ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್

thumb|250px|right|ಸಸ್ತನಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ(ಲಂಗ್‌)ಟಿಸ್ಯೂವಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಮೈಕ್ರೊಗ್ರಾಫ್‌. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೆಂಬರೇನ್‌ಗಳನ್ನು(ಪದರ) ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
thumb|250px|ಪ್ರಾಣಿಯ ಜೀವಕೋಶದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಚಿತ್ರಣ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಸಬ್‌‌ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್‌ ಕಾಂಪೊನೆಂಟ್‌)ಕಾಣಬಹುದು. ಜೀವಕೋಶಗಳ ವಿಶೇಷ ಭಾಗ (ಆರ್ಗೆನಲ್‌): (1) ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಲಸ್‌ (2) ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್(ಬೀಜಕಣ) (3)ರೈಬೊಸೋಮ್‌ (4) ವೆಸಿಕಲ್(5) ರಫ್ ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕುಲಮ್ (ER)(6) ಗಾಲ್ಗಿ ಆಪರೇಟಸ್ (7) ಸೈಟೊಸ್ಕೆಲಿಟನ್ (8) ಸ್ಮೂತ್ ER (9) ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ (10) ವಾಕ್ಯುಓಲ್(ಕುಹರ) (11) ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸಮ್ (ಜೀವಕೋಶದ ದ್ರವ) (12) ಲೈಸೊಸೋಮ್ (13) ಸೆಂಟ್ರೊಸೋಮ್‌ ಒಳಗಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಿಯೋಲ್‌ಗಳು.

ಸೆಲ್ ಬೈಯಲಾಜಿಯಲ್ಲಿ (ಜೀವಕೋಶಗಳ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ) **ಮೈಟಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌** (ಬಹುವಚನ: **ಮೈಟ್ರೊಕಾಂಡ್ರಿಯ** )- ತಂತುಮಯ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೆಂಬರೇನ್‌ಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಅಂಗಕ(ಆರ್ಗನೆಲ್‌) ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಯೂಕರಿಯಾಟಿಕ್‌ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಗಕಗಳ ವ್ಯಾಸ 0.5 ರಿಂದ 10 ಮೈಕ್ರೊಮಿಟರ್‌ (μm) ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.  ಮೈಟಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸೆಲುಲಾರ್ ಪವರ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್‌" (ಜೀವಕೋಶದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ) ಎಂದು ಕೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, 
ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪೂರೈಸುವ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಎನರ್ಜಿಯ (ರಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿ) ಮೂಲವಾದ ಅಡಿನೊಸೀನ್ ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ (ATP), ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು(ಸೆಲುಲಾರ್‌ ಎನರ್ಜಿಯನ್ನು) ಪೂರೈಸುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಇತರ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅವು: ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌, ಸೆಲುಲಾರ್ ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯೇಷನ್ (ಜೀವಕೋಶಗಳ ಭೇದಕರಣ)‌, ಸೆಲ್‌ ಡೆತ್ (ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮರಣ)‌, ಇದಲ್ಲದೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಸೆಲ್‌ ಸೈಕಲ್‌(ಜೀವಕೋಶದ ಜೀವನಚಕ್ರ) ಮತ್ತು ಸೆಲ್‌ ಗ್ರೋತ್(ಜೀವಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆ)‌ ಅನ್ನು ಕೂಡ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
 ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ರೋಗಗಳು, ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್‌ ಡಿಸ್‌ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು(ಹೃದಯದ ಅಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆ(ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿರುವುದು) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೋಗಗಳಿಗೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇದು ವಯಸ್ಸಾಗುವ (ಏಜಿಂಗ್‌) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಗ್ರೀಕ್‌ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ, *μίτος *  ಅಥವಾ ಮೈಟೊಸ್, ಎಂದರೆ ತಂತು (ತ್ರೆಡ್) + *χονδρίον*  ಅಥವಾ *ಕಾಂಡ್ರಿಯಾನ್* , ಎಂದರೆ ಹರಳು/ಕಣ(ಗ್ರಾನ್ಯೂಲ್).

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳು ಇದನ್ನು ಅನನ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಟಿಸ್ಯೂ (ಅಂಗಾಂಶ) ವಿಧದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಆನೇಕ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯವಿರಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೆ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳಿರಬಹುದು. ಈ ಅಂಗಕವು(ಆರ್ಗೆನಲ್), ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಅಂಕಣಗಳಿಂದ (ಕಂಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌) ಕೂಡಿದ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಕಣಗಳು (ಕಂಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌) ಅಥವಾ ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ: ಹೊರ ಮೆಂಬರೇನ್(ಔಟರ್‌ ಮೆಂಬರೇನ್)‌, ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ (ಮೇಂಬರೇನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶ), ಒಳ ಮೆಂಬರೇನ್ (ಇನ್ನರ್‌ ಮೆಂಬರೇನ್‌) ಹಾಗು ಕ್ರಿಸ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌. (ಮೆಂಬರೇನ್‌: ಪೊರೆ/ಪರೆ, ತಂತುಮಯ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶ).  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಟಿಸ್ಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ.  ಮನುಷ್ಯರ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್‌ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದಲ್ಲಿ (ಹೃದಯದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ) 615 ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದಾಗ್ಯೂ, ಮ್ಯುಅರೈನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ(ಇಲಿಗಳು), ಭಿನ್ನ ಜೀನ್‌ಗಳಿಂದ (ಜೀನ್‌: ವಂಶವಾಹಿ) ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಟಂತಹ 940 ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿವೆ, ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಿಳಿಸಿದೆ.  ಮೈಟ್ರೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಪ್ರೋಟಿಒಮ್‌ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಜೀವಕೋಶದ DNA ಯ ಬಹುಭಾಗವು ಸೆಲ್‌ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌‌ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರೂ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ತನ್ನದೆ ಅದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಜೀನೊಮ್‌  ಹೊಂದಿದೆ.  ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ, ಇದರ DNAಯು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರೀಯದ ಜೀನೊಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿದೆ.

## ರಚನೆ 
thumb|300px
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪಾಸ್ಪೊಲಿಪಿಡ್‌ ಬೈಲೇಯರ್ (ಪಾಸ್ಪೊಲಿಪಿಡ್‌ ನ ಎರಡು ಲೇಯರ್‌ಗಳು(ಪದರಗಳು)) ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್‌ ನಾಶವಾದರೆ ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸೈಟೊಸೊಲ್‌ಗೆ ಸೂಸಿಹೋಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಜೀವಕೋಶ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಹೊರ ಮೆಂಬರೇನ್, ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕುಲಮ್‌(ER)ಮೆಂಬರೇನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು MAM (ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ER-ಮೆಂಬರೇನ್‌) ಎನ್ನುವ ರಚನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಇದು ER-ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಕ್ಯಾಲ್‌ಷಿಯಂ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ER ಮತ್ತು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳ ನಡುವೆ ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.

### ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ 
ಹೊರಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ (ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಅಂತರ ಪ್ರದೇಶ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.  ಹೊರಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್ ಮೂಲಕ ಚಿಕ್ಕ ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಯಾನು ಮತ್ತು ಷುಗರ್‌‌ಗಳಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೈಟೊಸಾಲ್‌ ಗಳ ಹಾಗೆಯೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಡಿಯೊಲಿಪಿನ್‌ ಎರಡರ ಬದಲಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೇದಾಮ್ಲಗಳನ್ನು (ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌) ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಒಳಗಿನ ಮೆಂಬರೇನ್‌‌ ಅನ್ನು ಅಪ್ರವೇಶ್ಯವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ(ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ).

### ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ 
ಒಳಮೆಂಬರೇನಿನ ಒಳಗಡೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅಂಶದ 2/3 ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿರುವ 13 ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಪೆಪ್‌ಟೈಡ್‌ಗಳು , ಅತಿಥೇಯ ಜೀವಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಒಳ ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

## ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣ 
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಯೂಕರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.  ಜೀವಕೋಶದ ವಿಧಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನೆಲೆಯು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯೂನಿಸೆಲ್ಯುಲರ್ (ಏಕಕೋಶಿಯ) ಜೀವಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ ಇರುತ್ತದೆ.  ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರ ಯಕೃತ್ (ಲಿವರ್) ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಇರುತ್ತದೆ; ಸುಮಾರು ಒಂದು ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ 1000-2000 ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇದು ಜೀವಕೋಶದ ಗಾತ್ರದ 1/5 ಭಾಗದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ವಿಮೆಂಟಿನ್, ಎನ್ನುವ ಸೈಟೊಸ್ಕೆಲಿಟನ್‌ನ ಅಂಶವು, ಸೈಟೊಸ್ಕೆಲಿಟನ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಲು ಬಹಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

## ಕ್ರಿಯೆಗಳು(ಫಂಕ್ಷನ್‌) 
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಯದ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ATP ಯನ್ನು ರೆಸ್ಪಿರೇಷನ್‌(ಶ್ವಾಸನ) ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸುವುದು (ಅಂದರೆ ADP ಯ ಫಾಸ್ಫಾರಿಲೇಷನ್‌), ಹಾಗೂ ಸೆಲ್ಯುಲರ್(ಜೀವಕೋಶದ) ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್‌(ಚಯಾಪಚಯ) ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರನ ಮಾಡುವುದು. ಸಸ್ಯಗಳ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಇಲ್ಲದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ 0}ನೈಟ್ರೇಟ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ATP ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.

#### ಪೈರೊವೇಟ್ : ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ ಸೈಕಲ್ (ಸಿಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ ರಚನೆಯಾಗುವ ಸರಣಿ) 
ಗ್ಲೈಕಾಲಿಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೈರೊವೇಟ್ ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ ಅನ್ನು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಒಳ ಮೆಂಬರೇನಿನ ಮೂಲಕ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೊಎಂಜೈಮ್‌ A ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಸಿಡಿಕರಣಗೊಳಿಸಿCO2, acetyl-CoA, ಮತ್ತು NADH ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಟ್ರಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಿಟೈಲ್-CoA ಅನ್ನು ಕಾರ್ಬನ್‌ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗೆ ಆಕ್ಸಿಡಿಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಯುಸ್ಡ್‌ ಕೊಫಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು(NADH ನ ಮೂರು ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು FADH2) ನ ಒಂದು ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು *ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಚೈನಿನ*  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು GTPಯ  ಒಂದು ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗೆ (ಇದು ATPಯಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ) ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇಂಟರ್‌ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾದ ಹಾಗೆ, ಒಳ ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್‌ ಗ್ರೇಡಿಯಂಟ್‌ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.  ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು ATP ಸಿಂಥಸೇಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಪಟೆನ್ಷಲ್‌ ಎನರ್ಜಿಯನ್ನು (ವಿಭವ ಶಕ್ತಿ) ಬಳಸಿ ADP ಯಿಂದ ATPಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್‌ಆರ್ಗಾನಿಕ್‌ ಫಾಸ್ಪೆಟ್‌ (Pi) ಅನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ 1978ರಲ್ಲಿ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಬಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.  ನಂತರ, ATP ಸಿಂಥೇಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶದೀಕರಣ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 1997ರಲ್ಲಿ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನೋಬಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲ್‌ ಡಿ. ಬಾಯರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್‌ .ಇ. ವಾಲ್ಕರ್‌ ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

#### ಶಾಖದ ಉತ್ಪಾದನೆ(ಹೀಟ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್‌) 
ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು ATP ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಮರುಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.  ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು *ಪ್ರೋಟಾನ್‌ ಲೀಕ್‌ * ಅಥವಾ *ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಅನ್‌ಕಪಲಿಂಗ್‌*  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನೊಳಗೆ ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳ ಸುಗಮವಾದ ವಿಸರಣ ನಿಂದಾಗಿ (ಫಸಿಲಿಟೇಟ್‌ಡ್‌ ಡಿಫ್ಯೂಷನ್‌) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಪ್ರೋಟಾನ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಕೆಮಿಕಲ್‌ ಗ್ರೇಡಿಯಂಟಿನ ಉಪಯೋಗವಾಗದ (ಬಳಕೆಯಾಗದ) ವಿಭವ ಶಕ್ತಿಯು(ಪಟೆನ್ಷಲ್‌ ಎನರ್ಜಿ) ಶಾಖದ ರೂಪವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಥರ್ಮೊಜೆನಿನ್‌-33kDa ಯಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು 1973ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಥರ್ಮೊಜೆನಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರೌನ್‌ ಅಡಿಪೋಸ್‌ ಟಿಸ್ಯೂ ಅಥವಾ ಬ್ರೌನ್‌ ಫ್ಯಾಟ್‌ ದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾನ್‌-ಶಿವರಿಂಗ್‌ ಥರ್ಮೊಜೆನಿಸಿಸ್‌ಗೆ (ಉಷ್ಣೋತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಬ್ರೌನ್‌ ಆಡಿಪೋಸ್‌ ಟಿಸ್ಯೂ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೈಬರ್ನೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಂತದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.  ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೌನ್‌ ಅಡಿಪೋಸ್ ಟಿಸ್ಯೂ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ವಯಸ್ಸಾದ ಹಾಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುತಃ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಇವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಗೆ ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ "ಸೈಟೊಸೊಲಿಕ್‌ ಬಫರ್‌" ಗಳನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಜಾಗವೆಂದರೆ ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ರೆಟಿಕುಲಮ್ (ER). ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಮತ್ತು ER ನಡುವೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಟರ್‌ಪ್ಲೇಯಿರುತ್ತದೆ.  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಒಳ ಮೆಂಬರೇನಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಯುನಿಪೋರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತದೆ.  ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ  ಮೆಂಬರೇನ್‌ ಪಟೆನ್ಷಲ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* ಕ್ಯಾಲ್‌ಷಿಯಂ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ (ಕ್ಯಾಲ್‌ಷಿಯಂ-ಪ್ರೇರಿತ ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌‌ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ)
* ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌ ಪ್ರೊಲಿಪೆರೆಷನ್‌ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
* ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌ ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್  (ಜೀವಕೋಶದ ಉಪಾವಚಯ) ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಕೆಲವೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಉಪಉತ್ಪನ್ನವಾದ(ವೇಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌) ಅಮೊನಿಯಾವನ್ನು ಡಿಟಾಕ್ಸಿಫೈ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕೆಲವು ಎಂಜೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ಲಿವರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ (ಯಕೃತ್‌‌) ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಜೀನ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಮೈಟಕಾಂಡ್ರಿಯದ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

## ಉತ್ಪತ್ತಿ/ಮೂಲ 
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಪ್ರೊಕಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ, ಇದು ಮೂಲತ: ಎಂಡೊಸಿಂಬೈಯೊಟಿಕ್‌ ಪ್ರೊಕಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದಯ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್ DNA ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಇದು ಒಂದು ವೃತ್ತೀಯ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್‌ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿರೂಪಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ ಚೈನ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಕ್ರೊಮೊಸೊಮ್‌ಗಳು ರಿಡಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿಗೆಯೆ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. **ರಿ** ಡಾಕ್ಸ್‌‌ **ರೆ** ಗ್ಯುಲೇಷನ್‌ಗೆ **Co** -ಲೊಕೇಷನ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ ಎಂದು CoRR ಹೈಪಾತಿಸೀಸ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ ಕೆಲವು ರೈಬೊಸೊಮ್‌ಗಳ RNAಗಳನ್ನು ಕೊಡ್‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇದು ಮೆಸೆಂಜರ್‌ RNA ಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳಾಗಿಸುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನ್‌ಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು tRNA ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕೋಡ್‌‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಚನೆಯು ಪ್ರೊಕಾರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರೊಟಿಯೊಬಾಕ್ಟಿರಿಯ  ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೆ ಪರಿವರ್ತವಾದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಯು ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ (ಅನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತ) ಕೂಡ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು,ಪ್ರೊಟೊ-ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ ಎಂದು ಕೆರೆಯಲಾಗಿವ ಇದರ ಪೂರ್ವಜ, ಪ್ರೊಟಿಯೊಬಾಕ್ಟಿರಿಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಪೂರ್ವಜನಿಗೂ ಅಲ್ಫಾ-ಪ್ರೊಟಿಯೊಬಾಕ್ಟಿರಿಯ ನಡುವೆಯಿರುವ ನಿಖರ ಸಂಬಂಧ ಕುರಿತಂತೆ, ಹಾಗು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಂತರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತೆನ್ನುವುದು ಈಗಲೂ  ವಿವದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಗಳಿಂದ ಕೋಡ್‌ ಮಾಡಲಾದ ರೈಬೊಸೋಮ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯದ 70S ರೈಬೊಸೋಮ್‌ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದ್ದೆಯೆ ಹೊರತು 80S ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೈಬೊಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಇದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್‌ DNAಗಾಗಿ ಕೋಡ್‌ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಅದರ ಅತಿಥೇಯ ಜೀವಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಂಡೊಸಿಂಬಯಾಟಿಕ್‌ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಲಿನ್‌ ಮಾರ್ಗುಲಿಸ್‌ ಎನ್ನುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ. ಎಂಡೊಸಿಂಬಯಟಿಕ್‌ ಹೈಪಾತಿಸೀಸ್‌ ಎನ್ನುವ ಊಹನವು, ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಹೇಗೋ ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಕೋಶದ ಎಂಡೊಸೈಟೊಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿತು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಗಳು ಅತಿಥೇಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಪಿರೇಷನ್‌ (ಶ್ವಸನ) ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದು ಗ್ಲೈಕಾಲಿಸಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಫರ್ಮೆಂಟೆಷನ್‌ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬರವಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು.  ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅತಿಥೇಯ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪೋಟೋಸಿಂಥೆಸಿಸ್‌ (ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ) ಮಾಡಲು ಸಕ್ಷಮವಾಗಿರುವ ಸಿಂಬಯಾಟಿಕ್‌ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದವು.  ಸಿಂಬೈಯೊಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿದಾಗ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಜೀವಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ಪರಿಸರಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.  ಈ ರೀತಿಯ ಸಿಂಬೈಯಾಟಿಕ್‌ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಾಯಶ: 1.7 ರಿಂದ 2 ಬಿಲಿಯನ್‌ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಯುನಿಸೆಲ್ಯುಲಾರ್‌ ಯೂಕರಿಯಾಟ್‌ಗಳ ಗುಂಪುನಿಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಇರವುದಿಲ್ಲ,ಅವು:ಮೈಕ್ರೊಸ್ಪೊರಿಡಿಯನ್ಸ್‌, ಮೆಟಮೊನಾಡ್ಸ್‌ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್‌ಅಮಿಬೆ. rRNA ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿತವಾದ
ಫೈಲೋಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಟ್ರೀ (ಜೀವವಿಕಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ರಚಿಸಲದ ವಂಶವೃಕ್ಷ) ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಿಮಿಟಿವ್‌(ಆದಿಮ) ಆದ ಯೂಕರಿಯಾಟ್‌ಗಳೆಂದು ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. 
ಇದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾಗಳಿಗು ಮುಂಚೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ಲಾಂಗ್‌-ಬ್ರಾಂಚ್‌ ಅಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಷನ್‌ ಗಳ ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌(ಕೃತಕಜ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಡಿರೈವ್ಡ್‌ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಜೀನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಆರ್ಗೆನಲ್‌ಗಳನ್ನು(ಅಂಗಕ) ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಮೈಟೊಸೊಮ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೊಜಿನೊಸೊಮ್‌).

## ಜೀನೋಮ್ 
ಮನುಷ್ಯಯರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾದ  DNA ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು,  ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೊಬೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು 37 ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ: 13 ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌‌ I, III, IV ಮತ್ತು V ರ  ಸಬ್‌ಯುನಿಟ್‌ ಗಳಿಗಾಗಿ, 22 ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ tRNA ಗಾಗಿ (ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ಅಮೀನೊ ಆಮ್ಲಗೆ 20, ಹಾಗು ಲ್ಯೂಸೀನ್‌ ಮತ್ತು ಸೆರಿನ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಅಧಿಕ ಜೀನ್‌), ಮತ್ತು 2 rRNA ಗಾಗಿ.

ಪ್ರೊಕಾರಿಯೂಟ್‌ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೆ, ಕೋಡಿಂಗ್‌ DNA (ಡಿ.ಎನ್.ಎ.) ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗು ಆಬ್ಸೆನ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ರೀಪೀಟ್ಸ್‌‌ ಅನುಪಾತವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನ್‌ಗಳು ಮಲ್ಟಿಜೆನಿಕ್‌ ಟ್ರಾನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್‌‌ ಗಳನ್ನಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಸ್ಕ್ರೈಬ್‌‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಅಡಿನೈಲೇಟ್ ಮಾಡಿ, ಮಟ್ಯುಅರ್(ಪಕ್ವ) ಆದ mRNA ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸೆಲ್‌ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ‌‌ (ಜೀವಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌) ನಲ್ಲಿರುವ ಜೀನ್‌ಗಳು ಕೋಡ್‌ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ಗೆ ಬೇರೆಕಡೆಯಿಂದ ರವಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮಿನಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಕೋಡ್‌ ಆಗುವ ಜೀನಗಳ ನಿಖರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.   ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪವಾದಗಳು ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧ್ಯಯನಗಳು ತಿಳಿಸಿದೆ.  ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNAಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯಯರಲ್ಲಿರುವ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ಗಳ ಹಾಗೆ ಇಂಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಉದಾಹರಣಗೆ ಯೀಸ್ಟ್‌  ಮತ್ತು *ಡೈಕ್ಟಿಯೊಸ್ಟೆಲಿಯಮ್ ಡಿಸ್ಕೊಇಡಿಯಮ್ (Dictyostelium discoideum)*  ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರೊಟಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ‌

ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟವಾಗಿ 16-kb ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಮತ್ತು 37 ಜೀನ್‌ಗಳಿದ್ದು ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್‌ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.  ಈ ಜೀನ್‌ಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತಗೊಂಡಿದ್ದು ಹಾಗು ಅದರ ಸ್ಥಾನವು ವ್ಯತಾಸವಾಗುತಿರುತ್ತದೆ. ಕುತೂಹಲ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಈ ಪಾಟರ್ನ್‌ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವ ಹೇಣುಗಳಲ್ಲಿ (ಲೌಸ್) (*ಪೆಡಿಕುಲುಸ್ ಹುಮನಸ್ (Pediculus humanus)* ) ಇದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 
 ಆದರೆ, ಈ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ ಅನ್ನು 3–4 kb ಉದ್ದದ್ದ, ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ಜೀನ್‌ಗಳಿರುವ 18 ಮಿನಿಸರ್ಕುಲರ್‌ ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್‌ಗಳಿಂದ ಸಂಯೊಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಟರ್ನ್‌(ವಿನ್ಯಾಸ), ಹೀರುವ ಹೇಣುಗಳಲ್ಲಿ(ಸಕ್ಕಿಂಗ್ ಲೈಸ್) ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅಗಿಯುವ ಹೇಣುಗಳಲ್ಲಿ(ಚ್ಯೂಯಿಂಗ್‌ ಲೈಸ್) ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಈ ಮಿನಿಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ವ್ಯತಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌(ಮಾನಕ) ಕೋಡ್‌ಗೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿನಿಂದಲ್ಲೂ ಮಾಡಲಾಯಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು 1979ರ ತನಕ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧಕರು ಮನ್ಯಷ್ಯರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಜೀನ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಅವು ಇನ್ನೊಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಕೋಡ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುವ ಪರಿವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, AUA, AUC, ಮತ್ತು AUU ಕೋಡಾನ್‌‌ಗಳೆಲ್ಲವು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ ಕೋಡಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಜೇನಿಟಿಕ್‌ ಕೋಡ್‌ನ(ಅನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತ) ಸ್ಯೂಡೋ-ಚೇಂಚ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತೆ; ಇದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ್ಯವಾದ RNA ಎಡಿಟಿಂಗ್‌ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.  ಉಚ್ಚ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ(ಉಚ್ಚ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿದ ಸಸ್ಯಗಳು) CGG ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಗೆ ಹೊರತು ಕೋಡ್‌ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಅರ್ಜಿನೈನ್‌ ಗಲ್ಲ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಯಿತು; ಆದರೆ, ಸಂಸ್ಕರಣಗೊಂಡ RNA ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಾನ್‌, UGG  ಎಂದು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ನಿನ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಕೋಡ್‌ ಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿತ್ತು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಆರ್ತ್ರೊಪೊಡ್‌‌ಗಳ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಕೋಡ್‌ ಒಂದು ಫೈಲಮ್‌(ವಿಭಾಗ) ಒಳಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿ AGG ಯನ್ನು ಲೈಸೀನ್‌ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನೊಮ್‌ಗಳು ಅವುಗಳು ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಹಿಸಲಾಗಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ II ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸಬ್‌ಯುನಿಟ್‌ಗಳಂತಹ ಆನೇಕವನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. *ಕ್ರೈಪ್ಟೊಸ್ಪೊರಿಡಿಯಮ್ (Cryptosporidium)*  ದಲ್ಲಿ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯವು ATP ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಜೀವಿಯು ಅನೀಕ ಸೈಯನೇಡ್‌, ಅಸೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಅಟೊವಾಕ್ಯೂನ್‌ ಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳನ್ನು  ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. (ಪ್ರತಿರೂಪಣ: ಅನುವಂಶಿಕ ಪದಾರ್ಥವು ಅದರ ತನ್ನ ನಕಲನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ).

. ಈ ಡಿವಿಷನ್‌ ನ(ವಿಭಜನೆಯ) ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೇರೆಬೇರೆ ಯೂಕರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವು ಏಕ-ಕೋಶಿಯ ಯೂಕರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಡಿವಿಷನ್‌, ಜೀವಕೋಶದ ಜೀವಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ (ಸೆಲ್‌ ಸೈಕಲ್‌) ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಯನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಡಿವೈಡ್‌(ವಿಭಜನೆ) ಆಗಬಹುದು.  ಈ ಡಿವಿಷನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಹಳ ಬಿಗುವಿನಿಂದ  ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಜೀವಕೋಶ ಕಡೆಪಕ್ಷ ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ ಅದರೂ ಪಡೆಯುವ ಹಾಗೆ ನಡೆಯಬೇಕು.  ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಯೂಕರಿಯೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಸ್ತನಿಗಳು), ಜೀವಕೋಶದ ಜೀವನಚಕ್ರ ಹಂತಗಳಿಗಿಂತ, ಜೀವಕೋಶದ ಶಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಅದರ DNA ಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೂಪ ಮಾಡಿ ಹಾಗು ಡಿವೈಡ್‌ ಆಗಬಹುದು.   ಜೀವಕೋಶಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಬೆಳೆದು ಡಿವೈಡ್‌ (ವಿಭಜನೆ)ಆಗುತ್ತದೆ.  ಶಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ.

 ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಏಕ ಕೋಶಿಯ ಯೂಕರಿಯೋಟ್‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಸೈಟೊಪ್ಲಾಸಮ್‌(ಜೀವಕೋಶ ದ್ರವ) ಗಳು ಡಿವೈಡ್‌ ಆಗುವಾಗ ಜಾತ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯವು ರಾಂಡಮ್‌(ನಿಯಮಿತವಾಗಿಲ್ಲದ) ಆಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಜೀವಿಯ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್‌ ಜೀನ್‌ಗಳು ಇನ್‌ಹೆರಿಟ್‌ (ಪಡೆಯುವ) ಆಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಜೀನ್‌ಗಳು ಇನ್‌ಹೆರಿಟ್‌ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಒಂದು ಅಂಡಾಣು(ಎಗ್‌ ಸೆಲ್‌) ಅನ್ನು ಒಂದು ವೀರ್ಯಾಣುವಿನಿಂದ ಫಲೀಕರಣವಾಗುವಾಗ, ಅಂಡ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ (ಎಗ್‌ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್) ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಮ್‌ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌,ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಯುಗ್ಮಜ (ಜೈಗೋಟ್) ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ ನ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಮೇಕ್‌ಅಪ್‌ಗೆ (ಅನುವಂಶಿಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ) ಸಮನಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ, ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಎಗ್‌ ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.  ಸ್ಪರ್ಮ್‌ನ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಯ ಎಗ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಅವು ಎಂಬ್ರಿಯೋವಿನ ಜೆನೆಟಿಕ್‌ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ಗೆ(ಅನುವಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿ( ಯಾವುದೆ ರೀತಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಪಟರ್ನಲ್‌ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳನ್ನು (ತಂದೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ) ಭ್ರೂಣ(ಎಂಬ್ರಿಯೊ) ದಲ್ಲಿ  ನಾಶಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ  ಅವುಗಳನ್ನು ಯುಬಿಕ್ಯುಟಿನ್n ನಿಂದ ಮಾರ್ಕ್(ಗುರುತು)ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅಂಡಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ(ಎಗ್‌ ಸೆಲ್‌) ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದೇ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಡಿವೈಡ್‌ ಆಗಿ ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಜೀವಿಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ.  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳು ಹೀಗಾಗಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫೀಮೇಲ್‌ ಲೈನ್‌‌ಗಳಿಂದ(ತಾಯಿ) ಇನ್‌ಹೆರಿಟ್‌ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮಟರ್ನಲ್ ಇನ್‌ಹೆರಿಟನ್ಸ್‌  (ತಾಯಿಯಿಂದ ಬಂದ ಅನುವಂಶಿಯ ಗುಣಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.  ಆದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಅನುವಂಶಿಯವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು(ಪಟರ್ನಲಿ ಇನ್‌ಹೆರಿಟ್‌ ಆಗಬಹುದು). ಕೆಲವೊಂದು ಕೋನಿಫರಸ್‌ ಮರಗಳಲ್ಲಿ (ಶಂಕುಮರದ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ) ಇದೇ ನಿಯಮವಾದರೂ, ಪೈನ್‌ ಮರ ಮತ್ತು ಯೂ ಮರ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ ಅದರ DNA ಯ 2-10 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಯುನಿಪರೆಂಟಲ್‌ ಇನ್‌ಹೆರಿಟನ್ಸ್‌ ಬೇರೆಬೇರೆ ಲೈನೇಜ್‌ಗಳ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗಳ ನಡುವೆ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ತಿಯ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಸಿಕ್ವೆನ್ಸ್‌(ಸರಣಿ) ಒಂದು ಹಾಪ್ಲೊಟೈಪ್‌ ಅನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜನಾಂಗಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಕಾಸವಾದವು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಹಳ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

## ಜನರ ಅನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳು(ಪಾಪುಲೇಷನ್‌ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಸ್ಟಡಿಸ್‌) 
ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ DNA ದಲ್ಲಿನ ಸರಿಸುಮಾರು ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ರಿಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಅಂಶವು ಇದನ್ನು ಪಾಪುಲೇಷನ್‌ ಜೆನಿಟಿಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಎವಲ್ಯೂಷನರಿ ಬೈಯಾಲಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ  ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNAಯನ್ನು ಒಂದು ಏಕ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಟೈಪ್‌ ಆಗಿ ಅನುವಂಶೀವಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಬೇರೆಬೇರೆ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಯನ್ನು ಒಂದು ಜೀನ್‌ ಟ್ರೀ  (ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವಂಶವೃಕ್ಷ) ಅನ್ನಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು. ಈ ಜೀನ್‌ ಟ್ರೀ ಗಳಲ್ಲಿನ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು(ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌) ಬಳಸಿ ಜನಾಂಗಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಕಾಸವಾದವು ಎನ್ನುವುದುರ ಬಗ್ಗೆ ತರ್ಕಿಸಬಹುದು.  ಇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಎವಲ್ಯೂಷನರಿ ಜೆನಿಟಿಕ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮಾಲಿಕ್ಯುಲಾರ್‌ ಕ್ಲಾಕ್‌ ಬಳಸಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಇವ್‌‌ ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲವನ್ನು(ಡೇಟ್‌) ಕೊಡಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದಾಚೆ (ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ) ಅಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯ ಬಂದ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಪಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ನಿಯಾಂಡರ್ಟಾಲ್‌ (ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ) ಮೂಳೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNAಯ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಿಂಗ್(ಸರಣಿ). d ನಿಯಾಂಡರ್ಟಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬದುಕಿರುವ ಮನುಷ್ಯರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾಗಳ DNA ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ(ಸರಣಿ) ಎವಲ್ಯುಷನರಿ(ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಅಂತರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿಯಾಂಡರ್ಟಾಲ್‌ ಮತ್ತು ,ಅಂಗರಚನಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಧುನಿಕವಾದ, ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಇಂಟರ್‌ಬ್ರೀಡಿಂಗ್‌ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಲಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ DNA ಕೇವಲ ಒಂದು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನಷ್ಟೆ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಇಡೀ ಜನಾಂಗದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ Y-ಕ್ರೊಮೊಸೋಮ್‌ಗಳ ನಾನ್‌-ರಿಕಂಬೈನಿಂಗ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪರ್ಟನಲ್‌ ಜೆನಿಟಿಕ್‌ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸರಿದೂಗಬಹದು.  ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್‌ DNAಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೆ ಒಂದು ಜನಾಂಗ ಹೇಗೆ ವಿಕಾಸವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

## ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ,ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ (ಡಿಸ್‌ಫಂಕ್ಷನ್‌) ಮತ್ತು ರೋಗ 
### ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ರೋಗಗಳು 
ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಯಾಪಚಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ (ಸೆಲ್‌ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂ) ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ನಾಶ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು ಮನುಷ್ಯರ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. (ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ: ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸದಿರುವುದು). ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ರೋಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯುರಲಾಜಿಕಲ್‌ (ನರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ರೋಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೈಯೊಪತಿ, ಡೈಯಾಬೀಟೀಸ್‌, ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಪಲ್‌ ಎಂಡೊಕ್ರಿನೊಪತಿ ಅಥವಾ ಹಲವು ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೋಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಬಹುದು. mtDNAಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ರೋಗಗಳು: ಕಿಅರನ್ಸ್‌-ಸೇರೆ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌, MELAS ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಲೆಬೆರ್‌ ಹೆರೆಡಿಟರಿ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ನ್ಯೂರೊಪತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ರೋಗಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಆಕೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.(ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ). ಏಕೆಂದರೆ, ಸೈಗೋಟ್‌ ಅದರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯವನ್ನು ಓವಮ್‌ನಿಂದ(ಅಂಡ) ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ mtDNAಯನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.   ಕಿಅರನ್ಸ್‌-ಸೇರೆ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್, ಪಿಯರ್‌ಸನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಟರ್ನಲ್‌ ಆಪ್‌ತ್ಯಾಲ್ಮೋಪ್ಲಿಜಿಯ ಗಳಂತಹ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ mtDNA ಗಳ ರಿಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, MELAS ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌, ಲೆಬೆರ್‌ರ ಹೆರಿಡಿಟರಿ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ನ್ಯೂರೊಪತಿ, ಮೈಯೊಕ್ಲೊನಿಕ್‌ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ ವಿತ್‌ ರಾಗಡ್‌ ರೆಡ್‌ ಫೈಬರ್ಸ್‌ (MERRF), ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ mtDNAಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ ಕಾರಣ. ಇತರ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬರುವ (ಜೆನಿಟಿಕ್) ರೋಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಹಾಗೆಯೆ ಈ ರೋಗಗಳು ಕೂಡ ಡಾಮಿನೆನ್ಸ್‌ ರಿಲೇಷನ್‌ಶಿಪ್‌ ನ ಮೂಲಕ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.    ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಫಾಸ್ಪೊರಿಲೇಷನ್‌ ಎಂಜೈಮ್‌ಗಳ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್‌ ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ(ಕಿಣ್ವಗಳ ಕ್ಷಾರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ) ಅನೇಕ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಅವು: ಕೋಎಂಜೈಮ್‌ Q10 ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಬಾರ್ತ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌.

ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ (ಡಿಸ್‌ಫಂಕ್ಷನ್‌)ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಇತರ ರೋಗಗಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರೋಗನಿದಾನಗಳೆಂದರೆ:ಷಿಜೊಫ್ರೀಮಿಯ (ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ), ಬೈಪೊಲಾರ್‌ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್‌, ಡಿಮೆನ್ಷಿಯ (ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯ), ಅಲ್‌ಸೈಮರ್ ರೋಗ , ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್‌ ರೋಗ ‌, ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ (ಅಪಸ್ಮಾರ), ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ , ಕಾರ್ಡಿಯೊವ್ಯಾಸ್ಕುಲಾರ್‌ ರೋಗ ‌, ರೆಟಿನಿಟಿಸ್‌ ಪಿಗ್ಮೆಂಟೊಸ, ಮತ್ತು ಡಯಾಬೀಟೀಸ್‌ ಮೆಲ್ಲಿಟಸ್. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಕಾಣುವ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಎಳೆಯೆಂದರೆ ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌ (ಅಂಗಾಂಶ)ನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌(ಒತ್ತಡ).  ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ(ಡಿಸ್‌ಫಂಕ್ಷನ್‌) ಹೇಗೆ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ರೋಗನಿದಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಿದೆ.

### ವಯಸ್ಸಾಗುವದಕ್ಕೆ(ಏಜಿಂಗ್) ಇರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು 
ಜೀವಕೋಶದ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ ಪಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ ಚೈನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಧಿಕ-ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ (ಎನರ್ಜಿ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಲೀಕ್‌ ಆಗಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದಾಗಿ ರಿಯಾಕ್ಟಿವ್‌ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌‌ ಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌(ಒತ್ತಡ) ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNAಯ ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ ಗತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಷವರ್ತುಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೇಸ್‌(ಒತ್ತಡ) ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ DNA ಮ್ಯೂಟೀಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಎಂಜೈಮ್‌ಗಳ  ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೇಸ್‌ಗೆ (ಒತ್ತಡ) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ಪ್ರಕಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಸಾದ ರೋಗಿಗಳ(ಪೇಷಂಟ್‌) ಟಿಸ್ಯೂಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ ಚೈನ್‌ನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಎಂಜೈಮಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಜೀನೊಮ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಹಾನಿ ಆದಾಗ (ಡಿಲೀಷನ್‌), ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ಗೆ(ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂರಾನಿನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ವಯಸ್ಸಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧದ ಬಗೆಗಿರುವ ಊಹೆಗಳು ಹೊಸದೇನು ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇವೆರಡರ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿಯೇ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅದು ವಯಸ್ಸಾಗುವುದರ ಲಕ್ಷಣವೋ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.  ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲಾದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾದಾಗ ಅದರ ಜೀವಾವಧಿ(ಲೈಫ್‌ ಸ್ಪಾನ್‌) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೂ ರಿಯಾಕ್ಟಿವ್‌ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯದ DNA ಮ್ಯೂಟೇಷನ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಜೀವಾವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ, ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾಗೂ, ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ಗೂ‌, ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಿಖರವಾದ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ತಿರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಆನ್ಟಿ-ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾಲ್‌ ಆನ್ಟಿಬಾಡಿಸ್
* ಬೈಯೊಎನೆರ್ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌
* CoRR ಹೈಪಾತಿಸೀಸ್‌
* ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಜೆನಿಟಿಕ್ಸ್‌ 
* ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಪರ್ಮಿಯಬಿಲಿಟಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ಸಿಷನ್‌ ಪೋರ್
* ನೆಬೆಂಕೆರ್ನ್
* ಅಂಕೋಸೈಟ್
* ಅಂಕೋಸೈಟೋಮ
* ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಡ್‌
* ಸಬ್‌‌ಮೈಟ್ರೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್‌ 
* TIM/TOM ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌

## ಅಕರಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಮೈನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಅಟ್ಲಾಸ್ 
* mitochondrial.net ನಲ್ಲಿನ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ರೀಸರ್ಚ್‌‌ ಪೋರ್ಟಲ್
* cytochemistry.net ನಲ್ಲಿನ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಡಿಕ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಫಂಕ್ಷನ್‌ 
* ಅಲಬಾಮ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಯ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯ ಲಿಂಕ್ಸ್ 
* MIP ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ ಫಿಸಿಯಲಜಿ ಸೊಸೈಟಿ
* ಮಿಷಿಗನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಯ 3D ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್ಸ್ ಫ್ರಮ್‌ ಇನ್ನರ್ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಮೆಂಬರೇನ್
* ಮಿಷಿಗನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಯ 3D ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್‌ ವಿತ್ ಔಟರ್‌ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ ಮೆಂಬರೇನ್
* ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್-ಸೆಲ್‌ ಸೆಂಟರ್ಡ್‌ ಡಾಟಾಬೇಸ್‌
* ಸಾನ್‌ ಡಿಯಾಗೋ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಯ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್ ರಿಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟಡ್‌ ಬೈ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಟೊಮೊಗ್ರಾಫಿ
* ವಿಡೀಯೋ ಕ್ಲಿಪ್‌ ಆಫ್‌ ರಾಟ್‌-ಲಿವರ್‌ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯನ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಕ್ರಯೊ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಟೊಮೊಗ್ರಾಫಿ 

ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ