ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ

**ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ**; (ತುಳು: ಕುಡ್ಲ; ಕನ್ನಡ: ಮಂಗಳೂರು, *Mangalūru* ; ಮಲಯಾಳಂ: *ಮಂಗಳಾಪುರಂ*; ಕೊಂಕಣಿ: *ಕೊಡಿಯಾಲ್/ಮಂಗ್ಳುರ್*; ಬ್ಯಾರಿ: *ಮೈಕಾಲಾ*) ಇದು ಹಿಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಬಗೆಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು *ಮಂಗಳೂರಿನವರು* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ *ಕುಡ್ಲದಕುಲು*, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ *ಕೊಡ್ಯಾಲ್ಗಾರ್/ಮಂಗ್ಳುರ್ಗಾರ್*   ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ *ಮಂಗಳೂರಿನವರು*, ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ *ಮೈಕಾಲ್‌ತಂಗ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ತುಳು ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ 
*ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿಯ* ಪ್ರಕಾರ, ತುಳುವರಿಗೆ *ತುಳುವ* ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಚೇರಮಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ರಾಜರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅವರು ಇಂದಿನ ಕೇರಳದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು *ತುಳುಭಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್* ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನವು ತುಳುವರು ಬಹಳ ಸಡಗರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿದೆ. *ಪಿಲಿಯೇಸವು ಈ* ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಏಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ  ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಮಾರ್ನೆಮಿ (ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಕರಡಿ ವೇಷ* (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. *ಕಂಬಳ* ಅಥವಾ ಕೋಣಗಳ ಓಟವನ್ನು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಕೋರಿಕಟ್ಟಾ* ( ಕೋಳಿ ಕಾಳಗ ) ಜನರ ಮತ್ತೊಂದು ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'daivasthanams' (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಹಿಂದೂ ಕೋಝಿ *ಕೆಟ್ಟು,(ಕೋರಿ ಕಟ್ಟ್ಡ)* ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ cockfight ಆಗಿದ್ದು   ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾಗಿ ಇದನ್ನು  ಆಯೋಜಿಸಿದಾಗ   ದೇವಾಲಯಗಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ   ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು  ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಗತ ಲೋಕದ  ನಾಗ  ಜಾತಿಯನ್ನು ಪೊರೆಯಲು   ಗೌಡ್ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು, ದೈವದ್ನ್ಯಾಸಗಳು, ಕುಡ್ಮಿ, ಖಾರ್ವಿ, ಗುಡಿಗಾರ್, ನವಾಯತರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೊಂಕಣಿಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ಕೊಂಕಣಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ ಉತ್ಸವಗಳು, ಕುಡ್ಮಿ ಸಮುದಾಯದ ಶಿಗ್ಮೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಸಾಂತ್ ಮಾರಿ ಮುಂತಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ.

ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ ದಿನೇಶ್ ಕೆ ಶೇಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ವಿಶ್ವ ಕೊಂಕಣಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಶಕ್ತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ ಗಾಂವ್ (ಕೊಂಕಣಿ ಗ್ರಾಮ) ಎಂಬ 3 ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು  ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಂಕಣಿ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು  ಇದನ್ನು 17 ಜನವರಿ 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು,
right|thumb|200x200px|ಜ್ಯೋತಿ ಟಾಕೀಸ್ 
ಜ್ಯೋತಿ ಟಾಕೀಸ್ ಮಂಗಳೂರಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. 
ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹೈಟೆಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾದ ದಿ *ಬಿಬ್ಲಿಯೋಫೈಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್*  ಮಣ್ಣುಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿದೆ.  ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಏಕೈಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ *ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ* , ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ.

## ಅಭ್ಯಾಸಗಳು 
[right|thumb|300x300px| [ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು]]
ಯಕ್ಷಗಾನವು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ  ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುವ  ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. *ಪಿಲಿವೇಷ* (ಹುಲಿ ನೃತ್ಯ) ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ದಸರಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ *ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ವೇಷ* (ಕರಡಿ ಕುಣಿತ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಾಡ್ದನವೆಂಬುದು  ಜನಪದ ತರಹ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತುಳು ಸಮುದಾಯದವರಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜಾನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಂತೆ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಟುವ ಗೀತೆಯಾಗಿದೆ. ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಭಾನುವಾರದಂದು ನಡೆಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

## ಹಬ್ಬಗಳು 
[thumb|307x307px|ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ [ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
ಮಂಗಳೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪೂಜಿಸುವ ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಕೊಡಿಯಾಲ್ ತೇರು* ಅಥವಾ *ಮಂಗಳೂರು ರಥೋತ್ಸವ* ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಥೋತ್ಸವವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಮೊಂಟಿ ಫೆಸ್ಟ್* ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ನೇಟಿವಿಟಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೈನ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮಿತಿಯಾದ *ಜೈನ್ ಮಿಲನ್* ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ *ಜೈನ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.*  ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವ *ಮೊಸರು ಕುಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ* ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ *ಕರಾವಳಿ ಉತ್ಸವ* ಮತ್ತು *ಕುಡ್ಲೋಸ್ತವವನ್ನು* ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ *ತುಳು ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.* 

## ತಿನಿಸು 
right|thumb|200x200px| ನಳ್ಳಿ ನೀರುಲಿ, ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಖಾದ್ಯ.
[right|thumb|200x200px| [ನೀರ್ ದೋಸೆ|ನೀರು ದೋಸೆ, ದೋಸೆಯ ರೂಪಾಂತರವು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ]]
ಮಂಗಳೂರಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ  ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವಿನ ಬಳಕೆ ಜಾಸ್ತಿ. ಶುಂಠಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿ ಮೆಣಸು ಕೂಡಾ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನಿನ ಕರಿ ಇಡೀ ಕೆನರಾದಲ್ಲಿ ಅದರ ರುಚಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.  ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ,*ಕೋರಿ ಗಸಿ, ಬಂಗುಡೆ ಪುಳಿ ಮುಣ್ಚಿ, ಬೀಜ ಮನೋಲಿ ಉಪ್ಕರಿ,ನೀರು ದೋಸೆ*, *ಚಿಕನ್ ಘೀ ರೋಸ್ಟ್,*  *ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕಾ*, ಭೂತಾಯಿ ಗಸಿ, ಕಡುಬು, *ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ* ಮತ್ತು ಪತ್ರೊಡೆ ತುಳು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ  ಸೇರಿರುವ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು *ಅದರಲ್ಲಿ* ದಾಲಿ ತೋಯ್, *ಬೀಬೆ-ಉಪ್ಕಾರಿ* (ಗೋಡಂಬಿ ಆಧಾರಿತ), *ವಾಲ್ ವಾಲ್*, *ಅವ್ನಾಸ್ ಅಂಬೆ ಸಾಸಂ*, *ಕಡ್ಗಿ ಚಕ್ಕೋ ಸೇರಿವೆ*. *ಸನ್ನಾ-ದುಕ್ರಾ ಮಾಸ್* ( *ಸನ್ನಾ*&nbsp;– ಇಡ್ಲಿಯನ್ನು ಟೋಡಿ ಅಥವಾ ಯೀಸ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ನಯಗೊಳಿಸಿ; *ದುಕ್ರಾ ಮಾಸ್*&nbsp;– ಹಂದಿಮಾಂಸ ) ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಮತ್ತು ಮಟನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.ಹಪ್ಪಳ, ಸಂಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುಳಿ ಮುಣ್ಚಿ, ವಿಧ ವಿಧದ  ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ. ತೆಂಗಿನ ಹೂವಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮದ್ಯವಾದ ಕಳಿ (ತೊಡಿ) ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಉಡುಪಿಯ ಅಡುಗೆಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಕರಾವಳಿಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

## ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು 
ಮಂಗಳೂರು ಅಲೋಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ.  Aloyseum ಮನೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಮಾರಕ ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ, ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೊದಲ ಕಾರು, ತಿಮಿಂಗಿಲ ಅಸ್ತಿಪಂಜರ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪದಕಗಳನ್ನು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಬಿಜೈ ಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತಿ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ   ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ, ಚೋಳ, Adilshashis, ರೋಮ್, ಕದಂಬ, ಮೊಘಲರು, Shatavahanas, ಗುಪ್ತರ, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್, ಮೈಸೂರು, ಬರೋಡ,  ಇತ್ಯಾದಿ   ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು