open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು 1936 ರಲ್ಲಿ ಹೇಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡ  ರಾಜ್ಯದ ನೈನಿತಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪೌರಿ ಗರ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೇಟೆಗಾರ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗವಾದಿ ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮೊದಲು ಬಂದಿತು.

ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು 520.8 ಕಿಮಿ 2  ಬೆಟ್ಟಗಳು, ನದಿ ಪಾತ್ರ, ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎತ್ತರವು 400 ರಿಂದ 1,220 ಮೀ (1,300 ರಿಂದ 4,000 ಅಡಿ) ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಗಳು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹಗಲುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನವು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ  ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸಾರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಕಾಡು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಾಲ ಮರ, ಅರಿಸಿನ ತೇಗ, ಅಶ್ವತ್ಥಮರ ಮತ್ತು ಮಾವಿನ ಮರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅರಣ್ಯವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಸುಮಾರು 73% ನಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, 10% ಪ್ರದೇಶವು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 110 ಮರ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 50 ಪ್ರಭೇದದ ಸಸ್ತನಿಗಳು, 580 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು 25 ಸರೀಸೃಪ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಉದ್ಯಾನದ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ .
## ಚಿತ್ರಗಳು 

File:Spotted deers in Jim Corbett National Park.JPG|ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಗಳು
File:Wikisbr in watr 1.jpg|ಕಡವೆ
File:Asian Elephant at Corbett National Park 12.jpg|ಆನೆ
File:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿ
File:Bubo flavipes -Jim Corbett National Park, Uttarakhand, India-8.jpg|ಗೂಬೆ
File:Tiger Cub - JCTR.jpg|ಖ್ಯಾತ ಹುಲಿ ಪಾರ್ವಾಲಿಯ ಮರಿ.
File:Golden jackal Corbett.jpg|ನರಿ
File:Siblings Love at Dhikala Grassland, Jim Corbett National Park.jpg| ಧಿಕಾಲ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ (ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು: ಬೋರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ) ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಮುಂಬೈ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮುಂಬೈ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಹೊರಗೆ ಇದೆ (ಆದರೆ ಮುಂಬೈನ ಪಂಚಕ್ರೋಶಿಯೊಳಗೆ). ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 104 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ಹೇರಿ ಗುಹೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ (ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ 20.26 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ 'ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'ವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. 1974 ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು 'ಬೋರಿವಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. 1981 ರಲ್ಲಿ, ಹೆಸರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ 'ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

## ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ 
ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಸುಮಾರು 40 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳ 250 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, 38 ಜಾತಿಯ ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು 9 ಜಾತಿಯ ಉಭಯಚರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕ ಚಿರತೆ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಗುಸಿ , ನೀರುನಾಯಿ , ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು , ಕರಡಿ , ಲಂಗೂರ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿವೆ. ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರಂಜ್ , ತೇಗ , ಶಿಸಾವ್, ಅಕೇಶಿಯ , ಬೋರ್ , ಕಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ .

## ವಿಶೇಷ 
ವಸಾಯಿ ಕ್ರೀಕ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 25 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಂಗಲ್ವನ್ / ವೇಲವನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಕನ್ಹೇರಿ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬೌದ್ಧ ಕಾಲದ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ 109 ವಿಹಾರಗಳಿವೆ.

## ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 
ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7.30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6.30 ರವರೆಗೆ. ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ರೂ. 20/- ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ರೂ. 10/-. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಂಘಾ ವಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ವನ್ರಾಣಿ ಮಿನಿ ಟಾಯ್ ಟ್ರೈನ್ ಸಫಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನವನವು ಅರಣ್ಯ ವಸತಿಗೃಹ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಕಾಟೇಜ್ ಶೈಲಿಯ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ 2011-11-07 ರಂದು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ
ಗುಗಾಮಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಗುಗಾಮಲ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಗುಗಮಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 1987 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕಲ್ಧಾರಾ ಮತ್ತು ಧರ್ಣಿ ತಹಸಿಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿದೆ.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮೇಲ್ಘಾಟ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಏಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಇದು 362 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸತ್ಪುರ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಣ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ . ಬಿದಿರು , ಲೆಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಧವಾಸದಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇದು ಗೌರ್ , ಚಿಂಕಾರ ಮತ್ತು ಬಾನೆಟ್ ಮಕಾಕ್ ನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಹೇಮಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಹೇಮಿಸ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು  ಮತ್ತು  ಕಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಹೆಮಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಲಡಾಖ್ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಎತ್ತರದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹಿಮ ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ .

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 5854 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 4100 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ, ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಮರಗಳು ಪೋಪ್ಲರ್ , ಬರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜುನಿಪರ್ .

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಹಿಮ ಚಿರತೆ , ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಕಾಡು ಕತ್ತೆ , ಐಬೆಕ್ಸ್ , ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಅರ್ಗಾಲಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮಾರ್ಮೊಟ್ , ಇತ್ಯಾದಿ. ಎಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಗುಲಾಬಿ ಫಿಂಚ್ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ನವೇಗಾಂವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ನವೇಗಾಂವ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ನವೇಗಾಂವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಗೊಂಡಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ , ಅರ್ಜುನಿ ಮೋರ್ಗಾಂವ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

## ಕಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರ 
ಈ ಕಾಡು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಪತನಶೀಲ ವಿಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಐನ್, ಹಲ್ಡು, ಕಲಾಂ ಧವಾಡ, ಬಿಜಾ, ಸಾಗ್ , ಸೂರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳು ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ 
ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವು ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನವೇಗಾಂವ್ ಎಂಬ ಸರೋವರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ, ಇತಿದೋಹ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ನವೇಗಾಂವ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಈ ಕಾಡಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 134 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಮಾಧವ್ ಝರಿ, ರಾಣಿ ದೋಹ್, ಕಮ್ಝರಿ, ತೆಲಂಜಾರಿ, ಅಂಗೇಜಾರಿ, ಶೃಂಗಾರ್ ಬೋಡಿ ಇಲ್ಲಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಭಾಗವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನ 
ನವೇಗಾಂವ್ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ನವೇಗಾಂವ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು , ಕ್ರೋಕ್ಸ್ , ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು , ಹೆರಾನ್ಗಳು , ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು , ನೀರು ಕಾಗೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪೊದೆ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ , ಹುಲಿಗಳು , ಚಿರತೆಗಳು , ಕರಡಿಗಳು , ಜಿಂಕೆ , ಸಾಂಬಾರ್ , ನೀಲ್ಗೈ , ಕಾಡುಹಂದಿ , ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು , ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಾದ ಪಟ್ಟೆ ಮಾನ್ಯಾರ್ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೀರುನಾಯಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಾರುತಿ ಚಿಟ್ಟಂಪಳ್ಳಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನೀರುನಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು . ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕೊಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ವಿದರ್ಭದ ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೇನ್‌ನಂತಹ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ನವೇಗಾಂವ್.

## ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುವುದು? 
* ನಾಗ್ಪುರದಿಂದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 53 ರಲ್ಲಿ ಕೊಹ್ಮಾರ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಿದೆ . ಇಲ್ಲಿಂದ, ಗೊಂಡಿಯಾ - ಅರ್ಜುನಿ ಮೋರ್ಗಾಂವ್ - ಗಡ್ಚಿರೋಲಿ ಮುಖ್ಯ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 11 ರಲ್ಲಿ ನವೇಗಾಂವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಒಂದು ಕವಲು ಇದೆ.

* ನೀವು ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಗೊಂಡಿಯಾದಿಂದ MEMU ರೈಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವಲ್ಗಾಂವ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗೆ ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.

* ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮಂಡಳಿ (MSP) ST ಬಸ್‌ಗಳು ಸಕೋಲಿಯಿಂದ ನವೇಗಾಂವ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* ಕಾಡಿನ ಮಗ - ಮಾಧವರಾವ್ ಪಾಟೀಲ್

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಭಾಲಚಂದ್ರ ಪೂಜಾರಿ ಅವರ ನವೇಗಾಂವ್ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಬ್ಲಾಗ್ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು 2008-12-06 ರಂದು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಚಾಂದೋಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಚಾಂದೋಲಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಚಂದೋಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ** ( ಮರಾಠಿ : चांदोली राष्ट्रिष्टी उद्यान्दी)  ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಗ್ಲಿ , ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ಮತ್ತು ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ . ಇದು 317.67 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (124 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಮೇ 2004 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 1985 ರಿಂದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ .

ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಅಂಚು ಚಾಂದೋಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ನಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದೆ.

## ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ 
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ

ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಚಂದೋಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ನಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು 741.22 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (290 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಎನ್‌ಟಿಸಿಎ) ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೇ 21, 2007 ರಂದು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 9 ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು 66 ಚಿರತೆಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ .

## ಸ್ಥಳ 
ಚಂದೋಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚಂದೋಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಬಳಿ , 73°40' ಮತ್ತು 73°53' ಪೂರ್ವ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 17°03' ಮತ್ತು 17°20' ಉತ್ತರ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೊಯ್ನಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಧಾನಗರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ  .

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ತಡೋಬಾ

**ತಡೋಬಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
ತಡೋಬಾ ಅಂಧಾರಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು **ಭಾರತದ** ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಇಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಪೂಜಿಸುವ ದೇವರ ಹೆಸರು *ತಡೋಬಾ* . ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಹೆಸರು *ಅಂಧಾರಿ .* 

## ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1935 ರಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 20 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1955 ರಲ್ಲಿ, 116.54 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಪಕ್ಕದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, 1986 ರಲ್ಲಿ *ಅಂಧಾರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು* ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 1995 ರಲ್ಲಿ, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಅರಣ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಶಿರುಯಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

ಶಿರುಯಿ **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಡ್ರಾಕೋಬನ್, ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿರುಯಿ ಲಿಲಿ ( *ಲಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲೇನ್* ) ಇಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರಗಳು ಲಿಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಉಖ್ರುಲ್ ಬಳಿಯ ಸಿರುಯಿ ಕಾಸೊಂಗ್ ಶಿಖರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2,835 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.

ಈ ಶಿಖರದ ಕಮರಿ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ಆಕರ್ಷಕ ಲಿಲ್ಲಿ ಹೂವು ( *ಲಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾ* ) ಮೇ/ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹೂವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೂರಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಕುಯುಮ್ ಅವರ ಉದ್ದ ಬಾಲದ, ವರ್ಣರಂಜಿತ ಕೋಳಿ, ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.

## ಸಸ್ಯಗಳು 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 1970 ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಟ್ಟವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು , ಪರ್ವತಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. 

## ಮೂಲಗಳು 
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಕಿಶ್ತ್ ವಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಕಿಶ್ತ್ವಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ದೋಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 1981 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 400 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫರ್, ಪೈನ್, ಸೀಡರ್ ಮತ್ತು ಮೇಪಲ್ ನಂತಹ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

## ಹವಾಮಾನ 
ಇಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪ್ರಭಾವ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಮರ್ ಮತ್ತು ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ (1,761 ಮೀ) ಕ್ರಮವಾಗಿ 827 ಮಿ.ಮೀ ಮತ್ತು 741 ಮಿ.ಮೀ. ಆಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮಳೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 100 ಮಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ, ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 13 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಮೈನಸ್ 7 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ 35 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು 11 ಡಿಗ್ರಿ (ಕರ್ಟ್, 1976; ಬಚಾ, 1986).

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇದು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ, ಹಿಮ ಚಿರತೆ, ಕತ್ತೆಕಿರುಬ ಮತ್ತು ರೀಸಸ್ ಮಂಗಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 78 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಬಲ್ಫಕ್ರಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಬಲ್ಫಕ್ರಮ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಬಲ್ಭಾಗಗ್ರಾಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮೇಘಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಾರೋ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಖಾಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . 1869 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು 220 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 3000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
## ಫ್ಲೋರಾ
ಇದು ಹೇರಳವಾದ ಬಿದಿರು , ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪತನಶೀಲ ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ . ಇದು ಭಾರೀ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ
ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದರೆ ಆನೆ , ಮೋಡದ ಚಿರತೆ , ಚಿನ್ನದ ಬೆಕ್ಕು , ನರಿ , ಇರುವೆ ಹುಳು ,ಕಾಡೆಮ್ಮೆ , ಹೆಬ್ಬಾವು , ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ , ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಮುರ್ಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮುರ್ಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಭಾರತದ** ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಚಾಂಫೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಸುಮಾರು 200 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (82 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.  ಇದು ಐಜ್ವಾಲ್ ನಿಂದ 245 ಕಿಮೀ (153 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಲೆಂಗ್ಟೆಂಗ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಉದ್ಯಾನವನದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇದೆ .  ಇದು 25 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳು, 150 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, 35 ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 

ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1991 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು . 

## ಸಸ್ಯಗಳು 
ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕಾಡನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗದ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು *ಓಕ್* , *ಸಾಂಬುಕಸ್* ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ .

## ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಹುಲಿಗಳು , ಚಿರತೆಗಳು , ಎಲ್ಕ್‌ಗಳು , ಜಿಂಕೆಗಳು, ಅಳಿಲುಗಳು, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಗಳು, ಹುಲಾ ಗಿಬ್ಬನ್‌ಗಳು , ಕೆಂಪು ಮುಖದ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಮೈನಾಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ನೋಕ್ರೆಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ನೋಕ್ರೆಕ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
**ನೊಕ್ರೆಕ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು** ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು , 820 ಕಿ.ಮೀ. 2 ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಇದನ್ನು 1988 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಇದನ್ನು 'ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಳ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. 

## ಸ್ಥಳ 
ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಗಾರೊ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಪೂರ್ವ ಗಾರೊ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗಾರೊ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ನೊಕ್ರೆಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವು 47.48 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬುಗ್ಗೆಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಸಿಮ್ಸಾಂಗ್ ನದಿ, ಕೆನಾಲ್ ನದಿ, ಬಾಕಿ ನದಿ, ತರಂಗ್ ನದಿ ಮತ್ತು ರೊಂಗ್ಟಿಕ್ ನದಿ.  ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4650 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ನೊಕ್ರೆಕ್ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆಯಂತಹ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.

## ಸಸ್ಯಗಳು 
ಇದನ್ನು ಎತ್ತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ. ಇದು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಅರೆ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಪೊದೆಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರೋ ಪರ್ವತಗಳ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವಾದ ನೋಕ್ರೆಕ್ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ನಿಂಬೆ ಮರದ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಸಮಲ, ಮೆರಂತಿ, ಲಾಲಿ, ಚೆನ್ಬಗಮ್ ಮತ್ತು ಕಾಡು ನಿಂಬೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಆರ್ಕಿಡ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಇದು ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಹಂದಿ ಬಾಲದ ಮಕಾಕ್‌ಗಳು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯ ಹಾರುವ ಅಳಿಲುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮನುಷ್ಯ ಅಥವಾ ವಾನರ ಮನುಷ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.  ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ .  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಪರೂಪದ ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 

ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. 

## ಜನರು 
ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಜಿಪ್ಸಮ್‌ನಂತಹ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 40,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 128 ಕೆರೋ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಅದರ ಭೂಪ್ರದೇಶದ 16.4 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅವನತಿಗೊಂಡಿದೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಫ್ವಾಂಗ್ ಪುಯ್ ನೀಲಗಿರಿ

**ಫ್ವಾಂಗ್ ಪುಯ್ ನೀಲಗಿರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಿಝೋರಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಇಂಟಂಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಇಂಟಂಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ನಾಗಲ್ಯಂಡ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಇಂಟಾಂಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಹಿಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 1993 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಇದು 202 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊಂಗ್ಲು (ಪೂರ್ವ), ಧನ್ಸಿರಿ (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ) ಮತ್ತು ತುಯಿಲಾಂಗ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ನದಿಗಳು ಉದ್ಯಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಆನೆ , ಸಾಂಬಾರ್ , ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ , ಲಂಗೂರ್ ಮತ್ತು ರೀಸಸ್ ಕೋತಿ . ಪರ್ವತ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ , ನವಿಲು , ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ಗೂಬೆಯಂತಹ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಮೌಂಟ್ ಆಬು ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ

**ಮೌಂಟ್ ಆಬು ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಮೌಂಟ್ ಅಬು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು** ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ . ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1980 ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 11 ನವೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು, ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. 

## ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಮೌಂಟ್ ಅಬು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಸುಮಾರು 19 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (12 ಮೈ) ಉದ್ದ ಮತ್ತು 6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (3.7 ಮೈ) ಅಗಲವಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ಗುರು ಶಿಖರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ,  ಇದು 300 ರಿಂದ 1,722 ಮೀಟರ್ (984 ರಿಂದ 5,650 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
## ಉಲ್ಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನ
ದಾಚಿಗಾಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ದಾಚಿಗಾಮ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು  ಮತ್ತು  ಕಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
ಡಚಿಗಮ್ **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ದಾಲ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 22 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ 141 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಇದರ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವು ಶ್ರೀನಗರದ ನ್ಯೂ ಥೀಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು 1910 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. 1981 ರಲ್ಲಿ, ಇದರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 

## ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ 
"ದಚಿಗಮ್" ಎಂದರೆ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳು" ಎಂದರ್ಥ . ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಈ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

## ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ 
ಡಚಿಗಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯದ ಜಬರ್ವಾನ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 5,500 ಅಡಿಗಳಿಂದ 14,000 ಅಡಿಗಳವರೆಗಿನ ಎತ್ತರದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎತ್ತರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಜಾರಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳವರೆಗೆ ಭೂದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ .

## ಸಸ್ಯವರ್ಗ 
ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಮರಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣಗಳು, ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಪತನಶೀಲ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು, ಸೀಡರ್, ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಓಕ್.

## ಜೀವಿ 
ಡಚಿಗಮ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹಂಗುಲ್ (ಜಿಂಕೆ) ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ , ಹಿಮ ಚಿರತೆ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸೆರೋ , ಕಾಶ್ಮೀರ ಬೂದು ಲಂಗೂರ್ , ಚಿರತೆ ಬೆಕ್ಕು , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಂದು ಕರಡಿ , ನರಿ , ಪರ್ವತ ನರಿ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಸು , ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ನೀರುನಾಯಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದ ಬಾಲದ ಮಾರ್ಮೊಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇಲಿ ಮೊಲಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಕ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೋನಾಲ್, ಬುಲ್ಬುಲ್, ಮಿನಿವೆಟ್, ಬ್ಯಾರೆಡ್ ರಣಹದ್ದು, ಗೋಲ್ಡನ್ ಈಗಲ್‌ನಂತಹ ಫೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.

## ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲ 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾಲ್ ಸರೋವರದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ನಡುವಿನ ಸಮಯ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಸತಿಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಡಚಿಗಮ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಡಚಿಗಮ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಮೇಲಿನ ಡಚಿಗಮ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣ ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಚಾರಣವಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಸಲೀಮ್ ಅಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಸಲೀಮ್ ಅಲಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು  ಮತ್ತು  ಕಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಸಲೀಂ ಅಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . 1986 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು 9.07 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಲೀಂ ಅಲಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ . ನಂತರ, 1998 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ, ಆಗಿನ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಫಾರೂಕ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುಮಾರು 4,000 ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 

ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹಂಗುಲ್ , ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ , ಚಿರತೆ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸೆರೋ , 70 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್ , ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೊನಾಲ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸ್ನೋಕಾಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು . 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮರುಭೂಮಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು**  ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ , ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ನಗರದ ಬಳಿ ಇದೆ . ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, 3162 ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ  . ಉದ್ಯಾನವನದ 20% ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. .

## ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
**ಸಸ್ಯವರ್ಗ:** ವೆಲ್ವೆಟ್ , ತಾಳೆ ಮರಗಳು , ಸೆಡ್ಜ್, ಧೋಕ್.

**ಸಸ್ತನಿಗಳು:** ಮರುಭೂಮಿ ನರಿ, ಬಂಗಾಳ ನರಿ , ಮರುಭೂಮಿ ಬೆಕ್ಕು, ತೋಳ, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ , ಮಿಡತೆ  ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಹುಲ್ಲೆ .

**ಸರೀಸೃಪಗಳು:** ಮುಳ್ಳು ಬಾಲದ ಹಲ್ಲಿ, ಇಗುವಾನಾ , ಗರಗಸ-ಸ್ಕೇಲ್ಡ್ ವೈಪರ್, ಗಾಜಿನ ವೈಪರ್ , ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಯ ವೈಪರ್ .

**ಅವಿಫೌನಾ:** ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್‌ಗಳು, ಗ್ರೀಬ್‌ಗಳು, ಜೇನುನೊಣ ತಿನ್ನುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಲಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೈಕ್‌ಗಳು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಡೆಮೊಯ್ಸೆಲ್ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಬಾರಾಗಳು. ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂದು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹದ್ದುಗಳು, ಉದ್ದ ಕಾಲಿನ ಮತ್ತು ಜೇನು ಬಜಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
# ಖಾನ್, ಆಸಿಫ್ ಎನ್. (2015). "ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು" . *ಬುಸೆರೋಸ್* **(20) 1** : 10-17 .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಸಿಮ್ಲಿಪಾಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಸಿಮ್ಲಿಪಾಲ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಸಿಮ್ಲಿಪಾಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಒರಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯದ ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 1980 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೂ ಆಗಿದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು *ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ* ಭಾರತದ ಏಳನೇ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು .

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಉದ್ಯಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 845 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದುನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ . ಸಾಲ್ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇದು ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ , ಗೌರ್ , ಚಿರತೆ , ಸಾಂಬಾರ್ , ರೀಸಸ್ ಮಂಕಿ , ಲಂಗೂರ್ , ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ , ಆನೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 280 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

## ಭಾರತದ ಇತರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು 
* ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು (2001)
* ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ (2001)
* ಸುಂದರಬನ್ಸ್ (2001)
* ನಂದಾ ದೇವಿ (2004)
* ನೊಕ್ರೆಕ್ (2009)
* ಪಚ್ಮಾಡಿ (2009)

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ನವಾಬಗಂಜ್ ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ

**ನವಾಬಗಂಜ್ ಪಕ್ಷಿ ಧಾಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
**ನವಾಬ್‌ಗಂಜ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು** ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಉನ್ನಾವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾನ್ಪುರ-ಲಕ್ನೋ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಶಾಹಿದ್ ಚಂದ್ರ ಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಳ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು 250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990 ರ ದಶಕದಿಂದ, ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವನ, ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.
## ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ

Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 02.jpg|Panorama of Nawabganj Bird Sanctuary
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 01.JPG|Watch tower
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 03.JPG|Wetlands of Bird Sanctuary
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 05.JPG|Wetlands of Bird Sanctuary
Image:Lake at Nawabganj bird sanctuary, Unnao 04.JPG|Wetlands of Bird Sanctuary
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 06.JPG|Migratory birds in winter
Image:Birds at Nawabganj bird sanctuary, Unnao 02.JPG
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 07.JPG
Image:Nawabganj Bird Sanctuary, Unnao 09.JPG
Image:Boating in lake at Nawabganj bird sanctuary, Unnao 01.JPG|Boating in lake

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ರಣಥಂಬೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ರಣಥಂಬೋರ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ರಣಥಂಬೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಸವೊಯ್ ಮಾಧೋಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1980 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜರ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 392 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೂಲಕ ಬನಾಸ್ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ . ಧೋಕ್ , ಕುಲ್ಲು , ಬೆರ್ , ಖಿಮಿ ಮತ್ತು ಪೋಲಾಸ್‌ನಂತಹ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಹನುಮಾನ್ ಲಂಗೂರ್ , ಸಾಂಬಾರ್ , ಚಿಂಕಾರ , ಹೆಬ್ಬಾವು , ನಾಗರಹಾವು , ಮೊಸಳೆ , ಕರಡಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 256 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಕಾಂಚನ್ ಜುಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಕಾಂಚನ್ ಜುಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು. ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ "ಮಿಶ್ರ ಪರಂಪರೆ" ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಸ್ಪಿಯರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೮,೫೮೬ ಮೀ (೨೮,೧೬೯ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿರುವ ಕಾಂಚನಜುಂಗಾ ಪರ್ವತದ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೮೪೯.೫ ಕಿ.ಮೀ೨ (೩೨೮.೦ ಚದರ ಮೀ).

## ಇತಿಹಾಸ
ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಥೋಲುಂಗ್ ಮಠ

ತೊಲುಂಗ್ ಮಠವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
ಕಾಂಚನಜುಂಗಾ ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ರಿಸರ್ವ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಭಾರತೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ ಖಾಂಗ್‌ಚೆಂಡ್‌ಜೊಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ೮೪೯.೫೦ ಕಿ.ಮೀ೨ (೩೨೭.೯೯ ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಂಗನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಗೈಲ್‌ಶಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧,೮೨೯ ಮೀ (೬,೦೦೧ ಅಡಿ) ನಿಂದ ೮,೫೫೦ ಮೀ (೨೮,೦೫೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಎತ್ತರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಮಾನದಂಡದ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದೆ.

## ಫ್ಲೋರಾ
ಉದ್ಯಾನವನದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಿಶಾಲವಾದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಓಕ್ಸ್, ಫರ್, ಬರ್ಚ್, ಮೇಪಲ್ ಮತ್ತು ವಿಲೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಲ್ಪೈನ್ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು ಅನೇಕ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ
ಸತ್ಯರ್ ಟ್ರಾಗೋಪನ್ನ ಕ್ಲೋಸಪ್ ೨೦೧೪ ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧೋಲ್ ಪ್ರಾಣಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.

## ಪಕ್ಷಿಸಂಕುಲ
ಬ್ಲಡ್ ಫೆಸೆಂಟ್, ಸ್ಯಾಟೈರ್ ಟ್ರಾಗೋಪಾನ್, ಆಸ್ಪ್ರೆ, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಗ್ರಿಫನ್, ಲ್ಯಾಮರ್‌ಗಿಯರ್, ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸ್ನೋಕಾಕ್, ಸ್ನೋ ಪಾರಿವಾಳ, ಇಂಪೆಯನ್ ಫೆಸೆಂಟ್, ಏಷ್ಯನ್ ಪಚ್ಚೆ ಕೋಗಿಲೆ, ಸನ್ ಬರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹದ್ದು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ೫೫೦ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಜಾನ್ ಹಂದ್ಸ್

ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (೧೭೮೦-೧೮೬೪) ಒಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಿಷನರಿಯ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದ.

ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
ಸರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

**ಸರಿಸ್ಕಾ  ಹುಲಿ ಮಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಲ್ವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

## ಪರಿಸ್ಥಿತಿ 
**ಸ್ಥಳ** ಅಲ್ವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ರಾಜಸ್ಥಾನ

**ಹತ್ತಿರದ ನಗರ** ಅಲ್ವಾರ್ , ರಾಜಸ್ಥಾನ ,

**ವಿಸ್ತೀರ್ಣ** 866 ಕಿಮೀ²

**ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ** : 1955

ಸರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಅಲ್ವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅಲ್ವಾರ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು 1955 ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1978 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ರಿಸರ್ವ್ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರದೇಶವು 866 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೈಪುರದಿಂದ 107 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಿಂದ 200 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಸರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಹುಲಿಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ಕ್ಯಾರಕಲ್‌ಗಳು, ಪಟ್ಟೆ ಹೈನಾಗಳು, ಚಿನ್ನದ ನರಿಗಳು, ಚಿಟಲ್‌ಗಳು, ಸಾಂಬಾರ್, ನೀಲ್‌ಗೈ, ಚಿಂಕಾರಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬಿನ ಹುಲ್ಲೆಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಮೊಲಗಳು, ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪ ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2005 ರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ 2008 ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಐದು ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜುಲೈ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 11 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 9 ವಯಸ್ಕ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು 2 ಮರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 

ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮರವೆಂದರೆ ಧೋಕ್ (ಅನೋಜಿಸಸ್ ಪೆಂಡುಲಾ). ಇತರ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಾರ್ (ಬೋಸ್ವೆಲಿಯಾ ಸೆರಾಟಾ), ಕಡಯಾ (ಸ್ಟೆರ್ಕ್ಯುಲಿಯಾ ಯುರೆನ್ಸ್), ಧಾಕ್ (ಬ್ಯುಟಿಯಾ ಮೊನೊಸ್ಪರ್ಮಾ), ಗೋಲ್ (ಲ್ಯಾನಿಯಾ ಕೊರೊಮ್ಯಾಂಡೆಲಿಕಾ), ಬೆರ್ (ಜಿಝಿಫಸ್ ಮಾರಿಟಿಯಾನಾ) ಮತ್ತು ಖೈರ್ (ಅಕೇಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು) ಸೇರಿವೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಲದ (ಫಿಕಸ್ ಬೆಂಗಾಲೆನ್ಸಿಸ್), ಅರ್ಜುನ್ (ಟರ್ಮಿನಾಲಿಯಾ ಅರ್ಜುನ), ಗುಗ್ಗುಲ್ (ಕಮ್ಮಿಫೊರಾ ವೈಟಿ) ಅಥವಾ ಬಿದಿರು ಸಹ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೈರ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡೆಸಿಡುವಾ), ಅಡುಸ್ಟಾ (ಅಧಾಟೋಡಾ ವೆಸಿಕಾ) ಮತ್ತು ಝಾರ್ ಬೆರ್ (ಜಿಝಿಫಸ್ ನಂಬುಲೇರಿಯಾ) ನಂತಹ ಪೊದೆಗಳು ಸಹ ಹಲವಾರು .

## ವಿಸ್ತರಣೆ 
ಸರಿಸ್ಕಾ ತನ್ನ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು , ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.

ಹುಲಿಗಳ ದೇಹದ ಮೇಲಿರುವ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟೆಗಳ ಮಾದರಿಯು ಹುಲಿಯಿಂದ ಹುಲಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಮೆರಾದೊಂದಿಗೆ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಣಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರತಿ ಸ್ನ್ಯಾಪ್‌ಶಾಟ್ ಅನ್ನು ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹುಲಿಯ ಪಟ್ಟೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳಷ್ಟೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರಿಸ್ಕಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುಪುಲ್ ಹನುಮಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸರಿಸ್ಕಾ ಅರಮನೆ, ಭರ್ತ್ರಿಹರಿ ಜೀ, ನೀಲಕಂಠ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಂಕಣವಾಡಿ ಕೋಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನ
ರೊಆಲ್ಡ್ ಅಮುನ್ಡ್ಸನ್

**ರೊಆಲ್ಡ್  ಅಮುನ್ಡ್‍ಸನ್**(ಜನನ: ೧೬ ಜುಲೈ ೧೮೭೨)  ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ದಕ್ಶಿಣ ಭೂಪಥಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. ನಾರ್ವೇ ದೇಶದ ರೊಆಲ್ಡ್,  ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭೂಪಥ ಎರಡನ್ನೂ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.
### ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಾಹಸಿಗಳು
ಕೆ ಪಿ ಹೆಗಡೆ

ಕೆ. ಪಿ.ಹೆಗಡೆ ಗೊಳುಗೊಡು ಇವರು ಬಡಗು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಾರಣಪ್ಪ ಉಪ್ಪೂರರ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.ನಾರಣಪ್ಪ ಉಪ್ಪೂರರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ  ಪುನರ್ ನೆನಪಿಸುವ ಧಾರೆಶ್ವರರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಭಾಗವತರು. ಈಗ ಮಂದಾರ್ತಿ ಮೆಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಮಂದಾರ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕೋಟ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 9481754082 ಇವರ ಮೊಬಾಯಿಲ್. ಕೋಟ ಹಂಗಾರಕಟ್ಟೆಯ ಭಾಗವತಿಕೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನೂರಾರು ಯುವ ಭಾಗವತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು
ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿಯವರ ಕೃತಿಗಳು

ಕೊಡಗಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಶ್ರೀ ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿಯವರು ಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕವನ, ಪ್ರಬಂಧ, ನಾಟಕ, ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ,   ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯಾದ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯ ಜನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೊಡವ, ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ರಚಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು. 

{| class="wikitable"
! ಸಂಖ್ಯೆ !! ಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರು  !! ಭಾಷೆ !! ವರ್ಗ!! ಪ್ರಕಾಶಕರು!! ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವರ್ಷ!! ಬೆಲೆ!!  
|-
| ೧ ||ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ|| ಕನ್ನಡ|| ಕವನ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೫೧||ರೂ ೧.೦೦
|-
| ೨ ||ಪ್ರೇಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ|| ಕನ್ನಡ|| ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೫೭||ರೂ ೧.೫೦
|-
| ೩ ||ಪತ್ರಾವಳಿ|| ಕನ್ನಡ||ಪತ್ರ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೨.೦೦
|-
| ೪ ||ಕುಸುಮಚಯ|| ಕನ್ನಡ||ಕಥಾ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೨.೦೦
|-
| ೫ ||ಪಂಚಾಮೃತ|| ಕನ್ನಡ|| ಪತ್ರ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೧.೦೦
|-
| ೬ ||ತುಂತುರು|| ಕನ್ನಡ||ಕಥಾ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೦.೭೫
|-
| ೭ ||ಮಾನವ|| ಕನ್ನಡ||ವೈಚಾರಿಕ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೨.೦೦
|-
| ೮ ||ಅಮೃತ|| ಕನ್ನಡ|| ವೈಚಾರಿಕ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೨.೫೦
|-
| ೯ ||ಅಂತಃಕಿರಣ|| ಕನ್ನಡ||ಕಥಾ ಸಂಕಲನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೧.೦೦
|-
| ೧೦ ||ಪರಿಮಳ ಪರಾಗ|| ಕನ್ನಡ||ನುಡಿಮುತ್ತುಗಳು||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೬೦||ರೂ ೧.೦೦
|-
| ೧೧ ||ಕನ್ನಿಕಾವೇರಿ|| ಕನ್ನಡ||ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೫೯||ರೂ ೩.೦೦
|-
| ೧೨ ||ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರು|| ಕನ್ನಡ||ಜನಜೀವನ||ಕೊಡಗು ಕಂಪೆನಿ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೬೨||ರೂ ೫.೦೦
|-
| ೧೩ ||ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ|| ಕನ್ನಡ|| ಇತಿಹಾಸ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೫.೦೦
|-
| ೧೪ ||ಕೊಡವರು, ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|| ಕನ್ನಡ|| ಜನಜೀವನ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೧೦.೦೦
|-
| ೧೫ ||ಜೀವನ ದರ್ಶನ|| ಕನ್ನಡ||ದಾರ್ಶನಿಕ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೪.೦೦
|-
| ೧೬ ||ಓಂಕಾರ|| ಕನ್ನಡ||ಕವನ ಸಂಕಲನ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೩.೦೦
|-
| ೧೭ ||ಸತ್ಯ ಶೋಧನೆ|| ಕನ್ನಡ||ವೈಚಾರಿಕ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೧೫.೦೦
|-
| ೧೮ ||ಕಾವೇರಿ|| ಕನ್ನಡ|| ನಾಟಕ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೭೪||ರೂ ೧೦.೦೦
|-
| ೧೯ ||ಕುತ್ತ್೦ಬೊಳಿಚ||ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್||ಕವನಗಳು||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೬೫||ರೂ ೩.೦೦
|-
| ೨೦ ||ನಂಗ ಕೊಡವ|| ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್|| ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೭೩||ರೂ ೧೦.೦೦
|-
| ೨೧ ||ಸಾಹಿತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಓದುಗ|| ಕನ್ನಡ|| ವೈಚಾರಿಕ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೮೮||ರೂ --
|-
| ೨೨ ||ಅಂತರ್ದರ್ಶನ|| ಕನ್ನಡ|| ಜೆ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರ ವಿಚಾರ ಸರಣಿ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೭೬||ರೂ ೧.೦೦
|-
| ೨೩ ||ಕೊಡವತಿ|| ಕನ್ನಡ|| ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೭೬||ರೂ ೧೫.೦೦
|-
| ೨೪ ||ಕೊಡವ|| ಕೊಡವ-ಆಂಗ್ಲ|| ಜನಜೀವನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೮೫||ರೂ ೪೦.೦೦
|-
| ೨೫ ||Kodavas, Their Culture and Customs|| ಆಂಗ್ಲ|| ಜನಜೀವನ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೧೦.೦೦
|-
| ೨೬ ||Sidelights on Kodava Culture|| ಆಂಗ್ಲ|| ಜನಜೀವನ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೫.೦೦
|-
| ೨೭ ||Eternal Quest|| ಆಂಗ್ಲ|| ವೈಚಾರಿಕ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||--||ರೂ ೮.೦೦
|-
| ೨೮ ||ಬಿಡುಗಡೆ|| ಕನ್ನಡ|| ಪ್ರಬಂಧಗಳು||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೮೭||ರೂ --
|-
| ೨೯ ||Kodavas|| ಆಂಗ್ಲ|| ಜನಜೀವನ ಪರಿಚಯ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೮೦||ರೂ ೫೫.೦೦
|-
| ೩೦ ||ಧರ್ಮದೀಪ|| ಕನ್ನಡ|| ಆಧ್ಯಾತ್ಮ||ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ||೧೯೭೬||ರೂ ೩.೦೦
|-}

ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು
ವರ್ಗ: ಕೊಡವರು
ಟಿ. ವಿ. ಗುರುಮೂರ್ತಿ

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಮುಕ್ತ ಮುಕ್ತ ಧಾರಾವಾಹಿಯ 'ಅನಂತಯ್ಯನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ', ಎಲ್ಲರಬಾಯಿನಲ್ಲಿ 'ಗುರುಮಾಮ' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಟಿ.ವಿ.ಗುರುಮೂರ್ತಿಯವರು, ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರ. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಗಿಂತಾ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿರುವ ಆಸಕ್ತಿ ಅಪಾರ. ಸ್ಪಂದನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪದಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.
೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಮೈಸೂರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನ ಕನ್ನಡ ಬಳಗದ ಅಜೀವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೌಕರರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಸನ್. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕವೂ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿನ ನಂಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಅತಿಕಡಿಮೆಯಗಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ನಿರಂತರವಾಗಿ 'ನವರತ್ನ ರಾಜು ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ', 'ನಾಟಕೋತ್ಸವಗಳು' 'ನಾಟಕಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ', 'ಪ್ರಯೋಗಗಳು' ನದೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. 'ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ 'ಗುರುಮೂರ್ತಿ'ಯವರ ನಟನೆಗೆ, ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆಗೆ, ವೇಷ-ಭೂಷಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ.
## ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ
'ಗುರುಮೂರ್ತಿ'ಯವರ ತಂದೆ, ತಿಪಟೂರು ವೆಂಕೋಬರಾವ್ ರವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಾಗಿ 'ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿ'ಬಂತು. 'ಟಿ.ವಿ.ಗುರುಮೂರ್ತಿ'ಯವರು ನಟಿಸಿದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು :
* 'ಮಿ.ನಿರುದ್ಯೋಗಿ'
* 'ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮುಳ್ಳು'
* 'ವೆಂಕಟರಮಣ ಗೋವಿಂದ'
ಮೊದಲಾದ 'ಚಂದನದ ಧಾರಾವಾಹಿ'ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಸಗೀ ವ್ಚಾನೆಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ  'ಸಿಲ್ಲಿಲಲ್ಲಿ', 'ಪಾಂಡುರಂಗ ವಿಠಲ', 'ಪಾರ್ವತೀ ಪರಮೇಶ್ವರ', ಮುಂತಾದ ಹಾಸ್ಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ 'ಬೋಳುತಲೆಯ ಪಾತ್ರ' ಜನರಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. 'ಚಂದನ ಚಾನೆಲ್' ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, 'ಅಡಚನೆಗಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸಿ ಧಾರಾವಾಹಿ' ಹೆಚ್ಚು ಶನಿವಾರ, ರವಿವಾರಗಳ ದಿನದಂದು 'ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೋಹನ ರಾಂ', ಶೂಟಿಂಗ್ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಹಕರಿಸಿದರು. 'ಮುಕ್ತಾಮುಕ್ತಾದಲ್ಲಿ ಅನಂತಯ್ಯನ ಪಾತ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಮರಣಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗ ಕೆಲವು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆಯೆಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿಮಾಡಿದ್ದವು.

ವರ್ಗ :ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ ನಟ
೨೦೦೮ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್

ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ನ ೧೮ನೇ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ಆಯಿತು. ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದ್ಘಾಟನೆ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.  ೪೬ ದಿನಗಳ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು  ೫೯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯ ಮಳೆಯ ಕಾರಣ ರದ್ದಾಯಿತು.  ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ರೌಂಡ್ ರಾಬಿನ್ ಲೀಗ್ ಮಾದರಿ ನಡೆಯಿತು.  ಪ್ರತಿ ತಂಡ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ  ತಂಡಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎರೆಡೆರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು.  ಓಂದೊಂದು ಪಂದ್ಯ ಒಂದೊಂದು ತಂಡದ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.  ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಅಂಕ ಪಡೆದ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು. ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ ನಡುವೆ ಪ್ರಥಮ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ನಡೆದು, ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್  ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.  ಎರಡನೇ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಚೆನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ೧೧ ಪಂಜಾಬ್ ನಡುವೆ ನಡೆದು ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫೈನಲ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು.  ನವಿ ಮುಂಬಯಿನ ಡಿ.ವೈ. ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೈನಲ್ ಬಹಳ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.  ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಪ್ರಥಮ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದರು.

ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌
ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್
ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬ

ಕೊಡವ ಜನಾಂಗವು ಹಾಕಿ ಆಟವನ್ನಾಡುವ ಇತಿಹಾಸ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನದು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ಆಟದ ತವರು ಎನ್ನುವದು ಜನಜನಿತವಾದದು. ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಕೊಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಇವರಲ್ಲಿ ಎಮ್ ಪಿ ಗಣೇಶ್, ಎಮ್ ಎಮ್ ಸೋಮಯ್ಯ, ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಎಸ್ ಪೂಣಚ್ಚ, ಮೊದಲಾದವರೂ ಸೇರಿ ಏಳು ಮಂದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಹಬ್ಬದ ಹುಟ್ಟು 
*ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿವೃತ್ತ ಉದ್ಯೋಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಹಾಕಿ ಆಟದ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದ ೬೯ ವರ್ಷದ ಪಾಂಡಂಡ ಕುಟ್ಟಪ್ಪ ಎನ್ನುವವರ ಕನಸಿನ ಕೂಸಾಗಿ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬವು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು. ಅವರು ಕೊಡವರ ಎಲ್ಲಾ ಮನೆತನಗಳೂ ಒಂದೆಡೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಕೊಡಗಿನ ಯುವ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರ ಶೋಚನೀಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ನಿಮಿತ್ತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಬಯಸಿದರು.
*ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕುಟ್ಟಪ್ಪನವರೇ ಭರಿಸಿದರು. ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಸಮೀಪದ ಕರಡ ಗ್ರಾಮದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಡಂಡ ಕಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬರೇ ೬೦ ಮನೆತನಗಳು ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು.
ಕೊಡವರ ಇನ್ನೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆತನಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾಟಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬದೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಹಾಕಿಯ ಮೇಲಣ ಮಮತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. 
*ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬವು ಗಿನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗಿನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುವ ಲಿಮ್ಕಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ.
*ಒಂದು ತಂಡದ ಆಟಗಾರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಬೇಕು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆಟದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೋಷಾಕು ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರಬೇಕು; ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು; ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವು ತವರು ಮನೆತನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಗಂಡನ ಮನೆತನವನ್ನೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು; ಎಂಬ   ಕೆಲವು ಸ್ಥೂಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

## ಬೆಳವಣಿಗೆ
*ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಬಳಿಕ ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ‘ದ ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದೊಂದು ಮನೆತನದವರು ನಡೆಸುವಂತೆಯೂ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವದೆಂದೂ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು. 
* ಆ ಮನೆತನವು ಹಬ್ಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಕರ್ಚು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಬ್ತುಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರಬೇಕೆಂದೂ ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುವರಲ್ಲದೆ, ಲಾಟರಿ ಟಿಕೆಟುಗಳನ್ನು ಮಾರುವದರ ಮೂಲಕವೂ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮನೆತನಗಳೂ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ ನಿರ್ಣಯವಾಯಿತು.
*ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮನೆತನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊರಗಿರುವ ಸದಸ್ಯರೂ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು  ತಮ್ಮ ನೌಕರಿಗೆ ರಜೆಯಿತ್ತು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಕೊಡವರ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಬಹಳ ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ವೈಭವದಿಂದ ಜರುಗುತ್ತವೆ. 
*ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹಾಕಿ ಸ್ಟಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಾಸ್-ಬ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂಗಡಿ, ಮಳಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬದ ರಂಗು, ಕಳೆ ಮತ್ತು ಸಡಗರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

## ಪಂದ್ಯಾವಳಿ
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
*http://www.bharatiyahockey.org/

ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ
ವರ್ಗ:ಹಾಕಿ
ಹನುಮಾನ್ ಗುಂಡಿ (ಸೂತನಬ್ಬಿ ಜಲಪಾತ)

*ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ 'ಕುದುರೆ ಮುಖ'. ಅಭಯಾರಣ್ಯದ  ವನಸಿರಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ, ಕಣ್ಮನ ಮುದಗೊಳಿಸುವ ನೂರಾರು ರಮಣೀಯ ಜಲಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ  ಒಂದು. 

*ತುಂಗಾ ನದಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಈ ಜಲಪಾತ "ಭದ್ರಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯ" ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ ಎನ್ನುವುದು ಜಲಪಾತದ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಅದು ಜಲಪಾತ ಇರುವ ಜಾಗದ ಹೆಸರು. ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು "ಸೂತನಬ್ಬಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಇದು "ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ' ಜಲಪಾತ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರದವರೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಹರಿದು ಈ ಜಲಪಾತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ "ಸೂತನಬ್ಬಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

*ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಕಾಲ್ಪನಿಕಕತೆಯೊಂದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಹನುಮಂತನು ಈ ದಾರಿಯಾಗಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾಲನ್ನು ಇರಿಸಿದ್ದ. ಇದರಿಂದ ಗುಂಡಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ "ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು.

## ಹೋಗುವ ದಾರಿ 
*ಕಾರ್ಕಳದ ಬಜಗೋಳಿ ಯಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು (ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾದುದರಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ) ಕುದುರೆಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಎಸ್‌.ಕೆ ಬಾರ್ಡರ್‌ (ಸೌತ್‌ ಕೆನರಾ ಬಾರ್ಡರ್‌-ಈಗ ಉಡುಪಿ) ಮೂಲಕ ನೇರ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕು. ಹೀಗೆ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗುವ ವೇಳೆ ರಸ್ತೆಯ ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಯವರ ಟಿಕೆಟ್‌ ಕೌಂಟರ್‌ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ಜಲಪಾತ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನೀರು ಧುಮುಕುವ ಶಬ್ದ ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.

*ಹನುಮಾನ್‌ ಗುಂಡಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಜಿಗಣೆ (ಉಂಬುಳ) ಎನ್ನುವ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಹುಳದ ಉಪಟಳ ಹೆಚ್ಚು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಳೆ ಜೋರಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳು ಜಾರುತ್ತಿರು ತ್ತವೆ. ಜಲಪಾತ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೯ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ.

*ಅಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಿಮೆಂಟಿನ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳ ಮೂಲ ಕ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಾಲಿನ ಹೊಳೆಯಂತೆ ೨೨ ಮೀ. ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುವ ನಯನ ಮನೋಹರ ಜಲಪಾತ ಕಾಣಸಿಗುವುದು. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೭೩೨ ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಈ ಜಲಪಾತ."ನಮನ"
## ಗ್ಯಾಲರಿ
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಪಾತಗಳು
ರಾಯಭಾರಿ

**ರಾಯಭಾರಿ** ಎಂದರೆ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಈಗ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು  ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
**ರಾಯಭಾರಿ** ಎಂದರೆ ಅಧಿಕೃತ ರಾಯಭಾರಿ , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅದರ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ನಿವಾಸಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದವರು ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯೋಜನೆಗಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವರು. ಈ ಪದವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೇಮಕಾತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತಿಳಿದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವು ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

**ರಾಯಭಾರಿ** ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಆತಿಥೇಯ ದೇಶವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಯಭಾರಿಗಳಿಗೆ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ , ಅವರ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತಿಥೇಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಯೆನ್ನಾ ಸಮಾವೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ , ರಾಯಭಾರಿಯು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಭಾರಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಡಿ'ಅಫೇರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳು ಕೆಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ **ರಾಯಭಾರಿಗೆ** ಸಮಾನವಾದ ಪದವನ್ನು **ಹೈ ಕಮಿಷನರ್** ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ . ಹೋಲಿ ಸೀಯ "ರಾಯಭಾರಿ"ಯನ್ನು ಪೋಪ್ ಅಥವಾ ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ನನ್ಸಿಯೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ .

## ಉದ್ದೇಶ 
**ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನು** ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ವಿದೇಶಿ ಸರ್ಕಾರವು ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದೇಶಿ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಾನ್ ಗ್ರಾಟಾ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಅಂದರೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅಂತಹ ಘೋಷಣೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಮರುಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. 1815 **ರ ವಿಯೆನ್ನಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್** ಮತ್ತು 1961 ರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಯೆನ್ನಾ ಸಮಾವೇಶದ ಪ್ರಕಾರ , ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವಾಗ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Ambassador – Merriam-Webster
* 
* 

ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ
ಎಂಪಿಯರ್

**ಎಂಪಿಯರ್** ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ A ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಆಮ್ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆಮ್ಮೀಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅವೆರಡರ ಹೆಸರು ಮಿಲ್ಲಿಆಮ್ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಆಮ್ಮೀಟರ್.ಗಾಲ್ವಾನೋಮೀಟರ್ ಎಂಬ ಸಾಧನವು ಸಹ ವಿದ್ಯತ್ತಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.ಗಾಲ್ವಾನೋಮೀಟರ್ ಅನ್ನು ನಮ್ಮ ಬಳಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಮ್ಮೀಟರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಳಸಬಹುದು. ಗಾಲ್ವಾನೋಮೀಟರ್ ಅನ್ನು ಆಮ್ಮೀಟರ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಶಂಟ್ ರೆಸಿಸ್ಟೆಂಸ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಗಾಲ್ವಾನೋಮೀಟರ್ ಅನ್ನು 
ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದಬೇಕು.
thumb|ಆಮ್ಮೀಟರ್
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty
* NIST *Definition of ampere and μ0*
* Tutorial video explaining amperes and current

ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ
ತೊಡದೇವು

**ತೊಡದೇವು** ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ. ಇದು ಸಾಗರ, ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ಧಾಪುರ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗಕಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.

## ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ 
ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು  ೩ ತಾಸು ನೆನಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ನೀರು ಬಸಿದು ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬ ಬೇಕು. ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ರುಬ್ಬಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಇಡಬಾರದು..ಹುಳಿ ಬರುವ ಮೊದಲು ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗಡಿಗೆಗೆ ಹೊರಬದಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಹದ ಮಾಡಿ ಕೊಂಡು ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಗಡಿಗೆಯನ್ನು ಉಲ್ಟಾ ಇಡಬೇಕು. ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಚುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಗೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಸವರಿಕೊಳ್ಳಿ. ಒಂದು ಕೋಲಿಗೆ  ಅಡ್ಡವಾಗಿ  ತೆಳುವಾದ ಬಿಳಿ  ಬಟ್ಟೆ  ಕಟ್ಟಿ ಕೊಂಡು ದೋಸೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣದಂತಿರುವ ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅದ್ದಿ, ಗಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗೆ + ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಎಳೆದು ಬಿಡಬೇಕು. ಬೆಂದ ನಂತರ ತುದಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಗಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದೊಂದು ಬದಿಯ ಪದರವನ್ನು ಹರಡಿ. ಹಾಗೇ ನಾಲ್ಕು ಪದರವಾಗುತ್ತದೆ.. ಅದನ್ನು ಗರಿಯಾಗಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದರೆ ತೊಡದೇವು ಸಿದ್ಧ. ಇದನ್ನು ಗಾಳಿಯಾಡದಂತೆ  ಕಟ್ಟಿ ಇಟ್ಟರೆ ತುಂಬಾ ದಿನ ಕೆಡದೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ, ಅಥವಾ ಹಾಲು ಹಾಕಿ ತಿಂದರೆ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು...

ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು
ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕರ ಅಡುಗೆಗಳು
ಮಾತೃಭಾಷೆ

**ಮಾತೃಭಾಷೆ** 'ತಾಯಿನುಡಿ' ಎಂದರೆ ಮಗುವು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಲಿತ ಭಾಷೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಗುವು ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ
ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್

**ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್**'  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ. ೨೦೧೦ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ೩೭,೯೨,೬೨೧.ಇದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ೧೭೮೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕ್ರೀಡೆ,ಮನರಂಜನೆ,ವಿಜ್ಞಾನ,ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಲಿವುಡ್ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ "ಮನರಂಜನೆಯ ರಾಜಧಾನಿ "ಎಂದು ಕರಯುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ
ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಅನಕೊಂಡ

**ಅನಕೊಂಡ** ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವ.ಎನೆಕ್ಟ್‌ಸ್ ಪ್ರಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು.ಇವುಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಹಾವುಗಳು. ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳು ೯ ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಸರಾಸರಿ ಹಾವುಗಳು ೪.೫ ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಸು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೈ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.ಬೇರೆ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡದೆ ನೇರವಾಗಿ ಮರಿಗಳನ್ನಿಡುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಶ್ಟ್ಯ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದರ ಆಹಾರ. ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಚ್ಚಿದರೂ ವಿಷವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* anacondas.org 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ಹಾವುಗಳು
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ನೇತ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪ

** ನೇತ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪ** ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ **ನೇತ್ರಾಣಿ** ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ದೇಶದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದ್ವೀಪ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುರುಡೇಶ್ವರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳಲ್ಲದೆ, ಕಾಡು ಮೇಕೆಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗೋವಾ, ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಗಳಿಂದ ದ್ವೀಪವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

## ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ನೇತ್ರಾಣಿಯು ಹವಳದ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು ಊದುಗೊಳವೆ ಹಾಕಿ ಈಜುವ ಮತ್ತು ಧುಮುಕುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹವಳಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆ ಮೀನು, ಬಂದೂಕು ಮೀನು, ಗಿಳಿ ಮೀನು, ಹಾವು ಮೀನು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಮೀನುಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಧುಮುಕುಗಾರರು ಓರ್ಕಾ ಮತ್ತು ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿರುವ ವರದಿ ಇದೆ.

ಚೂಪಾದ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಕಮರಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಗಳು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹತ್ತದೇ, ಧುಮುಕುವ ಮತ್ತು ಊದುಗೊಳವೆ ಹಾಕಿ ಈಜುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ದ್ವೀಪದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ವೃತ್ತಿನಿರತ ಧುಮುಕುಗಾರರಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿದೆ.

ನೇತ್ರಾಣಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪವು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ಗುರಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಖಾಲಿ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ನೇತ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ನೇತ್ರಾಣಿಗೆ ತೆರಳಲು ತಹಶೀಲ್ದಾರರ ಅನುಮತಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನೇತ್ರಾಣಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ. ಸಮುದ್ರವು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧವಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಹಾರ ಧಾಮವು ಜೂನ್-ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಊದು ಗೊಳವೆ ಹಾಕಿ ಈಜುವ ಮತ್ತು ಧುಮುಕುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ದ್ವೀಪಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು