ಕೇಕೇಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ

*ಕೇಕೇಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ*' (ಕೇಕಯ, ಕೈಕಯ, ಕೈಕೇಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ *ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ* ಆಗಿನ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. *ರಾಮಾಯಣ* ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಕೋಸಲದ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಮನ ತಂದೆಯಾದ ದಶರಥನ ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೇಕೇಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂದವರು ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳ ಮಗ ಭರತನು ನೆರೆಯ ಗಾಂಧಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದನು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಶಿಲಾ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಭರತನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಂಶಸ್ಥರು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.

*ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ*, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಆರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಾಂಡವರ  ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಸಹೋದರರಾದ ಕೌರವ ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕುರು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದಂತೆ, ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರನು ಪಾಂಡವರೊಡನೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ೬ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಪಾಂಡವರ ತಾಯಿ ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು  ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಾದರು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಇತರ ೫ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಂಬಂಧಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು.

## ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಾದ ದಶರಥನ ಮೂವರು ರಾಣಿಯರಲ್ಲಿ ಕೈಕೇಯಿ ಒಬ್ಬಳು. ಅವಳು ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಪತಿಯ ಮಗಳು. ಕೇಕಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಸುದಾಮಾ ನದಿಯ ಆಚೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ರಾಮಾಯಣ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸುದಾಮಾ ನದಿಯನ್ನು ಅರ್ರಿಯನ್ ನ ಸರಂಜಸ್ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಕಿಯನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೇಕಯನ ರಾಜಧಾನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ರಾಮಾಯಣವು ಕೇಕಯ ಮಹಾನಗರವು ರಾಜಗೃಹ ಅಥವಾ ಗಿರಿವ್ರಾಜ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು A. ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಜೀಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಿರ್ಜಾಕ್ ಅಥವಾ ಜಲಾಲ್‌ಪುರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಝೀಲಂ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ  ಆದರೆ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣವು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಕೇಕಯ ವಿಪಾಸ ಅಥವಾ ಬಿಯಾಸ್  ಆಚೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರವ ಅಥವಾ ಗಾಂಧಾರ ವಿಷಯ (ದೇಶ) ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ರಾವಣ, ವಿಶ್ರವ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಸಿಯ ಮಗ (ಕೈಕೇಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಮಲತಾಯಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು) ದೇವಗಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

## ವಿಷ್ಣು-ಧರ್ಮೋತ್ತರ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವಿಷ್ಣು-ಧರ್ಮೋತ್ತರ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಕಯರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಸುದಾಮಾ ನದಿಯ ಆಚೆಗೆ ಇತ್ತು. ಇದು ವಿತಸ್ತಾ ಅಥವಾ ಝೀಲಂ ನದಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕೇಕಯಿಯ ಮಗನಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ಭರತನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಕೇಕಯ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ವಿತಸ್ತಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಸುದಾಮ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕೇಕಯರ ದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

## ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ಕೇಕಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೆಂದು (೬,೯) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

### ಪುರು ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಕೇಕಯ ವಧುಗಳ ಮೈತ್ರಿ 
* ಪುರು ರಾಜ ಸಾರ್ವಭೌಮನು ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರನ ಮಗಳಾದ ಸುನಂದಾಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪಡೆದನು. (೧,೯೫)
* ಪುರು ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಮಗ ಭೀಮಸೇನನು ಕೇಕಯನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಪ್ರತಿಸ್ರವಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದನು, ಅವನ ಮಗ ಪ್ರತಿಪ, ಸಂತನುವಿನ ತಂದೆ. (೧,೯೫)

### ಕೇಕಯ ರಾಜರು 
#### ರಾಜ ಸಹಸ್ರಚಿತ್ಯ 
ಸಹಸ್ರಚಿತ್ಯ ಎಂಬ ಕೇಕಯರ ದೊರೆ ಇದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಕುರು ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿದ್ದ ರಾಜ ಸತಾಯುಪನ ಅಜ್ಜ. ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ರಾಜ ಸಹಸ್ರಚಿತ್ಯ ಕಾಡಿಗೆ ನಿವೃತ್ತನಾದ. (೧೫,೨೦)

#### ರಾಜ ಸತ್ಯಯೂಪ 
ಸತಾಯುಪ ಕೇಕಯರ ಮಹಾರಾಜ. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ವಹಿಸಿ ಅವನು ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದನು. ಕುರು ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಜಯಶಾಲಿ ಪಾಂಡವ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಕುರು ರಾಜಧಾನಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಸತಾಯುಪನು ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ, ನಂತರದವರು ವ್ಯಾಸರ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ವ್ಯಾಸನ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕಾಡಿನ ಜೀವನ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಅವರು ಸತಾಯುಪದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಉನ್ನತ ಆತ್ಮವುಳ್ಳ ಸತಾಯುಪನು ವ್ಯಾಸನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ವಿಧಾನದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. (೧೫,೧೯)

#### ರಾಜ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ 
ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಕೌರವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು (ತಲಾ ಆರು ಮಂದಿ) ಕೇಕಯನ ರಾಜಮನೆತನದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ, ಪಾಂಡವರ ಪರ ನಿಂತ ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ. ಅವನನ್ನು ಕೇಕಯ ರಾಜನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ **ವಿಶೋಕ** ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು, ಅವನು ಕೂಡ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದನು.

#### ಕೇಕಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ದ್ಯುಮತ್ಸೇನ 
*ಈ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೇಕಯದಿಂದ ಈ ಯೋಧನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.*

ಭೀಮನು ಬಲರಾಮನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಸ್ವತಃ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನಂತೆ (೧,೧೪೧) ಬಲಶಾಲಿಯಾದನು. ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನು ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು (೨,೩).

### ಪಾಂಡವರೊಡನೆ ಕೇಕಯನ ಸ್ನೇಹ 
ಐದು ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರು, ಕೌರವರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಆರನೆಯವನು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಇತರ ಪಾಂಡವರ ಮಿತ್ರರಾದ ವಾಸುದೇವ ಕೃಷ್ಣ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟಕೇತು ( ೩-೧೨,೨೨,೫೧,೧೨೦ ) ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದಾಗ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹಿರಿಯ ಆರನೆಯವನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದನು. (೫,೫೫)

### ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು, ಕೌರವರ ಕಡೆ 
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೌರವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರನ್ನು ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ (೫–೬೧,೮೩,೧೪೪).

ಕೇಕಯ ದೇಶದ ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ಆ ದೇಶದಿಂದ ಐದು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಹೋದರರು, ಪ್ರಬಲವಾದ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಈಗ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಪಾಂಡವರ ಜೊತೆ ಯುದ್ದ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು  (೫,೨೨) ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಂಚಾಲರು ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯರು, ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. (೫-೫೦,೫೩). ಒಬ್ಬ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರ ಮಾತ್ರ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

ಕೇಕಯನ ಐದು ರಾಜ ಸಹೋದರರು, ಕೇಕಯ ಯೋಧರನ್ನು (ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಕಡೆಯಿಂದ) ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.  ಅವರ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾಳವರೂ, ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವಾಕರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಗರ್ತ ಆತಿಥೇಯರ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯೋಧರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸಾಯುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. (೫,೫೭)

ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರು, ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟಕೇತು, ಮತ್ತು ಕಾಸಿಗಳ ರಾಜನ ಮಗ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಣಿಮತ್, ಮತ್ತು ವಸುದನ, ಮತ್ತು ಅಜೇಯ ಶಿಖಂಡಿನ್, ಎಲ್ಲಾ ಹೇಲರು ಮತ್ತು ಹೃದಯವಂತರು, ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಹಿಂದೆ ಹೊರಟರು ( ೫,೧೫೨).

### ಕೌರವರ ಕಡೆಯ ನೂರು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು 
ಕೌರವರ ಕಡೆಯ ಕೇಕಯರನ್ನು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ (೫–೧೯,೩೦,೧೯೮), (೬,೧೬)

ಐವರು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು, (ಬಹುಶಃ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರ ನಿಂತವರು) ಐವರು ಅಸುರರಾದ ಅಯಹಸಿರ, ಅಸ್ವಸಿರ, ಐಸಂಕು, ಗಗನಮೂರ್ಧನ ಮತ್ತು ವೇಗವತ್ ಜೊತೆ ಸಮೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. (೧,೬೭)

ಜಯದ್ರಥ (ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೋದರಮಾವ), ಕೇಕಯರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು (ಪಾಂಡವರ ಪತ್ನಿ) (೧೧,೨೨) ದೂಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಐದು ರಾಜ ಸಹೋದರರು, ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರು, ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು(೫,೧೯).  (೫,೩೦) ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಿತ್ರರೆಂದು ವಸತಿ, ಸಾಲ್ವಕರು, ಅಂವಸ್ಥರು ಮತ್ತು ತ್ರಿಗರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಕೇಕಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೌರವರ ಕಡೆಯ ಕೇಕಯರು ಅವಂತಿ ಮತ್ತು ವಹ್ಲಿಕರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರೊಡನೆ ದ್ರೋಣರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು(೫,೧೯೮). ೧೦೦ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಕೌರವ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಯ (೬,೧೬) ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರಂತಹ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇನಾಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಕೇಕಯರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು. ಅವರ ಸೈನಿಕರು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿನೋದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. (೭,೮೪)

### ಪಾಂಡವರ ಕಡೆ ಕೇಕಯ ಸೋದರರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು 
ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು, ಎಲ್ಲಾ *ಇಂದ್ರಗೋಪಕ ಕೀಟಗಳ* (ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣ) ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು (೫,೧೪೧). ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನೇರಳೆ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು (೫,೫೭). ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು (ವರ್ಣದಲ್ಲಿ) ಇಂದ್ರಗೋಪಕಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೆಂಪು ಉಡುಪುಗಳು, ಕೆಂಪು ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. (೭,೧೦).  ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಆಳವಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಹೊತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಿನ್ನದ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ವರ್ಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು (೭,೨೩).

ಕೇಕಯ ಸಹೋದರನು ದ್ರೋಣನಿಂದ ಹತನಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಉಡುಪುಗಳು,  ಚಿನ್ನದ ವೈಭವ, ಅವರ ಎತ್ತರದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಮಾಲೆಗಳು, ಒಂದೇ ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿವೆ. (೧೧,೨೫)

### ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರು 
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರು ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಐದು ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರು ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಇತರ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಇತರ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಂದರೆ,  ದ್ವಾರಕಾ, ಕಾಶಿ, ಮಗಧ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಮಾಹಿಷ್ಮತಿ, ಚೇದಿ, ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಮಥುರಾದ ಯದುಗಳು ಪಾಂಡವರ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೌರವರ ಮಿತ್ರರು ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷ, ಅಂಗ, ಕೇಕಯ, ಸಿಂಧುದೇಶ, ಮಧ್ಯದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವಂತಿ, ಮದ್ರಾಸ್, ಗಾಂಧಾರ, ಬಾಹ್ಲಿಕಾ, ಕಾಂಬೋಜಕ, ಬಾಹ್ಲಿಕಾ, ಕಾಂಬೋಜಕ ಮುಂತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ( ಯವನರು, ಶಕರು, ತುಷಾರರೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
right|thumb|373x373px| ಕರ್ಣನು ಕೈಕೇಯ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಶೋಕ-ರಜನಾಮನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ
*ಕರ್ಣ* ಪರ್ವವು ಕೇಕಯರು, ಮಾಳವರು, ಮದ್ರಕರು, ಉಗ್ರ ಪರಾಕ್ರಮದ ದ್ರಾವಿಡರು, ಯೌಧೇಯರು, ಲಲಿತ್ಯರು, ಕ್ಷುದ್ರಕರು, ತುಂಡಿಕೇರರು, ಸಾವಿತ್ರಿಪುತ್ರರು, ಯುದ್ಧದ ೧೭ ನೇ ದಿನದಂದು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಕರ್ಣನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.

ಮಹಾಭಾರತವು ಕೇಕಯ ಜನರನ್ನು ಮದರಾಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ (ಮದ್ರಶ್ಚಶ್ಚ ಸಹ ಕೇಕಯೈಃ). ಮದ್ರಾ-ಕೇಕಯಾಹ್ 

#### ಪಾಂಡವರ ಕಡೆ 
(೭–೨೧,೮೩,೧೦೭), (೮–೩) ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೌಜಸ್, ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟಕೇತು ಮತ್ತು ಚೇಕಿತಾನ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಕಾರ-ಚಕ್ರಗಳ ರಕ್ಷಕರಾದರು. (೬,೧೯) ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಐದು ಗಾಂಧಾರ ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದರು. (೬,೪೫)

* ಕೇಕಯ ರಾಜನು ಪಾಂಡವರಿಗಾಗಿ (೬,೫೨) ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಕೇಕಯರ ರಾಜನು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಪಾಂಡವರ ಯುದ್ಧ-ವ್ಯೂಹದ ಬಲಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು (೬,೬೫). ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಯುದ್ಧದ ಇನ್ನೊಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ (೬,೭೫) ಮತ್ತೊಂದು ರಚನೆಯ ಎಡಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು.
* ದುಶ್ಶಾಸನನು ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. (೬,೭೯)
* ಕೇಕಯರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮನಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕೇಕಯ ಯೋಧರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದನು. ಕೇಕಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನನ್ನೆ  ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. (೮,೬)
* ೧೭೦೦ ಕೇಕಯ ಪಡೆಗಳು, ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ನುರಿತ, ಪಾಂಚಾಲ ಪಡೆಗಳ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯವಾದವು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೌರವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದವು. (೮,೬೨)
* ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಶರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಕೇಯರನ್ನು ಕೊಂದನು (೭,೧೫೨)
* ಐವರು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ದ್ರೋಣನಿಂದ ಹತರಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದರು. (೧೧,೨೫)

##### ವೃಹದಕ್ಷತ್ರದ ಯುದ್ಧಗಳು 
ಕೃಪನು ಕೈಕೇಯರ ದೊರೆ ವೃಹದಕ್ಷತ್ರನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. (೬,೪೫) ಸಿಂಧು ತಳಿಯ, ಸುಂದರವಾದ ಅಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲಿನ ಹೊಗೆಯ ವರ್ಣದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ಕೈಕೇಯ ರಾಜಕುಮಾರ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಏರಿದವು. (೭,೨೩) ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದರು (೭,೩೩). ಕೈಕೇಯರಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಕಾರ ್ಯವೀರನು, ಅಂದರೆ, ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರನು, ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಡುಗನ್ನು ಹೋಲುವ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಶರಗಳನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಚದುರಿಸುತ್ತಾ, ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದನು. ಆಗ ಮಹಾನ್ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕ್ಷೇಮಧೂರ್ತಿಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು (೭,೧೦೩). ತನ್ನ ವೈರಿಯಾದ ಕ್ಷೇಮಧೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಮಹಾ ಕಾರ-ಯೋಧ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದನು (೭,೧೦೪). ವೃಹದಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದರು (೭,೧೯೮).

##### ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರನ ಮರಣ 
ಕೈಕೇಯರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸೈನಿಕರು, ಐವರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ವೃಹತಕ್ಷತ್ರನು ಕೌರವರ ಸೇನಾಪತಿಯಾದ ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಧದಿಂದ ದ್ರೋಣನ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಧವನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದನು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಡೆದ ಮೂರನೇ ದಂಡದಿಂದ ವೃಹತ್ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಿದನು. ನಂತರ, ಎದೆಗೆ  ಬಡಿದು, ತನ್ನ ವಾಹನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. (೭,೧೨೨).(೮,೫)

##### ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಶೋಕ ಮತ್ತು ಕೇಕಯ ದಂಡನಾಯಕ ಉಗ್ರಕರ್ಮನ ಸಾವು 
ಕರ್ಣನು ಕೈಕೇಯರ ಅಧಿಪತಿಯ ಮಗನಾದ ವಿಶೋಕನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಕೈಕಯ ರಾಜಕುಮಾರನ ವಧೆಯ ನಂತರ, ಕೈಕಯ ವಿಭಾಗದ ದಂಡನಾಯಕ ಉಗ್ರಕರ್ಮನು ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿ ಕರ್ಣನ ಮಗನಾದ ಪ್ರಸೇನನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆಗ ಕರ್ಣನು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. (೮,೮೨)

#### ಕೌರವರ ಕಡೆ 
ಅಭಿಷಹರು, ಸುರಸೇನರು, ಸಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿಗಳು, ಸಾಲ್ವರುಗಳು, ಮತ್ಸ್ಯರು, ಅಂವಷ್ಟರು, ತ್ರಿಗರ್ತರು ಮತ್ತು ಕೇಕಯರು, ಸೌವೀರರು, ಕಿತವರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ದೇಶಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು, - -ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಜನಾಂಗದವರು ಕೌರವ ಸೇನಾದಿಪತಿ, ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. (೬,೧೮)

* ತ್ರಿಗರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಕೇಕಯರು, ಮತ್ಸ್ಯರು (ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯರು) ಮತ್ತು ವಟಧನರನ್ನು ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ (೬,೫೬) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೨೫೦೦೦ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಕಯರೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಗರ್ತರು ಮತ್ತು ಮದರಾಸುಗಳು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು (೬,೬೧)
* ಕೈಕೇಯರ ಅಧಿಪತಿಯ ಮಗನಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸೇನಾನಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. (೮,೬)

### ಕೇಕಯ ಮತ್ತು ಅವಂತಿ 
*ಮಹಾಭಾರತದ* ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಯ ಜನರನ್ನು ಕೇಕಯರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ನುಸುಳಿದ ಮೌಖಿಕ-ಪ್ರಸರಣ ದೋಷವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುವಾದ ದೋಷವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವಂತಿ ಮತ್ತು ಕೇಕಯ ನಡುವಿನ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇತರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಂತೆಯೇ, ಕಾಂಬೋಜರಂತೆ, ಕೇಕಯರು ಸಹ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅವಂತಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, *ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ*, ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ.

* ಅವಂತಿಯ ವಿಂದಾ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ಸ್ಯರ ದೊರೆ ವಿರಾಟನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಮತ್ಸ್ಯರು ಮತ್ತು *ಕೇಕಯರ* ನಡುವಿನ ಆ ಭೀಕರ ಮುಖಾಮುಖಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. (೭,೨೩)
* ಸಾತ್ಯಕಿ (ಯಾದವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು) ಕೈಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ವಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕೈಕಯ ರಾಜಕುಮಾರರು ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಕೈಕಯ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಅನುವಿಂದನ ತಲೆಯನ್ನು ಕ್ಷೌರದ ಬಾಣದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಕೈಕೇಯರು ದುಃಖಿತರಾದರು. ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಮುಂದೆ ಕತ್ತಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಂದನನ್ನು ಕೊಂದನು. *ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಈ ವಿಂದಾ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದರು ಅವಂತಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಂದಾ ಮತ್ತು ಅನುವಿಂದ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾರೆ.* *ಆದರೆ ಅವರು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು (೭,೯೬).*

### ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* ಕೇಕಯ ಜನಾಂಗದ ಸುಮನಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು (೧೩,೧೨೩) ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಕೈಕೇಯ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು (೧೨,೭೬) ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ

## ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

ಐದು ಕೇಕಯ ಸಹೋದರರು ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರಿ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯ ಪುತ್ರರು. ಕೇಕಯ ರಾಜ ದೃಷ್ಟಕೇತುವನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ವಸುದೇವನ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಕೇತು ಕೂಡ ಭದ್ರನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಕುಂತಿಯ ತಂಗಿ ಶ್ರುತದೇವಿಯನ್ನು ದಂತವಕ್ರನ ಮಗನಾದ ಕರುಷ ರಾಜ ವೃದ್ಧಶರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರಿ ಶ್ರುತಸ್ರವಸ್ ಅವರನ್ನು ಚೇದಿ ರಾಜ ದಮಘೋಷ ಅವರ ಮಗ ಶಿಶುಪಾಲನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರಿ ರಾಜಾಧಿದೇವಿಯು ಅವಂತಿ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದಳು. ( *ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ*, ಕ್ಯಾಂಟೊ ೯, ಅಧ್ಯಾಯ ೨೪ (ಯಾದವರ ಇತಿಹಾಸ), ಪದ್ಯಗಳು ೩೭-೪೦)

### ಕೇಕಯರು ಸಮಂತಪಂಚಕಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ 
ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರನು ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೋಸಲ, ವಿಧರ್ಭ, ಕುರು, ಸೃಂಜಯ, ಕಾಂಬೋಜ, ಉಶೀನರ, ಮದ್ರ, ಕುಂತಿ, ಅನರ್ಥ, ಕೇರಳದ ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೌರ ಗ್ರಹಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ *ಸಾಮಂತ-ಪಂಚಕದಲ್ಲಿ* ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು ಎಂದು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

### ಕೇಕಯರು ಯುಧಿಷ್ಟರ ರಾಜಸೂಯರನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಯುಧಿಷ್ಟರ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯದುಗಳು, ಸೃಂಜಯರು, ಕುರುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜರಂತಹ ಕೇಕಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. *"ಯದುಗಳು, ಸೃಂಜಯರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಕುರುಗಳು, ಕೇಕಯರು ಮತ್ತು ಕೋಸಲರ ಸಮೂಹ ಸೈನ್ಯವು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯುಧಿಶಿರ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಡುಗಿಸಿತು"*

### ಕೇಕಯರು ಯಾದವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ 
ಉತ್ತರದಿಂದ ಕೇಕಯರು, ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜರು ಮಗಧದ ರಾಜ ಜರಾಸಂಧನ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಯಾದವ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ 

### ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವಿದರ್ಭದ ರಾಜ ಭೀಷ್ಮಕನ ಮಗಳು ಕೃಷ್ಣನ ರಾಣಿ ಪತ್ನಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇಕಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಂಡತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ಕೇಕಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ. ಕೃಷ್ಣನು ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೇಕಯರು ಅವನನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದರು.

## ಕೇಕಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೂಲ 
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವು ಉಸಿನಾರಸ್, ಸಿಬಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕೇಕಯರು ಯಯಾತಿಯ ಮಗ ಅನುವಿನ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಿಬಿ ಅಥವಾ ಸಿವಿಯು ಉಸಿನಾರಾ  ನ ಮಗ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ

ಇದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ವಾಯು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣದಂತಹ ಇತರ ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅನುದಿಂದ ಪಡೆದ ಅನವಾಸ್, ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು  ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಕೆಗಳು 
ಪಾಣಿನಿ ತನ್ನ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ  ಕೈಕೇಯರು ಅಥವಾ ಕೇಕಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಾಹಿಕ ದೇಶದ ಭಾಗವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಹಿಕ ಭೂಮಿಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಇತರ ಮೂರು ದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಮದ್ರಾ, ಉಸಿನಾರಾ ಮತ್ತು ಸವಾಸ ಭೂಮಿ.

## ಜೈನ ಖಾತೆಗಳು 
ಜೈನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೇಕಯನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆರ್ಯನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೇಯಾವಿಯ ಎಂಬ ಕೇಕಯ ನಗರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸನ ಮಹಾಭಾರತ, ಕಿಸರಿ ಮೋಹನ್ ಗಂಗೂಲಿ ಅವರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ
* ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣ
* ಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸನ ಮಹಾಭಾಗವತ ಪುರಾಣ

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣ