open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ನೌರು

**ನೌರು** ಗಣರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಶಾಂತಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಪುಟ್ಟ  ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಪುಟ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಅಲ್ಲದೆ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಂತಹ  ಪ್ರಪಂಚದ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರ. 
೨೧ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ನೌರುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧೩೫೦೦. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೌರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಸಾಹತಾಯಿತು. ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರ ನೌರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜಿಲಂಡ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ನೌರುವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಆ ಯುದ್ಧದ ತರುವಾಯ ನೌರು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನ ಜಂಟಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ನೌರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ನೌರು ಒಂದು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಶಿಲೆಯ ದ್ವೀಪ. ಸಾಗರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉದುರಿಸಿದ ಹಿಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಈ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ದರಿಂದ, ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯೇ ನೌರುವಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ದೇಶದ ಏಕೈಕ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಗೌರವಧನ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನೌರು ಕೆಲ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದುಂದುಮಾಡಿದ ನೌರು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪ ಬರಿದಾದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಇಂದು ಕನಿಷ್ಠ ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲೂ ಸರಕಾರದ ಬಳಿ ಹಣವಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು ಉತ್ಪನ್ನ ಹೊಂದಿದ್ದ ನೌರು ಈಗ ಬಡರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸಹಾಯಧನವೇ ನೌರುಗೆ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ಬೇರಾವುದೇ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಲ್ಲದ ನೌರು ಎಲ್ಲಾ ಅವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕೊಂಚ ತೆಂಗಿನ ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಇತರ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅವಿರತ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆಲವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯೂ ಭಾರಿ ಹೊಡೆತ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೌರು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ದುರಂತ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ವರ್ಗ:ಒಷ್ಯಾನಿಯ
ಚಾಮಲಾಪುರ

**ಚಾಮಲಾಪುರ** ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಗ್ಗಡದೇವನ ಕೋಟೆ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರು.

## ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ 
ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು "ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಕ"ದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬಹುದು.

## ಮಾರ್ಗ 
ಮೈಸೂರಿನ ಹುಣಸೂರು ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬೋಗಾದಿ ಕಡೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ಗದ್ದಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೆ ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿಲೋಮೀಟರು ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ, ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಹಾಲನಹಳ್ಳಿ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಸುಮಾರು ೫ ಕಿಲೋಮೀಟರು ಸಂಛರಿಸಿದರೆ ಚಾಮಲಾಪುರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

## ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ 
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಜಾಯಿಷಿ. ಆದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ನಾಗರೀಕರು, ಚಾಮಲಾಪುರದ ಜನರು, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ, ಸುತ್ತಲಿನ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಪರಿಸರ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಕಬಿನಿ ನದಿಗಳು ಸಹ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರಕ್ಕೂ ಹಾನಿಯಾಗಲಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ

**ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ** ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಒಂದು ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರ. ಸಮಭಾಜರೇಖೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೭o ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ ಈ ದೇಶದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪಗಳು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್
ನರಸಿಂಹ ಭಂಡಾರಿ

## **ನರಸಿಂಹ ಭಂಡಾರಿಯವರ ಕಿರು ಪರಿಚಯ** 
ತಂದೆ: ಸೀನ ಭಂಡಾರಿ, ತಾಯಿ: ರಾಧಮ್ಮ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು: ಶೃಂಗೇರಿ. ವಯಸ್ಸು :೫೪ (೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ). ಶಿಕ್ಷಣ:ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ. ವ್ರತ್ತಿ: ಪವರ್ ಟಿಲ್ಲರ್, ಪಂಪ್ ಸೆಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಇವರ ವಿಳಾಸ:- ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್, ಕೊಪ್ಪ ೫೭೭೧೨೬, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ.

## **ನರಸಿಂಹ ಭಂಡಾರಿಯವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು;** 
*೧. ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ಒಣಗಿಸುವ ಡ್ರೈಯರ್ ಗಳು ೫ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಡ್ರೈಯರ್ ಗಳು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ.  ಈ  ಡ್ರ್ಯೆಯರ್ ಗೆ ಇಂದು ಮ್ಯಾಮ್ ಕೋಸ್ ನಿಂದ ೫೦೦೦ ರೂ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
*೨. ಹಸಿ ಅಡಿಕೆ ಸುಲಿಯುವ ಯಂತ್ರ
*೩. ಒಣ ಅಡಿಕೆ ಸುಲಿಯುವ ಯಂತ್ರ
*೪. ಅಡಿಕೆ ಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಯಂತ್ರ
*೫. ಮಲ್ಟಿ ಪರ್ಪಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪಂಪ್, ೫ ತರಹದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದಾದಂತಹ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪಂಪ್
*೬. ಪವರ್ ಟಿಲ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಆಲ್ಟರ್ ನೇಟರ್ ಗಳು.
*೭. ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಇಂಧನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಬಹುದಾದಂತಹ ಹೈಡ್ರೋಪಂಪ್ ಗಳು.
*೮. ರೈತರಿಗೆ ಸುಲಭ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಒಂದು ಚಕ್ರದ ಕೈಗಾಡಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಕೈಗಾಡಿಗಳು.
*೯. ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಹಪ್ಪಳವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಯಂತ್ರ.
*೧೦. ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಕರೆಯಿಂದ ಕಾಳು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಯಂತ್ರ ೫ ಮಾಡೆಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. (ಸಾಂಬಾರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ರೂ.೫,೦೦೦ ಸಹಾಯ ಧನ ಲಭ್ಯ)
*೧೧. ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ದೋಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಲಘು ಏಣಿಗಳು ಕ್ರಷಿಕರಿಗಾಗಿ.
*೧೨. ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಣತೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಕ್ರಷಿ ಉಪಯೊಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು.
*೧೩. ಅಡಿಕೆ ಗೊನೆಯಿಂದ ಅಡಿಕೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಾಧನ.
 
## **ಲಭಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು** 
*೧. ಇವರಿಗೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನೋವೇಷನ್ ಪೌಂಡೇಷನ್ ನಿಂದ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
*೨. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಶೋಧಕರ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರೊಡನೆ ಬೇಟಿ.
*೩. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರಿನ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ಗ್ಯಾನ್ ಸೇಲ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
*೪. ಕಲಾ ಚೇತನ ಯುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಬೀಜಾಪುರ ಸುವರ್ಣ ಕನ್ನಡಿಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೭.
*೫. ಎಸ್ಸೆಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಜೀ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಸ್ತ ಜನರ ಆಯ್ಕೆಯ ಎಸ್ಸೆಲ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಶೋಧಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೭.

**ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ**

ವರ್ಗ:ಜನ
ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು
ಅಸ್ವಾಳ್

**ಅಸ್ವಾಳ್** ಎಂಬುದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಆ ಗ್ರಾಮದ ಪಿನ್ ಕೋಡ್ ೫೭೧೧೦೮ ಆಗಿದೆ.

## ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ
ಲೇಖಕ ಚದುರಂಗ ಅವರ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಹಸನಾದ ಬಾಳು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈಗ ಅಸ್ವಾಳ್ ಎಂದು ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

## ಸ್ಥಳದ ವಿವರ
ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಈ ಗ್ರಾಮ. ಮೈಸೂರಿನ ಬೋಗಾದಿ ಇಂದ ಗದ್ದಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ, ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

## ಇತರ ವಿವರಗಳು
ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಬೇಸಾಯವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ ಜೋಳ, ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ ಮತ್ತಿತರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಸರಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲ.
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜಿ.ಎಚ್.ಪಿ.ಎಸ್ ಉರ್ದು ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಇದು ೧೯೬೫ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಎಚ್.ಪಿ.ಎಸ್ ಉರ್ದು ಶಾಲೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. 

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ವನುವಾಟು

**ವನುವಾಟು** ಗಣರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಶಾಂತಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರ. ಈ ದ್ವೀಪಗುಚ್ಛವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ೧೭೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೨೧೮೯ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ವನುವಾಟುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨೨೧೦೦೦. ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲಾ. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವನುವಾಟುವಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನೆಲೆಸತೊಡಗಿದರು. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ವನುವಾಟು ಆಂಗ್ಲರ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚರ ಜಂಟಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ವನುವಾಟು ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ವನುವಾಟು ೮೩ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮೂಹ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ೨ರ ಮೇಲೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸ್ವಾಮಿತ್ವದ ದಾವೆ ಹೂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪಗಳೂ ಪರ್ವತಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅಥವಾ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ವನುವಾಟು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲೊಪೇವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿವೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಸ್ಫೋಟಗಳು ವನುವಾಟುವಿಗೆ ನಿರಂತರ ಆತಂಕದ ವಿಷಯ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಫೋಟ ೧೯೪೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ವನುವಾಟು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕೃಷಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ. ನಾಡಿನ ೬೫% ಜನತೆ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯೂ ವ್ಯಾಪಕ. ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕುಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಸ್ಫೋಟ, ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಸುನಾಮಿಗಳಂತಹ  ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕೋಪಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಅಂತರವಿರುವುದು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿಲ್ಲ. ಮೆಲಾನೇಷ್ಯನ್ ಜನಾಂಗದವರು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ವನುವಾಟುವಿನ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬಿಸ್ಲಾಮಾ. ಇವಲ್ಲದೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳೂ ನುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾಕರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತಾವಲಂಬಿಗಳು.

ವರ್ಗ:ಒಷ್ಯಾನಿಯದ ದೇಶಗಳು
ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಮರಾನ್

**ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಮರಾನ್**

## ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ನ, ’ಕ್ಯೂರೇಟರ್’ ಆಗಿ :
೧೮೭೪ ರಿಂದ ೧೯೦೮ ರವರೆಗೆ,  ೩೪ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಲಾಲ್ ಬಾಗ್  ಸಸ್ಯತೋಟದ ಕ್ಯೂರೇಟರ್ ಆಗಿ,  ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಮರಾನ್,  ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅನುಷ್ಥಾನ ಗೊಳಿಸಿದರು.  ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಣತರಾದ  ಕ್ಯಾಮರಾನ್,  ಲಂಡನ್  "ರಾಯಲ್ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್"  ನಲ್ಲಿ ತಾವು ಪಡೆದ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ,  ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ನ್ನು,  ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ,  ಅವನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಪಳಗಿಸಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಸ್ಯಗಳು,  ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೇಸಾಯಗೊಂಡವು.

## ಅನೇಕ ಹೊಸ ಹೊಸ ತರಕಾರಿ ತಳಿಗಳು, ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲುಗಳು :
೧೮೮೭-೮೮  ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮರಾನ್,  ಸೇಬಿನ ೧೭ ತಳಿಗಳನ್ನು ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ತರಿಸಿ, ಪಳಗಿಸಿ, ಅಭ್ಯಸಿಸಿದಾಗ,  "ರೋಮ್ ಬ್ಯೂಟಿ," ಎಂಬ ತಳಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವಮಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಸೇಬು,  ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದನ್ನು  ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪರಿವಾರದವರು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಮರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದಂತೆಲ್ಲಾ, ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ  ವರಮಾನ ದೊರೆಯಿತು.  ಸೇಬು ಅದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ತರುವ ಬೆಳೆಯಾಗಿತ್ತು. 

ಸೀಮೆಬದ್ನೇಕಾಯಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು, ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಬಗೆ, ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿದೆ.  ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇವಲ, ೩ ಸೀಮೆ ಬದ್ನೆಕಾಯಿಗಳನ್ನು  ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ತಂದು, ಅವನ್ನು ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.  ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೀಮೆಬದನೇಕಾಯಿ ಬೆಳೆ, ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಿ ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ರೈತರಿಗೆ ಇದರಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಆಗ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ವಿಚಿತ್ರ ಆಕಾರದ್ದು. ಕ್ಯಾಮರಾನ್ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ತರಕಾರಿಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕುದುರೆಯಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಗ್ರಾಮಾಂತರಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರೈತರಿಗೆ ಸೀಮೆ ಬದನೆಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಪುಕ್ಕಟೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟು,  ಅದರ ವ್ಯವಸಾಯಮಾದಲು ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಕೊಡುವ, ರುಚಿಕರ ತರಕಾರಿ, ಸರ್ವಋತು  ಸಫಲತ್ಯನ್ನು  ಕಂಡಿತು. ರೈತರ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯಿತು. ಇಂತಹ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ  ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಕ್ಯಾಮರಾನ್, ಸರ್ವಕಾಲಸ್ಮರಣೀಯರು.

೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ( ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ) ತೋಟಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದ ಈ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ,  "ಮೈಸೂರು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಪಿತಾಮಹ," ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

## ಹಣ್ಣುಗಳು :
ಬೆಂಗಳೂರು 'ಬ್ಲ್ಯೂ'ದ್ರಾಕ್ಷಿ,  ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇಬು- ’ರೋಮ್ ಬ್ಯೂಟಿ’.

## ತರಕಾರಿಗಳು :
ಎಲೆಕೋಸು, ಹೂಕೋಸು,  ನವಿಲುಕೋಸು,  ತಿಂಗಳ ಅವರೆ[ಫ್ರೆಂಚ್ ಬೀನ್ಸ್] ಕ್ಯಾರೆಟ್[ಗಜ್ಜರಿ] ಮೂಲಂಗಿ, ಲೆಟ್ಯೂಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು.

## ಚಳಿಗಾಲದ ವಿಶೇಷ ತರಕಾರಿಗಳು :
ಟರ್ನಿಪ್, ಲೆಟ್ಯೂಸ, ರುಬಾರ್ಬ್, ಸೆಲರಿ, ಸ್ಪಿನಾಚ್, ಬೀಟ್ ರೂತ್,  ಬಟಾಣಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

## ಬೇರೆ ವಾಣಿಜ್ಯಬೆಳೆಗಳು :
ಪ್ಯಾರಾರಬ್ಬರ್, ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆ,

ವರ್ಗ : ಕೃಷಿ, ಉಪವರ್ಗ : ತೋಟಗಾರಿಕೆ. 

-ಡಾ. ಎಸ್. ವಿ. ಹಿತ್ತಲಮನಿ. " ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು", ಸಂಪಾದಕರು : ಟೀ. ಆರ್. ಅನಂತರಾಮು.
ಕೃಂಬಿಗಲ್ ರಸ್ತೆ

'ಜಿ.ಎಚ್.ಕೃಂಬಿಗಲ್'' ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಟ್ಟ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆ. ಇದು, 'ಬೆಂಗಳೂರು ಲಾಲ್ ಬಾಗಿನ ದ್ವಾರ'ದ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಈ ರಸ್ತೆ, 'ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರ'ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, 'ಲಾಲ್ ಬಾಗ್' ಪ್ರಮುಖ ದ್ವಾರದಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿ, ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ 'ಮಾವಳ್ಳಿ ಟಿಫಿನ್ ರೂಮ್ಸ್' ಮುಂಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.'ಕೃಂಬಿಗಲ್', ಹಿಂದೆ, ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಕ್ಯೂರೇಟರ್ ಆಗಿದ್ದವರು. ಅನೇಕ ಹೊಸ ಹೊಸ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣು-ಹಂಪಲುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ವಿದೇಶದಿಂದ ತಂದು ಲಾಲ್ ಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು, ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಬೇಸಾಯಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಸೀಮೆಬದನೇಕಾಯಿ ತರಕಾರಿಯನ್ನು 'ಸಿಲೋನ್' ನಿಂದ ತಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೈತ ಬಾಂಧವರಿಗೆ  ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ  ವಿತರಣೆಮಾಡಿದ್ದರು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು
ಎಕ್ವಡಾರ್

**ಎಕ್ವಡಾರ್**, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ **ಎಕ್ವಡಾರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ** (), ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕದ ಒಂದು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಲಂಬಿಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪೆರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತ ಮಹಾಸಾಗರಗಳನ್ನು ಎಕ್ವಡಾರ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮಭಾಜ ರೇಖೆಯ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ecuador") ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಿಗಿರುವ ಈ ದೇಶವು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೆ ನೇಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ವಿಟೊ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಗುಅಯಖಿಲ್ ಆಗಿವೆ. ಖಂಡ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುಮಾರು ೯೬೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಯಾಲಪಗೊಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಕೂಡ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.

ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಎಕ್ವಡಾರ್
ಫಿನ್ನಿಶ್

ಫಿನ್ನಿಶ್, ಯುರೋಪ್

**ಫಿನ್ನಿಶ್** ಎಂಬ ಪದವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು:
* ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಜನರು.
* ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನ ಯುರಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಭಾಷೆ.
ಆನಂದ ಝುಂಜರವಾಡ

**ಆನಂದ ಝುಂಜರವಾಡ** ಇವರು ೧೯೫೨ ಜೂನ್ ೨೫ರಂದು ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ.ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ.
ಆದರೆ ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಇವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಪುರಸ್ಕಾರ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವಂತಿದೆ. ಕಾವ್ಯ ಸ್ರಷ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಭಾಷಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಿರ್ವಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಅತ್ಯವಷ್ಯವಾದುದೆ ಆಗಿದೆ.ಆದರೆ ಕಾವ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ನಾವು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ.ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಳಿನ ಒಟ್ಟೂ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಮಾಧ್ಯಮವು ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂಬುದು ಈ ಬಗೆಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಮಿಟುಗೊಲಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬುದ್ಧ ತನ್ನ ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮಾತಿನತ್ತ ನಮ್ಮ ಲಕ್ಷ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.ಆತ ಹೇಳುವಂತೆ ಜೀವನವು 
ದುಖಮಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಧರ್ಮದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ಒಪ್ಪಬಹುದಾಗಿದೆ.ಹಾಗೆ ಒಪ್ಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮವೆಂದರೇನು?ಅದರತ್ತ ಚಲಿಸುವ ಬಗೆ ಏನು?ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮವೆಂಬ ಮಹಾ ಪಥಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಯ್ದು ತಲುಪಿಸುವ ಕಿರುದಾರಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ನಾವು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪರಿಭಾವಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳು ಪರೊಕ್ಷವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚಿಂತನೆಗಲಾಗಿಯೂ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

## ಸಾಹಿತ್ಯ
೧.ಪದಗಳ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ (೧೯೭೪)
೨.ಖನನೋದ್ಯಮ (೧೯೮೦)
೩. ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಮನುಷ್ಯ (೧೯೮೪)
೪.ಶಬ್ದ-ಪ್ರಸಂಗ (೧೯೯೯)
೫.ಹಕ್ಕಿಯ ಹೆಗಲೇರಿ(ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟದಾಸರ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ನಾಟಕ)(೨೦೦೦)
೬.ದಿಂಡೀ ಮತ್ತು ದಾಂಡೀ (೨೦೦೨)
೭.ಗಂಡ ಭೇರುಂಡ (೨೦೦೭)
೮.ಪ್ರೇತ ಕಾ೦ಡ (ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನ) (೨೦೧೧)
## ಪುರಸ್ಕಾರ
೧.ಮುದ್ದಣ ಪುರಸ್ಕಾರ
೨.ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಪುರಸ್ಕಾರ
೩.ವರ್ಧಮಾನ ಪುರಸ್ಕಾರ
೪.ಪು.ತಿ.ನ. ಕಾವ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ
೫.ವಾರಂಬಳ್ಳಿ ಕಾವ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ
೬.ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಸನ್ಮಾನ
೭.ಆರ್ಯಭಟ ಬಹುಮಾನ

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆನಂದ ಝುಂಝರವಾಡ
ಹುನಗುಂದ

ಹುನಗುಂದ್ ಅಥವಾ **ಹುನಗುಂದ** ಇದು  ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಬಾಗಲಕೋಟ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ ಅಮ್ಮಿನಗಡ್, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ. ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ಬಸವಣ್ಣ ನಿಧನರಾದ ಕೂಡಲಸಂಗಮವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಐಹೋಳೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಡ್ಕಲ್ ಕೂಡ ಹುನಗುಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅಮ್ಮಿನಗಡ ಕರದಂಟು ಎಂಬ ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮ್ಮಿನಗಡ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕತೆ. 
left|thumb|ಇಲಕಲ್ ತಾಲೂಕು ರಚನೆಗೆ ಮೊದಲು ಹುನಗುಂದ ತಾಲೂಕು
left|thumb|ಇಳಕಲ್ ತಾಲೂಕು ರಚನೆಗೆ ಮೊದಲು ಹುನಗುಂದ ತಾಲೂಕು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಕ್ಷೆ
ಹುನಗುಂದ 16°04′N 76°03′E/16.07 °N 76.05 °E/ ಇದು ಸರಾಸರಿ ೫೩೧ ಮೀಟರ್ (೧೭೪೨ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. &nbsp;&nbsp;ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಣ್ಣು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಬಹಳ ಫಲವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ.

### ಹುನಗುಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು 
* ಐಹೊಳೆ
* ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು
* ಬಾದಾಮಿ
* ಬನಶಂಕರಿ
* ಕೂಡಲಸಂಗಮ
* ಬಿಜಾಪುರ

## ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
೨೦೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹುನಗುಂಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೮೦೩೫ ಆಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೧% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೯% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಹುನಗುಂದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೫೯.೫% ಗಿಂತ 64% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಃ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ೭೫% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು 53% ಆಗಿತ್ತು. ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ರಷ್ಟು ಜನರು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

## ಆರ್ಥಿಕತೆ 
ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಜೋಳ, ಜೊತೆಗೆ ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಬೆಳೆ.ಇಳಕಲ್ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಗ್ರಾನೈಟ್ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

## ಶಿಕ್ಷಣ. 
ಹುನಗುಂದ ಮತ್ತು ಇಳಕಲ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹುನಗುಂದ ವಿಜಯ ಮಹಾಂತೇಶ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೋ ವರ್ನಾಕ್ಯುಲರ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಇದೆ.

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ
* ಉಳವಿ
* ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ
* ತಂಗಡಗಿ
* ಕೂಡಲಸಂಗಮ
* ಮುದ್ದೆಬಿಹಾಲ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:Articles containing potentially dated statements from 2001
ವರ್ಗ:All articles containing potentially dated statements
ಎಸ್ಟೊನಿಯ

**ಎಸ್ಟೊನಿಯ**, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ **ಎಸ್ಟೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ** (; ಜರ್ಮನ್: *Estland*), ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್ನ ಒಂದು ದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಲಾಟ್ವಿಯ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಸ್ಟೊನಿಯ ಭೂಗಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂದ ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್ ಇಂದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಸ್ಟೊನಿಯ ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ನೇಟೊಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ.

ಎಸ್ಟೋನಿಯವು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. 1991ರಲ್ಲಿ ಎಸ್ಟೋನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದೀ ಗಣರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 57° 50' ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದಿಂದ 59° 75' ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ವರೆಗೂ 22° ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಿಂದ 28° 10' ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದ ವರೆಗೂ ಹರಡಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ ಖಾರಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ, ಪುರ್ವದಲ್ಲಿ ಪೈಪುಸ್ ಸರೋವರ, ಪ್ಸಾಫ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ  ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ರಾಜ್ಯ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದು. (ಉಳಿದೆರಡು ಲಿಥುವೇನಿಯ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯ.) ಪ್ರಧಾನ ಭೂ ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ 818 ದ್ವೀಪಗಳೂ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯವಾದವು ಸೆರ್ಯಿಮ (ಅಸೆóಲ್)  (163 ಚ.ಕಿಮೀ) ಹೀಯೂಮಾ (ಡೇಗೋ) (600 ಚ.ಕಿಮೀ), ಮುಹುಮಾ ಮತ್ತು ಮೊಮೊರ್ಸ್‌. ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 29,555 ಚ.ಕಿಮೀ ಗಳಿದ್ದುದು 1946ರ ಅನಂತರ 45,100 ಚ.ಕಿಮೀ ಆಯಿತು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ  ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸಮುದ್ರ ತೀರ ಅಧಿಕ ಉದ್ದವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.

ಈ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲೂ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಸಿಲ್ಯೂರಿಯನ್ ಕಾಲದ ಡೊಲೊಮೈಟ್ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು ಶಿಲೆಗಳೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಡಿವೊನಿಯನ್ ಕಾಲದ ಮರಳುಕಲ್ಲುಗಳೂ ಇವೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾಗಿ ಹಿಮಚಲನೆಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಂಚಯನಗಳುಂಟು. ಇವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಾಗಿವೆ.  ಹಿಮಚಲನೆಯಿಂದಾದ ಸರೋವರಗಳು ಸುಮಾರು 1,500ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವೋಟ್ರ್ಸ್‌-ಜಾರು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು.

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್
*
ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ಬೈಲಹೊಂಗಲ

**ಬೈಲಹೊಂಗಲ** ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಬೈಲಹೊಂಗಲ ನಗರವು ಸುಮಾರು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ದಿಂದ  45&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಬೈಲಹೊಂಗಲ ಬೆಳಗಾವಿ  ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೊಡ್ಡ ತಾಲೂಕು ಗಳಲ್ಲಿ  ಒಂದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಕದ ಅತೀ ವೇಗ ವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ತಾಲೂಕು ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು  . ಬೈಲಹೊಂಗಲ ನಾಡನ್ನು"ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು  ಕನ್ನಡ  ಭಾಷೆ ಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ(1911) ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಪ್ರಾರಂಭ ವಾದದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ .ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸವದತ್ತಿ ರಾಮದುರ್ಗ ಯರಗಟ್ಟಿ ತಾಲೂಕು ಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.ಗಂಡು ಗಳಿಗಳ ನಾಡು ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ.

•ಇತಿಹಾಸ : ಬಯಲು + ಹೊನ್ನು +ಗಲ್ಲು ಅಂದರೆ( ಚಿನ್ನದ  ಮೈದಾನ) ಬೈಲು ಹೊನ್ನು ಗಲ್ಲು ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಅನಂತರ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಯಿತು.ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟ ಗಾರರ ನಾಡು ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ

• ಬೈಲಹೊಂಗಲ ನಾಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟ ಗಾರರ ನಾಡು ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡಿದಿದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟ ಗಾರ ರೆಂದರೆ ಕಿತ್ತೂರು ಚನ್ನಮ್ಮ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ, ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪ, ಬೆಳವಡಿ ವಡ್ಡರ ಎಲ್ಲಣ್ಣ, ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಚನ್ನ ಬಸಪ್ಪ,ಮುಂತಾದವರು  ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ

• ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು : ಮರಡಿ  ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ರಾಣಿ ಚನ್ನಮ್ಮ ನವರ ಸಮಾಧಿ, ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮಠ, ತಿರುಳ ಗನ್ನಡ ನಾಡು  ಒಕ್ಕು0ದ, ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಸೇತುವೆ, MK ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಗಂಗಬಿಕಾ  ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆ ಮುಂತಾದ  ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣಗಳ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ

•ಉದ್ಯೋಗ :ಈ ನಾಡಿನ  ಜನರು  ಮುಖ್ಯ ವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಈ ನಾಡಿನ ಜೀವ ನದಿ ಯಾಗಿದೆ ಈ ನದಿ ನಿರಿಂದ ಈ ಭಾಗದ ಜನರು ಕೃಷಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆ ಗಳೆಂದರೆ ಹತ್ತಿ ಕಡಲೆ ಜೋಳ ಗೋಧಿ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಕಬ್ಬು ಇಲ್ಲಿ ಹೆರಳ ವಾಗಿ ಬೆಳೆ ಯುತ್ತಾರೆ

ವರ್ಗ:ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ರಾಯಬಾಗ್

**ರಾಯಬಾಗ್** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.

ವರ್ಗ:ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಖಾನಾಪುರ

**ಖಾನಾಪುರ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು, ತಾಲ್ಲೂಕಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ.  ಇದು ಬೆಳಗಾವಿ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೬ ಕಿಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಖಾನಾಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಖಾನಾಪುರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 633 ಚ.ಮೈ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಈಶಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಯಲುಪ್ರದೇಶ, ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರವಾದ್ದು. ಇಲ್ಲಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 71". ಕಣಕುಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುವ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ಹರಿದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.ಖಾನಾಪುರ ಮಹಾದಾಯಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಭೂಮಿಯೂ ಹೌದು. ಮಹಾದಾಯಿ ನದಿ ಖಾನಾಪುರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಗೋವೆಯ ಮೂಲಕ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಭೀಮಗಢ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಕೂಡ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಾದ ಆನೆ, ಕರಡಿ, ನರಿ, ಜಿಂಕೆ, ಹುಲಿ, ಚಿರತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಭತ್ತ,ಕಬ್ಬು,ಶೆಂಗಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮಾವು, ಸಪೋಟ, ಪೇರಲ, ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟಗಳು ಉಂಟು. ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು,ಶೆಂಗಾ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಇವು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು, ಸಾಗವಾನಿ, ಶಿವನಿ, ಮತ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳುಂಟು. ಮರಮುಟ್ಟು, ಉರುವಲು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಇವು ಮುಖ್ಯ ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳು.

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,43,154 (2001). ಖಾನಾಪುರ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 16,563 (2001).

## ಸಾರಿಗೆ
ಲೋಂಡಾ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಕೂಡುನಿಲ್ದಾಣ. ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಗಣಿಗಳಿವೆ. ಹಲಶಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ವರಾಹ ಹಾಗೂ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ನಂದಗಡ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳುಂಟು. ಖಾನಾಪುರ-ಜಂಬೋಟಿ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಖಾನಾಪುರದ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಸು. 8 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಡದ ಆಸೋಗಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಸವಣ್ಣನ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು-ಪುಣೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲೋಂಡಾ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿ, ದಾಂಡೇಲಿ, ಗೋವೆಗಳಿಗೆ ಬಸ್ಸು ಸೌಕರ್ಯವುಂಟು. ಖಾನಾಪುರ ಸಾಗವಾನಿ ಮತ್ತು ಬಿದಿರುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಸ್ಥಳ, ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳುಂಟು.

		   

ವರ್ಗ:ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಚಿಕ್ಕೋಡಿ

**ಚಿಕ್ಕೋಡಿ** ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಷ್ಷ್ರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ನಗರ. ಸುತ್ತಲು ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸೃಷ್ಟಿ ಸೊಬಗನು ಚೆಲುವಿನ ಚಿತ್ತಾರದಂತೆ ಮೈನರಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿರುವ ನಿಸಗ೯ದ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಿರಿ ನೋಡುವುದೆ ಒಂದು ಭಾಗ್ಯ.ಇನ್ನು ಹೊಲ ಗದ್ದೆಗಳತ್ತ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಹಚ್ಚು ಹಸಿರಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳು ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಕಾಣುವ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ತೋಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ  ಮನ ತನಿಸದೆ ಇರಲಾರದು. ಇನ್ನು ನಗರ ವೈಭವ ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಭವ್ಯವಾದ ಮಿನಿ ವಿಧಾನ ಸೌಧವಿದೆ. ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ನಗರ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹತೆ ಸ್ಠಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದರೂ ಕೂಡಾ ಇನ್ನುವರಿಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ಚಿಕ್ಕೋಡಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ  ಮಾಡದೇ ಇರುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಸರಿ. ಚಿಕ್ಕೋಡಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ  ಮಾಡಬೇಕು ಅನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಬಹುದಿನದ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ.

## ಭೂಗೋಳ 
೨೦೦೧ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಕ್ಕೋಡಿಯು ೫೧% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೪೯% ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ೩೨,೮೨೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದವರು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜೈನ, ಮರಾಠಾ, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹಾಗು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ತಾಲುಕಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಕೃಷಿ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಕಬ್ಬು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆ. ವೇದಗಂಗಾ, ದೂಧಗಂಗಾ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗಳು ತಾಲುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು. ಒಕ್ಕಲುತನ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು; ಕಬ್ಬು, ತಂಬಾಕು, ಸೋಯಾಬಿನ್, ಜೋಳ, ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಾನಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ಚಿಕ್ಕ-ಕೋಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೀರೆ-ಕೋಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

## ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 
*ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
*ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್
*ಇಂಡಿಯನ್ ಓವರ್ಸೀಸ್  ಬ್ಯಾಂಕ್
*ಕಾರ್ಪೋರೆಶನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
*ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
*ಎಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
*ಆಯ್ ಡಿ ಬಿ ಆಯ್ ಬ್ಯಾಂಕ್

## ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು 
* ಜೈನ ಮಂದಿರ
* ರಾಮ ಮಂದಿರ
* ಗಣಪತಿ ಮಂದಿರ 
* ಹನುಮಾನ  ಮಂದಿರ
* ಸಾಯಿ ಮಂದಿರ
* ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಿ ಮಂದಿರ
* ಮಹಾದೇವ ಮಂದಿರ

## ಸಂಸ್ಕೃತಿ 
ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಂತೆ ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಕೂಡ ಹಲವು ಭಾಷಿಕರ ಹಾಗು ಹಲವು ಧರ್ಮೀಯರ ನೆಲೆಬೀಡು. ಕನ್ನಡ (ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ), ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೊಗಡು ಇಲ್ಲಿಯ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ವಿಶೇಷತೆ.

## ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ 
ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨ ಮತ್ತು ೧೮ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಯುವ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಠೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ.
ನಿಪ್ಪಾಣಿಯಿಂದ ೨೪ ಕಿಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ (ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - ೪).

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
*ಚಿಕ್ಕೋಡಿ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)

ವರ್ಗ:ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಶಿರಗುಪ್ಪ

"**ಭತ್ತದ ಕಣಜ**" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ **ಸಿರುಗುಪ್ಪ**ವು ಗಡಿನಾಡು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
"ಸಿರುಗುಪ್ಪ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡದ *ಸಿರಿ* ಮತ್ತು *ಕುಪ್ಪೆ* ಪದಗಳಿಂದ ಜಾತವಾಗಿದೆ.

*ಸಿರಿ* + *ಕುಪ್ಪೆ* --> *ಸಿರಿಗುಪ್ಪೆ* --> *ಸಿರಿಗುಪ್ಪ* --> *ಸಿರುಗುಪ್ಪ*

ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಒದಗಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

## ಭೂಗೋಳ
ಸಿರುಗುಪ್ಪದ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೩೭೩ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಿರುಗುಪ್ಪ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ಭತ್ತದ ಕಣಜ' ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿನ ಭತ್ತದ ಅಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಶುದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಕಲಾವಿದರ ಬೀಡು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಹೊಸಪೇಟೆ

**ಹೊಸಪೇಟೆ** ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಹೊಸಪೇಟೆಯು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜಗತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಂಪೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ೧೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 'ಹಂಪೆ' ಈ ಸ್ಥಳ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. 
ಬೊಮ್ಮಘಟ್ಟ ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಹುಲಿಕುಂಟೇರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಪಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲದ ದಶಮಿಯಂದು ರಥೋತ್ಸವ ಇರುತ್ತದೆ.

## ಪ್ರಯಾಣ 
ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ 60ಕಿ.ಮಿ ಪ್ರಯಾಣ. ಹೊಸಪೇಟೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೩೩೩ ಕಿ.ಮಿ. ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ೪೧೭ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಹೊಸಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳ ಸಂಚಾರವಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೫೦ ಹೊಸಪೇಟೇಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತೆ.

ಹೊಸಪೇಟೆ ಸಮೀಪದ ಸಂಡೂರು ತಾಲೂಕಿನ ತೊರಣಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್ ಎನ್ನುವ ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಇದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಉಪ ಘಟಕವಾಗಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೂ ಇದೆ.ಜನರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ

## ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಊರನ್ನು ೧೫೨೦ ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಜರು ಕಟ್ಟಿದರು. ಕ್ರಿಷ್ಣದೇವರಯರು ಅವರ ತಾಯಿ ನಾಗಲ್ಲಾಂಬಿಕರವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ಊರ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು srustisida ondu thana vagiruttade

## ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣಗಳು
ಹಂಪೆ
ತುಂಗಭದ್ರ ಅಣೆಕಟ್ಟು
ದರೋಜಿ ಕರಡಿಧಾಮ
ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ 
ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ (ಹನುಮಂತ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ತಳ)

## ವ್ಯಾಪಾರ
ಕೃಷಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ. ಕೃಷಿ ಅಲ್ಲದೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಉಕ್ಕಿನ ಖಾರ್ಕಾನೆಗಳು ಹೊಸಪೇಟೆ ಸುತ್ತ ಕಾಣಬಹುದು.

## ಕೃಷಿ
ಕಬ್ಬು, ಭತ್ತ, ಶೇಂಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬಾಳೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು.

## ತಾಲೂಕುಗಳು 
1. ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ

2. ಹರಪನಹಳ್ಳಿ

3. ಹೊಸಪೇಟೆ

4. ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ

5. ಕೊಟ್ಟೂರು

6. ಕೂಡ್ಲಿಗಿ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು
ಸಂಡೂರು

**ಸಂಡೂರು**, 'ಬಳ್ಳಾರಿ' ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು, ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ತೋರಣಗಲ್ಲು, ಸಂಡೂರು, ಚೋರನೂರು-ಇವು ಹೋಬಳಿಗಳು.   ಈ ಸಂಡೂರು ಬಿಸಿಲು ಸೀಮೆಯ  ಮಲೆನಾಡು. ದೊರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ  ಕಲಾವಿದನ  ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಸಲದ  ಪರ್ವತ  ಶ್ರೇಣಿಗಳು  ಅಪಾರವಾದ  ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರನ್ನು ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕೊಂಡಿರುವ  ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳು ಇದರ ಪಕ್ಕಕೆ  ಹರಿಯುವ ನದಿ  ಹಳ್ಳ  ಕೊಳ್ಳಗಳ  ನಿನಾದ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಗಣಿಯೇ  ಸಂಡೂರು.  ಸೌಂದರ್ಯ ಮಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಡುವೆ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ಇವೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕತೆ
ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಂಡೂರು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ವನಸಿರಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇತೋಹಾರಿ ನಿಸರ್ಗಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ, ಹಾಗೂ,ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸುಂದರ ನಾಡು ಈ 'ಸಂಡೂರು'. ಇಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮಲೆನಾಡಿನ ಬೇಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ. 'ಬಿಸಿಲು ಸೀಮೆಯ  ಮಲೆನಾಡು'. ದೂರದಿಂದ 
ನೋಡಿದಾಗ  ಕಲಾವಿದನ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಸಲದ 
ಪರ್ವತಗಳು ಅಪಾರವಾದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರುರನ್ನು ತನ್ನ  ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಟ್ಟು ಕೊಂಡಿರುವ  ನದಿ, ಹಳ್ಳ ಜುಳು ಜುಳು ನಿನಾದ  ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ  ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ  ಗಣಿಯೇ  ಸಂಡೂರು. ಆದರೆ  ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರನ್ನು ಆಗೆಯುವುದರರಿಂದ  ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ.

## ಆಚರಣೆಗಳು
* ಸೋವೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿದುರ್ಗಾಂಭ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರ ರಥೋತ್ಸವಗಳು ವೈಭವದಿಂದ ಜರುಗುತ್ತವೆ.
*ಬೊಮ್ಮಘಟ್ಟ ದಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವ: ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಹುಲಿಕುಂಟೇರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಪಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ದದಶಮಿಯಂದು ರತೋತ್ಸವ ಇರುತ್ತದೆ.
*ಚಿಕ್ಕಕೇರಿಯಾಗಿನಹಳ್ಳಿ : ಶ್ರೀ ಬೇವಿನಹಳ್ಳಿ ದುರುಗಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ನೂರಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡುತ್ತಾರೆ.

## ಸೊಂಡೂರು ಭೂ ಹೋರಾಟ
ಸಂಡೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹೊಸತೊಂದು ಪುಸ್ತಕ, ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ 'ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ'ದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರು 'ಸೊಂಡೂರು ಭೂ ಹೋರಾಟ'. ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು 'ಡಾ. ಅರುಣ್‌ ಜೋಳದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ' ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಕೂಡ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರೈತ ಹೋರಾಟ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಗೋಡು ಸತ್ಯಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ 'ಸಂಡೂರಿನಲ್ಲಾದ ರೈತರ ಹೋರಾಟ' ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ೧೩ ಸಾವಿರ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತರು ಈ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ನಾಯಕ, 'ಜಾರ್ಜ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್' ಮುಂತಾದವರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು 'ಸಂಡೂರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ'. ಈ ಸಮಗ್ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು 'ಅರುಣ್‌ ಜೋಳದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ'ಯವರು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
### ಲೇಖಕ ವಸುಧೇಂದ್ರ
'ವಸುಧೇಂದ್ರ', ಮೂಲತಃ ಸಂಡೂರಿನವರು. ವಸುಧೇಂದ್ರರವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಾರರಾಗಿ, ಪ್ರಬಂಧಕಾರರಾಗಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

### ಸಂಡೂರ್ ಶ್ರೀಕಾಂತ
'ಸಂಡೂರಿನವರಾದ ಶ್ರೀಕಾಂತ' ರವರು 'ಸೃಜನ್‌' ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದವರು.

ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು

**ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು**  ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ತಾಲ್ಲೂಕು. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಡಿ ಹಾಗೂ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿ ಗಡಿ ಹಾಗೂ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿದೆ. ಪಶ್ವಿಮಕ್ಕೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿದೆ. ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಉ*ದ ಮುಖವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿ.ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂ*ಪ ಮುಖವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೨೭ ಕಿ.ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರಿನ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ಮೊಣಕಾಲ್ಮುರಿ ಎಂದಿತ್ತು.ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಕೂಗುವ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಅಂದರೆ ಶಬ್ದ ಮೊಳಗುವ ಬಂಡೆಯಿಂದ "ಮೊಳಗುವಕಲ್ಲು" ಇರುವ ಊರು ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂದಾಯಿತು.ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ "ಮೊಳಕಾಲ್ಮುತ/ಕ"ಎಂಬ ಜಲಸಸ್ಯದಿಂದ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಾದ "ಮುರ"ಮತ್ತು "ಕುಲಾಣ" ರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರಿಂದ ಮುರಕುಲಾಣನೂರು ಎಂದಾಗಿ ಕಾಲಾನಂತರ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂದಾಯಿತು.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಿಸರ್ಗದತ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಮರಳು ಕಲ್ಲುಗಳು ಸಹ ಯತೇಚ್ಚವಾಗಿ ಸಿಗುವುದರಿಂದ ಮರಳುಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಊರು ಮರಳು+ಕಲ್ಲು+ಊರು ಎಂದಾಗಿ ಕಾಲಾನಂತರ ಮರಳ್ ಕಲ್ ಊರು ಆಗಿ, ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂದು ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡಿತು.

### ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಸೀರೆಗಳು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
*ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಯ ತವರೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ನುಂಕಪ್ಪನ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ  ಶ್ರೀ ನುಂಕಮಲೆ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಈ ಸ್ವಾಮಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮೆ ನೆಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮವಾದ ಜಟ್ಟಂಗಿ ರಾಮೇಶ್ವರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಒಂದು ಸಹ ದೊರೆತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮೂಲ ಕಸುಬು ಕೃಷಿಯಾಗಿದ್ದು. ರೇಷ್ಮೆ, ನೆಲಗಡಲೆ (ಕಡಲೆ ಕಾಯಿ), ಜೋಳ, ರಾಗಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. 
*ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ರಾಂಪುರ, ಗ್ರಾಮ ತಾಲ್ಲೂಕು ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಕೊಂಡ್ಲಹಳ್ಳಿ, ಕೋನಸಾಗರ, ಮೊಗಲಹಳ್ಳೈ, ಬೊಮ್ಮಗೊಂಡನ ಕೆರೆ(ಬಿಜಿ ಕೆರೆ) ಇವು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ರೇಷ್ಮೆ ನೇಯ್ಗೆಯಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಸೀರೆಗಳು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. 
*ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಸೀರೆಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳ ಒಂದು ವಿಧ, ಅವನ್ನು ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನೇದು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಸೀರೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೧, ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಕಾರಿ ಟ್ಯಾಗ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೩ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಸೀರೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಸಲಾದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾ ತರಹೆಯ ಪುಷ್ಪಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವಿದೆ.ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯರ ಹೆಗ್ಗುರುತಾದ ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದದ್ದು ಈ ತಾಲೂಕಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕು
ಬಂಟ್ವಾಳ

**ಬಂಟ್ವಾಳ**(ಉಚ್ಚಾರಣೆː) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಊರು ಮಂಗಳೂರಿ‍ನಿಂದ ೨೩ ಕಿ.ಮಿ.ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪೊಳಲಿ.

## ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಾಲಯ
ಇಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ದಳ. ಇದು ಎತ್ತರವಾದ ಗುಡ್ದ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಗದ್ದೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು , ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ  ದೂರದಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಗುಣಿ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮರದ ಛಾವಣಿಯು ಸುಂದರವಾದ ಕೆತ್ತನೆ ಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ ಎಂಬ ವಿದೇಶಿ ಯಾತ್ರಿಕ ೧೪೪೮ ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನೆಂದು ಅವನ
ಬರಹಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ  ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರಬಹುದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ  ಶಾಸನಧಾರಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು ೧ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ
* 
*  ನಡೆಯುವ ಪೊಳಲಿ ಚೆಂಡು(ಪುಟ್ ಬಾಲ್) ಎಂದೇ ಪ್ರಸ್ದಿದವಾಗಿದೆ. ಬಂಟ್ವಾಳದಿಂದ ೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಣೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ

* ನವದುರ್ಗಾ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಠ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ */ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು ಕರೋಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಿರುವ ಪಂಬತ್ತಜೆ, ಒಂಬತ್ತಬ್ಬೆ ಹಳೆದೇವಸ್ಥಾನದ ಅದ್ಕೆ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾದ 
 ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಈ ಮಠ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಿರುವುದು

## ಸಾರಿಗೆ
ಮುಡಿಪು, ಮೂಡಬಿಡ್ರಿ, ಸುರತ್ಕಲ್, ಮುಲ್ಕಿ, ಕಿನ್ನಿಗೋಲಿ, ವಿಟ್ಲಾ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬಿ.ಸಿ ರೋಡ್ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಅನೇಕ ಬಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿ. ಸಿ ರೋಡ್ ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬಿ.ಸಿ. ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು.

## ಶಾಲೆಗಳು
=ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ=

*ಎಸ್.ವಿಎಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್, ವಿದ್ಯಾಗಿರಿ, ಬಂಟ್ವಾಳ
*ದೇವ ಮಾತಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಅಂಟಾರ್ರ್
*ಎಸ್.ವಿ.ಎಸ್ ದೇವಾಲಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಬಂಟ್ವಾಳ
*ಎಸ್.ವಿ.ಎಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಬಂಟ್ವಾಳ
*ಶಿಶು ಜೀಸಸ್ ಶಾಲೆ, ಮೊಡಂಕಪ್
*ದೀಪಿಕಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮೊಡಂಕಪ್
*ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮೊಡಂಕಪ್
*ಜಿಇಎಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆ, ಗೋಲ್ಟಾಮಾಜಲ್, ವಿಟ್ಲಾ ರಸ್ತೆ, ಕಲ್ಲಾಡ್ಕಾ
*ಮನಾರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಏಡೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಲೋವರ್ ಬಜಾರ್
*ನೀಹೆದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಲೋವರ್ ಬಜಾರ್
*ಪವಿತ್ರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಶಾಲೆ, ಅಗ್ರರ್
*ಕ್ರಿಸ್ಟಾ ಜ್ಯೋತಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಅಗ್ಗರ್
*ಲೊರೆಟ್ಟೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಲೊರೆಟ್ಟೊ
*ಲೊರೆಟ್ಟೊ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಲೊರೆಟ್ಟೊ
*ಸೇಂಟ್ ಜಾಕೋಬ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಫರ್ಲಾ
*ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಎಚ್ಆರ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
*ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ
*ಗುನಶ್ರೀ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯನ್ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
*ಬಾಲ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಸ್ಕೂಲ್, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
*ಬಿ.ಎ., ತುಂಬೆ, ದೀಹೀಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್,
*ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಪಣಮಂಗಲೂರ್
*ಹಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಏಡೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಗುಡಿನಾಬಲಿ
*ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಹಾಯಕ ಹೃದಯ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಚೆಲುರ್
*ಶ್ರೀ ರಾಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ - ಹನುಮಾನ್ ನಾಗರಾ ಕಲ್ಲಡ್ಕ
*ಶಮ್ಬೋರ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್
* ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ . ಪಂಬತ್ತಜೆ, ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು, ಕರೋಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮ 
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Shri Karinjeshwara Shiva & Parvati Temples, Karinje 
* Shri Veera Maruthi Temple,Nandavar  
* Bantwal 
* Sri Venkataramana Swamy College Bantwal 
* [http://www.stpatrickchurch.com ]
* http://www.bantwaltown.gov.in/ 

ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಹರಪನಹಳ್ಳಿ

**ಹರಪನಹಳ್ಳಿ**, ಹೊಸದಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆ ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ
ಹರಪನಹಳ್ಳಿಯು 2025 ರಲ್ಲಿ ನಗರಸಭೆ ಎಂದೂ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ಯು 14.8°N 75.98°E﻿ / 14.8; 75.98 ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ೬೩೩ ಮೀ (೨೦೭೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೧೮೮೯. (ಪು:೫೨% ಮ:೪೮%). ಇಲ್ಲಿಯ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೫೫%.
    
ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 37 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಇವೆ. ದಾವಣಗೆರೆಯಿಂದ ೪೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ತಾಲೂಕು ಮೊದಲು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ದಾವಣಗೆರೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿತು.. ಈಗ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಹರಿಹರದಿಂದ ಕೂಡ ೪೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಹರಪನಹಳ್ಳಿಯು ಮೊದಲು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ನಂತರ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಆಮೇಲೆ ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಈಗ ದಾವಣಗೆರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಈಗ ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ಬೀಚಿ, ಕುಸುಮಾಕರ ದೇಸಾಯಿ, ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ಭೀಮವ್ವ. ಕುಂ.ಬಾ.ಸದಾಶಿವಪ್ಪ. ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಂಸ್ಕ್ರುತಿಕ ದರ್ಶನ, 'ಕುತೂಹಲದ ಕರ್ನಾಟಕ' ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
ಬಾಗಳಿ, ನೀಲಗುಂದ. ಉಚ್ಚಂಗಿದುರ್ಗ(ಉಚ್ಚೆಂಗೆಮ್ಮ ದೇವಿ). ಕೂಲಹಳ್ಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಾಗಳಿ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕ್ಶೇತ್ರ ಗಳು.
ಅರಸನಾಳು ಎ.ಬಿ.ಆರ್ ಕೊಟ್ರಗೌಡ,ಹೆಚ್.ಎಂ. ವೀರಭದ್ರಯ್ಯನವರು ಅಪ್ರತಿಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು
ಜಗಳೂರು

**ಜಗಳೂರು** ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದರ ಹತ್ತಿರ ೧೦ಕಿ ಮೀ ನಲ್ಲಿ ದೊಣೆಹಳ್ಳಿ ಇದೆ, ಇದು ಜಗಳೂರು ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನಹಗರಿ ಎಂಬ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ ಕುರುಹು ಇದೆ.ದೊಣೆಹಳ್ಳಿ ಸುತ್ತ ೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಿಸುವ ಒಂದು ಹೆದ್ದಾರಿ(೧೩) ಇದೆ(ಬಳ್ಳಾರಿ, ಚಿತ್ರದುಗ, ದಾವಣಗೆರೆ). ಜಗಳೂರಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಊರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಂತಿದೆ.

## ದಾವಣಗೆರೆಯ ಸುಂದರ ಗಾಜಿನಮನೆ 
ದಾವಣಗೆರೆ, ಮಾರ್ಚ್ 13 : ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ಅರಮನೆ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ಧರೆಗಿಳಿಸುವ ಗಾಜಿನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 30 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದಾವಣಗೆರೆ ನಗರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪಕ್ಕದ ಕುಂದುವಾಡ ಕೆರೆ ಬಳಿ 108 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, 68 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ, 18 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಅರಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. 2014-15 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶಾಮನೂರು ಶಿವಶಂಕರಪ್ಪ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ 5 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಕಾಮಗಾರಿ ಈಗ ಅಂದಾಜು 30 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದೆ.. ಇದನ್ನು ಸೇಂಟ್‌ ಗೊಬೇನ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿ ವಿನೂತನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಳಗಡೆ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ನೆಲಹಾಸು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಳಗೆ ತಂಪಾದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟು 12 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಹೌಸ್‌ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ..

ಗಾಜಿನ ಮನೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್‌ ಫೀಕ್ಸ್‌ ಮಾಡಲು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ 20 ರೂ. ಸಣ್ಣಮಕ್ಕಳಿಗೆ 5 ರೂ. ಫಿಕ್ಸ್‌ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. ಈ ಹಣದಿಂದ ಗಾಜಿನ ಮನೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿ ವೇದಮೂರ್ತಿ. ಗಾಜಿನ ಮನೆ ಖಾಲಿ ಇರುವ ಆರು ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 4 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನವನ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪೈನ್‌, ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌, ಥೈಲಾಂಡ್‌ನಿಂದ ತಂದ 300ರಿಂದ 400 ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಗೀತ ಕಾರಂಜಿ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಹೊಂದಿದೆ.

ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರೋ ಗಾಜಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ 'ನೋಟಗಾರ' ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕೆಲ ದೃಶ್ಯಗಳು ಗಾಜಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಚಿತ್ರೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಲಾಲ್ ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸ್‌ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ.

ದಾವಣಗೆರೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಮನೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಬೇರೆಡೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ಮನೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುವಕರು, ಯುವತಿಯರು ಮೊಬೈಲ್‌ ಸೆಲ್ಪಿ ಸ್ಟೀಕ್‌, ಡಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ಆರ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮ ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ದಾವಣಗೆರೆಗೆ ಈ ಗಾಜಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲಿದೆ. ಈ ಸುಂದರವಾದ ಅರಮನೆ ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ದಾವಣಗೆರೆಯತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ಜೊತೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಕುಂದಗೋಳ

ಇದು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿದೆ.೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಇದು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶವಾಗುವ ಮೊದಲು ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. 
## ವಿಸ್ತಾರ
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೬೦೮ ಚ.ಕಿಮೀ.ಮೊದಲು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೮. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಅನಂತರ ೫೧ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಕುಂದಗೋಳವೊಂದೇ. ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಂಚಾಯಿತೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ. ಉಳಿದವು ಕಿರಿಯವು.
## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ತಾಲೂಕಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೫೭,೦೩೯(೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ)
## ಹವಾಗುಣ
ಇಲ್ಲಿಯದು ಶುಷ್ಕ ವಾಯುಗುಣ; ಕಪ್ಪುಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣು. ತುಂಬ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೋಳ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ಮಳೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 25"-30".
## ವಾಣಿಜ್ಯ
ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಕೈಗಾರಿಕೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹತ್ತಿ ಎಕ್ಕುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿದೆ. ಕೃಷಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು.
## ಇತಿಹಾಸ
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವಾದ ಕುಂದಗೋಳ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಅದು ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮಪುರವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಶಂಭುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಇದು ಬಂಕಾಪುರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ೬೦ ಕಂಬಗಳ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಚಾಳುಕ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲ ಗುಡಿಯ ಸಭಾಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಸಭಾಮಂಟಪದ ವೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಮುಖಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವೂ ಮುಂಭಾಗದ ಕೋಣೆಯ ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರರ ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಇವೆ. ದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮ ಸೀತೆಯರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲಭಾಗದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಗುಡಿ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯಗುಡಿ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಗುಡಿ ಹಾಗೂ ಮಲ್ಲಕಾರ್ಜುನ ಗುಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿವೆ. ೧೦೪೦ರದು ಅತಿ ಹಳೆಯದು. ಈ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಚಾಳುಕ್ಯ, ಕಳಚುರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವು
## ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಕುಂದಗೋಳ ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ಲರಂಥ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಖ್ಯಾತಿಯ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಸವಾಯಿಗಂಧರ್ವರ ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ಕುಂದಗೋಳ ಪಟ್ಟಣ ಸಂಗೀತದ ನೆಲೆವೀಡಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿಯ ನಾನಾಸಾಹೇಬ ನಾಡಗಿರರು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಲೊಬ್ಬರು. ಅವರೀಗ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯಂದು ಕುಂದಗೋಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರೋಹ ಜರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಸಂಗೀತಾರಾಧನೆ ಜನಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.

ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರೂ ಕುಂದಗೋಳ ತಾಲೂಕಿನ ಕಮಡೊಳ್ಳಿಯವರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ನವಲಗುಂದ

**ನವಲಗುಂದ** ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ನವಲಗುಂದ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಊರ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ - ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಜೀವನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೆ ಪಸರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸಾಕಷ್ಟು ನವಿಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತಿದ್ದವೆಂದೂ ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ಸಹ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ0ದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಈ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಮೊದಲು ನವಿಲುಗಳಗುಡ್ಡ, ನವಿಲುಗುಂದ, ತದನಂತರ ನವಲಗುಂದ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡಾ ಬಂತು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರತೀತಿ.
## ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಮಹಿಮಾಪುರುಷರು ಬಾಳಿ-ಬೆಳಗಿ ಹೋಗಿರುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಶ್ರೀಸಿದ್ಧಾರೂಢರೊಡನಾಡಿದ  ಶ್ರೀ ಅಜಾತ ನಾಗಲಿಂಗದೇವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕರುನಾಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುವ ಇಲ್ಲಿರುವ ಮಠಗಳಾದ ಶ್ರೀಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಶ್ರೀಪಂಚಗೃಹ ಹಿರೇಮಠ, ಶ್ರೀಬಸವರಾಜದೇವರ ಶ್ರೀಗವಿಮಠ,ಶ್ರೀನಾಗಲಿಂಗನ ಶ್ರೀಅಜಾತ ನಾಗಲಿಂಗಮಠ ಮತ್ತು ಹುರಕಡ್ಲಿ ಶ್ರೀಅಜ್ಜನವರ ತಪೋಭೂಮಿ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಶ್ರೀ ಲಿಂಗರಾಜ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿದ್ದರೆಂಬ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ದೇಸಾಯಿವಾಡೆ,ಶ್ರೀಸಂಕಮ್ಮತಾಯಿ ಭಾವಿ, ಶ್ರೀನೀಲಮ್ಮತಾಯಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಚನ್ನಮ್ಮತಾಯಿ ಕೆರೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಮೇಲಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಕ್ಕರಾಯ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕಲ್ಲುಕೆತ್ತನೆ ಪ್ರತೀತಿಯಾಗಿ ನವಲಗುಂದದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಾಗೂ ಬದಾಮಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂಪ ಕವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರೀಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮುಂದೆ ನವಿಲುಗುಂದದ ಹತ್ತಿಯ ದಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಜಮಖಾನೆಗಳು ಸಹ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. 
## ಹಳ್ಳಿಗಳು
ನವಲಗುಂದ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೫೭ ಹಳ್ಳಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೨೨ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಗಳು, ೨ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಗಳು ಇವೆ. ೨೨ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಾಮಗಳು (ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ)(ಗ್ರಾಮಗಳ ಹೆಸರು) ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಂತಿವೆ : ೧. ಅಳಗವಾಡಿ(೧), ೨. ಹೆಬ್ಬಾಳ(೧),  ೩. ಜಾವೂರ(೨) (ಜಾವೂರ, ಬಳ್ಳೂರು), ೪. ಗುಮ್ಮಗೋಳ(೨) (ಗುಮ್ಮಗೋಳ, ಬ್ಯಾಲ್ಯಾಳ), ೫. ಶಿರೂರ(೨) (ಶಿರೂರ, ಆಹೆಟ್ಟಿ) ೬. ಮೊರಬ(೨) (ಮೊರಬ, ತಲೆಮೊರಬ), ೭. ಶಿರಕೋಳ(೨) (ಶಿರಕೋಳ, ಹಣಸಿ), ೮. ತಿರ್ಲಾಪೂರ(೧), ೯. ಯಮನೂರ(೪) (ಯಮನೂರ, ಆರೇಕುರಹಟ್ಟಿ, ಪಡೇಸೂರ, ಕುಮಾರಗೊಪ್ಪ), ೧೦. ಹಾಲಕುಸುಗಲ್ಲ(೨)(ಹಾಲಕುಸುಗಲ್ಲ, ಶಾನವಾಡ), ೧೧. ಕಾಲವಾಡ (೪) (ಕಾಲವಾಡ, ಕರ್ಲವಾಡ, ಚಿಲಕವಾಡ, ಬೆಳಹಾರ), ೧೨. ಶಿಶುವಿನಹಳ್ಳಿ(೫)(ಶಿಶುವಿನಹಳ್ಳಿ, ದುಂದೂರ, ಬೆನ್ನೂರು, ಬಲ್ಲರವಾಡ, ನಾಗರಹಳ್ಳಿ), ೧೩. ನಲವಡಿ(೨)(ನಲವಡಿ, ಮಣಕವಾಡ), ೧೪. ಭದ್ರಾಪೂರ(೪) (ಭದ್ರಾಪೂರ, ಮಜ್ಜಿಗುಡ್ಡ, ಸೈದಾಪೂರ, ಬಸಾಪೂರ), ೧೫. ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ(೩) (ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ, ಸಾಸ್ವಿಹಳ್ಳಿ, ಕೊಂಡಿಕೊಪ್ಪ), ೧೬. ಇಬ್ರಾಹಿಂಪೂರ(೨) (ಇಬ್ರಾಹಿಂಪೂರ, ನಾವಳ್ಳಿ) ೧೭. ತುಪ್ಪದಕುರಹಟ್ಟಿ(೩) (ತುಪ್ಪದಕುರಹಟ್ಟಿ, ಅಡ್ನೂರು, ಕಿತ್ತೂರು), ೧೮. ಶಲವಡಿ(೧), ೧೯. ನಾಯಕನೂರ(೩)(ನಾಯಕನೂರ, ದಾಟನಾಳ, ಭೋಗಾನೂರ) ೨೦. ತಡಹಾಳ(೩)(ತಡಹಾಳ, ಅರಹಟ್ಟಿ, ಕೊಂಗವಾಡ), ೨೧. ಗುಡಿಸಾಗರ(೪)(ಗುಡಿಸಾಗರ, ನಾಗನೂರು, ಕಡದಳ್ಳಿ, ಸೊಟಕನಹಾಳ), ೨೨. ಬೆಳವಟಗಿ(೩)(ಬೆಳವಟಗಿ, ಅಮರಗೋಳ, ಗೊಬ್ಬರಗುಂಪಿ)೨ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಗಳು ಇಂತಿವೆ : ೧. ನವಲಗುಂದ ಪಟ್ಟಣ, ೨. ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪಟ್ಟಣ.
## ಜಮುಖಾನೆ
ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜಮುಖಾನೆ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಈ ಊರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

M

ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಕಲಘಟಗಿ

**ಕಲಘಟಗಿ** ಇದು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.
ಕಲಘಟಗಿಯು [kalghatgi]  ಅಂದಾಜು ೧೫.೧೮° ಊ 74.97° ಪೊ ಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೫೩೬ ಮಿ ಅಥವಾ ೧೭೫೮ ಪೊಟ್ ಯೆತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಲಘಟಗಿಯು ಸರಿಯಾಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಇಂದ ೨೫ ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದಿ೦ದ ೩೨ ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

೨೦೦೧ ರ ಜನಗನತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಘಟಗಿಯ ಜನಸ೦ಖ್ಯೆಯು ೧೪,೬೭೬ ಇದೆ. ೫೧% ಗ೦ಡಸರು ಮತ್ತು ೪೯% ಹೆ೦ಗಸರಿದ್ದು, ಜನಸ೦ಖೆಯ ಸುಮಾರು ೧೫% ಕ್ಕಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿ೦ತ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ.ಓದು ಬರಹ ಬಲ್ಲವರ ಸ೦ಖ್ಹೆಯು ೬೨% ಇದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ವಿಧ್ಯಾವ೦ತರ ಸ೦ಖ್ಹೆ ೫೯.೫% ಗಿ೦ತ ಜಾಸ್ತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ವಿಧ್ಯಾವ೦ತ ಹೆಣ್ನುಮಕ್ಕಳ ಸ೦ಖ್ಹೆ ತು೦ಬಾ ಕಡಿಮೆ.
## ಇತಿಹಾಸ
ಇದೊಂದು ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆ ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ (೧೦೭೭-೧೧೨೭) ಸೇರಿದ್ದು. ಮರಾಠರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಂತರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಲಘಟಗಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತ ರುಸ್ತುಂ ಶಹೀದನ ಗೋರಿಯಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯುಗಾದಿಯ ಅನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಉರುಸು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 
## ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆ
ಇಲ್ಲಿಯದು ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಸಾರಿ ಭೂಮಿ. ಬತ್ತ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ. ಕೃಷಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇತರ ಕಸಬುಗಳಲ್ಲೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿದವರು ಕಡಿಮೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ಬತ್ತದ ಗಿರಣಿಗಳಿವೆ. ಅವಲಕ್ಕಿ ಚುರಮುರಿಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುವರು. ಕಲಘಟಗಿಯ ಅಕ್ಕಿ ರುಚಿಗೆ ಬಲು ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಹಳ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರಣ್ಯ ಸಮೀಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮರದ, ಬಿದಿರಿನ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವರು. ಕಲಘಟಗಿಯ ಬಣ್ಣದ ಮರದ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ನಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂಚಿನವು. ಅಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳವಾರ ಸ್ಥಾನಿಕ ಸಂತೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಪಂಚಾಯತಿ ಇದೆ

## ಜನ
ಇಲ್ಲಿ ಲಿ೦ಗಾಯತ (ವೀರಶೈವ),ಕುರುಬ,ಜೈನ್, ಮುಸ್ಲಿಮ್, ಕ್ರೈಸ್ತ್, ಮರಾಠ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜವಿದ್ದು. ಲಿ೦ಗಾಯತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮು೦ದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯು ಕನ್ನಡ.
## ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಕಲಘಟಗಿಯ ಮುಖ್ಹ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ೦ದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ **ತೊಟ್ಟಿಲು**. ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿ೦ದ ಮಾಡಲಾದ ಈ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣದಿ೦ದ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡಲು ಬಹಳ ಆಕರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಈ ಕಲೆಯು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲದೆ ನಶಿಸಿಹೊಗುತ್ತಿದ್ದುದು ವಿಷಾದ. ಈ ತೊಟ್ಟಿಲನ್ನು ಸಾಹುಕಾರ್ ಎ೦ಬ ಒಂದು ಪರಿವಾರವು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಆವರ ಕುಲ ಕಸಬಾಗಿದೆ.

ಕಲಘಟಗಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡತಕ್ಕ ಸ್ತಳವೆ೦ದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ **ಮಹಾಲಕ್ಶ್ಮಿಯ ದೇವಸ್ಠಾನ**. ದೇವಸ್ಠಾನವು ವಿಷಾಲವಾಗಿದ್ದು, ದೇವಿಯ ವಿಘ್ರಹವು ಬಹಳ ಸು೦ದರವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಆಕರ್ಶಕ ತೋಟದಿ೦ದ ಆವರಿಸಿದೆ. ಹಾಗೇ ನಿರಸಾಗರ ಜಲಾಶಯ ತುಂಬ ಆಕರ್ಷಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

**ಜಿನ್ನೂರು** ಕಲಘಟಗಿಯ ವ೦ದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಹರದಿ೦ದ 8 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಸ೦ಖ್ಯೆ ಅ೦ದಾಜು 2200
"ಕಲಘಟಗಿ"ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗ್ರಾಮಗಳೆಂದರೆ ತಂಬೂರು ಇದು ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತ ವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣದೇವರು ಬೃಹತ್ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಇದು ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ
"ಮುಕ್ಕಲ" ಇದು ಕಲಘಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ ಇದು ಕಲಘಟಗಿಯಿಂದ ೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚನ್ನವೀರೇಶ್ವರ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಂಬೇಡ್ಕರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

File:Kalaghatagi_Mahalakshmi_temple_1.jpg  
File:Kalaghatagi_Mahalakshmi_temple_2.jpg  
File:Kalaghatagi_Mahalakshmi_temple_3.jpg| ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ

ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ
ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು

ಭಾರತದ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೩೭ ನಗರಗಳು ೧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೆಳಗಿದೆ.

*
ಒಮಾನ್

**ಒಮಾನ್ ಸುಲ್ತನತೆ** () ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ. ಅರಬಿಯ ದ್ವೀಪಕಲ್ಪದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇಶದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಯೆಮೆನ್ ದೇಶಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಇವೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Ministry of Tourism  (official government website).
* Oman Encyclopædia Britannica
* Ministry of Information  (official government website).
* 
* 
* Oman from the BBC News.
* 
* Key Development Forecasts for Oman.

ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ
ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಅರಬ್ ದೇಶಗಳು
ಭಾಲ್ಕಿ

**ಭಾಲ್ಕಿ** ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಕಾರಂಜಾ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಭಲ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು.

## ಭಾಲ್ಕಿ ತಾಲೂಕಿನ ಸಾಹಿತಿಗಳು
* ಸಂಗಪ್ಪಾ ಬಿರಾದಾರ
* ಜಿ.ಬಿ.ವಿಸಾಜಿ
* ಶರಣಯ್ಯ ಮಠಪತಿ
* ಪ್ರಯಾಗ ಅ.ಎರೋಳ್ಕರ
* ಎಸ್.ಎಂ.ಜನವಾಡಕರ್.
* ದಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಅಂಬೆಸಂಗೆ
* ಡಾ.ಸೋಮನಾಥ ನುಚ್ಚಾ
* ಡಾ.ಪ್ರೇಮಾ ಸಿರ್ಸೆ
* ಎಚ್.ಸಿ.ಖಡ್ಕೆ
* ಸಿದ್ರಾಮಪ್ಪಾ ಘಾಳೆ
* ಡಾ. ವೈಜಿನಾಥ ಭಂಡೆ
* ಧನರಾಜ ಪುಲಾರೆ
* ಡಾ.ಕೆ.ಎಸ್.ಬಂಧು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ
* ನಾಗಲಿಂಗ ಕವಿ
* ವೀರಶೆಟ್ಟಿ ಬಾವುಗೆ
* ಡಾ.ಕಾಶಿನಾಥ ಚೆಲುವಾ
* ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿ
* ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಆರ್ ಪಾಟೀಲ್
* ಮಯಾದೇವಿ ವಿ.ಗೋಖಲೆ
* ಇಂದುಮತಿ ಸುತಾರ
* ದಿ.ಪ್ರಭುಶೆಟ್ಟಿ ಸೈನಿಕಾರ
* ಡಾ.ವಡ್ಡೆ ಹೇಮಲತಾ 
* ಡಾ.ಚಂದ್ರಪ್ಪ ಭತಮುರ್ಗೆ
* ಡಾ.ಶಿವಗಂಗಾ ರುಮ್ಮಾ
* ಈಶ್ವರಿ ಶಿವರಾಜ ಪಾಟೀಲ್
* ಗಣಪತಿ ಭುರೆ
* ಡಾ.ರಘುಶಂಖ ಭಾತಂಬ್ರಾ
* ಎಂ.ಎಸ್.ಮನೋಹರ
* ನಾಮದೇವ ಜ್ಯಾಂತೆ
* ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಚನ್ನ ಬಸವಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಜಿ
* ಡಾ.ಪುಟ್ಟಮಣಿ ದೇವಿದಾಸ
* ಬನಸಿಧರ ರಾಠೋಡ
* ಪಾರ್ವತಿ ವಿ. ಸೋನಾರೆ
* ಸುನೀತಾ ದಾಡಗೆ
* ಸಂಜೀವ ಪಿ.ಸೂರ್ಯವಂಶಿ
* ಎಂ.ಪಿ.ಮುದಾಳೆ
* ಡಾ.ವಿಕ್ರಮ ವಿಸಾಜಿ
* ಪಿ.ಕೆ ಪ್ರಭು
* ಡಾ.ಗಾಂಧಿಜಿ ಮೊಳಕೇರೆ
* ಡಾ.ಮೀನಾಕುಮಾರಿ ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ್
* ಡಾ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬೇಂದ್ರೆ
* ಡಾ.ಎಂ.ಮಕ್ತುಂಬಿ
* ಡಾ.ರೇಣುಕಾ ಎಂ.ಸ್ವಾಮಿ
* ಮಹೇಶ ಬನ್ನಾಳೆ
* ಕಲ್ಲಪ್ಪಾ ಮೊಳಕೇರೆ
* ಮಹಾರುದ್ರ ಡಾಕುಳಗೆ
* ರೇಣುಕಾ ಎನ್.ಬಿ.
* ಬೀರಪ್ಪ ವಾಡೆ
* ಜ್ಯೋತಿ ಮಠಪತಿ
* ದಿಲೀಪ ವಿ.ತರನಳ್ಳಿ
* ಜೈ.ಪ್ರಕಾಶ ಸಿಂಧೆ
* ಅಜಿತ ನೆಳಗೆ
* ಆಕಾಶ ಹಿರಿವಗ್ಗೆ
* ಮಾಣಿಕರಾವ ಸಿ.ಪಾಟೀಲ್

ಕೃಪೆ: 'ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಪರಿಚಯ ' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಕರು: ಮಚ್ಚೇಂದ್ರ ಪಿ ಅಣಕಲ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ

**ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ **ತುಮಕೂರು** ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.
'ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ಹೋಬಳಿಗಳು
೧.ಕಸಬ
೨.ಹಂದನಕೆರೆ
೩.ಹುಳಿಯಾರು
೪.ಕಂದಿಕೆರೆ
೫.ಶೆಟ್ಟಿಕೆರೆ

ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮದನಿಂಗನ ಕಣಿವೆ ಸುಂದರ ಪ್ರಕತಿಯ  ಸೊಬಗು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು ಸಾಹಿತಿಗಳು ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ ಕಂಠಯ ನವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ.

ಬೋರಣಕನಿವೆ ಜಲಾಶಯವು ಈ ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು.

**ಹುಳಿಯಾರ್ ಅತಿ ದೋಡ್ಡ ಹೋಬಳಿಯಾಗಿದೆ**

ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ,ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ದ ದೇಗುಲಗಳ ಬೀಡಾಗಿದೆ-

೧.ಹಳೇಯೂರು ಹಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ
೨.ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ
೩.ತಾತಯ್ಯ್ಯನಗೋರಿ

ಹಂದನಕೆರೆ: ಹುಳಿಯಾರು ಅತಿ ದೋಡ್ಡ ಹೋಬಳಿಯಾಗಿದೆ. ಹುಳಿಯಾರು ಅಲ್ಲಿ,ಬ್ಯಾಂಕ್.ಕನಕ ಸಹಕಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿವೆ.

ಹಂದನಕೆರೆ ಹೋಬಳಿಯ ಬೇವಿನಹಳ್ಳಿ ತಗಚೇಘಟ್ಟ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಅಂತರಘಟ್ಟೆ ಕರಿಯಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆ ಇಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ 
ಬೆಳ್ಳಾರ ಹುಳಿಯಾರು ಹೋಬಳಿಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ ಇಲ್ಲಿ ಕರಿಯಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನಂದಿಹಳ್ಳಿ ಹುಳಿಯಾರು ಹೋಬಳಿ
ಶ್ರೀ ಬಸವಣ್ಣ ಜಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಗೊಲ್ಲರ ಹಟ್ಟಿ ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ ನ ಗುಡ್ಡೆ ತುಂಬಾ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ
ನಂದಿಹಳ್ಳಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಹಳ್ಳಿ ಆಗಿದೆ

ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಯಳಂದೂರು

**ಯಳಂದೂರು** ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಬಿಳಿಗಿರಿ ರಂಗನ ಬೆಟ್ಟ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೂ ಕೂಡ.

### ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
http://edugreenfoundation.blogspot.in/2013/06/blog-post_9152.html ( ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಹಸಿರು  ಯಳಂದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು - ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹ

kanaja.in/archives/36266‎   ಕಣಜ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಯಳಂದೂರು ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ 
 

ವರ್ಗ:ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು