ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿ

ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಹದಾಯಿ ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂಡೋವಿ ಮತ್ತು ಜುವಾರಿ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು. ಮಾಂಡೋವಿಯು ಜುವಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಬೊ ಅಗುಡಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೊರೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮೊರ್ಮುಗಾವೊ ಬಂದರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪಣಜಿ  ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗೋವಾ, ಗೋವಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಇವೆರಡೂ ಮಾಂಡೋವಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿವೆ .

## ನದಿ ಹರಿವು
ನದಿಯು ಒಟ್ಟು ೮೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೫೦ ಮೈಲಿ) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೦.೬೨ ಮೈಲುಗಳು), ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೩೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨೨ ಮೈಲುಗಳು) ಮತ್ತು ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨೮ ಮೈಲುಗಳು) . ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಭೀಮಗಡದಲ್ಲಿ ೩೦ ವಸಂತಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ . ನದಿಯು ಒಟ್ಟು ೨,೦೩೨ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೫೮೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ, ೩೭೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ೭೭ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ .

ಮಾಂಡೋವಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ಸತ್ತಾರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಸಲ್ ರಾಕ್ ರೈಲಿನ ಬಳಿ ಗೋವಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಂಡೋವಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಗೋವಾದ ಕಂಬರ್ಜುವಾ, ದಿವಾರ್ ಮತ್ತು ಚೋರಾವೊ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆರೂಲ್ ನದಿ, ಸೇಂಟ್ ಇನೆಜ್ ಕ್ರೀಕ್, ರಿಯೊ ಡಿ ಔರೆಮ್, ಮಾಪುಸಾ ನದಿ, ವಲ್ವಂತಿ ನದಿ, ಉದ್ನೈ ನದಿ, ದೂಧಸಾಗರ್ ನದಿ, ರಗಡ ನದಿ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ರಾಚಿ ನದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಎರಡೂ ನದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕುಂಬಾರ್ಜುವಾ ಕಾಲುವೆಯು ಮಾಂಡೋವಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗೋವಾದ ಪ್ರಧಾನ ಖನಿಜವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಗೋವಾ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮಾಂಡೋವಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ದ್ವೀಪಗಳು - ದಿವಾರ್, ಚೋರೊ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಕ್ಸಿಮ್ ಇವೆ. ಚೋರೊ ದ್ವೀಪವು ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಂತ ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಿತ ದೋಣಿಯು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ನಡುವೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

## ಸೇತುವೆಗಳು
ಪಂಜಿಮ್ ಬಳಿ ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾಂಡೋವಿ ಸೇತುವೆಗಳಿವೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಳೆಯ ಸೇತುವೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಮಾಂಡೋವಿ ಸೇತುವೆಯು ಪಂಜಿಮ್ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಪೊರ್ವೊರಿಮ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ೧೪ ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಗೋವಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇತುವೆಯಾದ ಮೂರನೇ ಸೇತುವೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೩.೧ ಮೈಲಿ) ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಗಳಿಗಿಂತ ೧೫ ಮೀಟರ್ (೪೯ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡರ ನಡುವೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ೩ನೇ ಮಾಂಡೋವಿ ಸೇತುವೆಗೆ ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಅಟಲ್ ಸೇತು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯನ್ನು ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ ಸಚಿವ ನಿತಿನ್ ಗಡ್ಕರಿ, ಗೋವಾ ಸಿಎಂ ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು .

## ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ
ಈ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯಿಂದ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೮೮ ಟಿಎಂಸಿ ಅಡಿ ನೀರು ೭೫% ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಮಹಾದಾಯಿ ಜಲವಿವಾದಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವನ್ನು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನದಿನೀರಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ತೀರ್ಪು ಗೋವಾಕ್ಕೆ ೨೪ ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿ, ಕರ್ನಾಟಕವು ೧೩.೪೨ ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೫.೫ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಿರುವುಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ೮ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ (ಜಲಾನಯನದ ಹೊರಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ೩.೯ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ೧.೩೩ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ಅನ್ನು ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ನೀರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೩೨.೧೧ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ಮತ್ತು ೭.೨೧ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ಎಂದು ೭೫% ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ಕೇವಲ ೪೦.೧೨೫ ಸಾ.ಮಿ.ಘ.ಅ ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿ ನೀರನ್ನು ಮೂರು ನದಿ ತೀರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗಿತ್ತು .

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ