រាជាធិរាជ

**រាជាធិរាជ** (  [យ៉ាហ្សាឌ្រិ]; , ; ; ១៣៦៨–១៤២១) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទីប្រាំបួននៃនគរហង្សាវត្តីពគោនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៣៨៤ ដល់ ១៤២១។ ទ្រង់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្សត្រមួយអង្គក្នុងចំណោមក្សត្រមហស្ចារ្យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមតំបន់និយាយភាសាមនទាំងបីនៅភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ខាងត្បូង និងបានបង្ក្រាបការរំលោភបំពានធំៗពីសំណាក់នគរអវៈ (អ៊ិនវ៉ា) ដែលនៅភាគខាងជើងជានគរនិយាយភាសាភូមាក្នុងសម័យកាលសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ (១៣៨៥-១៤២៤)។

នៅពេលដែលរាជាធិរាជបានក្លាយជាអ្នកគ្រងរាជ្យនគរហង្សាវត្តីនៅឆ្នាំ១៣៨៤ ក្សត្រក្មេងវ័យព្រះជន្ម ១៦ ព្រះវស្សាអង្គនេះបានកាន់កាប់បានតែខេត្តពគោ (បាហ្គោ) ស្របពេលដែលតំបន់និយាយភាសាមនសំខាន់ពីរផ្សេងទៀតគឺ ដីសណ្ដឥរាវត្តី និង មុំហ៍ (មោត្តមៈ) ស្ថិតនៅក្នុងការបះបោរយ៉ាងបើកចំហ។ ដោយសារតែឆន្ទៈមោះមុត និងសមត្ថភាពដឹកនាំកងទ័ពរបស់ទ្រង់ ព្រះអង្គបានបង្ក្រាបរលកនៃការលុកលុយលើកទីមួយរបស់អវៈនៅទសវត្សឆ្នាំ១៣៨០ ហើយជិតដល់ឆ្នាំ១៣៩០ ទ្រង់ក៏អាចឯកភាពតំបន់មនទាំងបីបានសាជាថ្មីឡើងវិញ។ កំឡុងពាក់កណ្ដាលទីពីរនៃរយៈកាលសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងព្រះបាទមិនហ្កោនទី១នៃនគរអវៈ និងបុត្រារបស់ទ្រង់ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមាក្រោម ភូមាលើ និងនៅរក្ខៈ។

រាជាធិរាជ គេបានចងចាំព្រះអង្គទុកថាជាតួអង្គដែលមានបុគ្គលិកលក្ខណៈពិបាកយល់: ទ្រង់ជាមេបញ្ជាការកងទ័ពដ៏អង់អាចក្លាហានមួយរូប ដែលបានបង្ក្រាបព្រះបាទមិនហ្កោនទី១នៅក្នុងការប្រយុទ្ធមួយទល់នឹងមួយ និងបានថែរក្សាគាំពារព្រះនគរនេះឱ្យនៅតែជានគរឯករាជ្យ ជាអ្នករដ្ឋបាលមួយរូបប្រកបដោយសមត្ថភាពរៀបចំចាត់ចែងព្រះនគរ ហើយក៏មានបុគ្គលិកលក្ខណៈជាមនុស្សសង្ស័យផ្ដេសផ្ដាសច្រើន ឥតធម៌មេត្តា ដែលបណ្ដាលឱ្យស្នេហាគ្រាដំបូងរបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏សំរេចព្រះទ័យធ្វើអត្តឃាត ហើយទ្រង់ក៏ជាអ្នកចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ដែលជាមនុស្សគ្មានទោសពៃរ៍អ្វីទាល់តែសោះ គឺព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏។ ស្ដេចអង្គនេះបានសោយទិវង្គតដោយសារមានរបួសក្នុងការប្រមាញ់ដំរីព្រៃមួយក្បាលនៅឆ្នាំ ១៤២១ ក្នុងព្រះជន្ម ៥៣ វស្សា។ ព្រះអង្គបានបន្សល់ទុកនូវនគរឯករាជ្យដ៏ខ្លាំងក្លាមួយឱ្យបណ្ដាជនមនដែលជានគរនៅគង់វង្សរុងរឿងថ្កុំថ្កើងក្នុងកំឡុងរយៈកាល ១១៨ ឆ្នាំ។ បច្ឆាញាតិបីអង្គរបស់ព្រះអង្គបានក្លាយជាស្ដេចគ្រងរាជ្យនៃនគរហង្សាវត្តីជាបន្តបន្ទាប់។ បុត្រីព្រះអង្គឝ៊ិនចៅពុគឺជារាជានុសិទ្ធិដំបូងគេ និងថែមទាំងជារាជានុសិទ្ធិស្រីតែមួយគត់ ហើយក៏ជាក្សត្រមួយអង្គផងដែរក្នុងចំណោមក្សត្រគ្រងរាជ្យប្រកបដោយបញ្ញាញាណបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា។

រឿងរ៉ាវក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជត្រូវបានគេកត់ត្រាទុកក្នុងវីរកថាបុរាណដែលមានទំរង់ជាភាសាមន ភូមា និង សៀម។ ការតស៊ូរបស់ព្រះរាជាធិរាជទល់នឹង ព្រះបាទមិនហ្កោនទី១ និង អង្គមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាត្រូវបានគេនិទានជារឿងព្រេងក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយរបស់ភូមា។

## ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
រាជាធិរាជបានប្រសូតមកមានព្រះនាមថា**ពញាន្វេ** ( ) ជាបុត្រនៃព្រះបាទពញាឧ និងព្រះមហេសី ម្វេឌ៏ ( ) ប្រសូតក្នុងថ្ងៃទី ២៨ ខែ មករា នៅដុនវ៉ុន (ក្បែរមុំហ៍)។ ("ពញា" គឺជាគោរម្យងារខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនៃខត្តិយវង្សជាភាសាមន។) នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ ១៣៦០ ពញាឧបានប្រឈមនឹងការបះបោរជាច្រើនលើកដែលបង្ខំឱ្យព្រះអង្គយាងចេញពីមុំហ៍ក្នុងគ្រាមួយនៅរវាងឆ្នាំ ១៣៦៤ និង ១៣៦៩ ហើយព្រះអង្គបានបោះព្រះពន្លាជ័យនៅដុនវ៉ុន ជាទីប្រជុំជនមួយនៅភាគខាងជើងនៃមុំហ៍ក្នុងគ្រានោះ។ ជិតដល់ឆ្នាំ ១៣៦៩ ព្រះអង្គបានរើរាជធានីសាជាថ្មីទៅតាំងនៅពគោវិញ។ ព្រះមាតាពញាន្វេ ម្វេស៊ិនធ្លាប់ជាមហេសីនៃព្រះអង្គម្ចាស់មិនលិន្កា ( ) ដែលជាអ្នកបង្កការបះបោរប្រឆាំងនឹងក្សត្រដែលជាព្រះអនុជរបស់ទ្រង់។ ពញាឧបានបង្ក្រាបការបះបោរ ហើយក៏បានដណ្ដើមយកបានព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីម្វេស៊ិន និងក្រោយមក ទ្រង់បានផ្ដល់ព្រះជន្មដល់ព្រះបាទរាជាធិរាជ។)

ពញាន្វេបានធំដឹងក្ដីឡើងក្នុងព្រះរាជវាំងនៃក្រុងពគោ។ (ពញាឧមិនអាចដណ្ដើមយកមុំហ៍មកវិញបានឡើយ ដែលទីនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមេបះបោរប្យាត្តាបា ( ។) ថ្វីបើ ពញាន្វេជាព្រះរាជបុត្រច្បងក៏ពិតមែនក្ដី តែពញាឧនៅតែជ្រើសរើសរាជបុត្ររបស់ព្រះអគ្គមហេសី ម្វេម្គូតោ ( ) ជារជ្ជទាយាទជាដដែល។  លើសពីនោះ អ្នកផ្សេងដូចជាព្រះនាងមហាទេវី ( ) និង លោកពញា ( ) ដែលជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តម្ចោងម្ចា ក៏មានចេតនាចង់ឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបាទពញាឧដូចគ្នា។  មហាទេវីជាបុគ្គលដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងរាជវាំងនៃព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញាឧ ហើយទ្រង់ក៏ប្រៀបបាននឹងព្រះមាតារបស់ពញាន្វេដែរ។ ទំនាក់ទំនងរបស់ព្រះនាងនឹងព្រះភាគិនេយ្យបានប្រែក្លាយជាល្អក់កករ នៅពេលដែលគូកំណាន់របស់ទ្រង់ ស្មេនម្យុ ( ) ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងតឹឡាមេសិរី ( ) មានបំណងចង់ធ្វើជាស្ដេចដែរ។ ក្នុងរយៈកាលពីរបីថ្ងៃនៃការឡោមព័ទ្ធ កងទ័ពពីរកងដែលបានដឹកនាំដោយលោកពញា និង ប្យាត្តាបា (ចៅហ្វាយស្រុកបះបោរនៃខេត្តមុំហ៍) បានដកថយ ហើយមានតែកងទ័ពដឹកនាំដោយស្មេនម្យូដែលបាននៅសេសសល់។ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៣៨៣ (ថ្ងៃទី ១០ កើត ខែណាយ៉ុន មី.ស. ៧៤៥) កងទ័ពរបស់ពញាន្វេបានបង្ក្រាបកងទ័ពរបស់ស្មេនម្យូ។ ស្មេនម្យូត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយប្រហារជីវិតចោល។ ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះ ខណៈនោះបានបរពលទៅកាន់បារគូ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីពួកគេបានទៅដល់បារគូ ពញាឧទ្រង់ក៏បានសោយទិវង្គត ហើយព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះភ្លាមៗក៏បានប្រកាសជាក្សត្រដោយពួកមន្ត្រីក្នុងរាជវាំងនៅថ្ងៃទី ២ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៣៨៤ (ថ្ងៃ ១០ កើត ខែតាប៊ដ្វេ មី.ស. ៧៤៥)។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យដោយយកព្រះនាមសំរាប់រាជ្យថា រាជាធិរាជ (ភាសាបាលី មានន័យថា ស្ដេចលើស្ដេច) ក្នុងថ្ងៃទី ៤ មករា ឆ្នាំ ១៣៨៤ (ថ្ងៃចន្ទ ១២ កើត ខែ តាប៊ដ្វេ មី.ស. ៧៤៥)។

## សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ
### ការបង្រួបបង្រួមភូមាក្រោម (១៣៨៥-១៣៩១)
នៅឆ្នាំ ១៣៨៦ ស្វេស៊កឺបានផ្ដួចផ្ដើមឱ្យមានអរិភាពដែលបន្តអស់រយៈពេល ៤០ ឆ្នាំរវាងអវៈដែលនៅភាគខាងជើង និង ក្រុមនគររបស់ហង្សាវត្តីនៅភាគខាងត្បូង។ ស្វេស៊កឺបានផ្ដើមការលុកលុយហង្សាវត្តីជាពីរផ្លូវចុះទៅតាមដងទន្លេឥរាវត្តី និង ស៊ីត្តោង ហើយលោកពញាបានបញ្ជូនកងទ័ពរបស់ទ្រង់ចេញពីដីសណ្ដមក។ ក្សត្រវ័យក្មេងអង្គនេះមិនបានបាត់បង់សតិស្មារតីឡើយ ហើយបានបញ្ចៀសការលុកលុយទាំងនេះយ៉ាងជោគជ័យទៀតផង។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៧ រាជាធិរាជបានបញ្ឈប់ការលុកលុយផ្សេងមួយទៀតរបស់ព្រះបាទស្វេស៊កឺ។

ទោះបីជាទទួលបានជោគជ័យពីការលុកលុយនេះមែន ក៏រាជាធិរាជឈ្វេងយល់ថាព្រះអង្គត្រូវតែ​ឯកភាពតំបន់ភូមាក្រោមទាំងបីឡើងវិញ បើសិនជាទ្រង់ចង់តតាំងនឹងអវៈដោយស្មើភាពគ្នានៅក្នុងរយៈកាលយូរ។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៨/៨៩ រាជាធិរាជ និង មេទ័ពកំពូលរបស់ទ្រង់ ល្គុនអេនក្នុងយុទ្ធនាការយោធាជាបន្តបន្ទាប់ក៏ចាប់អនុវត្តទៅតាមព្រះរាជតំរិះរបស់ទ្រង់។ ពួកទ្រង់បានជ្រើសរើសយកការវាយប្រហារមុំហ៍មុនដំបូងគេ ដែលជាទឹកដីទទួលបានឯករាជ្យតាំងពីឆ្នាំ ១៣៦៣ ខណៈពេល វាជាក្រុងរបស់បច្ចាមិត្រដែលមានភាពទន់ខ្សោយជាងម្ចោងម្ចានៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដនោះ។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៨ កងទ័ពបារគូបានកាន់កាប់មុំហ៍ បើទោះបីមានភាពលំបាកលំបិនខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ។ កាលណោះរួមជាមួយមូលដ្ឋានទ័ពផ្នែកខាងក្រោយដ៏រឹងមាំ រាជាធិរាជបានរំកិលខ្លួនយ៉ាងលឿនដើម្បីយកជ័យជំនះលើតំបន់ដីសណ្ដ។ ដើមឡើយ ព្រះអង្គទទួលបរាជ័យ។ កងទ័ពព្រះអង្គមិនអាចដណ្ដើមយកបានម្ចោងម្ចាដែលមានការការពារយ៉ាងរឹងមាំបានឡើយ ហើយទ្រង់ក៏បានបរាជ័យ នៅកុសិមៈដែលមានការការពារដោយព្រះរាជបុត្រ និង ព្រះរាជសុណិសាទាំងពីរអង្គរបស់លោកពញា។ ក្រោយមកលោកពញាចេញក្រៅខ្សែត្រៀមរបស់ទ្រង់ ហើយទីនោះត្រូវបានកាន់កាប់បានដោយកងទ័ពរបស់រាជាធិរាជយ៉ាងឆាប់រហ័សដូចផ្លេកបន្ទោរ។ ម្ចោនម្ចាក៏បានចុះចាញ់។ ដីសណ្ដទាំងមូលក៏បានចុះចាញ់ជាបន្តបន្ទាប់។ ហង្សាវត្តីកាលណោះបានគ្រប់គ្រងភូមាក្រោមទាំងមូល នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រំម៍។ *(ឆ្នេរតនាវស្រីទាំងមូលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀម។ ការគ្រប់គ្រងរបស់រាជាធិរាជមិនបានពង្រីកខ្លាំងទៅដល់ឯនាយខាងត្បូងនៃម្ចោងម្ចាឡើយ)។*

### យុទ្ធវិស្រមលើកទីមួយ (១៣៩១-១៤០៤)
រាជាធិរាជបានប្រើប្រាស់សុខសន្តិភាពដើម្បីធ្វើឱ្យក្រុងបារគូស្រស់បំព្រងឡើងវិញ និង បង្កើនការការពារក្រុងនេះ។ ព្រះអង្គបានធ្វើទំនាក់ទំនងមិត្តភាពជាមួយសៀម។

#### ការប្រហារជីវិតប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏
រាជាធិរាជបានណាយព្រះទ័យនឹងម្ចាស់ស្នេហ៍គ្រាដំបូងរបស់ទ្រង់ ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ ហើយបានទុកព្រះនាងចោល រួចក៏យករតនវត្ថុដែលជាព្រះរាជទានរបស់ព្រះបិតាព្រះនាង ព្រះបាទពញាឧទៅទាំងអស់។ ដោយគ្រាំគ្រាព្រះរាជហឫទ័យខ្លាំងពេក ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ក៏បានធ្វើអត្តឃាតសំលាប់ខ្លួនទៅ។ ដោយទ្រង់សណ្ដាប់លឺថា បុត្រព្រះអង្គនិងព្រះនាង ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏ ដែលប្រហែលត្រូវជាព្រះជន្ម ៧ វស្សា កំពុងតែរៀនជិះសេះ និងសំលៀងភ្លុកដំរី រាជាធិរាជក៏មានក្ដីវិតក្កថា ព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ទ្រង់នឹងក្បត់ *នៅក្នុងកាលអនាគត* ពីព្រោះព្រះអង្គ អង្គឯងមានបទពិសោធន៍បានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះបិតារបស់ទ្រង់នៅក្នុងព្រះជន្មវ័យក្មេងដែរ។ ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានបញ្ជូនពេជឃាតទៅសំលាប់ព្រះបុត្រាវ័យក្មេងរបស់ទ្រង់។ តាមរយៈពង្សាវតារមន និងភូមាមួយចំនួន ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងនេះបានស្បថនូវពាក្យសម្បថគួរឱ្យភ័យខ្លាចមួយនៅចំពោះមុខពួកពេជឃាតមុនពេលសោយព្រះឱសថពុល:
:*ទូលព្រះបង្គំមិនបានរៀបចំឧបាយប្រឆាំងនឹងព្រះបិតារបស់ទូលព្រះបង្គំឡើយ។ មិនមានកំហុសមួយណាចោទប្រកាន់ទូលព្រះបង្គំបានឡើយ។ ព្រះបិតា និង មាតាទូលបង្គំក៏ធ្លាប់ជាបុត្រាបុត្រីមួយអង្គដែរ។ នៅពេលព្រះមាតាបានចំរើនវ័យក្លាយជាស្ត្រីពេញវ័យ ព្រះបិតាបានស្រវាយកសំរស់របស់ទ្រង់ ហើយក្រោយមកក៏បោះបង់ទ្រង់ចោល។ ទ្រង់ធ្លាប់ជាបុត្រីរបស់ព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គ ក៏ប៉ុន្តែព្រះបិតាបានបណ្ដេញទ្រង់ចាកចេញដូចជាទាសី និង ធ្វើឱ្យទ្រង់ដល់នូវក្ដីមរណៈដ៏អកុសល។ បើសិនជាទូលបង្គំមានកំហុសដោយសារអំពើក្បត់ដោយការគិត ពាក្យសំដី រឺ ទង្វើ សូមឱ្យទូលបង្គំរងទុក្ខវេទនាក្នុងភ្លើងនរករាប់ពាន់ដង។ បើសិនជាទូលបង្គំគ្មានទោសពៃទេ សូមឱ្យទូលបង្គំបានកើតក្នុងព្រះរាជវង្សនៃព្រះមហាក្សត្រអវៈ ហើយសូមទូលបង្គំក្លាយជាក្ដីវិនាសនៃបណ្ដាជនមនទាំងឡាយ។* រាជាធិរាជបានទុកឱ្យព្រះរាជបុត្រសុណិសាដាក់ទ័ពឡោមព័ទ្ធប្រំម៍ ខណៈពេលដែលព្រះរាជាធិរាជក៏ដាក់ទ័ពឡោមព័ទ្ធអវៈដែរ។ ព្រះបាទមិនហ្កោនគ្មានកងទ័ពទូកដើម្បីតទល់នឹងរាជាធិរាជឡើយ ហើយក៏បានចេញរាជបញ្ជាឱ្យការពារពីក្រោយកំពែងដ៏មាំមួននៃនគរអវៈ និងប្រំម៍។ ទីក្រុងបុរីដ៏រឹងមាំទាំងពីរនេះមិនងាយវាយដណ្ដើមយកបានដោយកងទ័ពហង្សាវត្តីឡើយ។ ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រប្រំម៍ **លេត្យាផ្យានឈី** ព្រះរាជសុណិសានៃលោកពញា បានបំបែកការឡោមព័ទ្ធដោយព្រះរាជសុណិសារបស់រាជាធិរាជ ហើយបានចាប់យកបុត្រីរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជទៅ។ នៅអវៈដែរ រាជាធិរាជមិនបានត្រៀមសំរាប់ការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលយូរឡើយ ទ្រង់ក៏បានដកទ័ពថយបន្ទាប់ពីព្រះសណ្ដាប់ធម្មទេសនារបស់ព្រះភិក្ខុមួយអង្គនិយាយអំពីភាពឃោរឃៅនៃសង្គ្រាម។ ព្រះអង្គបានប្រហារជីវិតព្រះរាជសុណិសារបស់ទ្រង់ ដែលបរាជ័យក្នុងការការពារព្រះរាជបុត្រីរបស់ទ្រង់ពីការចាប់ព្រះកាយនៅប្រំម៍។ រាជាធិរាជក៏បានដណ្ដើមបានអគ្គមហេសីមិនហ្កោន ឝ៊ីនមីណោ។ ព្រះអង្គក្នុងគ្រានោះមានទាំងមាតានិងបុត្រជាមហេសីឃុំទុកក្នុងដំណាក់ស្រីស្នំរបស់ទ្រង់។ តាមរយៈពង្សាវតារភូមាខ្លះ នៅពេលដំណឹងនេះបានទៅដល់រាជាធិរាជ ព្រះអង្គបានសោកស្ដាយថា: *ព្រះភាតាអញ រាជសត្រូវអញ គូប្រជែងអញ គូកនអញ ជីវិតអញនឹងសូន្យសុងបើគ្មានព្រះអង្គ។* តាមរយៈពង្សាវតារភូមាដដែល រាជាធិរាជព្រះអង្គឯងក៏មានរបួសដល់សោយទិវង្គតដោយសារតែការប្រមាញ់ដំរីព្រៃមួយក្បាលក្បែរតំបន់ភ្នំបារគូយមភាគខាងជើងបារគូដែរ ដោយព្រះអង្គចូលទិវង្គត នៅរ.ខែ កុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ ១៤២២។ ការរៀបរាប់ដែលបានផ្ដល់ឱ្យក្នុងកំណត់ត្រាមនខុសពីនេះ។ ការនិទានរបស់មនក៏និយាយថារាជាធិរាជក៏បានសុគតដោយសារតែឧប្បត្តិវហេតុប្រមាញ់សត្វដែរ ក៏ប៉ុន្តែទ្រង់បានសោយទិវង្គតរង្វង់ខែ កុម្ភៈ ១៤២១ វិញ។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅក្បែរកាម៉ាថាមេនផែក ភាគខាងជើងបារគូ។

## រាជាធិរាជក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ
រឿងរ៉ាវក្នុងរជ្ជកាលរបស់រាជាធិរាជត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងវីរកថាបុរាណ ហៅថា រាជាធិរាជអរិយទេវង្ស ដែលបន្សល់ទុកជាទំរង់ភាសាមន និង ភាសាភូមា។ វីរកថានេះត្រូវបានបកប្រែទៅជាភាសាសៀមដោយព្រះឃ្លាំងកំឡុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទពុទ្ធយ៉តហ្វាចុល្លលោក (១៧៨២-១៨០៩) ហើយក៏ល្បីល្បាញក្នុងប្រទេសថៃ។ សព្វថ្ងៃ ទ្វន្ទយធរបស់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា និងរាជាធិរាជបានលេចធ្លោក្នុងសៀវភៅពុម្ពភូមា។ វីរកថារបស់រាជាធិរាជតតាំងនឹងមិនហ្កោនទី១ និង មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វានៃអវៈគឺជាផ្នែកនៃរឿងរ៉ាវនៃរឿងនិទានបុរាណក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយរបស់ភូមានាពេលបច្ចុប្បន្ន។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*