ಇಂಫಾಲ

**ಇಂಫಾಲ** ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ.  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ನೇರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಕಲ್ಕತ್ತದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ 640 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ನದಿಕಣಿವೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 2,500' ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬,೧೭,೦೦೦.{೨೦೨೪) ಇಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟನ್ನರು ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗವಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಿಂದೂಗಳು. ಮೈತೈ ಭಾಷೆ (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ) ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. 
ಇವರು ಪ್ರೌಢಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಫಾಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಇಂಫಾಲ್ ಬೋಧಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಧನಮಂಜರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ-ಇವೆಲ್ಲ ಅಸ್ಸಾಮಿನ  ಗೌಹಾತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ನೇಯ್ಗೆ, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಇಂಫಾಲ್ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ *ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ* -ವರ್ಗದ ರಹಸ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಧ್ವಂಸಕ ನೌಕೆಯ ಮೂರನೇ ಹಡಗಾದ *ಐಎನ್ಎಸ್ ಇಂಫಾಲ್ ಅನ್ನು* ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಒಂದು ನಗರದ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹಡಗು (ಐಎನ್ಎಸ್)..

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಇಂಫಾಲ್ ಎಂಬ ಪದವು ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: *"ಯಮ್"* ಎಂದರೆ ಮನೆ ಮತ್ತು *"ಫಲ್"* ಎಂದರೆ "ಸಮೃದ್ಧ" ಅಥವಾ "ಸುಂದರ".  ಹಳೆಯ ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, *"ಯಮ್"* ಅನ್ನು "ಇಮ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ *. ಇಂದಿಗೂ,
ಇಂಫಾಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ "ಯಮ್-ಫಲ್"* ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .								
## ಇತಿಹಾಸ
ಹಿಂದೆ ಖಾಬಾ ಕುಲದ ರಾಜರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಂಗ್‌ಥೌಜಾ ರಾಜವಂಶವು ರಾಜ ನೊಂಗ್ಡಾ ಲೈರೆನ್ ಪಖಾಂಗ್ಬಾನ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣದ ನಂತರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ನಿಂಗ್‌ಥೌಜಾ ಕುಲವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ಲಾ ಅರಮನೆಯನ್ನು ರಾಜ ಖಗೆಂಬಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಖುಂಜಾಬಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮಣಿಪುರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು . ಮಹಾರಾಜ ಭಾಗ್ಯಚಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಬರ್ಮೀಸ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ನಡೆದವು. ಆದರೂ, ಮಹಾರಾಜ ಗಂಭೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು .
೧೮೯೧ ರವರೆಗೆ ಇಂಫಾಲ್ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು, ಆಗ ರಾಜಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಉದ್ಬವಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜೆ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಕ್ವಿಂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿ ಟಿಕೇಂದ್ರಜಿತ್ ಅವರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿ ನಡವಳಿಕೆಯು ಜನರನ್ನು ಕೋಪಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೮೯೧ ರ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮಣಿಪುರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು 
, ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಗೆದ್ದರು. 
ಇಂಫಾಲ್ ಕದನವು ೧೯೪೪ ರ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ನಡುವೆ, ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು . ಜಪಾನಿಯರು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಇಂಫಾಲ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಸೋತು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಇಂಫಾಲ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 
## ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ 
ಇಂಫಾಲ್, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 24.8074°N 93.9384°E ನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಇಂಫಾಲ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ ,  ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 786 ಮೀಟರ್ (2,579 ಅಡಿ).

ಇದು ಆರ್ದ್ರ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ( ಕೊಪ್ಪೆನ್ : *Cwa* )  ತಂಪಾದ, ಶುಷ್ಕ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಸಿಯಾದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವಿನೊಂದಿಗೆ. ಇಂಫಾಲ್ ಮಧ್ಯಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹದಗೆಡುತ್ತದೆ.  ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸರಾಸರಿ 29 °C (84 °F); ಜನವರಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 4 °C (39 °F) ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 °C ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಘನೀಕರಿಸುವ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಿಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ನಗರವು ಸುಮಾರು 1,381 ಮಿಮೀ (54.4 ಇಂಚು) ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ಅತ್ಯಂತ ಮಳೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂಫಾಲ್ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 42.2 ದಿನಗಳು ಗುಡುಗು ಮತ್ತು 46.1 ದಿನಗಳು ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ . ಪೂರ್ವ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಂಜು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುಷ್ಕ ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 1999 ರಂದು ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನ 36.1 °C (97.0 °F) ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಜನವರಿ 10, 1970 ರಂದು −2.7 °C (27.1 °F) ಆಗಿತ್ತು. 

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ 
ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ

# ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (69.7%)
# ಸನಾಮಹಿಸಂ (14.4%)
# ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ (10.3%)
# ಇಸ್ಲಾಂ (3.59%)
# ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ (0.54%)
# ಜೈನ ಧರ್ಮ (0.45%)

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂಫಾಲ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ೨೭೭,೧೯೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ೧೩೫,೦೫೯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೧೪೨,೧೩೭ ಮಹಿಳೆಯರು. ಇಂಫಾಲ್ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೦೫೨ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೮%: ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೫.೧% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೮೬.೭೭%. ೨೯,೨೧೬ (೧೦.೫೪%) ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ೧೪,೯೯೭ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೧೪,೨೧೯ ಮಹಿಳೆಯರು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧,೨೭೪ (೦.೪೬%) ಮತ್ತು ೨೯,೭೭೮ (೧೦.೭೪%) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 
ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಸನಮಹಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಖಾಂಗ್ಬಾ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಫಾಲ್‌ನ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಪಾಂಗಲ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದರೆ , ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.80% ಮಣಿಪುರಿ , 3.65% ಕಬುಯಿ , 2.20% ಹಿಂದಿ , 1.39% ಥಾಡೌ , 1.31% ತಂಗ್ಖುಲ್ , 1.18% ನೇಪಾಳಿ , 1.11% ಬೆಂಗಾಲಿ  Bhojkii 1.0 % ಭಾಷೆ. 

## ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ 
ಇಂಫಾಲ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಇಂಫಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತವು ಇಂಫಾಲ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.
### ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ 
2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಣಿಪುರದ ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ್ 42.13% ರಷ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸವು ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು 1915 ರಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೌನ್ ಫಂಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಏಜೆಂಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹೆಚ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಜಿ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. .  1949 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣ ನಿಧಿ ಮಂಡಳಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಮಣಿಪುರ ಆಡಳಿತದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. 1956 ರಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಕ್ಟ್, 1923 ಅನ್ನು ಮಣಿಪುರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 12 ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇಂಫಾಲ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಡಳಿಯ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಬಲವನ್ನು 1961 ರಲ್ಲಿ 24 ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 1972 ರಲ್ಲಿ 28 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.  ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಪುರಸಭೆ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು 3.10 ಕಿಮೀ 2 (1.20 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು 2,862 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1960 ರಲ್ಲಿ 17.48 ಕಿಮೀ 2 (6.75 ಚದರ ಮೈಲಿ), 1970 ರಲ್ಲಿ 18.25 ಕಿಮೀ 2 (7.05 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು 1972 ರಲ್ಲಿ 76.58 ಕಿಮೀ 2 (29.57 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. .  ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪುರಸಭೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೨೭ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿಗಮದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. 

ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾಯಿತ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ಇರುತ್ತಾರೆ.  ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ಚುನಾವಣೆ 2016 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಐಎನ್‌ಸಿ 12 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ 10 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು 5 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.  ಮಣಿಪುರ ಪುರಸಭೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1994 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌ಗಳು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ನಿಗಮದ ಮೊದಲ ಮೇಯರ್ ಸೋರಾಮ್ ಸುನಿಲ್ ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು 

#### ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ 
ಲೋಕಸಭೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಣಿಪುರವನ್ನು ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ - ಹೊರ ಮಣಿಪುರ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಒಳ ಮಣಿಪುರ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ . ಇಂಫಾಲ್ ನಗರವು ಒಳ ಮಣಿಪುರ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.   ಕೊನೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2024 ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು . ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಂಗೋಮ್ಚಾ ಬಿಮೋಲ್ ಅಕೋಯಿಜಮ್ 374,017 ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು.

## ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 
ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇಲಾಖೆಯು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ನಗರದಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಇಂಫಾಲ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.  ರಾಜ್ಯ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕೇಂದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. 

## ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
ಇಂಫಾಲ್ ನಗರದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಂಗ್ಲಾ ಅರಮನೆ (ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಇಂಫಾಲ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ . *ಕಾಂಗ್ಲಾ ಎಂದರೆ* ಮೈತೆಯಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಒಣ ಭೂಮಿ" ಎಂದರ್ಥ  .  ಇದು ರಾಜ ಪಖಾಂಗ್ಬಾನ ಅರಮನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ಇರುವ ಬಹು ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಣಿಪುರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.   ಬಿಹು ಲೌಕಾನ್ ಇಂಫಾಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಕ್ಲಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.   ಹಿಯಾಂಗ್‌ಥಾಂಗ್ ಲೈರೆಂಬಿ ದೇವಾಲಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮ, ಸನಮಹಿಸಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಎರಡಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ . ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅದರ ವಾರ್ಷಿಕ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 

ರೆಡ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯಾ ಪೀಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಇಂಫಾಲ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 12 ಕಿಮೀ (7.5 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು  ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿತ್ತು .  ಜಪಾನಿನ ಯುದ್ಧ ಯೋಧರು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ರೆಡ್ ಹಿಲ್ ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.   ಇಂಫಾಲ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಶಾನವು 1944 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಯುದ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಆಯೋಗವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ

ಇಂಫಾಲ್ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಿಳೆಯರೇ ನಡೆಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು,  ಇದನ್ನು ಇಮಾ ಕೈಥೆಲ್ (ತಾಯಂದಿರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸುಮಾರು 5,000–6,000 ಮಹಿಳಾ ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 

ನೂಪಿ ಲಾಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 1939 ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.  ನೂಪಿ ಲಾಲ್ ಅನ್ನು ಮಣಿಪುರಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

File:Uttra sanglen.jpg| ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ಲಾ ಶಾ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಗಳ ಜೋಡಿ
File:Kangla Fort Complex, Imphal (135).jpeg| ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಬಿದಿರಿನ ಗುಡಿಸಲುಗಳು
File:Kangla Fort Complex, Imphal (18).jpeg|ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು
File:Kangla Fort Complex, Imphal (216).jpeg|ಕಾಂಗ್ಲಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮನೆಗಳು
File:Kangla 3.jpg| ಕಾಂಗ್ಲಾ ಕೋಟೆ ಸಂಕೀರ್ಣ
File:Bihu_Loukon_-_Starfort.jpg|ಬಿಹು ಲೌಕಾನ್ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ
File:Imphal War cemetery.jpg|alt=Cemetery with trees and monuments at ground level|ಇಂಫಾಲ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಶಾನ
File:Imphal, Manipur (84).jpeg|alt=Market, seen from above, with colourful textiles|ಮಹಿಳಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ( *ಇಮಾ ಕೀಥೆಲ್* )

## ಸಾರಿಗೆ 
### ವಾಯುಯಾನ 
ತುಲಿಹಾಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (5.0 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ನೇರ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

### ರಸ್ತೆ 
ಇಂಫಾಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಗುವಾಹಟಿ , ಕೊಹಿಮಾ , ಅಗರ್ತಲಾ , ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ , ದಿಮಾಪುರ್ , ಐಜ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಚಾರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ 

### ರೈಲ್ವೆ 
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಮಿತಿಯು ಜಿರಿಬಮ್ -ಸಿಲ್ಚಾರ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಇಂಫಾಲ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು  . ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು 2019 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು.  ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 110.62 ಕಿ.ಮೀ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ 9658 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಾಗಿದ್ದು, 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 4927.54 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

## ಕ್ರೀಡೆ 
ಖುಮಾನ್ ಲ್ಯಾಂಪಕ್ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 30,000 ಜನರನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 1999 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಖುಮಾನ್ ಲ್ಯಾಂಪಕ್ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಇಂಫಾಲ್ ಮೂಲದ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ NEROCA FC ಮತ್ತು I-ಲೀಗ್‌ನ TRAU FC ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತವೆ.

ಪೋಲೊ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೂಲ ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿದ್ದು , ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಾಗೋಲ್ ಕಾಂಜೇಯ್ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಆಟವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಆಡಲಾಗುವ ಪೋಲೊದ ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
### ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು 
* ಮಣಿಪುರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 
* ಮಣಿಪುರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಮಣಿಪುರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ

### ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು 
* ಭಾರತೀಯ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಣಿಪುರ
* ಮಣಿಪುರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಣಿಪುರ 
* ಮಣಿಪುರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 

### ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು 
* ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ 
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ 
* ಶಿಜಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸಸ್

### ಶಾಲೆಗಳು 
ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ , ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ.

* ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಕಾಡೆಮಿ (HRD), ಘಾರಿ
* ಅರೆಕಾ ಶಾಲೆ, ರಾಗೈಲಾಂಗ್
* ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆ, ಕ್ಯಾಂಚಿಪುರ
* ಕಾಮೆಟ್ ಶಾಲೆ, ಚಾಂಗಂಗೈ
* ಡೇವ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಚಿಂಗ್‌ಮೈರಾಂಗ್
* ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಶಾಲೆ ಇಂಫಾಲ್, ಚಿಂಗ್‌ಮೈರಾಂಗ್
* ಗುರುನಾನಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ
* ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಶಾಲೆ
* ಜವಾಹರ್ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಖುಂಬೋಂಗ್ (ಇಂಫಾಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ), ಇಂಫಾಲ್ ಪೂರ್ವ, ಬಿಷ್ಣುಪುರ್, ಸಿಸಿಪುರ್, ಉಖ್ರುಲ್, ತೌಬಲ್, ತಮೆಂಗ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿ
* ಜಾನ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್
* ಕಿಡ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಘರಿ
* ಮಾರಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾಂಟೆಸ್ಸರಿ ಶಾಲೆ, ಕೊಯಿರೆಂಗೆ
* ಮೆಸಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಾಂಗಂಗೆ
* ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ನಂ 1 ಇಂಫಾಲ್, ಲ್ಯಾಂಪೆಲ್ಪಟ್
* ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಖ್ಯೆ 2 ಇಂಫಾಲ್, ಲ್ಯಾಂಗ್ಜಿಂಗ್
* ನಿರ್ಮಲಬಾಸ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಇಂಫಾಲ್
* ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಶಾಲೆ
* ಲೋಡೆಸ್ಟಾರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್
* ಮಣಿಪುರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ
* ಸೈನಿಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ & ಕಾಲೇಜ್ ಇಂಫಾಲ್
* ಸವಿಯೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ತಂಗ್ಮೇಬಂದ್
* ಸೇಂಟ್ ಆಂಥೋನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಇಂಫಾಲ್
* ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ನಂಬೋಲ್, ಬಿಷ್ಣುಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಶಾಲೆ
* ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆ
* ಸ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಇಂಫಾಲ್
* ಸಂಗೈ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್

## ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ 
ಇಂಫಾಲದಲ್ಲಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ತೆರೆದಿರುವ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ.

* ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಶಿಜಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
* ನಗರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಇಂಫಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ರಾಜ್ ಮೆಡಿಸಿಟಿ
* ಸ್ಕೈ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಮದರ್ಸ್ ಕೇರ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಎಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್
* ಅಪಕ್ಷ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಹೊರೈಜನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಮುಂದುವರಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ
* ಮೈಪಕ್ಪಿ ಹೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಇಬೋಯಾಮಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಏಷ್ಯನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಲ್ಯಾಮ್ಜಿಂಗ್ಬಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಬಬಿನಾ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ
* ಬಾಬಿನಾ ಆಂಕೊಲಾಜಿ
* ರಾಜಮೋನಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ
* ಸೈನಾ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ (SIMS)
* ರಾಜಮೆಡಿಸಿಟಿ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ (ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತ)

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Imphal West (archived 27 September 2011)
* Imphal East
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು