ಗ್ರಹ ಭೇದಂ

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ***ಗ್ರಹ ಭೇದಂ***  ಎಂದರೆ  ರಾಗದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವರಕ್ಕೆ ನಾದದ ಸ್ವರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರಾಗವನ್ನು ತಲುಪುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದನ್ನು ಮುರ್ಚನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆ, ಇದು ಕೀಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಮೂಲಕ ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಗ್ರಹ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಭೇದ ಎಂದರೆ *ಬದಲಾವಣೆ* ಎಂದರ್ಥ. *ಶ್ರುತಿ* ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ (ಮೂಲ ಸ್ವರ ಅಥವಾ ಡ್ರೋನ್ ಪಿಚ್) ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವರ ಭೇದಂ ಅಥವಾ ***ಶ್ರುತಿ ಭೇದಂ*** ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ *ಶ್ರುತಿ ಭೇದಂ* ಮತ್ತು *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

## ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ 
ಸ್ವರವನ್ನು ರಾಗದ ಉನ್ನತ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು  ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಹೊಸ ರಾಗವೊಂದು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

### ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ 
*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಸರಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ರಾಗದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಾ (ಷಡ್ಜಮ್) ಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಝೇಂಕಾರ ನುಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಂತರ ನಾವು ಅದೇ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು/ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಹೊಸ ಶ್ರುತಿ/ನಾದದ ಸ್ವರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ರಾಗದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಝೇಂಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ, ಫಲಿತಾಂಶವು ಬೇರೆ ರಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

### ಉದಾಹರಣೆ ವಿವರಣೆ 
ಶಂಕರಭಾರಣಂ ರಾಗದ ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಅದು *ಕಲ್ಯಾಣಿ*, *ಹನುಮತೋಡಿ*, *ನಟಭೈರವಿ*, *ಖರಹರಪ್ರಿಯ* ಮತ್ತು *ಹರಿಕಂಭೋಜಿ* ಎಂಬ ಇತರ ೫ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ **ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು**

* ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಆವರ್ತನ/ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ಶಂ*ಶಂಕರಭಾರಣಂ* ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಿ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗಾಯಕನು ಶಡ್ಜಮ್ಅನ್ನು ಗಾಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಥವಾ ವಾದ್ಯದ ನಾದದ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ಎಲ್ಲಾ *ಸ್ವರಗಳು* ಈ ಷಡ್ಜಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಪ್ರಗತಿಯಂತಹ ಆವರ್ತನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಿಗೂ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
* ಶಂಕರಭರಣದ 6ನೇ ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಮಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಮಾ ಮತ್ತು ಪಂಚಮಮ್ ಇಲ್ಲ (ಪಾ) ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ 7 ಸ್ವರಗಳನ*ಶಂಕರಭಾರಣಂ* ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಕೇವಲ 1 ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನ್ಯ ಮೇಲಕರ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಮೇಳಕರ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇವಲ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗ ಲಲಿತವು 2 ಮಾ ಮತ್ತು ಪಾ ಇಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಈ ರಚನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಗಾ ಮತ್ತು ನಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಂತರಗಳು ಈ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಣೆಯಾದ *ಸ್ವರ* ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ತೀಕ್ಷ್ಣ/ಸಮತಟ್ಟಾದ ಸ್ವರಗಳಾಗಿವೆ.
* ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಹ ಭೇದದಲ್ಲಿನ 6 ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮೇಜರ್ ಸ್ಕೇಲ್ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ (ಅಯೋನಿಯನ್ ಮೋಡ್) ಮತ್ತು ಇದು 7 ನೇ ಮೋಡ್ (ಲೋಕ್ರಿಯನ್) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ 5 ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೋಡ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

## ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳು 
ಇತರ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳ ಮೇಲೆ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು (72ರಲ್ಲಿ 16 ರಾಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯವಾದ ಮೇಳಕರ್ತ ಸ್ಕೇಲ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಾದದ ಸ್ವರದ ಅಂತಹ ಮಾದರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವಾಗ, ಕೆಲವು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮಾನ್ಯವಾದ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಮೇಳಕರ್ತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ನಿಯಮಗಳು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಂಚಮ (ಪಾ) ಅಥವಾ ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರದ (*ಋಷಭಮ್* (ರಿಷಭಂ) (*ಮಧ್ಯಮಮ್* (ಮಾ) ಅಥವಾ ನಿಷಾದಮ್ (ನಿಷಾಧ) ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ.

### *ಶಂಕರಭಾರಣಂ* 
ಹಿಂದಿನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ವಿವರಣೆ ನೋಡಿ.

### *ಕನಕಾಂಗಿ* 
ಕನಕಾಂಗಿಯ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವು ಕಾಮವರ್ಧಿನಿ..

### *ಮಾಯಾಮಾಳಾವ ಗೌಳ* 
ಮಾಯಾಮಾಳವಗೌಳದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ*  ರಾಗಗಳು *ರಸಿಕಪ್ರಿಯ* ಮತ್ತು ಸಿಂಹೇಂದ್ರಮಧ್ಯಮಮ್.

### *ರಾಗವರ್ಧನಿ* 
*ರಾಗವರ್ಧನಿ ಯ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ ವ್ಯುತ್ಪತಿ* *ವರುಣಪ್ರಿಯ*.

### *ವಾಚಸ್ಪತಿ* 
*ವಾಚಸ್ಪತಿ* ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು *ಚಾರುಕೇಸಿ*, *ಗೌರಿಮನೋಹರಿ* ಮತ್ತು *ನಾಟಕಪ್ರಿಯ*.

### *ಷಣ್ಮುಖಪ್ರಿಯ* 
*ಷಣ್ಮುಖಪ್ರಿಯ* ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳೆಂದರೆ *ಶೂಲಿನಿ*, *ಧೆನುಕಾ* ಮತ್ತು *ಚಿತ್ರಾಂಬರಿ*.

### *ಕೀರವಾಣಿ* 
*ಹೇಮಾವತಿ*, *ವಕುಲಾಭರಣಮ್* ಮತ್ತು *ಕೋಸಲಮ್*  *ರಾಗಗಳು ಕೀರವಾಣಿ* ಯ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

### *ರತ್ನಾಂಗಿ* 
*ರತ್ನಾಂಗಿಯ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು *ಗಮನಾಶ್ರಮ* ಮತ್ತು ಝಂಕರಾಧ್ವನಿ.

### *ಗಾನಮೂರ್ತಿ* 
ಗಾನ*ಮೂರ್ತಿ ರಾಗದ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು *ವಿಶ್ವಂಭರಿ* ಮತ್ತು ಶಾಮಲಾಂಗಿ.

### *ವನಸ್ಪತಿ* 
*ವನಸ್ಪತಿ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಮಾರರಂಜನಿ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

### *ಮಾನವತಿ* 
*ಮಾನವತಿ ರಾಗದ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* *ಕಾಂತಮಣಿ* ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ಸೂರ್ಯಕಾಂತಂ* 
ಸೂರ್ಯಕಾಂತದ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೇನಾವತಿ ಮತ್ತು ಲತಾಂಗಿ.

### *ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯಾ* 
ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯದ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* *ಋಷಭಪ್ರಿಯ* ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ಗಾಯಕಪ್ರಿಯ* 
*ಗಾಯಕಪ್ರಿಯ ರಾಗದ* *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಧಾತುವರ್ದನಿ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ಧರ್ಮಾವತಿ* 
ಧರ್ಮಾವತಿಯ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು ಚಕ್ರವಾಕಂ ಮತ್ತು *ಸರಸಾಂಗಿ*.

### *ಹಟಕಾಂಬರಿ* 
*ಹಟಕಾಂಬರಿ*   *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಗವಾಂಭೋದಿ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ನಾಗನಂದಿನಿ* 
*ಭವಪ್ರಿಯ* ಮತ್ತು *ವಾಗಧೀಶ್ವರಿ* *ನಾಗನಂದಿನಿ* ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

### *ಗಾಂಗೇಯಭೂಷಣ* 
ಗಾಂಗೇ*ಯಭೂಷಣ*  *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* *ನೀತಿಮತಿ* ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ಚಲನಾಟ* 
ಚಲನಾಟದ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವು *ಶುಭಪಂತುವರಾಳಿ* ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

### *ಶಾದ್ವಿದಮಾರ್ಗಿಣಿ* 
*ಶಾದ್ವಿದಮಾರ್ಗಿಣಿ*  *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* *ನಾಸಿಕಭೂಷಣ* ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

## *ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು* 
ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ಕೆಲವು ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಇತರ ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜನ್ಯ  ರಾಗಗಲ್ಲಿ ಯಾವ  *ಸ್ವರಗಳನ್ನು* ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು ಅಂತಹ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾದದ ಸ್ವರದ ಅಂತಹ ಮಾದರಿ ಬದಲಾವಣೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ, ವಿವರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ರಾಗವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡದಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಇನ್ನೂ ಪತ್ತೆಯಾಗದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ರಾಗಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ (ಸ್ವರಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಳಸಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿಲ್ಲ)

### *ಮೋಹನಂ* 
ಮೋಹನಮ್ ರಾಗಂ ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತರ ನಾಲ್ಕು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳೆಂದರೆ ಹಿಂದೋಳ, ಶುದ್ಧ ಸಾವೇರಿ, *ಶುದ್ಧ ಧನ್ಯಾಸಿ* ಮತ್ತು *ಮಧ್ಯಮಾವತಿ*.

ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ **ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು**

* ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಆವರ್ತನ/ಸ್ವರ ರಚನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸದ ಕಾರಣ, *ಮೋಹನಂ* ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಿ ಅನ್ನು ಮೇಲಿನ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗಾಯಕನು ಶಡ್ಜಮ್ಅನ್ನು ಗಾಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಥವಾ ವಾದ್ಯದ ನಾದದ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ಎಲ್ಲಾ *ಸ್ವರಗಳು* ಈ ಷಡ್ಜಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಪ್ರಗತಿಯಂತಹ ಆವರ್ತನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
* ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಂತರಗಳು ಈ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಣೆಯಾದ *ಸ್ವರ* ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಎಫ್ ಮತ್ತು ಬಿ ಸ್ವರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಸ್ವರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
* ಒಂದು ಚೂಪಾದ/ಫ್ಲಾಟ್ ಕೀಲಿಯನ್ನು ನಾದದ ಸ್ವರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಪಿಯಾನೋ/ಆರ್ಗನ್/ಕೀಬೋರ್ಡ್/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಪ್ಪು ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನುಡಿಸಿದರೆ, ಈ 5 ರಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಿ #ನಿಂದ ಟಾನಿಕ್ ನೋಟ್ ಇರುವ ಕಪ್ಪು ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು *ಶುದ್ಧ ಸವೇರಿ*. ಡಿ #ನಿಂದ ಇದು *ಉದಯರವಿಚಂದ್ರಿಕಾ*, ಎಫ್ #ನಿಂದ ಇದು ಮೋಹನಮ್, ಎ-ಫ್ಲಾಟ್ನಿಂದ ಇದು ಮಧ್ಯ*ಮೋಹನಂ* ಮತ್ತು ಬಿ-ಫ್ಲಾಟ್ ನಿಂದ ಇದು *ಹಿಂದೋಲಮ್* ಆಗಿದೆ.
* ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸರಳೀಕೃತ ರಾಗ ರಚನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸಲು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿವೆ, *ಗಮಕಗಳು*, ಸ್ವರಗಳ ಉದ್ದ, ಹಾಡುವ/ನುಡಿಸುವಾಗ ಪ್ರಚೋದಿಸಬೇಕಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನಸ್ಥಿತಿ/ಭಾವ/ರಸ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

### *ಶಿವರಂಜನಿ* 
*ಶಿವರಂಜನಿ* ರಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಗ್*ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು *ರೇವತಿ* ಮತ್ತು *ಸುನಾದವಿನೋದಿನಿ*.

ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ **ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು**

* ಈ ಸೆಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿರುವ ಮೋಹನಮ್ ಸೆಟ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, 3 ನೇ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಇ ಮತ್ತು ಡಿ # (ಉಲ್ಲೇಖ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಉದ್ದೇಶ ಮಾತ್ರ) ನಡುವೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, *ಶಿವರಂಜನಿ* ಮೋಹನಮ್ನಿಂದ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ-ಜಿ 3 ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಿ 2, *ರೇವತಿ* ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯಿಂದ *ಮಧ್ಯಮಾವತಿ* ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ-ಆರ್ 2 ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆರ್ 1, ಆದರೆ *ಸುನದವಿನೋದಿನಿ* ಎಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ *ಹಿಂದೋಲಮ್* ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ (ಆ ಹಂತವು *ಹಿಂದೋಲಮ್* ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ, ಸಾ, ಅನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

### *ಹಂಸಧ್ವನಿ* 
*ಹಂಸಧ್ವನಿ* ರಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವು *ನಾಗಸ್ವರಾವಳಿ*.

### *ಅಭೋಗಿ* 
*ಅಭೋಗಿ* ರಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವು *ವಾಲಾಜಿ* ಆಗಿದೆ.

### *ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ* 
ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ ರಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದದ್ದು *ಕರ್ನಾಟಕ ಶುದ್ಧ ಸಾವೇರಿ*.

### *ಗಂಭೀರನಾಟಾ* 
ಗಂಭೀರನಾಟಾ ರಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ *ಗ್ರಹ ಭೇದಂ* ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವೆಂದರೆ *ಭೂಪಾಲಂ*.

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ 
* ಮೇಳಕರ್ತ 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ