ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್

ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್ ***ಥೆರೋಪಾಡ್*** ಡೈನೋಸಾರ್‌ನ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ( ಬಾರೆಮಿಯನ್ ಯುಗ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಧದ ಜಾತಿಗಳು ಸಿ*. ಕಾರ್ಕೊವಾಟಸ್*  ಆಗಿದೆ.  ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್ ಕಾರ್ಕೊವಾಟಸ್ ಎಂದರೆ " *ಗೂನ್ಕಾ* ಬೇಟೆಗಾರ ಗೂನು".  ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ  ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾಗ್ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಜೋಸ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಯಾಂಜ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಒರ್ಟೆಗಾ ಮತ್ತು ಫರ್ನಾಂಡೋ ಎಸ್ಕಾಸೊ ಅವರು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಲಾಸ್ ಹೋಯಾಸ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

## ವಿವರಣೆ 
left|thumb| ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಾತ್ರ
*ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್* ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾರ್ಚರೊಡೊಂಟೊಸೌರಿಯನ್ ಡೈನೋಸಾರ್ ಆಗಿದ್ದು, ೫–೬ ತಲುಪಿತು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೩೨೦–೪೦೦ ಕೆಜಿ (೭೧೦–೮೮೦ ಐಬಿ) ದೇಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ. ಇದು ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೊಂಟದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಶೇರುಖಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಡೈನೋಸಾರ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಆದರೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಅನ್ನು (ಬಹುಶಃ ಗೂನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ) ರೂಪಿಸಿತು. ಅಂತಹ ಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಾಗ್ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರೋಜರ್ ಬೆನ್ಸನ್ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಯೆಂದರೆ "ಇದು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹೆಡ್-ಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದು ಉಷ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಕವೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.

### ಒಳಚರ್ಮ 
left|thumb| ಫರ್ನಾಂಡೋ ಎಸ್ಕಾಸೊ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಒರ್ಟೆಗಾ ಮತ್ತು ಜೋಸ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಯಾನ್ಜ್ *ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ* ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
*ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್* ತನ್ನ ಉಲ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು *ವೆಲೋಸಿರಾಪ್ಟರ್‌ನಂತಹ* ಇತರ ಗರಿಗಳಿರುವ ಥೆರೋಪಾಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗರಿಗಳ ಕೋಶಕಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಿಸುವ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಗಳಿಂದ ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೋಶಕಗಳಿಂದ ಮಾಪಕಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಲೇಖಕರು ತೋಳಿನ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಪಕಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು. ಬದಲಾಗಿ, ಗುಬ್ಬಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಸರಳ, ಟೊಳ್ಳಾದ, ಕ್ವಿಲ್-ತರಹದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಆಂಕರ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಡಿಲಾಂಗ್‌ನಂತಹ *ಕೋಲುರೋಸಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ* ಮತ್ತು *ಟಿಯಾನ್ಯುಲಾಂಗ್* ಮತ್ತು *ಸಿಟ್ಟಾಕೋಸಾರಸ್‌ನಂತಹ* ಕೆಲವು ಆರ್ನಿಥಿಶಿಯನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ನಿಥಿಶಿಯನ್ ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳು ಪಕ್ಷಿ ಗರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆ.  *ಕಾನ್ಕಾವೆನೇಟರ್‌ನಂತಹ ಅಲೋಸೌರಾಯ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ* ಅವುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರ್ನಿಥಿಶಿಯನ್ ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳು ಗರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದಿದ್ದರೆ, ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ರಚನೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಗರಿಗಳು ಹಿಂದಿನ, *ಕೊಯೆಲುರೋಸಾರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ* ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
left|thumb| ಮಾಪಕಗಳು, ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ *ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್‌ನ* ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ.
ಗರಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ರಚನೆಗಳು ಮಧ್ಯ ಜುರಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಲೇಡ್ ನಿಯೋಟೆಟನುರೇಯ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತೋಳಿನ ಬಳಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಇಂಟಿಗ್ಯೂಮೆಂಟ್‌ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.  ಆದರೂ ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಲದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ, ಆಯತಾಕಾರದ ಮಾಪಕಗಳು, ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕಿಯಂತಹ ಸ್ಕೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲ್ಯಾಂಟರ್ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪಾದಗಳ ಕೆಳಭಾಗ.
right|thumb| ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಥರ್ಮೋರ್ಗ್ಯುಲೇಟರಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಗೂನು ಜೊತೆ *ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್ನ* ಊಹಾತ್ಮಕ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ.
left|thumb| ಪುಡಿಮಾಡಿದ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ.
ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳು ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಸಿಂಧುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಫೋಥ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್‌ನ ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳು ಉಲ್ನಾದ ಆಂಟರೊಲೇಟರಲ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.  ಅವು ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜು ಲಗತ್ತುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇಂಟರ್‌ಮಾಸ್ಕುಲರ್ ರೇಖೆಗಳೆಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ  ಉಲ್ನಾದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಉಬ್ಬುಗಳು ಸ್ನಾಯುವಿನ ಒಳಸೇರಿಸುವಿಕೆಯ ಬಿಂದುಗಳು ಅಥವಾ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು ತರುವಾಯ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ವರ್ಟಿಬ್ರೇಟ್ ಪ್ಯಾಲಿಯಂಟಾಲಜಿಯ ೨೦೧೫ ರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲೆನಾ ಕ್ಯುಸ್ಟಾ *ಫಿಡಾಲ್ಗೊ*, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್ (ಒರ್ಟೆಗಾ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ಜ್) ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಸಂಶೋಧಕರೊಂದಿಗೆ, ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್-ಸ್ನಾಯು ರಿಡ್ಜ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅದರ ಮುಂದೋಳಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ತೋಳಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಕೆ ಬಿಂದುವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉಬ್ಬುಗಳ ಸಾಲು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ನಡುವೆ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಉಬ್ಬುಗಳು ಎಮ್*. ಆಂಕೋನಿಯಸ್* ಸ್ನಾಯುವಿಗೆ ಒಂದು ಲಗತ್ತಿಕೆಯ ಗಾಯವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.  ಇದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ನಾಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಗುರುತುಗಳು ಅಥವಾ ಉಬ್ಬುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು. ಉಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ವಿವರಣೆಯು ಫೆದರ್ ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳೆಂದು ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿತ್ತು. ಮೂಳೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಲ್ ಗುಬ್ಬಿಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಲೇಖಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಅದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರ್ಹೆನ್ ನಂತಹ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.
thumb|ಉತ್ಖನನದ ಮೊದಲು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಡಿಗ್ ಸೈಟ್.

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯುಸ್ಟಾ *ಫಿಡಾಲ್ಗೊ* ಅವರು ಕಾನ್ಕಾವೆನೇಟರ್ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.  ಇದು ಉಲ್ನಾವನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವದ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.  ಅಂದರೆ ಕಾವ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಂತೆ ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಆಂಟರೊಲೇಟರಲ್ ಬದಲಿಗೆ ಪೋಸ್ಟರೊಲೇಟರಲ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಲ್ನಾದ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಲ್ ಭಾಗವು ಮುರಿತ ಮತ್ತು ಸವೆತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕ್ಯುಸ್ಟಾ ಫಿಡಾಲ್ಗೊ ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಲ್ನಾದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. *ಅಲೋಸಾರಸ್* ಮತ್ತು *ಅಕ್ರೊಕಾಂಥೋಸಾರಸ್‌ನಲ್ಲಿ*, ಪಾರ್ಶ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಳೆಯ ಪಾರ್ಶ್ವದ (ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕಿಂತ) ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ಪಾರ್ಶ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಓರಿಯಂಟೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳು *ಆಂಟರೊಲೇಟರಲ್* ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೇಗೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ಯುಸ್ಟಾ ಫಿಡಾಲ್ಗೊ ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉಲ್ನಾವು ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಲ್ನಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ (ಹಾಗೆಯೇ ಕುಲ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಪಾತಗಳು) ಎಂದರೆ *ಅಲೋಸಾರಸ್* ಮತ್ತು *ಅಕ್ರೊಕಾಂಥೋಸಾರಸ್‌ಗಳಿಗೆ* ನಿಖರವಾದ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕ್ಯುಸ್ಟಾ ಫಿಡಾಲ್ಗೊ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಮೂಳೆಯನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಉಲ್ನರ್ ಉಬ್ಬುಗಳು ಇಂಟರ್ಮಾಸ್ಕುಲರ್ ರೇಖೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಗರಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ "ದಿ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಫೆದರ್ಸ್: ಫ್ರಮ್ ದೇರ್ ಒರಿಜಿನ್ ಟು ದಿ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುಟ ೩೬ ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಲ್ ನಾಬ್ಸ್ ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್ ಅವರ ಮಹತ್ವವು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

## ವರ್ಗೀಕರಣ 
thumb|ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ.
ನೋವಾಸ್ *ಮತ್ತು ಇತರರು ನಂತರ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಲಾಡೋಗ್ರಾಮ್,*  ೨೦೧೩. ಕಾರ್ಚರೊಡೊಂಟೊಸೌರಿಡೆ  ಒಳಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
 

## ಸಹ ನೋಡಿ 
 

* *ಅಲ್ಟಿಸ್ಪಿನಾಕ್ಸ್*
* ಗೂನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* *ಕಾನ್ಕೇವೆನೇಟರ್* ತೋಳಿನ ಮೂಳೆಗಳು, ಕ್ವಿಲ್ ನಾಬ್ ತರಹದ ರಚನೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:Articles with 'species' microformats
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ