ಕಿ

ಸಿನೋಸ್ಫಿಯರ್ನಲ್ಲಿ, **ಕಿ/ಚಿ** (/ˈtʃiː/) [ಟಿಪ್ಪಣಿ 1] ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪದ 'ಆವಿ', 'ಗಾಳಿ', ಅಥವಾ 'ಉಸಿರಾಟ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಿ ಪದವು ಪಾಲಿಸ್ಮಸ್ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ', 'ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ,' ವಸ್ತು ಶಕ್ತಿ 'ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ' ಶಕ್ತಿ 'ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿ ಎಂಬುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಿ ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು *ಕಿಗೊಂಗ್* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕಿ ಅನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಾದ ತೈ ಚಿ, ಕುಂಗ್ ಫು, ಐಕಿಡೋಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವುದೇ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಿ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ದೇಹ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಿ ಅನ್ನು ನಂಬುವವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬರುವ "ಶಕ್ತಿ"ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊಡುವ ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೇ ವಿಜ್ಞಾನ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಚೀನೀ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಅಮರರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾನವರೂಪದ ದೇವರುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಿ ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವ ಮಾನವರಿಬ್ಬರಿಬೂ  ಕೆಲವು ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಕಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚೈನಾದ ಕಿ ಉಪಾಸಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

## ಭಾಷಾ ಅಂಶಗಳು 
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೀವರ್ಡ್ qī ಅನ್ನು ಚೀನೀ ಮತ್ತು ಸಿನೋ-ಜೆನಿಕ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. ಸಂಭಾವ್ಯ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ "ಆವಿ" ಯಿಂದ "ಕೋಪ" ದವರೆಗಿನ ವಿವಿಧ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೋಗೋಗ್ರಾಫ್ಗಳು, ¥, ಮತ್ತು Â ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎರವಲು ಪದ ಕ್ವಿ ಅಥವಾ ಚಿ ಸೇರಿವೆ.

### ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಲೋಗೋಗ್ರಾಫ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಚೀನೀ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವಿ "ವಾಯುವಿಹಾರದ ಶಕ್ತಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಅಪರೂಪದ ಪುರಾತನ ಕ್ಸಿ "ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು" ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಕೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಫಿಲಿಪ್ ಜೆ. ಇವಾನ್ಹೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ವ್ಯಾನ್ ನಾರ್ಡೆನ್, ಕ್ವಿ ಎಂಬ ಪದವು ಬಹುಶಃ "ಬಿಸಿಯಾದ ತ್ಯಾಗದ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಂಜು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೊದಲ ಚೀನೀ ನಿಘಂಟು, ಶುವೊವೆನ್ ಜೀಜಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 121) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ವಿ ವಾಯುವ್ಯವು "ಮೋಡದ ಆವಿಗಳನ್ನು" ಚಿತ್ರಿಸುವ ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ¥ ಎಮಿ "ಅಕ್*ಕಿ*" ಅನ್ನು ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನದ ಕಿ ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು  "ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಕೊಡುಗೆಗಳು" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದ್ದವು.
ಚಿತ್ರ:气-oracle.svg|Oracle bone script for *qì* depicting the classical three treasures of Chinese philosophy 
ಚಿತ್ರ:气-bronze.svg|Bronzeware script for *qì* 
ಚಿತ್ರ:气-bigseal.svg|Large seal script for *qì* 
ಚಿತ್ರ:气-seal.svg|Small seal script for *qì*, simplified Chinese character  is based on it.
ಚಿತ್ರ:Ki_obsolete.svg|Traditional Chinese character  *qì*, also used in Korean hanja. In Japanese kanji, it was used until 1946 when it was simplified to .

### ಅರ್ಥಗಳು 
ಕಿ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬಹುಪದೀಯ ಪದವಾಗಿದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸದ ಚೀನೀ-ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳ ನಿಘಂಟು *ಹಾನ್ಯು ಡಾ ಸಿಡಿಯನ್* ಇದನ್ನು xy ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ "ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳು" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ qy ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ 23 ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ *ಎಬಿಸಿ ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮಗ್ರ ನಿಘಂಟು,* *xi* ′ "ಧಾನ್ಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರವು ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ.  ನಾಮಪದಕ್ಕೆ ಏಳು ಅನುವಾದ ಸಮಾನತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು qi ′ ನಮೂದು, ಎರಡು ಬೌಂಡ್ ಮಾರ್ಫೀಮ್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ತಾತ್ವಿಕ ಮೂಲಗಳು 
ಕಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅನಲೆಕ್ಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಕಿ ಎಂದರೆ "ಉಸಿರು" ಎಂದರ್ಥ. ಇದನ್ನು ರಕ್ತದ ಚೀನೀ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ (Če, xue-qi, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ)ದ್ದಾನೆ.  ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಲು ಬಳಸಬಹುದುಃ

ಕಿ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.  ಕೆಲವು ದೇಹದ ಭಾಗಗಳು ಟಾವೊವಾದಿ ಪಂಥಗಳಂತಹ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಆಚರಣೆಗೆ ಕಿ ನ ನಂಬಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

## ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ 
*ಹುವಾಂಗ್ಡಿ ನೈಜಿಂಗ್* (ದಿ ಯೆಲ್ಲೊ ಎಂಪರರ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ. ಪೂ. 2ನೇ ಶತಮಾನ), ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೆರಿಡಿಯನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಕಿ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.   &#x5B;*page&nbsp;needed*&#x5D;

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ 
ಕಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್ ಕುರಿತಾದ 1998 ರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಿ ಯಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು "ಸಮಕಾಲೀನ ಜೈವಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದೆ.

## ಕಿ ಒಳಗೊಂಡ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು 
### ಫೆಂಗ್ ಶೂಯಿ 
ಫೆಂಗ್ ಶೂಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚೈನೀಸ್ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಕಿ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.ಈ ಚೀನೀ ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಕಲೆಯು, ಕಿ ಯ ಸಮತೋಲನ, ಐದು ಅಂಶಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ, ಯಿನ್ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕಿ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಹರಡುವಿಕೆಯು ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು, ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟ, ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಿ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಕಲೆ. ಇದು ನಿವಾಸಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧನಾತ್ಮಕ qi ವಕ್ರ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.  ಋಣಾತ್ಮಕ qi ನೇರ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಿ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲು, ಅದು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಿ ಅನ್ನು ಹಠಾತ್ತನೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ರೇಖಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ಲೇಸ್ಬೊ ಪರಿಣಾಮ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ರೇಖಿ ತನಿಖೆಗಳ ಅವಲೋಕನವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ರೇಖಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯುಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್ ಹೆಲ್ತ್ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. 1922ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ನಲ್ಲಿ ಮಿಕಾವೊ ಉಸುಯಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಅದರ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೋವಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಜಾಗದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಿ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಹುಷಾರು ಮಾಡಬಹುದು. ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಿ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಅಭ್ಯಾಸದ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ.

### ಸಮರ ಕಲೆಗಳು 
ಕಿ ಅನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಾದ ತೈ ಚಿ, ಕುಂಗ್ ಫು, ಐಕಿಡೋಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪