ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೭೨

**ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೭೨** ಇದು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೭೨ ರ ಮೊದಲು, ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಐದು  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು  ನಿಗದಿತ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ವಿವಿಧ ಹಂತದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಆರು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶೆಡ್ಯೂಲ್ I ಮತ್ತು ಶೆಡ್ಯೂಲ್ II ರ ಭಾಗ II ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ - ಇವುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಂಡವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೆಡ್ಯೂಲ್ III ಮತ್ತು ಶೆಡ್ಯೂಲ್ IV ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಂಡಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಶೆಡ್ಯೂಲ್ V ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಉದಾ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ಬಾವಲಿಗಳು, ಇಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗಣಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡಬಹುದು. ಶೆಡ್ಯೂಲ್ VI ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ನೆಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧಿತ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ ಮಾಡಿದವರ ಮೇಲೆ ದಂಡವಿಧಿಸುವ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಈ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ  ೧೬ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
"ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೭೨" ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

### ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು
ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆಗೆ ಹಲವಾರು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

## ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು (ವಿಭಾಗ ೨)
* **"ಪ್ರಾಣಿ"** ಎಂಬುದು ಉಭಯಚರಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳಾದಲ್ಲಿ  ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* **"ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಾದ ವಸ್ತು"** ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
* **"ಬೇಟೆ"** ಎಂಬುದು ಈ ಕೆಳಗಿವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
:(a)ಯಾವುದೇ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು, ಕೊಲ್ಲುವುದು, ವಿಷಪೂರಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸುವುದು  ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ  ಪ್ರಯತ್ನಗಳು.

:(b)ಉಪ ಷರತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು.

:(c)ಅಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹದ ಭಾಗವನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವುದು, ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸೇವಿಸುವುದು. ಕಾಡು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರೀಸೃಪಗಳಾದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವುದು.

***"ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ"** ಎಂದರೆ  ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಭಾಗ (ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ವನ್ನು ಕೃತಕ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

:(a)ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮದಿಂದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಗ್ಗುಗಳು.

:(b)ಘೇಂಡಾಮೃಗದ ಕೊಂಬು, ಗರಿ, ಉಗುರು, ಹಲ್ಲು, ಕಸ್ತೂರಿ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳು.

***"ಅನ್ಕ್ಯೂರ್ಡ್ ಟ್ರೋಫಿ"** ಎಂದರೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಯಾವುದೇ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ (ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗ. ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿ, ಅಂಬರ್ಗ್ರಿಸ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
***"ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ"** ಎಂದರೆ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ V ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿ.
***"ವನ್ಯಜೀವಿ"** ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ, ಜೇನುನೊಣಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಪತಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಬುದ್ಧನಂತಹ ಅನೇಕ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಬೇಟೆ (ಸೆಕ್ಷನ್ ೯)
ಈ ವಿಭಾಗವು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಮಾಲೀಕತ್ವ (ಸೆಕ್ಷನ್ ೪೦ ಮತ್ತು ೪೨)
ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ - ವ್ಯಾಪಾರ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಾರ್ಡನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ದಂಡಗಳು (ಸೆಕ್ಷನ್ ೫೧)
ದಂಡದ ಕುರಿತು ಸೆಕ್ಷನ್ ೫೧ ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಪರಾಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋ (ಡಬ್ಲೂಸಿಸಿಬಿ), ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ (ಸಿಬಿಐ) ನಂತಹ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ನೇರವಾಗಿ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಇತರ ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತವೆ.
## ೨೦೦೨ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ
ಜನವರಿ, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ೨೦೦೨ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ  ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡ ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.
### ಅಪರಾಧ
ಶೆಡ್ಯೂಲ್-I ಅಥವಾ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ II ರ ಭಾಗ II ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹತ್ಯೆಗೆ (ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ರೂ. ೧೦,೦೦೦ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ  ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ, ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅವಧಿಯು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲ ಆದರೆ ದಂಡ ರೂ.೨೫,೦೦೦ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.  ಜಾಮೀನು ನೀಡುವಾಗ ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಭಾಗವನ್ನು (೫೧ - ಎ) ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಶೆಡ್ಯೂಲ್ I ಅಥವಾ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ II ರ ಭಾಗ II ಅಥವಾ ಬೇಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರೋಪಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಅಥವಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ  ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ, ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.
:(a) ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
:(b) ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ, ಅಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಅವನು ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲು ಸಮಂಜಸವಾದ ಕಾರಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ".

### ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳು
ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಟ್ರೋಫಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಾದ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ರೂ. ೨೫೦೦೦/- ವರೆಗಿನ ದಂಡವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* "The Indian Wildlife (Protection) Act, 1972" from the Official website of: Government of India, Ministry of Law and Justice, Legislative Department
* "Legislations on Environment, Forests, and Wildlife" from the Official website of: Government of India, Ministry of Environment & Forests
* Official website of: Government of India, Ministry of Environment & Forests
* . (2007) *Commentaries on Wildlife Law- Cases, Statutes & Notifications* . Wildlife Trust of India. A commentary on the Wildlife (Protection) Act 1972, and includes a compilation of the Supreme Court and High Courts judgements on Wildlife (Protection) Act 1972, Indian Forest Act, 1927, Forest (Conservation) Act, 1980 and other relevant statutes.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ