ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು

**ಗಾಂಧಿಸಾಗರ** **ಅಣೆಕಟ್ಟು** ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೧೬೮ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಚಂಬಲ್ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

**ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು** ಭಾರತದ ಚಂಬಲ್ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಮಂದಸೌರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ೬೨.೧೭ ಮೀಟರ್ (೨೦೪.೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರ, ೨೨,೫೮೪ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ೨೨,೫೮೪ ಚ.ಕಿಮೀ (೮,೭೨೦ ಚ.ಮೈ) ಶತಕೋಟಿ ಘನ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ  . ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೪ ರಂದು ಹಾಕಿದರು. ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾದ ದ್ವಾರಕಾ ದಾಸ್ ಅಗರವಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್ ಅವರು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ರಚನೆಗಳು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ಅಣೆಕಟ್ಟು ೧೧೫-ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಐದು ೨೩-ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು ೫೬೪ ಜಿಡಬ್ಲ್ಯೂಎಚ್‍ ನಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನೀರನ್ನು ೧೦೪ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೬೫ ಮೈ) ಇರುವ ಕೋಟಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ನಿಂದ ೪೨೭,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (೧,೦೬೦,೦೦೦ ಎಕರೆ) ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳಗೆ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟಾ ನಗರದ ಬಳಿ ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಅನೇಕ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯೇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಟರ್‌‌‍ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌‍ ಬರ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಏಜೆನ್ಸಿ (ಐಬಿಎ) "ಎ೪ಐಐಐ" ಮಾನದಂಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಭೆಯು ೨೦,೦೦೦ ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

## ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Gandhi_Sagar_Dam.JPG/220px-Gandhi_Sagar_Dam.JPG|right|thumb| ಚಂಬಲ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು.
ಚಂಬಲ್ ನದಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಮರಣ್ಯಾವತಿ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ವಿಂಧ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ೮೫೩ ಮೀಟರ್ (೨,೭೯೯ ಅಡಿ) ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ., ೧೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೯.೩ ಮೈ) ಇಂದೋರ್ ಬಳಿಯ ಮೊವ್ ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮ-ನೈಋತ್ಯ. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ-ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರಲು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೂಲದಿಂದ ಯಮುನಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮವಾಗುವವರೆಗೆ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ೯೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೫೬೦ ಮೈ) ).

ಚಂಬಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಾಲ್ವಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಉಪನದಿ, ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಬನಾಸ್, ಆಗ್ನೇಯ ರಾಜಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ, ಚಂಬಲ್ ಇತರ ನಾಲ್ಕು ನದಿಗಳನ್ನು - ಯಮುನಾ, ಕ್ವಾರಿ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ಪಹುಜ್ - ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಭರೇಹ್ ಬಳಿಯ ಪಚ್ನಾಡಾದಲ್ಲಿ, ಭಿಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಟಾವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ೮೬೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳು (೩೪ ಇಂಚು) ) ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನದಿಯು ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ, ೨ °ಸಿ (೩೬ °ಎಫ್‌‍) ರ ನಡುವಿನ ತಾಪಮಾನದ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ೪೦ °ಸಿ (೧೦೪ °ಎಫ್‌), ಮತ್ತು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ೩೦% ರಿಂದ ೯೦% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಕುಸಿತ ೬೨೫ ಮೀಟರ್ (೨,೦೫೧ ಅಡಿ) ಮೋವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕೋಟಾ ನಗರದ ನಡುವೆ, ನದಿಯು ತನ್ನ ಕಮರಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ರೂ. ೨.೩ ಬಿಲಿಯನ್. ಜಲಾಶಯದ ಗರಿಷ್ಠ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲ ೬೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೪೨ ಮೈ) ಮತ್ತು ೨೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೧೬ ಮೈ) ಕ್ರಮವಾಗಿ. ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು೩೬,೭೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (೯೧,೦೦೦ಎಕರೆ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂಡಸೌರ್ ಮತ್ತು ನೀಮುಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದೋರ್‌ನ ಹೋಳ್ಕರ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಲಾಶಯವು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಲಾಶಯವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಅನೇಕ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆ-ಅಲ್ಲದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಐಬಿಎ ಯಿಂದ "ಎ೪ಐಐಐ ಮಾನದಂಡ" ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪಕ್ಷಿ ಸಭೆಯು ೨೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ