ಗೊಂಡರ ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ

೨೫೦px|thumb|right|alt=ಗೊಂಡರ ಮಹಿಳೆ|ಗೊಂಡರ ಮಹಿಳೆ
**ಗೊಂಡರ ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ** ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಗ್ಗಾಡಿ, ಮೆಘಾನೆ, ಭಟ್ಕಳ, ಶಿರಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರಾ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಭಕ್ತಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. 

## ಸಮುದಾಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಗೊಂಡರು ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಾಗವಳ್ಳಿ, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಕುಂಟುವಾಣಿ, ಹಲ್ಯಾಣೆ, ಭಟ್ಕಳ ಮತ್ತು ಶಿರಾಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು 
* ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು: ದೀಪಾವಳಿ, ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಹೋಳಿ, ಸುಗ್ಗಿ.
* ಸಮುದಾಯವು ದೇವತೆಗಳು, ದೈವಗಳು, ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
* ಹೋಳಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿ ಹಳಬು ನೃತ್ಯಗಳು ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತವೆ.  

## ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ 
೨೫೦px|thumb|right|alt=ಗೊಂಡರ ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ|ಗೊಂಡರ ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ
ಮಂಡಲ ಕುಣಿತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ಕೋಗ್ತಿ ಜಾತ್ರೆ*ಯಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
## ಮಂಡಲ ತಯಾರಿ 
* ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಅಥವಾ ನೆಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೊಂಬು (ಕಳಸ) ಇಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಹಿಂಗಾರ, ಕನಕಾಂಬರ ಹೂಗಳು, ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು, ಅರಿಶಿಣ, ಕುಂಕುಮ ಮುಂತಾದವು ಬಳಸಿ ಮಂಡಲ (ಗರಿ) ಚಿತ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಮಂಡಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೌಕಾಕಾರದ, ೨ ಅಡಿ ವ್ಯಾಸದ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಹಾವು ರೂಪದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
* ಮಂಡಲದ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಕಟ್ಟನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ತೆಂಗಿನ ಹಸಿರುಗರಿಗಳಿಂದ ಹಣೆಗಳನ್ನು ತೂಗಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಪೂಜೆ ಕ್ರಮಗಳು 
* ಪೂಜಾರಿಗಳು ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಧೂಪದೊಂದಿಗೆ ಕಳಸಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
* ಪೂಜೆ ಮೊದಲು ಊರಿನ ಮುಖ್ಯ ಗೊಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
* ಮಂಡಲ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಆಮಂತ್ರಣ ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ಮೂಲಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ನೃತ್ಯ ವಿಧಾನ 
* ನೃತ್ಯಗಾರರು ತಲೆಗೆ ಪೇಟ, ಎದೆಗೆ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಢಕ್ಕೆ, ಕಾಲಿಗೆ ಕಡಗ, ಮಡಿಪಂಚೆ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸರಪಳಿ, ಹೂ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ನೃತ್ಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮುಂಜಾನೆ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
* ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವವರು ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಸುತ್ತು ಕುಣಿಯುತ್ತ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. 
 
#### ಹಾಡುಗಳು 
ಮಂಡಲ ಕುಣಿತದ ವೇಳೆ ಹಾಡುವ ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳು:

ಕಂಕಣದಾ ಕೈಯಾ, ಮತಿಯಮ್ಮಾನಾss

ಕುಂಕುಮುದಾ ಕೊರಳ ದೇವಿಯಮ್ಮನಾs

ನಿನ್ನ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ಕರದಾಡಿದೆs

ವಾರೊಂದಾಗೇ ನೀವೆ ಬಂದಾವಾಗೇs

ಮೇಲ್ ವರ್ಗದೋರು ನೀವೇ ಕರಿಬೇಕೀಗಾs

ಕೀಳ್ ವರ್ಗದೋರಾ ಕರೆದು ಕಟುಬೇಕೀಗಾs

ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿಗೂ ಷಯಣ ಹೊಗುದಾದೀಗೇs

ನೋಡಿ ಗೆದ್ದೀಯಾಲಂಬಾ ತಳಮನಿಯ್ಯಾs

ಸುತ್ಯೆಳು ತೆಳಮನೀ ತಿರುಗಾದೀದೋS

ನಿಮ್ಮಾ ದಾಲೂಲೀಗೇ ಕರದಾಡೀರೊs

ನಮ್ಮs ಸತೀವೇಲೀಗೇ ಹೇಳಬೇಕೀಗಾs

ಬಿಕುಚಣ್ಣರಿಗೂ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಬೇಕೀಗಾs

ವಮತಾಗುದ್ದೂ ನೀವೇ ವಪುಬೇಕೀಗಾs

ಮೇಲುವರ್ಗದೋರಾs ಕರದಿಕೊ ಡುಬೇಕೀಗಾs

ಕಾಯೊಡದೀ ಕಯ್ಯಾಮುಗೀ ತೀನಂದ್ಯಾs

ಹೋಮಗಲ್ಲೀ ನೇಮ ಮಾಡುತೇ ನಂದಾs

ಹೋಗೊ ಡುದೇಹೂತೀ ಹಯ್ದುತೇನಂದ್ಯಾs

ನಿಮು ಕಾsತವುಲೂss ನಮುಗೆ ಆಗುಬೇಕಿಗಾs

ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿಗೂ ಪಯಣ ಹೋಗುದೀಗಾs

ನತಿಗೊಳೀಯಾಲಂಬ್ಯಾ ತಳಮನಿಯಾ

ಮಳ್ಗೆಗೊಳೀಯಾಲಂಬಾ ತಳಮನಿಯಾ

ಅವ್ರಲ್ಲರೂ ಈಗೇss ಕರುದಾಡರೇ

ಮಾಯ್ತಮ್ಮನಾsದsಯಾ ಧರ್ಮರಿಂದೇ

ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಗಾಗಿ ಪದ್ಯಗಳು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತವೆ. ನೃತ್ಯಗಾರರು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮರುರಚಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು 
* ನೃತ್ಯದ ವೇಳೆ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮನರಂಜಿಸುತ್ತವೆ.
* ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ: ಕಾಮನ ವೇಷಧಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿ.
* ವೇಷಧಾರಿಗಳು ಕಪ್ಪು ಶರ್ಟ್, ಕಪ್ಪು ಪೈಜಾಮ, ಉದ್ದವಾದ ಮೂಗು, ಗಡ್ಡವಿರುವ ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ಗಂಡು ನಟರು ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕಾಡ್ಯನಾಟಕದ ಕೋಲಬಲಿ ನೆನಪನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
* ಹಾಸ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು, ಹೆಣ್ಣು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.

## ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ 
* ಮಂಡಲ ಕುಣಿತವು ಸಮುದಾಯದ ಭಕ್ತಿ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.
* ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ನಾಗಮಂಡಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ.
* ನೃತ್ಯವು ಕೋಗ್ತಿ ಜಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶಿವರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
* ಮಂಡಲ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಢಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಆಚರಣೆ
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು