ರಾಜಶೇಖರ ಪ್ರತಿಹಾರ

**ರಾಜಶೇಖರ** ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ,ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ. ಅವರು ಗುರ್ಜರಾ ಪ್ರತಿಹಾರರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕವಿ. ಅವರು ೮೮ಂ ಮತ್ತು ೯೨ಂ ಸಿಇ ನಡುವೆ *ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ* (*kavyamimamsa*) ಬರೆದರು. ಈ ಕೆಲಸ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕವಿತೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೈಪಿಡಿ. ರಾಜಶೇಖರ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿ *ಸಾಯುರಸೇನಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ* ಬರೆದ ಅವರ ನಾಟಕ *ಕರ್ಪೂರಮಂಜರಿ* ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ರಾಜಶೇಖರ ಅವರ ಪತ್ತ್ನಿ *ಅವಾಂತಿಸುಂದರಿ*  ರುಚಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಒಂದು ಮಹಿಳೆ, ಪತ್ನಿ ಯನ್ನು ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸಲು ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ  ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ.

## ಜೀವನ
ರಾಜಶೇಖರವರು ಒಂಬತ್ತನೇ-ಹತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಂಶಾವಳಿಯವರು. ಅವರ ತಂದೆ ಪ್ರಧಾನಯಾಜಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಜ್ಜ *ಅಕಾಲಾಜಾಲಾಡಾ* (*akalajalada*) ಮಹಾನ್ ಕವಿ. ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ರಾಜಶೇಖರ *ಅವಂತಿಸುಂದರಿ*ಯವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು,ನಿಪುಣ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ. *ಅವಂತಿಸುಂದರಿ* *ಚಾಯುಹನಾ* ಕುಟುಂಬದ "ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ರತ್ನ". ರಾಜಶೇಖರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು, ಕವಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಜೊತೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು.

## ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು
* *ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ *
* *ಬಾಲ ಭಾರತ*
* *ಕರ್ಪೂರಮಂಜರಿ*
* *ಬಾಲ ರಾಮಾಯಣ*
* *ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ*

***ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ*** ಅವರ ಮೊದಲ ನಾಟಕ. ಅವರು ನಿರ್ಭಯ ಅಥವಾ ಕನೌಜ್ ಮಹೆಂದ್ರಪಳ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 

***ಬಳರಾಮಾಯನ*** ಅವರ ವಿನಂತಿಗಾಗಿ ನಿಮಾರ್ಣವಾಯಿತು. *ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ * ತ್ರಿಪುರಿ ಯುವರಾಜ ಕೆಯುರವರ್ಸರವರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಅಪೂರ್ಣ *ಬಳಭಾರತ* ಪ್ರತಿಹಾರ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮಹಿಪಾಲ ೧ ಅವರಿಗಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು , ಅವರ ಆಡಳಿತ ಬಹುಶಃ ೯೧೪ ಎ.ಡಿ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. *ಬಳರಾಮಯನ* ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ,ಇದು ಹತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಎಂದು ಮಹಾನಡ್ಟಾಕ ಆಗಿದೆ. ಲೇಖಕ ನಾಟಕ ಬಹುತೇಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಆಕ್ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾರೆ. ನಾಂದಿ ಕಾಯೆಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಟಕ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದರೂ ರಾವಣನ ಪ್ರೀತಿ ಮೇಲುಗೈ ಅಂಶ.

***ಬಳಭಾರತ*** ದ್ರೌಪದಿಯ ಮದುವೆ ವರ್ಣಿಸುವ ಮಹಾಭಾರತ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಾಂಡವರ ನಷ್ಟ,ಅರಣ್ಯ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೆಟ್ಟ ಬಳೆಕೆಗಳ ಪಂಡಾವರ ನಿರ್ಗಮನ ಜೂಜಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿದೆ.

***ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ*** ಒಂದು ಸಟ್ಟಕ ಎಕೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು `ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾತನಾಡುವ ಪತ್ರಗಲು ಯಾವುದೇ ಇಲ್ಲ. ನಾಟಕ ಚಂದಪಲ ಮತ್ತು ಕುಂತಲೆ ರಾಜಕುಮರಿ,ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ನಡುವೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಲಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಲಾಂಛನವನ್ನೆ 
*ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ *ನಿಯಮಿತ ನಾಟಕ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

***ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ *** ನಾಲ್ಕು ಆಕ್ಟ್ ನಾಟಕ ಆಗಿದೆ . ಭಾಗಗಳು ಚಂದ್ರವರ್ಮನ್ , ಲತಾ ರಾಜ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮಾಡಬಹುದು ಇಲ್ಲ, ಮಗ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನಾಗಿ ಮಗಳು ಆಫ್ ಹಾದು , ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾಧರ ರಾಣಿ ಅವಳನ್ನು ಕಳಿಸುವ . ಈ ತನ್ನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಧರ ರಾಜ ನಡುವೆ ರಹಸ್ಯ ಮದುವೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಹಕ ಚಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಒಂದು ಮಗನ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತೋಷದ ಸುದ್ದಿ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ . ನಾಲ್ಕನೇ ಕೃತಿಯು ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಅಂದರೆ ' ಕರ್ಪೂರದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ' ಒಂದು ಸಟ್ಟಕ ಆಗಿದೆ .ಈ ನಾಲ್ಕು ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದ ನಾಟಕ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ . ಇದು ರಾಜ ಚಂದ್ರಪಾಲ ಕುಂತಲ ಒಂದು ರಾಜಕುಮಾರಿ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ , ವಿಸಿಸ್ಸಿತುದೆಸೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ . ಅವರ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಅಸೂಯೆ, ತರುವಾಯದ ಅಡ್ಡಿ , ಪ್ರೇಮಿಗಳು ' ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಗಳು , ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮದುವೆ, ಹಳೆಯ ಕೋರ್ಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಎರವಲು ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಜಶೇಖರ ಮುಖ್ಯ ನಾಟಕೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನಾಟಕದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ , ಸಟ್ಟಕ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ನೆಲೆಸಿದೆ. ರಾಜಶೇಖರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನಾಟಕೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದಶಕವನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾದೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ತನ್ನ ದಿನದ ಅದ್ಭುತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉಪರುಪಕಾಸ ಎಂಬ ಹೊಸ ನಾಟಕೀಯ ರೂಪಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹುಟ್ಟು , ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು , ಇದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಾಟಿಕ ಮತ್ತು ಸಟ್ಟಕ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಭ್ಯಾಸದ ವಿಕಾಸ ತೋರಿಸಲು . ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು . ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ,***ಕಾವ್ಯಮಿಮಂಸ***  ಅಂದರೆ ' ಕವನ ಮೇಲೆ ಟ್ರೀಟೈಸ್ ' ಪ್ರಮುಖ ಪಠ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳು

## ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ
*http://www.vedamsbooks.com/no30313/history-gurjara-pratiharas-bn-puri* 
*http://www.indianetzone.com/32/rajasekhara_indian_poet.htm*