ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ

**ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ** **ಸಚಿವಾಲಯ** (ಹಿಂದೆ **ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ),** ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು *ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ*. ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕೃಷಿ ಸಚಿವರಾದ ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿಷೇಕ್ ಸಿಂಗ್ ಚೌಹಾನ್, ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪರಸೊತ್ತಮಭಾಯ್ ರೂಪಾಲ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಭಾರತದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕೃಷಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯೇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿಮೂಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ - ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52.1% ರಷ್ಟು ಜನರು 2009-10ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. | ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ | 2010 ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 2010-11ರಲ್ಲಿ 244.78 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಕೃಷಿ ನಿಯೋಗ  ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಇತರ ಕಾರಣಗಳು ವರ್ಧಿತ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ದರಗಳು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದು. 

## ಮೂಲಗಳು 
ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 1871 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರೆಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.  

ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ, ಆದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು 1881 ರಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1947 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು *ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ* ಎಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  

## ರಚನೆ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳು 
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  

* *ಕೃಷಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ*. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ (ವ್ಯವಹಾರ ಹಂಚಿಕೆ) ನಿಯಮಗಳು, 1961 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೈತರ ಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಕೃಷಿ ಎಮ್‌ಎಂಪಿ ಈ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಇ-ಆಡಳಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. 
* *ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ*. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಇಲಾಖೆಯು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  

ಈ ಎರಡೂ ಇಲಾಖೆಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

## ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು 
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಮಂಡಳಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇರೆಗೆ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷ್ಣ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆಯು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಲವಾದ ಯೋಜನೆ, ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 2009-10ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ಕೇವಲ 38,000 ಕೋಟಿ ರೂ.  

## ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 
ಸಚಿವಾಲಯವು "ಕೃಷಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೋಟ" ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆ (ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಾರು ವಿಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳಾದ ಸಾಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯನ್ನು 2014 ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.  

## ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರ ಪಟ್ಟಿ 
=ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆ=

*  ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನ 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು 
* ಕೃಷಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ 
* ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ 
* ಇಂಡಿಯಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್ (ಐಸಿಎಆರ್) 
* ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಆಯೋಗ 
* ಪ್ಲಾಂಟ್ ಕ್ಯಾರೆಂಟೈನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 
* ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೀಡ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ 
* ಕೃಶಿ ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ  
* ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ ಪೋರ್ಟಲ್ 
* ರಸಗೊಬ್ಬರ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಎಫ್‌ಕ್ಯೂಸಿಎಸ್) 
* ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಖಾತರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ