ಅನಿತಾ ಕೌಲ್

**ಅನಿತಾ ಕೌಲ್** (**ಕೃಪಲಾನಿ** ;೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೪ - ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ.   ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಚಳವಳಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.     ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.  ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ *ನಲಿ ಕಲಿ* ('ಸಂತೋಷದಾಯಕ ಕಲಿಕೆ') ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ 'ಯಶಸ್ವಿ, ನವೀನ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ' ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ *ನಲಿ ಕಲಿ* ಶಿಕ್ಷಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ 'ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. 

## ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು 
### ಶಿಕ್ಷಣ 
#### ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಚೌಕಟ್ಟು: ೨೦೦೬-೨೦೧೨ 
ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ  ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿರುವುದು.   'ಹೊಸ ಯುಗದ ಮುನ್ನುಡಿ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾದ   ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಭಾರತವು ಶಿಕ್ಷಣವು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ೧೩೫ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು.  ಮುಂದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.   ಅದರ ಕೆಲವು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ **-** (ಎ) ಹಿಂದುಳಿದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ೨೫%  ೧ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು (ಬಿ) "ಯಾವುದೇ ಬಂಧನ" ಮತ್ತು "ಯಾವುದೇ ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆ" ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ., 

೨೦೦೫-೦೬ರಲ್ಲಿ, ಅನಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್‌ಸಿಇಆರ್‌ಟಿ)  ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಚೌಕಟ್ಟು ೨೦೦೫ (ಎನ್‌ಸಿಎಫ್) ರ ಕರಡು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಎನ್‌ಸಿಎಫ್  ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. 

#### ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು *ನಲಿ ಕಲಿ* ಸುಧಾರಣೆಗಳು: ೧೯೯೬-೨೦೦೦ 
೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (ಡಿಪಿಇಪಿ) ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ  ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ   ಅವರು *ನಲಿ ಕಲಿ* (ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಾಯಕ) ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು.  ಯೂನಿಸೆಫ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.   *ನಲಿ ಕಲಿ* ತಂತ್ರವು ಸಂತೋಷದಾಯಕ, ದೃಢೀಕರಿಸುವ, ಬೆದರಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲಿಕೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.  ೨೦೦೦ ರಿಂದ, ತಮಿಳುನಾಡು, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ *ನಲಿ ಕಲಿ-* ಪ್ರೇರಿತ, ಸಂತೋಷದಾಯಕ ಕಲಿಕೆಯ ತಂತ್ರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.   *ನಲಿ ಕಲಿ* ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳು ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಗಮನಾರ್ಹ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ.  ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ 'ಯಶಸ್ವಿ, ನವೀನ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ' ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ *ನಲಿ ಕಲಿ* ಶಿಕ್ಷಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ 'ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಅಲ್ಪಾವಧಿ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

#### ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್: ೧೯೮೮-೧೯೯೨ 
ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅನಿತಾ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್ (೧೯೮೮-೧೯೯೨) ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು (ಟಿಎಲ್‌ಸಿಸ್) ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.    ೧೯೮೦೯ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ 'ಟಿಎಲ್‌ಸಿ ಮಾದರಿ'ಯು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.  ಅದೇ ರೀತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ (೧೯೯೩-೧೯೯೫) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ (೨೦೦೨-೨೦೦೬), ಅನಿತಾ ಅವರು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹವಾದ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದರು.  

ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರ, ಅನಿತಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.  ಅವರು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ಗೆ  ಸೇರಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.  ಆದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ ಮೊದಲು ನಿಧನರಾದರು 

## ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸ ಸರಣಿ 
**ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸವು** **ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸ್ಟಡೀಸ್**, **ರೇನ್‌ಬೋ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಇಂಡಿಯಾ ** ಮತ್ತು **ಮೊಬೈಲ್ ಕ್ರೆಚೆಸ್‌ನಿಂದ** ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.

### ಮೊದಲ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸ - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆ 
ಮೊದಲ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ (ಎನ್‌ಸಿಎಆರ್‌ಟಿ) ಯ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಶಾಂತಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

### ಎರಡನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸ - ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಬಲಿಪೀಠದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ : ಎಲ್ಲರೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು 
ಎರಡನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ೧೩ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ರಂದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಲ್ಸಾರ್ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಅಮಿತಾ ಧಂಡಾ ಮತ್ತು ಮಜ್ದೂರ್ ಕಿಸಾನ್ ಶಕ್ತಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅರುಣಾ ರಾಯ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

### ಮೂರನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸ - ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವುದು: ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಗಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಕ ಶಿಕ್ಷಣ 
ಮೂರನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ರಂದು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಅನಿತಾ ರಾಂಪಾಲ್ , ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಂಶು ವೈಶ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. 

### ನಾಲ್ಕನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸ – ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸವಾಲುಗಳು 
ನಾಲ್ಕನೇ ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ೨೩ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ರಂದು ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ದಿ ವೈರ್‌ನ ಒಂಬಡ್ಸ್‌ಪರ್ಸನ್ ಪಮೇಲಾ ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಅವರು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಮಾಜಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌ನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ ಡಾ. ಹರೀಶ್ ಖರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. 

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ 
ಅನಿತಾ ಕೌಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು 'ಪವರ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್' ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಭಾವ: ಹತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ IAS ವೃತ್ತಿಗಳು* ರಜನಿ ಸೆಖ್ರಿ ಸಿಬಲ್ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ
* ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ
* ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:೧೯೫೪ ಜನನ
ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations
ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್