មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង

**មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង**(เมืองฟ้าแดดสงยาง) គឺជា ​ទីតាំង​បុរាណវត្ថុ ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៅ​ភាគ​ឦសាន​ប្រទេស​ថៃ តាម​បណ្តោយ​ទន្លេ Pao ។ ទីតាំងនេះមានទីតាំងនៅ ស្រុក Kamalasai ខេត្តកាលសិន្ទុ នៅលើ ខ្ពង់រាបគោរាជ ជាមួយអាង សកលនគរ នៅភាគខាងជើង និងប្រព័ន្ធ ទន្លេ ជិ នៅភាគខាងត្បូង។  គេហទំព័រនេះបង្ហាញពីភស្តុតាងនៃសហគមន៍ពុទ្ធសាសនាទ្រង់ទ្រាយធំ ហើយជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងវប្បធម៌ Davaravati ដោយផ្អែកលើវត្ថុបុរាណ និងលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនដែលបានរកឃើញនៅកន្លែងនោះ។ ទីតាំងនេះត្រូវបានជីកកកាយលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1968 ហើយក្រោយមកដោយ Phasook Indrawood ក្នុងឆ្នាំ 1991  ដែលបានជីករណ្តៅសាកល្បងចំនួនប្រាំបួន ហើយបានរកឃើញពីរដំណាក់កាលនៃការកាន់កាប់។ 

## ទេសភាព 
រូបភាពតូច| ចេតិយ Prataduyaku
មានទីតាំងនៅលើទន្លេ Pao នៅលើខ្ពង់រាប គោរាជ វាស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃអាង សកលនគរ និងភាគខាងជើងនៃប្រព័ន្ធទន្លេ Chi ។  ទីតាំងនេះមានទីតាំងនៅជិតផ្លូវទឹកជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីតាំងដ៏ល្អសម្រាប់ធ្វើស្រែ។  ដើមឡើយ​គេ​គិត​ថា ផ្លូវទឹក​អាច​នឹង​ផ្តល់​ការការពារ​ដល់​ប្រជាជន​ដែល​រស់នៅ​ក្នុង​ក្រុង​មឿង​ហ្វា​ដេត ប៉ុន្តែ​ទីតាំង​នៃ​ចេតិយ​នៅ​ខាងក្រៅ​គូទឹក​ប្រហែលជា​មិន​យល់ស្រប​នឹង​រឿងនេះ​ទេ​។  ទីតាំងនៃទីតាំងនេះហាក់ដូចជាត្រូវបានគិតយ៉ាងល្អិតល្អន់ ដោយសារប្រព័ន្ធនៅជិតទន្លេ ដែលអាចប្រើប្រាស់បានយ៉ាងមានសក្តានុពលសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន និងពាណិជ្ជកម្ម។ វាក៏អាចបកស្រាយបានថា មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្វាហាប់រវាងវត្តអារាម និងសហគមន៍នៅក្បែរនោះ។ 

## ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| ស្តូបឥដ្ឋនៅ មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង
មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង ជា​វត្ត​មួយ​ដែល​មាន​អាង​ស្តុក​ទឹក សំណង់​រាយប៉ាយ​ជា​ច្រើន និង​មជ្ឈមណ្ឌល​ធ្វើ​ពិធី​ធំ​មួយ។ ទីតាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​សម្រាប់​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​របស់​ខ្លួន រួម​មាន​គ្រឹះ ​ចេតិយ ​ឥដ្ឋ​ធំៗ (ប្រហែល ១៤) ពំនូក​ទឹក និង ​វិហារ ។  គេហទំព័រនេះក៏មានបង្ហាញអំពីស្ថាបត្យកម្មរចនាបថ Dvaravati រួមទាំង ឧបោសថ និង ថ្មសេមា ជាង 170 ដែលជាបង្គោលព្រំដែនដែលមានឈុតសាសនាដែលបង្ហាញលើពួកគេ។  កម្រងរូបភាពដែលមានឈុតសាសនាដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្តើមលេចឡើងនៅប្រហែលសតវត្សទី 9 ដល់សតវត្សទី 11 ។  នៅពេលក្រឡេកមើលពំនូក និងសំណង់ទាំងនេះ និងកន្លែងដាក់របស់ពួកវា វាបង្ហាញឱ្យឃើញថា មិនមានទីជម្រកសំខាន់ ឬកណ្តាលមានវត្តមានទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាកន្លែងតូចៗប៉ុណ្ណោះ។  ឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រខ្មែរអាចឃើញនៅក្នុងរចនាបថគ្រឿងស្មូនជាក់លាក់ដែលរួមមានលំនាំខ្សែ រនាំងដែលមានស្នាមឆ្លាក់ និងផើងដែលធ្វើពីឈើ។  មានភ័ស្តុតាងផងដែរថា ទីតាំងនេះអាចជាកន្លែងផលិតគ្រឿងស្មូនដែលមានដីឥដ្ឋយ៉ាងច្រើន និងសំណល់នៃឡដុតដែលបន្សល់ទុក  សិល្បៈនិទានដែលរកឃើញនៅលើថ្មសេម៉ាជាច្រើនត្រូវបានគេជឿថាមានដើមកំណើតនៅមឿងហ្វាដេត។  ការលេចចេញនូវថ្មសិលាសិល្បៈនិទានមានកម្រិតណាស់ ដោយទីតាំងរបស់ មឿងហ្វាដេត មានចំនួនច្រើនជាងគេដែលមានចំនួនសរុប 15។  ការចែកចាយគេហទំព័រទាំងនេះអាចគេចផុតពីដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបក្នុងអំឡុងពេលនេះ និងមជ្ឈមណ្ឌលថាមពលដែលមិនស្ថិតស្ថេរ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការបកស្រាយភ័ស្តុតាងពី មឿងហ្វាដេត ស្ថិតនៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីទំនាក់ទំនងខាងក្រៅ និងកន្លែងដែលវាមានប្រភពពិតប្រាកដ ហើយទ្រឹស្ដីប្រែប្រួលអាស្រ័យលើវិជ្ជាជីវៈរបស់បុគ្គលដែលបង្ហាញភស្តុតាង។ ការបកស្រាយមួយពីអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈគឺថា តំណភ្ជាប់ពីខ្ពង់រាបគោរាជ ទៅទំនាក់ទំនងខាងក្រៅគឺជាជ្រលងទន្លេចៅប្រាយ៉ានៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ដែលជាកន្លែងមួយដែលវប្បធម៌ និងរចនាបថទ្វាវតីរីកចម្រើន។  ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងរចនាបថសិល្បៈពុទ្ធសាសនា និងគ្រឿងស្មូន (ខ្សែភ្លើង) រវាងវប្បធម៍ទ្វាវតីភាគនិរតី និងមឿងហ្វាដេត។  បូជនីយដ្ឋាន​ទាំងនេះ​រួម​មាន​ចេតិយ និង​ផ្ទាំង​ចម្លាក់​ដែល​មាន​បុរាណ​កាល​មក​ដល់​សតវត្ស​ទី​៧-១១ ដែល​ជា​ពេល​ដែល​មនុស្ស​ជឿ​ថា​បាន​មក​រស់​នៅ​តំបន់​នេះ។  ទោះបីជាមានការរកឃើញជាច្រើននៅកន្លែងនេះក៏ដោយ ក៏មិនទាន់មានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថា វាជាកន្លែងតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យ ទ្វាវតី និងមិនមានអ្នករស់នៅរហូតដល់ សម័យអយុធ្យា ។  វាមិនមែនរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ 1991 ដែលគេហទំព័រនេះត្រូវបានស៊ើបអង្កេតបន្ថែមដោយ Phasook Indrawooth មកពី សាកលវិទ្យាល័យ Silpakorn ។ Indrawooth បានជីករណ្តៅសាកល្បងចំនួន ៩ សរុប ដែលបង្ហាញព័ត៌មានជាច្រើនទៀតអំពីជីវិតរស់នៅរបស់ មឿងហ្វាដេត ។ រណ្តៅសាកល្បងចំនួនប្រាំដំបូងគឺធំជាងបង្ហាញភស្តុតាងនៃការផលិតគ្រឿងស្មូន ហើយរួមបញ្ចូលការបញ្ចុះសពជាច្រើន និងវត្ថុផ្នូររបស់ពួកគេ។ រណ្តៅសាកល្បងចំនួនបួនចុងក្រោយមានទំហំតូចជាង ប៉ុន្តែបានបង្ហាញភស្តុតាងនៃការបញ្ចុះពាង និងការបញ្ចុះបូជាសព។  ទីតាំងនេះត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានកាន់កាប់ជាលើកដំបូងដោយចាប់ផ្តើមនៅក្នុង 300 BC - 200 AD ហើយបង្ហាញពីការបញ្ចុះសពដែលមានកាលបរិច្ឆេទប្រហែលសតវត្សទី 7 - 11 សម្រាប់ការកប់ពាងនិងសតវត្សទី 12-13 សម្រាប់ការបញ្ចុះសព។