ನೀಲಿ ವಜ್ರ

**ನೀಲಿ ವಜ್ರವು** ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಜ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಖನಿಜದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರ್ಗತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಲ್ಯಾಟಿಸ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವ ಬೋರಾನ್ ಜಾಡಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಬಣ್ಣದ ವಜ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಜ್ರಗಳ ಉಪವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ-ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ವಜ್ರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು.

## ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 
ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅದೇ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಭೂತ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ-ಕಾನಸರ್ಶಿಪ್ನ ನಾಲ್ಕು ಸಿಗಳು: *ಬಣ್ಣ*, *ಸ್ಪಷ್ಟತೆ,* *ಕಟ್* ಮತ್ತು *ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತೂಕ*. ನೀಲಿ ವಜ್ರವನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ದೋಷರಹಿತ (ಎಫ್) ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾವುದೇ ನೀಲಿ ವಜ್ರವಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಲವಾರು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ದೋಷರಹಿತ (ಐಎಫ್) ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 
ಮೊದಲು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್, ೪೫.೫೨ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಗಾಢ ಬೂದು-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ೧೬೬೬ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ರತ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜೀನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಟಾವೆರ್ನಿಯರ್ ಅವರ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಇದನ್ನು ಟಾವೆರ್ನಿಯರ್ ಬ್ಲೂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ನಂತರ ಅದರ ಕೊನೆಯ ಮಾಲೀಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹ್ಯಾರಿ ವಿನ್ಸ್ಟನ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ ಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಬಣ್ಣರಹಿತ ("ಬಿಳಿ") ವಜ್ರಗಳು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೀತಿಯ ವಜ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಆದರೆ  ಈ ನೀಲಿ ವಜ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು  ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಬಣ್ಣದ ವಜ್ರಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ನೈಜತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

### ಬಣ್ಣ 
ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮೂರು ಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: *ವರ್ಣ*, *ಶುದ್ಧತ್ವ* ಮತ್ತು *ಟೋನ್*. ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಹಸಿರು-ನೀಲಿಯಿಂದ ಬೂದು-ನೀಲಿವರೆಗಿನ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರ್ಣವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣವು ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಕ ವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ. ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಯುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಣ್ಣವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಶುದ್ಧ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಶುದ್ಧ ನೀಲಿ ವಜ್ರವನ್ನು ಹಸಿರು-ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಬೂದು-ನೀಲಿ ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯಯುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ  ಅದರ ಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುದ್ಧ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಟೈಪ್ ಐಐಬಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಅವುಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಸಾರಜನಕ ಕಲ್ಮಶಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಟೈಪ್ ಎಲ್ಎ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ದ್ವಿತೀಯ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

### ಸ್ಪಷ್ಟತೆ 
ಎಲ್ಲಾ ವಜ್ರಗಳಂತೆ, ಲೂಪ್ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ೧೦x ವರ್ಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರದ ನೋಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿಲ್ಲ. ಬಣ್ಣರಹಿತ ವಜ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯು ವಜ್ರದ ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಬಣ್ಣದ ವಜ್ರದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದಾಗ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯು ಪ್ರಚಂಡ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು.

### ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು 
ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಯುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀಲಿ ವಜ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ನೀಲಿ ವಜ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಬಣ್ಣರಹಿತ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಜ್ರದ ನೋಟವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು *ವರ್ಧಿತ* ವಜ್ರಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀಲಿ ವಜ್ರದ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಮರುಮಾರಾಟ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.  ವರ್ಧಿತ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರುಮಾರಾಟದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಖರೀದಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಚ್‍ಪಿಎಚ‍್‍ಟಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ನೀಲಿ ವಜ್ರದ ಗಣಿಗಳು 
ಆರಂಭಿಕ ದಾಖಲೆಯ ನೀಲಿ ವಜ್ರ, ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್, ಹದಿನೇಳನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಲೂರು ಗಣಿಯಲ್ಲಿ (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.    ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕುಲ್ಲಿನಾನ್ ಮೈನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆರ್ಗೈಲ್ ಮೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಗೈಲ್ ಟೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು, ಇತರ ವಜ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿಲುವಂಗಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬೋರಾನ್ ಸಾಗರದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಂಟಲ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಸರ್ಪೆಂಟಿನೈಟ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು 
ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್‌ನ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯ ಶಾಪವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ರತ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ೯.೭೫ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ನೀಲಿ "ಜೋ" ವಜ್ರವನ್ನು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಲೌಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವರ ಚಿಕ್ಕ ಮಗಳು ಜೊಯ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.

ಬ್ಲೂ ಡೈಮಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾನವರೂಪಿ ಪಾತ್ರವು ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸ್ಟೀವನ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಡೈಮಂಡ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.

## ಗಮನಾರ್ಹ ನೀಲಿ ವಜ್ರಗಳು 
## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Hope Diamond.jpg|ದಿ ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್
ಚಿತ್ರ:HopeDiamondwithoutLighting.JPG|ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲದ ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್
ಚಿತ್ರ:Hope diamond copy.jpg|ಹೋಪ್ ಡೈಮಂಡ್ ನ ಪ್ರತಿಕೃತಿ
ಚಿತ್ರ:SucherTavernierBlueReplicaRW.jpg|ಟಾವೆರ್ನಿಯರ್ ಬ್ಲೂನ ಪ್ರತಿಕೃತಿ
ಚಿತ್ರ:Toison2010.png|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕಿಂಗ್ ಲೂಯಿಸ್ ಎಕ್ಸ್ ವಿ ರ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಫ್ಲೀಸ್‌ನ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೀಲಿ (ಟಾವರ್ನಿಯರ್ ಬ್ಲೂ) ನ ಪ್ರತಿಕೃತಿ

## ಸಹ ನೋಡಿ 
 

* ಕೆಂಪು ವಜ್ರ
* ಗುಲಾಬಿ ವಜ್ರ
* ಖನಿಜಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ವಜ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ 
* ಕೂಪರ್, JC (ed.) (1992). *ಬ್ರೂವರ್ಸ್ ಮಿಥ್ ಮತ್ತು ಲೆಜೆಂಡ್*. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಕ್ಯಾಸೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಲಿ. .
* ಹರ್ಲ್ಬಟ್, ಕಾರ್ನೆಲಿಯಸ್ ಎಸ್.; ಕ್ಲೈನ್, ಕಾರ್ನೆಲಿಸ್ (1985). *ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೈಪಿಡಿ* (20ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ) ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಜಾನ್ ವೈಲಿ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್. .
* ರಾಚ್ಮಿನೋವ್, ಈಡನ್ (2009). "ದಿ ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಕಲರ್ ಡೈಮಂಡ್ ಬುಕ್: ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಇನ್ ಅಪರೂಪತೆಗಳು" ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಡೈಮಂಡ್ ಒಡಿಸ್ಸಿ. 
* ಟಾವೆರ್ನಿಯರ್, ಜೀನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ (1925 [1676]). *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್*     (ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ), ಸಂಪುಟ II. ವಿಲಿಯಂ ಕ್ರೂಕ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿ. ಬಾಲ್ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಂಡನ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
* ವೈನ್ಸ್ಟೈನ್, ಮೈಕೆಲ್ (1958). *ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್*. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಶೆರಿಡನ್ ಹೌಸ್. .
* ವೈಸ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. (2003). *ರತ್ನ ವ್ಯಾಪಾರದ ರಹಸ್ಯಗಳು: ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಕಾನಸರ್ಸ್ ಗೈಡ್*. ಲೆನಾಕ್ಸ್, ಮಾಸ್.: ಬ್ರನ್ಸ್ವಿಕ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೆಸ್. . . ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪಚ್ಚೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು
[ವರ್ಗ:[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ