ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ

ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ **ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು** ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ರಂಗನಾಥನಿಗೆ ( ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ) ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರಂಗನಾಥನ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಮಾರ್ತ -ಬಾಬೂರ್ಕಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ *ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವು ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ದೇವತೆಯನ್ನು *ಆದಿ ರಂಗ* ( "ಮೊದಲ ರಂಗ") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಪಟ್ಟಣವು ದೇವಾಲಯದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಆರ್ಕಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಎಸ್‌‍ಐ) ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕ್ರಿ.ಶ.೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮಂತನಾದ ತಿರುಮಲಯ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ವೈಷ್ಣವ ಸಂತ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅಗ್ರಹಾರವಾಗಿ (ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ಥಳ) ನೀಡಿದರು. ಮಹಾನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೧೦) ನ ಶಾಸನವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಗೋಪುರವು ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ ಪ್ರಕಾರ , ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರು ಸಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಟಿಪ್ಪು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ೪೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕೆ.ವಿ.ಸೌಂದರರಾಜನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೯ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ  ಜೊತೆಗೆ ಕೋವಿಲಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪ್ಪಕ್ಕುಡತಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯ, ತಿರುಕೋಷ್ಟಿಯೂರಿನ ಸೌಮ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯ, ವೀರರಾಘವ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯ. ತಿರುಎವ್ವುಲ್ ಮತ್ತು ಮನ್ನಾರ್ಗುಡಿಯ ರಾಜಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ ದೇವತೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ..

## ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆ 
ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ( *ಗೋಪುರ* ) ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಧಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಯತಾಕಾರದ ಆವರಣಗಳನ್ನು ( *ಪ್ರಕಾರ* ) ಹೊಂದಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ( *ಗರ್ಭಗೃಹ* ) ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಬಹು ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಮೂಲಕ ( *ಮಂಟಪ* ) ಇದೆ. ಮುಖಮಂಟಪ ( *ಸುಖನಾಸಿ), ಸಭಾಂಗಣ (ನವರಂಗ* *ಅಥವಾ* ಕೇವಲ ಮಂಟಪ ) ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದ ಸಭಾಂಗಣ ( *ಮುಖಮಂಟಪ* ) *ದೇವಾಲಯದ* ಇತರ ಮುಖ್ಯ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. *ಮುಖಮಂಟಪದ* ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಚಿಕಣಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಪುರಗಳ "ಹಾರ"ದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ (" ಕುಡು " ಮತ್ತು "ಸಾಲ" *ಶಿಖರಗಳು* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅದರ ಗೂಡುಗಳು ವಿಷ್ಣು ದೇವರ  ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿತ್ರವು ಹಾವಿನ ಏಳು ಹುಡೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮೇಲಾವರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾವಿನ ಆದಿಶೇಷನ ಸುರುಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣುವು ಹಿಂದೂ ಪಂಥಾಹ್ವಾನದ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು; ಶ್ರೀದೇವಿ, ಭೂದೇವಿ (ಭೂಮಿಯ ದೇವತೆ) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ). ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ನರಸಿಂಹ (ವಿಷ್ಣುವಿನ *ಅವತಾರ* ), ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ (ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ), ಹನುಮಾನ್, ಗರುಡ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಾರ್ ಸಂತರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಇತರ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಮಾರ್ತ-ಬಾಬೂರ್ಕಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಆದಿ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ರಂಗನಾಥ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪಂಚರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ ( *ಪಂಚ* -"ಐದು", *ರಂಗ* -"ರಂಗನಾಥ", *ಕ್ಷೇತ್ರ* -"ಸ್ಥಳಗಳು") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Gopura and prakara of Sri Ranganathaswamy temple on the island of Srirangapatna near Mysore in India.jpg|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಗೋಪುರದ  ವಿವರ
ಚಿತ್ರ:Ranganathaswamy Temple, Srirangapatna Karnataka India including Rama and Krishna.jpg|ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷ್ಣು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ( *ಮುಖಮಂಟಪ* ) ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Inner courtyard with lathe turned pillars in Sri Ranganathaswamy temple at Srirangapatna.jpg|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗಿನ ತೆರೆದ *ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ* (ಸಭಾಂಗಣ) ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಯ್ಸಳರ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಕಂಬಗಳು ತಿರುಗಿದವು.
ಚಿತ್ರ:Srirangaswamy Temple, Srirangapatana 15.jpg|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ *ಪ್ರಾಕಾರದ* (ಬೌಂಡಿಂಗ್ ವಾಲ್) ಒಂದು ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Decorative stone pot for pradakshina (circumambulation) in Sri Ranganathaswamy temple at Srirangapatna.jpg|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೀಠದ ಮೇಲಿನ ಚಿಕ್ಕ ದೇಗುಲದ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪ
ಚಿತ್ರ:Srirangapatnam14.JPG|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕ ದೇಗುಲದ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪ
ಚಿತ್ರ:Minor mantapa facing a small kalyani (temple tank) in Sri Ranganathaswamy temple at Srirangapatna.jpg|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಒಳಗೆ ತೆರೆದ *ಮಂಟಪ* (ಹಾಲ್).
ಚಿತ್ರ:Chariot at Srirangapatna.jpg|ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಥ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* 
* 
* 
* 

ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ