ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯ

**ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯ** (Cūḷāmaṇi Cetiya) ಎಂಬುದು ತ್ರಾಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಸ್ತೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಬೌದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ತೂಪದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕುಮಾರನು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಈ ಸ್ತೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ; ನಂತರ ದೇವರಾಜ ಶಕ್ರ ಇಂದ್ರ ಅವರು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಬುದ್ಧನ ಮಹಾಪರಿನಿರ್ವಾಣದ ನಂತರ, ಶಕ್ರನು ಬುದ್ಧನ ಒಂದು ಕಾಲರ್ ಎಲುಬನ್ನೂ ಈ ಸ್ತೂಪಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು. “ಚೂಳಾಮಣಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು “ಶಿರೋಮಣಿ-ರತ್ನದ ಸ್ತೂಪ” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇದು ಬೌದ್ಧ ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆಗಿದ್ದು, ತಾವತಿಂಸದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳು (ದೇವರುಗಳು) ಆರಾಧಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.

## ವಿವರಣೆ
ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ; ಇದು ಅಪಾರವಾದ ದಿವ್ಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಎತ್ತರ ಒಂದು ಯೋಜನ (ಸುಮಾರು 16 ಕಿಮೀ ಅಥವಾ 10 ಮೈಲು) ಆಗಿದ್ದು, ಏಳು ವಿಧದ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.

## ಪುರಾಣಗಳು
ಬೌದ್ಧ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಅರಮನೆ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬೋಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನೋಮಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದನು. ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜವೇಷವನ್ನು ತೆಗೆದು, ತನ್ನ ಉದ್ದ ಕೂದಲನ್ನು (ಚೂಳಾ ಅಥವಾ ಶಿಖೆ) ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಆ ಕೂದಲನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಎಸೆದು, “ನಾನು ಬುದ್ಧನಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈ ಕೂದಲು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲಿ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಇಂಚು ಉದ್ದದ ಕೂದಲು ಒಂದು ಯೋಜನ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ (ಸುಮಾರು 7–10 ಮೈಲು) ಏರಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಾವತಿಂಸ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವರಾಜ ಶಕ್ರ ಈ ಘಟನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದನು. ಅವನು ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಂದು, ಗೌರವದಿಂದ ಕೂದಲು ಅವಶೇಷವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಾವತಿಂಸಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಅದನ್ನು ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.
ಬುದ್ಧನ ದೇಹಾವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, **ದೋಣ** ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಿವಿಧ ರಾಜರಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಬಲದ ದಂತವನ್ನು (ಅಥವಾ ಕಣ್ಣು-ದಂತ) ತನ್ನ ಪಾಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಿದನು. ಶಕ್ರನು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ದೋಣನು ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತನ್ನ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ದಂತವನ್ನು ಪಾಗಡಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ತಾವತಿಂಸಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು. ಆ ದಂತವನ್ನೂ ಕೂದಲು ಅವಶೇಷದ ಜೊತೆಗೆ ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ *ಫ್ರಾ ಮಲಯಿ* ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅರಹಂತ ಫ್ರಾ ಮಲೈ ತಾವತಿಂಸ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿ, ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಭವಿಷ್ಯದ ಬುದ್ಧನಾದ ಮೈತ್ರೇಯನ ಕುರಿತು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಧೋಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವರಿಗೆ ಪುಣ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂಗತವಂಸ(ಭವಿಷ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ) ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೆತ್ತೇಯ್ಯನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ತಾವತಿಂಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೌದ್ಧ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಬೆಳಗಿದ ದೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತೂಪವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬುದ್ಧನಿಗೂ ಅವರ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

*ಮಹಾವಂಸ* ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ, ಬುದ್ಧನ ಬಲದ ಕಾಲರ್ ಎಲುಬು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯದಲ್ಲೇ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಭಿಕ್ಷು ಸುಮಣ ಸಾಮಣೇರನು ತಾವತಿಂಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಶಕ್ರನಿಂದ ಆ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ತಂದು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಹಾಸ್ತೂಪವಾದ **ಥೂಪಾರಾಮ**ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

ದಿವ್ಯ ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯವು ಹಲವು ಬೌದ್ಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೌಮಿಕ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನ **ಫಿಟ್ಸನುಲೋಕ್** ನಲ್ಲಿರುವ **ವಾಟ್ ಚುಲಮನಿ** ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಯುತ್ಥಾಯ ಯುಗಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ **ಬೋರೊಮ್ಮತ್ರೈಲೋಕನಾಥ**ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಫಿಟ್ಸನುಲೋಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ, ನಂತರ ಇದೇ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಸರು ಆ ದಿವ್ಯ ಚೇತಿಯದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ; ಕೆಲ ಕಥನಗಳು ರಾಜನ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಮಾರಂಭವೂ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

## ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ
ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯವು “ನಾಯಿ ವರ್ಷ”ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ತೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಥಾಯ್ ಪರಂಪರೆಯಾದ **“ಫ್ರಾ ಥಾಟ್ ಪ್ರಚಮ್ ಪೈ ಕೋಯೆಟ್”**  ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ **“ಜನ್ಮ ವರ್ಷದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ತೂಪ”**.

ಯಿ ಪೆಂಗ್ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ಖೋಮ್ ಲೊಯ್ (ಆಕಾಶ ದೀಪಗಳನ್ನು) ಚೂಳಾಮಣಿ ಚೇತಿಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು