open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಠ

**ಠ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಟ-ವರ್ಗದ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ, ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ.
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಿಂದ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೊನ್ನೆಯಂತಿದ್ದ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ತಲೆಗಟ್ಟು ಬಂದುದು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಆಗಲೇ ಹೊಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಚುಕ್ಕೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಅದೇ ರೂಪ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಮೂಧ್ರ್ವನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಥ

**ಥ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ತ-ವರ್ಗದ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.ಮಹಾಪ್ರಾಣ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದು ಒಂದು ವೃತ್ತವಾಗಿ ನಡುಬಿಂದುವಿನೊಡನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕದಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಯಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಗರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಯಾಕಾರದ ತಳದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದ ತಲೆಕಟ್ಟು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೀಳಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅಂದಿಗೆ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಇಂದಿನ ರೂಪ ಸಿದ್ಧಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ರೂಪ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. 

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಋ

**ಋ** ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಏಳನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ.ಇದು ಒಂದು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಏಳನೆಯ ಅಕ್ಷರ. ಇದರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯ ಸ್ವರೂಪ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಬಳಕೆ ಬಹು ಕಡಿಮೆ. ಋಷಿ, ಋಣ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶಬ್ದಗಳು ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದರ ಉಪಯೋಗ.  ಅಲ್ಲೂ ತದ್ಭವ ರೂಪಗಳಾದ ರಿಸಿ, ರಿಣ ಮುಂತಾದುವು ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ವ್ಯಂಜನದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಂದಾಗ ಮಾತೃಕೆ, ಗೃಹ ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಎಂಟನೆಯ ಅಕ್ಷರವಾದ ಋಕಾರದ ಬಳಕೆಯಂತೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಮೊದಲಾಗುವ ಪದಗಳು ತೀರ ವಿರಳ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕದಂಬರಾಜ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ, ಋ ಕಾರದ ರೂಪವೇ ಬಹಶಃ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಕದಂಬ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರೂಪ, ಅದೇ ಕಾಲದ ಮ ಎನ್ನುವ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಅಕ್ಷರ **ಭು** ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪ ಮುಂದುವರಿದು ಕ್ರಿ.ಶ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಹು ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಒಂದು ಕೊಂಡಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

## ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ ವಿವರ 
ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಏಳು ಎಂಟನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಾದ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ ಋ,Iೂ,  ವ್ಯಂಜನ ಹಾಗೂ ಅರ್ಧ ಸ್ವರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮೃದು ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.	

## ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು ಎಂದರೇನು ? 
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಬರುವ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಸ್ವರಗಳು.
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್.
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು ‘ಅ’ ಕಾರ ದಿಂದ ‘ಔ’ ಕಾರದವರೆಗೆ ೧೪ ಇವೆ.  ಅವುಗಳೆಂದರೆ, 
*ಅ,ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ೠ, ಌ, ೡ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.
### ಹೃಸ್ವಸ್ವರ 
ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು  : ಅ, ಇ, ಉ, ಋ,  ಲುೃ. ಎ, ಒ -  ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಲಘು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಇವುಗಳಲ್ಲಿ **ಋ** ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.

## *ಋ* ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ 
## *ಋ* ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ನಾಮಪದಗಳು 
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದ : ಋಷಭ 
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದ : ಋಷ್ಯಶೃಂಗ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದ :
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಫ

**ಫ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪ-ವರ್ಗದ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಪಕಾರದಂತೆಯೆ ಇರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಮಹಾಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಇದರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುರಳಿಯಂತಿರುವ ಕೊಂಡಿಯಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಐದಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಂಡಿಯ ಬದಲು ಒಂದು ರೇಖೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಈ ರೇಖೆ ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೀಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಗ

**ಗ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ-ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರ ಕಂಠ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಧ್ವನಿ.  ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಳಭಾಗದ ರೇಖೆಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಸಮಭುಜ ತ್ರಿಕೋನದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರೂಪ ಶಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುಂಡಗಾಗಿ ಹಿಡಿ ಮತ್ತು ನಾಲೆ ಇಲ್ಲದ ಘಂಟಾಕೃತಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಕದಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಟಿಕಾಶಿರದ ತಲೆಕಟ್ಟು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಈ ಅಕ್ಷರ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿದು ಈಗಿರುವ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದದ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ಅಕ್ಷರ ಕಂಠ್ಯ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.   

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಚ

**ಚ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಚ-ವರ್ಗದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಇದಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ರೂಪದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಹೋಲಿಕೆ ಕಂಡುಬರುವುದು ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ರೂಪ ಇನ್ನೂ ಸ್ಫುಟವಾಗುವುದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ. ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಎಡತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಡಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬ ಮತ್ತು ಭ ಕಾರಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇದರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಕೊಂಡಿ ಸೇರಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು.
ಇದೇ ರೂಪವೇ ವಿಶೇಷ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿದು ಈಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ ಈ ಅಕ್ಷರ ತಾಲವ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅನುಘರ್ಷವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಜ

**ಜ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಚ-ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಈ ಅಕ್ಷರ ತಾಲವ್ಯ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅನುಘರ್ಷವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯ ಈ ಅಕ್ಷರರೂಪ ಸುಮಾರು ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಸಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಡ್ಡರೇಖೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಲಂಬರೇಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡರೇಖೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ರೇಖೆಗಳು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರದ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಈಗಿರುವ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಡ

**ಡ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಟ-ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಈ ಅಕ್ಷರ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಮೂರ್ಧನ್ಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಟದ ಮೆಟ್ಟಲಿನಂತಿದ್ದ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬಾಗು ಬಂದದ್ದು ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಆ ಬಾಗಿಗೆ ಹೊಕ್ಕಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡುದು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಕದಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೆ ಮೂಡಿದ ತಲೆಕಟ್ಟು ಖಚಿತವಾಗುತ್ತ ಹೋಗಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ಸ್ವರೂಪ ಬರಹತ್ತಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರದವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಈಗ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಬ

thumb|right
**ಬ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪ-ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ , ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ .

=ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ=
ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಕಾರ ಚೌಕನಾದ್ದು. ಇದೇ ರೂಪವೆ ಮುಂದುವರಿದರೂ ಮೂಲೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಗುಂಡಗಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ಐದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೇಖೆ ಕೊಂಡಿಯಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದ ಈ ಕೊಂಡಿ ಬೇರೆಯಾಗಲು ಹವಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ವಿಕಾಸಹೊಂದಿ ಅಕ್ಷರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೇಖೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ತಳದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪವೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಘ

**ಘ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ-ವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ, ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ. ಇದು ಕಂಠ್ಯ ಘೋಷಸ್ಪರ್ಶ. 

## ರೂಪಾಂತರಗಳು
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ಬರೆಹಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಈ ಅಕ್ಷರದ ರೂಪ ಅದೆಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿದೆಯೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಕೊಂಡಿಯೊಂದು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದೇ ರೂಪ ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದುಬಂತು. ಆನಂತರ, ಇದೇ ರೂಪದ ಷ ಮತ್ತು ಹ ಕಾರಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇದರ ಹೊಕ್ಕಳನ್ನು ಸೀಳಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಖಚಿತಗೊಂಡ ಈ ರೂಪವೇ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.									

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಝ

**ಝ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಚ-ವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಮಹಾಪ್ರಾಣ, ಕ್ವಚಿತ್ತಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತಾದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಹಂತಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಈಗಿನ ಅಕ್ಷರದ ಹೋಲಿಕೆ ಬರುವುದು ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಲೆಕಟ್ಟು ಭದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೀಳಿರುವುದನ್ನು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.  

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಧ

**ಧ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ತ-ವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಮಹಾಪ್ರಾಣ 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲಕ್ಕೆ ಹೊರಭಾಗವನ್ನುಳ್ಳ ಮುಚ್ಚಿರುವ ಅರ್ಧವೃತ್ತದಂತೆ ಇದ್ದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಅಕ್ಷರ ಸಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಂತೆ ನಯವಾದ ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ ಕದಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಲೆಕಟ್ಟೂ ಹೊಕ್ಕಳೂ ಕಾಣುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಲೆಕಟ್ಟು ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ ದ ದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇದರ ಹೊಕ್ಕಳನ್ನು ಸೀಳಿರುವುದು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಹೊಸಗನ್ನಡ ರೂಪ ಸಿದ್ದಿಸಿತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.  

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಭ

**ಭ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮ-ವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.ಭ ಘೋಷ-ಓಷ್ಠ್ಯ-ಸ್ಟರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಸಂಸ್ಕೃತದ ತ ಎನ್ನುವ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಹೋಲುವ ರೂಪವೇ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರಾಗಿ ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬದಲಾವಣಿಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಅಕ್ಷರ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳೂ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಮಹಾಪ್ರಾಣದ ಸಂಕೇತವಾದ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೀಳಿಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಲೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಙ

**ಙ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ-ವರ್ಗದ ಐದನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ದ

**ದ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ತ-ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿರುವಂತೆ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಅಕ್ಷರದ ಬಲಗಡೆಯ ಬಾಗು ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಎಡಗಡೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿನಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ತಲಕಟ್ಟೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಏಳು ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರ ರೂಪ ಖಚಿತವಾಗುವುದು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ನ

thumb
**ನ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ತ-ವರ್ಗದ ಐದನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ, ಅನುನಾಸಿಕ.ಒಂದು ಸರಳರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸರಳರೇಖೆ ಸುಮಾರು ಸಮಕೋನವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದೇ

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಈ ಅಕ್ಷರದ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ರೂಪ. ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರಾಗಿ ಇದೇ ರೂಪವೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕದಂಬ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ರೇಖೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರ ಸಂಸ್ಕøತದ `ತ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪವೇ ಮುಂದುವರಿದರೂ ಅಕ್ಷರ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದ ಪಾಶ್ರ್ವಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರವೇರ್ಪಟ್ಟು ಅಕ್ಷರ ಈಗಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ ಅದೇ ರೂಪ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮ

**ಮ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪ-ವರ್ಗದ ಐದನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ. ಓಷ್ಠ್ಯ ಅನುಸಾನಿಕ ಧ್ವನಿ

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರ ಕನ್ನಡದ ನಾಲ್ಕು ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿತು. ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯಾಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಯಿತು. ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯಾಕಾರ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಆಕಾರ ಕೆಳಗೆ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಒಂದು ಡೊಂಕಾದ ರೇಖೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡು ಕೆಳಗಿನ ಆಯಾಕಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಂಡಾಗಿ ಪಾರ್ಶ್ವದ ರೇಖೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಈಗಿನ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪ ಹೊಯ್ಸಳ, ಸೇವುಣ ಮತ್ತು ಕಳಚೂರಿ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಯಾಕಾರದ ಒಂದು ಭಾಗ ಮೊಟಕಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಸಣ್ಣಕೊಂಡಿ ಸೇರಿ ಇದೇ ರೂಪ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕ

**ಕ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ-ವರ್ಗದ ಮೊದಲನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ,  ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.ಈ ಅಕ್ಷರ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿನ  ಕ್ ಮತ್ತು ಅ ಸೇರಿ ಆಗಿದೆ. ಲಂಬರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಮತಲರೇಖೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಈ ಅಕ್ಷರದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಸ್ವರೂಪ ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಂಬರೇಖೆ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮತಲರೇಖೆ ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯ ತಲೆಕಟ್ಟು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೌಕ ತಲೆಯ ತಲೆಕಟ್ಟಿನ ಜೊತೆಗೆ ಲಂಬರೇಖೆ ಇನ್ನೂ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರ.ಶ. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಂಬರೇಖೆಯ ಕೆಳಭಾಗ ವೃತ್ತವಾಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ ತಲೆಕಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರ. ಶ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದ ಆಕಾರ ಗುಂಡಾಗಿ ಅದೇ ರೂಪ ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

## ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವರ 
**ಕ** ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳು 
## **ಕ** ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮತ್ತು ಉಚ್ಛಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
3. http://www.ಕ.com/ 

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ
ರ

ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ **ರ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಎರಡನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ.  ರೇಫ. ವರ್ತ್ಸ್ಯ (ದಂತ್ಯ) ಕಂಪಿನ ಘೋಷ ಧ್ವನಿ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಅಕ್ಷರ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡೊಂಕಾದ ಗೆರೆಯನ್ನುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದಪ್ಪವಾಗಿಯೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೌಕತಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಬಗ್ಗಿದ ರೇಖೆಯು ಮೇಲೆ ಬರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆಕಟ್ಟು ಕಂಡುಬಂದು ಕೆಳಗಿನ ರೇಖೆಯ ತಲೆಕಟ್ಟಿನ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಬರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೇಖೆಯು ತಲೆಕಟ್ಟನ್ನು ಸೇರಿ ಈಗಿನ 'ಈ' ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತ ಸ್ವಲ್ಪ ಉದ್ದವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದೆ ತಲೆ ಕಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಱ

**ಱ**,  (ರ್ರ-) ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೂರನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ  ಐಚ್ಚಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಲ

**ಲ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ದಂತ್ಯ ಘೋಷ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ಅಕ್ಷರ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಚೂಪಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ‘ಲ’ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗ ಅಗಲವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾದಂತೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲ ದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆವಿಗೂ ಇದ್ದ ರೂಪ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಖಂಡವೃತ್ತ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಖಂಡ ವೃತ್ತವೇ ಮುಂದೆ ಅಕ್ಷರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅದೇ ರೂಪ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಯ

**ಯ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಮೊದಲನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪವನ್ನು ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅರ್ಧವೃತ್ತದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉದ್ದವಾದ ರೇಖೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರ ಶಾತವಾಹನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅರ್ಧವೃತ್ತ ಅಗಲಗೊಂಡು ಖಂಡವೃತ್ತವಾಗುವ ಅಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಐದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೌಕತಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ಖಂಡವೃತ್ತದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳೂ ಒಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ ಮೇಲಿನವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಂಡವೃತ್ತದ ಎಡಭಾಗ ಕೊಂಡಿಯಂತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರ ತುಂಬ ಅಗಲಗೊಂಡು ಕೊಂಡಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವೃತ್ತದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿ ಈಗಿನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪವೇ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಮುಂದೆಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಕ್ಷರ ತಾಲವ್ಯ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೀಯ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಷ

**ಷ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಏಳನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಅಘೋಷ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರ ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕದಂಬ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗ ಗುಂಡಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಅದೇ ರೂಪವೇ ಕಳಚುರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಸೇವುಣರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದಂತಿದ್ದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರ ಖಂಡವೃತ್ತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಖಂಡವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊಂಡಿಯಂತಿರುವ ಆಕಾರ ಸೇರಿ ಅದೇ ರೂಪವೇ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಸ

**ಸ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಎಂಟನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ.  ವತ್ಸ್ರ್ಯ ಅಘೋಷ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೂ ಈಗಿನ ಅದೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ಯವಿರುವ ಅಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕದಂಬ ಕಾಲದ ಚೌಕತಲೆಯು ಮುಂದೆ ತಲೆಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೂಪವೇ ಹೊಯ್ಸಳ, ಕಳಚುರಿ ಮತ್ತು ಸೇವುಣರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿ ಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಲೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳಗಿದ್ದ ರೇಖೆಯು ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ, ಅದೇ ರೂಪವೇ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವ

**ವ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಐದನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ದಂತೋಷ್ಠ್ಯ ಘೋಷ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡಾದ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬಹು ಕಡಮೆ. ಆದರೆ ವ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸರಳರೇಖೆಯನ್ನುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೃತ್ತ ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಕದಂಬ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತ್ರಿಕೋಣ ಅಗಲವಾಗಿ ಸರಳ ರೇಖೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕಾಲ ದಲ್ಲಿ ಕೆಳಭಾಗದ ಕೊಂಡಿ ಪಕ್ಕದ ರೇಖೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವು ದನ್ನು ಗಮನಿಸ ಬಹುದು. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಾ ವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪಕ್ಕದ ರೇಖೆ ಕೆಳಭಾಗದ ಕೊಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರದೆ ಇರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕಳಚುರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಸೇವುಣರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಂಡಿ ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಪಕ್ಕದ ರೇಖೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೂಪವೇ ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಳ

**ಳ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಹತ್ತನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಹ

**ಹ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ಕಾಕಲ್ಯ ಘೋಷ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಅತಿ ಸರಳವಾದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ರೂಪ, ಒಂದು ರೇಖೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿರುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕೆಳಭಾಗ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿಯೂ ಇರುವುದು. ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗದ ರೇಖೆ ಮೇಲಿನವರೆಗೂ ಹೋಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇದೇ ರೂಪವೇ ಇದ್ದರೂ ಅಕ್ಷರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಅದೇ ರೂಪವೇ ಮುಂದೆಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೂ ಈಗಿನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
    

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಜ಼

**ಜ಼**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಗೆ **z** ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಕ್ಷರದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಶ

**ಶ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಆರನೇ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನವಾಗಿದೆ. ತಾಲವ್ಯ ಅಘೋಷ ಸಂಘರ್ಷ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿ. 
## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 
ಬಾಣದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಈ ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೂ ಈಗಿನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೂ ಯಾವ ವಿಧವಾದ ಹೋಲಿಕೆಗಳೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದ್ದನೆಯ ಈ ಅಕ್ಷರ ಸಾತವಾಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕದಂಬ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘಂಟೆಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಒಂದು ರೇಖೆ ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮುಂದೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇನೂ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಈಗಿನ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರ ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಅದು ಪಾಶ್ರ್ವವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಆಕಾರ ಕಳಚುರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಸೇವುಣ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ವೃತ್ತಾಕೃತಿ ಅಗಲವಾಗುವ ಬದಲು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ರ್ವದ ರೇಖೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸ್ವರೂಪವೇ ಇನ್ನೂ ಗುಂಡಗಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. 

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ನಗರ

at the Global Village.]]
**ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ನಗರ** ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬಡಾವಣೆ.

ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು
ಕಾರಣರು

**ಕಾರಣರು** ಅಂದರೆ ಕಾರಣ ಪುರುಷರು; ಒಂದು ವಂಶ ಅಥವಾ ಮನೆತನದ ಮೂಲಪುರುಷರು ಎಂದರ್ಥ. ಬೇರೆ ಯಾವದೇ ದೇವರಿಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಕಾರಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವರ ಪ್ರತಿ ಮನೆತನಕ್ಕೂ ಹಿರಿಯರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಐನ್ ಮನೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೀದಿಕೋಂಬರೆ ಅಥವಾ ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಿರುತ್ತದೆ.ಇದರೊಳಗಿನ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಗೋಡೆಯ ಎದುರು ಒಂದು ತೂಗುದೀಪವಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ *ತೂಕ್೦ಬೊಳ್‌ಚ* ಎನ್ನುವರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಹಚ್ಚಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಕಾರಣ ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವರು.  ಗೋಡೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಿಂಡಿಯಿರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯವೂ ರಾತ್ರಿಯೂಟದ ಮೊದಲು ಅಂದಿನ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಈ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಟ್ಟಲಲ್ಲಿ ಮೀದಿಯಿ(ನೈವೇದ್ಯ)ವಿಡುತ್ತಾರೆ. ಗಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು, ಇಲ್ಲವೇ ನೀರಿಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಔತಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಾಗಲೂ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುತ್ತಾರೆ. ಗಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನಿಡುವದೂ ಇದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತವರು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೀದಿಯಿಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮನೋಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡಲು ಕಾರಣರಿಗೆ ಮೀದಿಯಿಡುವದಾಗಿ ಹರಕೆಹೊರುವದೂ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಹಲವು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರಣರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಣ್ಣಗುಡಿಯೊಂದನ್ನು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೈಮಡ (ಕೈಮಠ)ವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ಮೀದಿಯಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಇಲ್ಲವೇ ನಿಯತಕಾಲಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, *ಕಾರಣತೆರೆ* ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಾರಣಪುರುಷರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆತನದವರು ಆಚರಿಸುವ ಉತ್ಸವ. ಕಾರಣರು ಆ ಮನೆತನದ ಗಂಡಸೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ಆವೇಶ ಮಾಡುವದೂ ಉಂಟು.

ಪ್ರತಿ ಮನೆತನದಲ್ಲೂ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾರಣಂಗ್ ಕೊಡ್‌ಪ ವ್ರತಾಚರಣೆಯಿದೆ. ಇದು ಐನ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆ. ಮನೆತನದ ಕಾರಣರಿಗೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗತಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಡೆಯಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಆ ಮನೆತನದಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೋದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲರೂ ಬರುವರು. ಎಡೆಯಿಡಲು ಬೇಕಾದ ಅಡುಗೆಯ ಕೆಲಸವೆಲ್ಲ ಇವರದು. ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ಇಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಎಡೆಗಳನ್ನು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಒಯ್ದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ಢ

**ಢ**, ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಟ-ವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ.ಮತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ. 
ಈ ಅಕ್ಷರ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.      

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಸೊಂಡಿಲಂತಿದ್ದ ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಳೂ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತಲೆಕಟ್ಟೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ ಡ ದಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಇದರ ಹೊಕ್ಕಳು ಸೀಳಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರದವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದ ರೂಪವೇ ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. 
 

ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಗಂಧನಹಳ್ಳಿ

**ಗಂಧನಹಳ್ಳಿ** ಗ್ರಾಮವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಹದಿಮೂರು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗದವರೇ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಂಸಮ್ಮ ತಾಯಿ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ಕಾರ್ಬಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂ

**ಕಾರ್ಬಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂ** (ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೧, ೧೯೮೯) , ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಾಲಕ ನಟರು, ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಲ ಗಾಯಕರು, ಅಮೆರಿಕ ದ ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರುಷ ರೂಪದರ್ಶಿಗಳು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಗಾಯಕರು, ಅಮೆರಿಕ ದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರು, ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು. ಅವರು ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಡಿಸ್ಕವರಿ ಕಿಡ್ಸ್ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯ ಫ಼್ಲೈಟ್ ಟ್ವೆಂಟಿನೈನ್ ಡೌನ್‍ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್ ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜಂಪ್ ಇನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಕ್ಯಾಚ್ ದ್ಯಾಟ್ ಕಿಡ್ (೨೦೦೪) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಾಗಿತ್ತು.

## ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
* *ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ * 
* *ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ 2* 
* *ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ 3* 

## ಆಕರಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಕಾರ್ಬಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್  
* 

ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ
ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು
ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ದ ಸಂಗೀತ ಗಾರರು - ಗೀತಾ ರಚನಕಾರರು
ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ -ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು
ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಲಾವಿದರು
ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಿಂದ ಬಂದ ನಟರು
ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ ಸಿಟಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು
ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು
ವರ್ಗ:ಪಾಪ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು
ಅಭಿನಯ

**ಅಭಿನಯ** ಪದವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು:
* ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪದರಹಿತ ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿರಹಿತ ಸಂವಹನವಾದ ಸನ್ನೆ
* ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ನಕಲು ಮಾಡುವ ವರ್ತನೆಯಾದ ಅನುಕರಣ
* ರಂಗಭೂಮಿ, ಕಿರುತೆರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತಿತರ ಕಥನ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕಲೆಯಾದ ನಟನೆ
ವಾಮನ್ ರಾಜ್

ಮಂಗಳೂರಿನ ’ಬಂಗಾರ ಪಟ್ಲೇರ್' ಯೆಂದೇ ಹೆಸರುಮಾಡಿರುವ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದ, **ವಾಮನ್ ರಾಜ್** ರವರು, 'ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯ'ಎಂಬ ತುಳು ಚಲನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಅಭಿನಯಿಸಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತುಳು ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
## ಜನನ ಬಾಲ್ಯ,ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ
ಮೂಲತಃ ಮಂಗಳೂರಿನ 'ಬಿಕರ್ನಕಟ್ಟೆ'ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 'ವಾಮನ್ ರಾಜ್', ಚಲನಚಿತ್ರ ವಲಯದಲ್ಲಿ, 'ಮಾರಿ ಬಲೆ', 'ಬಂಗಾರ್ ಪಟ್ಲೇರ್' ನ 'ಪಟ್ಲೇರ್' ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದ 'ಮದರ್','ಕುದುರೆಮುಖ', ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ತುಳು ಧಾರಾವಾಹಿ ’ಗುಡ್ಡೆದ ಭೂತ’ದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

## ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಕೊಡುಗೆ
ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ,ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ರಸಿಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈನಗರದ ಸುಮಾರು ನಾಟಕ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಬಳಿ ಅಬಿನಯಿಸಿ ಅವರ ಪ್ರೀತ್ಯಾದರಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
## ಪ್ರಶಸ್ತಿ,ಪಾರಿತೋಷಕಗಳು
* ಸನ್, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, 'ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ'ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ  ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.
## ಮರಣ
೭೨ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ,'ವಾಮನ್ ರಾಜ್', ಸನ್ ೨೦೧೧ ರ, ಮೇ ೨ ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಉಪನಗರ ಅಂಧೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ.

ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು
ಮಕರ ರಾಶಿ

ಮಕರರಾಶಿ  ರಾಶಿಚಕ್ರದ (ಜ಼ೋಡಿಯಾಕ್) ಹನ್ನೆರಡು ರಾಶಿಗಳ ಪೈಕಿ ಹತ್ತನೆಯದು (ಕ್ಯಾಪ್ರಿಕಾರ್ನಸ್). ಧನೂ (ಸಜಿಟ್ಟೇರಿಯಸ್) ಮತ್ತು ಕುಂಭರಾಶಿಗಳ (ಅಕ್ವೇರಿಯಸ್) ನಡುವೆ ಇದೆ.  ಸನ್ನಿಹಿತ ಸ್ಥಾನ; ವಿಷುವದಂಶ 20 ಗಂಟೆ. ಮತ್ತು 22 ಗಂಟೆಗಳ ನಡುವೆ ; ಘಂಟಾವೃತ್ತಾಂಶ 10 ಡಿಗ್ರಿ ಯ ಮತ್ತು 25 ಡಿಗ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ. ಮೂರನೆಯ ಕಾಂತಿಮಾನದ ಎರಡು ತಾರೆಗಳೂ            (β ಮತ್ತು δ)ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಾಂತಿಮಾನದ ತಾರೆಗಳೂ (α2,γ,ξ) ಇವೆ. α1 ಮತ್ತು α2 ಯಮಳತಾರೆಗಳು, ಖಖಿ ಚರಕಾಂತಿಯ ತಾರೆ.  ಈ ರಾಶಿಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯವರ್ಗದವು ಕೌತುಕಮಯ ಕಾಯಗಳಿವು :  NGC 6907 ಸುರುಳಿ ಬಾಹುವುಳ್ಳ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ; NGC 7909 ಗೋಳೀಯ ಗುಚ್ಛ.

	ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯ ಮಕರಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬಿಂದು ತಲುಪಿದಾಗ ಉತ್ತರಾಯಣ ಪ್ರಾರಂಭ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 21).  

## ಪುರಾಣೇತಿಹಾಸ 
	ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವದ ಅನೇಕ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಚೀನದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಡೀಯನ್ನರು ಹಾಗೂ ಅನಂತರದ ಗ್ರೀಕರು, ರೋಮನ್ನರು, ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು, ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರು ಈ ರಾಶಿಯನ್ನು ಕಡಲ ಮೇಕೆ (ಸೀ ಗೋಟ್) ಎಂದು ಸಂಭೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಪ್ಯಾನ್ ಗ್ರೀಕರ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡುವ ಸುವ್ಯಾಖ್ಯಿತ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮ ಸ್ವರ್ಗ ಐದುವಾಗ ದೈವದ ಈ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ದ್ವಾರವೆ ಈ ರಾಶಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.  ಪ್ರಾಚೀನ ನಕ್ಷತ್ರಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರಾಶಿಯನ್ನು ಟರಗಿನ ತಲೆಯೂ ಮೀನಿನ ಬಾಲವೂ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಾಗೆ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ.	

	

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಪಶುಪಾಲನೆ

**ಪಶುಪಾಲನೆ** ಎಂದರೆ ಹಸುಗಳು  ಕುರಿ ಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು.ಇದು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Research Institute for Animal Husbandry 
* Institute of Genetics and Animal Breeding PAS
* Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
* *In situ conservation of livestock and poultry*, 1992, Online book, Food and Agriculture Organization of the United Nations and the United Nations Environment Programme
* Dr. Temple Grandin's Web Page Livestock Behaviour, Design of Facilities and Humane Slaughter

ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ
ರೇವು

[thumb|right|300px|[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ ರೇವು]]
**ರೇವು** ಹಡಗುಗಳು ಬಂದುಹೋಗಬಹುದಾದಂಥ ಮತ್ತು ಜನ ಅಥವಾ ಸರಕನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ನೆಲದಿಂದ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೀರ ಅಥವಾ ಕಿನಾರೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಳ. ರೇವು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಂತೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೇಡಿಕೆಗಾಗಿ, ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಹಾಗು ಅಲೆಗಳಿಂದ ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾದ ನೀರಿರುವ ರೇವುಗಳು ವಿರಳ, ಆದರೆ ಅಂಥವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ, ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯಕರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.

ವರ್ಗ:ಸಮುದ್ರಯಾನ ಪದಗಳು
ಕನಿಕೆ ನದಿ

**ಕನಿಕೆ ನದಿ**ಯು ಕೊಡಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಘಟ್ಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ನದಿ. ಇದು ಹರಿದು ಬರುವಾಗ ಭಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿಯು ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ, ಬೆಟ್ಟವಿಳಿಯುವಾಗ ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ಕನಿಕೆಯು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡು ನದಿಗಳಲ್ಲದೆ ಭಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ *ಸುಜ್ಯೋತಿ* ಎಂಬ ಅದೃಶ್ಯ ರೂಪದ ನದಿಯೂ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತ್ರಿವೇಣೀ ಸಂಗಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

**ಆಧಾರ**

ಕೊಡವರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಬ್ಬ - 'ಕಾವೇರಮ್ಮೆರ ಪಾಟ್ಟ್'.

ವರ್ಗ: ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗ: ನದಿಗಳು
೨೦೧೧ ಐ.ಸಿ.ಸಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್

**೨೦೧೧ರ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ**ಯು ಹತ್ತನೆಯ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ. ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳು ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು. ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಂಡವನ್ನು ಮಣಿಸಿ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತದ ಆಟಗಾರ ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಸರಣಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು

ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್
ಭಿಂಗಾರ್

**ಭಿಂಗಾರ್** ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಅಹ್ಮೆದ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳ. ಇದು ಗಾಂಧೀವಾದಿ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆಯವರ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ತಿರುಚೆಂದುರ್

**ತಿರುಚೆಂದುರ್** ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ತೂತುಕುಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ(ಮುರುಗ).ಇದು ಮುರುಗನ ಆರು ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ತಿರುಚೆಂದುರ್ ( ಇಂಗ್ಲೀಷ್ : ತಿರುಚೆಂಡೂರ್ ) ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತೂತುಕುಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುಚೆಂದೂರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ .​ ತಿರುಚೆಂದೂರು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮುರುಗನ್ ದೇವರ ಆರು ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .
## ಆಡಳಿತ
ಈ ನಿಗಮವು ತಿರುಚೆಂಡೂರು ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ತಿರುಚೆಂಡೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .
ತಿರುಚೆಂಡೂರು ಪುರಸಭೆಯು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ತೂತುಕುಡಿಯಿಂದ 35 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿಯಿಂದ 52 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುಚೆಂಡೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು 0.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧುರೈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 173 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.10.5 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, 21 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 72 ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪುರಸಭೆಯು ತಿರುಚೆಂಡೂರು (ವಿಧಾನಸಭೆ) ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ತೂತುಕುಡಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ . 
2021 ರಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವಿಕೆ
ತಿರುಚೆಂಡೂರು ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ಪುರಸಭೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶವನ್ನು 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 ರಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಪುರಸಭೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸರಬರಾಜು) ಶಿವದಾಸ್ ಮೀನಾ ಅವರು ಹೊರಡಿಸಿದರು. 
## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ , ಪುರಸಭೆಯು ೮,೨೭೧ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೨,೧೭೧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . 

## ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆ
ತಿರುಚೆಂಡೂರು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಯಲ್‌ಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಅಲಂತಲೈನಿಂದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮೆಲಾಯು ತಿರುಚೆಂಡೂರಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.
## ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ತಿರುಚೆಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ, ಮುರುಗನ ಆರು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೂರಪದ್ಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಸೆಂಥಿಲ್ ನಿಂತು ನಗುತ್ತಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಇದು. ಐಪ್ಪಸಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸೂರಸಂಕಾರಂ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ, ಅವನಿತಿರಿವುಝಲ ಮತ್ತು ಮಾಸಿತಿರಿವುಝಲ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಜಿಕಿನಾರು ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಬುಗ್ಗೆ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಬುಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರು ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 
## ವನತಿರೂಪ
ವನತಿರುಪತಿ ಪುಣೆ ನಗರದ ಕಚ್ಚನವಿಲೈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುಚೆಂಡೂರಿನಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ಚೆನ್ನಿಮಲೈ

>

**ಚೆನ್ನಿಮಲೈ** ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಈರೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ(ಮುರುಗ). 
**ಚೆನ್ನಿಮಲೈ** ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್ : *ಚೆನ್ನಿಮಲೈ* ) ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಈರೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆರುಂಡುರೈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ . ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಯ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ತಿರುಪುರ್ ಕುಮಾರನ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ . ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನೇಕಾರರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನೇಕಾರ ಕಾವಲುಗಾರ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಎಂ.ಪಿ. ನಾಚಿಮುತ್ತು ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೊದಲು ಚೆನ್ನಿಮಲೈ ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವನ್ನು (CENTEX) ರಚಿಸಿದರು .

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೆನ್ನಿಮಲೈ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ . ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪುರಸಭೆಯಾಗುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಸ್ಥಳ 
ಚೆನ್ನಿಮಲೈ ಪಂಚಾಯತ್ ಈರೋಡ್ ನಿಂದ 30 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಇಂಗೂರ್ , ಇದು 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 10 ಕಿ.ಮೀ. ಅರಚಲೂರು , ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 18 ಕಿ.ಮೀ., ಪೆರುಂಡುರೈ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 13 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 18 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಂಗೆಯಂನಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.

## ಪಟ್ಟಣ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಘಟನೆ 
4 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, 15 ಪಟ್ಟಣ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು 106 ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಕಂಗೆಯಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಈರೋಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ . 

## ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ 
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ , ಪುರಸಭೆಯು ೪,೬೮೨ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೧೫,೫೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . 

## ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಈ ನಗರವು 11.17°N 77.62°E ನಲ್ಲಿದೆ .  ಈ ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ  ಸರಾಸರಿ 330 ಮೀಟರ್ (1,082  ಅಡಿ ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಉದುನೂರು
* ಶಿವಮಲೈ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#
#
#
# ಚೆನ್ನಿಮಲೈ ಟೌನ್ ಪಂಚಾಯತ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
# ಚೆನ್ನಿಮಲೈ ಜನಗಣತಿ 2011
#

|}

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಸಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಂಗಾರವೇಲನ್ ದೇವಾಲಯ

ಸಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಂಗಾರವೇಲನ್ ದೇವಾಲಯವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ ಬಳಿಯಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ. ಇದು ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ  ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.
**ಸಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಂಗಾರ ವೇಲಾರ್ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ** ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಕ್ಕಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇವಾಲಯ *ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ* . ಇದು ತಿರುವರೂರಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 18 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ನಾಗಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ನವನೀತೀಶ್ವರರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೈವನೈನೊಂದಿಗಿನ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆ. 
ಸಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಂಗಾರವೇಲರ್ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುರುಗನ್ ದೇವರ ಅನಧಿಕೃತ ಏಳನೇ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮುರುಗನ್ ದೇವರು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯಿಂದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ತಿರುಚೆಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. 

## ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ 
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇದು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಕಾಡಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮತೇನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲು ತಿಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಮತೇನು ಶಿವನಿಂದ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾದನು. ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನೆಂದು ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. 

## ಹಬ್ಬಗಳು 
* ಸೂರಸಂಹಾರ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುರುಗ ದೇವರು ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಸೂರಪದ್ಮನನ್ನು ಕೊಂದ ದಿನವನ್ನು ಸೂರಸಂಹಾರ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಸಮಸ್ಯೆ ನವನೀತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

## ಪುರಾವೆಗಳು 
#
# ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಸೆಂಥೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೆಲ್ ಖರೀದಿಸಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು!
# 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
*Excellent article on the temple in "The Hindu" 
*http://nagapattinam.nic.in/sikkal.html 
*http://www.hindubooks.org/temples/tamilnadu/sikkal/index.htm 
*http://www.indiantemples.com/Tamilnadu/m029.html
*http://www.murugan.org/temples/sikkal.htm
*Tamilnadu tourism page

ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು
ಕುಂದ್ರಕುಡಿ

thumb
**ಕುಂದ್ರಕುಡಿ** ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್ : *ಕುಂದ್ರಕುಡಿ* ) ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಿವಗಂಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು , ಕಾರೈಕುಡಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ಕಾರೈಕುಡಿಯ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಆದೀನಂ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ 45 ನೇ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನಂ, ತವತಿರು ಕುಂದ್ರಕುಡಿ ಅಡಿಕಲಾರ್, ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಎವ್ರತಮ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕುಂದ್ರಕುಡಿ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.

ಕುಂದ್ರಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕುಡೈವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ .

17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ , ಶಿವಗಂಗೆಯ ತಾಂಡವರಾಯ ಪಿಳ್ಳೈ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ವೈಯಾಪುರಿ ಎಂಬ ಕೊಳ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನಂದವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಒಂದು ವೇದ ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಕುಂರಕುಡಿಯನ್ನು ಮರುವಿ ಕುನ್ನಕುಡಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 

ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ಕುನ್ನಕುಡಿ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ .

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಕುಂದ್ರಕುಡಿ ಪಾದಗಳು
* ಕುಂದ್ರಕುಡಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ಕುಂದ್ರಕುಡಿ ಕುದೈವರ ದೇವಸ್ಥಾನ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಷಣ್ಮುಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ ದಿನಮಲರ್

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಉತ್ತರ ಸ್ವಾಮಿ ಮಲೈ ದೇವಾಲಯಗಳು

ದೆಹಲಿಯ ಆರ್.ಕೆ.ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ. ಇದನ್ನು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
**ಉತ್ತರ ಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯ, ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯ** ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು , ಭಾರತದ ನವದೆಹಲಿಯ ಪಾಲಂ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ . ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮುರುಗನ್ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ . ಈ ದೇವಾಲಯವು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ನಗರದ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.  ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮೆಟ್ರೋ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಹತ್ತಿರದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ವಸಂತ ವಿಹಾರ್, ಇದು ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 

## ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 
ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಆರ್‌ಕೆ ಪುರಂನ ಸೆಕ್ಟರ್ -7 ರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ವಸಂತ ವಿಹಾರ್‌ನ ಎದುರು ಇದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಯು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ್‌ನ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾದ "ಯಮಿರುಕ್ಕ ಬಯಮೆನ್" ಅನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಚೋಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಶ್ರೀ ಕಾರ್ಪಕ ವಿನಾಯಕ, ಶ್ರೀ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್ ಮತ್ತು ದೇವಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯದಂತಹ ಈ ಸಹಾಯಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪಾಂಡ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ನವಿಲನ್ನು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ ವಾಹನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ನವಿಲನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದೊಳಗಿನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಈ ನವಿಲನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೇಳಬಹುದು. ವಿವಿಧ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳ ಜನರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
**ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 1965** - ಆಗಿನ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ , ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ. ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ದೇವಾಲಯದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.

**ಜೂನ್ 7, 1973** - ಸ್ವಾಮಿನಾಥದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ - ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ - ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡು ಮಹಾಕುಂಭಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು.

**೧೩ ಜೂನ್ ೧೯೯೦** - ಶ್ರೀ ಕರ್ಪಕ ವಿನಾಯಕ, ಶ್ರೀ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್ ಮತ್ತು ದೇವಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮಹಾಕುಂಬಾಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದೇ ದಿನ, ಸ್ವಾಮಿನಾಥರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಜೀರನೋತ್ಥಾನ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

**ಜುಲೈ 7, 1995** - ನವಗ್ರಹ ದೇವಾಲಯ (ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು), ಜೊತೆಗೆ ಭಗವಾನ್ ಇಡುಂಬನನ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

**9 ನವೆಂಬರ್ 1997** - ಆದಿ ಶಂಕರ ಮಂಟಪ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು.

**27 ಜೂನ್ 2001** - ಕಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀ ಜಯೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮೂರನೇ ನವೀಕರಣ, ಅಷ್ಟಬಂಧನಂ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣ-ರಜತ ಬಂಧನ ಮಹಾಕುಂಭಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. 25 ಜೂನ್ 2001 ರ ರಾತ್ರಿ ಯಾಗ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹಿ.ಶ್ರೀ ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಭಾಗವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
# ಉತ್ತರ ಸ್ವಾಮಿ ಮಲೈ ದೇವಾಲಯ ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ .
#
#

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿ
ಬಾತು ಕೆವ್ಸ

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ 

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಶ್ರೀ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಕೊವಿಲ್, ಬ್ರಿಕ್ಕ್ ಫೀಲ್ದಸ್

**ಶ್ರೀ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಕೊವಿಲ್**, ಬ್ರಿಕ್ಕ್ ಫೀಲ್ದಸ್ ಇದು ಮಲೇಷಿಯಾ ದೇಶದ ಕೌಲಾಲಂಪುರದ ಬ್ರಿಕ್‍ಫಿಲ್ಡ್ಸ್ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇಗುಲ.ಸುಮಾರು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು.ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ಜನರು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ 

ಇದು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೌಲಾಲಂಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ . ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಾಫ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ .

ಇದು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೈವ ಆಗಮ ವೇದದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಒಡೆತನದ ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ತುನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು .

ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮಲೇಷಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಶೈವ ಸಂಘ (MCSA) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮನೆ ಪುಣ್ಯಾರ್ಚನೈ, ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ 31 ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಶ್ರೀ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಲೇಶಿಯ
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಜಂತರ್ ಮಂತರ್

**ಜಂತರ್ ಮಂತರ್** ಒಂದು ವಿಷು ಆಧಾರಿತ ಕಾಲಮಾಪಕ. ಇದರ ಕರ್ಣ ರೇಖೆಯು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸಮಯ ಸೂಚಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಮಯ ಸೂಚಕದ ಎರಡೂ ಬದಿಗೆ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಸಮತಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ ವೃತ್ತದ ಕಾಲು ಭಾಗದ ಆಕಾರವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅರ್ಧ ಸೆಕೆಂಡಿನಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ದಿನದ ಸಮಯವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
thumb|250 px|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಸಂಕೀರ್ಣ

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ 
ಉಪಕರಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವ *ಯಂತ್ರ* ಮತ್ತು ಸೂತ್ರ ಅಥವಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವ *ಮಂತ್ರ* - ಈ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಯಂತ್ರ ಮಂತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಯಂತ್ರ ಮಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಗಣಕೋಪಕರಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೈಪುರದ ಎರಡನೇ ಮಹಾರಾಜಾ ಜೈ ಸಿಂಗ್‌ನು ದೆಹಲಿ, ಜೈಪುರ, ಉಜ್ಜಯಿನಿ, ಮಥುರಾ ಮತ್ತು ವಾರಣಾಸಿ - ಈ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಅವುಗಳನ್ನು ೧೭೨೪ ಮತ್ತು ೧೭೩೫ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು:
* ದೆಹಲಿಯ ಯಂತ್ರ ಮಂತ್ರ
* ಜೈಪುರದ ಯಂತ್ರ ಮಂತ್ರ

ಈ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಯಂತ್ರ, ಜಯ ಪ್ರಕಾಶ, ರಾಮ ಯಂತ್ರ, ನಿಯತಿ ಚಕ್ರ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.

ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾದರಿಗಳು
ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ

**ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ** ಪುರಸಭೆಯು 1973 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.1973 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪುರಸಭೆಯು ಅಂಕೊಲಾದಿಂದ ಗೂಟಿಗೆ ಹೋಗುವ ಎನ್ ಎಚ್-63 ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ,ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪುರಸಭೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ 23 ವಾರ್ಡಗಳಿದ್ದು 23 ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ,ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಒಟ್ಟು 32.00 ಚದುರ ಕೀಲೋಮೀಟರ್ ಗಳಿರುತ್ತದೆ,ಚಾಲಿಕ್ಯರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 
## ಇತಿಹಾಸ
ಕಲಚೂರಿ ವಂಶದ ದೊರೆ ಬಿಜ್ಜಳನ ಹಾಗೂ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳನ ಉಪರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ೧೧೫೭ರಲ್ಲಿ ಕಳಚೂರಿ ವಂಶದ ೨ನೇ ಬಿಜ್ಜಳನು ಬಸವಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರು.  ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ವಾರಣಾಸಿ ಎಂದೇ ಈ ಊರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಸವಿ ೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ಆದಿ ಕವಿ ಪಂಪ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೧೦೫೦ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ೭೬ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನ.  ಇದೇ ಮುಂದೆ ೧೧೧೨ರಲ್ಲಿ ಇಟಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  
## ಜನಗಣತಿ
ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪುರಸಭೆಯು 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪುರಸಭೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ 25,709 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
## ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು
ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ.
## 638 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ
638 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರಿಂದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.638 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಇ-ಪಾವತಿ

ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮೂಲಕ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಈ ಯೋಜನೆ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಲು ವಾಣಿಜ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ರೂಪಿಸಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲನೆಯದು.

ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಮಿಡ್ಲ್ಟನ್

**ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕ್ಯಾಥರಿನ್** ಅಥವಾ **ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಟನ್** ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ *ಕೇಟ್* (ಜನನ: ಜನವರಿ ೯, ೧೯೮೨) ಅವರು  ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ. ಇವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೮೨ ಜನನ
ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಷಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ'ಸ್ ವೆಬ್

'''''ಷಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ'ಸ್ ವೆಬ್''''' ಅಮೇರಿಕಾದ ಒಂದು ಮಕ್ಕಳ ಕಾದಂಬರಿ.

ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಳು
ಷಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ'ಸ್ ವೆಬ್ (೧೯೭೩ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)

'''''ಷಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ'ಸ್ ವೆಬ್''''' ೧೯೭೩ರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಒಂದು ಆನಿಮೇಟಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎ ನಿಕೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇವಾವೊ ಟಕಮೊಟೊ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಜೋಸೆಫ್ ಬಾರ್ಬೆರಾ ಮತ್ತುವಿಲಿಯಮ್ ಹಾನ್ನಾ.ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಡೆಬ್ಬಿ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಲಿಂಡೆ, ಹೆನ್ರಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ ಶೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಬಿ ಶೆರ್ಮನ್.ಈ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರು ಡಿಕ್ ಬ್ಲಂಡ್ವೆಲ್,ರಾಲ್ಫ್ ಮಿಗ್ಲಿಯೋರಿ,ರಾಯ್ ವೇಡ್,ಡೆನ್ನಿಸ್ ವೀವರ್.ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಕಲನಕಾರರು ಲ್ಯಾರಿ ಸಿ ಕೋವನ್,ಪ್ಯಾಟ್ ಫೋಲೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು $೨.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಶರಣರ ಮಹಾತ್ಮರ-ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ
ತತ್ವಗಳನ್ನ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ
ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವವನೆ
ನಿಜವಾದ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ....

           -ಬಸವ.ವಿನಯ್(VP)

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* 
* 
* 
* 
* 

ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ಡೊಮಿನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಕಾನ್

ಡೊಮಿನಿಕ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟನ್ ಆಂಡ್ರೆ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಕಾಹ್ನ್ ಅವರು ೧೯೪೯  ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೫ ರಂದು ಜನಿಸಿದ್ದರು.ಇವರು ಮಾಜಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜಕಾರಣಿ.ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ (ಐಎಂಎಫ್) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಕಾನ್. 
ಕಾನ್ ಅವರು ೧೯೯೭ ರಿಂದ ೧೯೯೯ರ ವರೆಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ದೋರ್ಜೀ ಖಂಡು

**ದೋರ್ಜೀ ಖಂಡು** (ಜನನ: ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೧೯೫೫; ಮರಣ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦, ೨೦೧೧) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಆರನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಖಂಡು ಅವರು ಸೇಲಾ ಕಣಿವೆಯ ಬಳಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ
ವರ್ಗ:೨೦೧೧ ನಿಧನ
ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ಧರ್ಮವೀರ

**ಧರ್ಮವೀರ**(20 ಜನವರಿ 1906 – 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2000)ಕರ್ನಾಟಕ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದವರು. ಇವರು ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಭಾರತ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದವರು. ಇವರಿಗೆ ೧೯೯೯ರ ಸಾಲಿನ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ

## ಕರ್ನಾಟಕದ ಈವರೆಗಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
ಗೋಪಾಲ್ ಸ್ವರೂಪ್ ಪಾಠಕ್

ಗೋಪಾಲ್ ಸ್ವರೂಪ್ ಪಾಠಕ್  ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ  ಉಪರಾಷ್ಟ್ರ ಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ, ಇವರ ಅವಧಿ	೧೩ ಮೇ ೧೯೬೭	 ರಿಂದ ೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೯	ವರೆಗೆ. ಅವಧಿ  1969-1974.
## ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 1896 ರಂದು ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
## ರಾಜಕೀಯ
ಪಾಠಕ್ ಭಾರತದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಸುಮಾರು ೧೯೬೯-೧೯೭೪.ಇವರ ಇತರ ಹುದ್ದೆಗಳು,ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 1945-46, ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ 1960-66, ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರಾಗಿ 1966-67, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ 1967-69 ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 
## ನಿಧನ
ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 1982 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಮಗ ಆರ್.ಎಸ್. ಪಾಠಕ್ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೇಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಾರತದ ನಾಲ್ವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
ಉಮಾ ಶಂಕರ ದೀಕ್ಷಿತ್

ಉಮಾ ಶಂಕರ ದೀಕ್ಷಿತ್  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.ಇವರು ಕಾನ್‍ಪುರ್‍‍ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದರು.
೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.
೧೦ ಜನೆವರಿ ೧೯೭೬	ರಿಂದ ೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭	ವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಜನವರಿ 12, 1901 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಉನ್ನಾವೋದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು . ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ರಾಮ್ ಸರೂಪ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಶಿವ ಪ್ಯಾರಿ ದೇವಿ. ಅವರ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರ ವಿನೋದ್ ದೀಕ್ಷಿತ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ, ಅವರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಗಣೇಶ್ ಶಂಕರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯವರ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೀವನವು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ , ರಾಮತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು.
ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ (ಜನನ ಜನವರಿ 12, 1901, ಉನ್ನಾವೋ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ; ಮರಣ ಮೇ 30, 1991, ನವದೆಹಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆರಾಧಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಾವೋ ಹೆಸರಿನ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾರ್ಯನಿರತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಕುಟುಂಬದಂತೆ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.
## ಜನನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಜನವರಿ 12, 1901 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಉನ್ನಾವೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ರಾಮ್ ಸರೂಪ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಶಿವ ಪ್ಯಾರಿ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಕಾನ್ಪುರದ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.
## ಕುಟುಂಬ
ಉಮಾ ಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ವಿನೋದ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯ (ಐಎಎಸ್) ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಶೀಲಾ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು . ಉಮಾ ಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಸಂದೀಪ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಪೂರ್ವ ದೆಹಲಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು .
## ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ
ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು ಬಿಎ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಅವರು ಗಣೇಶ್ ಶಂಕರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯವರ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ, ರಾಮತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿಚಾರಗಳು ಅವರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಣನೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮತ್ತು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು.
## ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು
ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ' ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ' ನಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ , ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 26/04/1961 ರಿಂದ 02/04/1964 ರವರೆಗೆ, ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ 03/04/1964 ರಿಂದ 02/04/1970 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ 03/04/1970 ರಿಂದ 02/04/1976 ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
## ಗವರ್ನರ್
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು - ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೧೯೭೭  ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು - ೧೯೮೪ ರಿಂದ ೧೯೮೬  

## ಮರಣ
ಉಮಾಶಂಕರ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅವರು ಮೇ 30, 1991 ರಂದು ತಮ್ಮ 90 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಎ. ಏನ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ

ಎ. ಏನ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ(1929-2006)  ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 1983 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 1988 ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಇವರು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು..
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ಮೋಹನಲಾಲ್ ಸುಖಡಿಯಾ

**ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ** (31 ಜುಲೈ 1916 - 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1982) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಆಗಿದ್ದರು, ಅವರು 17 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (1954-1971) ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು 38 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು "ಆಧುನಿಕ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಾಪಕ" ಎಂದು ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ನಂತರ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಡಿಯ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರ

ಜುಲೈ 31, 1916 ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಝಲಾವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು; ಫೆಬ್ರವರಿ 2, 1982 ರಂದು ಬಿಕಾನೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರನ್ನು "ಆಧುನಿಕ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾತೃ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.

## ಜನನ 
ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಜುಲೈ 31, 1917 ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಝಲಾವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಜೈನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ತಂದೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ, ಬಾಂಬೆ (ಆಧುನಿಕ ಮುಂಬೈ) ಮತ್ತು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾಗಿದ್ದರು.

#### ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಾಥದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಉದಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ವಿಜೆಟಿಐ (ವೀರ್ಮತಾ ಜಿಜಾಬಾಯಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ) ಯಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆಯಲು ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

## ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ 
ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಅವರು ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಯೂಸುಫ್ ಮೆಹೆರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಸುಖಾಡಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.

#### ವೃತ್ತಿಪರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ 
ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಾಥದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಂಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದುರಾಡಳಿತವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅವರು ಸತತ 10 ಬಾರಿ ಶಾಸಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

## ಮದುವೆ 
ಮೇವಾರದ ಪ್ರಜಾ ಮಂಡಲದ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು, ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಅವರು ಇಂದುಬಾಲಾ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಬೀವರ್ ಸಮಾಜದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರ ಸದಸ್ಯರು ಜೂನ್ 1, 1938 ರಂದು ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ವೈದಿಕ ವಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

#### ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು 
ಹೀಗಾಗಿ, ಜಾತಿವಾದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಕಟ್ಟಾ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರತೆಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಲವಾದ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜಾತಿವಾದದ ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕುಟುಂಬದ ವಿರೋಧವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರ ತಾಯಿ ತಮ್ಮ ಮಗ ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ನಡೆದ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದುಬಾಲಾ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಉದಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

## ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 
ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖಾಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು **ಆಧುನಿಕ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶಿಲ್ಪಿ** ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ . ಅವರು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅಂದರೆ 17 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ. ಅವರು 1954 ರಿಂದ 1971 ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

## ಮರಣ 
ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸುಖದಿಯಾ 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1982 ರಂದು ಬಿಕಾನೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ಬಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್

**ಬಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್** ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಇವರ ಅವಧಿ	೮ ಮೇ ೧೯೯೦	ರಿಂದ	೬ ಜನೆವರಿ ೧೯೯೧	ವರೆಗೆ

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು