ಮೊಲೆ

thumb

**ಮೊಲೆ**ಯು ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮುಂಡದ ಮೇಲಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಉಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಮೊಲೆಯನ್ನು ಸ್ತನವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಹಾಲೂಡಿಸಲು ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ರವಿಸುವ ಸ್ತನಗ್ರಂಥಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ಮೊಲೆಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರೈಮೇಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೊಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇತರ ಹೆಣ್ಣು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹೆರುತ್ತವೆ. ಈ ಮರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮೊಲೆ ಹಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.ಮನುಷ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಸ್ತನಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರಿಗೂ ಸ್ತನಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಲುಪಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೈನಕೊಮಾಸ್ಟಿಯಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಪುರುಷರ ಸ್ತನಗಳ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತನಗಳು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ತನಗಳ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸ್ತನ ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

ನಾಳಗಳ ಒಂದು ಜಾಲವನ್ನು ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗಿನ ಕೊಬ್ಬು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಳಗಳ ಈ ಜಾಲವು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟುಸೇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಮೊಲೆಗೆ ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಾಳಗಳ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಹಾಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಿರುಗುಳಿಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಿವೆ. ಹಾರ್ಮೋನು ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.  ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್‍ಗಳು, ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟರಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಮುಂತಾದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದೊಂಡಗೂಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾಲುಣಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ತನ್ಯಪಾನದ ತಯಾರಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮೊಲೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಲೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ ತೆರೆದೆದೆಯ ಸ್ತನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಸಭ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ತನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಬಹುದು. ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮೊಲೆಗಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದೆದೆಯ ಸ್ತನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಸಭ್ಯತೆಯ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳು ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ತನಗಳು ಫಲವತ್ತತೆ, ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಮೊದಲ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೊಲೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಮೊಲೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೊದಲಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.

## ಬೆಳೆವಣಿಗೆ 
ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ತನಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗುವ ಏಕೈಕ ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗ ಮನುಷ್ಯರದ್ದು. ಈ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ನಿಗೂಢವಾಗಿವೆ.

ಸ್ತನಗಳ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದೆ:

ಪೃಷ್ಠಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತನಗಳಂತಹ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಂತರ್ವರ್ಧಕ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಡಿಹೈಡ್ರೊಪಿಯಾಂಡ್ರೊಸ್ಟೆರೋನ್ ಅನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಮೋ ಎರ್ಗಾಸ್ಟರ್ (1.7–1.4 MYA) ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಸ್ತನ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು. ಸ್ತನ ವಿಕಸನವನ್ನನ್ನು ಕುರಿತ ಇತರ ಊಹೆಗಳು ನಂತರ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅವಿಶಾಗ್ ಮತ್ತು ಅಮೋಟ್ಜ್ ಜಹಾವಿ ಅವರು ಮಾನವ ಸ್ತನಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಗಾತಿಯ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬಹುದು, ಅದು ಹೊರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡುವ ಹೊರೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಆಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ.

ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಮೋರಿಸ್ ತಮ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುಸ್ತಕ ದಿ ನೇಕೆಡ್ ಏಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇತರ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಅಂಡೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಊತ ಪೃಷ್ಠದ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ತನಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಶಿಶ್ನಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆರಂಭಿಕ ಮಾನವರು ದ್ವಿಪಾದ ಮತ್ತು ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು ಸಂಭೋಗಿಸಿದ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ನಡುವಿನ ಬಂಧವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು, ಆದರೂ ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು.

2001 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ತನದ ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರವು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಹಾಲುಣ್ಣುವಾಗ ಮೊಲೆಯನ್ನು ಹೀರುವ ಶಿಶುವಿನ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಶಿಶುವಿನ ದವಡೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖದಿಂದ ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಷ್ಟು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ ಕಾರಣ ಅದು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂಪಾಂಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ಅವು ತಾಯಿಯ ಸ್ತನದ ವಿರುದ್ಧ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು. ಸಿದ್ಧಾಂತ ಏನೆಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯ ಶಿಶುವಿನ ದವಡೆ ತಾಯಿಯ ಮುಖದತ್ತ ಚಲಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳ ವಿಕಸನಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯ ದೇಹವು ದುಂಡಗಿನ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಸರಿದೂಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 

ಆಶ್ಲೇ ಮೊಂಟಾಗ್ (1965) ಸ್ತನಗಳು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸಲು ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡುವು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು: ಮನುಷ್ಯನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಪೂರ್ವಜರು ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಊರಿ ನಡೆಯಲು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಕೂದಲು ಉದುರುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮನುಷ್ಯನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತರೆ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಮಂಗಗಳಂತೆ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಸೊಂಟ ಅಥವಾ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಶಿಶುವಿಗೆ ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ದೇಹದ ಕೂದಲನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನದ ಮೇಲಣ ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳ ಚಲನಶೀಲತೆ ಶಿಶುವಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಲಿಕ್ಕೆ, ಹಿಡಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹಾಲೂಡುವಿಕೆಗೆ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ದೃಢವಾದ ಸ್ತನಗಳು ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ತನಗಳು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಏನನ್ನಾದರೂ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ತನಗಳು ಒಂಟೆಯ ಗೂನುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕೊಬ್ಬಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ  ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಗೊಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಇತರ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಗಮನಾರ್ಹ.
.   ಮಾನವ ಸ್ತನದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನುರಣನ ಆವರ್ತನವು ಸುಮಾರು 2 ಹರ್ಟ್ಜ್ ಆಗಿದೆ.

ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ತನವು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ.. ಮೇಲ್ಮೈ ಅಂಗಾಂಶ ಪದರವು (ಮೇಲ್ಮೈ ತಂತುಕೋಶ) ಚರ್ಮದಿಂದ 0.5–2.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಸಬ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ (ಅಡಿಪೋಸ್ ಅಂಗಾಂಶ) ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಸ್ಪೆನ್ಸರಿ ಕೂಪರ್‌ನ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಗಳು ಮೇಲ್ಮೈ ತಂತುಕೋಶದಿಂದ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನಾರಿನ-ಅಂಗಾಂಶದ ಉದ್ದನೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ತನವು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮುಖವಾಗುವ 14–18 ಅನಿಯಮಿತ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಫೆರಸ್ ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 2.0–4.5 ಮಿಮೀ ಹಾಲಿನ ನಾಳಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ದಟ್ಟವಾದ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಲು ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ತನದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅರೋಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಮದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅರೋಲಾದ ಗಾತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಅರೋಲಾ ಮಾಂಟ್ಗೊಮೆರಿಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೆವರು ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಸ್ತನ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಮೊಲೆತೊಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ದ್ರವವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿನ ಹಸಿವಿಗೆ ಘ್ರಾಣ ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.

ಸ್ತನದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ- ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸ್ತನ 500 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಪೌಂಡ್‌ಗಳು) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನ ಸುಮಾರು 750 ರಿಂದ 1,000 ಗ್ರಾಂ (1.7 ರಿಂದ 2.2 ಪೌಂಡ್‌ಗಳು) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ತನಗಳು ಸುಮಾರು 80 ರಿಂದ 90% ಸ್ಟ್ರೋಮಲ್ ಅಂಗಾಂಶ (ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶ) ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಎಪಿಥೇಲಿಯಲ್ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿ ಅಂಗಾಂಶವು ಸ್ತನಗಳ ಪರಿಮಾಣದ ಸುಮಾರು 10 ರಿಂದ 20% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸ್ತನದ ಅಂಗಾಂಶ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅನುಪಾತಗಳು ಸಹ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ತನಗಳು ಅಡಿಪೋಸ್ ಅಥವಾ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಿ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶ ಅನುಪಾತವು ಸ್ತನದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಥವಾ ದೃಢತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ, ಋತುಚಕ್ರ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆ, ಹಾಲುಣಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಋತುಬಂಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸ್ತನಗಳು ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ತೂಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.

### ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ
ಸ್ತನಗಳ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ, ಪರಿಮಾಣ, ಅಂಗಾಂಶ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಪೆಕ್ಟೋರಲ್ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅಂತರದಲ್ಲಿನ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮಹಿಳೆಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಕಾರ, ನೋಟ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸ್ತನದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೊಬ್ಬು-ಹಾಲು-ಗ್ರಂಥಿಯ ಅನುಪಾತ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆ ಶಿಶುವಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ತನಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಥೆಲಾರ್ಚೆ, ಮುಟ್ಟು, ಗರ್ಭಧಾರಣೆ, ಋತುಬಂಧ) ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು (ಉದಾ. ವರ್ಜಿನಲ್ ಸ್ತನ ಹೈಪರ್ಟ್ರೋಫಿ) ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ತನಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಸ್ಪೆನ್ಸರಿ ಕೂಪರ್‌ನ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಗಳ ಬೆಂಬಲ, ಎದೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಮೂಳೆ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುಗುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಪೆನ್ಸರಿ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಗಳು ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಹಾಲು-ಗ್ರಂಥಿಯ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ತನವನ್ನು ಕ್ಲಾವಿಕಲ್ (ಕಾಲರ್ಬೋನ್) ಮತ್ತು ಕ್ಲಾವಿಕೊ-ಪೆಕ್ಟೋರಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಯಾ (ಕಾಲರ್ಬೋನ್ ಮತ್ತು ಎದೆ) ದಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 

ಸ್ತನವು ಎದೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಆಕಾರವನ್ನು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ತನವು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ.. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ತನದ ಬುಡವು ಪೆಕ್ಟೋರಾಲಿಸ್ ಮೇಜರ್ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ತಂತುಕೋಶದಿಂದ ಎದೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ತನದ ಬುಡವು ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಸ್ತನದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಪೆಕ್ಟೋರಾಲಿಸ್ ಮೇಜರ್ ಸ್ನಾಯುವಿನ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವು ರೆಟ್ರೊಮ್ಯಾಮರಿ ಸ್ಪೇಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ತನಕ್ಕೆ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎದೆ (ಎದೆಗೂಡಿನ ಕುಹರ) ಎದೆಗೂಡಿನ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ (ಸ್ತನ ಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇಲಿನಿಂದ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕೆಳಗಿನ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ತನದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು ಎದೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಇನ್ಫ್ರಾಮಮ್ಮರಿ ಫೋಲ್ಡ್ (IMF), ಸ್ತನದ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಯೋಜಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಗರಚನಾ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ; IMF ಅಂಗರಚನಾ ಸ್ತನದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ತನ ಅಂಗಾಂಶವು ಗಂಟು ಅಥವಾ ಹರಳಿನಂತಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಗೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

### ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವಿಕೆ
ಮಹಿಳೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸ್ತನಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಸ್ತನಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಮೊದಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದಾದ ಸ್ತನಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ, ಮೊಲೆತೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಏರಿಯೋಲ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾಗುತ್ತವೆ, ಮಾಂಟ್ಗೊಮೆರಿಯ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತನಗಳು ಮೃದುವಾಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಸ್ತನ ಹಾಲುಣಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ಎದೆ ಹಾಲಿನ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಕೊಲೊಸ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಬಹುದು.

ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಪ್ರೊಲ್ಯಾಕ್ಟಿನ್ ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟರಾನ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಕುಸಿಯುವ ಕಾರಣ ಅವು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಿಗರೇಟ್ ಸೇದುವುದು, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ತನಗಳು ಜೋತು ಬೀಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಸ್ತನಗಳು ಜೋತು ಬೀಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ಸ್ತನಗಳು ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬ್ರಾಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ರಕ್ತನಾಳದ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಓಟದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸ್ತನಗಳನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಸ್ತನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತಿಯಾದ ಬಿಗಿಯಾದ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬ್ರಾಗಳು ಉಸಿರಾಟದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಾನವ ಶರೀರ