ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Places_in_western_ghat_karntataka_between_subramanya_and_sakleshpur_14.jpg/220px-Places_in_western_ghat_karntataka_between_subramanya_and_sakleshpur_14.jpg|thumb| ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಸಕಲೇಶಪುರಕ್ಕೆ
**ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವು** ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದು ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು  ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ **ಕುಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣ** ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Kukke_Subramanya_Temple-2.jpg/300px-Kukke_Subramanya_Temple-2.jpg|right|thumb|400x400px| ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಕುಮಾರಧಾರದ ಉಪನದಿಯಾದ ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥವು ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಾವುಗಳು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನನ್ನು ಹಾವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ದಂತಕಥೆ 
 
ಒಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಕ್ಷಸ ದೊರೆಗಳಾದ ತಾರಕ ಮತ್ತು ಶೂರ ಪದ್ಮಾಸುರ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಷಣ್ಮುಖನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕುಮಾರ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು ಅವನನ್ನು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇಂದ್ರನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳು ದೇವಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು  ಅದಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿದನು. ಕುಮಾರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುದ್ಧ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ದೈವಿಕ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರಿತು. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳು ಷಣ್ಮುಖನ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಭಿಷೇಕದ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ನದಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಇದನ್ನು ನಂತರ ಕುಮಾರಧಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಗರುಡನ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದ ಬಿಲದ್ವಾರ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ ರಾಜ ವಾಸುಕಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಷಣ್ಮುಖನು ವಾಸುಕಿಗೆ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸುಕಿ ಅಥವಾ ನಾಗರಾಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪೂಜೆಗಳು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಸಹ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಂಪುಟ ಇದೆ. ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮಹಾನ್ ಶ್ರೀ ವೇದವ್ಯಾಸರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಅವರಿಗೆ ೮ ವ್ಯಾಸ ಮುಷ್ಟಿ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ೧೪೪ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ೧ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಂಪುಟದೊಳಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಸಂಪುಟವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಸಂಪುಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೆಂದರೆ ಈ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಹೃದಯವೆಂದು ಕರೆದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥರು ಈ ಮಠದ ಮೊದಲ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಗಿನ ರಾಜ (ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದ) ಬಲ್ಲಾಳರಾಯರು ಆನೆಯ ಕಾಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಸಂಪುಟವನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ  ಸಂಪುಟ ಒಡೆಯುವ ಬದಲು ಆನೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದೆ. ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟ ರಾಜನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ಮಠಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಅವರ ಸಹೋದರರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ಸಂಪುಟ ನರಸಿಂಹ, ವ್ಯಾಸ ಮುಷ್ಟಿ, ವಿಠಲ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಮತ್ತು ನಗುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಆದರೆ ಶ್ರೀ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕುಮಾರ ಧಾರ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಮಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು 
# **ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ** : ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ / ಸುಬ್ರಹ್ಮಣೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲತಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ / ಅಹಿಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. *ಶಂಕರ ದಿಗ್ವಿಜ* ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಶ್ರೀಮಠಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ*ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭುಜಂಗ ಪ್ರಯಾತ*  ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವರನ್ನು *ಭಜೆ ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ* ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
# **ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ** : ಮೂಲತಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗ / ಅಹಿಪೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಲಿಂಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಕುಕ್ಕೆ ಲಿಂಗಗಳೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
# **ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠ** : ದ್ವೈತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಮಠವು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ ಚತುರ್ಭುಜದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರೀ ಮದ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಈ ಮಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಠದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀಗಳಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಸನ್ನ ತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಿದ್ದಾರೆ. ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಅಭಯ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀ ವನದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪುಟ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಈ ಮಠದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
# **ಕಾಲ ಬೈರವ** : ಭಗವಾನ್ ಬೈರವನ ಗುಡಿಯು ಗರ್ಭಗೃಹದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
# **ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ** : ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸೂರ್ಯ, ಅಂಬಿಕಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
# **ಹೊಸಲಿಗಮ್ಮ** : ಹೊಸಲಿಗಮ್ಮನ ಗುಡಿಯು ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಅಂಬಿಕಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
# **ಬಲ್ಲಾಳರಾಯ ವಿಗ್ರಹ** : ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಬಲ್ಲಾಳ ರಾಜನ ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
# **ಉತ್ತರಾದಿ ಮಠ** : ಈ ಮಠವು ಕಾರ್ ಬೀದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
# **ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ** : ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಸ್ತೆಯು ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಎ  ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಲ್ಮೀಕವನ್ನು (ಹುತ್ತ) ನೋಡಬಹುದು.
# **ಕಾಶಿಕಟ್ಟೆ ಗಣಪತಿ** : ಇದು  ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕುಮಾರಧಾರಾ ಕಡೆಗೆ ಸುಮಾರು  ) ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಆಂಜನೇಯನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
# **ಬಿಲದ್ವಾರ** : ಕುಮಾರಧಾರದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ  ) *ಬಿಲದ್ವಾರ* ಎಂಬ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ವಾಸುಕಿ (ಸರ್ಪ ರಾಜ) ಗರುಡೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಗುಹೆ.
# **ಕುಮಾರಧಾರಾ ನದಿ (ಸ್ನಾನ ಘಟ್ಟ)** : ನದಿಯು ಕುಮಾರಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಔಷಧೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
# **ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥ** : ಕುಮಾರಧಾರದ ಈ ಉಪನದಿಯು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರ ಚತುರ್ಭುಜದ ಮುಂದೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ (ದರ್ಪಣ) ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆ (ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ) ಪರ್ವತದಿಂದ ತೇಲುತ್ತಾ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
# **ವನದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ** : ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸುಮಾರು  ಇದೆ.. ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ದೇವಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
# **ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಅಭಯ ಮಹಾಗಣಪತಿ** : ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಕುಮಾರಧಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು  ) ಇದೆ. ಇದು ಗಣಪನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು  ಎತ್ತರ. ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ನೇಪಾಳಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.
# **ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಗ್ರಹಾರ** : ಪಂಚಮಿ ತೀರ್ಥ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವು ಕುಮಾರಧಾರದ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ  ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೧೬ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
# **ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಲ್ಕುಂದ** :   ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ   ಬಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.
# **ಹರಿ ಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ** : ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳ, ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು  ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದೂರ. ಇದು ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ) ಮತ್ತು ಶಿವ (ಹರ) ಇಬ್ಬರ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಿಂತರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

## ಇತರ ಜಾಗಗಳು 
# **ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಉದ್ಯಾನ**: ೨೫೦-ಮೀಟರ್ (೮೨೦ ಅಡಿ) ನಡಿಗೆಯು ದರ್ಪಣ ತೀರ್ಥ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
# **ಬಿಲದ್ವಾರ ಬಳಿಯ ಉದ್ಯಾನ**: ಪ್ರವಾಸಿಗರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇದು ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಹೆಯಾಗಿದೆ.
# **ಮತ್ಸ್ಯ ಗುಂಡಿ (ಯೇನೆಕಲ್**): ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ೭ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೪.೩ ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಯೇನೆಕಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ *ದೊಡ್ಡ ಮಹಾಶೀರ್* / *ಹುಲಿ ಮೀನು* ಸೇರಿದಂತೆ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಾಣವಿದೆ.
# **ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ**: ಕೇಂದ್ರೀಯ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಿಪಿಸಿಅರ್‌ಐ) ಕಿದು. ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೬.೨ ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೋಕೋದ ತಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸಿಪಿಸಿಅರ್‌ಐI ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೀಜ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಫಾರ್ಮ್ ೧೨೦ ಎಕರೆ (೪೯ ಹೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಚಾರಣ 
ಈ ಕುಮಾರ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ( ಪುಷ್ಪಗಿರಿ ) ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ:- ಒಂದು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯಿಂದ. ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಗವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ ಸುಮಾರು , ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು . ಶಿಖರವು ಸುಮಾರು  ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.

ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗವು ಭಾರತದ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗದೊಳಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಾರಣಿಗರ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಕಲೇಶಪುರದಿಂದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ರಸ್ತೆ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗಿನ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ಭಾಗವು ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿರು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಸುಮಾರು  ಸುಮಾರು ೫೦ ಸುರಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದ್ದವು ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ  ) ಮತ್ತು ಎತ್ತರವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ .

## ಸಾರಿಗೆ 
ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಮಂಗಳೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ಮೈಸೂರು, ಪುತ್ತೂರು ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುವ ಮಾರ್ಗವು ಹಾಸನದಿಂದ ಸಕಲೇಶಪುರ ಘಾಟಿ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಿಸಿಲೆ ಘಾಟಿ ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಿಸಿಲೆ ರಿಸರ್ವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ SH-85, ಬೈಕ್ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ಯು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಇದು  ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಂಗಳೂರು-ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ರಸ್ತೆ (SBHR) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಇದು ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ  ದೂರವಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳಿವೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಮಂಗಳೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ಕಾರವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಟಾಡೋಮ್ ಕೋಚ್ ಹೊಂದಿರುವ ರೈಲನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

* ಸುಳ್ಯ
* ಪುತ್ತೂರು
* ಮಂಗಳೂರು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Mangalore.com http://www.mangalore.com/documents/subramanya.html ಅವರಿಂದ *ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ*
* Templenet.com http://www.templenet.com/Karnataka/subrah.html ಅವರಿಂದ*ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್*
**ಕುಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನ* http://www.kukketemple.com/index.html 
* ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ 

ವರ್ಗ:Articles with short description
ವರ್ಗ:Short description matches Wikidata
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ