ಚಂಬಾ

**ಚಂಬಾ** ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಚಂಬಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ರಾವಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾವಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ.

ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಎರಡು ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾತ್ರೆಗಳಾದ "ಸೂಹಿ ಮಾತಾ ಮೇಳ" ಮತ್ತು "ಮಿಂಜಾರ್ ಮೇಳ" ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಂಬಾ ತನ್ನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಹಾಡಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಜವಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪಹಾಡಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ 17 ಮತ್ತು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಲ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Narasimha_Temple%2C_Brahmaur%2C_Chamba.jpg/220px-Narasimha_Temple%2C_Brahmaur%2C_Chamba.jpg|left|thumb| ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಭರ್ಮೌರ್, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿ (1875).
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/RaviRiver-Chamba.JPG/220px-RaviRiver-Chamba.JPG|left|thumb| ಚಂಬಾ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ರಾವಿ ನದಿ

## ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದೃಶ್ಯ 
### 1846 ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು 
#### ಚಂಪಾವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜಾ ಸಾಹಿಲ್ ವರ್ಮನ್ ತನ್ನ ಮಗಳು ಚಂಪಾವತಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಶಿಖರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದಂತೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ (ದುರ್ಗಾ) ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳು ಸೊಗಸಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

##### ಬನ್ನಿ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ 
ಬನ್ನಿ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮಹಾಕಾಳಿ ಬನ್ನಿ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು 8,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಚಂಬಾ ಕಣಿವೆಯ ಪೀರ್ ಪಂಜಾಲ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ತಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ದೇವತೆಯಾದ ಕಾಳಿ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

#### ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯಗಳು 
ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಸಾಹಿಲ್ ವರ್ಮನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಚಂಬಾ ನಗರದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮರವರೀ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರದ ಛತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿಖರ ಹಾಗೂ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ ಹಾಗೂ ಮಂಟಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವಾದಗರುಡನ ಲೋಹದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 1678 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಾ ಛತ್ರ ಸಿಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು.

#### ಚಾಮುಂಡಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಚಾಮುಂಡಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜಾ ಉಮೇದ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು 1762 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಚಂಬಾದಲ್ಲಿ ಗೇಬಲ್ಲುಳ್ಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು (ಒಂದೇ ಅಂತಸ್ತಿನ) ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಮರದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಇತರವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಾಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ರಾಜಾ ಶಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದನು.

### 1847 ರ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು 
#### ಚೌಗನ್ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Chamba3.jpg/250px-Chamba3.jpg|thumb|250x250px| ಚಂಬಾ ಚೌಗನ್
ಚೌಗನ್ ಚಂಬಾದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಾನು ಅಂಗಡಿಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಅಖಂಡ ಚಂಡಿ ಅರಮನೆಯು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂದು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳು, ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ 'ಮಿಂಜಾರ್ ಮೇಳ' ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮೈದಾನವೇ ಬಯಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮೈದಾನವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.

#### ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ 
ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‍ನ್ನು 1863 ಮತ್ತು 1873 ರ ನಡುವೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚಂಬಾದ ಮೊದಲ ಮಿಷನರಿ ರೆವರೆಂಡ್ ವಿಲಿಯಂ ಫರ್ಗುಸನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜರು ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉದಾರ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಳಿದ ರಾಜ ಭೂರಿ ಸಿಂಗ್ ರಾಜನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಚಂಬಾದಲ್ಲಿರುವ ಭೂರಿ ಸಿಂಗ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1908 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸರಹನ್, ದೇವಿ-ರಿ-ಕೋಠಿ ಮತ್ತು ಮುಲ್ ಕಿಹಾರ್ (ಕಾರಂಜಿ ಶಾಸನ) ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ಶಾಸನಗಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂರಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಾಣ್ಯಗಳು, ಬೆಟ್ಟದ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಚಂಬಾದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹಲವಾರು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‍ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Negi, Baldev Singh (2012), Single Line Administration and Tribal Development in Himachal Pradesh, Lambert Academic Publishing, Germany,  .
* Rana, Kulwant Singh, Negi, Baldev Singh (2012), Changing Cropping Pattern in the Tribal Areas of Himachal Pradesh: with special reference to Pangi Valley, Lambert Academic Publishing, Germany,  .
* Negi, Baldev Singh (2012), Village Studies in Northern India: a case study of Devikothi, Lambert Academic Publishing, Germany,  

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ 
* Hutchinson, J. & J. PH Vogel (1933). *History of the Panjab Hill States*, Vol. I. 1st edition: Govt. Printing, Pujab, Lahore, 1933. Reprint 2000. Department of Language and Culture, Himachal Pradesh. Chapter IV   Chamba State, pp.&nbsp;268–339.
* Negi, Baldev Singh (2012), Single Line Administration and Tribal Development in Himachal Pradesh, Lambert Academic Publishing, Germany, .
* Rana, Kulwant Singh, Negi, Baldev Singh (2012), Changing Cropping Pattern in the Tribal Areas of Himachal Pradesh: with special reference to Pangi Valley, Lambert Academic Publishing, Germany, .
* Negi, Baldev Singh (2012, Village Studies in Northern India: a case study of Devikothi, Lambert Academic Publishing, Germany, 
* Ulrich Friebel, Trekking in Himachal Pradesh, NaturFreunde-Verlag Stuttgart 2001,  

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು