ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

ಇದನ್ನು **ಪೆರುವುದೈಯರ್ ಕೊವಿಲ್**  ಅಥವಾ **ಬೃಹದೀಶ್ವರ್ ಟೆಂಪಲ್**  ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು **ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಮ್ **  ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ತಂಜಾವೂರ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಣಚು ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ಏಕೈಕ  ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಲಾಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ತನ್ನ ಸುಂದರ *ಶಿಲ್ಪಕಲೆ* ಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.  ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅದರ ಪೋಷಕ ಅರಸು ರಾಜಾರಾಜಾ ಚೋಳ I ಈತನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆನಿಸಿದೆ.ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭಯುತವಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು  UNESCOದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು "ಗ್ರೇಟ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಚೋಳ ಟೆಂಪಲ್ಸ್" ಎಂದೂ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಮೌಲ್ಯವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಲಾತಾಣವಾಗಿದೆ.  ಅತ್ಯಂತ ಬಲಯುತವಾದ ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಬಹುಶಃ ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ 'ವಿಮಾನ'ಅಥವಾ ಗೋಪುರವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ  ಕಳಶಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ *ಕಳಶ * ಅಥವಾ 'ಚಿಖರಾಮ್'(ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮೇಲ್ತುದಿಯನ್ನು)ಅಖಂಡ ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಂದಿ (ಪವಿತ್ರ ಗೂಳಿ) ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಸುಮಾರು ೧೬ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೧೩ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜಾರಾಜಾ ಚೋಳನು, ಈತ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದೊಡ್ಡ ಚೋಳ ಅರಸಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು.ಈ ಅರಸನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ದೊರೆಯಿತಂತೆ.
ಇದರ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯು ಚೋಳರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಸುಸಾಂಗತ್ಯ ಯುಳ್ಳ ರೇಖಾಗಣಿತ ದ ಮೇಲೆ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಅನಂತರದ ಎರಡು ಶತಮಾನದ ವರೆಗೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ತಮಿಳ(ಚೋಳರ) ಸಂಪತ್ತು,ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಬಹು ಮುಖಜದ ಹಂತಗಳ ಬಿಡಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅದು ಚೌಕಾಕಾರದ ಪ್ರಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.ಈ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನವೀನ ಚೋಳಾ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗಿಟ್ಟಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆತ ನಿರ್ಮಿಸಿಬಹುದೆಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ರಾಜಮನೆತನದ ಹಲವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.ರಾಜರ ಸಿಂಹಾಸನ ಏರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಿತ ವಿಗ್ರಹ ಶಿವ ನನ್ನು ದಿನವೂ ರಾಜರ ಎದುರಲ್ಲೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸೇವಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅರ್ಚನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು,ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರು,ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದ ಜನಸಮೂಹ ಸೇವೆಗಿತ್ತು.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.ಹೂವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು,ಹಾಲು ಮಾರಾಟಗಾರರು,ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು,ತುಪ್ಪದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಲ್ಲದೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸರಕು-ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣ ಗೋಡೆಯ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ ಭರತ ನಾಟ್ಯದಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಮಾರಂಭಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತತ್ವಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೇ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವೆನಿಸಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು "ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ."ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ,ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ,ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಸತುವಿನ ಮಿಶ್ರಣದ ಭಿತ್ತಿಗಳು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿವೆ."
ರಾಜಾರಾಜಾ ಚೋಳ ಅರಸನು ತಂಜಾವೂರ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ದೊಡ್ಡ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಇಂದೂ ಕೂಡಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲದೇ ೧೦೦೦ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನದಾಗಿದೆ.

## ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ 
right|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ಣ ನೋಟ
ನದಿ ದಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಅದು ಸುತ್ತಲೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರಾಕಾರದಂತೆಯೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಕ್ಷೀಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎದ್ದು ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಐದು ಮಹಡಿಯ ಅಕ್ಷೀಯದೊಳಗಡೆ ಹಾಯ್ದು ಸಲೀಸಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು.ಗೋಪುರದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಅನುಕೂಲವೊದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ನಿಂತು ನೀವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಅದರ ಶಿಖರ (ಇದು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೊಳ್ಳಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗದು)ಇದು ೬೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ,ಒಟ್ಟು ೧೬ ಮಡಿಕೆಯುಳ್ಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಯ ಮಹಡಿ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ.ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚತುಷ್ಕೋನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗೋಡೆಯಿಂದ ಹೊರಚಾಚಿದ ಭಾಗ, ಅಟ್ಟಳಿಗೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಹಂತಗಳು ಮೂಲೆಯ ಅಂಚುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದ್ರಾವಿಡರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುವರೈ ವಿಮಾನದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇನ್ನಿತರ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಒಳಭಾಗದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಯಾಗುವಂತೆ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.ಬಳಸು ಸುತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ದೇವರಿಗಾಗಿ ಸುತ್ತು ಸೇವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿಲಾಗಿದೆ.(ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾನೆರವೇರಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ) ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬರುವಂತೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. 

## ಪ್ರವಾಸದ ಮಾಹಿತಿ 
ತಂಜಾವೂರ್ ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ರಸ್ತೆ,ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಯಾನದ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ,ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಹತ್ತಿರದ ತ್ರಿಚಿ, ಚೆನ್ನೈ, ಕುಂಭಕೋಣಂ, ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ, ಪಟ್ಟುಕೊಟ್ಟೈ, ತಿರುನೆಲವೇಲಿ, ಕರೂರ್, ನಾಗಪಟ್ಟಿನಮ್, ಕೊಯಿಮತ್ತೂರು ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯದ ವಿವೆಧೆಡೆಗಳಿಂದ ಬಸ್ ಸಂಚಾರ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಚೆನ್ನೈನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (NH ೪೫-A)ಇದು ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ಚಿದಂಬರಮ್,ಮಾಯಾವರಮ್,ಕುಂಭಕೋಣಂ,ತಂಜಾವೂರ್ ಮತ್ತು ನಾಗಪಟ್ಟಿನಮ್ ಗೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ ತಂಜಾವೂರ್ ಮತ್ತಿತರೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.ಇಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸಗಳ ಸಂಚಾರವೂ ಇದೆ.ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಸ್ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಹಲವು ನಗರಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಹತ್ತಿರದ ಚೆನ್ನೈ,ತ್ರಿಚಿ,ತಿರುನೆಲವೇಲಿ,ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ನಾಗೊರ್ ಗಳಿಂದ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ಇದೆ. "ತಂಜಾವೂರ್ ಜಂಕ್ಷನ್"ಈ ಸ್ಥಳನಾಮವಾಗಿದೆ.ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ತಿರುಚಿರಾಪಲ್ಲಿ ಏರ್ ಪೊರ್ಟ್ ತ್ರಿಚಿ ಸುಮಾರು ೬೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದೆ.

## ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆಗಳು 
ತಂಜಾವೂರ್ ನ ಅರಸು ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳನು ೧೦೧೦ AD ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ "ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ"ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ೧೦೦೦ ವರ್ಷ ಕಳೆದಿರುವ ಅದೀಗ ೧೦೦೦ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ,ಅದರ ಭವ್ಯ ರಚನೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದಾಗಿದೆ.ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಅಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳ ಅರಸನು (ಆಳ್ವಿಕೆ ೯೮೫-೧೦೧೪ A.D)ತಾನು ಗದ್ದುಗೆಯೇರಿದ ೨೭೫ ದಿನ ಮತ್ತು ೨೫ ವರ್ಷ ಆಡಳಿತದ ಕುರುಹು ಆಗಿ(೧೦೧೦ A.D)ಆಗ ಗೋಪುರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ವಿಮಾನದ ಹೊದಿಕೆಗೆ ಕಳಶಮ್ವನ್ನು(ತಾಮ್ರದ ಕೊಡ ಅಥವಾ ಕಳಸ) ಆತ ನೀಡಿದ್ದ.ದೇವಾಲಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಅನಂತರ ಆತ ಈ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಕಿರೀಟ ತೊಡಿಸಿದ್ದ.(ಇದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ೫೯.೮೨ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.)

### ಭರತನಾಟ್ಯಂ ಯಜ್ಞ 
ಈ ಸಮಾರಂಭದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಭರತನಾಟ್ಯಂ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.ಭಾರತೀಯ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪದ್ಮಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಸೊಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಭರತನಾಟ್ಯಂ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ABHAI)ಮತ್ತು ಬೃಹನ್ ನಾಟ್ಯಾಂಜಲಿ ಟ್ರಸ್ಟ,ತಂಜಾವೂರ್ ಇವು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡದ ೧೦೦೦ನೆಯ ವರ್ಷದಂಗವಾಗಿ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಬರಲಿದ್ದಾರೆ,ನವದೆಹಲಿ, ಮುಂಬಯಿ, ಪುಣೆ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ, ಸಿಂಗಾಪೂರ್, ಮಲೆಷ್ಯ ಮತ್ತು U.Sನಿಂದ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಬಂದು ತಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸುಮಾರು ೧೧ ದಾಖಲಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅದರಲ್ಲೂ *ಸಂಗೀತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ತಿರುವಿಚಯಪ್ಪಾ*  (ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಥಿರುಮುರೈ) ಅವರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ,ಕರೂರ್ ಥೆವರ್ ಇವುಗಳಿಗೆ ರಚನಕಾರರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ.(ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳರ ಗುರು ಅವರ ರಚನೆಗಳು) ಇವರನ್ನು ತಿರುವಿಚಯಪ್ಪಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವು ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬,೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಯೋಜನ ಕಂಡಿದೆ.ಈ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಪಟ್ಟಣದ ಹಲವೆಡೆ ತಮ್ಮ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವರು.

### ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ 
[[ಚಿತ್ರ:Brahadeeswarar Temple Millennium Year - Commemorative Coin.jpg|right|thumb|[46] ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರ ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳ I  ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ದ್ಯೋತಕ ರಿಜರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 5 ವಿಶೇಷ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿತ್ತು.]]
ಅದೇ *೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦*  ರಂದು (ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಐದನೆಯ ದಿನದಂದು)ಈ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸುಂದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನೆನಪನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು. ಪುರಾತತ್ವ ಲೋಕದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿರುವ ಇದರ ವಿಶೇಷ ೫ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಯಲ್ಲಿ ೨೧೬-ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬೃಹತ ರಾಜಾ ಗೋಪುರಂನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ೫ ನಾಣ್ಯದ ಗುರುತುಳ್ಳ ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಈ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ರಿಜರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಹೊರತಂದಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವ ಎ ರಾಜಾ ಅವರು ಘನತೆಯುಳ್ಳ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ಟೆಂಪಲ್ ಸ್ಪೆಸಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಹಡಗು ಖಾತೆ  ಸಂಪುಟ ಸಚಿವ ಜಿ.ಕೆ ವಾಸನ್ ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
[[ಚಿತ್ರ:1000 Rupee Indian Currency Note - Tanjai.jpg|right|thumb|[53]ಆಗ 01 ಏಪ್ರಿಲ್ 1954 ರಲ್ಲಿ ರಿಜರ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಯುನೆಸ್ಕೊದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಲಾಗಿದೆ.]]
ಈಗಾಗಲೇ ರಿಜರ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವು ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಷಿನೋಟ ನೀಡುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿತ್ತು.ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಿಸಿ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ ೧೯೭೫ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಗ ದಿವಂಗತ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವು ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಹತೋಟಿಗಾಗಿ ೧,೦೦೦ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಿತು.

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕರುಣಾನಿಧಿ ಸೆಮ್ಮೈ ಭತ್ತವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ತಳಿಯ ಭತ್ತವೆಂದೂ ರಾಜಾ ರಾಜನ್-೧೦೦೦ ಎಂದು ಆ ತಳಿಗೆ ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾತೃ ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳನ್ ನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಹೆಸರಿನ್ನಡಲಾಗಿದೆ.

## ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಾಯದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ 
# ಬಾಲ್ ಕುಮಾರನ್ ಅವರು **ಉದೈಯರ್ ** ಎಂಬ ಕಥಾನಕವನ್ನು ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳ Iಅರಸನ ಮೇಲೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಆತನ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟುವ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆತನ ಬದುಕಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

## ಚಿತ್ರಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿ 

ದಾಖಲೆ ಆಧಾರ:ತಾಂಜಾವೂರ್ ಟೆಂಪಲದೂರದ ನೋಟ  
File:Periya Kovil.jpg|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ವೇಳೆಗಿನ ದೇವಾಲಯ
File:Big Temple-Temple Entrance.jpg|ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ
File:Big Temple-Gopuram Detail.jpg|ಗೋಪುರಮ್ ನ ಸವಿವರ
File:Bhikshatana_tanjore.jpg|ಗೋಪುರಮ್ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಗ್ರಹ
File:Big Temple-Smaller Temple.jpg|ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇಗುಲ
File:Big Temple-Smaller Temple Stairs.jpg|ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಪರಾಕರ್ಷೆ
File:Big Temple-Bronze Statue.jpg|ಹೊರಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವುಅ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತಿದ ವಿಗ್ರಹಗಳು ದೊರೆಕಿವೆ.
File:Big Temple-Lingams.jpg|ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಛಾವಣಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಲಿಂಗಗಳ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
File:Big Temple-Lingam Painting.jpg|ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಸಿಇದ್ದಾಗಲೇ ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
File:Big Temple-Bull.jpg|ನಂದಿ, ಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಗೋಚರತೆ.
File:Raraja detail.png|ರಾಜಾ ರಾಜಾ ಚೋಳನ್ 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಬೃಹದೀಶ್ವರ ಟೆಂಪಲ್ ಫೊಟೊ ಗ್ಯಾಲರಿ  
* ದಿ ಬಿಗ್ ಟೆಂಪಲ್  
* ದಿ ಮೌಂಟೇನ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ಸ್
* ತಂಜಾವೂರ್ ಬಿಗ್ ಟೆಂಪಲ್  
* ಬೃಹದೀಶ್ವರ ಟೆಂಪಲ್ 
* ಯುನೆಸ್ಕೊ ಗ್ರೇಟ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಚೋಳಾ ಟೆಂಪಲ್ಸ್
* ಬೃಹದೀಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯದ ಕೆಳಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ 
* ಬೃಹದೀಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ 
* ದಿವ್ಯ ದರ್ಶಿನಮ್ 
* ತಂಜಾವೂರ್ ಬಿಗ್ ಟೆಂಪಲ್, ಯುಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೊ 
* ದಿ ಬಿಗ್ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ತಂಜಾವೂರ್- ಎ ವರ್ಲ್ಸ್ಢೆರಿಟೇಜ್ . ಯುಟ್ಯೂಬ್ ವಿಡಿಯೊ 

## ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ವರ್ಗ:ತಂಜಾವೂರ್ ಡಿಸ್ಟ್ಯ್ರಿಕ್ಟ್
ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು
ವರ್ಗ:ತಂಜಾವೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ
ವರ್ಗ:ತಂಜಾವೂರು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ