ಮಹಾವಿದ್ಯಾ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ

, ತಾರಾ, ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ, ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಭೈರವಿ ಕೆಳಗಿನದು: ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ, ಧೂಮಾವತಿ, ಬಗಲಾಮುಖಿ, ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಾ]]
***ಮಹಾವಿದ್ಯಾ*** (, , ಅರ್ಥ: *ಗ್ರೇಟ್ ವಿಸ್ಡಮ್ಸ್ - ಮಹಾಜ್ಞಾನಗಳು*) ಎಂಬುದು ಹತ್ತು ಹಿಂದೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೇವತೆಯರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಹತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಕಾಳಿ, ತಾರಾ, ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ, ಭುವನೇಶ್ವರಿ, ಭೈರವಿ, ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ, ಧೂಮಾವತಿ, ಬಗಲಾಮುಖಿ, ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಾತ್ಮಿಕಾ. ಆದರೂ, ಈ ಗುಂಪಿನ ರಚನೆಯು *ಯೋಗಿನಿ* ಆರಾಧನೆ, ಶೈವ ಧರ್ಮ, ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಭಿನ್ನವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಶಾಕ್ತ ಧರ್ಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಶಾಕ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಅಂಶದ ಉದಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. 1700 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗ ತಲುಪಿತು. ಮೊದಲು ಪುರಾಣೋತ್ತರ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 6ನೇ ಶತಮಾನ CEಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಆಸ್ತಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. *ದೇವಿ-ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ*ನಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಏಳನೇ *ಸ್ಕಂಧ*ದ ಕೊನೆಯ ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು (31–40), ಇವುಗಳನ್ನು *ದೇವಿ ಗೀತೆ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶಾಕ್ತ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಾದವು.

## ಹೆಸರುಗಳು
ಶಾಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, "ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ದಿವ್ಯ ಮಾತೃಯನ್ನು ಹತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ," ದಶ-ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳು ("ಹತ್ತು-ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳು"). ಶಾಕ್ತ ಧರ್ಮದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರು ಮಹಾಕಾಳಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಇತರರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವಭಾವದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ:

#*ಕಾಳಿ* ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂತಿಮ ರೂಪವಾದ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಭಕ್ಷಕಿ (*ಕಾಳಿಕುಲ* ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪರಮ ದೇವತೆ). ಮಹಾಕಾಳಿಯು ಗಾಢ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವಳು, ರಾತ್ರಿಯ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾಢವಾದ ಕಪ್ಪು. ಅವಳಿಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳು ಹಿಂದಿನದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವಳಿಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿ, ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು, ಅಗಲವಾದ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ನೇತಾಡುವ ಅವಳ ಕೆಂಪು, ರಕ್ತದ ನಾಲಿಗೆ ಇದೆ. ಅವಳಿಗೆ ಬಂಧನರಹಿತ,ಅ ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಅವಳು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಮಿದುಳೆಲುಬುಗಳ ಹಾರ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಚಂಪಕ ಹೂವುಗಳ ಹಾರ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ, ಅವಳು ಅಲಂಕರಣವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಮೂಳೆಗಳು, ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ತೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಚತುರ್ಭುಜಿ (ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವಳು), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಖಡ್ಗ (ರಾಮ್-ಡಾವ್), ಅಥವಾ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೆರಡು ರಾಕ್ಷಸನ ತಲೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನ ತಲೆಯಿಂದ ಚೆಲ್ಲುವ ರಕ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.
#*ತಾರಾ* ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೇವತೆ, ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವವಳು. ಅವಳು ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳ ದೇವತೆ. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಅವಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗುವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಶಿವನ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಳು. ತಾರಾ ಹಗುರವಾದ ನೀಲಿ ವರ್ಣದವಳು. ಅವಳಿಗೆ ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕೂದಲು, ಅರ್ಧಚಂದ್ರನ ಅಂಕೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಿರೀಟ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಾವು, ಹುಲಿಗಳ ಚರ್ಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮಿದುಳೆಲುಬುಗಳ ಹಾರ ಇದೆ. ಅವಳು ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮದ ಸೊಂಟಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು ಕಮಲ, ಕರ್ಣಾಟಿ ಕತ್ತಿ, ರಾಕ್ಷಸನ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವಳ ಎಡ ಪಾದವು ಮಲಗಿರುವ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.
#*ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ* (*ಷೋಡಶಿ*, *ಲಲಿತಾ*) "ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ" (*ಶ್ರೀಕುಲ* ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪರಮ ದೇವತೆ); "ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾರ್ವತಿ" ಅಥವಾ "ಮೋಕ್ಷ ಮುಕ್ತ". ಅವಳು ಮಣಿದ್ವೀಪದ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರ, ದೇವತೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಪರಮ ಧಾಮ. ಷೋಡಶಿಯು ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣ, ಮೂರು ಶಾಂತ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಶಾಂತ ಮುಖಭಾವ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ದಿವ್ಯ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಬೆತ್ತ, ಕಮಲ, ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣವನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವಳು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ.
#*ಭುವನೇಶ್ವರಿ* ಜಗತ್ತಿನ ತಾಯಿಯಾಗಿ ದೇವತೆ, ಅಥವಾ ಅವಳ ದೇಹವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭುವನೇಶ್ವರಿಯು ನ್ಯಾಯವಾದ, ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣದವಳು, ಮೂರು ತೃಪ್ತ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಮುಖಭಾವ. ಅವಳು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆತ್ತ ಮತ್ತು ಕುಣಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ ಅವಳ ಇತರ ಎರಡು ಕೈಗಳು ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ. ಅವಳು ದಿವ್ಯ, ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ.
#*ಭೈರವಿ* ಉಗ್ರ ದೇವತೆ. ಭೈರವನ ಮಹಿಳಾ ಆವೃತ್ತಿ. ಭೈರವಿಯು ಉಗ್ರ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಕೆಂಪು ವರ್ಣದವಳು, ಮೂರು ಕೋಪದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕೂದಲು. ಅವಳ ಕೂದಲು ಹೆಣೆದುಹೋಗಿದೆ, ಜುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕೊಂಬು ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವಳ ರಕ್ತದ ಬಾಯಿಯ ತುದಿಗಳಿಂದ ಎರಡು ಹೊರಚಾಚಿದ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳಿವೆ. ಅವಳು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಮಿದುಳೆಲುಬುಗಳ ಹಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ - ಅವಳು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದು ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಜಪಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ.
#*ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ* ("ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡವಳು") – ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ದೇವತೆ. ಅವಳು ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯರನ್ನು (ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಗಳ ರೂಪಕಗಳು - *ತ್ರಿಗುಣ*ಗಳ ಭಾಗ) ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾಳು ಕೆಂಪು ವರ್ಣ, ಭಯಾನಕ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಮೂರ್ತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳಿಗೆ ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕೂದಲು ಇದೆ. ಅವಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ; ಮೂರು ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಮುಖಭಾವ, ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಇತರ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಒಂದು ಕಂಬಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವಳು ಭಾಗಶಃ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿ, ಅವಳ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮಿದುಳೆಲುಬುಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಭೋಗಿಸುವ ಜೋಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ.
#*ಧೂಮಾವತಿ* ವಿಧವಾ ದೇವತೆ. ಧೂಮಾವತಿಯು ಹೊಗೆಯುಂಟುಮಾಡುವ ಗಾಢ ಕಂದು ವರ್ಣದವಳು, ಅವಳ ಚರ್ಮ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದೆ, ಅವಳ ಬಾಯಿ ಒಣಗಿದೆ, ಅವಳ ಕೆಲವು ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದುರಿವೆ, ಅವಳ ಉದ್ದನೆಯ ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕೂದಲು ನರೆತಿದೆ, ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ರಕ್ತಬಂಧನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಭಯಾನಕ ಮುಖಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ, ಇದು ಕೋಪ, ದುಃಖ, ಭಯ, ದಣಿವು, ಅಶಾಂತಿ, ನಿರಂತರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಮೂಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ವಿಧವೆಯ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸಾರಥಿಯಿಲ್ಲದ ರಥದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ರಥದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ಕಾಗೆಯ ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಸಹ ಇದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬ್ಯಾನರ್ ಇದೆ. ಅವಳಿಗೆ ಎರಡು ನಡುಗುವ ಕೈಗಳಿವೆ, ಅವಳ ಒಂದು ಕೈ ವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾರುವ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದೆ.
#*ಬಗಲಾಮುಖಿ* ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಪಾತಗೊಳಿಸುವ ದೇವತೆ. ಬಗಲಾಮುಖಿಯು ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣ, ಮೂರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಹಚ್ಚನೆಯ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನ ಮುಖಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವಳು ಅವಳ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಗದೆ ಅಥವಾ ದಂಡ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಮದನಾಸುರನನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೂರವಿಡುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಬಕದ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
#*ಮಾತಂಗಿ* – ಲಲಿತೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (*ಶ್ರೀಕುಲ* ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ), ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶ್ಯಾಮಲಾ ("ಗಾಢ ವರ್ಣದ", ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಢ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು "ತಾಂತ್ರಿಕ ಸರಸ್ವತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತಂಗಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಚ್ಚೆ ಹಸಿರು ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ, ಹಚ್ಚನೆಯ, ಹರಿದು ಚೆದರಿದ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು, ಮೂರು ಶಾಂತ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ಮುಖಭಾವ. ಅವಳು ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಅವಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಗಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕತ್ತಿ ಅಥವಾ ಕರ್ಣಾಟಿ ಕತ್ತಿ, ತಲೆಬುರುಡೆ ಮತ್ತು ವೀಣೆ (ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ)ವನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವಳ ಒಂದು ಕೈ ಅವಳ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
#*ಕಮಲಾ* (*ಕಮಲಾತ್ಮಿಕಾ*) ಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಳು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ತಾಂತ್ರಿಕ ಲಕ್ಷ್ಮಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಮಲಳು ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣ, ಹಚ್ಚನೆಯ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು, ಮೂರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಶಾಂತ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ದಯಾಮಯಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವಳ ಅಂಗಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿಂದ, ಎರಡು ಕಮಲಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ ಎರಡು ಅವಳ ಭಕ್ತರ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರು ಮಣಿದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

*ಮಹಾ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ* ಮತ್ತು *ಬೃಹದ್ಧರ್ಮ ಪುರಾಣ* ಆದರೆ, ಷೋಡಶಿ (ಸೋದಶಿ)ಯನ್ನು ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಅದೇ ದೇವತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ತೋಡಲ-ತಂತ್ರವು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರನ್ನು ದಶಾವತಾರದೊಂದಿಗೆ, ವಿಷ್ಣುದ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

ಗುಹ್ಯತಿ ಗುಹ್ಯ-ತಂತ್ರವು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರನ್ನು ದಶಾವತಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮೂಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

*ಗಮನಿಸಿ*: ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಂಗ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತಂಗ ಭೈರವನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಾರದ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾರದ ಭೈರವನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬೇಡಿ.

## ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ 
ಮೂಲ:
* **ರುದ್ರ ಯಮಲ ತಂತ್ರ**: ದಶಮಹಾವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
* **ತಂತ್ರಸಾರ** ಅಭಿನವಗುಪ್ತರಿಂದ: ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು.
* **ದೇವಿ ಭಾಗವತಂ**: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ 7 ದೇವಿಯ ದಿವ್ಯ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ದಶಮಹಾವಿದ್ಯೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
* **ಕಾಳಿಕಾ ಪುರಾಣ**: ಕಾಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರ ಆರಾಧನೆಯ ವಿವರಗಳು.
* **ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ**: ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಲಲಿತಾ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
* **ಶಾಕ್ತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು**: ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯರ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ.

## ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
*ಶಾಕ್ತ ಧರ್ಮ
*ನವದುರ್ಗ
*ನವರಾತ್ರಿ
*ಮಾತೃಕೆಯರು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
### ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೃತಿಗಳು
* 
* 

## ಮುಂದಿನ ಓದಿಗೆ
* 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
* 

ವರ್ಗ:10 (ಸಂಖ್ಯೆ)
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯರು
ವರ್ಗ:ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪಗಳು

ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೇವತೆಗಳು