ಚಂಬಲ್ ನದಿ

**ಚಂಬಲ್ ನದಿಯು**  ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಗಾ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ-ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ  ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾವನ್ನು ಸೇರಲು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಪೌರಾಣಿಕ ನದಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಚಂಬಲ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ವಿಂಧ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ಇಂದೋರ್‌ನ ಮನ್‌ಪುರ ಬಳಿಯ ಮೊವ್ ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಜನಪಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚಂಬಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಬನಾಸ್, ಆಗ್ನೇಯ ರಾಜಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಂಬಲ್, ಕ್ವಾರಿ, ಯಮುನಾ, ಸಿಂಧ್, ಪಹುಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಭರೆಹ್ ಬಳಿಯ ಪಚ್ನಾಡಾದಲ್ಲಿ, ಭಿಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಟಾವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಂಬಲ್ ನದಿಯನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮುಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ೨ ಜಾತಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನದಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ - ಮಗ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಘಾರಿಯಲ್, ೮ ಜಾತಿಯ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಆಮೆಗಳು, ನಯವಾದ-ಲೇಪಿತ ನೀರುನಾಯಿಗಳು, ಗಂಗಾ ನದಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಗಳು, ಸ್ಕಿಮ್ಮರ್ಗಳು, ಕಪ್ಪು-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಟರ್ನ್ಗಳು, ಸಾರಸ್ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು. ಇತರ *ಚರ್ಮವತಿ ಎಂಬ*(ಚರ್ಮನ್ವತಿ) ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಚಂಬಲ್ ನದಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು *ಚರ್ಮನ್ವತಿ*. ಇದರ ಅರ್ಥ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯು 'ಚರ್ಮನ್' (ಚರ್ಮದ) ನದಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಮತ್ತು *ಚರ್ಮವತಿ* ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

## ಮೂಲ, ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಿ  
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Chambal_River_near_Kota%2C_Rajasthan.jpg/220px-Chambal_River_near_Kota%2C_Rajasthan.jpg|thumb| ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೋಟಾ ಬಳಿ ಚಂಬಲ್ ನದಿ
 ಉದ್ದದ ಚಂಬಲ್ ನದಿಯು ಜನಪಾವ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಭಡಕ್ಲಾ ಜಲಪಾತದಿಂದ ಮಾಂಡವ್ ಬಳಿಯ ವಿಂಧ್ಯಾನ್ ಎಸ್ಕಾರ್ಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ  ) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಇಂದೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊವ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ, ಸುಮಾರು  ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ. ಈ ನದಿಯು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ (MP) ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು  ) ವರೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ  ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಚಂಬಲ್ ಇನ್ನೂ  ಎಮ್‍ಪಿ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ  ಸಂಸದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ನಡುವೆ ಇದು ಯುಪಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು  ಜಲೌನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ  ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮೊದಲು  ಗಂಗಾನದಿ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಚಂಬಲ್ ತನ್ನ ಮೂಲದಿಂದ ಯಮುನೆಯ ಸಂದಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು  ಹೊಂದಿದೆ.. ಇದರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು  ಮೊದಲ  ಅದರ ಮೂಲದಿಂದ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು  ) ವರೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮುಂದಿನ , ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಚೌರಸಿಗಢ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕಮರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ  ಚೌರಸಿಗಢ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಕೋಟಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಅದರ ಓಟದಲ್ಲಿ, ಹಾಸಿಗೆಯು ಮತ್ತೊಂದು  ) ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ಉಳಿದ  ಓಡಿ, ನದಿಯು ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ 0.21 ಮೀ/ಕಿಮೀ ಸರಾಸರಿ ಗ್ರೇಡಿಯಂಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&nbsp;

ಚಂಬಲ್ ನ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಪ್ರಾ, ಚೋಟಿ ಕಲಿಸಿಂಧ್, ಶಿವಣ್ಣ, ರೆತಮ್, ಅನ್ಸಾರ್, ಕಲಿಸಿಂಧ್, ಬನಾಸ್, ಪರ್ಬತಿ, ಸೀಪ್, ಕುವಾರಿ, ಕುನೋ, ಅಲ್ನಿಯಾ, ಮೆಜ್, ಚಕನ್, ಪಾರ್ವತಿ, ಚಮ್ಲಾ, ಗಂಭೀರ್, ಲಖುಂದರ್, ಖಾನ್, ಬಂಗೇರಿ, ಕೆಡೆಲ್ ಮತ್ತು ತೀಲಾರ್ ಸೇರಿವೆ..

ಕ್ರಾಫರ್ಡ್ (೧೯೬೯) ಪ್ರಕಾರ ಚಂಬಲ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯು ವಿಂಧ್ಯಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೃಹತ್ ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಸ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಬಹುಶಃ ಪೂರ್ವ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದ ಹಳೆಯ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಚಂಬಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರದೇಶ, ಗಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆರಾನ್ ಪ್ರಕಾರ (೧೯೫೩) ವಿಂಧ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಪೂರ್ವ ಪೆಡಿಪ್ಲೇನ್, ಚತುರ್ಭುಜ ಕೆಸರುಗಳ ತೆಳುವಾದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ  ನದಿ ಕಾಲುವೆಗೆ ಮಣ್ಣು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಪೆಡಿಪ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಸವೆತದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಿಂಧ್ಯಾನ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ, ಪಕ್ಕದ ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶ (ಹಳೆಯ ಮೆಕ್ಕಲು) ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್‌ನಿಂದ ಉಪ-ಇತ್ತೀಚಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿವೆ. ಬ್ಯಾಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಂಕರ್ ಹಳೆಯ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ.

## ಸಸ್ಯವರ್ಗ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Bar-headed_Geese-_Bharatpur_I_IMG_8337.jpg/220px-Bar-headed_Geese-_Bharatpur_I_IMG_8337.jpg|thumb| ಕಿಯೋಲಾಡಿಯೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಚಂಬಲ್ ನದಿ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Lesser_Whistling_Duck_%288450582630%29.jpg/220px-Lesser_Whistling_Duck_%288450582630%29.jpg|thumb| [ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಿಯೋಲಾಡಿಯೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಲೆಸ್ಸರ್ ವಿಸ್ಲಿಂಗ್ ಡಕ್ (ಡೆಂಡ್ರೊಸಿಗ್ನಾ ಜವಾನಿಕಾ). ಚಂಬಲ್ ಒಡ್ಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ]]
ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಕಂದರ, ಮುಳ್ಳಿನ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಉತ್ತರದ ಉಪ ಪ್ರಕಾರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯಗಳು (ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸೇಥ್ ೧೯೬೮ ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಉಪ-ಗುಂಪು ೬ಬಿ/ಸಿ೨). ಈ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೬೦೦-೭೦೦ಮಿಮೀ ಮಳೆ ಇರುವ ಕಡಿಮೆ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ&nbsp;. ಉತ್ತರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಒಣ ಎಲೆಯುದುರುವ ಅರಣ್ಯದ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಸಲೈನ್/ಕ್ಷಾರೀಯ ಬಾಬುಲ್ ಸವನ್ನಾಹ್ (೫ಇ/೮ಬಿ) ನ ಸೀಮಿತ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ನದಿ ತೀರದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸವೆತಕ್ಕೊಳಗಾದ ನದಿ ದಡಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಕಂದರದ ಜಮೀನುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿರಳವಾದ ನೆಲದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮರಗಳೆಂದರೆ *ಕ್ಯಾಪ್ಪರಿಸ್ ಡೆಸಿಡುವಾಸ್, ಕ್ಯಾಪ್ಪರಿಸ್ ಸೆಪಿಯಾರಿಯಾ, ಬಾಲನೈಟ್ಸ್ ಈಜಿಪ್ಟಿಯಾಕಾ, ಅಕೇಶಿಯಾ ಸೆನೆಗಲ್, ಎ. ನಿಲೋಟಿಕಾ, ಎ. ಲ್ಯುಕೋಫ್ಲೋಯಾ, ಪ್ರೊಸೊಪಿಸ್ ಜೂಲಿಫ್ಲೋರಾ, ಬ್ಯುಟಿಯಾ ಮೊನೊಸ್ಪೆರ್ಮಾ, ಮೇಟೆನಸ್ ಎಮಾರ್ಜಿನಾಟಾ, ಟ್ಯಾಮರಿಕ್ಸ್ ಪರ್ಸೊಲೆಸ್., ಕ್ರೊಟಾಲೇರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾಜಿನಿಯಾ, ಸಿ. ಬುರ್ಹಿಯಾ, ಕ್ಲೆರೊಡೆಂಡ್ರಮ್ ಫ್ಲೋಮಿಡಿಸ್, ಕ್ಯಾಲೊಟ್ರೋಪಿಸ್ ಪ್ರೊಸೆರಾ, ಕ್ಸಾಂಥಿಯಂ ಇಂಡಿಕಮ್* ಮತ್ತು *ಲೆಪ್ಟಾಡೆನಿಯಾ ಪೈರೋಟೆಕ್ನಿಕಾ* ಆರೋಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ *ಮೇರುವಾ ಆಬ್ಲೋಂಗಿಫೋಲಿಯಾ, ಪರ್ಗುಲೇರಿಯಾ ಡೇಮಿಯಾ, ಸೆರೋಪೆಜಿಯಾ ಬಲ್ಬೋಸಾ, ಸೆರೋಪೆಜಿಯಾ ಬಲ್ಬೋಸಾ, ಟೆರ್ರೊಸ್ಕೊಮೆರಿಸ್ ಪುರ್ಸೆಟ್* *,* ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು *, ಗ್ಲಿನಸ್ ಲೋಟಾಯ್ಡ್ಸ್, ಸೆರಿಕೋಸ್ಟೋಮಾ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಮ್, ರಿವಿಯಾ ಎಸ್ಪಿ., ಇಪೋಮಿಯಾ ಎಸ್ಪಿ., ಪೆಡಲಿಯಮ್ ಮ್ಯೂರೆಕ್ಸ್, ಸೆಸಮಮ್ ಮುಲಾಯನಮ್, ಲೆಪಿಡಗಾಥಿಸ್ ಎಸ್ಪಿ, ಬೋರ್ಹವಿಯಾ ಡಿಫ್ಯೂಸಾ, ಕ್ರೋಜೋಫೊರಾ ಎಸ್ಪಿ.*, ಮತ್ತು *ಸೈಪ್ರಸ್ ಎಸ್ಪಿ., ಫಿಂಬ್ರಿಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಎಸ್ಪಿ., ಬ್ರಾಚಿಯಾರಿಯಾ ಎಸ್ಪಿ., ಸೆಂಕ್ರಸ್ ಎಸ್ಪಿ., ಡಿಚಾಂಥಿಯಮ್ ಎಸ್ಪಿಯಂತಹ ಹುಲ್ಲುಗಳು.*, ಇತ್ಯಾದಿ 

## ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಬಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Indian_Skimmer_%288582799716%29.jpg/220px-Indian_Skimmer_%288582799716%29.jpg|left|thumb| ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕಿಮ್ಮರ್ ಚಂಬಲ್ ನದಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತಿದೆ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಬಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಧೋಲ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ 24°55' ರಿಂದ 26°50' N ಮತ್ತು 75°34' ರಿಂದ 79°18'E ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜವಾಹರ್ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಂಬಲ್-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮಗಳ ನಡುವೆ ಚಂಬಲ್ ವಿವರಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಚಾಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಾಪದ ಮೇಲೆ, ಚಂಬಲ್‌ನ ಎರಡು ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಬಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ - ಮೇಲಿನ ವಲಯ, ಜವಾಹರ್ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೋಟಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಲಯ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೇಶೋರೈಪಟನ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಂಬಲ್-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ..

**ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು** &nbsp;ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಚಿತ್ತೋರ್‌ಗಢ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾವತ್‌ಭಟ ಬಳಿ ಚಂಬಲ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳಗೆ ೫೨ಕಿ.ಮೀ  ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಇದು ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೆಯದು. ಇದು೫೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಪವರ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಪಿಲ್ವೇಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೪೩ರ ೪ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&nbsp;ಎಮ್‍ಡ್ಬ್ಲೂ ಪ್ರತಿ ೯೦ ಎಮ್‍ಡ್ಬ್ಲೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ&nbsp; ೬೦% ಲೋಡ್ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಎಮ್‍ಡ್ಬ್ಲೂ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ೨೪,೮೬೪&nbsp;ಕಿಮೀ 2, ಅದರಲ್ಲಿ ೯೫೬ ಮಾತ್ರ&nbsp;ಕಿಮೀ 2 ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳಗೆ ಮುಕ್ತ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ೨,೨೮೦&nbsp;ಕಿಮೀ 2 ಲೈವ್ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ೧,೫೬೬ ಆಗಿದೆ&nbsp;

ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿರೂಪಣೆಯ ಮಹಾಭಾರತವು ಚಂಬಲ್ ನದಿಯನ್ನು *ಚರ್ಮಣ್ಯಾವತಿ* ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. : ಆರ್ಯ ರಾಜ ರಂತಿದೇವನಿಂದ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

: "ಆ ರಾಜನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅವನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಚರ್ಮದ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯು ನಿಜವಾದ ನದಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ *ಚರ್ಮವತಿ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು." 

ಚರ್ಮವತಿಯು ಪಾಂಚಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ದ್ರುಪದ ರಾಜನು ಚರ್ಮವತಿ ನದಿಯ ದಡದವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಆಳಿದನು.

ಜಾನಪದದ ಪ್ರಕಾರ ಚಂಬಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ಶಕುನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಡೈಸ್-ಆಟವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರೌಪದಿಯ (ದ್ರುಪದನ ಮಗಳು) ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನಂತರ ಅವಳು ಚರ್ಮವತಿ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು. ಹೀಗೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ಚಂಬಲ್ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗದೆ ಬದುಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂಬಲ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
* ಭಾರತದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಚಂಬಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ (ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರ)
* ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆ
* 1949 ರಲ್ಲಿ ಚಂಬಲ್ ನದಿ
* ಚಂಬಲ್ ನದಿ - ಮೂಲ ಉಪನದಿಗಳು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಫ್ಲೋರಾ | ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ