ಕಲ್ಲುಹೂವು (ಲೈಕನ್ಗಳು)

thumb|225px|"ಲೈಕನ್ಸ್" ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಹೇಕಲ್ಸ್ ಆರ್ಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್, 1904
thumb|225px|ಕಲ್ಲುಹೂವು-ಆವರಿಸಿದ ಮರ : ಕಾಂಡದ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಯಾಕಾರದ ಪರ್ಮೊಟ್ರೆಮ ಪೆರ್‌‌ಲಟಮ್; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತುಟ್ಟತುದಿಯ ಬಲಭಾಘದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಫ್ಲೇವೊಪರ್ಮಿಲಿಯ ಕಪೆರಟ; ಮತ್ತು ಫ್ರುಟಿಕೋಸ್ ರಮಲಿನ ಫರಿನೇಸಿಯ. ಟ್ರೆಸ್ಕೊ, ಐಸ್‌ಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಿಲಿಸಿ, ಯುಕೆ.**ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು  **  (, ಎಂದರೆ   ) ಒಂದು  ಶಿಲೀಂಧ್ರ (ಫಂಗಸ್)  ( ಮೈಕೋಬಿಯಂಟ್) ಇನ್ನೊಂದು   ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಜೊತೆಗಾರದೊಂದಿಗೆ (ಫೋಟೋಬಿಯಂಟ್ ಅಥವಾ ಪೈಕೊಬಯಂಟ್) ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಹಜೀವನ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೊತೆಗಾರ ಜೀವಿಯು ಹಸಿರು ಪಾಚಿ(ಆಲ್ಗ)   (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ಟ್ರೆಬೌಕ್ಸಿಯ  * ) ಅಥವಾ ಸಯನೋಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಂ  (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ನೊಸ್ಟಾಕ್* )ಇರುತ್ತದೆ.  ಕಲ್ಲುಹೂವು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ರೀತಿಯದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಎರಡೂ ಜೊತೆಗಾರರ ಪಾರಿಸರಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೊಪಗ್ಯುಲಸ್  (ಡಯಾಡ್ಪೊರ್‌‌‌ಗಳು ) ಎರಡೂ ಜೊತೆಗಾರ ಜೀವಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 'ಹೊರಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸುವ' ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಘಟಕವು ಪಾಚಿ ಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು 'ಕೇಂದ್ರ ಜೀವಿ'ಗಳಿಂದ ಚದುರಿರುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಲುಹೂವು ಗುಂಪನ್ನು ಆಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ,  ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನೆ, ಸಹಜೀವಿತ್ವ ಅಥವಾ  ಪರೋಪಜೀವಿ/ಪರಾವಲಂಬಿ   ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.  ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಯನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು, ಕಲ್ಲುಹೂಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವು ಒಂದೇ ಇದ್ದಾಗ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು.    ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸಿದ ಚರ್ಮದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೂ ಹೇಳಬಹುದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿವ ಚರ್ಮದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಅಂಗಾಂಶದೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತವೆ.    ಕಾಕ್ಸನ್ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದಿಂದ  ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನೆಯು ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳ ಕುರಿತ ನಮ್ಮ ಸದ್ಯದ ಅರಿವನ್ನು ಸಾರಾಂಶಗೊಳಿಸಬಹುದು.

## ಇತಿಹಾಸ 
thumb|180px|right|ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು 1867ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸಿಮನ್ ಶವೆಂಡನರ್.
ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಹುಸಮಯದವರೆಗೆ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರೂ, 1867ರವರಲ್ಲಿ  ಸ್ವಿಸ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಿಮನ್ ಶವೆಂಡನರ್   ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವವರೆಗೂ ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣದ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ನಂತರವೇ ಕಲ್ಲುಹೂವು ಸಮೂಹದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗೊತ್ತಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಕಲ್ಲುಹೂವಿನ ಆಕಾರವು ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಜೊತೆಗಾರ ಜೀವಿಯ ವಂಶವಾಹಿ ಅಂಶದಿಂದ  ನಿರ್ಣಯವಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಫೋಟೋಬಯಂಟ್ ಜೊತೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆ ಆಕಾರ ಬೆಳಣಿಗೆಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.     ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫೋಟೊಬಯಂಟ್ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆಸಿದಾಗ   ಕಲ್ಲುಹೂವು ಶಿಲೀಂಧ್ರವು ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ರೀತಿಯ   ಶಿಲೀಂಧ್ರಜಾಲದ ಎಳೆಯ ಹಾಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.  ಅದರ ಪೋಟೋಬಯಂಟ್ ಜೊತೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿದಾಗ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರವು ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿ (ಮಾರ್ಫೊಜೆನಿಸಸ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ  ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ, (ಬ್ರೊಡೊ, ಶರ್ನಾಫ್ & ಶರ್ನಾಫ್, 2001). ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ  ಕಲ್ಲುಹೂವು ಶಿಲೀಂಧ್ರವು ಹಸಿರು  ಪಾಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಯನೋಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಲ್ ಸಹಜೀವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಎರಡು ತೀರಾ ಭಿನ್ನ ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಬಹುದು. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ, ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಆಕಾರಗಳು ಮೊದಲು ಭಿನ್ನ ಜಾತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸುವವರೆಗೂ ಭಿನ್ನವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು.

ಕಲ್ಲುಹೂವು ಸಹಜೀವನವು ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನೆಗಿಂತ  ಪರಾವಲಂಬಿ  ಅಥವಾ ಸಹಜೀವಿತ್ವದ ರೀತಿಯದು ಎನ್ನಲು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. (ಅಹ್ಮದ್‌‌ಜಿಯಾನ್, 1993). ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ಕಾಕ್ಸ್‌‌ನ್ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪುನಾಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.    ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಜೊತೆಗಾರವು ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಜೊತೆಗಾರ ಇಲ್ಲದೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಬದುಕಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಇದರ ತಿರುವುಮುರುವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.   ಜೊತೆಗೆ, ಪೋಟೋಬಯಂಟ್ ಕೋಶಗಳು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ  ವಿನಿಮಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.  ಕೂಡುಜೀವನ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ  ಪೋಟೋಬಯಂಟ್ ಕೋಶಗಳ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯು ಅವು ನಾಶವಾಗುವ ದರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಇಬಿಡ್.)

ಒಂದು ಮಾದರಿ ಪೊಲಿಯೋಸ್ ಕಲ್ಲುಹೂವನ್ನು ಮಸೂರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ,  ಥ್ಯಾಲಸ್  ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಎಳೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪದರಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.   ಶಿಲೀಂಧ್ರಜಾಲದ ಎಳೆಗಳು ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಸಮೂಹಗೊಂಡು ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊರಪದರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅತಿಮೇಲಿನ ಪದರ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ದಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರು μm ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಹವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ 

File:Lichen_squamulose.jpg|ಕ್ಸಾಂತೋಪರ್ಮೆಲಿಯಾ ಸಿಎಫ್. ಲವಿಕೊಲ, ಬೆಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಒಂದು ಫೊಲಿಯೋಸ್ ಕಲ್ಲುಹೂವು.
File:Usnea australis.jpg|ಉಸ್ನೆಯ ಆಸ್ಟ್ರಲಿಸ್, ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಫ್ರುಟಿಕೋಸ್ ಜಾತಿ
File:Rhizocarpon geographicum01.jpg|ಮ್ಯಾಪ್  ಕಲ್ಲುಹೂವು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ (ರೈಜೋಕಾರ್ಪೊ ಜಿಯೊಗ್ರಾಫಿಯಂ)  
File:Hyella caespitosa hypae.jpg|ಫೈರೆನೋಕೊಲೆಮ್ಮ ಹ್ಯಾಲೊಡೈಟ್ಸ್ ಕಲ್ಲುಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಜಾಲದ ಎಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಯನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ ಹೈಲಾ ಸೀಸ್ಪಿಟೊಸ     
File:LogLichen.jpg|ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಫಿಸಿಕಾ ಮಿಲೆಗ್ರಾನ (ಕಲ್ಲುಹೂವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡದ ಪಾಲಿಪೋರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಜೊತೆ ಫೋಲಿಯೋಸ್   ಕಲ್ಲುಹೂವು),(ಕೆಳಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ).  
File:caribou_moss.jpg|ರೈನ್‌ಡೀರ್ ಮೋಸ್  (ಕ್ಲಾಡೊನಿಯ ರೆಂಜಿಫೆರಿನಾ)
File:Kananakislichen.jpg|ಕೆನಡಾದ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೈಯೊರಿಯ ಎಸ್‌ಪಿ ಮತ್ತು ಟಕೆರ್‌‌ಮನ್ನೊಪ್ಸಿಸ್ ಎಸ್‌ಪಿ ಜೊತೆ ಇರುವ ಹೈಪೊಜಿಮ್ನಿಯ ಸಿಎಫ್. ಟ್ಯುಬ್ಯುಲೋಸ.
File:Lichenlimestone.JPG|ಅಲ್ಟಾ-ಮರ್ಜಿಯಾ - ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕ್ರಸ್ಟೋಸ್ ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು  
File:Plants flowers ice rocks lichens 209.jpg|ಕ್ಲಡೊನಿಯ ಸಿಎಫ್. ಕ್ರಿಸ್ಟಟೆಲ್ಲ,    'ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೈನಿಕರು' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಕಲ್ಲುಹೂವು. ಕೆಂಪು ತುದಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
File:Plants flowers ice rocks lichens 230.jpg|ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ  ಫೊಲಿಯೋಸ್ ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು. ಈ ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು.  
File:Fruticose_lichen_branches_blackpine_lake.jpg|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ನಿನ ಬ್ಯಾಕ್‌ಪೈನ್ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಪೈನ್‌ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಯೊರಿಯ ಎಸ್‌.ಪಿ.ಯೊಂದಿಗೆ ಲೆಥರಿಯಾ ಎಸ್‌ಪಿ.  
File:Reddish-colored lichen on volcanic rock.jpg|ಮೂನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್‌ನ ಕ್ರೇಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕ್ಸಾಂತೋರಿಯ ಎಸ್‌.ಪಿ. ಕಲ್ಲುಹೂವು (ಇಡಾಹೊ, ಯುಎಸ್‌ಎ)
File:Lichen on the riverside.jpg|ತಿಮಿಸೊಅರದಲ್ಲಿ ಬೆಗ ಕಾಳುವೆಯ ದಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಲೆಕನೊರ ಸಿ.ಎಫ್‌. ಮುರಲಿಸ್  ಕಲ್ಲುಹೂವು  
File:Caloplaca marina.JPG|ಕ್ಯಲೊಪ್ಲಕ ಮರಿನಾ, ಸಮುದ್ರದ ಕಲ್ಲುಹೂವು
File:20100408_002157_Lichen.jpg|ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ದೂಳಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ   ಕಲ್ಲುಹೂವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ನೋಟ.[76]

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
*ಎತ್ನೋಲೈಕೆನಾಲಜಿ 
*ಲೈಕೆನೋಮೆಟ್ರಿ
*ಕಲ್ಲುಹೂವುವಿಜ್ಞಾನ  
*ಒಲಿವೆಟಾಲ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

;ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ
* 
* ಬ್ರೋಡೋ, ಐ.ಎಂ., ಎಸ್‌. ಡಿ. ಶರ್ನಾಫ್,  ಮತ್ತು ಎಸ್., 2001. *ಲೈಕನ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ * . ಯೇಲ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌‌, ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವನ್‌‌
* ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌, ಒ. 2004. *ದಿ ಲೈಕನ್ ಹಂಟರ್ಸ್  *. ದಿ ಬುಕ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಲಿ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್.
*ಹ್ಯುಗನ್, ರೈಡರ್/ ಟಿಮ್‌ಡಲ್,ಐನರ್, 1992): *ಸ್ಕ್ವಮೆರಿನಾ ಸ್ಕೊಪುಲೋರಿಯಂ,  (ಲೆಕನೋರಸೆಯೆ), ಎ ನ್ಯೂಲೈಕನ್ ಸ್ಪೀಶಿಸ್ ಫ್ರಮ್ ನಾರ್ವೆ  *. ನಾರ್ಡಿಕ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬಾಟನಿ  12(3): 357-360.
* ಹಾಕ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌, ಡಿ. ಎಲ್.   ಮತ್ತು ಸೀವರ್ಡ್‌, ಎಂ. ಆರ್‌. ಡಿ. 1977. *ಲೈಚೆನಾಲಜಿ ಇನ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಶ್ ಏಸ್‌ಲ್ಸ್ 1568 - 1975.*  ದಿ ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕೊ. ಲಿ., 1977.
* ಕೆರ್ಶಾ, ಕೆ. ಎ.   *ಸೈಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಲೈಕನ್ಸ್*, 1985. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌: ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌.
* 
* ನೊವೆಲ್ಸ್, ಎಂ. ಸಿ.  1929. *ದಿ ಲೈಕನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ *. ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರಾಯಲ್ ಐರಿಶ್ ಅಕಾಡೆಮಿ  **38** :1 - 32.
* ಪುರ್ವಿಸ್, ಒ.ಡಬ್ಲ್ಯು., ಕೊಪಿನ್ಸ್ ಬಿ.ಜೆ., ಹಾಕಿನ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌, ಡಿ.ಎಲ್. ಜೇಮ್ಸ್, ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯು  ಮತ್ತು ಮೋರ್‌ ಡಿ. ಎಂ.(ಎಡಿಟರ್ಸ್) 1992. *ದಿ ಲೈಕನ್ ಫ್ಲೋರಾ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಡ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್.*  ನ್ಯಾಚ್ಯುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲಂಡನ್.
* ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್, ಡಬ್ಲ್ಯು.ಬಿ.  2001. *ಲೈಕನ್ಸ್ : ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಮೈಕಾಲಜಿ ಆಂಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮಾರ್ಪಾಲಜಿ *. ಬಯೋಸೈನ್ಸ್   **51** : 1025-1035.
* ಸೀವರ್ಡ್‌, ಎಂ. ಆರ್‌. ಡಿ. 1984. *ಸೆನ್ಸಸ್ ಕೆಟಲಾಗ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಲೈಕನ್ಸ್ *. ಗ್ಲಾಸ್ರ **8** 1 - 32.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸಿಡ್ನಿ ಲೈಕನ್ ಬಯಾಲಜಿ  
* ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಎನ್‌ಎಲ್ ನೇಚರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಫೋಕಸಿಂಗ್ ಪ್ರೈಮರಿಲಿ ಆನ್ ಲೈಕನ್ಸ್    
* ಇಎಸ್‌ಎ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಆನ್ ಲೈಕನ್   ಸರ್ವೈವಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಲೋ ಅರ್ಥ್‌ ಆರ್ಬಿಟ್   
* ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್  ಲೈಕನ್  ಸೊಸೈಟಿ  
* ಲೈಕನ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ   
* ಲೈಕನ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆಂಡ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಟರ್ಟಲ್ಕ. ಯುಎಸ್   
* ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಫಂಗೈ ಆನ್‌ ಲೈಲ್ ಜರ್ನಲ್, ಇನ್‌ಕ್ಲೂಡ್ಸ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆನ್  ಲೈಕನ್ಸ್   
* ಫಂಗೈ ದಟ್ ಡಿಸ್ಕವರ್ಡ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್   
* ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್  ಲೈಕನ್ಸ್ 
* ಹೂ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್   1.5 ಗಿಗಾಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಇಮೇಜ್ ಆಫ್ ಎ ಲೈಕನ್ ಕವರ್ಡ್ ರಾಕ್  
* ಗುಡ್ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್ ಆಫ್ ಎ ಲೈಕನ್  

ವರ್ಗ:ಲೈಕನ್ಸ್
ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಸೂಚಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗಮ್ಸ್
ವರ್ಗ:ಸೂಚಕ ಜೀವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಶಿಲೀಂಧ್ರಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಸಹಜೀವನ
ವರ್ಗ:ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಜೀವ