ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (Hygiene)

thumb|right|ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಇದು ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
thumb|right|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣದ ಗುಂಪಿನ ಆರ್ಬಿಟಲ್ ವರ್ಕ್‌ಶಾಫ್(OWS) ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ಗಗನಯಾತ್ರಿಯ ಬಿಸಿನೀರಿನ ಸ್ನಾನ.ಷವರ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವಾಗ, ಷವರ್ ನ ಪರದೆಯನ್ನು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಸೀಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಒಂದು ಮೆತುನೀರ್ಕೊಳವಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿರುವ ಒತ್ತುಗುಂಡಿಯ ಷವರ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ.ನೀರನ್ನು ನಿರ್ವಾತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಎಳೆದು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
**ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ** ವೆಂಬುದು ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಸ್ವಸ್ಥ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.
## ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆ 
ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ(ನೈರ್ಮಲ್ಯ)ವೆಂಬುದು ವೈದ್ಯಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಜೀವನದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಳಜಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮನೆ (ಗೃಹಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ) ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಾಗು ಕಾಯಿಲೆ ಹರಡದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ಆಹಾರ, ಔಷಧ, ಪ್ರಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹಾಗು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಅದೆಂದರೆ, ಉತ್ಪನ್ನವು ಅದರ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದು. ಶುಚಿತ್ವ(ಅಥವಾ ಶುದ್ಧತೆ) ಹಾಗು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯವೆಂಬ ಪದವು, ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಹರಡದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶುದ್ದಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು) ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಧೂಳು ಹಾಗು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಾಧನಗಳು. ಪದದ ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು: *ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ*, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಾಗು *ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಆರೋಗ್ಯ* ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಹೈಜೀನ್" ಎಂಬ ಪದವು, ಆರೋಗ್ಯ, ಶುಚಿತ್ವ ಹಾಗು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾದ ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆ ಹೈಜಿಯಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. *ಹೈಜೀನ್* (ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದ ಪ್ರಚಾರ ಹಾಗು ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹೈಜಿನಿಕ್ಸ್ ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಬಹುದು.
## ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯವೆಂದರೆ, ಔಷಧಿ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ಇದು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದು ಹರಡುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ:
* ಸೋಂಕು ಹರಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಷೇಧಗೊಳಿಸುವುದು. 
* ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು.
* ಮುಸುಕುಗಳು, ನಿಲುವಂಗಿಗಳು, ಟೋಪಿಗಳು, ಕನ್ನಡಕಗಳು ಹಾಗು ಕೈಗವಸುಗಳಂತಹ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು.
* ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮಾಡಿ(ಗಾಯವನ್ನು ತೊಳೆದು ಪಟ್ಟಿ ಹಾಕುವುದು) ಬ್ಯಾಂಡೇಜು ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವುದು.
* ವೈದ್ಯಕೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಎಸೆಯುವುದು.
* ಮರುಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಸೋಂಕುನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು(ಅದೆಂದರೆ ಲಿನೆನ್, ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳು, ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು)
* ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಹೊರ ಬಂದ ನಂತರ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು, ಕೈತೊಳೆಯುವುದು, ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ-ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕಾದಾಗಲೂ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರೋಗಗಳು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಹರಡಬಹುದು
ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಇದು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ರೋಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ AIDS ಹಾಗು ಎಬೋಲ ದಂತಹ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು  ಕೆಲವೊಂದು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ವಿಲೇವಾರಿ). 
## ಗೃಹ ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮುಂತಾದವು.
ಮನೆ ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು, ಸೋಂಕುಕಾರಕ ರೋಗಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಹಲವು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೈಯನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಆಹಾರ ಹಾಗು ನೀರಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯ(ಪರಿಸರ ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗು ಮೇಲ್ಮೈ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು), ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೈಕೆ, ಹಾಗು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು(ಸೋಂಕಿಗೆ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಈಡಾಗುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು). 
ಪ್ರಸಕ್ತ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಷಯಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಆಧರಿತವಾಗಿವೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದೆಂದರೆ ಸೋಂಕು ರವಾನೆಯ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು. ಒಂದು ಸರಳ ತತ್ತ್ವವೆಂದರೆ, ಸೋಂಕಿನ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಸೋಂಕು ಹರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗೃಹ ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಫೋರಮ್ ಅಪಾಯ ಆಧಾರಿತ ಮಾರ್ಗವೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ(ಇದು ಹಜಾರ್ಡ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಪಾಯಿಂಟ್ (HACCP)ನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ), ಇದು "ಗುರಿಯಾದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ"ವೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಗುರಿಯಾದ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸೋಂಕಿನ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸೋಂಕಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಜನರು(ಇವರು ರೋಗವಾಹಕಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ), ಆಹಾರ(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ಆಹಾರ) ಹಾಗು ನೀರು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು(ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 50%ಗೂ ಅಧಿಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಿರುತ್ತವೆ). ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಂತ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಂಕುಗಳು, ಶೌಚಾಲಯಗಳು, ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಪೈಪುಗಳು, ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು, ಮುಖವನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಟ್ಟೆಗಳು-ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ಎರಡನೇ ಸೋಂಕಿನ ಭಂಡಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ "ಅಪಾಯ"ದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ರೋಗಾಣುಗಳು(ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಸೋಂಕುಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ, ವೈರಸ್ ಮುಂತಾದವು) ಸತತವಾಗಿ ಮ್ಯೂಕಸ್,(ಲೋಳೆ ತುಂಬಿರುವ) ಫೀಸಸ್(ಅಮೇಧ್ಯ), ವಾಂತಿ, ಚರ್ಮದ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರೆ, ಜನರು ಇದಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಸೋಂಕು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಬಹುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಾಣುಗಳು ಹರಡುವ "ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ" ಕೈಗಳು, ಕೈ ಹಾಗು ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು, ಹಾಗು ಒಗೆಯುವ ಬಟ್ಟೆಗಳು  
ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು), ಒಂದು ನೀರಿಲ್ಲದ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಜೆಲ್ ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸುವುದರಿಂದ "ಸೋಂಕಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಈಡಾಗುವವರಲ್ಲಿ" ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಲು, ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಜೆಲ್ ಗಳು 60%v/vಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್ ಗಳು ಆಯ್ಕೆರಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ; ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳಾದ, ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯದ ಟಿಪ್ಪಿ-ಟ್ಯಾಪ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ವರಮಾನವಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಸಾಬೂನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
### ಉಸಿರಾಟದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಸರಿಯಾದ ಉಸಿರಾಟ ಹಾಗು ಕೆಮ್ಮುವಾಗ ಹಾಗು ಸೀನುವಾಗ ಕೈಗಳ ನೈರ್ಮಲ್ಯವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲ ಹಾಗು ತೀವ್ರ ನೆಗಡಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ.: 
# ಜನರು, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗು ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗಕಾರಕಗಳು ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು.
# ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಕಲುಷಿತವಾಗದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕಚ್ಚಾ ಹಾಗು ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಡುವುದು.
# ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಹಾಗು ಸೂಕ್ತ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಬೇಕು.
# ಸರಿಯಾದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡಬೇಕು.
# ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರು ಹಾಗು ಕಚ್ಚಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.
### ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ 
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 
ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮುಂದುವರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ; ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, 120 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದಂತಹ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಲುಷಿತವಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಅಥವಾ ಕೊಳಕಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟರೆ), ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವಿಕೆ ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಇರುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ, 
# ಸೌರ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆ - ಸೌರ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
# UV(ನೇರಳಾತೀತ) ವಿಕಿರಣ - ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ UV ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ಯಾಚ್(ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಣೆ)ಅಥವಾ ನೀರು ಹರಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಯ ಮೇಲೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ತೂಗು ಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಬಹುದು. 
# ಸಂಯೋಜಿತ ಕುಚ್ಚಾಗುವ/ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು - ಇದು ಪುಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪೊಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನೀರಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಘನೀಕರಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಕುಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಹಿಂದೆಯೇ ಕ್ಲೋರಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 
# ಬಹುಪ್ರತಿಬಂಧಕ ವಿಧಾನಗಳು - ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಎರಡು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. 
### ಅಡುಗೆಮನೆ, ಸ್ನಾನಗೃಹ ಹಾಗು ಶೌಚಾಲಯದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ "ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ" ಬರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗು ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು (ಕೈ, ಆಹಾರ ಹಾಗು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು) ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಾಯ್ಲೆಟ್ ಸೀಟುಗಳು ಹಾಗು ಫ್ಲಶ್(ನೀರನ್ನು ರಭಸದಿಂದ ಹರಿಸಿ ವಸ್ತು/ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊರದೂಡುವುದು) ಹಿಡಿಕೆಗಳು, ಬಾಗಿಲು ಹಾಗು ನಲ್ಲಿಯ ಹಿಡಿಕೆಗಳು, ಕೆಲಸದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು, ಸ್ನಾನದ ಹಾಗು ಬೊಗುಣಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು), ಸ್ನಾನಗೃಹದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ರೋಗಾಣುಗಳು ಹರಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಡಿಮಣ್ಣು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ನೆಲದ ಹೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಷವರ್ ನ ತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿರಬಹುದು. ಸೋಂಕುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುಡಿಮಣ್ಣು ಸಹ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಕೆಡುತ್ತವೆ/ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಅಹಿತಕರ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ನಿರ್ಜೀವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಲಹಾಸುಗಳು ಹಾಗು ಮೃದುವಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೇವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಗಾಳಿಬೆಳಕಿನ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿದ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 
ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗು ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದುರ್ಗಂಧವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹತೆಯು, ಶೌಚಾಲಯದ ಬಳಕೆ ಹಾಗು ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯುವುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ.
### ಲಾಂಡ್ರಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಲಾಂಡ್ರಿ(ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಗೆದು ಇಸ್ತ್ರಿ ಮಾಡುವುದು) ನೈರ್ಮಲ್ಯವೆಂದರೆ, ಮಣ್ಣಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಲಿನೆನ್ ಗಳಾದ ಚೌಕಗಳಿಂದ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗು ಸೋಂಕನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. 
USA ಅನುಭವದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಸರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಬಂದಿಖಾನೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗು ಕ್ರೀಡಾತಂಡಗಳಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಳಗೂ ಸಹ ಹರಡಬಹುದು. ಚರ್ಮದಿಂದ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ (ಇದರಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಪದರದ ಚರ್ಮವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ) ಹಾಗು ಚೌಕಗಳು, ಹಾಳೆಗಳು ಹಾಗು ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಂತಹ ಕಲುಷಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಪ್ರಸರಣದ ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕುಟುಂಬದ ಇತರರಿಗಿಂತ ಸೋಂಕಿನ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯವು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
### ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ, ನೀರು ಹಾಗು ಶೌಚಾಲಯದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾದ ID ಹೊರೆ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದಾದ ಅಗತ್ಯ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ಸಂಘಟಿತವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗು ಅದರ ಲಭ್ಯತೆ, ಹಾಗು ನಿರ್ಮಲೀಕರಣದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಇದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತೀವ್ರತರವಾದ ಬಡತನದ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇವರು ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು. ಸಾಕಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ, ವಿಸರ್ಜಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಚೊಕ್ಕಟ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಹಾಗು ಸುಭದ್ರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು, ಈ ಅಪಾಯದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. 
ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರೂಢಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಕೈ ತೊಳೆಯುವಿಕೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಶೇಕಡಾ ಐವತ್ತರಷ್ಟು ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ ಇಪ್ಪತ್ತೈದರಷ್ಟು ಉಸಿರಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸೋಂಕುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಸಾಬೂನಿಂದ ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಸೊಂಕುಗಳಾದ ಟ್ರಕೋಮ(ರೆಪ್ಪೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಣಕಣವಾಗಿ ಗುಳ್ಳೆಗಳೇಳುವ ರೋಗ) ಹಾಗು ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಜಂತುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸ್ಕರಿಯಾಸಿಸ್ ಹಾಗು ಟ್ರಿಚುರಿಯಾಸಿಸ್.
ಇತರ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಲೇವಾರಿ, ಮೇಲ್ಮೈನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಾಳಜಿಯೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಂಕಿನ ಪ್ರಸರಣದ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಒಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
### ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕಗಳು ಹಾಗು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ನಿರೋಧಕಗಳು 
ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು(ಹಾನಿಕರ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ, ವೈರಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು). ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನವು ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೇಲಿರುವ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಮೇಲೆ "ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕ" ಎಂದು ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು "ನಾಶ" ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಿಳಿಚುಕಾರಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸೊಂಕುನಿವಾರಕಗಳಾಗಿ "ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ". ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು "ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕ"ಗಳೆಂದು ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಬಗೆ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕಗಳು ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಬಗೆ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ (ಇದನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಸೈಡಲ್(ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕೆಲವು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನೂ(ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕ), ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೀಜಕಗಳು(ಸ್ಪೋರಿಸೈಡಲ್) ಹಾಗು/ಅಥವಾ ವೈರಸ್ ಗಳನ್ನು(ವೈರುಸೈಡಲ್) ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. 
ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ನಿರೋಧಕ ಉತ್ಪನ್ನವು, ಕೆಲವು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. "ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ನಿರೋಧಕ" ಎಂದು ಗುರುತು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವ ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಾರೀಕರಣವಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಇದು ಅವುಗಳು ವೃದ್ಧಿಸದಂತೆ ಮಾತ್ರ ಕೇವಲ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನದ ಲೇಬಲ್ (ಗುರುತುಪಟ್ಟಿ)"ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ವನ್ನು "ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಬಹಳ ಅವಶ್ಯಕ. ಒಂದು ಲೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳದ ಹೊರತು ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ನಿರೋಧಕವು ಶಿಲೀಂಧ್ರನಿರೋಧಕ ಅಥವಾ ವೈರಸ್ ನಿರೋಧಕವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ. 
ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್( ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಶುದ್ದಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗು ಸೋಂಕು ನಿವಾರಿಸುವ ಎರಡೂ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಈ ಪದವನ್ನು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್-ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳು ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸೋಂಕನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್). ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್ ಗಳು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೈಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 
ಬಯೋಸೈಡ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಥಾ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೀವುಗಳೆಕಗಳು ಹಾಗು ಸೋಂಕುನಿವಾರಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
## ದೇಹದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ದೇಹದ ನೈರ್ಮಲ್ಯವೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಇರುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಗೀಕಾರ ಹಾಗು ಇತರರಿಗೆ ರೋಗಗಳು ಹರಡದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು. 
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ: ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವುದು, ದಂತವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವುದು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಶುಚಿಗೊಳ್ಳುವುದು/ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದು, ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಆಹಾರಸೇವನೆ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಂದಗೊಳ್ಳುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉತ್ತಮವಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರೂಪದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕರವಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ.
ದೇಹದ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ: ಸಾಬೂನು, ಕೂದಲಿಗೆ ಬಳಸುವ ಶ್ಯಾಂಪೂ, ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಬ್ರಷ್ ಗಳು, ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಪೇಸ್ಟ್ ಗಳು, ಹತ್ತಿಯುಂಡೆಗಳು, ಸ್ವೇದರೋಧಕಗಳು, ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಮೃದು ಕಾಗದಗಳು,ಬಾಯಿತೊಳೆಯುವುದು,ಉಗುರುಗಳನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು, ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕಾಗದಗಳು ಹಾಗು ಇಂತಹ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ.
## ಅತಿಯಾದ ದೇಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ದೇಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಅತಿಯಾದ ದೇಹದ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಕುಂದಬಹುದು, ಇದು ಅಲರ್ಜಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹಾಗು ದೇಹದ ಕೆರಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. 
### ಅತಿಯಾದ ದೇಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಹಾಗು ಅಲರ್ಜಿಗಳು 
ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು 1989ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಚನ್ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇವರು ಕುಟುಂಬದ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಅಟೋಪಿಕ್ ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಡುವೆ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ - ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರೆ, ಅವರುಗಳು ಈ ಮಾದರಿಯ ಅಲರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದರಿಂದ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸೋದರ/ಸೋದರಿಯರಿಂದ "ಸೊಂಕುಗಳಿಗೆ" ಮಕ್ಕಳು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಇದು ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತರಿಂದ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಟೋಪಿಕ್ ರೋಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಅವರು ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಟ್ರಾಚನ್, ಈ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಕುಟುಂಬಗಳತ್ತ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆದರೆ "ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಿತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶುಚಿತ್ವಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ". 
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೆಲವೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಜಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಆದರೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಗೆ(ಸೋಂಕುಕಾರಕ) ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ನಾವು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ.  ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾದ ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು, ಶುದ್ಧ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವು ಅಟೋಪಿಕ್ ರೋಗಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ  ಯಾವ ಮಾದರಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇವುಗಳು ಈಗಲೂ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
ಆದಾಗ್ಯೂ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರವು ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಬಲವಾದ 'ಸಾಮೂಹಿಕ ಮನಸ್ಥಿತಿ'ಯು ಕಲ್ಮಶವನ್ನು 'ಆರೋಗ್ಯವೆಂದು' ಹಾಗು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು 'ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವೆಂದು' ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾದ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ನಡುವೆ ಕಳವಳ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಗೃಹ ಹಾಗು ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಫೋರಮ್ ಆನ್ ಹೋಂ ಹೈಜೀನ್, ಮನೆಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ "ಅಪಾಯ-ಆಧಾರಿತ" ಅಥವಾ ಗುರಿಯಿರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದರಂತೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಖಾತರಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಸೋಂಕು ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಕಾಲಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದು ಐದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ(ದಿನನಿತ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು) ಒಂದೆನಿಸಿದೆ, ಹಾಗು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಂದು ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ರೂಢಿಪ್ರಕಾರದ ಶುದ್ಧತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳು ಹರಡುವ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕೆಲವು ರೂಢಿಪ್ರಕಾರದ ನಿಯಮಗಳು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದವು, ಬಹುಶಃ ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನದಿಂದ ರೂಢಿಗತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು.
 
ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದು ರೋಮನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶುಚಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲಭೂತಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯೊಡ್ಡಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ, ಈಜುಕೊಳ ಮಾದರಿಯ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು, ಸಣ್ಣದಾದ ತಂಪು ನೀರಿನ ಹಾಗು ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಕೊಳಗಳು, ಆವಿ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು, ಹಾಗು ಸ್ಪಾ-ಮಾದರಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಲೀಸಿಗೆ ಸಹ ಒಳಗಾಗಬಹುದಿತ್ತು. ನೀರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೊರಭಾಗದ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು, ಅಥವಾ ದೇಹ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಕೇವಲ ನೀರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವುದು. ರೋಮನ್ ನಗರಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೋಅಕಾ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಪಾಯಿಖಾನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಹರಿದುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ರೋಮನ್ನರು ಫ್ಲಶ್ ಮಾಡುವ ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. (ಇದೆ ಮಾದರಿಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳು*ಎಕ್ಸೋಡಸ್* ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಕ್ರೆ ಪ್ರಿಸನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ).
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಗರಗಳ ಗಣ್ಯರು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಒಳಾಂಗಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳವರ್ಗದ ಅನೇಕರು ಹಿತ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ರೊಚ್ಚುಗುಂಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದಂತಹ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. Dr. ಜಾನ್ ಸ್ನೋ, ಕಾಲರ ರೋಗವು, ಅಮೇಧ್ಯದ ನೀರಿನ ಕಲುಷಿತತೆಯಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ದಶಕಗಳೇ ಬೇಕಾದರೂ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗು ಶೌಚಾಲಯ ಸುಧಾರಕರಿಗೆ ತರುವಾಯ ಮಾನವನ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ನೀರು ಕಲುಷಿತವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಲು ಚರಂಡಿಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಅನುಕೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮನದಟ್ಟಾಯಿತು. ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಫ್ಲಶ್ ಶೌಚಾಲಯದ ಅಂಗೀಕಾರ ಹಾಗು ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು ಮನೆಯ ಒಳಗಡೆ ಇರಬೇಕು ಹಾಗು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಅತ್ಯಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. 
### ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನ್ಯಾಯತತ್ತ್ವ 
ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 
ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಶುದ್ದಗೊಳ್ಳುವುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ(ಅರೇಬಿಕ್ ನಲ್ಲಿ: *ಸಲತ್* ), ವುಡು ಹಾಗು ಘುಸ್ಲ್ ನ ಮೂಲಕ, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಇತರ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಆಹಾರನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಕುರಾನ್, ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೈಹಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿ ಹಾಗು ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಶುಚಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
### ಪ್ರಾಚೀನ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಹಾಗು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಹಿಂದಿನ ನಾಯಕರುಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಲ್ಲವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿದರೂ ಸಹ, ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗು ನಿರ್ಮಲೀಕರಣವು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. "ಅಂಧಕಾರಯುಗ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಬೂನುತಯಾರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ಒಂದು ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ಯಾಪಾರವಾಯಿತು. ರೋಮನ್ನರು, ಇತರ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ತೈಲಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು(ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು).
ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಬಳಕೆ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆವರ ಸ್ನಾನ ಹಾಗು ಸುಗಂಧ ತೈಲವು, ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ದೇಹಕ್ಕೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿತು.( ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನೀರು ಯಾವುದೇ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ರೋಗವು ಹರಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.) ಮಧ್ಯಯುಗದ ಚರ್ಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನ ಅನೈತಿಕತೆ ಹಾಗು ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿತ್ತು. ಯೂರೋಪನ್ನು ಸಿಫಿಲಿಸ್ ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರು. 19 ಹಾಗು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಆಧುನಿಕ ಶೌಚಾಲಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಲಿನ್ನ್ ಥಾರ್ನ್ಡೈಕ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹುಶಃ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಯುರೋಪ್ ನ ಜನರು, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
## ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು 
* ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಹೈಜೀನ್ ಹಾಗು ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್, ISSN: 1438-4639, ಎಲ್ಸೆವಿಯೇರ್
## ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ 
* ಕಾರ್ಲ್ ರಾಜರ್ಸ್ ಡಾರ್ನಲ್ 
* ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬದುಕಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
* ಶುಚಿತ್ವ
* ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ
* ಹಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ 
* ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕ 
* ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ 
* ಆಹಾರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
* ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ 
* ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್(ಕೈಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥ)
* ಕೈಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು 
* ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು 
* ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು
* ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ 
* ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ

* ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನ್ಯಾಯತತ್ತ್ವ 
* ಲೈಫ್ ವಾಟರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ 
* ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಾನಿಕರ ಕಾರಕಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ. 
* ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾಳಜಿ
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ
* ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಿಕೆ
* ಸುಗಂಧಭರಿತ ನೀರು 
* ನಿದ್ರಾ ಆರೋಗ್ಯ 
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನ
* ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ಮೇರಿ 
* ಪ್ರಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿ 
* ಶೌಚಾಲಯ ನೀರು 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* US ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್
* ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್ 
* ವಾಟರ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್ ಅಂಡ್ ಹೈಜೀನ್ 
* ದಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಫೋರಂ ಆನ್ ಹೋಂ ಹೈಜೀನ್  
* ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಹೈಜೀನ್ ಅಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ ಹೋಂ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ, ಸೈಮನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬಾಸ್ಟನ್, USA
* ಹೈಜೀನ್ ಸೆಂಟರ್, ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹೈಜೀನ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್  
* ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಅಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್ ಕೊಲಾಬರೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್  
* IRC ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಾಟರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್ ಸೆಂಟರ್ 
* ಏ ವರ್ಚುವಲ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್ ಆನ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬೆಥಿಂಗ್ 
* ಅಲ್ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೂಡೆಂಟ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ಸ್ ಆನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ವಾಶಿಂಗ್   
* ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಹೈಜೀನ್ ಇನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್ 
* ಹೋಂ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಕೈವ್: ಟ್ರೆಡಿಶನ್, ರಿಸರ್ಚ್, ಹಿಸ್ಟರಿ (HEARTH) ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾನ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವು ತಯಾರಿಸಿದ 1850ರಿಂದ 1950ರವರೆಗೂ ಗೃಹ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇ-ಬುಕ್ ಸಂಗ್ರಹ. ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಅವಧಿಯ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ಯಲ್ಲಿ ಬಾಬುವಾರು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ನೈರ್ಮಲ್ಯ
ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ