ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

**ಶ್ರೀ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಯೋಗಿನಿ ದೇವಿ ಮಂದಿರವು** **ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ** ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.  ಇದು *ಮುಂಬೈನಿಂದ* ೭೫ *ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ*  ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲು *ವಡ್ವಾಲಿ* ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

## ಸ್ಥಳ 
ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಪಟ್ಟಣವು ತಾನ್ಸಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು  ಭಿವಂಡಿ ನಗರ, ಥಾಣೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು &nbsp;ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ವಿರಾರ್‌ನ 27.6  ಕಿಮೀ ದೂರ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಖಡವಲಿಯ  ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 31ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮಂದಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ.

## ದಂತಕಥೆಗಳು 
ಪುರಾಣಗಳು *ವಡ್ವಾಲಿ* ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಅವತಾರಗಳಾದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪರಶುರಾಮನು ವಡ್ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ  ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೂದಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಆ ಯಜ್ಞದ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದೇವತೆಯಾದ *ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ* ಯನ್ನು *ವಜ್ರಬಾಯಿ* ಮತ್ತು *ವಜ್ರಯೋಗಿನಿ* ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ *ಪಾರ್ವತಿ* ಅಥವಾ *ಆದಿ-ಮಾಯಾ* ದೇವತೆಯ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ  " ವಜ್ರದ ಮಹಿಳೆ ( ಗುಡುಗು )" ಎಂದರ್ಥ.  ದೇವಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ, ಎರಡೂ ವಜ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.

##### ಮೊದಲ ದಂತಕತೆ 
*ಕಲಿಕಲ* ಅಥವಾ *ಕಲಿಕುಟ್* ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ (ರಾಕ್ಷಸ) ವಡ್ವಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು  ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ  ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ದುಃಖಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು  ಋಷಿಗಳು  ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ   ದೇವಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು *ತ್ರಿಚಂಡಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು* ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಆಹುತಿ (ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಅರ್ಪಣೆ) ನೀಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ವಜ್ರವನ್ನು(ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) ಯಜ್ಞದ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ಭಯಭೀತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ದೇವಿಯು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ವಜ್ರವನ್ನು ನುಂಗಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ವಿನಮ್ರಗೊಳಿಸಿದಳು.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದಳು. ದೇವಿಯು ವಡ್ವಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡಬೇಕೆಂದು ರಾಮನು ವಿನಂತಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

### ಎರಡನೆಯ ದಂತಕತೆ 
*ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿನ* ಮತ್ತೊಂದು ದಂತಕಥೆಯು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಲಿಕಾಲ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಿನಂತಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿದಳು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕಲಿಕಾಲ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನುಂಗಿದನು ಅಥವಾ ಮುರಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ವಜ್ರ(ವಜ್ರಾಯುಧ)ವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಅದನ್ನೂ ಕಲಿಕಾಲನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಮುರಿದನು. ಆ ತುಂಡುಗಳಿಂದ  ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ದೇವಿಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಳು. ಕಲಿಕಾಲನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು  *ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ* ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 

1739 ರಲ್ಲಿ, ಚಿಮಾಜಿ ಅಪ್ಪಾ - ಪೇಶ್ವೆ ಬಾಜಿ ರಾವ್ I ರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ - ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಸಾಯಿಯ ಬಸ್ಸೇನ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಡ್ವಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಆಕೆಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಚಿಮಾಜಿ ಅಪ್ಪಾ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.  ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿದ್ದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಅವುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಸಹ ಬುಗ್ಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳಾದ ಸೂರ್ಯ (ಸೂರ್ಯ-ದೇವರು), ಚಂದ್ರ (ಚಂದ್ರ-ದೇವರು), ಅಗ್ನಿ (ಅಗ್ನಿ-ದೇವರು), ವಾಯು (ಗಾಳಿ-ದೇವರು), ರಾಮ (ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ), ಸೀತೆ (ರಾಮನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರ - ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೆಂಡತಿ) ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ (ರಾಮನ ಸಹೋದರ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 

## ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು 
* ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವಾಡಾ ತಾಲೂಕಿನ ಗುಂಜ್ ಮತ್ತು ಕಟೈನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು. ಇದು ದೇವಿಯ  ಮೂಲ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.
* ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಕಂಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇಗುಲವಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ. ಅಲ್ಲಿ ಸತಿ ದೇವಿಯ (ಶಿವನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ, ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದ - ಶಿವನ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿ) ದೇಹದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬಿದ್ದಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. 
* ಎಕ್ರುಖೆ ಗ್ರಾಮ, ಶಿರಡಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. 
* ಚಂಬಾ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ.
* ಇಡಾರ್, ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ.  ಇದು ಇಡಾರ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ . ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ಧ್ರುವ ಪಾಂಡ್ಯ. 
* ಸೋಲ್ಪುರ, ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
* ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
* 
* 
* 

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* http://www.themumbaicity.com/2011/10/01/vajreshwari-temple-goddess-that-shields-mumbai/  ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಂಬೈ

ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations