ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತ

**ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತ** (, ) ಎಂಬುದು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ 'ಸಂಗೀತ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು' (ಗ್ರಂಥಗಳು), ರಾಗ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 'ಆಂದೋಲಿತ' ಹಾಗೂ 'ಕುರಾಲ'ದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಮಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ವಿವಿಧ ರಚನಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ *ಒಡಿಸ್ಸಿ ಪ್ರಬಂಧ, ಚೌಪದಿ, ಛಂದ, ಚಂಪು, ಚೌತೀಸಾ, ಜನಾನ, ಮಾಲಶ್ರೀ, ಭಜನಾ, ಸರಿಮಾನ, ಜುಲಾ, ಕುಡುಕ, ಕೊಯಿಲಿ, ಪೊಯಿ, ಬೋಲಿ* ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿ-ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಜಯದೇವ, ಬಲರಾಮ ದಾಸ, ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ, ದೀನಕೃಷ್ಣ ದಾಸ, 'ಕವಿ ಸಾಮ್ರಾಟ' ಉಪೇಂದ್ರ ಭಾಂಜ, ಬನಮಾಲಿ ದಾಸ, 'ಕವಿಸೂರ್ಯ' ಬಲದೇವ ರಥ, 'ಕವಿಕಲಹಂಸ' ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯು ಸಾಮಂತ ಸಿಂಹಾರ ಪ್ರಮುಖರು.

ಭರತ ಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: *ಅವಂತಿ, ಪಾಂಚಾಲಿ, ಓಡ್ರಮಾಗಧಿ* ಮತ್ತು *ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ*. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಓಡ್ರಮಾಗಧಿ' ಶಾಖೆಯು ಇಂದಿನ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಂದಿನ ಕಳಿಂಗದ ದೊರೆ ಖಾರವೇಲ ಈ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದನು.

ಒಡಿಶಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಮಹಾರಿ, ಗೋಟಿಪುವ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ನಾಟಕ, ಪಾಲಾ, ದಾಸಕಠಿಯಾ ಮುಂತಾದವು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿವೆ. ಭಾರತದ ಎಂಟು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
### ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆ ಸಂಗೀತ 
ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ಪುರಿಯ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ (ಸೇವಾ). ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ದೇವರ ಕೊನೆಯ ಆಚರಣೆಯಾದ 'ಬಡಸಿಂಗಾರ' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಯದೇವನ ಗೀತ ಗೋವಿಂದವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಡಿಸ್ಸಿ ರಾಗ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಯದೇವನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅವಿರತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

### ಖಾರವೇಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಹೆಗಳು 
ಭುವನೇಶ್ವರದ ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಗಾಯನ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗದ ಜೈನ ದೊರೆ ಖಾರವೇಲನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಖಾರವೇಲನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿದ್ದನು (ಗಂಧಬ್ಬ-ವೇದ ಬುಧೋ). ಉದಯಗಿರಿಯ ಒಂದು ಗುಹೆಯನ್ನು 'ಬಾಜಾಘರ ಗುಂಫಾ' (ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಸಭಾಂಗಣ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ಧ್ರುವಪದ, ಚಿತ್ರಪದ, ಚಿತ್ರಕಲಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ 'ಪಡಿ' (Padi), ಅಂದರೆ ವೇಗವಾದ ಲಯದಲ್ಲಿ (ದ್ರುತ ತಾಳ) ಹಾಡುವ ಸಾಲುಗಳು.

ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳ ರಾಗಗಳೆಂದರೆ: *ಕಲ್ಯಾಣ, ನಾಟ, ಶ್ರೀ, ಗೌರಿ, ವರಾಡಿ, ಪಂಚಮ, ಧನಶ್ರೀ, ಕರ್ನಾಟ, ಭೈರವಿ* ಮತ್ತು *ಶೋಕವರಾಡಿ*. ಇದರ ಗಾಯನ ಶೈಲಿಯು ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ತೀರಾ ನಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲದ (ನ ದ್ರುತ ನ ವಿಳಂಬಿತ) ಮಧ್ಯಮ ಲಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

## ಮರ್ದಲ 
thumb|ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಳವಾದ್ಯ 'ಮರ್ದಲ'
**ಮರ್ದಲ** ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಾಳವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಾದ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನುಡಿಸುವ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ರಘುನಾಥ ರಥರು ತಮ್ಮ 'ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ' ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮರ್ದಲವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಾದ್ಯವೆಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಒಡಿಸ್ಸಿ
* ಒಡಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯ
* ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ
ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ