ಶೀತಲಾ

**ಶೀತಲಾ** ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ  ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ. ಶೀತಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ 'ತಂಪು' ಎಂದು.  ಅವಳನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಹುಣ್ಣುಗಳು, ಗಂಟು ನೋವು, ಸಿಡುಬು ರೋಗ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶೀತಲಾಳನ್ನು  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಹೋಳಿಯ ನಂತರ, ಮಂಗಳವಾರದ  ಸಪ್ತಮಿ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮಿ (ಹಿಂದೂ ತಿಂಗಳ ಏಳನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ದಿನ)ಯಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಮಾಸದ ಏಳನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು ಮಾಡುವ ಶೀತಲಾ ದೇವತೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶೀತಲ ಸಪ್ತಮಿ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಅಷ್ಟಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಪುರಾಣ 
ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ   ಸಿಡುಬು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಕ್ಕಳ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ತಾಯಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಕ್ಕಳ ಗರ್ಭಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಫಲವತ್ತತೆಯ ದೇವತೆಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಶುಭ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಕುಟುಂಬದ ಕಲ್ಯಾಣದ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯನ್ನು ಹಿತಕರವಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮ, ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಹ ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ *ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ* ವಾರಣಾಸಿಯ ಕಾಶಿ ಖಂಡ ವಿಭಾಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳು ಶೀತಲಾಳು ಸಿಡುಬಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:

ಶೀತಲಾಳ ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ೧೬೯೦ ರಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮಿಡ್ನಾಪುರದಿಂದ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಶೀತಲಾಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕ್ಷಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಸಿಡುಬು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

## ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗಳು 
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಶೀತಲಾ' (शीतला *śīthalā* ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ 'ತಂಪಾಗಿಸುವವಳು'. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವತೆ, ದೇವಿಯ ವಿಶೇಷಣವಾದ 'ಶೀತಲಾ' ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ತಂಪಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ದೈವಿಕ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಶೀತಲ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮಾತೃ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶೀತಲಾ- *ಮಾ* ( ಹಿಂದಿ : मां *ಮಾತಾ* ), ಶೀತಲಾ - *ಮಾತಾ* (ಸಂಸ್ಕೃತ: माता *ಮಾತಾ* ), ಮತ್ತು ಶೀತಲ- *ಅಮ್ಮ* ( ಕನ್ನಡ : ಅಮ್ಮ *ಅಮ್ಮ* ). ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳು, ಬೌದ್ಧರು ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಬಂಗಾಳಿ ಕವಿ ಮಾಣಿಕ್ರಾಮ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಬರೆದ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ *ಶೀತಲ-ಮಂಗಲ-ಕಬ್ಯಾಸ್* ('ಶುಭ ಕಾವ್ಯ') ನಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೀತಲಾಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅವಳ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಶೀತಲಾ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾಟವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಶಿವನ ದೈವಿಕ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕೂಡ ಬೇವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಮುಜಫರ್ ನಗರದಂತಹ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಉಜಲಿ ಮಾತಾ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ತಾಯಿ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಿಕಂದರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ; ಬಿಜ್ನೋರ್, ರೇವಾಲಾ, ಡೆಹ್ರಾ ಡನ್ ಮತ್ತು ಜಲೋನ್‌ನಲ್ಲಿ. ಈ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಚಾಮರರು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಶೀತಲಾ ದೇವಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ತಮಿಳು ಜನರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವ ದೇವತೆಯಾದ ಮಾರಿಯಮ್ಮ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.

## ಶೀತಲ ಪೂಜೆ 
ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಿಂದೂ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಹನ್ನೊಂದನೇ ತಿಂಗಳಾದ ಫಾಲ್ಗುಣದ ಎಂಟನೇ ದಿನವಾದ ಸೀತಾಲಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಘುನಂದನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದೀರ್ಘ, ಶುಷ್ಕ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಡುಬಿನಿಂದ ಸಾವು  ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀತಾಳ ಪೂಜೆಗೆ ಹಲವು *ಆರತಿ ಸಂಗ್ರಾಹ* ಮತ್ತು *ಸ್ತುತಿಗಳಿವೆ*. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶ್ರೀ ಶಿತ್ಲಾ ಮಾತಾ ಚಾಲೀಸಾ, ಶೀತಲ ಮಾ ಕಿ ಆರ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಶೀತಲ ಮಾತಾ ಅಷ್ಟಕ್.

ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಷ್ಟಮಿ/ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ತಮ್ಮ ಒಲೆಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರು ಪ್ರಸಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಆಹಾರವನ್ನು (ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಬೇಯಿಸಿದ) ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ, ವಸಂತಕಾಲ ಕಳೆದು ಬೇಸಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ತಣ್ಣನೆಯ ಆಹಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು.
thumb|ಶೀತಲ ಮಾತಾ ಪೂಜೆ

## ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳು 
thumb|ಶೀತಲಾಳ ಚಿತ್ರ

### ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು 
ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ  ಬೀಸಣಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ, ಸಣ್ಣ ಪೊರಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಅಮರತ್ವದ ತಣ್ಣೀರನ್ನು ಹಿಡಿದ ಯುವ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಿವಾಸಿ ಮತ್ತು ಬಹುಜನ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮುಖದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಶೀತಲಾಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅವಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ *.* ಇದು *ಆಜಾದಿರಕ್ತ ಇಂಡಿಕಾವನ್ನು* ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜ್ವರನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉರಿಯೂತದ ಚರ್ಮದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಶೀತಲಾ ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯ ಒಂದು ರೂಪ. ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವಳು ತಂಪನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜ್ವರಾಸುರ ಎಂಬ ಅಸುರನು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜ್ವರವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ದೇವಿಯು ಶೀತಲಾಳ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿ, ದುಷ್ಟ ಜ್ವರಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ತವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದಳು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ,  ಜ್ವರಾಸುರನನನ್ನು ಶೀತಲಾಳ ಶಾಶ್ವತ ಸೇವಕನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಕೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎಂಟು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ  ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ, ಪೊರಕೆ, ಚಕ್ರ, ಮಡಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವ ನೀರು, ಬೇವಿನ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಸ್ಕಿಮಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಶಂಖವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಅವಳು ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಚಿತ್ರಣವು ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ, ಅದೃಷ್ಟ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

### ಸಿಡುಬು ನಿರ್ಮೂಲನೆ 
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶೀತಲಾಳು ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಸಿಡುಬು ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ  ಸಿಡುಬು ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ನೋಡಿದರು. ಈ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿಡುಬು ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (SEP), ಲಸಿಕೆಯು  ಶೀತಲಾಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ರೋಗನಿರೋಧಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಲಸಿಕೆ ಸೂಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಶೀತಲಾಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.

## ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ 
ಬೌದ್ಧ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಜ್ವರಾಸುರ ಮತ್ತು ಶೀತಲಾರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರೋಗಗಳ ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆ ಪರಾನಶಬರಿಯ ಸಹಚರಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೀತಲಾಳ ದೇವಾಲಯಗಳು 
thumb|ಶೀತಲಾ ಮಕರ ಧಾಮ್ (ತಿಲೋಚನ್ ಮಹಾದೇವ್, ಜೌನ್ಪುರ್)
thumb|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬಿಧಾನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೀತಲಾ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗ.
ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೇವಾಲಯಗಳು:

* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಮಂದ್, ಜಿಲ್ಲೆ. – ಮಾಂಡ್ಲಾ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ, ಮಗ್ರಾ, ಬಿಹಾರ ಷರೀಫ್, ನಳಂದಾ, ಬಿಹಾರ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಮೆಹಂದಿ ಗಂಜ್, ಲಕ್ನೋ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಪಿತಾಮಹೇಶ್ವರ ಕುಂಡ್, ಗಯಾ, ಬಿಹಾರ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಮೈನ್‌ಪುರಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ರೆಜಿದಿ ಖೇಜ್ಡಿ ಮಂದಿರ, (ಕಜ್ರಾ, ಸೂರಜ್‌ಗಢ್ ಹತ್ತಿರ, ಜುಂಜುನು ಜಿಲ್ಲೆ) ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಮೀರತ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಚೌಕಿಯಾ ಧಾಮ್ ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಜೌನ್‌ಪುರ್
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ ಗುರಗಾಂವ್
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಖಂಡಾ, ಸೋನಿಪತ್
* ಮಾ ಶೀತಲಾ ಚೌಕಿಯಾ ಧಾಮ್, ಜೌನ್ಪುರ್
* ಶ್ರೀ ಶೀತಲ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಅದಲಪುರ, ಮಿರ್ಜಾಪುರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ಶಿತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಜಾಲೋರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ, ರೀಂಗಸ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಗರಿಯಾ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಉನಾ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಪಾಲಂಪುರ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
* ಹರುಲೋಂಗ್‌ಫರ್ ಶೀತಲಬರಿ, ಲುಮ್ಡಿಂಗ್, ನಾಗಾನ್, ಅಸ್ಸಾಂ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಜೋಧಪುರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ನಾಗೌರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಕೌಶಂಭಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ನಿಜಾಂಬದ್, ಅಜಂಗಢ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಬಾರ್ಮರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಬಿದ್ಲಾನ್, ಸೋನಿಪತ್
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ, ಫರೂಕಾಬಾದ್
* ಶೀತಲಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗುರ್ಗಾಂವ್ 
* ಶೀತಲಾ ಮಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಮ್ತಾ
* ಶೀತಲಾ ಮಾತಾ ಮಂದಿರ ಆಂಜನಿಯ, ಮಂಡಲ ೪೮೧೯೯೮
* ಶಿತಲಾ ದೇವಿ ಮಂದಿರ, ಮಾಹಿಮ್, ಮುಂಬೈ 
* ಶೀತಲಾ ಮಂದಿರ, ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್
* ಶಿತಲಾ ದೇವಿ ಮಂದಿರ, ಚೆಂಬೂರ್, ಮುಂಬೈ
* ಶೀತಲಾ ದೇವಿ ಮಂದಿರ, ಬರಾದ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.
* ಶೀತಲಾ ದೇವಿ ಮಂದಿರ, ರಾಣಿಬಾಗ್, ನೈನಿತಾಲ್, ಉತ್ತರಾಖಂಡ 

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಲಕ್ಷ್ಮಿ
* ವಿಷ್ಣು
* ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರರು
* ಸೀತಾ
* ಧನ್ವಂತರಿ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವರುಗಳು
ವರ್ಗ:ದೇವತೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ