open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ದ್ರಾಸ್

thumb|ದ್ರಾಸ್

**ದ್ರಾಸ್** ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಲಡಾಖ್‌ನ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜ಼ೋಜಿ ಲಾ ಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ರಾ.ಹೆ. 1ರ ಮೇಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಲಡಾಖ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ರಾಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ -20 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‍ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
left|thumb| ದ್ರಾಸ್ ಕಣಿವೆ

ದ್ರಾಸ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪು ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ 1999 ರಿಂದ ದ್ರಾಸ್‍ನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಈ ಹೊಸ ಮುಖವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಶಕರ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ:

* ಮಾನ್ಮಾನ್ ಟಾಪ್ - ಇಲ್ಲಿಂದ ದ್ರಾಸ್ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಒಸಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು
* ಗೊಮ್ಚಾನ್ ಕಣಿವೆ - ಹಿಮನದಿ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೆ ಉಗಿ ಹರಿಯುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ ಕಣಿವೆ
* ಡಾಂಗ್ಚಿಕ್ - ಕೃಷಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮ.
* ನಿಂಗೂರ್ ಮಸೀದಿ, ಭೀಮ್‍ಬೇಟ್ - ಅಲ್ಲಾಹನ ವಿಶೇಷ ಆಶೀರ್ವಾದವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಡೆಯು ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.
* ಭೀಮ್‍ಬೇಟ್ ಶಿಲೆ - ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಶಿಲೆ
* ದ್ರಾಸ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ - ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ
* ದ್ರೌಪದಿ ಕುಂಡ್
* ಮೀನಾಮಾರ್ಗ್ - ಇದು ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಗುಡ್ಡಗಳು ಮಾಚೋಯ್ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಮರನಾಥ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ
* ಮಾತಾಯೆನ್ - ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ
* ಲೇಸರ್ ಲಾ - ಇದು ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು ಹಾಲಿನಷ್ಟು ಬಿಳಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಲೇಸರ್ ಲಾ ಹಿಮನದಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ
* ಚೋರ್ಕಿಯಾಟ್ ಅರಣ್ಯ - ಇದು ಹಲವಾರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ
* ಟಿಯಾಸ್ಬು ಅಸ್ತಾನಾ - ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳ
* ಸ್ಯಾಂಡೋ ಟಾಪ್ / ಸ್ಯಾಂಡೋ ಬೇಸ್
* ಮುಷ್ಕು ಕಣಿವೆ - ನಿರ್ಜನವಾದ ಲಡಾಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾಡು ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ
* ದ್ರಾಸ್-ಗುರೇಜ಼್ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗ
* ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ - 1999 ರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ
* ಪಾಂಡ್ರಾಸ್ ಗ್ರಾಮ
* ಟೋಲೋಲಿಂಗ್ ಜಲಪಾತ - ಇದು ಲಡಾಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ಏಕೈಕ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ
* ಟ್ಸೋಚಾಕ್ ಸರೋವರ - ಇದು ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ
* ಗೋಶಾನ್ ಕಣಿವೆ - ಇದು ಡ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಸಿರು ಕಣಿವೆಯಾಗಿದೆ
* ಗ್ಯಾಂಗ್‍ಜ಼್ಲಾ ಚಾರಣ - ದ್ರಾಸ್‍ನಿಂದ ಗ್ಯಾಂಗ್‍ಜ಼್ಲಾಗೆ (ಇದನ್ನು ಈಗ ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) 2 ದಿನಗಳ ಚಾರಣ.
* ದ್ರಾಸ್-ಲೇಸರ್ ಲಾ-ಸಾಲಿಸ್ಕೋಟ್ ಚಾರಣ - ಇದು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಚಾರಣ
* ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಚಾರಣ - ಅಮರ್‌ನಾಥ್‍ನ ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆಗೆ ಚಾರಣವು ದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
* ಮಾಚೋಯಿ ಹಿಮನದಿ - ಹಿಮನದಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವೆಂದರೆ 17,907 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಾಚೋಯ್ ಶಿಖರ. ದ್ರಾಸ್ ನದಿ ಈ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.
* ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ - ಇದನ್ನು ಪಾಯಿಂಟ್ 5065 ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.
* ಕೆಬಿಎಸ್ (ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಸ್ಕೂಲ್) - ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
* ಟ್ರೊಂಗ್ಜೆನ್ ಮಸೀದಿ - ಮಸೀದಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಗೋಡೆಗಳು ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
* ಟ್ರೊಂಗ್ಜೆನ್ ಅಸ್ತಾನಾ - ಅಸ್ತಾನಾ ಶರೀಫ್
* ಚುರೋನೊ ವಾಯ್ - ಇದು ಶರತ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ. ವಿಭಿನ್ನ ರುಚಿಯ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಮೊಟ್ಟೆಯ ರುಚಿ). ಸಂಧಿವಾತದಂತಹ ಉರಿಯೂತದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಈ ನೀರು ಗುಣಕಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ 
*  
*  

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Dras 
* Kargil area 

ವರ್ಗ:ಲಡಾಖ್
ವರ್ಗ:ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ಸುರೂ ಕಣಿವೆ

thumb| ಸುರೂ ಕಣಿವೆ
thumb| ರಂಗ್ದುಮ್ ಬಳಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ **ಸುರು ಕಣಿವೆ.**
thumb| ಕೆಳಗಿನ ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯ ಭೂದೃಶ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನನ್ ಕುನ್ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಸಂಕು ಮತ್ತು ಪಾನಿಖಾರ್ ನಡುವಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ.
**ಸುರೂ ಕಣಿವೆ**ಯು ಭಾರತದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಲಡಾಖ್‍ನ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಪ್ರಬಲ ಉಪನದಿಯಾದ ಸುರೂ ನದಿಯು ಇದರ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಣಿವೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಸಂಕೂ . ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣಗಳು ಇವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಡಾಮ್ಸ್ನಾ, ಪಾರ್ಕಾಚಿಕ್, ಸಾಂಗ್ರಾ, ಕಾರ್ಪೋಖಾರ್, ಖೌಸ್, ಥುಲುಸ್, ಸ್ಟಾಕ್ಪಾ, ಉಂಬಾ ನಾಮ್ಸುರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಕಾರ್ಪೋಖಾರ್ ಪವಿತ್ರ ದೇಗುಲ (ಸೈಯದ್ ಮೀರ್ ಹಾಶಿಮ್), ಖೌಸ್ ಪವಿತ್ರ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಸಂಕು ಪವಿತ್ರ ಮಂದಿರ (ಸೈಯದ್ ಹೈದರ್) ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕುದುರೆಗಳು, ಚಮರೀಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯು ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ಹಿಮಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸುರೂ ಕಣಿವೆಯು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಅಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ.

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪದುಮ್ ಮತ್ತು ಜ಼ಾನ್‍ಸ್ಕಾರ್‌ಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರವಾಸಿ ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಂಗ್ದುಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಗುಡಾರ ಶಿಬಿರವಿದೆ. ಟ್ಯಾಂಗೋಲ್ ಗ್ರಾಮವು ನನ್ ಕುನ್ ವರೆಗಿನ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* Janet Rizvi. (1996). *Ladakh: Crossroads of High Asia*. Second Edition. Oxford University Press, Delhi.  .
* Schettler, Margaret & Rolf (1981). *Kashmir, Ladakh & Zanskar.* Lonely Planet Publications. South Yarra, Victoria, Australia.  ISBN&nbsp;0-908086-21-0.
* Nicola Grist (1998), Local Politics In Suru Valley of Northern India (PhD Thesis)

ವರ್ಗ:ಲಡಾಖ್
ವರ್ಗ:ಕಣಿವೆಗಳು
ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ

**ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ** (**ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ**) ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲೂ, ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೨೦೧೬–೧೭ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಲಿನ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ೭ ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಮೂಲಭೂತ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಐಐಎಸ್ಇಆರ್) ರಚಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಮೊಹಾಲಿ (೨೦೦೭), ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರ (೨೦೦೮), ತಿರುಪತಿ (೨೦೧೫) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ (೨೦೧೬) ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.

## ಕ್ಯಾಂಪಸ್ 
ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರವು ಸರ್ಕಾರಿ ಐಟಿಐ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ ಬಳಿಯ ಲಾಡಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.

## ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು 
* ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪುರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಬಿಎಸ್-ಎಂಎಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಜಂಟಿ ಪ್ರವೇಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಇತರ ಐಐಎಸ್ಇಆರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿದೆ.

## ನೋಡಿ 
* ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಐಐಎಸ್‌ಇಆರ್ ಜಾಲತಾಣ 

ವರ್ಗ:ಒಡಿಶಾ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಯಳಗೋಡು

ಯಳಗೋಡು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭರಮಸಾಗರ ಹೋಬಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಿಂದ ಜಗಳೂರಿಗೆ ಬಿದರಕೆರೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹಾದು  ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದಾಪುರದ ಸಮೀಪ ಈ ಗ್ರಾಮ ಬರುತ್ತದೆ.  ಈ ಊರು ತನ್ನದೇ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗದ ಜನರೂ ಶಾಂತಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೆವಾಲಯಗಳಿವೆ . ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಒಂದು ಕೆರೆಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭೋಗೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥನದಲ್ಲಿ ಕಂದಿಗೇರೆ ಶಾಂತವೀರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ನೆಲಸಿದ್ದರು.ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ,ಬಹಳ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ದೇವಸ್ಥನ ಬಳಿ ವೀರಗಲ್ಲೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿ ಶ 1090 ನೇ ವ್ಯಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ಶುದ್ಧ ಪಾಡ್ಯದ ಸೋಮವಾರದಂದು ಉತ್ತರಾಯಣ ಸಂಕ್ರಮಣದ ನಿಮಿತ್ತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪಂಡಿತ ದೇವರಿಗೆ(ಭೋಗೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ) ದೇವರ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. 

ಇಲ್ಲಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ ಶ 1307 ರಲ್ಲಿ ಯಳಗೋಡು ಗ್ರಾಮದ ಡಮಂಡಳಿ ನಾಯಕರ ಮಗ ಬೊಮ್ಮನಾಯ್ಕ ಬೀರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ಪರಸಯ್ಯನು ಯಳಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ದೇವರ ಗುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯಾದ ಮಾರಿಕಾಂಭ ಹಾಗೂ ದ  ದುರ್ಗಾ 0ಬಿಕ ಜಾತ್ರೆಯು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತು ಕೆರೆಯ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಚಿಕಮ್ಮನ

ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ ಇದು ಹಳೆಯಕಾಲದ್ದೆ

ಆಧಾರ: ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲಾ ದರ್ಶಿನಿ- ಟಿ ಗಿರಿಜ.
ಕೊಬ್ಬರಿ ದಹನ

ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಒಣಕೊಬ್ಬರಿ ಸುಟ್ಟು ವಿಭೂತಿಯಂತೆ ಬಳಸುವ ಆಚರಣೆ. ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿ ಚಿಕ್ಕ ಊರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೈದು ಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಜನಜಾತ್ರೆಗೆ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಹೊರಟ ಭಕ್ತರು ಎತ್ತಿನ ಕೊರಳಿನ ಗೆಜ್ಜೆಯ ಘಲ್ ಘಲ್ ನಾದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. “ಹಟ್ಟಿ ಜಾತ್ರೆ ಬಂತು, ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಬಂತು, ರೊಟ್ಟಿ ಬುತ್ತಿಯ ಕಟ್ಟಿ, ಹೊರಡಿ ಜೋಡಿತ್ತಿನ ಗಾಡಿಕಟ್ಟಿ, ಜಾತ್ರೆಗೆ ಜೋಡೆತ್ತಿನ ಗಾಡಿ ಕಟ್ಟಿ, ಶರಣು ತಿಪ್ಪೇಶನೇ......ಸ್ವಾಮಿ",

ನೂರಾರು ಜನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಮುಗಿಲೆತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಥ, ಬಣ್ಣದ ಬಾವುಟ, ಹೂಹಾರಗಳಿಂದ ಸರ್ವಾಲಂಕೃತಗೊಂಡುದನ್ನು ಕಂಡು ಭಕ್ತರು ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಹೊಗಳಿ ಸಂತಸಪಡುತ್ತಾರೆ. “ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರ ನೋಡ ಬನ್ನಿರೋ, ಆಕಾಶದೆತ್ತರ ತೇರಿದು, ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಬನ್ನಿರೋ, ಈ ತೇರನೆಳೆವ ಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದು'; ರಥದ ಮೇಲೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ-ಮೆಣಸು, ಮಂಡಕ್ಕಿ ಎಸೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಮೇಲೆ ಎಸೆದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರಸಾದವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. “ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಪರಿಸೆಗೆ ತಿಪ್ಪೆಗುಂಡೇಲೆಲ್ಲ ನೀರು” ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಭಕ್ತರ ಮನಸಲ್ಲಿ

ಜಾತ್ರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು 'ಹಟ್ಟಿ ಪರಿಸೆ ತೇರಿನ ಕಳಸ' ನೋಡಲೇಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.  ದೊಡ್ಡ ರಥ ನಡೆದ ರಮೇಶ್ನಂ ತರ ಮರಿ ಪರಿಸೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಪೂರ್ವದಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೂ ಜಾತ್ಯಾತೀತವಾಗಿ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಆಧಾರ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಡಾ. ಸ. ಚಿ. ರಮೇಶ್

ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವರ್ಗ:ಸಂಪ್ರದಾಯ
ವೇರಿನಾಗ್

**ವೇರಿನಾಗ್** (ಅಥವಾ **ವಿತಸ್ತತ್ರ)** ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ತೆಹಸೀಲ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಒಂದು ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಸಮಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತ್‍ನಾಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀನಗರದ ಕಡೆಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೇ ವೇರಿನಾಗ್. ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ **ವೇರಿನಾಗ್ ಚಿಲುಮೆ.** ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಹೊಂಡವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕಮಾನುದಾರಿಯಿದೆ. ಇವನ್ನು ಮುಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಕ್ರಿ.ಶ 1620 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈ ಬುಗ್ಗೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲವಾದುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ವೇರಿನಾಗ್ ಚಿಲುಮೆಯು ಝೇಲಮ್ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಮುಘಲ್ ಕಮಾನುದಾರಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

## ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮುಘಲ್ ಉದ್ಯಾನ 
thumb|ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇರಿನಾಗ್ ಉದ್ಯಾನ

ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯು ಪರ್ವತದ ಒಂದು ಚಾಚುಭಾಗದ ಎತ್ತರದ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯು ಮೂಲತಃ ಅನಿಯಮಿತ ಮತ್ತು ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ ಕೊಳವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ನೀರು ಹೊರಬಂದು ಹರಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಜವುಗುನೆಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಇದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ತಕ್ಷಣ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

### ಕಲ್ಲು ಚಪ್ಪಡಿಗಳು 
right|thumb| ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ಚಪ್ಪಡಿ
**ವೇರಿನಾಗ್** ಬುಗ್ಗೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಗದ್ಯವಿದ್ದು ಬುಗ್ಗೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊಳ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
right|thumb| ಪಶ್ಚಿಮದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಲ್ಲು ಚಪ್ಪಡಿ

### ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯ ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Verinag Water Spring.jpg|ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆ
ಚಿತ್ರ:Verinag Mughal Garden in Autumn.JPG|ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್ ಉದ್ಯಾನ
ಚಿತ್ರ:Verinag (3).JPG|ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಬುಗ್ಗೆಯ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Water canal in mughal garden verinag.jpg|ವೇರಿನಾಗ್ ಉದ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ
ಚಿತ್ರ:Shivlingam in one of the arches aroung Verinag spring.jpg|ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಕಮಾನಿನಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ
ಚಿತ್ರ:Verinag The Colors.JPG|ವೇರಿನಾಗ್ - ಬಣ್ಣಗಳು
ಚಿತ್ರ:Verinag1.JPG|ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆಯಿಂದ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ನೀರು
ಚಿತ್ರ:Verinag.JPG|ವೇರಿನಾಗ್ ಬುಗ್ಗೆ
ಚಿತ್ರ:Spring at Verinag.JPG

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Verinag- the love of Jahangir
* Source of the River Jhelum in octagonal tank, Verinag (Kashmir). 1 June 1886 Artist: Cramer-Roberts, Charles J. (1834-1895)
* Vernag, Cashmere. Source of Jhelum. Photographer: Bourne, Samuel
* History of Verinag Bagh of Anantnag---Search Kashmir
* Vernag in 1911

ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಸೂರ್ಯಕೀರ್ತಿ (ಉರಗ ತಜ್ಞ)

**ಸೂರ್ಯಕೀರ್ತಿ** () ಅಥವಾ **ಸ್ನೇಕ್ ಸೂರ್ಯಕೀರ್ತಿ**, ಮೈಸೂರು ಮೂಲದ ಒಬ್ಬ ಉರಗ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ. ಖ್ಯಾತ ಉರಗ ತಜ್ಞ ಸ್ನೇಕ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಮಗನಾದ ಕೀರ್ತಿ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಲವು ಸಾವಿರಗಳು. ಹಾವುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗೂಬೆಮರಿಗಳು, ಅಳಿಲುಗಳು,  ನಾಯಿಮರಿಗಳು, ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲಗೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸುವ ಇವರು ಹಾವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೂರಾರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೇ ಹಾವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾಕಾರ್ಯ  ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಸೂರ್ಯಕೀರ್ತಿ.

## ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಸ್ನೇಕ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಮಗನಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೀರ್ತಿ ಓದಿದ್ದು ಪದವಿ ಹಂತದವರೆಗೆ.

## ಉರಗತಜ್ಞರಾಗಿ 
ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹಾವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕುತೂಹಲ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಸೂರ್ಯ, ತಂದೆಯ ಜೊತೆ ಹಾವುಗಳ ರಕ್ಷಣಾಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆಯನ್ನೇ ಗುರುವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ವಿಷಕಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಗುರುತಿಸುವ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತರು.

ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಸರಿಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಹೋಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಕಲಿತ ಸೂರ್ಯ ಅವರು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ
ಸ್ವಾಮಿ ಪೊನ್ನಾಚಿ

**ಕೆ. ಎಸ್. ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿ** (ಜನನ:೧೯೮೬), **ಸ್ವಾಮಿ ಪೊನ್ನಾಚಿ** ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಕಥೆಗಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ *‛ಧೂಪದ ಮಕ್ಕಳು’* ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ೨೦೨೦ನೇ ಸಾಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುವ ಪುರಸ್ಕಾರ ಲಭಿಸಿದೆ.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ 
ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಹನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೊನ್ನಾಚಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗೌರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿ, ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಪುಸ್ತಕಗಳು 
* *ಸಾವೊಂದನು ಬಿಟ್ಟು* (ಕವಿತೆಗಳು)
* *ಧೂಪದ ಮಕ್ಕಳು* (ಕತೆಗಳು)
ಮುಂತಾದವು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
*ಸಾವೊಂದನು ಬಿಟ್ಟು* ಕೃತಿಗಾಗಿ -
* ೨೦೧೫ - 'ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ' ಬಹುಮಾನ
* ೨೦೧೫ - ಬೇಂದ್ರೆ ಗ್ರಂಥ ಬಹುಮಾನ

*ಧೂಪದ ಮಕ್ಕಳು* ಕೃತಿಗಾಗಿ -
* ೨೦೧೮ - ಪಾಪು ಕಥಾ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ೨೦೧೮ - ಛಂದ ಪುಸ್ತಕ ಪುರಸ್ಕಾರ
*೨೦೧೯-ಶಾ ಬಾಲುರಾವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*೨೦೧೯-ಬಸವರಾಜ ಕಟ್ಟೇಮನಿ ಯುವ ಪುರಸ್ಕಾರ 
*
* ೨೦೨೦ - ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುವ ಪುರಸ್ಕಾರ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃಷ್ಣ

**ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣ** ರವರು ದಿನಾಂಕ ೧೯-೦೨-೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಇವರು ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಆಟಗಾರ.ಇವರು ತಮ್ಮ ವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಇವರು ವೇಗಾವಾಗಿ ಎಸೆಯುವ ಬೋಲರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ   ದಿನಾಂಕ ೨೩-೦೩-೨೦೨೧ ರಂದು ಭಾರತದ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರಾಷ್ತ್ರೀಯ  ಕ್ರಿಕೇಟ್ (ಒಡಿಐ) ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.ಮತ್ತು ಇವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆ ಒಡಿಐ ನಲ್ಲೆ ೪ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬೋಲರ್.

## **ವೃತ್ತಿ** 
೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೂರ್ ಆಫ಼್‌ ಇಂಡಿಯ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಂಗ್ಲದೇಶ್ ಎ ತಂಡದ ವಿರುದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿದಿಸುತ್ತ ಪ್ರಸಿದ್ದ  ಕೃಷ್ಣ ರವರು ೪೯ ರನ್ನುಗಳಿಗೆ ೫ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ.ಇವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆ ಬಾಲಿಗೆ ರಾನಿ ತಲುಕ್ದಾರ್ ಅವರ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅನಮಲ್ ಹಕ್ಯು, ಶೌಮ್ಯ ಶರ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ನಾಸಿರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ಎಂಬುವವರ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇವರು ೨೫-೦೨-೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಎ ತಂಡಕ್ಕೆ  ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ೨೧-೦೧-೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ೨೦೧೭-೧೮ರ ಸೈಯಾದ್ ಮುಶ್ತಕ್ ಅಲಿ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ೨೦-೨೦ ತಂಡಕ್ಕೆ  ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಇವರು ೨೦೧೮-೧೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ೭ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೩ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದರು.

೨೦೧೮ ಏಫ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ೨೦೧೮ ಐಪಿಎಲ್ ಸೀಜನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್  ತಂಡವು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಮಲೇಶ್ ನಾಗರ್ ಕೋಟಿ ಬದಲಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಸೆರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಇವರು ಆಗಸ್ಟ್  ೨೦೧೮ ರಂದು ಭಾರತದ ಎ ಟೀಮ್ ಕ್ವಾಡ್ರಂಗುಲ ಸೀರಿಸ್ ಗೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ,ಭಾರತದ ಎ ತಂಡಕ್ಕೆ  ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಎಸಿಸಿ ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಟೀಮ್ ಏಷ್ಯ ಕಪ್ ಗೆ ಆಡುತಿದ್ದ ಭಾರತದ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

ಇವರು ೨೩-೦೩-೨೦೨೧ ರಂದು ನಡೆದ ಒಡಿಐ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ದದ ಆಟದಲ್ಲಿ,  ಜೇಸನ್ ರಾಯ್  ರವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಒಡಿಐ ವಿಕೆಟಾಗಿ ಪಡೆದರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾರತ ೬೬ ರನ್ನುಗಳಿಂದ ಗೆಲುವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದರು. ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್  ವಿರುದ್ಧ ೧೨ ರನ್ ಗಳಿಗೆ ೪ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನವರು
ಅಹರ್ಬಾಲ್

thumb|ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತ

**ಅಹರ್ಬಾಲ್** ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳ ಸಾಕಷ್ಟು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿದ್ದು ಪರ್ಯಟನೆ, ಚಾರಣ, ವ್ಲಾಗಿಂಗ್, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಫರ್ ಮರದ ಕಾಡುಗಳು, ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪಕ್ಕದ ಪರ್ವತಗಳ ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸುವ ನೋಟದ ಕಾರಣ ಈ ಜಲಪಾತವು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ನಯಾಗರಾ ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

## ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತ 
center|thumb|253x253px| ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತ
ಇಲ್ಲಿ ವೇಶು ಹೊಳೆಯು ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಗಳ ಕಿರಿದಾದ ಕಮರಿಯ ಮೂಲಕ 25 ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ೭ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಬೀಳುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣ ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ನಯಾಗರಾ ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ,  ನೀರಿನ ಪರಿಮಾಣವು 100 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ತಾರಸಿಗಳಿಗೆ ಬೇಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಜಾರಿಬೀಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬೇಕು.

## ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಸಾಹಸ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವೇಶು ನದಿಯನ್ನು ಟ್ರೌಟ್ ಮೀನಿನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅಹರ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕುಂಗ್‍ವತನ್‍ನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ವೇಶು ಹೊಳೆಯ ಮೂಲವಾದ, ಎತ್ತರದ ಕೋಸರ್ನಾಗ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಚಾರಣದ ಅರ್ಧದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಸೇರಿವೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Huts in Aharbal.jpg|ಅಹರ್ಬಾಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಗುಡಿಸಲು
ಚಿತ್ರ:Aharbal River.jpg|ಅಹರ್ಬಾಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನದಿ
ಚಿತ್ರ:Aharbal.jpg|ಅಹರ್ಬಾಲ್
ಚಿತ್ರ:Aharbal Falls (139323901).jpeg|ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತ
ಚಿತ್ರ:Waterfall of Aharbal.JPG|ಅಹರ್ಬಾಲ್ ಜಲಪಾತ
ಚಿತ್ರ:Aharbal Falls (139323901).jpeg|ಅಹರ್ಬಾಲ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಸೆಸ್ (ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆ)

**ಸೆಸ್** ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು **ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆ** ಅಥವಾ **ಉಪಕರ** ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸೆಸ್ ಎನ್ನುವುದು ಮೂಲ ತೆರಿಗೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸೆಸ್ ಅನ್ನು ನೇರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೆಸ್ ಎಂಬುದು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಆಯಾ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.

## ಉದ್ದೇಶಗಳು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಬೇಕಾದಾಗ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾವುದೋ ಯೋಜನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೆಸ್ ವಿಧಿಸಬಹುದು. ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿಗೆ, ನದಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ, ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಮುಂತಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೆಸ್ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸೆಸ್'ಗಳು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದಾಗಿದ್ದು ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೊತ್ತವು ಸಂಗ್ರಹವಾದ ನಂತರ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೆಸ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಎಲ್ಲಾ ಸೆಸ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ, ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯ ಒಂದಿಷ್ಟು ಶೇಕಡಾ ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆದಾತನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸೆಸ್ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಕು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೂಲತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಸೇವೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

## ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆ (ಸೆಸ್) ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು
ಸೆಸ್ ಎಂಬುದು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ, ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‍ಟಿ), ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆಗಳಂತೆ ಸೆಸ್ ಕೂಡ Consolidated Fund of India (CFI)ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾದರೂ ಸೆಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆಯು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆ ಮೊತ್ತವು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಸೆಸ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರಗಳ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಭಾದ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಸೆಸ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸರಳವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

## ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸೆಸ್'ಗಳು
*ಶಿಕ್ಷಣ ಸೆಸ್: ಬಡವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
*ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೆಸ್: ೨೦೧೮ ರ ಬಜೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶ.
*ಸ್ವಚ್ಚಭಾರತ ಸೆಸ್: ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ೦.೫% ಸೆಸ್ ಅನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.
*ಕೃಷಿಕಲ್ಯಾಣ ಸೆಸ್: ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾದ ೦.೫% ಸೆಸ್.
*ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಸೆಸ್: ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ೨೦೧೬ರ ಬಜೆಟ್ಟಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಸೆಸ್. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಹೊರಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಗಳು
*Definition of 'Consolidated Fund', ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್

ವರ್ಗ:ಹಣಕಾಸು
ವರ್ಗ:ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

## ಸಾಹಿತ್ಯಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಈವರೆಗಿನ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು 2017ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ₹25,000 ನಗದು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಬರೆಯುವ ಮಹಿಳೆಯ ಪುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ ಶಾಲು, ಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಐವರು ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ₹50,000 ನಗದು, ಫಲಕ, ಶಾಲು ಹಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಮಕ ಕಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಗಮಕಿಗಳಿಗೂ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ

**ಡಾ. ಟಿ. ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ** (ಹುಟ್ಟು: ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, ೧೯೫೪), **ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ** () ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜನಪದ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿ, ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ೨೦೧೬ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ *ಜೀಶಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ* ನೀಡಿದೆ.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ - ವೃತ್ತಿ 
ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ, ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸೀತಾಪುರ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ. ಹುಟ್ಟುಹೆಸರು ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ. ಗರಡಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಳಗುತ್ತಲೇ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆಂದು ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಬಂದ ಮೊದಲ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 

ಜೀಶಂಪ, ಪಿ. ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಮುಂತಾದವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಜಾನಪದದ ಸೇವೆಗೆ ನಿಂತ ಅವರು ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು.   

## ಲೇಖಕಿಯಾಗಿ 
ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧೀ ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗುರುತಾಗುವಂಥವು. *ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಿನ ಜನಪದ ಕಥನಗೀತೆಗಳು* ಕೃತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾನಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿವೆ. 

;ವಿಮರ್ಶೆ
* *ನೋ*
;ಕಾವ್ಯ
* *ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಿನ ಜನಪದ ಕಥನಗೀತೆಗಳು*
* *ಎದೆ ಕದವ ತಟ್ಟಲೇ* 
* *ಹಕ್ಕಿ ಹಾರ್ಯಾವೆ ಗಿಡದಾಗ*
;ನಾಟಕ
* *ಒಗಟನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ*
* *ತಬ್ಬಿಬ್ಬು*
* *ಬೆಳಗು ಬೆರಗು*
;ಸಂಶೋಧನೆ
* *ಶೋಧ*
* *ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ*
* *ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಪದ ಲಾವಣಿಗಳು*
* *ಕನ್ನಡ ಸಮಗ್ರ ಗಾದೆಗಳು (ಸಂ. 3 & 4)
* *ಐದು ಜಾನಪದ ಪ್ರಬಂಧಗಳು*
* *ಜನಪದ ಒಕ್ಕಲು*
* *ಕಲ್ಯಾಣವೆನ್ನಿ ಜನರೆಲ್ಲ*
* *ಜಾನಪದ ಹಟ್ಟಿ*
;ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
* *ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ* 
* *ಜಾನಪದ ಹಬ್ಬ*
* *ಜಾನಪದ ತರಂಗ*
;ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ
* *ದಿಟ್ಟ ಸಾಧಕ*
ಮುಂತಾದವು

## ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು 
* ೨೦೧೭ - ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ೬ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ  
* ೨೦೧೬ - *ಜೀಶಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' - ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ 
* ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಮುದ್ದುಮಾದಪ್ಪ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ಜಾನಪದ ಲೋಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಸಾವು
ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ರಂದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರಿಗೆ ೭೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.

## ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಜಾನಪದ
* ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕ
* ದೇ. ಜವರೇಗೌಡ
* ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ
* ಪ್ರೀತಿ ಶುಭಚಂದ್ರ
* ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನಾಪುರ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗ:ಕರ್ಣಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೫೪ ಜನನ
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋ ಗೌರವ

ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವವಿದು. ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಹಿರಿಯ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಫೆಲೋ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮೊದಲ ಫೆಲೋ ಗೌರವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಸರ್ವೇಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರಿಗೆ 1968ರಲ್ಲಿ ಸಂದಿತು. ಇದರ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ಲೇಖಕರಿಗೆ **ಗೌರವ ಫೆಲೋಶಿಪ್**, ಏಷ್ಯಾದ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ **ಆನಂದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್** (ಈಗ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ), ಸಾರ್ಕ್ ದೇಶಗಳ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ **ಪ್ರೇಮ್‌ಚಂದ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್**ಗಳನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ

**ಬಡುವಂಡ್ರ ಪೂವಯ್ಯ ಆಶಾಕುಮಾರಿ** () (ಜನನ: ೧೯೭೦), ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖಕಿ. ವರ್ತಮಾನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಐತಿಹ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡುವ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಮಹಿಳಾವಾದದ ಒಳದನಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ 
ಆಶಾಕುಮಾರಿ, ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬಡುವಂಡ್ರ ಪೂವಯ್ಯ ಮತ್ತು ಸೀತಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ೧೯೭೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩ರಂದು ಹುಟ್ಟಿದರು.
 ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಆಶಾಕುಮಾರಿ.]]

## ಕೃತಿಗಳು 
* *ಮಹಿಳಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ* (೨೦೦೩)
* *ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು?* (೨೦೦೩)
* *ಹೊನ್ನ ಹೊಂಗೆ* (೨೦೦೪)
* *ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು* (೨೦೦೪)
* *ನಂಬಿಕೆಗಳು* (೨೦೦೪)
* *ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ* (೨೦೦೪)
* *ಸ್ಪಂದನ* (೨೦೦೫)
* *ಕಾಸ್ತಾಳಿ* (೨೦೦೫)
* *ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ* (೨೦೦೬)
* *ಸುವರ್ಣ ಚೇತನ: ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ* (೨೦೦೭)
* *ಕೊಡಗಿನ ಗೌರಮ್ಮ* (೨೦೦೭)
* *ಜಿ. ಎಸ್. ಭಟ್* (೨೦೦೭)
* *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ* (೨೦೧೧)
* *ತೀ. ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ* (೨೦೧೩)
* *ಹೊಳವು* (೨೦೧೬)

ಕೊಡಗಿನ ಜಾನಪದ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಶಾಕುಮಾರಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳನಾಮ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯುಳ್ಳ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* *ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು*
* *ಬೇಡರ ಕುಣಿತ*
* *ಕೃಷಿ ಆಚಾರಣೆಗಳು*
* *ಆಡು ಸೋಗೆ* 
ಮುಂತಾದವು.

## ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು
ವರ್ಗ:ಕೊಡವರು
ವರ್ಗ:೧೯೭೦ ಜನನ
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು
ರಾಸ್ಪುಟಿನ್

thumb

**ರಾಸ್ಪುಟಿನ್** (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ.

ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ.

ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ.

1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* 
* 
* 

ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ

**ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ**, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪರಿಚಿತ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಲೇ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಸತೀಶರು, ಹಲವಾರು ಕವನಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಕವನಗಳನ್ನು ವಾಚಿಸಿರುವ ಸತೀಶ್ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

## ಜೀವನ - ಶಿಕ್ಷಣ 
ಮಂಡ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಗಲ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಮಂಚಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸತೀಶ್ ಅವರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರ. ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು, ಯುವಬರಹಗಾರರ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಂದಿಸುವಿಕೆಗೆ ಗುರುತಾಗಿದ್ದಾರೆ.

## ಕೃತಿಗಳು 
### ಕವನಸಂಕಲನಗಳು 
* *ಜೀವನ್ಮುಖಿ* 
* ಕುವೆಂಪು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಜಿ. ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು - ಅರಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಎಸ್. ಕೆ. ಕರೀಂಖಾನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನಾಪುರ

**ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನಾಪುರ** () (ಹುಟ್ಟು: ೧೯೭೨), ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕಿ, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞೆ, ಸಂಶೋಧಕಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದೆ. ಜಾನಪದ ಕುರಿತ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದ ಇವರು ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಹಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 
ಡಾ. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಬರೆದು, ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಹಾಡಿದ *’ಕೊರೊನ ಬಂದೈತೆ ಜೋಪಾನ’* ಎಂಬ ಜನಪದ ಶೈಲಿಯ ಜಾಗೃತಿಗೀತೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು. 

## ಜೀವನ - ಶಿಕ್ಷಣ 
ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ಮಲ್ಲಿನಾಥಪುರದಲ್ಲಿ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆಕಾಶವಾಣಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಪ್ರೇಮನಾಥ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರ ಪತಿ. 

## ಕೃತಿಗಳು/ಲೇಖನಗಳು 
ಜಾನಪದ ಬೋಧನೆಯನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಡಾ. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು, ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* *ಜಾನಪದ ಜೀರುಂಡೆ*
* *ಭಾವ ಬಿಂದಿಗೆ* (ಕವನಸಂಕಲನ)
* *ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಬಂಧ - ಸಂಬಂಧ* 
* *ಚೆಂಗಾಳ್ವ ಸಿರಿ*
* *ಗೊಂಡರ ರಾಮಾಯಣ: ಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ* 
* *ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಸಂವೇದನೆ* 
* *ಮೈಸೂರು ಜಾನಪದ ದಸರ - ೨೦೧೭* 

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
* ೨೦೨೨ - 'ಡಾ. ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'
* ೨೦೨೫ - 'ಅಕ್ಷರದವ್ವ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲಾವಿದೆ
ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ

**ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ** (ಹುಟ್ಟು: ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೫೭), ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ. ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆ, ಜನಪದಗೀತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಹಾಡುವಿಕೆಗೆ ಲತಾ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಂಸಲೇಖ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಇವರು, *ಅರುಣೋದಯ* ಚಿತ್ರದ *‛ಆ ಅರುಣೋದಯ ಚಂದ’* ಹಾಡಿಗೆ ೧೯೯೯-೨೦೦೦ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ 
ಲತಾ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಮಿತ್ರಾನಂದ ಕುಮಾರ್, ತಾಯಿ ಶಾರದ. 

ಲತಾ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಂಸಲೇಖ ಅವರನ್ನು. ಇವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.

## ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ 
ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಲತಾ ಅವರು, ಹಂಸಲೇಖ ಅವರ ಅಣ್ಣ ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ‛ಗಾನಶಾರದ ಆರ್ಕೆಸ್ತ್ರಾ’ ತಂಡದಲ್ಲಿನ ಗಾಯಕಿಯಾದರು.  ಬಳಿಕ ಹಂಸಲೇಖ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಪ್ರೇಮಲೋಕ ಚಿತ್ರದ *‛ನೋಡಮ್ಮ ಹುಡುಗಿ ಕೇಳಮ್ಮ ಸರಿಯಾಗಿ’* ಹಾಡನ್ನು ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದರು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಯಶಸ್ವೀ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಲತಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ಮನೋ, ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ, ಬಿ. ಆರ್. ಛಾಯಾ, ಮಂಜುಳಾ ಗುರುರಾಜ್, ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಮುಂತಾದ ಗಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಲತಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
* ೧೯೯೯-೨೦೦೦ – ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ೨೦೧೭ - ರಾಘವೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರವಾಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ *ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

## ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡುಗಳು 
* *ನೋಡಮ್ಮ ಹುಡುಗಿ ಕೇಳಮ್ಮ ಸರಿಯಾಗಿ (ಪ್ರೇಮಲೋಕ)
* *ಹಸಿರುಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳೇ* (ಅವನೇ ನನ್ನ ಗಂಡ)
* *ಕಾವೇರಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರಿಗೆ* (ಚೈತ್ರದ ಪ್ರೇಮಾಂಜಲಿ)
* *ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿ ರಂಗಿದೆ* (ಅಂಜದ ಗಂಡು)
* *ಮಾವಿನಮರವೇ ಮಾವಿನಮರವೇ ನನ್ನ ಮರೆತೆಯ* (ಬಾಳೊಂದು ಭಾವಗೀತೆ)
* *ಸಾರು ಸಾರು ಮಿಲ್ಟ್ರಿ ಸಾರು* (ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ)
* *ಹೂವಮ್ಮ ಹೂವಮ್ಮ ನಿನ್ನ ಮನಸು ಹೂವಮ್ಮ (ಮೋಜುಗಾರ ಸೊಗಸುಗಾರ)
* *ಕಾಲೇಜಿಗೂ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್* (ಜೂಟ್)
* *ಮನಸೆಲ್ಲಾ ನೀನೇ* (ಮನಸೆಲ್ಲಾ ನೀನೇ)
ಮುಂತಾದವು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ಸುಲೋಚನಾ (ಗಾಯಕಿ)

**ಸುಲೋಚನಾ** () (೧೯೫೦-೨೦೦೯), ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಸರಾದ ಕನ್ನಡದ ಗಾಯಕಿ. 'ಎಲ್ಲಿ ಜಾರಿತೋ ಮನವು', 'ಅತ್ತಿತ್ತ ನೋಡದಿರು' ಮುಂತಾದವು ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾವಗೀತೆಗಳಾದರೆ, 'ನೇಸರ ನೋಡು', 'ಇದು ರಾಮಮಂದಿರ', 'ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿ ಕಂಡೆ' ಮುಂತಾದವು ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ 
ಸುಲೋಚನಾ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಗೀತದ ಮನೆತನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಪದ್ಮಾವತಮ್ಮ ಸಹ ಹಾಡುಗಾತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಿ. ಅಶ್ವತ್ ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಈ ಹಾಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಮುಂದೆ ರಾಜನ್ ನಾಗೇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಮುಂತಾದವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ರಾಜಕುಮಾರ್ ಮುಂತಾದವರೊಡನೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸುಲೋಚನಾ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. 

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 
* ೧೯೯೬-೬೭: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಾಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'

## ನಿಧನ 
ಕಿಡ್ನಿ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಸುಲೋಚನಾ, ೨೦೦೯ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೫೯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.

## ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳು 
;ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು
* *ನೇಸರ ನೋಡು ನೇಸರ ನೋಡು* (ಕಾಕನ ಕೋಟೆ)
* *ಶರಣಾಗಿ ಬಂದಿರುವೆ ಶಿವಶಂಕರ* (ಬೆಕ್ಕಿನ ಕಣ್ಣು)
* *ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಬಾರಿ ಕಂಡೆ* (ಹಾಲು ಜೇನು)
* *ಇದು ರಾಮಮಂದಿರ ನೀ ರಾಮಚಂದಿರ* (ರವಿಚಂದ್ರ)
* *ಒಂದು ಮಾತು ನಂಗ್ ಗೊತ್ತು* (ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು)
* *ನೀನಾಡದ ಮಾತು ಮಾತಲ್ಲ* 
ಮುಂತಾದವು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ

**ಕುಪ್ನಳ್ಳಿ ಎಂ. ಬೈರಪ್ಪ** (), ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಕವಿ, ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ. ಗದ್ಯ, ಪದ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 'ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ'ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ನೀಡುವ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರವಾದ *‛ಮಹರ್ಷಿ ಬಾದರಾಯಣ ವ್ಯಾಸ ಸಮ್ಮಾನ’*ಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

## ಕೃತಿಗಳು 
ಭೈರಪ್ಪ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ. ಈವರೆಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಅವರು ಹಲವಾರು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* *ಕರ್ಣರಸಾಯನ*
* *ಅಂತರಗಂಗವ್ವ*
* *ಹರಿಹರನ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಂವೇದನೆ* 
* *ಬಸವ ಸಿನಿಮಾ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮಾ*
* *ಬೌದ್ಧಯಾನಿ ಚಾಮುಂಡಿ*
* *ಜನಮುಖಿ: ಪ್ರೊ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಕೃತಿಶೋಧ*
* *ಕತ್ತಲನಾಡಿನ ಬೆಳಕಿನ ಹಾಡು*
* *ಮೈಸೂರು-ಚಾಮರಾಜನಗರ ತತ್ತ್ವಪದಗಳು*
* *ಬುದ್ಧನಗೆಯ ತಾಯಿನದಿ*
* *ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿವೇಚನೆ* 
* *ಸಮತಾ ಪಂಜು: ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರ ಜೀವನಕ್ರಾಂತಿ ದರ್ಶನದ ಲೇಖನಗಳು* (ಸಂಪಾದನೆ, ಪಿ. ಎನ್. ಹೇಮಲತಾ ಅವರೊಡನೆ)
ಮುಂತಾದವು.

## ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು 
* ೨೦೧೯ - ಮಹರ್ಷಿ ಬಾದರಾಯಣ ವ್ಯಾಸ ಸಮ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ಪ್ರೊ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಬಹುಮಾನ
* ಹಾ. ಮಾ. ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ಲೋಹಿಯಾ ಸಮತಾ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ೨೦೧೯ - ಚೈತನ್ಯ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* ೨೦೧೯ - ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಯುವ ಸಾಧಕ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ೨೦೨೧ - ಯುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಣ್ಮಣಿ ಕಸಾಪ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು
ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು

**ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು**, ಹಿಂದೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತರೆ. ದೇಶಸ್ಥ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ದೇಶ (ದೇಶ), ಸ್ಥ (ನಿವಾಸಿ) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ "ದೇಶಸ್ಥೀಯರು". ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗಳ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ "ದೇಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ - ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೂಲ ಮನೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ
ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಉಪನಾಮಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು
ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪಂಗಡಗಳು
ಹಿರೇಮಗಳೂರು ಕಣ್ಣನ್

**ಹಿರೇಮಗಳೂರ್ ಕಣ್ಣನ್**, ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕರು. ಹಿರೆಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋದಂಡ ಕಲ್ಯಾಣರಾಮನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದೇವತಾರ್ಚನೆ, ಪೂಜೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಕಣ್ಣನ್ ರವರ ಪರಿವಾರ
ತಂದೆ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ, ಒಬ್ಬ ಸಂಸ್ಕೃತಬಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕ. ಅವರಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಮಾಡಿ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಲು ಆಶಿಸಿದರು. ನಿತ್ಯವೂ ಹನುಮ ಸಮೇತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮ, ಲಕ್ಷಣ, ಸೀತಾಮಾತೆಯರಿಗಿಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೋದಂಡರಾಮದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ, ಅಲಂಕಾರ, ಮಂಗಳಾರತಿ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂಎಲ್ಲ ಸೇವೆಗಳೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಕನ್ನಡದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

## ಕಣ್ಣನ್ ರವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು
* 'ನಮ್ ರೇಡಿಯೋ' ಎನ್ನುವ ಎಫ಼್.ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋಸ್ಟೇಷನ್ ನಲ್ಲಿ 'ಕಾಫಿ ವಿತ್ ಕಣ್ಣನ್' ಎನ್ನುವ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
* 'ನುಡಿಪೂಜೆ', 
* 'ಕಣ್ಣನ್ ನೋಟ', 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು
* Kannan On Air: At 65, this Kannada priest has gone from the temple to RJ-town, and he's a rockstar already, 7 nov, 2017
* priests-trained-for-offering-puja-in-kannada
* [ https://www.youtube.com/watch?v=JD0FS7YJGgg Hiremagaluru Kannan about Kannada html]
* hiremagaluru-kannan-applauds-tirtha-yatras-initiative
* Hitavachana html 'ಹಿತವಚನ ಯೂಟ್ಯೂಬ್'
* Muddurama,html, ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳು 
* he's a rockstar already, Aditya M.L, 07th November 2017
* ಕನ್ನಡದ ಜತೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಂತ್ರಘೋಷ

ವರ್ಗ : ಅರ್ಚಕರು
ಭರತ್ ಬೋಪಣ್ಣ

**ಭರತ್ ಬೋಪಣ್ಣ** (ಜನನ: ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೨) ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಭಾರತೀಯ ರೂಪದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. ಇವರು ಸ್ಪರ್ಶ ರೇಖಾ ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ‘ಡೆಮೊ ಪೀಸ್’ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ವುಡ್ ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.
## ಜನನ
ಭರತ್ ರವರು ಜನಿಸಿದ್ದು ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೨ ರಂದು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

## ವೃತ್ತಿಜೀವನ
### ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು
ಅವರ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಲಿಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೀಲ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಮಿನಾಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಿಪಿಒ ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಕ್ಯಾಪ್‌ಜೆಮಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೈಬರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಅನಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
### ೨೦೧೬ ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ
೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಭರತ್ ಇವರು ಕಿರುತೆರೆಗೆ "ರಾಜವರ್ಧನ" ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಧಾರಿಸಿ, ನವೀನ್ ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾ ಮೀಡಿಯಾ ವರ್ಕ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಾಹುಬಲಿ: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿ 2: ದಿ ಕನ್‌ಕ್ಲೂಷನ್, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಪೌರಾಣಿಕ ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಧಾ ರಮಣ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.ಜೀ ಟಿವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಂಟು ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿ "ಲಕ್ಕಿ" ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಸ್ಟಾರ್ ಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ "ಜ್ಯೋತಿ" ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು "ರಾಕಿ" ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೀ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ "ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಡ್ಯಾನ್ಸ್" ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ಪರ್ಶ ರೇಖಾ ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ "ಡೆಮೊ ಪೀಸ್"  ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಸ್ಯಾಂಡಲ್ವುಡ್ ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.

## ನಟಿಸಿದ ಸಿನಿಮಾಗಳು
## ದೂರದರ್ಶನ
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು
ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು
ಆಮ್ಲತಾ ನಿಯಂತ್ರಕ

right|thumb|250x250px| ನೀರಿಲ್ಲದ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ
**ಆಮ್ಲತಾ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು** ಅಥವಾ **ಪಿಹೆಚ್ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಪದಾರ್ಥಗಳು**, ಪಿಹೆಚ್ (ಆಮ್ಲೀಯತೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷಾರತೆ) ಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಆಹಾರ ಸಂಯೋಜನೀಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಕಾರ್ಬನಿಕ ಅಥವಾ ಖನಿಜಾಮ್ಲಗಳು, ಕ್ಷಾರಗಳು, ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸೋಡಿಯಂ ಲವಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ಸೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಬೆಂಜ಼ೋಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಪಿಯೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲ. ಆಮ್ಲತಾ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಇ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇ260 (ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ), ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ "ಆಹಾರಾಮ್ಲ" ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಮ್ಲತಾ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳು ಆಸಿಡ್ಯೂಲೆಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹುಳಿ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಉದ್ದೇಶ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಪೂರಕ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿರಬಹುದು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಸಂಯೋಜನೀಯಗಳು
ಪಪ್ರಿಕಾ

thumb

**ಪಪ್ರಿಕಾ** ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ. ಪಪ್ರಿಕಾಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೆಳು ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಪಪ್ರಿಕಾವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳವನ್ನು ಬರಿಸಲು ಪಪ್ರಿಕಾವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಪ್ರಿಕಾ ಸೌಮ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾರವಾಗಿ ಇರಬಹುದು - ಪರಿಮಳವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ - ಆದರೆ ಬೆಳೆಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಿಹಿ ವಿಧವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ಪಪ್ರಿಕಾವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ನ, ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಹಾಗೂ ಗೂಲಾಶ್‍ನಂತಹ ಸೂಪ್ಗಳನ್ನು ರುಚಿಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಬರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಚೋರಿಜೊದಂತಹ ಸಾಸೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ, ಪಪ್ರಿಕಾವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಚ್ಚಾ ಆಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಪುಡಿಗಳು
ಮುಕೇಶ್ ಬನ್ಸಾಲ್

**ಮುಕೇಶ್ ಬನ್ಸಾಲ್** ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ  ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಫ್ಯಾಶನ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಯೂರ್.ಫಿಟ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು  ೪೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೪೦ ಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಸಹಾ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.

## ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ 
ಬನ್ಸಾಲ್ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ಡಿಯೋಲಾಯ್ಟ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.  ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಡಾಟ್ಕಾಮ್ ಉತ್ಕರ್ಷದಿಂದ ಅವರು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು..  ಅವರು ಸ್ನೇಹಿತರೊಡನೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಜಾಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಬನ್ಸಾಲ್ ಇವಾಂಟೆಡ್, ಸೆಂಟ್ರಾಟಾ, ನೆಕ್ಸ್‌ಟ್ಯಾಗ್, ನ್ಯೂ ಸ್ಕೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.  ಈ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

## ವೃತ್ತಿ 
### ಮಿಂತ್ರಾ 
ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬನ್ಸಾಲ್ ಅವರ ಅನುಭವವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಅಶುತೋಷ್ ಲೊವಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ವಿನೀತ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಮಿಂತ್ರಾ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದ ಉಡುಗೊರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.   ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ $ ೩೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿದೆ. ಬನ್ಸಾಲ್ ಮಿಂತ್ರಾ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

### ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ 
ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮುಖೇಶ್ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ವ್ಯವಹಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಕೇಶ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರತಿಭಾ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ೫ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ  ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.

### ಕ್ಯೂರ್.ಫಿಟ್ 
ಮುಕೇಶ್  ಅವರು ಕ್ಯೂರ್.ಫಿಟ್ ಅನ್ನು ಅಂಕಿತ್ ನಾಗೋರಿಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ಯೂರ್.ಫಿಟ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ೧೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೯ ರಂದು, ಕ್ಯೂರ್.ಫಿಟ್ ತನ್ನ ಕ್ರೀಡಾ ಉಡುಪು ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಲ್ಟ್-ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಕಲ್ಟ್-ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್  ಜಿಮ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

### ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ 
ಮುಕೇಶ್ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಆಟಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಲಾಭರಹಿತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ

right|thumb| ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆಯ ತುಂಡು. ಕುದಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತಿಳಿಯಾದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ

**ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ**ಯು ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತಾಳೆಮರಗಳ ಹಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯದ ಭಾಗ (ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳು) ದಿಂದ ಪಡೆದ ತಿನ್ನಲರ್ಹ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಎಣ್ಣೆ. ಈ ತೈಲವನ್ನು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ ತೈಲ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಜಾಗತಿಕ ತೈಲಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳ ಎಣ್ಣೆಯು ಸುಮಾರು 33% ನಷ್ಟು ರೂಪಿಸಿತ್ತು.

ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಸರ ಗುಂಪುಗಳು ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ; ತೈಲ-ತಾಳೆ ಏಕಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
thumb|300x300px| ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತಾಳೆಮರಗಳು (*ಎಲೇಸ್ ಗಿನೀನ್ಸಿಸ್*)
thumb| ಮರದ ಮೇಲೆ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತಾಳೆ ಹಣ್ಣುಗಳು
ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರಣಗೊಂಡ ಗುಣದ ಕಾರಣ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಘನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಘನ ಕೊಬ್ಬು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾದ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಅಗ್ಗದ ಬದಲಿ ವಸ್ತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೇಸ್ಟ್ರಿ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೇಕ್ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು
ಚಿರತಗುಂಡು

**ಚಿರತಗುಂಡು** - ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಚಿರತಗುಂಡು. ಇದರ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು "ಚಿರತೆಗುಂಡು" ಅದು ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿರತಗುಂಡು ಆಯಿತು.  ಇಲ್ಲಿಯ 'ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನ'ವು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. 2020 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 3,635 ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1845 ಮತ್ತು 1790.

ಇಲ್ಲಿ ಶೇಂಗಾ, ಹತ್ತಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಜೋಳ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

## ಭೂಗೋಳ 
ಚಿರತಗುಂಡು ಗ್ರಾಮವು ಉಪ-ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಕೂಡ್ಲಿಗಿಯಿಂದ 42 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಹೊಸಪೇಟೆಯಿಂದ 86.9 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 2020 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮದ ಒಟ್ಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 12.5 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್.  14°43 ರೇಖಾಂಶ ಮತ್ತು  76°36’ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 533 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಿರತಗುಂಡುವಿಗೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.
thumb|ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನ

; ಚಿರತಗುಂಡು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಇತರೆ ಗ್ರಾಮಗಳು

* ಜಿ ಬಿ ಹಟ್ಟಿ
* ಕೊಂಬಿಹಳ್ಳಿ 

## ಶಿಕ್ಷಣ 
ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. 

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ -

* ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಐಟಿಎ ಕಾಲೇಜು ಮೊಳಕಲ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿವೆ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಸಂಡೂರುನಲ್ಲಿದೆ.

## ಆಹಾರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ 
ರಾಗಿ ಮುದ್ದೆ, ಜೋಳದ ಮುದ್ದೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನ ಇಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ, ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಇತರೆ 
ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ-ನೀರು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. 10 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಇಲ್ಲ. 10 ಕಿ.ಮೀ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇದೆ. ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರ, ಆಶಾ, ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಸತ್ತೂ

**ಸತ್ತೂ** ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಿಟ್ಟು. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೇಪಾಳ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟ್ಟಿದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಣ ಪುಡಿಯನ್ನು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸತ್ತೂಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ತೆಲಂಗಾಣದ ಬತುಕಮ್ಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಪಾನೀಯವಾಗಿ.

ಸತ್ತೂ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ಗುರುಗಳು ಸತ್ತೂವನ್ನು ಈಗ ಸೂಪರ್‌ಫುಡ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸತ್ತೂ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಮತ್ತು ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

## ಉಪಯೋಗಗಳು 
[thumb|200x200px| [ಲಿಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತೂ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ.]]
ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಶಾಖದ ಅಲೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ಉಪ್ಪುಖಾರದ ಪಾನೀಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಂಜಿ ಅಥವಾ ಮೃದುವಾದ ಕಣಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸತ್ತೂವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹಣ್ಣಿನ ಚೂರುಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಖಾರದ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ನಿಂಬೆ ರಸ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಸತ್ತೂವನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು. ಇದು ಪರಾಠಾಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಹೂರಣವಾಗಿದೆ. ಸತ್ತೂವಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಹಾರಿ ಆಹಾರ "ಲಿಟ್ಟಿ" ಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಘಟಕಾಂಶಗಳು 
ಧಾನ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಿಧಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾರ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಡಲೆ ಬೇಳೆಯನ್ನು ಒಣವಾಗಿ ಹುರಿದು ಸತ್ತೂವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ, ಸತ್ತೂ ಅಥವಾ ಚತುವಾವನ್ನು ಗೋಡಂಬಿ, ಬಾದಾಮಿ, ರಾಗಿ, ಬಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಡಲೆಹಿಟ್ಟನ್ನು ಒಣವಾಗಿ ಹುರಿದು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಯವಾದ ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ರುಬ್ಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ತೂ ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಜರಡಿ ಹಿಡಿದು ನಂತರ ನಯವಾದ ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
 

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* Manufacturing of sattu 

ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ
ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ

ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ **ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ** () ಭಾರತದ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್. ಈ ಕ್ಲಬ್ ಭಾರತದ ಸುಪರ್ ಲೀಗಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೩‌ ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಲಬ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ೨೨ ದಿನಾಂಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೀಸನ್ ಐ-ಲೀಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರ ರಚನೆಯಿಂದ ಇವತ್ತಿಗೂ ಎರಡು ಐ-ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಹಾಗೂ, ಎರಡು ಫೆಡರೆಷನ್ ಕಪ್, ಒಂದು ಭಾರತದ ಸುಪರ್ ಲೀಗ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸುಪರ್ ಕಪ್ ಗೆದ್ದಿದೆ.

೨೦೧೮–೧೯ ಭಾರತದ ಸುಪರ್ ಲೀಗಿನಲ್ಲಿ ಅವ್ರು, ಎಫ್ ಸಿ ಗೊವಾವನ್ನು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಮೊದಲನೇಯ ಐ ಎಸ್ ಎಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಪಂದ್ಯದ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ನಂತರ, ಬೆಂಗಳೂರು ೧–೦ ಸ್ಕೊರಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.

ಈ ಕ್ಲಬ್ಬಿನ ಕಾರ್ಯ, ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಜಿ ಎಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಜ್ಜನ್ ಜಿಂದಾಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಡದ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಅಧೋನಿಕಾ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ ಭಾರತದ ಕಾಲು ಚೆಂಡು ಆಟದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದರು. 
ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕ್ಲಬ್ 'ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ಲೂಸ್' ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕ್ಲಬ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಕ್ಲಬ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್ ರೇಂಜರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

## ಬಿರುದುಗಳು
### ಭೂಖಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆ
* **ಎ ಎಫ್ ಸಿ ಕಪ್ಪು**
 ರನ್ನರ್ಸ್ಅಪ್ (೧): ೨೦೧೬ 

### ಗೃಹಬಳಕೆಯ
 win in  2017]]
#### ಲೀಗುಗಳು
***ಭಾರತದ‌ ಸುಪರ್ ಲೀಗ್**
**ವಿಜೇತರು** (೧): ೨೦೧೮-೧೯

ರನ್ನರ್ಸ್ಅಪ್ (೧): ೨೦೧೭-೧೮
***ಐ-ಲೀಗ್**
**ವಿಜೇತರು** (೨): ೨೦೧೩-೧೪, ೨೦೧೫-೧೬

ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ (೧): ೨೦೧೪-೧೫

#### ಕಪ್ ಗಳು 
*** ಫೆಡರೆಷನ್ ಕಪ್ **
 **ವಿಜೇತರು** (೨): ೨೦೧೪-೧೫, ೨೦೧೬-೧೭

***ಭಾರತದ ಸುಪರ್ ಕಪ್**
 **ವಿಜೇತರು** (೧): ೨೦೧೮ 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು

**ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು** ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯುಗಳ ವಿಲೀನದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿಲೀನದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಜುಲೈ 2019 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2019 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 26 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಾದ್ರಾ, ನಗರ ಹವೇಲಿ, ದಮನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯು ದ್ವೀಪ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ವೆಲ್ಹಾ ಗೋವಾದ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅವು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ರಾಜಧಾನಿ ದಮನ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವಾಸ್ಸಾ ದೊಡ್ಡ ನಗರ.

## ಉಲ್ಲೇಗಳು