ಮನೋಹರ (ಕಿನ್ನರಿ)

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ
thumb|ಥಾಯ್ ಕಲಾವಿದ ಹೇಮ್ ವೆಜಾಕಾರ್ನ್ ಅವರ ಸಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಫಾಪ್ ನಂಗ್ ನಾಂಗ್ ನೈ ವನ್ನಾಖಾದಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿವರಣೆಗಳು) ಮನೋಹರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮನೋಹರಳು ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ.ಇವಳು ಒಬ್ಬ  ಕಿನ್ನರಿ (ಅರ್ಧ-ಮಹಿಳೆ, ಅರ್ಧ-ಪಕ್ಷಿ). **ಮನೋಹರ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನ** ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ ಈ ದಂತಕಥೆಯು ದಿವ್ಯವದನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಬೊರೊಬೋದೂರಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.  ಪಕ್ಷಿ ಕನ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರ್ತ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಕಾಣಬಹುದು.

## ಸಾರಾಂಶ 
ಕಿಮ್ನಾರಾ ರಾಜನ ಏಳು ಪುತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವಳಾದ ಮನೋಹರಳು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಅವಳು ಮಾನವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರನು (ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕುಣಿಕೆ ಬಳಸಿ) ಸೆರೆಹಿಡಿದು ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ಆದಿತ್ಯವಂಶ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಚಂದ್ರದೇವಿಯ ಮಗನಾದ ಸುಧಾನನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜಕುಮಾರನು ಮನೋಹರಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ನಂತರ, ರಾಜಕುಮಾರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೂರವಿರುವಾಗ, ಮನೋಹರಳು ನಗರಕ್ಕೆ ದುರಾದೃಷ್ಟವನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ರಾಜಮನೆತನದ ಒಬ್ಬ ಸಲಹೆಗಾರನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಕಿಮ್ನಾರಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನನು ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅವಳು ಕಿಮ್ನಾರಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಂದು ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.

ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನನು ಪಂಚಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯಿಂದ, ಅವನು ಕಿಮ್ನಾರಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಯಾಣವು ಏಳು ವರ್ಷಗಳು, ಏಳು ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಸುಧಾನನು ಜ್ವಾಲೆಗಳ ನದಿಯಾದ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಮರವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ, ಅವನು ಕಿಮ್ನಾರಾ ರಾಜನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕಿಮ್ನಾರ ರಾಜನು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಶಕ್ತಿ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ವಿವಿಧ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಧಾನ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚನ್ನು  ಎತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಕಾರ್ಯವು ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣದಿಂದ ಆತನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಳು ಸಮಾನ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮನೋಹರ ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವಳ ಬೆರಳಿನ ಉಂಗುರದಿಂದ ಅವನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಕಿಮ್ನಾರ ರಾಜನು ಅವರ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳು ಪಂಚಾಲಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

## ವಿತರಣೆ 
ಈ ಕಥೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಾವೋಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಚೀನಾ, ಕುಚಾ, ಖೋಟಾನ್, ಜಾವಾ, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ ಹರಡಿದೆ.

ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ. ಶ೧೪೫೦-೭೦  ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ/ಋಷಿ ಚಿಯಾಂಗ್ಮೈ  ಬರೆದ ಪಾಲಿ ಪಠ್ಯವಾದ ಪನ್ನಸ್ಜಾತಕವು ಸುಧಾನ ಮತ್ತು ಮನೋಹರರ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ, ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಚೀನೀಯರ *ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ದ ಕೌಹೆರ್ಡ್* ಕಥೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾರಬಲ್ಲ ಏಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಅವಳು ಮನುಷ್ಯನ ಹೆಂಡತಿಯಾದಳು (ಅವಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದವನು ಅಥವಾ ಕಥೆಯ ರಾಜಕುಮಾರ-ನಾಯಕ). ನಂತರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಯಕನು ತನ್ನ ಹಾರುವ ಪತ್ನಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ,ನಾಯಕಿಯು  ಆಕೆಗೆ ಹಾರಲು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹಾರಿಹೋದಳು.

## ಅಳವಡಿಕೆಗಳು 
### ರಂಗಭೂಮಿ 
ಜೇಮ್ಸ್ ಆರ್. ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮನೋಹರ ಕಥೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಮನೋಹರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಾಟಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್), ಅಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮನೋಹರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂಬತ್ತು ರಾಜ ಪುತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಆಕೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಪತಿ, ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನ ಸುಧಾನು (ಅರ್ಥಃ ಸುವರ್ಣ ಬಾಣ) ಪಂಚಾಲದ ರಾಜಕುಮಾರರಾಗಿದ್ದರು.  ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿಯರು ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಒಡ್ಯಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಮನೋಹರದಂತಹ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಡಿಲವಾದ ಗಂಟಿನ ಮೂಲಕ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

### ಸಾಹಿತ್ಯ. 
ಕಥೆಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ *ಕೆವ್ ಮೊನೊರಾ*, *ಪ್ರೀಹ್ ಸೋಥನ್*, *ನಾಂಗ್ ಮನೋರಾ* ಮತ್ತು ಫ್ರಾ ಸುಥನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಥೆಯು ನೇಪಾಳದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸುಚಾಂದ್ರಿಮಾ ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಹೋನಾರಾ ಮತ್ತು ಸುಧಾನುಷಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ನೇಪಾಳದ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ನರಿ ಅವದಾನ, ಬೇಟೆಗಾರ ಉತ್ಪಲನು ಕಿನ್ನರಿಯನ್ನು (ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸದ) ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕುಣಿಕೆಗಳಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಹಸ್ತಿನದ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನನು ತನ್ನ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ಅನುವಾದವು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು *ಸುಧಾನು* ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರಿಯನ್ನು ರಾಜ ದ್ರುಮನ ಮಗಳು ಮನೋಹರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಲಾವೋಸ್‍ನಲ್ಲಿ *ಸಿಥೋನ್ ಮತ್ತು ಮನೋಲಾ* ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಪರಂಪರೆ. 
ಮನೋಹರಾ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನರ ಕಥೆಯು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಮನೋರ ರೀತಿಯ ನಾಟಕ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿರಬಹುದು.

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* Swan maiden
* Kinnari
* Hagoromo (play)
* The Princess and the Cowherd
* Peacock Princess
* Menora, a dance-drama from Southeast Asia

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ