open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಷೆವ್ರಟಿನ್

**ಷೆವ್ರಟಿನ್** ಜಿಂಕೆಯಂತಿದ್ದು ಮೊಲದ ಗಾತ್ರವಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿ. **ಎರಳೆ** ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ **ಕುರೆ**, **ಕುರಾಂಡಿ** ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ. ಎರಳೆ ಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಆರ್ಟಿಯೋಡ್ಯಾಕ್ಟೈಲಾ ಸರಣಿಯ *ಟ್ರಾಗ್ಯುಲಿಡೇ* ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಎರಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 4 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಆಫ್ರಿಕದ ಎರಳೆ (ಹೈಮಾಸ್ಕಸ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕಸ್) ಘಾನ, ಕಾಂಗೋ ಹಾಗೂ ಗಿನಿಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ, ಚುಕ್ಕೆ ಎರಳೆ (ಟ್ರಾಗ್ಯುಲಸ್ ಮೆಮಿನ) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಾಗೂ ನೇಪಾಲದಲ್ಲಿಯೂ, ಮಲಯದ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳು (ಟ್ರಾಗ್ಯುಲಸ್ ನಾಪು ಹಾಗೂ ಟ್ರಾಗ್ಯುಲಸ್ ಜಾವಾನಿಕಸ್) ದಕ್ಷಿಣ ಬರ್ಮ, ಜಾವ, ಸುಮಾತ್ರ, ಇಂಡೊಚೀನದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ದೇಹರಚನೆ 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಎರಳೆಯ ಉದ್ದ 40-45 ಸೆಂಮೀ, ಬಾಲ 2.5-5 ಸೆಂಮೀ, ಎತ್ತರ 25-30 ಸೆಂಮೀ, ತೂಕ 2.25-2.7 ಕೆಜಿ. ತುಪ್ಪಳದ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನವುರು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅನುನೀಳ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಬೆನ್ನಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗಡೆಯೂ ತಲಾ 3 ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟೆಗಳಿವೆ. ಕಾಲುಗಳು ತೆಳು. ದೇಹದ ಕೆಳಗೆ ಬಿಳಿಯ ತುಪ್ಪಳ. ಎಲ್ಲ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ 4 ಬೆರಳುಗಳು ಇದ್ದು ಪಾರ್ಶ್ವದ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲುಬುಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

## ನಡವಳಿಕೆ 
ಭಾರತದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಂಡೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಳೆ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡೆ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯ ಕೆಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನಾಯಿ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದಾಗ ತಾನು ನಿಂತಿರುವ ಟೊಳ್ಳಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ತೆವಳಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾವಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಬೆದರಿದಾಗ ಥಟ್ಟನೆ ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

## ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ಗಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಟಿ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾವಧಿ ಸು. 6 ತಿಂಗಳು. ಹೆಣ್ಣು ಮಳೆಗಾಲದ ಅನಂತರ ಅಥವಾ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ 2 ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತದೆ.

## ಇತರ ವಿವರಗಳು 
ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಂಜುಬುರುಕವಾದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವುದು ಸುಲಭ.

ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಷೆವ್ರಟಿನ್ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಾಣಿ. ಸು. 50 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಈಯೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಳೆಗಳು ಜೀವಿಸಿದ್ದುವು. ಆಗ ಯಾವುದೇ ಜಿಂಕೆ ಅಥವಾ ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ, ಬೆರಳ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ, ಸ್ತನಿಗಳ ವಿಕಾಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವ ಸ್ತನಿಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಷೆವ್ರಟಿನ್‌ಗಳೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* 

ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕೇಶವ

thumb|ಕೇಶವ (ಕೃಷ್ಣ) ಕೇಶಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ
**ಕೇಶವ** ( ಸಂಸ್ಕೃತ :  )  'ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು'. ಇದು ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಶವ ಎಂದರೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಈ ಹೆಸರು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮದಲ್ಲಿ ೨೩ ನೇ ಮತ್ತು ೬೪೮ ನೇ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದುರಾದೃಷ್ಟ ಅಥವಾ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೇಶವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕೀರ್ತಿ ( ಲಕ್ಷ್ಮಿ ).
 

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಕೇಶವ ಎಂದರೆ "ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲುಳ್ಳವನು" ಅಥವಾ " ಕೇಶಿ ರಾಕ್ಷಸನ ಕೊಲೆಗಾರ" ಎಂದರ್ಥ. ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ ಉದ್ದವಾದ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕೂದಲನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಕೇಶವ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಕ' ಅಕ್ಷರವು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು 'ಈಶ' ಶಿವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಶವ ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಚೇತನಗೊಳಿಸುವವರನ್ನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. " 

## ಸಾಹಿತ್ಯ 
thumb|ಕೇಶವನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ಅವರ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ.
ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವು ಕೇಶವನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ:

**आकाशात् पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् |**

**सर्वदेवनमस्कार: केशवं प्रति गच्छति ||**

**ಆಕಾಶಾತ ಪತಿತಂ ತೋಯಂ ಯತಾ ಗಚ್ಚತಿ ಸಾಗರಮ್ |**

**ಸರ್ವದೇವನಮಸ್ಕಾರ: ಕೇಶವಂ ಪ್ರತಿ ಗಚ್ಛತಿ ||**

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಮಳೆನೀರು ಹೇಗೆ ಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ನೈವೇದ್ಯಗಳು (ನಮಸ್ಕಾರ) ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಬ್ಬನೇ ಕೇಶವ (ವಿಷ್ಣು) ದೇವರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಕೇಶವ  ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನನ್ನು ' ಕೇಶಿ ರಾಕ್ಷಸನ ಕೊಲೆಗಾರ' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ:
 
ಕಂಸನು ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಕುದುರೆಯ ರೂಪದಕೇಶಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಕೃಷ್ಣನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೊಂದನು( ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ ೫.೧೫-೧೬).

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
*

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಕೃಷ್ಣ.ಕಾಮ್ | ಕೃಷ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ
* ಕೇಸಿ ರಾಕ್ಷಸನ ಹತ್ಯೆ

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಕೃಷ್ಣನ ಶಿರೋನಾಮೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳು
ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಮಂದಸೌರ್

ಮಂದಸೌರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ **ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ**ವನ್ನು **ಮಂದಸೌರ್ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ** ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಂದಸೌರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೈವ ಧರ್ಮದ ೬ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಶುಪತಿನಾಥ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಶಿವನಾ ನದಿಯ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಮುಖಗಳ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪವು ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೫ ಅಥವಾ ೬ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೆಲವರು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು **ದಶಪುರ** ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಮಾಲ್ವಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೧೨೦ ಮೈಲಿ), ಉದಯಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨೧೦ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಶಾಮಲಾಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತಾಣಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೧೪೦ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಯುಗದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ದೂರದ ತಾಣಗಳ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಪೂರ್ವ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶಿವ ಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಮಂದಸೌರ್ ತಾಣವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ "ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ" ಒಂದನ್ನು ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಾಮ್ರಿಶ್ ಕರೆದದ್ದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್ಲೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಸೊಂಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಿಲ್ಚಿಪುರಾ ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಹಾರ್ಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾದ ಮಂದ್ಸೌರ್ ಶಾಸನಗಳು - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅವರು "ಗುಪ್ತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದದ್ದು"ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ - ಇದು "ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಜೀವನದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ."

ಮಂದ್ಸೌರ್‌ನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತ್ನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ದಶಾಪುರದ (ಮಂದಸೌರ್) ರೇಷ್ಮೆ ನೇಕಾರರಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.  ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ  ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಂದ್ಸೌರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೌದ್ಧ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಅಡಿಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಸಿಲ್

thumb|260x260px|ಡೈಕ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್‍ಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚಿತ್ರ.
**ಸಿಲ್** ಎಂದರೆ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಳು ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಎರಡು ಸ್ತರಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಪದರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಶಿಲಾರಸ ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರಚನೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪದರಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾನು ಹಾಯ್ದು ಬಂದ ಶಿಲೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮಂದ ಕೆಲವು ಮಿಮೀಗಳಿಂದ ಹಲವು ಸೆಂಮೀವರೆಗೆ. ಸಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೈಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಸಿಲ್ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಡೈಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನಗೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಲ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಹರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಾರಿ ಒತ್ತಾಗಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳ ಮಾತೃಕೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿಯೂ ಗುಂಪಾಗಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಮ್ಲಶಿಲೆಗಳು ಸಿಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಸಿಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಖನಿಜಗಳು ದೊರಕಿರುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಉಂಟು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಶಿರಪಾದಿ

**ಶಿರಪಾದಿ** ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಸಂಕುಲದ ಒಂದು ವರ್ಗ (ಸಿಫೆಲೊಪೋಡಾ). ಇದರಲ್ಲಿ ೮೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಸಾಗರವಾಸಿ ಕಡಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಪಾತಳಿಯಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಸ್ತರಗಳವರೆಗೂ ಹರಡಿವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಾಸಾಗರಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಶಿರಪಾದಿ 2 ಸೆಂಮೀ, ದೈತ್ಯ ಸ್ಕ್ವಿಡ್‌ನದು 18 ಮೀ.

## ದೇಹರಚನೆ 
ಶಿರಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮತ್ತು ಪಾದ ಒಂದುಗೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು. ದೇಹದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಪಾದ ಅನೇಕ ತೋಳುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವುಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀರುಬಟ್ಟಲುಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳ ತೋಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟು. ತಲೆಯ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಒಂದೊಂದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಳಿಕೆಯೂ ಇವೆ.

ಶಿರಪಾದಿಗಳ ಆಕಾರ ವಿಚಿತ್ರ. ಶರೀರದ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಒಂದೊಂದು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ರೆಕ್ಕೆ ಉಂಟು. ಚಿಪ್ಪು ಶರೀರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನಾಟಿಲಸ್ ಎಂಬ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿಪ್ಪು ಶರೀರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದು. ಚಿಪ್ಪು ಸುಣ್ಣದಿಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಳಮೈಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿನ ಸ್ತರವಿದೆ. ನಾಟಿಲಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೂ ಈ ಸ್ತರ ಆವರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯ ಬಂದಿದೆ. ಆಕ್ಟೋಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯ. ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅನಿಲ ಕೋಣೆಗಳು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಶಿರಪಾದಿ ತೇಲುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ.

ಶಿರಪಾದಿಗಳ ನರಮಂಡಲ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಅಕಶೇರುಕಗಳ ಪೈಕಿ ಇವು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ನರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದಾದ ಮಿದುಳು, ಅನೇಕ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳು, ಕೆಲವು ದೈತ್ಯನರಗಳಿವೆ. ದೈತ್ಯನರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂದೇಶಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕಣ್ಣು ಕಶೇರುಕಗಳ ತೆರದಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ನೀರಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಆಸ್ಪ್ರೇಡಿಯಮ್ ಎಂಬ ಇಂದ್ರಿಯವೂ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ತಿಳಿದು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನೀಡಲು ಸ್ಟ್ಯಾಟೋಸಿಸ್ಟ ಎಂಬ ಇಂದ್ರಿಯವೂ ಇವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Fish vs. Cephalopods
* TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion
* Scientific American: Can a Squid Fly Out of the Water?

ವರ್ಗ:ಜಲಚರಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮಿಲೊಲೋಂತಿಡೀ

**ಮಿಲೊಲೋಂತಿಡೀ** ಕೋಲಿಯಾಪ್ಟರ ಗಣದ ಸ್ಕಾರಬಾಯ್ಡಿಯ ಅಧಿಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟಕುಟುಂಬ. ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೭೫೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳಿದ್ದು ೧೧,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟಗಳು ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು **ಮೇ ಬೀಟಲ್ಸ್**, **ಜೂನ್ ಬೀಟಲ್ಸ್** ಅಥವಾ **ಕಾಕ್‌ಷೇಫರ್‌**ಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಮೈಬಣ್ಣದಲ್ಲೂ ಅಪಾರ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಂಟು.

## ದೇಹರಚನೆ 
ದೇಹದ ಗಾತ್ರ 10-15 ಮಿಮೀ. ದೃಢವಾದ ಮೈಕಟ್ಟು. ಮಣ್ಣು ತೋಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಗರಗಸದಂಥ ರಚನೆಗಳುಳ್ಳ ಮುಂಗಾಲುಗಳು, ಆಹಾರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂಥ ಬಾಯಿ, ಆಂಟೆನದ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಖಂಡಗಳು ಎಲೆಯಾಕಾರದವಾಗಿರುವುದು. ಚಿಪ್ಪಿನಾಕಾರದ ಎಲಿಟ್ರ ಇವು ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು.

## ನಡವಳಿಕೆ 
ಇವು ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ 10-20 ಸೆಂಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ನೆಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುವು.

## ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ಬೇಸಗೆ ಕಳೆದು ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಕೀಟಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಂತಾನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇವಕ್ಕೆ ಮೇ ಅಥವಾ ಜೂನ್ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಸಂಭೋಗಾನಂತರ ಎರಡು ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ನೆಲದೊಳಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಡಿಕೆಯಂಥ ರಚನೆ ರೂಪಿಸಿ ಅದರೊಳಗೆ 30-50 ಮೊಟ್ಟಿಯಿಟ್ಟು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತದೆ. 10-15 ದಿವಸಗಳ ತರುವಾಯ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಮರಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 3-6 ತಿಂಗಳ ತನಕ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೇ ಹುದುಗಿದ್ದು ಬೇರುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬೆಳೆದು ಅನಂತರ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪುವ ಈ ಮರಿಗಳನ್ನು ಗೊಬ್ಬರದ ಹುಳು, ಗೊಣ್ಣೆ ಹುಳು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ 10-14 ದಿವಸಗಳು. ಇದರಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರೌಢಕೀಟ ಮುಂದಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ತನಕ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದ್ದು, ಅನಂತರ ಹೊರಬಂದು ತನ್ನ ಎಂದಿನ ಗುಪ್ತ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

## ಭಾರತದಲ್ಲಿ 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುವ ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ, ಅವು ಹಾಳುಮಾಡುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೂ ಈ ಮುಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ:

* ಹೊಲೊಟ್ರೈಕಿಯ ಸೆರೇಟ, ಹೋ. ಕಾನ್‌ಸ್ಯಾಂಗ್ವೀನಿಯ - ಕಬ್ಬು, ಸೇಂಗ, ಜೋಳ, ತರಕಾರಿ ಗಿಡಗಳು
* ಹೋ. ನೀಲಗಿರಕ - ಕಾಫಿಗಿಡ
* ಲ್ಯೂಕೊಫೋಲಿಸ್ - ತೆಂಗು, ಅಡಕೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಆಚನಲ್ಲಿ

**ಆಚನಲ್ಲಿ** ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರ್ಸಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
* ಮಂಗಳೂರು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ
ಮಿಂಕ್

**ಮಿಂಕ್** ಕಾರ್ನಿವೊರ ಗಣದ ಮಸ್ಟೆಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸ್ತನಿ. ಮಸ್ಟೆಲ ವೈಸನ್ ಮತ್ತು ಮಸ್ಟೆಲ ಲ್ಯೂಟ್ರಿಯೋಲ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡನೆಯದು ಯೂರೊಪಿನಲ್ಲೂ ಏಷ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ವೀಸಲ್, ಫೆರೆಟ್, ಸ್ಟೋಟ್, ಪೋಲ್‌ಕ್ಯಾಟ್, ಮಾರ್ಟನ್, ಬ್ಯಾಜರ್ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಇದು ತನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅವನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

## ವಿವರ 
ತನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರವಾದ ಮೀನು, ಏಡಿ, ಕಪ್ಪೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುವಂಥ ನದಿ, ಕೆರೆಕೊಳ್ಳಗಳೇ ಇದರ ವಾಸಸ್ಧಾನ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೋ ನೀರಿನಲ್ಲೂ ಹಾಗೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಓಡಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಂಕ್ 30-50 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದದ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 1.5 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಪ್ರಾಣಿ. ಸುಮಾರು 20 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದದ ಪೊದೆಯಂಥ ಬಾಲವೂ ಉಂಟು. ಯೂರೊಪಿನ ಮಿಂಕ್ ಕೊಂಚ ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ್ದು. ಮೋಟು ಕಾಲುಗಳು, ಉದ್ದ ಕತ್ತು, ಅಗಲ ಮೂತಿ, ಚಿಕ್ಕ, ಗುಂಡನೆಯ ಕಿವಿಗಳು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಮೈಬಣ್ಣ ತಿಳಿಗಂದಿನಿಂದ ಗಾಢ ಚಾಕೊಲೆಟ್‍ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಮೇಲೆ ದಟ್ಟ ಮೃದು ತುಪ್ಪಳೂ ಗಾಢವರ್ಣದ ಹೊಳೆಯುವ ಉದ್ದರೋಮಗಳೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಟುತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅಸಹ್ಯ ವಾಸನೆಯುಂಟು.

ಜಲಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲದೆ ಇಲಿ, ಹಕ್ಕಿ ಮುಂತಾದ ನೆಲಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇದು ತಿನ್ನುವುದುಂಟು. ಇದರ ಚಟುವಟಿಕೆಯೆಲ್ಲ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ.

### ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ಮಿಂಕ್ ಒಂದು ಸೂಲಿಗೆ 4-10 ಮರಿಗಳನ್ನು ಈಯುತ್ತದೆ. ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಲ ವಸಂತ. ಕಲ್ಲುಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಟೊಳ್ಳುದಿಮ್ಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಬೇರುಗಳ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಂಕ್ಸ್, ಬಾಬ್‌ಕ್ಯಾಟ್, ನರಿ, ಗೂಬೆ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಶತ್ರುಗಳು.

### ಮಾನವ ಉಪಯೋಗಗಳು 
ಮಿಂಕ್ ತುಪ್ಪಳು ಚರ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುವೆನಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ತೆರನ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ. ಕಾಡು ಮಿಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ಲಭಿಸುವ ತುಪ್ಪುಳು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ವಿಶೇಷ ರೊಪ್ಪಗಳನ್ನೇ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* 
* 

ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಸಿಪಿ ಜಲಪಾತ

**ಸಿಪಿ ಜಲಪಾತವು** ಉಗಾಂಡಾದ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಗಾನ್ ನ ವಾಯುವ್ಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಮೋಜಾ ಮೈದಾನದ ನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು ಜಲಪಾತಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.  ಈ ಜಲಪಾತವು ಸಿರೊಂಕೊ ಮತ್ತು ಎಂಬಾಲೆಯ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಗಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕೀನ್ಯಾದ ಗಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಉಗಾಂಡಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಪಾತವು ೧೦- ೨೦% ರಷ್ಟಿದೆ.

ಸಿಪಿ ಜಲಪಾತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜಲಪಾತವು ೯೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಂಬಾ ಜಲಪಾತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಧ್ಯದ ಜಲಪಾತವು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ೭೪ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಜಲಪಾತವಾದ - ನಗಾಸಿರೆ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೮೫ ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಕುಸಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಸ್ಥಳ
ಜಲಪಾತವು ಸಿಪಿ ಪಟ್ಟಣದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೈಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ ಕಂಪಾಲಾದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ೧೭೦ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. **ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಗಾನ್** ನ ಮೇಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ **ಸಿಪಿ** ನದಿಯಿಂದ ಈ ಜಲಪಾತವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಅವು **ಕ್ಯೋಗ** ಸರೋವರದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

## ಹೆಸರು ಮೂಲ
'ಸಿಪಿ' ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ 'ಸೆಪ್' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡು ಬಾಳೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ, ಹಸಿರು ಫ್ರಾಂಡ್ ಗಳು ಕಡುಗೆಂಪು ಪಕ್ಕೆಲುಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಾಡು ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

## ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಫಿ ಕೃಷಿ ಜಲಪಾತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆದಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಪಾವನ ಕೆರೆ

{"type": "FeatureCollection", "features": [{"type": "Feature", "properties": {}, "geometry": {"type": "Point", "coordinates": [73.480339050293,18.677406206124]}}]
}**ಪಾವನ ಸರೋವರವನ್ನು** **ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜಲಾಶಯ** ಮತ್ತು **ಪಾವ್ನಾ ಸರೋವರ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾಗಿದ್ದು , ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವನಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪವನ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಜಲಾಶಯವು  ಆಲೋನಾವಾಲಾದಿಂದ ೨೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ತಾಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಮಾವಲ್ ತಾಲೂಕಿನ ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಜಲಾಶಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನ ತರುವಾಯ ಪಾವನ ಸರೋವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜಲಾಶಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಲೊನಾವಾಲಾ ಗಿರಿಧಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಡ್, ಟಿಕೋನಾ ಮತ್ತು ತುಂಗ್‌ನಂತಹ ಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ಜಲಮೂಲದ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. ಪಾವನ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ವಿವಿಧ ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್-ಸೈಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಪಾವನ ಸರೋವರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನೆರೆಯ ನಗರಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ನಗರಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ಜನರು ಪ್ರತಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

## ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು 
ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪಾವನ ಸರೋವರದ ದಡದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹಿನ್ನೀರು, ಜಲಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಟೆಕ್ಕಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯು ೩೫೦ ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಸೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆರವು ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿತು. ಅಕ್ರಮ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವನೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಫಾರ್ಮ್‌ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಮಹಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಅಕ್ರಮವಾದದ್ದು, ಇದು ಪಾವನ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಇಂತಹ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿರುದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ (NGT) ಪುಣೆ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಪಾವನ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮೂಲದ ದೈತ್ಯ ಅಲಿಗೇಟರ್ ಗಾರ್ ಮೀನನ್ನು ಮೀನುಗಾರರೊಬ್ಬರು ಹಿಡಿದ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು
ಲಂಕಿಣಿ

ಲಂಕಿಣಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಾದ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಬಲ ರಾಕ್ಷಸಿ. ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಅಕ್ಷರಶಃ "ಲಂಕಾದ ಮಹಿಳೆ" ಎಂದರ್ಥ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ನಗರದ ಸ್ತ್ರೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಲಂಕಾದ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಕಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

## ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಾಪ 
ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಂಕಿಣಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸದ ರಕ್ಷಕಳಾಗಿದ್ದಳು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನೆಯನ್ನು ಅವಳು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರರನ್ನು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ರಾಕ್ಷಸರ ನಗರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಲಂಕಿಣಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಾಪವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾನರ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳು ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಯುಗವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದರು.

## ಹನುಮಂತನ ಮುಖಾಮುಖಿ 
*ರಾಮಾಯಣದ* ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವಾಗ ಲಂಕಿಣಿಯನ್ನು ಎದುರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲಂಕಿಣಿಯು ಆತನ  ಭೇಟಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಬಯಸದೆ, ಲಂಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿ ಕಾಡಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಜಾಣತನದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಂಕಿಣಿಯು ಅವನು ಒಳನುಗ್ಗುವವನೆಂದು ಅರಿತು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಹನುಮಂತನು ಅವಳ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಬಿದ್ದು ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಲಂಕಿಣಿಯು ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯು ಕೇವಲ ಕೋತಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯು ನಿಜವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣ
ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು
ಯೂರಿಪ್ಟರಿಡ

**ಯೂರಿಪ್ಟರಿಡ** ಎಂಬುದು ಆರ್ತ್ರಾಪೊಡ ವಿಭಾಗದ ಅರ‍್ಯಾಕ್ನಿಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗತವಂಶಿ ಜೀವಿಗಳ ಗಣ. ಸೈಲ್ಯೂರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಜೀವಿಸಿದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಖಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲೂ ಇವು ಆಧುನಿಕ ಚೇಳುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವಾದರೂ ಚೇಳುಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ವಾಸಿಸುವಂಥವು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಜೀವಿಗಳು ಜಲವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಈ ಗಣದಲ್ಲಿ ಯೂರಿಪ್ಟರಸ್, ಟೆರಿಗೋಟಸ್, ಸ್ಲಿಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಸೈಲನ್ಯೂರ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಗಳುಂಟು. ಆರ್ತ್ರಾಪೊಡ ಗುಂಪಿನ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಗಣದ ಸದಸ್ಯಗಳೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಟೆರಿಗೋಟಸ್ ಸು 2 ಮೀ ಉದ್ದವಿತ್ತಲೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.

## ದೇಹರಚನೆ 
ದೇಹ ಅನೇಕ ಉಂಗುರ/ಖಂಡಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರೋಸೋಮ (ತಲೆ), ಮೀಸೊಸೋಮಾ (ಎದೆ) ಮತ್ತು ಮೆಟಸೋಮ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ) ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸರಳ ರೀತಿಯ ಕಣ್ಣು, ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಚೆಲಿಸೆರಿ, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಈಜಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ದೋಣಿ ಹುಟ್ಟಿನಂಥ ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಎದೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಎಲೆಯಾಕಾರದ ಕಿವಿರುಗಳಿವೆ.

ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ಉದ್ದಬಾಲದಂತೆ ಇದ್ದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಟೆಲ್ಸನ್ ಎಂಬ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಯೂರಿಪ್ಟರಿಸ್ ಮತ್ತು ಟೆರಿಗೋಟಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲ್ಸನ್ ಈಜುವುದಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರ ತಳದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊರೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಚೇಳುಗಳ ಪೂರ್ವಜಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಿಂದ ಚೇಳುಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Eurypterids.co.uk – An online resource of eurypterid data and research
* eurypterid.net

ವರ್ಗ:ಸಂಧಿಪದಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮಿರಿಯಾಪೊಡ

**ಮಿರಿಯಾಪೊಡ** ಆರ್ತ್ರಾಪೊಡ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಂಧಿಪದಿಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗ. ಶತಪದಿ, ಜರಿ, ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿಚೇಳು (ಸೆಂಟಿಪೀಡ್ಸ್) ಹಾಗೂ ಸಹಸ್ರಪದಿ ಅಥವಾ ಹೆಜ್ಜರಿ (ಮಿಲಿಪೀಡ್ಸ್) ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಬಗೆಯವು *ಕೈಲೊಪೊಡ* ಎಂಬ ಉಪವರ್ಗಕ್ಕೂ ಎರಡನೆಯ ಬಗೆಯವು ಡಿಪ್ಲೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಸೇರಿವೆ.

## ದೇಹರಚನೆ 
ಮಿರಿಯಾಪೊಡ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಸದೃಶರಚನೆಯ ಅನೇಕ ಖಂಡಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಖಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೂ ಅಲ್ಲ.  ನಿಯಮಿತವೂ ಅಲ್ಲ. ದೇಹವನ್ನು ತಲೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಮುಂಡದಲ್ಲಿ ಎದೆ ಮತ್ತು ಉದರಗಳೆಂಬ ವಿಭಾಗಗಳಿಲ್ಲ. ತಲೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಒಂದು ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ದವಡೆಗಳುಂಟು. ಉಸಿರಾಡಲು ನೆರವಾಗುವ ಶ್ವಾಸನಳಿಕೆಗಳೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಮ್ಯಾಲ್ಫೀಘಿಯನ್ ನಳಿಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪಪರಿವರ್ತನೆ ಹಂತ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.

## ಆವಾಸಸ್ಥಾನ 
ಇವು ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತೇವಭರಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

## ಶತಪದಿಗಳು 
ಶತಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಕೋಲೊಪೆಂಡ್ರ ಎಂಬುದು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ಇದರ ದೇಹ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ.

ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಲವಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೈಮೇಲಿನ ಕೈಟಿನ್ ಪದರ ಗಡುಸಾಗಿರದೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ದೇಹ ಬಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ, ನಿಶಾಚರಿ ವಿಷಜಂತುಗಳಾದ ಇವು ಎರೆಹುಳು, ಜಿರಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ 30 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ದೈತ್ಯ ಶತಪದಿ ಸ್ಕೋಲೊಪೆಂಡ್ರ ಜೈಗಾಂಟಿಯಾ ಎಂಬುದು ಹಲ್ಲಿ, ಇಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಶತಪದಿಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಗಲವಾದ ಫಲಕವುಂಟು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಕಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 15-20 ಜೊತೆಗಳಿರಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯ ಜೋಡಿಕಾಲು ವಿಷದ ನಖಗಳಾಗಿ, ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಭಕ್ಷಣೆಗೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಜನನೇಂದ್ರಿಯದ್ವಾರ ದೇಹದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ತರದ ಶತಪದಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಫುರ ಸಂದೀಪ್ತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಂಟು. ಶತಪದಿಗಳು ಭಿನ್ನಲಿಂಗಿಗಳು; ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಬಿಲಗಳಲ್ಲಿಡುತ್ತವೆ.

## ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳು 
ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8,000 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 300 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸತ್ತ ಎಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೀವವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದ್ದು ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರದ ಅಭಾವ ಇದ್ದಾಗ ಗಿಡಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳ ದೇಹ ಉರುಟಾಗಿ, ಉದ್ದವಾದ ಕೊಳವೆಯಂತಿದೆ. ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡ ಎರಡು ಖಂಡಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಂಡದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಜೊತೆ ಕಾಲು, ಎರಡು ಜೊತೆ ಸ್ಟಿಗ್ಮೆಟ (ಶ್ವಾಸನಾಳರಂಧ್ರ) ಇತ್ಯಾದಿ ಇವೆ. ಹೆಸರಿಗೆ ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳಾದರೂ ಕಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 200 ಅಥವಾ 250ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರದು. ಬಹುಪಾಲು ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳು ಅಪಾಯ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದಾಗ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಚೆಂಡಿನಂತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬೀಳುವ ಗುಣವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಇಕ್ಕೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಟಿಂಕ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. ಭಿನ್ನಲಿಂಗಿಗಳಾದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ದ್ವಾರ ದೇಹದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.  ದೇಹದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಯಸ್ಸು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು 7 ವರ್ಷಕಾಲ ಬದುಕಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Myriapod Fossil Record - University of Bristol
* International Journal of Myriapodology
* International Society of Myriapodology
* British Myriapod and Isopod Group
* Myriapods, the World's Leggiest Animals - North America

ವರ್ಗ:ಸಂಧಿಪದಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಷಟ್ಕರ್ಮ

**ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು** ( ಸಂಸ್ಕೃತ : षटकर्म *शaṭkarma*, ಅಕ್ಷರಶಃ *ಆರು ಕ್ರಿಯೆಗಳು* ), **ಷಟ್ಕ್ರಿಯಸ್** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,  ಹಠ ಯೋಗದ ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಕಡೆಗೆ (ವಿಮೋಚನೆ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. *ಹಠ ಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ* ಕ್ರಿಯಾ ಎಂದು ಸ್ವಾತ್ಮರಾಮ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ನೇತಿ, ಧೌತಿ, ನೌಲಿ, ಬಸ್ತಿ, ಕಪಾಲಭತಿ ಮತ್ತು ತ್ರಾತಕ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.   *ಹಠ ರತ್ನಾವಳಿಯು* ಕಾಕ್ರಿ ಮತ್ತು ಗಜಕರಣಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ *ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾವು* ಇತರ ಆರನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 
thumb| ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನೌಲಿಯು ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗಿದೆ.

## ಉದ್ದೇಶ
ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು *ಹಠ ಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ* ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಆರು (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. "ಸ್ಥೂಲ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು" ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ರೋಗಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸುಷುಮ್ನಾ ಚಾನಲ್ಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕುಂಡಲಿನಿ ಏರಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. 
thumb| ಕಪಾಲಭಾತಿ

## ವಿವರಣೆ
*ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ* ಬೋಧಿಸಲಾದ ಆರು ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು *ಘೇರಾಂಡಾ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ* ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿವೆ:

* ನೇತಿ, ಒಂದು ಮೂಗು ತೊಳೆಯುವುದು. ನೇತಿ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೂಗಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ನೆಟಿ ವಾಶ್ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನೀರು ಮತ್ತು ಅಯೋಡೀಕರಿಸದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಲವಣಯುಕ್ತ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. 
* ಧೌತಿ, ಇಡೀ ಜೀರ್ಣಾಂಗಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ. 
* ನೌಲಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಮಸಾಜ್. ವೈದ್ಯರು ಸುಮಾರು ಸೊಂಟದ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಡಿಯಾರದ-ವಾರು, ನಂತರ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
* ಬಸ್ತಿ, ವಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 
* ಕಪಾಲಭಾತಿ, ತಲೆಬುರುಡೆ ಹೊಳಪು, ಮತ್ತು ನಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ (ಉಸಿರಾಟ) ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಉಸಿರು, ನಂತರ ದೇಹವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೇಲೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಕೋರ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. 
* ತ್ರಾಟಕ, ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಹ ಸ್ಥಿರ ಬಿಂದುವನ್ನು ನೋಡುವುದು. 

*ಹಠ ರತ್ನಾವಳಿಯಲ್ಲಿ* ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳಿವೆ.

* ಕಾಕ್ರಿ, ಗುದದ್ವಾರದ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ, ಬೆರಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಗುದನಾಳದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದು. 
* ಗಜಕರಣಿ ( *ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ* ಪ್ರಸ್ತುತ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ), ಅನ್ನನಾಳದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಂತರ ಅದರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಠಯೋಗ
ಮಿರಿಡೀ

**ಮಿರಿಡೀ** ಎಂಬುದು ಹೆಮಿಪ್ಟರ ಗಣದ ಹೆಟರಾಪ್ಟರ ಉಪಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟ ಕುಟುಂಬ. ಉಪಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 43 ಕುಟುಂಬಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು 600 ಜಾತಿಗಳ 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು **ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡೀ** ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಿಸುವುದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಗಿಡತಿಗಣೆ ಅಥವಾ ಎಲೆ ತಿಗಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು.

## ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಮೃದುಚರ್ಮದ ದೇಹ ಅಸಿಲಸ್ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಎಲಿಟ್ರ ರೆಕ್ಕೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಖಂಡಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗಗಳು, ತೆಳುವಾದ ಕಾಲುಗಳು, ನಯವಾದ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸ್ಕುಟೆಲಮ್-ಇವು ಈ ತಿಗಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

## ಆಹಾರ 
ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಬೇರೆ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿಂದುಜೀವಿಸುವ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ತಿನ್ನುವಂಥವು.

## ಕೆಲವು ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು 
ಸಾಲ್‌ಬರ್ಜೆಲ ಸಿಂಗ್ಯುಲೇರಿಸ್ ಎಂಬುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕದ ಕೋಕೊ ಗಿಡಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಳು ಮಾಡಿದರೆ *ಕಿಯಾಂಬುರ ಕಾಫಿಯೇ* ಎಂಬುದು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಕಾಫಿಗಿಡಗಳಿಗೆ ಉಪದ್ರವವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ *ಕ್ಯಾಲೋಕೋರಿಸ್ ಫಲ್ವೊಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟಸ್* ಎಂಬ ತಿಗಣೆ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಲೊಪೆಲ್ಟಿಸ್ ಜಾತಿಯವು ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಲೇಷ್ಯ, ಆಫ್ರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ವಿನೀನು ಮರಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ *ಹೆಲೊಪೆಲ್ಟಿಸ್ ತಿವೋರು* ಎಂಬುದು ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಟೀ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಟೀ ಸೊಳ್ಳೆ ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗನಿ, ಬೇವು, ಟೀ, ಕೋಕೊ, ಸಿಂಕೋನ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ *ಹೆಲೊಪೆಲ್ಟಿಸ್ ಅಂಟೊನಿಯೈ* ಎಂಬ ಹಾನಿಕಾರಕ ತಿಗಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ *ಡಿಸ್‌ಫಿಂಕ್ಟಸ್ ಪಾಲಿಟನ್* ಎಂಬುದು ವೀಳೆಯದೆಲೆ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೂ, ಕ್ಯಾಲೊಕೋರಿಸ್ ಆಂಗುಸ್ಟೇಟಸ್ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳಗಳ ಮೇಲೂ, *ಗ್ಯಾಲೊಬೆಲಿಕಸ್ ಕ್ರಾಸಿಯೊಕೋರಿಸ್* ತಂಬಾಕು ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೂ ಜೀವಿಸಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುವು.

## ಪರಭಕ್ಷಿ ಕೀಟಗಳು 
ಮಿರಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪರಭಕ್ಷಿ ತಿಗಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ಯೂರೋಪಿನ ಡೆರಿಯೊಕೋರಿಸ್ ರೂಬರ್ ಎಂಬುದು ಏಫಿಡ್ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. *ಸಿರ್ಟೊರೈನಸ್ ಮುಂಡಲಸ್* ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಳೆಗೆ ಬೀಳುವ ಮಿಡತೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಉಪಕಾರವೆಸಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮ್ಯಾಲಗ್ಯಾಸೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುವ ಲಿಸೊಕ್ಯಾಪ್ಸಸ್ ವಾಸ್‌ಮ್ಯಾನಿಯೈ ಎಂಬುದು ಕ್ರೆಮಟೋಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* 
*  Google books preview

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* PBI Plant Bug Index
* Link to Al Wheeler's book on the biology of mirids
* Research on mirids of Southern California at UC Riverside
* Garden fleahopper on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences *Featured Creatures* website

ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳು

thumb|300x300px|ಲೋಬಾಸ್ ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳನ್ನು ಚಾಚುತ್ತಿರುವ *ಅಮೀಬಾ ಪ್ರೋಟಿಯಸ್*
**ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳು** ಎಂದರೆ ಪ್ರೋಟೋಜೋವ ವಿಭಾಗದ *ಸಾರ್ಕೊಡೈನ* ಮತ್ತು *ರೈಜಾಂಡ* ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಶೇಷ ರಚನೆಗಳು (ಸೂಡೊಪೋಡಿಯ). ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಇವು ಉಪಯುಕ್ತ. ಇವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಅರೆಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಬಹುದು.

## ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳ ಬಗೆಗಳು 
ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ರಚನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

# **ಲೋಬೊಪಾಡ್** ಎಂಬವು ಅಗಲವಾಗಿ ದುಂಡನೆಯ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಕ್ಟೊಪ್ಲಾಸಮ್ ಮತ್ತು ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸಮ್ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೀಬ ಪ್ರೋಟಿಯಸ್.
# **ಫೈಲೊಪಾಡ್** ಎಂಬವು ಚೂಪಾಗಿದ್ದು, ಎಕ್ಟೊಪ್ಲಾಸಮನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟೆಸ್ಟೆತಿಯಾ.
# **ರೈಜೊ** ಅಥವಾ **ರೆಟಿಕ್ಯೂಲೊಪಾಡ್** ಎಂಬ ಬಗೆಯವು ದಾರದಂಥ ಕವಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯ ಕೋಶದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಎಕ್ಟೊಪ್ಲಾಸಮ್ ಮತ್ತು ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸಮ್ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫರ‍್ಯಾಮಿನಿಫೆರ ಟೆಸ್ಟೆಸಿ. ಈ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತೆರನಾದವು.
# ನಾಲ್ಕನೆಯ ಬಗೆಯಾದ **ಆಕ್ಸೊಪಾಡ್‍**ಗಳು ಕಿರಣಗಳಂತಿರುವ ಅರೆಶಾಶ್ವತ ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳು. ಪ್ರತಿ ಆಕ್ಸೊಪಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಪಿಡುಸಾದ ಕೋಲಿನ ರಚನೆಯೂ, ಇದರ ಸುತ್ತ ತೆಳುವಾದ ಕೋಶದ್ರವ್ಯವೂ ಇವೆ. ಕೋಶದ್ರವ್ಯ ಸದಾಕಾಲವೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೀಲಿಯೊಜೋವ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಲೇರಿಯ.

ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳು ಒಂದೊಂದು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಬಹುದು.

## ಅಮೀಬ ರೀತಿಯ ಚಲನೆ 
ಮಿಥ್ಯಾಪಾದಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಚಲನೆಗೆ ಅಮೀಬ ರೀತಿಯ ಚಲನೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಬಗೆಯ ಚಲನೆ ಪ್ರಾಣಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಭ್ಯಾಸ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಸಂಕೋಚನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಬೀರಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಲೋಬೊಪಾಡ್‌ಗಳು ಮುಂಚಾಚುವ ಮತ್ತು ಹೊರಚಾಚುವ ಎಂಬ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಜೀವರಸ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಚಾಚುತ್ತದೆ. ಇದರೊಳಗೆ ಅಂತರಜೀವರಸ ಸಮವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದು. ಎರಡನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಮೈಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಒಡೆದು ಅಂತರಜೀವರಸ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಜೀವರಸಗಳೆರಡೂ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಧುಮುಕುವುವು. ಲೋಬೊಪಾಡುಗಳು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಿ, ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸದೆ ಅಂಕು ಡೊಂಕಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು. ಅಮೀಬ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು **ಮೇಲ್ಮೈ ತುಯ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತ** ಮತ್ತು **ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ**ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನೇ ಈಗ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತೀರ ದ್ರವರೂಪಿಯಾದ ಮಿಥ್ಯಾಪದಿಗಳಿಗೂ ಎರಡನೆಯದು ಉಳಿದ ಮಿಥ್ಯಾಪದಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ತಿರ್ಕೆ

**ತಿರ್ಕೆ** ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಚೀನ *ಬ್ರಾಹ್ಮಿ* ಲಿಪಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಬುಗಿಡ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸೆಗ್ಮೆಂಟಲ್ ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ) ಆಗಿದೆ.   ಇದನ್ನು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ CE ಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.    ಕೊಡವ ಭಾಷೆ ಕೊಡಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ.    
thumb| 14 ನೇ ಕೊಡಗಿನ ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು
thumb| 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊಡಗಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪದಗಳು (c.1370-1371)

## ಅರ್ಥವಿವರಣೆ 
ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರಾಜ ಬೋಧರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾದ ಕೂರ್ಗ್ ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ಸ್ ಸಂಪುಟವು ಈ ಎರಡು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. 1914 ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಎರಡು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆ ಎಂದು ನಂಬಲಿಲ್ಲ.    ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಅವರು "ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಟ್ಟೆಲುತ್ತು ಗ್ರಂಥ ಕಲಬೆರಕೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಭಾಗಗಳು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಅಥವಾ ತುಳು ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಸನಗಳು 1400 AD ಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳು 11 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ."  

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
## ಮೂಲಗಳು 
* 

ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು
ಜಕ್ಕೂರು ಕೆರೆ

**ಜಕ್ಕೂರು ಸರೋವರವು** ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಕ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ೮೬.೫ ಎಕರೆ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
right|thumb|250x250px| ಜಕ್ಕೂರು ಸರೋವರದ ಒಂದು ನೋಟ
ಜಕ್ಕೂರ್ ಸರೋವರವು ಉತ್ತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿವಿಧ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ವಾಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೋಗರುಗಳಿಂದ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೬:೦೦ ರಿಂದ ೯:೦೦ ಘಂಟೆ ( ಭಾರತೀಯ_ಪ್ರಮಾಣಿತ_ಸಮಯ ) ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ೪:೦೦ ರಿಂದ ೭:೦೦ ಘಂಟೆವರೆಗೆ.
[right|thumb|333x333px| ಜಕ್ಕೂರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ [ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ|ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಮಾಹಿತಿ ಬ್ಯಾನರ್]]
thumb| ಜಕ್ಕೂರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವವನು
ಜಕ್ಕೂರ್ ಸರೋವರದ ಅಂದಾಜು ಪರಿಧಿಯು ಸುಮಾರು ೪.೦ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಜೋಗರು ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನೋಟವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
thumb| ಜಕ್ಕೂರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಪರಿಧಿ ಮತ್ತು ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬ್ಯಾನರ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ 
* 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಇಂಡಿಯಾ ವಾಟರ್ ಪೋರ್ಟಲ್  
* ನಾಗರಿಕ ವಿಷಯಗಳು
* ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್
* ಬೆಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡಿಗ
* ಮೊದಲು ಬೆಂಗಳೂರು

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಭಾರತೀಯ ರೇಡಿಯೋ. ಒಳಗೆ

### ಭಾರತೀಯ ರೇಡಿಯೋ. ಒಳಗೆ 
ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಲಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾರತೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ನಾವು ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ಪಂಜಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 530 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ನಾವು ಎಲ್ಲಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಹುಡುಕಾಟ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸಹ ನೀವು ಕಾಣಬಹುದು.

#### ನೀವು ನಮ್ಮನ್ನು ಏಕೆ ನಂಬಬಹುದು? 
* [alt=ಭಾರತೀಯ ರೇಡಿಯೋ|thumb|ಭಾರತೀಯ ರೇಡಿಯೋ.ಒಳಗೆ(https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0:%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF_%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8B.jpg)]ಈ ಸೈಟ್‌ನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ 20 ಅರ್ಹ ತಜ್ಞರ ತಂಡವು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
* ನಮ್ಮ ತಂಡವು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಾವು ಭಾರತದಿಂದ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ
* ಪ್ರತಿದಿನ 50,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರು ನಮ್ಮ ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
* ನಾವು ನಮ್ಮ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರ ಸ್ನೇಹಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಡೇಟಾದೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆ.
* ಪೋರ್ಟಲ್‌ನ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಇರಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮಾಲೀಕರು ನಮಗೆ ಕಾಣೆಯಾದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ರಚಿಸಲು ನಾವು ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ವಿಷಯದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇವೆ.
* ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಹಕ್ಕುದಾರರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಾವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತೇವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತೇವೆ.

ವರ್ಗ:ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ
ವರ್ಗ:ರೇಡಿಯೋ
ವರ್ಟೀಸೆಲ

**ವರ್ಟೀಸೆಲ** ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಗಂಟೆ ಆಕಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ. ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳಾದ ಪ್ರೊಟೊಜೊವಾದ ಸಿಲಿಯೇಟಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಇದು ಗಂಟೆಯಂತಿದ್ದು ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ನೀಳ ಕಾಂಡದ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ತಬ್ಧನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಗಂಟೆಯ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಶಿಲಿಕಾಂಗಗಳಿಂದ ಅತಿ ಪುಟ್ಟ ಸುಳಿಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಟೀಸೆಲ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಆಗಾಗ ಇದರ ಕಾಂಡವನ್ನು ಜಗ್ಗಿದಂತಾಗಿ ಅದು ಬಳ್ಳಿ ಆಕಾರ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಗಂಟೆ ಸಂಕೋಚನಗೊಂಡು ಮುಷ್ಟಿಯಂತಾಗಿ ಬುಡಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ವೇಳೆಯ ಬಳಿಕ ಕಾಂಡ ಹಿಗ್ಗಿ ನೀಳವಾಗಿ, ಗಂಟೆ ವ್ಯಾಕೋಚನಗೊಂಡು ವರ್ಟೀಸೆಲ ಪುನಃ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

## ರಚನೆ 
ಒಂದೇ ಕೋಶದಿಂದಾದ ವರ್ಟೀಸೆಲ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸರಳವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಇದರ ರಚನೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪುಟ್ಟ ದೇಹವನ್ನು **ಪೆಲಿಕಲ್** ಎಂಬ ಜೀವಂತ ಪೊರೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕೆಳಗೆ ದೃಢತೆ ನೀಡಲು ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಬಾಯಿಯನ್ನು ತೆಳು ಬಿಲ್ಲೆಯಂತಿರುವ ಒಂದು ಪೊರೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ **ಪೆರಿಸ್ಟೋಮ್** ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಶಿಲಿಕಾಂಗಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುರುಳಿ ‘ಶೆಲ್ಫ್‌ನಂತೆ’ ಬಾಹ್ಯಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದೆರಡು ಸುರುಳಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಒಳ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಸ್ಟೋಮಿನ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಬ್ಯೂಲ್ ಎಂಬ ರಂಧ್ರವಿದೆ. ಇದು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಪೆರಿಸ್ಟೋಮಿನ ನಳಿಕೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ನಳಿಕೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಬಾಯಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವರ್ಟೀಸೆಲ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನೀರಿನ ಸುಳಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಹಾರದ ಕಣಗಳನ್ನೂ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* 

* 

* (1885, January 22). “The Vorticella”.  and Stream; A Journal of Outdoor Life, Travel, Nature Study, Shooting, Fishing, Yachting. 23(26): 503

ವರ್ಗ:ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮೋವ

**ಮೋವ** ಎಂಬುದು ನ್ಯೂಜ಼ೀಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಗತವಂಶಿಯಾದ ಹಾರಲಾರದ ಹಕ್ಕಿ. ಇದನ್ನು ಪೇಲಿಯೊಗ್ನಾತೀ ಅಥವಾ **ರಟೈಟೀ** ಗುಂಪಿನ **ಡೈನಾರ್ನಿತಿಫಾರ್ಮಿಸ್** ಗಣದ ಡೈನಾರ್ನಿತಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದುವೆನ್ನಲಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲವೂ ಅಳಿದುಳಿದ ಮೂಳೆ ಇಲ್ಲವೆ ಗರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಹಾರಲಾರದ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಡೈನಾರ್ನಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಸ್ ಎಂಬ ಬಗೆಯದು ಸುಮಾರು 4 ಮೀ. ಎತ್ತರವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಕಿರಿ ಗಾತ್ರದ್ದೆನಿಸಿದ್ದು ಇಂದಿನ ಟರ್ಕಿ ಕೋಳಿಯ ಗಾತ್ರದಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟರ್ನಮ್, ಕೊರಕಾಯಿಡ್, ಸ್ಕ್ಯಾಪುಲ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೂಳೆಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲವೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಕ್ಲಾವಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಪೈಗೋಸ್ಟೈಲ್‌ಗಳ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಇವುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಸುಮಾರು 22 ಸೆಂಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 30 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದ ಇದ್ದವು. ಮೋವಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಖಚಿತ ಕಾರಣ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ ನ್ಯೂಜ಼ೀಲೆಂಡಿಗೆ ಮಾವೋರಿ ಜನಗಳು ವಲಸೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಬಹುಶಃ ಅವರ ಬೇಟೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರಬೇಕು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮೊಲ

**ಮೊಲ**ವು ಮ್ಯಾಮೇಲಿಯ ವರ್ಗದ ಲ್ಯಾಗೊಮಾರ್ಫ ಗಣದ ಲೆಪೊರಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ *ಲೀಪಸ್* ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ (ಹೇರ್). ಕುಂದಿಲಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿ. ಮೊಲಕ್ಕೆ ಕುಂದಿಲಿಗೂ ಹಲವಾರು ಹೊರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟು.

## ವ್ಯಾಪ್ತಿ 
ಲೀಪಸ್ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 26 ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದು ಇವು ಯೂರೇಷ್ಯ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ, ಆಫ್ರಿಕ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುವುವು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜ಼ೀಲೆಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.

## ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು 
ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಲೀ. ಅಮೆರಿಕಾನಸ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ), ಲೀ. ಯುರೋಪಿಯಸ್ (ಯುರೋಪ್), ಲೀ. ಆರ್ಕ್ಟಿಕಸ್ (ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶ), ಲೀ. ನೈಗ್ರಿಕಾಲಿಸ್ (ಭಾರತ).

## ಭಾರತದ ಮೊಲ 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಬ್ಲಾಕ್-ನೇಪ್‍ಡ್ ಹೇರ್ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೇರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಂಟು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7 ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಗಳಿದ್ದು ದೇಹದ ಬಣ್ಣ, ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುವು. ಇವುಗಳ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ 40-50 ಸೆಂ.ಮೀ; ತೂಕ 1.8-3.6 ಕೆ.ಜಿ. ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಕಿವಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭುಜದವರೆಗೆ ಕಗ್ಗಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇದೆ. ಬಾಲದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೂಡ ಕಪ್ಪು; ಬಾಲದ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 10 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮುಂಗಾಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 5 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ. ಹಿಂಗಾಲುಗಳು ಬಲು ಉದ್ದ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 4 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ. ಮೊಲದ ಕಿವಿ ಕುಂದಿಲಿಯದಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ಉದ್ದ.

## ಆಹಾರ 
ಮೊಲಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಇವುಗಳ ಮೆಚ್ಚಿನ ನೆಲೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳ ಸನಿಹದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಳ್ಳಿರಸ್ತೆಗಳಿಗೂ ಮನೆತೋಟಗಳಿಗೂ ಬರುವುದುಂಟು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಿಶಾಚಾರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಎಳೆಚಿಗುರು ಮುಂತಾದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅದರೆ ಹಲವಾರು ಸಲ ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ ಆಹಾರಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದುಂಟು.

## ಸ್ವಭಾವ 
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲೂ ಹುಲ್ಲು ತೆಂಡೆಗಳಲ್ಲೋ ಅಡಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ವೈರಿಗಳಾದ ನರಿ, ಮುಂಗಸಿ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳವು. ಅಲ್ಲದೆ ವೈರಿಯೊ ಮನುಷ್ಯರೊ ತುಂಬ ಹತ್ತಿರ ಬರುವವರೆಗೂ ಚಲಿಸದೆ ಅಡಗಿದ್ದು ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಂಗನೆ ನೆಗೆದು ಓಡಿ ಹೋಗುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕೊಂಚ ದೂರ ಓಡಿ ಬಳಿಕ ಹಿಂಗಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವುದು ಇವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ.

## ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ 
ಮೊಲ ವರ್ಷವಿಡೀ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಲಿಗೆ ಒಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಕುಂದಿಲಿಯ ಮರಿಗಳಂತಲ್ಲದೆ ಮೊಲದ ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ಮೈತುಂಬ ಕೂದಲನ್ನು ತೆರೆದಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿರುವುವು.

ಮೊಲದ ಮಾಂಸ ರುಚಿಕರವಾದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* Windling, Terri. *The Symbolism of Rabbits and Hares*.
* William George Black, F.S.A.Scot. "The Hare in Folk-lore" *The Folk-Lore Journal*. Volume 1, 1883
* Gibbons, J. S., Herbert, K., Lascelles, G., Longman, J. H., Macpherson, H. A., & Richardson, C. 1896. *The Hare: Natural history*.

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* BBC Nature section about hares

ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮಡಿಕೇರಿ ಕೋಟೆ

**ಮಡಿಕೇರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು** **ಮರ್ಕಾರಾ ಕೋಟೆ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದುರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮುದ್ದುರಾಜನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‍ನು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನ ರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು  ನಂತರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜಾಫರಾಬಾದ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಡಿಕೇರಿ ಕೋಟೆಯು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಥವಾ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೧೭೯೦ ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ ಈ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದನು. ಅರಮನೆಯು ಲಿಂಗ ರಾಜೇಂದ್ರ II ರಿಂದ ೧೮೧೨ ರಿಂದ ೧೮೧೪ ರವರೆಗೆ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು  ಬ್ರಿಟಿಷರು ೧೮೩೪ ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ರಚನೆಗಳೆಂದರೆ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿನ ಆನೆಗಳ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚ್ .

ಇಂದು ಮಡಿಕೇರಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌  ಮಡಿಕೇರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮಯದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರಿಯಪ್ಪ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಭಾವಚಿತ್ರವಿದೆ. ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಧನಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೮೫೯ ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮದ್ರಾಸ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು  

## ಛಾಯಾಂಕಣ

thumb| ಮಡಿಕೇರಿ ಕೋಟೆ
right|thumb| ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಈಗ ಡಿಸಿ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 
ಚಿತ್ರ:Museum_Madikeri.jpg|alt=Archeological Museum, Madikeri Fort, India|ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಮಡಿಕೇರಿ ಕೋಟೆ, ಭಾರತ
ಚಿತ್ರ:Stone_turtle_inside_the_palace.jpg|alt=Stone turtle inside the palace|ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆ
ಚಿತ್ರ:Madikeri_palace-within_the_fort.jpg|alt=Madikeri palace – within the fort|ಮಡಿಕೇರಿ ಅರಮನೆ - ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ
ಚಿತ್ರ:View_from_the_fort_wall.jpg|alt=View from the fort wall|ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Ancient_inscriptions_inside_the_fort.jpg|alt=Hero stones|ಹೀರೋ ಕಲ್ಲುಗಳು
ಚಿತ್ರ:Masonry_Elephants.jpg|alt=Masonry elephants|ಕಲ್ಲಿನ ಆನೆಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವಿದ್ಯುತ್ ಮೀನುಗಳು

thumb|ವಿದ್ಯುತ್ ಮೀನುಗಳ ಪೈಕಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಈಲ್‍ಗಳು, ನೈಫ಼್‍ಫ಼ಿಶ್ ಇವೆ. ಇವು ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು, ಸ್ಥಾನನಿರ್ಧಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೋಲ್ಟೇಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಸ್ತಬ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.
**ವಿದ್ಯುತ್ ಮೀನು** ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಮೀನು. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗವನ್ನುಳ್ಳ ನೂರಾರು ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖರವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಲನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೆಲವೇ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಟಾರ್ಪಡಿನಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೇ (ಟರ‍್ಪೆಡೊ) ಮೀನುಗಳು, ಸಿಹಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಈಲ್ (**ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫೋರಸ್**) ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಫಿಶ್ (ಮಾಲಾಪ್ಟೆರುರಸ್) ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು.

## ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಉಪಯೋಗಗಳು 
ಇವುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಂಗಗಳು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಮೀನಿನ ಸುತ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಬಳಿ ಸುಳಿಯುವ ಇತರೆ ಮನುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚೇತಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಮೀನುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ಆಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಡ್ಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಕಣ್ಣುಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಲನವಲನಗಳಿಗೆ, ತನ್ನದೇ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

## ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೇ ಮೀನು 
ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೇ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ದುಂಡಾದ ಡಿಸ್ಕ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ದೇಹ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಬಾಲದ ರೆಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುರುಡಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ರೇ ಗಳಿಗಿರುವಂತೆ ಇವಕ್ಕೆ ವಿಷಪೂರಿತ ಮುಳ್ಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಬೆನ್ನಿನ ಈಜು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಇತರೆ ರೇ ಮೀನುಗಳಂತೆ ಇವೂ ಜರಾಯುಜಗಳು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಮರಿಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಟಾರ್ಪೆಡೋ ನೊಬಿಲಿಯಾನಾ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಎಲಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೇ ಮೀನು. ಇದು ಸುಮಾರು 6 ಅಡಿಗಳವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯತ್ ಅಂಗಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವಜ್ರಪೋಹ ಜಲಪಾತ

**ವಜ್ರಪೋಹ ಜಲಪಾತಗಳು** (ವಜ್ರಪೋಯ ಜಲಪಾತಗಳು), ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ಜಾಂಬೋಟಿ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮.೫ ಕಿ.ಮೀ (೫.೩ ಮೈಲಿ) ದೂರದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಗವಾಲಿ ಮತ್ತು ಚಾಪೋಲಿ ಗ್ರಾಮದ ನಡುವೆ, ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯು ಸುಂದರವಾದ ವಜ್ರಪೋಹ ಜಲಪಾತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಈ ಜಲಪಾತದ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಮೀ (೬೬೦ ಅಡಿ) ಆಗಿದೆ.  ಇದು ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ (ಜೂನ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಬೆಳಗಾವಿಯಿಂದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ ಸುಮಾರು ೧.೫ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. 

ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯನ್ನು (ಮಹದಾಯಿ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಗವಳಿ, ಹೆಮ್ಮಡಗಾ, ಜಾಂಬೋಟಿ, ಕಣಕುಂಬಿ, ಮತ್ತು ತಾಳವಾಡೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹೊಳೆಗಳಿಂದ ಪೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೩೮೦೦ ರಿಂದ ೫೭೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ (೧೫೦ ರಿಂದ ೨೨೦ ಇಂಚು) ನಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ) ಹೊಳೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹದಾಯಿ (ಮಾಂಡೋವಿ) ನದಿ, ವಜ್ರಪೋಹ ಜಲಪಾತ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಫೋಟೋಗಳು.
* ಗುಪ್ತ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ
* ವಜ್ರದ ಹನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಪರದೆಗಳು
* ಫೋಟೋಗಳು
* http://picasaweb.google.com/prashantpkatti/Jamboti?authkey=Gv1sRgCJOeyt25i7LrowE#

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಪಾತಗಳು
ಬಾಲಘಾಟ್ ಶ್ರೇಣಿ

thumb| ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಡೇಟಾ ಜರ್ನಲ್-3-e4541-g001
**ಬಾಲಘಾಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯು** ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ.  ಬಾಲಘಾಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಹಮದ್‌ನಗರ, ಬೀಡ್, ಲಾತೂರ್, ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಐದರಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಘಾಟ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ೫೫೦-೮೨೫ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ಪೂರ್ವದ ಅಂಚಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.   

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಯಾಸ್

thumb|*ಟ್ರಿಪೊನೀಮ ಪ್ಯಾಲಿಡಮ್ ಪರ್ಟೆನ್ಯೂಯೀ* ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮೊಣಕೈ ಮೇಲಿನ ಗಂಟುಗಳು
**ಯಾಸ್** ಎಂಬುದು ಟ್ರಿಪೊನೀಮ ಅಥವಾ ಸ್ಪೈರೋಕೀಟ ಎಂಬ ಏಕಾಣುಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ, *ಪರ್ಟೆನ್ಯೂಯೀ* ಪ್ರಭೇದದ, ವಿಷಾಣುವಿನ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ. ಪರ್ಯಾಯನಾಮ **ಫ್ರಾಂಬೀಸಿಯ**. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚರ್ಮರೋಗವೇ ಆದರೂ ಲೋಳೆಪೊರೆ, ಮೂಳೆಗಳಿಗೂ ಇದು ಆವರಿಸುವುದುಂಟು. ರೋಗಾಣು ಪರಂಗಿ ರೋಗದ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗಾಣುವಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾಸ್ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರಂಗಿರೋಗವನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಂತೆ ಲೈಂಗಿಕ ರೋಗವಲ್ಲ. ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ನೀಗ್ರೋ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ.

## ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಸೋಂಕು ತಗಲಿದ ಸುಮಾರು 1-2 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕಾಲಿನ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ತರಚಲಾಗಿ ಕೆಂಪು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಶಂಕ್ವಾಕಾರದ ಗುಬುಟು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹುಣ್ಣಾಗಿ ಒಡೆದು ವ್ರಣವಾಗಿ ರಸಿಕೆ ಸುರಿಸುತ್ತದೆ. ರಸಿಕೆಯಿಂದ ಮೈಮೇಲೆ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕಾನೇಕ ಹುಣ್ಣು ವ್ರಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮೊದಲೇ ಆಗಿರುವ ಗಾಯವೊ ವ್ರಣವೊ ಇಂಥ ಪ್ರಥಮ ಸೋಂಕಿಗಾಗಲಿ ಮರು ಸೋಂಕಿಗಾಗಲಿ ಈಡಾಗುವುದು ಬಲು ಸುಲಭ. ಮರುಸೋಂಕಿಗೆ ಈಡಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಬಿಳಿ ಹಿಟ್ಟು ಉದರಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ ಹುಣ್ಣುಗಳು ಎದ್ದು ಅವು ವ್ರಣವಾಗಿ ರಸಿಕೆ ಜಿನುಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಸೋಂಕು ಹೀಗೆ ದೇಹದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಹರಡುವುದಕ್ಕೆ ರೋಗಿಯ ಬಟ್ಟೆ, ನೊಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ರೋಗ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹರಡುವ ಸಂಭವವೂ ಉಂಟು.

ಮೂಳೆ ಹಾಗೂ ಕೀಲುಗಳ ನೋವು, ನವೆ, ಅಂಗುಲು ವ್ರಣಗಳ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗದೆ ನಳ್ಳಿಯಂತೆ ಅಡ್ಡಡ್ಡಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು; ಹಸ್ತದ ಮೇಲಿನ ವ್ರಣದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಗದಿರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರೋಗ ಬಲು ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದಾದರೂ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವಿರದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಸುಮಾರು 1-2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ರಣಗಳು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೋಗ ಪರಂಗಿರೋಗದಂತಾದರೂ ಅದು ಬರುವಂತೆ ಆಜನ್ಮವಾಗಿ ಬರದಿರುವಂಥದು. ರೋಗ ಅನುವಂಶಿಕವೂ ಅಲ್ಲ. ಸೋಂಕು ಹಬ್ಬುವಿಕೆ ಲೈಂಗಿಕವಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೊಳಕಾಗಿದ್ದು ರಸಿಕೆ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗುವುದರಿಂದ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೂ ರೋಗ ಪರಂಗಿರೋಗವಲ್ಲವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ರಕ್ತದ ವಿಶೇಷ ಪರೀಕ್ಷೆಮಾಡುವುದು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡು ರೋಗಗಳಲ್ಲೂ ಅಂಥ ವಿಶೇಷ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಮಾಹಿತಿ.

## ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
ಯಾಸ್ ರೋಗವೂ ಪರಂಗಿ ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಮದ್ದುಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಣಿಯುತ್ತದೆ. ಮದ್ದಿನಿಂದಾಗಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಆಗಲಿ ವಾಸಿ ಆದ ರೋಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಂದೆ ಪುನಃ ಹೊಸ ಸೋಂಕಿಗೆ ಈಡಾಗುವುದೂ ತಿಳಿದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* 

ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅರಸವಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ

**ಅರಸವಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವು** ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅರಸವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೌರ ದೇವತೆಯಾದ ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೧ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅರಸವಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ ೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗದ ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದ ರಾಜ ದೇವೇಂದ್ರ ವರ್ಮಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ನವೀಕರಣದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ.   ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಡಿಶಾದ ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಕಳಿಂಗ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೇಖಾ ದೇವುಲಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಋಷಿ ಕಾಶ್ಯಪನು ಮನುಕುಲದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರಸವಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಸೂರ್ಯನು **ಕಶ್ಯಪಸ** ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಅವನನ್ನು ಗ್ರಹಗಳ ರಾಜ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ *ದೇವೇಂದ್ರ ವರ್ಮಾ* ಎಂದು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ದುಸಿ ಕುಟುಂಬವು ಅನೇಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹತಾಶೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾ.ಶ ೧೭೭೮ ರಲ್ಲಿ ಎಲಮಂಚಿಲಿ ಪುಲ್ಲಾಜಿ ಪಂತುಲು ಅವರು ಇದನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಅನೇಕ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಥಸಪ್ತಮಿ ಉತ್ಸವವೂ ಸೇರಿದೆ.

## ವಿನ್ಯಾಸ
[250px|thumb|none|ಇಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ([ಕಲ್ಯಾಣಿ|ದೇವಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿ) ಅರಸವಲ್ಲಿ]]
ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಡಿಶಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಥವಾ ಮಹಾರಾಣಾಗಳ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ೫ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಮುಂಜಾನೆಯ ಸೂರ್ಯನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ (ಉತ್ತರಾಯಣ - ಮಾರ್ಚ್ ೯- ೧೧ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧- ೩) ದೇವರ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ