ಬೋಸಾನ್

[thumb|Bosons form one of the two fundamental classes of [ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣ|subatomic particle, the other being fermions. All subatomic particles must be one or the other. A composite particle (hadron) may fall into either class depending on its composition.]]
ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, **ಬೋಸಾನ್** / / ˈboʊzɒn / [ 1  / ɒn / [ 2 ]  ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಿನ್ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (0, 1, 2, . .. ) ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣದ ಎರಡು ಮೂಲಭೂತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಸ ಅರ್ಧ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು ( (1/2, 3/2, 5/2, ...)   ಗಮನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣವೂ ಬೋಸಾನ್ ಅಥವಾ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್ ಆಗಿದೆ.ಈ ಕಣಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ ಡಿರಾಕ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು *ಬೋಸಾನ್* ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

ಕೆಲವು ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ (ಫ಼ೆರ್ಮಿಯಾನ್ ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತು" ವಿನ ಘಟಕಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು (ಉದಾ ಗ್ಲುವಾನ್‌ಗಳು ) ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಇತರ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಬಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ( ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್ ) ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೆಸಾನ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗೆ, ಬಹು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ವಿವರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೀಲಿಯಂ-4 ಪರಮಾಣುಗಳ ಅನಿಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಫ಼್ಲುಯಿಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಅರೆಕಣಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

## ಹೆಸರು 
ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಾಲ್ ಡಿರಾಕ್   ಅವರು *ಬೋಸಾನ್* ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಬೋಸ್ ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ (ಈಗ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿದೆ-  ) ರೀಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು ,   ಅವರು ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಅಂತಹ ಕಣಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಬೋಸ್-ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಸ್-ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಕಂಡೆನ್ಸೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  

## ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು 
 
ಗಮನಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳು ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು (ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ) ಅಥವಾ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು (ಬೆಸ ಅರ್ಧ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ).  ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ( ಲೆಪ್ಟಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಗಳು ) ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಇತರ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಬಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ  ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಐದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಿವೆ:

* ಒಂದು *ಸ್ಕೇಲಾರ್ ಬೋಸಾನ್* (ಸ್ಪಿನ್ = 0)
** H0 ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್ - ಹಿಗ್ಸ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಕಣ.
* ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಾಲ್ಕು *ವೆಕ್ಟರ್ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು* (ಸ್ಪಿನ್ = 1). ಇವು ಗೇಜ್ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು :
** γ ಫೋಟಾನ್ – ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲ ವಾಹಕ
** g ಗ್ಲುವಾನ್‌ಗಳು (ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳು) - ಬಲವಾದ ಬಲವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳು
** Z ತಟಸ್ಥ ದುರ್ಬಲ ಬೋಸಾನ್ - ದುರ್ಬಲ ಬಲವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕ
** W± ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ದುರ್ಬಲ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು (ಎರಡು ವಿಧಗಳು) - ದುರ್ಬಲ ಬಲವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳು ಸಹ

ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಬಲವಾಹಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ *ಎರಡನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಟೆನ್ಸರ್ ಬೋಸಾನ್* (ಸ್ಪಿನ್ = 2) ಅನ್ನು ಗ್ರಾವಿಟನ್ (G) ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. 

## ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು 
ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣಗಳು ( ಹ್ಯಾಡ್ರಾನ್‌ಗಳು, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮಾಣುಗಳು ) ಅವುಗಳ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಮತ್ತು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು ಅರ್ಧ ಬೆಸ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, *ಸಮ* ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣವು ಬೋಸಾನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗೆ(1/2 + 1/2 + 1/2 + 1/2 = 2).

ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:

* ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಮೀಸಾನ್‌ಗಳು
* ಡ್ಯೂಟೇರಿಯಮ್, ಹೀಲಿಯಂ-4 ( ಆಲ್ಫಾ ಕಣ ),  ಕಾರ್ಬನ್-12, ಸೀಸ-208, ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸಮ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಿರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳು. 

ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಣಗಳಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗದ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡಿಟಿ ಮತ್ತು ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಕಂಡೆನ್ಸೇಟ್‌ಗಳ ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುವ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದೇ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದಾದ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೀಲಿಯಂ-4 ಪರಮಾಣುಗಳ ಅನಿಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ತಂಪಾಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಕಣಗಳ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದಾಗ, ಅದು ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರೆವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸಿಟಾನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

## ಕ್ವಾಸಿಪರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ 
ಕೆಲವು ಕ್ವಾಸಿಪಾರ್ಟಿಕಲ್‌ಗಳು ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋನಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.  

* Anyon – Type of two-dimensional quasiparticle
* Bose gas – State of matter of many bosons
* Parastatistics – Notion in statistical mechanics

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ