ಕೇಸರಿ

**ಕೇಸರಿ**ಯು () ಒಂದು ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ಇರಿಡೇಸೇಯ ಕ್ರೋಕಸ್ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಹ **ಸ್ಯಾಫ್ರನ್ ಕ್ರೋಕಸ್**  (*ಕ್ರೋಕಸ್ ಸ್ಯಾಟಿವಸ್* ) ಗಿಡದ ಒಂದು ಹೂವು. ಒಂದು *ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್*  ಹೂವು, ಪ್ರತಿ ಶಲಾಕೆಯ ತುದಿಗೆ  ಮೂರು ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.                                  . ಅವುಗಳ ಕಂಠಗಳು—ದಂಟುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಆಥಿತೇಯ ಸಸ್ಯಗಳ-ಕೇಸರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಅವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೇಸರಿಯು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಲೆಬಾಳುವ

ಕೇಸರಿಯ ಕಹಿ ರುಚಿಗೆ  ಹಾಗೂ ಅಯೊಡೊಫಾರ್ಮ್- ಅಥವಾ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಬೀರಲು ಪಿಕ್ರೋಕ್ರೋಸಿನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಫ್ರನಲ್‌ನಂತಹ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, "ಹಳದಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ" ಅರೇಬಿಕ್‌ಗೊಳಿಸಿದ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಶಬ್ಧ  زرپران (*zarparān* )ದಿಂದ ಉಗಮಗೊಂಡಿದೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು  (''za'farān'' ) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ '**  ಕೂಡಾ ಇಟಾಲಿಯನ್ **'  ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ನ ''* ನಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿದೆ.

## ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ 
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೇಸರಿ ಜಾತಿಯ ಹೂ ಬಿಡುವ ಬಳ್ಳಿ (*ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್* ) ಯು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ -ಹೂ ಬಿಡುವ ಧೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದು ಒಂದು ಫಲ ಬಿಡದ ಟ್ರಿಪ್ಲಾಯ್ಡ್ ವಿಧದ, ಬಹುಷ್ಯ ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ನ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುವ *ಕ್ರೋಕಸ್ ಕಾರ್ಟ್ರೈಟಿಯೇನಸ್*  ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೂವುಗಳು ಬಿಟ್ಟನಂತರ ಗಿಡಗಳ ಎತ್ತರಬೆಳೆಯುವುದು ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
 ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ ಮೂರು ಎಳೆಗಳ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಕುಮ ವರ್ಣದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಾರ್ಷಿಕ ವಾಡಿಕೆ ಮಳೆಯು ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತಹ ಹಿಮಪೂ  ಹಿಮದ ವಾತಾವರಣವಿರುವಂತಹ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಇವು ಬೆಳೆಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಸಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ (  ವಾರ್ಷಿಕ) ಮತ್ತು ಸ್ಪೈನ್‌ () ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಕೇಸರಿಯು ತುಂಬಾ ಒಣಗಿದಂತಿರುತ್ತದೆ.
ಕಾಲವೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಟಿಜಿಟಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಕಡು ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.
ಕೂಡಲೇ ಮಳೆಯಾದಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ; *ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ*  ನಿರಂತರ ಮಳೆ ಅಥವಾ ತಂಡಿ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೊಲ, ಇಲಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಡಿ ತೋಡುವಂತೆ, ನಿರಂತರವಾದ ತಂಪು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ವಾತಾವರಣ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ನೆಮಾಟೊಡ್ ಕೀಟಗಳು, ಎಲೆಗಳ ತುಕ್ಕು ಮತ್ತು ನೆಲದೊಳಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಡ್ಡೆಯಂಥ ದಂಟುಗಳು ಬೆಳೆಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಈ ಗಿಡಗಳು ಅಷ್ಟೇನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯದ ಇವು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಖರವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಇಳಿಜಾರು ಮಾಡಿದ ಹೊಲದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ ಗೋಳದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವಂತೆ) ಈ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಗಡ್ಡೆಗಳು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ತುಂಬಾ ಆಳದವರೆಗೆಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ನಾರ್ಥನ್‌ ಹೆಮಿಸ್ಪಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೆಳೆಯ ಆಳ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಯ ವಿಸ್ತಾರ, ಹವಾಗುಣವು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತೀವ್ರತರನಾದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.
ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು ಕೂಡ ತಾಯಿ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಒಳಗೆ ಉತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೇಸರಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. 
ಇಟಲಿಯ ಬೆಳೆಗಾರರು ತುಂಬಾ ಆಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 2–3&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ. ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟುವುದರಿಂದ 8–10&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ಆಳವು ಹೆಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಹೂವು ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗ್ರೀಕ್, ಮೊರೊಕ್ಕಾನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾನಿಶ್‌ ಬೆಳೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.

*ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್*  ಬೆಳೆಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಡಿಯಾಗುವ, ಸಡಿಲವಾದ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ, ನೀರಿನ ಪಸೆಯಿರುವ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ -ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಸೇರಿರುವ ಉತ್ತಮ ಸಾವಯವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. 
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮಡಿಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೂ 20–30&nbsp;ಟನ್‌ ತಿಪ್ಪೆಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆನಂತರ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ತಿಪ್ಪೆಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸದೆ ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. 
ಎಲ್ಲ ಗಿಡಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ.
ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 150 ಹೂವುಗಳು ಒಣಗಿದ ಕೇಸರಿ ಎಳೆಗಳನ್ನು;12 ಗ್ರಾಂ ಒಣಗಿದ ಕೇಸರಿ (72&nbsp;ಗ್ರಾಂ ತಾಜಾ ಬೆಳೆ) ತಯಾರಿಸಲು, 1&nbsp;ಕೆಜಿ ಹೂವುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (0.2 ozಗೆ 1&nbsp;ಎಲ್‌ಬಿನಷ್ಟು ಒಣಗಿದ ಕೇಸರಿ).
ಒಂದು ತಾಜಾ ಹೂವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ  ತಾಜಾ ಕೇಸರಿ ಅಥವಾ  ಒಣಗಿದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

## ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ 
ಕೇಸರಿಯು 150 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷ್ಪೀಭವನವಾಗುವಂತಹ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಭರಿತ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಇದು ಹಲವು ಬಾಷ್ಪೀಭವನವಾಗದಂತಹ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು,
ಆವಿಯಾಗುವವಂತಹ ಎಣ್ಣೆ ಸಫರ್ನಾಲ್‌, ಕೇಸರಿಗೆ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪೈಕ್ರೋಕ್ರೋಸಿನ್‌ಗಿಂತ ಸಫರ್ನಾಲ್‌ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದು, 70% ರಷ್ಟು ಒಣ ಕೇಸರಿಯ ಆವಿಯಾಗುವಂತಹ ಅಂಶವನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಕೇಸರಿಯ ಸುಗಂಧವು 2-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್‌-4,4,6-ಟ್ರಿಮೆಥಿಲ್‌-2,5-ಸೈಕ್ಲೋಹೆಕ್ಸಾಡೀನ್‌-1-ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಮಳವನ್ನು "ಒಣಗಿದಂತಹ ಕೇಸರಿಯ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಪಿಎಚ್ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೈಜಿಂಗ್‌ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡುವುದರಿಂದ ಒಣ ಕೇಸರಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ.
ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿಡಬೇಕು.
ಕೇಸರಿಯು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
thumb|upright|left|"ಕ್ಸೆಸ್ಟೆ 3" ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿನ "ಸ್ಯಾಫ್ರನ್ ಗ್ಯಾದರರ್ಸ್" ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ಬಗೆಗೆ ವಿವರಣೆ. ಕೇಸರಿಯೊಂದಿ ವ್ಯವಹಾರ ಹೊಂದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ಕೂಡಾ ಒಂದು, ಇದು ಸ್ಯಾಂಟೊರಿನಿಯ ಆಕ್ರೊಟಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕೇಸರಿ ಬೆಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವು 3,000 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. *ಕ್ರೋಕಸ್‌ ಕಾರ್ಟ್ರೈಟೈನಸ್‌ *  ಒಂದು ಒರಟಾದ ಕೇಸರಿಯ ಗಡ್ಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ತದನಂತರ ಭೂಗುಣಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಉದ್ದನೆಯ ಕೇಸರವಿರುವ  ಒರಟಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಮನುಷ್ಯರು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಅದರಿಂದಾಗಿ ಫಲನೀಡದ *ಸಿ. ಕಾರ್ಟೈಟಿಯೇನಸ್*, *ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್‌* ಗಳ ಫಲನೀಡದ ಉತ್ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಂಚು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗತೊಡಗಿದವು.
ಕೇಸರಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ 7ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಶುರ್ಬನಿಪಲ್‌ನ ಅಸ್ಸಿರೈನ್‌ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಾಹಿತಿಯು ದಾಖಲಾಯಿತೆಂದು ತಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
4,000 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 90 ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ.

### ಏಷ್ಯಾ 
[[ಚಿತ್ರ:Gomateswara.jpg|thumb|left|upright|[84] 978–993 ಎಡಿಯ ಗೊಮಟೇಶ್ವರನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು, ಪ್ರತಿ 12 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]

50,000 ವರ್ಷದ ಹಳೆಯದಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾದ ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಇರಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯ ಆಧಾರಿತ ಪಿಗ್ಮೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ದೊರಕಿವೆ.
ನಂತರ, ಸುಮೇರಿಯನ್ನರು ಯಕ್ಷಿಣಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕೇಸರಿಯು ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಿನೋನ್ ಅರಮನೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನ.
ಪುರಾತನ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೇಸರಿ(*ಕ್ರೋಕಸ್‌ ಸಟೈವಸ್‌''  'ಹಾಸ್ಕ್‌ನೆಚ್ಟೀ')ಯನ್ನು ಡರ್ಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇಸ್‌ಫಹಾನ್‌ ಮತ್ತು ಖೊರಸನ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಎಳೆಯನ್ನು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ  ಮತ್ತು ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ, ಬಣ್ಣ, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇಸರಿಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಯಾತನಾದಾಯಕ ನೋವುಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು ಔಷಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪ್ರೊಡಿಸಿಯಾಕ್‌ ಆಗಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಕೂಡ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರು ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅವನ ಏಷಿಯನ್ನರ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಅನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅವನ ದೇಹಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ದಳವು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಿಂದ ಅರಿತುಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗನಡೆಸಿದರಲ್ಲದೆ ಕೇಸರಿಯ-ಸ್ನಾನವನ್ನು ಗ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಕೇಸರಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದಿತೆಂಬ ಹಲವು ಗೊಂದಲವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇವೆ.
ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚೀನಿಯರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ 900–2500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆಗಮನವಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
500 ಬಿಸಿ
ತಮಿಳರು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 2000 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಜ್ನಾಜಲ್‌ ಪೂ" (ತಮಿಳು: ஞாழல் பூ) ಇದನ್ನು ನೋವುರಹಿತ ಹೆರಿಗೆ, ತಲೆನೋವಿನ ಶಮನ ಇತ್ಯಾದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಸರಿಯು ಪರ್ಶಿಯಾದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಮಂಗೋಲ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದಾಗಿ ಚೀನಾಗೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪುರಾತನ ಚೀನೀಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು-ಸಂಪುಟಗಳ *ಶೆನ್ನಾಂಗ್ ಬೆಂಕಾವೊಜಿಂಗ್*  (神農本草經—"ಶೆನ್ನಾಂಗ್‌ನ ಗ್ರೇಟ್ ಹರ್ಬಲ್", ಇದನ್ನು ''ಪೆನ್ Ts'ao*  ಅಥವಾ *ಪುನ್ ತ್ಸಾವೊ*  ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)  ಫಾರ್ಮಸೋಪಿಯಾ ಕೂಡಾ ಸೇರಿದೆ, ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200–300 ರಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ  *ಯಾನ್*  ("ಅಗ್ನಿ") ಚಕ್ರವರ್ತಿ (炎帝) ಶೆನ್ನಾಂಗ್‌ಗೆ ಇದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ 252 ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್-ಮೂಲದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೂ ಚೀನಿಯರು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಕೇಸರಿಯ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "[t]ಅವನು ಕಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಬುದ್ದನ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯ ತಜ್ಞ ವಾನ್‌ ಜೆನ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.
"[ಕೇಸರಿ ಬಳ್ಳಿ] ಹೂವು ಬಾಡಿದ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಾನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದರ ಕುರಿತು ಬೆಳಕುಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಇದರ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧಿತ ವೈನ್‌ ಆಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ"
ನಂತರ, ಗ್ರೀಕ್ ದಂತಕಥೆಗಳು ಸಿಲಿಸಿಯಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಸಮುದ್ರಯಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದವು.
ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಹಸಿಗಳು ತಾವು ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ತಾವು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯು ಕ್ರೋಕಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮೈಲಾಕ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರೋಕಸ್ ಪವಾಡ ಸದೃಶದಲ್ಲಿ  ಮೂಲ ಕೇಸರಿ ಕ್ರೋಕಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪುರಾತನ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಟ್ ನ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಗಾಝಾದ ವೈದ್ಯರು, ರೋಡ್ಸ್ ನ ನಗರವಾಸಿಗಳು, ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶದ *ಉಪಪತ್ನಿಯರು*  ವೇಶ್ಯೆಯರು, ಮುಂತಾದವರು -ಸುವಾಸಿತ ಜಲಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಲಾಮುಗಳಲ್ಲಿ, ಸುವಾಸಿತ ಜಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಂಗಳಕರವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಔಷದೋಪಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ವೈದ್ಯರು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಜಠರ-ಕರಳು ಸಂಬಂಧಿ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಾಲಮಯ  ನಗರಗಳಾದ ಸಿದೋನ್ ಮತ್ತು ತೈರ್ಗಳೂ ಸಹ  ಕೇಸರಿಯನ್ನು  ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಆಲಸ್ ಕೊರ್ನೇಲಿಯಸ್ ಸೀಲಸ್  ಕೇಸರಿಯನ್ನು,ಗಾಯಗಳು, ಕೆಮ್ಮು, ಉದರಶೂಲೆ ಮತ್ತು ಕಜ್ಜಿ ಮತ್ತು ವಿಷ ಪರಿಹಾರಗಳಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದನು.
ರೋಮನ್ನರಿಗೆ ಕೇಸರಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ  ರೋಮನ್ ವಸಹಾತುಕಾರರು ದಕ್ಷಿಣ ಗೌಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. 
ಸ್ಪರ್ದಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ  ಕೇಸರಿಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ  8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಮಾಳ ಕೃಷಿ ಯ ಮುಖಾಂತರ ಅಥವಾ ಕ್ರಿ.ಶ  14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಏವಿಗ್ನನ್  ಹುದ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

thumb|right|upright|ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿನ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಹೊಳೆಯುವ ಹಸ್ತಲಿಖಿತಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್ ಥಾಮಸ್ ಬೆಕೆಟ್‌ನ ಕಗ್ಗೊಲೆಯ ಚಿತ್ರಣ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಯೂರೋಪ್ ಕೇಸರಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಇಸ್ಲಾಂ ನಾಗರೀಕತೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಸ್ಪೈನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಬೆಳೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 14ನೇ ಶತಮಾನದಬ್ಲಾಕ್ ಡೆತ್ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೇಸರಿ ಮೂಲದ ಔಷಧಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು, ಇದರಿಂದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು
ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕೇಸರಿ ದರೋಡೆಯ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಯು ಬೇಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು,ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆಯು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
ನಂತರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವು ನೂರೆಮ್ ಬರ್ಗ್ ವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯ ಕಲಬೆರೆಕೆಯನ್ನು *ಸಾಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕೂ *   ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರೆಕೆದಾರರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ,ನಂತರ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಕೇಸರಿ ಬೇಸಾಯವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋರ್ಪೋಕ್  ಮತ್ತು ಸಪೋಕ್ಗಳಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು.
ಎಸೆಕ್ಸ್ ನಗರವಾದ ಸಾಫ್ರಾನ್ ವಾಲ್ಡನ್,  ತನ್ನ ವಿಶೇಷವಾದ ನೂತನ ಬೆಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಸರಿ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
ಆದರೆ, ಹೋಸದಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಚಾಕೊಲೇಟ್, ಕಾಫಿ, ಟೀ ಮತ್ತು ವೆನಿಲ್ಲಾ ದಂತಹ ಒಳಹರಿವು ಯೂರೋಪ್ ನ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿಯ ಬಳಕೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.
ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೈನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ  ಬೇಸಾಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಶಿವೆನ್ಕ್ ಫೆಲ್ಡರ್  ಚರ್ಚ್‌‍ನ ಸದಸ್ಯರು ವಲಸೆ ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ತರುವುದರ ಮೂಲಕ  ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ  ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು; ವಾಸ್ತವಾಗಿ, ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಕಿವೆನ್ಕ್ ಫೆಲ್ಡರ್ ಗಳು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರು.
1812ರ ಯುದ್ಧದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದ ನಂತರ, ಕೇಸರಿ ಸಾಗಣಿಕಾ ನೌಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದ್ದರಿಂದಕೆರೇಬಿಯನ್ ನೊಂದಿಗಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವು  ಕುಸಿಯಿತು.
ಆದಾಗ್ಯೂ  ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಡಚ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವೆರೆಸಿತು. ಇದನ್ನು ಕೇಕ್, ನೂಡಲ್ ಮತ್ತು ಚಿಕನ್ ಅಥವಾ ಮೀನಿನ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
ಈ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬೇಸಾಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ  ಲಾಂಕಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿತ್ತು.
ಆರಂಭದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಕೇಸರಿಯು ಕಣ್ಣನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕಿನಿಂದಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಮ್ಯಾಕುಲಾರ್ ಡೀಜನರೇಶನ್  ಮತ್ತು ರೆಟಿನಿಸ್ ಪಿಗ್ಮೆಂಟೋಸಾವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಕ್ಷಿ ಪಟಲದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಒಂದು ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್ ಬಣ್ಣ ವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ನಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ವರೆಗಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 300ಟನ್‌ನಷ್ಟು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇರಾನ್, ಸ್ಪೈನ್, ಭಾರತ, ಗ್ರೀಸ್, ಆಜೆರ್ಬೈಜಾನ್, ಮೊರೊಕಾನ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಇಳಿಕೆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕೆಸರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಇರಾನ್ ತನ್ನ ವೈವಿದ್ಯಮಯವಾದ ಕೇಸರಿಯ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನದ 93.7% ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ನಷ್ಟು ಒಣ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು 50,000 ರಿಂದ 75,000 ರಷ್ಟು  ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ(ಒಂದು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ನಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು 
110,000-170,000 ಹೂವುಗಳು ಆಥವಾ ಎರಡು ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮ).
150,000 ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಲು ನಲವತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾರವರ್ಧನೆಯ ನಂತರವೇ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ, ಹವಾ ಬಂಧಿತ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಸಗಟು ದರ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಸರಿ ಬೆಲೆಯು  ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಗೆ (US$1,100–11,000/ಕೆಜಿ)US$500 ರಿಂದ  US$5,000 ನಷ್ಟಿದೆ. -ಇದು  ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಗೆ £2,500/€3,500 ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ಗೆ £5,500/€7,500 ಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ದರವು ಒಂದು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ CAN$18,000 ರಷ್ಟು ಏರಿತು.
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸರಾಸರಿ ಸಗಟು ಬೆಲೆಯು ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಗೆ $1,000/£500/€700 ( ಒಂದು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್ ಗೆUS$2,200/£1,100/€1,550) ನಷ್ಟಿದೆ.
ಒಂದು ಪೌಂಡ್  70,000 ರಿಂದ 200,000 ದಷ್ಟು ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕುಂಕುಮ ವರ್ಣ, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ತೇವಾಂಶ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ತುಂಡಾಗಿರುವ ಎಸಳುಗಳು ತಾಜಾ ಕೇಸರಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

## ಕೃಷಿ ಪ್ರಭೇದ 
thumb|left|ಕೇಸರಿ ಎಳೆಗಳು (ಕೆಂಪು-ಬಣ್ಣದ ಕೇಸರಗಳು) ಹಾಗೂ ಇರಾನ್‌ನ (ಹಳದಿ) ಎಳೆಗಳ ಮಿಶ್ರಿತ

ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಕೆಸರಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಪಾನಿಷ ಸುಪಿರಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಮ್‌ಗಳಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ   ಸ್ಪೈನ್ ವೈವಿದ್ಯಗಳು,ಸಾಮಾನ್ಯುವಾಗಿ ಬಣ್ಣ, ಸ್ವಾದ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ  ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುವ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಇಟಲಿಯ ವಿಧಗಳು ಸ್ಪೈನ್‌ನ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ,ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ವೈವಿದ್ಯಗಳು ಇಟಲಿಯ ಮೂಲದವುಗಳಾಗಿವೆ.ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾರತದಿಂದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ,ಭಾರತವು ಉಚ್ಚ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಪ್ತು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.
ಇವೆಲ್ಲದರ ಹೊರತಾಗಿ, ಹಲವಾರು "ಸ್ಪರ್ದಾತ್ಮಕ" ಬೆಳೆಗಳು  ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್,ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸಾವಯವ ಪದ್ದತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಹೆಸರಾದಂತಹ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಡಚ್ ಕೇಸರಿಯನ್ನು  ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

[[File:Red-crocus-thread-greek-v2.jpg|thumb|right|ಕ್ರೋಕಸ್‌ನ ಒಂದೇ ಎಳೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಚಿತ್ರ (ಒಣಗಿದ ಕೇಸರ). ನಿಜವಾದ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು [196].
]]

ಗ್ರಾಹಕರು ಕೆಲವು ತಳಿಗಳನ್ನು "ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ" ಗುಣಮಟ್ಟದವುಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಸರಿ  ಹಾಗೂ ಕ್ರೊಸಿನ್ ಅಂಶ, ಆಕಾರ, ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ "ಅಕ್ವಿಲಾ" ಕೇಸರಿ  (*ಝಫೆರನೊ ಡೆಲ್’ಅಕ್ವಿಲಾ'' ) ಯನ್ನು ಇಟಲಿಯ ನಾವೇಲಿ ಕಣಿವೆಯ ಲ'ಅಕ್ವಿಲಾ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಅಬ್ರುಜೋ  ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ  ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂ ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಒಬ್ಬ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಪಾದ್ರಿಯು ಸ್ಪೈನ ತನಿಖಾ -ಯುಗ ದಲ್ಲಿ  ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ  ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಸ್ಯಾನ್ ಗ್ಯಾವಿನೊ ಮೊನ್ರಿಯಾಲೆ,ಸಾರ್ಡಿನಾ
ಇಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು 40 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ( ಇಟಲಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 60% ರಷ್ಟು )ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೊಸಿನ್,ಪಿಕ್ರೊಕ್ರೋಸಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿಯ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧವೆಂದರೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ "ಮೊಂಗ್ರಾ" ಅಥವಾ "ಲಾಚಾ"ಕೇಸರಿ (*ಕ್ರೋಕಸ್ ಸ್ಯಾಟಿವಸ್*  'ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರಿಯೇನಸ್'), ಇದು ಗ್ರಾಹಕರ ಕಷ್ಟ ಪಡುವ ಕೇಸರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ   ಪುನಾರಾವರ್ತಿತ ಬರಗಾಲಗಳು, ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯ ವಿಫಲತೆಗಳು,ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಪ್ತಿನ ನಿಷೇಧ, ಇದರ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಪ್ಪಾದ ತನ್ನ   ಕಡು ಕೆಂಪು-ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ,  ಪ್ರಬಲಭುವಾದ ಸ್ವಾದ, ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

## ವರ್ಗೀಕರಣ 
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಸಿನ್ (ಬಣ್ಣ), ಪಿಕ್ರೊಕ್ರೋಸಿನ್ ( ರುಚಿ) ಮತ್ತು ಸಾಫ್ರನಲ್( ಸುವಾಸನೆ) ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೇಸರಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇಸರ ರಹಿತ ಅಂಶ( ಹೂವುಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಮತ್ತು ನಿರಯವ ವಸ್ತುಗಳಂತಹ ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು(ಬೂದಿ) ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ,
ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವಾದ  ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ISO 3632 ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇಸರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.ಇದು  ನಾಲ್ಕು ಬಣ್ಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯ ಶೇಣಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ:  IV ( ಅತಿಕಡಿಮೆ),III, II, ಮತ್ತು I (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟ)
ಪ್ರತಿಚಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು  ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕ ಹೀರುವಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ  ಕ್ರೋಸಿನ್ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಗಧಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು.
ಹೀರುವಿಕೆ ಸಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು, ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ನಿಗಧಿತ ತರಂಗದೂರದಲ್ಲಿ  ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ A_\lambda = -\log(I/I_0) ಹೀರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು( ಬೀರ್-ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್)  ನಿಯಮ ತಿಳಿಸುವಂತೆ,ಇದು ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಪ್ರತಿಚಯದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಪತನದ (I/I_0, ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಅನುಪಾತವಾಗಿದೆ)

ಒಣ ಕೇಸರಿಗಳು 440-nm ನಷ್ಟು ಹೀರಿಕೆ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಹಲವರು ಬೆಳೆಗಾರರು,ವರ್ತಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರು ಇಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ  ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರು ಎಸಳುಗಳ ರುಚಿ,ಸುವಾಸನೆ, ಮೃದುತ್ವ ಹಾಗೂ ಇತರ  ಗುಣಗಳು ಮದ್ಯ ಪಾನ ಮಾಡುವವರ ರುಚಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಇರುವಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶುದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಂತಹ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೇಸರಿಯ ಕಲಬೆರೆಕೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಚರಿತ್ರೆಯಿಂದಾಗಿ -ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೇಸರಿಯ ಮಾರಾಟ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.
ಕಲಬೆರೆಕೆಯು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪ್ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಯಿತು; ಕಲಬೆರೆಕೆ ಕೇಸರಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ* ಸಾಫ್ರಾಂನ್ಸ್ ಕೂ*   ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ದತಿಗೆಳೆಂದರೆ  ಒಂದು ಬಗೆಯ ಗೆಣಸು, ದಾಳಿಂಬೆಯ ಎಸಳುಗಳು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಎಸಳುಗಳು ಅಥವಾ ಕೇಸರಿಯ ಸ್ವಾದರಹಿತ ಹೂವುಗಳು ಅಥವಾ ವಾಸನೆರಹಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಂತಹ ಕೇಸರಗಳು ಮುಂತಾದ ಹೊರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದು.
ಇನ್ನು ಇತರ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಕೇಸರಿ ಎಸಳುಗಳನ್ನು ಜೇನು ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯ ಮೂಲ ಎಣ್ಣೆಗಳಂತಹ ಜಿಗಟಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದು.
ಆದರೆ ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಕೇಸರಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಬೆರೆಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಿಶಿನ, ಪಾಪ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುಡಿಗಳನ್ನು ಕಲಬೆರೆಕೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇಸರಿಯ  ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಹೆಸರನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿದ ಪೊಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಲಬೆರೆಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹೀಗೆ, ಭಾರದಲ್ಲಿ  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಸರಿಯನ್ನು, ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಇರಾನ್ ಕೇಸರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಮಿಶ್ರಕಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೇಸರಿ ಎಂದು ಮರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬೆಳೆಗಾರರು ಉತ್ತಮ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

## ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ 
## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
thumb|right|ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್, ಒಸಾಕ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ (大阪府), ಜಪಾನ್
thumb|right|ಸಿ. ಸ್ಯಾಟಿವಸ್‌ನ ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಹೂಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* 
* 

----

ವರ್ಗ:ಅರೇಬಿಕ್ ಲೋನ್‌ವರ್ಡ್ಸ್
ವರ್ಗ:ಇರಿಡೇಸೇ
ವರ್ಗ:ಕೆಮೊಪ್ರಿವೆಂಟಿವ್ ಏಜೆಂಟುಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಹಾರದ ಬಣ್ಣಗಳು
ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೇಸರಿ
ವರ್ಗ:ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಿನೊವನ್‌ ನಾಗರೀಕತೆ
ವರ್ಗ:ಸಾಂಬಾರು ಬೆಳೆ
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು