ಕಾನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಕಾನ್ಹಾ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮನ್ನಣೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕು ಕಾನ್ಹಾ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರೇರಣೆ ಆಗಿದೆ.
**ಕನ್ಹಾ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ . ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಕನ್ಹಾವನ್ನು ಜೂನ್ 1, 1955 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಮತ್ತು 1973 ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಬಾಲಘಾಟ್ ಮತ್ತು ಮಂಡ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 940 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ , ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ , ಕರಡಿ , ಬರಸಿಂಘ ಮತ್ತು ನರಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ "ಭುರ್ಸಿಂಘ" ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮ್ಯಾಸ್ಕಾಟ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. 

## ವಿವರಣೆ 
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕನ್ಹಾ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕನ್ಹಾ ಎಂಬ ಪದವು ಕನ್ಹಾರ್ ಎಂಬ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರ ಅರ್ಥ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಣ್ಣು ಕನ್ಹಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಣ್ವಾ ಎಂಬ ಸಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಡಿನ ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಕನ್ಹಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕನ್ಹಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವನ್ಯಜೀವಿ ಉದ್ಯಾನವನವು 940 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿ ದಿ ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್‌ಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. 1968 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ , ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ 917.43 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕನ್ಹಾ ಟೈಗರ್ ರಿಸರ್ವ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು . 

ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ತಾರೆಯರು ಕೂಡ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ .

## ಪರಿಸ್ಥಿತಿ 
link=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:Axis_axis_Kanha_1.jpg|right|thumb|288x288px|ಡೀರ್ ಗ್ರೋವ್
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 940 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ।  . ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕುದುರೆಯ ಪಾದದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 450 ರಿಂದ 900 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸತ್ಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಂಜಾರ್ ಮತ್ತು ಹೆಲೆನ್ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜಕುಮಾರರ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1879 ರಿಂದ 1910 ರವರೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಕನ್ಹಾವನ್ನು 1933 ರಲ್ಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1955 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಅಳಿದುಳಿದ ಬರಸಿಂಘ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಕನ್ಹಾ ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಹುಲಿ ದೇಶವು ಪರಭಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಬೇಟೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೃಷ್ಣಮೃಗ, ಬರಸಿಂಗ, ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಚಿತಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾದ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು. ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತಾಲ್‌ಗಳು ಸಹ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ತೇಗದ ಮರಗಳು ಇದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

## ಆಕರ್ಷಣೆ 
### ಹಿಮಸಾರಂಗ 
link=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:Cervus_duvauceli_branderi.jpg|thumb|288x288px|ಬರಹಸಿಂಘೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ
ಈ ಜಾತಿಯು ಕನ್ಹಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕಠಿಣ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿ, ತೇಗ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಬರಸಿಂಘ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ, ಅದನ್ನು ಅಳಿವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಬರಸಿಂಘದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅವಧಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರಸಿಂಘಗಳು ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳ ಇದು.

### ಜೀಪ್ ಸಫಾರಿ 
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಜೀಪ್ ಸಫಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಜೀಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ತರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಸಫಾರಿ ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:00 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12:00 ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3:00 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5:30 ರವರೆಗೆ.

### ಹುಲಿ ದೃಶ್ಯ 
link=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:Tigress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|thumb|288x288px|ತನ್ನ ಎರಡು ಮರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಹುಲಿ
ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆನೆ ಸವಾರಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಸನಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕು. ಈ ಸೇವೆಗಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ₹100 ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ₹600 ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

### ಹಕ್ಕಿ 
ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಪಕ್ಷಿ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ಸಹ ನೋಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 300 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದರೆ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳು, ಸಣ್ಣ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಪಿನ್‌ಟೈಲ್‌ಗಳು, ಕೊಳದ ಹೆರಾನ್‌ಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಕೋಳಿಗಳು, ಫೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು, ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳು, ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳಗಳು, ಬೆಟ್ಟದ ಪಾರಿವಾಳಗಳು, ಕೋಗಿಲೆಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಮಿಂಚುಳ್ಳಿಗಳು, ಮರಕುಟಿಗಗಳು, ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಗಿಳಿಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ.

### ಕನ್ಹಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 
ಈ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕನ್ಹಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಭವ್ಯವಾದ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕನ್ಹಾದ ಸ್ಥಳದ ನಕ್ಷೆ, ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

### ಬಮಾನಿ ದಾದರ್ 
ಇದು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ, ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕನ್ಹಾ ಕಾಡಿನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತಲೂ ಜಿಂಕೆ, ಗೌರ್, ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಚೌಸಿಂಘಾಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೊದಲ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ಕನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಅದರ ಮೇಲೆ ವಾಯು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

### ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಕನ್ಹಾ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಪೂರ್ವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತೋಳ, ಚಿಂಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್, ಭಾರತೀಯ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ನೀರುನಾಯಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಬೆಕ್ಕು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

### ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿ 
ಸಂದರ್ಶಕರ ಕೇಂದ್ರದ ಬಳಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಾಲ್ ಮರದ ಬುಡಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಬುಡಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಮರಗಳನ್ನು 2000 ರ ನಂತರ ಕೇವಲ ಬುಡಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.

## ಸೀಸನ್ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಿಂದ ಜೂನ್ 30 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 39°C ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 2°C ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರ ಅವಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬರಸಿಂಘವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು.

## ಸಂಚಾರ 
ಕನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ವಾಯು, ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕನ್ಹಾ ತಲುಪಲು ನೀವು ಈ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

; ವಾಯು ಮಾರ್ಗ

ಕನ್ಹಾದಿಂದ 175 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜಬಲ್ಪುರದ ದುಮ್ನಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿಯಮಿತ ವಿಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ, ಕನ್ಹಾವನ್ನು ಬಸ್ ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು.

; ರೈಲು ಹಳಿ

ಜಬಲ್ಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಕನ್ಹಾಗೆ ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಜಬಲ್ಪುರವು ಕನ್ಹಾದಿಂದ 175 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ, ನೀವು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ಹಾವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಜಬಲ್ಪುರ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ನೀವು ಮತ್ತೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ನೈನ್‌ಪುರ ಅಥವಾ ಚಿರೈಡೊಂಗ್ರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕನ್ಹಾ ನೈನ್‌ಪುರದಿಂದ 55 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಚಿರೈಡೊಂಗ್ರಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 35 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ನೀವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಕನ್ಹಾವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು.

; ರಸ್ತೆ

ಕನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜಬಲ್ಪುರ, ಖಜುರಾಹೊ, ನಾಗ್ಪುರ, ಮುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ರಾಯ್‌ಪುರಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ದೆಹಲಿಯಿಂದ, ಆಗ್ರಾ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 2, ಬಿಯೋರಾ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 3 ಮತ್ತು ಭೋಪಾಲ್ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 12 ಮೂಲಕ ಜಬಲ್ಪುರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಕನ್ಹಾವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 12 ರಿಂದ ಮಾಂಡ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ
* ಬಾಲಘಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಮಾಂಡ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ

## ಬಾಹ್ಯ ಕೀಲು 
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान चित्रदीर्घा
* फ्लिकर पर कान्हा राष्ट्रीय उद्यान के चित्र
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान का यात्रा वृतांत
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान की छवियाँ
* संरक्षण केन्द्र
* मध्य प्रदेश राज्य पर्यटन
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान की छवियाँ
* यात्रा ब्योरा
* कान्हा राष्ट्रीय उद्यान
* 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

## ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖ 
* ಕೆ.ಕೆ. ಗುರುಂಗ್ & ರಾಜ್ ಸಿಂಗ್: *ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ* , ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್, ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ, 
* ಎಪಿ ದ್ವಿವೇಂದಿ: *ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು* , ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಭೋಪಾಲ್ 2003

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ