmai Islambe, Irandə nəmngəwu musləmmabe mbeji. Lardǝdǝ nasha uwuro yakkata kuru lardǝwa 31 mbeji. Tehran shima bərni kura lardədəye, bərni kura kuru dawudi kungənaye.

Na kəla furum zamanbe, Irandə tun zaman Palaeolithic cidiyabedən napsana. Nasha kura Iran ye də buro salak lan sha Medes ye kəlzana cidiya Cyaxares yen karnu kən tulurmin BC lan, kuru nəm kuranza nazəna karnu kən arakkəmin BC lan, sa Cyrus the Great ye mairi Achaemenid ye koksəna dən, shi do ne kura ma suro gargam kureye lan. Alexander the Great də karnu kən diyaume BC lan mairi dəga zuwuna. Fitəna Iranyedə karnu kən yakkəme BC lan mairi Parthianbe kokkono kuru lardədəga sutuluwuna, shi doni mairi Sasanianbe karnu kən yakkəme AD lan waratazənadə. Iran kureyedə fuwutə ruwo-a, bare-a, bərnitə-a, adin-a, gomnati daube-a suruna. Zaman Sasanianbedə zaman dinarbero gotəna suro gargam kəla furum zamanbe Iranben. Musulummaye karnu kən tulurmin AD lan nashadə'a zuwuna, adəye səkə Iran'a Islamro wallono. Adab-a, falsafa-a, isawu-a, kurun-a, ilmu falakbe-a, nzundu-a doni zaman Sasanianben fuwuzanadə zaman Islambe Golden Age-a Persian Renaissance-adən bəlintəgəna, loktu kərmai musləmmabe Iranbe kadaye kərmai Arabbe-a dazənadən, təlam Persianbedə walta cishango kuru lardədə-a Mongolth-a Con11thro sadəna. karnuwa kada.

Suro karnu kən 16thben, am Safavidsbedə walta kəriye Iranbe kəllata koksana shi Twelver Shi'ismdə shima adin hukumabewo. Loktu kərmai Afsharid ye karnu kən 18th ye lan, Iran də shima duno dunyabe kurawo, amma ngawo Qajars ye kərmaiya səmowonayen kərma dəro awo adə gənyi. Badiyaram karnu kən 20th ye lan, kərmai Persia ye dəga faltə kuru kərmai Pahlavi ye dəga Reza Shah the Great ye koksəna, shi do Qajar shah dareye dəga suro saa 1925 yen səsangəna də. suro saa 1979 yen kərmai kərmaiye kərmai Islambedə Ruhollah Khomeini ye kokkono, shi dəwo kərmai kura lardədəye buro salakye. Suro saa 1980 lan, Iraq ye Iran ro bətərəm cina, kəriwu saa uskuye Iran-Iraq ye dəga suwudə, shi do ne stamate lan daano də.

## Lamintǝ
Frederick II

Frederick II  də shima mai Sicily ye saa 1198 lan, mai Germany ye saa 1212 lan, mai italy ye kuru mai rome ye saa 1220 lan kuru mai Jerusalem ye də tadanzə Emperor ye saa 1225 lan. mairi (tada kən indimi mai Frederick Barbarossa ye ) kuru mai kamuye Constance I Sicily ye mairi Hauteville ye

Shidə kam duno'a zaman daubedəye falnza kuru nasha kura sunotin, Sicily lan badizə Italy lan səta yala Germany ro saadəna. Kəlanzə'a mairi Romanbe kureye'a warratatəma ro surin,[1] shidə mairi Roman be kərmai papalbe suro saa 1220 lan səta har kərmunzəro; shidə kuru kərmai mai Romansbe saa 1212 lan sətana kuru kərmaidə'a kəlanzən gozəna saa 1215 lan. Adə nankaro, shidə mai Germany be-a, Italy be-a, Burgundy be-a. Saa yakkəlan, shiga mai Sicilybero kərmai kəla yanzə Constance, mai Sicily be, fero Roger II Sicilybe. Kaala mairibe gadedə shima mai Jerusalembe dalil nyasanzəbe-a kəriwu crusade kən arakkəmibe-a letabe nankaro. Nguwusoro kəriwu papacy'a, shidoni kate cidi Frederickbe yala Italybe-a mairinzə Sicilybe-a (Regno) anəmlan dazənadə, shiga "kate saa 1227-a kərmunzə suro saa 1250-ayen loktu diyauro duzana", Pope Gregory IX ye hatta shiga Antikristuro warmatəgəro lezəna.

Cidawanzə nasha kadaye nankaro, nəmkam duno'a nəm ilmu'a Frederick II də sha mairi Germanye shiro kurawo ba, waneye mairi zaman dauye sammason.[3] Mairi Sicily ye-a Italy ye nguwu so-a lan, Frederick ye cida am ngawonzəye Norman ye də’a garzə kuru kəriye do kərmai kəla kəltəye’a kəlzəna ma. Shiga su Stupor mundi ('Wonder of the World') lan nozana, su'a kam zaman Renaissancebe avant la lettre-a polymath-a lan nozana kuro: kam kəriyebe kururamma, ilmuma awowa alakkatabe, maləm, ilmuma isawube, fasal garbe, nazəmuma kuru kayam[4][7][5] Frederick ye təlamma arakkə manajin: Latin-a, Sicilian-a, Jamus dauye-a, Faransa kureye-a, Greek -a, Arabic -a. Nasha ilmu kimiyabe-a ada-aben, shiye zauro adab fuwutəgəlan sədəna Moworonti nazəmube Sicilianben. Shari mairibe Sicilianbe Palermo-a Foggia-a lan, saa 1220 lan baditənadə, shima dawudi adabe-a ilmube-a badiyaram karnu kən 13thbewo kuru shima buro salakkin təlam Italo-Romance be faidatə badizə, Sicilian. Nazəmu do mowontidən fəlangzənadə zauro taasir kəla adabben sədin kuru awo təlam Italibe zamanbe ro waljindən.[10] Shima mai buro salakye shara kəla nəmzalumyen dawarzənadə, shi doni nəmzahirro gotənadə.[11]

kərmunzən kuwami yaye daraja duno'a lan kara, layinzə də tussənyi, kuru fato Hohenstaufen ye də dawono. Kuruson, Mairi Holy Roman bedə loktu kuruwuro ngawotə badiwono zaman Great Interregnumben.[12] Wartanzə siyasabe-a adabe-adə gashiptəwa ngəwu-a hangal gənatə-a səsangəna har kuro.

## Lamintǝ
Hong Kong

Hong Kong 

[e] də nasha cidaram China ye. Am miliyon 7.4 lardə'a gade-gade lan dasawuna sodə suro 1,104-square-square-kilomita (426 sq mi) yen, Hong Kong də shima nasha kən diyaume do am nguwu'a dunyalan.￼

Hong Kong də sha kərmai kərmaiye British ye lan kokkada ngawo kərmai Qing ye Hong Kong Island ye 1841-1842 lan cezanayen dalil kəriwu Opium ye buro salak ye dəga fattəgə nankaro. Shi colonydə Kowloon Peninsula ro saa 1860lan tartəgəna kuru waltə ngalwotəgəna loktu United Kingdomye haya saa 99-ye suro saa 1898yen səbandənadən. Hong Kongdə Japanye saa 1941lan səta 1945ro saadəna loktu kəriwu dunyabe kən indimiyen. Kalangaidə United Kingdom lan səta China ro saadəna suro saa 1997. Hong Kong ye nizam gade-gade kərmai-a razəwu-a cidi China ye cidiya kaida lardə falyen, nizam indi.[g]

Buro salakkin na am gana'a bəladiya bareye-a bənyi kənta-aye,[18][19] kalangaidə kərmadə na kungənaye zauro faida'a kuru nasha kasuwuye'a. Hong Kong də shima cidaram kungənaye dunyalan kən yakkəmewo (ngawo New York ye-a London-a lan), kən lagarmen lardə diyayero sutuluwuna, kuru awo lardə diyayero sutuluwuna kən uskuye. Kungənanzədə, dollar Hong Kong bedə, shima kungəna ngəwu dunyalan kasuwu sədinmawo. Fato do am biliyonna kən indimi bərni ndaso yayi dunyalan, Hong Kong də shima am nguwu do net-netth nguwu'a də.[20] Bərnidə shiro kungəna ngəwu səbandin yaye, amma fandi ngəwu badə kate jamayedən mbeji. Bərni do am kura'a dunyalan mbeji dəman, fatowa Hong Kong ye də sambisoro zauro məradətəna.

Hong Kong də nasha zauro fuwuzəna kuru Human Development Index (HDI) 0.956 ye mbeji, kən diyaume dunyalan kuru kərma dəro na Asia ye do suro 5 yen kara. Bərni də shima kənənga do zauro nguwuwo dunyalan, kuru letəram jamaye kashi 90% kozəna.

## Ilmu
Su kalangaidəyedə, buro salakkin "He-Ong-Kong" romaned suro saa 1780, [23] buro salakkin awo gana laa kate Aberdeen Island-a fəte Hong Kong Island-ayen kara. Aberdeen də shima buro salak ye kate mara njiye British ye-a bənyiwu fatoye-a.[24] Futu su romanisedbedə notənyi yaye, shidə kambosoro kasattəna kəla shidə shima buro salakkin Cantonese (au Tanka Cantonese) mana hēung góngben. Sudə shima "harbour karəgə kutta" au "kərmai zauro ngəla".[21][22][25] "Fragrant" də shima awo kəji fantəye harbour ye nji shawaye do Pearl River lan sədin ma au cidaram incense ye do ci kəmaduwu yala Kowloon ye lan fəlejin ma. Incense də karəngə Aberdeen Harbor yen gənatəna kawu Victoria Harbor tətandinro.[25] Sir John Davis (gomna kərmai kərmaiye kən indimi) asal gade suwudəna; Davis ye wono su də "Hoong-keang" lan gowotə ("red terrent"), launu kattiye kəla njiye kəla jaziradəyen fəlejin dəga fəlejin.[26]

Su kəske Hong Kong də nguwusoro saa 1810 lan faidatin.[27] Su də shima kalma fal Hongkong ro ruwotəna hatta saa 1926 ro, loktu gumnatiye su kalma indiye dəga gozənadən.[28] Kamfaniwa laa zaman kərmai kərmaiyedən koktənadə kuwami yaye su adə'a rozana, surodən cidi Hongkongye-a, kamfani lantarkiye Hongkong-a, Hongkong-a Shanghai-a Hongkong-a Shanghai-a (HSBC).[29][30]

## Lamintǝ
South China

Anəm China 

bedə (pinyin: Huá'nán) shima nasha cidibe-a adabe-a shidoni nasha anəm China be zamzənadə. Maananzə tawadəbedə futu awoa ruwotənaben gadejin. Awo nowata South China yedə China gadedəro gəretəya shima ammanza nguwuso təlamma Chinese ye manazanba. Cantonese də shima təlamma do nashadən zauro nowatadə amma nasha Guangxi də shima təlamma China ye kaduwuwa sənana ngəwuwo

## Administrative divisions

## Cities with urban area over one million in population
Provincial capitals in **bold**.

## Namesake
* South China tiger (southern China)
* *[[South China Morning Post]]* (Hong Kong, South China)
* Huanan Seafood Wholesale Market (Wuhan, Central China)
* South China Normal University, a university in Guangzhou, Guangdong, China
* South China Athletic Association (Hong Kong SR, China)

## See also
* Lingnan
* List of regions of China
** Southern China
*** South Central China — *includes South China and "Central China" provincial-level subdivisions*.

## Lamintǝ
Germany

### Germany
Jamus,[e] hukumamen kərmai kəlakəl jamus bə,[f] shima lardə doni dau Europe bə. Kate kuluwu Baltic bǝwa kuluwu yala bǝwa yalalan kuru Alps anəmlan kara. Kəriye wanzə mewun arakkə'adə nəm nguwu amye miliyon 82 ma kozəna nasha 357,596 km2 (138,069 sq mi) lan, adəye sha lardə'wa European Union ye nəm nguwu amye'a ro sədin. Yalanzən Denmark'a, gədinzən Poland'a Czech Republic'wa kalangaiyya, anəmnzən Austria'a Switzerland'a, fətenzən France'wa, Luxembourg'wa, Belgium'wa, Netherlands 'wa kalangaiyya. Bərni kura lardədəye kuru bərni do am nguwu'a də shima Berlin kuru bərni kura kungənaye də shima Frankfurt; nasha bərniye kuradə shima Ruhr.

Nabtəramma doni kalangai zamayedən Germany bedən badiyatə zaman cidiya paleolithic ben, am jiliwa kadaye shilan nabsana zaman neolithic ben səta fuwuro sadənan, masammanno celts. Təlamma Germanic ye kada nasha yala Germanye zammaanyedən nabsana tən zaman kureyen. Nasha laa sunzə Germaniadə gənatəna kau AD 100ro. 962lan, Mairi Germanyedə kammabo mairi Roman yedə cotulowo. Suro karnu kən 16 medən, nashawa yala German yedə dawudi Protestant be yasayero wallono. Ngawo kǝriwuwa napoleonbe-a kuru mairi Roman be tahirtǝna ben suro saa 1806 bǝn, kǝlakǝl lardǝ Germany bedǝ suro saa 1815 bǝn kokkada.

## Lamintǝ
Berni Ho Chi Minh

Bərni Ho Chi Minh (HCMC; Vietnamese: Thành Phố Hồ Chí Minh) sha Saigon (Vietnam: Sai Gòn) lan notənadə, shima bərni do nəm nguwu jamiye Vietnam lan, nəm nguwu amye miliyon 10 yeyi suro saa 2023 yen.[] Kəndaram bərnidəyedə kəmoduwu'a canal'a sha bayanzana, kuru shi kuradə shima kəmoduwu Saigon. Nasha bəladiyayen, Ho Chi Minh City də suronzən bərni'a 16 mbeji, bəladiya'a uwu'a, kuru bərni kura fal'a (sub-city). Nasha kungənaye kura lardə Vietnam ye də, Ho Chi Minh City də shima bərni do awo'a fatoye'a tuwondin ma kurawo suro kəriye'a bəla'a Vietnam ye sammason,[8] banazəyin kwata GDP lardəye də'a.[] Ho Chi Minh City ye bərni kura də shima bərni kura lardə ASEAN ye kən 5 me, kuru shima bərni kura diya lardə ASEAN ye lan.￼

Ho Chi Minh City də ada'anzə kureye daudi razəwu'a, razəwu'a, ilmu'a suro Southern Vietnam yen taganasmaro kuru Vietnam sammason. Adəye səkə, bərnidə shima dawudi lenəmare dunyabe zauro zauro suro Vietnam ben, dalildə shima faraskəram maara samibe Tân Sơn Nhấtdə shima reta am dunyabe Vietnamro isayin sammasoyewo. Bərni Ho Chi Minh yedə kuruson bəladəriye matcin. Na'a kəriwube-a kuru na'a gargamye suro bərnidəyedə suronzan fato kərmai kəlabe-a, Landmark 81 (gar shiro kuruwuwo ba suro Vietnam ben), na kareya adabe gənatəbe kəriwube-a, kuru kasuwu Bến Thànhbe-a. Bərnyidə kuruson zawallanzə kəpkata-a kəndəga bənyebe zauro hangal gojin-aro nowata. Kərma dəro, Ho Chi Minh City də tajirwa njiye tərayin-a njiye njiye-a kuru awo'a jama mewuye'a wuzəna.

## Lamintǝ
Algeria

Algeria,[e] hukumamen lardə Algeriaye,[f] shima lardə do nasha Maghreb yala Africa ye lan kara. Yala-gədinzədə Tunisia; gədi lan Libya; anəmgədilan Niger; anəmfətenzən Mali-a, Mauritania-a, Fəte Sahara-a; fətelan Morocco; kuru yaladən kəmaduwu Mediterraneanbe. Bərni kura lardəyedə shima Algiers, yala ci kəmaduwu Mediterranean yedən kara.

Kawu gargamlan napsanadə, Algeriadə kəla kəltəram adawa kadabe-a kəla furum zamanbe-ayen kara, Phoenicians-a, Numidians-a, Romans-a, Vandals-a, Byzantine Greeks-a kunten. Nəm kamtənzə zamanyedə karni kadaro hijra musulumma Arabyedən fərtədo karnu kən tulurmin səta kuru ngawodən amma asal lardəyedəa Arabro kalaktə. Ngawo kərmai kərmai Islam be Arab be-a Berberbe-a kate karni kən uskuye-a kən 15me-ayen, Regency of Algiersdə suro saa 1516yen kokkada, naptə kəriye kəlanzəye kərmai Ottoman Empire bero. Ngawo karnu yakkə karəngayen naptə duno kura Mediterraneanyen, lardədə France ye 1830lan bətərəmzəna kuru 1848lan kəlzəna, amma cotto kəriwutəyi kuru nəlefa'a sətanyi sai 1903lan. kəna'a.[13] Sétif-a Guelma-a yezo suro saa 1945 ye dəye kəriwu Algeria ye suro saa 1954 yen badiwono. Algeria ye kərmai kəlabe suro saa 1962 lan səwandəna. Lardǝdǝ kǝriwu fatobe zauro batti sadina suro saa 1992 lan sǝta 2002 ro sadǝna.

Kilomita square 2,381,741 (919,595 sq mi) lan, Algeria də shima lardə kura dunyalan kən mewunzəwo, kuru shima lardə kura Africa lan.[14] Shidə yanawunzə gana-gana, sahara Saharabedə nasha ngəwuso səmoyin yalanzə bare-a kau-a dawunbaro, na am ngəwuso dasagənadə. Nəm nguwu jamayedə miliyon 44, Algeria shima lardə nəm nguwu jamaye kən mewunzəwo suro Africayen, kuru shima lardə kən 33 mewo nəm nguwu jamaye dunyalan. Təlamma Algeriayedə sandima Arabic-a Tamazight-a; Faransa də fato hawarbe-a, ilmu-a, lamarra cidaramye-an faidatin, amma daraja hukumabe ba. Kambowo ammadə təlamma Algeriaye Arabicdə manazayin. Kammabo amma Algeriayedə Arab, amma Berber yedə sandima ganawo. Islam Sunnidə shima adin hukumayewo kuru kashi 99 jamaye sha faidatayin.[15]

Algeriadə lardə dawu kura lardəye shidoni kəriyewa 58 (wilayas) kuru communes 1,541'a. Shidə duno nashabe yala Africa be kuru duno dawube lamarra dunyabelan. Lardədə shima kən indimi fuwutə adammanabe suro continental Africa ben kuru shima lardə kura arziyibe suro Africa ben, dalilnzədə shima kəndawu feturbe-a gas alagəlabe-a ngəwu, sandidə kən mewun arakkəmi-a kən ləgarmi-a dunyalan. Sonatrach, kamfani kəndawu fetebe lardəyedə, shima kamfani kura Africa lan kuru gas alagəla Europe ro suwudinma kurawo. Askərra Algeria yedə shima kurawo suro Africa yen, shido kungəna kəriwube zauro nguwu'a suro continent dəyen kuru shima kurawo dunyalan (rank 22nd dunyalan).[16] Algeria də shiye wakil kəlakəl Africa ye-a, kəlakəl Arabbe-a, OIC-a, OPEC-a, United Nations-a, kuru kəlakəl Arab Maghreb-a, shi də wakilnza koktəma.

## Lamintǝ
Ivory Coast

Ivory Coast də, shi do ne Côte d'Ivoire lan notəna də, shima lardə do ne ci kəmaduwu fəte Africa ye lan kara. Bərninzə kura Yamoussoukro də dawu lardədəyen kara, kuru bərninzə kura kuru dawudi arziyibedə shima bərni ci kəmaduwuye Abidjan. Yala-fətenzən Guinea-a, fətenzən Liberia-a, yala-fətenzən Mali-a, yala-fətenzən Burkina Faso-a, gədinzən Ghana-a, kuru anəmnzən kəmaduwu Atlantic be Gulf of Guinea-a. Am miliyon 31.5 suro saa 2024 yen, Ivory Coast də shima lardə do nəm nguwu jamaye kən yakkəme suro Fəte Africa yen.[] Təlamma nzədə Faransa, kuru təlamma asalye zauro faidatin, Bétéya, Baouléa, Dyulaya, Dan, Anyinna kuru Cebaara Senufowa kunten. Sammason, təlamma 78 yeyi Ivory Coast lan manatin. Lardədə am adin kada'a, surodən am adin Islam be'a, adin kərista be'a, kuru adin adabe'a mbeji shidoni animism'a sədinma.[][]

Kawu sha tunotinro, Ivory Coastdə fato kəriyewa kadaye, Gyaaman-a, Mairi Kong-a, Baoulé-a kunten. Nadə suro saa 1843 yen France ye nzəliwo ro wallono kuru suro saa 1893 yen kərmai Faransaye ro wallono dau kəriwu Africa ye lan. Kərmai kəlabe suro saa 1960 lan səwandəna, Félix Houphouët-Boigny shima fuwumanzəwo, shidoni lardədə'a sunotinma har saa 1993 ro saadənan. Nashadəye nəm kalkalzəna, Ivory Coastdə nəmkam siyasabe-arziyibe'a mashiwanzə Fəte Africa be'a kokkono kuru nəmkam karəngə'a France'a Fəte'a də'a rozəna. Nəm kərtənzə də fulutəna dalil kərmai kəriwube suro saa 1999-a kəriwuwa fatobe indi-a buro salakkin kate saa 2002-a 2007-ayen [11] kuru waltə suro saa 2010-2011-ayen. Dustur bəlin gozəna suro saa 2016 yen.[12]

Ivory Coast də lardə do kərmai kərmaiye duno'a kuru kura lardəye shiro təkkəna. Coffee-a cocoa-a tando men, shidə duno arziyibe suro Fəte Africa yen loktu saa 1960-a 1970-ayen, daji suro saa 1980-ayen tajirwa arziyibe sətana, banazəgə loktu siyasabe-a nəmzalum naptəram jamabe-a səta saa 2011 ro saadəna. 2011. Saa 2012 lan səta 2023 ro saadənan, razəwu lardəyedə kashi 7.1% saa woson wurazəna, shima razəwu wuratəye kən indimi suro Africa yen kuru kən diyaume dunyalan.[13] Suro saa 2023 yen, Ivory Coast də shima GDP kən indimiwo suro fəte Africa yen, ngawo Cape Verde yen.[14] Adə yayi, kulashi karəngəye suro saa 2016 yen, kashi 46.1% jamiyedə nəm talaa kadaye sandiya lejin.[15] Suro saa 2020 yen, Ivory Coast də shima lardə do ngalo kokoye lardə diyayero sutuluyin ma kuru nashanzəro fandi nguwu səbandin.[16] Razəwudə kuwami yaye zauro bare lan təngatəgəna, am sənana kungəna-baredə sandima nguwuwo.[2]

## Lamintǝ
Mali

Mali,[c] hukumamen Republic of Mali,[d] shima lardə do suro Fəte Africa yen cidi bawo. Shima lardə kura kən uskuye suro Africayen, nəm faraknzə kilomita square 1,240,192 (478,841 sq mi) ma kozəna.[] Lardǝdǝ yalanzǝn Aljeria, gǝdinzǝn Niger, yalafǝtǝnzǝn Mauritania, anǝmnzǝn Burkina Faso Ivory Coast, kuru fǝtǝnzǝn Guinea kuru Senegal. Nəm nguwu jama Mali yedə alamanna miliyon 23.29 yeyi [] [] 47.19% surodən sa'anza 15 cidiyanro somtəna suro saa 2024 yen. Bərni kura lardənzəye kuru bərni shiro kurawo badə shima Bamako. Lardǝdǝn tǝlamma hukumabe 13 mbeji, surodǝn Bambara dǝ shima zauro manatinwo.

Kalangai kəriye kərmaitəmadəye yalazənadə dawu Sahara Desertbero lezəna. Nasha lardədəye fətenzədə, na am ngəwuso napsanadə, suro Sudanian savannayen kara kuru kəmoduwuwa Niger-a Senegal-a shilan lezayin. Arziyi lardədəyedə bare-a latədə-aro kara kuru arziyinzə alagəlabe zauro nowatadə dinar (shidoni Africa lan shima kən yakkəmewo)[18] kuru manda-a.[19]

Malidə nasha mairiwa fəte Africa be duno'a kuru arzinyi'a yakkə doni kasuwu trans-Saharanbedə sunotinma: Mairi Ghanabe (shidoni Ghanaro sunzə tinadə), Mairi Malibe (shidoni Maliro sunzə tinadə), kuru Mairi Songhai be. Sa'a 1300 lan, mairi Mali ye də shima lardə do zauro galiwu'a suro Africa ye lan. Dawudi kasuwu-a latədə-ayen, Mali zaman daubedə dawudi Islam be-a, ada-a ilmu-a, Timbuktudə na ilmube nowata ro wallono jami'anzə'a, dunyalan shiro dinawo kuru kuwami yaye cidajin. Mairi Songhai ye do farakcin də, mairi də'a suro saa 1468 lan səmowona, [tiyi lan tawattəgənyi] ngawo adəyen soja'a Saadian ye soja'a Songhai'a kəriwuzana suro saa 1591 yen. Dareram karnu kən 19th ye lan, loktu kəriwu Africa ye lan, France ye Mali'a səmowona, sha nasha Sudan France ye ro kalakca; Sudanese Republic lan, kəlakəl gana laa Senegal'a kokkada, kərmai kəlabe suro saa 1960 yen cowondo. Ngawo Senegal ye lardədən cizənayen, Republic of Mali kokkada. Ngawo loktu kuruwuro kərmai jamiyya falye sətanayen, suro saa 1991yen kərmai faltəye səkə doka bəlin koktə kuru Malidə lardə demokradiyabe, jamiyya kada'aro koktə.

Suro kəntawu Januaryben saa 2012lan, kəriwu balimibe yala Maliben badiwono, shidoni am tawaye Tuaregbedə nasha yalabedə səmowona, kuru suro kəntawu Aprilben kəriye bəlin Azawadbedə yektə warmajiya.[24] Kərigədə zauro zauro walzəna dalil kəriwu askərraye suro kəntawu March 2012yen[25] kuru dare kəriwu kate Tuareg-a am tawayewu gade-ayen. Nasha kəriyewa fando nankaro, askərra Faransaye Operation Serval suro kəntawu Januarybe saa 2013 lan badizana.[26] Ngawo kəntawu falyen, askərra Mali-a Faransa-aye yala ngəwuso walta satana, kəriwudə gozaa kozana yaye. Karno kura lardǝbe kǝntawu Julyye kawunzǝ 28 saa 2013 lan tǝdǝna, kuru karno kǝn indimidǝ kǝntawu Augustbe kawunzǝ 11 lan tǝdǝna, kuru karno majaliskube kǝntawu Novemberbe kawunzǝ 24 kuru kǝntawu Disembaye kawunzǝ 15 saa 2013 lan tǝdǝna.

## Laminte
Liberia

Liberia, [a] hukumamen Republic of Liberia, shima lardə do ci kəmaduwu fəte Africa ye. Yala-fətenzən Sierra Leone-a, yalanzən Guinea-a, gədinzən Ivory Coast-a, kuru anəmnzə-a anəmfətenzən kəmaduwu Atlantic-a. Nəm nguwu amyedə miliyon 5.5 yeyi kuru nəm kuranzədə mil square 43,000 (111,369 km2) zamzəna. Təlam hukumabedə shima Nasara. Təlamma asalye 20 ma kozəna manatin, adəye nəm faraktə kaduwuwa adawa lardəyeya fəlejin. Bərni kura lardəyedə shima Monrovia.

Liberiadə badiyaram karnu kən 19medən badiwono cidado kəlakəl America ye (ACS) lan, shidoni am sələmsodə dama nəmkambe-a fuwutə-a Africa lan sawandin United States'a kozənaro kasatsanadə.[8] Kate saa 1822-a kəriwu fatoye America ye 1861 lan baditəna-adən, amma African America ye 15,000 ma kozəna nəm kəlanza'a kuru nəm kəlanza'a, rokko am Afro-Caribbean ye 3,198'a, Liberiaro napsana.[9] Hangal-hangallin nəm kam Americo-Liberianyedə fuwuzayin,[10][11] amma nabsanadə adanzaa adanzaa goza amma asal lardəyedəa notolan. Fuwuma am America-Liberians ye lan, Liberia ye kərmai kəlabe warmajiwo yim kawu kəntawube 26, saa 1847 lan, shidoni U.S. ye səwandənyi sai kəntawu Februarybe kawunzə 5, saa 1862 lan

.
Liberia shima republic Africa be buro salakkin kərmai kəlabe warmajiwo kuru shima republic zamanbe buro salakye kuru kureyewo. Rokko Ethiopia-a yen, shima lardə Africa ye indi do kərmai kəlanzaye-a nəm kəlanzaye-a rozana dəye falnza loktu Europe ye "Scramble for Africa" ​​lan notoyen. Loktu kəriwu dunyabe kən indimidən, Liberia ye kəriwu U.S.be kəla Nazi Germany ben sətanadə banazəna kuru nashadən zar America be kada garro səkkəna, shi doni ləman lardədəbe-a fuwutənzə-a banazənadə.[12] Kura lardəye William Tubman ye faltə arziyibe-a siyasabe-a do lardədəye fuwutə-a daraja dunyabe-a sərayin dəga ndəlamzəgəna; Liberiadə shiye wakil karapka lardəwa dunyabe-a, karapka kəlakəl lardədəbe-a, karapka kəlakəl Afrikaye-a koksənadə.

## Lamintǝ
Bohemia

Bohemia (/boʊahi-ye/kəla-kozəna-mee-be-a; Czech: Čechy-a [̈tʃə-a] 9] German: Böhmen-a [mbobø ̐mə] ⓘ) shima nasha gargamye-a kura-a Czech Republic be. Bohemia ye raksə nasha kura do ne gargam Bohemian Crown ye dəga mai Bohemian ye dəga sunotin, Moravia -a Czech Silesia-a kunten, [4] nasha do ne nasha gana də Bohemia lan bowotin də shima awo gade-gade.￼

Bohemia də shima kam kura Moravia ye, dare kura kəlanzəye, mairi do suro mairi Roman ye lan, kuru dareram lan nasha kərmai Habsburg ye-a Mairi Austrian ye-a.[6] Ngawo kəriwu dunyabe kən tilomiben kuru kəriye Czechoslovak be kəlanzabe koktənayen, Bohemia sammaso nasha Czechoslovakiabero wallono, kəla am təlam German ben manazayinmadə'a kəla am doni German-manazayinma'adə suro Republic of German-Astria yen təkkə. Kate saa 1938-a 1945-a yen, nashawa kalangaiyya be anyi Nazi Germanyro kəllata naptə Sudetenlandben.[7]

Kalangai Czech ye gafsəna də Czechoslovak Republic ye kən indimi ro wallono kuru dareram lan sha Protectorate Bohemia-a Moravia -a ye ro wallono hatta dareram kəriwu dunyabe kən indimi ye dəro, ngawo adəyen Bohemia də nasha Czechoslovakia do waltə kalaktəna dəro wallono. Suro saa 1969 lan, cidi Czech ye (Bhemia kunten ro) suro Czechoslovakia yen cedo, sandima Czech ye Republic lan. Suro saa 1990 lan, su də Czech Republic ro faltəna, shi do ne lardə gadero walzəna ma suro saa 1993 yen loktu Czechoslovakia ye yaktəyen.[7]

## Lamintǝ
Hungary

Hungary[a] də lardə do suro Europe dawuye lan .[2] Carpathian Basin nguwuso'a kozəna, yalanzən Slovakia, yalagədinzə Ukraine'a, gədinzən Romania'a anəmgədinzən Romania'a, anəmnzən Serbia'a, anəmfətenzən Croatia'a Slovenia'a, fətenzən Austria'a. Hungarydə suro kəmoduwu Danubeyedən kara kuru cidi sədiyaye zauro nguwu. Nəm nguwu ammadə miliyon 9.6, nguwuso kaduwu Hungariaye kuru amma gana Romaniye. Hungarydə shima təlamma hukumayewo, kuru suro təlamma gana Europe yedən diya fato Indo-Europe yedən.[13] Budapest də shima bərni kura lardəye kuru bərni kura, kuru shima dawudi ada'a razəwu'a ye.[14][15]￼
Kawu kəriye Hungaryye koktinro, amma kada kalangai kərma Hungaryyedən nabsana, amma Celts yeyi, Roman yeyi, Huns yeyi, amma Germanic yeyi, Avarsyeya Slavsyeya kunten. Kəriye Hungary yedə kərmai Hungary ye lan gowotə, shidoni dareram karnu kən ləgarmen Álmos-a tadanzə Árpád-aye Carpathian Basin kəriwutəlan koksanadə.[16][17] Mai Stephen I də suro saa 1000 yen kərmai dəga səbandəna kuru mairinzə dəga mairi kəristabero kalaksəna. Mairi Hungarybe zaman daubedə shima duno Europebewo, dareram saa daubedən nazəgəna.[18]
Ngawo kəriwu'a Ottoman ye lan, askərra Hungary ye də'a kəriwu Mohács ye lan kənasartana suro saa 1526 yen kuru bərni kuranza Buda də'a saa 1541 lan satana, adəye loktu saa 150 kozənaro kazəna na do lardə də'a na yakkəro yekkata: Mairi Hungary ye'a (Habsngaburgs ro kənga'a), Otto Hungary'a kərmai kəlanzəye'a. Ottomans soye Ottoman Hungary ye fattəgənza asuzana kəla tawadə Karlowitz ye suro saa 1699 yen. Hungary nguwuso walta kəltana kuru cidiya kərmai Habsburg ye ro gaana badiyaram karnu kən 18th ye lan.

## Lamintǝ
Mediterranean Sea

Mediterranean Sea

Kǝmaduwu Mediterraneanbe dǝ shima kǝmaduwu do Atlantic Ocean dǝro kǝllatawo, shi do Mediterranean Basin ye dǝrizana kuru cotto cidiye sha zaksana: gǝdi dǝlan Levant dǝ suro Fǝte Asia ye dǝlan. anəmlan yala Africa be, kuru fətelan kalangai Morocco-Spain be karəngə. Kǝmaduwu Mediterraneanbe dǝ nasha alamanna 2,500,000 km2 (970,000 sq mi) yeyi zamzǝna,[2] shido 0.7% cidi kǝmoduwu dunyabe dǝga wakiljin, amma shiye kǝmaduwu Atlanticbe dǝga kǝljin Strait of Gibraltar men—shi kǝmaduwu Mediterraneanbe dǝ suro Europe be dǝga kǝlzǝna dǝ. Morocco lan Africa lan—faraknzədə kilomita 14 (mi 9) bas.￼

Shaida kəla cidiben fəlezəna kəla saa miliyon 5.9 kozənadən, shi Mediterraneandə suro Atlanticben kamtəna kuru gana laa au cotto harzəna loktu saa 600,000ben loktu shiro Messinian salinity crisis gultindən kawu nji Zancleanbedəye shiga waltə səmbəliyinno saa miliyon 5.3 kozənadən.

Kəmoduwudə diwal zauro faidaa kasuwu-a bəlawurowu-aro zaman kureyedən, kasuwu-a ada faltə-a ndikate am nadəye banazəyin. Gargam nasha Mediterraneanbedə zauro faidaa nasha gədi-a fuwutə-a jama zamanbe kadaye asutəro. Daula Roman bedə karnuwa kadaro kəla kəmaduwuben nəm duno kəmaduwubedə rozəna kuru shima kəriye doni ci kəmaduwunzə samma sunotinmawo.

## Lamintǝ
Morocco

Morocco,

[d] hukumamen mairi Moroccobe,[e] lardə do nasha Maghreb yala Africa be lan kara. Yalalan kəmaduwu Mediterraneanbe-a fətenzən kəmaduwu Atlantic be-a surin, kuru gədinzən Algeria-a kalangainza mbeji, kuru anəmlan kalangai Fəte Sahara be-a. Morocco ye kərmai Spain ye Ceuta-a, Melilla-a, Peñón de Velez de la Gomera-a, kuru kərtawa sənana Spain ye kərmaizəna ci kəmaduwunzəye dəga kəlanzəro gozəna.[17] Nəm nguwu amyedə ta'adir miliyon 37 yeyi. Islam də adin hukumaye kuru adin duno'a, amma təlamma Arabic-a Berber-adə sandima təlamma hukumayewo. Kuruson, təlamma Faransa ye-a Moroccoye-adə zauro manatin. Ada Moroccobedə adawa Arabbe-a, Berber be-a, Africa be-a Europe be-a kəllata. Bərninzə kuradə shima Rabat, amma bərni kuranzədə shima Casablanca.￼

Nasha do Morocco'a sədin də zaman Paleolithic yen saa 300,000 kozənalan napsana. Mairi Idrisid ye də sha Idris I ye saa 788 lan kokkono kuru Morocco də'a mairi'a kəlanzaye'a sonotin, karnu kən 11th-a 12th-a lan, cidiya mairi Almoravid 'a Almohad 'a yen, loktu do I. Magreb.[19] Karnuwa kadaro hijra Arab be Maghrebro sadənadə karnu kən 7medən nəm nguwu jamabe nadəye falzəna. Karnu kən 15th-a 16th-a lan, Morocco də kərmaizəro barazana diyaye sorin, Portugal ye nasha laa səmowona kuru Mairi Ottoman ye gədi lan gayin. Mairi Marinid-a Saadi-a yedə, kərmai diyaye'a kəriwuzana, kuru Morocco də shima lardə yala Africa ye kərmai Ottoman ye lan təmowonawo. Daula Alawi be, shidoni kuro lardədəga sunotinmadə, kərmaiya suro saa 1631yen səmowona, kuru karnuwa indi fuwubedən nəmkam diplomaticbe-a kasuwube-a lardəwa Nasarabe-a faraksəna. Morocco ye nashanzə zauro faida'a ci Mediterranean ye dəye məradə Europe ye bəlin səsangəna; suro saa 1912 yen, France-a Spain-a ye lardə də'a nasha nzəliwoye ro yaksana, nasha dunyabe Tangier lan gənaza. Ngawo fitəna-a kuru kərmai kərmai colonialbe-ayen, suro saa 1956yen, Moroccoye kərmai kəlabe waltə səbandəna kuru waltə kəllatə.

## Lamintǝ
Berber

Təlamma Berberyedə, kuru sandiya təlamma Amazighyelan notənadə[a] au Tamazight,[b] sandima dalami təlamma Afroasiaticyewo. Sandidə kufu təlamma karəngən amma nguwuso təlamma kamanza asutinba amma Berberye manazandə, sandidoni asal yala Africaye.[5] Təlammadə sandima manatin kuru ruwotin gənyi.[6] Gargammamen, sandiya ruwo Libyco-Berber kureyedən ruwozana, shidoni kərmadəro Tifinaghlan mbejidə.[7][8] Kudəro, sandiya alfabet Latin Berberben au ruwo Arabicben ruwotin, Latində shima zauro nowatadəwo.[9][10][11]

Təlamma Berberyedə təlamma Romanceyedəa samun, amma yimlan sandiya təlamma falro bowotin, nguwusoro "Berber", "Tamazight", au "Amazigh". Təlammadə, gana dawunbaro, təlamma gozaa kozayin.[12] Gashiptə mbeji kəla futu təlammadəga yaktəyen suro dalami Berberben.[12][15] Təlamma Berberyedə zahirro tartip kalmabe cida-mauduwu-awo zayin.[16][17] Sandiye awowa phonologicbedə kada.[15]
Amma miliyon kada Morocco-a Algeria-a təlamma Berberye manazan, kuru amma gana Libya-a, Tunisia-a, yala Maliye-a, fəte-a yala Nigerye-a, yala Burkina Faso-a Mauritania-a kuru Siwa Oasis Egyptye-a.[18] Kuruson amma təlamma Berberye manazandə miliyon gana fəte Europeyen mbeji.[19] Tashlhiyt-a, Kabyle-a, Tamazight-a, Tarifit-a, Shawiya-a sandima təlammado Berberye zauro manatinmawo.[18] Lamba tawadəyedə tawatəro mowonjinba dalildə shima isawu zamanbe yala Africayedə gana shidoni koro kəla təlamma faidatəyen mbejidə, kuru isawu ayi mbejidə awo laa notəna mbeji.[20]

Ngawo kərmai kəlabe karnu kən 20medən, təlamma Berberyedə sandiya daptəna kuru darajanza gana yala Africayen zaksana.[20] Təlamma Berberye asutədə karnu kən 21medən wurajin, Morocco-a Algeria-aye təlamma Tamazightyedə təlamma hukumayero kəlzana suro saa 2011-a 2016-ayen.[20][21][22]

## Lamintǝ
Indo-Europe

Təlamma Indo-Europe yedə sandima təlamma fatoye yala Indiaye, kammabo Europeye, kuru Iranye plateauye. Təlamma laa Europeye fato adəyedə-Dutch, Nasara, Faransa, Portuguese, Russian, Spanish-a lardə notoyen fartəna woktu zammaanyedən kuru kərmadə nasha kadalan manatin. Fato Indo-Europeyedə dalami kadaro yekkata au yalla sənanaro, suronzan kufuwa usku təlamma nzadə kuro kənəngatin: Albaniaya, Armeniaya, Balto-Slavicaya, Celticya, Germanicya, Hellenicya, Indo-Iranianya, Italicya; yaktəwa gade laar kərmadə baro walzana.￼
Kudəro, təlamma Indo-Europeye fal-faldo amma təlamma asalye manazandə sandima Nasara-a, Spanish-a, Portuguese-a, Russian-a, Hindustani-a, Bengali-a, Faransa-a, Jamus-a; gade nguwudo kufuwa sənanaye manazandə tajirwa baro waltəyen kara.

Amma biliyon 3.4 ma kozəna (42% nəm nguwu amma dunyayedə) təlamma Indo-Europeyedə manazan təlamma buro salakyen—amma təlamma ndaso yayi manazan. Təlamma Indo-Europeye 446 yeyi mbeji, futu Ethnologueye somzənadən, surodən 313də dalami Indo-Iranianyero kara.[1]
Czech Republic

**Czech Republic**

Lardə Czech ye də, shi do ne Czechia lan notəna də, kuru gargam lan sha Bohemia lan notəna də, shima lardə do ne cidi lan bawo suro Europe dauye lan. Lardədə anəmlan Austria'a, fəten Germany'a, yala-gədilan Poland 'a, anəmgədilan Slovakia 'a.[15] Czech Republic də cidinzə kəla kauye shidoni nəmkura kilomita square 78,871 (30,452 sq mi) sətanadə kuru nguwusoro yanawu kəmaduwube-a kəmaduwube-a mbeji. Bərni kura lardəyedə shima Prague; bərni kura kura gade sodə sandima Brno 'a, Ostrava 'a, Plzeň 'a Liberec 'a.

Duchy Bohemia ye də sha dareram karnu kən 9th ye lan cidiya Moravia kura yen kokkatə. Mairi Roman Empire yero saa 1002 lan kasattəna kuru mairi ro wallono saa 1198 lan.[16][17] Ngawo kəriwu Mohács 1526yedən, cidiya Bohemian Crown be samma hangal hangallan mairi Habsburgbero kəllata. Ngawo saa miya karəngayen, Protestant Bohemian be kəriwudə shima kəriwu saa fiyakkəbewo. Ngawo kəriwu white mountain yedən, Habsburgs ye kərmainza dunowaro cado. Mairi Holy Roman Empire ye suro saa 1806 yen wurtənadən, cidi Crown yedə nasha Mairi Austria yero wallono.

Karnu kən 19 lan, cidi Czech yedə zauro cidaram kura ro wallono; kuru suro saa 1918 yen, lardədə nguwuso nasha Czechoslovak Republic buro salakyero wallono ngawo Austria-Hungary ye wurtənzəyen ngawo kəriwu dunyabe kən tilomi yen.[18] Czechoslovakia də shima lardə do suro dau-a gədi-a Europe ye lan majalisku demokəradiyaye lan kara loktu kəriwu ye sammason.[19] Ngawo tawadə Munich ye suro saa 1938 yen, Nazi Germany ye cidi Czech ye dəga səmowona. Czechoslovakia də waltə kalaktəna suro saa 1945 yen kuru ngawo saa yakkəyen lardə communist ye gədiye ro wallono ngawo kərmai dəga təmtəgəyen suro saa 1948 yen. lardədə kuru demokəradiya waltə kalaksəna. Yim kawu kəntawube 31 kəntawu December saa 1992 lan, Czechoslovakia də nəlefalan tartəna, lardəwanzə kəlanzabedə lardəwa kəlanzabe Czech Republic-a Slovakia-a ro walgada.

## Lamintǝ
Croatia

Croatia, [d] hukumamen Republic of Croatia, [e] shima lardə do dawu-a anəm-gədi Europe be-a, ci kəmaduwu Adriaticbedən. Yalafətenzən Slovenia 'a, yalagədinzən Hungary 'a, gədinzən Serbia 'a, anəmgədinzən Bosnia 'a Herzegovina 'a Montenegro 'a, kuru fətenzən Italy'a kalangai kuluwube. Bərni kura lardəye shiro Zagreb gultin də shima bərni kura lardədəye faldə, lardə'a findi'a. Bərni kura kura gadesodə sandima Split'a, Rijeka'a Osijek'a. Lardǝdǝ nǝmkuranzǝ kilomita square 56,594 (mil square 21,851), kuru nǝmngǝwu amnzǝbe miliyon 3.9 karǝnga.
Croatsdə Croatia zamannedəro dareram karni kən 6medən nazana, kuru nasha Roman Illyriaye. Karni kən 7 me lan, sandiye kalangaidə'a duchies indiro dakkada. Croatia də sha buro salak yin kərmai kəlabe ro asuzana yim kawu 7 kəntawu June ye saa 879 lan zaman kərmai Duke Branimir yen. Tomislav də shima mai buro salak ye wo saa 925 lan, Croatia'a daraja mairiyero habsəgəna. Loktu kəriwu kərmai Trpimirović ye dazənayen, Croatia ye kəlakəl kəlanzəye Hungary'a kəllatə suro saa 1102 yen. Suro saa 1527 yen, kənasar Ottoman ye'a sətanadən, majalisa Croatia ye Ferdinand I Austria ye də'a kərmai Croatia yero karza. Suro kəntagə Octoba saa 1918 yen kəriye slovenes'a, croats'a, serbs'a mairi Habsburgye'a nəm kəlanza'a kozanadə zagreb lan warma'ata, kuru suro kəntagə December saa 1918 yen mairi Yugoslavia'a kəllatə. Ngawo Axis ye Yugoslavia ro bətərəm sadənan suro April 1941 yen, Croatia nguwuso kəriye puppet Nazi ye dəro kəllata, kəriye kəlanzəye Croatia ye də. Kazadala kəriwuwadəye səkkə kərmai Croatiayedə koktəna, ngawo kəriwudəyen wakil kərmai Yugoslaviaye koktəma kuru kərmaidəye. Yim kawu kəntawube 25 kəntawu Junebe saa 1991 lan, Croatiaye kərmai kəlabe warmajiwo, kuru kəriwu kərmai kəlabedə saa diyau fuwubedən kənasartəna.
Mohammed Goni

**Mohammed Goni**
shidə cidama gomnatiyǝ shidoni Gomna kəriyǝ Borno yǝ, Nigeria yǝ (1979-1983) suro Republic Nigeria yǝ kən indimiyǝn.[2]

**Ngawo**

Mohammed Goni də suro saa 1942 yǝn sha Kareto lan katambo, nasha gomnati bəla Mobbar yǝ lan, kəriyǝ Borno yǝ lan. Moranti ya dawuyǝ Maiduguri yǝ dəro kərawono (1953-55), moranti yaye Borno ye dəro (1956-61), moranti yaye dəga Kano lan (1962-63) kuru moranti ya cidayǝ, jami'a Ahmadu Bello yǝ lan, Zaria lan (1964-87), na do nǝ BA (1964-87) səwandəna.
Suro saa 1977 lan, kamfani lardə Nigeria bǝ ro lewono.[3]

## Lamintǝ
Mandarin Chinese

**Mandarin Chinese**

Təlamma Mandarinyedə shima dalami təlamma Siniticye kurawo. Jili Mandarinyedə kashi 70% amma təlamma Chineseye manazandə nasha kura doni Yunnan anəmfəten səta Xinjiang yalafətelan səta Heilongjiang yalagədilan sətanadə. Tartəgənzədə shima bəlawuro kəske'a fantəgə'a yala Chinayedəro kəltəgəna anəm kau'adəro gəremiya, kuru tartə Mandarinye nasha kalangayyayedəa kəllata.

Jili Mandarinye kada, alammaanna anəmfəteyedə (Sichuanese kunten) kuru Lower Yangtzeyedə, təlamma Beijingyedən sandiya asutinba (au gana asutin). Amma sonyayi, Mandarində naptə kufuyen shima buro salakkin təlammado amma təlammadəye manazandə (biliyon fal karənga). Dalildo təlamma Mandarinyedə yala Chinayen gowotə kuru təlamma Mandarinye nguwuso yalalan towondində nankaro, kufudə yimlan yala Chineseyen bowotin (Chinese kəske: 北方话; Chinese adaye: 北方話; pinyin: Běifānghuà; lit. sp'ee yala).

Jili Mandarinbe ngəwunzaso sauti diyau mbeji. Datəram dareye Middle Chinesebedə suro jiliwa anyiben baro walzəna, amma laadə sandiya kəlzana dareram glottal stopbero. Jili Mandarinbe kada, Beijingye kunten, harawwa buroyedə gozana, shidoni təlamma Chineseye anəmyedən fatsəgənadə.
Bərni kura lardə China ye də, nasha təlamma Mandarin ye lan kara, adəye səkə təlamma adə zauro faida'a ro wallono. Təlamma laadə təlamma Mandarinyedə cidawu gomnatiyeya shararamma soye karnu kən 14medən faidatəna.[] Badiyaramma karni kən 20medən, təlammado Beijingyedə, awowa təlamma Mandarinye gadeya, təlamma lardəyero gowotə. Təlamma Chineseye nowatadə shima təlamma hukumaye Chinaye[4] kuru Taiwanye,[5] təlamma diyau Singaporeyedəye fal kuru təlamma arakkə United Nationsyedə fal.[6] Hijra karəngəyedə nasha təlamma Mandarin manajinma Chinayeya Taiwanyedə kərmadə təlammadə shima təlamma Chineseye nguwuro faidatinmawo kate amma Chineseye diasporayedən. Kuru shima təlam Chineseye zauro kəratinmawo.
## Lamintǝ
Munich

### Munich
Munich (3) shima bərni kura lardə Bavaria ye lardə Jamus ye də. Nəm nguwu am 1,604,384 sətana 30 Jimada Auwal 2024 lan,[4] shima bərni kura kən yakkəme nəm nguwu jamaye lan lardə Germany ye lan, ngawo Berlin 'wa Hamburg 'wa yen, kuru bərni kura do kəriye kəlanzəye gənyi ma, kuru bərni kura kən 11 me suro European Union ye də. Nasha bərni kura Munich yedə - bəlawa sənana'a bəla'a satellite'a kunten - am miliyon 3 napsana; kuru bərnidəye nashanzə kuradə fato am miliyon 6.2 yeyi kuru shima bərni kura kən yakkəmewo GDP lan European Union lan.[3] Ci kəmoduwu Isar yala Alps yedən, Munich  shima bərni kərmai Bavaria ye Upper Bavaria ye də, amma shima bəla do am nguwu'a Germany lan am 4,500 km2 woson. Munich də shima bərni kura kən indimi suro təlam Bavarian yen, ngawo bərni kura Austria ye Vienna yen. Bərni də'a buro salakkin suro saa 1158 lan bowotəna. Catholic Munich ye zauro Reformation də'a kattuwuzəna kuru shima na siyasaye nəm gade-gadeye loktu kəriwu saa fiyakkəyedən, amma zahirro sha letənyi yaye Protestant Swedes ye sha səmowona.[5] Sa Bavaria də mairi Bavaria yero 1806 lan koktənadən, Munich də dawudi kisandiye kura Europe yero wallono.

## Lamintǝ
Swedes

Swedes (Swedish: svenskar), au amma Swedish yǝ, sandima kaduwuwa amma Sweden yǝ, sandidoni kaduwu fal, ada, gargamma, təlamma. Sandidə ngəwunzaso Sweden-a lardəwa Nordic be gade-adə, taganasmaro, Finland mashiyedə, nadə sandima am ganawo, Swedish də təlamma lardədəye fal, kuru diaspora ngəwu lardəwa gaden, musammanno United States.￼

## Ilmu
Bayan gade: Su Sweden be

Kalima Nasarabe "Swede" də təlam Nasaraben tawattəgəna tən dareram karnu kən 16th ben kuru shidə gədi daube au gədi daube German be.[32] Swedish lan, kalmadə svensk, shidoni su svear be (au Swedes) lan karadə, am doni Svealand gədi Sweden dawubedən napsanadə,[33][34] kuru sandiya Suionesro suro gargam Tacitusben karnu buroye AD ben somtəna. Kalmadə suro Proto-Indo-European ben tuwandinro təmatəna, *s(w)e, futu Latin suusben. Kalimadə waneye maananzə "kamye (tribesmen). Maana fərtəbe-a asalbe-adə suro kaduwu Germanic Suebi ben təbandin, kuro su Swabialan gənatəna.[35][36][37]

## Lamintǝ
Glavda

### Glavda
Təlamma Glavda yedə (kuru sandiya Galavda, Gelebda, Glanda, Guelebda, Galvaxdaxalan notənadə) təlamma Afro-Asiatic ye shidoni kəriye Borno yelan manatinma, Nigeria yeya kuru lardə yalaye Cameroon yeya.[1]

Amma Gelvaxdaxa yedə Cameroon lan zauro gana (amma təlamma 2,800 yeyi). Təlamma dǝ, kuru Guélebda bowotində, nasha bəladiya su falyedən manatin, kalangai Nigeria yedən kara, anəm bəla Ashigashiayen (nasha Mayo-Moskotaye, fella Mayo-Tsanagaye, nasha yalaye). Kasuwu Nigeria ye mashiyedən zauro nowata, amma Cameroon lan təlamma Wandalayeya təlamma Mafayeya nadən təraana.
Guduf

### Guduf
Guduf-Gava (kuru Gudupe, Afkabiyelan nowotə) shima təlamma Afro-Asiaye shidoni kəriye Bornoyelan manatinma, Naijirialan manatin.Suro kakkadi saa 2006yen, Roger Blenchye Cinenidə təlamma təlammayero yakkono.[2]
Blenchye (2019) Cikidedə təlamma Gudufyero somzəna. 

## Lamintǝ