open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಬೆಂಗಳೂರು ಉಪನಗರ ರೈಲು ಸೇವೆ

ಬೆಂಗಳೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪುರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ರೈಲುಹಳಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ **ಬೆಂಗಳೂರು ಉಪನಗರ ರೈಲು ಸೇವೆ**.  ಉಪನಗರ ರೈಲಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ.

ಈ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು  ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಯು ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಉಪನಗರ ರೈಲು ನಿಗಮ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

೪೦೫ ಕಿಲೋಮೀಟರನಷ್ಟು ಹಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು:
ಹಂತ ೧
ಹಂತ ೨
ಹಂತ ೩
## ಇತಿಹಾಸ
೧೯೬೩ - ಹಿಂದುಸ್ತಾನ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ನಿಯಮಿತದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ವಿಮಾನಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದಿತು.

೧೯೮೩– ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ ತಂಡ ೫೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಮೂರು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವರ್ತುಲ ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ೨೫ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

೧೯೮೮ – ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ರೈಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನೀಡಿತು.

೧೯೯೩ – ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ ೧೯೮೩ ಯ ಶಿಫಾರಸಿನಂತ  ತ್ವರಿತ ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆಯ ವರ್ತುಲ ರೈಲು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ  ಸರಕಾರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.

೧೯೯೮ – ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ಸೇವೆಗೆ ರೈಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸರ್ವೇ ಕಾರಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

೨೦೦೩ –  ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ಸೇವೆಯ ಸರ್ವೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರೈಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

೨೦೦೭  –  ರೈಟ್ಸ್  ಸರ್ವೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿಟಿಟಿಪಿ೨೦೦೭ರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜನವರಿ ೨೦೦೮ – ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಎರಡು ಡೀಸಲ್ ಯಂತ್ರ ಬಹು ಘಟಕ (ಡೆಮು) ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ನವೆಂಬರ ೨೦೦೯ –  ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಭೂಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯಕ್ಕೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ ೨೦೦೯  –  ನೈಋತ್ಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಆನೇಕಲ್/ದೇವನಹಳ್ಳಿ, ಕೆಂಗೇರಿಗೆ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಭೂಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಡಿಸೆಂಬರ ೨೦೦೯  –  ರಾಜ್ಯದ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರಾದ ಕೆ ಹೆಚ್ ಮುನಿಯಪ್ಪನವರು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಉಪನಗರ ರೈಲಿನಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

೨ ಜನವರಿ ೨೦೧೦ –  ರಾಜ್ಯದ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರಾದ ಕೆ ಹೆಚ್ ಮುನಿಯಪ್ಪನವರು ಯಶವಂತಪುರದಿಂದ ಆನೇಕಲ್ ಮತ್ತು ದೇವನಹಳ್ಳಿಗೆ ಉಪನಗರ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಘೋಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಫೆಬ್ರವರಿ  –  ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಸಕರಾದ ಹೆಚ್ ಎನ್  ಅನಂತ ಕುಮಾರ್ ರವರು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

೩ ಮಾರ್ಚ ೨೦೧೦  –  ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರು ರೈಲ್ವೆ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ  ಶೇಕಡ ೫೦ರ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾರ್ಚ ೨೦೧೩ - "ಬೆಂಗಳೂರು ಉಪನಗರ ರೈಲು ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಯಮಿತ" ಸಂಸ್ಥೆ ನೊಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

೩೦ ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೧೩ - ಯಶವಂತಪುರ ಮತ್ತು ನೆಲಮಂಗಲದ ನಡುವೆ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

## ಪ್ರಯಾಣ ದರ
## ಪ್ರಸ್ತುತ ರೈಲುಗಳು
**ಮಿಂಚು (ವಿದ್ಯುತ್) ಬಂಡಿಗಳು:**
# ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ - ರಾಮನಗರ
# ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ - ಮಾರಿ ಕುಪ್ಪೆ
**ಡೀಸಲ್ ಬಂಡಿಗಳು**:
# ಬೆಂಗಳೂರು ದಂಡು - ಬಂಗಾರಪೇಟೆ
# ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ - ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ
# ಯಶವಂತಪುರ - ತುಮಕೂರು
# ಯಶವಂತಪುರ - ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ
# ಯಶವಂತಪುರ - ನೆಲಮಂಗಲ
# ಯಶವಂತಪುರ - ಹೊಸೂರು

## ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳು
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸರ್ವೇ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಿರುವ ಹೊಸ ಹಳಿಬಂಡಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಸೇವೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದ್ದು, ಆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.
# ಹೆಜ್ಜಾಲ - ಕನಕಪುರ 
# ಬಿಡದಿ  –  ಆನೇಕಲ್ 
# ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ - ಕೋಲಾರ
# ನೆಲಮಂಗಲ - ಕುಣಿಗಲ್
# ಕುಣಿಗಲ್ - ತುಮಕೂರು
# ತುಮಕೂರು - ಮಧುಗಿರಿ
# ಮಧುಗಿರಿ - ಗೌರಿಬಿದನೂರು
# ಗೌರಿಬಿದನೂರು - ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ

## ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಮೂಹಿಕ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ
ಸ್ವಾಮಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡಿಸೋಜಾ

ಇವರ ಊರು ಶಿವಮೊಗ್ಗ. ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಕನಾರ್ಟಕ ತಾರೆ ಮತ್ತು  ನವಜ್ಯೋತಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಲೇಖಕರು
ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ

ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವು *೧೯೮೩*ರಲ್ಲಿ ಕು.ಶಿ.ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ಟರ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವದಿಂದ, ಅಮೇರಿಕದ ಫೋರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಧನದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಜಾನಪದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು  ದೃಕ್ ಶ್ರವಣ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲು ಮಾಡುವುದು, ದಾಖಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು, ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಪರಾಮರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಡುವುದು, ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾನಪದ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ  ತಜ್ಞರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುವುದು, ತಜ್ಞರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಉತ್ತಮ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ  ಅನುಕೂಲವೊದಗಿಸುವುದು - ಮೊದಲಾದ ಘನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.

**ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು:**

# ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಂದಸ್ಸು - ಡಾ. ವಸಂತ ಭಾರದ್ವಾಜ
# ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ: ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗ - ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ
# ನಿನ್ನೆಯ ಮನ್ನೆಯರು - ಶ್ರೀನಿವಾಸ ನಾಯಕ್
# ರಂಗ ಪ್ರಸಂಗ - ಎಂ ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರ್ಯ
# ಮದ್ದಳೆಯ ಮಾಯಾಲೋಕ - ಡಾ. ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರ್
# ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ - ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ
# ಲೋಕಾಭಿರಾಮ ಸಂಪುಟ ೬ - ಪ್ರೊ. ಕು. ಶಿ. ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ಟ
# ರಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳಿನ ದಿಗ್ವಿಜಯ - ಪ್ರೊ. ಕು. ಶಿ. ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ಟ
# ಚಿಗಟೇರಿ ಪದಕೋಶ - ಮುದೇನೂರ ಸಂಗಣ್ಣ
# ಹರಿದಾಸರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಾಡುಗಳು - ಎಂ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರ್ಯ
# ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಿಗಾಲ ವೈದ್ಯರು - ಡಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ
# ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ - ಡಾ. ಎನ್.ಆರ್, ನಾಯಕ್
# ಲೋಕಗೀತ ಮಂಜರಿ - ಡಾ. ಎಲ್.ಆರ್.ಹೆಗಡೆ
# Folkloristics and Folklore - Dr. Peter J Claus & Frank J Koram
# Kaadyanaata - Prof. A.V Navada & Gayathri Navada
# Kogga Kamath's Marionettes - Bhaskar Kogga Kamath 
# Semiotics of Yakshagana - Dr. Gururao Bapat
# Folk Poetics - Dr. Veeranna Dande
# Live Media for Development - Dr. H. Ranganath
#  ಪಂಚವಾದ್ಯ - ಡಾ. ಎನ್.ಟಿ. ಭಟ್
# Olasari - Dr. K Ashok Alva, Trans - Eng. Dr. N.T. Bhat
# Folk Rituals - Dr. U.P.Upadhyaya & Dr. Susheela Upadhyaya
# Banjara Lambanis Origin and Culture - Dr. D.B Naik
# ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯಲೋಕ -ಡಾ. ಅಶೋಕ್ ಆಳ್ವ
# ಯಕ್ಷಗಾನ ಕವಿ-ಕಾವ್ಯ-ವಿಹಾರ - ಡಾ. ಕಬ್ಬಿನಾಲೆ ವಸಂತ ಭಾರದ್ವಾಜ
# Nagamandala - Dr. N.T. Bhat
# ಲಿಂಗಣ್ಣ - ಜೆ. ಸದಾಶಿವ ಭಟ್ಟ 
# ಕಟ್ಟಿಂಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಬದುಕು - ಕು. ಶಿ. ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ಟ
# ನೆನಪಿನ ಸುರಗಿ - ಪ್ರೊ. ಎಮ್. ರಾಮಚಂದ್ರ
# ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಮಾಲಿಕಾ - ಶ್ರೀಧರ ಡಿ. ಎಸ್.
# ಒಂಜಿ ಕುಂದು ನಲ್ಪ ಕತೆಕುಲು - ಡಾ. ಅಶೋಕ ಆಳ್ವ
# ಭಾನುಮತಿಯ ನೆತ್ತ - ಡಾ. ಪಾದೇಕಲ್ಲು ವಿಷ್ಣು ಭಟ್ಟ
# ಭಾರತೀಯ ಸಂವೇದನೆ : ಸಂವಾದ - ಡಾ. ಪಾದೇಕಲ್ಲು ವಿಷ್ಣು  ಭಟ್ಟ
# Uras of Mekkikattu - S.A.Krishnaiah

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಡವರು

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಹಾತೊರೆಯದ ಜನಾಂಗವಾದರೂ "ಕೊಡವರು" ಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ತಮ್ಮ ಧೈರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ, ನಿಷ್ಠೆ, ಸತ್ಯಸಂಧತೆ ಹಾಗೂ ನೇರನಡೆನುಡಿಗಳಿಗೆ ಖ್ಯಾತರಾದವರು. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ನೋಡಿದರೆ ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದ ನಾಯಕರ, ಲಿಂಗಾಯತ ಪಾಳೇಗಾರರ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೊಡವ ವೀರರ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಾಯಕರ ಮತ್ತು ಪಾಳೇಗಾರರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈರ್ಷ್ಯೆ, ಪಿತೂರಿ, ಒಳಸಂಚುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ತೋರಿದವರಿರುವಂತೆಯೇ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನಂಬಿ, ಈ ತೆರನ ವಂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸೆಣೆಸಿ ಪ್ರಾಣತೆತ್ತವರನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆಂಗ್ಲರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆಡಳಿತ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕ್ರೀಡೆ, ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ ಕೊಡವರು ಅಗಣಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

## ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಕೊಡವ ಪುರುಷ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ(ಕೊಡವತಿ)
ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಕೊಡವ ಪುರುಷ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ(ಕೊಡವತಿ)ಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗ ಅವರನ್ನು ಆರಿಸುವದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಳತೆಗೋಲುಗಳನ್ನು, ನ್ಯಾಯ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ:
# ತಾವು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತೆರನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿ ಗಳಿಸಿದ ಗೆಲುವು, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವ;
# ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಎಡರು-ತೊಡರುಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ರಾಜ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ;
# ಕೈಗಾರಿಕೆ, ವಿದ್ಯೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮನೋರಂಜನೆ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ, ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ (enterprise) ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಸಾಹಸ(enterpreneurship)ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿ ಪಡೆದ ಗೆಲುವು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಿಸುವಾಗ ಕೆಲವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಬಹುದು; ಕೆಲವರನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಶದೀಕರಿಸಬಹುದಿತ್ತು; ಎಂದಿತ್ಯಾದಿ ಅನ್ನಿಸಿಕೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದರೆ ಈ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವಕೋಶವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತಿದ್ದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಆರಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಡವರ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿದೆ-
#  ಅಪ್ಪಚ್ಚ ಕವಿ  
#  ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ 
#  ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ  
#  ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾರಿಯಪ್ಪ  
#  ಜನರಲ್ ಕೆ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ  
#  ಲೆಫ್ಟಿನಂಟ್ ಜನರಲ್ ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಸಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ  
#  ಲೆ ಜನರಲ್ ಸಿ ಎನ್ ಸೋಮಣ್ಣ 
#  ಲೆ ಜ ಬಿದ್ದಂಡ ಸಿ ನಂದ  
#  ಕ್ಯಾ(ನೌಕಾ) ಬಿ ಎಮ್ ಮುದ್ದಯ್ಯ 
#  ಏರ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ಕೊಡಂದೆರ ಸಿ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ 
#  ಸ್ಕ್ವಾ ಲೀ ಎ ಬಿ ದೇವಯ್ಯ  
#  ಸಿ ಬಿ ಮುತ್ತಮ್ಮ  
#  ಪಿ ಕೆ ಮೊಣ್ಣಪ್ಪ 
#  ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾಲೆಕಂಡ ಬೋಪಣ್ಣ 
#  ಪಂದಿಕುತ್ತಿರ ಎಮ್ ಚಂಗಪ್ಪ 
#  ಕೋದಂಡ ಎಮ್ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ 
#  ಚಕ್ಕೆರ ಬಿ ಮೋಟಯ್ಯ  
#  ಕೀಕಿರ ಎ ತಮ್ಮಯ್ಯ  
#  ಬಿದ್ದಂಡ ಬಿ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ 
#  ಸಿ ಎಮ್ ಪೂಣಚ್ಚ 
#  ಎ ಎನ್ ಸೋಮಯ್ಯ 
#  ಎ ಪಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ  
#  ಎ ಎಮ್ ಬೆಳ್ಯಪ್ಪ  
#  ಎಮ್ ಸಿ ನಾಣಯ್ಯ 
#  ಪ್ರೇಮಾ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ  
#  ಡಾ ಕೋದಂಡ ಎಮ್ ಮುತ್ತಯ್ಯ 
#  ಎಮ್ ಪಿ ಗಣೇಶ್ 
#  ಎಮ್ ಎಮ್ ಸೋಮಯ್ಯ  
#  ಅಶ್ವಿನಿ ನಾಚಪ್ಪ  
#  ಜೋಶ್ನಾ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ   
#  ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ  
#  ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಎಸ್ ಪೂಣಚ್ಚ 
#  ನಿರ್ಮಲಾ ಉತ್ತಯ್ಯ  
#  ಆರತಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ 
#  ರೀತ್ ಅಬ್ರಹಾಮ್ 
#  ಪಾಲಂದಿರ ಪಿ ದೇವಯ್ಯ 
#  ಬಿದ್ದು ಅಪ್ಪಯ್ಯ  
#  ಪ್ರಸಾದ್ ಬಿದ್ದಪ್ಪ 
#  ಎ ಟಿ ರಘು 
#  ಗುಲ್ಶನ್ ದೇವಯ್ಯ 
#  ನಿಧಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ 
#  ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ 
#  ಹರ್ಷಿತ ಪೂಣಚ್ಚ

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ
ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ಸಾಂಗಲಿ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಿಲ್ಲೆ **ಸಾಂಗಲಿ**. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ , ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ದಶಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಇದು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗಿನ ದಶಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತು ವರುಷಗಳ ಈ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಯಾ ಅವಧಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಗಳು, ವರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಶಕಗಳಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಿ ಇದು "ಅರವತ್ತರ ದಶಕ", "ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಶುರುವಾಯಿತು.
	

ದಶಕಗಳು
ವರ್ಗ:ವರ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ವರ್ಗ:Historical timelines
ಟ್ಯುಟೊರಿಯಲ್

ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು  ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನ. ಅದನ್ನು ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಪುಸ್ತಕ ಅಥವಾ ಉಪನ್ಯಾಸ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನಾತ್ಮಕವೂ   ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ಉದಾಹರಣೆಯ  ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ  ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು  ಪೂರೈಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. 

## ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ
ಶಿಕ್ಷಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಟ್ಯುಟೊರಿಯಲ್ ಎಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಕನು ಅಥವಾ ಕಲಿಸುವಾತನು  ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ  ಗಮನ ಕೊಟ್ಟುಕಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಶಕನಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅಥವ ಕೆಲವೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ( ಐದಾರು ಅಥವ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ೨೦-೩೦) ಇರಬಹುದು. 

ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳ(ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ - ಆನ್) ಮೇಲೆ  ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.  

## ಇಂಟರ್ನೆಟ್ / ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ 
ಇಂಟರ್ನೆಟ್ / ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಹಂತವನ್ನು ತೋರಿಸುವ  ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆಯ ಚಿತ್ರ( ಸ್ರೀನ್-ಶಾಟ್ )ಗಳು ಅಥವಾ ವೀಡಿಯೋ ಕಡತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ
ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್

**ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್** (ಅಥವಾ ಎನ್ಎಚ್ಎಸ್) ಭಾರತದ  ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಅನುದಾನಿತ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಆಗಿದೆ.ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ  ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 8,9 ಮತ್ತು 10ನೇ ಶ್ರೇಣಿ/ತರಗತಿಗಳ ವರೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. 
## ಇತಿಹಾಸ
ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕೆಲವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅದೇ ಶಾಲೆ ಬಸವನಗುಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡು ಈಗ ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಜಾಗೃತ ಮಾಡುವ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
## ಸವಲತ್ತುಗಳು
## ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು
* ಎಚ್.ಡಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ
* ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ
* ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್
* ತೇಜಸ್ವಿ ಪ್ರೇಮಚಂದ್ - ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಅಧಿಕಾರಿ Technology tranformation group London
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರ

1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ **ಡಾ. ಟಿ.ಎಂ.ಎ.** ಪೈಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯ **ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜಿ**ನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸರ್ವತೋಮುಖವಾದ ರಕ್ಷಣೆ, ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ **ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರ**ವು ಉದ್ಯುಕ್ತವಾಯಿತು. 1971ರ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗುರು ಯೋಜನೆಯನ್ವಯ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕರನ್ನು ನೃತ್ಯಗುರುವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು  ನಿಯೋಜಿಸಿತು.
ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯ ಅದಮಾರು ಮಠದ ಯತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವಿಬುಧೇಶತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. 'ಗುರುಕುಲ ಮಾದರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾಠ್ಯ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡು ಪ್ರಥಮ ವರುಷದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಳ, ಹೆಜ್ಜೆಗಳು, ರಾಗಗಳು, ಮಟ್ಟುಗಳು, ಕುಣಿತ, ಅಭಿನಯ, ಮುಖವರ್ಣಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕನಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಎರಡನೆಯ ವರುಷದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಐದು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕುಣಿತ, ಅಭಿನಯ, ಸಂಗೀತ, ಭಾಗವತಿಕೆ, ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಗLಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಇದು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದ ನೂತನ ಕಲಾಸಮುಚ್ಚಯ - ಶಿವಪ್ರಭಾ- ದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನೂ ಬಲಗೊಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ *ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಿಕ್ಷಣ* ನೀಡುವ ಯೋಜನೆ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.

'*ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರ*
thumbnail|RegionalResouceCenterUdupi

**ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಿತ್ರಗಳು**

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ

ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ **ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ** (ಮೇ ೧೩, ೧೯೧೮ - ಫೆಬ್ರುವರಿ ೯, ೧೯೮೪) ಅವರದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು.  ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದು.

## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾಪರಂಪರೆ
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು ಮೇ ೧೩, ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಂಶದಿಂದ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಪ್ರತಿಭೆಯಾದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಏಳನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.  ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಪೂರ್ವಜರಾದ ಪಾಪಮ್ಮಾಳ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ವಿದ್ವನ್ಮಣಿಯಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ  ತಂಜಾವೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಸ್ಥಾನ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿದ್ದರು.   ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಅಜ್ಜಿ ವೀಣಾ ಧಾನಮ್ಮಾಳ್ ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.   ತಾಯಿ ಜಯಮ್ಮಾಳ್ ಅವರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದು ಮಗಳ ಕಲಿಕೆಗೆ ನೀರೆರೆದರು.  ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು.  
 
## ಕಲಿಕೆ
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾಗಿರುವಾಗಲೇ  ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯತೊಡಗಿದರು. ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂಜಾವೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ  ನಟ್ಟುವನಾರ್ ಕೆ ಕಂದಪ್ಪನ್ ಅವರಿಂದ ನೃತ್ಯ ಕಲಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಸಹೋದರರಾದ ಟಿ ರಂಗನಾಥನ್ ಮತ್ತು ಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿಯೂ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿಯೂ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  

## ಪ್ರಪ್ರಥಮರು
೧೯೨೫ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು.  ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಉದಯಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಭರತನಾಟ್ಯ ಪದ್ರರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೊಟ್ಟ ಮದಲನೆಯವರಾದ ಅವರು ೧೯೩೪ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಲಕ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.  ೧೯೩೭ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು ನೀಡಿದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ  ರಬೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೂರರು ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು.    

## ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ನೃತ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಶಂಭು ಮಹಾರಾಜ್,  ಡೇಮ್ ಮಾರ್ಗಾಟ್ ಫಾಂಟೆಯಿನ್, ಮಾರ್ಥಾ ಗ್ರಾಹಮ್  ಮತ್ತು ಮೆರ್ಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಮುಂತಾದ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ನೃತ್ಯ ಪರಿಣತ ಗಣ್ಯರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದರು.  ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್  ಪತ್ರಿಕೆಯ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಅನ್ನಾ ಕಿಸ್ಸೆಲ್ ಗೊಫೆಶನಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸಿನ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಬಾಲ ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಗೆ ಸಂದವು.  2000ದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ‘America’s Irreplaceable Dance Treasures: The First 100” ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ  ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರದು.   

## ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಪುತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನೈಟ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯವರ ಮಾದರಿಯ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತೆಯಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧ ನೈಟ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದು ಬಾಲಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೂ   ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಅಳಿಯ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಎಂ ನೈಟ್ ಅವರು ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ವಿದಾಯ
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿಯವರು  ಫೆಬ್ರುವರಿ ೯, ೧೯೮೪ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.

ವರ್ಗ: ಭರತನಾಟ್ಯ  ಕಲಾವಿದರು
ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ

ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು.  ಬೆಂಗಳೂರಿನ  ಜೀ ಸಿ  ರಸ್ತೆ  ಯಲ್ಲಿ  ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಇ ಊರಿನ  ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಲಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. 

### ಇತಿಹಾಸ 
ಬೆಂಗಳೊರಿನ ಜನತೆಯು  ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್  ರವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಜಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಒಂದು  ವೇದಿಕೆ  ಮಾಡಿದ್ದರೆ . 
ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯಾದುನಿಕ  ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಗಳನ್ನೂ  ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವರು ನಾಟಕ,ನೃತ್ಯ , ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು  ಸಹಜವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾಗುವ  ಎಲ್ಲ  ಸೌಲಭ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ. 
ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ದೇಶ ವಿದೇಶದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರು ಈ ವೇದಿಕೆ ಯಲ್ಲಿ  ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು
ಗಝಲ್

**ಗಝಲ್** (ಪರ್ಷಿಯಾ,ಉರ್ದು ಪದ). ಗಝಲ್ ಒಂದು ಶೈಲಿಯ. ಕಾವ್ಯ ವನ್ನು ಪಧ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಝಲ್ ಹಲವರು ಕಡೆ ನೋವು ಮತ್ತು ವಿರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 
### ಇತಿಹಾಸ 
೧೨ ನೆ  ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಝಲ್ ಭಾರತ ಅಂತಹ ಹಲವರು  ದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅಗಲಿಸಿತು. ಪೆರ್ಸಿಯದ ಕವಿಗಳಾದ ರೂಮಿ,ಹಫೀಜ್, ಅಶೆರಿ  ಅಂಥವರು ಗಝಲ್ಗಳನ್ನೂ  ಬರೆದು ಅದರ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ ಕುನಿಯುಥಿದ್ದರಂತೆ. ಅವರು ಬರೆದು ಕುನಿಯುವವರನ್ನು ದೆರ್ವಿಷೆಸ್ ಅಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟರ್ಕಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಇವತ್ತಿಗೂ ನೋಡಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

### ನೂತನವಾದ ಗಝಲ್ ಹಾಡುವವರು 
ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಝಲ್ ಶೈಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನ ಗೆದ್ದಿದರಿಂದ, ಹಲವಾರು  ಗಝಲ್ ಗಾಯಕರಿಗೆ  ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್  ಮತ್ತು ಪಂಕಜ್ ಉದಾಸ್  ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಟ  ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು. 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು,ಗುಜರಾತಿ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಝಲ್ ಬರೆದು ಹಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಗಜಲ್‌ಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ

ಗಜಲ್

ಊರ ದಾರಿಯು ನೇರವಿಲ್ಲ, ಇಟ್ಟ ಗುರಿಯು ನೆಟ್ಟಗಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ

ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ತೊಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆಗೆ, ಕಪ್ಪು ಕಲೆಯು ತಟ್ಟದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ. ||

ಜಗದ ಸುತ್ತ ಹುತ್ತ ಚಾಚಿದೆ, ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಟ್ಟರದು ಬರಡು

ನೆರೆದ ಮಂದಿಯ ನೂರು ಮಾತಿಗೆ ಕೆರೆಯು ಬತ್ತದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ. ||

ಹೊತ್ತು ಗೊತ್ತಿನ ಹುರುಳು ಇಲ್ಲದ ಕೊರಳೊಂದು ಕೆರಳಿದೆ ಬಿಡದೇ

ಸೋತು ಸವಿದು ಒಣಗಿರುವ ಬದುಕಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ.||

ಬೆಡಗು ಬೆಂಗುಡಿಗೆ ನಡುಗಿದೆ ಮನ, ಕಡೆಗೂ ತಡೆವವರು ಯಾರು ?

ಹುಚ್ಹುದುಲ ಹೊಳೆಯಲಿ, ದೋಣಿ ದಾರಿಯು ಮುಚ್ಚದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ.||

ಮಬ್ಬಿನಲಿ ಹಬ್ಬಿದ ಹೊಗೆಯು, ಇಬ್ಬನಿಯು ತರದು, ಹುಬ್ಬೇರಿಸದಿರು

ಕಡಿಯುವುದೆ ಕತ್ತಲಿನ ನಾಯಿ ನೆರಳು! ಹುಸಿಯು ಹಬ್ಬದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ. ||

ಅಷ್ಟೂ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಎಷ್ಟು ತೂರಿದರೇನು ಕಸವು, ಗಾಳಿ ಬೀಸದೆ "ಬೋಧಿ"

ಸೊಕ್ಕಿದ ಸುಳಿಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ, ಮಿಕ್ಕಿ ತೆಕ್ಕೆಯು ಚಾಚದಿರಲಿ, ಕೊನೆಗೆ. ||

                                             ರಚನೆ:- ದೇವೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಿಮನಿ

ಗಜ಼ಲ್

ಏನೇ ಎದುರಾಗಲಿ ನೀ ಬಿಡದಿರು ಛಲ

ಕಷ್ಟವೆಷ್ಟೇ ಬರಲಿ ಮರೆಯದಿರು ಛಲ

ಸಂಕಷ್ಟವೆದುರಿಸದ ಸಾಧಕರೆಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ

ಕಷ್ಟವೆಂದು ಬಿಟ್ಟು ಸರಿಯದಿರು ಛಲ

ಹಸಿದ ಹೆಬ್ಬುಲಿಯ ಕಾಲೆಂದೂ ಸೋಲದು

ಹಸಿದಂದು ಕಲಿತೆ ಪಾಠ ಕೊಲ್ಲದಿರು ಛಲ

ಚಂಚಲನಾಗಿರದೆ ನೀನು ಅಚಲನಾಗಿರು

ಸಾಧಿಸು ಸೋಲಿಸುವವರ ಎದಿರು ಛಲ

ನಿನ್ನೊಳು ನೀನಿರೆ ಶ್ರೀಗಿರೀಶ ನಿನ್ನವನು

ಕತ್ತರಿಸೆ ಚಿಗುರುವುದು ಬಿಡದೆ ಬಿದಿರು ಛಲ

                   - ಶ್ರೀಗಿರೀಶ

                 (ಹ ನಾ ಹಾವನೂರು)

(ಹ ನಾ ಹಾವನೂರು ಅವರ ಇತರ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಿಂಕ್ ಬಳಸಿರಿ
https://hava100.blogspot.com/2022/07/blog-post.html)

### ಗಝಲ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ  
ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಝಲ್ ಗಾಯನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಗಝಲ್ಗಳನ್ನೂ ಜನರು ಹಾಡಿ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ

### ಇನ್ನಷ್ಟು  ಮಾಹಿತಿ 
ಜಗಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ರವರ ಗಝಲ್ ಗಾಯನ

https://hava100.blogspot.com/2022/07/blog-post.html ಹನಾ ಹಾವನೂರು ಅವರ ಗಜಲ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ
ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ

**ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ **ಯನ್ನು ಕುಸುಮೆ ಅಥವಾ ಕುಸುಂಬಿ ಅಥವಾ ಕುಸುಬಿ ಗಿಡಗಳ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಗಿಡ ಕಂಪೋಸಿಟೇ ಅಥವಾ ಅಸ್ಟರೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಿಡ. ಇದರ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು *ಕಾರ್ಥಮಸ್ ಕೋರಿಯಮ್ *. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು (ಅನ್ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್)ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. 
## ಇತಿಹಾಸ
ಕುಸುಮೆ ಗಿಡದ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ಚೀನಾ, ಇಂಡಿಯಾ, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ೪ ಸಾವಿರ ಸಂವತ್ಸರ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸುಮೆ ಹೂವಿನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯವರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.೧೬೦೦ ಸಂವತ್ಸರ ಕಾಲದ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ೧೮ ರ ರಾಜವಂಶಸ್ಥನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮಿ ಜೊತೆ ವೀಲೀ ಹೂವುಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಸುಮೆ ಹೂವುಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೨ ರ ರಾಜವಂಶಸ್ಥನ ಮಮ್ಮಿ ಜೊತೆಗೆ ಕುಸುಮೆ ಹೂವು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ(ಫರೋ)'ತುತ್ಖ್ಹಾಮುನ್' ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸುಮ ಹೂಮಾಲೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.
## ಕುಸುಮೆ ಗಿಡ
ಕುಸುಮೆ ಗಿಡವು ಮೃದುವಾದ ಕಾಂಡ ಇರುವ, ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡ. ಒತ್ತಾದ ಕವುಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ(ಎಲೆ) ಮೇಲೆ ಮುಳ್ಳಿನ ತರಹ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಎತ್ತರ ೧೩೫ - ೧೫೦ ಸೆಂ. ಮೀ. ಗೋಳಾಕಾರ ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೨-೫ ಹೂಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗುಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೧೫-೨೫ ಬೀಜಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೂವು ಕೇಸರಿ-ಅರುಣ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳನ್ನು, ಕುಂಕುಮೆ ಹೂಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ  ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳಿಂದ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ತುಪ್ಪಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕವುಲಗಳ ಶಿಖರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ 'ಎ' ಇರುತ್ತದೆ.

ಕುಸುಮೆ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ೩೦-೩೨% ಎಣ್ಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ೬೦೦-೭೦೦ ಕೆ.ಜಿ. ಬೀಜ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

## ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ 
ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಕಡಿಮೆ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಿನೊಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಒಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
### ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ/ಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳು
### ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು
## ಉಪಯೋಗಗಳು
*ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ  ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆ
*ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಲಡ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೈನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
*ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳಿಂದ ಹರ್ಬಲ್  ಟೀ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಸುಖದೇವ್ ಥಾಪರ್

**ಸುಖದೇವ್ ಥಾಪರ್** (ಮೇ ೧೫, ೧೯೦೭ - ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೯೩೧) ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಜೀವನ
ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರಾಜಗುರು ಅವರ ಒಡನಾಡಿ ಸುಖದೇವ್ ಅವರು ಜನಿಸಿದ ದಿನ ಮೇ ೧೫, ೧೯೦೭.  ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಸುಖದೇವ್ ಥಾಪರ್.  ತಂದೆ ರಾಮ ಲಾಲ್.

## ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮನೋಭಾವ
ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತೀಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರುತ್ತಿದ್ದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಸುಖದೇವ್ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಯೌವನದ ಪರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕನಸುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮೋಹ ಪರವಶರಾಗಿ ದ್ದರೆ ಈ ಯುವಕ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ದಾಸ್ಯವನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವ’  ಕನಸು ಕಂಡರು.

## ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ
*ಬ್ರಿಟಿಷರ ದುರಾಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಸುಖದೇವ್ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಹೆಸರು ನೊಂದಾಯಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಬಲ್ಲ ಯುವಜನರ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.   
* ಲಾಹೋರಿನ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯುವಜನರಿಗೆ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಭಾರತದ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟುವಂತೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆನೀಡಿದರು. ಇತರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ  ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿ ‘ನವಜವಾನ್ ಭಾರತ್ ಸಭಾ’ ಎಂಬ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ಯುವ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.

## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
*ಸುಖದೇವ್ ಇತರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವೆಂದರೆ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಲಾಹೋರ್ ಒಳಸಂಚು ಮತ್ತು  ೧೯೨೯ರಲ್ಲಿ  ನಡೆಸಿದ ‘ಸೆರೆಮನೆಯ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ’.   ‘ಲಾಹೋರ್ ಒಳಸಂಚು’ ಅಥವಾ ‘ಲಾಹೋರ್ ಕಾನ್ಸ್ಪಿರೆಸಿ ಕೇಸ್’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಕರಣವಂತೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದಂತಹ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.  
*ಸುಖದೇವ್ ಅವರು ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಶಿವರಾಮ್ ರಾಜಗುರು ಅವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತರಾಯರನ್ನು ಲಾಟಿ ಏಟಿನಿಂದ ಕೊಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಜೆ ಪಿ ಸಾಂಡರ್ಸ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದರು.  1929ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರ್ವರಿಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು.

## ನೇಣು ಕುಣಿಕೆಗೆ ಕೊರಳು
ಹೀಗೆ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೯೩೧ರಂದು ಈ ಮೂರ್ವರು ಮಹಾನ್ ಯುವಕರಾದ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ಸುಖದೇವ್ ಥಾಪರ್, ಶಿವರಾಮ್ ರಾಜಗುರು ನಗುನಗುತ್ತಾ ನೇಣುಗಂಬದ ಹಗ್ಗದ ಕುಣಿಕೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕೊರಳೊಡ್ಡಿದರು.     ತಮ್ಮನ್ನು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಯುವ ಮಹಾತ್ಮ ಸುಖದೇವರ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ 24.

ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು
ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೦೭ ಜನನ
ವರ್ಗ:೧೯೩೧ ನಿಧನ
ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ

**ಲೇಕ್ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ** ಒಂದು ಸರೋವರದ ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾ, ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಟಾಂಜಾನಿಯಾ, ಕಾಂಗೊ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಬುರುಂಡಿ, ಮತ್ತು ಝಾಂಬಿಯಾ. ನೀರಿನ ಕಾಂಗೋ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತದನಂತರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರ. ಅನೇಕ ಸಿಕ್ಲೈಡ್ಗಳು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕಿರುವ ಲೇಖನಗಳು
ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್

**ಪ್ರೊ.ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್** (ಮೇ ೧೬,೧೯೧೬ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೩.೨೦೦೦) ಕರ್ನಾಟಕ ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರು.

## ಜೀವನ
ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಾಟಕಕಾರ, ರಂಗತಜ್ಞ, ರಂಗ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ ಅವರು ಮೇ ೧೬, ೧೯೧೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ಬೆಳವಾಡಿ ರಾಮಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ಮತ್ತು  ತಾಯಿ ಗುಂಡಮ್ಮನವರು. ಹಾಸನ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೆರವೇರಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. (ಆನರ್ಸ್), ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು  ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಹಾರಾಣಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿ ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪನ ನಡೆಸಿದರು. 

## ರಂಗತಜ್ಞರಾಗಿ
ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆರಂಭಿಸಿದ ನಾಟಕ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತಹ ರಂಗ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರದ್ದು.  ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಸಿ. ಎಂದೇ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

## ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ
ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಾಟಕದತ್ತ ಒಲವು ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಂದ್ರಶೇಖರರು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರಥಮಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಸಂಗತ ನಾಟಕ ’ಬೊಕ್ಕ ತಲೆಯ ನರ್ತಕಿ’ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.   ತುಘಲಕ್, ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ, ಯಮಳ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಅಪಕಾರಿ ಕಥೆ, ಚಿರಸ್ಮರಣೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಬಂಡಿ (ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ) ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಸಿ. ಅವರದ್ದು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ’ಲಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್’ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಅನುಪಮವಾದದ್ದು. ಬಿ.ಎಲ್.ಟಿ. ತಂಡದ ಪ್ರಥಮ ನಾಟಕ ’ದಿ ಪ್ರಾಡಿಜಿಯಸ್ ಸ್ನಾಬ್‌’ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸಾಯರ್‌ ಬೊಲ್ಡಾನ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸಿ ಅವರು ತೋರಿದ ನಟನಾಕೌಶಲ ಅದ್ವಿತೀಯವೆನಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ ಅದೇ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಗಳ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡರು.

ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಸಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆ ಪುರಾಣ, ಸಂತೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ, ಟೊಳ್ಳುಗಟ್ಟಿ, ನಂಕಪ್ನಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲೂ ಅವರು ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.  ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಸಿ. ಅವರು  ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಆಕಾಶವಾಣಿಗಾಗಿ ಸತ್ತವನ ಸಂತಾಪ, ಸ್ಮಶಾನ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. 

## ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ
ಲಂಕೇಶರ ‘ಅನುರೂಪ’, ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ್‌ರವರ ‘ಮುಯ್ಯಿ’, ವಿಜಯ ಗುಜ್ಜಾರರ ‘ಕುರಿದೊಡ್ಡಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ’.  TUSK OF YOUNG FILMS CORPORATION OF PARIS ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ.ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರರು ನಟಿಸಿದ್ದರು. 

## ನಾಟಕ ರಚನಾಕಾರರಾಗಿ
ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಸಿ. ಅವರು ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದರು.   ಸಂಚಯನ, ಸಂಭವಾಯಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ೧೭ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದರು.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು
ಈ ಮಹಾನ್ ಪ್ರತಿಭೆ ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರಿಗೆ  ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಂದಿತ್ತು. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ರಂಗಾಸಕ್ತರು  ’ಬಹುರೂಪಿ’ ಎಂಬ ಗೌರವಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

## ವಿದಾಯ
ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೩, ೨೦೦೦ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.  ಈ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಅನಂತ ನಮನಗಳು.
 

ವರ್ಗ: ರಂಗಕಲಾವಿದರು
ವರ್ಗ: ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ
ರೂಮಿ

right|thumb
ಜಲಾಲ್ ಅದ್-ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಬಾಲ್ಖಿ (ಪರ್ಷಿಯನ್: جلالالدین محمد بلخى) (೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨೦೭ - ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨೭೩ )  ಇವರು  ಜಲಾಲ್ ಅದ್-ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ರೂಮಿ (جلالالدین محمد رومی) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ  ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ **ರೂಮಿ**ಎಂದೇ   ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವರು., ಇವರು ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಪರ್ಷಿಯದ  ಕವಿ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಮಿಸ್ಟಿಕ್.  ಇರಾನಿಯನ್ನರು, ಟರ್ಕೀ ಜನರು, ಆಫ್ಘನ್ನರು, ತಾಜಿಕ್ ಜನರು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಇವರ  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಕಳೆದ  ಏಳು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರೂಮಿ ಅವರ ಮಹತ್ವವು  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರುವಂಥದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ  ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ  ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ  ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು  "ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿ."  ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.

ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ಅಗ್ನಿಶಿಖಾ

ಇದು ಒಂದು ಬಳ್ಳಿಯ ರೀತಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು *ಕೋಲ್ಚಿಕೇಸಿ* ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗಿಡದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ, ***ಶಿವಶಕ್ತಿ ಬಳ್ಳಿ***, *ಗೌರಿಹೂ*, *ಅಕ್ಕತಂಗಿ ಗಿಡ*, *ನೆಲಗುಲಿಕ* *ಲಾಂಗುಲಿಕ* *ಮಲಬಾರ್ ಗ್ಲೊರಿಲಿಲ್ಲಿ*, *ಕೋಳಿಕಟುಕನ ಗಡ್ಡೆ*, *ಕಾಲಿಹರಿ* ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಗಿಡ/ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾ ಖಂಡಗಳು. ಏಕದಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು (monocotyledon) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗಡ್ಡೆ ವಿಷಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.

## ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಧಾರಣ ಹೆಸರು 
Common name: Glory Lily, Gloriosa lily, Tiger claw, claw 
*ಹಿಂದಿ: (बचनाग) bachnag, kadyanag,( करी हरी) kari hari, languli,(उलट चन्दल) ulatchandal 
*ಮರಾಠಿ: (कळ लावी) Kal-lavi, indai, khadyanag, (वाघचबका) vaghachabaka 
*ತಮಿಳು: கலப்பை கிழங்கு Kallappai kilangu 
*ಮಲಯಾಳಂ: Kithonni, Mendoni 
*ತೆಲುಗು: (అగ్నీసిఖా) Agnisikha 
*ಬೆಂಗಾಲಿ: Bishalanguli, Ulatchandal 
*ಒರಿಯ: garbhhoghhatono, meheriaphulo, ognisikha, panjangulia 
*ಉರ್ದು: Kanol, Kulhar 
*ಗುಜರಾತಿ: (દૂધિઓ) Dudhio, (વછોનાગ) Vacchonag 
*ಸಂಸ್ಕೃತ: (अग्निमुखी) Agnimukhi,(अग्निशिखा) Agnisikha, ailni, garbhaghatini, Kalikari, Langalika 
*ನೇಪಾಳ:(नेपाली केवारा) Nepali kewara
## ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಗ್ಲೋರಿಯೋಸಾದ ಉಪವರ್ಗಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು, ಮಡಗಾಸ್ಕರ್, ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ *ಗ್ಲೋರಿಯೋಸಾ ಸೂಪರ್ಬಾ*ದ ಮೂಲ ಭಾರತವೇ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಬೇಧ *ಗ್ಲೋರಿಯೋಸಾ ರೋಟ್ಷಿಲ್ಡಿಯಾನಾ* ಸಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

## ಭಾರತದಲ್ಲಿ 
ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

## ಸಸ್ಯ ವಿವರಣೆ
ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಣೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಸಸ್ಯ. ಇದರ ಹೂವು ಕೊಂಬೆಯ ತುದಿಯ ಎಲೆಯ ಕಂಕುಳದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುವ ಇದು ನೋಡುಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ (ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ) ಗಡ್ಡೆ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

**ಗಡ್ಡೆ**: ಇದರ ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ೬ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹೊರ ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಈ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಡಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯ ಬಹುದಾದ ಗಡ್ಡೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೧.೨೨ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಾಗಬಹುದು.

## ಅಗ್ನಿಶಿಖಾದ ಉಪಯೋಗಗಳು
ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರೈಜ಼ೋಮಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಣಕವನ್ನು ಗೊನೇರಿಯ, ಕುಷ್ಠರೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆರಿಗೆ ನೋವು ಬರಿಸಲು ಸಹ ಕಣಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಜೀರ್ಣಕಾರಿಯಾಗಿ, ಜ್ವರ ಶಾಮಕವಾಗಿ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭೇದಿ ಮಾಡಿಸಲು ಸಹ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
*ಈ ಸಸ್ಯದ ಬೇರು ಯಾ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ವಿಷಜಂತುಗಳು ಕಡಿದಾಗ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
*ಇದನ್ನು ವಿಷಕೀಟ, ಚೇಳು, ಹಾವು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕಡಿದಾಗ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
* ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗಡ್ಡೆಯ ಸೇವನೆಯಿಂದ ನಾಗರಹಾವಿನ ವಿಷ ಇಳಿಮುಖವಾಗುವುದು.
## ಚಿತ್ರಗಳು

File:Gloriosa superba (BG Zurich)-01.JPG|ಗಿಡ
File:Gloriosa superba flowering twig.jpg|ಹೂವು
File:Gloriosa superba bud Toti 14 01 2011.JPG|ಮೊಗ್ಗು
File:Tubérculos Gloriosa.jpg|ಗಡ್ಡೆ
File:മേന്തോന്നി 16.JPG

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
೨೦೧೩

ಇದು  ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರೆಗೊರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗ ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತಶಕದ ೨೦೧೩ ನೇ ವರ್ಷ. ಇದು ಮಂಗಳವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ. ೩ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ  ಮತ್ತು   ಕ್ರಿ. ಶ. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ೧೩ ನೇ ವರ್ಷವೂ, ಕ್ರಿ. ಶ. ೨೦೧೦ರ ದಶಕದ  ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಷವೂ ಆಗಿದೆ.
## ಘಟನೆಗಳು
*೩-೭ ಜನವರಿ- ೧೦೦ ನೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. 
*ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೫-ಪೂರ್ವ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ **೨೦೧೨ ಡಿ ಎ ೧೪**ಹೋಗುತ್ತದೆ.
* ಜನವರಿ ೬-ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ ಘಟನೆಗಳು ಆರಂಭಿಸಲು
*ಜನವರಿ ೧೨-ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ೧೫೦ ನೇ ಜನ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.
*ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯-೨೦-ನ್ಯಾನೋ ಭಾರತ ೨೦೧೩, ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವರ್ಷಗಳು
ವರ್ಗ:ದಶಕ ೨೦೧೧-೨೦೨೦
ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ

**ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ **(sesame oil/Gingelly oil/Til oil)ಯನ್ನು ಎಳ್ಳು/ತಿಲದಿಂದ  ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. 'ಸೆಸಮಮ್ ಇಂಡಿಕಮ್ '(sesamum Indicum.L) ಇದರ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಸರು. ಇದು ಸೆಸಮಮ್ ಪ್ರಜಾತಿ(sesamum)ಯ ಪೆಡಾಲಿಸಿಯೇ(pedaliacea)ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಿಡ. ಎಳ್ಳನ್ನು  ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ತಿಲ(tila) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಿಲದಿಂದ ಬಂದದ್ದು ತೈಲ(Oil) ಆಗಿದೆ. ತೈಲವನ್ನು ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡದಲ್ಲಿ 'ಎನ್ನ', 'ಎನ್ನೈ' ಯಂತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ **ಎಣ್ಣೆ **ಆಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯು ಎಳ್ಳಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಇದೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಕಾಲದ ಜನ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ತಿಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಣದಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರೀ.ಪೂ.೬೦೦ ಸಂವತ್ಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ ಲೋಯದಿಂದ ಮೆಸೊಪೊಟೊಮಿಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು ಎನ್ನುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂಡಿ(cake)ಯಲ್ಲಿರುವ, ಉಳಿದಿದ್ದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಎಕ್ಸುಟ್ರಾಕ್ಸುನು ಪ್ಲಾಂಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಸಿದ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಹಸು/ಆಕಳ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

## ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಸಂಯೋಜನೆ
ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳಾದ(ಅಸಂತೃಪ್ತಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು)'ಒಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಲಿನೊಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾ(%)ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ಆಮ್ಲಗಳು ಸೇರಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ೭೦.೦% ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ E ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಟಮಿನ್ E, ಆಂಟಿ ಅಕ್ಸಿಡಂಟ್(antioxidant ಗುಣವೂಂದಿದೆ. ಇದು ಲೋ ಡೆನ್ಸಿಟಿ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು  ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ತಾಮ್ರ, ಕಾಲ್ಸಿಯಂ, ಇರನ್, ಜಿಂಕ್, ಮತ್ತೆ ವಿಟಮಿನ್ B6 ಇರುತ್ತವೆ.

## ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಭೌತಿಕ ಸ್ವಭಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು
## ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ಉಪಯೋಗಗಳು
*ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
*ಊರುಗಾಯಿ/ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ತಯಾರು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
*ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ  ವೊದಲು  ದೇಹಮರ್ದನ ತೈಲವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
*ಆಯೂರ್ವೇದದ ಮದ್ದುಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
*ಆರೋಮಾಥೆರಫಿಯಲ್ಲಿಯು ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
*ಈಗಲೂ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ  ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೈ ಕೈಗೆ ಹಚ್ಚಿ, ಆಮೇಲೆ ಜಳಕ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
*ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣಾ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ  ಎಳ್ಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶನಿದೇವರಿಗೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ  ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.
*ಬನಸ್ಪತಿ/ವನಸ್ಪತಿ ಯಲ್ಲಿ ೧೦% ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. 
*ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಸಮೋಲ್(sesamol),ಮತ್ತು ಸೆಸಮಿನ್(sesamin) ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ರಕ್ತದೊತ್ತಡ(Blood pressure)ವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

## ಉತ್ಪಾದನೆ
ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ೬೫ ದೇಶಗಳು ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೩೦-೪೦ ಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ  ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ದೇಶ ಭಾಗ ೬-೮ ಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳು(೨೦%).ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ೭.೫ ಮಿಲಿಯನ್  ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಲ್ಲಿ  ಸಾಗುವಳಿ  ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ೧.೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ 
*ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆ

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
*SFGate 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು
ನಿಶಾನ್ ಕೆ ಪಿ ನಾಣಯ್ಯ

**ನಿಶಾನ್ ಕೆ ಪಿ ನಾಣಯ್ಯ**, (ಜನನ: ೦೭ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೫)ನವರು **ನಿಶಾನ್** ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು. ಕರ್ನಾಟಕದವರಾದ ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಮ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಖ್ಯಾತರು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ "ಸೈಕ್‌ಲ್ ಕಿಕ್" ಎನ್ನುವ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅಭಿನಯರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕಾರಣವಶಾತ್ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಮಲಯಾಳಮ್ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದರ "ಋತು" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರ ದೊರಕಿತು.  ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಬಿ ಮಲಯಿಳ್ ಅವರ "ಅಪೂರ್ವರಾಗಮ್" ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ರಸಿಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು.

## ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ನಿಶಾನ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯವೆಲ್ಲಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು. ತಂದೆ, ಪ್ರಸಾದ್, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ನಿವೃತ್ತ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕಮಿಶನರ್ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಸದ್ಗೃಹಿಣಿ. ತಂಗಿ, ಶೃತಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಕಳ್ಳಿಚಂಡ ಅವರು ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ನಿಶಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ಬಳಿಕ ಪುಣೆಯ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪಡೆದರು.

## ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ
ತದನಂತರ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಘೈ ನಿರ್ಮಾಣದ "ಸೈಕ್‌ಲ್ ಕಿಕ್" ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ತಡವಾಗಿ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ "ಮನೋರಮಾ" ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಾಗ ತನ್ನ ಅಭಿನಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಲು ನಿಶಾನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.  ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ನಿಶಾನ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಮ್ ಚಿತ್ರ ಜಗತ್ತಿನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದರ "ಋತು" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಕರೆ ಬಂತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಸಿಬು ಮಲಯಿಳ್ ಅವರ "ಅಪೂರ್ವ ರಾಗಂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನೀಯ ಪಾತ್ರ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆಬಂತು.

ನಿಶಾನ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ  "ಈ ಅಟುತ್ತ ಕಾಲತ್ತ್" ದಿಟ್ಟ ಹಾಗೂ ನೈಜ ಕಥನಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತುಳಿದ ಚಿತ್ರವೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವರ ರುಸ್ತಮನ ಪಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಕರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಮಲಯಾಳಮ್ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲೇ ಎಂಟು-ಹತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳು ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದವು.

## ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ
## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
* ಏಶ್ಯಾನೆಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ನಟ (೨೦೦೯)

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## External links 
* 
* Nishan  at Oneindia.in
* Nishan  at Metromatinee.com
* Nishan at Cinecurry.com

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡಿಗರು
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ವರ್ಗ:೧೯೮೫ರ ಜನನ
ಎರವರ ಕುಣಿತ

ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಕಾಡುಗಳಾದ ಅಮ್ಮತ್ತಿ, ಪೊನ್ನಂಪೇಟೆ, ಗೋಣಿಕೊಪ್ಪ, ಶ್ರೀಮಂಗಲದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಂತಹ  ಎರವರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು.  ಎರವ ಮತ್ತು ಯರವ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು ಉಂಟು. ಇವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ’ಯರವ’ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೆ ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದ ವೀರನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಬಗೆಯು ಕಂಡುಬರುವುದು.ಹಾಡಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ’ದುಡಿ’ ಬಾರಿಸುವರು. ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವರು ’ಪಟ್ಟೊರ‍್”, ’ಬಾಯನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.’ಯರವ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ’ಇರುವುಳ’ ಅಂದರೆ ಬೇಡುವವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು, ’ಪರವ’(ಕೇರಳ) ಎಂಬ ಶಬ್ದವೇ ಯರವ ಅಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೇರಳದ ವೈನಾಡು ಭಾಗದ ’ಪರವ’ರಿಗೂ ಹಾಗೂ ’ಯರವ’ರಿಗೂ ಸಾಮ್ಯವಿದ್ದು, ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯರವರು ವಲಸೆಬಂದಿರಬಹುದೆಂಬ ವಾದವಿದೆ. ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿರುವ ’ಪಂಜರಿ ಎರವ’, ’ಫಣಿ ಎರವ’ ಹಾಗೂ ’ಬಡಗ’ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಎರವ ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ, ಕೊಡವ, ಮಲೆಯಾಳಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಎರವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಚಾರ, ವಿಚಾರ, ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿರುವರು.  ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತಹ ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ  ಕೃಷಿಕರು. ಇವರು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬೇಸರ,ದಣಿವು  ಕಳೆಯಲೆಂದು ಕುಣಿತವನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯೆಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ  ಮಾಡುವರು. ಈ ಕುಣಿತವನ್ನೇ ಎರವರ ಕುಣಿತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಜನರಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದವಾದ ವೇದಿಕೆಯು ಇರಬೇಕೆಂಬುದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಗುಡಿಸಲುಗಳ ಮುಂದೆಯೇ ಬೆಂಕಿಯ ಗುಡ್ಡೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ’ದುಡಿ’, ’ಚೀನಿವಾದ್ಯ’ಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಹಾಕುವರು.ದುಡಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಹಾಗೂ ಕೊಡಗಿನ ಗಿರಿಜನರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಮವಾ‌ದ್ಯ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬಳಿ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಹದ ಮಾಡಿದ ಕೋತಿಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ದುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ದನಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲಾವಿದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.’ಚೀನಿವಾದ್ಯ’ವು ಒಂದು ಗಾಳಿವಾದ್ಯ. ಇದನ್ನು ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾದ್ಯವನ್ನು ಊದುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ತಾಳೆ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚೀನಿವಾದ್ಯ, ಎರಡು ದುಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಕುಣಿತವು ಎರವರಿಗೂ ಹವ್ಯಾಸವಾದರೂ ಮದುವೆ, ಹಬ್ಬ, ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕುಣಿತವು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವಂತಹುದಾಗಿರುವುದು.ಕುಣಿತದ ಇವರ ವೇಷಭೂಷಣವೆಂದರೆ ಗಂಡಸರಿಗೆ ಅರೆ ತೋಳಿನ ಅಂಗಿ, ಮೊಂಡು ಪಂಚೆ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರಿಸುವಂತೆ ಕೊರಳಿಗೆ ಸೆರಗು ಬಿಗಿದ ಸೀರೆಯಾಗಿರುವುದು.

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

**ಕುದ್ರೋಳಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ** ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದಂತೆಯೇ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ದಸರಾ ನಡೆಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಕುದ್ರೋಳಿ. ಕಾರಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಇಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರನ ಭವ್ಯ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಕ್ರಾಂತಿಪುರುಷ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯಂತೆಯೇ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಾದದ್ದು.

ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಈ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತೂ ಸಮಸ್ತರ ಪೈಕಿ ಕುದ್ರೋಳಿಯ ನಿವಾಸಿ ಜಾರಪ್ಪನವರೂ ಕಾರಣೀಭೂತರು. ಈಗ ದೇವಾಲಯ ಪಡೆದಿರುವ ಭವ್ಯತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮವೇ ಕಾರಣ. ಇವರೊಂದಿಗೆ ದೇಗುಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದುಡಿದವರು ಸೋಮಸುಂದರಂ, ವಿಶ್ವನಾಥ್, ದಾಮೋದರ ಸುವರ್ಣ ಹಾಗೂ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಟೊಂಕಕಟ್ಟಿ ಶ್ರಮಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕೊರಗಪ್ಪನವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಚ್.ಎಸ್. ಸಾಯಿರಾಂ.
ಸದಾಭಕ್ತರಿಂದ ತುಂಬಿತುಳುಕುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡ.

ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜಗೋಪುರವಿದೆ. ಎತ್ತರವಾದ ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಭಕ್ತರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಕಾರವಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ, ಶಿವಗಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೇವಾನು ದೇವತೆಗಳ ಗಾರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿರದ ಮೇಲೆ ಗಂಗೆಯ ಧರಿಸಿದ ಶಿವಮುಖವಾಡದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಲದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ, ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ.

ಹೊರ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಕೊಳ, ಹಚ್ಚ ಹಸುರಿನ ಉದ್ಯಾನವನ, ಕೈಲಾಸಗಿರಿ, ಮುಗಿಲಿನತ್ತ ಎತ್ತರ ಎತ್ತರ ಚಿಮ್ಮುವ ಕಾರಂಜಿ, ವಾಚನಾಲಯ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ನವದುರ್ಗೆಯರನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಮಾಡುವ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ಜನಾಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿವೆ. ಈಗ ಇದು ಮಂಗಳೂರು ದಸರಾ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಪಟದ ಕುಣಿತ

**ಪಟದ ಕುಣಿತ** ವು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕುಣಿತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಈ ಕುಣಿತವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕುಣಿತದಂತಿದ್ದರೂ ಕಲಾವಿದರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಂತಹ ಪಟಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆಯೆನಿಸಿರುವುದು. ಹತ್ತು, ಹದಿನೈದು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಪಟದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ  ಜಾಲರಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.ಪಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಛತ್ರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಟದ ಕುಣಿತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಎದುರು ಬದುರಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ  ಕುಣಿತವು ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಕುಣಿತವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ವಿಜಯದ ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಈ ಕುಣಿತವು ಭಾಗವಂತಿಕೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪಟದ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುವುದುಂಟು. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ  ದೀವಳಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

## ಇತಿವೃತ್ತ
* ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರು ಈ ಪಟದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಹಬ್ಬ,ಜಾತ್ರೆ, ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವರು. ನಗಾರಿಗಳ ಬಡಿತವು ಈ ಪಟದ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಾದ್ಯವಾಗಿರುವುದು. ಬಿಳಿಯ ಕಾಸೆಪಂಚೆ, ಬಿಳಿಯ ನಿಲುವಂಗಿ, ಬಿಳಿಯ  ರುಮಾಲು, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರ, ಕೊರಳಿಗೆ ಮಣಿಸರ, ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಚೌಕ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಕಲಾವಿದರು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
* ಹೆಗಲಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡಂತಹ ಬಟ್ಟೆಯ ’ನವಾರ’ದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದ ಪಟದ ಕೋಲನ್ನು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ವಾದ್ಯದ ದಾಟಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವುದು ಕಂಡುಬರುವುದು. ಪಟದ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೆ ಕಲಾವಿದರೂ ಇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಪಟದ ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಟದ ಜವಳಿಗಳು  ಬಾಗುವಾಗುವುದು. 
## ವಿಧಗಳು
ಪಟದ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ- 
# ಗೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ, 
# ಎರಡ್ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ, 
# ಪೂಜಾ ಕುಣಿತ. 
# ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಗಳಿರುವುದು.

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು
ಮುತ್ತುಗ ಎಣ್ಣೆ

ಮುತ್ತುಗ ಮರದ ಬೀಜದಿಂದ **ಮುತ್ತುಗದ ಎಣ್ಣೆ**ಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮರವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ **ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷ** ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮರವನ್ನು ಫ್ಲೇಮ್ ಆಫ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಎಂದು  ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು  ಬುಟಿಯ ಗಮ್ ಟ್ರೀ. ಇದರ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು 'ಬುಟಿಯ ಮೊನೊಸ್ಪೆರ್ಮ. 

## ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಧಾರಣ  ಹೆಸರು
*ಸಂಸ್ಕೃತ:ಪಲಾಶ(palash)
*ಹಿಂದಿ:ಪಲಾಶ್(palash),ಧಾಕ್(dhak),ಛಲ್ಚ(chalcha),ಕಂಕೆರಿ(kankeri)
*ತೆಲುಗು:ಮೋದುಗ(moduga)
*ಮಲಯಾಳಂ:ಮುರಿಕು(muriku),ಶಮತ(shamata),ಬ್ರೀಮವೃಕ್ಷ(Brima vrksha)
*ತಮಿಳು:ಪೊರೊಸಮ್(porosum),ಕತ್ತುಮುರುಗ(kattu muruga)
*ಪಂಜಾಬ್,ಹರಿಯಾಣ:ಕಾಕಕ್(kakak)
*ಒಡಿಸ್ಸಾ:ಕಿಂಜುಕೊ(kinjuko),ಪೊರಸು(porasu)

## ಮರ-ಹೂವು- ಬಿತ್ತನೆಕಾಳು
*ಋಜುವಾದ ಮರ.೧೦-೧೫ ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಮೂರು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಂಬೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಹೂವು ಕಿತ್ತಳೆ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಮತ್ತು ತೊಗಟೆ(ಪಟ್ಟೆ)ಯ ಹಾಲನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಷ್ಪದಳದಲ್ಲಿ ಬುಟ್ರಿನ್ (butrin) ೧.೫% ಮತ್ತೆ ಬ್ಯುಟೇನ್ (butein) ೦.೩೭% ಶೇಕಡಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿ,ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ೧೦-೧೫ ಸೆಂ.ಮೀ.ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
*ಫೆಬ್ರವರಿ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು ಅರಳಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯೆ  ಬರುತ್ತವೆ. ಹಣ್ಣು/ಕಾಯಿ ೧೫-೨೦ಸೆಂ.ಮೀ.ಉದ್ದ, ೨-೨.೫ ಸೆಂ.ಮೀ.ಅಗಲ ಇದ್ದು ದಪ್ಪಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ೧೭-೧೯% ತನಕ ಎಣ್ಣೆ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಜ ಮೇಲಿರುವ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಬೀಜದಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪತ್ತಿ
*ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡಿದ ಬಿತ್ತನೆ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಹೊಟ್ಟು(ಸಿಪ್ಪೆ)ಯನ್ನು ವೊದಲಾಗಿ ಡಿಕಾರ್ಡಿಕೇಟರ್ ಎನ್ನುವ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮೇಲಿರುವ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಟ್ಟು ತೆಗೆದ ಬಿತ್ತನೆಯಿಂದ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತರಹದಲ್ಲಿ ಕುಟೀರ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರುಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ  ಬಿತ್ತನೆಯಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 
*ಬಿತ್ತನೆಯಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಉಳಿದಿರುವ/ಬಂದ ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎಣ್ಣೆ ೬-೮% ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಎನ್ನುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲನೆ ಬಿತ್ತನೆಯನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಬಹುದು.

## ಎಣ್ಣೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಎಣ್ಣೆ ಅರಿಶಿನ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸವಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆ ಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.'

## ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳು (ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು)
ಮುತ್ತುಗ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲವಾಗಿದ್ದ ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೨೦-೨೭ ಶೇಕಡ, ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳಾದ ಒಲಿಕ್  ಮತ್ತೆ ಲಿನೊಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ೫೦% ತನಕ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತವೆ.

## ಎಣ್ಣೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು
*ಈ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಬೂನುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
*ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆದ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಎರುಬು/ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* BUTEA MONOSPERMA
* Butea Gum Tree

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಮರಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಮೂಗೂರು ಜೇಜಮ್ಮ

**ಮೂಗೂರು ಜೇಜಮ್ಮ**ನವರು (ಮೇ ೧೨, ೧೮೯೯ - ಆಗಸ್ಟ್  ೧೫, ೧೯೮೩)   ಭರತ ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು.   

## ಜೀವನ
ಮೂಗೂರು ಅಮೃತ್ತಪ್ಪನವರಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ನೃತ್ಯಕ್ಕೊಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರೂಢಿಗೆ ತಂದು ಮೂಗೂರು ಶೈಲಿ ಎಂದೇ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಂಶದ ಕುಡಿಯಾದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಮೈಸೂರು• ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಗೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೇ ೧೨, ೧೮೯೯ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. 

ತಾತ ಅಮೃತಪ್ಪನವರಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ನಂತರ ತಾಯಿ ಗೌರಮ್ಮನವರಿಂದ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಳವಳ್ಳಿ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನವರಿಂದ  ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಮರಿಯಾಲ ಮಠದ ಮಹಾಂತ ಸ್ವಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.

## ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ
ಜೇಜಮ್ಮನವರು 1930ರಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು  ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಗಳಿಸಿತು. ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಾರರಾಗಿ, ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು  ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಲವಾರು. ಮಂಡಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಾಗಿ, ಗುಲೇಬ ಕಾವಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಂದಾರವಲ್ಲಿಯಾಗಿ ತೋರಿದ ನಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

## ನೃತ್ಯ ಗುರು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ
ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಅರಮನೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ಗಣ್ಯರ ಮನೆಯ ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ೧೯೫೬ರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಕೊಡಗು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಭರತ ನಾಟ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯ ಕಲಿಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಊಟ, ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ತಮ್ಮ ತಾತನವರು ಕಲಿಸಿದ ನೃತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಭಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರ್ಣಿಕ, ಮೇಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಜಪಿತ, ನಂತರ ನಾಟ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಆಮೇಲೆ ಕಲಾವಿದೆಯ ಪ್ರವೇಶ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಗೀತೆ, ಅಲರಿಪುಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಿಲ್ಲಾನದವರೆಗೆ ನೃತ್ಯ ಬಂಧಗಳು. ಇವು ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು
೧೯೬೩ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ ಜೇಜಮ್ಮನವರನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿತು.  ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಹಿರಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್ ಬಿ. ದೇವೇಂದ್ರಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಮಾರುತಿ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ  ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಜಮ್ಮನವರಿಗೆ  ’ಭರತ ನಾಟ್ಯ ಪ್ರವೀಣೆ’ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಮಾಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದರು.

## ವಿದಾಯ
ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೮೩ರಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.  ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾಚೇತನಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು.

## ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ
ಕಣಜ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರು
ಆನಗೋಡು

## ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿ: 
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರಾ.ಹೆ-೦೪ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿ.ಮೀ ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಆನಗೋಡಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು.

ವರ್ಗ:ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕನ್ನಡ ಬಳಗ ಲಂಡನ್, ಯು.ಕೆ.ಎ

**ಕನ್ನಡ ಬಳಗ ಯುಕೆ,ಲಂಡನ್,ಎ**, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ಅತಿಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವೆನಿಸಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇದು, '೩೦ ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ'ದಲ್ಲಿದೆ. ಸನ್.೨೦೧೩ ರ ಮೇ. ೨೫-೨೬ ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ 'ಸ್ಟಾಕ್ ಆನ್ ಟ್ರೆಂಟ್' ನಗರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಲಿರುವ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಿಯರೆಲ್ಲಾ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ 'ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ,' ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತಸಾಹಿತಿ ಡಾ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಭ್ಯರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಮುಖ ಅತಿಥಿ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದರು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು : ಪ್ರೊ.ಕೃಷ್ಣೇಗೌಡ,ಪ್ರೊ.ಲಕ್ಷ್ಮೀಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಡುಪ, ಅರ್ಚನಾ ಉಡುಪ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು, ಪ್ರವೀಣ್ ಡಿ.ರಾವ್, ಅಕ್ಕಿಕಾಳು ವೆಂಕಟೇಶ್, ಮೊದಲಾದವರು. ಹಂಪಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾಷಣ ಮಂಡಿಸುವವರು, ಪ್ರೊ.ವಲೈರಿ ಸ್ಟೋಕರ್,(ಯು.ಎಸ್.ಎ.) ಹಿರೇಮಠ್, ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು,ಜನಪದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಬಳಗ ಯು.ಕೆ, ಸಾಗರದಾಚೆ ಕನ್ನಡ ತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.
## ಬಳಗ ಶುರುವಾದಾಗ
ಕೇವಲ ೬೦ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕನ್ನಡ ಬಳಗ, ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕನ್ನಡ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆಸೇರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇಂದು ೪ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಕನ್ನಡ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಪ್ರತಿಷ್ಥಿತ ಕನ್ನಡ ಬಳಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು, 'ಕನ್ನಡ ಕಲಿ ತರಗತಿ'ಗಳನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆ 'ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ'ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಗದ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ, ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, ಡಿ.ಶಂಕರ ನಾಗ್ ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಿತಿ, ಹಾಗೂ ಸಿನಿ ಕಲಾವಿದರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತಿತರ ಕಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಅವರ ಕಲಾಜೀವನವನ್ನು ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈದ್ಯರೇ ಇದ್ದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ 'ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್' ಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಬಳಗದ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರದ O.B.E. ಮತ್ತು M.B.E ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಳಗ, ದೀಪಾವಳಿ ಮತ್ತು ಯುಗಾದಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಹೊರನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಜಿ. ವಿ. ಅತ್ರಿ

'''ಜಿ. ವಿ. ಅತ್ರಿ (ಮೇ ೨೧, ೧೯೬೪ - ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦, ೨೦೦೦) ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

## ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
ಕನ್ನಡ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಹೆಸರು ಮಾಡಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ನದೀ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜಿ.ವಿ. ಅತ್ರಿ   ಅವರು ಜನಿಸಿದ್ದು ಮೇ ೨೧, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ.

ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ, ದೂರದರ್ಶನ, ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು  ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಮಂಜುಳಾ ಗುರುರಾಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಧನಾ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ 'ಸಂಗೀತ ಗಂಗಾ' ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಸಹಾ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿ ಅನೇಕ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಲ್ಲಿ ಅತ್ರಿಯವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದುದು.  

ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದುದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನಮನ್ನಣೆಗಳಿಸಿತ್ತು.  

## ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರತಿಭೆ
ಅತೀ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮಹತ್ವದ ಗಾಯಕ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಜನಸ್ತೋಮ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಆತ (೩೦.೦೪.೨೦೦೦ದ ದಿನದಂದು) ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಅಸ್ತಮಿಸಿದ್ದು  ವಿಧಿಯ ವಿಪರ್ಯಾಸ.

ವರ್ಗ: ಸುಗಮಸಂಗೀತ ಗಾಯಕರು
ವರ್ಗ:ಗಾಯಕರು
ಸಿಂಹ ನೃತ್ಯ

ಸಿಂಹ ನೃತ್ಯವು ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿರುವುದು. ವನರಾಜನಾದ ಸಿಂಹದ ಗಾಂಭಿರ್ಯ, ದರ್ಪ, ಬೇಟೆ ಹೊಂಚು, ಸಂಚು, ಆಕ್ರಮಣದ ವೈಖರಿಯ ಅಭಿನಯವೇ ಸಿಂಹನೃತ್ಯವಾಗಿರುವುದು. ಇದು 'ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹದ ಪಾತ್ರವನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಹೊರ ಮೈಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹ ಅಂಗಿ. ಇದನ್ನು 'ಪುಂಡಿ' ಎಂಬ ಜಾತಿಯ್ ಗಿಡದ ಹೊರ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಳೆ ಹಾಕಿ ತಯಾರಿಸಿದ ನಾರಿನಿಂದ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಈ ನಾರಿನ ಹೊರಮೈ ನಿಜವಾದ ಸಿಂಹದಂತೆಯೇ ಭಾಸವಾಗುವುದು. ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಹತ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಖದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಬ್ಬು, ತಗ್ಗುಗಳ್ಳನ್ನು ಅಂಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲು, ಉಗುರು, ಮೀಸೆ ಎಲ್ಲವು ಕೃತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ನೈಜದಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಕಲೆಯೇ ಆಗಿರುವುದು.
ಸಿಂಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ರಂಗ ಸಜ್ಜಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಾಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮರದ ಟೊಂಗೆಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಎತ್ತರವಾದ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೃತಕ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಎತ್ತರವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ಒರಟು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ  ದಿಬ್ಬದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಅಳವಾಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಡೋಲು, ನಗಾರಿ, ಮೃದಂಗ, ಚಂಡೆ, ತಾಳ, ಶೃತಿ, ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಎರಡು ಬಗೆಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಡೋಲು, ನಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ಭಯಾನಕ ವಾತಾವರಣ, ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಮೃದಂಗ, ತಾಳ, ಶೃತಿ, ಚಂಡೆಗಳನ್ನು ಸಿಂಹದ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕಲೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದ ದೃಶ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾಡಿನ್ ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಡೋಲು, ನಗಾರಿಗಳ ಸದ್ದು, ಮೃಗಗಳ ಕೂಗು, ದೂರದಿಂದ ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆ, ಕುರಿಯ ಕಿರಿಚುವಿಕೆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹವು ಮೊದಲು ತನ್ನ ನಡಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಂತರ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಮಲಗುತ್ತದೆ. ಕುರಿಯ ಕೂಗು ಕೇಳಿದೊಡನೆ ತನ್ನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹೊಂಚು ಹಾಕುವುದು, ದಿಣ್ಣೆಯಿಂದ ದಿಣ್ಣೆಗೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಾ ಸದ್ದಾಗದಂತೆ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಹಿಡಿದು ಕರುಳು ಬಗೆದು ತಿನ್ನುವುದು, ತಿಂದ ನಂತರ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಕೈ ಬಾಯಿ ಒರೆಸಿಕೊಂಡು ಶುಚಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ಗಂಭೀರ ನಡಿಗೆಯಿಂದ ಓಡಾಡುವುದು. ನೈಜವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುವುದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನ್ನಾವರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಕಲೆಯು ಉತ್ಸವ ಮೊದಲಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು: ಸಂಪಾದಕ-ಗೊ.ರು.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿ‌ಶತ್ತು, ೧೯೭೭

‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ