ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುರುವತ್ತಿ

**ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ** ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರುವತ್ತಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ (ಕುರುವತಿ ಎಂದೂ ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (ನಂತರ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘವನ್ನು ನಂತರದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ "ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಶಾಲೆ" ಯ "ತುಂಗಭದ್ರಾ ಶಾಖೆ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಅಜಯ್ ಸಿನ್ಹಾ ಕುರುವಟ್ಟಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮೂರನೇ ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇತರ ಎರಡು ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಮತ್ತು ಇಟಗಿ (ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಗಿ) ಶಾಲೆಗಳು. ಭೋಗದ ಮೇಲೆ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಕೊರತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕುರುವತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಧನೆಯನ್ನು "ಭವ್ಯ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಸಿದ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಆಗಿದೆ   ಸಿನ್ಹಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೯೯  ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು "ಅಭಿನವ ಸೋಮೇಶ್ವರ" ದೇವರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವು "ಅಹವಮಲ್ಲೇಶ್ವರ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ೧೦೬೨ ರಲ್ಲಿ ಕುರುವತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರ I ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೦೭೦ ಮತ್ತು ೧೧೦೦ ರ ನಡುವೆ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ VI ಮೂಲಕ ತನ್ನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಿನ್ಹಾ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.  ) ಒಂದೇ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಪುರ ( *ಶಿಖರ* ) ನಂತರದ ದಿನ ಮರು-ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.  

ಆದರೆ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಹೆನ್ರಿ ಕೂಸೆನ್ಸ್ ಅವರು ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ *ಕಲಶ* (ಗೋಪುರದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರಚನೆ) ಮೂಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಗೋಪುರವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹವನ್ನು ( *ಗರ್ಭಗೃಹ* ), ಒಂದು ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ( *ಅಂತರಾಳ* ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಸಭೆಯ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ( *ಸಭಾಮಂಟಪ* ) ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಭಾಂಗಣಗಳು ( *ಮುಖಮಂಟಪ* ) ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಭಾಂಗಣ ( *ನಂದಿ ಮಂಟಪ* ) ನಂದಿಯ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನ ಒಡನಾಡಿ ನಂದಿ).  ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಸಭಾಂಗಣದ ( ಮಂಟಪ ) ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಹಿನ್ಸರಿತಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ, ಪಿಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು (ಹೊಸ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಿಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಚಿಕಣಿ *ಅಲಂಕಾರಿಕ* ಗೋಪುರಗಳು ( ಗೋಪುರಗಳು ಅಥವಾ ಅಡಿಕ್ಯುಲ್ ), ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಿಂದೂ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಶೈಲೀಕೃತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ( *ಸಾಲಬಂಜಿಕಾ* ಅಥವಾ *ಮದನಿಕಾ* ). ಕೌಸೆನ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಈ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ.  ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಕರದ (ಪೌರಾಣಿಕ ಮೃಗಗಳು) ಮಾದರಿಗಳು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ "ಹರಿಯುವ ಅರಬ್ಬಿಗಳ ಬಾಲಗಳು" ಎಂದು *ಕೌಸೆನ್ಸ್* ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಒಳಗೆ, ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಜಲಚರಗಳ ( *ಮಕರ* *ತೋರಣ* ) ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Profile of Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿವರ
ಚಿತ್ರ:Ganesh sculpture in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ಗಣೇಶನ ಶಿಲ್ಪ
ಚಿತ್ರ:Ornate shrine entrance door jamb in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ ದೇಗುಲದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ
ಚಿತ್ರ:Pillar in mantapa (hall) in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ತಳಹದಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಬ
ಚಿತ್ರ:Pillared mantapa (hall) in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಬದ *ಮಂಟಪ*
ಚಿತ್ರ:Sculpture on porch in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ *ಯಲಿ* ಬಲೆ
ಚಿತ್ರ:Shrine wall frieze and relief in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇಗುಲದ ಗೋಡೆಯ ಪರಿಹಾರ, ಮೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಫ್ರೈಜ್ ಮತ್ತು ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರ
ಚಿತ್ರ:Wall relief in Mallikarjuna temple at Kuruvatti.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಉಬ್ಬು, ಗೋಪುರ, ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು
ಚಿತ್ರ:Wall relief in Mallikarjuna temple at Kuruvatti 1.JPG|ಕುರುವತ್ತಿಯ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಉಬ್ಬು, ಗೋಪುರ, ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* 
* 
* Adam Hardy, *Indian Temple Architecture: Form and Transformation: The Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries*, Abhinav, 1995, New Delhi.  ISBN&nbsp;81-7017-312-4.
* Ajay Sinha, Imagining architects: creativity in the religious monuments of India, University of Delaware, Associated University Press, 2000, Cranbury, New Jersey  .
* 
* Gerard Foekema, *A Complete Guide to Hoysala Temples, Abhinav*, 1996  .

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು