open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tunde King

**Tunde King** Sha Chasambo (24 Aug 1910) bawono(1980). Shima CEO juju Music bǝ Saa din, Saa 1920 lan Kayan nzu "Palm Wine" chido. 

## '''Kənənga'''
Abdulrafiu Babatunde King də nasha Olowogbowo do Saro ye nguwuzəna lan katambo, kəntawu August ye kawunzə 24 saa 1910 lan. Baanzə cidama kura sharaben Ilarolan, kuru loktu laa Fourah Bay, Sierra Leone lan napsəna.

Tunde King də mowonti primary Methodist ye-a mowonti kura Eko Boys ye-a ro kərawono. Sawanzə maarantaye shiro gita baktə səkkəliwo, kuru shiye kazadala karapka "area boys" ye do shago makanikiye West Balogun Street lan lezayin dəro wallono. Karapkadə zandezana, mbal sa'a kuru kaiyya sadəna, kareya cidabe ngalwotəgəye sandiya zorzana. Saa 1929 lan, King də cida maləmmaye sətana kuru loktu gana laa cidazəna naptə kaiyyama-a gita-a yen kuru am yakkə gita-a, samba-a maracas-a mbeji, dare tambourine-a, gita-banjo-aro faltəna. kuru sekere (sha gǝrjinma). Dau saa 1930s ye lan, kənasar ayi səbandəna, awowa rekodin gotin-a radiyo lan warmazayin, amma kuwami yaye bikkewa makkarye diolan təngatəgəna kənənganzə fandoro, nguwusoro kəlelewa namtə kəlanzəyen. Misallo, King ye bikkezəna loktu liita suwa suwunnam Oguntola Sapara ye suro kəntagə Yuni sa'a 1935 yen.

Kərigə dunyabe kən indimi suro saa 1939yen baditən, Tunde Kingdə soja'a kasuwube Marinesbero kara. Lagos ro waltəna suro saa 1941 lan, daji saa mewun tilon fuwuye dəro baro wallono. Shiga walta ci njiye Francophoneye alamanna Conakry-a Dakar-a lan bikkejinro asuzana, kuru Lagos ro waltəna saa 1954 lan. Saa 1980s lan bawono.

## Lamintǝ
Tunde Nightingale

**Earnest Olatunde Thomas** Sha chasambo 10 Dec 1922-181. **Tunde Nightingale** bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya juji yi ruwotuma.
## Lamintǝ
Tunji Oyelana

**Tunji Oyelana** Sha chasambo 4 Oct 1939. Kayama cidi Nigeria bǝ, kaya Folk yi rutuma, biske drama diyoma, malum muwuntiyi. Saa 1980 lan Award Noble Price for litorature lan chiwundo, saa 1994 lan biske drama "un disu" chido, saa 1996 lan kayan nzu "Beatification of Area Boy" chido, saa 2021 lan album nzu "I Love my country.
## Lamintǝ
Tuffa

**Tuffa** 
Tuffa dǝ shi tada kǝska bǝ. Kǝli mbeji kuru kimǝ yǝ mbeji 

## Misall
Duliya Tuffa zowin 

## Lamintǝ
Turkey

**Turkey**, rasmi Republic of Türkiye (Turkish), lardǝdo Anatolia lan suro Fǝte Asia be lan, nasha gana laa sha East Thrace lan bowotǝ suro Anəm-Gǝdi Europe bǝ lan. Yala lan kәriwu Black Sea-a; fuwu lan Georgia-a, Armenia-a, Azerbaijan-a, Iran-a; anәm lan Iraq-a, Syria-a, Mediterranean Sea-a (kuru Cyprus-a) -a; anәm lan kәriwu Aegean-a, Greece-a, Bulgaria-a. Am million 85 yeyi lardǝ Turkey ye dǝn kǝnǝngatǝna; nguwuso kaduwu Turkiye, amma kaduwu Kurdiya ye dǝ kaduwu gana kura dǝwo. 4] Lardǝ Turkey bǝ duno gǝnyi ro wallono, amma lardǝdǝdǝ ngǝwuso Muslimma. Ankara dǝ bərni kura lardǝ Turkeybe-a kuru bərni kura kǝn indimi; Istanbul dǝ shima bərni kura lardǝbe-a, kuru bərni kura lardǝ Europe bǝ-a. Bərni kurawa gade sandima İzmir, Bursa, Antalya, Konya kuru Adana.

## Lamintǝ
Tuareg

### Tuareg
Amma Tuaregyedə (/ˈtwɑːrɛɡ/; kuruson Twareg au Touaregro ruwotin; sunza: Imuhaɣ/Imušaɣ/Imašeɣăn/Imajeɣăn[10]) sandima kaduwu Berberye kurawo, adamen sunyimaso, sandidoni nguwuso nasha Saharayedən nabsanadə. anəmfəte Libyabe anəm Algeriabe-a, Niger-a, Mali-a, Burkina Faso-a, kuru yala Nigeriabe-a ro saadəna.

Tuaregdə təlamma su fal manazan, kuru sandiya Tamasheqlan nowotə, shidoni dalami Berberye fato Afroasiaticyedə.[13]

Sandidə amma dawu-dawudo kammabowoso adin Islamye sadində, kuru sandiya asal Berberye yala Africayedən kasharu, kaduwunzadə mosaic yala Africayeya (Taforalt), gədi dawuyeya, Europeyeya (barewu Europeye burwoye), sandiya bayantəna. kuru cidiya Saharabe Africabe-a, kawu musulummabe Maghreb-a kəriwuzayinro.[14][15] Kulashiwu laaye fərtə kaduwu Tuaregyedə Garamantesdo Fezzan (Libya)lan nabsanadə'a kəllata karnu duwu kən tilomi BClan səta karnu kən 5mi ADro saadənan.[16][17] Amma Tuaregyedə sandima kərmai Islamye yala Africayeya nasha Sahelye shitiyinzəyeya tarzayin.[18]

Garno naptəramma Tuaregyedə adamen nəm kaduwuye mbeji, daraja naptərammameya kuru daraja kaduwuyeya suro kəlakəl siyasaye woson.[19][20][21] Tuaregdə diwalwa kasuwuye trans-Saharanye kada sunotin kuru sandima am faida'a kəriwuwa nasha Saharayedən woktu kərmai kərmaiye-a ngawo kərmai kərmaiye-ayen.[19]
UEFA Champions league

## UEFA Champions league
(UCl aw loktu laan **UEFA** CL) bǝ lan notunaman. biske Dekkel bǝ sa,a sa,a lan baksan ma . karafka,a donyi Union of European Football Association (UEFA) bǝ kǝljin ma kuru karabka,a Dekkel bǝ kərye Europe bǝ baksan ma.

Biske champions League bǝ dǝ suro saa  duwun yar laarrin fiwun luko uwun bǝ  lan badiyada.(1955).

## Lamintǝ
UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) [a] shima cidaram United Nations (UN) do lamar nǝm kam dunyabe-a nǝm ngǝla dunyabe-a letǝgǝram lardǝwabe-a lamar ilmube-a adabe-a lan.
Umar

Umar ibn al-Khattab (Arabic: عُمَر بْن ٱلْخَطَّاب, romanized: ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb; c. 583  ⁇  November 644) shima khalifa kən indimewo, kərmai August 634 lan səta kərmai November 644 lan gozəna ro. Sawandәna zauro kura-a kәnәm-a annabi Islamye Muhammadbe
Umar Ibn Muhammad of Borno

Shehu Umar Ibn Muhammad dǝ shima Shehu Sanda Kyarimi, CBE, CMG, KBE, shima Shehu Dikwa bǝ kate-kate 1922 - 1937 kuru Shehu Borno bǝ ro wallono suro saa 1937 har saa 1967 ro lewono 

## Loktun nzu

Shehu Umar (shi Shehu Kyari Bornobe dәye) shima Shehu Dikwabe kate 1922 - 1937 -a kuru Shehu Bornobe 1937 - 1967. Suro saa 1955 yen, shiye durbar kura Kaduna yedəro lezəna loktu Elizabeth II ye ziyara sədənan. Saa adǝma dǝn, shiye haji Makka ro lewono.
Tyson Fury

Tyson Luke Fury 
 (12 kəntawu Ogustabe saa 1988 lan katambo) shima kam boksabe gonyi British bewo. Shiye gasawa dunyabe kada suro nəmkərawuben sətana, surodən ka'ala kəllata saa 2015lan səta 2016ro saadənan, ka'ala Ring magazinebe indiro kate saa 2015-a 2022-ayen, kuru ka'ala World Boxing Council (WBC)be saa 2020lan səta 2024ro saadənan. Karapka Boxingbe Dunyabe (IBO) zaman kərmaizə buro salakbedən naptə kam kurayen. Nasha amateurben, shiye medal ngarkime suro gasa dunyabe juniorbe saa 2006ben zuwuna; dinar suro gasa EU Juniorbe saa 2007ben; silver suro gasa Europebe saa 2007ben; kuru ABA super-heavyweight ye suro saa 2008 yen zuwuna. Daraja nasha ye lan, shiye gasa heavyweight ye kada sədəna, surodən ka'ala British ye indi kate saa 2011-a 2015-a ye mbeji; ka'ala Europebe saa 2014 lan səta 2015 ro saadəna; kuru ka'ala Commonwealth ye saa 2011 lan səta 2012 ro saadənan.
United Nations

United Nations (UN) dә shima diplomatic-a siyasa-a [kuruwu dunyabe] do sandima dalilnza bayanzәna dә sandima nәlewa lardәwa dunyabe-a nzәlewa-a, nәlewa lardәwa ndikate lardәwabe-a fuwutәbe-a, , kuru naptә dunowa  kalkalzәna.
United States dollar

United States dollar (simbol: $; currency code: USD; kuru sha US$ lan kurtǝyin, kuru shilan dollar-a kuru kunguna gade-a lan notin; dollar, U.S. dollar, American dollar, au colloquially buck) shima kunguna lardǝ United Statesbe-a lardǝwa gadebe-a. Kaida shiro Coinage Act sa'a 1792 dәye dola U.S. dә'a dola spaniyabe dә'a tilo sadәna, dola dә'a cent 100 ro yaktәna, kuru kәrmu dola-a cent-a lan kәrmu dә'a sәdin. Lardә U.S.be dә 

## Lamintǝ
Universal Declaration of Human Rights

Universal Declaration of Human Rights (UDHR) dǝ shima kakkadi lardǝwa gadebewo shido General Assembly lardǝwa United Nationsbeye kǝrtǝnzǝdǝye hakkinza-a nǝmkambe-a amsobe samma soye sǝkǝ. Komitet lardǝwa dunyabe Eleanor Rooseveltye kǝlanzǝ kǝrtǝnzǝdǝn, General Assemblyye sha Resolution 217 lan karǝngǝ kǝn yakkǝminzǝ kǝn 10 December 1948 lan Palais de Chaillot suro Paris, France lan gowono.

## Lamintǝ
Universe

Dunya dǝ samma na-a loktu-a kuru awowa sandilan mbeji. Shi dǝwo suronzǝn awoa mbeji samma so, awoa faidatan sammason, awoa zahirre-a kuru awoa zahirre-a, kuru adǝye sǝkǝ, jili dunowa-a awowa-a, kuru awowa sandilan tuwondinma so, sub-atomic particles lan galaxies sammason.
University of Maiduguri

**University of Maiduguri**
(UNIMAID) bǝ lan sun nzu notunaman. Suro bula maiduguri bǝ lan kara burni kura cidi Borno State Nigeria bǝ. Suro saa duwun yar laarrin fitulurrin luko uwun bǝ lan (1975) mowonti dǝ kokkada. Loktu dǝn mowonti dǝ shima mowonti kura wo keryǝ Nigeria bǝn zauro ilmu ngla ro diliwun nza ro gulzan. Daliwu duwu findin luko uwun ma kozana mowonti dǝn. Vice chancellor mowonti dǝ bǝ shima ( professor Umar Kyari Sandabǝ)

## Lamintǝ
Uranus

Uranus dǝ shi dunya kǝn tulurbe wo suro kǝngalben. Shidǝ gas jili cyan-colored ice giant. Nasha ngǝwuso dunya dǝ nji, ammonia-a methane-a lan tuwondin suro awowa zauro faida'a lan, shi donyi suro ilmu shillewuben 'kankara' lan bowotin ma.
Umar Usman Kadafur

**Umar Usman Kadafur**
(31 chidi 1976 lan katambo) siyasama Nigeria yǝ shidoni banama gomna kəriyǝ Borno yǝ tən chidi 2019 lan cidazənadə.

Kadafur də kəranzə buroyedə maranta buroye Mbulamel, Biu lan səbandəna. Ngawo adəyen mowonti secondary kimiyabe gumnatibe Monguno ro lezə shaida mowonti secondary koltəye səwandəna. Ngawo adəyen, kəranzə Jamiya Maiduguri lan gozə kowono, nadən cida gumnatibe kərawono.

**Gomna Cidabe**
Yim kawu kəntawube 26 kəntawu Aprilbe saa 2021, Gomna Babagana Umara Zulum, majalis kəriye Borno bǝro ruwozə kasada Kadafur'a gomnaro təkkəro mazəna yim kawu kəntawube 29 kəntawu Shawal səta kəntawu Maybe kawunzə 19 saa 2021 ro saadənan.

## Lamintǝ
Unai Simon

**Unai simon Mendibil** 

Sha chasambo (11/6/1997) dekkel diyoma cidi Spain bǝ kuru fato jetima karabka donyi La liga bǝ Atlétic Bilbao ro wa kuru cidi nzǝ Spain bǝ wa ro

## Lamintǝ
Uruguay

Uruguay (Spain: gədi Uruguay) (Spain: Republica Oriental del Uruguay), shima lardə do Anəm Americaye. Kalangainzə Argentina 'a fətenzə-a anəmfətenzə-a yekkata kuru Brazil 'a yalanzə-a yalagədizənanzə-a yero kalangaizəna, kuru anəmnzən Río de la Plata'a anəmgədinzən kuluwu Atlanticbe'a. Shidə nasha Cone Anəm Americabe. Uruguay də nashanzə alamanna kilomita square 176,215 (68,037 sq mi) yeyi. Nəm nguwu amyedə miliyon 3.4 yeyi, suronzan miliyon 2 karənga bərni kura lardədəye kuru bərni kuranzə Montevideo lan napsana 

## Lamintǝ
Usher

**Usher Raymond**  (Usher Raymond IV sha chasambo ( 14, 1978), shidoni sha Usher lan nowotǝnama, shima kayama lardǝ Americabǝ, kaya ruwotuma kuru bikke makkarbe diyoma. Shi donyi kaya suro R&B-a pop-a zamanbǝ lan nowatama sidinma. Usher dǝ buro salaklan album kǝlanzǝye shiro self-titled sidina suro saa (1994)  lan sǝdǝna, kuru shiro daraja suro dare saa 1990s lan ngawo album kǝn indimi shiro sadina, My Way (1997) dewa sutuluna lan. "Nice & Slow" dǝ shiye Billboard Hot 100 kǝn buro salakǝlan kǝn indimi fallo sǝdǝna, kuru "You Make Me Wanna... " dǝa kǝn indimi fallo sǝdǝna. "Albumnzǝ kǝn yakkǝmi, 8701 (2001) dǝ kǝnasar fuwujin kuru suronzǝ lan singl-a indi do lamba fal lan gozana, "U Remind Me" kuru "U Got It Bad", kuru "U Don't Have to Call" dǝ shima kǝn yakkǝmi wo". Kǝla dinaye dǝn miliyon 8 sǝladǝna kuru shiye Grammy Awards indi buro salakye dǝga suwondǝna nasha Best Male R&B Vocal Performance lan suro saa 2002-a 2003-a lan. 

## Lamintǝ
Usman Jibrin

**Usman Jibrin**
(17 kəntawu Nuwamba yǝ saa 1938[1] – 25 kəntawu Nuwamba yǝ saa 2018) shidə cidama askərraye Nigeria yǝ shidoni gomna kəriye yala-dawuye (kərmaaro kəriye Kaduna yǝ), Nigeria yǝ ngawo nasha yalaye dən shiga koktənayen loktu kərmai askərraye General Yakubu yen. Gowon.[2]

Namtə cidama askərraye lan, Kyari də suro fitəna batalion cidiyanzəyen ngawo kəriwu Nigeria yǝ July 1966 yen sədənan kəngatə. Daren shiye cizə soja'a Nigeriaye 1 Brigade-a kuru dalami soja'a artilleryye-a ro wallono.

Suro kəntagə Mayben saa 1967 lan, shiga gomna kəriye yala-dawubero wallono cidiya gomnati askərra Yakubu Gowonben. Shiye cidadə saa uskuro sətana kuru dawari kura bərni Kaduna yǝ fuwutəye yitagatsəgəna. 

## Lamintǝ
Usman Mu'azu

Air Vice-Marshal

**Usman Mu'azu**
(1942-2008) shima gomna askərraye kəriye Kaduna yǝ, Nigeria yǝ, kəntawu Razab bǝ saa 1984 lan səta kəntawu Shawur bǝ saa 1985 ro saadənan loktu kərmai askərra bǝ General Muhammadu Buhari. Nasha, kəriye Kaduna) Nigeria yǝ, suro saa 1942. Mowonti secondary lardəye Zaria lan kərawono, kuru mowonti kərmaiye jami'a Ahmadu Bello yǝ Zaria lan kara. Shiyǝ mowonti nzǝliwobe Nigeria bǝ, Kaduna dǝro karaa, kuru allamtǝ gade Fǝte Jamus bǝwa kuru lardǝ America bǝwa lan sǝdǝna. Muazu ye cida kada sədəna suro askərra samiye Nigeria yǝ lan, suro dən cida suro askərra samiye Nigeria yǝ lan cidazəna, kolleji cidawu bewa, Jaji'wa kuru kolleji allamtə bǝwa, sammaso Kaduna lan.

## Lamintǝ
Uzbekistan

### Uzbekistan

Lardə Uzbekistanbedə, shima lardə doni cidi indiro kəllata kuru suro Asia dawubedən kara. Lardəwa uwuye shiga dəriza kəlzana: Kazakhstan yalanzən, Kyrgyzstan yalagədinzən, Tajikistan anəmgədinzən, Afghanistan anəmnzən, Turkmenistan anəmfətenzən, adəye sha lardəwa indi kəla dunyaben dasagənadəye falro sədin, faldə shima Liechtenstein. Uzbekistan də suro lardə Turkic ye lan kara, kuru shiye suro karabka lardəwa Turkic ye lan kara. Uzbekdə shima təlamma ngəwuwo, amma Russian də zauro manatin kuru asutin. Islamdə shima adin kurawo cidi din, kuru Uzbeksdə ngəwunzaso Musulumma Sunni bǝ. 

## Lamintǝ
Vatican City

Bərni Vaticanye (/cvtɪkənˈsɪti/ c), hukumamen bərni Vatican yǝ kəriyedə (Italian: Stato della Città del Vaticano; ] bərni-kəriye, kəriye gana, kuru nasha dərizə kəlzəna, kuru gargamlan nasha Rome, Italy ye.[18][19] Italy lan kəlanzə kəlanzəye cowondo saa 1929 lan, Lateran Treaty lan, kuru shidə kalangai gade cidiya "kənganzə samma, kərmai kəlanzəye, kuru kərmai kərmaiye'a huwom'a" Holy See yedən, kəlanzəma kərmai kərmaiye cidiya shara dunyabeyen, shidoni bərnidə'a cissəyinma. kərmai kəriyebe loktu ganabe-a kərmai-a, diplomacy-a, kuru nəmkam ruhaniya-a. Vatican də shiye su pope ye'a, bərni-kəriye'a kuru gomnati Coci Catholicye dunya sammabe'a Holy See'a, Roman Curia'a. 2023.￼

Nəm kuranzədə hectares 49 (acres 121) [c] kuru saa 2023 lan nəm nguwu jamayedə 764, Shima bərni kura lardəye kən indimi nəm nguwu jamaye dinalan. Futu Holy See ye sha sunotin yeyi, kəriye Vatican City ye də kəriye coci ye au mairi'a Pope ye sha sunotin, shi do bishop Rome ye kuru kura Coci Catholic ye.[6][22] Cidawu kəriyebe kurakuradə samma maləmma adin Catholicbe asalnza gade-gade. Ngawo kərmai Avignon ye lan (1309-1377) pope so də nguwuso mairi apostolic ye dən napsana suro bərni Vatican ye lan, amma loktu laan mairi Quirinal ye lan napsayin suro Rome yen au na gaden.
Venus

**Venus** dǝ shi dunya kǝn indimiwo kǝngalbe lan.https://en.wikipedia.org/wiki/Venus#cite_note-Walker_2017-24 Shidə dunya terrestrialbe wo kuru shima zauro karəngə suro nəmngəwunzə-a nəmkura-a lan na dunowanzə Earthbe karəngənzə-a dəro. Venus dǝ zauro nowatama sau shi dǝwo kǝndaramnzǝ dǝwo dunonzǝ duno'a dǝn zauro duno'a wo, shi dǝwo nguwusoro carbon dioxide lan tuwondin dǝn, kuru sulfuric acid globeye dǝga sanin nzin tuwundin.
### Lamintǝ
Victony

**Anthony Ebuka Victor** 5 Jan 2001 bǝ lan katambo. **Victor** bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ, kaya Rap yi rutuma. Saa 2020 lan album nzu "Saturn" chido, sa,a lan kayan nzu "Ina Benz" chido.
## Lamintǝ
Victor Hugo

Victor-Marie Hugo (French: [viktɔʁ maʁi yɡo] i; 26 February 1802  ⁇  22 May 1885), loktu laan sha su'a namtǝram Ocean Man lan bowotǝ, shima ruwotǝwu lardǝ Francebe kuru siyasawu. Loktu cida kitawube saa arakkә kozәna dәn, shiye suro jili-a fasal-a kada lan ruwozәna 

## Lamintǝ
Vansbro Municipality

Bəladiya **Vansbro**yedə bəladiya Dalarna County suro Sweden dawuyedən. Naptəramzə bəla Vansbro lan kara. Loktu gomnati ganaye 1971 lan Järna'a, Nås'a Äppelbo'a kəlta bəla Vansbroye bəlində kokkada. Sudə bəla Vansbro lan gowotə, shidoni kuru na bəladiyayero walzənadə. Shi alamaram suye fǝlejin, ax (alama cidaram katakauye) kuru kashagǝr.
### Lamintǝ
Vasco da Gama

**Vasco da Gama**
Vasco da Gama dǝ sha chasambo (1460s-24,Lailahar 1524) shi kam cidi (portuguese) bǝ kureman shi (sailor) shima kam European bǝ buro yǝ indian ro lezinama suro maran nzu inji yǝn ( Cape of Good Hope) sun nzu notunaman. Yaski ro india diro lewono suro ma'ara inji yǝn 

## Kǝnǝnga nzǝ Buro yǝ
Vasco da gama bula donyi ( Sines ) bǝ lan suro kerwǝ Portugal bǝ lan sha katambo , birthday nzu yim 5th bǝ lan, kureman shi askar bula ( Sines ) bǝ din suro saa 1490 bǝ lan yim (  4-july-1497 ) da Gama dǝ ma'aran nzu jiye guda diyau gozu india diro lewono ( The sao Gabriel, The sao Refael, The Berrio and a Storage ship of unknown) sandi attima su ma'aran nzu jiye diyau diwo.

## Lamintǝ
Vincent Aboubakar

**Vincent** də katambo saa(1992) bəlan, dekkel boktuma cidi kamerun bə. Kamerun ro Dǝkkel suro saa duwu indin miyon bǝ  lan badiywo no(2010)

## Lamintǝ
Vincent van Gogh

**Vincent van Gogh** sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu Armalan bǝ  lan saa duwu ubn fiwun yaskin bǝ lan (1853)

## Kenenganze buro ye
Vincent Willem van Gogh dә kawu 30 kәntawu saa 1853 lan Groot-Zundert lan, lardә Catholicye North Brabant yǝ Netherlands lan dәn cido. 24] Shi shima tada Theodorus van Goghbe buroye do kənəngatəna wo (1822 ⁇ 1885) Minista Coci Dutch Reformed ye, kuru kamun nze, Anna Cornelia Carbentus (1819 ⁇ 1907). Van Gogh dә sunzә kakanzәye-a yannzәye dә-a dәn suwandәna kiramin nze dǝ gaiduma sunza fal.

## Kǝrmu Nzǝ
Yim mi yon laarrin bǝ lb kǝntawu maram bǝ lan sa,a duwu uskun fillaarin bǝ lan (1890) Vincent van Gogh kurta kurta fainti bǝ diyoma. Bula Groot-zundert bǝ lan sha chesambo kirmaro (Holand) bǝ lan notunama. Sa,a duwu uskun fiwun yaskin bǝ lan. Bula Auvers-sur-oise (faransa) nadin babno saa (1890) bǝ lan.

## Lamintǝ
Vinícius Júnior

**Vinícius Júnior** au **Vini Jr.** sunze notunama sha chasambo yim miyon indin bǝ lan saa duwu indin bǝ lan. Vinícius Júnior dekkel boktuma cidi Brazil be. Kasadanzǝ ro dinalan sunzu notuna.

## Lamintǝ
Virgil

**Publius Vergilius Maro** (Classical Latin: [ˈpuːbliʊs wɛrˈɡɪliʊs ˈmaroː]; traditional dates 15 October 70 BC  ⁇  21 September 19 BC), sha Virgil au Vergil lan bowotin (/ˈvɜːrdʒɪl/ VUR-jil) suro tǝlam Nasarabe lan, shiye kazadala Romanbe zaman Augustanbe wo.
## Lamintǝ
Virginia Woolf

Adeline Virginia Woolf (Stephen; 25 January 1882  ⁇  28 March 1941) shima kakkadi ruwotuma lardǝ England bewo. Shima kam falro gotəna kəla  kitawuwa zamanbe zauro faidaa karnu kən 20th belan. Shiye zaumaro faidata stream of consciousness ye dǝga fuwuzǝna kǝla awo laa hawarbe ro.
Victor Osimhen

**Victor Osimhen** 

sha chasambo sa,a duwun yar laarrin fillaarin uskun bǝ lan. Shi dekkel baktuma. Cidi nze Nigeria bǝ ro dekkel boksuna saa duwu findin tulurin bǝ lan. Fuwu baktema karabka donyi Serie A bǝ Napoli F.C bǝ dero.

## Lamintǝ
Victor Uwaifo

**Victor Efosa Uwaifo** Sha chasambo yim mǝyon luko diyon bǝ lan kǝntawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon tilon bǝ lan sha katambo (14 March 1941)

## Bawono
Yim findin uskun bǝ lan kǝntawu shawal bǝ lan suro saa duwu find findin tilon bǝ lan bawono ( 28 Aug 2021) .Victor Uwaifo be lan sun nzu notuna ma, Kayama cidi Nigeria be, kaya ruwotuma.suro saa 1964 lan Award First Gold Disc Africa lan chiwundo.
## Lamintǝ
Vladimir Lenin

**Vladimir IIlyich Ulyanov**
**Vladimir Lenin** bǝ lan sun nzi notunaman Sha chasambo yim mǝyon bǝ lan kǝntawu shawul bǝ lan suro saa duwu miyon uskun fitulurrin bǝ lan(1870)

## Bawono
Yim findin tilon bǝ lan kǝntawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin findin luko diyon bǝ lan(1924). Vladimir Lenin dǝ shi fuwutu cidi Russian bǝ (Revolutinary) kureman attǝyǝy shi lawyer. Shima kura karabka (Bolshevik Party) bǝ . kureman attǝyǝy (October Revolution) shima kuran nza wo. Lenin shima kura lardi (USSR) buroye kureman shima Russia diwa sumowu suro saa duwun yar mǝyon tulurin bǝ lan (1917) kam zauro kasadiwa rintama loktu nzin attema nankaro cidan nzi (Lǝninism) bǝ lan botin.

## Lamintǝ
Voltaire

**Voltaire** 
(François-Marie Arouet) Voltaire. bə lan sun nzu notunaman də shi malum philosophy bə cidi Faransa bə . Suro saa duwu mǝyon araskin filaarin luko diyon bə lan suro Bula (Poitou) bə lan wura wono.

## Kenenganze buro yǝ
François-Marie Arouet dә Paris lan cido, ndusoye uwu François Arouet dәye dәn, laure dәye kam gana laa kәriwuye dәye, kuru yanzә, Marie Marguerite Daumard dәye, ndusoye dәye suro daraja kәlanzәye dәn gana laa dәn. Tawadǝa laa kǝla loktu Voltaire be kǝnǝngatǝnzǝ dǝga wuzǝna, dalilnzǝdǝ shiye gulzǝna kǝntagǝ Februarybe 20 saa 1694 dǝlan, shiye kam kǝnǝngatǝnzǝ kǝlanzǝye, Guérin de Rochebrune au Roquebrune. Yanzә indi dә, Armand-François-a Robert-a dә kәla kәnәngalan dәn kәmuza, kuru yanzә Armand-a yanzә Marguerite-Catherine-a dә kәnәngalan dә kәmuzanzәn saa tulur-a saa tulur-a. "Zozo" lan bowotiyin, Voltaire dә kәntawu Novemberbe kawunzə 22 saa 1694 lan, François de Castagnère, abbé de Châteauneuf-a Marie Daumard-a, kamu kamu kamuwanzәye dәye, sandiya kәrmuwa kәrmuwabe ro sadәna. 13] Jesuitye Collège Louis-le-Grand (1704 ⁇ 1711) lan ilmu nzundu Latinbe-a, ilmu adinbe-a, kuru ilmu rhetoricbe-a sǝraana; ngawo saa kadayen shiye tǝlam Italianbe-a, Spanishbe-a, kuru Englishbe-a tǝlamzǝna.

Loktu shiye sǝkǝra dǝga kolzǝna dǝn, Voltaire dǝ shawari sǝdǝna kǝlanzǝ ruwozǝro, raido bawanzǝye kǝlanzǝro, shidoye sǝkǝ shi lauye ro walzǝna dǝn. Voltaire, Paris lan cida kam notary'a banazǝyin, loktǝnzǝ ngǝwuso kǝla kǝrawunzǝben sǝdǝna. Sa babanzәye adәga asuzәna dәn, Voltaire ro kәrawu kәrawo ro zuwuna, adәro Caen, Normandy lan. Amma kam dәye fuwuzәna ro ruwozәna, kitawuwa-a kәrawu-a hawarrabe-a fando. Voltairebe nәm hangalnzә dәye sәkkә shiye zauro notәna suro fatowa aristocraticbe laa dәn shiye kәltayin dәn. Suro saa 1713 lan, baanzǝye cida sǝdǝna kǝla shiye katiwu amari Faransabe bǝlinbe Netherlands lan, marquis de Châteauneuf [fr], Voltaire's godfather's brother. Suro The Hague yen, Voltaire dǝ zauro kam lardǝ Francebe lardǝ Protestantbe Catherine Olympe Dunoyer lan bowozǝna dǝro kǝrawuzǝna (shido shiga 'Pimpette' lan nowotǝ). Kǝla lamar kǝrawunzǝbe dǝ, zaumaro zaumaro zǝkcin, de Châteauneuf dǝye asuzǝna kuru Voltaire dǝye sǝkǝ lardǝ France yǝ ro waltǝ sǝkǝ suro saa dǝben.

## Kǝrmu nzǝ
Suro bula (Paris) bǝ lan bawono. Suro saa duwu mǝyon tulurin fitulurrin uskun bǝ lan (1778)

## Lamintǝ
WHO

**WHO** World Health Oganization bǝ lan sun nzu notunaman karabka la nasha (UN) bǝ Headquaters nza bula (Geneva) bǝ lan suro cidi (Switzerland) bǝn. Yim tulur bǝ lan kǝntawu chidi bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fidiyon uskun bǝ lan karabka dǝ kokkada. (7-April-1948). Karabka shima dǝ dinaro bana diyo ro kokkada (UN) sandi ma karabka shima dǝ koksa. 

## Laminatǝ
Waconzy

**Obinna Kelvin Anyanwu** sha chasambo 10 Aug 1983. Waconzy be lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria be, kaya rutuma, Izuni yuma. Saa 2010 lan kayan nzu " I Celebrate " chido, saa 2013 lan kayan nzu "Money Back Guarantee" chido.
## Lamintǝ
Waidi Ayinla

### Waidi Ayinla
Waidi Ayinla yusuf gbogbolowo , Ayinla omowura lan sha buwozan ma, Sha chasambo 1933-6/5/1980 shi kayama cidi Nigeria bǝ kuru kaya ruwotema.
## Laminte
Wanda Vázquez Garced

**Wanda Vázquez Garced**

Wanda Emilia Vazquez Garced (July 9, 1960 lan katambo) siyasama kuru loya Puerto Ricoye shidoni Gomna Puerto Ricoye saa 2019 lan səta 2021 ro saadənama. Kawu kərmainzə gomnayero waljinro, shidə secretary sharaye kən 19 me, saa 2017 lan səta 2019 ro saadənan. Wakil jamiyya fuwutəye bəlin-a jamiyya Republicanye-a Puerto Rico ye, Vázquez də shima gomna kamuye kən indimi suro gargam Puerto Rico ye lan, ngawo Sila María Calderón yen. . Shiye ofis dəga səmowona ngawo Ricardo Roselló ye cidanzə kolzənayen, kuru sharaye gomnati Pedro Pierluisi ye dəga baro sədənan, ngawo Telegramgate Scandal yen. Yim kəntagə Ogustabe kawunzə 16, saa 2020-lan, karno Gomna Puerto Ricobero karno Jami Fuwutəbe Bəlinye səwandənyi suro karno saa 2020-yedən, Pedro Pierluisi-ro shawa.

Vazquez Garced ye kərmairo kərmai də shima dawudi shawari kura do shararam kura Puerto Rico ye gozənama, kəla lamarra Senado de Puerto Rico v. Hon. Pedro R. Pierluisi; Adəye gomnati Pedro Pierluisi ye dəga baro sədəna, kuru doka 1952 ye dəga dunowaro sədin kəla gomnati kərmaitəyen.

Yim kawu kəntawube 4 kəntawu Augustbe saa 2022-lan, Vázquez-a FBI-ye cita, kəla riswa kəmbuyen, kəla rishwa kəla kampainzə gomnatiye saa 2020-yedən; shiye Komishina cidaram kungənaye dəga kolzəro mazəna.[10][11]

## Kənənga-a ilmu-a buroye
Vazquez də Santurce lan katambo, San Juan lan kuru Guynabo lan wurano. Amnzǝ kura cidaram lan cidazayin, babanzǝ dǝriwu. Yanzə bawono sa'anzə 53. Babanzə waltə nyiyazəna saa findiro. Shiye yanzəgana gana-a yanzəgana feroye kura-a mbeji. Kəranzə buroyedə mowonti Ramón Marin-a Margarita Janer-a Guaynabo, Puerto Rico lan badiwono. Vázquez də gananzən shara kəratə badiwono. Suro koro laayen wono shiye faraskəramma TVye alamanna Hawaii Five-O yeyi rokko bawanzəyen kurun, adəye səkə shiye cida jili anyi zəgaiya səraanaro asuwono. Vázquez də Jamiya Puerto Rico yen kərawono, nadən digirizə bachelorye tamozəna. Ngawo adəyen, liita Jurisbe (J.D.) dəga tamozəna Jamiya Interamericabe Puerto Ricobedən.[13]

## Cida
[alama]

Nasha adə ngalwotəgə məradəzəna. Rangǝnǝm banagǝmin shiro yiralan. (Kǝntawu Ogustabe saa 2019)

Suro saa 1980s yen, Vázquez də cidaram fatowa Puerto Rico ye lan cidawono. Daji naptə loya bəlaye fasal sharaye Puerto Ricoye lan saa 20 ro cidawono. Vázquez də lamar fitəna fatoye-a jinsiye-a lan nozəna. Kuruson nasha nəmzalumye ofis prosecutor Bayamónyedən cidazəna.

Suro saa 2010 lan, Vázquez də sha Ivonne Feliciano'a falzə kura Ofis Hakku Kamuwaye jaziradəye ro wallono.[14] Yim kawu kəntagə Nuwambaye kawunzə 30, saa 2016 lan, Gomna kartəna Ricardo Rosselló ye sha nəm shara Puerto Rico yero karzəna. Shiga tawattəgəna kuru rawozana kəntagə Januarybe kaunzə 18, saa 2017-lan.[15]
Wandaladə

**Wandala language**
Wandaladə, kuru Mandara au Mura'lan notənadə, təlamma Chadicye suro təlamma Afro-Asiaticyedən, Cameroon-a Nigeria-alan manatin.[2]

## Samtǝ nasha cidiben
Wandaradə amma 23,500 manajin yala Cameroonben kuru am 20,000 manajin Nigerialan.[2]

Cameroonlan, Wandaladə Mora-a kornzə-alan manazan (suro Mora massif-a kuru sədiya dərizə kəlzənadən) amma 23,500 manazan. Kuru shidə təlammado nasha Mayo-Savaye sammasoye, kaduwuwa yala kau Mandarayedəye.[3]
Kәriwu

Kәriwu dә shima kәriwu askәrbe dunowa kate lardәwa, gomnatiwa, jamiwa, au karapkawa askәrwa kәriwube jili askәrwa kәriwuye, am kәriwuye, kuru askәrwa kәriwuye.
Washington, D.C.

**Washington, D.C.**

saində sandiro saində District of Columbia kuru nowatadə shi Washington aw D.C. lan notənadə shima bərni kura lardə America ye kuru district of Columbia ye. Bərnidə kəla kəmoduwu Potomacben kara, Virginia'a farzəna, kuru kalangai cidibe Maryland'a yalanzə-a gədinzə-a lan kara. George Washington, kura lardǝ Amerikabe buro salak be dǝ ro sunzǝ codo. District də sunzə Columbia, kamu lardədəye. 

Dustur U.S. ye suro saa 1789 ye dəye federal district cidiya kərmai majalisku U.S. ye lan koktəro bowono. Adəye səkə, Washington, D.C. də, nasha kərye ndasoye gənyi, kuru kəlanzəma gənyi. Residence Act də, kəntawu July ye kawunzə 16,suro saa 1790 lan gotəna də, bərni kura lardəye ci kəmoduwu Potomac ye də'a koktəro kasatsəna. Bərni də'a saa 1791 lan kokkatə, kuru majalis kən 6 me də samno buro salak ye də'a gar Capitol ye tamotənyi lan saa 1800 lan cedo ngawo bərni kura də Philadelphia lan zuzənayen. Suro saa 1801 yen, bəla Columbia yedə, buron nasha Maryland'a Virginia'a yedə kuru naptəramma Georgetown'a Alexandria'a də'a surodən mbeji də, hukumamen sha bəla kərmaiye ro asutəna; buro salakkin, bərnidə naptəram gade suro district kurayen. Suro saa 1846 yen, majalisku ye cidi do Virginia ye cezəna də'a kalaksa, bərni Alexandria ye də kunten. Suro saa 1871 be lan, bəladiya fal nasha district də ye gafsənadəro kokkono. Kasadəwa kada kənasartənyi kəla district də'a kəriyero kalaktəyen tən suro saa 1880s lan; bill kəriyebedə majalis wakilla ye suro saa 2021 be lan kozana amma majalis kura U.S. yedəye kasatsənyi. 

suro Saa 1791 be lan Pierre Charles L'Enfant ye sha kurzə, bərni də'a na diyau ro yakkata, dawu gar Capitol ye də'a kuru nguro'a 131 suronzən mbeji. Kom-komi 2020 ye lan, bərni də nəm nguwu am 689,545. Am bəladiya Maryland'a Virginia'a yedə nəm nguwu am bərnidəye'a miliyon fal'a kozənaro səsangəna loktu cida magəyen.[12] Nasha bərni kura Washington yedə, shidoni nasha laa Maryland'a, Virginia'a, West Virginia'a suronzən mbejidə, shima bərni kura kən tulurmin lardədən, nəm nguwu am miliyon 6.3 suro saa 2023 yen.[6] Mayor bəlaye kartəna'a kuru majalis am 13'a də sandima district də'a sunotin tən saa 1973 lan, amma majalisku ye kərmai doka bəlaye'a faltəyedə nanzan mbeji. Washington, D.C. lan am bəladən dasawunadǝ, daraja federalben, siyasamen hakkinza bawo sau am bǝladǝn dasawunadǝ wakil karnobe suro majaliskuben ba nankaro; am bərnidəye wakil majaliskuye fal karzayinba majalis wakilla U.S. yero karzayin. Kartəwu bərnidəye kartəwu kura lardəye yakkə karzayin futu doka Twenty-third Amendment ye lan

## Laminte
Wasiu Alabi Pasuma

**Wasiu Alabi Oletola (Pasuma)** 
sha chasambo yim findin tulurin bǝ lan kintawu jimada auwal bǝ lan suro saa duwun yar laarrin firakkin tulurin bǝ lan sha katambo (27-Nov-1967). **Oganla** be lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria be, kaya Fuji yi rutuma, biske drama diyoma.
## Lamintǝ
Wazir Akbar Khan

**Amir Akbar Khan** (امير اکبر خان), shima mai Barakzai ye, jeneral, emir saa falro, kuru dareram lan wazir/waratatəma Dost Mohammad Khan ye hatta kərmunzə saa 1847 lan. Suwanzə kəriwu Jamrud ye saa 1837 lan badiwono. Wazir Akbar Khan də kəriwu Anglo-Afghan ye buro salak ye də lan cidazəna, shi do saa 1839 lan səta 1842 ro saadəna ma də. Shi də zauro nowata kəla kərmai jamiyya lardəye Kabul ye lan saa 1841 lan səta 1842 ro saadənan, kuru soja'a Elphinstone ye'a Gandamak lan cezəna kawu 1842 ro saadənan. bas kənəngatəma, banama liyita William Brydon, nazəgəna suro saa 1842 lan, suro saa 1842 lan, suro saa 1842 yen, shima mairi Afghanistan ye ro wallono, kuru shima kərmai dəga sunotə hatta Dost Mohammad Khan ye waltəna suro saa 1843 yen.
Wale Soyinka

**Wale Soyinka** akinwale oluwale babatunde soyinka sunze yorobalan notunama sha chasambo yim miyon yakkin bǝ lan kintawu maram bǝ lan saa duwun yarlaarrin fyakkin lukodiyon bǝ lan. Wale Soyinka biske diyoma adiyey kureman kakkadi rowotuma (novel).

## Lamintǝ
Walt Disney

**Walter Elias Disney**
bǝ lan sun nzu notunaman sha chasambo yim uwun bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan suro saa duwun bǝ laarrin tilon bǝ lan.(5-December-1901)

## Kenenganze buro yǝ

## Bawono
Yim mǝyon luko uwun bǝ lan kǝntawu jimada gaji be lan suro saa duwun yar laarrin firakkin araskin bǝ lan (15-December-1966)   kasuma keryǝ Amerika bǝ , Biske animation bǝ  diyoma, kakkadi  rowotuma, Attǝyǝy kureman biskǝ makar  bǝ ro izini yoma. Walt Disney kam kasadiwa rintama zauro dinalan sun nzu notuna. Nasha biskǝ biske bǝ lan karno 20th century bǝ lan kam jirin nzǝ yǝyi bawo. Gudumuwan nzǝ zauro china nasha biske makar bǝn. Shima (Walt Disney company) burozi koksu.

## Lamintǝ
Weird MC

**Adesola Adesimbo Idowu** 9 july 1970 belan sha katambo. Shola  Idowu be lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria be, kaya Rap yi rutuma, umurni tuma
## Lamintǝ
Whitney Able

**Whitney nees Able** Sha Chasambo suro saa duwun yar laarrin fiskun indin bǝ lan sha katambo 1982. Biske makar bǝ diyoma cidi America bǝ. Saa duwu indin mǝyon be lan 2010 biske makar nzu ye  "Monsters" su lan notunaman chido.
## Lamintǝ
Wikipedia

**Wikipedia** ( /Wikipedia/(fanedo) wik-ih-PEE- dee- au biyi /wiki-/( kǝrǝnnedo) wik-ee-) insakulofidiya də, shi deye shidoni tǝlam gade-gade kada sabkataa suronzǝn shidoni jami bana diyomasoye Sha rowozayin(kǝranyewu) ngawana kǝlliyau fete farakko ( ngulji-ngulji so baro) amdoni Sha rowotǝma  (Editors) dǝ, sandiya wikipedians lan  bowotin.

Wikipedia dǝ shi na nazaru kǝndoye kurama, duksur ilmu dina yǝdǝn.

shi wikipediya dǝ, shiye fal dau shafi-a je tattawu yǝ Sandi mewu dinaye ye la dǝn. Futu daji Similar web diye xx ; har saa dǝwu indin findin indin ro ciwudo son, wikipedia dǝ shima kǝn tulur miye dau shafi'wa je tattawu ye dina yǝ dǝn.
Buro salak lan təlam Nasarayen bas mbeji, Wikipedia təlamma 340 ma kozənalan mbeji kuru shima website kən ləgarme dunyalan zauro ziyaratinmawo. Wikipedia Nasarabedə, ruwowa miliyon 7 samin mbeji, shima kurawo suro kitawuwaben, shidəwo sammason ruwowa miliyon 65 samin mbeji kuru ziyara naurabe biliyon 1.5 samin səsangəna kuru ruwowa miliyon 13 suro kəntawuben (alamanna ruwowa 5 second woson) kəntawu Aprilbe saa 2024 suro saa 5,2020ben. Wikipedia lan faidatəye də lardə America lan fəlejin, amma Japan-a, United Kingdom-a, Germany-a, Russia-a də falnzawoso kashi 5% yeyi sədin.

Wikipedia dəga zazaksana kəla ilmu demokəradiyaro kalaktəro, nəm faraknzə-a, garnzə gade-a, ada-a. Wikipedia də gomnatiwa lardəye laaye sandiya sasərzana, warakka taganasbe lan səta na sammaro saadəna. Wikipedia's editors kəlanza kəltəmasoye kəla maudua kadayen ruwozana yayi, shi encyclopediadə sha zorzana kəla nəmgade jinsiben, alamanna nəmgade jinsibe kəla kamuwaben kuru nəmgade kəla cidiben kəla Global Southben. Wikipedia ye nəm kasatsana də suro saa 2000 yen nguwuro zortəna yayi, loktu nguwuro ngalwozəna, dareram saa 2010 lan səta fuwuro saadənan zauro zazaktəna. Hawar kəla breaking newsben ruwotənadə ngəwusoro bayan kərmabe kəla lamarra anyiben təbandin.

## Lamintǝ
Will Aitken

**Will Aitken** də kitawu ruwotəma, hawarwu kuru fim bastəma America-Canada ye. Asalnzədə Terre Haute, Indiana lan, shidə Montreal, Quebec lan kara tun bərni shima dəro lezə jami'a McGill yero saa 1972 lan kərawono. Montreal lan, shima bərni dəye kitawuwa LGBT yǝ buro salakye, Librairie L'Androgyne, suro saa 1973 yǝn koksənamawo. Kuruson naptə hawarwu kisandi bǝwa fim bastəma-aro fatowa hawarbe kadaro cidazəna, [3] CBC-a, BBC-a, Radio jamaye lardə bǝwa, Globe'wa Mail'wa, Maclean-a, Paris Review-a, Christopher Street-a National Post-a kunten. Shiye kitawunzə buro salak bə, Terre Haute, suro saa 1989 lan bakkono.[4] Shiye kitawuwa gade yakkə baksəna.[3] Shiye kəra fim bə kərazəna Dawson College suro Montrealyen.[1] Suro saa 2011 lan, kərmu Venice lan baksəna: Fim Queerbe Kulashi, kulashi kəla fim Luchino Visconti bə saa 1971 bə kərmu Venice lan, naptə nasha Arsenal Pulp Pressbe Fim Kulashibe.[1] Kitawunzǝ saa 2018 bə, Antigone Undone: Juliette Binoche-a, Anne Carson-a, Ivo Van Hove-a kuru Nzundu Rattǝgǝbe-adǝ jami'a Regina bə baksǝna. Kitawudə shima dareramma Hilary Westonbe 2018be shiro Trust Prize gultindəro.

## Lamintǝ
William, Prince of Wales

**William**, Mai Wales ye (**William Arthur** **Philip Louis**; 21 June 1982 lan katambo), shima kərmai British ye waratatəma. Shidə tada kura mai Charles III-a Diana-a, mai Walesbe-aye. William də sha zaman kərmai kakanzəye, Maira Elizabeth II ye lan katambo. Mowonti Wetherby-a, mowonti Ludgrove-a, moranti Eton-a lan kərawono. Jamiya St Andrews yen degree kəra cidiye səwandəna na do kamunzə fuwuye Catherine Middleton'a kəllatənadən. Sandiye nduli yakkǝ satana: George-a, Charlotte-a Louis-a. Ngawo jami'a yen, William ye mowonti askərraye royal Sandhurst lan kərazəna kawu regiment Blues-a Royals-a ro cidajinro.
Williams Kazmaier

**William Kazmaier** (kəntagə Disembaye kawunzə 30, saa 1953 lan katambo) də kam Americaye kam kura dunyabe duno'a, kam duno'a kuru kam ngalwo'a. Loktu cidanzə kuradən, rekod dunyabe duno-a kam duno-aye 40 samin sətandəna, kuru gasa dunyabe indi kəlakəl duno-a dunyabe (IPF)-a kuru ka'ala kam duno'a dunyabe yakkə-a zuwuna. Suro saa 1980s yen, Kazmaier də zauro nowata ro wallono kəla shi "kam duno'a dəwo ngaltema kənəngatəma də" duno am duno'a karnu kən 20th ye dəga kalkalzə kuru kozəna lan. Shiga kam duno'a biske makarrema zaman sammabe ro gozana, kuru shiga International Sports Hall of Fame ro saa 2017 lan sadǝna.

## Lamintǝ
Winston Churchill

**Winston Churchill**
Sir Winston Leonard Spencer-Churchill. Winston Churchill bǝ lan sun nzu notunaman Sha chasambo yim fyakkin bǝ lan kǝntawu jimada gaji bǝ lan saa duwu mǝyon uskun fitulurrin luko diyon bǝ lan(1874)

## Bawono
Yim findin luko diyon bǝ lan kǝntawu Razab bǝ lan saa duwun yar laarrin firakkin luko uwun bǝ lan (1965) Winston Churchill dǝ siyasama kura keryǝ English bǝ . Prime minister indi ro chido cidi United kingdom bǝ din. Buro bǝ loktu kiru dina bǝ indin bǝ din.(World war II) . Kin indin bǝ suro saa duwun yar laarrin fiwun bǝ lan.(1950)Winston Churchill dǝ shima kam buroye prime minister indiro rozu. Gwawonzun dumaye waltu rozuyi.

## Lamintǝ
Wizkid

**Wizkid** ayodeji ibrahim balogun sha chasambo yim meyon arakkin bǝ lan kentawu maram bǝ lan saa duwun yar laarrin fillaarin. (July 16, 1990) shi kam guro surulere bǝ suro bula lagos bǝ lan notunaman. Wizkid sunzu notunama kayama Nigeria bǝ rintama atteyey kaya rowotuma.

## Kenengan nzǝ buro yǝ

## Lamintǝ
Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (27 kəntawu Razab yǝ suro saa 1756-5 sha katambo) kəntawu Jimada gaji yǝ suro saa 1791 bawono) shima kayama kura kuru taasir zaman kurebǝwo. Kənənganzə gana dəman, nəm duwan awo ləbtəye-a nəm ilmunzə-aye cidawa 800 ma kozəna suwudəna shidoni genre fəteye zamanzəye sammaso wakiljinma. Kayawa anyi ngəwunzaso samno symphonicbe-a, concertante be-a, chamber be-a, operatic be-a, choralbe-aro notəna. Mozart də sha kayama kura falro gozana suro gargam kaya fəteyedən, kayawanzə "shawa kaiyyabe-a, nəm shawanzə-a nəm kəji-a nəm kəji-a" nankaro saraana.   

Salzburg lan sha katambo, Mozart də gananzən nəm ngalwo fəlezəna. Saanzə uwulan, keyboard-a violin-a lan nozəna, kaya ləbtə badizəna, kuru kawu mairi Europebero cidazəna. Baanzəye sha Europe ro lezəna kuru Italy ro yakkəro lezəna. Saa 17 lan, shidə kaiyyama Salzburg court lan amma naptəramzə ba kuru nasha ngla matəro bəlawurozəna. Mozart ye cida matəye səkkə Paris-a, Mannheim-a, Munich-a, kuru walte Salzburg-a lan daraja səwandəna, loktudən kaiyyawanzə violin ye uwu, Sinfonia Concertante-a, Kaiyya Flute-a Harp-aye-a, adəgaima kayawa darajaa-a jama-a, motet Exsultate-a operate-a Jubilado-a, ruwozəna.  

Sa Vienna ro suro saa 1781 lan ziyara sədindən, Mozart dəga nashanzə Salzburg yedən duwada. Vienna lan napkono, nadən su səwandəna amma nzəliwo kungənaye gana. Saa mozartbe saa burobe Viennadǝn, cidawa nowata kada sǝdǝna, alamanna cidawa ganadǝn, alamanna biske makkarbe Die Entführung aus dem Serailbe-a, tandoram Mass kura C minor be-a, “Haydn” Quartetsbe-a symphoniya gade-a. Saa Vienna lan, Mozart ye concerts piano ye kada sidina, am nguwuye kənasarwanzə kura ro gozana. Saa dareye kǝnǝnganzǝyen, Mozartye cidawanzǝ nowata kada ruwozǝna, suroladǝn kayawanzǝ dareye yakkǝ mbeji, Jupiter Symphony-a, kaiyya Eine kleine Nachtmusik-a, Clarinet Concerto-a, opera-a Nyiya Figaro-a, Don Giovanni-a, Cosìc Requiem-a Magic-a-a. Requiem də nguwusoro tamotənyi loktu kərmunzə saa 35 lan, kəndaram də tawadə ba kuru hawar ngəwuro tədin.

## Lamintǝ
Kamu

kamu dә shima kamu kura kamma. Kawu kamu ro waljin ro, kamu dǝga fero lan bowotǝ (kǝrawu kamuwa au ferowa).
Word

Kalima dǝ shima awo do tǝlam ma dǝwo ma'ana sǝdǝna wo, sha kǝlanzǝ lan faidatain, kuru kalkaljin ba wo. Amma sonyayi amma təlamma manazayinma ngəwusoro sandiye bayanna kəla kalmaben sadin, amma ilmuwu təlammame sandidəye bayanna kəla maananzəben kasatsənyi kuru ngəwusoro sandiye ngəwusoro futu kalkal kəla shi kalmabedəga asutəgəro ngəwusoro faidatayin.
William Shakespeare

**William Shakespeare** 
William Shakespeare sha chasambo yim findin araskin bǝ lan kintawu shawul bǝ lan saa duwu miyon luko uubfirakkin diyon bǝ lan (1564 Bapt)

## Bawono
yim findin yaskin bǝ lan kintawu shawul bǝ lan sa,a duwu miyon araskin miyon araskin bǝ lan (1616) William Shakespeare kakkadi rowotuma keryǝ inglanbǝ, biskǝ drama bǝ rowotuma, kayama, attǝyǝy kureman biskǝ drama bǝ diyoma. William Shakespeare kam zauro kasadiwa rinta . Dinalan kam jirin nze yeyi bawo na kakkadi tilam nasara bǝn robtun gairo amso bǝ sorin. Kureman attǝyǝy na biskǝ drama bǝ lan rowotun zauro dinalan sun nzu notuna. Shuhuran ziro (Bard of Avon) ro sha bowozan. Au (Bard) gai.

## Lamintǝ
William Onyeabor

**William Ezechukwu Onyeabor** Sha chasambo 2017. William Onyeabor be lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria be, kaya Funk yi rutuma, Kasuma kura.
## Lamintǝ
World Bank

**World Bank**

World Bank de shima banki kura dina ye. Sandima kunguna kusuro sadinma cidi-cidi dina ye ro. Cidi yasa nanka ro au awola gade nankaro. Dalil banki kura dina ye kokta shima nim tala,a hulutu dinalan nankaro banki diwa kokkada. Kintawu chidi be lan suro sa,a duwun yar laarrin fidiyon luko uwun be lan Banki diwa kokkada (july-1945) cidi-cidi miyan fiskun araskin wa kozuna banki dǝn faidatan. Shugawan nzu kirma ye shima (Ajay Banga).

## Lamintǝ
World Health Organization

**World Health Organization** (WHO) dǝ shima cidaram lardǝwa United Nationsbewo nasha lamarra nǝmngǝla dunyabe kǝla nǝmngǝla jamabe lan cidajinma wo. Kәrmu kura dә Geneva, Switzerland lan kara, ofis'a nashawabe arakkәn-a ofis'a nasha 150 dinaye-a mbeji dunya samma lan.
Krabka kura kasuwu dina yǝ

**World Trade Oganization (WTO)** dǝ shima krabka kura kasu dina yǝ. suro sa,a duwun yar laarrin filaarin luko uwun bǝ lan krabka shima dǝ kokkada (1995). Suro sa,a duwu findin miyon uskun bǝ lan memban nzu miyan fiskun luko diyon mbeji (164) suro cidi-cidi gadǝ-gadl findin yakkun bǝn . Dalil krabka diyǝ kokta shima cidi gadǝn kare yiwu miya cidi gadero yatimin ma,a gunu ba ro yatimin. Boder far nimin maa karenum satan ba. Shugawan nzu kirma yǝ shima (Ngozi Okonjo-Iweala). 

## Lamintǝ
Wurld (Musician)

**Sadiq Onifade** 

Yim indin bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun tulurin bǝ lan sha y (2-Jan-1987) . Wurld be lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bə, kaya ruwotuma,Lagos, Nigeria lan katambo, WurlD də Atlanta, Georgia ro lezə kəra secondary ye kərazə kuru kaiyya gozə. Shiye fasal kaiyyanzǝ bedǝ electro-fusionro bayanzǝna.[1] Shiye EP nzǝ buro salak bə Evolution dǝ suro saa 2013 bǝn cutulo.[2]

## Kǝnǝnga nzǝ buro yǝ
Lagos, Nigeria lan katambo, WurlD də US ro lezəna loktu shi ganadən kuru kəranzə mowonti kuraye Georgia State University lan səwandəna, ilmu komfuta ye kərajin. Loktu maarantalan, WurlD ye zauro hangalzə kaiyya diwoye səbandəna.

## Cida
Dareram saa 2012 lan, WurlD ye kaiyyanzǝ buro salakbe, "Beyond Our Dreams" dǝga cutulo suro EPnzǝ buro salakbe shiro Evolution gultin dǝn, loktu kǝngal saa 2013 lan. Satuluwuna dəga kəllatalan, SESAC ye kəlele kərtəye taanasye ofisnza Atlanta yedən WurlD ye Evolution EP fuwujin dəro sədəna.[3] Badiyaram saa 2013 lan, WurlD də suro studio rekodin yen rokko Mario yen, kaya ruwojin album shillewu R&B ye fuwujin dəro. Ngawo gana laayen, bidiyo kaiyyabe Evolution bə kən indimi, "Alive", Black Shield Entertainment bə tandoma Hood Beatzye sətandənadə, MTV men basro bikkezana: The Wrap Up kəntagə Chidi bə kawunzə 2 saa 2013. WurlD yǝ kuru kisandima Timbaland be, BK Brasco'a kəllata naptə kisandima kura "Be"yen. Shiye kuru suro video kaiyya dǝben suluwuna.[4]

Suro kəntagə Chidi bǝn saa 2016 lan WurlD yǝ "Show You Off" rekod ro-afro-be Walshy Fire-a kuru shi-a Afro-beat tandoma Shizzi-aye sutuluwuna. Suro kəntagə Yuniben saa 2016lan WurlDye kaiyya kəlakəlbe "Better Days" rokko Sir Felixben cutulo; WurlD (Sadiq Onifade) ye kaiyya "Blow my Mind" Davido ye Chris Brown wa 2019 lan ruwozəna. Kaya də Davido ye loktu kuruwuro kəltəma Shizzi də shima sutuluwu.

Suro koronzǝ African Folder ye do saa 2023 lan baksana dǝn, Wurld ye bayanzǝna kǝla shiye kaiyya miliyon kada ruwozǝna suro cidanzǝ kaiyya ruwotǝma yen. [6]

## Lamintǝ
Yahudism

**Yahudism** (Hebrew: יַהֲדוּת Yahăḏūṯ) shima adin ibrahimabe, adin kammabe, kuru adin kaduwuye. Adəye suronzan awoa zahirra, ada'a, ada'a, kuru doka'a am Yahudiye soye mbeji, sandidoni asalnza adin kəratəye lan badiyatə suro Middle Eastyen loktu zaman Bronzebe lan.Yewudiwa adinbedə adin Yehudiyabedə shima diwalnza wadə Musabedəga kəngawo, shidəwo kate Ala-a Israelites-a, kakanzaso-aben koktənadə.[11] Adində adin buro salakbe dunyalan falro gotəna.

Kaida adin Yewudibedə kitawuwa kada-a, kəndowa-a, darajawa adinbe-a, kuru jiliwa karapkabe-a suronzən mbeji. Suro kitawuwa adin Yehudiyabedən Tauren mbeji, kitawuwa uwu buro salakbe Bible Hebrewbedə, kuru samno kitawuwa Hebrewbe kurebea. Tanakh də, shi do ne təlam Nasarayen Hebrew Bible lan notəna də, awo suronzən dagəna də shima kitawu kureye adin kəristabe dəga tilo. Nzəra kitawu ruwotənadən, shi Oral Torahdə kitawuwa darebe shiga wakilzayin, misallo Midrash a kuru Talmud a. Kalima təlam Hebrewbe torahdə maananzə "kəra gultə", "doka", au "amariya",
Yakubu Alfa

## Yakubu Alfa
**Yakubu Alfa** dǝ sha chasambo (31/12/1990) Dekkel baktema cidi Nigeria bǝ,kuru dawu baktema karafka Dekkel bǝ Niger Tornadoes bero.

## Kenenganze buro yǝ

## Lamintǝ
World Trade Organization

World Trade Organization (WTO) dǝ shima karapka lamarra gumnatibewo suro Geneva, Switzerland lan bowotǝgǝnama shido kasuwu dunyabe lamarra kasuwuye sǝdinma kuru letǝgǝram sǝdinma.
Writing system

Fasal ruotəbedə alamaram laa taganasbe mbeji, sandiya ruotəlan bowotin, kuru kaidawa ruotəbedə təlam laa taganasbe wakiljin. Fasal ruwotəbedə futu alamaramdəye faidatanaro yaktin, sandiya alamaram ngəwusobe sandima alphabets-a, syllabaries-a, kuru logographies-a.
Yaro Bature

**Yaro Bature** (sha chasambo 15 haji 1995) dekkel baktuma cídí Nigeria bə. Sáá duwu mǝyon luko uwun (2015) bə ladən Nigeria ró dekkel bàdiwono.

## Lamintǝ
Ycee

**Oludemilade Martin Alejo** 
sha chasambo yim findin laarrin bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin yaskin bǝ lan sha katambo (29-Jan-1993). **Ycee** bǝ lan sun nzu notuna ma, Kayama cidi Nigeria bǝ, Kaya Raping bǝ diyoma.
## Lamintǝ
Yedina language

**Yedina language**

Yedinadə, kuruson Budumalan notənadə (Boudouma), təlamma Chadic yǝ dalami Biu-Mandarayǝ shidoni batau kəmaduwu Chad yǝ fəte Chad yǝ dən manatinma kuru mashi Cameroon yǝya Nigeria yǝya.[1]

Manama 200 Cameroon lan nabsana, kuru gabsənadə Chad lan nabsana.[2]
### Lamintǝ
Yemi Alade

**Yemi Eberechi Alade** 
Sha chasambo yim miyon yaskin bǝ lan kintawu shawur bǝ lan suro saa duwun yar laarrin fiskun laarrin bǝ lan sha katambo (13-March-1989). **Yemi Alade** bǝ lan sun nzu notuna ma, kayama cidi Nigeria bǝ kaya Afro pop yi ruwotuma,kasuma kuru, biske drama bǝ diyoma.
## Lamintǝ
Yeray Alvarez

**Yeray Alvarez Lopez** Sha chasambo yim findin luko diyon bǝ lan kintawu Razab bǝ lan suro saa duwun yar laarrin filaarin luko uwun bǝ lan sha katambo (24/1/1995) dekkel diyoma cidi Spain b kuru ngawo baktema club donyi La liga b Atlétic Bilbao ro 

## Kǝnǝnga Nzǝ

## Lamintǝ
Yin kǝrmai kǝlabǝ

### Yim kǝrmai kǝlabǝ tuwon dina ma
Yim kərmai kəlabe, shiga October Firstlan notəna ma, shima yim batalla lardə Nigeria Yewo, yim kəntagə Octoberbe 1lan tədin. Shima Nigeriaye kərmai kəlabe kərmai Britishben yim kəntawu Octoberbe kawunzə 1 saa 1960lan warmatəgəwo.

## Gargam
Ngawar kǝla Nigeria bǝn

Suro saa 1914 lan, kərmai Nigeriaye anəmyedə'a kərmai yala Nigeriaye'a kəllata kərmai Nigeriaye'a kərmai noto'a codo, shidoni kalangai'a Nigeria zamanye'a də.[2] Dareram saa 1950s yen, kəriyewa kərmai kəlabe Africaye bowotə-a kuru mairi Britishye ngawotə-aye səkkə lardədəro kərmai kəlabe suro kəntawu October yǝ kawunzə 1 saa 1960 bǝ lan kəlakəl Nigeria bǝro cedo.[3] Ngawo saa yakkəyen, doka lardəyedə faltəna kuru lardədə'a Federal Republic of Nigeria ro warmatəgəna Nnamdi Azikiwe, buron Gomna-General, shima kura lardəye buro salakyewo.[4]

Yim kərmai kəlabe buro salakbe

Suro saa 1960 lan, Lieutenant David Ejoor, shidoni darelan kazadala askərraye ro walzənadə, daraja gardə'a kərmaitəye səbandəna kəlele alama dawu bənyeyen.[5]

Kǝlelewa

Batalla shima adǝ saa woson gomnati lardǝ Nigeriabe shiga tǝdin. Kəleledə kura lardəye jamaro manazənadən baditin, shidoni radio-a telebijin-alan warmatəyinmadə.[6] Kuruson kəlelewa nashawa sammason Nigerialan mbeji, surodən Askərra Nigeriabe-a, Askərra Nigeriabe-a, Mowonti Lamarra Diyabe-a, cidawu-a kuru cidawa ilmube lardəbe-a mbeji. Misallo, mowontiya primary-a secondary-a yedə bərni kura lardəye'a na'a gomnati gana'a lan kəlele kəleleye sadin.[7] Diwalwadə kəlelelan səmbərtəna amso-a kufuwaso-a kəli-bəl-kəli samin diwalro lezayin.[8] Ofiswa-a kasuwuwa-a Nigerialan yim kəntawu Octoberbe kawunzə 1lan zaksana.

Saa karəngə adən jamaye kasattə badəye kəlelewadəga suwudə, dalil kəndaram razəgəbe-a nəmgadetə kaduwube-aye səkkə.[9]