ಮಂದಾರ್ತಿ

ಮಂದಾರ್ತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ ೧೨ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಪದವು ಕನ್ನಡದ 'ಮಂದ-ಆರತಿ' ಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ಅಂದರೆ *ಪವಿತ್ರ ಬೆಳಕು* ಎಂಬರ್ಥವಾಗಿದೆ.

## ದಂತಕಥೆ/ಪುರಾಣ 
ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಶಂಕಚೂಡ ಎಂಬ ರಾಜನು  ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರಿಗೆ ದೇವರತಿ, ನಾಗರತಿ, ಚಾರುರತಿ, ಮಂದಾರತಿ, ಮತ್ತು ನೀಲರತಿ ಎಂಬ ಐದು ಜನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಶಿವನ ಮಗನಾದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಈ ಐದು ರಾಜಕುಮಾರಿಯರನ್ನು ನಂದಿ (ಶಿವ ಭಕ್ತ) ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹಾವುಗಳಾಗುವಂತೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾವುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕಾಡಿನ ದಹನದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಬಳಿಕ ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ "ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜಮನೆತನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಶಾಪ ಪರಿಹಾರ ಆಗುವುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. 

ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಂತಿ ದೇವವರ್ಮ ರಾಜನು ಈ ಐದು ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹಾವುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಜಾರಿ ಪಕ್ಕದ ಗೆದ್ದಲಿನ ಗುಡ್ಡವನ್ನು ತಲುಪಿದವು. "ಮಂದಾರತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಹಾವು ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಅದು ನಂತರ **ಮಂದಾರ್ತಿ** ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು ರಾಜ ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಜಾದಿತ್ಯನ ಏಕೈಕ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವವರ್ಮನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಹೇಮಾದ್ರಿ ರಾಜಾದಿತ್ಯನು ಇದರಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ನಂತರ ದೇವವರ್ಮನನ್ನು ಹೇಮಾದ್ರಿಯ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನು.

ಒಮ್ಮೆ, ರಾಣಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮಹಿಷ ರಾಕ್ಷಸನು ನೋಡಿದನು. ಅವನು ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದಮುನಿ ಋಷಿಯು ಥಾಮಸಿಕ್ ಸ್ವಭಾವದ ಕಿರಾತ ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕನಾದ ಮಹಿಷ ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದನು. ಆಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ರಾಣಿಯು ಅವನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಮಹಿಷ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೊಂದು ದುಃಖಿತಳಾದ ರಾಣಿ ಜಲಜಾಕ್ಷಿಯು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಪತಿ ದೇವವರ್ಮನಿಗೆ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಸುದೇವಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆಗ ಮಹಿಷನು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮುನಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವನ ಆಶ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು "ಮಹೋದರ" ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ಋಷಿ ಸುದೇವಮುನಿಯು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಮಹೋದರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೆದ್ದಲಿನ ಬೆಟ್ಟವು ರಾಕ್ಷಸನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಬಳಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನುಂಗಿತು. ಮಹಿಷ ಸ್ವತಃ ಮುನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳು ದೈವಿಕ ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ (ಬೂತಗಣಗಳು) ವೀರಭದ್ರ, ಹೈಗುಳಿ, ಕಲ್ಲುಕುಟ್ಟಿಗ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದಳು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷನು ದೈವಿಕ ತಾಯಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಮತ್ತು "ಕೆಂಡ ಸೇವೆ" ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮಹಿಷನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಾಯಿಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು.

ಋಷಿ ಸುದೇವ ಮತ್ತು ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ತಾಯಿ ದುರ್ಗೆಯು ಮಂದಾರ್ತಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವನದುರ್ಗೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು.

ನಂತರ ದೇವವರ್ಮನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ ವರಾಹಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

ವನ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಬಾರ್ಕೂರು ರಾಜವಂಶದವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಸವಗಳು, ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಂದಾರ್ತಿಯ ವನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವನ ದುರ್ಗೆಯಂತೆ, ವಿಗ್ರಹವು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಇಂದಿನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬಲಗೈಯು ವರದ ಹಸ್ತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವನದುರ್ಗೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅರ್ಚಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅರ್ಚಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ದೇಹವು ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಬಾರ್ಕೂರಿನ  ರಾಜನು ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಲೆವೂರಿಗೆ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕರೆ ತಂದನು. ಈ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

೧೭ ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದು, ದಿನನಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಂದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಅರ್ಚಕಾ ಕುಟುಂಬದ ತಲೆಮಾರುಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವನ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅರ್ಚಕರ ಗುಂಪುಗಳು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಗುಪ್ತ ಲಿಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ವನ ದುರ್ಗೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವಿನಾಶವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವರದ ಹಸ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಳೆಯ ವಿಗ್ರಹವು ವೀರಭದ್ರನ ಮುಂಭಾಗದ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ನವೀಕರಣ ಮಾಡುವಾಗ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ದೇವಾಲಯವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳ ಜನರನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ನವೀಕರಣವನ್ನು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

## ಹಬ್ಬಗಳು 
ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಹೋಮದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮಕರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಮಠೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಕುಂಭ ಮಾಸದ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯು  ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕುಡನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ . ಹಾಯ್ಗುಳಿ ಮತ್ತು ಹುಲಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕೆಂಡ ಸೇವೆ (ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದು) ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾಂಗಲ್ಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂದಾರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವಲ್ಲಿ ಜನರ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

## ಕನ್ನಡ 
ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಂದಾರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

## ಹವಾಮಾನ 
ಮಂದಾರ್ತಿಯ ಹವಾಮಾನವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೪೦ ° C ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೩೨ ° C ನಿಂದ ೨೦ ° C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

## ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ 
* ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
* ಬಾರ್ಕೂರು - ೮&nbsp;ಕಿಮೀ (ಸೀಮಿತ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ)
* ಉಡುಪಿ - ೨೫&nbsp;ಕಿ.ಮೀ
* ಕುಂದಾಪುರ - ೩೫&nbsp;ಕಿ.ಮೀ

## ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ 
ಮಂಗಳೂರು (ಬಜ್ಪೆ) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ೭೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಕೊಲ್ಲೂರು
* ಉಡುಪಿ
* ಆನೆಗುಡ್ಡೆ
* ಕುಂದಾಪುರ
* ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಅಧಿಕೃತ MandrthiSite @ www.mandarthidurgaparameshwari.com
* ಅಧಿಕೃತ ಮೈಕ್ರೋಸೈಟ್ @ www.templeinfo.in
* Blogspot.com ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್

ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ