ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆಯು ೦.೦೫೦ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ (೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ೨೦೨೨ ರ ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ).

]]

**ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು** (ಎಚ್‌ಡಿಐ)   ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಯುಎನ್‌ಡಿಪಿ), ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೩ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶದ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಳತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು, ಮಾನವನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.  ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ವರ್ಷವನ್ನು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸೀಮಿತ ಅಂಶಗಳು, ವಿತರಣಾ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.  ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಯುಎನ್‌ಡಿಪಿ ತನ್ನ ೨೦೧೦ ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆ-ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಐಎಚ್‌ಡಿಐ) ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ೧೯೯೫ ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಜಿಡಿಐ) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.  ಇತರರು ಪ್ರತಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಅತಿಯಾದ ಸರಳೀಕರಣವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ದೇಶಗಳೊಳಗಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ರಾಡ್ಬೌಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೇಟಾ ಲ್ಯಾಬ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ೧,೬೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಚ್‌ಡಿಐ (ಎಸ್ಎಚ್‌ಡಿಐ) ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.  ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎನ್‌ಡಿಪಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಗ್ರಹಗಳ ಒತ್ತಡ-ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿಐ), ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಸರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

## ಆಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚಕಗಳು
ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದಂತಹ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಮಗಳಿಗಿಂತ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರ ಅಳತೆಯಾಗುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಮೊದಲು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಜೀವನ ಮಟ್ಟಗಳು.  ಪ್ರತಿ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೨೨ ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸೂಚಕಗಳು ಇವಾಗಿವೆ: ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತಾವಧಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಲಾ ಆದಾಯ. ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ೦ ಮತ್ತು ೧ ರ ನಡುವಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂರು ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸರಾಸರಿ - ಅಂದರೆ, ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಉತ್ಪನ್ನದ ಘನ ಮೂಲ - ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿದೆ. ೦.೮೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು, ೦.೭೦೦ ಮತ್ತು ೦.೭೯೯ ರ ನಡುವೆ ಉನ್ನತ, ೦.೫೫೦ ರಿಂದ ೦.೬೯೯ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ೦.೫೫೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಬಳಸುವ ದತ್ತಾಂಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ಯುನೆಸ್ಕೋ), ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಒಇಸಿಡಿ) ನಂತಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.  ಅಪರೂಪವಾಗಿ, ಸೂಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಣೆಯಾದಾಗ, ಕ್ರಾಸ್-ಕಂಟ್ರಿ ರಿಗ್ರೆಷನ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಧಾರಿತ ಡೇಟಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದ ನವೀಕರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಡಿಐ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರದಿಯು ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಎಚ್‌ಡಿಐ ಅನ್ನು ಮರು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

## ಪಟ್ಟಿಗಳು
ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ೧೯೩ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಎಸ್ಎಆರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ರಾಜ್ಯದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಎರಡು ಯುಎನ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ಡಿಪಿಆರ್ ಕೊರಿಯಾ (ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಮೊನಾಕೊ, ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಕೆಲವು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಕುಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಹೋಲಿ ಸೀ (ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಿಟಿ) ಮತ್ತು ನಿಯು ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸದ ಮೂರು ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ೧೯೨ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. 

೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ೧ ರಿಂದ ೬೯ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ" ಎಚ್‌ಡಿಐ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ೭೦ ರಿಂದ ೧೧೫ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದವರನ್ನು "ಉನ್ನತ" ಎಚ್‌ಡಿಐ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ೧೧೬ ರಿಂದ ೧೫೯ ರವರೆಗೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದವರನ್ನು "ಮಧ್ಯಮ" ಎಚ್‌ಡಿಐ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೧೬೦ ರಿಂದ ೧೯೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದವರನ್ನು "ಕಡಿಮೆ" ಎಚ್‌ಡಿಐ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇವು ೨೦೨೨ ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. 

## ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು
ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯು ದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುಎನ್‌ಡಿಪಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳು,  ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎಚ್‌ಡಿಐ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಚ್‌ಡಿಐ ಗುಂಪುಗಳು, ಒಇಸಿಡಿ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಎನ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಒಟ್ಟು ಎಚ್‌ಡಿಐ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ಪುಟ್ ದತ್ತಾಂಶವು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೂಕದ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿದೆ. 

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
* ಪ್ರದೇಶವಾರು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
** ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
** ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
** ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಯುರೋಪಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
** ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
* ಅಸಮಾನತೆ-ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
* ಗ್ರಹಗಳ ಒತ್ತಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ
* UN Human Development Reports

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ