អវិទ្យា (ពុទ្ធសាសនា)

***អវិទ្យា*** ( សំស្រ្កឹត ៖ अविद्या, អវិទ្យា; បាលី:  𑀅𑀯𑀺𑀚𑁆𑀚𑀸, អវិជ្ជា   ; សូរសព្ទទីបេ៖ *ម៉ា រីប៉ា* ) នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនាត្រូវបានបកប្រែជាទូទៅថា "អវិជ្ជា" ។    សតិប្បដ្ឋាន សំដៅ​ដល់​អវិជ្ជា ឬ​ការ​យល់​ខុស​អំពី​ធម្មជាតិ​នៃ​តថភាព​នៃ​អរិយ​សច្ច ជា​ពិសេស​អំពី ​អនិច្ចា និង *​អនត្តា* គោលលទ្ធិ​អំពី​ការពិត។     *ទុក្ខ* (សេចក្តីទុក្ខ សេចក្តីទុក្ខ សេចក្តីមិនគាប់ចិត្ត)  ហើយសន្មតថា ជាតំណទី ១ ក្នុងបាតុភូតពុទ្ធសាសនា នៃដំណើរដែលនាំទៅរក ការកើតដដែលៗ ។ 

អវិជ្ជា ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ការ​បង្រៀន​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ថា​ជា​ភាព​ល្ងង់​ខ្លៅ​ឬ​ការ​យល់​ខុស​ក្នុង​បរិបទ​ផ្សេង​គ្នា​:

* អរិយសច្ច ៤ យ៉ាង 
* តំណទីមួយនៅក្នុងតំណភ្ជាប់ទាំងដប់ពីរនៃប្រភពដើមអាស្រ័យ
* សារធាតុពុលមួយក្នុងចំណោមថ្នាំពុលទាំងបី នៅក្នុងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន
* មួយក្នុង ចំនោមឫសគល់ទាំងប្រាំមួយ នៅក្នុងការបង្រៀនរបស់មហាយាន អភិធម៌
* មួយ​ក្នុង​ចំណោម ​ខ្សែ​ទាំង​ដប់ ​ក្នុង​ទំនៀម​ទំលាប់​ថេរវាទ
* ស្មើនឹង មោហ នៅក្នុងការបង្រៀនរបស់ថេរវាទ អភិធម៌

នៅក្នុងបរិបទនៃតំណភ្ជាប់ទាំងដប់ពីរនៃប្រភពដើមអាស្រ័យ អវិជ្ជា ជាធម្មតាត្រូវបានតំណាងដោយមនុស្សម្នាក់ដែលពិការភ្នែកឬពាក់បិទភ្នែក។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
*អវិទ្យា* គឺជាពាក្យ វេទ សំស្ក្រឹត ហើយជាសមាសធាតុនៃ *បុព្វបទ* និង *វិទ្យា* ដែលមានន័យថា "មិនមែន វិទ្យា" ។ ពាក្យ *វិទ្យា* មកពីពាក្យសំស្រ្កឹត *វិទ* ដែលមានន័យថា "ឃើញ ដឹង ឃើញ ដឹង" ។  ដូច្នេះ *អវិទ្យា* មានន័យថា "មើលមិនឃើញមិនដឹង" ។ ពាក្យដែលទាក់ទង *វិទ** បង្ហាញយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង Rigveda និង Vedas ផ្សេងទៀត។   ម្នាលអានន្ទ សេចក្តី​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​អំពី ​អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ថា​ជា​អវិជ្ជា ឬ​ការ​យល់​ខុស​អំពី "ខ្លួន" កាល​បើ​តាម​ពិត​មាន​តែ​សេចក្តី​មិន​មែន​ខ្លួន​ឯង តាម​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។    ទី ២ ទាក់ទងនឹងលទ្ធិ អានិសង្ស គឺអវិជ្ជា ឬការយល់ខុសអំពី "អចិន្ត្រៃយ៍" នៅពេលដែលធម្មជាតិនៃការពិត គឺមិនស្ថិតស្ថេរ។   

### ថេរវាទ 
ភិក្ខុ​ពោធិមាន​ថេរ​ដីកា​ថា អា​វិជ្ជា ជា​ផ្នែក​មួយ​ដ៏​សំខាន់​នៃ​ធម្មទេសនា​របស់​ថេរវាទ​អំពី ​ឧបាទានក្ខន្ធ​ដែល​កើត​ឡើង ​អំពី​លក្ខខណ្ឌ​ដែល​ទ្រទ្រង់​ដំណើរ​នៃ​ការ​កើត​និង​មរណៈ។ លក្ខខណ្ឌ​មួយ​យ៉ាង​នោះ​គឺ​កម្ម​ដែល​កើត​ឡើង​ពី​អវិជ្ជា។ ម្យ៉ាង​ទៀត អរិយ​សច្ចៈ សេចក្តី​ល្ងង់ខ្លៅ (អវិជ្ជា) បិទបាំង «ការ​យល់​ឃើញ​នូវ​សភាព​ពិត​នៃ​វត្ថុ ដូច​ជា​ភ្នែក​ឡើង​បាយ​បិទបាំង​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​វត្ថុ»។ ក្នុង​គម្ពីរ​សុត្តន្តបិដក សេចក្តី​ល្ងង់ខ្លៅ​នេះ​សំដៅ​លើ​ការ​មិន​ចេះ​ដឹង​នូវ​អរិយ​សច្ច​៤។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ អភិធម៌ បន្ថែមលើអរិយសច្ច ៤ គឺការមិនដឹងពី 'ជីវិតមុនកំណើត' និង 'ជីវិតក្រោយមរណៈ' និងការកើតឡើងអាស្រ័យ។ 

### មហាយាន 
ទំនៀម​មហាយាន​ចាត់​ទុក​ភាព​ល្ងង់ខ្លៅ​អំពី​ធម្មជាតិ​នៃ​ការ​ពិត និង​ជីវិត​ពី​អតីតកាល ជា​កម្លាំង​បឋម​ដែល​អាច​បំបែក​បាន​តែ​តាម​ការ​យល់​ឃើញ​នៃ​ភាព​ទទេ ( *សូន្យ* )។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សេងទៀត រដ្ឋ Jens Braarvig, អវិជ្ជា មិនត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់ច្រើននោះទេ ផ្ទុយទៅវិញការសង្កត់ធ្ងន់លើ "ការកសាងការពិតដែលបំភាន់" ដោយផ្អែកលើការយល់ឃើញនៅពេលដែលការពិតចុងក្រោយគឺភាពទទេ។ 

អវិជ្ជា ជា​សេចក្តី​មិន​បរិសុទ្ធ​ដ៏​ធំ​បំផុត និង​ជា​បុព្វហេតុ​នៃ​សេចក្តី​ទុក្ខ ការ​កើត​ឡើង​វិញ។ ការយល់ដឹងអំពីភាពទទេ រដ្ឋ Garfield និង Edelglass នោះគឺជា "ការខ្វះធម្មជាតិនៃបាតុភូតទាំងអស់ រួមទាំងខ្លួនឯង កាត់បន្ថយភាពមិនស្អាត" ដែលជាការយល់ដឹងអំពីភាពទទេ ផ្តល់នូវការភ្ញាក់ដឹងខ្លួនពេញលេញ។ 

### វជ្រយាន 
វជ្រយាន ចាត់ទុកអវិជ្ជាថាជាចំណងនៃចំណងក្នុងសាមសាន្ត ហើយការប្រៀនប្រដៅរបស់វាបានផ្តោតលើមាគ៌ាតន្ត្រហើយការប្រៀនប្រដៅរបស់វាបានផ្តោតលើមាគ៌ា វិជ្ជាារដឹកនាំរបស់គ្រូ ដើម្បីបំបាត់ *អាទិទេព* និងសម្រេចការរំដោះខ្លួនក្នុងជីវិតតែមួយ។ 

## កំណត់ចំណាំ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន