ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬಾಗಳಿ

**ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ** (ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಬಾಗಳಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬಲ್ಗಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ.

## ನಿರ್ಮಾಣ 
ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಎರಡು ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ: ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ೯೮೭ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ ತೈಲಪ II (ಅಹವ ಮಲ್ಲ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. (ರಾಜವಂಶವನ್ನು ನಂತರ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ದುಗ್ಗಿಮಯ್ಯ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಿದರು.   ೧೦ ನೇ ಮತ್ತು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮೂವತ್ತಾರು ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ( *ದಾನಶಾಸನ*,  ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ) ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 

## ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Open_mantapa_%28hall%29_in_Kalleshvara_temple_at_Bagali.JPG/220px-Open_mantapa_%28hall%29_in_Kalleshvara_temple_at_Bagali.JPG|right|thumb| ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [ನಂದಿ (ಗೂಳಿ)ಗೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಅಲಂಕೃತ ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದ ನೋಟ]]
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Mantapa_facing_a_minor_shrine_in_the_Kalleshvara_Temple_at_Bagali.JPG/220px-Mantapa_facing_a_minor_shrine_in_the_Kalleshvara_Temple_at_Bagali.JPG|right|thumb| ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಮಂಟಪದ ನೋಟ
ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆಯು ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಶಿವನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗರ್ಭಗುಡಿ (ಕೋಶ ಅಥವಾ *ಗರ್ಭಗೃಹ* ), ಮುಖಮಂಟಪ (  *ಅಂತರಾಳ* ), ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣ ( *ಮಹಾ ಮಂಟಪ* ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ರಚನೆಗಳು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ ( *ಸಭಾಮಂಡಪ* ) ಐವತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತವಾದ  ತಿರುಗಿದ ಕಂಬಗಳು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರುವ ಸಭಾಂಗಣದೊಂದಿಗೆ ( *ಮುಖಮಂಡಪ* ) ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಟ ಸಭಾಂಗಣದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ (ಹಿಂದೂ ದೇವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ರೂಪ) ದೇವರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.   ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ದೇಗುಲದ ಸುತ್ತಲೂ ಎಂಟು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐವತ್ತು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ( *ಜಗತಿ ) ಬಾಲ್ಕನಿ ಆಸನವನ್ನು (ಕಕ್ಷಾಸನ* *)* ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂದಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದ ಬಾಗಿಲು ಮಾರ್ಗಗಳು (ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಶಿವನ ಸಹವರ್ತಿ ನಂದಿ) ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವಾರವನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಂತ್ಯದ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ), ಗಣೇಶ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಸೂರ್ಯ, ಅನಂತಶಯನ ( ವಿಷ್ಣು ಹಾವಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ದೇವರು), ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ( ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ರೂಪ) ಸೇರಿವೆ. 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Chelu_sundari_cp_Nataraj_kv.jpg/170px-Chelu_sundari_cp_Nataraj_kv.jpg|thumb| ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಂಬದ ತಳದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿದ *ಚೆಲು ಸುಂದರಿಯ* ಉಬ್ಬು

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Kalleshvara temple (987 AD) at Bagali 1.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಮಂಟಪದ ಹೊರಗೋಡೆ
ಚಿತ್ರ:View of Kalleshvara temple (987 AD) at Bagali.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೂರದಿಂದ ಒಂದು ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Hero stone (virgal) with Kannada inscription in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|೧೦ ನೇ - ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನದೊಂದಿಗೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದನ ಕಳ್ಳರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ
ಚಿತ್ರ:Entrance to closed mantapa from open mantapa in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ ( *ಸಭಾಮಂಟಪ* ) ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ( *ಮಹಾಮಂಟಪ* ) ಅಲಂಕೃತ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರ
ಚಿತ್ರ:Close up of lintel over mantapa entrance in Kalleshvara Temple at Bagali.jpg|ಬಾಗಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಂಟಪದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲಿನ ರೇಖೆಯ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ
ಚಿತ್ರ:Entrance to sanctum in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ಬಾಗಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಅಲಂಕೃತ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದ ಪ್ರವೇಶ
ಚಿತ್ರ:Old Kannada inscription (10th-11th century) in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦ ರಿಂದ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ
ಚಿತ್ರ:Open mantapa (hall) in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದ ನೋಟವು ಪೂರ್ವದ ದ್ವಾರವನ್ನು ನಿಕಟ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ನೋಡುತ್ತಿದೆ
ಚಿತ್ರ:Ornate door jamb in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ಬಾಗಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಬಾಗಿಲುಜಾಂಬ
ಚಿತ್ರ:Pillar base relief in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಬದ ಪೀಠದ ಪರಿಹಾರ
ಚಿತ್ರ:Pillar pedestal relief in the open hall in Kalleshvara temple at Bagali 2.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಬದ ಪೀಠದ ಪರಿಹಾರ
ಚಿತ್ರ:Pillar pedestal relief in the open hall in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತೆರೆದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಬದ ಪೀಠದ ಪರಿಹಾರ
ಚಿತ್ರ:Ornate entrance to closed mantapa in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಅಲಂಕೃತ ಪ್ರವೇಶ
ಚಿತ್ರ:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 2.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು
ಚಿತ್ರ:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು
ಚಿತ್ರ:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 3.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು
ಚಿತ್ರ:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 4.JPG|ಬಾಗಳಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* 
* Adam Hardy, Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries, Abhinav, 1995, New Delhi,  .
* 

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ