ಭರ್ತಾರಿ (ರಾಜ)

'**ಭರ್ತ್ತರಿ**', "ಬಾಬಾ ಭರ್ತರಿ" ಅಥವಾ "ಜೋಗಿ ಸಂತ (ಧರ್ಮ)" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭರ್ತರಿ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ನಾಯಕ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಪರವಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು **ಭರ್ತಹರಿ** ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಥಪಂಥ ಯೋಗಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭರ್ತರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ **ಗೋಪಿಚಂದ್** ಅವರ ಕಥೆಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಪಂಜಾಬ್, ಗುಜರಾತ್, ಹರಿಯಾಣ, ಬಿಹಾರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಭಾರತದ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.

**ಭರ್ತರಿ** ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ **ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ** ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ವಿವರಗಳು 1870 ರಲ್ಲಿ **ರಿಚರ್ಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬರ್ಟನ್** ಅವರು '**ವಿಕ್ರಮ್ ಮತ್ತು ದಿ ವ್ಯಾಂಪೈರ್**' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಿದ *ಬೈಟಲ್ ಪಚಿಸಿ* (ಬೈಟಲ್‌ನ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಕಥೆಗಳು) ಕಥೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.

## ಜಾನಪದ ಕಥೆ
**ಭರ್ತೃರಿ**ಯು ರಾಜ **ಗಂಧರ್ವ ಸೇನ**ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ಅವನು ಉಜ್ಜಯಿನಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರ ಅಥಾವ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು **ಧಾರರಾಜ**ನಿಂದ ಪಡೆದನು.
ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಮರವಾದ **ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ** ದಿಂದ ಅಮರತ್ವದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ  ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಅದನ್ನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜ **ಭರ್ತೃರಿ**ಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನು. ರಾಜ ಭರ್ತೃರಿಯ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಪತ್ನಿ, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಣಿ**ಪಿಂಗ್ಲಾ** ಅಥವಾ **ಅನಂಗ ಸೇನಾ** (ಮಹಾ ಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಪ್ರಕಾರ) ಯೌವ್ವನದವಳಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದನು ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದನು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಣಿಗೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿ **ಮಹಿಪಾಲ**ನೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು, ಅವಳು ಅವನನ್ನು **ಅಮರ**ನಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು, ಅವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ '**ಲಖ**' ಮುಖ್ಯೊಡತಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆ ಹಣ್ಣು ರಾಜನಿಗೇ ಹಿಂತಿರುಗಿತು. ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಹಣ್ಣು ರಾಜನಿಗೆ ದ್ರೋಹದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು, ಅವನು ರಾಣಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಅವಳ ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದನು. ಅದಾದ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು **ತ್ಯಾಗ** ಮಾಡಿ, **ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿಕ್ಷುಕ**ನಾದನು.

## ಪತ್ತಿನಾಥರ ಶಿಶ್ಯರಾಗಿ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿಕ್ಷುಕ ಆದ ನಂತರ ಅವರು **ಪತ್ತಿನಾಥರ್** ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು (ಶ್ವೇತರಣ್ಯರ್ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿನಾಥು ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಎಂಬುದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೂಂಪುಹಾರ್‌ನ ಈ ಸಂತನ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರು). ಅವರು ಮೊದಲು ಸಂಸಾರಿ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ **ಭರ್ತೃರಿ**ಯೊಂದಿಗೆ ವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು, ನಂತರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ **ಪತ್ತಿನಾಥರ್** ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 'ದ್ವಿ ಮನಸ್ಸು' ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪರಮೇಶ್ವರಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ನಿಜವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ರಾಜನು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ರಾಣಿ ಪಿಂಗಾಳಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಅವಳು **ಪತ್ತಿನಾಥರಿಗೆ** ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು 'ಕಾಳು ಮರ'ದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಆದೇಶಿಸಿದಳು (ಕಾಳುಮರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು  ಹರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎರಡು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತಾನೆ). ಅವರು ಪತ್ತಿನಾಥರನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು,  ಆದರೆ ಕಾಲು ಮರವು ಉರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪತ್ತಿನಾಥರಿಗೆ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ರಾಜನು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ನೇರವಾಗಿ ಪತ್ತಿನಾಥರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರುದಿನ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಲು ಕೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಪತ್ತಿನಾಥರು ನಾನು ಈಗ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಮರುದಿನ ರಾಜನು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಸಂತನನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ  ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು ಏಕೆಂದರೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ರಾಣಿ **ಪಿಂಗಾಳ** ಕುದುರೆ ಸವಾರರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗಮನಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು, ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ವಸನಗಳನ್ನು  ಸಹ ಎಸೆದು ಸರಳವಾದ **ಕೌಪಿನ**ವನ್ನು (ಸೊಂಟದ ಬಟ್ಟೆ) ಧರಿಸಿದನು. ರಾಜನು ಪತ್ತಿನಾಥರ ಶಿಷ್ಯನಾದನು ಮತ್ತು ಕಾಳಹಸ್ತಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ಪಡೆದನು. ರಾಜ ಭರ್ತರಿ ಅಥವಾ ಭದ್ರಗಿರಿ (ತಮಿಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) **ಮೇಗ್ನಾನ ಪುಲಂಬಲ್** ಎಂಬ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಪದ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬರೆದರು.

## ಭರ್ತೃರಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿರುವ ಹಾಡು
ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಗಾಯಕರು ರಾಜಾ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡಿದೆ. ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳಾ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಭರ್ತೃಹರಿಗೆ ಗಂಡು ಮಗುವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಣಿ ತುಂಬಾ ದುಃಖಿತಳಾದಳು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದಿನ ಒಬ್ಬ ಸಂತನು ಅವರ ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದನು. ರಾಣಿ ಪಿಂಗ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ, ಅವರು, "ನೀವು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ನಾನು ನಿಮಗಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪವಿತ್ರ ನೀರನ್ನು ತಂದಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಈ ನೀರನ್ನು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕುಡಿದರೆ, ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳಾ ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಯೋಗಿ" ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಆಕೆಗೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿತು.
## ರಾಜಾ **ಭರ್ತೃರಿ** ಮತ್ತು ರಾಣಿ **ಪಿಂಗ್ಲಾ**ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆ
ಒಂದು ದಿನ ರಾಜಾ ಭರ್ತೃರಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾಗ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಚಿತೆಗೆ ಹಾರುವುದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು, ಅವಳ ದುಃಖವು ಅವಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಾ ಭರ್ತೃರಿ ದುಃಖಿತನಾದನು ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳಾಗೆ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅವಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆಯೋ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳಾ ನಿಮ್ಮ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನಾನು ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಅಥಾವ  ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಾರಂಭದವರೆಗೆ ನಾನು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ರಾಜಾ ಭರ್ತೃರಿ ಅವಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹೋದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಅರಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮಹಾರಾಣಿಯು ಅವಳು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಂತೆ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು ಮತ್ತು ರಾಜಾ ಭರ್ತೃರಿ ದುಃಖಿತನಾದನು. ಗುರು ಗೋರಖನಾಥ ರಾಜನ ದುಃಖದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಂದನು. ರಾಜಾ ಭರ್ತೃರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಭ್ರಮೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಗುರು ಗೋರಖನಾಥ ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳದ 750 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಣಿ ಪಿಂಗಳಾಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದರೂ, ರಾಜಾ ಭರ್ತರಿ ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗುರು ಗೋರಖನಾಥ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಯಾದರು. ಅವರು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂತರಾದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜನರು ಅವರನ್ನು '''*ಸಂತ* ಭರ್ತಹರಿ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆಲ್ವಾರ್ ನಲ್ಲಿ **ಭರ್ತರಿ'* ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟಮಿಯು ಆರಾಧನಾ ದಿನವನ್ನು ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರ್ತರಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅಲ್ವಾರ್‌ನ ಸರಿಸ್ಕ ಬಳಿಯ ಜೈಪುರ, ದೌಸಾ, ಅಲ್ವಾರ್‌ನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
* *Bharthari: A Chhattisgarhi Oral Epic* by Nandkishore Tiwari, Arvind Macwan, and H. U. Khan. 2002, Sahitya Akademi. .
* *A Carnival of Parting: The Tales of King Bharthari and King Gopi Chand* as Sung and Told by Madhu Natisar Nath of Ghatiyali, Rajasthan by Ann Grodzins Gold. Berkeley, 1993, University of California Press. , . https://www.jstor.org/stable/1178576
* *Bharthari and the Buddhists'' by Radhika Herzberger. 1986, Springer. .

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* An original manuscript about Raja GopiChand in Gurmukhi Script on Panjab Digital Library

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:Indian folklore
ವರ್ಗ:People from Ujjain
ವರ್ಗ:Navnath
ವರ್ಗ:Legendary Indian people
ವರ್ಗ:Legendary monarchs
ವರ್ಗ:Panchatantra