open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಹನೂರು

ಇದು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಮಹದೇಶ್ವರಬೆಟ್ಟವಿರುವ ತಾಲೂಕು, ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ,ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಈ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ಹಾದು ಹೋಗಬಹುದು. ಮಲೈ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯನಕಲ್ಲು ಜಲಪಾತವಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ವಿವಾದವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳ. ಹನೂರಿನ 'ಕ್ರಿಸ್ತರಾಜ ಶಾಲೆ'ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆ ಕಲಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಆಟ, ಓಟದಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವೀರಪ್ಪನ್ ನಿಂದ ಹತ್ಯಗೀಡಾದ ನಾಗಪ್ಪನವರು ಹನೂರಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬಂದವರು.  ಹನೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಊರುಗಳಾದ ಬಂಡಳ್ಳಿ, ಲೊಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ, ಅಜ್ಜೀಪುರ,ರಾಮಾಪುರ,ಗೋಪಿಶೆಟ್ಟಿಯೂರು,ಕೌದಳ್ಳಿ, ಕುರಟ್ಟಿ ಹೊಸೂರು ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
ಹನೂರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 30-11-2017 ರ ಗೆಝೆಟ್‌ ನೋಟಿಫಿಕೇಸನ್‌ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಾಲೂಕಾಗಿ ಸನ್ಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹನೂರು, ರಾಮಪುರ ಮತ್ತು ಲೊಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 50 ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹೊಸ ತಾಲೂಕಾಗಿದೆ.

ಹನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಬೆಟ್ಟಳ್ಳಿ ಮಾರಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕನ್ಯಾಕಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚೆಲುವ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿ, ದೊಡ್ಡಮ್ಮತಾಯಿ, ಶನೈಶ್ಚರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಆಗಿದೆ.ಮಾರಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕೊಮ್ಮೆ ನೆಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆ ಬಹಳ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಆಗಿದೆ ಈ ಜಾತ್ರೆ 5 ದಿನ ನೆಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಬಾಯಿಬೀಗ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆಗಿದೆ ಸುಮಾರು 2000 ಸಣ್ಣ ಬಾಯಿಬೀಗ ಹಾಗೂ 15 ರಿಂದ 20 ಅಡಿ ಬಾಯಿಬೀಗ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು.

ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆ **ಕನಕಪುರ** ಬಳಿ **ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ** **ಮೆಕೆದಾಟು ಸೇತುವೆ** ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು.

ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂದ ಹನೂರು ಈಗಿರುವ ಮಾರ್ಗದ ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರ ಕಡಿತ ವಾಗುತ್ತದೆ ಸುಮಾರು 2.5 ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ತಲುಪಬಹುದು ರಾಮನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ. ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎಷ್ಟು ಜನರ ಮನೆ ದೇವರು ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ಸಂಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ (ರಾಮನಗರ-ಕನಕಪುರ-ಮೇಕೆದಾಟು-ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ) ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣ.

ಮತ್ತೊಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಿವರು ಮಾರ್ಗ ಕ್ಷೇತ್ರ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ ಮಾರ್ಗ (ರಾಮನಗರ-ಅಕ್ಕೂರು-ಹಲಗೂರು-ಮತ್ತತ್ತಿ-ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರು-ಹನೂರು)

## ಶ್ರೀ ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ
ಇದು ಪುಣ್ಯಕೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಲೂರು ಮಠವು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದುವರೆದು ನಾಗಮಲೈ ದೇವಾಲವು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಗರ ಹೆಡೆಯಂತೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ನಾಗಮಲೈ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಮಹದೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಾಗಿ  ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೇಮಾಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ರಾಮಾಪುರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಮಿಣ್ಯ ಗುರುಸಿದ್ಧ ಕವಿಯು ಶ್ರೀ ಮಲೈಮಹದೇಶ್ವರ ಕುರಿತು ಮಹದೇಶ್ವರ ವಿಳಾಸ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು ಇದು ಮಹದೇಶ್ವರರ ಪವಾಡವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಮಹದೇಶ್ವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಬರ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಮಹದೇಶ್ವರರ ಆಗಮನದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಯಕನ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯು ಕೆಲವು ಮೊದಲೇ ಜಾಗೃತ ಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಮಾಂತ್ರಿಕರಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಕಲ್ತ್ಲೆ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರಲು ಬಹುದು ನಂತರ ಮಹದೇಶ್ವರ ಆಗಮನದಿಂದ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪೊರೆಯಿಳಿಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಡಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಹದೇಶ್ವರನ ಪವಾಡದ ಲೀಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅರಯಲೇ ಬೇಕಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ರೋಣ

**ರೋಣದ ಮಾಹಿತಿ**

ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಯೋಧ-ಪುರೋಹಿತ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಗದಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಅರಕಲಗೂಡು

ಇದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಹಾಸನ, ಆಲೂರು,ಹಾಗೂ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಳೇನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೋಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.
 ಕೊಣನೂರು ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ರಾಮನಾಥಪುರದ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಗೊರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ಚರ್ಚ್, ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇಗುಲ ಇಲ್ಲಿನ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು. ಭತ್ತ, ತೆಂಗು, ಅಡಿಕೆ, ತಂಬಾಕು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಈ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು. ದೊಡ್ಡಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದ್ದು ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡಮ್ಮ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅರಕಲಗೂಡು ಮಲೆನಾಡು ಅರೆ ಮಲೆನಾಡು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಕಲಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏ ಮಂಜು ಅವರು ಈ ಬಾರಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಅರಕಲಗೂಡು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

ಅರಕಲಗೂಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಯೆ ಇರುವ ಗೊರೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಮಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ನೀರಾವರಿಗೆ ಇಂಬು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಕೊಣನೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ತೂಗು ಸೇತುವೆ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮನಾಥಪುರದಿಂದ ಐದು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಣನೂರಿನಿಂದ ಕಟ್ಟೇಪುರ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಜನರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿವೆ.

##### ದಕ್ಷಿಣಕಾಶಿ ರಾಮನಾಥಪುರ 
ರಾಮನಾಥಪುರ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಅರಕಲಗೂಡು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ. ಈ ಸ್ಥಳ ಪವಿತ್ರ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಎಡ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಮನಾಥಪುರ ಶತ-ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು "ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ" ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಈಶ್ವರನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ "ರಾಮನಾಥಪುರ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿರುವುದರಿಂದ "ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಣ" ಎಂದೂ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ರಾಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಚತುರ್ಯುಗ ಶ್ರೀ ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಮಠ ಮುಂತಾದವುಗಳು.
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರದ ಪಾಪ-ಕರ್ಮಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕರಗಿ ಹೋಗುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು, ಯಾತ್ರಾತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ತಮ್ಮ ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭೀಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನ ಪೂಜಾ-ಕೈಂಕರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
೧.ಹಾಸನ ಇತಿಹಾಸ
೨.ಹೊಯ್ಸಳ ಟೂರಿಸಮ್ 

ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಬ್ಯಾಡಗಿ

**ಬ್ಯಾಡಗಿ**ಯು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.
## ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ
ಬ್ಯಾಡಗಿಯು  . ಅಕ್ಷಾಂಶ,ರೇಖಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು,ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ೬೦೧&nbsp;ಮೀಟರ್ (೧೯೭೧&nbsp;ಫೀಟು)ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
## ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ
ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿನ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಇದೆ.ಹಾಗೆಯೇ ಒಳ್ಳೆಯ ರುಚಿಯೂ ಕೂಡ ಇದೆ."ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ" ಎಂದರೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೆ ಸುತ್ತೇಳು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಕೆಲಸ ನೀಡಿ ಜನರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. 
ಬ್ಯಾಡಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
## ಜಾನಪದ
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ವಿಜ್ರುಂಭಣೆಯಿಂದ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ದಾನಮ್ಮದೇವಿ ಜಾತ್ರೆಯೂ ವಿಜ್ರೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಜರುಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾಗಿನೆಲೆಇದೆ. 
## ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ
ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೧೦ ಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೧೦ ಕ್ಕೆ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲುಗಳಿವೆ. ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರ ವರೆಗೆ ಬೇರೆ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಬಂದು ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಡಗಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದಲೂ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಂದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ,  ಬೆಂಗಳೂರು & ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುವವರು ಮೋಟೇಬೆನ್ನೂರು ಎಂಬ ಊರಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಸ್,ಆಟೋ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು, ೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದ್ದು ಈಗಿನ(೨೦೧೬) ಬಸ್ ದರ ೧೦ ರೂ ಇರುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
http://www.byadagitown.gov.in/ 

ವರ್ಗ:ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಹಿರೇಕೇರೂರು

ಮಲೆನಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಹಿರೇಕೆರೂರು,'ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ'ಯ ಕಟ್ಟಕಡೆ ಗ್ರಾಮ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಾವೇರಿಯಿಂದ ೫೦ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪಿರಿಯ ಕೆರೆಯೂರು ಮಹಾತಟಾಕ-ಗ್ರಾಮವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ಬನವಾಸಿ ೧೨,೦೦೦ ನಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ 'ಪಿರಿಯಕೆರೆಯೂರು' ೧೨ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.. ಸಾವಿರ ಮಹಾರಾಜರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಹಾ ಅಗ್ರಹಾರ-ಗ್ರಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ತೆಂಕಣ್ಣ ಅಯ್ಯಾವಳೆ ಪಿರಿಯ ಕೆರೂರುಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಹೊಂದಿತ್ತು. 'ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ'ವೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಬಾಳಂಬೀಡದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಗವಾನ್ ಸರಹುನಾಥ್ ಮಂದಿರ ಇದ್ದಿರುವುದು ಹೊಸ ಶೋಭೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ.

## ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮಂದಿರಗಳು 
* ಭಗವಾನ್ ಹರಿಹರ ಸರಹುನಾಥ್ ಮಂದಿರ (Lord Harihar Sarahunaath Temple)
* ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಮಂದಿರ 
* ವಿಷಕಂಠೇಶ್ವರ ಮಂದಿರ

## ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳ ಬೀಡು
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇದುವರೆವಿಗೆ, 'ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ', 'ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯ' ಹಾಗೂ 'ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ' ೧೭ ಶಾಸನಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ’ಗೋದನ’ಮಾಡಿದ ವಿಷಯ-ಹೆಗ್ಗೇರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನಗಳ ವಿವರಗಳು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಗೋಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಹೋರಡಿ ಮಡಿದ ವೀರರುಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದುತ್ತಾ ಮಡಿದ ನಾಯಕನ ವಿಷಯವನು ಇಲ್ಲಿಯ ಶಾಸನ ಧಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೈರನಪಾದ

ಭೈರನಪಾದ ತುಂಗಾಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲಿದೆ. ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಭೈರವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂಲ ಭೈರೇಶ್ವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು. ಈ ಭೈರವೇಶ್ವರ ವೀರಭದ್ರನ ಸೋದರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

## ಪ್ರಾಚೀನವಾದ,ಹೆಗ್ಗೇರಿಕೆರೆಯಿದೆ
'ಹಿರೇಕೇರೂರಿ'ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಸಾವಿರವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಹೆಗ್ಗೇರಿಕೆರೆ ಕೇವಲ ೨ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಸುಂದರ ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮರಾಠಿಗರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಿಗೆ ಮರಾಠಿಗರು, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಹೆಗ್ಗೇರಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ತೋಟದ ವೀರಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಜನಾರ್ಥದನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಊರಿನ ಒಳಗೆ ಹೋದರೆ, 'ಹನುಮಂತ', 'ಬಸವಣ್ಣ', 'ವೀರಭದ್ರ', 'ಕೋಟೆ ದುರ್ಗವ್ವ', 'ದತ್ತಾತ್ರೇಯ' ಮುಂತಾದ ದೇವರುಗಳ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಾಜರ ಕಾಲದ 'ಬೃಹತ್ ವೀರಗಲ್ಲು’ ಇದೆ. 'ಆಡಿಲ್ ಶಾ' ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 'ಜಾಮಿಯ ಮಸೀದಿ,'  ಮತ್ತು 'ನೂರಾನಿ ಮಸೀದಿ'ಗಳಿವೆ.

## 'ಸರ್ವಜ್ಞನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ'
'ಬೀಜಗಳ ಕ್ರಾಸ್ಸ್' ಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣ ತುಂಬ ಉತ್ತಮವಾದುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಇದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.'ಸರ್ವಜ್ಞನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ',ಅಬಲೂರು ಹಿರೇಕೇರೂರಿಗೆ ತುಂಬ ಹತ್ತಿರ, ಮತ್ತು ಸರ್ವಜ್ಞ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿದ್ದ ಮಾಸೂರು ಹಿರೇಕೇರೂರಿನಿಂದ ಕೇವಲ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಅಬಲೂರಿನಿಂದ ೨ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನಕೊಪ್ಪ ಎಂಬ ಊರು ಇದೆ ಅಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮಂದಿರ ಇದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮನು ವನವಾಸ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಎಂಬ ಪ್ರತಿತಿ ಇದೆ.ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ.ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ
ಯುಗಾದಿ ಅಮವಾಸ್ಯೆ ಮುಗಿದ ೫ನೇ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

**ಶ್ರೀ ಶನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗುಂಡಗಟ್ಟಿ** 
ಗುಂಡಗಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮ ಹಿರೇಕೆರೂರು ನಿಂದ ೮ ಕಿ ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೀ ಶನೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದದ್ದು. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಅಮವಾಸ್ಯೆ ಯಂದು ಶ್ರೀ ಶನೇಶ್ವರ ದೇವರ ಪಾಲಕಿ ಉತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ಬಂದು ಹೋಗಲು ಹಿರೇಕೆರೂರು ಮತ್ತು ಮಾಸೂರು ನಿಂದ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸೌಕರ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಅಮವಾಸ್ಯೆ ಯಂದು ಶ್ರೀ ಶನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.

durga matheya jathre kooda
ಹಳೆ ವೀರಾಪುರ  ಗ್ರಾಮ  ಹಿರೇಕೇರೂರು. ನಿಂದ ೧೫ ಕೀ. ಮೀ  ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಿಳಲಿಮರವಿದ್ದು   ಇದು ಒಂದು ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದರ ಕೆಳಗೆ  ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಇದ್ದು ಅಮವಾಸ್ಯೆ ಯಂದು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಮರವನ್ನು ಯಾರಾದ್ರು ಕಡಿದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ  ತುಂಬ ನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರವು ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ.ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು  ಬಂದು ಹೋಗಲು ಹಿರೇಕೆರೂರು ಮತ್ತು ಮಾಸೂರು ನಿಂದ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸೌಕರ್ಯವಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಆಲೂರು

ಬೆಟ್ಟದ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ

ಈ ದೇವಾಲಯವು **ಆಲೂರು** ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಡಿಬಯಲು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ವಿವೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಅಡಿಬಯಲು ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ್ಲಿನ ೧೪ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಿನಂದು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೆಡೆಸುತ್ತಾರೆ..
ಜನರು ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯವುದರ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

### ಶ್ರೀ ವಿಜಯದುರ್ಗ ಕ್ಷೇತ್ರ: 
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಡವರ ಊಟಿ ಎಂದೇ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಸಿಗುವ ಪಟ್ಟಣವೇ ಆಲೂರು. ಆಲೂರಿನಿಂದ ಸರಿ ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಸಿಗುವ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳವೇ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದುರ್ಗ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆರಾಧನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚು.

ಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶ್ರೀ ಉಡಸಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮತ್ಸಾಲಮ್ಮ ದೇವಿಯರ ವಿನೂತನ ದೇವಾಲಯದ ಸಮುಚ್ಚಯವೇ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದುರ್ಗ  ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವಂಶಸ್ಥರಾದ  ಸುಂದರರಾಜ  ಅರಸ್ ಮತ್ತು ವಂಶಸ್ಥರಿಂದ  ಸುಮಾರು 5 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಕಲೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯ ಪಡೆದು ದಿವ್ಯ ದೇಗುಲವಾಗಿ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಮತ್ಸಾಲಮ್ಮ  ದೇವಿಯವರ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿ ಆಂಜನೇಯ ದೇವರ ಪುಟ್ಟ ಗುಡಿಗಳು ಇದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಯಾಗ ಮಂಟಪ ಈ ಯಾಗ ಮಂಟಪದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ನವದುರ್ಗೇಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಇದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ಜರಗುತ್ತದೆ.

## ಬಾಹ್ಯಾಪುಟಗಳು
* ಹಾಸನ ಇತಿಹಾಸ
* ಹೊಯ್ಸಳ ಟೂರಿಸಮ್ 

**ಚಾಕನಹಳ್ಳಿ** ಗ್ರಾಮ ಆಲೂರು ತಾಲೂಕು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಆಲೂರುನಿಂದ 10 ಕಿ ಮಿ ದೂರವಿ...
ಚಾಕನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ ಆಲೂರು ತಾಲೂಕು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ 
ಆಲೂರುನಿಂದ 10 ಕಿ ಮಿ ದೂರವಿರುವ ಗ್ರಾಮ

ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ: ಅರೆಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕ 70% ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ

ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಿಯ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಪ್ರತಿ 5ವರ್ಷಕ್ಕೆ

ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು: ಕೃಷಿ
ಕಾಫಿ ಜೋಳ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಭತ್ತರಾಗಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತಾರೆ

ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೇವಲ 51 ಮನೆಗಳಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ 165 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ

ಧರ್ಮ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ

ನೆರೆಹೊರೆ ಊರುಗಳು: ಕರಿಗೋಡನಹಳ್ಳಿ ಹಸಗನೂರು ಮುತ್ತಿಗೆ

ವಿಶೇಷತೆ: ಗ್ರಾಮದಿಂದ 500 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಯಗಚಿ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ 
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು 
ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ

ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಸವಣೂರ

ಇದು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.

## ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು: 
**ದೊಡ್ಡ ಹುಣಿಸೆಮರಗಳು:**

ಸವಣೂರಿನ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ತ್ರಿವಳಿ ಮರಗಳು ನೋಡುಗರನ್ನು ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು **Baobab** ಮರಗಳೇ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವಿರಬಹುದು. ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಬೇರೆಡೆಯೆಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ಮರಗಳು ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ! ಊರಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮರಗಳು ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ೨೫ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರ, ಹಾಗೂ ೧೧ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮರಗಳು ಈ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ! ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮರವು ೧೮ ಮೀಟರ್ ದಪ್ಪ (!), ಇನ್ನೊಂದು ೧೬ ಮೀಟರ್ ದಪ್ಪ, ಹಾಗೂ ಕಡೆಯದು ೧೪ ಮೀಟರ್ ದಪ್ಪ ಇವೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಈ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊರದೇಶದಿಂದ ತಂದು ನೆಟ್ಟನು ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಇವುಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ತುಸು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ, ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಅದ್ಭುತ ಮರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು! ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಚಾರವಿದ್ದರೆ ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

Image:SavanurBaobab06052007318.jpg|Savanur Baobab 1

**ಕಾರಡಗಿ:**

ಇಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರಡಗಿ ಶ್ರೀವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವನ್ನು ಶ್ರದ್ದಾ ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಕಾರಡಗಿ

ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಬೋಧ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮೂಲವೃಂದಾವನ ಸನ್ನಿಧಾನ.
ಸವಣೂರ : ಶ್ರೀಮದ್ ಉತ್ತರಾಧಿಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿನ 25 ನೇ ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಬೋಧ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮೂಲ ವೃಂದಾವನ ಸನ್ನಿಧಿ ಸವಣೂರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಗಂಗಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥ ಪುಷ್ಕರಣಿ, ಅಹೋಬಲ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿ, ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಧರ್ಮರ ಸನ್ನಿಧಿಯೂ ಸವಣೂರಿನಲ್ಲಿದೆ, ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ ಸವಣೂರ,

ಸವಣೂರ ತಾಲೂಕಿನ ಸಿದ್ದಾಪೂರ ಗ್ರಾಮ ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥರ  ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ಕಳಸೂರು ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಧರ್ಮರ ತವರೂರು. ಸವಣೂರಿನ ಶ್ರೀಮಠದಲ್ಲಿಯೇ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಶ್ರೀಮದ್ ಹರಿಮಥಾಮೃತಸಾರದ ಹಲವು ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಶಿಗ್ಗಾಂವ

**ಶಿಗ್ಗಾಂವ**  ಅಥವಾ **ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ**  ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. 
ಇದು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಮಹಮ್ಮದಿಯ ಕವಿ ಶಿಶುವಿನಹಾಳ ಶರೀಫಶಿವಯೊಗಿಗಳು ಜನಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಕನಕದಾಸರು ಜನಿಸಿದ ಬಾಡ ಗ್ರಾಮವು ಈ  ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ
ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣ. ಧಾರವಾಡದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 65 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಯಲವಗಿ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ 14 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು-ಬೆಳಗಾಂವಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕುಂದಗೋಳ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸವಣೂರು ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲಫಟಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಂಡಗೋಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 585.3 ಚ.ಕಿಮೀ.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭೂಮಿ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಕಣಿವೆಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆಲ್ಲ ಬಯಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಧುಂಡಸಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿ ಬೆಣ್ಣೆಹಳ್ಳ ಉಗಮಿಸಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು, ಮೆಣಸಿಗಿ ಬಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಹುಭಾಗ ಈ ಹೊಳೆಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ತೊರೆಗಳು ವರದಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 811.02 ಮಿಮೀ.

ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಹುಭಾಗ ಮಲೆನಾಡು ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ತೇಗ, ಗಂಧ, ಅಳಲೆ, ಹಲಸು, ಮಾವು, ಆಲ, ಅತ್ತಿ, ಬಿಳಿನಂದಿ, ಬೀಟೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಕಡೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಕಾಡು ತೆಳುವಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ತೊರೆಗಳ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರುಮೆಳೆಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ, ಚಿರತೆ, ಕರಡಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ತೋಳ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ.

## ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯ
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು ವ್ಯವಸಾಯ. ಬತ್ತ, ರಾಗಿ, ಜೋಳ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾವೆ, ಹೆಸರು, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಕಬ್ಬು, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗೋಡಂಬಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳು.

ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಗಿರಣಿಗಳು, ಮರದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಅವಲಕ್ಕಿ ಚುರುಮುರಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಬಿದಿರು ಕೆಲಸದ ಪಾತ್ರೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಗಾಡಿ ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ.

## ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 2 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಜಿಗಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸು. 8 ಚ.ಅಡಿಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೃತಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 16 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿರೇಬೆಂಡಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವೂ ಎರಡು ಮಠಗಳೂ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ, ಎರಡನೆಯ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಕಳಚುರಿ ಬಿಜ್ಜಳ ಇವರ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಯ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 12 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಗೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಂತ ಹಜರತ್ ಷಾ ಸಮಾಧಿ ಇದ್ದು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಸು. 970ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಖೊಟ್ಟಿಗನ ಶಾಸನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 15 ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲೂ ಯಲವಗಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸು. 19 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲೂ ಇರುವ ಬಂಕಾಪುರ ಇತಿಹಾಸಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳ.

ಇಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸವಣೂರಿನ ನವಾಬರ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾರು ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಒಂದನೆಯ ಅಮೋಘವರ್ಷನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲ ಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಸುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣ, ಪುರಸಭಾ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಮಳವಳ್ಳಿ

**ಮಳವಳ್ಳಿ** ಮಳವಳ್ಳಿ- 571430 ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಈ ತಾಲೂಕಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.
ಮಳವಳ್ಳಿ ಇದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಗ್ನೇಯ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಟಿ.ನರಸೀಪುರ,ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕನಕಪುರ,ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ,ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಡ್ಯ,ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮದ್ದೂರು ಮತ್ತು ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ- ಈ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಕಿರುಗಾವಲು, ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರ, ಮಳವಳ್ಳಿ,ಮತ್ತು ಹಲಗೂರು ಹೋಬಳಿಗಳು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೮೦೪ ಚ.ಕಿಮೀ.

ಮಳವಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮೊದಲು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ೧೯೩೯ ಜುಲೈ ೧ ರಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿತು.
ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೬೨ ಮೀಟರ್  ನಿಂದ ೯೧೪ ಮೀಟರ್ ಇದೆ. ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಮುಂದುವರೆದ ಕಣಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಂಡ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ,ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ೪೨ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೧00 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮದ್ದೂರಿನಿಂದ ೨೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸ ತಾಣಗಳು 
* ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ - *ಗಗನಚುಕ್ಕಿ* ಮತ್ತು *ಭರಚುಕ್ಕಿ* ಜಲಪಾತಗಳು ವಿಶ್ವದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ೧೦೦ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಾಗಿವೆ. ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ಗಾರ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು....
* ಬ್ಲಫ್
*ಕಿರುಗಾವಲು
ಇದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣ ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ.

*ಹಲಗೂರು ಇದು ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ. ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೮೫ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರವಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದೆ.
ವ.ಕು.ಹು.ಚ.

*ಮುತ್ತತ್ತಿ ಇದು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಾರ್ಗ ಹಲಗೂರು ಇಂದ ೨೨ ಕಿ.ಮೀ. ಕರಲಕಟ್ಟೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಮುತ್ತತ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣಕರ್ಥು ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತಾದೇವಿಯು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಮೂಗುತಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿದಾಗ ಸೀತಾಮಾತೆಯು ಆಂಜನೆಯಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿ ಬಿನ್ನವಿಸಿದಾಗ ಸ್ವಾಮಿಯು ತನ್ನ ಬಾಲದಿಂದ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಿ ಮೂಗುತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ, ಆ ಸ್ತಳದಲ್ಲಿ ಈಗಲು ಕಾವೇರಿ ನದಿ ನೀರೆಲ್ಲ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಸ್ತಳಕ್ಕೆ "ತಿರುಗಣೆ ಮಡ"ಎಂಬ ಹೆಸರು.
ಬೊಪ್ಪೆಗೌಡನಪುರ :
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳ. ಇದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾದ ತಲಕಾಡಿ ಮತ್ತು  ಮುಡುಕುತೊರೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕು.
ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಮಂಡಗದ್ದೆ

ಇದು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಊರು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಿದೆ.
ಇದು ಗಾಜನೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಹೊಸನಗರ

**ಹೊಸನಗರ** ಇದು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಈ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿನ ಬಿದನೂರು ನಗರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಶಿವಪ್ಪನಾಯಕನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ್ಡಿದ್ದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಊರನ್ನು 'ಕಳೂರು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಬಿದನೂರು ನಗರ ’ಹಳೇನಗರ’ ವಾದರೆ, ಜನವಸತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಬಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ’ಹೊಸನಗರ’ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹಿಂದುತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

## ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು
ಈ ತಾಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಶಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು:

*ಹುಂಚ: ಇದು ಜೈನರ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾದ ಹೊಸನಗರದಿಂದ ೨೨.೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರದಿಂದ ೫೪ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ೨೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೦ ಮತ್ತು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಂಚಕೂಟ ಬಸದಿ (ಜೈನ ದೇವಾಲಯ), ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಾಲಯ, ಜೈನ ಮಠ  ನೋಡುವಂತವು.
* ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ,  
* ಅರಿಶಿನಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ,  
* ಶಿವಪ್ಪನಾಯಕನ ಕೋಟೆ(ನಗರ),  
* ಹಿಡ್ಲುಮನೆ ಜಲಪಾತ,  
* ಕಾರಣಗಿರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ  
* ಶಂಕರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೋಡೂರು  
* ಜೇನುಕಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ, ಅಮ್ಮನಘಟ್ಟ, ಕೋಡೂರು  
* ಚಕ್ರ, 
* ಮಾನಿ, 
* ವರಾಹಿ ಡ್ಯಾಮ್.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶ(ಹುಲಿಕಲ್) ಈ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಜೆಟ್ಟಿಮನೆ, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕ, ಅಂಬ್ಲಾಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾವಾಗಲು ತಂಪಾಗಿರುವ ಈ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ತಾಲೂಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಶರಾವತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಶಿವನಿ

**ಶಿವನಿ** ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಜಂಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ಯಲಬರ್ಗಾ

## ಮ್ಯಾದನೇರಿ 
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಕೋಲಾಟದ  ಮಾಹಿತಿ :-
ಮ್ಯಾದನೇರಿ

## ಇದರ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳೆಂದರೆ :- ಬಯಲು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿದೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕಚ್ಚೆ, ತಲೆಗೆ ಟೋಪಿ, ನಡುವಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ, ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ  ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳ ಸಪ್ಪಳವೇ ಹಾಡಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ತಾಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ, ಡೋಲು,  ಡಪ್ಪು, ತಬಲಾ, ಡಕ್ಕೆ,  ಕಂಚಿನ ತಾಳಗಳನ್ನು, ಈ ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದುಂಟು. "ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಜನನವಾದಾಗ ಯಾದವರು ಕೋಲಾಟ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುದುದು", ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಗೆಯೇ "ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಗೋಪಿಕಾ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಕೋಲಾಟ ಮಾಡಿದುದು" ಕೋಲಾಟದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಕೋಲಾಟಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಲಭಿಸಿದೆ.ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೂ ಕೂಡ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಈ ಕಲೆ  "ಮಹಾರಂಜನೆಯ ಮಹಾ ಗಣಜವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಈ ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸರಿ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ 
:- ಸುತ್ತು ಕೋಲು, ದಾಟು ಕೋಲು, ತೂಗು ಕೋಲು, ಸಾಲು ಕೋಲು, ಮಲ್ಕಿನ ಕೋಲು, ಊರುವಯ್ಯನ ಕೋಲು, ರಂಗೋಲಿ ಕೋಲು,  ವಸ್ತ್ರ ಕೋಲು, ಸೋಬಾನೆ ಕೋಲು, ಉಯ್ಯಾಲೆ ಕೋಲು, ಹರುಗೋಲು, ಚಕ್ಕೆ ಕೋಲು, ಇತ್ಯಾದಿ. ಕೋಲಾಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಗಣೇಶನ ಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ" ನಂತರ "ಎಲ್ಲರೂಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತು ಮತ್ತೆ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು  ಕೋಲಾಟ ಕಲಿಸಿದ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ" ಕೋಲನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಕೋಲುಗಳ ಸಪ್ಪಳವು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ...
ಲಿಂಗಸೂಗೂರು

**ಲಿಂಗಸೂಗೂರು**  ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಲಿಂಗಸೂಗೂರು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಯರಗೋಡಿ ಗ್ರಾಮವು ಲಿಂಗಸಗೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಈ ಊರು ದ್ವೀಪ (ನಡುಗಡ್ಡೆ )ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಬರಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದು ತೆಪ್ಪದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಜೀವ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಓಡಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಸಜ್ಜೆ,ಜೋಳ,ದಾಳಿಂಬೆ,ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಶೇಂಗಾ,ಹತ್ತಿ,ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ತುಂಬಿ ಹರಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸೇತುವೆ ಮುಳುಗಿ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಡ್ರೋನ್ ಮುಖಾಂತರ ಮತ್ತು ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ಬ್ರೀಟಿಶರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ತಾಲ್ಲೂಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ಬ್ರೀಟಿಶರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ  ಸೈನಿಕರ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಲಿಂಗಸೂಗೂರನ್ನೂ 'ಛಾವಣಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈ ತಾಲೂಕಿನ   ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು  ನೋಡಿದಾಗ  ಶಿಲಾಯುಗದ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸವು ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ  "ಮಸ್ಕಿ"ಯು  ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅಶೋಕನ ಶೀಲಾ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ‍‍ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೨೭ ಕೀ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ  '''***ಜಲದುರ್ಗ ಛಾಯಭಗವತಿ ಡ್ರಾಪ್*** ಇದ್ದು,ಇದು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವ ರಾಜನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು  ಏಳು ಸುತ್ತು ಕೋಟೆ ಏಳು ಅಗಸಿ ಬಾಗಿಲು  ಇವೆ, ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು.ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಇದರಬಗ್ಗೆ ಮೆದೊಸ್ ಟೇಲರ್{medos tailor} ಎಂಬ ಸಂಶೋದಕ ೧೮೭೧ ರಲ್ಲಿ ನೊಬಲ್ ಕ್ವೀನ್ {NOBEL QUEEN} ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ  ಅಪರಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ  ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರುಹುಗಳಿವೆ,ಈಗ ಈ ಕೋಟೆಯು ಸುಂದರ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ತಳವಾಗಿದ್ದು  ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದ ನೀಡುತ್ತದೆ,
ಈ ಕೋಟೆಯು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೧೦೦ ಕೀ.ಮೀ.ಹಾಗು ಲಿಂಗಸೂಗೂರಿನಿಂದ ೨೬ ಕೀ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ,
'

ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
ವಿರಾಜಪೇಟೆ

**ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆ** (ವಿರಾಜಪೇಟೆ) ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಕೊಡಗಿನ ದೊರೆ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರು ೧೭೯೨ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ವಿರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ  ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಟ್ಟಿದ ಗಡಿಯಾರ ಕಂಭ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಗುಡಿಯಿದೆ. ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಸೈಂಟ್ ಏನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಕಿ. ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ.

thumb|left|ಸೈಂಟ್ ಏನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ವಿರಾಜಪೇಟೆ

ವಿರಾಜಪೇಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿ. ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕುಂದ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ  ಈಗ ೬, ೭ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ಹಾಕಿ, ಉತ್ಸವವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಗೌರಿ ಗಣೇಶ ಉತ್ಸವವು, ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿಯೆ ಅತಿ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ ಮತದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಜನರು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೋಣಿಕೊಪ್ಪಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದಸರಾ ಉತ್ಸವವು ಸಹ ಅತೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಶ್ರೀ ಮಂಗಲ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಇರ್ಪುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಇರ್ಪು ಜಲಪಾತ,ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಅಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ಮುಂದೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿದು ಕೊನೆಗೆ ಕೇರಳವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ಹಳಿಯಾಳ

ಇದು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.
ಹೊನ್ನಾವರ

thumb|Colonel Hill - 30m tall column

**ಹೊನ್ನಾವರ** ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಸುಂದರ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶ. ಹೊನ್ನಾವರ ಪಟ್ಟಣವು ತಾಲೂಕಿನ ಕೇಂದ್ರ. ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಕೂಡ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲು ಹೋದರೆ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಯ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇಲ್ಲಿಯ ವೈಶಿ‌‌‌ಷ್ಟ್ಯ.

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ 
೨೦೦೧ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೧೮ ಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇಲ್ಲಿ ೫೧% ಪುರುಷರು ಹಾಗು ೪೯% ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೭೮ ಪ್ರತಿಶತ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಇರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಭಾರತದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಗಿಂತ (೫೯.೫%)ಹೆಚ್ಛಾಗಿದೆ. ಸಾಕ್ಷರ ಪುರುಷರ ಸರಾಸರಿ ೮೩% ಹಾಗು ಮಹಿಳೆಯರ ಸರಾಸರಿ ೭೪%. ಕನ್ನಡವು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ ತನ್ನದೆ ಆದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯು ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

## ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 
ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಣಜಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೬೬ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಸಮ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರ - ತುಮಕೂರು ರಾ. ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೬, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುವ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೊಂಕಣ ರೇಲ್ವೆ ಸಹ ತನ್ನ ಅಳಿಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನರು ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.
***ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ** : ಹೊನ್ನಾವರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ (ಹೊನ್ನಾವರದ ಹೊರಭಾಗದ ಕರ್ಕಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫ ಕೀ.ಮೀ. ದೊರದಲ್ಲಿದೆ)
***ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ**: ಬಜ್ಪೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ. (ಸುಮಾರು ೧೭೫ ಕೀ.ಮೀ ದೊರದಲ್ಲಿದೆ)

## ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು 
ಸುಂದರವಾದ ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳಿಂದ,
***ಶ್ರೀ ಆದಿಶಕ್ತಿ ಜಗದಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಜಡ್ಡಿಕೇರಿ ಹೊನ್ನಾವರ**: ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವಿ, ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ರಾಜಗೋಪುರ ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲೆ ಅತ್ಯಂತ   ಎತ್ತರದ ರಾಜಗೋಪುರ, ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 500 ಮಿಟರ ದೂರವಿದೆ.

 ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮನಮೋಹಕ ಜಲಪಾತಗಳು,ಅತಿ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಂಕಿಯ **ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ**, ಹಸಿರು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಹೊನ್ನಾವರ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆ. ಗುಂಡಬಾಳಾ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು ೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.  ವರ್ಷದ ೧೨ ತಿಂಗಳು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಈ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಅಪ್ಸರಕೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ.

***ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ**: ಇದು ಸುಮಾರು ೧೨ ಕೀ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಮುಗ್ವಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ**: ಸುಮಾರು ೮ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ
***ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ**: ಇದು ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಗೇರುಸೊಪ್ಪ ವೀರಾಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ**: ಇದು ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಯ** ಚರ್ತುಮುಖ ಬಸದಿ.
***ಕರಿಕಾನ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ**: ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಅಪ್ಸರಕೊಂಡ ಜಲಪಾತ**: ಇದು ಸುಮಾರು ೦೪ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಗುಣವಂತೆ**: ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦೯ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
***ಗುಂಡಿಬೈಲ್ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ**: 
***ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ** : ಇದು ಸುಮಾರು 14 ಕೀ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊನ್ನಾವರದ ***ಮಂಕಿ*** ಗ್ರಾಮದ ತಾಳಮಕ್ಕಿ (ದೇವಿಕಾನ)  ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇದೆ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಮುಂಡಗೋಡು

**ಮುಂಡಗೋಡು** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಸಿರ್ಸಿಯಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗ ಮಧ್ಯೆ ಬರುತ್ತದೆ

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
* ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಸಾಹತು
* ಬಚನಾಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು
* ಅತ್ತಿವೇರಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ
* ಗುಡ್ಡದ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ. ನ್ಯಾಸರ್ಗಿ
*ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಕಾಲೊನಿ
* ಚಿಗಳ್ಳಿ ದೀಪನಾತೇಶ್ವರ ದೇಗುಲ

## ಭಗವಾನ್ ಸರಹುನಾಥ್ ಮಂದಿರಗಳು
* ತೇಗಿನಕೊಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಸರಹುನಾಥ್ ಮಂದಿರ (Lord Sarahunaath Temple)
* ಕುಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಸರಹುನಾಥ್ ಮಂದಿರ(Lord Sarahunaath Temple)

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಸಿದ್ದಾಪುರ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ)

**ಸಿದ್ದಾಪುರ**ವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಊರು ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಸೊರಬ ತಾಲೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸಿರ್ಸಿ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ
ಸಿದ್ಧಾಪುರದ  ಅಕ್ಷಾಂಶ / ರೇಖಾಂಶಗಳು ೧೪.೨೦ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ೭೪.೫೩ ಡಿಗ್ರಿ ಪೂರ್ವ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ ೫೬೪ ಮೀಟರುಗಳು.

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಿದ್ಧಾಪುರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೪,೦೪೯. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರು಼ಷರು ೫೧% ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ೪೯% ಇದ್ದಾರೆ.ಇಲ್ಲಿಯ ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡಾ ಅಕ್ಷರತೆ ೭೭%  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (೫೯.೫%) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ೮೨% ಪುರುಷರೂ, ೭೨% ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸಾಕ್ಷರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೧%ರಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಕೊಂಕಣಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಬೇಧಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರೂ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

## ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ
ಕೃಷಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಭತ್ತ, ಕಾಫಿ,ಅನಾನಸ್, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕರಿಮೆಣಸು ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ವೆನಿಲ್ಲಾ ಈಚೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಬೆಳೆ.

## ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಪುರದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಕಾಡುಗಳೂ, ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳೂ ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದು ಚಾರಣ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಲಪಾತಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವುಗಳೆಂದರೆ

* ಜೋಗ ಜಲಪಾತ -ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವು ತನ್ನ ಗಡಿಭಾಗವನ್ನು ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸಿದ್ಧಾಪುರದಿಂದ ೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
* ಹೊನ್ನೇಮರಡು - ೨೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಾಳಗುಪ್ಪಾದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
* ಬುರುಡೆ ಜಲಪಾತ - ೩೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾದಗಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
* ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ (ಕೆಪ್ಪ ಜೋಗ) - ೨೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ
* ವಾಟೆಹಳ್ಳ - ೩೪ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ

## ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
*ಶಂಕರಮಠ, ಭುವನಗಿರಿ, ಇಟಗಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ, ಬಿಳಗಿ,ಸೀತಾರಾಮಚಂದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೊಡ್ತಗಣಿ,

## ಇತರ ಗುರುತರ ಸ್ಥಳಗಳು
ದೊಡ್ಮನೆ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ದಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ಇದು ಸಿದ್ಧಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ಕೀ.ಮಿ. ದೂರವಿದೆ

## ಕಲೆ
ಯಕ್ಷಗಾನವು ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ.

## ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು
* ಮಾದರಿ ಕನ್ನಡ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ
* ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಹೊಸೂರು
* ಶ್ರೀ ಬಂಕೇಶ್ವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಹೊಸೂರು
* ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ
* ಪ್ರಶಾಂತಿ ಗುರುಕುಲ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ
* ಬಾಲಿಕೊಪ್ಪ ಸರ್ಕಾರೀ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
* ಎಸ್.ಆರ್‍.ಜಿ.ಎಚ್.ಎಮ್.  ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ
* ಸರಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಸಿದ್ದಾಪುರ
* ಎಮ್.ಜಿ.ಸಿ. ಕಲಾ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿ.ಎಚ್. ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು
* ಧನ್ವಂತರಿ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು
* ಸರಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ 
* ಸರಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು
* ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಡಶಾಲೆ ಹಾಳದಕಟ್ಟಾ
* ಸಿದ್ದಿ ವಿನಾಯಕ ಪ್ರೌಡಶಾಲೆ
* ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ನಾಣಿಕಟ್ಟಾ

## ಸಿದ್ಧಾಪುರಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ?
ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೪೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ೧೩೦ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ. ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ ತಾಳಗುಪ್ಪಾದಲ್ಲಿ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಬಸ್ಸುಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸಾಗರ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಆಳಂದ (ಕರ್ನಾಟಕ)

**ಆಳಂದ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೆಂದ್ರ.

### ಭೌಗೋಲಿಕ ವಿವರಗಳು
* ಅಕ್ಷಾಂಶ / ರೇಖಾಂಶ : ೧೭.೫೭ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ೭೬.೫೭ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರ,ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ : ೪೮೦ ಮೀಟರುಗಳು,ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ : ೮ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ
* ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು : ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಈಗಿನ ಕಲಬುರಗಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಅಫಜಲಪುರ ತಾಲೂಕು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ,ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಷಿಮಕ್ಕೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಮರ್ಗಾ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ.ಉಮರ್ಗಾ

### ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿ ಅಂಶ
೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಳಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೨,೩೭೧. ಇದರಲ್ಲಿ ೫೨% ಶೇಕಡಾ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ೪೮% ಸ್ತ್ರೀಯರು. 
ಇಲ್ಲಿಯ ೪೯.೪% ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ (೫೯.೫%) ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ೬೦% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೪೦% ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. 
ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ೧೬%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

### ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು 
ಕೃಷಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಸುಬಾಗಿದೆ, ಪ್ರಮುಖ  ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ  ತೊಗರಿ, ಜೋಳ, ಉದ್ದು, ಕಬ್ಬು, ಶೆಂಗಾ, ಗೋದಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಇದೀಗ ರೇಷ್ಮೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಕಬ್ಬು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆ ಆಗಿದೆ.

### ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಬಳಿಗಳು 
# ಆಳಂದ
# ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪರಗಾ
# ಖಜೂರಗಿ
# ನರೋಣಾ
# ನಿಂಬರಗಾ 
# ಕಡಗಂಚಿ

### ಉಲ್ಲೆಖ
ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ೧೩೫ ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ. ಮಾದನ ಹಿಪ್ಪಾರಗಾ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶೀವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ವಿರಕ್ತ ಮಠ, ಮಹಿಮಾ ಮೂರ್ತಿ ಸದ್ಗುರು ಶರಣ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠ, ಶಾಂತವೀರ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಹಿರೇಮಠ, ಶಾಂತಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,ಖಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ನೂಲಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಝಳಕಿ(ಕೆ) ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಭಿಮಾಶಂಕರ ದೇವಾಲಯ ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.

**ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಲಗೇರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ ದೇವಾಲಯ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಲಿಂಗ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ನೋಡುವಹಾಗಿದೆ.ಶ್ರಿ ಶಾಂತೇಶ್ವರ ಆಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ದೇವಿಲಿಂಗ ಹವಾ ಮಲ್ಲಿನಾಥ ಆಶ್ರಮ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಚಲಗೇರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದವನದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ,ಹನುಮ ಜಯಂತಿಆಗಿ ಮೂರನೇ ದಿನ ಸಂಕಷ್ಟ ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಹನುಮಾನ ದೇವರ ರಥೋತ್ಸವವು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮರುದಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ ಇರುತ್ತದೆ.**

ಲಿಂಗದಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ 
ಅಳಂದ ತಾಲೂಕಿನ ಧುತ್ತರಗಾಂವ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹಳೆಯ ವೀರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.ಧಂಗಾಪುರ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ.ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಖೇಡಉಮರಗಾ ಅತೀ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ.ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಿಂಬಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಜಡೆಯ ಶಾಂತಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠ ಇದೆ.ಮದಗುಣಕಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಜಾತಿಯವರು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಾರೆ.ಆಳಂದನ್ನು "
ಆಳಂದ ಸಾಸಿರನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ

### ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಅಫಜಲ್ಪುರ

ಅಫಜಲಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಿ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.

### ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಗಳು
* ಅಕ್ಷಾಂಶ / ರೇಖಾಂಶ : ೧೭.೨ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ೭೬.೩೫ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರ.
* ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ : ೪೦೮ ಮೀಟರುಗಳು.
* ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ : ೩ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ
* ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು : ಆಳಂದ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಜೇವರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸಿಂದಗಿ (ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಇಂಡಿ (ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ) ಪಶ್ಷಿಮಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಷಿಮಕ್ಕೆ
ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಅಮರ್ಜಾ ನದಿಗಳು ಈ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.
* ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: ಕಬ್ಬು, ತೊಗರಿ, ಜೋಳ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಕುಸುಬೆ, ಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ, ಹೆಸರು.

### ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು
* ಶ್ರೀ ರೇಣುಕಾ ಶುಗರ್ಸ್, ಹಾವಳಗಾ. ಅಫಜಲಪುರ.

## ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿ ಅಂಶ
೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಫಜಲ್ಪುರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೯,೧೧೪. ಇದರಲ್ಲಿ ೫೨% ಶೇಕಡಾ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ೪೮% ಸ್ತ್ರೀಯರು. 
ಇಲ್ಲಿಯ ೫೪% ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ (೫೯.೫%) ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ೬೦% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೪೦% ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. 
ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ೧೫%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
### ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು
* ಘತ್ತರ್ಗಾ- ಶ್ರೀ ಭಾಗ್ಯವ೦ತಿ,ದೇವಾಲಯ
* ರೇವೂರ..ಶ್ರೀಬಮ್ಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ - ಶ್ರೀರೇವಣಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ,
* ಚಿನ್ನಮಳ್ಳಿಯ -ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ,ದೇವಾಲಯ,
* ಅಫಜಲಪುರ: ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಫರಾಮೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ,ಶ್ರೀ ಸೋಂದೇಸಾಹೇಬ್ ದರ್ಗಾ, ಶ್ರೀ ಕಾಳಿಕಾದೇವಿ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಅಂಬಾಭವಾನಿ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಾಲಯ,
* ಸಂಗಾಪುರದ: ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ,
* ಮಣ್ಣೂರದ-ಶ್ರೀ ಯಲ್ಲಮ್ಮಾದೇವಾಲಯ,
* ಅತನೂರ,ಗೂಬುರ,ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗೂಡೇಗಳಿವೆ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ.
* ಮರ್ಜಿ ಪೀರ್‍ ದರ್ಗಾ (ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಅಮರ್ಜಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ
* ಉಡಚಣ, ಗೌರ(ಬಿ), ಅಳ್ಳಗಿ (ಬಿ),ಗಳ ಪವಾಡ ಪುರು‌ಷ :ಶ್ರೀ ಹುಚ್ಚಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಜಾತ್ರೆ.
* ಮಲ್ಲಾಬಾದ: ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ,
* ಬಳೂರ್ಗಿ: ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ,
*ಬಡದಾಳ:ಚನ್ನಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಮಠ
* ಬಂದರವಾಡ: ಶ್ರೀ ಲಲಿತಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ
* ದೇವಲ ಗಾಣಗಾಪೂರ: ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ
*ಗುಡ್ಡೆವಾಡಿ:- ಭೀಮಾ ತೀರದ ಉದ್ಭವಲಿಂಗ ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಗಾಣಗಾಪುರ & ಘತ್ತರಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ 
* ಹೈದ್ರಾ: ಶ್ರೀ ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ
* ನಂದರ್ಗಾ: ಶ್ರೀ ರೇವಣಸಿದ್ದೇಶ್ವರ.
* ಗೌಡಗಾಂವ:ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ಹೊಸೂರು: ಅಂಭಾಭವಾನಿ ದೇವಿ, ಭೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಅಂಕಲಗಾ: ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಭಾಗ್ಯವಂತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಜರತ್ ಜಿಂದಾಶಾ ಮಾದರಸಾಹೇಬ ದರ್ಗಾ

### ಅಫಜಲ ಖಾನ
ಅಫಜಲ ಖಾನ ಎನ್ನುವವರು ಔರಂಗಜೇಬನನ್ನು ಕೊಂದನು.ಇದರ ಸವಿ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅಫಜಲಪುರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಫಜಲ ಖಾನ ಒಬ್ಬ ವೀರ.

ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮಗಳು
ಶಹಾಪುರ

**ಶಹಾಪುರ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.  ಈ ಹಿಂದೆ ಗುಲಬಗಾ೯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು,  ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಈಗ ಇದು ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫೩,೩೬೬.  ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ  ಬೆಂಗಳೂರು 597 ಕಿ.ಮೀ.ಇರುತ್ತದೆ. ಕಲಬುರ್ಗಿ 80 ಕಿ.ಮೀ, ಯಾದಗಿರಿ 35 ಕಿ.ಮೀ. ಹಾಗು ಹೈದರಾಬಾದ ನಗರವು 210 ಕಿ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಈ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಹೆಸರು " ಸಗರ"ಎೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.  ವಿಜಯನಗರದ ಕೊನೆಯ ಅರಸು ರಾಮರಾಯ (ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಅಳಿಯ) ನಿಗೆ ಸಗರ ಸಂಕ್ರಮಣರಾಯ ವೆಂಬ ಬಿರುದು ಇದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಲಿೆಂ ಅರಸರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು"ನಸ್ರತಾಬಾದ್","ಶಹಪುರ" ವೆಂದು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಲಿೆಂ ಅರಸರ ಆಕ್ರಮಣವಾದಾಗ ಈ ನಗರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಆಚೆ ದೂರದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಂತರವಾಗತ್ತು.   ಹಾಳುಬಿದ್ದ  ಈಗಿನ ನಗರದ "ಹಳೆಸಗರ" ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದಾಗ "ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಭೀಮಾ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ( ಜೇವರಗಿ,ಶಹಪುರ,ಸುರಪುರ ತಾಲೂಕಗಳ)  ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಗರನಾಡು ಎೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಶಹಪುರದ ಕೋಟೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ.950-1150ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿರತ್ತಾರೆ.ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 7 ಮಹಾದ್ವಾರಗಳು, 7 ಉಕ್ಕಿನ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.ಹಾಗೂ1 ಹಳೆಗನ್ನಡ 1 ಪರ್ಶಿಯನ್, 1 ಅರೇಬಿಕ್ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಬಹುದು.
ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಷ್ಟು ಹಳೆಯದ್ದೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

## ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು
ಶಹಾಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. 
* ಶಹಾಪುರ ಕೋಟೆ 
* ಬುದ್ಧ ಮಲಗಿದ ದ್ರಶ್ಯ (ಬೆಟ್ಟ)
* ಮೌನೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ 
* ಭೀಮರಾಯನಗುಡಿ 
* ದಿಗ್ಗಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರಗುಡಿ
* ಚರಬಸವೇಶ್ವರ ಗುಡಿ 
* ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರ್ಥ 
* ಆನೆಸೊಂಡಿ ಬಾವಿ (ಕೋಟೆ)
* ತಾವರಕೆರೆ 
* ಮೇಲಗಿರಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಬೆಟ್ಟ (ಪರ್ವತ)
* ವಿಶ್ವಮಾತಾ ಗುರುಕುಲ ಗೋಶಾಲೆ 
(28 ಭಾರತೀಯ ದೇಸಿ ಗೋವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ,‌ಸಂವರ್ಧನೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ )
* ವಿಭೂತಿ ಹಳ್ಳಿ 
ದೊರನಹಳ್ಳಿ ಮಾಹಂತೆಶ್ವರ ಗುಡ್ಡ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* http://www.shahapuratown.gov.in/ 
* http://ibnlive.in.com/news/karnataka-uranium-mining-in-gogi-cleared/182896-60-115.html 
* http://www.bhorukapower.com/shahapur.htm
* http://www.hindu.com/2010/07/30/stories/2010073052480300.htm 

ವರ್ಗ:ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಸೇಡಂ

**ಸೇಡಂ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ,ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೫೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 
## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ತಾಪುರ 39341 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,19816 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 19525 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.  
## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು
*ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಳಖೇಡ  
*ಕೊತ್ತಲ್ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ಬಾಣಂತಿ ಕಂಬ
*ಮೋತಕಪಲ್ಲಿ ಬಲಭೀಮಸೇನ ದೇವಾಲಯ 
*ಮಳಖೇಡ್‍ನ ಟೀಕಾಚಾರ್ಯರ ಮಠ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ 
*ಬಿಜನಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಶರಣ ಹರಳಯ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣಮ್ಮನವರು ವಿಶ್ವ ಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿರುವ ಚಮಾವುಗೆಗಳು ಇವೆ. ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ಹಂದರಕಿಯಯಲ್ಲಿ  ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಅರಸ 6ನೆಯ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದ ಅಲ್ಲೂರಿನ ಮಂಡಲಿಕ ಪ್ರಭುಗಳಾದ ಲೋಕರಸ & ಆನರಸ ಎಂಬ ಅರಸರು ಲೋಕೇಶ್ವರ & ಆನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ

## ಕೃಷಿ
ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ಜೋಳ, ತೊಗರಿ, ನೆಲಗಡಲೆ,ಭತ್ತ,ಉದ್ದು,ಹೆಸರು ಕಾಳು, ಮತ್ತು ಬೇಳೆಗಳು.

## ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಸೇಡಂನಲ್ಲಿ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳಿವೆ.ಕಲ್ಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಳಪು ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವದತ್ತ,ರಾಜಶ್ರೀ,ಬಿರ್ಲಾ ಶಕ್ತಿ, ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ನಂಥ ಕೆಲವು ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ.  
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಚಿಂಚೋಳಿ

**ಚಿಂಚೋಳಿ**ಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ,ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಿ ಮತ್ತು  ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೮೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಿಂಚೋಳಿಯು ಸೇಡಮ್,ಚಿತ್ತಾಪುರ,ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಮ್ನಾಬಾದ್,ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಮೆಡಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಹೀರಬಾದ್, ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಂಡೂರ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

## ಜನ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಂಚೋಳಿಯು ೨೦೮೯೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೦೮೫೨ ಪುರುಷರು  ಮತ್ತು ೧೦೦೪೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. 
## ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು 
*ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಕೆಳದಂಡೆ ಜಲಾಶಯ/ನಾಗರಾಳ ಜಲಾಶಯ. 
*ಕುಂಚವರಂ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ 
*ಚಂದ್ರಂಪಳ್ಳಿ  ಜಲಾಶಯ
*ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಬುಗ್ಗಿ
*ಎತ್ತಿ ಪೋತಾ ಜಲಪಾತ

## ಸಾರಿಗೆ/ಸಂಪರ್ಕ
*ಬಸ್ಸು :  ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ  ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. 
*ರೈಲು : ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ  ತಾಂಡೂರ್  ಮತ್ತು ಸೆಡಮ್.ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ.
*ವಿಮಾನ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್   ೧೫೫ ಕಿ.ಮೀ.   ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ 80 ಕಿ. ಮೀ

## ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್
*ವೈಜನಾಥ್ ಪಾಟೀಲ್-ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಹಾಗು ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು.

## ಚಿತ್ರಗಳು 

File:Lower Mullamari Dam Nagaral.jpg|ಲೋವರ್ ಮುಲ್ಲಾಮರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಾಗರಾಳ್ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲೂಕ

## ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು
ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಚಿತ್ತಾಪುರ

**ಚಿತ್ತಾಪುರ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ, ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೪೬ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ತಾಪುರ 31299 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 15489 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15810 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.

## ಶಿಕ್ಷಣ
*ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ತಾಪುರ 
*ಸರ್ಕಾರ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು,ಚಿತ್ತಾಪುರ
*ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ,ಚಿತ್ತಾಪುರ 
## ಸಾರಿಗೆ/ಸಂಪರ್ಕ
*ಬಸ್ಸು :ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಬಸ್ ಸಂಚಾರ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
*ರೈಲು : ಚಿತ್ತಾಪುರದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂಬಯಿ, ಪುಣೆ, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ಸೋಲಾಪುರ್, ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಈ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸಬಹುದು.  
*ವಿಮಾನ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ 180 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು
ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಅಯ್ಯಾವಳಿ

170px|thumb|right|ಅಯ್ಯಾವಳಿಯ ಚಿಹ್ನೆ
**ಅಯ್ಯಾವಳಿ** (ತಮಿಳು:அய்யாவழி -"ತಂದೆಯ ಪಥ") ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥ.

ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ
ಭಾರತದ ಜನತೆ

ಇಂದ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿನ ೧,೦೦೪ ಮಿಲಿಯನ್ ವರೆಗೆ]]
ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆ]]

]]

**ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ** ಸುಮಾರು ೧.೨೧ ಬಿಲಿಯನ್(೨೦೧೧ರ ಅಂದಾಜು). ಪ್ರಪಂಚದ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮೂಲದ ಜನರಿರುವ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಕುಟುಂಬಗಳ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು, ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು, ಆಸ್ಟ್ರೊ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗಳು. ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವೈವಿದ್ಯತೆ ಇರುವುದು.

ಭಾರತದ ಅವಲಂಬಿತ ಅನುಪಾತ ಕೇವಲ 0.4; ಇದು 2020 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತೀ ಭಾರತೀಯನ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 29 ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಚೀನಾ 37, ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ 48.

## ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ 
----

## ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆ 
----
***ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆ :**
*೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ ಗೊಂಡಾಗ ವಿಭಜಿತ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ೩೫೦ ಮಿಲಿಯನ್. (೩೫ ಕೋಟಿ) ೧೯೪೭ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೪೨೬ ಮಿಲಿಯನ್ +೩೪೦ಮಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ =(೭ಕೋಟಿ ೬೬ ಲಕ್ಷ)
*೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪಶ್ಚಿಮ + ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ :೭೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೩೪೦೦೦೦೦೦ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೪೨೬೦೦೦೦೦
*೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪಶ್ಚಿಮ + ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ :೯೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೪೩೦೦೦೦೦ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೫೧೦೦೦೦೦೦
೨೦೧೧ / ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೩೧ ಮಿಲಿಯನ್ :(೩೩ ಕೋಟಿ ೧೦ಲಕ್ಷ )
*ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (೧೭೦,೦೦೦೦೦೦) ೧೮೦೪೪೦೦೦೫; ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೧೬೧,೦೮೩,೮೦೪/ ೧೬೧೦೮೩೮೦೪
*೧೯೪೭ವಿಭಜಿತ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫೦,೦೦೦,೦೦೦ (೩೫ಕೋಟಿ) ; ೨೦೧೧-೧೨ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ದ  ಒಟ್ಟು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ -೧೫೫ ಕೋಟಿ ದಾಟಿದೆ.
*೨೦೧೧ (ವಿಭಜಿತ) ಈಗಿನ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೧೦೧೯೩೪೨೨ (೧೨೧ ಕೋಟಿ  -೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ)
*೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ  ಪ್ರತೀ ಭಾರತೀಯನ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯ  ೨೯ ಇತ್ತು.    ೨೦೦೧/ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯ  ೬೪; ಜಗತ್ತಿನ ಜನರ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯ  ೬೬.೨೬ವರ್ಷಗಳು.

## ನೋಡಿ 
----
*ಭಾರತ
*ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ

## References
*1891 Census of India
*http://en.wikipedia.org/wiki/2011_census_of_India
*http://en.wikipedia.org/wiki/1871_India_Census

ವರ್ಗ:ಭಾರತ
ವರ್ಗ:ಜನ
ಯಾದಗಿರಿ

**ಯಾದಗಿರಿ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ೩೦ನೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ 'ಯಾದಗಿರಿ' ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦, ೨೦೧೦ ರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ  ಬಂತು. ಶಹಾಪುರ ಮತ್ತು ಸುರಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

## ಹಿನ್ನಲೆ
ಆಗಸ್ಟ ೨೭, ೨೦೦೮ ರಂದು ನಡೆದ  ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಯಾದಗಿರಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆ ರಚಿಸಲು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಂಡು, ಈ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಧಿಸೂಚನೆ  ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಡಿಸೆಂಬರ ೨೩ ೨೦೦೯  ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

**ಯಾದಗಿರಿ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಯಾದಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೇಡಂ, ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾಪುರ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶಹಾಪುರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಬೂಬನಗರದ ಮಖ್ತಲ್ ತಾಲೂಕುಗಳಿವೆ.

## ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು
* ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಶಹಾಪುರ
* ಸುರಪುರ
* ವಡಗೇರಾ
* ಗುರುಮಠಕಲ್
* ಹುಣಸಗಿ

## ಯಾದಗಿರಿ
**ಯಾದಗಿರಿ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಯಾದಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೇಡಂ, ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾಪುರ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶಹಾಪುರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಬೂಬನಗರದ ಮಖ್ತಲ್ ತಾಲೂಕುಗಳಿವೆ.

### ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ
thumb|ಯಾದಗಿರಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಪಟ್ಟಣದ ಒಂದು ನೋಟ

ಯಾದಗಿರಿಯ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು |ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ] ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಾದಗರಿ ಸಿಟಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು (ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ) ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಯಾದಗಿರಿಯು ರೇಲ್ವೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಯಾದಿಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದರ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಮಹಾನವಮಿಯ ಹಬ್ಬದಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.

## ವಿಶೇಷತೆಗಳು
1.ದಬ್ ದಬಿ ಪಾಲ್ಸ್ ಗುರುಮಿಠ್ಕಲ್
2.ಶುಗರ್ ಪ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿ ವಡಿಗೇರಾ
3.ಬಸವಸಾಗರ ಜಲಾಶಯ/ನಾರಾಯಣಪೂರ 
4.ಗೋಗಿ ಯುರೆನಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪ ಶಹಾಪುರ
5.ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಚಿಂತನಳ್ಳಿ 6. ಸುರಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುದನೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನಕಾರ ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ

## ಭೂ ಸಾರಿಗೆ
ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಸ್ಸುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
http://www.prajavani.net/Content/Dec242009/state20091223162263.asp?section=updatenews 
http://kannada.webdunia.com/newsworld/news/regional/0809/26/1080926045_1.htm

ವರ್ಗ:ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಪೆರು

**ಪೆರು** ( ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ **ಪೆರು ಗಣರಾಜ್ಯ**) ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ. ಇದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಬೊಲಿವಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಿಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಎಕ್ವಡಾರ್ ಹಾಗೂ ಕೊಲೊಂಬಿಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಸಾಗರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪೆರು ಪ್ರದೇಶವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನಾರ್ಟೆ-ಚಿಕೋ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ, ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊಲಂಬಸ್ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ನ ಸಮ್ರಾಟರು ಪೆರುವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ವೈಸರಾಯಲ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರ ಪಡೆದ ಪೆರು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮತ್ಥು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪೆರು ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ. 
ಪೆರು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳನ್ನುಳ್ಳ ದೇಶ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಶಾಂತಸಾಗರದ ತೀರದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವು ಅತಿ ಶುಷ್ಕ ವಲಯ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಉನ್ನತ ಶಿಖರಗಳು ಹಾಗೂ ಅಮೆಝಾನ್ ಕೊಳ್ಳದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿವೆ. ೧೨,೮೫,೨೨೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಪೆರುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨ ಕೋಟಿ ೮೭ ಲಕ್ಷ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಲಿಮಾ. ಪೆರು ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಕೃಷಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮ ನಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. ಪೆರುವಿನ ಜನತೆ ಹಲವು ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರು,ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು,ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯನ್ನರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆ ಸ್ಪಾನಿಷ್. ಉಳಿದಂತೆ ಕ್ವೆಚುವಾ ಮತ್ತು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳೂ ನುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾಕರು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮೀಯರು.
thumb|left|ಇಂಕಾ ಜನರ ಕಳೆದುಹೋದ ನಗರ: ಮಾಚು ಪಿಚ್ಚು
thumb|left|ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು ಪೆರುವಿನ ಹಲವು ನದಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲ
thumb|left|ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ ಸಂತತಿಯ ಪೆರುವಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ
## ನೋಡಿ
*ಚಿಲಿ
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ
*ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ, ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನೋಡಿದರೂ ಪರ್ವತಗಳೆದುರು ನಿಂತರೆ ಒಳಗೊಂದು ಅಂತಃಸ್ಫುರಣೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ಹೇಳುವ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಲೀನವಾಗು; ‘ಸ್ವ’ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊ ಎಂದು ಯಾರೋ ಪಿಸುಗುಡುವ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಘಟ್ಟಕಣಿವೆಯೆದುರು, ಜಲಪಾತದೆದುರು ಮಾತು ಮರೆತು ಹೋಗಿ ಇದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ನಿಲುಕುತ್ತದೆ. ಅವತ್ತು ಅಲ್ಲಿ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯ ಪರ್ವತ ದೃಶ್ಯ ತನ್ನ ಮನಮೋಹಕ, ಘನತೆವೆತ್ತ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಒಳಹೊರಗುಗಳ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. ‘ನಾನು’ ಕರಗಿ ಹರಡಿ ಆವಿಯಾದಂತೆನಿಸಿತು.
*ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ...;ಡಾ. ಎಚ್. ಎಸ್. ಅನುಪಮಾ;11 Jun, 2017 

ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ಕೊಲಂಬಿಯ

**ಕೊಲಂಬಿಯ** ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಕವನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪದ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ಹಲವಾರು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
* ಕೊಲಂಬಿಯ ನದಿ - ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ.
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ - ಕೆನಡಾದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ.
* ಕೊಲಂಬಿಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೆರೊಲಿನ - ದಕ್ಷಿಣ ಕೆರೊಲಿನ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ.
* ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ.
ನಂದಾದೇವಿ

**ನಂದಾದೇವಿ** ಭಾರತದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಶಿಖರ. ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದ ಒಳಗೇ ಇರುವ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ. ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಗಢ್ವಾಲ್ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಿಷಿಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಗೋರಿಗಂಗಾ ಕಣಿವೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇದೆ.
ನಂದಾದೇವಿ ಎರಡು ಶಿಖರಗಳುಳ್ಳ ಪರ್ವತ. ೭೮೬೧ ಮೀ. ( ೨೫,೬೪೩ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವಾಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮದ ಶಿಖರವು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ೭೪೩೪ ಮೀ. (೨೪,೩೯೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವುಳ್ಳ ಪೂರ್ವದ ಶಿಖರವನ್ನು ನಂದಾದೇವಿ ಈಸ್ಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಂದಾ ದೇವತೆಯ ಅವಳಿ ಶಿಖರಗಳೆಂದು ಹೇಳುವರು. ವಿಶ್ವದ ೨೩ನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಿಖರವಾಗಿರುವ ನಂದಾದೇವಿಯು ತನ್ನ ಅತಿ ಕಡಿದಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿ ನಂದಾದೇವಿ ಹಿಮನದಿಯಿದೆ. ಈ ಹಿಮನದಿ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಿ ರಿಷಿ ಹಿಮನದಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.  ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ದಖ್ಖನಿ ನಂದಾದೇವಿ ಹಿಮನದಿಯಿದೆ. ಈ ಹಿಮನದಿ ಮುಂದೆ ದಖ್ಖನಿ ರಿಷಿ ಹಿಮನದಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಹಿಮನದಿಗಳೆರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಿಷಿಗಂಗಾ ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುವು. ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪಾಚು ಹಿಮನದಿ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ನಂದಾಘುಂಟಿ ಹಾಗೂ ಲವನ್ ಹಿಮನದಿಗಳಿವೆ. ನಂದಾದೇವಿ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಿಂಡಾರ್ ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾದ ಪಿಂಡಾರಿ ಹಿಮನದಿಯಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರವೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಂದಾದೇವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿದೆ. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳ ತಂಡವೊಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ನಂದಾದೇವಿ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು
* Nanda Devi Campaign  - web site of the local inhabitants
* Nanda Devi on Peakware - photos
* Unesco World Heritage Site
* http://www.gmvnl.com/newgmvn/nandadevi.aspx 
* Photo of Nanda Devi Massif

ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಲಯ
ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಗಳು
ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ (ಪುಸ್ತಕ)

thumb|right|250px|'ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ-ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಆತ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ'
**ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ**,  ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ರಾಘವೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿಗಳುಗಳ ಆತ್ಮಕಥೆ  ಅವರ ಜೊತೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳಕಾಲ ಒಡನಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಬಳಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದ ಆಶ್ರಮ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪುಸ್ತಕ. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಬಾಲ್ಯ, ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳ, ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇತ್ತು. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇದು ಲಭ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ 'ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ'ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಕಿರು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ,"ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ" ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಷಯಗಳು ತಿಳಿದವು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜೊತೆ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಒಡನಾಟದ ಹಲವಾರು ವಿವರಗಳು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. 
## 'ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ'
ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಅಪಾರ ಭಕ್ತವೃಂದದವರು 'ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ,'ಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ ಸಂಗತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಅದ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಬರೆದ ಅತ್ಯಂತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದ ಸನ್ನಿವೇಷಗಳನ್ನು 'ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ'ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರಸವತ್ತಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ, ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಘಟನೆಗಳು. ಅವು, ಅತ್ಯಂತ ಖಾತ್ರಿ, ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೆಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವರ್ಗ:ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು