ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ

**ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು** ( ಮಲಯಾಳಂ :ತೋಲ್ಪಾವಕೂತ್, ತಮಿಳು :ತೋಲ್ಪಾವೈಕ್ಕೂತ್ತು) ಎಂಬುದು ನೆರಳು-ಬೆಳಕಿನ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಚರ್ಮದ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್, ತ್ರಿಶೂರ್ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 
thumb|210x210px|ತೋಲ್ಪಾವಕೂತುವಿನ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ
thumb|210x210px|ತೋಲ್ಪಾವಕೂತುವಿನ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ
thumb|236x236px|ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಸೀತೆಯ ಗೊಂಬೆ
thumb| ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್ ಮತ್ತು ತಂಡದವರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ: ಗೌ. SNDPUP ಶಾಲೆ, ಪಟ್ಟಥಾನಂ, ಕೊಲ್ಲಂ.
thumb|ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್, ಮುಂಬೈ, 2017
thumb|ತೋಳ್ಪಾವ ಕೂತು ನೆರಳಿನ ಬೊಂಬೆ ಕಲಾವಿದರು
thumb|210x210px|ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಕೂತುಮಾಡಂ
thumb|ತೋಲ್ಪವಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಾಳವಾದ್ಯವಾದ ಎಳುಪರಾ.

## ಇತಿಹಾಸ 
[thumb|210x210px|*[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ* ಬರುವ ಒಂದು ಯುದ್ಧ ದೃಶ್ಯ.]]
ತೋಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಎಂಬುದು ಮೂರು ತಮಿಳು / ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ : ತೊಲ್ ( *தோல்* ) ಎಂದರೆ ಚರ್ಮ, ಪಾವೈ ( *பாவை* ) ಎಂದರೆ ಗೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಕೂತ್ತು ( *கூத்து* ) ಎಂದರೆ ನಾಟಕ . ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಎರಡು   ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾವೈ ಕೂತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು "ಮರಪ್ಪವೈಕೂತ್ತು" ಅನ್ನು *ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ* ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ ಮರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತೊಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಚರ್ಮದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪವೈಕೂತು (ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ತೊಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಎರಡೂ) ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕ್ರಿ.ಶ. 300 ರ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯವಾದ ತಿರುಕ್ಕುರಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ೧೦೨೦ ನೇ ಕುರಲ್ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಾಷೆ ತಮಿಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮುಡಿಯೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪತಯಾನಿಯಂತೆ, ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಕೂಡ ಕೇರಳದ ಭದ್ರಕಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭದ್ರಕಾಳಿಯು ದಾರಿಕ ರಾಕ್ಷಸನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾವಣನ ವಧೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ತೋಲ್ಪವಕೂತುವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಾಗ, ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಂಗದ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,  

## ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು 
*ಕೂತುಮಡಂ* ಎಂಬುದು ೪೨ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ತೋಳ್ಪವಕೂತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಿಕೆಯು ಪರದೆಯನ್ನು, ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು , ಅದರ ಹಿಂದೆ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೊಂಬೆಗಳ ಹಿಂದೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ 21 ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ಂಬೆಗಳ ನೆರಳುಗಳು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ದೀಪಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮರದ ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು *ವಿಲಕ್ಕು ಮೇಡಂ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನವು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪಠಣದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ೩೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.     ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣವು *ಚೆಂಡೆ*, *ಮದ್ದಳೆ*, *ಎಳುಪರ*, *ಇಲಾತಾಳ*, ಶಂಖ ಮತ್ತು *ಚೆರುಕುಳಲ್‌ನಂತಹ* ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.  

ಕಂಬ ರಾಮಾಯಣದ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು  ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪೂರ್ಣ ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ೨೧ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ೧೮೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಬೊಂಬೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ೪೦ ಕಲಾವಿದರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೊಂಬೆಗಾರನನ್ನು *ಪುಲಾವರ್* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರದರ್ಶನವು *ಕೇಲಿಕೊಟ್ಟು* ಮತ್ತು *ಕಲರಿಚಿಂತು* ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಜನವರಿಯಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರಂಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ೭, ೧೪, ೨೧, ೪೧ ಅಥವಾ ೭೧ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 

## ಬೊಂಬೆಗಳು 
thumb|210x210px|ಪರದೆಯ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ತೋಳ್ಪವಕೂತು ಬೊಂಬೆ
ತೋಲ್ಪವಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಕೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತರಕಾರಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಬಣ್ಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಬೊಂಬೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರಬಹುದು. ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ;ಸೂತ್ರದಾರ  ಬೊಂಬೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದರ ಅಂಗಗಳನ್ನು  ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಕೋಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  

## ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಗಳು 
thumb|210x210px|ತೋಳ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನ
ಪ್ರಮುಖ ಸೂತ್ರದಾರ  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ಪುಲವರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ*, ಇದು ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆಗಿರುವ ಸೂತ್ರದಾರ ನಿಗೆ ನೀಡುವ ಗೌರವಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಪುಲವರು ಬೊಂಬೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂತ್ರದಾರ  ಕಂಬ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು, ಆಯುರ್ವೇದಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಬೇಕು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರನಿಗೆ ೬ ರಿಂದ ೧೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಕೆ.ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು; ಅವರು ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಮಹಾನ್ ಗುರು/ತಂದೆಯಿಂದ ತೋಳ್ಪವಕೂತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು.

## ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು 
ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತೆ, ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು ಕೂಡ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾದಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಮನರಂಜನಾ ವೇದಿಕೆಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಳಿವಿನ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚುಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಅನೇಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ, ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರು ಯುವಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಿಂಗ್, ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಥೆಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳಂತಹ ಜಾತ್ಯತೀತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.    

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಚಾದರ್ ಬದರ್, ಭಾರತದ ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
*ಗೋಪಾಲೀಲಾ ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
*ಕತ್ಪುತ್ಲಿ (ಗೊಂಬೆಯಾಟ) ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* ನೊಕ್ಕುವಿದ್ಯಾ ಪಾವಕಳಿ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* ರಬನ ಛಾಯಾ, ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* ಸಖಿ ಕಂಧೇಯಿ ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ದಾರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* ನೆರಳು ನಾಟಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* ತೋಲು ಬೊಮ್ಮಲಾಟ, ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* ತೊಗಲುಗೊಂಬೆಯಾಟ, ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆಯಾಟ
* ವಯಾಂಗ್ ಭಾರತೀಯ ಬೊಂಬೆಯಾಟದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* tholpavakoothu.in (ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು - ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ನಾಟಕ)
* puppetry.org.in (ತೋಲ್ಪವ ಕೂತು - ದಿವಂಗತ ಗುರು ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪುಲವರ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮುಖಪುಟ)
* tholpavakoothu.org (ತೋಲ್ಪವ ಕೂತ್ತು - ಕೇರಳದ ನೆರಳಿನ ಬೊಂಬೆ ಆಟ, ಭಾರತ (ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ))

ವರ್ಗ:ಗೊಂಬೆಯಾಟ
ವರ್ಗ:ಕಲಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು