ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್

:*ಅವರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ, ಕೆಳಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿ.*

**ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್**  ( *ಕಾಜಿ ನೊಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್* ) (25 ಮೇ 1899–27 ಆಗಸ್ಟ್ 1976) ಇವರೊಬ್ಬ  ಬೆಂಗಾಳಿ ಕವಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಉಗ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ವಿರುದ್ದ ಮತ್ತು ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರುವ ತತ್ವದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು.ಅವರೊಬ್ಬ ದಿಟ್ಟ ಹೋರಾಟದ ಕವಿ ಹೃದಯದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಾದ *ಬಿದ್ರೊಹಿ ಕೊಬಿ*  (ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿ) ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಬರೆಹದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಬಡ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಜ್ರುಲ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಮಸೀದೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯುಸಿಯೆನ್ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಘೋಷಕನಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ರಂಗ ತರಬೇತಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ,ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತುಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ನಜ್ರುಲ್ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ನೆಲೆಯಾದರು.(ಆವಾಗ ಇದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಆಗಿತ್ತು) ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ ವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಕವಿ-ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಭೋದಿಸಿದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಬಿದ್ರೊಹಿ"(ದಿ ರೆಬೆಲ್)ಮತ್ತು "ಭಂಗಾರ್ ಗಾನ್ (ದಿ ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್-ವಿನಾಶದ ಹಾಡು)ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರದೇ ಆದ ಪ್ರಕಟನೆ "ಧೂಮಕೇತು" (ದಿ ಕಾಮೆಟ್)ಅವರ ನೆರವಿಗಿದ್ದವು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಭಾವೋದ್ರೇಕಿತ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಅಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ "ರಾಜ್ಬಂದಿರ್ ಜಬನ್ಬಂದಿ" (ಡಿಪೊಜಿಶನ್ ಆಫ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಪ್ರಿಜನರ್) ಎಂಬ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಬಹುಜನರ ಶೋಷಣೆ-ಬವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಬರೆಹಗಳು ಪ್ರೀತಿ,ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿವೆ;ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ ಮತಾಂಧತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅವಲ್ಲದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನೂ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಜ್ರುಲ್ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು,ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ನೂತನವಾಗಿ ಬೆಂಗಾಳಿ ಘಜಲ್ ಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ 4,000 ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.(ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೊಫೊನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳೂ  ಸೇರಿವೆ)ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನಜ್ರುಲ್ ಗೀತಿ (ನಜ್ರುಲ್ ಹಾಡುಗಳು)ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ,ಅವು ಇಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ 43 ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನಾಮಿಕ ಖಾಯಿಲೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಳಲಿದಾಗ ಅದರಿಂದ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದವು. ಅದನ್ನು ಬಹುತೇಕರು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಷ ಉಣಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂಟಿ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ ನಜ್ರುಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು 1972 ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಢಾಕಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಯಿತು.

## ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಬುರ್ದ್ವಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚುರುಲಿಯಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.(ಅದೀಗ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.)  ಅವರು ಪ್ರಬಲ ತಾಲುಕುಬಾರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕುಂಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂರುಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ತಂದೆ ಕಾಜಿ ಫಕೀರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಒಬ್ಬ ಇಮಾಮ್ ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಸೀದೆಯ ಅಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ತಾಯಿ ಜಿಂದಾ ಖಾತುನ. ನಜ್ರುಲ್ ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಕಾಜಿ ಆಲಿ ಹುಸೇನ್ ಹಾಗು ಉಮ್ಮೆ ಕುಲ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಸೋದರಿ ಇದ್ದರು.  ಅವರನ್ನು *ದುಃಖು ಮಿಯಾ*  (ವಿಷಾದದ ಮನುಷ್ಯ) ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ನಜ್ರುಲ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಸೀದೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆ *ಮಕ್ತಬ್ * ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುರಾನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು  ಅಲ್ಲದೇ ಗದ್ಯದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ 1908 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಎಳೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಸೀದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಅದರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ನಂತರ ಮುಜೆಯಿನ್ ಆಗಿ ಮಸೀದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅಥಾನ್ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಕರೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಜನಪದ ನಾಟಕ ರಂಗದೆಡೆಗಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ನಜ್ರುಲ *ಲೆಟೊ * ಅಂದರೆ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳ (ಸಂಚಾರಿ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು).ಇದನ್ನು ಅವರ ಸಂಭಂಧಿ ಬಜ್ಲೆ ಕರೀಮ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅದರೊಂದಿಗೇ ಹಾಡು-ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. 
ಆಗಿನ 49 ನೆಯ ಬೆಂಗಾಲ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿನ ಕಂಟೋನ್ ಮೆಂಟ್ ಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಆಗಾಗ ಅಂತಹ ಯುದ್ದ ಸಂದರ್ಭದ ಕ್ರಿಯಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸದಿದ್ದರೂ ಅವರು *ಹವಿಲ್ದಾರ್*, ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು.ತಮ್ಮ ಬಟಾಲಿಯನ್ ಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಮಾಸ್ಟರ್.ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು "ಬಾಂಗಿಯಾ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಿತಿ"ಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾದರು.(ಬೆಂಗಾಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲಿಟರರಿ ಸೊಸೈಟಿ")ಅಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ 32 ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ "ಬಂಧನ್-ಹರಾ"(ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ)ಯನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ನಂತರ ಸತತ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದರು.

ನಾನು ಉಸಿರು ಬಿಡಲಾಗದ ದುಃಖವೆನಿಸಿದ್ದೇನೆ, 
ಮೊದಲ ಹಸ್ತ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ನಡುಕ ಉಂಟು ಮಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ, 
ನಾನು ಅವಳ ಮೊದಲ ಮುತ್ತಿನ ಮೆದು ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದೇನೆ.  
ನಾನು ಅವಳ ನೋಟದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ಮುಸುಕಿನಲ್ಲಿನ ಗೋಚರತೆ ನನಗಾಗಿದೆ. 
ನಾನು ಅವಳ ನಿರಂತರ ರಹಸ್ಯವಾದ ನೋಟವ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ...
...
ನಾನು ಭೂಮಿಯ ಎದೆಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಂತಿದ್ದೇನೆ, 
ನಾನು ಅರಣ್ಯದೊಳಗಿನ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಾಗಿದ್ದೇನೆ, 
ನಾನು ನರಕದ ಹುಚ್ಚು ಹೊಳೆಯಂತೆ ಕೋಪಾವಿಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ! 
ನಾನು ಈ ಗುಡುಗು-ಮಿಂಚಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, 
ನಾನು ಈ ಜಿಪುಣತನ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿಸುವೆನು, 
ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಭೂಕಂಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲೆನು! “(8 ನೆಯ ಪದ್ಯದ ನುಡಿ)”

ನಾನು ಸಾವಿರದ ನಿರಂತರ,ಚಿರನೂತನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, 
ನಾನು ವಿಶ್ವಗಿಂತಲೂ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಲೆ ಎತ್ತಬಲ್ಲೆನು, 
ಎತ್ತರ,ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮೇಲೇರುತ್ತೇನೆ! “(ಕೊನೆಯ ನುಡಿ)”(*ಕಬೀರ್ ಚೌಧರಿಯವರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ* )

"ಬಿಜ್ಲಿ" (*ಸಿಡಿಲು * )ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.-ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲ ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಾನೂನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಅವರನ್ನು 1923 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ಅಲಿಪೂರ್ ಜೈಲಿನಿಂದ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಹೂಗ್ಲಿ ಜೈಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಜೈಲು ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ದುರ್ವರ್ತನೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ ಧೋರಣೆ ಖಂಡಿಸಿ 40-ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಉಪವಾಸ ಬಿಟ್ಟರು,ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಸುದೀರ್ಘ ಬಂಧನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕವಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು. ನಜ್ರುಲ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ್ನೂ ಟೀಕಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ದ ಜನರನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಬೆಂಗಾಲ್ ರಾಜ್ಯ ಘಟಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.
 
ಅಸಹನೀಯ ಹೋರಾಟಗಳು,ಆದರೂ ನಾನೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡಾಯಗಾರ,
ನಾನು ನನಗೆ ಬಿಡುವು ದೊರೆತಾಗ ಶಾಂತವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಈ ಮುಕ್ತ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಮುಕ್ತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತರ ನರಳುವ ಧ್ವನಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ.
ಯಾವಾಗ ಯುದ್ದ ಭೂಮಿಗಳು ಈ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಕಲೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತವೆಯೋ 
ಈ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಲಿದ್ದೇನೆ ನಾನು ಶಾಂತವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲೇ
ಈ ಬೃಹತ್ ಬಂಡಾಯಗಾರ. ನಜ್ರುಲ್ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರ *ದರಿದ್ರೊ*  (ನೋವು ಅಥವಾ ಬಡತನ)ಕವನ ದಿಂದ:
 
ಓ ಬಡತನವೇ, ದೇವರು ಅವಸರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ದೊಡ್ಡವನನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
ದೇವರು ನನ್ನನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತ್ ನಂತೆಯೇ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
ಆತನ ಸಿಂಹಾಸನ ಪೀಠದ ಮೂಲಕ. ದೇವರು ನನಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ 
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ದೇವರಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ 
ನನ್ನ ದಿವಾಳಿಯಾದ,ಬರಿಗಣ್ಣುಗಳು ಹರಿತ ನಾಲಿಗೆ. 
ನಿನ್ನ ಶಾಪವು ನನ್ನ ವಯೊಲಿನ್ ನನ್ನು ಕತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ... 
ನಾನು ನಿನಗೆ ಓ ಸಂತನೇ ಭಯಾನಕ ಜ್ವಾಲೆಯೇ 
ನನ್ನ ಸ್ವರ್ಗದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
ಓ ನನ್ನ ಮಗುವೇ ನನ್ನ ಮುದ್ದೇ 
ನಾನು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಒಂದು ಹನಿ ಹಾಲನ್ನೂ ನೀಡಲಾರೆ 
ನನಗೇ ನನ್ನ ನಾನೇ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ. 
ಬಡತನವು ನನ್ನ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತದೆ. 
ನಾನು,ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಗು ಕೂಡಾ. 
ಯಾರು ಕೊಳಲೂದುತ್ತಾರೆ?

ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರ ಪ್ರಕಾರ ಅವರೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ನಾಜೂಕಿನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಜ್ರುಲ್ ಬೆಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಘಜಲ್ ಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಹಾಗೂ ಉರ್ದೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾರವನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಕ ಹೊಯ್ದರು. ನಜ್ರುಲ್ ರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಅವರ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಯೂ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ನಜ್ರುಲ್ 1928 ರಲ್ಲಿ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರ,ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ಹೀಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ವೈಯ್ಸ್ ನ ಗ್ರಾಮ್ ಫೋನ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಬರೆದ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ದಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯವರಿಗೆ ಸಮಾನವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಇನ್ನುಳಿದವರಂತೆ ಕೇವಲ ಬಂಡಾಯಗಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.)

ಅವರ ಕಾವ್ಯವು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅನುಭವವು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಂಧವು ಒಂದು ಲಿಂಗಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನಾ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ:

ಮನುಷ್ಯ ಉರಿಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ,ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಆ ದಿನವನ್ನು ಆತ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ; 
ಸ್ತ್ರೀ ಎಂದರೆ ಶಾಂತ ರಾತ್ರಿ,ಸಂತೈಸುವ ತಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಮೋಡ.
ಮನುಷ್ಯ ಮರಭೂಮಿಯಂತಹ-ಬಾಯಾರಿಕೆ ತಂದರೆ;ಸ್ತ್ರೀ ಜೇನಿನ ಸಿಹಿ ಕುಡಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಾನೆ,ಸ್ತ್ರೀ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾಳೆ. 
ಮನುಷ್ಯ ಉಳುತ್ತಾನೆ,ಸ್ತ್ರೀ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ;ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ಚಿನ್ನದ ಭತ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಜ್ರುಲ್ ಪ್ರಕಾರ ವೇಶ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯೇ ಇವಳೇ ಎಂತಹದೇ ಉದಾತ್ತ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮೊಲೆಯೂಡಿಸಿದವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.ಅವಳೂ ಕೂಡಾ "ತಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು"ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ.ಇಂತವರು ಒಂದೇ ಸಮಾಜದಿಂದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಳಕಳಿಯು ನಜ್ರುಲ್ ರಲ್ಲಿತ್ತು. 

ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು, ವೇಶ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಾಯಿ?
ನಿನ್ನೆಡೆಗೆ ಯಾರು ಉಗಿಯುತ್ತಾರೆ?
ನೀನು ಯಾರೋ ಕೆಲವರಿಂದ ರಕ್ತ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿ
 ಸೀತೆ ಯಂತೆ ಪವಿತ್ರ.
....
ಅಪವಿತ್ರ ತಾಯಿಯ ಪುತ್ರ 'ಅಕ್ರಮ ಸಂತಾನ'
ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮಗನೂ ಅಪವಿತ್ರ ತಂದೆಯ ಮಗನೇ 
("ಬರಾಂಗಾನಾ" ("ವೇಶ್ಯೆ") ಸಜೆದ್ ಕಮಾಲ್ ರಿಂದ ಅನುವಾದ)

ನಜ್ರುಲ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಉತ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥಕರಾದವರು.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತದ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯು ಹಿಂದು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.*ಶಾಮ ಸಂಗೀತ್*,*ಭಜನ್ ಗಳು*  ಮತ್ತು *ಕೀರ್ತನ್ ಗಳು *,ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದು ಸಿದ್ದಾಂತ-ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದವು.

ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬರಲಿ. ಇದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂಗಮವಾಗಲಿ. ಅವರನ್ನು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೊಳಲಿನ ನಾದ ಆಲಿಸಲು ಬಿಡಿ. ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ನೊಂದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಹೃದಯಗಳು ಸಮನಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪಮಾನಕ್ಕೀಡಾದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಮನುಕುಲಕ್ಕೇ ನಾಚಿಕೆಗೇಡು,ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವಮಾನ! ಇಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಕಟ ಸ್ಥಿತಿ ಏರುತ್ತಾ ನಡೆದಿದೆ.

ನಜ್ರುಲ್ ಕಾವ್ಯವು ಶಕ್ತಿಯ ಭಾವಾವೇಶ ಮತ್ತು ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಆದಿ ರೂಪ ಶಕ್ತಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹಲವು *ಭಜನ್ ಗಳು*, *ಶ್ಯಾಮ್ ಸಂಗೀತ್*,*ಅಗಮಾನಿಸ್*  ಮತ್ತು *ಕೀರ್ತನೆಗಳ* ನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಶಿವ, ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವತೆಗಳ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ರ ಅನುರಾಗದ ಕುರಿತು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಲೇಖನ *ಹಿಂದು ಮುಸ್ಸಲ್ಮಾನ್*  ಇದು *ಗನಬಾನಿ*  ಯಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 192 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು-

"ನಾನು ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತೇನೆ ಆದರೆ (ಈ ಕೂದಲು,ತಲೆ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡ ಅಂದರೆ ಗದ್ದದ ಕೆಳಗೆ ಬಿಡುವುದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.)ಇದು ವ್ಜೈಯಕ್ತಿಕ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ." ಕೂದಲು ಬಿಡುವುದಷ್ಟೇ ಹಿಂದು ಧರ್ಮವಾಗಲಾರದು. ಇದು ಪಂಡಿತರ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ದಾಡಿ ಬಿಡುವುದೇ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅಲ್ಲ,ಇದು ಮೊಲ್ಲಾಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೂದಲೆಳೆಯುವ ಕೆಲಸ ಈ ಎರಡೂ ಕೂದಲಿನವರ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಕದನವು ಕೂಡಾ ಪಂಡಿತ್ ಮತ್ತು ಮೊಲ್ಲಾಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆಯೇ ಹೊರತು ಹಿಂದು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರವಾದಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ."ನಾನು ಹಿಂದುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ,ನಾನು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ,ನಾನು ಕ್ರಿಶ್ಚನರಿಗಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ." "ನಾನು ಇಡೀ ಮಾನವ ಕುಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ,ಬೆಳಕಿನಂತೆ" ಆದರೆ "ಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತರು "ಕೃಷ್ಣ ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ"ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್  (Sm)ಅನುಯಾಯಿಗಳು "ಮುಹಮ್ಮದ್  (Sm)ಕೇವಲ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಿಗಾಗಿ". ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅನುಯಾಯಿ ಕ್ರಿಸ್ತ್ ನಮಗಾಗಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ" ಕೃಷ್ಣಾ-ಮುಹಮ್ಮದ್-ಕ್ರಿಸ್ತ ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಸ್ತಿಯೇ ಎಲ್ಲ ತೊಂದರೆಗಳ ಮೂಲ ಬೇರಾಗಿದೆ. ಜನರು ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ ಜಗಳಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಅವರು ದನಕರುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಗಳಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಜ್ರುಲ್ ಮಾನವೀಯತೆಯ.ಕಟ್ಟಾ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.

## ನಂತರದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯ
ನಜ್ರುಲ್ 1933 ರಲ್ಲಿ "ಮಾಡೆರ್ನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಲಿಟರೇಚರ್"ಎಂಬ ಪ್ರಭಂದಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ಅವರು 1928 ಮತ್ತು 1935 ರ ನಡುವೆ 800 ಹಾಡುಗಳುಳ್ಳ 10 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು,ಅದರಲ್ಲಿ 600 ಹಾಡುಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ *ರಾಗಗಳ * ಆಧಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಬಹುತೇಕ 100 ಜನಪದ ಆಧಾರಿತ,ಇವು *ಕೀರ್ತನೆಗಳ * ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನವಾಗಿವೆ.ಕೆಲವು ಅಂದರೆ 30 ರಷ್ಟು ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದ ನಂತರ 1941 ರ ವರೆಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತರಾಗುವ ವರೆಗೂ ಸುಮಾರು.2,600 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ,ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಳೆದು ಹೋಗಿವೆ. ನಜ್ರುಲ್ ತಮ್ಮ ಕಲಾವಿದತನದ ಸಮಗ್ರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡರು.ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.ಕೇವಲ ತಮ್ಮದವುಗಳನ್ನೇ ಅಳವಡಿಸದೇ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರು.

ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ 1939 ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಅವರ ಸೊಂಟದ ಭಾಗ ನಿಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದರು, ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಶುಶ್ರೂಷೆಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರೆಹ-ಹಾಡುಗಳನ್ನು 400 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ, ಗ್ರಾಮ್ ಫೊನ್ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತೆ ಇಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು 1940 ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.ದಿನಪತ್ರಿಕೆ "ನಬ್ ಯುಗ್"ಕ್ಕಾಗಿ (ನವಯುಗ)ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾದರು.ಇದನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬೆಂಗಾಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎ.ಕೆ ಫಜ್ಲುಲ್ ಹಕ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಪರೀಕ್ಷೆ ನಂತರ ವೈದ್ಯರು ಇವರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಆರೈಕೆ ದೊರಕಿಲ್ಲ ಎಂದರು.ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿನ ಡಾ.ಹಾನ್ಸ್ ಹಾಫ್ ಓರ್ವ ನರರೋಗ ತಜ್ಞರು ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಿ ನಜ್ರುಲ್ ಪಿಕ್ಸ್ ರೋಗಕ್ಕೆ (ತೀವ್ರತರ ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದ ಸ್ಥಿತಿ)ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದೆಂದಾಗ ಅವರು 1953 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15 ರಂದು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದರು.

## ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ
ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯವು ಮನಕ್ಕೊಪ್ಪುವ ಶೈಲಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆಯಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಅವರು ಹಲವು ಭಾವಾನಾತ್ಮಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಯಾರ ಮುಲಾಜಿಗೋ ಬಲಿಯಾಗಿ ಬರೆದವರಲ್ಲ.ಅದನ್ನು ಯಾವತ್ತೂ ಅವರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೇ ಸವಾಲು ಹಾಕುವ ಅಂಶಗಳಿದ್ದರೂ ಅವರೊಳಗೊಬ್ಬ ವಿನಯವಂತ ಭಕ್ತ ಆ ದೇವರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ "ರಾಷ್ಟ್ರ ಕವಿ"ಎಂಬ ಸಮ್ಮಾನ ನೀಡಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರ್ಕಾರವು ಎಕುಶೆಯ್ ಪದಕವನ್ನು ನೀಡಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಢಾಕಾವು ಅವರಿಗೆ ಡಿ.ಲಿಟ್ಟ್ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಲಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರಾರ್ಥ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ನಜ್ರುಲ್ ಎಂಡೊಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ದತ್ತಿ ನಿಧಿಯು ಹಲವು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ತತ್ವಗಳ ನೆನಪಿಗೆ ಅವುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್ ನಜ್ರುಲ್ ಸೇನಾ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ
* ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ:-

## ಹೆಸರಾಂತ ನಜ್ರುಲ್ ಸಂಗೀತ ಹಾಡುಗಾರರು 
ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಜ್ರುಲ್ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಗಾಯಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ:-
1) ನಿಲುಫರ್ ಯಾಸ್ಮಿನ್ (ದಿವಂಗತ)
2) ಖೈರುಲ್ ಅನಮ್ ಶಕಿಲ್ 
3) ಅಂಜಲಿ ಮುಖರ್ಜೀ 
4) Mh ರಫಿ
5) ಫಿರೊಜಾ ಬೇಗಮ್ 
6) ಸಬಿಹಾ ಮಹಮುದ್ 
7) ಸುಜನಾ ಅನ್ಸಾರ್
8) ಫತೆಮಾ ತುಜ್ ಜೊಹ್ರಾ
9) ಕನಕ ಚಾಪಾ 
10) ಅನುಪ್ ಘೋಷಾಲ್ 
11) ಫೆರೊದಸ್ ಆರಾ 
12) ಶಾಹಿನ್ ಸಮದ್ 
13) ಮನೊಬೆಂದ್ರ ಮುಖರ್ಜೀ

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
*ಕರುಣಾಮಯ ಗೋಸ್ವಾಮಿi,*ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ*,(ನಜ್ರುಲ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್; ಢಾಕಾ, 1996)
*ರಫಿಕುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್,*ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್: ಎ ನಿವ್ ಆಂಥೊಲಾಜಿ*,(ಬಾಂಗ್ಲಾ ಅಕಾಡಮಿ ;ಢಾಕಾ,1990)
*ಬಸುಧಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, *ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್*, (ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್; ನಿವ್ ದೆಹಲಿ, 1968)
*ಅಬ್ದುಲ್ ಹಕೀಮ್,*ದಿ ಫಿಯರಿ ಲೈಯರೆ ಆಫ್  ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್*,(ಬಾಂಗ್ಲಾ ಅಕಾಡಮಿ, ಢಾಕಾ,1974)

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* ನಜ್ರುಲ್ ಕವಿತೆಗಳ ಗಾಯನ
* ಬಾಂಗ್ಲಾಪಿಡಿಯಾ:ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್, 
* ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಪುಟ
* ನಜ್ರುಲ್ ಗೀತಿ-ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ರ ಹಾಡುಗಳು 
* ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ 
* ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು  

ವರ್ಗ:೨೦ನೇ-ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲಿ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಬರಹಗಾರರು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲಿ ಗಾಯಕರು
ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶೀ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲಿ ಸಂಗೀತ
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು
ವರ್ಗ:ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೋಲ್ಕತಾದ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಬರ್ಧಮಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು
ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ
ವರ್ಗ:1910 ಮರಣ
ವರ್ಗ:ಹಿಸ್ಟಾರಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ
ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕೃತರು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲ್ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘಟನೆ
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಂತಿಗಳು