ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರ

ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸೇರುವ, ದಯಾ ನದಿಯ ಮುಖ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಪುರಿ, ಖುರ್ದಾ ಮತ್ತು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ **ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರ ** (**ಚಿಲಿಕ ಸರೋವರ** ) ಒಂದು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿಯ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.

## ಇತಿವೃತ್ತ
*ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಚಳಿಗಾಲದ ಆಶ್ರಯದಾಣ. ಈ ಸರೋವರವು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಗಿಡಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

*ವಿಶಾಲ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಸಹಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸರೋವರ ತನ್ನ ದಡ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿರುವ 132 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 150,000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಸ್ತ ಜನಾಂಗದ ಸಮೂಹವನ್ನು ಇದು ಪೊರೆಯುತ್ತಿದೆ..
ವಲಸೆ ಬರುವ ಅತ್ಯಧಿಕ ಋತುಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ 160 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಳಿಗಳನ್ನು ಈ ಖಾರಿಯು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ.
* ಲಡಕ್, ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳು, ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾ, ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಕಿರ್ಘಿಜ್ ನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು, ರಷಿಯಾ ದ ಬಹುದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಆರಲ್ ಸಾಗರದಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದಲೂ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗಣನೀಯ ದೂರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.
* ಆದರೆ ಚಿಲ್ಕ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು, 12,000 ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಿಗೂ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ನೇರ ಪಥಗಳಿಗಿಂತ ದೂರದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಈ ವಲಸೆ ಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 1981 ರಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವನ್ನು ರಾಮ್ಸಾರ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಅಡಿ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
*ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 45 ರಷ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಭೂ ವಾಸಿಗಳು, ಶೇಕಡಾ 32 ರಷ್ಟು ನೀರ್ಕೋಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇಕಡಾ 23 ರಷ್ಟು ಉದ್ದ ಕಾಲಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು.  ಈ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ 14 ವಿಧಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 135 ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಇರ್ರವಾಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳೂ ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಭೂ ಜಲಚರಗಳ ಸುಮಾರ 37 ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳನ್ನು ಈ ಖಾರಿಯು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ.
*ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾದ ಚಿಲ್ಕ ಖಾರಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸಮೃದ್ಧ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಈ ನೀರುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1165 ರಿಂದ 906&nbsp;km2 ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರಿಯ ಜಲಪ್ರದೇಶವು ಹರಡಿರುತ್ತದೆ.  
*ಮೊಟ್ಟೊ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಳಿ, ಒಂದು 32 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ, ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ, ಹೊರ ಕಾಲುವೆಯು ಈ ಖಾರಿಯನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜೀವನದ ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ತಂದ CDA ದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ನದಿಯ ಮೂಲವು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮುದ್ರದ ಕಳೆಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ಪಾಚಿಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಮೀನುಗಳು ಹಾಗೂ ಏಡಿಗತಳನ್ನು ಸಹ ಉಪ್ಪು ನೀರುಳ್ಳ ಚಿಲ್ಕ ಖಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
*ಪ್ಲೈಸ್ಟೋಸೀನ್ ಕಾಲದ (1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ದಿಂದ 10,000 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ BP)ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವಿತ್ತೆಂದು ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಖುರ್ದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗೋಲಾಬಾಯ್ ಸಸನ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಕಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೇ ಅವರಿಂದ ಉತ್ಖನನಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಕ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸರಣಿಯ ಪರಂಪರೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಗೋಲಾಬಾಯ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ: *ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ (c. 1600 BCE), ಚಲ್ಕೋಲಿಥಿಕ್ (c. ಕ್ರಿ.ಪೂ.500 900 BCE) ಮತ್ತು ಐರನ್ ಏಜ್ (c. ಕ್ರಿ.ಪೂ.500 800 BCE). 2300 BCE ಗಳವರೆಗೆ ಗೋಲಾಬಾಯ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಕಾಲವನ್ನು ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ಕಾಲಗಣನೆಯು ತೋರಿಸಿದೆ. ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ದಯಾ ನದಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿಯಾದ, ಮಾಲಾಗುನಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದ ಮೇಲೆ ಈ ತಾಣವು ನೆಲೆಸಿದೆ. 
*ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ಮುಖಾಂತರ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಈ ಸ್ಥಳವು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಡಲ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕೈ ಕೊಡಲಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯು ಗೋಲಾಬಾಯ್ ಒಂದು ದೋಣಿ ಕಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 
*ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗೋಲಾಬಾಯ್ ಒಂದೇ ದೋಣಿ ಕಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಭೂ ಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗೋಲಾಬಾಯ್ ಗೆ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು ಅತಿ ಸಮೀಪವಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಗಳ ಕಡಲ ಸಂಬಂಧಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೂ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.
*ಸಮುದ್ರ ಸಂಬಂಧಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗದ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತೆಂದು ಕೆಲವು ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಖರಾವೆಲ (IAST: ಖರಾವೆಲ, ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ: खारवेल) (c.  209 BCE–ನಂತರ 170 BCE), ಸಮುದ್ರದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾದ, ಕಳಿಂಗ ದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು.
*ಕಾಂತಿಯಾಗರ್ ನಲ್ಲಿ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷೀಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ನಿರ್ಗಮನದ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ, ಪಾಲುರ್ ಗೆ *ಪಲೌರ*  ಬಂದರು ಎಂದು, ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ಟೊಲೇಮಿ (150 CE) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಹಡಗುಗಳು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. 
*639 ರ ನಂತರ, ಚೈನಾ ದೇಶದ ಯಾತ್ರಿಕರಾದ ಫಾ-ಹಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಯೆನ್-ತ್ಸಾಂಗ್ ರವರು ಸಮುದ್ರದ ದಡದ ಹತ್ತಿರದ "*ಚೆ-ಲಿ-ತ-ಲೊಚಿಂಗ್* " ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ದೂರದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಿಚಿತರಿಗೆ ಒಂದು ರಹದಾರಿ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಂದರು ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ದಡದ ಮೇಲೆ 'ಛತ್ರಘರ್' ಎಂಬಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು.
*ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರುವ, ನುನ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲೆ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ಸುಮಾರು  ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಕನಾಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಉತ್ಖನನಗಳು ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹಡಗಿನ ಲಂಗರುಗಳು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿವೆ. ಇದು ತೀರದಾಚೆ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೌಕಾ ಸೈನ್ಯದ ಹೋರಾಟದ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
*ಒಂದು 10 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಪುರಾಣವು, ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ, ಅಲ್ಲದೆ ಜಾವಾ, ಮಲಯ, ಸಿಂಘಾಲ, ಚೈನಾ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಡಗುಗಳು ಯಾನ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾಕ್ಕೆ ಭಾರ ಹೊತ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಡಗುಗಳು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಒಂದು ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಆಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
 ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಗಳು ಇಂದಿಗೂ "*ಬಾಲಿ ಯಾತ್ರಾ* " (ಬಾಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
*1803 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸರೋವರದ ತೀರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಪುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಫತೆಹ್ ಮುಹಮ್ಮದನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಒಡಿಶಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಫತೆಹ್ ಮುಹಮ್ಮದನು ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಇಂದಿನ ಘರ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್ ರೆವಿನ್ಯೂ ಆದಾಯದ ಮಲೌದ್ ಮತ್ತು ಪರಿಕುಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಇನಾಂಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆದನು.

## ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ
*ಈ ಸರೋವರವು ನಶ್ವರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ತನ್ನ ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸಹಿತ ಪ್ಲೈಸ್ಟೋಸೀನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸರೋವರದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದಡದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಡಲ ತೀರವು ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತೆಂದು ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನ ಗಳು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ. 
*ಕೆಲವೇ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸಮುದ್ರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತಿರದ ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವು, ಈಗ ಕಡಲ ತೀರದಿಂದ ಸುಮಾರು , ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದ ಕರಾವಳಿಯು ಯುಗಗಳಿಂದಲೂ ಸಮುದ್ರದ ಮೇರೆ ಮೀರಿ ಚಲಿಸಿದೆ ಎಂದು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
*ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬಂಡೆ, ಮರಳು ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣಿನ ಕೆಳಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣು, ಕೆಸರು, ಮರಳು, ಜಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಂತಹ ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ದಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರ್ಗವಿ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳಿಂದ ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಹೂಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.

## ಭೂಗೋಳ ಹಾಗು ಭೂಪಟದ ವಿವರಣೆ
*ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು ಮಣ್ಣಿನ ಸಮತಳಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಹಿತ ಒಂದು ಆಳವಲ್ಲದ ತಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಸಮುದ್ರದ ಕೊಲ್ಲಿಯಾಗಿದೆ.  ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ತೀರಗಳು ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಬೆಟ್ಟ ಸಾಲಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು  ಉದ್ದನೆಯ ತಡೆ ತೀರವು, ಈ ಆಳವಲ್ಲದ ಸರೋವರದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ, ಅದರ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಒಂದು ನಶ್ವರ ಸರೋವರವಾಗಿ ಅದರ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶ ಬೇಸಿಗೆ-ಮಳೆಗಾಲದ ಋತುಮಾನದಲ್ಲಿ  ರಿಂದ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಣ ಋತುಮಾನದಲ್ಲಿ  ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

*ಸರೋವರವು ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಳವಲ್ಲದ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪಗಳು, ತಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೋವರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗದ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಒಟ್ಟು  ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುವೆಗಳು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಜೊತೆ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.

*ಸರೋವರದ ವಿವಿಧ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಹೂಳಿನ ಒಟ್ಟು ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರೋವರದ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ಕೂಡಿಕೆ ದರದ ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿದವು, (ಉತ್ತರ ವಲಯ) ಪ್ರತಿ ವರುಷ , (ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ) ಪ್ರತಿ ವರುಷ  ಹಾಗೂ (ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ) ಪ್ರತಿ ವರುಷ . ಹೂಳಿನ ಮೊತ್ತದ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಸಛಿದ್ರತೆಯ ಸಹಿತ ಅಸಮ ಸೆಡಿಮೆಂಟೇಷನ್ ದರವೂ ಸಹ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
* ಇದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೆಡಿಮೆಂಟೇಷನ್ ದರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರೋವರವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

## ಸಂರಕ್ಷಣೆ - ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ
1981 ರಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಂದ ಅದರ ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಡಿ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ತೇವಭೂಮಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು:
* ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಲಸೆ ಬರುವ ನೀರ್ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.
* 400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಶೇರುಕಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
* ಒಂದು ಕಡಲ ಕೊಲ್ಲಿಯ ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ, ಅದು ಕಡಲ ಸಂಬಂಧದ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳ, ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಹಾಗೂ ತಾಜಾ ನೀರಿನ ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
* ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
* ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗದ ಜೀವನಾಧಾರವಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಸರೋವರವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
* ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಸರೋವರವು ಬಹಳ ಬೆಲಯುಳ್ಳದ್ದು.
* ಸಮುದ್ರ ಕಳೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅಗತ್ಯದ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನೂತನ ಜಲಮುಖವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರೋವರದಾದ್ಯಂತ ಕ್ಷಾರಗುಣವು ಹೆಚ್ಚಿತು, ಏರುಪೇರುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು ಮತ್ತು ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಾಯಿತು.

## ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ
ಈ ಸರೋವರದ ಪರಿಸರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮಹತ್ತರ ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ತಾಣದ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. (ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ).
*ಬಿಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮುದ್ರ ಗಿಡುಗಗಳು, ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ನೇರಳೆ ಕೆಸರ್ಗೋಳಿ, ಜಕಾನಾ, ಬಕಗಳು, ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಮಿಂಗೋಗಳು, ಕೊಕ್ಕರೆ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಬೂದು ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಕಗಳು, ಭಾರತೀಯ ರೋಲರ್ ಪಕ್ಷಿ, ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಐಬಿಸ್, ಚಮಚಕೊಕ್ಕಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಿಣಿ ಬಾತುಗಳು, ಶೊವೆಲರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪಿನ್ ಟೈಲ್ ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.
*ವಲಸೆ ಬರುವ ನೀರುಕೋಳಿಗಳು ದೂರದ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬೈಕಲ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು  ರಷ್ಯಾದ ಮೂಲೆಮುಂಗಡಿಗಳು, ಮಂಗೋಲಿಯಾ, ಲಕಾಹ್, ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಇರಾನ್, ಇರಾಕ್, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
*2007ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 840,000 ಪಕ್ಷಿಗಳು ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದವು, ಅದರಲ್ಲಿ 198,000 ನಳಬನ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಜನವರಿ 5, 2008ರಂದು,  85 ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಕ್ಷಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು  900,000 ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿತು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 450,000 ನಳಬನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಹೊಸನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಕ್ರಾಮಕ ಜಾತಿಯ ಜಲಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು.
* ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲಜ ಗಂಟೆಪುಷ್ಟಸಸ್ಯಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಕ್ಷಾರ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

;ನಳಬನ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮ

*ನಳಬನ ದ್ವೀಪವು ಚಿಲಿಕ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಅಧಿಸೂಚಿತವಾದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ಕ್ಲಿನ್ನಭೂಮಿಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಳಬನ ಎಂದರೆ *ಒಂದು ಕಳೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ದ್ವೀಪ*  ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು . ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಲಾವೃತವಾಗುತ್ತದೆ. 
*ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ತಗ್ಗಿದಂತೆ, ಸರೋವರದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ತಗ್ಗಿ ದ್ವೀಪವು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಮಣ್ಣುಚಪ್ಪಟೆ(ಮಡ್ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್) ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಿಂಡುಹಿಂಡಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ನಳಬನವು 1987ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1973ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
*ಬಿಳಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮುದ್ರ ಗಿಡುಗ, ಪರದೇಶಿ ಹದ್ದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಿಣಿ ಹದ್ದುಗಳು, ಚಿಕ್ಕ ಡೇಗೆ, ಕೆಸರು ಬೇಟೆಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬೇಟೆಯ ಪಕ್ಷಿಯೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ವಿದೇಶಿ ಡೇಗೆಗಳು, ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು.
*ಹಲವಾರು ಗಿಡ್ಡಕಾಲಿನ ದಡದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸರೋವರದ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳ ಬದಲಾಗುವ ತೀರಗಳ ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯಗುಂಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ಲೋವರ್ ಗಳು, ಕೊರಳಪಟ್ಟಿಯಿರುವ ಪ್ರ್ಯಾಟಿಂಕೋಲ್, ರಫ್, ಡುನ್ಲಿನ್, ಸ್ನೈಪ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್ ಗಳು ಇವೆ. ಲಾರ್ಕ್ ಗಳು, ವ್ಯಾಗ್ ಟೈಲ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್ ವಿಂಗ್ ಗಳು ಸಹ ಮಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.  ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲುವುದು ನೀಳ ಕಾಲ್ಗಳ ಅವೋಸೆಟ್ ಗಳು, ಸ್ಟಿಲ್ಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಡ್ವಿಟ್ ಗಳು.
*ಎತ್ತರದ ಸಸ್ಯಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜವುಗುಕೋಳಿಗಳು, ಕಪ್ಪುನೀರುಕೋಳಿಗಳು, ಮತ್ತು ಜಕನಾಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಸರೋವರ ಬಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಬಕಗಳು ತೀರದಗುಂಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೊಡನೆ  ಜಾಲಗಾರಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರೋಲರ್ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಪುಟ್ಟ ಕಾರ್ಮೊರಾಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಅಡ್ಡಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು,
*ಬ್ರಾಹ್ಮಿಣಿ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಹಿಂಡುಗಳು, ಹಾಗೂ ಶೊವೆಲರ್ ಗಳು, ಪಿನ್ ಟೈಲ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಗಾಡ್ವಾಲ್, ಟಿಯಲ್ಗಳು, ಪೋಚರ್ಡ್ ಗಳು, ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಪ್ಪುನೀರುಕೋಳಿಗಳು, ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.
*ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ-ಕೊಕ್ಕಿನ ಟೆರ್ನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಟೆರ್ನ್ ಗಳ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ವಸಾಹತುಗಳು ನಳಬನ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.  2002ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನದಿಯ ಟೆರ್ನ್ ನ 540 ಗೂಡುಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಇದು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ವಸಾಹತಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಗದ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುವ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಮಡುವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.

*ಶೀಶೆಮೂಗಿನ ಡಾಲ್ಫನ್ ಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಿಂಡೂ ಸಹ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಈ ಖಾರಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತದೆ.
*ಕೆಲವು ಇರ್ರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳು ಒಳಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 2000ದಲ್ಲಿ ಶತಪದದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜಲಮುಖವನ್ನು ತೆರೆದಾದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳು ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿತವಾಗಿವೆ.
*2004ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ತಿಮಿಂಗಲ ಮತ್ತು ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಇರ್ರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ಈ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣಗಳು ತೇಲುವ ಗಿಲ್ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಕ್ ಲೈನ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳು ಎಂದೂ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ದೋಣಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಇವು ಸಾಯುವುದು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅಯೇಯಾವಡಿ ನದಿಯ ಮೇಲುಹರಿವಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರ್ರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ನೆಟ್ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

## ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
***ನಳಬನ್ ದ್ವೀಪ:** 15&nbsp;ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ2 ನಳಬನ್ ದ್ವೀಪವು ಈ ಮಡುವಿನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ರಾಮ್ಸಾರ್ ಸೂಚಿತ ಗದ್ದೆಗಳ(ಕ್ಲಿನ್ನಭೂಮಿಗಳ) ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮವೆಂದು ವನ್ಯಜೀವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1973ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಉದ್ಯಾನದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ವಲಸೆ ಬರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 
*ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವು ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ತಗ್ಗಿದಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 225 ವಿಧದ ಮೀನುಗಳಿವೆ, ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಧದ ಫೈಟೋಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಗಳು, ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಜಲಸಸ್ಯಗಳು ಇವೆ ಹಾಗೂ ಜಲಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲದ 350ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಇದು ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. 
*ಇಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವುದು ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಗೆರಸೆ, ಪಾರಿಕುಡ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ತೀರಗಳು. ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪಕ್ಷಿವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗಾಳ ಹಾಕಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

## ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
### **ಪುರಿ:**
ಈ ಪುಣ್ಯನಗರಿಯು ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರತೀರ; ಈ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅಮೋಫವಾದ ಸೂರ್ಯೋದು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧವಾಗಿಸುವ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅನುಭವ. ಚಿಲಿಕ ಮಡುವಿಗೆ ನೀಡದೆ ಕೇವಲ ಪುರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

### **ನಿರ್ಮಲ್ ಝರ್ ಜಲಪಾತ:**
ನಿಮ್ಮ ಪಿಕ್ ನಿಕ್ ಟೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದೇ ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಣ. ಈ ಸುಂದರವಾದ ಜಲಪಾತವು ಚಿಲಿಕ ಮಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

### **ಸತ್ಪಾದ:**
ಇದು ಚಿಲಿಕ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಿಯಿಂದು ಸುಮಾರು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಡುವುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ನಿಸರ್ಗಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಒಂದು ರಮಣೀಯವಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

## ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
*ಮುಕ್ತವಾದ ಸ್ವಚ್ಛಂದದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗುವಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲಗಳು ಈ ಸರೋವರವು ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲು ಅನುವಾದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಜನಾಕರ್ಷಕವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಜಾಗೃತವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರೋವರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ:
* **ರಂಬಾ ಕೊಲ್ಲಿ** ಯು ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ:
** '''*ಬೆಕಾನ್ ದ್ವೀಪ* **,ಶಿಲ್ಪವಿನ್ಯಾಸಯುತ ಶಂಖಾಕೃತಿಯ ಕಂಬ(ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೀಪವನ್ನು ಇಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ); ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಸ್ನಾಡ್ ಗ್ರ್ಯಾಸ್ ಎಂಬ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯವರು ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂದಿನ ಗಂಜಾಂನ ಕಲೆಕ್ಟರ್; ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವುದು ಘಂಟಶಿಲಾ ಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿಯ ರಂಭಾಕೊಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ. ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಲರಾಶಿಯು ನಯನಮನೋಹರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ.
** ***ಬ್ರೇಕ್ ಫಾಸ್ಟ್ ದ್ವೀಪ* **, ಪಿಯರ್  ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, "ಸಂಕುಡ ದ್ವೀಪ" ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ರಾಜನು ಕಟ್ಟಿದ ಬಂಗಲೆಯ ಶಿಥಿಲವಾದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಗಿಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಹಸಿರಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
** ***ಮಧುಚಂದ್ರ ದ್ವೀಪ* **, ರಂಭಾ ಜೆಟ್ಟಿಯಿಂದ  ದೂರ, ಬಾರ್ಕುಡ ದ್ವೀಪವೆಂಬಹೆಸರೂ ಇದೆ, ತಿಳಿಯಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಯಾದ ಪಾದರಹಿತ (4}ಹಲ್ಲಿಗೂ ಇದು ಹೆಸರುವಾಸಿ.
* **ಸೊಮೋಲೋ ಮತ್ತು ಡಂಕುಡಿ ದ್ವೀಪಗಳು**, ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದೆ; ಮನೋಹರವಾದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಿ ಉಳಿದ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟದ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ; ಸಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇ.
* **ಪಕ್ಷಿಗಳ ದ್ವೀಪ**, ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ  ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ, ಚಾಚಿಕಾಣುವ ಬಂಡೆಗಳಿವೆ; ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಫಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇವುಗಳು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣ ಬಳೆದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಬಹಳ ವಿಧದ ಪಾಚಿಗಳು, ಕೆಲವು ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೂವ್ ಜಾತಿಯ ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು.
* **ಪಾರಿಕುಡ್**  ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ಗಾರ್ಹ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾಣವು ನಿಸರ್ಗಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗ; ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿವರ್ಗದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಲೋಕವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.
* **ಕಾಳಿಜೈ ದೇವಸ್ಥಾನ**  ಒಂದು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು  ಕಾಳಿಜೈ ಮಾತೆಯ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಸುತ್ತಲೂ ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣದ ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಚಿಲ್ಕದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮಡುವನ್ನು ಆಳುವ ದೇವತೆಯೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
* **ಶತಪದ**  ಗ್ರಾಮ, ಹೊಸ ಜಲಮುಖಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಇಲ್ಲಿಂದ ಸರೋವರದ ಸುಂದರ ನೋಟವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೂರಾರು ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸರೋವರದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತವೆ.
* **ಬಾರುಂಕುಡ**, ಮಗರ್ಮುಖ್ ಬಳಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ; ಸರೋವರದ ಜಲಮುಖ; ವರುಣದೇವನ ದೇಗುಲವೊಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
* **ನಬಗ್ರಹ**  ಹೊರ ಕಾಲುವೆಯ ಗುಂಟ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪುರಾತನ ದೇವತಾವಿಗ್ರಹ.
* **ಚೌರ್ಬಾರ್ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನ** ವು ಹೊರಕಾಲುವೆಯ ಗುಂಟ ಇರುವ ಆಲುಪಟ್ನ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.
* **ಮಾಣಿಕ್ಪಟ್ನ**, ಹೊರಕಾಲುವೆಯ ಬಳಿಯ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೂರದ ಪೂರ್ವದೇಶಗಳೊಡನೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುವಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಬಂದರು ಇದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಯಿದೆ; ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಭುವನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿ ಇದ್ದು ಅದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು  ತಿಮಿಂಗಲದ ದವಡೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
* **ಸ್ಯಾಂಡ್-ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಮೌತ್ ಆಫ್ ದ ಲೇಕ್'''  ಒಂದು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾದ,   ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ತೆರವಾಗಿರುವ ತೀರ; ಇದು ಮರಳಿನ ತಡಿಯಗಲಕ್ಕೂ ಇದ್ದು ಸರೋವರವನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

## ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗ
*ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 5ರಲ್ಲಿ ಹಾದು ಕೋಲ್ಕಟಾ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಗಳ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವತಟದಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ಪಾರ ಪಟ್ಟಣವು ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೂಲಕ ಪುರಿ ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೂರವಿದೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಭುವನೇಶ್ವರದಿಂದ  ದೂರವಿದೆ; ಭುವನೇಶ್ವರವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.
*ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ರೈಲ್ವೇಯ ಒಂದು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ರೈಲ್ವೇ ಮಾರ್ಗವು ಕೋಲ್ಕಟಾದಿಂದು ಆರಂಭವಾಗಿ ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮತೀರದ ಗುಂಟ ಸಾಗಿ, ಬಾಲುಗಾಂವ್, ಚಿಲಿಕ ಮತ್ತು ರಂಭಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
*OTDC ಅತಿಥಿಗೃಹಗಳು ಬಾರ್ಕುಲ್, ರಂಭಾ, ಶತಪದಗಳಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು & ಬಾಲುಗಾಂವ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೊಟೆಲ್ ಗಳಿವೆ. ನಳಬನ ಪಕ್ಷಿ ಆಶ್ರಯಧಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಯಸುವರು ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಈ ಪ್ರವೇಶ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶ/ನಿರ್ಗಮನ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ತಪಾಸಣಾ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವಾಗ ಕೇಳಿದರೆ ಆವಾಗ ತೋರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

## ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ

File:DerrisPinnata.jpg|ಪೊಂಗಾಮಿಯಾ ಪಿನ್ನಾಟಾ (ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ)- ಒಂದು ಹೂಬಿಡುವ ಕಾಂಡ
File:Sanderlings Im IMG 9382.jpg|ಸ್ಯಾಂಡರ್ಲಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಲಿಡ್ರಿಸ್ ಆಲ್ಬ
File:Terek Sandpiper I IMG 9379.jpg|ಟೆರೆಕ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್ ಝೀನಸ್ ಸಿನೆರಿಯಸ್
File:Kentish plover I2 IMG 9384.jpg|ಕೆಂಟಿಷ್ ಪ್ಲೋವರ್ (ಷಾರಾಡ್ರಿಯಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿನಸ್)
File:Black tailed Goodwit at Chilika I5 IMG 9350.jpg|ಕಪ್ಪು-ಬಾಲದ ಗುಡ್ವಿಟ್ ಲಿಮೋಸಾ ಲಿಮೋಸ
File:Pied Kingfisher at Chilika I IMG 9396.jpg|ಪೈಡ್ ಜಲಗಾರಪಕ್ಷಿ (ಸೆರೈಲ್ ರೂಡಿಸ್)
File:FalcoPeregrinusBabylonicusGould.jpg|ಡೇಗೆ
File:CorroboreeSeaEagle.jpg|ಬಿಳಿಯ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮುದ್ರ ಗಿಡುಗ
File:GreenSeaTurtle-2.jpg|ಹಸಿರು ಸಮುದ್ರಕೂರ್ಮ
File:Dugong Marsa Alam.jpg|ಡ್ಯುಗಾಂಗ್
File:Anguidae.jpg|ಪಾದಹೀನ ಹಲ್ಲಿ
File:Prionailurus viverrinus 1.jpg|ಬೆಸ್ತಮೀನು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* ಇರ್ರವಡ್ಡಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ (ಹಂದಿಮೀನು)— ಭಾರತ 
* ಚಿಲ್ಕ ಸರೋವರ ಪ್ರವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ
* ಹೊಸ ಜಲಮುಖದ ತೆರೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಲಿಕ ಮಡುವಿನ IRS 1D LISS III ಬಿಂಬ. 
* ಚಿತ್ರ 1 ಚಿಲಿಕ ಮಡುವಿನ ಜಲಾನಯನ
* ಈ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು
* ಚಿಲಿಕದ ಪಕ್ಷಿಗಳು

ವರ್ಗ:ಒಡಿಶಾದ ಸರೋವರಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರಕೊಲ್ಲಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮಗಳು
ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ