open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕಾಬುಲ್

**ಕಾಬುಲ್** (ಪರ್ಶಿಯನ್: **کابل**) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಸುಮಾರು ೩ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಲ ಈ ನಗರವು ಹಿಂದೂ ಕುಶ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಕಾಬುಲ್ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ, ೫,೯೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಕಾಬೂಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಅರಬರು ಕಾಬೂಲನ್ನು ಗೆದ್ದರೂ (656) ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಬಾಬರ್ 1504ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದ. 1526ರಲ್ಲಿ ಆತ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವವರೆಗೂ ಕಾಬೂಲ್ ಅವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1738ರಲ್ಲಿ ನಾದಿರ್ ಷಾನ ವಶವಾಯಿತು. ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ 1747ರಲ್ಲಿ ನಾದಿರ್ ಷಾನನ್ನು ಕೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಫ್ಘನ್ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. 1ನೆಯ ಮತ್ತು 2ನೆಯ ಆಫ್ಘನ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಶವಾಯಿತು. 1880ರ ಅನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ.

## ಕಾಬೂಲ್  ನಗರ 
ಕಾಬೂಲ್  ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (ಅಂದಾಜು) 2,26,000 (1962). ಇಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಜನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರು ; ಪಠಾಣರೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಮೈ ಮತ್ತು ಷೇರ್ ದರ್ವಾಜಾó ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮಧ್ಯದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವಿದೆ. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಕಣಿವೆಯೊಂದರ ಮುಖಾಂತರ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯೂ ಘಜಿó ಮತ್ತು ಪಫ್‍ಮಾನ್ ರಸ್ತೆಗಳೂ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಾಬೂಲ್‍ಷಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕೋಟೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳಿರಬಹುದು. ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಉತ್ತರದ ಇಲ್ಲ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಈ ನಗರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಂತಿದೆ.

ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಇದು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದಲೂ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ನಗರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳೂ ಆಧುನಿಕ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಉದ್ಯಾನಗಳೂ ಇಲ್ಲುಂಟು. ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ, ಚರ್ಮ, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆ ಗಿರಣಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

## ಕಾಬೂಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 
ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 18,000 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 16,32,300 (1962ರ ಅಂದಾಜು), ಕಾಬೂಲ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ತಾಜಿಕರೂ ಪಠಾಣರೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪರ್ವತಮಯವಾದ ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ವಂಶದ ಹಜಾರಾ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಗಡಿಯ ಬಳಿಯ ಕುಚಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನ ತಮ್ಮ ಕುರಿಮಂದೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮೇವಿಗಾಗಿ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಬೂಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರ. ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ಸಿಡಿಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ಗೋದಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕೋಹ-ಇ-ದಾಮನ್ ಕಣಿವೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ್ದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಇಸ್ಲಾಂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಿನ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನವಾಗಿದ್ದವು.

ಕಾಬೂಲಿಗೆ 25 ಮೈ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಪಟ್ಟಣ ಇಸ್ತಾಲಿಫ್. ಬಾಬರ್ ಇದನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಸುಂದರವಾದ ಮಡಕೆ ಕುಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಕಂಬಳಿಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಬೂಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 16 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಪಫ್‍ಮಾನ್ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ಇದು ಬೇಸಗೆಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮ. ದೊರೆಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಶ್ರೀಮಂತರ ಬೇಸಗೆ ಬಿಡಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಉಪವನಗಳುಂಟು. ಕಾಬೂಲಿಗೂ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪಫ್‍ಮಾನ್ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಜಲಾಶಯವೂ ಒಂದು ವಿಹಾರ ಸ್ಥಳ.

ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು
ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ನಗರಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಬೂದಿಕೋಟೆ

frame| ಹೈದರಾಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ ಬೂದಿಕೋಟೆ**ಬೂದಿಕೋಟೆ**  ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಬಾಣರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂದು ಸಾರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳು. ಇದು ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಹ ಮಾತನಾಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. 

## **ಚರಿತ್ರೆ** 
ಬೂದಿಕೋಟೆಯು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿರಾ ಸುಭೇದಾರನ ಕೆಳೆಗೆ ಪೌಜುದಾರನಾಗಿದ್ದ ಫತೇಮಹಮ್ಮದನ ಜಹಗೀರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಫತೇಮಹಮ್ಮದನ ಮಗ ಮೈಸೂರು ಹುಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ರ ತಂದೆ ಮೈಸೂರು ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೈದರಾಲಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಠಳ ಇವರು 1720 ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಥಿಲವಾದ ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯನೀರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಟೆ ಓಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲಾಶಾಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲಿಗೂ ಸಹ ಒಂದೊಂದು ಆಕಾರವಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಇಲಾಖೆಯ  ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೂದಿಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದಂತಹ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೋಟೆವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಯ ಆಲಯವಿದೆ ಇದು ಶಿಥಿಲವಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೈದರಾಲಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕವೊಂದಿದೆ. 

ಬೂದಿಕೋಟೆಗೆ ಮೊದಲು ವಿಭೂತಿಪುರ ಅಂತ ಕರೀತಾ ಇದ್ದರು ಕಾರಣ ಏನಪ್ಪ ಅಂದ್ರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಮುನಿಗಳು ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ  ಯಾಗ ಯಜ್ಝ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದರಂತೆ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಬೂದಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನ ವಿಭೂತಿಪುರ ಅಂತ ಕರೀತಾ ಇದ್ದರು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿಪುರದಲ್ಲಿ "ಬೂದಿ" ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು  ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಲಿಯ ಕೋಟೆ ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ "ಕೋಟೆ" ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೂದಿಕೋಟೆ ಅಂತ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಬೂದಿಕೋಟೆಯಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.

ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎತ್ತನೊಡಿದರೂ ರಮ್ಯ ನೊಟಗಳೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. 
ಬುದಿಕೋಟೆಯ ಕೋಟೆಯು ವಿಶಾಲವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇರುವಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕಾವಲುಗೋಪುರ, ತಾವರೆಕೊಳ, ಹೈದರಾಲಿಯ ಸ್ಮಾರಕ, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂಪು ನೀಡುವ ಹಸಿರು ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಇವೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೇಟಿನ ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾದ ಶಾಂತರಂಗಸ್ವಾಮಿ ಬೂದಿಕೋಟೆಯವರೇ. 

ಬೂದಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫ ಕಿ.ಮೀ ಸಾಗಿದರೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಮಾರ್ಕಂಡೆಯ ಜಲಾಶಯ ವಿಹಾರ ತಾಣವಾಗಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಿನಿ ಕೆ ಆರ್ ಎಸ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ ಈ ಮಾರ್ಕಂಡೆಯ ಕೆರೆ.
Peri.t22@gmail.com

## ನಮ್ಮಧ್ವನಿ 
ನಮ್ಮಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಮುದಾಯ ರೆಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 2002 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಕಾರಣವೇನಂದ್ರೆ ಬೂದಿಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕ, ಅಂದ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅವಿಧ್ಯಾವಂತರು ಮತ್ತು ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರು  ಜಾಸ್ತಿ ಇದ್ದು, ಇವರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಧ್ವನಿಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ  ಸಹಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರುನಲ್ಲಿರುವ ವಾಯ್ಸಸ್   ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಮೈರಾಡ  ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುಕೊಂಡಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ  ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಮ್ಮಧ್ವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ನಮ್ಮಧ್ವನಿ ಮುಖಾಂತರ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು 90.4 ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಯುರೋ

**ಯುರೋ** (ಚಿಹ್ನೆ: **€**; ಕೋಡು: EUR) ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ೧೬ ದೇಶಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಗದು. ಈ ದೇಶಗಳು ಆಸ್ಟ್ರಿಯ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ, ಗ್ರೀಸ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಟಲಿ, ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್, ಮಾಲ್ಟ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ, ಸ್ಲೊವೇನಿಯ, ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್.

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
*   

ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್
ವರ್ಗ:ನಗದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ
ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ

**ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ**ಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ತುಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ನದಿಗಳು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಈ ನದಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲು ಬಳಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ೬೧೦ ಕಿ.ಮಿ.ಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ೩೮೦ ಕಿ.ಮಿ.ನಷ್ಟು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

## ಗ್ಯಾಲರಿ

Two Coracles and Tungabhadra River.jpg|200px|ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ 
Tungabhadra River.jpg|250px|ಹಂಪಿಯ ಹತ್ತಿರ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ]
1_River_Tungabhadra_Karnataka_India.jpg|200px|ಹಂಪಿಯ ಹತ್ತಿರ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ
File:Karnataka topo deu.png|Tungabhadra river shown in map.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು
ಶಾಂಭವಾನಂದ

**ಸ್ವಾಮಿ ಶಾಂಭವಾನಂದ**ರು(೧೮೯೪-೧೯೭೨) ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಹಾಸಂಘದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಜೇನು ಸಾಕುವಿಕೆಯ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು. ಇವರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಆವಾಸಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೂ ಹೌದು.

## ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ
ಕೊಡಗಿನ ಹಾಲುಗುಂದ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಚೆಂಗಪ್ಪ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಸಂಘದ ಮಠವನ್ನು ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದರಿಂದ ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ, ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು.

ಕೊಡಗಿನ ಪೊನ್ನಂಪೇಟೆಯ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶಾರದಾಶ್ರಮದ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೪೦ರ ವರೆಗೆ ಇವರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ (ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ತಾವೇ ರಚಿಸಿದ "ಸೊಳ್ಳೆ ಪಾಟ್ಟ್" (ಸೊಳ್ಳೆಯ ಹಾಡು) ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಜನರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾದ ಕಾರಣಗಳು, ಅದು ಹರಡುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿದರು.

ಶಾಂಭವಾನಂದರು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಜೇನು ಸಾಕುವಿಕೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಕೊಡಗಿನ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ೧೯೩೧ ರಿಂದ ೧೯೪೧ರ ವರೆಗೆ ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಸರಕಾರದ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಕುರಿತು ಅಮೇರಿಕೆಯ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಶಿಷ್ಯರ ಮುಖಾಂತರ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ಸ್ವತಃ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದರು. ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಅರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಜೇನು ಸಾಕುವವರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಮೈಸೂರಿನ ಆಶ್ರಮದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆ ಎಂಬ ಆವಾಸಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾನವನ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುರಿತು ವಿವೇಕಾನಂದರ ವಿಚಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯು ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಇವರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತ ಕಾಲೇಜು ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇಂದು ಇದು ಬಿ.ಎಡ್. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಇವರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ನಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೀನರಾದರು. ಒಬ್ಬ ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ, ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಮಪಾಲಕರಾಗಿ, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದುದನ್ನು ಜನ ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Swami_Shambhavananda&oldid=452232124

http://www.Sri Ramakrishna Vidyashala 

www.Indian Honey Industry 

www.Reminiscences of Swami Shivananda by Swami Shambhavananda 

ವರ್ಗ:ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ರಬಕವಿ ಬನಹಟ್ಟಿ

**ರಬಕವಿ ಬನಹಟ್ಟಿ** ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತಾಲೂಕಾಗಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 15 ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಂದು ಮತ್ತು ಇದು 01-ಜನವರಿ-2018 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಜಮಖಂಡಿ ಉಪವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಇದು ರಬಕವಿ , ರಾಂಪುರ ಮತ್ತು ಹೊಸೂರ್ ಜೊತೆಗೆ ಅವಳಿ ನಗರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ . ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ .

ರಬಕವಿ ಬನಹಟ್ಟಿಯು ಜಮಖಂಡಿ ಉಪವಿಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 18 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ರಬಕವಿ, ಬನಹಟ್ಟಿ, ಹೊಸೂರು ಮತ್ತು ರಾಂಪುರ. 1952 ರಲ್ಲಿ, ರಬಕವಿ ಮತ್ತು ಬನಹಟ್ಟಿ ಪುರಸಭೆಗಳು ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪವರ್ ಲೂಮ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್ ಲೂಮ್ಡ್ ಸೀರೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ . ರಬಕವಿ-ಬನಹಟ್ಟಿ 22000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್ ಲೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ.

The 28th Kannada Sahithya Sammelana was held in Rabakavi in 1944, under the presidency of Shi.Shi. Basavanala.

ವರ್ಗ:ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ
ರುದ್ರನಾಥ

**ರುದ್ರನಾಥ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಂಚ ಕೇದಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ರುದ್ರನಾಥ ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು ನೀಲಕಂಠ ಮಹಾದೇವನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವನು. ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಬಂಧುಹತ್ಯಾ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಶಿವನು ಇವರಿಗೆ ದರ್ಶನವೀಯಲು ಇಚ್ಛಿಸದೆ ಎತ್ತಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ನೆಲದೊಳಗೆ ಮರೆಯಾದನು. ನಂತರ ಹಿಮಾಲಯದ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಎತ್ತಿನ ಐದು ಅಂಗಗಳ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖದ ಭಾಗವು ರುದ್ರನಾಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿರುವ ರುದ್ರನಾಥದ ಮಂದಿರವು ೨೨೮೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಂದ ತ್ರಿಶೂಲ, ನಂದಾದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರಗಳ ಸುಂದರ ನೋಟ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ವೈತರಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪನದಿಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ರಿಷಿಕೇಶದಿಂದ ೨೧೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರನಾಥಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ಗೋಪೇಶ್ವರ.

## ಚಿತ್ರಗಳು 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಮಹಾನಗರ

**ಮಹಾನಗರ**ಗಳು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು. ಮುಖ್ಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ೫ ಲಕ್ಷ ಜನರಿದ್ದು, ಪೂರ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಇರಬೇಕು.ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಾನಗರಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ
2018 ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 10 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. 
ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 2018 ರಲ್ಲಿ 33 ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳಿದ್ದವು, ಅದು 2020 ರಲ್ಲಿ 37 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಈ ಮೆಗಾಸಿಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿವೆ.
ಮಹಾನಗರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ದೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 
ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ, ಆದರೆ ಆ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಲ್ಲದ ದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾನಗರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದದ ಬಹುವಚನ ರೂಪ ಮಹಾನಗರಗಳು. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಹುವಚನವು ಮಹಾನಗರಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಗ್ರೀಕ್ ಪದವು ಮಹಾನಗರವಾಗಿದೆ. 
## ಭಾರತೀಯ ಮಹಾನಗರ
ಭಾರತ (ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ) ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶ ಮತ್ತು 1.3 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 74 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಸಭೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಇತರ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 46 ಇತರ ನಗರಗಳಿವೆ . ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಪುಣೆ, ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಭಾರತದ 23 ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು
ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿರುವ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಏಕ ಕೊಂಬಿನ ಘೇಂಡಾಮೃಗ (ಖಡ್ಗಮೃಗ)ಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರನೆಯ  ಎರಡು ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಗೋಲಾಘಾಟ್ ಮತ್ತು ನಾಗಾಂವ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೩೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು. ಈ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಲು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಕಾಪಿಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸಿದೆ. ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಕಾಡುಕೋಣಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ಸಹ ವಾಸವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಚಿರತೆ, ಮೀನುಗಾರ ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು, ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕು, ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆ, ಬೊಗಳುವ ಜಿಂಕೆ, ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್, ಕಿರೀಟವುಳ್ಳ ಲಂಗೂರ್, ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್‍‍ಗಳು ಸಹ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿನೆಲೆಯಾಗಿ ಸಹ ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕೇಂದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು  ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ  ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. 
thumb|300px|ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ನಕಾಶೆ
thumb|ಕಾಜಿರಂಗದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ

ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು  ಎತ್ತರದ ಆನೆ ಹುಲ್ಲು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಾಪಕ ಬಯಲು, ಜೌಗುಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅಗಲ ಎಲೆಗಳ ತೇವಭರಿತ ಕಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ೪ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಉಳಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಜಲಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಸ್ಸಾಂನ ಜನತೆಯ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವ ಕಾಜಿರಂಗ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು  ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಶತಾಬ್ದಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ಅಸ್ಸಾಂ

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ
* ಕಾಜಿರಂಗ ಶತಾಬ್ದಿ 
* ಕಾಜಿರಂಗ 
* ಅಸ್ಸಾಂ ಸರಕಾರದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂ
ಲೂನ ೯

**ಲೂನ ೯** ಅಥವಾ **ಲೂನಿಕ್ ೯** ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಮಾನವರಹಿತ ಗಗನನೌಕೆ. ೧೯೬೬ರ ಜನವರಿ ೩೧ರಂದು ಉಡಾವಣೆಗೊಂಡ ಈ ನೌಕೆಯು ಫೆಬ್ರುವರಿ ೩ರಂದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಗಗನನೌಕೆಯಾಯಿತು.ಇದು ೧೫೮೦ ಕೆಜಿ ತೂಕವಿತ್ತು. ಇದು ಸೊವಿಯಟ್‍ನ ೧೨ನೇ ಪ್ರಯತ್ನ.

ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳು
ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ

## ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮ
**ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ**ವು ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ 'ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮವು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಮೀಸಲು, ಆನೆ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಲ ಮೀಸಲು ವಲಯವೆಂದು ಸಹ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 
ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮವು ಭೂತಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಕೊಂಚ ಭಾಗ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮವು ಅಸ್ಸಾಂನ ಸೂರುಳ್ಳ ಆಮೆ, ಹಿಸ್ಪಿಡ್ ಮೊಲ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ಪಿಗ್ಮಿ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಧಾಮದ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಮಾನಸ್ ನದಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮಹಾನದಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೩೯೧ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮವು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೬೧ ರಿಂದ ೧೧೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೩೭೪ ತಳಿಗಳ ಗಿಡಮರಗಳು, ೫೫ ತಳಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ೩೮೦ ಪ್ರಕಾರದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ೫೦ ತಳಿಗಳ ಉರಗಗಳು ಮತ್ತು ೩ ಪ್ರಬೇಧದ ದ್ವಿಚರಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲದಲ್ಲಿ ೩೧ ತಳಿಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 
ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ  ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮವು ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆ, ಭಾರತದ ಘೇಂಡಾಮೃಗ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ನೀರೆಮ್ಮೆ, ಬಾರಾಸಿಂಘಾ, ಹುಲಿ, ಚಿರತೆ, ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಕಾರದ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಅಸ್ಸಾಂ

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು
* ಕಾಜಿರಂಗ ಮತ್ತು ಮಾನಸ್ ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸ
* ಮಾನಸ್‌ನ ರಕ್ಷಕರು
* Official Website of ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ 
* Manas Tiger Reserve of Assam 
* Wildlife Times: A trip to Kaziranga and Manas National Park
* Manas Maozigendri Ecotourism Society - Protectors of Manas
* Official Website of Manas National Park 
* Photo essay on the rhino translocations from Pobitora to Manas National Park 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂ
ವರ್ಗ:ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು
ಬಜಗೋಳಿ

**ಬಜಗೋಳಿ** (Bajagoli) ಕಾರ್ಕಳದಿಂದ ಹತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಊರು. ಕಾರ್ಕಳದಿಂದ ಬರುವ ರಸ್ತೆ ಬಜಗೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆದು ಶೃಂಗೇರಿ-ಕುದುರೆಮುಖದತ್ತ ಹೋದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ನಾರಾವಿ-ಗುರುವಾಯನಕೆರೆ-ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ,ಧರ್ಮಸ್ಥಳದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಬಜಗೋಳಿ ಒಂದು ಜಂಕ್ಷನ್‌. ಕರಾವಳಿಯ, ಮಲೆನಾಡಿನ ತಪ್ಪಲಿನ ಇತರ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಊರುಗಳಂತೆಯೇ ಇದೂ ಕೂಡ. ಹತ್ತಾರು ಅಂಗಡಿಮುಂಗಟ್ಟುಗಳು, ನಾಲ್ಕೈದು ಹೊಟೆಲ್‌ಗಳು, ಗೂಡಂಗಡಿಗಳು, ಸಲೂನ್‌, ಬಸ್ಸು ತಂಗುದಾಣ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಶಾಖೆ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ,ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜ್, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಸಂತೆಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಫ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ ಒಂದೆರಡು ವೈನ್‌ಶಾಪ್‌.

ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಗ್ರಾಮಾಭಿವ್ರದ್ದಿ ಯೋಜನೆ (ರಿ.)ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಇದರ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆದ 31 ನೇ  ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕೃಷಿಮೇಳ  2011 04 -02 -2011 ನೇ ಶುಕ್ರವಾರ 05 -02 -2011  ನೇ ಶನಿವಾರ 06 -02 -2011  ನೇ ಆದಿತ್ಯವಾರ ಬಜಗೋಳಿ ಯ  ಸರಕಾರಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು.
                

ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು

ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು ಮಹಾನಗರಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆಯಂತೆ ಒಂದು ನಗರ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ದರ್ಜೆಗೇರಲು ಪೂರ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ೩ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರಬೇಕು. ನಗರದ ಕಂದಾಯ ೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿ.ಮಿ.ಗೆ ೩೦೦೦ ಮಿಕ್ಕಿರಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಸಭೆಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿರುವಂತೆ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ೨೦ ನಗರಗಳು ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿವೆ.

## ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆಗಳು
{| width="70%" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|----bgcolor="#CCCCCC" align="center"

! ಕ್ರ. ಸಂ 
! ನಗರ
! ಪಾಲಿಕೆ
! ಜನಸಂಖ್ಯೆ(೨೦೦೧ ಜನಗಣತಿ)
! ಪಾಲಿಕೆಯಾದ ವರ್ಷ
|-
| 1. 
| ಬೆಂಗಳೂರು
| ಬೆಂಗಳೂರು ಕೇಂದ್ರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು)
| ೨೫ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 2. 
|  ಬೆಂಗಳೂರು
| ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು) 
| ೨೫ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 3. 
| ಬೆಂಗಳೂರು
| ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು)
| ೨೫ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 4. 
| ಬೆಂಗಳೂರು
| ಬೆಂಗಳೂರು ಪೂರ್ವ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು)
| ೨೫ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 5. 
| ಬೆಂಗಳೂರು
| ಬೆಂಗಳೂರು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು)
| ೨೫ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 6. 
| ರಾಮನಗರ - ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ
| ರಾಮನಗರ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, (ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು)
| ೪ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೨೫
|-
| 7. 
| ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ
| ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೭.೮೬ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೬೨
|-
| 8. 
| ಧಾರವಾಡ
| ಧಾರವಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೭.೮೬ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೬೨
|-
| 9. 
| ಮೈಸೂರು
| ಮೈಸೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೮ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೭೭
|-
| 10. 
| ಮಂಗಳೂರು
| ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೫.೩೮ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೮೩
|-
| 11. 
| ರಾಯಚೂರು
| ರಾಯಚೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ಅಂದಾಜು ೩ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ
| ೨೦೨೪
|-
| 12. 
| ಬೆಳಗಾವಿ
| ಬೆಳಗಾವಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೫.೬೪ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೮೮
|-
| 13. 
|  ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
| ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೪.೨೭ ಲಕ್ಷ
| ೧೯೯೬
|-
| 14. 
| ಬಳ್ಳಾರಿ
| ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೧೭ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೦೩
|-
| 15. 
| ದಾವಣಗೆರೆ
| ದಾವಣಗೆರೆ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೬೪ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೦೭
|- 
| 16. 
| ತುಮಕೂರು
| ತುಮಕೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೫.೪೮ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೦೯
|-
| 17. 
| ಶಿವಮೊಗ್ಗ
| ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೩೪ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೦೯
|-
| 18. 
| ಬಿಜಾಪುರ
| ಬಿಜಾಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೨೮ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೧೧
|- 
| 19. 
| ಬೀದರ್
| ಬೀದರ್ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೨೮ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೧೧
|-
| 20. 
| ಹಾಸನ
| ಹಾಸನ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ
| ೩.೨೮ ಲಕ್ಷ
| ೨೦೧೧
|-

 
**ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳಾಗಿ ಭಡ್ತಿಗೊಳ್ಳಬೇಕಿರುವ ನಗರಗಳು** 

ಮಂಡ್ಯ, ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ, ಹೊಸಪೇಟೆ, ನಗರಗಳು ೨ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಡ್ತಿ ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇವೆ. ಮುಂದಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದು, ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ಹೊಂದುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿವೆ.

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಚಂಪಾನೇರ್-ಪವಾಗಢ್ ಪುರಾತತ್ವ ಉದ್ಯಾನ

**ಚಂಪಾನೇರ್-ಪವಾಗಢ್ ಪುರಾತತ್ವ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಮಹಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂಪಾನೇರ್-ಪವಾಗಢ್ ಪುರಾತತ್ವ ಉದ್ಯಾನವು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಲಾಗಿಲ್ಲದ ಪುರಾತನ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 
### ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* UNESCO Fact Sheet
* Photos of Champaner

ವರ್ಗ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ

**ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ**

ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಮೆರೆದು ತುಂಗಭದ್ರಯ ಆಣೆಕಟ್ಟೆಯ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಿರನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದ ನಾರಾಯಣ ದೇವರ ಕೆರೆಯಿಂದ ವಲಸೆಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಗ್ರಾಮವೇ ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಊರದೇವತೆ ಮಾಯಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಿಂದಾಗಿಯೇ ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಎಂದು ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಹಿರಿಯರಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರತೀತ. ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಾರಾಯಣ ದೇವರಕೆರೆಯ ಪರಂಪರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು, ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಿಯರು,ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಟರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನ್ನಬಹುದು.ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ 33 ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಒಂದಾಗಿ ಒಮ್ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಡೆಸುವ ಜೋಡಿ ರಥೋತ್ಸವವೇ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುವು ಮರಿಯಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ರಂಗಕಲೆಗಳ ತವರೂರಾಗಿ,ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಈ ಊರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ,ತುಂಗಭದ್ರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೂರನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಮಡಿಲ ನೀರನ್ನೇ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಧನೆ ಎನ್ನಬಹುದು ಸುಮಾರು 30-40ಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಊರು ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯ್ತಿ ಯಾಗುವತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. - ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ

ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳು

**ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳು** ಭಾರತ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಸಮೀಪ ಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲಿಫೆಂಟಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿವೆ. ಎಲಿಫೆಂಟಾ ದ್ವೀಪದ ಮೂಲ ಮರಾಠಿ ಹೆಸರು ಘಾರಾಪುರಿ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಎಲಿಫೆಂಟಾಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.
[left|150px|thumb|ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿನ [ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ. ]]
ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೭ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಂದೂಕಿನ ಗುರಿಸಾಧನೆ ಕಲಿಯಲು ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವು ೯ ರಿಂದ ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಲ್ಹರ ಅರಸರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳು ಮಾನ್ಯಖೇಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದವೆಂದು ಸಹ ಕೆಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮೂರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ವಿಗ್ರಹವು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಬಲು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಸದಾಶಿವ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ರಾಜಲಾಂಛನವು ಸಹ ಆಗಿತ್ತು. ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಸಹ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಶೈಲಿಯವು.
ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆದು ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳು ಸುಮಾರು ೬೦೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳು, ಹಜಾರಗಳಿದ್ದು ಹಲವು ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಶಿವಾಲಯವು ಸಹ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಶಿವನ ಆವಾಸತಾಣವೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆ.  
left|150px|thumb| ಗುಹೆಯೊಳಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಹಜಾರ 
ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಮುಂಬಯಿನ ಗೇಟ್ ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಮೋಟಾರ್ ಲಾಂಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಕಾರವು ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.
## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಮುಂಬಯಿ
ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
right|150px|thumb
right|150px|thumb|Outside the cave
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ತಾಣಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು 
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಶೈಲಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿವರ
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳು 
* ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹೆಗಳ ನಕಾಶೆ 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೫ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ.

ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ವರ್ಗ: ಗುಜರಾತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು ಮೊದಲು ಇದರ ಹೆಸರು ಭರತ್‍‍ಪುರ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲಿ ದೂರದ ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಈ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು ಇಂದು ಅತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಳಿವಿನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಜೀವತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಮಾರು ೨೩೦ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಾಸನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.
**ಕೆವಲ್ದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಭರತ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ . ಈ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 29 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇದು ಸ್ಪೂನ್- ಬಿಲ್ಡ್ ಕೊಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಕ್ರೇನ್ ನಂತಹ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಚ್ಚಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ . ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರೀಸಸ್ ಮಂಕಿ , ಲಂಗೂರ್ , ಬಂಗಾಳ ನರಿ , ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ , ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆ , ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬಕ್ , ನೀಲ್‌ಗೈ ಮತ್ತು ಮೊಲ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

Keoladeo-Vogelschutzpark-20-Rikschas-2018-gje.jpg
Keoladeo-Vogelschutzpark-24-Gewaesser-2018-gje.jpg
Keoladeo-Vogelschutzpark-36-Storch-2018-gje.jpg
Keoladeo-Vogelschutzpark-52-Storch-2018-gje.jpg
Keoladeo-Vogelschutzpark-70-Storch-2018-gje.jpg
Keoladeo-Vogelschutzpark-44-Kuh-2018-gje.jpg

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು
*ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ
*ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ  
*ಭಾರತದ ಪಕ್ಷಿನೆಲೆಗಳು
*ಕೇವಲಾದೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಹರ್ಯಾಣಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

ಹರ್ಯಾಣಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ೪ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಅಂಬಾಲಾ ವಿಭಾಗ
* ಅಂಬಾಲಾ
* ಕೈಥಾಲ್
* ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ
* ಪಂಚಕುಲಾ
* ಯಮುನಾ ನಗರ್

## ಹಿಸ್ಸಾರ್ ವಿಭಾಗ
* ಭಿವಾನಿ
* ಫತೇಹಾಬಾದ್
* ಹಿಸ್ಸಾರ್
* ಜೀಂದ್
* ಸೀರ್ಸಾ

## ಗುರಗಾವ್ ವಿಭಾಗ
* ಫರಿದಾಬಾದ್
* ಪಲವಲ್
* ಗುರಗಾವ್
* ಮಹೇಂದ್ರಗಢ್
* ಮೇವಾತ್
* ರೇವಾರಿ

## ರೋಹಟಕ್ ವಿಭಾಗ
* ಝಜ್ಜಾರ್
* ಕರ್ನಾಲ್
* ಪಾಣಿಪತ್
* ರೋಹಟಕ್
* ಸೋನಿಪತ್

ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ವರ್ಗ: ಹರ್ಯಾಣಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೩೫ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ ಅವುಗಳನ್ನು ೬ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ

[thumb|right|200px|[ಐಐಟಿ ಖರಗ್ಪುರ್]] 
**ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು** ಅಥವಾ **ಐಐಟಿ** (Indian Institutes of Technology) ಭಾರತದ ೨೩ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಆದೇಶದ ಮೇಲೆ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವ್ಯಾಸಂಗ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿರುವ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.

ಐಐಟಿಗಳು, ಐಐಟಿ-ಜೆಇಇ ಎಂಬ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದನ್ನು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಜಂಟಿ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬದಲಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟದ ಪದವಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯತ್ತಮ ಅಭಿಯಂತ್ರ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೩ ಐಐಟಿಗಳಿವೆ. ಆವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಖರಗ್ಪುರ, ಮುಂಬಯಿ, ಮದ್ರಾಸ್, ಕಾನ್ಪುರ್, ದೆಹಲಿ, ಧನ್ಬಾದ್, ರೂರ್ಕಿ, ವಾರಾಣಸಿ, ಗೌಹಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ

**ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ** ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದ ಸಿಲಿಗುರಿಯಿಂದ ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಾಸಲಾಗಿರುವ ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದ ಹಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಡಿಗಳಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲೆ ಸಾಗುವ ರೈಲನ್ನು ಆಟಿಗೆ ರೈಲು ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗವನ್ನು ೧೮೭೯ ರಿಂದ ೧೮೮೧ರ ಮಧ್ಯೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಲಿಗುರಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಈ ಮಾರ್ಗವು ೨೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಸಹ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಚೆ ಸಾಗಿಸುವ ರೈಲಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಮುಂದೆ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಹ ಈ ಮೂಲ ಘೋಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿತಾಣ 
* ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇಯ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ
* ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಟಿಗೆ ರೈಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳು 
* ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಉಗಿ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ 
* ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲಿನ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ

**ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಮ್‌ ಇಂದ ಉದಕಮಂಡಲ ಗಿರಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಹಾಸಲಾಗಿರುವ ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
.]]
The NMR track is  gauge and the railway is isolated from other metre gauge lines.

### ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Nilgiri Mountain Railway Tour Guide and Photos 
* Indian railways site on the NMR
* Images and info
* Toy train chugs on 
* Ooty train Photographs 
* 20 photos between Ooty and Coonoor
* The toy train chugs on 
* International Working Steam http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm 

ವರ್ಗ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳು

**ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳು** ( ಮೂಲ ಮರಾಠಿ ಹೆಸರು ವೆರುಳ್ ) ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ನಗರದಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಅರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹಾಂತರ್ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆದು ಮಾಡುವ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಮಹಾನ್ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ, ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳು ಸಹ ಇರುವ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ೫ ರಿಂದ ೧೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ೧೨ ಬೌದ್ಧ, ೧೭ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ೫ ಜಿನಾಲಯಗಳು ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಮಹೋನ್ನತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 
ಎಲ್ಲೋರಾದಿಂದ ೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೇವಸರೋವರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಮಂದಿರವಿದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ

ಅಜಂತಾ ಗುಹೆಗಳು

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರ 
*ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳು
*ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ 
*ಎಲ್ಲೋರಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಹಾಂತರ್ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು 
*ಗುಹೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

## ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ಜಿಲ್ಲೆ (ಜಿಲಾ) ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ 'ತಹಸಿಲ್' ಅಥವಾ 'ತಾಲ್ಲೂಕು'ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 2020 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು 736 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 640 ಮತ್ತು 2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 593 ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

## ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು- ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ
;*ಕೊನೆಯ 'ಎ' ಯಿಂದ 'ಎಚ್ |' ವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರಾಡಲಿತ ಪ್ದೇಶಗಳು:

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಭಾರತ
ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ

**ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಕೋರಮಂಡಲ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈ ನಗರದಿಂದ ೬೫ ಕಿ.ಮೀ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಅರಸರಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವುಗಳ ಕಾಲ ೭ರಿಂದ ೮ನೆಯ ಶತಮಾನ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳಿಗೆ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ರಥದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

File:Mahabalipuram elephant statue.jpg|Mahabalipuram elephant statue
File:Mahabalipuram Shore Temples.JPG|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ನ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ದೇವಾಲಯಗಳು
File:Shore Temple Mahabalipuram.jpg|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ನ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ದೇವಾಲಯಗಳು
File:GraniteElephant.jpg|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ನ ಕಲ್ಲಿನ ಆನೆ.
File:Mahab1.JPG|ಗುಹಾಲಯ: ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ
File:Shore Temple 01.jpg|ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ನ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ದೇವಾಲಯಗಳು
File:Submerged Temple at Mahabalipuram.jpg|ಅರ್ದ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇವಾಲಯ:ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ
File:01MamallapuramBeachView.jpg|ಕಡಲ ಕಿನಾರೆ:ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ
ಚಿತ್ರ:Pancha rathas-Mahabalipuram.jpeg|ಪಂಚ ರಥಗಳು:ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಮಹಾ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯಗಳು

**ಮಹಾ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯಗಳು** ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಚೋಳ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರಮ್‍‍ನ ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ದಾರಾಸುರಂನ ಐರಾವತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಾ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯಗಳೆನಿಸಿವೆ. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿದ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮುಂದೆ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದೆರಡನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು 
* ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಹುಮಾಯೂನನ ಸಮಾಧಿ

**ಹುಮಾಯೂನನ ಸಮಾಧಿ** ಭಾರತದ ದೆಹಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಮುಘಲ್ ಸಮ್ರಾಟ ಹುಮಾಯೂನನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮುಘಲ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಮುಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತೀಕವೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಾಧಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ತಾಜ್ ಮಹಲ್‍‍ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ತಾಜ್ ಮಹಲ್

ದೆಹಲಿ

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಹುಮಾಯೂನನ ಸಮಾಧಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು 
* ಹುಮಾಯೂನನ ಸಮಾಧಿಯ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು
* ದೆಹಲಿ ಸರಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿತಾಣ 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿ
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಬಾಮ್ ಜೀಸಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಮತ್ತಿತರ ಚರ್ಚ್ಗಳು

**ಗೋವಾದ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ಗಳು** ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಅನೇಕ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗೋವಾದ ಚರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು.

ವರ್ಗ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಗೋವ
ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ

thumb|200px|right|ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಕಟ್ಟಡ
**ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ** (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ **ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲಿನ ಒಪ್ಪಂದ**) ೧೯೯೨ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭ರಂದು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‍ನ ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಯುರೋ ನಾಣ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿನ ದೇಶಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ
ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್

thumb|ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ
ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಭಾರತದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಂಗವೆಂದರೆ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಗೋಪುರ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯ ಮೊದಲ ಸುಲ್ತಾನ  ಕುತ್ಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.ಆದರೆ ಗೋಪುರದ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಲ್ತಾಮಿಷ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು ನಂತರ ಅಲ್ತ್‌ಮಷ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾ ಉದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳೆಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬ, ಅಲಾಯ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಖುವ್ವತ್‌-ಅಲ್‌-ಇಸ್ಲಾಮ್ ಮಸೀದಿ. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು 1199ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮೀ ಸಂತತಿಯ ಕುತುಬ್ ಉದ್ ದೀನ್ ಐಬಕ್ ದೊರೆ ಉಷ್ ನಗರದ ಬಖ್ತ್ಯಾರ್ ಕಾಕಿ ಎಂಬ ಸಂತನ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಐಬಕ್ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದರೊಳಗಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಲು ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಇಲ್ತುಮಷನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಳ್ಳ ಈ ಗೋಪುರ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಮುಸಲ್ಮಾನರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಕರೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅದು ಮುಂದೆ ಸ್ಮಾರಕಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲು 225 ಅಡಿಗಳೆತ್ತರವಿತ್ತು. ಫಿರೋಝ್ïಷಾ ತುಘಲಖನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲು ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂತಸ್ತು ಹಾಳಾಗಲು, ಅವನು ಸಣ್ಣದಾದ 4 ಮತ್ತು 5ನೆಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. 1503ರಲ್ಲಿ ಸಿಕಂದರ್ ಲೋದಿ ಪುನಃ ಅದನ್ನು ಜೀರ್ಣೋಧ್ದಾರ ಮಾಡಿದ. ಕೆಳಗಿನ ಮೂರಂತಸ್ತುಗಳು ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಕೆಮ್ಮರಳುಶಿಲೆಯ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, 4-5ನೆಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಕೆಂಪು ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಸ್ತಂಭ ವಿವಿಧ ಅಂತಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಶಾಸನಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದಲೂ ಹೂವಿನ ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸದಿಂದಲೂ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಇದರ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.       

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ದೆಹಲಿ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ
* ಖುವ್ವತ್‌-ಅಲ್‌-ಇಸ್ಲಾಮ್ ಮಸೀದಿ
* ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬ 
* ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು 

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್}
ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು

**ಸಾಂಚಿಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯ್‌ಸೇನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭೋಪಾಲದಿಂದ ೪೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಚಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿದ್ದು ಇವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾಲವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೆಯ ಶತನಮಾನದವರೆಗೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ತೂಪಗಳಿಗೆ ಶಿಲಾತೋರಣಗಳಿದ್ದು ಅವು ಪ್ರೇಮ, ಶಾಂತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಂಚಿಯ ಮಹಾಸ್ತೂಪವನ್ನು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. 'ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ತೂಪ' ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ.ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ ಅವರು ೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ

ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಡಯಾಟಮ್

**ಡಯಾಟಮ್** ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯುಕಾರ್ಯೊಟ (ಕೋಶಬೀಜ ಇರುವ ಜೀವ) ಶೈವಲ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ಲವಕ ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಡಯಾಟಮ್‍ಗಳು ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ತಾಮ್ಡೆಯಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತಾಮ್ಡಯ ಆಕಾರವು ಎಳೆ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿ (ಉ.ಹ. *Fragillaria*), ಬೀಸಣಿಗೆ (*Meridion*), ವಕ್ರವಾದ (*Tabellaria*), ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ (*Asterionella*) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಸ್ಯಗಳು ದ್ಯುತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಡಯಾಟಮ್ ಕೋಶಬಿತ್ತಿಯು ಎರಡು ಕವಾಟಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕವಾಟಗಳು ಸಿಲಿಕಾದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಡಬ್ಬಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಈ ಕವಾಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರೊಸ್ಥುಲ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಡಯಾಟಮ್ ಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಸಾಗರ ವ್ಯೆವಸ್ಥೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.
ಡಯಾಟಮ್ ಗಳು ಜಲ ಆಹಾರ ಸರಪಣಿಯ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು. 

thumb|300px|right|Several species of fresh-water diatoms.

#### ನೋಡಿ 
---------------------------
*ಜೀವ ವಿಕಾಸವಾದ

ವರ್ಗ:ಯುಕರಯೋಟ್ ವರ್ಗದ ಜೀವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೀವ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ

**ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ** (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ - ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ) ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುರತ್ಕಲ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯಾಲಯ. ಇದು ಮುಂಚೆ **ಕರ್ನಾಟಕ ರೀಜನಲ್ ಎಂಜಿನೀರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್** (ಕೆ.ಆರ್.ಇ.ಸಿ.) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.

## ಸ್ಥಾಪನೆ 
೧೯೬೦ ಜುಲೈ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದುಗೂಡಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
*ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟ

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು‏‎
ತಾವರಗೇರಾ

**ತಾವರಗೇರಾ** ( ಅಥವಾ ತಾವರಗೇರಿ) ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಷ್ಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಊರು. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಕೊಪ್ಪಳ ಯಿಂದ ಸುಮಾರು 65 ಕಿ. ಮೀ. ಇದೆ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಕೇಂದ್ರ ಕುಷ್ಟಗಿಯಿಂದ 24 ಕಿ. ಮೀ. ಇದೆ ಕುಷ್ಟಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ

ತಾವರಗೇರಾ ದಲ್ಲಿ  ಪುರಾತನ ಓಂ  ನಾಥ  ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ  ರಜಾಕರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣವಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ವಿದೆ

ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉರುಸು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇದೆ     **ತಾವರಗೇರಾ**        ದಿಂದ ಸುಮಾರು 11ಕಿ. ಮೀ  ದೂರದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಕೋಟಿ ಲಿಂಗಗಳ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪುರ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವಿದೆ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಎಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದ್ದು  ಅದರಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಲಿಂಗಗಳು ಇದ್ದು 7 ಬಾವಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ ಇದರ ಒಂದು ಪ್ರತಿತಿ ಏನಂದರೆ ಏಳು ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಾರದು ನೋಡಿದ ಮರುದಿನವೇ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹಿರಿಯರ ಪ್ರತಿತಿಯಿದೆ..

ಶಿಕ್ಷಣ
ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ

ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಪದವೀಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಇದೆ..

ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ,
 ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕು  ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಲಿಂಗಸಗೂರು ತಾಲೂಕು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಕುಷ್ಟಗಿ ತಾಲೂಕು  ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗಂಗಾವತಿ ತಾಲೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಈ ಪಟ್ಟಣವೂ ಸುಮಾರು 5 ಪಥಗಳನ್ನುಹೊಂದಿದೆ ಸಿಂಧನೂರು,  ಕಲಬುರಗಿ, ಮುದೇನೂರು, ಕುಷ್ಟಗಿ,   ಗಂಗಾವತಿ ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳ ಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ

ಹಲವಾರು ಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್, ನಾಢಕಚೇರಿ, ಸರಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, SBI BANK, ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, APMC YARD, ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ

ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ತಾವರಗೇರಾ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ರಾಯನ ಕೆರೆ ಅಂತ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇದೆ ಈ ಕೆರೆಯು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆಯಾದ 2ನೇ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ಧನಂತೆ ಮತ್ತು ಆವಾಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ತಾವರೆ ಹುವು (ಕಮಲದ ಹೂವು) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆಗೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ತಾವರೆ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ವಿಷಯವೇನಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನವೆಂದರೆ ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ತಿಂತಣಿ ಮೌನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ ಅದರ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಂಪಿಗೆ ದಾರಿಯಿದೆಯೆಂದು ಹಿರಿಯರ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಮೂಲಕವೇ ಆ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವರಿಗೆ ತಾವರೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತಿದ್ದರೆಂದು ಹಿರಿಯರ ಒಂದು ಮಾತಿನಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ... ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾನೆ ಈ ಊರಿಗೆ ಮುಂಚೆ ತಾವರೆಕೆರೆ ಅಂತ ಇದ್ದ ಹೆಸರನ್ನು ಜನರ ರೂಢಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಾವರಗೇರಾ ಅಂತ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ

ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ
ವೇಲುಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್

**ವೇಲುಪಿಳ್ಳೈ ಪ್ರಭಾಕರನ್** (ತಮಿಳು: வேலுப்பிள்ளை பிரபாகரன்; ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ನವೆಂಬರ್  ೨೬, ೧೯೫೪)ಶ್ರೀ ಲಂಕಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಜನರ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಲಿಬರೇಶನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಇಳಮ್ (ಎಲ್ ಟಿ ಟಿ ಇ)ವಿಮುಕ್ತ ಹುಲಿಗಳು ಭಯೊತ್ಪಾದಕ ಸೈನ್ಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಪ್ರಭಾಕರನ್
ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ
ವರ್ಗ:೧೯೫೪ ಜನನ
ವರ್ಗ:೨೦೦೯ ನಿಧನ
ತುಂಗನಾಥ

**ತುಂಗನಾಥ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ತುಂಗನಾಥ ಪಂಚ ಕೇದಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೩೬೮೦ ಮೀಟರ್‌ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ತುಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಹಿಮಾಲಯದ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಶಿವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯವು ಸಹ ಆಗಿದೆ. ತುಂಗನಾಥ ಶಿಖರದಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಮೂರು ಝರಿಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ಮುಂದೆ ಆಕಾಶಕಾಮಿನಿ ನದಿಯಾಗುವುದು. ಚೋಪ್ಟಾ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೩ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಪರ್ವತದ ಏರುದಾರಿಯನ್ನು ಕಾಲುನಡೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಿ ತುಂಗನಾಥವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಚಂದ್ರಶಿಲಾ ಶಿಖರದ ಕೊಂಚ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತುಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಕರಿಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತೀಕವೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರಮಾಲೆಗಳ ಸುಂದರ ನೋಟ ಲಭ್ಯ. ತುಂಗನಾಥಕ್ಕೆ ೨೩೨ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಅತಿ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದರೆ ೨೧೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ರಿಷಿಕೇಶ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ

thumb
**ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ ಪಂಚ ಕೇದಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ರಿಷಿಕೇಶ ದಿಂದ ಬದರಿನಾಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಲಾಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಏರುದಾರಿಯನ್ನು ಕಾಲ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಿ ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ ಮಂದಿರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನಾಥ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ ಒಂದು ರಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
## ಗ್ಯಾಲರಿ

File:Himalayas at dusk from Mussoorie, Uttarakhand.jpg|An evening view of snow peaks seen in Garhwal Himalayas
File:Nanda devi.jpg|View of nanda devi Peak
File:Nanda devi.jpg|View of nanda devi Peak

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಕಾಲ್ಕಾ-ಶಿಮ್ಲಾ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ

**ಕಾಲ್ಕಾ-ಶಿಮ್ಲಾ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ**ವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪರ್ವತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನ್ಯಾರೋಗೇಜ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಬಯಲುಪ್ರದೇಶದ ಹರ್ಯಾಣಾದ ಕಾಲ್ಕಾದಿಂದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಮ್ಲಾದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ೯೬ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿದಾದ ರೈಲುಹಾದಿಯೆನಿಸಿದೆ. ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಈ ಮಾರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ತನ್ನ ಹಾದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
thumb|200px|ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ರೈಲು

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
ದಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ

ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು 
* http://hill-stations-india.com/hill-trains-india/kalka-shimla-railway.html  
* http://www.tribuneindia.com/2003/20031104/himachal.htm#1
* http://www.shimla-travel.com/shimla_railway.shtml
* http://www.indianadventureportal.com/trains/kalka-shimla-toy-train.html 
* http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=214&page=1 
* http://www.pearcedale.com/c&b/DL.html#indi
* http://mikes.railhistory.railfan.net/r019.html
* Article in The Tribune
* Article on Kalka Shimla Rail 
* International Working Steam  http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm 

ವರ್ಗ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ತ್ರಿಯುಗಿ ನಾರಾಯಣ

thumb
**ತ್ರಿಯುಗಿ ನಾರಾಯಣ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ರುದ್ರ ಪ್ರಯಾಗದಿಂದ ಕೇದಾರನಾಥಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೋನ ಪ್ರಯಾಗ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗವಾಗಿ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಕಾಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಯುಗಿ ನಾರಾಯಣ ಧಾಮವಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತ್ರಿಯುಗಿ ನಾರಾಯಣ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಸಹ ನಂಬಿಕೆ. ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರದ ಎದುರಿಗೆ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿದ್ದು ಇದೇ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಎಂದೂ ಆರದೆ ಚಿರಂತನವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಯುಗಿ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ೨೧೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರಿಷಿಕೇಶ.ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಆ ಅಗ್ನಿ ಕುಂಡಕ್ಕೆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡುವರು.ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ತೊರೆಯು ಸಹ ಹರಿಯುವುದು.

ವರ್ಗ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು

300px|right|thumb|ಸಿಂಧೂ ಗಾಂಗಾ ಬಯಲಿನ ನಕಾಶೆ

**ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು** ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿಬಿಡ ಜನವಸತಿಯುಳ್ಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಪನದಿಗಳು ಈ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರುಣಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲಿನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಸಾಲಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚಯವಾಗಿರುವ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣಿಗೆ ಆಕರವಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲಿನ ದಕ್ಷಿಣದಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತಗಳು ಹಾಗೂ ಛೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ್ ಪೀಠಭೂಮಿಗಳಿವೆ. ಬಯಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರಾನ್ ಪೀಠಭೂಮಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೯೦ ಕೋಟಿ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏಳನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.

ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಲೂಧಿಯಾನಾ, ದೆಹಲಿ, ಕಾನ್ಪುರ, ಪಾಟ್ನಾ, ಕೋಲ್ಕಾಟಾ, ಢಾಕಾ, ಲಾಹೋರ್‍‍, ಕರಾಚಿ ಮತ್ತು ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ
ತಿರುಮಕೂಡಲು ಚೌಡಯ್ಯ

**ಮೈಸೂರ್ ಪಿಟೀಲು ಚೌಡಯ್ಯ**, (ಜನವರಿ ೧.೧೮೯೫ - ಜನವರಿ ೧೯, ೧೯೬೭)  ಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಪಿಟೀಲ್ ವಾದಕರು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಸರಾದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಚೌಡಯ್ಯನವರದ್ದೇ.'ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈಯಾಲಿಕಾವಲ್‌'ನಲ್ಲಿರುವ ಚೌಡಯ್ಯ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನ “ಪಿಟೀಲಿನ’ ಆಕಾರದಲ್ಲೇ ಇದೆ.

## ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ
'ತಿರುಮಕೂಡಲು ಚೌಡಯ್ಯ' ಆಗತ್ಸ್ಯ ಗೌಡ, ಹಾಗೂ  ಸುಂದರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ  ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಬಾಲಕ ಚೌಡಯ್ಯನಿಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅಪರಿಮಿತ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು.ಬಿಡಾರಮ್  ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನವರಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ಸಂಗೀತಾಬ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಚೌಡಯ್ಯನವರು ಅಸಾಧಾರಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಡೆದರು. ತಿರುಚಿ ಗೋವಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಹಿನ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದರು.ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದವರು. ಪಿಟೀಲು ಟಿ.ಚೌಡಯ್ಯನವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು “ವಾಣಿ”. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಪಂಡರೀಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮುಸುರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೂ ಅದೇ. 
## ವಾಣಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು
ಇಂಥ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. 'ನಟ  ಅಂಬರೀಷನ ತಾತ'ನವರಾದ ಚೌಡಯ್ಯನವರು  ೧೯೪೩  ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ “ವಾಣಿ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನಾಗಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು, ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ ಟೈಟಲ್ “violinist’. ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಚಿತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಾಡಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಿದ್ದರು. ಚೌಡಯ್ಯನವರು, ೧೯೫೨-೧೯೫೮ ರವರೆಗೆ 'ವಿದಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯ'ರಾಗಿದ್ದರು.
## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು
* ಚೌಡಯ್ಯನವರಿಗೆ ನಾಲ್ವಡಿ  ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ನೀಡಿದ "ಸಂಗೀತ ರತ್ನ'(೧೯೪೧)
* ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ನೀಡಿದ "ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿದಿ"
* ಮೈಸೂರ್  ಸಂಗೀತ ಪರಿಷತ್ ನೀಡಿದ  "ಗಾನ ಕಲಾ ಸಿಂಧು" ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.

http://kannadablogs.ning.com/photo/2958967:Photo:62555?context=user

ಚೌಡಯ್ಯ
ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರ

thumb

**ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರ. ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರ ಪಂಚ ಕೇದಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ದರ್ಶನವೀಯಲೊಲ್ಲದ ಶಿವನು ಎತ್ತಿನ ರೂಪದಿಂದ ಭೂಗತನಾದ ತರುವಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಎತ್ತಿನ ನಾಭಿಯ ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗದಿಂದ ಕೇದಾರನಾಥಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಕಾಶಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೊನೆಯ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ದಾರಿಯನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸವೆಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಚೌಖಂಬಾ, ನೀಲಕಂಠ ಮತ್ತು ಕೇದಾರನಾಥ ಶಿಖರಗಳ ಭವ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರ ಅತಿ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ರಮ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
***Madhyamaheshwar **
*Panch Kedar, trek map, page 78

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಪಂಚ ಕೇದಾರ

**ಪಂಚ ಕೇದಾರ** ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಅತಿ ಪಾವನ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.  ಈ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ :
# ಕೇದಾರನಾಥ
# ರುದ್ರನಾಥ
# ತುಂಗನಾಥ
# ಮಧ್ಯಮಾಹೇಶ್ವರ
# ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ

ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಮ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಐದೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಪರ್ವತದ ಏರುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಾದುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಬಂಧುಹತ್ಯಾ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಶಿವನು ಇವರಿಗೆ ದರ್ಶನವೀಯಲು ಇಚ್ಛಿಸದೆ ಎತ್ತಿನ ರೂಪ ತಳೆದು ನೆಲದೊಳಗೆ ಮರೆಯಾದನು. ನಂತರ ಹಿಮಾಲಯದ ಈ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಎತ್ತಿನ ಐದು ಅಂಗಗಳ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2680 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚೋಪ್ಟಾ ಒಂದು ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮ. ಇಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು "ಬುಗ್ಯಾಲ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಗಿರಿಧಾಮವನ್ನು 'ಮಿನಿ ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್' ಎಂದೂ ಸಹ ಸಂಭೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೋಪ್ಟಾ ಗಿರಿಧಾಮವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಶಾಂತತೆಯ ಅನುಭವದ ಜೊತೆಗೆ ಚೌಖಂಬಾ, ತ್ರಿಶೂಲ್ ಮತ್ತು ನಂದಾ ದೇವಿ ಪರ್ವತಗಳ ಭವ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಆನಂದವನ್ನೆ ಉಣಬಡಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಸ್ಥಳವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 3680 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ತುಂಗ್ನಾಥ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ತುಂಗ್ನಾಥ್ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣದ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದ  ರಾವಣನು, ತನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸುಕ್ಷೇತ್ರವಿದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ತುಂಗ್ನಾಥ್  ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಚೋಪ್ಟಾದಿಂದ 3.5 ಕಿ.ಮೀ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿಯ ಸಾನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥ ಮಂದಿರ. ಪಂಚ ಕೇದಾರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಿಂದೂಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಶಿವ ಲಿಂಗವು12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಸುಮಾರು 200 ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ.
ಮಧ್ಯಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಲ್ಪೇಶ್ವರ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಕಂಛುಲಾ ಕೊರಕ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಮೃಗಗಳ ಅಭಯಾರಣ್ಯ,ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.
ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಚೋಪ್ಟಾವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಸರ್ಗ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಪಂಚ ಕೇದಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಾರಣಿಗರಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ವಿಮಾನ, ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚೋಪ್ಟಾವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ದಲ್ಲಿನ ಜಾಲಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು  ಚೋಪ್ಟಾದ ಹತ್ತಿರದ ವಾಯುನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಿರಿಧಾಮದಿಂದ 226 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ದೆಹಲಿಯ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.  ರಿಷಿಕೇಶ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಚೋಪ್ಟಾದ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹರಿದ್ವಾರ, ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ ಮತ್ತು ರಿಷಿಕೇಶ ಗಳಿಂದ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿಯೂ  ಚೋಪ್ಟಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಬಹುದು.
ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲಗಳು ಈ ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ಉತ್ತಮ ಕಾಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತವಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಕಾಲವು ಚೋಪ್ಟಾ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಹಿತಕರವಲ್ಲ.
 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು