ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ

ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ

**ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ** 

**ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ**ಬಿಹಾರದ ಗಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೋಧ ಗಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬೋಧಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪೀಪಲ್/ ಅಶ್ವಥಮರವಾಗಿದೆ. ಈ ಮರದ ಕೆಳಗೆ, ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 531 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. 'ಬೋಧಿ' ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು 'ಬೋಧಿ ಮರ' ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನದ ಮರ. ಈ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಆರನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಹಳ ಹಳೆಯದು. ಭಗವಾನ್ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಈ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ಒಂದು ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರವಾಗಿದೆ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು *ಫಿಕಸ್ ರಿಲಿಜಿಯೋಸಾ*). ಇದರ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 30 ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ತುಂಬಾ ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಇಂದು, ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬೇಲಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಂದರವಾದ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ನೋಡಲು ಬೋಧ ಗಯಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

## ಪವಿತ್ರ ಮರದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ 
1862 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್, "ಪವಿತ್ರ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ತುಂಬಾ ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮೂರು ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಡವು ಇನ್ನೂ ಹಸಿರಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಬರಿದಾಗಿ ಕೊಳೆತಿವೆ. ಹಸಿರು ಕೊಂಬೆಗಳು ಹೊಸ ಮರದ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಹಲವು ಕೊಂಬೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮರವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೆಲದಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ 30 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ ಮರವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. 1811 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಬುಕಾನನ್ (ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್) ಅದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಅವರು ಅದು ಬಹುಶಃ 100 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಮೂಲ ಮರವನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂಲ ಮರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

### ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ 
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ವೈಶ್ಯ ರಾಣಿ **ತಿಶ್ಯರಕ್ಷಿತಾ** ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿದು ಹಾಕಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಣಿಯ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅದರ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಮರವು ಬೆಳೆಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 800 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು.

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ತನ್ನ ಮಗ ಮಹೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸಂಘಮಿತ್ರರನ್ನು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅನುರಾಧಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಟ್ಟ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.

### ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನ 
ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ ಸಶಾ ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಅವನು ವಿಫಲನಾದನು. ಮೂಲ ಮರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಉರುವಲುಗಳಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೇರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಆ ಮೂಲದಿಂದ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಬೋಧಿ ಮರವು ಬೆಳೆದು ಸುಮಾರು 1250 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕುಳಿಯಿತು.

### ಮೂರನೇ ಪ್ರಯತ್ನ 
ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ, 1876 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 1880 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅನುರಾಧಪುರದಿಂದ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ತಂದು ಬೋಧಗಯಾದಲ್ಲಿ ಮರು ನೆಟ್ಟನು. ಈ ಮರವು ನಾಲ್ಕನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

## ಆಚರಣೆ 
### ಬೋಧಿ ದಿನ 
ಬೋಧಿ ದಿನವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆದ ದಿನ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧರು ಪರಸ್ಪರ **"ಬುಡು ಸರನೈ"** ಎಂದು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರರ್ಥ "ಬುದ್ಧನ ಆಶೀರ್ವಾದ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಇರಲಿ". ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಿಸುವಂತೆಯೇ ಈ ದಿನವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನದಂದು, ಹೃದಯ ಆಕಾರದ ಬೋಧಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭೋಜನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.।

### ಬೋಧಿ ಪೂಜೆ 
ಬೋಧಿ ಪೂಜೆ ಎಂದರೆ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಪೂಜೆ; ಇದರರ್ಥ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ವೃಕ್ಷದ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಆಹಾರ, ನೀರು, ಹಾಲು, ದೀಪಗಳು, ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು **ಪಾಲಿ** ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪದ್ಯವೆಂದರೆ —

“*ಇಮ್ಮೆ ಏತ್ ತೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮಾನ್ ಲೋಕನಾಥನ್ ಪೂಜಿತಾ ಅಹಂಪಿ ತೇ ನಮಸ್ಮಿ ಬೋಧಿ ರಾಜ ನಮತ್ತು ತೇ**."*

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು