ಲಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನಿಯೇ

450|thumb|right|ಲಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನಿಯೇ
**ಲಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಿನಿಯೇ** ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ **ಶಿರುಯಿ ಕಶೋಂಗ್ ಟಿಮ್ರಾವೊನ್** ಅಥವಾ **ಶಿರುಯಿ ಲಿಲಿ**ಯು, ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರದ ಉಖ್ರುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರುಯಿ ಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಅಪರೂಪದ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧,೭೩೦– ೨, ೫೯೦ ಮೀಟರ್ (೫,೬೮೦– ೮,೫೦೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಯನ್ಮಾರ್, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶಿರುಯಿ ಗ್ರಾಮ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಚೊಯಿತಾರ್ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಿಹೈ ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ.

ನೆರಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಲಿಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು, ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಹಾಗೂ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಇದು ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಕಾಲೋಚಿತ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮೇ- ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದಾಗ ಅವು ಬಹು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

## ವಿವರಣೆ 
### ಹೂವು 
ಇದರ ಹೂವುಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೇ ೧೫ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೫ ರವರೆಗೆ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯದ ಎತ್ತರವು ೧- ೩ ಫೀಟ್(೦.೩೦- ೦.೯೧ ಮೀ) ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಗಿಡವು ಒಂದರಿಂದ ಏಳು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಸುಕಾದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಂತವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಸುಕಾದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹೊರಭಾಗವು ಕೆಂಪು- ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಹಳೆ ಆಕಾರದ ಹೂವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ನೇತಾಡುತ್ತವೆ.

### ಕೃಷಿ 
ಹೂವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಅವು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹ್ಯೂಮಸ್ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ನೇರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲ್ಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ೫ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಳದ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ, ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಕೃತಕ ಶಾಖವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಾದ ಅಥವಾ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಅವು ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೊರಗೆ ನೆಡಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಸ್ಯವು  ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ *ಉಖ್ರುಲ್*, ಆರ್ದ್ರ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ, ಶುಷ್ಕ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

#### ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯಗಳು
##### ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು
ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆದರೆ ಪರೋಕ್ಷ(ನೇರವಲ್ಲದ) ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಭಾಗಶಃ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಫಿಲ್ಟರ್ ಮಾಡಿದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನೇರವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಶಿರುಯಿ ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಹಾಗೂ ನೇರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಲಿ ಎಂಬ ಫಿಲವ ದೇವಿಯ ಮಗಳು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು. ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಬ್ಬರು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಜಿಗಿದು ಸತ್ತರು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೂವು ಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ಮೂರನೇ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹೂವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಶೋಂಗ್ ಟಿಮ್ರಾವೊನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ದಯೆ, ರಕ್ಷಣೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

### ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಂದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ 
ಜೀನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಕಿಂಗ್ಡನ್-ವಾರ್ಡ್‌ರವರು ಈ ಹೂವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು. ಜೀನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಕಿಂಗ್ಡನ್-ವಾರ್ಡ್‌ರವರು ಅವರು ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಮಣಿಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಉಖ್ರುಲ್‌ನಲ್ಲಿ "ಕಾಬ್ವೆಬ್ ಕಾಟೇಜ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಬಗ್ ಬಂಗಲೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳು ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಸಿರೋಯ್ ಲಿಲಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ನಂತರ ಫ್ರಾಂಕ್ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಆವಿಷ್ಕಾರವು ರಾಯಲ್ ಹಾರ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫ್ಲವರ್‌ನಿಂದ ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೂವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ, **ಸಿರೋಯಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ**ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶವು.೪೧ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಇದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಲಿಲ್ಲಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೩ ರಂದು, ಗೋವಾದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ **ಶಾಜಿನ್ ಜಿಂಕ್ಸ್**ರವರು ಈ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಶಿರೋಯಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅಪರೂಪದ ಹೂವಿನ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಿರುಯಿ ಲಿಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮೇ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಖ್ರುಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಮಣಿಪುರದ ಶಿರುಯಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯, ೨೦೧೫ ರಂದು *ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬಯೋ-ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್* ಈ ಸಿರೋಯಿ ಲಿಲಿಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸಲು ಬೇರೆಡೆ ನರ್ಸರಿಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ