ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯ

thumb|ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯ

**ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯವು** 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಅವಲೋಕನ 
ಈ ದೇವಾಲಯ ಮೂಲತಃ ಇಂದ್ರೇಶ್ವರ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಪ್ರೇಮ ದೇವಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು *ಪಂಚರಥ* ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ: *ವಿಮಾನ* (ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಗುಡಿಯು  ಎತ್ತರವಿರುವ ಅದರ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ *ಬಡಾ*ವನ್ನು (ವಕ್ರರೇಖೀಯ ಶಿಖರ) ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಪಿರಮಿಡ್ ಛಾವಣಿಯಿರುವ *ಜಗಮೋಹನ* ಎಂಬ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ರಾಜಾರಾನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಂಕಾದ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಮಾಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಶೈವಪಂಥೀಯ ಎಂದು ಇದನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಶಿಲ್ಪೀಯ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ದೇವಾಲಯವು 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ್ದೆಂದು ಕಾಲನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಡಿಶಾ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ, ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನಡುವಿನ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸುಮಾರು 1105 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಫರ್ಗುಸನ್ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಲಿಂಗರಾಜ ದೇವಾಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಮಿಶೆಲ್ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯವು ಸರಿಸುಮಾರು ಪುರಿಯ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಅವಧಿಗೆ  ಸೇರಿದೆ. ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯು ಈ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಡವಾದಲ್ಲಿನ ತೋಟೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ. ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ಒಡಿಶಾಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಸೋಮವಂಶಿ ರಾಜರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

## ವಾಸ್ತುಕಲೆ 
alt=temple plan for twin spires of a temple|thumb| ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಕಾಸೆ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಳತೆ 50 ಅಡಿಗೆ 1 ಇಂಚು
ಒಡಿಶಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ (ವಿಮಾನ) ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಯಾತ್ರಿಕರು ಅದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸ್ಥಳ (*ಜಗಮೋಹನ* ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ವಿಮಾನವುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯಗಳು *ಜಗಮೋಹನ*ವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದವು. ಆದರೆ ನಂತರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಅವುಗಳೆಂದರೆ ನಟ-ಮಂಡಪ (ಉತ್ಸವದ ಸಭಾಂಗಣ) ಮತ್ತು ಭೋಗ-ಮಂಡಪ (ಅರ್ಪಣೆಗಳ ಸಭಾಂಗಣ). ವಿಮಾನದ ನಕಾಸೆ ಚೌಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು ಮುಂಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ (*ರಥ*ಗಳು ಅಥವಾ *ಪಗ*ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ). ಆಮಲಕ (*ಮಸ್ತಕ* ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಏಣುಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ *ಬಡಾ*ದ (ಗೋಪುರ) ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಾರಾನಿ ದೇವಾಲಯವು ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ರಾಜಾರಾನಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಂದ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. *ವಿಮಾನ* ದ ಅಳತೆ  *  ಒಳಗಿನಿಂದ,  *  ಹೊರಗಿನಿಂದ. ಇದರ ಶಿಖರವು ಗೋಪುರದ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಣ್ಣಗೋಪುರಗಳ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಗೋಪುರದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ). ದೇವಾಲಯವು *ಪಂಚಾಂಗ ಬಡಾ* ಅಥವಾ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, *ಪಭಾಗ*, *ತಲಜಂಘ*, *ಬಂಧನ*, *ಉಪರಾಜಂಘ* ಮತ್ತು *ಬರಂಡ* . *ಪಭಾಗ* ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ವಿಭಾಗವು ಐದು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಾರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, *ಖುರ*, *ಕುಂಭ*, *ಪಟ್ಟ*, *ಕಾಣಿ* ಮತ್ತು *ಬಸಂತ*. ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿನ್ಯಾಸವು (*ಗಂಡಿ*) ಹಲವಾರು ಚಿಕಣಿ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (*ಅಂಗಶಿಖರಗಳು*). ಮೇಲ್ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು *ಆಮಲಕ* ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅರೆಗೊಳವಿಗಳುಳ್ಳ ಬಿಲ್ಲೆಯಾಕಾರದ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ತುಣುಕಿನಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ಅಂತಿಮ ರೂಪವಾಗಿ ಹೂದಾನಿ (*ಕಳಶ*) ಅದರ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ.

### ಜಗಮೋಹನ 
*ಜಗಮೋಹನ*ವು (ಮುಖಮಂಟಪ) ಒಂದು ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೂ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. 1903 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿ ಕುಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. *ಜಗಮೋಹನ*ದ ಅಳತೆ ಒಳಗಿನಿಂದ  *  ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನಿಂದ  * . ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾಗ ಮತ್ತು ನಾಗಿಣಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜಾರಾನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

* 
* 

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
https://www.lingaraj-temple.com/rajarani-temple/ 

ವರ್ಗ:ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಒರಿಸ್ಸಾ