open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಸುಕನ್ಯ ದತ್ತ

**ಸುಕನ್ಯಾ ದತ್ತಾರವರು**  ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ವಾಚನಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದತ್ತಾರವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸೈನ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ನ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.   ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಕಠಿಣ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಥನಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗೆಗೆ ಇವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.   

thumb

## ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಗಳು 
* *ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಬ್ಲೂ ಮೂನ್: ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೦೬)
* *ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಬ್ಲೂ: ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಸೈ-ಫೈ ಸ್ಟೋರೀಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ರೂಪಾ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ, ೨೦೦೮)
* *ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ: ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೨)
* *ಇತರ ಸ್ಕೈಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್, ೨೦೧೭)
* *ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು: ಪ್ರೇರಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಗಾ* (ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ: ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್, ೨೦೧೮) 
* *ಸಸ್ಯಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ* (ನವದೆಹಲಿ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಭಾರತ, ೨೦೧೨)
* *ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳು* (ನವದೆಹಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಟ್ರಸ್ಟ್) [ಮೇಧಾ ರಾಜಾಧ್ಯಾಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]
* *ಅದ್ಭುತ ರೂಪಾಂತರಗಳು* (ನವದೆಹಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೨)
* *ದಿ ವಂಡರ್ಫುಲ್ ಮೆರೈನ್ ವರ್ಲ್ಡ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ)
* *ಸಸ್ಯಗಳು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ತುಂಬಾ ಮಾಡುತ್ತವೆ* (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಸ್ಡಮ್ ಟ್ರೀ, ೨೦೧೫)
* *ಎ ಟಚ್ ಆಫ್ ಗ್ಲಾಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೬)
* *ಮಳೆ ಮಳೆ ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ* (ನವದೆಹಲಿ, ನಿಸ್ಕೈರ್)
* *ಸೋಶಿಯಲ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್* (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೧೪)
* *ಆಪರೇಷನ್ ಜೀನ್* (ನವದೆಹಲಿ; NISCAIR)
* *ಎ ಕೈಟ್ಸ್ ಸ್ಟೋರಿ* (ನವದೆಹಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್)
* *ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಅರ್ಥ್* (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಜಯನ್ ಪ್ರಸಾರ್)
* *ಹಾವುಗಳು* (ನವದೆಹಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ್)
* *ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್, ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಮಿಷನ್* (ನವದೆಹಲಿ, ನಿಸ್ಕೈರ್)
* *ಅಡ್ವಿಂಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಿಲಿಕ್* (ನವದೆಹಲಿ, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ)
* *ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಟಾಸ್* (ಸಹ-ಲೇಖಕ ವರದಿ)
* *ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಖಜಾನೆ* (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
* *ಏನು?* (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
* *ಹೇಗೆ?* (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
* *ಏಕೆ?* (ನವದೆಹಲಿ, NISCAIR) [ಸಹ-ಲೇಖಕರು]
* *ಅನಿಮಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್* (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ೨೦೨೦)
* *ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ* (ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮುಂಬರುವ)

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ವರ್ಗ:Category:ಲೇಖಕಿಯರು
ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್

thumb| ಮರುಬಳಸಿದ ಪಿಂಗಾಣಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ
thumb| ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಚಂಡಿಗಢ್‍ನಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ
**ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್** ಶಿಲಾ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಯಾಣಾದ ಚಂಡೀಗಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. 1957 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನೇಕ್ ಚಂದ್ ಸೈನಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು **ನೇಕ್ ಚಂದ್‍ರ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್** ಎಂದೂ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಇದು ೪೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಗೃಹ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಸುಖ್ನಾ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಗೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ( ಬಾಟಲಿಗಳು, ಗ್ಲಾ‍ಸ್‍ಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಹೆಂಚುಗಳು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಬಚ್ಚಲುಗುಂಡಿಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಮುರಿದ ಕೊಳವೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:RockGardenEntrance.jpg|ಪ್ರವೇಶ
ಚಿತ್ರ:Rock Garden Memory Stone, Chandigarh, India.jpg|ಸಮರ್ಪಣಾ ದಿನದ ಸ್ಮಾರಕ, 7 ಜುಲೈ 1988.
ಚಿತ್ರ:RockGarden.jpg|ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಚಂಡೀಗಢ್, ಭಾರತ
ಚಿತ್ರ:Dancing girls at Rock Garden, Chandigarh.jpg|ಚಂಡೀಗಢ್‍ನ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‍ನಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುವ ಹುಡುಗಿಯರು.
ಚಿತ್ರ:Decorated wall at Rock Garden, Chandigarh.jpg|ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಗೋಡೆ.

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* ''Nek Chand's outsider art: the rock garden of Chandigarh*, by Lucienne Peiry, John Maizels, Philippe Lespinasse, Nek Chand. Published by Flammarion, 2006.  .
* *The Collection, the Ruin and the Theatre: Architecture, sculpture and landscape in Nek Chand's Rock Garden*, by Soumyen Bandyopadhyay and Iain Jackson. Liverpool University Press, 2007.  ISBN&nbsp;1-84631-120-9.
* *Sublime Spaces and Visionary Worlds: Built Environments of Vernacular Artists'', by Leslie Umberger (author), Erika Doss (contributor), Ruth Kohler (contributor), Lisa Stone (contributor).

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Nekchand Foundation website 
* Rock Garden Chandigarh

ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು
ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಮೇಳ

**ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ದಶಾವತಾರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ** ನಾಮಾಂಕಿತ ಕಟೀಲು ಮೇಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ತಂಡಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಂಡಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳವು ಒಟ್ಟು ಏಳು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಲ್ಕು ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಇತರ ನೌಕರರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಸುಮಾರು ೧೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಕಟೀಲು ಮೇಳ ೧೯೭೫ ನೇ ಇಸವಿಯಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಎರಡನೇ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಮೇಳ, ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೇಳ, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಮೇಳ, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಮೇಳ ಮತ್ತು ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಮೇಳಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ೪-೫ ಹರಕೆಯಾಟಗಳ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದೇಶ ಧನ ಸಂಪಾದನೆಯಾಗಿರದೆ, ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಆರಾಧನಾ ಕಲೆಯಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

## ನಂಬಿಕೆ
ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಟ ಆಡಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಇದ್ದಾರೆ. ಕಾಣಿಕೆ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಆಟ ಆಡಿಸುವ ಭಕ್ತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೆ  ಅಲ್ಲದೆ  ಇ೦ತಿಸ್ಟು ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೆವೆ ಎ೦ದು ಹರಕೆ ಹೇಳುವ ಭಕ್ತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. 
ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರೈಸ್ತರೂ ಹರಿಕೆ ಆಟ ಆಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಿಯೇ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

## ತಿರುಗಾಟದ ಆರಂಭ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಮೇಳದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

## ಮೇಳದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಸೊತ್ತುಗಳು
ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಿರೀಟಗಳು ಇವೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ೬ ಪ್ರತಿಮೇಳದಲ್ಲೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ,ಗದಾ,ಬಾಣ,ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಇವೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಪೂರ್ತಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಕೆಲಸವು ದೇವಳದ ವತಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಹಿಷಾಸುರ]]

## ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು
ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ
ಶ್ರೀ ದೇವೀ ಲಲಿತೋಪಾಖ್ಯಾನ 
ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ
ತ್ರಿಜನ್ಮ ಮೋಕ್ಷ
ದಶಾವತಾರ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ಕಾಂಡಾ

thumb|ವಿಜಯ್‍ಪುರ್-ಖಂತೋಲಿ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಕಾಂಡಾದ ನೋಟ

**ಕಾಂಡಾ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ರಮಣೀಯ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ತಹಸಿಲ್ ಆಗಿದೆ.

ಕಾಂಡಾವನ್ನು 7 ರಿಂದ 13 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜರು ಆಳಿದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕತ್ಯೂರಿಗಳ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಕಾಂಡಾ ಗಂಗೋಲಿಯ ಮಂಕೋಟಿ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

ಕಾಂಡಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಪರ್ವತಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಚಹಾ ವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸುಂದರವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೃದು ಕಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
thumb| ಕಾಂಡಾ ಬಳಿ ಎನ್ಎಚ್ 309 ಎ
ಕಾಂಡಾ ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಕಾಲಿಶಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇವು ಪಟ್ಟಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
* 
* 

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ವರ್ಗ:ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು

**ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು**, ಶಿಲ್ಪಿ 1939 ರಲ್ಲಿ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಅವರಿಗೆ 2021 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ನೀಡಲಾಯಿತು .  

ಶ್ರೀ ಸಾಹು 1977 ರಲ್ಲಿ ಪುರಿಯ ಸುದರ್ಶನ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ್ ಸಾಹು ಸುದರ್ಶನ್ ಆರ್ಟ್ & ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ವಿಲೇಜ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಗುರುಕುಲ ಕಲಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮತ್ತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು. ಕಲ್ಲು, ಮರ ಮತ್ತು ಫೈಬರ್ಗ್ಲಾಸ್ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ 
ಅವರು 1981 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಮನ್ನಣೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಶಿಲ್ಪ ಗುರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003 ಅನ್ನು ಪಡೆದರು.  2012 ರ ಒಡಿಶಾ ಲಲಿತ್ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಧರ್ಮಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆದರು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೩೯ ಜನನ
ವರ್ಗ:ಶಿಲ್ಪಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ತಹೀನಿ

thumb|ನಿಂಬೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಹೀನಿ

**ತಹೀನಿ** ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಸಿ ರುಬ್ಬಿ ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆದ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ  ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ (ಡಿಪ್ ಆಗಿ) ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾಹುಮುಸ್, ಬಾಬ ಘನೌಶ್ ಮತ್ತು ಹಲ್ವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆ 
ತಹೀನಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ನಂತರ ಹೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಾಳುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಎಳ್ಳು ಬೀಜಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದಾಗ ಹೊಟ್ಟು ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ತೇಲುವ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ತೆಗೆದು, ಬಾಡಿಸಿ, ರುಬ್ಬಿ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಪೇಸ್ಟ್‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಸದ ಬೀಜಗಳಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಕಚ್ಚಾ ತಹೀನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಹೀನಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲದ ಅಂಶ ಇರುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವು ತಯಾರಕರು ಹಾಳಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇದನ್ನು ಶೈತ್ಯೀಕರಿಸುವ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಶೈತ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ನಿಗ್ಧ ಮತ್ತು ಬಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು
ರೋಹ್ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ

**ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ**ವು (ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತ ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಜನರಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು ಹಿಮಾಲಯದ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮನಾಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೧ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿಟಿ ಕಣಿವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕತೆ 
ಈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕವಾದ ಎತ್ತರದ ಲಾಹೌಲ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಿಟಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನಡುವೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗವು ಚೆನಾಬ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಸ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.

ಹಿಮಾಲಯದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಿಂದ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟಕರವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಕಾರಣ ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
thumb|ಬಿಯಾಸ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಜಲಪಾತ, ಮಾರ್ಹಿ (ಎತ್ತರ
thumb| ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ನೋಟ

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Rohtang pass snowy valley01.jpg|ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು
ಚಿತ್ರ:Himalayas from Rohtang Pass.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವಿಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೂರದ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಶಿಖರಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ, ಮೇ 2009
ಚಿತ್ರ:Mountains near Rohtang Pass, Himachal Pradesh.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತಗಳು
ಚಿತ್ರ:Road to Rohtang Pass from Manali.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಲೇಹ್-ಮನಾಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ
ಚಿತ್ರ:Rothang pass.JPG|ಲೇಹ್-ಮನಾಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ
ಚಿತ್ರ:Tourist vehicles at Rohtang Pass.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ವಾಹನಗಳು, ಮೇ 2009
ಚಿತ್ರ:Dhabas At Rohtang Pass.jpg|ಮೇ 2009 ರಲ್ಲಿ ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಹಿ ಮತ್ತು ಲೇಹ್-ಮನಾಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಢಾಬಾಗಳು (ರಸ್ತೆ-ಪಕ್ಕದ ತಿನಿಸು ಸ್ಥಳಗಳು)
ಚಿತ್ರ:View from top of rohtang.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Traffic jam on road to Rohtang Pass.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್‍ನಿಂದ ಇಳಿಯುವಾಗ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್, 2004
ಚಿತ್ರ:2007 10 09 India Rhotang Pass Tourist Rest Camp.JPG|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನಿಲುಗಡೆ, 2007
ಚಿತ್ರ:2007 10 09 India Descending Rohtang Pass towards Manali.JPG|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ತುದಿಯಿಂದ ಮನಾಲಿ ಕಡೆಗೆ, 2007 ಕಡಿದಾದ ಏರಿಳಿತ ರಸ್ತೆಯ ಇಳಿತ
ಚಿತ್ರ:English Wine Shop on way to Rohtang.jpg|ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಅಂಗಡಿ
ಚಿತ್ರ:2007 10 09 India Rohtang Pass approach from the north.JPG|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ತುದಿಗೆ ಉತ್ತರದ ಮಾರ್ಗ, 2007
ಚಿತ್ರ:2007 10 09 India Summit of Rohtang Pass.JPG|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ತುದಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 13,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರ, 2007
ಚಿತ್ರ:2007 10 09 India Keylong - Rohtang Pass - Manali.JPG|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ತುದಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 13,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007
ಚಿತ್ರ:Rothang Pass and Lady.jpg|ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ, ಜುಲೈ 2015

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Photos of Rohtang Pass & the road from Keylong to Manali

ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವರ್ಗ:ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಗಳು
ವರ್ಗ:ಕಣಿವೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ನಮ್ಮಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)

***ನಮ್ಮಣ್ಣ*** ಎನ್.ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನ ದಲ್ಲಿ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುದೀಪ್, ಅಂಜಲಾ ಜವೇರಿ, ಆಶಾ ಸೈನಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ೧೮ ನವಂಬರ್ ೨೦೦೫ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯ್ತು. ಮುತ್ಯಾಲ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ನಿರ್ದೇಶ ಮಾಡಿರುವ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಣ್ಣ ಕ್ಕೆ ಇದು ಪುನರ್ಮಿರ್ಮಾಣ (ರೀಮೇಕ್). ಮತ್ತು ಇದೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ತೆಲುಗು ನಲ್ಲಿ **ದೌರ್ಜನ್ಯಂ** ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥದೊಂದಿದೆ.

## ಪಾತ್ರಗಳು
* ಸುದೀಪ್ - ಮುತ್ತಣ್ಣ
* ಅಂಜಲಾ ಜವೇರಿ - ಅಂಜಲಿ
* ಆಶಾ ಸೈನಿ - ರಾಣಿ
* ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವು - ಮಟ್ಕಾ ರಾಜೇಂದ್ರ
* ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ - ಪತ್ರಕರ್ತ
* ಸುಬ್ಬರಾಜು - ಮರಿಗುಡಿ
* ಆಶೀಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 
* ಅಶೋಕ್ - ಲಾಯರ್
* ಧೃತಿಮಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ - ನಂದ ಕುಮಾರ್
* ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು - ಪುಟ್ಟರಾಜು
* ಕಿಶೋರಿ ಬಲ್ಲಾಳ್
* ಅರವಿಂದ್
* ಘಜಲ್ ಖಾನ್
* ಕೋಟೆ ಪ್ರಭಾಕರ್
* ಶಿವರಾಂ
* ಉಷಾ ಭಂಡಾರಿ

## ಧ್ವನಿಪಥ
ಗುರುಕಿರಣ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿರಾಜ್, ಶ್ರೀರಂಗ ಮತ್ತು ಗೋಟೂರಿ ಗೀತೆಗಳು ರ‍ಚಿಸಿದಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* 

ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೫೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ, ವಿಟ್ಲ

## ಸ್ಥಳ 
ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ವಿಟ್ಲ ಕಸಬಾ ಗ್ರಾಮದ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಸದಿಯಿದ್ದು, ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಮೂಲ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರರ ಮನೆ ಹಾಗೂ ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದು ಮೂಡಬಿದಿರೆ ಜೈನ ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಟ್ಲದ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸು ತಂಗುದಾಣದಿಂದ ಪುತ್ತೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಮೀಟರ್ ಸಾಗಿದರೆ ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಇದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹದಿನೇಳು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಎದುರಿನ ಮಂಟಪವು ಶಿಲಾಮಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ತಾಮ್ರದ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಜಗಲಿಗೆ ಹಂಚಿನ ಮಾಡನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಗೆ ಮೇಗಿನ ನೆಲೆ ಇದೆ.

## ವಿಗ್ರಹಗಳು 
24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಅಥವಾ ಮಹಾವೀರನ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದೆ. ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ.

## ನಿರ್ಮಾಣ 
ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪೂಜ್ಯ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಪೂರ್ವಜರು ಸುಮಾರು 500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಆಚರಣೆ 
24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಅಥವಾ ಮಹಾವೀರನ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದ್ದು, ನಿತ್ಯವೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಾನಸ್ತಂಭ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವಿನ ಗಿಡವಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ಇಕ್ಕೆಲಗಳ ಗೋಪುರವನ್ನು ಶ್ರಾವಕರಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡ ಬದಿಯ ಗೋಪುರದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡೋಲನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಮಂಟಪವಿದ್ದು ಜಯಘಂಟೆ, ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಒಳಗಿನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ತೂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ತೀರ್ಥಂಕರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಿಗುವ ಮಂಟಪವನ್ನು ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರುತ, ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿಯನ್ನು ಯಕ್ಷಿಯರನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಇದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗತ್ತಿದ್ದು, ಅಮ್ಮನವರ ಕಾಲಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕುಟ ಸರ್ಪ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನವರೆದುರು ಹೊಂಬುಚ್ಚದಂತೆ ಹೂಹಾಕಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ಹಾಗೂ ಹರಕೆ ಹೇಳಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜಿನಬಿಂಬದ ಮೇಲೆ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಬರವಣಿಗೆ ಇದೆ. ಪದ್ಮಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲಬಿಂಬವು ಬಿಳಿಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಮೂಲ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಲೆದೀಪದ ಅಲಂಕಾರ ಇದೆ. ಮೂಲಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಕ್ಷೀರಾಭೀಷೇಕ, ಜಲಾಭಿಷೇಕ, ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲಸ್ವಾಮಿಯ ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ವಜ್ರಲೇಪನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಎರಡು ಹೊತ್ತು ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಏನಾದರೂ ಹರಕೆ ಹೇಳಿದರೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ನವರಾತ್ರಿ, ಜೀವದಯಾಷ್ಟಮಿ, ನೂಲಹುಣ್ಣಿಮೆ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಭತ್ತದ ತೆನೆ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸದಿಯ ಬಲಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ನಾಗನಕಲ್ಲು, ತ್ರಿಶೂಲಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶೀಲಾಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮುರಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಭದ್ರವಾದ ಪ್ರಾಕಾರ ಗೋಡೆಯಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಗಂಟಲುಬೇನೆ

**ಗಂಟಲುಬೇನೆ**ಯು ದನ, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಅಂಟುರೋಗ. **ಗಳಲೆರೋಗ** ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಈ ರೋಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದನಗಳು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮೇಕೆಗಳಲ್ಲಿ (*ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ಏಗ್ಯಾಗ್ರಸ್ ಹಿರ್ಕಸ್*), ಆಫ಼್ರಿಕಾದ ಎಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿ, (*ಸಿಂಕರಸ್ ನ್ಯಾನಸ್*) ಒಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕುದುರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕತ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ (*ಇಕ್ವಸ್ ಆಫ಼್ರಿಕಾನಸ್ ಆಸಿನಸ್*) ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗೆ ಬಾವು ಬರಬಹುದು; ಸಣ್ಣ ಕರುಳುಗಳ ನೋವು ತಲೆದೋರಬಹುದು; ಇಲ್ಲವೇ ಪುಪ್ಪುಸ ಭಾಗಗಳು ಕೆಟ್ಟು ನ್ಯೂಮೋನಿಯ ಬರಬಹುದು. 1838ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಬೋಲಿಂಗ್‍ರ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಈ ರೋಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 1885ರಲ್ಲಿ ಕಿಟ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 33,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದನ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳು ಈ ರೋಗದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ.

## ರೋಗಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನ
ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಪಾಶ್ಚುರೆಲ್ಲ ಸೆಪ್ಟಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕ್ರಿಮಿ. ಇದು ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಆರೋಗ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸನಾಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಿಮಿ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವ ಪ್ರಾಣಿಯ ಎಲ್ಲ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬಾವು ಬಂದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

## ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು
ಗಂಟಲುಬೇನೆ ಅತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿ ಬೇಗನೆ ಪಸರಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜ್ವರ 1060 ಫ್ಯಾ. 1070 ಫ್ಯಾ. ಇರುವುದು. ನಾಲಗೆ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಾಚಿರುತ್ತದೆ. ವಿಪರೀತ ಜೊಲ್ಲು ಸೋರುವುದು. ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗುವುದು. ಪ್ರಾಣಿ ಅತೀವ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು 34 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಮಯ ಗಂಟಲು, ಗಂದೆಗಳು, ಎದೆ ಈ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನೋವಾದ ಬಾವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಸಿರಾಡಲು ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇನೆಯ ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳು ಕಳೆಯುವಾಗ ನಿಮೋನಿಯ ತಲೆದೊರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರಹುದು. ಮರಣಾಂತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹವನ್ನು ತೆಗೆದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರೆ ರೋಗ ಅತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದರೆ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾಗಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ರಕ್ತ ಗಂಟುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರಸಗ್ರಂಥಿಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ಉಬ್ಬಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೇನೆ ಎದೆಗೆ ಪಸರಿಸಿದಾಗ ಎದೆಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ರಸ ಅಥವಾ ಮಂದವಾದ ರಸ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಎದೆಗೂಡಿನ ಪದರು ಕೆಂಪಾಗಿರುತ್ತದ. ಪುಪ್ಪಸಗಳು ಬಾತಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಪುಪ್ಪುಸ ಒಂದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾದ ಬಿಳಿಗೆರೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಗಂಟಲು ಬೇನೆ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಅವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಸಲ್ಫನಾಮೈಡ್ ಔಷಧಿಗಳು ಗುಣ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಸಮರ್ಥ ವೈದ್ಯರ ನೆರವನ್ನು ಒಡನೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕ್ಷೇಮ. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರೋಗ ಕಾಣಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ರೋಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಮ್ಮೆಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಉಲ್ಪಣ ಸ್ಥಿತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳವಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದು ಕೂಡ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನೂ ಉಪಚರಿಸುವುದು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಎಲ್ಲ ದನಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿಸುವುದು. ಈ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ರೋಗವನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಬಹಳ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನಿಂದ ಉಪಚರಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 10 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಗಂಟಲುಬೇನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
*Current status of Hemorrhagic septicemia worldwide at OIE. WAHID Interface - OIE World Animal Health Information Database
*Disease card

ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಜಲ್ ಮೆಹೆಲ್ (ಹರಿಯಾಣಾ)

thumb| ಭಾರತದ ನಾರ್ನೌಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಲ ಮಹಲ್
**ಜಲ್ ಮೆಹೆಲ್** 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಒಂದು ಅರಮನೆ, ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಸರೋವರ. ಇದು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ನಾರ್ನೌಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನಾರ್ನೌಲ್‍ನ ಒಬ್ಬ ಮೊಘಲ್ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ರಚನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

## ವಿವರ 
ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಲೀನರ ಸದಸ್ಯನಾದ ಮತ್ತು ನಾರ್ನೌಲ್‍ನ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ಶಾ ಕುಲಿ ಖಾನ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 1591 ರಲ್ಲಿ ಜಲ ಮಹಲ್‍ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸೇನಾ ನಾಯಕನಲ್ಲದೆ, ಖಾನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪೋಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನ ಮೊದಲನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತನಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿ (1574-75 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ). ಇದಲ್ಲದೆ, ಖಾನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮೊಘಲ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.

ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಖಾನ್ ನಾರ್ನೌಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ; ಈ ರಚನೆಯು ಈಗ ಜಲ ಮಹಲ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಾನ್ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೃತಕ ಸರೋವರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಳ ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಿತ್ತು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದ. ಇದರ ನಂತರ, ಜಲಾಶಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡುದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಜಲ ಮಹಲ್, ಅದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 2-3 ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾದವು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣ
ವರ್ಗ:ಅರಮನೆಗಳು
ಚಕ್ರಾತಾ

**ಚಕ್ರಾತಾ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದಂಡು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು  ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಉಪ ಜಿಲ್ಲೆ / ತಹಸಿಲ್ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.
right|thumb|250x250px| ಚಕ್ರಾತಾದ ದೇವ್‍ಬನ್‌ನಿಂದ ನೋಟ

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ 
thumb|ಬುಧೇರ್ ಅರಣ್ಯ ವಿಶ್ರಾಮಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಂಜುಳ್ಳ ಮುಂಜಾವು
thumb|ಅರಣ್ಯ ವಿಶ್ರಾಮಗೃಹ - ದೇವ್‍ಬನ್
thumb|ಹನೋಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ಮಹಾಸು ದೇವತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ.
ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಮರಗಳು, ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಓಕ್‍ಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಕೆಂಪು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರನ್‍ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಕ್ರಾತಾದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

* **ಟೈಗರ್ ಜಲಪಾತ**ವು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ನೇರ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 312 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ.
* **ಬುಧೇರ್ (ಮೊಯಿಲಾ ಡಂಡಾ)** 2800 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಬುಧೇರ್‌ನ ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸುಣ್ಣದ ಗುಹೆಗಳ ಜಾಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ.
* **ಕನಾಸರ್** ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ದೇವದಾರ್ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರಾತಾದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
* **ಚಿಲ್ಮಿರಿ** ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸ್ಥಳವು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನೀಡುವ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.
* ಸುಮಾರು 2900 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ **ದೇವ್‍ಬನ್** ಹಿಮಾಲಯದ ಪರಿದೃಶ್ಯ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
* **ಮುಂಡಾಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು** ತಲುಪುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
* ಲಾಖಾಮಂಡಲ್ ಎಂಬುದು ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
* **ಬೈರತ್ ಖೈ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೈರತ್ ಖೈ (ಬೆಟ್ಟಗಳ ರಾಜಕುಮಾರಿ)** ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಹಿಮಾಲಯದ 180 ಡಿಗ್ರಿ ನೋಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
* ಮಂಝ್‍ಗಾಂವ್ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸು ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

### ವಿಸ್ತರಿತ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಹನೋಲ್ ಚಕ್ರಾತಾದಿಂದ 100 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಂದರವಾದ ರಜಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹನೋಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಹಾಸು ದೇವತಾ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾಸುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Chakrata Tahsil & Town, The Imperial Gazetteer of India, v. 10, p. 125, 1909 
* Chakrata Tourism
* Chakrata on wikimapia
* Chakrata — A Gem of a Hill Station

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ವರ್ಗ:ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆ

thumb|ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯ ಹತ್ತಿರ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಆಶ್ರಯತಾಣ

**ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆ**ಯು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕುಲ್ಲು ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವ ಕಣಿವೆ.&nbsp;ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧುಮುಕುಕೊಡೆ, ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್, ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೋರ್ಬಿಂಗ್ ಸೇರಿವೆ.

ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ದೈತ್ಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಕೀ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಆಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‍ನ್ನು ಜ಼ಾರ್ಬಿಂಗ್ (2 ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿರುವ ದೈತ್ಯ ಚೆಂಡನ್ನು 200 ಮೀಟರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್, ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೀ ಹಿಮಾಲಯ ರಜ್ಜುಪಥವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಟಿವಿಗಳು, ರಜ್ಜುಪಥ ಅಥವಾ ಏರಿಕೆ (ಚಾರಣ) ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Skiing manali.jpg
ಚಿತ್ರ:Paragliding in Solang valley.jpg
ಚಿತ್ರ:Solang Valley After Ropeway.JPG
ಚಿತ್ರ:Birds Eye.JPG
ಚಿತ್ರ:Bouldering in Solang Valley - Manali, India.jpg
ಚಿತ್ರ:Solang Ropeway & Ski Centre - Solang Valley - Kullu 2014-05-10 2546.JPG
ಚಿತ್ರ:Solang valley 2019-02-28.jpg|ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯ ವಿದ್ಯುದಾಗಾರ
ಚಿತ್ರ:Solang valley Ropeway1 (28-02-2019).jpg|ಸೋಲಂಗ್ ಕಣಿವೆಯ ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್ ಮೈದಾನ/ರಜ್ಜುಪಥ (28-02-2019)

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವರ್ಗ:ಕಣಿವೆಗಳು
ಕವಲು ಗುರುತಿನ ಲೆಮೂರ್

**ಕವಲು(ಫೋರ್ಕ್)-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್ಸ್** ಅಥವಾ **ಕವಲು**(**ಫೋರ್ಕ್)-ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಲೆಮೂರ್ ಗಳು** ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹೈನ್ ಪ್ರೈಮೇಟ್ಗಳಾಗಿವೆ;  ***ಫಾನೆರ್*** ಕುಲವು  ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಂತೆ, ಅವರು ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ, ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮುಖವಾಗುವ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಎರಡು ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಅವು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ 1839 ರಲ್ಲಿ  ಕುಲದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ *ಚಿರೊಗಲಿಯಸ್* ಮತ್ತು *ಮೈಕ್ರೊಸೆಬಸ್* *ಜನಾಂಗಗಳ* ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1870 ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಇವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕುಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಮೂರು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ( *ಫಾನರ್ ಫರ್ಸಿಫರ್* ) ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ.

ಸುಮಾರು  ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವುಳ್ಳ, ಫೋರ್ಕ್-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಚಿರೊಗಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬದ ದೊಡ್ಡ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಂದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಚಿರೊಗಲೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ಆಗಿ ಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಸಹೋದರಿ ಗುಂಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಡಾರ್ಸಲ್ ಫೋರ್ಕ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಪ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಕಪ್ಪು ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪೊರೆಯ ಕಿವಿಗಳಿವೆ. ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಮಳ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂದಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವರು ತುಂಬಾ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಂತೆ, ಅವರು ನಿಶಾಚರರಾಗಿರುತ್ತರೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮರದ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ. ಫೋರ್ಕ್-ಗುರುತು ಮಾಡಿದ ಲೆಮರ್‌ಗಳಿಗೆ ಏಕಪತ್ನಿ ಜೋಡಣೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಜಾತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಶುಷ್ಕ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಳೆಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕುಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಆಹಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮರದ ಗಮ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅವರು ರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಲೆಮರ್‌ಗಳಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನು CITES ಅನುಬಂಧ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:Articles with 'species' microformats
ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು

ಭಾರತ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೮ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ೮ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನದೇ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೫೦ ಜನವರಿ ೨೬ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಾರನಾಥದ, ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಸಿಂಹವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಲಾಂಛನವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಕ್ಷಿಯು ನವಿಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಣಿಯು ಹುಲಿಯು ಆಗಿದೆ.

ಈ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಮರ, ಹೂವು ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಲಾಂಛನ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

## ರಾಜ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು
ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು

thumb|ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು (ಅಶೋಕನ ಶಾಸನ ಸಂ. ೧ ರಿಂದ ೧೨ ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. ೧೩ರ ಆರಂಭವು ಖಾಲ್ಸಿ ಬಂಡೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮುಖದ ಮೇಲಿದೆ)
**ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು** ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 250 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರೆಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಿವೆ. ಖಾಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವು 1 ರಿಂದ 14 ರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 850 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಖಾಲ್ಸಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದರು.

## ಶಾಸನ 
ಖಾಲ್ಸಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಶೋಕನ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ 10 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಅರಾಮಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಇತರ ಶಾಸನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ (ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಕೃತಗಳು).

ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಘನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮುಖವು (ಪೂರ್ವ ಮುಖ) ಶಾಸನ 1 ರಿಂದ 12 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 13 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಮುಖ) ಅನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಭಾಷೆಯ *ಗಜಾತಮ* ಎಂಬ ಶಬ್ದವಿರುವ ಆನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖ) ಮುಖ್ಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಶಾಸನದ ಮುಂದುವರಿಕೆ, ಶಾಸನ 13 ಮತ್ತು ಶಾಸನ 14 ರ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಿದೆ.

ಈ ಕೊನೆಯ ಶಾಸನ ಸಂ.13, ಆ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ರಾಜರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಖರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಶೋಕನಿಗೆ ಆ ಕಾಲದ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವೂ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ 260 ಮತ್ತು 230 ರ ನಡುವೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.
ಚಿತ್ರ:Kalsi04.jpg|ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಆಶ್ರಯತಾಣ.
ಚಿತ್ರ:Ashoka edict khalsi1.png|1 ರಿಂದ 12 ರವರೆಗಿನ ಶಾಸನಗಳು, ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. 13 ರ ಆರಂಭ.
ಚಿತ್ರ:Khalsi rock edict of Ashoka.jpg|ಆನೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಶಾಸನ ಸಂ. 13 ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ.
ಚಿತ್ರ:Khalsi Edict 13.jpg|ಖಾಲ್ಸಿ ಶಾಸನಗಳ ಶಾಸನ ಸಂಖ್ಯೆ 13 ರ ಮುಂದುವರಿಕೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಮೂಲಗಳು 
* Valeri P. Yailenko, Aï Khanoum's delphic maxims and the formation of the Asoka dharma doctrine, Dialogues d'histoire ancienne, volume 16, number 1, 1990, 239-256

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Full text of the inscription of Khalsi

ವರ್ಗ:ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು
ಪರಿಧಮನಿಯ ರೋಗ

**ಪರಿಧಮನಿಯ ರೋಗ**ವು (**ಕೊರೋನರಿ ಆರ್ಟರಿ ಡಿಸೀಸ್**) ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೋಗ. ಇದನ್ನು ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯರೋಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಹೃದಯದ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೃದಯಾಘಾತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸೌಖ್ಯ. ಇದು ಭುಜ, ತೋಳು, ಬೆನ್ನು, ಕುತ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ದವಡೆಯೊಳಗೆ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಎದೆಯುರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಒಳಗೆ ನೋವು ಎದೆಯುರಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ  ಸುಧಾರಣೆ ಕಾಣುವುದು. ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣದಿರಬಹುದು. ಮೊದಲ ರೋಗ ಚಿಹ್ನೆ  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯಾಘಾತವೇ ಆಗಬಹುದು. ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯಸ್ತಂಭನ  ಅಥವಾ ಅನಿಯಮಿತ ಎದೆಬಡಿತಗಳು ಸೇರಿವೆ.

## ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು
ಪರಿಧಮನಿಗಳ ಕಿರಿದಾಗುವಿಕೆಯು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರಮದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ತಿಂದ ನಂತರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸೌಖ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಗಂಟಲೂತ, ಎದೆಯ ಬಿಗಿತ, ಭಾರ, ಒತ್ತಡ, ಮರಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಬೆವರುವುದು, ವಾಕರಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಲಘು ತಲೆನೋವುಗಳು ಹೃದಯಾಘಾತ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಸ್ನಾಯುವಿನ ಸೋಂಕಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

## ರೋಗನಿದಾನ
ಪರಿಧಮನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗನಿದಾನವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆಧಾರರೇಖೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೃಲ್ಲೇಖನ (ಇಸಿಜಿ),ಒತ್ತಡ ಪರೀಕ್ಷೆ, ರೇಡಿಯೊಐಸೋಟೋಪ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಟೆಸ್ಟ್, ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಸಿಂಟಿಗ್ರಾಫಿ, ಎಕೋಕಾರ್ಡಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಪರಿಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಇಂಟ್ರಾವಾಸ್ಕುಲರ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್, ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೋನೆನ್ಸ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಖೇನ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ರೋಗನಿದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು
ಶೇ.೯೦ ರಷ್ಟು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ತಡೆಯಬಹುದು. ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಣೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಧೂಮಪಾನ ತಡೆಯುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಪರಿಧಮನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೫% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹೃದಯದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸುಧಾರಿತ ಸಕ್ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರುಡುತನದಂತಹ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು
ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ

thumb

**ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ**ವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಢುಂಗರಿ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾದ ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುರಾತನ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಭೀಮನ ಪತ್ನಿ ಹಿಡಿಂಬಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಢುಂಗಿರಿ ವನ್ ವಿಹಾರ್ ಎಂಬ ಸೀಡರ್ ಮರಗಳ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ದೇವಾಲಯವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ನೆಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯನ್ನು 1553 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಬಹಾದೂರ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

## ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ಪೂಜೆ 
ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದೂಗಳು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಜನರ ಸರತಿ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

## ವಿನ್ಯಾಸ 
ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲಿರುವ 24 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಮರದ "ಶಿಖರ" ಅಥವಾ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋಪುರವು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮೂರು ಚೌಕಾಕಾರದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂ ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ನರ್ತಕರು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. 
thumb| ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮನಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಹಡಿಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಒಂದು ಚಮರೀಮೃಗ
left|thumb|333x333px| ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾಮಫಲಕ
thumb| ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟ, ಹಿಡಿಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Oriental Architecture: Hidimdi Devi Temple
* Temples of the Himalayas
* Hidimba Temple 

ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು
ಪಿಚ್ಚಾವರಂ

thumb| ಪಿ‍ಚ್ಚಾವರಂ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ
thumb| ಕಾಡಿನ ಒಂದು ನೋಟ
**ಪಿಚ್ಚಾವರಂ** ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಕಡಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿದಂಬರಂ ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಲಾರ್ ಅಳಿವೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಕೋಲರೂನ್ ಅಳಿವೆ ನಡುವೆ ಇದೆ. ವೆಲ್ಲಾರ್-ಕೋಲರೂನ್ ನದೀಮುಖ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಕಿಲ್ಲೈ ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

## ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳು 
ಪಿಚ್ಚಾವರಂ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ನೀರಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಇವೆ. ಪಿಚ್ಚಾವರಂ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅರಣ್ಯವು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೧೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಮರಳು ಪಟ್ಟಿಯು ಇದನ್ನು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಫಿನ್‌ಫಿಶ್‌ಗಳ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.

## ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ 
ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲಂಗಿಗಳು, ನೀರುಕಾಗೆಗಳು, ನಾರಾಯಣ ಪಕ್ಷಿ‌ಗಳು, ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು, ಹೆರಾನ್‌ಗಳು, ಸ್ಪೂನ್‌ಬಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೀರುಹಕ್ಕಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Mangroves of Pichavaram.jpg|ಪಿಚ್ಚಾವರಮ್‍ನ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‍ಗಳು
ಚಿತ್ರ:Mangroves canopy.jpg|ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‍ಗಳ ಮೇಲಾವರಣ
ಚಿತ್ರ:Arial roots of Mangroves.jpg|ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‍ಗಳ ವಾಯವೀಯ ಬೇರುಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Cuddalore District - Pichavaram Dawn fest 

ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ವರ್ಗ:ಅರಣ್ಯಗಳು
ಸುಖನಾ ಸರೋವರ

ಭಾರತದ ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿರುವ **ಸುಖನಾ ಸರೋವರ**ವು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ (ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು) ಒಂದು ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಕಾಲಿಕ ಹೊಳೆಯಾದ ಸುಖ್ನಾ ಚೋಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಈ 3 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಸರೋವರವನ್ನು 1958 ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲತಃ ಕಾಲಿಕ ಹರಿವು ಸರೋವರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಭಾರೀ ಹೂಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೂಳಿನ ಒಳಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯಲು, 25.42 ಚದರ ಕಿ.ಮಿ. ಜಮೀನನ್ನು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.
thumb| ಭಾರತದ ಚಂಡೀಗಢದ ಸುಖನಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನೋಟ

ಈ  ಸರೋವರವನ್ನು ಲೀ ಕೋರ್ಬೂಸಿಯೇ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಅಭಿಯಂತರರಾದ ಪಿ ಎಲ್ ವರ್ಮಾ ರಚಿಸಿದರು. ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೆಕ್ ಚಂದ್‍ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಇದೆ.

ಸುಖನಾ ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳು, ಜಿಮ್, ಒಳಾಂಗಣ ಆಟಗಳು, ಈಜುಕೊಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲು ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿರುವ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಆಧಾರಿತ ಲೇಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೋಣಿ ವಿಹಾರ, ರೋಯಿಂಗ್, ಸ್ಕಲ್ಲಿಂಗ್, ನೌಕಾಯಾನ, ಕಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಆನಂದಿಸಬಹುದು.

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸರೋವರದ ತಳದಿಂದ ಹೂಳು ತೆಗೆಯಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಸುಖನಾ ಸರೋವರವು ಅನೇಕ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾವಿನ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ, ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇತರ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
thumb| ಚಂಡೀಗಢದ ಸುಖನಾ ಸರೋವರ

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Bar-headed geese, Sukhna lake, Chandigarh 01.jpg
ಚಿತ್ರ:Boats at Sukhna lake.JPG|ಸುಖನಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು
ಚಿತ್ರ:Sukhna Lake Chandigarh, India.jpg|ಸುಖನಾ ಸರೋವರ, ಚಂಡೀಗಢ
ಚಿತ್ರ:Sukhna Lake (01).jpg|ಸರೋವರ
ಚಿತ್ರ:Commercial Stalls - Sukhna Lake Complex - Chandigarh 2016-08-07 9047.JPG|ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಅಂಗಡಿಗಳು
ಚಿತ್ರ:Street Portrait Session - Sukhna Lake Complex - Chandigarh 2016-08-07 9037.JPG|ಸುಖನಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಭಾವಚಿತ್ರ ಕಾಲ
ಚಿತ್ರ:Shikara at Sukhna Lake (01).jpg|ಸುಖನಾ ಸರೋವರ, ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ ಶಿಕಾರಾ
ಚಿತ್ರ:Sun set ,Sukhna Lake ,Chndigarh.jpg|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ, ಸುಖನಾ ಸರೋವರ, 25 ಎಪ್ರಿಲ್ 2018

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಚಂಡೀಗಡ
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್

**ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್** ರೈತರು, ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಬೆಳೆ ಸಲಹಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್. ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ ಮೂಲದ ಎಐ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ PEAT GmbH ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕೀಟ ಹಾನಿ, ಸಸ್ಯ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅನುಗುಣವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ರೈತರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಋತುವಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ರೋಗ ಹರಡಿದರೆ ಅದರ ಕುರಿತು ರೋಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

## ಇತಿಹಾಸ 
PEAT GmbH 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಲ್ಲಿ PEAT ಸ್ವಿಸ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಆದ ಸೇಲ್ಸ್‌ಬೀ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಬಿಬಿಸಿ, ಫಾರ್ಚೂನ್, ವೈರ್ಡ್, ಎಂಐಟಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಿವ್ಯೂ ಮತ್ತು ನೇಚರ್ ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಉದಯವಾಣಿಗಳಲ್ಲೂ, ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಲೇಖನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಿಬಿಐಟಿ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಐಐಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಸಮಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ. 

## ಸಹಯೋಗಿಗಳು 
ಪ್ಲಾಂಟಿಕ್ಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಇಕ್ರಿಸಾಟ್ (ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಾಪ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೆಮಿ-ಅರಿಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್), ಸಿಐಎಂಎಂವೈಟಿ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಸುಧಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ಸಿಎಬಿಐ (ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ) ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ
ಭೃಗು ಸರೋವರ

thumb|ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಭೃಗು ಸರೋವರ.

**ಭೃಗು ಸರೋವರ**ವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಕುಲ್ಲು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು  ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮನಾಲಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ, ಬಿಸಿನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಶಿಷ್ಠ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಚಾರಣದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಮಹರ್ಷಿ ಭೃಗುರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಋಷಿಯು ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರೋವರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂತ ಋಷಿ ಭೃಗುಗೆ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರ:Bhrigu lake Kullu.JPG|ಇದು ಅಂದಾಜು  ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭೃಗು ಸರೋವರ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕುಲ್ಲುವಿನ ರೋಹ್‍ತಾಂಗ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಬಳಿ ಇದೆ.
ಚಿತ್ರ:FrozenBrighulake.jpg|ಘನೀಕೃತ ಭೃಗು ಸರೋವರ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Himachal Pradesh Tourism Department

ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು
ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ

thumb|ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ
**ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿ** (ಅಥವಾ *ಪೀರ್ ಗಲಿ* ) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ **ಪಿರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ**ವು ಒಂದು ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ರಾಜೌರಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ 'ಮುಘಲ್ ರಸ್ತೆ' ಮೂಲಕ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಘಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ () ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.

## ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಸರಾಯ್ 
right|thumb| ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಘಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೋಡಲಾದಾಗ ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಸರಾಯ್ ನಿಲ್ದಾಣ
ಅಲಿಯಾಬಾದ್ ಸರಾಯ್ ಪಿರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಘಲ್ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಲಾಹೋರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 14 ನಿಲುಗಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಬರು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಶೆಡ್‌ನಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಪೀರ್‌ರು 
right|thumb| ಶೇಖ್ ಅಹ್ಮದ್ ಕರೀಮ್‍ರ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸ್ಥಳ
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಂತ ನಂದ್ ಋಷಿಯನ್ನು ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಖ್ ಅಹ್ಮದ್ ಕರೀಮ್ ಎಂಬ ಪೀರ್‌ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದನು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪೀರ್ ಕಿ ಗಲಿಯನ್ನು ದೇವರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದಾರಿಹೋಕರು ಇದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದನು ಎಂದೂ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶಹಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

ಅವನ ಕೈ ಮುದ್ರೆ ಇರುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇದರೊಳಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
*  
*  
*  

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* The original Mughal Route partly marked on OpenStreetMap: 1, 2

ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ವರ್ಗ:ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಲೇಹ್

**ಲೇಹ್** ಭಾರತದ ಲಡಾಖ್‍ನ ಜಂಟಿ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಲೇಹ್ ಹಿಮಾಲಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ಲಡಾಖ್‍ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪೀಠವು ಲಡಾ‍ಖ್‍ನ ಅರಸು ಕುಟುಂಬದ ಹಿಂದಿನ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಲೇಹ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.
thumb| ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಲೇಹ್‍ನ ಜನರು
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಲೇಹ್ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಸರಕುಗಳೆಂದರೆ ಉಪ್ಪು, ಧಾನ್ಯ, *ಪಾಶ್ಮ್* ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ಉಣ್ಣೆ, ತಾರಿಮ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ *ಚರಸ್* ಅಥವಾ ಗಾಂಜಾ ರಾಳ, ಇಂಡಿಗೊ, ರೇಷ್ಮೆ ನೂಲು ಮತ್ತು ಬನಾರಸ್ ಬ್ರೊಕೇಡ್.
thumb|320x320px| ಲೇಹ್ ಅರಮನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಲೇಹ್ ನಗರದ ನೋಟ, ನಾಮ್‍ಗ್ಯಾಲ್ ತ್ಸೆಮೊ ಮಠದಿಂದ

## ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
right|thumb| ಲೇಹ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಲೇಹ್ ಅರಮನೆಯ ನೋಟ
**ಲೇಹ್‌ನಲ್ಲಿ**

# ಲೇಹ್ ಅರಮನೆ
# ನಾಮ್‍ಗ್ಯಾಲ್ ತ್ಸೆಮೊ ಗೊಂಪಾ
# ಶಾಂತಿ ಸ್ತೂಪ
# ಚೋ ಖಾಂಗ್ ಗೊಂಪಾ
# ಚಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ
# ಗುರುದ್ವಾರ ಪಠಾರ್ ಸಾಹಿಬ್
# ಶಂಕರ್ ಗೊಂಪಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ
# ಯುದ್ಧ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
# ವಿಜಯ ಗೋಪುರ
# ಜ಼ೋರಾವರ್ ಕೋಟೆ
# ಲಡಾಖ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್
# ದಾತುನ್ ಸಾಹಿಬ್

## ಚಿತ್ರಗಳು 

ಚಿತ್ರ:Leh3.jpg|ಲೇಹ್‌ನ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Viewofleh.jpg|ಖಾರ್ದುಂಗ್ ಲಾ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಲೇಹ್‌ನ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Leh, capital of Ladakh ca. 1857.jpg|ಲೇಹ್, ಲಡಾಖ್‍ನ ರಾಜಧಾನಿ ಸುಮಾರು 1857
ಚಿತ್ರ:Markez-Leh.jpg|1909 ರಲ್ಲಿ ನಗರ-ಚೌಕ
ಚಿತ್ರ:ShantiStupa.jpg|ಶಾಂತಿ ಸ್ತೂಪ, ಇದನ್ನು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು
ಚಿತ್ರ:LehPalace.jpg|ಲೇಹ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಮಗ್ಯಾಲ್ ತ್ಸೆಮೊ ಗೊಂಪಾ
ಚಿತ್ರ:LehMosque.jpg|ಲೇಹ್ ಮಸೀದಿ
ಚಿತ್ರ:Leh, Winters.jpg|ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಲೇಹ್
ಚಿತ್ರ:View of Leh from Shanti Stupa.jpg|ಶಾಂತಿ ಸ್ತೂಪದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಲೇಹ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:View of Leh (from Shanti Stupa), Thiksey Monastery, Ladakh, India (2014).jpg|ಪರ್ಯಾಯ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Leh in summer.JPG|ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಹ್
ಚಿತ್ರ:Leh from Stok.jpg|ಸ್ಟೋಕ್‌ನಿಂದ ಲೇಹ್‍ನ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Landscapes.ladakh.jpg|ಲೇಹ್ ಬಳಿ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು
ಚಿತ್ರ:Shanti Stupa on the hills in Leh.jpg|ಶಾಂತಿ ಸ್ತೂಪ, ಲೇಹ್
ಚಿತ್ರ:Pathar sahib Gurudwara 3.jpg|ಗುರುದ್ವಾರ ಪಠಾರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಲೇಹ್, ಲಡಾಖ್
ಚಿತ್ರ:Pathar sahib Gurudwara 2.jpg|ಗುರುದ್ವಾರ ಪಠಾರ್ ಸಾಹಿಬ್, ಲೇಹ್, ಲಡಾಖ್
ಚಿತ್ರ:Pathar sahib Gurudwara 1.jpg|ಗುರುದ್ವಾರ ಪಠಾರ್ ಸಾಹಿಬ್, ಲೇಹ್, ಲಡಾಖ್
ಚಿತ್ರ:Magnetic )hill.jpg|ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಹಿಲ್, ಲೇಹ್, ಲಡಾಖ್

## ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* Janet Rizvi. *Ladakh: Crossroads of High Asia*. Second Edition. (1996). Oxford University Press, Delhi.  ISBN&nbsp;0-19-564546-4.
* Cunningham, Alexander. (1854). *LADĀK: Physical, Statistical, and Historical with Notices of the Surrounding Countries*. London. Reprint: Sagar Publications (1977).
* Francke, A. H. (1977). *A History of Ladakh*. (Originally published as, *A History of Western Tibet*, (1907)). 1977 Edition with critical introduction and annotations by S. S. Gergan & F. M. Hassnain. Sterling Publishers, New Delhi.
* Francke, A. H. (1914). *Antiquities of Indian Tibet*. Two Volumes. Calcutta. 1972 reprint: S. Chand, New Delhi.
* 

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* Lonely Planet: Trekking in the Himalayas (Walking Guides)
* Indiator: Hill stations in India

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Visit Ladakh Daily website - Ladakh Leading News Website 
* Population Figures
* City of Leh Thrives as Oasis of Peace in Kashmir

ವರ್ಗ:ಲಡಾಖ್
ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು
ಹೊಸ ಟಿಹರಿ

thumb|ಟಿಹರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸರೋವರದ ವಿಸ್ತೃತ ದರ್ಶನ

**ಹೊಸ ಟಿಹರಿ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ತೆಹ್ರಿ ಗಡ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತೆಹ್ರಿ ಗರ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಪೀಠವಾಗಿದೆ.
thumb| ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಟಿಹರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸರೋವರ

## ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ದೇವಿ ಕುಂಜಾಪುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚಂದ್ರಬದಾನಿ ದೇವಿ, ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ್ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ್ ಮಂದಿರ, ಮಹಾಸರ್ ತಾಲ್, ಸೆಹಸ್ತ್ರ ತಾಲ್, ಮತ್ತು ಖಟ್ಲಿಂಗ್ ಹಿಮನದಿ. ಟಿಹ್ರಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವು ಉತ್ತರಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪನ್ವಾಲಿ ಕಾಂತಾ, ಬೇಲ್‍ಬಾಗಿ ಬುಗ್ಯಾಲ್ ಮತ್ತು ಖೇತ್ ಪರ್ವತ್ ಸೇರಿವೆ. ಪನ್ವಾಲಿ ಕಾಂತಾ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಹೊಸ ಟೆಹ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಟಿಹ್ರಿ ಸರೋವರದ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಡೋಬ್ರಾ ಚಾಂತಿ ಸೇತುವೆಯು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಏಕಪಥದ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೋಬ್ರಾದಿಂದ ಚಾಂತಿಗೆ 440 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಟಿಹ್ರಿ ಗರ್ವಾಲ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನರೇಂದ್ರನಗರ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಡೂನ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. 
thumb| ಶ್ರೀ ಆದಿನಾಥ್ ದಿಗಂಬರ್ ಜೈನ್ ಮಂದಿರ, ಹೊಸ ಟಿಹ್ರಿ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Nagar Palika Parishad Tehri (New Tehri)
* New Tehri city, Official website
* Tehri district, Official website
* New Tehri - How To Reach 
* New Tehri - General Information 

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಬಂಗುಸ್ ಕಣಿವೆ

**ಬಂಗುಸ್ ಕಣಿವೆ**ಯು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಒಂದು ಹಿಮಾಲಯ ಉಪ ಕಣಿವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಪ್ವಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

ರೋಶನ್ ಕುಲ್, ಟಿಲ್ವಾನ್ ಕುಲ್ ಮತ್ತು ದೌಡಾ ಕುಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 14 ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹೊಳೆಗಳ ನೀರು ಕಾಮಿಲ್ ನದಿಯ ಮೂಲ ತೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಲೋಲಾಬ್ ಹೊಳೆಗೆ ಸೇರಿ, ಹೀಗೆ ಪೋಹ್ರು ನದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

## ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಬಂಗುಸ್ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮರಿಗಳು ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕಣಿವೆಯ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನೇಕ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50 ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ, ಹುಲ್ಲೆ, ಹಿಮ ಚಿರತೆ, ಕಂದು ಕರಡಿ, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ನರಿ ಸೇರಿವೆ. ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಮುಖ ನಿವಾಸಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಸೆಂಟ್ಸ್, ಟ್ರಾಗೋಫಾನ್, ಮೊನಾಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್, ಬುಷ್ ಕ್ವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಕೋಳಿ ಸೇರಿವೆ.

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಗುಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ವರ್ಗ:ಕಣಿವೆಗಳು
ಬಹಾದೂರ್ಗಢ್ ಕೋಟೆ

thumb|ಬಹಾದೂರ್‌ಗಢ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ

**ಬಹಾದೂರ್‌ಗಢ್ ಕೋಟೆ** ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 1658 ರಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಸೈಫ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು 1837 ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟಿಯಾಲಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜಾ ಕರಮ್ ಸಿಂಗ್ ಪುನರ್ರಚಿಸಿದನು.

## ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಕಲೆ 
ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 21 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಆಳುವೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದಕಗಳಿಂದ ಇದು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು 1658 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ 1837 ಮತ್ತು 1845 ರ ನಡುವೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೧೦೦, ೦೦೦ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬ್
ವರ್ಗ:ಕೋಟೆಗಳು