ಶೃಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ-ಕಥಾ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ

***ಶೃಂಗಾರಾ-ಮಂಜರಿ-ಕಥಾ*** (IAST: ಶ್ರೀಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ ಕಥಾ, "ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫಾರ್ ಶೃಂಗಾರಾ-ಮಂಜರಿ") ಭಾರತದ 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ-ಭಾಷೆಯ ಕಥಾ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನುರಚಿಸಿದ ಶ್ರೇಯ ರಾಜ ಭೋಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇಡಿಯಾಗಿ ಇದು ದೊರೆತಿಲ್ಲವಾದರೂ   ಇದನ್ನು ಹಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಿ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯೆ ತಾಯಿ ೧೩ ಉಪ-ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ.
## ಹಸ್ತಪ್ರತಿ
ಶೃಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ-ಕಥೆಯು ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರ (ಅಥವಾ ಬೃಹದ್-ಜ್ಞಾನ-ಕೋಶ) ಎಂಬ ಜೈನ ಗ್ರಂಥ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ತುಂಡಾದ ತಾಳೆ-ಗರಿಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಷರಗಳು ಕೋಲು ಪೆನ್ನಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯವನ್ನು ೧೫೮ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 11.7 x 2 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೬ ಎಲೆಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ೨೬ ಎಲೆಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿವೆ. ಎಲೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪುಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾರದ ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ಪುಟದಲ್ಲಿ ಆರು ಸಾಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಿರಿದಾದ ಎಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಐದು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಎಲೆಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಸಾಲೂ ೫೨-೫೬ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಬರಹಗಾರನು ಬರವಣಿಗೆಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆತ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಠ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಅದು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ದೋಷಯುಕ್ತ ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು. ಬರಹಗಾರನು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ, ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಬದಲಾದ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಅಡ್ಡ್ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಶಕ ಯುಗ ಸಂಯೋಜನೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಭಾಗವು ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ. ಅದೇ ಕೈಬರಹದ ಇತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಅದೇ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅವು ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯು ೧೧ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಇತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
## ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿ
೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ, ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಹ್ಲರ್ ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ, ಸಿ. ಡಿ. ದಲಾಲ್ ಅವರು ಇದನ್ನುಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರದ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ, ಎಂ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿಯಾರ್ ಅವರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ರಾಜ್ಯ ದಿವಾನ್ ಅವರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಣೆಯಾದ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯಿಲ್ಲದ ಪುಟಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ, ಜೈನ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮುನಿ ಜಿನ್ವಿಜಯ್ ಅವರು ವಿವಿಧ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ನಲ್ಲಿ ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ಆತ *ಶೃಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ-ಕಥಾ* ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ೧೫-೨೦ ತಾಳೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಆತ ಅದೇ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಾಳೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆತ *ಶೃಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ-ಕಥಾ* ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ತಾಳೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದರು.
೧೯೪೫ರಲ್ಲಿ, ಜಿನ್ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಿಎಚ್ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಲ್ಪಲತಾ ಮುನ್ಷಿಯನ್ನು ಈ ಪಠ್ಯದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಮುನ್ಷಿಯವರ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾದವನ್ನು ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಬರಹದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಓದಲು ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಳೆದುಹೋದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಿಲ್ಲ.
## ಗ್ರಂಥಕರ್ತ
ಈ ಗ್ರಂಥವು ಪರಮಾರ ರಾಜ ಭೋಜ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೧೦-೧೦೫೬) ಅವರನ್ನು ಅದರ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಚರಣವು ಭೋಜರಾಜನನ್ನು ಲೇಖಕರಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಹಾರಾಜಧಿರಾಜ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀ (ರಾಜಮನೆತನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ) ಭೋಜ-ದೇವ ಅವರನ್ನು ಲೇಖಕರಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯ ಕೊಲೊಫೋನ್ ಸಹ ಅದರ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಭೋಜನನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯು ಭೋಜನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಧಾರಾ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.
ಭೋಜನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಪೋಷಕನೆಂದು ಹೆಸ*ರಾದವನು*, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ, ಆತನ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆತನ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶೃಂಗಾರ-ಮಂಜರಿ-ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಭೋಜನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಲತಾ ಮುನ್ಶಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಠ್ಯವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ರಾಗಗಳನ್ನು (**ಶೃಂಗಾರಾ-ಪ್ರಕಾಶ** ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ಲಗತ್ತು) ವಿವರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, **ಶೃಂಗಾರಾ-ಪ್ರಕಾಶ** ಭೋಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಪಠ್ಯದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ (ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಯಕಿಯ ಹೆಸರು) ಭೋಜನಾದ ಶೃಂಗಾರಾ ರಸ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಶೃಂಗಾರ-ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ದಾವೂದ್ ಅಲಿ (೨೦೧೬) ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ಭೋಜನ ಆಸ್ಥಾನಿಕನು ರಚಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ