ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪ-ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ತಿಂಡ್ಲು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ೧೪ ರಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಶಿಲಾಶಾಸನ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು  (ಮಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕಲ್ಲುಗಳು). 'ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಾದ *ಕೊಡಿಗೆ* (ಅನುದಾನ) ಮತ್ತು *ಹಳ್ಳಿ* (ಗ್ರಾಮ) ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನ ಒಂದರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಇದು ಹಳೆಯ ಹೆಸರಾದ 'ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ'ವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಆದರೂ ಆಧುನಿಕ ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.
thumb|300x300px| ಸಾ.ಶ. ೧೪೩೧ರ, ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯ ದಾನ ಶಾಸನದ 3ಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ 'ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ' ಎಂಬ ಸ್ಥಳನಾಮದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ.
thumb|418x418px| ಸಾ.ಶ. ೧೪೩೨೧ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪರಾಯನು ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ 'ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ' ಎಂಬ ಸ್ಥಳನಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ.
thumb|300x300px|ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯೊಳಗಿನ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರದ  ಈಗಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬೀದಿ ನೋಟ.
ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪರಾಯನದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೩೧ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಕನಸಮುದ್ರದ ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಾಂಕವಾಗಿ ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೪೩೧ ದಿನವನ್ನು (ಜೂಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್) ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾಸಾದ ಐದು ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸೌರ ಗ್ರಹಣಗಳ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ದೃಢೀಕರಿಸಿದೆ.   ಶಾಸನದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾದ *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾದ* ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.    'ತಿಂಡ್ಲು' ಮತ್ತು 'ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರ'ದಿಂದ ದೊರೆತ ಇನ್ನೆರಡು ಶಾಸನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೪ ಮತ್ತು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನಗಳದ್ದಾಗಿವೆ. ತಿಂಡ್ಲು ಶಾಸನವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರ ಶಾಸನವು *ಅಗ್ರಹಾರಕ್ಕೆ* (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ವಸಾಹತು) ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಇವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳಿಲ್ಲ.

## ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೩೧): ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರತಾಪರಾಯನ ದಾನ 
thumb|300x300px| ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ರಸ್ತೆಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಸನ.
೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಈ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಖಗೋಳ ಘಟನೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆ ಶಾಸನ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ರಾಜ ದೇವರಾಯನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಮಂಗಪ್ಪ ದಂಡನಾಯಕನ ಮಗ ಪ್ರತಾಪರಾಯ ನೀಡಿದ ದಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಶಕನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಅನುದಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಸಮುದ್ರದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ೨೦ *ಗಡ್ಯಾನ* (ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಿನ್ನದ ಕರೆನ್ಸಿ ಘಟಕ) ಆದಾಯ ಸೇರಿತ್ತು.  ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ದೇವಸಮುದ್ರ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಐದು *ಖಂಡುಗ* (ಭೂಮಿ ಅಳತೆಯ ಒಂದು ಘಟಕ) ಜೌಗು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಭೂಮಿಯು ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ( *ಅಂಗ-ರಂಗ ವೈಭೋಗ* ), *ನೈವೇದ್ಯ*, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ನಟರು, ಒಬ್ಬ ನರ್ತಕಿ, ಒಬ್ಬ ಚಂಡೆ ವಾದಕ, ಒಬ್ಬ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ, ಒಬ್ಬ *ಉಪಾಂಗ* ವಾದಕ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ), ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ *ಕಂಸಾಳೆ* ನರ್ತಕಿ (ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ)ಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಏಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ದಾನವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜ ದೇವರಾಯನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಶಾಸನವು ಭೂಮಿಯ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಾನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪದಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿಯಿಂದ (*ಕೊಡಿಗೆ*) ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ: ವಿಜಯನಗರ (ಹಂಪಿ), ಶಿವನಸಮುದ್ರ (ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಹತ್ತಿರ), ಯಲಹಂಕ, ದೇವಸಮುದ್ರ (ಎಂ.ಎಸ್. ರಾಮಯ್ಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹಲ್ ವಿಲಾಸ ೨ನೇ ಹಂತ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ), ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ (ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ), ವಿಜಯ ದೇವರಾಯಪುರ (ಹಿರಿಯರಸಪುರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೆಸರು), (ದೇವಸಮುದ್ರದ 'ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ', ಈಗ RMV ಹಂತ II ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ).    

ಶಾಸನದಲ್ಲಿ 'ಶಿವನಸಮುದ್ರ' ಮತ್ತು 'ದೇವಸಮುದ್ರ' ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಇವೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಸರಿಸುಮಾರು ೧೪ ರಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನ) ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಸಾಹತುಗಳು ಅಥವಾ *ಅಗ್ರಹಾರ* ಅನುದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು 'ಸಮುದ್ರ' (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಸಾಗರ' ಎಂದರ್ಥ) ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದ ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ಸಂದ್ರ' ಎಂಬ ಪದವು ಬಹುಶಃ ಈ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.  
thumb|300x300px| ಸಾ.ಶ. ೧೪೩೧ರ ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪರಾಯನು ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದೇಣಿಗೆಯ ಶಾಸನದ 3ಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್.

### ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿರ್ಣಯ 
ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರು *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾದಲ್ಲಿ* ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಹಳೇಕೋಟೆ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಾಸನದ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಶಾಕಾ ೧೩೫೩ರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೪೩೧ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ (ಜೂಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್) ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

### ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿ 140 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 85 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ, 3 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 0.13 ಸೆಂ.ಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕೆತ್ತಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುದಾನದ ಶಾಶ್ವತತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

### ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು 
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು IAST ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾದ* ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಮರು ಓದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಿದ ಲಿಪ್ಯಂತರವನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

### ಶಾಸನ ಬರಹದ ಅನುವಾದ 
thumb|300x300px| ಪ್ರತಾಪರಾಯನು ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾ.ಶ.೧೪೩೧ರ ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಸನದ ವಿಶಾಲ ಕೋನದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.
*ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ* ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದವು, ಸೋಮೇಯದೇವ ದೇವರ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ (*ಅಂಗ-ರಂಗ-ವೈಭೋಗ* ) ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಾಪರಾಯ ನೀಡಿದ ಅನುದಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು, ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾದ ಏಳು ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ,

"Obeisance to Ganadhipati. Obeisance to Shambhu.e it well. (On the date specified), when śrīmanmahārājādhirāja rājaparamesvara śrīvīra vijayabhūpatirāya mahārāyara's son devarāya mahārāyara, was ruling on the throne of Vijayanagara, was ruling the kingdom of the world in peace and wisdom, by the personal order of that Devaraya maharaya — for the offerings and decorations of (the god) Someyadeva in front of the town in Sakanasamudra, the great minister Mangappa-dannayaka's son Pratapa-Raya granted a dharma sasana as follows, for the offerings and decorations of the god Someyadeva we haeve granted the Virupakshapura village, whose rental is 20 honnu, a hamlet of Devasamudra in the Yelahanka-nad, belonging to and under Sivanasamudra granted for our office of Nayaka, — making it Vijayadevarayapura, and with that Devarayapura, land (specified) under the old tank of Devasamudra, — at the time of the eclipse of the sun, in order that long life, health and increase of wealth may be to Devaraya maharaya, and from love to Pararamesvara. Details of the rental, of the ceremonies to be performed and of the seven persons to be employed to minister to the god. Usual final verses. Written by Prataparaya."

### ಶಾಸನದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಹತ್ವ 
ಈ ಶಾಸನವು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ  ಕೇವಲ ಎರಡು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೪೩೧ (ಜೂಲಿಯನ್) ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣದ ಉಲ್ಲೇಖವು ನಾಸಾದ ಗ್ರಹಣ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

## ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು 
೧೫ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ್ದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಎರಡು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದನ್ನು ಹಳೇಕೋಟೆ ಮಾರಮ್ಮದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ರೀ ರಾಮ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಅಥವಾ ಚಕಮಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯೋಧರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವೀರರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಸ್ಮರಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಶಾಸನಗಳಿಲ್ಲ.

## ತಿಂಡ್ಲು ಶಾಸನ (ಸಾ.ಶ. ೧೩೬೮): ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆ 
 
thumb|300x300px| ತಿಂಡ್ಲು ಸಾ.ಶ. ೧೩೬೮ರ ದಾನ ಶಾಸನ
thumb|300x300px| ಸಾ.ಶ. ೧೩೬೮ರ ತಿಂಡ್ಲು ದೇಣಿಗೆ ಶಾಸನದ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್
ತಿಂಡ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ಶಕ ೧೨೮೯ರ ದಿನಾಂಕದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೫ ಜನವರಿ ೧೩೬೮ (ಜೂಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್) ಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಒಂದನೆಯ ಬುಕ್ಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಶಾಸನದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ) *ಉಭಯಾನನದೇಸಿ* ಮತ್ತು *ಸಾಲುಮೂಲೆ* (ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳು) ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸವೆದುಹೋಗಿದೆ (ಮಸುಕಾಗಿದೆ). ದಾನದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೊದಲು *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ* ಸಂಪುಟ ೯ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ತಿಂಡ್ಲುವಿನ ವೀರಭದ್ರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ. 

### ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಶಾಸನದ ಚಪ್ಪಡಿ 226 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 101 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 5 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ, 4 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 0.18 ಸೆಂ.ಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.

### ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು 
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು IAST ಭಾಷೆಯ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾದ* ಸಂಪುಟ 9 ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮರು ಓದುವಿಕೆಯೂ ಇದೆ.

### ಅನುವಾದ 
*ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾ* ಸಂಪುಟ 9 ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಅನುವಾದವು ರಾಜ ಒಂದನೇ ಬುಕ್ಕನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದಾನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಳಿದ ಪಠ್ಯವು ಸವೆತದಿಂದಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.  ಅದು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

"Be it well. (On the date specified), when the maha-mandalesvara, subduer of hostile kings, champion over kings who break their word, master of the four oceans, Bukkanna……(rest effaced)."

## ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರ ಶಾಸನ (೧೫ ನೇ ಶತಮಾನ): ಬುಕ್ಕ-ನಾಯಕನ ಅನುದಾನ 
ಈ ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವು ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರದ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರೌಢ ದೇವರಾಯ (ಪ್ರೌಢರಾಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ದಾನದ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಿಷಯವು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನವು ಬುಕ್ಕ-ನಾಯಕ (ಬಹುಶಃ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿ) ಕುಕ್ಕಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗ) ಇರುವ ಬೊಮ್ಮಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು *ಅಗ್ರಹಾರ* ( ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಸಾಹತು) ಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದನೆಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. 

### ಶಾಸನದ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು 
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು IAST ಭಾಷೆಯ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳು *ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾದ* ಸಂಪುಟ 9 ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಮರು ಓದುವಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

### ಅನುವಾದ 
*ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ* ಸಂಪುಟ 9 ರಲ್ಲಿನ ಅನುವಾದವು ಪ್ರೌಢ ರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕ-ನಾಯಕನ ಬೊಮ್ಮಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು *ಅಗ್ರಹಾರಕ್ಕೆ* ನೀಡಿದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.  ಅದು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ,

"…. When the maha-mandalesvara praudha raya was ruling; the Kukkala-nad ruler Bukka-Nayaka granted Bommahalli in that nad, free of all imposts, for an agrahara, remitting the customs one way. Imprecation."

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ.
* ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಸನ ಕಲ್ಲುಗಳು
* ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು

## ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ