ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ

**ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ** ವು (; ; ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಚೀನೀ ಭಾಷೆ: ಧಾಂಗ್‌) (ಜೂನ್‌ ೧೮, ೬೧೮–ಜೂನ್‌ ೪, ೯೦೭) ಚೀನಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದ ನಂತರ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಸೂಯಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಕುಸಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಲೀ (李) ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಇದು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರಡನೇ ಝೌ ರಾಜವಂಶದ (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೮, ೬೯೦–ಮಾರ್ಚ್‌ ೩, ೭೦೫) ವತಿಯಿಂದ ಈ ರಾಜವಂಶವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಅಡಚಣೆಗೊಳಗಾಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೂ ಜೆಟಿಯಾನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಆಳುವ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಚೀನೀ ಆಳುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ನಗರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಚಾಂಗಾನ್‌ (ವರ್ತಮಾನದ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌) ನಗರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಚೀನೀ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಮಟ್ಟ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿಂದಿನ ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ಇದು ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ಅತಿಶಯಿಸುವಂತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜವಂಶದ ಆರಂಭಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಹಾನ್‌‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದುದಕ್ಕಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಯುವಾನ್‌ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದೊಡನೆ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಇಳಿಯುವಂತಿತ್ತು. ೭ನೇ ಮತ್ತು ೮ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಎರಡು ಜನಗಣತಿಗಳಲ್ಲಿ, ನೋಂದಾಯಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದು ಅದು ಸುಮಾರು ೫೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಘಟನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೮೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ, ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೂರಾರು-ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಏಷ್ಯಾದ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಲಾಭದಾಯಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಲೆಮಾರಿ ಅಧಿಕಾರ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೆಣಸಾಡಲು ಸದರಿ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಈ ಪಡೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಕಪ್ಪ-ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಪಾಲಿತ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲಕತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತಾನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಅಥವಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಜಕಾರಣದ ಅಧಿನಾಯಕತ್ವದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್‌, ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮೊದಲಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಚಲಾಯಿಸಿತು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ಅಧಿಕಾರದ ಅವನತಿ ಹಾಗೂ ಆನ್‌ ಷಿ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಕಚೇರಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಕಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಯೆದುಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನಾ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳ ಉಗಮದಿಂದಾಗಿ ಈ ನಾಗರಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಳಗೊಳಗೆ ಹಾಳುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಕ್ವಗೊಂಡಿತು; ಇದು ಚೀನೀ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಯುಗ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಚೀನಾದ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳಾದ ಲೀ ಬೈ ಮತ್ತು ಡು ಫು ಈ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಾನ್‌‌ ಗ್ಯಾನ್‌, ಝಾಂಗ್‌ ಕ್ಸುವಾನ್‌, ಮತ್ತು ಝೌ ಫ್ಯಾಂಗ್‌‌‌ರಂಥ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಕೂಡಾ ಈ ಅವಧಿಯವರೇ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಿ ಅಂಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಕ ಚೀನೀ ಒಳಪಂಗಡಗಳು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೀಡಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಸಾನವು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತಾದರೂ, ಇದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರವು ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

## ಇತಿಹಾಸ
### ಅಧಿಕಾರರೂಢವರ್ಗ
ಸೂಯಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಯವ್ಯ ಸೇನೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಲೀ ಕುಟುಂಬವು ಸೇರಿತ್ತು. ಸೂಯಿಯ ಯಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ ೬೦೪-೬೧೭) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಈ ಇಬ್ಬರ ತಾಯಂದಿರೂ ಸೋದರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಜವಂಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಈ ಇಬ್ಬರು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಮೊದಲ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಅನುಭವದಿಂದಾಗಿ, ಈತ ತನ್ನ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಮರಾಸಕ್ತಳಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮಗಳಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಪಿಂಗ್‌‌ಯಾಂಗ್‌ (ಮರಣ: ೬೨೩) ಇದಕ್ಕೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದಳು ಹಾಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಪೋಷಿಸಿ ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯ ವಹಿಸಿದಳು. ೬೧೭ರಲ್ಲಿ, ಚಾಂಗಾನ್‌‌‌‌ನ್ನು ಲೀ ಯುವಾನ್‌ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಸೂಯಿಯ ಒಂದು ವಶವರ್ತಿ ಶಿಶು-ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ, ಮತ್ತು *ತೈಷಾಂಗ್‌‌ ಹುವಾಂಗ್‌‌‌*  ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ನಿವೃತ್ತನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ/ತಂದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಾಂಗ್‌ನನ್ನು ಪದಾವನತಿಗೊಳಿಸಿದ.

೬೨೬ರವರೆಗೆ ಲೀ ಯುವಾನ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಹಾಗೂ ಕಿನ್ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಕುಮಾರನಾದ ಲೀ ಷಿಮಿನ್‌ ಅವನನ್ನು ಲವಂತವಾಗಿ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದ. ಲೀ ಷಿಮಿನ್‌ ತನ್ನ ೧೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ, ಬಿಲ್ಲು, ಕತ್ತಿ, ಈಟಿ ಮೊದಲಾದ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ-ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದ, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ ಸೇನೆಯೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆತ, ಲುವೊಯಾಂಗ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ೬೨೧ರ ಮೇ ೨೮ರಂದು ನಡೆದ ಹುಲಾವೊ ಕದನದಲ್ಲಿ ಡೌ ಜಿಯಾಂಡೆಯನ್ನು (೫೭೩-೬೨೧) ಸೋಲಿಸಿದ. ಕಗ್ಗೊಲೆಯ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ರಾಜ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲೀ ಯುವಾನ್‌ಜಿ (ಜನನ: ೬೦೩) ಮತ್ತು ಯುವರಾಜ ಲೀ ಜಿಯಾನ್‌ಚೆಂಗ್‌ (ಜನನ: ೫೮೯) ಎಂಬ ತನ್ನಿಬ್ಬರು ಸೋದರರ ಮೇಲೆ ಲೀ ಷಿಮಿನ್‌ ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದ; ಇದು ೬೨೬ರ ಜುಲೈ ೨ರಂದು ನಡೆದ ಕ್ಸುವಾನ್‌ವು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ಸಿನ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ತೈಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನನ್ನು ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅತಿ ವಿವೇಚನಾಯುಕ್ತ ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅವನು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ನಡೆದದ್ದು ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಟುಜುವೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿಯಾಲಿ ಖಾನ್‌ ಅಷಿನಿ ಡುವೊಬಿಯ ಸೆರೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಕ್‌ಟರ್ಕ್‌ ಖಾನ್‌ ರಾಜ್ಯವು ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಈ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ರೂವಾರಿಯಾದ ಲೀ ಜಿಂಗ್‌‌ (೫೭೧-೬೪೯) ಎಂಬ ಓರ್ವ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಓರ್ವ ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ, ತುರ್ಕಿಯರು ತೈಜಾಂಗ್‌ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಖಗಾನ್‌, ಅಥವಾ ಮಹಾನ್‌ ಖಾನ್‌ (天可汗) ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೇವಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.

### ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿ
#### ಆರಂಭಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಹಿಂದಿನ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದ್ದಂಥ, ಸರ್ಕಾರದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದರೆಡೆಗೆ ತೈಜಾಂಗ್‌ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ. ಸೂಯಿ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಆತ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹೊಸ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಸಂಹಿತೆಯೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿದ. ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತರುವಾಯದ ಚೀನೀ ರಾಜವಂಶಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಕೊರಿಯಾ, ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಜಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣದ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಸದಸ್ಯರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದಾಗ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಠೋರತೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟಗಳ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ಈ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಸಂಹಿತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಓರ್ವ ಸೇವಕ ಅಥವಾ ಸೋದರ-ಸಂಬಂಧಿಯು ಓರ್ವ ಯಜಮಾನ ಅಥವಾ ಓರ್ವ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಪ್ಪನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಕಠೋರತೆಯು, ಓರ್ವ ಯಜಮಾನ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ/ದೊಡ್ಡಪ್ಪನು ಓರ್ವ ಸೇವಕ ಅಥವಾ ಸೋದರ-ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಶಿಕ್ಷೆಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಬಂದ ಮಿಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ (೧೩೬೮–೧೬೪೪) ಆರಂಭಿಕ ಸಂಹಿತೆಯಂಥ ನಂತರ ಬಂದ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವಾದರೂ, ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು; ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ (೯೬೦-೧೨೭೯) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿರುವ ಸುಧಾರಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇಂಥ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಮೂರು ಇಲಾಖೆಗಳು ಅಥವಾ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು (省, *ಷೆಂಗ್‌* ) ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳ ಕರಡು ರಚಿಸುವುದು, ಅವಲೋಕಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದರ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ಸಚಿವ ಖಾತೆಗಳು (部, *ಬೂ* ) ಕೂಡಾ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಇವು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಥಾನದ ಈ ವಿಭಾಗೀಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆಡಳಿತ, ಹಣಕಾಸು, ಮತಾಚರಣೆಗಳು, ಸೇನೆ, ನ್ಯಾಯ, ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು; ಈ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಯು ಕಿಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ (೧೬೪೪–೧೯೧೨) ಅವಸಾನದವರೆಗೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ (೨೦೨ BC-೨೨೦ AD) ವೈಭವಕ್ಕೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರ ಬಹುಪಾಲು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಾಧಾರವು, ಹಿಂದಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ರಾಜವಂಶಗಳಿಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಥನೆಯು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವಶ್ಯಕವೆನಿಸಿದರೆ) ಸಾಬೀತುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರದ ಜೊತೆಗೆ ಓರ್ವ ಸಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರನ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ದಸ್ತಾವೇಜು/ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಗೂ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾದ ಖಾಸಗಿ ಮಹಲನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ನಗರಸಭೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್‌ ಆದೇಶಿಸಿದ. *ಮಿಂಗ್‌ಜಿಂಗ್‌‌*  ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಪಠ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಡವಳಿಕೆ, ಚಹರೆ, ಮಾತಿನ ನೈಪುಣ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ನೈಪುಣ್ಯದ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆಯೂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಭಾಷಣಕಲೆ ಅಥವಾ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಬರಹಗಾರಿಕೆಯ ನೈಪುಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧಾರಣವಾದ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವವರಿಗಿಂತ ಈಗಾಗಲೇ ಸಮಾಜದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸದಸ್ಯರು ಆರಿಸಲ್ಪಡಲು ಈ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದವು. ಸೇರದ ಎಲ್ಲಾ ತಂದೆಯರ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರುವ ಪುರುಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸದರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಗಣ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತ ಅರ್ಹತೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ಸಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಊರ್ಜಿತವಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಐದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅದು ಜಾರಿಮಾಡಿತು. ಇದು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ತಮ್ಮ ಹಾಗೂ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶವು ಅಂತ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿದರು. ಸಾಂಗ್‌ ಅವಧಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಪೆಟ್ರೀಷಿಯಾ ಎಬ್ರೇ ಎಂಬ ಚರಿತ್ರಕಾರ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ:

ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ-ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಈ ಹೊಸ ಗಣ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಡಿಪಾಯಗಳನ್ನು ಸೂಯಿ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳು ಸಂಸ್ಥೀಕರಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದವು.

#### ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿ
ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ, ಧರ್ಮವು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಲೀ ಯುವಾನ್‌ ಒಂದು ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನದು ದಾವೋವಾದಿ ಜ್ಞಾನಿ ಲಾವೊಜಿಗೆ (ಕಾಲ: ೬ನೇ ಶತಮಾನದ BC) ಸೇರಿದ್ದ ತಲೆಮಾರೆಂದು ಆತ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದ. ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು, ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ತಮಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿರುವ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ನಗದು ದೇಣಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾವೋಮತಗಳು ಪಕ್ಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಈ ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು (ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ: ೭೧೨-೭೫೬) ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷವಾದ ೭೧೩ರಲ್ಲಿ, ಅತೀವವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದ ಬರಿದುಮಾಡಲಾಗದ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ದಿವಾಳಿಯೆಬ್ಬಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ವಿರಕ್ತಗೃಹವು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಾಮಕ ಜನರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವಿರಕ್ತಗೃಹವು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ, ರೇಷ್ಮೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತ ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಹಾಗೂ ವಿರಕ್ತಗೃಹದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು.

#### ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ತಮ್ಮ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು, ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಧಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ತೆರಿಗೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಒಂದು ದರದಲ್ಲಿ ಊರ್ಜಿತವಾಗಿಸಿತ್ತು ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗದವರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸದಂತೆ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಅಂದಾಜನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೭೫೦ರ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ S.A.M. ಆಡ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೭೫೪ರ ವರ್ಷದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದಂತೆ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ೧,೮೫೯ ನಗರಗಳು, ೩೨೧ ಪ್ರೀಫೆಕ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ೧,೫೩೮ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರಗಳು ಇದ್ದವಾದರೂ, ಚೀನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಸಂಬಂಧಿ ಅಥವಾ ರೈತಾಪಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರೂಪಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ ೮೦ರಿಂದ ೯೦ರವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಚೀನಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನಾಟಕೀಯವೆನ್ನಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ವಲಸೆಗಾರ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು; ರಾಜವಂಶದ ಆರಂಭದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೫%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಚೀನಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೫೦%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಚೀನಿಯರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೧೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಚೀನಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಾವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬಹುದಾದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೇರಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಇಳುವರಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ರೈತರು ಹೊಂದಿದ್ದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.

### ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿ
#### ಪಾಲಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳು
೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮಾರ್ಧ ಅವಧಿಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕಾಲಗಳೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಅದರ ಸುವರ್ಣಯುಗವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಡೋಚೈನಾದ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಚೀನಾವು ಪಾಮಿರ್‌ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ (ವರ್ತಮಾನದ ತಜಿಕಿಸ್ತಾನ್‌) ಯಜಮಾನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪರ್ಷಿಯಾಕ್ಕೆ ಗಡಿಯಾಗಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲಕನಾಗಿತ್ತು. ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಚೀನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು *ಟಿಯಾನ್‌ ಕೆಹಾನ್‌*  ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯದೆಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆಂದು ಪಾಲಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಲ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ದಂಡನಾಯಕರಿಗೆ ಒಂದು ಅಗಾಧವಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಸೇನಾ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ (ಜಿಯೆದುಷಿ) ಅಗಾಧ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕುಸಿತದ ಆರಂಭವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಅನನುಭವಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿಗೆ ಕಳಿಸುವ ಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಖಜಾನೆಯು ಬರಿದಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ, ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಭಾರವಿರುವ ರೈತರು ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸೇನಾ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಲಾಯಿತು; ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಗಾರಿ ಕೂಲಿ ಸೇವೆ ಈ ಎರಡರ ಮೇಲಿನ ವಿನಾಯಿತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಅವಲಂಬಿತರಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವಾಸದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುನ್ನೇರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಂಥ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ೭೪೨ರ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಡೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೫೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು. ತುರ್ಕಿಯರಿಂದ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೂಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪ-ಕಾಣಿಕೆಯ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದಷ್ಟೇ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ತುರ್ಕಿಯರು ಕೂಡಾ ಚೀನಿಯರಿಂದ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೈನ್ಯೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಡೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೬೦೫ರಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಖಿತಾನರು ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ೨೦,೦೦೦ ತುರ್ಕಿಯರನ್ನು ಓರ್ವ ಚೀನೀ ಜನರಲ್‌ ಕೊಂಡೊಯ್ದ; ಈ ಕಾಳಗದ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಖಿತಾನ್‌ ಜಾನುವಾರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆತ ಅವರಿಗೆ ಹಂಚಿದ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ *ಫ್ಯೂಬಿಂಗ್‌*  ಚೀನಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯದ ಜನರಲ್‌ಗಳು ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಡೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಸೈನಿಕರು ಚೀನೀ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು *ಫ್ಯೂಬಿಂಗ್‌*  ಪಡೆಗಳ ಹಾಜರಿಯು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಂಥ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯದ" ಕೆಲವೊಂದು ಪಡೆಗಳು ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾನ್‌‌ ಚೀನಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು ಚೀನೀ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲಾದ ಜನರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

೬೨೬ರ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ೬೨೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಓರ್ಡಸ್‌ ಚೀನೀ ಸೇನಾನಾಯಕ ಲಿಯಾಂಗ್‌‌ ಷಿಡುವಿನ ಸೋಲು ಕೂಡಾ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು; ಈ ಆಂತರಿಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳ ನಂತರ ತುರ್ಕಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಶುರುಮಾಡಿತು. ೬೩೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಓರ್ಡಸ್‌ ಮರುಭೂಮಿ, ವರ್ತಮಾನದ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತುರ್ಕಿಯರಿಂದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಸೇನಾ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನಾನಾಬಗೆಯ ತುರ್ಕಿಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್‌ ಖಾನ್‌ ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್‌ ಪಾತ್ರನಾದ; ಈ ತುರ್ಕಿಯರು ತಮ್ಮ ರಾಜನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ (ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಲವಾರು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ತುರ್ಕಿಯರು ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು‌). ಸೂಯಿಯಿಂದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರದ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ, ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚೀನೀ ಕೈದಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ೬೩೧ರ ವರ್ಷದ ಜೂನ್‌ ೧೧ರಂದು ಕ್ಸುಯಾಂಟುವೊ ಬಳಿಗೆ ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹರಿಕಾರರನ್ನೂ ಸಹ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್‌ ಕಳಿಸಿದ; ೮೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ಚೀನೀ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ರಾಯಭಾರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.

ತುರ್ಕಿಯರು ಓರ್ಡಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್ನುವಿನ ಹಿಂದಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಸ್ಟೆಪ್‌ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಹಿಂದಿನ ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವೂ (ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯದ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳ ಜೊತೆಗೆ) ಸಹ ೬೪೦ರ ದಶಕ ಮತ್ತು ೬೫೦ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೬೫೦ ADಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್‌ತ್ಸಾನ್‌ ಗ್ಯಾಂಪೊ ಮರಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ಈಗಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲ್ಹಾಸಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಬಂಡಾಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈಗ ಗನ್ಸು ಮತ್ತು ಕಿಂಘಾಯ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಕ್ಷಕ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೇ ಟಿಬೆಟ್ಟನ್ನರು ಆಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಈಗ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಸ್ತಾರ ಭೂಪ್ರದೇಶವೂ ಅವರ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ೮೨೧ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ ನಡುವೆ ಒಂದು ನಡೆದ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಾಂತಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಬೀಳುವ ತನಕವೂ ಈ ಎರಡು ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಹಗೆತನಗಳು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದ್ದವು. ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಗಡಿಗಳ ಕುರಿತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಲ್ಹಾಸಾದಲ್ಲಿರುವ ಜೊಖಾಂಗ್‌‌ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಡೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭವೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ದ್ವಿಭಾಷಾ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಪರ್ಷಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (೬೩೩-೬೫೬), ಸಸಾನಿಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಮಗನಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ಪಿರೂಜ್‌ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಏಕಾಏಕಿ ಓಡಿಹೋದ. *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್*  ಅನುಸಾರ, ಪಿರೂಜ್‌ನನ್ನು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯ ಪ್ರಾಂತವೊಂದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಝರಾಂಜಿ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಅದರಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಪರ್ಷಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉಥ್ಮಾನ್‌ ಇಬ್ನ್‌ ಅಫಾನ್‌ (ಕಾಲ: ೬೪೪-೬೫೬) ಎಂಬ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಲೀಫನನ್ನು ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓರ್ವ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪರಿಪಾಠವು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಇದು ಗುರುತುಮಾಡಿತು. ಅರಬ್‌‌-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಪೇನ್ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಈ ಕೌಶಲಗಳು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ೭೫೮ರ ವರ್ಷದ ಜೂನ್‌ ೧೧ರಂದು ಅವರು ತಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದರಾದರೂ, ಅಬ್ಬಾಸ್‌ ವಂಶದ ಓರ್ವ ರಾಯಭಾರಿಯು ಚಾಂಗಾನ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ; ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉಯ್ಘರ್‌‌ ತುರ್ಕಿಯರು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಾಗಿ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುತಂದಿದ್ದರು. ೬೪೩ರಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಿಂದ, ಆಂಟಿಯೋಕ್‌ನ ಪೇಟ್ರಿಯಾರ್ಕ್‌‌‌ನಿಂದ ಕಪ್ಪ-ಕಾಣಿಕೆಯ ರಾಯಭಾರವೊಂದು ತೈಜಾಂಗ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೭೮೮-೯ರಲ್ಲಿ, ಉಯ್ಘರ್‌‌ ತುರ್ಕಿಯರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸೇನಾ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಚೀನಿಯರು ಸಮಾಪನಗೊಳಿಸಿದರು; ಇದೇ ಉಯ್ಘರ್‌‌ ತುರ್ಕಿಯರು ಟಿಬೆಟ್ಟನ್ನರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು: ೭೮೯ರಲ್ಲಿ ಜಂಘಾರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಕಚೆಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೭೯೧ರಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿಂಗ್‌-ಹ್ಸಿಯಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸೋಲುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು.

#### ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌
ಚೀನೀ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಬೇರೆಲ್ಲೆಡೆಗಿಂತ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. ತನಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ತೈಜಾಂಗ್‌ ಕೂಡಾ ೬೪೪ರಲ್ಲಿ ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾದ ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಮೊದಲ ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ–ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಜನರಲ್‌ ಯಿಯಾನ್‌ ಗೇಸೋಮನ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಯಶಸ್ವೀ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅತಿಶಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಫಲಗೊಂಡರು. ಕೊರಿಯಾದ ಸಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯದ ಜತೆಗೂಡಿಕೊಂಡು ಚೀನಿಯರು ಬೇಕ್ಜೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅವರ ಯಮಟೊ ಜಪಾನೀ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ೬೬೩ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಕ್‌ಗಾಂಗ್‌ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಟ್ಯಾಂಗ್–ಸಿಲ್ಲಾ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ನೌಕಾಪಡೆಯು ನೌಕಾದಳದ ಕದನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಹಲವಾರು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಈ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಲೀ ಕುವಾನ್‌ ಎಂಬಾತ ೭೫೯ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ತನ್ನ *ತೈಪೈ ಯಿನ್‌ಜಿಂಗ್‌‌‌*  (ಕೆನನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ಲೂಮಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌‌) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೇಕ್‌ಗಾಂಗ್‌ ಕದನವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬೇಕ್ಜೆಯ ಉಳಿದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಪಡೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಆಂದೋಲನವಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ೬೬೦ರಲ್ಲಿ ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್–ಸಿಲ್ಲಾಗಳ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಆಕ್ರಮಣವು ಉರುಳಿಸಿತ್ತು; ಗಮನಾರ್ಹನೆನಿಸಿದ್ದ ಕೊರಿಯಾದ ಜನರಲ್‌ ಕಿಮ್‌ ಯುಷಿನ್‌ (೫೯೫–೬೭೩) ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಜನರಲ್‌‌ ಸು ಡಿಂಗ್‌ಫ್ಯಾಂಗ್‌‌ ಈ ಆಕ್ರಮಣದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಸಿಲ್ಲಾ ಜೊತೆಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಜಂಟಿ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಯು ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬಲವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು. ೬೪೫ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೊರಗಿನ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಯು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಲೀ ಷಿಜಿ (೫೯೪–೬೬೯) ನೇತೃತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಗಳು ಜಂಟಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ ರಾಜ್ಯವು ೬೬೮ರ ವೇಳೆಗೆ ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಹಿಂದಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ ತನ್ನ ಶತ್ರುವಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಸಹ, ಅದರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಲ್‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು. ಯಿಯಾನ್‌ ನ್ಯಾಮ್‌‌ಸೇಂಗ್‌ (೬೩೪–೬೭೯) ಮತ್ತು ಯಿಯಾನ್‌ ನ್ಯಾಮ್‌‌ಸ್ಯಾನ್‌‌ (೬೩೯–೭೦೧) ಸೋದರರು ಹೀಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರವಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ೬೬೮ರಿಂದ ೬೭೬ರವರೆಗೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೊರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೬೭೧ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸಿಲ್ಲಾ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಫೇ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚೀನಿಯರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯನ್ನು ಟಿಬೆಟ್ಟನ್ನರು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ, ತನ್ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ೬೭೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ಏಕೀಕೃತ ಸಿಲ್ಲಾದ ವತಿಯಿಂದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನೆಯು ಕೊರಿಯಾದ ಆಚೆಗೆ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೬೭೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ತುರ್ಕಿಯರ ಒಂದು ದಂಗೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಜಪಾನೀ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೆಮ್ಮು (ಕಾಲ: ೬೭೨–೬೮೬) ಚೀನೀ ಮಾದರಿಯ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಊರ್ಜಿತವಾಗಿಸಿದ, ತನ್ನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಫುಜಿವಾರಾದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ.

ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹರಡುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲೆಂದು ಚೀನಾದ ಅನೇಕ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ೭ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇಬ್ಬರು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾದ ಝಿ ಯು ಮತ್ತು ಝಿ ಯೌ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಟೆಂಜಿಯ (ಕಾಲ: ೬೬೧–೬೭೨) ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುಳ್ಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವ ರಥವೊಂದನ್ನು ಅವರು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ೭೨೦ರಲ್ಲಿ ಬಂದ *ನಿಹಾನ್‌ ಷೋಕಿ* ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಯಂತ್ರ-ಚಾಲಿತ ದಿಶಾ ನಿರ್ದೇಶಕ-ದಿಕ್ಸೂಚಿ ವಾಹನವು (ಇದು ಒಂದು ಭೇದಾತ್ಮಕ ಗೇರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು) ಟೆಂಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೬೬೬ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮರುಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎನ್‌ಚಿನ್‌ (೮೧೪–೮೯೧) ಎಂಬ ಜಪಾನೀ ಸನ್ಯಾಸಿಯು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ೮೩೯ರಿಂದ ೮೪೭ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ೮೫೩ರಿಂದ ೮೫೮ರವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಫುಜಿಯಾನ್‌‌ನ ಫುಝೌ ಸಮೀಪ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಮತ್ತು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ತೈಝೌನಿಂದ ಜಪಾನ್‌ನೆಡೆಗೆ ನೌಕಾಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ. ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಸಲಾದ ಚಾಪೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೂರುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನಿಯರು, ಸ್ಟೂಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳ ವಿದೇಶಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೇಷ್ಮೆಗಳು, ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆಮಾಲುಗಳು, ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿ ಮಾಲುಗಳಂಥ ಚೀನೀ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಪ್ರಪಂಚವು ಬಯಸಿತು ಹಾಗೂ ಸಗಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿತು. ಈ ಸಂಗೀತದ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ, ಟಾರಿಮ್‌ ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಕಛಾದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಬೋಗಳು, ಕೊಳಲುಗಳು, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ ಬಳಿದ ನಗಾರಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಭಾರತದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಝಲ್ಲರಿಗಳಂಥ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.

ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌‌‌ನಂಥ (ಮರಣ: ೬೬೪) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಉಪಖಂಡವಾದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಹಾನ್‌ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೭-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಚೀನೀ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿರುವ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಗಂಭೀರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ತುರ್ಕಿಭಾಷೆ–ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ಅರ್ಥಕೋಶವೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಒಂದಷ್ಟು ಚೀನೀ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಚೀನಾದ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ-ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಭವ್ಯವಾದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ನೆರವಿನಿಂದ ಅನುವುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಹತ್ತರವಾದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆ-ವೆಚ್ಚವು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

#### ರೇಷ್ಮೆಯ ರಸ್ತೆ
ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯು ಯುರೇಷಿಯಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆಧುನಿಕ-ಪೂರ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಸಿನಿಕಾದ ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯು ತನ್ನ ಸುವರ್ಣಯುಗವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಈ ಮಾರ್ಗದ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ-ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸೊಗ್ಡಿಯಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ ಚೀನೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸರ್ವರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.

ಚೀನಾದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯದೆಡೆಗಿನ ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾನ್‌‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ವೂ (೧೪೧-೮೭ BC) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ೬೩೯ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳಿಂದ ಪುನರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೌ ಜುನ್‌ಜಿ (ಮರಣ: ೬೪೩) ದೊರೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಸದರಿ ರಸ್ತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಟಿಬೆಟ್ಟನ್ನರು ೬೭೮ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಈ ರಸ್ತೆಯು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ೬೯೯ರಲ್ಲಿ, ವೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಯು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೂಲತಃ ೬೪೦ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಆಂಕ್ಸಿಯ ನಾಲ್ಕು ರಕ್ಷಕ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿ-ಆಧರಿತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೇರಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ೭೨೨ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗಿಲ್‌ಗಿಟ್‌ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಟಿಬೆಟ್‌ನಿಂದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ೭೩೭ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಟಿಬೆಟ್ಟನ್ನರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು, ಹಾಗೂ ಗೊಗುರ್ಯೆಯೊ-ಕೊರಿಯಾದ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಗಾವೋ ಕ್ಷಿಯಾಂಝಿ ಎಂಬಾತನ ಅಧಿಪತ್ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗಳಿಸಿತು. ೭೬೩ರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ ಷಿ ಬಂಡಾಯವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯದ ಹೊರಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ಭೂಭಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಚೀನಾ ಹೊಂದಿದ್ದ ನೇರ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿತ್ತು.

ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನಾದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು, ಚೀನಿಯರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಂಥ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಗಡಿ ಕಾನೂನುಗಳ ಕುರಿತು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೀನೀ ಹರಿಕಾರರು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅವರು ಪರ್ಷಿಯಾ, ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ (ವರ್ತಮಾನದ ಇರಾಕ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಯೂಫ್ರಟಿಸ್‌ ನದಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ), ಅರೇಬಿಯಾ, ಈಜಿಪ್ಟ್‌, ಅಕ್ಸಮ್‌ (ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ), ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕವಲಿನಲ್ಲಿನ ಸೊಮಾಲಿಯಾ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಮುಹಮ್ಮದರ ಅದೇ ಕುರಾಯ್ಷ್‌‌ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಾದ್‌ ಇಬ್ನ್‌ ಅಬಿ-ವಕಾಸ್‌ ಎಂಬಾತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೌಜುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಿಂದ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆತ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗವೋಜಾಂಗ್‌‌‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುರಾನ್‌‌‌ನ ನಕಲೊಂದನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಿ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಪಯಣಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯ ಮಸೀದಿ (ಮಾಸ್ಕ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಮೆಂಬರೆನ್ಸ್‌) ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಚೀನಾದ ಮೊದಲ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚೀನೀ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಿಯರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದರು. ಇಂಥ ವಿದೇಶಿಯರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು, ಅರಬರು, ಹಿಂದೂ ಭಾರತೀಯರು, ಮಲಯನ್ನರು, ಸಿಂಹಳೀಯರು, ಖಮರ್‌ಗಳು, ಚಾಮ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು, ಯೆಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಪಪ್ರಾಚ್ಯದ ನೆಸ್ಟೋರಿಯಸ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯರು, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕರು ಸೇರಿದ್ದರು. ೭೪೮ರಲ್ಲಿ, ಜಿಯಾನ್‌‌ ಝೆನ್‌ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯು ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, ಇದೊಂದು ಸಡಗರದಿಂದ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಆತ ತನ್ನ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, "ಅನೇಕ ಬೃಹತ್‌ ಹಡಗುಗಳು ಬೋರ್ನಿಯೋ, ಪರ್ಷಿಯಾ, ಕುಂಗ್ಲನ್‌ (ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ/ಜಾವಾ) ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಮುತ್ತುಗಳು, ಮತ್ತು ಜೇಡ್‌ ರತ್ನ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರ್ವತದಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು" ಎಂದು ಬರೆದ. ಆತ ಬರೆದ *ಯುವೆ ಜುವೆ ಷು*  (ಲಾಸ್ಟ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ಯುವೆ) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಅರಬ್‌‌ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರು ೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಂದರು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ೮೫೧ರಲ್ಲಿ, ಸುಲೇಮಾನ್‌ ಅಲ್‌-ತಜೀರ್‌ ಎಂಬ ಅರಬ್‌‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌನಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪಾರದರ್ಶಕ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ. ಕುಂಬಾರಿಕೆ ವಸ್ತುಗಳು, ಅಕ್ಕಿ-ಮದ್ಯ, ಮತ್ತು ಚಹಾಗಳ ಉಪಯೋಗದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌನ ಮಸೀದಿ, ಅದರ ಕಣಜಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ, ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಕೆಲವೊಂದು ದಾಖಲೆಗಳು, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಉಪಚಾರ ಇವೆಲ್ಲದರ ಒಂದು ವಿವರಣೆಯನ್ನೂ ಆತ ಒದಗಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಘಟನಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುವಾಂಗ್‌‌ ಚಾವೊ ಎಂಬ ಚೀನೀ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯು ಸದರಿ ನಗರವನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆಹೊಡೆದ ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಚೀನೀ ಸ್ಥಳೀಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಗ್ಗೊಲೆ ಮಾಡಿದ. ಈ ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಯೆಹೂದಿಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯರು, ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೂಡಾ ಅಸುನೀಗಿದರು. ೮೮೪ರಲ್ಲಿ ಹುವಾಂಗ್‌‌ನ ಬಂಡಾಯವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಕೊರಿಯಾದ ಸಿಲ್ಲಾ, ಬಾಲ್ಹೆ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ಹಿಝೆನ್‌ ಪ್ರಾಂತದಿಂದ ಬಂದ ಹಡಗುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಳದಿ ಸಮುದ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ಗಳು ನವೀಕೃತ ಹಗೆತನಗಳನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಜಪಾನಿನ ಬಹುತೇಕ ಕಡಲು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ನಾಗಸಾಕಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಯಾಂಗ್‌ಝಿ ನದಿ, ಹುವಾಯಿ ನದಿಗಳ ನದೀಮುಖದ ಕಡೆಗೆ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹ್ಯಾಂಗ್‌‌‌ಝೌ ಕೊಲ್ಲಿಯಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವೂ ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಹಳದಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾದ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ೮೩೮ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಚೀನಾಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಜಪಾನಿಯರ ರಾಯಭಾರವು, ಹುವಾಯಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕೊರಿಯಾದ ಚುಝೌ ಮತ್ತು ಲಿಯಾನ್‌ಷುಯಿ ನಗರಗಳ ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದ ಅರವತ್ತು ನಾವಿಕರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಜಪಾನ್‌ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನಿಯರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಡಗುಗಳು ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಫುಜಿಯಾನ್‌‌ ಪ್ರಾಂತಗಳ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಹಲವಾರು ಬಂದರುಗಳಿಂದ ನೌಕಾಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.

ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಫ್ತುಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೀನಿಯರು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೆಲಿಟಂಗ್‌ ನೌಕಾಘಾತದ ಪತ್ತೆಮಾಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಇದು ಸಾಬೀತುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೂಳು-ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅರೇಬಿಯಾದ ಒಂದು ಹಡಗು ಬೆಲಿಟಂಗ್‌ ಸಮೀಪದ ಗ್ಯಾಸ್ಪರ್‌‌ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನೌಕಾಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಿದ್ದು, ಅದು ೬೩,೦೦೦ ತುಣುಕುಗಳಷ್ಟು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ವಸ್ತುಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಮತ್ತು ಬಂಗಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಂಗ್‌ಷಾ ಬೋಗುಣಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು; ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ದಿನಾಂಕವು ಹೀಗಿತ್ತು: "ಬಾವೊಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದ ಏಳನೇ ತಿಂಗಳಿನ ೧೬ನೇ ದಿನ" ಅಥವಾ ೮೨೬ AD. ಇದನ್ನು ನೌಕಾಘಾತದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೋಂಪನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಲಾದ ಇಂಗಾಲ ಕಾಲಗಣನೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಿತು). ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಮಕಾಲೀನ ಚೀನೀ ಮೂಲಗಳು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅರಬ್‌‌ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡದೆ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ೭೮೫ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಚೀನಿಯರು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿನ ಸುಫಲಾದಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾಗಿ ಭೇಟಿಕೊಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಜಿಯಾ ಡ್ಯಾನ್‌ (೭೩೦-೮೦೫) ಎಂಬ ಓರ್ವ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆದ: ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೊಹಾಯಿ ಸಮುದ್ರದ ತೀರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೊರಿಯಾದ ಕಡೆಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಗುವಾಂಗ್‌‌ಝೌನಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಮಲಕ್ಕಾದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ನಿಕೋಬಾರ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳ ಕಡೆಗೆ, ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೂಫ್ರಟಿಸ್‌ ನದಿಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಫಸ್ಟಾಟ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ (ಹಳೆಯ ಕೈರೋ), ಚೀನೀ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಗಾಧ ಬೇಡಿಕೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಚೀನಿಯರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು (ಫಾತಿಮಾ ವಂಶದ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಂಥ ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು). ಈ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಷುಲಾಮಾ ಎಂಬ ಅರಬ್‌‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಸತತ ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಡೆಸುವ ಚೀನಿಯರ ಜಂಕ್‌ ಹಡಗುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನಾದರೂ, ಯೂಫ್ರಟಿಸ್‌ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವು ತೀರಾ ಆಳವಾಗಿರುವ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಅವು ಸಣ್ಣ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಟಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ. ಚೀನೀ ಹಡಗುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬೃಹತ್‌ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದು ೬೦೦-೭೦೦ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದೂ ಸಹ ಷುಲಾಮಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂಳ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಗನಾದ ಯುವರಾಜನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂಳಿಂದ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ೬೭೫ರಲ್ಲಿ ಆತ ಹಠಾತ್ತನೆ ಮರಣಿಸಿದ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂ ಆತನಿಗೆ ವಿಷವುಣಿಸಿದ್ದಳು ಎಂಬುದೇ ಹಲವರ ಶಂಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತಿದ್ದನಾದರೂ, ಆತ ಒಂದು ಬಂಡಾಯದ ಒಳಸಂಚನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಎಂದು ಅವನ ಮೇಲೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂ ಆಪಾದಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದಳು (ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು).

೬೮೩ರಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗವೋಜಾಂಗ್‌ ಮರಣಿಸಿದ. ವೂಳಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವನ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಝಾಂಗ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ ಅವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ತಂದೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲು ಝಾಂಗ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ: ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿ ಕೇವಲ ಆರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ೧೨ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸೋದರನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರೂಯಿಜಾಂಗ್‌ ಎಂಬುವವನ ಪರವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂ ಅವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದಳು.

ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, *ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಲೌಡ್‌ ಸೂತ್ರ*  ಎಂಬ ಒಂದು ದಸ್ತಾವೇಜನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡಿದಳು; ಮೈತ್ರೇಯ ಬುದ್ಧನ ಒಂದು ಪುನರ್ಜನ್ಮವು ಓರ್ವ ಮಹಿಳಾ ಸಾರ್ವಭೌಮಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಲಿದ್ದು ಆಕೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಕಾಯಿಲೆ, ದುಃಖ, ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದು ಮುನ್ನುಡಿದಿತ್ತು. ಲಿಖಿತ ಭಾಷೆಗೆ ಆಕೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕೃತ ಲಿಖಿತ ಸ್ವಭಾವಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಿದಳು; ಅವಳ ಮರಣಾನಂತರ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಹಿಮ್ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಯವ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು, ಚೀನೀ ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುವಂತಾಗಲು ಚೀನಾದ ಇತರ ವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಇವು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಅವಳ ಪರಂಪರಾಗತ ಅಧಿಕಾರ-ಸ್ವತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

#### ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ನ ಉಗಮ
ವೂಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಷಾಂಗುವಾನ್‌ ವ್ಯಾನರ್‌‌ (೬೬೪-೭೧೦) ಎಂಬಾಕೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿದ್ದಳು. ಇವಳು ಓರ್ವ ಕವಯಿತ್ರಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಮತ್ತು ವೂಳ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ೭೦೬ರಲ್ಲಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಝಾಂಗ್‌ಜಾಂಗ್‌ನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೆಯಿ (ಮರಣ: ೭೧೦) ಎಂಬಾಕೆಯು, ತನ್ನ ಸೋದರಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮನವೊಲಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಉಯಿಲುಬರೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ನೀಡುವಂತೆ (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದು ಕೇವಲ ಓರ್ವ ಪುರುಷನಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದ್ದ ಹಕ್ಕಾಗಿತ್ತು) ೭೦೯ರಲ್ಲಿ ಮನವಿಮಾಡಿದಳು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ತೈಪಿಂಗ್‌ಳ ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಾಂತಿಯು ೭೧೨ರಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ (ನಂತರ ಆಕೆ ೭೧೩ರಲ್ಲಿ ನೇಣುಹಾಕಿಕೊಂಡಳು) ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ಗಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರೂಯಿಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿದ.

ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ನ ೪೪-ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ತನ್ನ ಪರಮೋಚ್ಛ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಒಂದು ಸುವರ್ಣಯುಗಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಅದ್ದೂರಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಜೀವನಶೈಲಿಯು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಬಹುಮತಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಬಣಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ೭೩೭ರ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿ ಲೀ ಲಿನ್‌ಫುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಭರವಸೆಯನ್ನಿರಿಸಿದ; ಚೀನೀಯರಲ್ಲದ ಜನರಲ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಹೆಚ್ಚು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾದ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಲೀ ಲಿನ್‌ಫು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.

### ಅವಸಾನ
#### ಆನ್‌ ಷಿ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಮಹಾದುರಂತ
೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವು ಪರಮೋಚ್ಛ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆನ್‌ ಷಿ ಬಂಡಾಯವು (೭೫೫ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ೧೬ರಿಂದ - ೭೬೩ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೭ರವರೆಗೆ) ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿತು. ಆನ್‌ ಲುಶಾನ್‌ ಎಂಬಾತ ೭೪೪ರಿಂದಲೂ ಓರ್ವ ಅರೆ-ಸೊಗ್ಡಿಯಾದ, ಅರೆ-ತುರ್ಕೀಯ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ; ೭೪೪ರಲ್ಲಿ ಮಂಚೂರಿಯಾದ ಖಿತಾನರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈತ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ; ಆದರೂ ಖಿತಾನರ ವಿರುದ್ಧದ ಅವನ ಬಹುಪಾಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಹೆಬೀಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಒಂದು ನೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಡೆಗಳ ಒಂದು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ದಂಗೆಯೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಅವನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಈ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಯ್ಘರ್‌‌ ಖಾನ್‌ ಮೊಯಂಚೂರ್‌ ಅತೀವವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿತನಾದ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹರಿಕಾರನಿಗೆ ಅವನು ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಓರ್ವ ಚೀನೀ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ವಧುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಈ ನಷ್ಟವು ಎಷ್ಟೊಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ನಂತರ *ಜಿನ್ಷಿ*  ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ದೊರೆಗಳ ಅವನತಿಯ ಕಾರಣಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆನ್‌ ಲುಶಾನ್‌ನ್ನು ಅವನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ನಪುಂಸಕರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು ೭೫೭ರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ ಷಿ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ, ಹೆಬೀಯಲ್ಲಿ ಜಿಯೆದುಷಿಯಿಂದ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗದೆ ದೂರಹೋದವು. ಇಂದಿನ ಹೆಬೀ, ಷಡಾಂಗ್‌, ಹ್ಯೂಬೀ ಮತ್ತು ಹೆನನ್‌ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ೭೮೧ ಮತ್ತು ೭೮೪ರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಬಂಡಾಯಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರವು ಜಿಯೆದುಷಿಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಬಿರುದನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸದರಿ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಕಾಲವು ಸಾಗಿದಂತೆ, ಈ ಸೇನಾ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಕೆ-ತಪ್ಪಿದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಯತ್ತರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ೧೦೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಡಕಾಯಿತರು ಮತ್ತು ನದಿ-ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಯಾಂಗ್ಟ್‌ಜಿ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ನೆಲಸುನಾಡುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆಹೊಡೆಯಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ೮೪೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ದೇವಲೋಕದ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ಇಟ್ಟಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆಯೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದೇವಲೋಕಗಳು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಟ್ಯಾಂಗ್‌ ದೊರೆಗಳು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕರು ನಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ೮೭೩ರಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಒಂದು ಅನರ್ಥಕಾರಕ ಫಸಲು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿತು; ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಕ್ಷಾಮ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದಡಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಪರಿಣಾಮವು ಕಂಡುಬಂತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿಯ ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ೭೮೦ರ ವೇಳೆಗೆ, ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಳೆಯ ಧಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಅರೆವಾರ್ಷಿಕ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ವರ್ಗದಿಂದ ಆಧಾರ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಣದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಆದ ಬದಲಾವಣೆ/ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಶ್ರುತಪಡಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಜಿಯಾನ್‌‌ಗ್ನಾನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದ ನಗರಗಳಾದ ಯಾಂಗ್‌ಝೌ, ಸುಝೌ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಗ್‌‌‌ಝೌ ಇವುಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದವು. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವು ಅವನತಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ನಂತರವೂ, ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅದು ಇನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ೯೪೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ *ಟ್ಯಾಂಗ್‌ಷು*  (ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ೮೨೮ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಜಾರಿಮಾಡಿದ ಒಂದು ಶಾಸನವು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀರಾವರಿ ಸಂಬಂಧದ ಚೌಕ-ಮಣೆಯ ಸರಣಿ ಪಂಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿತು.

ಟ್ಯಾಂಗ್‌‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ (ಅವಧಿ: ೮೦೫-೮೨೦) ಎಂಬಾತ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಮಹಾನ್‌ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ೭೮೦ರ ದಶಕದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಅವನ ಆಡಳಿತಾವಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತವು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಒಂದು ದಕ್ಷ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಆತ ಹೊಂದಿದ್ದ. ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಸೇನೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಅವನ ಆಸ್ಥಾನದ ನಪುಂಸಕರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಇದು ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸೇನೆಯಾಗಿದ್ದು, ೭೯೮ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ೨೪೦,೦೦೦ದಷ್ಟು ಸೈನಿಕರ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ನೀಡಿ ತಮಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯು ಬೇಕೆಂದು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ದಂಗೆಕೋರ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ದಮನಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ೮೦೬ ಮತ್ತು ೮೧೯ರ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ನಡೆಸಿದ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಜಿಯೆದುಷಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅಂತ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ತನ್ನವರೇ ಆದ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಸದರಿ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಸೋಲಿಸಿತಾದರೂ, ಆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಸೇನೆಗಳ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ಡಕಾಯಿತರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದವು, ಅಕ್ರಮ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡಿದವು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾವಲು ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ದಾಳಿಮಾಡಿದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಗೋಡೆಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಿಗೆ ಅವು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವು. ೯೦೭ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಸೇನಾ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಝು ವೆನ್‌ ಎಂಬಾತ ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಐ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅಲಂಕರಿಸಿದ (ಮರಣಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಲೇಟರ್‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು‌). ಆತ ಲೇಟರ್‌‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌‌ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇದು ಐದು ರಾಜವಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಹತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿತು. ಪದಚ್ಯುತನಾಗಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಐನನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಝು ವೆನ್ ವಿಷವುಣಿಸಿ ಸಾಯಿಸಿದ.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದಿಂದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಝು ವೆನ್‌ ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಸಹ, ಆತ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾಂಗ್‌‌‌ಝೌ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರಗೋಡೆ, ಹೊಸ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲೇಟರ್‌‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜು ಕೂಡಾ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ; ಈ ನಗರವೇ ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಂಥ ಜನರು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ, ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ, ಕುದುರೆ ಪೋಲೋ, ಕುಜು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌, ಹುಂಜದ ಕಾಳಗ, ಮತ್ತು ಜಗ್ಗಾಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ರಜೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಜೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲೆಂದು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ೩೦ ದಿನಗಳ ರಜೆಯನ್ನೂ, ಅಥವಾ ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲೆಂದು ೧೫ ದಿನಗಳ ರಜೆಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). ೬೨೮ ಮತ್ತು ೭೫೮ರ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸಿಂಹಾಸನವು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ವಿಜಯಗಳು, ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಬರಗಾಲ ಅಥವಾ ಕ್ಷಾಮದ ನಂತರ ದೊರಕಿದ ಹೇರಳ ಫಸಲುಗಳು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ಷಮಾದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವಿಕೆ, ಹೊಸ ಯುವರಾಜನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಪಟ್ಟಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅದ್ದೂರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌-ಗಾತ್ರದ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನವು ಊಟಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ೬೬೪ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೧,೧೦೦ರಷ್ಟು ಹಿರಿಯರಿಗೆ, ೭೬೮ರಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಸೇನೆಯ ೩,೫೦೦ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೂ ೮೨೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ೧,೨೦೦ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಓರ್ವ ಆಸ್ಥಾನಾಧಿಕಾರಿಯು 'ಅಲೆ ಗ್ರೊಟೊ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸರ್ಪಮಂಡಲ-ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ೫೦,೦೦೦ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯೂ ಒಂದು ಬೋಗುಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕುಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು.

### ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಚಾಂಗಾನ್‌
ಚಾಂಗಾನ್‌ ನಗರವು ಹಿಂದಿನ ಹಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಿನ್‌ ರಾಜವಂಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ತಾಣವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಕದನದಲ್ಲಿ ತರುವಾಯದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ, ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದ ಮಾದರಿಯು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಗರದ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಚಚ್ಚೌಕವಾಗಿದ್ದ ಅಳತೆಗಳು ಆರು ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು (೧೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಐದು ಮೈಲಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ (೮ ಕಿ.ಮೀ.) ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹೀಯನ್‌‌ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್‌‌‌ನ ಹೀಯನ್‌‌ ಕ್ಯೋ ನಗರವು (ವರ್ತಮಾನದ ಕ್ಯೊಟೊ ನಗರ) ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಚದುರಂಗದ ಫಲಕದಂಥ ಬೀದಿಯ ಆಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಚಾಂಗಾನ್‌ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಂದು ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಕುದುರೆ ಪೋಲೋ ಮತ್ತು ಕುಜು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅದ್ದೂರಿ ಮಹಲುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಂಗಳಗಳಿಂದ ಅಕ್ಷರಶಃ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದವು‌.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿಯು ತನ್ನ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಅದರ ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಗರದ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨ ದಶಲಕ್ಷ ನಿವಾಸಿಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಸಿಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೇಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ (ಇದೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆ) ಮತ್ತು ಅಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಟ್ಟಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸರಬರಾಜುಮಾಡುವ, ಹಾಡುವ, ಮತ್ತು ನರ್ತಿಸುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಹಸಿರು-ಕಣ್ಣಿನ, ಹೊಂಬಣ್ಣದ-ಕೂದಲಿನ ಟೊಕೇರಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ವಿದೇಶಿಯನು ಮದುವೆಗಾಗಿ ಓರ್ವ ಚೀನೀ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಾಯಿನಾಡಿಗೆ ತನ್ನ ವಧುವನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದು ವಿದೇಶಿ ಹರಿಕಾರರೊಂದಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮದುವೆಗಳಾಗದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ೬೨೮ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಚೀನಿಯರಿಂದ ವಿದೇಶಿಯರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವ ಹಲವಾರು ಕಾನೂನುಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ೭೭೯ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಜಾರಿಮಾಡಿದ ಒಂದು ರಾಜಶಾಸನವು, ಚಾಂಗಾನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿನ ಉಯ್ಘರ್‌‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗೀಯ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು, ಚೀನೀ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗದಂತೆ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಚೀನಿಯರೆಂಬಂತೆ ತಾವು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತು.

ಚಾಂಗಾನ್‌ ನಗರವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಇದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭವ್ಯವಾದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್ಟ್‌ಜಿ ನದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ಯಾಂಗ್‌ಝೌ ನಗರವು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಉಪ್ಪಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸರ್ಕಾರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾಂಗ್‌ಝೌ ನಗರವು ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಚೀನಾದ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು; ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ವಿದೇಶಿ ಸರಕುಗಳ ಹಡಗು-ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ಮಧ್ಯಬಿಂದುವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿತು.

ಅಲ್ಲಿ ಲುವೊಯಾಂಗ್‌ ಎಂಬ ದ್ವಿತೀಯಕ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವೂ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಎರಡು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂ ಒಲವು ತೋರಿಸಿದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ೬೯೧ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಾಂಗಾನ್‌ ನಗರದ ಬದಲಿಗೆ ಲುವೊಯಾಂಗ್‌ ನಗರವನ್ನು ಜನಭರಿತಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಚಾಂಗಾನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ೧೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು (೫೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು) ಲುವೊಯಾಂಗ್‌ಗೆ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಳು. ೭೪೩ರಲ್ಲಿ, ಚಾಂಗಾನ್‌ನ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿದ್ದ ಒಂದು ವಾಹನಾಂತರಣ ಕೊಳವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೃತಕ ಸರೋವರವೊಂದರ ಹೂಳನ್ನು ಎತ್ತಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣದ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೋಣಿಗಳ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಕುತೂಹಲಭರಿತ ಉತ್ತರದ ವಾಸಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪ-ಕಾಣಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

### ಸಾಹಿತ್ಯ
ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯು ಚೀನೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಒಂದು ಸುವರ್ಣಯುಗವಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ೨,೨೦೦ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಲೇಖಕರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ೪೮,೯೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕವಿತೆಗಳಿದ್ದು ಅವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವವರು, ಕಾವ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವರು ಹೊಂದಿರುವ ನೈಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು; ಭೋಜನಕೂಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅತಿಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗಣ್ಯ ಸಂತೋಷಕೂಟಗಳ ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾವ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಷಿ ಮತ್ತು ಜಿಂಟಿಷಿ ಸೇರಿದ್ದವು; ಲೀ ಬೈ (೭೦೧-೭೬೨) ಎಂಬ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕವಿಯು ಗುಷಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ವ್ಯಾಂಗ್‌ ವೆಯಿ (೭೦೧-೭೬೧) ಮತ್ತು ಕುಯಿ ಹಾವೊರಂಥ (೭೦೪-೭೫೪) ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕವಿಗಳು ಜಿಂಟಿಷಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಜಿಂಟಿಷಿ ಕಾವ್ಯ, ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯವು, ಎಂಟು-ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಏಳು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪದ್ಯಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿನ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ಅನುಸಾರ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ದ್ವಿಪದಿಗಳು ವಿರೋಧಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕಿತ್ತು (ಆದರೂ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡುವಾಗ ವಿರೋಧಾಲಂಕಾರವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ). ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕವಿತೆಗಳು ಚೀನಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಕಾವ್ಯದ ಈ ಮಹಾನ್‌ ಮೇಲಾಟ ಅಥವಾ ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಅನುಕರಣವು ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು; ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾನ್‌ ಯು (嚴羽; ಸಕ್ರಿಯ ೧೧೯೪-೧೨೪೫) ಎಂಬಾತ, ಹೈ ಟ್ಯಾಂಗ್ (ಸುಮಾರು ೭೧೩-೭೬೬) ಯುಗದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು "ಮಾರ್ಗಶೈಲಿಯ ಕವಿಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಳಗಿನ ಅಂಗೀಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು" ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಯಾನ್‌ ಯು ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ. ಅವನದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವನ ಸಮಾನಸ್ಕಂದರು ಅವನಿಗೆ ಓರ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿದ್ದರು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಡುವಾನ್‌ ಚೆಂಗ್ಷಿ (ಮರಣ: ೮೬೩) ಎಂಬಾತನ *ಮಿಸಲ್ಲೇನಿಯಸ್‌ ಮಾರ್ಸೆಲ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಯೌಯಾಂಗ್‌‌*  ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಒಂದು ಮನರಂಜಿಸುವ ಸಂಕಲನವಾಗಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿದೇಶಿ ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ-ಸಮಾಚಾರ, ವರದಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನಾನಾಬಗೆಯ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಡುವಾನ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ತಾದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವರ್ಗ ಅಥವಾ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಈಗಲೂ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕಥೆಯ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ಕೂಡಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಯುವಾನ್‌ ಝೆನ್‌‌ (೭೭೯-೮೩೧) ಎಂಬಾತ ಬರೆದ ''ಯಿಂಗ್‌ಯಿಂಗ್‌'ಸ್‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ*  ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸರಣಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಯುವಾನ್‌ ರಾಜವಂಶವು (೧೨೭೯–೧೩೬೮) ಈ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಜೋಡಿಸಿತ್ತು. ಸದರಿ ಕೃತಿಯು ಚೀನೀ ಗೀತನಾಟಕ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿನ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂಲಾಧಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತಿಮೋಥಿ C. ವಾಂಗ್‌ ಎಂಬಾತ ಈ ಕಥೆಗೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಪ್ರೇಮ ಕಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷಿಪ್ರ ಭಾವೋದ್ರೇಕ, ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡದಂಥ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ವಿಷಣ್ಣತೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಇವು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ವಾಂಗ್‌ ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, *ರೋಮಿಯೋ ಅಂಡ್‌ ಜೂಲಿಯೆಟ್‌‌‌‌* ನಂಥ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರೇಮದೆಡೆಗಿನ ಅಮರವಾದ ವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಸ್ವಯಂಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯು ಈ ರೂಪರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಓರ್ವನ ಪರಿಸರದಿಂದ (ಮಾನವ ಸಮಾಜವೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ತನ್ನತನವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರಭೂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ರಮ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ತಲ್ಲಣದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯು ಬೃಹತ್‌ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ೬೨೪ರಲ್ಲಿ *ಯಿವೆನ್‌ ಲೀಜು*  ವಿಶ್ವಕೋಶವು ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ ಔಯಾಂಗ್‌ ಕ್ಸನ್‌ (೫೫೭-೬೪೧) ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಲಿಂಘು ಡೆಫೆನ್‌ (೫೮೨-೬೬೬) ಮತ್ತು ಚೆನ್‌ ಷುದಾ (ಮರಣ: ೬೩೫) ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಕೂಡಾ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.  ೭೨೯ರಲ್ಲಿ *ಟ್ರೀಟೈಸ್‌ ಆನ್‌ ಅಸ್ಟ್ರಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಕೈಯುವಾನ್‌ ಎರಾ''  ಎಂಬ ವಿಶ್ವಕೋಶವು ಗೌತಮ ಸಿದ್ಧ (ಬದುಕಿದ್ದ ಕಾಲ ೮ನೇ ಶತಮಾನ) ಎಂಬಾತನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈತ ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಜ್ಯೋತಿಷಿ, ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈತ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.

ಜಿಯಾ ಡ್ಯಾನ್‌‌‌ನಂಥ ಚೀನೀ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ದೂರದ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳ ಕುರಿತು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ೭೮೫ ಮತ್ತು ೮೦೫ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮುಖಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕುರಿತು ವರ್ಣಿಸಿದ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಇರಾನಿಯನ್ನರು (ಇವರನ್ನು ಆತ ಲುವೋ-ಹೆ-ಯಿಯ ಜನರು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ) ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ 'ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ತಂಭಗಳು', ಅಡ್ಡದಾರಿ ಹಿಡಿಯುವ ಸಂಭವವಿದ್ದ ಹಡಗುಗಳಿಗಾಗಿ ದೀಪಗೃಹದ ಸಂಜ್ಞಾಜ್ಯೋತಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು ಎಂದೂ ಸಹ ಆತ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ. ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ದೀಪಗೃಹಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಜಿಯಾ ನೀಡಿರುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್‌ ಬರಹಗಾರರು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತಾ, ಜಿಯಾ ಬರೆದ ಒಂದು ಶತಮಾನ ನಂತರ ಇದೇ ರಚನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆದರು. ಅಲ್‌-ಮಸೂದಿ ಮತ್ತು ಅಲ್‌-ಮುಕದ್ದಾಸಿಯಂಥ ಬರಹಗಾರರು ಇವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ವ್ಯಾಂಗ್‌ ಕ್ಸುವಾನ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಚೀನೀ ರಾಜತಂತ್ರಜ್ಞನು ಮಗಧ (ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ. ಇದಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನು *ಝಾಂಗ್‌ ತಿಯಾಂಝು ಗುವೊಟು*  (ಇಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಅಕೌಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್‌‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲದಿನಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ೬೩೬ ಮತ್ತು ೬೫೯ರ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಂದಿನ ರಾಜವಂಶಗಳ ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಆಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅಂಥ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿದ್ದವು: *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌‌*, *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೆನ್‌‌*, *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಕಿ*, *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಝೌ*, *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸೂಯಿ*, *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಜಿನ್‌*, *ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಡೈನಾಸ್ಟೀಸ್‌*  ಮತ್ತು *ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಡೈನಾಸ್ಟೀಸ್‌*. ಅಧಿಕೃತವಾದ *ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫೋರ್‌ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್‌‌‌* ನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, *ಟಾಂಗ್‌ಡಿಯಾನ್‌*  ಮತ್ತು *ಟ್ಯಾಂಗ್ ಹುಯಾವೊ*  ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ೭೧೦ರಲ್ಲಿ ಲಿಯು ಝಿಜಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ *ಷಿಟಾಂಗ್‌‌*  ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಒಂದು ಉಪ-ಇತಿಹಾಸವಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ, ಆತನ ಕಾಲದವರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಚೀನೀ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಿಯಾಂಜಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ *ಗ್ರೇಟ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆನ್‌ ದಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರೀಜನ್ಸ್‌*  ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾದ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌‌ನ ಪರ್ಯಟನೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿವರಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿತು.

ಮಾರ್ಗಶೈಲಿಯ ಗದ್ಯ ಆಂದೋಲನವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಡಲು ಲಿಯು ಜಾಂಗ್‌‌ಯುವಾನ್‌ (೭೭೩-೮೧೯) ಮತ್ತು ಹಾನ್‌‌ ಯು (೭೬೮-೮೨೪) ಎಂಬ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಲೇಖಕರ ಬರಹಗಳು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾದವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದ 'ಪಿಯಾಂಟಿವೆನ್‌' ಶೈಲಿಯ ಕಾವ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಈ ಹೊಸ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಾರ್ಗಶೈಲಿಯ ಗದ್ಯ ಆಂದೋಲನದ ಬರಹಗಾರರು 'ಪಿಯಾಂಟಿವೆನ್‌' ಶೈಲಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರಾದರೂ, ಈ ಶೈಲಿಯು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಹುರುಳು ಮತ್ತು ಆಡುಮಾತಿನ ಭಾಷೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಬರಹಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಬರಹಗಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಈ *ಗುವೆನ್‌*  (ಪ್ರಾಚೀನ ಗದ್ಯ) ಶೈಲಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹಾನ್‌‌ ಯು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಮತ್ತು ಈ ಶೈಲಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನವ-ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯನ್‌ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

### ಧರ್ಮ ಹಾಗು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ
ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಅಥವಾ ಏಕೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಚೀನೀ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಪರಲೋಕ ಜೀವನವೆಂಬುದು ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಾಸ್ತವತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೃತ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುವ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ ಜೀವನ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಚೀನಿಯರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಮರಳಿ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವರದಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಮೃತರ ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವ ಜನರ ಕುರಿತಾಗಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಗಿರಣಿಗಳು, ತೈಲ ಗಾಣಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ವಿರಕ್ತಗೃಹಗಳ ಜಮೀನು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀತದಾಳುಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ, ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ವಿರಕ್ತಗೃಹಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ವಿರಕ್ತಗೃಹಗಳು 'ಜೀತದಾಳುಗಳನ್ನು' ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವಾದರೂ, ಈ ವಿರಕ್ತಗೃಹದ ಅವಲಂಬಿತರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲೆಂದು ಇತರರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಂತದ ಗುಲಾಮರೂ ಸೇರಿದ್ದರು.

೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅವನತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ತೆರಿಗೆಗಳ ಪಾವತಿಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಧರ್ಮಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ೮೪೫ರಲ್ಲಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್‌‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ವೂಜಾಂಗ್‌‌ ೪೦,೦೦೦ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ೪,೬೦೦ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ವಿರಕ್ತಗೃಹಗಳನ್ನೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ, ಐಹಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ೨೬೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ; ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಘಟನಾವಳಿಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಮತೀಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಿರುಕುಳಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಗಳಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಮತ್ತೆಂದೂ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯನ್‌ ಮತ ಮತ್ತು ದಾವೋಮತದಂಥ ಸ್ಥಳೀಕ ಚೀನೀ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಹೊಸ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಮೂಲಕವೂ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಹಾನ್‌‌ ಯು (೭೮೬-೮೨೪) ಎಂಬಾತ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆನಿಸಿದ್ದ; ಈತನ ಕುರಿತು ಅರ್ಥರ್‌‌ F. ರೈಟ್‌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಅವನೊಬ್ಬ "ಮೇಧಾವಿಯಾದ, ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದ ಪರಕೀಯ ದ್ವೇಷಿ" ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಚಾನ್‌ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಗಣ್ಯರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಾನ್‌ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಅವರುಗಳೆಂದರೆ: ಮಾಜು ದಾವೊಯಿ, ಬೈಝಾಂಗ್‌, ಮತ್ತು ಹುವಾಂಗ್‌‌ಬೊ ಕ್ಸಿಯುನ್‌. ಹುಯಿಯುವಾನ್‌ (೩೩೪-೪೧೬) ಎಂಬ ಚೀನೀ ಸನ್ಯಾಸಿಯಿಂದ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಪ್ಪಟ ನೆಲದ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಎಂಬ ಒಳಪಂಗಡವು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನ್‌ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿದ್ದ ದಾವೋಮತವು ಸ್ಥಳೀಕ ಚೀನೀ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, *ದಾವೋದಿಜಿಂಗ್‌‌*  (೬ನೇ ಶತಮಾನ BCಯಲ್ಲಿನ ಲಾವೊಜಿಗೆ ಇದು ಸೇರಿತ್ತು) ಮತ್ತು *ಝುವಾಂಗ್‌‌ಜಿ*  ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ಲೀ ಕುಟುಂಬವು ತನ್ನ ತಲೆಮಾರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯ ಲಾವೊಜಿಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದೇ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಈ ನಿರರ್ಥಕ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹೊಸ ಲೋಹ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬಣ್ಣಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದರು ಎನ್ನಬಹುದು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಹಲವಾರು ವಿದೇಶಿ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯಮಾಡಿತು. ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನ್ಯಥಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಅಸಿರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ನೆಸ್ಟೋರಿಯಸ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ೭೮೧ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯಸ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.ಅ ಷಾಂಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯ ವಿರಕ್ತಗೃಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಡಾಕಿನ್‌ ಪಗೋಡಾವು ಈಗಲೂ ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ, ಮತ್ತು ಪಗೋಡಾದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯ-ವಿಷಯವನ್ನುಳ್ಳ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಧರ್ಮವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತಾದರೂ, ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆದ ಮಂಗೋಲರ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

### ಟ್ಯಾಂಗ್ ಮಹಿಳೆಯರು
ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಆ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉದಾರ-ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಣ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇದು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನೇಯುವಂಥ, ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಂಥ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರೆ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಗುವಳಿ ಕಾರ್ಯದೆಡೆಗೆ ಪುರುಷರು ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಾಂಗಾನ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯ ಉತ್ತರದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹಗಳ ಯಜಮಾನಿಯರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಉನ್ನತ-ದರ್ಜೆಯ ವೇಶ್ಯಾಂಗನೆಯರು ಜಪಾನೀ ನರ್ತಕಿಯರ (ಅಥವಾ ಜಪಾನೀ ವೇಶ್ಯೆಯರ) ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವೇಶ್ಯಾಂಗನೆಯರು ಮಹಾನ್‌ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯರು ಮತ್ತು ಕವಯಿತ್ರಿಯರಾಗಿಯೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭೋಜನಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಔತಣಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಮದ್ಯಪಾನದ ಆಟಗಳ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾದ ಪರಮಾವಧಿಯ ಭೋಜನ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಮನರಂಜಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವೇಶ್ಯಾಂಗನೆಯರು ತಮ್ಮದೇ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಚೀನೀ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಪುರುಷರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ಪದ್ಯದ ಸಾಲಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಪೋಲೋ ಎಂಬ ಕುದುರೆ-ಸವಾರಿಯ ವಿದೇಶಿ ಕ್ರೀಡೆಯು ಚೀನೀ ಗಣ್ಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚಾಬಟ್ಟೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು (ಈ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸುಟ್ಟ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಹೊಳಪು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪುಟ್ಟಪುತ್ಥಳಿಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವಂತೆ). ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ೬೭೧ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಾನೂನು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮೇಲುಮುಸುಕುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪರಂಗಿ-ಟೋಪಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಟೊಪ್ಪಿಗೆಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಕುಲಾವಿಗಳನ್ನು) ಧರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಪರಂಗಿ-ಟೋಪಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದನ್ನೇ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪುರುಷರ ಸವಾರಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಿಗಿಯಾದ-ತೋಳಿನ ಕುಪ್ಪಸಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂಳ ಯುಗದ ನಂತರ ಯಾಂಗ್‌ ಗುಫೀಯಂಥ (೭೧೯-೭೫೬) ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಸ್ಥಾನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈಕೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಂತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಚಿತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ತಮಿತ್ರರ ಪೈಕಿ ಅನೇಕರನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌‌ ನೇಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾದಳು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಚಹಾ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಪದವಾಗಿತ್ತು. ಲು ಟಾಂಗ್‌ (೭೯೦-೮೩೫) ಎಂಬ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕವಿಯು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಚಹಾದೆಡೆಗೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೇ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ. ೮ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಲು ಯು ಎಂಬ ಲೇಖಕನು (ಈತ ಚಹಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ) ಚಹಾವನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಕಲೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ *ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟೀ*  (ಚಾಜಿಂಗ್‌) ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಬರೆದ. ೨ನೇ ಶತಮಾನ BCಯ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಕಾಗದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ಸುತ್ತುವ ಕಾಗದವನ್ನು ಮಡಿಚಿ ಹೊಲಿದ ಚಚ್ಚೌಕ ಚೀಲಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಚೀಲಗಳು ಚಹಾ ಎಲೆಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೮೫೧ರಲ್ಲಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಚೀನಿಯರು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಓರ್ವ ಅರಬ್‌‌ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ; ಶೌಚಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಗೆ ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಗದವನ್ನೇ ಬಳಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ವಿಶ್ವಕೋಶಕರ್ತನಾದ ಸಾಂಗ್‌ ಯಿಂಗ್‌ಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ (೧೫೮೭–೧೬೬೬) ಎಂಬಾತ ಈ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, ಷೆನ್ನಾಂಗ್‌ (ಇವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ "ಒಂದು ಅನಿಶ್ಚಿತ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಯಿಂಗ್‌ಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಬರೆದಿದ್ದ) ಎಂಬ ಆಖ್ಯಾನಕಾರ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚೀನೀ ಜ್ಞಾನಿಯ ಕಾಲದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ೨ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ BCಯವರೆಗೂ ಅಕ್ಕಿಯು ಐದು ಧಾನ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತೇವವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿದ್ದ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೀನಿಯರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಗೊಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಾನಾಬಗೆಯ ಮಾಂಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿದ್ದವು: ಹಂದಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿಮರಿಯ ಮಾಂಸ, ಕುರಿಮರಿಯ ಮಾಂಸ (ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಕಡಲ ಉದ್ರ, ಕರಡಿ (ಇದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ, ಕುದಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರಿನೇಡ್‌ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಊರಿಡಲಾದ ಕರಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು), ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಒಂಟೆಗಳು. ಕೆಲವೊಂದು ಆಹಾರಗಳಂತೂ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ, ದನದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನದಿರುವಂತೆ (ಏಕೆಂದರೆ ವೃಷಭವು ಒಂದು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಮತ್ತು ಭಾರ ಎಳೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿತ್ತು) ಜನರನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಸ್ಥಾನವು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೮೩೧ರಿಂದ ೮೩೩ರವರೆಗೆ ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ವೆನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ದನಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದ; ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದೆಡೆಗೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಾಢನಂಬಿಕೆಗಳೇ ಅವನ ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಭೂಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ, ಚೀನಿಯರು ಅನೇಕ ಭೂಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಣ್ಣುಗಳು-ಒಣಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು: ಸಮರ್‌ಕಂಡ್‌‌‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಪೀಚ್‌ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಖರ್ಜೂರಗಳು, ಪಿಸ್ತಾ ಬೀಜಗಳು, ಮತ್ತು ಅಂಜೂರದ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕೊರಿಯಾದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಪೈನ್‌ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಜಿನ್‌ಸೆಂಗ್‌ ಬೇರುಗಳು, ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಗಾಧ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು; ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹರ್ಷನ (ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ: ೬೦೬-೬೪೭) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಬಂದ ಭಾರತೀಯ ಹರಿಕಾರರು ಇಬ್ಬರು ಸಕ್ಕರೆ ತಯಾರಕರನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು. ಇವರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚೀನಿಯರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಲಿಸಿದರು. ಹತ್ತಿಯೂ ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದಿತಾದರೂ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರು ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಯುವಾನ್‌ ರಾಜವಂಶದ ವೇಳೆಗೆ, ಹತ್ತಿಯು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚಾಂಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಮಂಜುಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ, ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಮಂಜುಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕೂಲಿಕಾರರು ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಕೊಲ್ಲಿಗಳಿಂದ ೧೦೦೦ ತುಂಡುಗಳಷ್ಟು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು ತರಬೇಕು ಎಂದು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ. ಇಂಥ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತುಂಡೂ ೦.೯೧ ಮೀಟರ್‌ (೩ ಅಡಿ) ಅಗಲ ೧.೦೬ ಮೀಟರ್‌ (೩½ ಅಡಿ) ಉದ್ದದಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಖಗೋಳೀಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಖಗೋಳ ಪಂಜರಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಲೆಂದು ಇದನ್ನು ಜಲಘಟಿಕೆ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ಜಲಚಕ್ರದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಯಿ ಕ್ಸಿಂಗ್‌ ರೂಪಿಸಿದ ಸಾಧನವು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ಗಂಟೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ಸಾಧನವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ನಗಾರಿಯು ಪ್ರತಿ ಕಾಲು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಗಡಿಯಾರವಾಗಿತ್ತು. ಯಿ ಕ್ಸಿಂಗ್‌ ರೂಪಿಸಿದ ಖಗೋಳೀಯ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ನೀರು-ಚಾಲಿತ ಖಗೋಳ ಪಂಜರವು ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ೭೩೦ರ ವೇಳೆಗೆ, ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿ ಸದರಿ ಸಾಧನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಳಹರಿವಿನ ಜಲಘಟಿಕೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಸಮಯಪಾಲನಾ ಸಾಧನದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆಯಾಗಿತ್ತು. *ಸುಮಾರು*  ೬೧೦ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸೂಯಿ-ರಾಜವಂಶದ ಗೆಂಗ್‌ ಕ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಯುವೆನ್‌ ಕೈ ಎಂಬ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಿದ ಒಂದು ತೋಲನ ದಂಡ ತಕ್ಕಡಿಯು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ತೊಟ್ಟಿಯ ಒತ್ತಡ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕಾಲೋಚಿತ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಗ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲದಾಗಿತ್ತು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಅನೇಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ೦.೯೧ ಮೀಟರ್‌ (೩ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮದ್ಯ ಪರಿಚಾರಕ ಸಾಧನವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ಕೃತಕ ಪರ್ವತದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ ಬಳಿದ-ಮರದ ಆಮೆಯ ಚೌಕಟ್ಟೊಂದರ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌-ತಲೆಯಾಕಾರದ ಲೋಹದ ಪೀಪಾಯಿ ನಲ್ಲಿಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೈಫನ್‌ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್‌‌ ಪಂಪನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾಧನವು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಗ್ಗಿಸುವ ಬೋಗುಣಿಗಳನ್ನು ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಅದ್ದುವಂತೆ ಕಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗುರುತ್ವದ ಬಲದ ನೆರವಿನಿಂದ ಅವು ಹೀಗೆ ಅದ್ದಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕೃತಕ ಸರೋವರದೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿನೋದಕೂಟಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹರಿವಾಣಗಳಾಗಿ ಪುಟಿದೇಳುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆ ಕೃತಕ ಸರೋವರವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾಲದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ೩ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಮಾ ಜುನ್‌ ಎಂಬ ಯಂತ್ರಕುಶಲಿಯು ಒಂದು ಜಲಚಕ್ರದ ಆವರ್ತನದಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೀಲುಬೊಂಬೆಯ ರಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ತೂಕ-ಮತ್ತು-ಸನ್ನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಯಂತ್ರವಿನ್ಯಾಸವು ನಿಖರವಾಗಿ ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಯ ನಾಣ್ಯದ ಸೀಳುಗುಂಡಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು. ಇತರ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಂಗ್‌ ಜು ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಸಾಧನವು ಸೇರಿತ್ತು. ಮೀನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಇದರ "ಮರದ ಉದ್ರ"ವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಒಂದು ಸುರುಳಿ ಬೋನನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀಧಾಮ್‌ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಅವಶಿಷ್ಟಗಳು *ಟ್ಯಾಂಗ್ ಲೂ*  (ದಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕೋಡ್‌) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಲೀ ಜೀ (೧೦೬೫–೧೧೦೧) ಎಂಬಾತ ೧೧೦೩ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ *ಯಿಂಗ್‌ಜಾವೊ ಫಾಷಿ*  (ಸ್ಟೇಟ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌) ಎಂಬ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೈಪಿಡಿಯು, ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಹಳೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. *ಡೈಮಂಡ್‌ ಸೂತ್ರ*  ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ನಿಯತವಾದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ಪಠ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪುಸ್ತಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ೮೬೮ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧಮತೀಯ ಪಠ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ದಿನದರ್ಶಿಕೆಗಳು (ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು) ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಅತಿ ಹಿಂದಿನ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ದಿನದರ್ಶಿಕೆಗಳನ್ನು, ಯಾವ ದಿನಗಳು ಮಂಗಳಕರವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಯಾವ ದಿನಗಳು ಮಂಗಳಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಗುರುತುಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗಗಳು ಅಧ್ಯಯನದ ಅಗ್ಗವಾದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶವು ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ೧೧th ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬಿ ಷೆಂಗ್‌‌‌ನ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಅಕ್ಷರ ಮುದ್ರಣವು ಅವನ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಣವು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣದ ಅಕ್ಷರವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರೆದ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬಳಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೂ ಇದೇ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಇಸ್ಪೀಟು ಎಲೆಯ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಯು, ಮುದ್ರಣದ ಹೊಸ ಯುಗದ ಒಂದು ಸಹಾಯಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು.

### ಔಷಧಿ
ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ದೊರಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಗದ ಚೀನಿಯರೂ ಸಹ ಅತೀವವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೬೫೭ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ *ಮೆಟೀರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ* ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗವೋಜಾಂಗ್‌ (ಅವಧಿ: ೬೪೯-೬೮೩) ವಹಿಸಿಕೊಂಡ; ಮೂಲಪಠ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಖನಿಜಗಳು, ಲೋಹಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ೮೩೩ ವಿಭಿನ್ನ ಔಷಧೀಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶದೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೃತಿ ಇದಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಔಷಧಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಪೋಷಿಸಿತು; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡುವ, ವೈದ್ಯರಿಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ, ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅದು ಮುಂದಾಯಿತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನದ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಝೆನ್‌‌ ಕಿಯಾನ್‌ (ಮರಣ: ೬೪೩) ಮತ್ತು ಸನ್‌ ಸಿಮಿಯಾವೊ (೫೮೧-೬೮೨) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಪೈಕಿ ಝೆನ್‌‌ ಕಿಯಾನ್‌, ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬರಹದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಮತ್ತೋರ್ವ ಲೇಖಕನಾದ ಸನ್‌ ಸಿಮಿಯಾವೊ, ಮಧುಮೇಹಿ ರೋಗಿಗಳು ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಪಿಷ್ಟಭರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಝೆನ್‌‌ ಕಿಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ಬರೆದಿರುವಂತೆ, ಗಳಗಂಡಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಂದಿಗಳ ಥೈರಾಯ್ಡ್‌‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೧೮೯೦ರ ವರ್ಷದವರೆಗೂ, ಗಳಗಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಥೈರಾಯ್ಡ್‌‌ ಸಾರಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

### ನಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರ
ನಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ ನಕ್ಷೆ-ತಯಾರಕರಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಪ್ರಗತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ಪೀ ಜು (೫೪೭-೬೨೭) ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿಯು ೬೦೫ರಲ್ಲಿ ಸೂಯಿ ರಾಜವಂಶದ ಪರವಾಗಿ ಓರ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಯುಕ್ತನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪೀ ಕ್ಸಿಯುನ (೨೨೪-೨೭೧) ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಮಾಪಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಪರಿಚಿತವಾದ ಗೆರೆಜಾಲದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ಕ್ಸು ಜಿಂಗ್‌‌ಜಾಂಗ್‌‌ (೫೯೨-೬೭೨) ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿಯೂ ೬೫೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಾನು ರೂಪಿಸಿದ ಚೀನಾದ ನಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಕ್ಷತ್ರ ಕೋಷ್ಟಕಗಳು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಿಂದಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಕ್ಷೆಯ ಏಕೈಕ ಬಗೆಯಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಚೀನಾದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅತಿ ಮುಂಚಿನ ನಕ್ಷೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಿನ್ ಸಂಸ್ಥಾನ‌ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಾಗಿವೆ; ಇವು ೪ನೇ ಶತಮಾನದ BCಗೆ ಸೇರಿದ ನಕ್ಷೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದಾಗ ಇವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

### ರಸವಿದ್ಯೆ, ಅನಿಲದ ಸಿಲಿಂಡರುಗಳು, ಮತ್ತು ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ಚೀನಿಯರು, ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇವು ರಸವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿದ್ದವು: ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಜಲನಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಧೂಳು-ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಲೇಪ ಅಥವಾ ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ, ಗಾಜು ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿ ಮಾಲುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬೆಂಕಿ ನಿರೋಧಕ ಸಿಮೆಂಟ್‌, ನೀರೊಳಗೆ ಧುಮುಕುವವರ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಜಲನಿರೋಧಕ ಲೇಪ, ಕಂಚಿನ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ಹೊಳಪು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಲೇಪ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೂತ್ರಗಳು. ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಗಾಜೀಕರಿಸಿದ, ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಸಾಮಾನನ್ನು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಹೊಳಪು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ವಸ್ತುಗಳ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಗಾಮಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದವು.

ಹಾನ್‌‌ ರಾಜವಂಶದ (೨೦೨ BC - ೨೨೦ AD) ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೀನಿಯರು ಆಳವಾದ ಕೊಳವೆಗಂಡಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಒಲೆಗಳವರೆಗೆ ನಿಸರ್ಗಾನಿಲವನ್ನು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೊಳವೆಗಂಡಿಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ಸಾರತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಕಾವಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಲವಣಜಲವನ್ನು ಕುದಿಸಲು ಸದರಿ ಒಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಚುವಾನ್‌ ಪ್ರಾಂತದ ಒಂದು ಗೆಜೆಟಿಯರು ವಿಶದೀಕರಿಸಿರುವ ಅನುಸಾರ, ಈ ೧೮೨ ಮೀಟರ್‌ನ (೬೦೦ ಅಡಿ) 'ಬೆಂಕಿ ಬಾವಿಗಳ' ಪೈಕಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳವೆಗಳೊಳಗೆ ಪುರುಷರು ನಿಸರ್ಗಾನಿಲವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಡಜನ್ನುಗಟ್ಟಲೆ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ (ಮೈಲಿಗಳವರೆಗೆ) ಇದನ್ನು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಇವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಅನಿಲ ಸಿಲಿಂಡರುಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು; ಈ ಸಾಧನಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಲ್ಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌‌ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ೭೪೭ರಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು "ತಂಪಾದ ಭವನ"ವನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಈ ಕುರಿತು *ಟ್ಯಾಂಗ್ ಯುಲಿನ್‌*  (唐語林) ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ನೀರು-ಚಾಲಿತ ಫ್ಯಾನಿನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚಿಲುಮೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೆಟ್‌ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ತರುವಾಯದ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆವರ್ತಕ ಫ್ಯಾನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.

## ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನ
*ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್*  ಎಂಬುದು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಲಿಯು ಕ್ಸು (೮೮೭-೯೪೬ AD) ಮತ್ತು ಲೇಟರ್‌‌ ಜಿನ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಇತರರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಲಿಯು ಕ್ಸು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಈ ಕೃತಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಇತಿಹಾಸವಾಗಿ (ಇದಕ್ಕೆ *ನ್ಯೂ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್*  ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಲಾಯಿತು) ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಂಗ್‌ ಚರಿತ್ರಕಾರರಾದ ಔಯಾಂಗ್‌ ಕ್ಸಿಯು (೧೦೦೭–೧೦೭೨), ಸಾಂಗ್‌ ಕಿ (೯೯೮-೧೦೬೧), ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಇತರರಿಂದ (೧೦೪೪ ಮತ್ತು ೧೦೬೦ರ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ) ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವೆರಡೂ ಕೃತಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಖೈರುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವು ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಅವೆರಡೂ ಸಹ ಚೀನಾದ *ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫೋರ್‌ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್‌*  ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ೭೫೬ರವರೆಗಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ *ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಗ್*  ಕೃತಿಯ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಮೂಲಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ *ಟಾಂಗ್‌ಡಿಯಾನ್‌*  ಕೃತಿಯು ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಡ್ಯು ಯೌ ೮೦೧ರಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ. ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯು *ಜಿಝಿ ಟಾಂಗ್‌‌ಜಿಯಾನ್‌‌*  ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಗಾಧ ಪಠ್ಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇದು ೧೦೮೪ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಒಂದು ತಂಡದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಧಾನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಸಿಮಾ ಗುವಾಂಗ್‌ (೧೦೧೯–೧೦೮೬) ಇದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ. ೨೯೪ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ೩ ದಶಲಕ್ಷ ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಠ್ಯವು, ವಾರಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌‌‌ನ (೪೦೩ BC) ಆರಂಭದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ (೯೬೦) ಆರಂಭದವರೆಗಿನ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

## ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌
*ಡಿ ರೆಂಜೀ
*ಎಯ್ಟ್‌ ಇಮ್ಮಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈನ್‌ ಕಪ್‌
*ಐ ಚಿಂಗ್ (ಸನ್ಯಾಸಿ)
**ಕೈಯುವಾನ್‌ ಝಾ ಬಾವೊ*  (ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ)
*ಟ್ಯಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
*ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಚೀನಾದ ಕೂಡುನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
*ಒಂಬತ್ತು ಶಿಖರಗಳ ಪಗೋಡಾ
*ಕಿಯಾನ್‌ಲಿಂಗ್‌‌ ಮೌಸೋಲಿಯಂ
*ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ವಂಶವೃಕ್ಷ
*ಟ್ಯಾಂಗ್-ಗಾಕ್‌ಟರ್ಕ್‌ ಯುದ್ಧಗಳು
*ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾವ್ಯ
*ವೆಯಿ ಝೆಂಗ್‌
*ಯಾನ್‌ ಝೆನ್‌‌ಕಿಂಗ್‌
*ಆಧುನಿಕ-ಪೂರ್ವ ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌
* (ಗಟ್ಟಿರಟ್ಟಿನ ಪುಸ್ತಕ).
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (ಕಾಗದದ ಕವಚದ ಪುಸ್ತಕ).
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
**ಜಿಝಿ ಟಾಂಗ್‌‌ಜಿಯಾನ್‌‌*, ಸಂಪುಟಗಳು 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199.

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ
*
*
*
*
*
*

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌
*ದಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಡೈನಾಸ್ಟಿ , ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇಮ್ಯೂಸಿಯಂ
*ದಿ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಡೈನಾಸ್ಟಿ- ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥದ್ದು
*ಹೋಮ್‌ ಆಫ್‌ 300 ಟ್ಯಾಂಗ್ ಪೊಯೆಮ್ಸ್‌, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
*ಟ್ಯಾಂಗ್ ಆರ್ಟ್‌ ವಿತ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಕಾಮೆಂಟರಿ - ಮಿನ್ನೆಯಾಪೊಲಿಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು
*ಸೂಯಿ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು 

ವರ್ಗ:618ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ
ವರ್ಗ:618ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು
ವರ್ಗ:907ರ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸ್ಥಿತಿ ಭಂಗಮಾಡುವಿಕೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಚೀನಾ