ಮೊಗಲ್ರಾಜಪುರಮ್ ಗುಹೆಗಳು

**ಮೊಗಲ್‍ರಾಜಪುರಮ್ ಗುಹೆಗಳು** ಭಾರತದ ವಿಜಯವಾಡ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಐದು ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೭ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅವು ಸರಳ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ ಆದರೂ ಕಲಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು  ಗುಹೆ ೧ ರಿಂದ ೫ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಗಲ್‍ರಾಜಪುರಮ್‍ನ ಗುಹೆ ೨ ಮಿಕ್ಕ ನಾಲ್ಕು ಗುಹೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

## ಸ್ಥಳ 
ಮೊಗಲ್‍ರಾಜಪುರಮ್ ಗುಹೆಗಳು ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳ ಮತ್ತು  ಕನಕ ದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ  ಇದೆ. ಐದು ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿಜಯವಾಡದ ವಿವಿಧ  ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಗುಹೆಗಳು ಅಥವಾ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೂಲ ಹೆಸರುಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಶತಮಾನದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಮರು-ಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬೆಜ್ವಾಡ  (ವಿಜಯವಾಡ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಔರಂಗಜೇಬನಿಂದ ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಗುಹೆ ೩, ೪ ಮತ್ತು ೫ ಅನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗುಹೆ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಬೆಟ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಗುಹೆ ೫ ಅದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಗುಹೆ ೨ ಈ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಹೆ ೧ ಗುಹೆ ೨ ರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೫೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

; ಗುಹೆ ೨

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Mogalrajapuram_Cave_II_outer_artwork.jpg/280px-Mogalrajapuram_Cave_II_outer_artwork.jpg|left|thumb| ಮೊಗಲ್‍ರಾಜಪುರಮ್ ಗುಹೆ ೨ ಬಾಹ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿ
ಗುಹೆ ೨ ವಿಜಯವಾಡದ ಶಿವಾಲಯದ ಬೆಟ್ಟದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೫ ಮೊಗಲ್‍ರಾಜಪುರಮ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮುಂಭಾಗದ ಅಂಕಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ೯ ಮೀಟರ್ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗವು ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಚೌಕಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಚೌಕಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಆಯತಾಕಾರದ ಮಂಟಪವಿದೆ.

ಮುಂಭಾಗವು ಎರಡು ದ್ವಾರಪಾಲಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ). ಅವರು ತ್ರಿಭಂಗ-ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎರಡೂ ಶೈವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡು ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ ಅವುಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚದರ ಮತ್ತು ನಡುವೆ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಮೂರು *ಗವಾಸ್ಕಾಗಳು* ಮುಂಭಾಗದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. *ನಾಸಿಕ ಕುಡುಗಳು*, *ವ್ಯಾಲಮುಖಗಳು* ಮತ್ತು *ಶಕ್ತಿ-ದ್ವಜ* ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಎಂಟಾಬ್ಲೇಚರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಗೂಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಬೆಸೆದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ತಂಭ ತೋರಣದ ಒಳಗೆ ಶಿಲಾಮುಖದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಂಡವ ಶಿವ (ನೃತ್ಯ ಶಿವ) ಇದೆ. ಇದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು - ಡಮರು, ಪರಶು ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲ. ಈ ನೃತ್ಯ ಶಿವ ಮತ್ತು ನಾಗ (ಹಾವು) ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅದು ಒಡಿಶಾ-ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಡಿಶಾದ *ಶಿಲ್ಪಿಯೊಬ್ಬರು ಕೆತ್ತಿರಬಹುದು.* ನಟರಾಜನ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯು ನಂತರದ ಕಾಲದ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ *ಸುಕನಾಸಿ* ಅಥವಾ ಚಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ.

; ಗುಹೆ ೫

೩ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಗುಹೆಯು ಒಂದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ ಅದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೫ನೇ ಗುಹೆಯೂ ಇದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೨೬.೫ ಅಡಿಯಿಂದ ೫.೫ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ೭.೫ ಅಡಿಗಳ ಮೂರು ಚೌಕಾಕಾರದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಅವು ಬಹುತೇಕ ಘನವಾಗಿದೆ). ಚೌಕಸ್ತಂಭಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಫ್ರೈಜ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಈ ಗುಹೆಯ ನೆಲವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟರ್ನ ತೆಳುವಾದ ಪದರದಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ 

ಚಿತ್ರ:Shiva rock-cut temple, Mogalrajapuram Vijayawada Andhra Pradesh.jpg|ಗುಹೆ ೧ ರ  ಯೋಜನೆ
ಚಿತ್ರ:Floor plan of Trimurti rock-cut temple, Mogalrajapuram Vijayawada Andhra Pradesh.jpg|ಗುಹೆ ೨ ರ  ಯೋಜನೆ
ಚಿತ್ರ:Mogalrapuram caves.jpg|ಗುಹೆ ೨ (ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು)
ಚಿತ್ರ:Brahma Siva Visnu rock-cut temple, Mogalrajapuram Vijayawada Andhra Pradesh.jpg|ಗುಹೆ ೫ರ ಯೋಜನೆ
ಚಿತ್ರ:Mogalraja puram caves. vijayawada (9).JPG|ಗುಹೆ ೩: ಕೆಲವು ಗುಹೆಗಳು ನಾಚ್, ಗೂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಐಕಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ
ಚಿತ್ರ:Moghalrajpuram Caves Inside View.jpg|ಗುಹೆ ೨ರ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪ
ಚಿತ್ರ:Sculpture at Moghalrajpuram caves.jpg|ಗುಹೆ ೨ರ ದ್ವಾರಪಾಲ 
ಚಿತ್ರ:Moghalrajpuram Caves View from Entrace.jpg|ಚಿಕ್ಕ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ