open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಮಹಾವೀರ್ ಹರಿಣ ವನಸ್ಥಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮಹಾವೀರ್ ಹರಿಣ ವನಸ್ಥಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ ಇದು ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩೭೫೮ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದೆ.ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದ ನಡುವಿದ್ದು,ಇಡೀ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು,ಹೈದರಾಬಾದಿನ ರಾಜರಾಗಿದ್ದ ನಿಜಾಮರು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು.ಇದು 13,758 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದ ಹಸಿರು ಓಯಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಜೈನ ಸಂತ ಮಹಾವೀರರ ೨೫೦೦ ನೇ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಉದ್ಯಾನವನ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದ ನಿಜಾಮರ ಖಾಸಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು . ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡಲು ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿಜಾಮನ ಸರ್ಕಾರ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿತು.

## ಪಾರ್ಕ್ 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬುಲ್‌ಫ್ರಾಗ್ ( ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ), ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಂತಹ ನೂರಾರು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.

* ಅಭಿಮಾನಿ ಜೊತೆ ಓಣನ್
* ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಜೀರುಂಡೆ
* ಮರಕುಟಿಗ

## ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್-ವಿಜಯವಾಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ನಗರದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ತೆಲಂಗಾಣ ಸರ್ಕಾರದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಫಾರಿ ವಾಹನದ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕದ ವಿವರಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

* ಮೃಗಾಲಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ
* ಸವಾಗರ್ ಜಿಂಕೆ ಉದ್ಯಾನವನ
* ಕಾಸು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
*]]
### ಛಾಯಾಂಕನ

File:Fan-throated Lizard (Sitana ponticeriana) W2 IMG 7581.jpg|Fan-throated Lizard *Sitana ponticeriana*
File:Blister Beetle (Hycleus) on Dolichandrone falcata flower W2 IMG 7431.jpg|Orange Blister Beetle *Mylabris pustulata*
File:White-naped Woodpecker (Chrysocolaptes festivus) in Hyderabad W IMG 7547.jpg|White-naped Woodpecker *Chrysocolaptes festivus''

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ತೆಲಂಗಾಣ
ನಂದಫಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ನಂದಫಾ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ೧೯೮೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಂದರೆ ೨೭°ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮಳೆಕಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
*Official Website of Namdapha National Park 
*Website of Namdapha created by the Nature Conservation Foundation 

ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಮೌಲಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮೌಲಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಇದು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ನಾಮದಾಫ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಮೌಲಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ದಿಬಾಂಗ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಡಿಹಾಂಗ್-ದಿಬಾಂಗ್ ಬಯೋಸ್ಪಿಯರ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

## ಹೆಸರು
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮೌಲಿಂಗ್ ಶಿಖರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೌಲಿಂಗ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌಲಿಂಗ್ ಎಂಬುದು ಆದಿ ಪದ. ಇದರರ್ಥ ಕೆಂಪು ವಿಷ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮರದ ಜಾತಿಯ ಕೆಂಪು ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 

## ಭೂಗೋಳ
ಮೌಲಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಸುಮಾರು ೪೮೩ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದಿಹಾಂಗ್-ದಿಬಾಂಗ್ ಬಯೋಸ್ಪಿಯರ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಯೋಮ್ ನದಿಯು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಅಂಚುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಸಿರಿಂಗ್, ಕ್ರೋಬಾಂಗ್, ಸೆಮೊಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುಬಾಂಗ್ ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಉದ್ಯಾನದ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಸಿಯಾಂಗ್ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೆಂಗಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗೀಯ ಅರಣ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ​​ಅಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಾಸಿಘಾಟ್, ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ೧೩೦ ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ೧೮೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಾಯುನೆಲೆ ಅಲಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿಯಂತ್ರಣವು ರಸ್ತೆ ಸಂವಹನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗೀಯ, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ, ಬೀಟ್ ಕಛೇರಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಿಯೋಮ್ ನದಿಯಂತಹ ಕೃತಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಡಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನವು ಎರಡು ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಬೊಮ್ಡೊ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ರಾಮ್ಸಿಂಗ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೇಯದು ಲಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಜೆಂಗಿಂಗ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. 

ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೨೩೪೩ ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ತಾಪಮಾನವು ೧೫ °C ನಿಂದ ೩೮ °C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತವು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವು ೪.೨ °C ನಿಂದ ೧೭.೭ °C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವು ೨,೨೦೦ ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ಎತ್ತರದಿಂದ
ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ
ಮೌಲಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವವು ಹಲವಾರು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಬಯೋಟೋಪ್‌ಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೪೦೦ ರಿಂದ ೩೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕಾಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಟಕಿನ್, ಗೋರಲ್, ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ, ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ, ಬಾರ್ಕಿಂಗ್ ಜಿಂಕೆ, ಸೆರೋವ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ವರ್ಗ:ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಭಾರತದ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಮ್‌ಜಿಬಿಎಸ್(ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ) ದಿಂದ ೨೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಯಿನಾಬಾದ್ ಮಂಡಲದ ಚಿಲ್ಕೂರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೬ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೧.೪ ಚದರ ಮೈಲಿ) ಅಥವಾ ೧೨೧೧ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಚಿತಾಲ್(ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಜಿಂಕೆ) ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮೊಲ, ಅರಣ್ಯ ಬೆಕ್ಕು, ಸಿವೆಟ್, ಭಾರತೀಯ ಇಲಿ, ಹಾವು, ಮಂಡಲ ಹಾವು, ಚಿಟಾಲ್ ಮತ್ತು ಹೂಕುಟಿಗ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಹ ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

## ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ತೇಗದ ಮರ, ಬಿದಿರು, ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರ, ಪಿಕಸ್, ಪಲಾಸ್, ರೇಲಾ. ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಯೋಫೈಟ್ಸ್, ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್ಸ್, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚೀತಾಲ್, ಕಡವೆ(ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆ), ಕಾಡುಹಂದಿ, ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು, ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕು, ಮುಂಗುಸಿ, ಉಡ, ಹೆಬ್ಬಾವು, ಮಂಡಲ ಹಾವು, ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾ‌ಗಳಂತಹ ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಟುವ್ವಿ ಹಕ್ಕಿ(ವಾರ್ಬ್ಲರ್‌) ಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಟಿಟ್ಟಿಭ( ಲ್ಯಾಪ್‌ವಿಂಗ್‌) ಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಕುಟಿಗ ಹಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವಾಚ್ ಟವರ್ ಕೂಡ ಇದೆ. 

ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವೂ ಇದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಲು ಸಫಾರಿ ಸವಾರಿ ಸಹ ಹೋಗಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ ನಡಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಸಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.

ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಬಹುದು.

## ಋತುಗಳು
ಚಳಿಗಾಲ - ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ
ಬೇಸಿಗೆ - ಮಾರ್ಚ್ ನಿಂದ ಮೇ
ಮಾನ್ಸೂನ್ - ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್
ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ: ೩೦೦ ರಿಂದ ೭೫೦ ಮಿ.ಮೀ
ತಾಪಮಾನ: ಗರಿಷ್ಠ ೪೦°C, ಕನಿಷ್ಠ ೧೦°C
ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: ೧೭° ೨೧' ೨೭.೭೯″ N, ೭೮° ೨೦' ೨೬.೯೧″ E

## ಪ್ರಧಾನ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ
ತೇಗದ ಮರ, ಬಿದಿರು, ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರ, ಪಿಕಸ್, ಪಲಾಸ್, ರೇಲಾ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಸಸ್ತನಿಗಳು -ಚಿರತೆ(ಪ್ಯಾಂಥರ್), ಚೀತಾಲ್, ಕಡವೆ(ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆ), ಕಾಡುಹಂದಿ, ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು, ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕು, ಮುಂಗುಸಿ, ನರಿಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು, ನರಿ, ಕಪ್ಪು ಮೊಲ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಸರೀಸೃಪಗಳು - ಹಾವುಗಳು, ಕೇರೆಹಾವು, ಉಡ, ಮಂಡಲ ಹಾವು, ನಾಗರಹಾವು ಇತ್ಯಾದಿ.

ಪಕ್ಷಿಗಳು - ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಟುವ್ವಿ ಹಕ್ಕಿ(ವಾರ್ಬ್ಲರ್‌) ಗಳು, ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳು, ಹೂಕುಟಿಗ ಹಕ್ಕಿ, ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿ, ಟಿಟ್ಟಿಭ( ಲ್ಯಾಪ್‌ವಿಂಗ್‌) ಗಳು, ಬಾಬ್ಲರ್, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

## ಸ್ಥಳ
ಮೃಗವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಚಿಲ್ಕೂರ್ ಬಾಲಾಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಎಮ್‌ಜಿಬಿಎಸ್(ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ) ನಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
*ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವಿವರಣೆ (೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೨ ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ)

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೩೫೩ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕ
ಇದು ಪೂರ್ವಘಟ್ಟದ ಶೇಷಾಚಲಂ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ತಿರುಪತಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಶಾನ್ಯ ಮಾರುತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೦ರಿಂದ ೧೧೩೦ ಮೀಟರ್‍ವರೆಗೆ ಎತ್ತರವಿದೆ.
## ಸಸ್ಯ
ಈ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಮತ್ತು ತೇವಭರಿತ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೭೪ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ನಾಳೀಯ ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿವೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ.
## ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಸುಮಾರು ೧೭೮ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಳದಿ ಕತ್ತಿನ ಬುಲ್‍ಬುಲ್, ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ *ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳ* ಇಲ್ಲಿಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ *ಬಿಳಿ ಬೆನ್ನಿನ ರಣಹದ್ದು* ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಣದಿದ್ದ ಆನೆಗಳು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಈಗ ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
 near Talakona, Andhra Pradesh]]

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಡಿಬ್ರೂ-ಸೈಖೋವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಡಿಬ್ರೂ-ಸೈಖೋವ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ತೀನ್‍ಸುಕಿಯಾ ದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೧೮ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ಜೈವಿಕ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ.ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಹಾಗೂ ಲೋಹಿತ ನದಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಿಬ್ರೂ ನದಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
*Dibru-Saikhowa National Park  - Dibru-Saikhowa Conservation Society
*Dibru-Saikhowa National Park  - portal

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂ
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ವಾಲ್ಮೀಕಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಂಪಾರಣ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವ್ಯಾಘ್ರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೀಸಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಈಗ ೨೦೦ ಹುಲಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದು 899.38 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಇದು *ಪಶ್ಚಿಮ ಚಂಪಾರಣ್* ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ 17.4% ರಷ್ಟಿದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು 900 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಚಂಪಾರಣ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ 800 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 335 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಸಂರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ . ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಟೆರೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ . ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಸಸ್ತನಿಗಳು , ಸರೀಸೃಪಗಳು , ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 1990 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೨೦೧೨-೧೧-೦೪ ರಂದು ವಂತವಿಹಿ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ .
* ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
* ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ 2014-01-03 ರಂದು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
{ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು}
ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. Iಇದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಇಂದ್ರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.ಇದು ಅಪರೂಪ ಸಂತತಿಯಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.೨೭೯೯ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿರುದ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಲಯವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
**ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯವು** ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ . ಇದು ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂದ್ರಾವತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ .  2799.08 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಇದು ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು . ಇದನ್ನು 1983 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

## ಫ್ಲೋರಾ 
ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು, ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ತೇಗದ ಮರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಕಾಡು ಮೇಕೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ನೀಲ್‌ಗೈ ಮತ್ತು ಗೌರ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಪ್ಪ, ಬೀಡಿ ಎಲೆ ಮರ , ಬುರುಗ ಮತ್ತು ನೆರೆಡು ಮರಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.

## ಬಯೋಮ್ 
ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಏಷ್ಯಾದ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಗೌರ್, ನೀಲ್‌ಗೈ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬಕ್, ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ಬಕ್ ಮತ್ತು ಕಾಡುಹಂದಿ ಮುಂತಾದ ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ, ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ, ನರಿ ಮತ್ತು ಕರಡಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು , ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ , ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್, ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಗೂರ್ ಸೇರಿವೆ.  ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೊಸಳೆ, ಮಾನಿಟರ್ ಹಲ್ಲಿ, ಊಸರವಳ್ಳಿ , ಸರ್ಪ , ಹೆಬ್ಬಾವು , ನಾಗರಹಾವು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಹೀರುವಿಕೆ ಸೇರಿವೆ . ಪರ್ವತ ಮೈನಾ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.

## ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 
ಇಂದ್ರಾವತಿಯು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಬಸ್ತಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಜಗದಲ್‌ಪುರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಡಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಾದ ಕುಟ್ರು ಗ್ರಾಮವು ಜಗದಲ್‌ಪುರ-ಭೂಪಾಲಪಟ್ಟಣಂ ರಸ್ತೆಯಿಂದ 22.4 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆ ಜಗದಲ್‌ಪುರದಿಂದ 145.6 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಯ್‌ಪುರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಜಗದಲ್‌ಪುರದಲ್ಲಿದೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಇಂದ್ರಾವತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ

## ಮೂಲಗಳು 
#
# ಡಿಕೆ ಹರ್ಷೆ & ಕೈಲಾಶ್ ಚಂದ್ರ (2001). *ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಸಸ್ತನಿಗಳು.* ಮೃಗಾಲಯಗಳು´ ಪ್ರಿಂಟ್ ಜರ್ನಲ್ 16(12): 659-668 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ 2018-06-02 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ .
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಭಗವಾನ ಮಹಾವೀರ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮೊಲ್ಲೆಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಭಗವಾನ ಮಹಾವೀರ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮೊಲ್ಲೆಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಗೋವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ

## ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1978 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 107 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.  ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂಲತಃ ಮೊಲ್ಲೆಮ್ ಗೇಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1969 ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1978 ರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ್ ಮೊಲ್ಲೆಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 

## ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಚಿರತೆಗಳು, ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಇಲಿ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

## ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ದೂಧ್‌ಸಾಗರ್ ಜಲಪಾತಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ಉದ್ಯಾನವನದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಮಾಂಡೋವಿ ನದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಗೋವಾದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ (310 ಮೀ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಐದನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.

## ಮೂಲಗಳು 
#
# ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆ, ಸಾಲಿಗಾವೊ - ಬಾರ್ಡೆಜ್, ಗೋವಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ 2016-10-24 ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .
# ATREE, ಪರಿಸರ-ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ್ ಅಥವಾ ಮೊಲ್ಲೆಮ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ 2014-03-12 ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ , 2006

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಗೋವ
ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

thumb|ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು

ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ ಗಿರಿಶ್ರೇಣಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವೂ ವರ್ಣಮಯವೂ ಆಗಿರುವ ಅರಣ್ಯ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವೇ ಅಲ್ಲ; ಅರೆ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ 1412 ಚ.ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರದೇಶ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳು ಪೊದೆಗಳುಂಟು. ಇಲ್ಲಿಯ ಮರಗಳು ಸಾಗುವಾನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ತಮವಲ್ಲ. ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತೇಗದ ಮರಗಳು ಉಂಟೂ. ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿಯಾದ ನೆಲವೂ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಸಿಂಹಗಳು ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಇದೊಂದು ಅಭಯಾರಣ್ಯ. ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. 1950ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 240 ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದುವು. 1955ರಲ್ಲಿ 290 ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ವೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕದಿದ್ದಾಗ ಹಳ್ಳಿಗಳೊಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಗಳ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗರು ವಿಷ ಹಾಕಿ ಇವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 200ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಸು. 526 ಸಿಂಹಗಳಿವೆ.

ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರಕ್ಕೆ 75 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ ಗಿರಿಸಾಲು ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ 180 ಕಿಮೀ ದೂರ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಂತಿರುವ ಗಿರ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಓಜಾತ್ ನದಿಯೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶೆತ್ರುಂಜಿ ನದಿಯೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಓಜಾತ್ ನದಿ ಗಿರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೂ ಗಿರ್ನಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೂ ಗಿರ್ನಾರ್ ನಡುವಣ ಗಡಿರೇಖೆಯಂತಿದೆ. ಗಿರ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ 643ಮೀ.

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಗ್ರೇಟ್ ಹಿಮಾಲಯನ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ಗ್ರೇಟ್ **ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಘಟಿತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಲ್ಲು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1984 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು *. ಇದು 1,171 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (4,600 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 1,500 ರಿಂದ 1,600 ಮೀಟರ್ (5,000 ರಿಂದ 5,000 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. 31* ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು 181 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 375 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ .  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅರಣ್ಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ 1972 ಆನೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

## ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗುತ್ತದೆ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
ವನ್ಸ್ದಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ವನ್ಸ್ಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ**  ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ನವಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು , ಅಂಬಿಕಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಗುಜರಾತ್‌ನ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಾಂಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ವನ್ಸ್ಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಂಬಿಕಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ , ಸುಮಾರು 24 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 8 ರಲ್ಲಿ ಚಿಖ್ಲಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಸಾದ್ ನಿಂದ ಸುಮಾರು 80 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ವನ್ಸ್ಡಾ , ಡ್ಯಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ . ವನ್ಸ್ಡಾ - ವಾಘೈ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಾಘೈ ಮತ್ತು ಬಿಲಿಮೊರಾವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸಾರಾ ಲೈನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಿರಿದಾದ ಗೇಜ್ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು ಉದ್ಯಾನವನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. 

1979 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಕಟಾಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಇದು ಇದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 1952 ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮರವೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನದ ಹೊರತಾಗಿ, ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು (ಮತ್ತು ಅವರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ), ಗಿರಾ ಜಲಪಾತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೀಲಾಡ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ .
## ಗ್ಯಾಲರಿ

File:Vansda N Park.jpg|ಸ್ವಾಗತ: ವನ್ಸ್ದಾ  ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್
File:Vansda N Park1.jpg|ಅರಣ್ಯ ಗುಡಿಸಲು : ವನ್ಸ್ದಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್
File:Vansda N Park2.jpg|ಆಫೀಸ್: ವನ್ಸ್ದಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್
File:Vansda N Park3.jpg|ಆಫೀಸ್: ವನ್ಸ್ದಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್
File:Vansda N Park4.jpg|ಆಫೀಸ್: ವನ್ಸ್ದಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್
File:Vansda N Park5.jpg|ಪ್ರವೇಶದ ದರಗಳು: ವನ್ಸ್ದಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್

 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಕಾಲೇಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

** ಕಾಲೇಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಕಾಲೇಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಹರಿಯಾಣದ ಯಮುನಾನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಕಾಲೇಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಚಂಡೀಗಢದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 150 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಹರಿಯಾಣದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಕ್ಷಿವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕಾಲೇಸರ್ ಚಿರತೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕಲೆಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 2 ಚಿರತೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಪ್ರಕಟಣೆ 16 ಜೂನ್ 2016ಇದು ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ 11,000 ಎಕರೆ ಸಾಲ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ  ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ 2003 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.

## ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ 
ಚಿರತೆಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕಾಲೇಸರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಚಿರತೆಗಳು , ಆನೆಗಳು , ಕೆಂಪು ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳು , ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು , ರೀಸಸ್ ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಲ್ ಮರಗಳಲ್ಲದೆ, ಕರಿರಾಮ್ , ಶೀಶಮ್ ಮತ್ತು ಮಜುಕಂಜಿರಂ ನಂತಹ ಮರಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಸಾತ್ಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಸಾತ್ಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾತ್ಪುರ **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಹೋಶಂಗಾಬಾದ್ *ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದಕ್ಕೆ* ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ *ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ* . ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 524 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಬೋರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ *ಮತ್ತು* ಪಂಚಮಾರ್ಥಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ *. ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1427 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 300 ರಿಂದ 1352 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ನಗರ* ಪಂಚಮಾರ್ಥಿ *. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ* ಬಿಬಾರಿಯಾ *. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಪರ್ವತ ಅಳಿಲುಗಳುಭಾರತೀಯಮತ್ತುಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು,ನರಿಗಳು,ಮಿಡತೆಗಳು,ಕರಡಿಗಳುಕಾಡುಹಂದಿಗಳು,ಭಾರತೀಯ ಹುಲ್ಲೆ,ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬಿನ ಜಿಂಕೆಗಳು,ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಗಳು,ಜಿಂಕೆಗಳು,ಚಿರತೆಗಳು,ಹುಲಿಗಳು . ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರುಗಳು ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ .*

## ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ 
ಜುಲೈ 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಭಾರತದ ಆರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು . ಸಾತ್ಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
* ಸತ್ಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#
# ಭಾರತದಲ್ಲಿ 6 ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ
# ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
# ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 6 ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
# ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಆರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಪಿನ್ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

ಪಿನ್ *ವ್ಯಾಲಿ* **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ .

## ಇತಿಹಾಸ 
ಇದು ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ . ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬಲವಾದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅವು ಮಠಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತೂಪಗಳಾಗಿವೆ . ಪಿನ್ನಾಕಲ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1958 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು 675 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 

## ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದ ಶೀತ ಮರುಭೂಮಿ ಜೀವಗೋಳದೊಳಗೆ ಸ್ಪಿತಿ ಕಣಿವೆಯ ಮರುಭೂಮಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.  ಇದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗಡಿಯ ಬಳಿಯ ಟ್ಯಾಂಗರ್ ಗೊಂಪಾವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹಿಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಎತ್ತರವು ಕಾ ಡೋಗ್ರಿ ಬಳಿ ಸುಮಾರು 3,500 ಮೀಟರ್ (11,500 ಅಡಿ) ನಿಂದ 6,000 ಮೀಟರ್ (20,000 ಅಡಿ) ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

## ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ 
ಇದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ ಹಿಮ ಚಿರತೆ  ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಐಬೆಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

## ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ 
ಉದ್ಯಾನವನವು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಿಂದಾಗಿ, ಸಸ್ಯವರ್ಗ ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಲ್ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸೀಡರ್ ಮರಗಳನ್ನು (ಸೆಡ್ರಸ್ ಥಿಯೋಡೋರಾ) ಹೊಂದಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಾನವನವು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಹಿಮ ಚಿರತೆ, ಸಕ್ಕರೆ ಗ್ಲೈಡರ್, ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

## ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಸಸ್ಯಗಳು 
ಉದ್ಯಾನವನದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನೀಡಲ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ, ಇವು 10 ವಿಭಿನ್ನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ.  ಅಕೋನಿಟಮ್ ರೊಟುಂಡಿಫೋಲಿಯಮ್, ಆರ್ನೆಬಿಯಾ ಯುಕ್ರೋಮಾ, ಎಫೆಡ್ರಾ ಗೆರಾರ್ಡಿಯಾನಾ, ಫೆರುಲಾ ಜೇಷ್ಕಿಯಾನಾ, ಹ್ಯೋಸಿಮಸ್ ನೈಗರ್‌ನಂತಹ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#
# ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಲಾಹೌಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಿತಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ
#
# ಕಲಾ, ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ 2000. ಭಾರತದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ಜೈವಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, 93: 371-379.
# ಕಲಾ, ಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶ್ 2005; ಭಾರತೀಯ ಹಿಮಾಲಯದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, 19 (2): 368-378.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ ಪಿನ್

***ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ***

ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ .

* himachaltourism.nic.in ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ 2007-01-15 ರಂದು ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಮಾಧವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮಾಧವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಮಾಧವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಶಿವಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು **ಶಿವಪುರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1959 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 9 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಂದು, ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವ ಭೂಪೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಮಾಧವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ದೇಶದ 58 ನೇ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಮಾಧವ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ 9 ನೇ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.

## ಭೂದೃಶ್ಯ 
ಇದು 375 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪತನಶೀಲ ಅರಣ್ಯ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ .

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ 
ಇದು ಚಿಂಕಾರ , ಚೌಸಿಂಗ , ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಚಿರತೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೇನ್‌ಗಳಂತಹ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
ಪನ್ನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಪನ್ನಾ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
**ಪನ್ನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಪನ್ನಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತರ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . 1981 ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 542.67 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 25, 2011 ರಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು . ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪನ್ನಾಗೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕೆನ್ ನದಿ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಮೂರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಡೋಬಾ ಉತ್ತರ ಶ್ರೇಣಿ, ಮೊರ್ಹುಲಿ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಕೊಲಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣ ಶ್ರೇಣಿ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮೂರು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ: ತಡೋಬಾ ನದಿ, ತಡೋಬಾ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಕೊಲಾಸಾ ಸರೋವರ. ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಫಾರಿಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಹವಾಮಾನ 
ಪನ್ನಾ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯು ಅನಾನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 45°C ವರೆಗೆ ಏರಬಹುದು.

## ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ 
ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯವರ್ಗವೆಂದರೆ ತೇಗ , ಬಿದಿರು , ಬೋಸ್ವೆಲಿಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪನ್ನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವನ್ಯಜೀವಿ ನೋಟವು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ , ಚಿಂತಲ್ , ಚಿಂಕಾರ , ನೀಲ್‌ಗೈ , ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಸೋಮಾರಿತನ ಕರಡಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೆಂಪು ತಲೆಯ ರಣಹದ್ದು , ಬಾರ್-ಹೆಡೆಡ್ ಗೂಸ್, ಹನಿ ಬಜಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಣಹದ್ದು ಸೇರಿದಂತೆ 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಆರು ಜಾತಿಯ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ .

## ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ 
ಪನ್ನಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾದ ಖಜುರಾಹೊದಿಂದ 57 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆನ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪನ್ನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1994/95 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು . ಪನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಪನ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಛತ್ತರ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಸಿದ್ಧಪುರ (ಸೆಹೋರ್)

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಗುರು ಘಾಸಿದಾಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ **ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದ್ದು , ಇದನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು (ಭಾರತೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ). ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು** 466.657  ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಅವಿಭಜಿತ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು 2008 ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಜಯ್-ದುಬ್ರಿ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ . ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಕೊರಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ .

## ಸಂಬಂಧಿತ ಅಭಯಾರಣ್ಯ 
ಸನ್ ಘರಿಯಾಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಗ್ದಾರ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಸಂಜಯ್ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.

## ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಲ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹುಲಿಗಳು , ಚಿರತೆಗಳು , ಚಿಟಲ್ , ಸಾಂಬಾರ್ , ಕಾಡುಹಂದಿ , ನೀಲ್‌ಗೈ , ಚಿಂಕಾರ , ಸಿವೆಟ್‌ಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು , ಮಾನಿಟರ್ ಹಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು 399 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದರೆ ಗೋಲ್ಡನ್-ಹೆಡೆಡ್ ಓರಿಯೊಲ್, ಭಂಗ್‌ರಾಜ್ (ರಾಕೆಟ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಡ್ರೊಂಗೊ), ಇಂಡಿಯನ್ ಪಿಟ್ಟಾ, ರೂಫಸ್-ಟ್ರೀಪಿ, ಲೆಸ್ಸರ್ ಅಡ್ಜುಟಂಟ್, ರೆಡ್-ಹೆಡೆಡ್ ರಣಹದ್ದು , ಸ್ಯಾನ್ಸೆರೆಸ್ ರಣಹದ್ದು, ಇಂಡಿಯನ್ ವೈಟ್-ರಂಪ್ಡ್ ರಣಹದ್ದು , ಈಜಿಪ್ಟಿನ ರಣಹದ್ದು, ನೈಟ್‌ಜಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಜಾತಿಗಳು.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1981 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಉದ್ಯಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ (1440 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ) ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ 1, 2000 ರಂದು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ, ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಜಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಗುರು ಘಾಸಿದಾಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಗುರು ಘಾಸಿದಾಸ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

## ವಿಸ್ತರಣೆ 
ಸಂಜಯ್ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಸಿಧಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಸುಮಿ, ಮಜೌಲಿ ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಹದೋಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈವಾರಿ ತಹಸಿಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿತ್ರಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಾಗ್ದಾರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿಧಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಶಹದೋಲ್, ಸತ್ನಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸೋನ್ ಘರಿಯಾಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.

## ವಿಶೇಷತೆ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಲ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ , ಚಿಟಲ್ , ಸಾಂಬಾರ್ , ಕಾಡುಹಂದಿ , ಚಿಂಕಾರ , ನೀಲ್‌ಗೈ , ಸೇಹಿ , ಮಾನಿಟರ್ ಹಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 309 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಂಬಂಧಿತ ಸೋನ್ ಘರಿಯಾಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಘರಿಯಾಲ್, ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಆಮೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕಿಮ್ಮರ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಗ್ದಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳು ಸಹ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಗುರು ಘಾಸಿದಾಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡು ಕೂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಸಿಧಿ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಕೊರಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
ಮಂಡಲ ಸಸ್ಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮಂಡಲ ಸಸ್ಯ  ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 40 ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು 150 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆನಾಡಗಿವೆ. ಮಂಡ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಳು ಗ್ರಾಮಗಳಾದ (ಘುಗ್ವಾ, ಉಮಾರಿಯಾ, ಡಿಯೋರಾಖುದ್, ಬಾರ್ಬಸ್ಪುರ್, ಚಾಂತಿ-ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಚಾರ್ಗನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯೋರಿ ಕೊಹಾನಿ) ಹರಡಿರುವ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಂಡ್ಲಾ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 274,100 ಚದರ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.
 
ಗುಘುವಾ **ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನವು** *ಭಾರತದ* ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಶಹಪುರ ಬಳಿ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದ್ದು , ಇದು 18 ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 31 ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ . 

ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಂಡಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಾ. ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಇದನ್ನು 1983 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಸ್ಯ, ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ಬೀಜ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 65 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು.  ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ತಾಳೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು. 

## ಗಮನಾರ್ಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು 
ಗುಘುವಾದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಎಣ್ಣೆ ತಾಳೆ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯು ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಈ ರೀತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗೊಂಡ್ವಾನಾದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ .  ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೈನೋಸಾರ್ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. 

## ಸಾರಿಗೆ 
ಗುಘುವಾ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 ರ ಬಳಿ ಇದೆ . ಇದು ಸಾಗರ್‌ಪುರದಿಂದ 14 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಜಬಲ್‌ಪುರದಿಂದ 76 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . 

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಶಿವಾಲಿಕ್ ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಪಾರ್ಕ್
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಲಾ ಮರ ಉದ್ಯಾನವನ, ತಿರುವಕ್ಕರೈ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#
#
# ಮಿಶ್ರಾ, ಗಿರಿಮಾ (17 ಜನವರಿ 2010). "ಒಂದು ಡೈನೋ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು" .
#
# ಕುಮಾರ್, ವಿಕಾಸ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2011). "ಘುಗುವಾದಲ್ಲಿ 6.5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ" ಮೂಲದಿಂದ 4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ . .
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು 
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಡುಂಬಂಚೋಲಾ ತಾಲೂಕಿನ ಪೂಪಾರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾವನವನ್ನು ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೩ ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವರೆಗೆ ಗಡಿಯ ಸುತ್ತ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯ ಎಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಪಂಪಡಂ ಷೋಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಂತಹ ಇತರ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.

ನಂಜನ್‌ದಾರ್ ಮೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಿಲುಕುತ್ ಮೆಟ್ಟು ಎಂಬ ಎರಡು ವೀಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.   

## ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸರ್ಕಾರವು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಎಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು. ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾ ಉದ್ಯಾನವನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗುವ ಮೊದಲು ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಏಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪರಿಸರ, ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು, ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದನ್ನು ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೩ ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ
ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್‌ನ್ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಗುಡಲೂರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಚಿನ್ನಮನೂರು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಬೀಟ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನವಸತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮುನ್ನಾರ್ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆನೆಗಳು ಬೋಡಿನಾಯಕನೂರ್ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಮಲೈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

## ಮಾರ್ಗ
ಮತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಷೋಲಾವನ್ನು ಪೂಪಾರಾದಿಂದ ಮುನ್ನಾರ್ ಮೂಲಕ ಮುನ್ನಾರ್ - ಕುಮಿಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಕೋತಮಂಗಲಂ ಮೂಲಕ ಇಡುಕ್ಕಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪೂಪಾರಾವನ್ನು ಸಹ ತಲುಪಬಹುದು. ಮಧುರೈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ತಿರುವಲ್ಲಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

350px|thumb|right|alt=ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ
**ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಕೇರಳದ **ಇಡುಕ್ಕಿ** ಮತ್ತು **ಎರ್ನಾಕುಲಂ** ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ೯೭ ಚದರ ಕಿ. ಮೀ. ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.  ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ೧೦°೦೫′ ಮತ್ತು ೧೦°೨೧′ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ೭೭°೦′ ಮತ್ತು ೭೭°೧೦′ ಪೂರ್ವದ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆ, **ಮುನ್ನಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಿಭಾಗ**ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗವು ಹತ್ತಿರದ ಮತ್ತಿಕೆಟ್ಟನ್ ಶೋಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಆನೆಮುಡಿ ಶೋಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಪಂಬಡುಂ ಶೋಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ, ಚಿನ್ನಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರಿಂಜೀಮಾಲಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

## ಭೌಗೋಳಿಕತೆ
ಉದ್ಯಾನವನದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಶೋಲಾಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ೨,೬೯೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ **ಆನೆಮುಡಿ** ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅನೇಕ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ತೊರೆಗಳು ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ದಾಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ *ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ* ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ *ಕಾವೇರಿ ನದಿ*ಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಪೂಯಂಕುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇಡಮಲಾಯರ್ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. *ಲಕ್ಕೊಂ* ಜಲಪಾತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.

## ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲ
ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬದುಕುಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ
೧೯೭೧ ರ ಮೊದಲು, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಾನನ್ ದೇವನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯು ಆಟದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು(ಕಣ್ಣನ್ ದೇವನ್ ಬೆಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನ (ಭೂಮಿಯ ಪುನರಾರಂಭ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೭೧). ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್‌ನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಎರವಿಕುಲಂ-ರಾಜಮಾಲಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಯಿತು. ಈಗ, ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಛಾಯಾಂಕಣ

File:eravikulam 1.jpg|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗ
File:View of Munnar Mountains.jpg|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮುನ್ನಾರ್ ಪರ್ವತಗಳ ನೋಟ.
File:Nilgiri Tahr Eravikulam National Park Munnar.jpg|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಟಹರ್.
File:Anamudi from Munnar Gundumalai road.jpg|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಆನೆಮುಡಿ ಶಿಖರ.
File:Naikolli Mala near Anamudi.jpg|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಅನಮುಡಿಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ನೈಕೊಲ್ಲಿ ಮಾಲಾ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಪಳನಿ ಹಿಲ್ಸ್ ವನ್ಯ ಮೃಗ ಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಪಳನಿ ಹಿಲ್ಸ್ ವನ್ಯ ಮೃಗ ಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಪಳನಿಮಲೈ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ . ಪಳನಿಮಲೈ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ( ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್ ) ಅನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು 2068 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಪಳನಿಮಲೈ ಶ್ರೇಣಿಯ 36% ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅಕ್ಷಾಂಶ 10°7' - 10°28' N ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶ 77°16' - 77°46' E ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಸಿಲ್ವರ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್ ಜಲಪಾತದಿಂದ 1.5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್ ಸರೋವರದಿಂದ 4 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮುಕುರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಮುಕುರ್ತಿ** ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ . ಇದು 78.46 ಕಿ.ಮೀ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ವಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ, ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಥಾರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಹಿಂದೆ ನೀಲಗಿರಿ ಥಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಥಾರ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು .

ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 3, 1982 ರಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 1990 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
**ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ** *ಅಥವಾ* ಮುದುಮಲೈ ವನ್ಯಜೀವಿ **ಅಭಯಾರಣ್ಯವು** ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ , ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1940 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ .

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು 60 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1956 ರಲ್ಲಿ 295 ಕಿ.ಮೀ. 2 ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ 321 ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ . 2. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ . 

## ಇತಿಹಾಸ 
ಸಂಗಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದುಮಲೈ ಅನ್ನು ಮುಧಿರಮಲೈ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . ವಲ್ಲ ರಾಜರಾದ ಕುಮನನ್ ಮತ್ತು ಇಲಂಗುಮನನ್ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.

## ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ 
ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 103 km2 ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ .

## ಇದು ಮುಂದುವರಿಕೆ. 
ಇದರ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಂಡೀಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಇವೆ .

## ಆನೆ ಶಿಬಿರ 
ಮುದುಮಲೈ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಉದಗಮಂಡಲದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ .

ಮೋಯಾರ್ ನದಿ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಆನೆ ಶಿಬಿರವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

## ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಇಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಎಮ್ಮೆ], ಹುಲಿ , ಚಿರತೆ , ಕರಡಿ , ಜಿಂಕೆ, ಹಾರುವ ಅಳಿಲು , ಭಾರತೀಯ ಕೆಂಪು ಅಳಿಲು, ಕಾಡು ನಾಯಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ನರಿ , ಕಾಡು ಮೊಲ , ಮೊಸಳೆ , ಮೀರ್ಕಟ್ ಮತ್ತು ಹೆಬ್ಬಾವು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ .

## ಪಕ್ಷಿಗಳು 
ಇಲ್ಲಿ ನವಿಲುಗಳು , ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಾಡು ಕೋಳಿಗಳು, ಪಾರಿವಾಳಗಳು , ಹದ್ದುಗಳು , ಜೇನು ತುಪ್ಪಳಗಳು , ಗಿಡುಗಗಳು ಮತ್ತು ರಣಹದ್ದುಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ.

## ಸಸ್ಯಗಳು 
ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕಾಡುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

# ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳು
# ಉಷ್ಣವಲಯದ ಒಣ ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳು
# ದಕ್ಷಿಣದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪೊದೆಸಸ್ಯ ಕಾಡುಗಳು.

ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಣ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು, ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
# UNESCO, ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉಪ ಸಮೂಹ, ನೀಲಗಿರಿ. ೪/೨೦/೨೦೦೭ ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು.

## ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್ 
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಸಾಗರಜೀವಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಮನ್ನಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ *ಸಮುದ್ರ* **ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವು** ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ 21 ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ 1 ರಿಂದ 10 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ತೂತುಕುಡಿಯಿಂದ ಧನುದ್ಕೋಡಿಯವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ 160 ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ತನ್ನ ನೀರು ಮತ್ತು ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಗಾಜಿನ ತಳದ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವನ್ಯ ಮೃಗ ಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವನ್ಯ ಮೃಗ ಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ** ಅಥವಾ **ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ** (IGWLS&NP) ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ . ಇದಕ್ಕೆ ಮಾಜಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ , ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 1961 ರಂದು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು .

## ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣ 
ಉದ್ಯಾನವನದ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ***ಟಾಪ್ ಸ್ಲಿಪ್*** ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ . ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ತೇಗದ ಮರಗಳು ಜಾರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

## ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ 
ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೊಲ್ಲಾಚಿ , ವಾಲ್ಪರೈ ಮತ್ತು ಉದುಮಲ್‌ಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣೈಮಲೈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ . 108 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 958 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ **ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ** ಅಣ್ಣೈಮಲೈ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಕರಿಯನ್ ಸೋಲಾ, ಕ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಂಜಂಪಟ್ಟಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 1989 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 

## ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೆಸರಿಸಲು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ .  ದಿಂಡಿಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಳನಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ . 

## ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮಾಹಿತಿ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಅರಣ್ಯ ವಾರ್ಡನ್ (ಅರಣ್ಯ ವಾರ್ಡನ್ ಕಚೇರಿ, 178 ಮೀಂಕರೈ ರಸ್ತೆ, ಪೊಲ್ಲಾಚಿ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ವೃತ್ತ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲ್ಲಾಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಾರ್ಡನ್ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿಂದ 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಟಾಪ್ ಸ್ಲಿಪ್ ಅಥವಾ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಉದುಮಲೈಪೆಟ್ಟೈ (ಅಮರಾವತಿ ಅರಣ್ಯ) ಅಥವಾ 65 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಾಲ್ಪರೈಗೆ ಹೋಗಬಹುದು.

### ಟಾಪ್ ಸ್ಲಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 
ಮಾನ್ಯ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮೇ ನಿಂದ ಜನವರಿ ವರೆಗೆ. ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 6 ರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಲಿಪ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗುಡಿಸಲುಗಳು, ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಫಾರಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದು. 
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ಗಿಂಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಗಿಂಡಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಗಿಂಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಚೆನ್ನೈ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಎಂಟನೇ ಚಿಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ಅಪರೂಪದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬರಂಗೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ *ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್* ರೋಡ್ರಿಕ್ಸ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಗಿಂಡಿ ಲಾಡ್ಜ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . ಆಗಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು 1821 ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆಗಿನ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ 35,000 ರೂ.ಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಈ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು 1910 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 505 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ನಂತರ, 1958 ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1961 ಮತ್ತು 1977 ರ ನಡುವೆ, 172 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಐಐಟಿ, ಗಾಂಧಿ ಮಂಟಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 1978 ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ 270.57 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. 

## ಸಸ್ಯಗಳು 
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಒಣ/ಶುಷ್ಕ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 

## ಪ್ರಾಣಿಗಳು 
ಇಲ್ಲಿ 14 ಸಸ್ತನಿ ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆ , ಹಿಮಸಾರಂಗ , ನರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟೆನ್ . ಇಲ್ಲಿ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

*
*

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 
#
# ``: ದಿನಾಂಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ: `|accessdate=`ಮತ್ತು `|date=`( ಸಹಾಯ )
# ಕೇರ್ ಅರ್ಥ್ (ಆಗಸ್ಟ್ 2006) *ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ - ಮದ್ರಾಸ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತ್ವರಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ* , ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಚೆನ್ನೈ - 600 036, ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 9/5/2007 ಆನ್ ಅರ್ಬನ್ ವೈಲ್ಡರ್‌ನೆಸ್ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್, ಪುಟ 2 2008-10-31 ರಂದು ವಂಡಪಾಲು ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .
# ಒಪ್ಪಿಲಿ ಪಿ. (ನವೆಂಬರ್ 16, 2004) ದಿ ಹಿಂದೂ, 5/14/2007 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ "ಗಿಂಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ" ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ 2004-12-06 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಬಾಂಧವಗಢ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ

**ಬಾಂಧವಗಢ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಉಮಾರಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ . ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 437 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು 32 ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. 

## ವಿವರಣೆ 
ಬಾಂಧವ್‌ಗಢ 448 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು " ಬಾಂಧವ್‌ಗಢ " ಎಂಬ ಮಧ್ಯ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಈ 811 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಮರಗಳು ಉದ್ಯಾನದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಂಧವ್‌ಗಢಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು 164 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಜಬಲ್‌ಪುರದಲ್ಲಿದೆ . ಬಾಂಧವ್‌ಗಢವು ಜಬಲ್‌ಪುರ, ಕಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಸತ್ನಾಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ . ಖಜುರಾಹೊ ಬಾಂಧವ್‌ಗಢದಿಂದ 237 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವಿನ ಕೆನ್ ನದಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೊಸಳೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರಮೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಬಲ್‌ಪುರ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷಾ ತಂಡದ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಸಮರ್ಪಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಅನೇಕ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಹಲವಾರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

## ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
; ಕೋಟೆ

ಬಾಂಧವಗಢ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 2 ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಹಳೆಯದಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

; ಅರಣ್ಯ

ಬಾಂಧವಗಢ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯವು ನೀಲ್‌ಗೈ ಮತ್ತು ಚಿಂಕಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

; ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು

ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು 22 ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು 250 ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಾಹನದ ಮೂಲಕ ನೋಡಬಹುದು .

## ಸಹ ನೋಡಿ 
* ಉಮರಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಗೋರುಮಾರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಗೋರುಮಾರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
**ಗೋರುಮಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದ ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಇದು ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದ ಡೂರ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲದಾಪರ-ಚಾಪರಮರಿ-ಗೋರುಮಾರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 1,300 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (5,000 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
. "ಗೊರುಮಾರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ", ಪಾರ್ಥಪ್ರತಿಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, *ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವರ್ತಮ್* , ಜನವರಿ 1, 2011 ಗೋರುಮಾರವು ಆನೆಗಳು , ಖಡ್ಗಮೃಗಗಳು , ಗೌರ್, ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಭಾರತೀಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ನವಿಲುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. , ರಾಜ್‌ಬಂಗ್ಶಿ, ಮೆಚ್ , ಕೊಂಚ್, ಒರಾವ್, ಮುಂಡಾ, ಟೊಟೊ ಮತ್ತು ಕೀಚಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಕಾಡಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. 
## ಛಾಯಾಂಕಣ

File:Bullock cart inside the park.jpg|Bullock cart for tourists
File:Tree house inside the park.jpg|Tree house
File:National Highway penetrating the park.jpg|National Highway 717 penetrating the national park
File:Gorumara Deep Forest Arnab Dutta.JPG|A path inside the park
File:Walking way to Medla Watch Tower.jpg|Tourists walking towards Medla watch tower
File:Parasitic plant in Garumara.jpg|Parasitic plants
File:Road Way for tourist.jpg|Way for tourists in Gorumara National Park
File:Group of Rhinos.jpg|A group of Rhinos
File:Sunrise from Garumara National Park.jpg|Sunrise at Gorumara National Park

## ಇನ್ನಷ್ಟು ನೋಡಿ 
* ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು
* ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ

## ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ 

ವರ್ಗಗಳು :

* ಐಯುಸಿಎನ್ ವರ್ಗ II
* ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ |
* ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು
* 1949 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು

* ಈ ಪುಟವನ್ನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ 7 ಜನವರಿ 2025 ರಂದು 04:08 ಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಈ ಪುಟವನ್ನು ಪರ್ಸಾಯ್ಡ್ ಬಳಸಿ ರೆಂಡರ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ನೇವ್ರಾ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ನೇವ್ರಾ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ
**ನಿಯೋರಾ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು** ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ . 

## ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1986 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 88 ಕಿ.ಮೀ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 

## ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ, ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡುಗಳು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್, ಬಿದಿರು, ಓಕ್, ಜರೀಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲ್ ನಂತಹ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

## ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು 183–3,200 ಮೀ (600–10,499 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳ ರಾಚೆಲಾ ದಂಡ. ಈ ಕಣಿವೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಚಾರಣಿಗರು ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಅಪರಿಚಿತ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಸಾಹಸಮಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡುಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಬಿದಿರಿನ ತೋಪುಗಳು, ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಮರಗಳ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮೇಲಾವರಣಗಳು, ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಕಣಿವೆಗಳು, ಹೊಳೆಯುವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಸುಂದರವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

## ಮೂಲಗಳು 
#
#

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ರಾಜಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ರಾಜಾಜಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಂಚಲ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ರಾಜಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಹರಿದ್ವಾರ , ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ , ಪೌಡಿ ಮತ್ತು ಗರ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ . ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1983 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಕೊನೆಯ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ .
## ಭೂದೃಶ್ಯ
ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಶಿವಾಲಿಕ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 820 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ ಮರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ .
## ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ
ಆನೆಗಳು , ರೀಸಸ್ ಮಂಗಗಳು , ಲಂಗೂರ್‌ಗಳು , ಹೈನಾಗಳು , ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲ್‌ಗೈಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಹ ಇವೆ.

ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು
ಸಿಂಗಲೀಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ

**ಸಿಂಗಲೀಲಾ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ**ವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ , ಮನೆಬಂಜಾಂಗ್ ನಗರದ ಬಳಿ ಇದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು 1986 ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 1992 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಒಟ್ಟು 78.6 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾನೆಭಂಜಾಂಗ್ ನಿಂದ ಸಂಡಕ್ಫು (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ), ಫಾಲುಟ್‌ಗೆ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

## ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಾರ್ಟೆನ್‌ಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್‌ಗಳು, ಪಿಕಾಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
 

## ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ 
ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳಾದ ಸಂಡಕ್ಫು (3630 ಮೀ) ಮತ್ತು ಫಾಲುಟ್ (3600 ಮೀ) ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಮಮ್ ಮತ್ತು ಸಿರಿಖೋಲಾ ನದಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.
## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು