ಮಾತಂಗಿ

ಮಾತಂಗಿ ಒಬ್ಬ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ. ಆಕೆ ಹತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಮಹಾವಿದ್ಯೆ, ಸರಸ್ವತಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾಂತ್ರಿಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮಾತಂಗಿ ಉಚ್ಛಾರ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿದ್ಯೆಗಳ ಅದಿ ದೇವತೆ. ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಮಾತಂಗಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಅಶುಭತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಅವಳ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತವಾಗಿದೆ. ಅವಳನ್ನು **ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಚಂಡಾಲಿನಿ** ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಮಾತಂಗಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.[1] ಆಕೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕೃತೆ (ಚಂಡಾಲಿನಿ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರು ಅರ್ಧ ತಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು (ಉಚಿಷ್ಟ) ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ತೊಳೆಯದ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ತಿಂದ ಎಂಜಲು  ಆಹಾರವನ್ನು ಈಕೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಪಚ್ಚೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಮಾತಂಗಿನಿಯು  ಗಲ್ಲು ಕುಣಿಕೆ, ಕತ್ತಿ, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪವಾದ **ರಾಜಾ-ಮಾತಂಗಿ** ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಿಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

## ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ವಿವರಣೆಗಳು 
left|thumb|19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಾತಂಗಿಯ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣ.
*ಧ್ಯಾನ ಮಂತ್ರ* (ಬ್ರಹ್ಮ ತಂತ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಯಾವ ದೇವತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಂತ್ರ) ದೇವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಮಾತಂಗಿಣಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತಂಗಿಯು ಶವದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಕೆಂಪು ಉಡುಪುಗಳು, ಕೆಂಪು ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಜಾ ಬೀಜಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ಯುವತಿಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುರಶ್ಚರ್ಯರ್ಣ ಮತ್ತು *ತಂತ್ರಸಾರ* *ಧ್ಯಾನ ಮಂತ್ರ* ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದವಳೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಅರ್ಧಚಂದ್ರವು ಅವಳ ಹಣೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನಗುತ್ತಿರುವ ಮುಖವಿದೆ. ಅವಳು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳುಳ್ಳ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೇಣು ಕುಣಿಕೆ , ಒಂದು ಕತ್ತಿ, ಒಂದು ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ದಂಡೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಸೊಂಟವು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ತನಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿವೆ. .

*ಪುರಶ್ಚರ್ಯರ್ಣವ* ರಾಜ-ಮಾತಂಗಿಯ *ಧ್ಯಾನ ಮಂತ್ರ* ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರ ಇರುವಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲು, ನಗುತ್ತಿರುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಮಲೇರಿದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಕದಂಬ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮುಖದ ಸುತ್ತ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆವರು ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಹೊಕ್ಕುಳಿನ ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಮದ ಮೂರು ಸಮತಲ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನ ತೆಳುವಾದ ಲಂಬ ರೇಖೆ ಇವೆ. ಬಲಿಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎರಡು ಗಿಳಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಆಕೆ 64 ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜಾ-ಮಾತಂಗಿ ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಂಖದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಹಣೆಗೆ ಹೂವಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು *ಸಾರದತಿಲಕ* ಈ ವಿವರಣೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಬಿಳಿ ಕಮಲದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಕಮಲವು ಬಹು ಬಣ್ಣದ ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).ಈಕೆಯ ಈ ಚಿತ್ರಣ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ.

ಕಾಳಿದಾಸನ ಶ್ಯಾಮಲಾದಕಂನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾತಂಗಿ ಮಾಣಿಕ್ಯ ತುಂಬಿದ ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. *ಧ್ಯಾನ ಮಂತ್ರ* ಆಕೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಕಪ್ಪು ಪಚ್ಚೆ ಮೈಬಣ್ಣ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಕುಂಕುಮ ಪುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಅವಳು ಒಂದು ನೇಣು ಕುಣಿಕೆ, ಒಂದು ಮೇಕೆ, ಕಬ್ಬಿನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ದೇವಿಯು ಹಿಡಿದಿರುವಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಗಿಳಿಯನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬುಧ ಗ್ರಹದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾದ ಬುಧನ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗಿಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. .[1] ವೀಣೆಯು ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. .[1]

## ದಂತಕಥೆಗಳು 
left|thumb|ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತಂಗಿ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂ*ಮುಂಡಮಾಲಾ* ಗದ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನನ್ನು ಮಾತಂಗಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಹ್ಯತಿಗುಹ್ಯ-ತಂತ್ರದಲ್ಲಿನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿದ್ವಾಂಸ ಸಿರ್ಕಾರ್, ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು-ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ-ಮಾತಂಗಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.[7]

ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶಾಕ್ತ *ಮಹಾ-ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ* ಒಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಸತಿ ತಾನು ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಶಿವನ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ ಕೋಪಗೊಂಡ ಸತಿ ಮಾತಂಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಮಹಾವಿದ್ಯರು ಶಿವನನ್ನು ಹತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ.ಮಾತಂಗಿ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾಳೆ.[9][10] ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯು ಸತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಳಿಗೆ (ಮುಖ್ಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾ) ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಾವಿದ್ಯರ ಮೂಲ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.[11] ದೇವಿ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹವರ್ತಿ ಮಹಾವಿದ್ಯರನ್ನು ಯುದ್ಧ-ಸಹಚರರು ಮತ್ತು ಶಾಕಂಭರಿ ದೇವಿಯ ರೂಪಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.[12]

*ಶಕ್ತಿಸಂಗಮ-ತಂತ್ರ* ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಮಾತಂಗಿಣಿಯ ಜನನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ (ಸತಿ ದೇವತೆಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ) ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಔತಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ . ತಿನ್ನುವಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕನ್ಯೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ . ನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ದೇವರಿಂದ ಸೇವಿಸಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ದೇವತೆಯ *ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ* ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು, ಆದರೂ ಅದರ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥದಿಂದಾಗಿ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಸಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಶಿವನು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆಕೆಯನ್ನು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಆ ದಿನದಿಂದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ-ಮಾತಂಗಿಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
thumb|19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಈ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ರಾಜ-ಮಾತಂಗಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೀಣಾ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಜೊತೆ ಗಿಳಿಯೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಜಾನಪದ ದೇವತೆಗಳು