ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೋಳ

320px|thumb|ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೋಳ
**ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೋಳ** ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ತೋಳವನ್ನು **ಮರದ ತೋಳ** ಅಥವಾ **ಪಶ್ಚಿಮ ತೋಳ** ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೋಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ತೋಳ (*ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಲೂಪಸ್*), ಕಾನಿಡ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಡಿಂಗೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಲೂಪಸ್ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಬೂದು ತೋಳಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾಡು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ತೋಳವು ಕ್ಯಾನಿಡೇ ಕುಟುಂಬದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯ, ಮತ್ತು ಅದರ ಕಡಿಮೆ ಮೊನಚಾದ ಕಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮುಂಡ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಬಾಲದಿಂದ ಇತರ ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ತೋಳವು ಸಣ್ಣ ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ತೋಳದ ತುಪ್ಪಳವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ, ಕಂದು, ಬೂದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತೋಳಗಳು ಯುರೇಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದ್ದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾದ ಅರಣ್ಯ, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಾಗೂ ಮಾನವರ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವು. ಆದರೂ ಸಹ ಎಲ್ಲಾ ತೋಳಗಳನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಿದರೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು **ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್** ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿ, ಮೇಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಈ ಬೂದು ತೋಳಗಳಿಂದ ಅಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಕುಲದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ, ತೋಳವು ಸಹಕಾರಿ ಆಟದ ಬೇಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಅದರ ದೈಹಿಕ ರೂಪಾಂತರಗಳು, ಅದರ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಶೀಲ ನಡವಳಿಕೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಗುಂಪು ಕೂಗುವಿಕೆಯಂತಹ ಸ್ವಭಾವಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ತಮ್ಮ ಸಂತತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗದ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ತೋಳಗಳು ಸಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಜಗಳಗಳು ಮರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ತೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಡು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಜಾನುವಾರುಗಳು, ಕ್ಯಾರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕಸವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ತೋಳಗಳು ಅಥವಾ ಜೊತೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರೋಗಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೇಬೀಸ್ ವೈರಸ್, ತೋಳಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತರಬಹುದು.

ಜಾಗತಿಕ ಕಾಡು ತೋಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ೩೦೦,೦೦೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ (IUCN) *ಕಡಿಮೆ ಕಾಳಜಿ* ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೋಳಗಳು ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಶುಪಾಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿದೆ. ತೋಳಗಳ ಭಯವು ಅನೇಕ ಮಾನವ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಜನರ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಾದ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ರೇಬೀಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ತೋಳದ ದಾಳಿಗಳು ಅಪರೂಪ ಏಕೆಂದರೆ ತೋಳಗಳು ಜನರಿಂದ ದೂರ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರರು, ರೈತರು, ಸಾಕಣೆದಾರರು ಮತ್ತು ಕುರುಬರೊಂದಿಗಿನ ಅನುಭವಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮಾನವರ ಭಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

## ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ
೧೭೫೮ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನೇಯಸ್ ತನ್ನ *ಸಿಸ್ಟಮಾ ನೇಚರ್‌* ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಈ ಕುಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳು, ತೋಳಗಳು ಮತ್ತು ನರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಾಯಿಯಂತಹ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಕು ನಾಯಿಯನ್ನು ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯರಿಸ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೋಳವನ್ನು ಕ್ಯಾನಿಸ್ ಲೂಪಸ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು. ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಪ್ಪಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು, ಸುಮಾರು ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಬೆರಿಂಗಿಯಾದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಳೆದ ೨೩,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಕಳೆದ ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಮ್‌ನ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಡೆತಡೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಆದರೂ ಕೆಲವು ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕಾಲಿನ ಇಕೋಮಾರ್ಫ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.[36] ಕಿವಿಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತೋಳದ ತಲೆಯು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಗಲವಾದ ಹಣೆ, ಬಲವಾದ ದವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ, ಮೊಂಡಾದ ಮೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯು ೨೩೦–೨೮೦ ಮಿಮೀ (೯–೧೧ ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೧೩೦–೧೫೦ ಮಿಮೀ (೫–೬ ಇಂಚು) ಅಗಲವಿದೆ. ಹಲ್ಲುಗಳು ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಇತರ ಕ್ಯಾನಿಡ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅವು ಹೈನಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಷ್ಟು ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ತೋಳಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ಬೇಟೆಯ ಸಮೃದ್ಧತೆ, ಹಿಮದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ, ರಸ್ತೆ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಮಾನವ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೋಳಗಳು ತಮ್ಮ ಊಟವನ್ನು ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿನ್ನುವ ತೋಳವು ಚರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯ, ಕರುಳುಗಳು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆ ಮಜ್ಜೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ತೋಳಗಳು ಗಡಿಬಿಡಿಯಿಂದ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಆಹಾರಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಂಶಕಗಳು, ಮೊಲಗಳು, ಕೀಟಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅವುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಅವು ಹಲ್ಲಿಗಳು, ಹಾವುಗಳು, ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳು ಮೀನು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ತೋಳಗಳು ಕೆಲವು ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳು ಸೇಬುಗಳು, ಪೇರಳೆ, ಅಂಜೂರದ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಲ್ಲಂಗಡಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚೆರ್ರಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ತೋಳಗಳು ಬೆರಿಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸ್ಬೆರ್ರಿಸ್ ಅನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವು ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ, ಇದು ಕೆಲವು ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕರುಳಿನ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಅಥವಾ ಉದ್ದನೆಯ ಕಾವಲು ಕೂದಲಿನಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ವಾಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಪರ್ವತ ಬೂದಿ, ಕಣಿವೆಯ ಲಿಲಿ, ಬಿಲ್ಬೆರ್ರಿಗಳು, ಕೌಬರಿಗಳು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್ಪು ನೈಟ್ಶೇಡ್, ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ರೀಡ್ಸ್‌ನ ಚಿಗುರುಗಳ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.

ಕೊರತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತೋಳಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ಯಾರಿಯನ್ ಅನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುರೇಷಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ತೋಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸದ ಮೇಲೆ ಬದುಕಲು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯು ಕಡಿಮೆ ಮಾನವ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದರಿಂದ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ತೋಳಗಳು ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜಾನುವಾರು ಮತ್ತು ಕಸವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕಠೋರವಾದ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ ನರಭಕ್ಷಕತೆಯು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡ ತೋಳಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರ ದೇಹಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬಹುದು.

### ಸೋಂಕುಗಳು
ತೋಳಗಳಿಂದ ಒಯ್ಯುವ ವೈರಲ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳೆಂದರೆ ರೇಬೀಸ್, ಕ್ಯಾನೈನ್‍ ಪಾರ್ವೊವೈರಸ್, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕ್ಯಾನೈನ್‍ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್, ಪ್ಯಾಪಿಲೋಮಾಟೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನೈನ್‍ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್. ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ, ರೇಬೀಸ್‌ಗೆ ಕಾವುಕೊಡುವ ಅವಧಿಯು ಎಂಟರಿಂದ ೨೧ ದಿನಗಳು, ಮತ್ತು ಆತಿಥೇಯವು ಉದ್ರೇಕಗೊಳ್ಳಲು, ಅದರ ಗುಂಪನ್ನು ತೊರೆದು, ಮತ್ತು ದಿನಕ್ಕೆ ೮೦ ಕಿಮೀ (೫೦ ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಇತರ ತೋಳಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗಲುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನೈನ್‍ ಡಿಸ್ಟೆಂಪರ್ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ತೋಳಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇದು ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ ಅಸಮತೋಲನ, ಮತ್ತು ಎಂಡೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಆಘಾತ ಅಥವಾ ಸೆಪ್ಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ಯಾನೈನ್‍ ಪಾರ್ವೊವೈರಸ್, ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದುಕುಳಿಯಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು.  ತೋಳಗಳಿಂದ ಸಾಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೆಂದರೆ ಬ್ರೂಸೆಲೋಸಿಸ್, ಲೈಮ್ ಕಾಯಿಲೆ, ಲೆಪ್ಟೊಸ್ಪೈರೋಸಿಸ್, ಟುಲರೇಮಿಯಾ, ಗೋವಿನ ಕ್ಷಯ, ಲಿಸ್ಟರಿಯೊಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್. ಲೈಮ್ ಕಾಯಿಲೆಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೋಳಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಇದು ತೋಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೋಂಕಿತ ಬೇಟೆ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರದ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಲೆಪ್ಟೊಸ್ಪೈರೋಸಿಸ್ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಜ್ವರ, ಅನೋರೆಕ್ಸಿಯಾ, ವಾಂತಿ, ರಕ್ತಹೀನತೆ, ಹೆಮಟೂರಿಯಾ, ಐಕ್ಟೆರಸ್ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ತೋಳಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಗಟಗಳು, ಉಣ್ಣಿ, ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಹುಳಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್ ಎಕ್ಸೋಪಾರಾಸೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ತೋಳಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವೆಂದರೆ, ಮಾಂಗೆ ಮಿಟೆ (ಸಾರ್ಕೊಪ್ಟೆಸ್ ಸ್ಕೇಬಿ), ಆದರೂ ಅವು ನರಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ-ಊದಿದ ಮಾಂಗೆಯನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ತೋಳಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗಲುವ ಎಂಡೋಪರಾಸೈಟ್‌ಗಳೆಂದರೆ: ಪ್ರೊಟೊಜೋವಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಲ್ಮಿನ್ತ್‌ಗಳು (ಫ್ಲೂಕ್ಸ್, ಟೇಪ್‌ವರ್ಮ್‌ಗಳು, ರೌಂಡ್‌ವರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನ-ತಲೆಯ ಹುಳುಗಳು). ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ಲೂಕ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ತೋಳದ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಟೇಪ್ ವರ್ಮ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯಿಂದಲೂ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೋಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಇದು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹೋಸ್ಟ್‌ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಬದ್ಧತೆ, ವಿಷಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಕರುಳಿನ ಲೋಳೆಪೊರೆಯ ಕೆರಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೋಳಗಳು ೩೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೌಂಡ್ ವರ್ಮ್ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಬಲ್ಲವು, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಂಡಾಣು ಸೋಂಕುಗಳು ಹುಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆತಿಥೇಯರ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹಾನಿಕರವಲ್ಲ.

## ಸಂವಹನ
ತೋಳಗಳು ಧ್ವನಿ, ದೇಹದ ಭಂಗಿ, ಪರಿಮಳ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳು ತೋಳದ ಧ್ವನಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತೋಳಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಕೂಗುವುದಿಲ್ಲ. ತೋಳಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಟೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಗುಂಪನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಕೂಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಟೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಲು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಗುರುತಿಸಲು, ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಕೂಗುತ್ತವೆ. ೧೩೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ (೫೦ ಚದರ ಮೈಲಿ) ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೋಳದ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಗಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಘರ್ಜನೆಗಳು, ತೊಗಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಚಾಟಗಳು ಸೇರಿವೆ. ತೋಳಗಳು ನಾಯಿಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಜೋರಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬೊಗಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪಾಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ದೃಢವಾದ ತೋಳಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಚಲನೆಗಳು, ಎತ್ತರದ ದೇಹದ ಭಂಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆದ ಹ್ಯಾಕಲ್‌ಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ವಿಧೇಯರು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಬಾಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ತೋಳಗಳು ಮೂತ್ರ, ಮಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಮತ್ತು ಗುದ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ತೋಳಗಳು ಇತರ ಗುಂಪುಗಳ ತೋಳಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ದರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂಟಿ ತೋಳಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂಧಿತ ಜೋಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಮಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ೨೪೦ ಮೀ (೨೬೦ ಗಜ) ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಗುರುತುಗಳು ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳು, ಮರಗಳು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳ ಬಳಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆದ ಕಾಲಿನ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯು ತೋಳದಲ್ಲಿ ಸುವಾಸನೆಯ ಸಂವಹನದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ವಾಸನೆಯ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ೬೦-೮೦% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು