ಲೂಯಿಸಾ ಡಯಾಸ್ ಡಿಯೋಗೊ

***ಲೂಯಿಸಾ ಡಯಾಸ್ ಡಿಯೋಗೊ*** (11 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 - 16 ಜನವರಿ 2026) ಮೊಜಾಂಬಿಕ್‌ನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 2004 ರಿಂದ 2010 ರವರೆಗೆ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 2000 ಮತ್ತು 2005 ರ ನಡುವೆ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಆಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಡಿಯೋಗೊ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ತಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.

## ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಡಿಯೋಗೊ 1958 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಂದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ನ ಟೆಟೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಾಗೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೃಹಿಣಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಟೆಟೆ, ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ, 1979 ರವರೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ಮಾಂಡ್ಲೇನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು 1993 ಮತ್ತು 1994 ರ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.
2003 ರಲ್ಲಿ,ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ **ಕೋಫಿ ಅನ್ನನ್** ಅವರು ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕೆನಡಾ ದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪಾಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅರ್ನೆಸ್ಟೊ ಜೆಡಿಲ್ಲೊ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
### ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (2004–2010)
 ಡಿಯೋಗೊ]]
ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಕ್ವಿಮ್ ಚಿಸ್ಸಾನೊ ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2004 ರಂದು **ಪಾಸ್ಕೋಲ್ ಮೊಕುಂಬಿ** ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಡಿಯೋಗೋ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಅವರು 2005 ರವರೆಗೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು, ಡಿಯೋಗೊ ಗಣನೀಯ ಸಾಲದಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದ ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್ಮುಸ್ಸೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಫ್ರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಕಾರ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರ ನಡುವೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.
2007 ರ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬಿಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳ ನಂತರ, ಡಿಯೋಗೊ ಜಾಂಬೆಜಿ ಕಣಿವೆಯ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು.
ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಡಿಯೋಗೊ ಅವರು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಸೇವೆಗಳು ಶಿಶು ಮರಣವನ್ನು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ತಾಯಂದಿರ ಮರಣವನ್ನು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಏಡ್ಸ್ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬಹುದು. 2015 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಯುಎನ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
ಡಿಯೋಗೊ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ "ಮಹಿಳಾ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದರ ಜಾಲ" (MUNIPA) ಮೂಲಕ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರು. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು MUNIPA ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವಕಾಲತ್ತು ಮತ್ತು ಲಾಬಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು: 2006 ಮತ್ತು 2008 ರಲ್ಲಿ. ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ತಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.
## ರಾಜಕೀಯ ನಂತರದ ಜೀವನ
ಜುಲೈ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಅಬ್ಸಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಅವರು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಯೋಗೊ **ಫಿಲಿಪೆ ನ್ಯುಸಿ** ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.
೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಎರಿಕ್ ಸೋಲ್ಹೈಮ್ ಅವರು ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಮೇರಿ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದರು. ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಬೆಲುಲುಯೇನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾವು
ಅವರು 1981 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರಜೆ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಅಲ್ಬಾನೊ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.
ಡಿಯೋಗೊ ಜನವರಿ 16, 2026 ರಂದು 67 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.

## ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು
*ಡಿಯೋಗೋ, ಲೂಯಿಸಾ (ಮಾರ್ಚ್ 2006). "Post-conflict Mozambique's Reconstruction: A Transferable Strategy in Africa" (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ) ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ 260. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.: ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* "Blazing a trail for Africa's women"—BBC News
* "Luisa Diogo Biography", *Encyclopedia of World Biography*.