ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ

**ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ** (**ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ***)  ಇದನ್ನು **ಟೆಪೊರಿಂಗೊ** ಅಥವಾ **ಝಕಾಟುಚೆ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಡರ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಮೊಲ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುಲ ***ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್*** ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಳದ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್) ಜಾತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ದುಂಡಾದ ಕಿವಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಾಲುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ, ದಪ್ಪ ತುಪ್ಪಳ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಹುಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ (ಭೂಗತ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ರನ್‌ವೇಗಳನ್ನು (ಹಳಸಿದ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಾರ್ಗಗಳು) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಸಕ್ಕೆ 3 ಮರಿಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಅವು ತುಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ತಗ್ಗುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವು ಇತರ ಮೊಲಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಮುಂಜಾನೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 7,000 ವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ ಸುತ್ತಲಿನ ಮಾನವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು - ಅತಿಯಾಗಿ ಮೇಯಿಸುವುದು, ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಪೊದೆಭೂಮಿಗಳು ಸುಡುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ -ಸಂರಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. **ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒಕ್ಕೂಟ/IUCN** ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು CITES ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಬಂಧ I ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
*ರೊಮೆರೊಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ* ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1893 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಶೋಧನಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಫರ್ನಾಂಡೊ ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಅವರು ಮೊಲಗಳ (*ಲೆಪಸ್* ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು *ಲೆಪಸ್ ಡಯಾಜಿ* ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು  ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ ಎಂದು ಬಳಸಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವು *ರೊಮೆರೋಲಾಗಸ್ ಡಯಾಜಿ* (ಫೆರಾರಿ-ಪೆರೆಜ್ ಇನ್ ಎ. ಡಿಯಾಜ್, 1893).  ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು, *ಟೆಪೊರಿಂಗೊ*, ಬಹುಶಃ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ನಹುವಾಲ್ ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು  (),  () ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯ *-* ಅನ್ನು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

### ಫೈಲೋಜೆನಿ 
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಯಾವುದೇ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, *ಪೆಂಟಲಗಸ್*, *ಪ್ರೊನೊಲಗಸ್*, ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ *ಅಲೋಲಗಸ್* ಮತ್ತು *ಪ್ಯಾಲಿಯೊಲಗಸ್* ಜೊತೆಗೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಲಾಡೋಗ್ರಾಮ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೊಲ, ಸ್ನೋಶೂ ಮೊಲ (*ಲೆಪಸ್ ಅಮೆರಿಕಾನಸ್*), ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಾಲದ ಜ್ಯಾಕ್‌ರಾಬಿಟ್ (*ಲೆಪಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಕಸ್*) ಗಳ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಜೀನೋಮ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ತುಪ್ಪಳದ ಗಾಢ ಬಣ್ಣವು ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಕೋಟ್ ಒಂದು ಋತುವಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಋತುವಿಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಇದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಲ್ಟಿಂಗ್ ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು, ಕೂದಲು ಉದುರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಮೆಲನಿನ್ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೂದಲು ಉದುರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೆಲನಿನ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೂದಲು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಹುಬ್ಬಿನ ತುದಿಯಿಂದ ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಸಣ್ಣ ತ್ರಿಕೋನ ಆಕಾರದ ಮುಂಚಾಚಿರುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉದ್ದವಾದ ಅಂಗುಳಿನ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಇಂಟರ್ಪ್ಯಾರಿಯಲ್ ಮೂಳೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆನ್ನೆಯ ಮೂಳೆಗಳು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯ ಬುಲ್ಲಾಇ (ಕಿವಿಯ ಬಾಹ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಮೂಳೆ ರಚನೆಗಳು) ಇತರ ಲೆಪೊರಿಡ್ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಫೋರಮೆನ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ (ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರ). ಇದು ತನ್ನ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ವಕ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಸೊಂಟ ಮೂಳೆಗಳು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ತೆಳ್ಳಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದವಾದ *ಲಿಮ್ನೋಲಾಗಸ್* ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುತ್ತವೆ.

## ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ 
, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲ ವಾಸಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮೊಲಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋನಿಫರ್ ಜಾತಿಯ *ಪಿನಸ್ ಹಾರ್ಟ್ವೆಗಿ* ಕಾಡುಗಳು *ಫೆಸ್ಟುಕಾ ಟೊಲುಸೆನ್ಸಿಸ್* ಮತ್ತು *ಪೈನಸ್ ಹಾರ್ಟ್ವೆಗಿ* ಸಸ್ಯಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಡೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ  ವರೆಗೆ ಉದ್ದ ಮತ್ತು  ವರೆಗೆ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ಗಂಡು ಮೊಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಲು ಗುಂಪಿನಿಂದ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಅವು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮೊಲ ತಿರುಗುವವರೆಗೂ ಗಂಡು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯ ಹಿಂದೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಿರುವುಗಳ ನಂತರ, ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆರೋಹಿಸಿ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಜಾತಿಯು ತುಂಬಾ ಕಿರಿದಾದ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. 1985 ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಂಭೋಗದ ನಂತರ 39 ಮತ್ತು 41 ದಿನಗಳ ನಡುವೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು; ಮತ್ತು *ಚೆಯ್ಲೆಟಿಯೆಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೊವೊರಾಕ್ಸ್*, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆತಿಥೇಯ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ *ಚೆಯ್ಲೆಟಿಯೆಲ್ಲಾ* ಮಿಟೆಯ ಒಂದೇ ಜಾತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜಾತಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳೆಂದರೆ *ಬೋರಿಯೊಸ್ಟ್ರಾಂಗೈಲಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ*, *ಡರ್ಮಟಾಕ್ಸಿಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ*, *ಲಮೋಥಿಯೆಲ್ಲಾ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ*, *ಅನೋಪ್ಲೋಸೆಫಲೋಯಿಡ್ಸ್ ರೊಮೆರೋಲಾಗಿ*, *ಸೆಡಿಯೊಪ್ಸಿಲ್ಲಾ ಟೆಪೊಲಿಟಾ*, ಮತ್ತು *ಹಾಪ್ಲೋಪ್ಸಿಲ್ಲಸ್ ಪೆಕ್ಟಿನಾಟಸ್*.

## ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ
, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ರಾಜ್ಯವಾದ ಪ್ಯೂಬ್ಲಾ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹೆದ್ದಾರಿ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ವಿಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.]]
ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ (IUCN) ಪ್ರಸ್ತುತ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 7,000 ಮೊಲಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಹ *ಆರ್. ಡಯಾಜಿ*ಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ;

### ಸಂರಕ್ಷಣೆ 
ಬಂಧಿತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದರೆ 1968 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಡ್ಯುರೆಲ್, ಆದರೆ ವಸಾಹತು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಜೆರ್ಸಿ ರಂದು ಡ್ಯುರೆಲ್‌ನ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕರೆತರಲಾದ ಏಕೈಕ ಗಂಡು ಮೊಲ ಕೋಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ನಿಂದ ಸತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಣ್ಣು. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮೊಲದ ಮೇಲೆ ಮಾನವರು ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು, ಆದರೆ 2018 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯೋಜನೆಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* These Endangered Rabbits Live on the Slope of a Mexican Volcano - 1992 documentary on the volcano rabbit
* A Survival Blueprint for the conservation of the Volcano rabbit *Romerolagus diazi'' and its habitat – EDGE of Existence programme publication