ಬಣಜಿಗ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ

**ಬಣಜಿಗ** (Banajiga) ಪಂಗಡವು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮೂಲ ಕಸುಬಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ **ಬಲಿಜ** ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಣಜಿಗರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಣಜಿಗರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಜೈನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 

ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತೆ, ಹದಿನಾರನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಮೂಲಕ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯಿತು. ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗರು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಠಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ, ದತ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

## ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ 
“ಬಣಜಿಗ” ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ **ವಣಿಕ್ / ವಣಿಜ** (ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು **ಬಲನ್ಜ, ಬನಂಜ, ಬನಂಜಿಗ, ಬಲಿಜಿಗ** ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ **ಬಲನ್ಜ, ಬನಂಜ, ಬನಂಜು, ಬಣಜಿಗ ಮತ್ತು ಬಣಿಜಿಗ** ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪದರೂಪಗಳು **ಬಲಿಜಿಗ, ವಳಂಜಿಯಾರ್, ಬಲನ್ಜಿ, ಬನನ್ಜಿ** ಹಾಗೂ **ಬಲಿಗ** ಮುಂತಾದ ಸಂಬಂಧಿತ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜ್ಞಾತ (cognate)ವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ *ವಣಿಕ್* ಅಥವಾ *ವಣಿಜ* (ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
## ಕಸುಬು 
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಣಜಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

## ಉಪ ಪಂಗಡಗಳು 
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ಉಪಗುಂಪುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ವೃತ್ತಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಗುಂಪುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

### ಆದಿ ಬಣಜಿಗ 
ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆದಿ ಬಣಜಿಗರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

### ಎಲೆ ಬಣಜಿಗ 
ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರು ಈ ವೃತ್ತಿ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ.

### ದಾಸ ಬಣಜಿಗ 
ವಸಾಹತು ಯುಗದ ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದ ದಾಸ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನನ್ನು *ರಾಮಾನುಜ ದಾಸ ವಣಿಜರು* ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಮೂಲವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳುವ ಸಮುದಾಯಪರಂಪರೆಯ ವಿವರಣೆಗಳೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿವರಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಯಂ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿವೆ. ದಾಸ ಬಣಜಿಗರು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

### ದುಡಿ ಬಣಜಿಗ 
ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹತ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇವರು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಲ ಮತ್ತು ಬಭ್ರುವಾಹನ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನ ಹೊರಗೋತ್ರೀಯ ವಂಶಪಂಕ್ತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದುಡಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ *ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಪುರಾಣಂ* ಎಂಬ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

### ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗ 
ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು **ಗೌರಿಪುತ್ರ, ಬಣಜಿಗ, ಕವರೈ, ಬಲಿಜ ನಾಯ್ಡು** ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಗಳಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗರನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಬಲಿಜ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ *ನಾಯ್ಡು*, *ನೈಯುಡು* ಮತ್ತು *ಸೆಟ್ಟಿ* ಎಂಬ ಪದವಿಗಳು ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.

### ಗೌಡ ಬಣಜಿಗ 
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ *ಗೌಡ* ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು **ಗೌಡ ಬಣಜಿಗ** ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

### ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗ 
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೂಲದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ *ಲಿಂಗ* ಚಿಹ್ನೆಯ ಪೂಜೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಈ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು **ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ ನಾಯಕರ** ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.

## ಅರಸರು 
### ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು / ಕೆಳದಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರು 
# **ಬೆಳವಡಿ ಮಲಮ್ಮ** (೧೬೨೪–೧೬೭೮)
# **ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೬೪೫–೧೬೬೦)
# **ಚಿಕ್ಕ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೬೬೦–೧೬೬೨)
# **ಭದ್ರಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೬೬೨–೧೬೬೪)
# **ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕ I** (೧೬೬೪–೧೬೭೨)
# **ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ** (೧೬೭೨–೧೬೯೭)
# **ಬಸವಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೬೯೭–೧೭೧೪)
# **ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕ II** (೧೭೧೪–೧೭೩೯)
# **ಕಿರಿಯ ಬಸವಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೭೩೯–೧೭೫೪)
# **ಚೆನ್ನ ಬಸಪ್ಪ ನಾಯಕ** (೧೭೫೪–೧೭೫೭)
# **ರಾಣಿ ವಿರಮ್ಮಾಜಿ** (೧೭೫೭–೧೭೬೩)

### ರಾಣ ಜಗದೇವರಾಯರ ವಂಶ 
# **ರಾಣ ಪೆಡ ಜಗದೇವರಾಯ**
# **ರಾಣ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಗದೇವರಾಯ**
# **ರಾಣ ಅಂಕುಸರಾಯ**
# **ರಾಣ ಕುಮಾರ ಜಗದೇವರಾಯ**
# **ಇಮ್ಮಡಿ ಅಂಕುಸರಾಯ**

## ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು 
ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ:

## ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ 
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯವನ್ನು **ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (OBC)** ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು