ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನ

ಐಹೊಳೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ **ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು** ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸಾಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐಹೊಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ***ಮೇಗುಟಿ*** ಜೈನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೬೩೪-೬೩೫ CE ದಿನಾಂಕದ ಒಂದು ಸ್ತೋತ್ರ, ಇದನ್ನು ಜೈನ ಕವಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ಅವನ ಪೋಷಕ ರಾಜ ಪುಲಕೇಶಿನ್ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯ ( ಪುಲಕೇಶಿನ್ II ) ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಾಸನವು ಭಾಗಶಃ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡಿದೆ - ಅದರ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧೮೭೦ ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಶಾಸನವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಫ್ಲೀಟ್, ಕೀಲ್ಹಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು, ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮರು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದರು. ಈ *ಶಾಸನವು* ಆರಂಭಿಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.  ಇದು ಪುರಾಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಳಿದಾಸನ - ಇದು ಈ ಶಾಸನದ ದಿನಾಂಕವಾದ ೬೩೪ CE ಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಬೇಕು.

ಫ್ಲೀಟ್ ೧೮೭೬  ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದ ಫೋಟೋ-ಲಿಥೋಗ್ರಾಫ್ ಅನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೋಷಗಳು ಐಹೊಳೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭೇಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಫ್ಲೀಟ್ ಸುಧಾರಿತ ಫೋಟೋ-ಲಿಥೋಗ್ರಾಫ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ೧೮೭೯  ಅವರ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪಠ್ಯದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ. ಶಾಸನದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಷಯವನ್ನು ಇತರ ಶಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇತರ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೀಲ್ಹಾರ್ನ್ ಫ್ಲೀಟ್ನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶಾಸನವನ್ನು ಮರು-ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ಫೋಟೋ-ಲಿಥೋಗ್ರಾಫ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾಸಿಕ್ *ಛಂದಸ್* (ಮೀಟರ್, ಸಂಸ್ಕೃತ ಛಂದಸ್ಸು ) ಬಳಸಿ. ೧೭ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು ೩೭ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ೭ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ *ಶ್ಲೋಕಗಳು*, ಔಪಚ್ಛಂದಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ೨, *ಆರ್ಯದಲ್ಲಿ* ೩, *ವಸಂತತಿಲಕದಲ್ಲಿ* ೪, *ಮಾಲಿನಿಯಲ್ಲಿ* ೫, *ಸಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತದಲ್ಲಿ* ೩, ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ಲೋಕಗಳು *ಛಂದಸ್ಸಿನ* *ಛಂದಸ್ಸಿನ* ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ., ಮತ್ತು ಇತರರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾಪಕಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ, ರವಿಕೀರ್ತಿಯು ಕಾಳಿದಾಸನ *ರಘುವಂಶ* ಮತ್ತು *ಭಾರವಿಯ* ಕಿರಾತಾರ್ಜುನಿಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ - ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು. ತನ್ನ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಈ ಲೇಖಕರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಅವರು ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಒಳ್ಳೆಯವರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೀಲ್‌ಹಾರ್ನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು *ಅಲಂಕಾರ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ* ಪ್ರಕಾರ ರವಿಕೃತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವರ್ಧನೆಯು ಅವನು ತನ್ನ ಕಾಲದ "ಆಸ್ಥಾನ-ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಚರ್ಡ್ ಸಾಲೋಮನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲಹಾಬಾದ್ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ದೇವಪಾರ ಶಾಸನಗಳಂತಹ ಇತರ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಅದರ ವ್ಯಾಕರಣದ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೆರುಗುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಜೈನ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು *ಪುಲಕೇಸಿನ್* II ಅವರ ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.

### ದಿನಾಂಕ 
ಶಾಸನದ 33-34 ನೇ ಪದ್ಯಗಳು ಭರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ವರ್ಷ 3735 ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, [note 2] ಅಥವಾ *ಶಕ ಸಂವತ್* ೫೫೬. ಇದು  ೬೩೪-೬೩೫ CE ಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. 

## ಶಾಸನ 
ಶಾಸನದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೀಲ್ಹಾರ್ನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅನುವಾದವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

## ಮಹತ್ವ 
ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಅದರ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಟಿತ ಅನುವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ೬ ಮತ್ತು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಗತತೆಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಇಂಡೋಲಾಜಿಸ್ಟ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಸಾಲೋಮನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ,7 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಮೆಲ್ಗುಟಿ ಜೈನ ದೇವಾಲಯದ ದಿನಾಂಕ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರ, ಕಾಳಿದಾಸನ ಖ್ಯಾತಿ, ಆರಂಭಿಕ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಾಜ್ಯಗಳಂತಹ ಸರಳ ಸಂಗತಿಗಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಕಾಳಿದಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರವಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ೬೩೪CE ಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ *ಅಂತ್ಯವನ್ನು* ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ರವಿಕೀರ್ತಿಯವರ ಪೀಳಿಗೆಗೆ (೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ) ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾಣ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಉದ್ಯೋಗದಾತರನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಮತ್ತು ಹೊಗಳಲು ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ, ಸಾಲೋಮನ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕವಿ "ತಮ್ಮ ಪೋಷಕನ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಳಪುಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದೃಢೀಕರಣ ಮೂಲಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನೀ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಓದಬೇಕಾದರೆ, ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವು ಅನೇಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಹರ್ಷ-ಪುಲಕೇಸಿನ್ II ಯುದ್ಧವು ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಚೀನೀ ಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹರ್ಷನ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಪುಲಕೇಶಿನ್ II ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪುಲಕೇಶಿನ್ ಗೆದ್ದನು, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ೬೩೨ CE ನಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಪುಲಕೇಶಿನ್ II ನನ್ನು  ಹರ್ಷನು ಸೋಲಿಸಿದನು  (ರವಿಕೀರ್ತಿಯ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು). ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಚೀನೀ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಂಬುವುದಾದರೆ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಕದನವಿರಾಮವಿತ್ತು, ಹರ್ಷ ಮುಂದಿನ 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಆಳಿದನು, ಆದರೆ ಪುಲಕೇಶಿನ II ಡೆಕ್ಕನ್‌ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ  ಉಳಿದುಕೊಂಡನು. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯುದ್ಧವು ೬೧೨ CE, ಅಥವಾ ೬೨೦ CE, ಅಥವಾ ೬೩೦ CE ಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳು ರವಿಕೀರ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ. ಐಹೊಳೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಪ್ಯಾನೆಜಿರಿಕ್ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.

ರಾಯಚೌಧುರಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದ ೨೨ ನೇ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅವಾಸ್ತವವಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಚೀನಾದ ಯಾತ್ರಿಕ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ನ ದಾಖಲೆಗಳು. ಮಾಳವ ಗುರ್ಜರರಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು. ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದ ಹೊರಗಿನ ಪುರಾವೆಗಳು ಅವರು ಪುಲಕೇಶಿನ II ರ ಸಾಮಂತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಭಾರತೀಯ ಶಾಸನಗಳು

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

### ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
* ಅಬ್ರಹಾಂ ಎರಾಲಿ (2011), *ಮೊದಲ ವಸಂತ: ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣಯುಗ*, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್, 
* JF ಫ್ಲೀಟ್ (1876), ಸಂಪಾದಕ: ಜಾಸ್ ಬರ್ಗೆಸ್, *ಇಂಡಿಯನ್ ಆಂಟಿಕ್ವೇರಿ, ಸಂಪುಟ V*, ಓರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಜರ್ನಲ್, 
* JF ಫ್ಲೀಟ್ (1879), ಸಂಪಾದಕ: ಜಾಸ್ ಬರ್ಗೆಸ್, *ಇಂಡಿಯನ್ ಆಂಟಿಕ್ವೇರಿ, ಸಂಪುಟ VIII*, ಓರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಜರ್ನಲ್, 
* ಎಫ್. ಕೀಲ್‌ಹಾರ್ನ್ (1901), ಸಂಪಾದಕ: ಇ. ಹಲ್ಟ್ಜ್, *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಇಂಡಿಕಾ, ಸಂಪುಟ VI*, ಆರ್ಕಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, 
* ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ (1995), ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಂಪಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್: ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್: ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಪ್ರದಾಯ, 7 ರಿಂದ 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು, ಅಭಿನವ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, 
* 
* ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ (2014), ಟೆಂಪಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯಸ್, ನಿಯೋಗಿ ಬುಕ್ಸ್, 
* 
* 
* ರಿಚರ್ಡ್ ಸಾಲೋಮನ್ (1998), ಇಂಡಿಯನ್ ಎಪಿಗ್ರಫಿ: ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
*   

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ
ವರ್ಗ:ಶಾಸನಗಳು
ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ