open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
កម្ពុជនាគរាជ

ព្រះបាទ**កម្ពុជនាគរាជ** (ម.គ.ស. ?-?) រជ្ជកាល (ម.គ.ស. ?-២៦៧) ក្សត្រដើមគេបង្អស់នោះ គឺព្រះបាទកម្ពុជនាគរាជ ព្រះអង្គនិម្មិតថ្វាយព្រះបាទ កមេរុរាជជារាជសុណិសា។ ក្រោយមកព្រះបាទ កមេរុរាជក្រែងអត់ពីព្រះអង្គទៅ នឹងវិនាសបាត់កេរ្តិ៍ព្រះចៅ ទើបទ្រង់ឲ្យសាងប្រាសាទជាថ្មីឡើងវិញ។ ព្រះអង្គមានបុត្រមួយអង្គគឺព្រះនាងធារាវត្តី។ ព្រះអង្គបានបឺតទឹកសមុទ្រដើម្បីបង្កើតដីនគរគោកធ្លកអោយធំទូលាយទុកអោយបុត្រីនិងបុត្រសុណិសានៅគ្រប់គ្រង។ 

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ (ត្រង់ស្ដេចសៀមសួរមន្ត្រីខ្មែរ កាលវាយបែកមហានគរលើកទីពីរ)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សព្រះថោង
លោកកៃយុសសេសារ

**លោកកៃយុសសេសារ** (31 សីហាគ 12 - 22 ខែមករាគ 41) ជាអធិរាជរ៉ូម៉ាំង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ
ពណ៍នាពីដើមដូង

*ដើមដូង*
ដូងគីជារុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលយើងអាចយកដើមវាទៅធ្វើជារបស់ប្រីប្រាស់ជាច្រើនដូចជាផ្ទះជាដើមហើយ
ប្រាសាទរកា

**ប្រាសាទ​រកា**ឬ​**ប្រាសាទព្រះធាតុ​**មានទីតាំងស្ថិតក្នុង​ភូមិ​រកា ឃុំ​ស្រយូវ ស្រុក​ស្ទឹងសែន ខេត្តកំពង់ធំ ​។

រកា
ឃុនបរម

**ឃុន បូរុំ** ឬ **ឃួន បូរោម** (ឡាវ:  ຂຸນບູຣົມ  ) គឺជាបុព្វបុរសនៃជនជាតិ ភាគនិរតីដែលនិយាយភាសាតៃ 

## ទេវកថា 
នេះ​បើ​តាម​ទេវកថា​របស់​ឃុនបុរម។  ទេវកថាដែលទាក់ទងជាទូទៅក្នុងចំណោម ប្រជាជនដែលនិយាយភាសាតៃ ,  នៅសម័យបុរាណ មនុស្សអាក្រក់ និងឃោរឃៅ។ អាទិទេពដ៏អស្ចារ្យមួយបានបំផ្លាញពួកគេដោយ ទឹកជំនន់ ដោយបន្សល់ទុកតែមេដ៏សក្តិសមបីនាក់ដែលត្រូវបានថែរក្សានៅ ស្ថានសួគ៌ ដើម្បីធ្វើជាអ្នកបង្កើត និងណែនាំសម្រាប់ពូជសាសន៍ថ្មី។ អាទិទេព​បាន​បញ្ជូន​មេ​ទាំង​បី​ត្រឡប់​មក​ផែនដី​វិញ ដោយ​មាន ​ក្របី ​ជួយ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ។

មេ និង​ក្របី​បាន​មក​ដល់​ស្រុក ​មឿង​ថេន ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ ឌៀន បៀន ភូ ប្រទេស​វៀតណាម​សព្វថ្ងៃ។ ពេល​រៀបចំ​ដី​សម្រាប់ ​ធ្វើ​ស្រែ ​ហើយ ក្របី​ក៏​ងាប់ ហើយ​ដើម ​ល្ហុង ​មួយ​ក៏​ដុះ​ចេញ​ពី​រន្ធ​ច្រមុះ។ ពីផ្លែឃ្លោកនៅលើដើមទំពាំងបាយជូរ ពូជមនុស្សថ្មីបានលេចចេញមក។ ជនជាតិដើមភាគតិចស្បែកខ្មៅដែលផុសចេញពីផ្លែឃ្លោកដែលកាត់ដោយកាំបិតក្តៅ និងជនជាតិតៃដែលមានស្បែកស្រាលជាងដែលកើតចេញពីការកាប់ធ្វើដោយកំណាត់។

ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្រៀន​ជនជាតិ​តៃ​ពី​របៀប​សង់​ផ្ទះ និង​ធ្វើ​ស្រែ។ នៅពេលដែលចំនួនប្រជាជនរបស់ពួកគេកើនឡើង ពួកគេត្រូវការជំនួយក្នុងការគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេ និងដោះស្រាយជម្លោះ។ ភាគណាថន ស្ដេច​នៃ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចាត់​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ឈ្មោះឃុនបុរម ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ជនជាតិ​តៃ។ ឃុនបុរមបានគ្រប់គ្រងជនជាតិតៃអស់រយៈពេល ២៥ ឆ្នាំ ដោយបង្រៀនពួកគេឱ្យចេះប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ថ្មីៗ និងសិល្បៈផ្សេងៗទៀត។

ក្រោយ​ពី​សតវត្ស​សតវត្ស​មក​នេះឃុនបុរម  បាន​បែង​ចែក​រាជាណាចក្រ​ក្នុង​ចំណោម​បុត្រ​ទាំង​ប្រាំពីរ​អង្គ ដោយ​ប្រគល់​ចំណែក​មួយ​នៃ​នគរ​ឲ្យ​គ្រប់​គ្រង។

## ពាក់ព័ន្ធ​នឹង ណានចូវ 
រូបភាពតូច|ទីក្រុងនានាគ្រប់គ្រងកូនចៅរបស់ឃុនបុរមតាមទេវកថា
ឃុនបុរមជួនកាលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណខុស ជាក់ស្តែងដោយគ្មានភស្តុតាងអ្វីទាំងអស់ ដូចជាធ្លាប់ជា ភីលូច ជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណាចក្រ ណានចូវ (អៃលាវ)។ &#x5B; *សេចក្តីត្រូវការ* &#x5D; មានការអះអាងថា ឃុនបុរមដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនគរណានចូវ មានព្រះរាជបុត្រប្រាំបួនអង្គ និងប្រាំពីរអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅនគរផ្សេងៗគ្នានៅក្នុង "ឡឹមថង"៖

# " ឃុនឡ " គ្រប់គ្រង មឿងស៊ូ (Xoua), ( ហ្លួងព្រះបាង, ឡាវ)
# "ឃួន ផាឡាន" គ្រប់គ្រង មឿងស៊ីបសងផាន់ណា (យូណាន ប្រទេសចិន)
# "ឃួនជូឡុង" គ្រប់គ្រង មឿងកោតថេថូភេនពំ (មឿង ហួផាន់ ដល់តុងកឹង វៀតណាម)
# "ឃួន ខាំផុង" គ្រប់គ្រង មឿងយ៉ុង ឡានណា (ប្រទេសថៃ)
# "ឃួន អ៊ីន" គ្រប់គ្រង មឿងស្រីអយុធ្យា (ប្រទេសថៃ)
# ឃួន កុម គ្រប់គ្រង មឿងហង្សាវឌី (ឥន្ថារាផាត់), (ភូមា)
# "ឃួន ជុង" គ្រប់គ្រង មឿង ផាន ( ស៊ីងឃួង ឡាវ ) ។

មានស្តេចចំនួន ១៩ អង្គបន្ទាប់ពី ឃួន ឡ ដែលបានគ្រប់គ្រងមឿងស្វា។ អ្នកចុងក្រោយគឺ ឃួន វ៉ាង ដែលបន្ទាប់មកត្រូវបានស្នងតំណែងដោយ៖

* ឡាង ដែល​បាន​ឡើង​ជា​ស្តេច ឡាងធីរ៉ាត់
* ថាវ ខាំផន ឡើងសោយរាជ្យជាស្តេចសុវណ្ណាខាំផន
* ចៅហ្វិហ្វា ហៅ ខាំហ៊ាវ ដែលមានកូនប្រុសប្រាំមួយនាក់។
* ចៅហ្វាង៉ុម ដែលជាអ្នកបង្កើតអាណាចក្រ ឡានឆាង ក្នុងសតវត្សទី១៤។

ទាំងស្តេច ម៉ាងរ៉ៃ នៃ ឆៀងម៉ៃ និង ឧទង នៃ អយុធ្យា ត្រូវបានគេនិយាយថាជាកូនចៅរបស់កូនប្រុសពៅរបស់ ឃុនបរម ។

## កំណត់ចំណាំ 
## ប្រភព
ផ្វានជិនឝឹង

កុរុង**ផ្វានជិនឝឹង** (ចិន:范金生, ភិងអ៊ិង:Fàn Jīnshēng, យ៉ាត់ផេង:faan6gam1sang1 រឺ ផ្វានកាំសាង) (គ.ស ?-២២៨) រជ្ជកាល (គ.ស ?-២២៨) 
ក្នុង​ពេល​ប្រតិបត្តិការ​មួយ ដោយ​ព្រះអង្គ​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ជំងឺ ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ជូន​កូន​ឈ្មោះ ជិនឝឹង ឲ្យ​ដឹក​នាំ​ទ័ព​ចេញ​ច្បាំង​ជំនួស​ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ​ បាន​ទុក​ក្មួយ​ឈ្មោះ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ ដែល​មាន​កងពល​ប្រមាណ​២០០០​នាក់ នៅ​ជិត​សម្រាប់​ការពារ។ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម ជា​កូន​ប្រុស​របស់​បងស្រី​ព្រះអង្គ។ តែ មេទ័ព​ធរណីន្ទ្រ​បែរ​ជា​ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នេះ ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ សម្លាប់​កុរុងឝ្រីមារញ​ ជា​មា ហើយ​ប្រកាស​តាំង​ខ្លួន​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នគរភ្វូណាន។ កាលបើ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម ក៏​ចាត់​កងទ័ព​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ឃាត​កូន​កុរុងឝ្រីមារញ ជិនឝឹង ដើម្បី​បំបាត់​កុំ​ឲ្យ​មាន​គូ​ប្រជែង​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ដែល​អាច​នាំ​មក​នូវ​ការ​សៅហ្មង​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ្រិស្តសករាជ​ ២៣០។ អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​មាន​ជំនឿ​ថា កុរុងផ្វានចាន (ព្រះចន្ទ្រ?) កាល​បើ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ព្រះ​នាម​ធរណីន្ទ្រវម៌្ម។ តាមមើល​ទៅ ព្រះរាជា​ដែល​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ភ្វូណានទាំងអស់ រួម​ទាំង​ស្តេច​ជ្រែក​រាជ្យ​ផង សុទ្ធតែ​មាន​ខ្សែ​លោហិត​រាជវង្ស​តែមួយ។

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះបាទឝ្រីមារញ ព្រះមាតាប្រហែលព្រះភិគនេយ្យនៃព្រះបាទឝ្រីមារ
**ព្រះអនុជភាតា ព្រះបាទផ្វានឆាង
**ព្រះភាតាអយ្យកាមួយ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម
**អស្សាជយ ព្រះញាតិវង្ស ត្រូវជាមេទ័ពជំនិតរបស់ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

|-

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝ្រីមារញចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រជ្ជទាយាទនៃនគរភ្វូណាន
ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)

កុរុង**ធរណីន្ទ្រវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន** (ចិន:范旃, ភិងអ៊ិង: Fàn Zhān រឺ យ៉ាត់ផេង: faan6zin1, ផ្វានហ្ស៊ីន (ស្រីន្ទ្រវម៌្ម?) ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-២៤៨) រជ្ជកាល (គ.ស ២២៨-២៤៨) ព្រះរាជភាគិនេយ្យរបស់ព្រះឝ្រីមារញ ព្រះនាមហៅតាមសំដីចិនថា ផ្វានចាន (ព្រះចន្ទ្រ?) កាលបើ ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម ក៏​ចាត់​កងទ័ព​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ឃាត​កូន​ស្ដេចឝ្រីមារញ ជិនឝឹង ដើម្បី​បំបាត់​កុំ​ឲ្យ​មាន​គូ​ប្រជែង​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ដែល​អាច​នាំ​មក ​នូវ​ការ​សៅហ្មង​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ្រឹស្តសករាជ​២៣០។ ហើយឡើងគ្រងពិភព ប្រាកដព្រះបរមនាមថា ធរណីន្ទ្រវម៌្ម។ ស្ដេចមានព្រះអគ្គមហេសី នឹងព្រះរាជឱរសព្រះរាជធីតាឬទេ មិនប្រាកដ។  ការផែនដីកុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្ម ទ្រង់បានតាំងវីរបុរស ១ នាក់ឈ្មោះអស្សាជយ ឲ្យជាសេនាឯករបស់ព្រះអង្គ។
## ការទូត
ទ្រង់បានចាត់ព្រះរាជវង្ស ១ អង្គឲ្យនាំព្រះរាជសារនឹងរាជបណ្ណាការទៅសុំចងសម្ព័ន្ធមិត្រនឹងស្ដេចឥណ្ឌៀក្នុងវង្សមុរុណ្ឌស ស្ដេចនោះបានថ្វាយសេះទេស ៤ នឹងរាជបណ្ណាការតបមកវិញក្នុងពេលនោះ។ ក្នុងឆ្នាំ ព.ស ៧៨៦ ទ្រង់បានតែងរាជទូតឲ្យនាំរាជសារនឹងរាជបណ្ណាការទៅសុំចងសម្ព័ន្ធមិត្រនឹងប្រទេសចិន ១ ទៀត។ ប្រាកដក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងថា កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្មទ្រង់បានធ្វើនយោបាយក្នុងផ្លូវចងសម្ព័ន្ធមិត្រនឹងនានាប្រទេសជាដំបូង។ បើតាមពង្សាវតារនគរបីចិន ធរណីន្ទ្រវម៌្មនេះហើយ បានបញ្ជូនរាជទូតទី១ទៅប្រទេសចិននៅឆ្នាំ ២៤៣ នៃ គ.ស ដើម្បីនាំភ្លេងនិងផលិតផល​ទៅថ្វាយស្ដេចចិន។ គេអាចចោទសួរថាតើធរណីន្ទ្រវម៌្មនេះហើយ ដែលជាអ្នកនិពន្ធសិលាចារឹកវ៉ូកាញ់ដែលអះអាងថាព្រះអង្គជាញាតិនៃកុរុងឝ្រីមារញ?

ក្រោយនោះ ស្ដេចបានលើកទ័ពជើងគោកចេញទៅពង្រីកព្រះរាជអាណាខែត្រប៉ែកខាងលើតាមជួរទន្លេមេគង្គ បានធំទូលាយចេញទៅទៀត តែមិនប្រាកដក្នុងសេចក្ដីកត់ហេតុថា បានស្រុកអ្វីខ្លះ។ តាមផ្លូវសន្និដ្ឋានរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រថា កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្មទ្រង់វាយយកបានរដ្ឋគោត្របុរី របស់លវៈ ព្រោះរដ្ឋគោត្របុរ នៅជាប់ព្រំប្រទល់ខ្មែរភាគខាងលើនេះ។

## សោយទិវង្គត
ពេលដែលឝ្រីមារញបានសោយទិវង្គតទៅ ព្រះអង្គនៅមានបុត្រមួយអង្គទៀត ប៉ុន្តែនៅបៅដោះនៅឡើយ។ បុត្រអង្គនោះឈ្មោះ ផ្វានឆាង  បានរស់នៅក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រ។ លុះធំបានព្រះជន្ម ២០ វស្សាបានប្រមូលស្ម័គ្របក្សពួកទៅធ្វើគត់ធរណីន្ទ្រវិញ ដើម្បី​សងសឹកឱ្យ​ឪពុក។
កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្មស្ដេចនៅក្នុងរាជសម្បត្តិដល់មកក្នុងឆ្នាំ ព.ស ៧៨៧ (គ.ស. ២៤៨) ក៏ត្រូវព្រះផ្វានឆាង ព្រះរាជឱរសបន្ទាប់របស់ឝ្រីមារញលបប្លុងព្រះជន្មបង់ ដើម្បីយករាជបល្ល័ង្ក។ កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្ម ទោះបីទ្រង់សោយទិវង្គតដោយអាករមិនប្រក្រតីក៏ដោយ តែព្រះអង្គក៏នៅតែមានព្រះកិត្តិយសជារាជាធិរាជ ១ អង្គទៀតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ផ្វានឆាងបាន​ដណ្ដើម​យក​រាជ្យ​មក​វិញ។ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ មិន​បាន​សោយរាជ្យសម្បត្តិ​ដូច​ក្ដី​បំណង​ទេ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​មេទ័ព​ធំ​ម្នាក់​របស់​ស្ដេចធរណីន្ទ្រវម៌្ម ឈ្មោះ អស្សាជយ ធ្វើ​ឃាត។ មេទ័ព​អស្សាជយបាន​លើក​ទ័ព​មក​ច្បាំង​ដណ្ដើម​អំណាច ដោយ​សំអាងយក​លេស​ថា​មក​សងសឹក​ជំនួស​ស្ដេច។ ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នោះ មេទ័ព​អស្សាជយ ក៏​ប្រកាស​ខ្លួន​ភ្លាម​ជា​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន គឺ​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​គ.ស ​២៤០ (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ សរសេរ​ថា​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​២៥០)។

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតុលា ជាព្រះមហាក្សត្រ ខ្មែរ គឺព្រះបាទឝ្រីមារញ
*ព្រះមាតាត្រូវជាព្រះរៀមរបស់ព្រះបាទឝ្រីមារញ
**ផ្វានជិនឝឹង ជាព្រះភាតាអយ្យកាមួយ
**ផ្វានឆាង ជាព្រះភាតាអយ្យកាមួយ
**ព្រះបាទអស្សាជយជាព្រះញាតិរបស់ធរណីន្ទ្រ

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝ្រីមារញ
ផ្វានឆាង

កុរុង**ផ្វានឆាង**  (ចិន:范長, ភិងអ៊ិង:Fàn Cháng រឺ យ៉ាត់ផេង:faan6coeng4, ផ្វានឆឹង ជាកន្តាំង) (គ.ស ២២៨-២៤៨) រជ្ជកាល (គ.ស ២៤៨) ពេលដែលឝ្រីមារញបានសោយទិវង្គតទៅ ព្រះអង្គនៅមានបុត្រមួយអង្គទៀត ប៉ុន្តែនៅបៅដោះនៅឡើយ។ បុត្រអង្គនោះឈ្មោះ ផ្វានឆាង បានរស់នៅក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រ។ លុះធំបានព្រះជន្ម ២០ វស្សាបានប្រមូលស្ម័គ្របក្សពួកទៅធ្វើគត់ធរណីន្ទ្រវិញ ដើម្បី​សងសឹកឱ្យ​ឪពុក។ កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្មស្ដេចនៅក្នុងរាជសម្បត្តិដល់មកក្នុងឆ្នាំ ព.ស ៧៨៧ ក៏ត្រូវព្រះផ្វានឆាង ព្រះរាជឱរសបន្ទាប់របស់ឝ្រីមារញលបប្លុងព្រះជន្មបង់ ដើម្បីយករាជបល្ល័ង្ក។ កុរុងធរណីន្ទ្រវម៌្ម ទោះបីទ្រង់សោយទិវង្គតដោយអាករមិនប្រក្រតីក៏ដោយ តែព្រះអង្គក៏នៅតែមានព្រះកិត្តិយសជារាជាធិរាជ ១ អង្គទៀតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ផ្វានឆាង​បាន​ដណ្ដើម​យក​រាជ្យ​មក​វិញ។ តែ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ មិន​បាន​សោយរាជ្យសម្បត្តិ​ដូច​ក្ដី​បំណង​ទេ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​មេទ័ព​ធំ​ម្នាក់​របស់​ស្ដេចធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ ឈ្មោះ អស្សាជយ ធ្វើ​ឃាត។ មេទ័ព​អស្សាជយបាន​លើក​ទ័ព​មក​ច្បាំង​ដណ្ដើម​អំណាច ដោយ​សំអាងយក​លេស​ថា​មក​សងសឹក​ជំនួស​ស្ដេច។ ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នោះ មេទ័ព​អស្សាជយ ក៏​ប្រកាស​ខ្លួន​ភ្លាម​ជា​ស្ដេច​នគរ​ភ្វូណាន គឺ​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​គ.ស ​២៤០ (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ សរសេរ​ថា​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​២៥០)។

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះបាទឝ្រីមារញ ព្រះមាតាប្រហែលព្រះអនុជ ស្ដេចចាម ឝ្រីមារ
**ព្រះរៀមភាតា ព្រះបាទផ្វានជិនឝឹង
**ព្រះភាតាអយ្យកាមួយ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម
**អស្សាជយ ព្រះញាតិវង្ស ត្រូវជាមេទ័ពជំនិតរបស់ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝ្រីមារញ
ចន្ទន

កុរុង**ចន្ទន** (ចិន:旃檀, ភិងអ៊ិង:Zhāntán រឺ យ៉ាត់ផេង:zin1taan4, ហ៊្សីនថាន ជាកន្តាំង) (ប្រ.គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (ប្រ.គ.ស ៣៥៧-?) 
ដល់មកក្នុងឆ្នាំ ព.ស. ៩០០ មានក្សត្រិយ៍ ១ អង្គព្រះនាមចន្ទនៈ ស្ដេចមកពីឥណ្ឌៀ បានឡើងសោយរាជ្យ បានព្រះបរមនាមថា **ចន្ទន** ទ្រង់មានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមដូចម្ដេច នឹងមានព្រះរាជឱរសព្រះរាជធីតាឬទេ មិនប្រាកដ។ ការផែនដី ការរដ្ឋប្បសាសន៍ ទ្រង់បានចាត់ការយ៉ាងណាបានចម្រើនយ៉ាងណាខ្លះ មិនមានដំណឹងជាក់លាក់ មានតែទ្រង់ជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងស៊ប់សួន។ ក្នុងឆ្នាំ ព.ស ៩៥៦ ទ្រង់បានទទួលគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកពីលង្កាក្នុង ព.ស ៩០០ ប្លាយតែការបានមកនេះដោយទ្រង់ឲ្យទៅស្វែងរកមក ឬដោយមានអ្នកនាំយកមកថ្វាយមិនមានពោលដល់។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបានព្រះត្រៃបិដក គ្រានេះ ជាមង្គលលាភដ៏ខ្ពស់ដល់ប្រជាជាតិខ្មែរ។ តាំងអំពីនេះទៅការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនាបានចម្រើនយ៉ាងណា អាចនឹងឃើញបានក្នុងរជ្ជសម័យនៃកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្មឯណោះ។

ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​កើត​មាន​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ខាង​ដើម​សតវត្ស​ទី​៤ មិន​សូវ​មាន​ឯកសារ​អ្វី​កត់ត្រា​ទុក​ទេ ទោះ​ជា​សិលា​ចារិក ឬ​ឯកសារ​ចិន ក៏ដោយ។ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​៣៥៧ អាណាចក្រ​ភ្វូណាន​ត្រូវ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះរាជា​មួយ​ព្រះអង្គ ព្រះនាមចណ្ឌាល ដែល​ចិន អោយ​ឈ្មោះ​ថា ធៀនឈូឆានតាន ប្រែ​ថា​ឥណ្ឌា ឈ្មោះ ឆានតាន។ ចណ្ឌាល នេះ​ជា​ឋានន្តរនាម​របស់​ពួក​ឥណ្ឌូសីថ ជាពិសេស គឺ​របស់​រាជវង្ស​កុសណៈ ដែល​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​ភៀស​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ផ្នែក​ខាង​ត្បូង ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្លាប់​កាន់​កាប់​មួយ​រយៈពេល ដែល​ព្រះរាជា​ឥណ្ឌា មួយ​ព្រះអង្គ ព្រះនាម ព្រះបាទ​សមុទ្រគុប្តទ្រង់​វាយ​លុក​រំដោះ​យក​តំបន់​នោះ​នៅ​ឆ្នាំ​៣៣៥-៣៧៥។

ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ កុរុងចណ្ឌាល បាន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន ហើយ​ព្រះអង្គ​បាន​លើក​សួយ​ជា​ដំរី​ផ្សាំង ទៅ​ថ្វាយ​អធិរាជ​ចិន ថែម​ទៀត​ផង។ “ព្រះចៅក្រុង ចិន នៃរជ្ជកាលស៊ីនពូព៌ា ក៏បានបញ្ជូនសត្វចម្លែកទាំងនោះ ឲ្យត្រឡប់មកកាន់ស្រុកកំណើតវិញ” ព្រោះ គេបានចាត់ទុកថា ជាសត្វចង្រៃ។ ឯកសារ​ចិន ក៏​បាន​កត់ត្រា​ទុក​ផង​ដែរ​ថា ក្នុង​ចំណោម​ស្ដេច​ដែល​សោយរាជ្យ​តៗ​មក​ពី​កុរុងចណ្ឌាល មាន​ស្ដេច​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម កៅណ្ឌិន្យ ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជាតិ​ឥណ្ឌា ដែល​ពេល​មួយ​នោះ​មាន​សំឡេង​អាថ៌កំបាំង​មួយ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​អាណាចក្រភ្វូណាន។

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ
*

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចន្ទន
កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន

កុរុង**កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម** រឺ **ជយវម៌្ម** ឬ **កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន**(ចិន:僑陳如闍耶跋摩, ភិងអ៊ិង:Shéyébámó រឺ ឝេយេប៉ាម៉ូ, យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4ze1je4bat6mo4, កៀឆឹនយីហ្សេយេប៉ាត់ម៉ ជាកន្តាំង​) (គ.ស​ ?-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៤៧០-៥១៤)  ពង្សាវតារចិន រាជវង្សស៊ីខាងត្បូង បាននិយាយថា ប្រហែល ១០ឆ្នាំក្រោយកាលកំណត់៤៣១-៤៣២ ស្ដេចសោយរាជ្យនៅនគរវ្នំ គឺកុរុងជយវម៌្ម ដែលមានត្រកូល កៅណ្ឌិន្យ គឺកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម គ្រិស្ដសករាជ៤៧០-៥១៤។ ព្រះអង្គជាមហាក្សត្រនគរវ្នំ ដែលមានចំណងទាក់ទងការទូតយ៉ាងប្រពៃបំផុតជាមួយនឹងប្រទេសចិន រហូតដល់ព្រះចៅអធិរាជចិន ទ្រង់ថ្វាយឋានន្តរនាមថា មេទ័ពស្នេហាសន្តិភាពភាគខាងត្បូងអធិរាជកុរុងវ្នំ។ ក្នុងរាជកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម នេះមានព្រះភិក្ខុសង្ឃពីរអង្គនៃអាណាចក្រវ្នំ គឺព្រះសង្ឃបាល និងមន្ត្រសេន បាននិមន្តទៅគង់នៅប្រទេសចិន ដើម្បីជួយបកប្រែគម្ពីរផ្សេងៗពីភាសាសំស្ក្រឹត។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ គេឃើញមានទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេស ខ្មែរនឹងប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេត្រូវចងចាំ គឺព្រះរាជអង្គនេះបានទទួល ព្រះសង្ឃពីរអង្គ ដែលបាននិមន្តពីប្រទេសឥណ្ឌា មានព្រះនាមថា សក្យនាគសេន នៅឆ្នាំ៤៨៤ នៃ គ.ស (ក្នុងរាជវង្ស ស៊ី) និង ពោធិភទ្រ ក្នុងរាជវង្សលាងនៅឆ្នាំ ៥០៩ នៃគ.ស។ ហើយគឺក្នុងរាជ្យព្រះអង្គនេះដែរ គឺក្នុងគ្រិស្ដសករាជ៥០៣ ព្រះអង្គទ្រង់បានចាត់ព្រះសង្ឃព្រះនាម នាគសេន អោយនាំព្រះពុទ្ធរូបធ្វើអំពីផ្កាថ្ម និងចេតិយធ្វើអំពីភ្លុក និងវត្ថុផ្សេងៗទៀត ទៅថ្វាយព្រះចៅអធិរាជអ៊ូ រាជវង្សលាង។
ដោយសារសំអាងទៅលើឯកសារចិន ដែលចែងពីសេចក្តីរាប់អាន ដែលព្រះចៅអធិរាជចិន មានចំពោះកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម នេះ គេអាចសន្មតថា រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គជាសម័យរុងរឿងបំផុតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអាណាចក្រនគរវ្នំ។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយទិវង្គតនៅគ្រិស្ដសករាជ៥១៤។ តាមរាជប្រវេណី ក្រោយពីព្រះអង្គ កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម សុគតទៅ គឺត្រូវរាជទាយាទព្រះនាមគុណវម៌្ម ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះនាង កុលប្រភាវតី ឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះអង្គ។ 

## ពង្សាវលី
*ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាងកុលប្រភាវតី
*ស្នំមួយអង្គដែលមានបុត្រជាព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម
**បុត្រគុណវម៌្ម និង ព្រះនាងកុលប្រភាវតី
**បុត្ររុទ្រវម៌្ម និង ស្នំ
***ព្រះនត្តា គឺព្រះបាទប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង វីរវម៌្ម ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម។
****មានព្រះនត្តាទួត គឺ ព្រះបាទ មហេន្ទ្រវម៌្ម និង ភវវម៌្មទី១, ព្រះនាងត្រូវជាព្រះមហេសីនៃព្រាហ្មណ៍សោមសម៌ន

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរវ្នំចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
កុលប្រភាវតី

ព្រះនាង**កុលប្រភាវតី** (គ.ស ?-?) តាមសិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក នៃខេត្តតាកែវ បញ្ជាក់ថា ព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម គឺព្រះនាងកុលប្រភាវតី។ សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ទៀតថា មុនព្រះនាងសោយទិវង្គត ព្រះនាងបាន ចាត់ចែងឲ្យសាងសង់ ទេវាល័យ សម្រាប់តម្កល់ព្រះវិស្ណុមួយព្រះអង្គ ដែលធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ព្រមទាំង លំនៅស្ថានសម្រាប់ពួកព្រហ្មបុរោហិត និងបានជីកស្រះទុកជាប្រយោជន៍ចំពោះអ្នកស្រុកផង។

សិលាចារឹកនៅប្រាសាទប្រាំល្វែង ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ គុណវម៌្ម នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ផ្វានថាងចឹង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស។ ព្រះអង្គជារាជបុត្រនៃព្រះមហាក្សត្រដែលជា ព្រះចន្ទនៃរាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ ព្រះអង្គបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅស្រុកទឹកខ្មៅ ខេត្តព្រែកប្ញស្សី កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នាដែរ លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា មានការរីកចម្រើនដែរ។ នេះបើយើងសំអាងលើទិដ្ឋភាពរួមនៃសង្គមខ្មែរនាសម័យនគរវ្នំ ដែលជំនឿលើព្រហ្មញ្ញសាសនាបានគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែគ្រប់ច្រកល្ហក ពោលគឺមានអាទិភាពចម្បង។ សិលាចារឹកនៅវាលភក់ កម្ពុជាក្រោម បានបញ្ជាក់ថា មុននឹងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស ព្រះមហារាជិនីនៃព្រះបាទជយវម៌្មដែលមានព្រះនាមថា កុលប្រភាវតី បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យរាជឌ្ឍកី ស្ថាបនាអាស្រមដើម្បីបូជាព្រះសិវ។ រីឯព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ដែលមានព្រះនាមថា ព្រះគុណវម៌្មដែលជានាយកលើអារាមមួយនៅក្នុងព្រះវិហារនេះ មានការគោរពបូជាស្នាមព្រះបាទព្រះវិស្ណុ ឈ្មោះចក្រវីរថស្វាមិគគួរឲ្យមោទនៈ។

## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរវ្នំចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
សាវ៌ភៅម

**សាវ៌ភៅម** (អានថា: សារៈវៈភៅមៈ)ជាពាក្យសំរាប់ហៅស្ដេច អធិរាជ រឺ ចក្រវរ្តិន ស្ដេចចក្រ ជាស្ដេចទាំងចក្រវាឡ។
ទេវនិក

ព្រះបាទ**ទេវនិក** (អានថា: ទេវៈនិកៈ រឺ ទេវៈណឹក) (គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ?-?) នៅពាក់កណ្តាលដល់ចុងសវត្សរ៍ទី៥ យើងក៏ដឹងហើយថាព្រះ**ទេវានិកម្មហារាជាធិរាជ**បានចារសិលាចារឹកខ្មែរចាស់ជាងគេបំផុតមួយនៅទីក្រុងឝ្រេឝ្ឋបុរដែលស្ថិតនៅប្រាសាទវត្តភូ ក្នុងខ្វែងចម្ប៉ាសក្ដិប្រទេសលាវសព្វថ្ងៃ។ ទីនេះ​ឯង ក៏​ជា​ប្រភព​នៃ​សន្តតិវង្ស​ដំបូងបង្អស់ នៃ​រាជវង្សានុវង្ស​ខ្មែរ​សម័យ​ចេនឡា និង​អង្គរ ដែល​បាន​ត​ពូជពង្ស​ពី​សម័យ​នគរ​ភ្វូណានមក។ នេះ​បើ​យោងតាម​ខ្លឹមសារ​សិលាចារឹក​បក្សី​ចាំ​ក្រុង។ សារៈសំខាន់​នៃ​តំបន់​វត្ត​ភូ ក៏​អាច​គូសបញ្ជាក់​បាន​ថា គឺជា​វត្តមាន​របស់​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​បុរាណ​ដែរ។​ ដោយហេតុថា កំណត់ហេតុ​ចិន​ក៏ដូចជា​ប្រភព​ឯកសារ​ផ្សេងទៀត បាន​ឲ្យ​ដឹងថា វត្ត​ភូ​គឺជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ខ្មែរ ដោយមាន​ការកត់សម្គាល់​ឃើញ​តាំងតែ​ពី​ដើម​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​មាន​ក្នុង​កំណត់ហេតុ​រជ្ជកាល​សួយ​ជាដើម។ ដែល​ចាត់ទុកថា តំបន់​នេះ​ចំណុះ​របស់​នគរ​ភ្វូណាន។​
​តាម​ឯកសារ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​បន្តថា នៅ​តំបន់​វត្ត​ភូ ឬ ឝ្រេឝ្ឋ​បុ​រ មាន​ស្តេច​ខ្មែរ​ជាច្រើន​អង្គ ដែលមាន​អំណាច​យ៉ាង​ខ្លាំងពូកែ បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ទីនោះ ពី​សម័យ​នគរភ្វូណាន រហូតដល់​ស​.​តទី​៥ នៃ​គ​.​ស ដែលជា​រជ្ជកាល​របស់​ស្តេច ទេវនិក។​ ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​បញ្ហា​នេះ សូម​រំលឹកថា គេ​បានឃើញ​នូវ​សិលាចារឹក​មួយ​ផ្ទាំង​ផងដែរ នៅក្បែរ​វត្ត​ហ្លួង​ក្រៅ ដែល​ស្ថិតក្នុង​បរិវេណ​នៃ​ទីក្រុង​ចាស់ ឝ្រេឝ្ឋបុ​រ ដែល​ពិពណ៌នា​អំពី​ការកសាង​ស្រះ​ទឹក​មួយ​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មួយ​ ព្រះអង្គ​ព្រះនាម “​ព្រះបាទ​ទេវនិក ” ។ លក្ខណៈ​តួអក្សរ​សំស្ក្រឹត​នៃ​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក ក៏បាន​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹងថា ចារឹក​នេះ​ត្រូវបាន​ចារ​ឡើង​នៅ​ពាក់កណ្តាល ឬ​ចុង​ស​.​តទី​៥ នៃ​គ​.​ស។​ តាមខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹក ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ បានស្តេចយាងពីឆ្ងាយមកសោយរាជនៅភូមិភាគនេះ។ លោកសាស្ត្រាចារ្យឃ្លោត-ហ្ស័ក បានសិក្សាសិលាចារឹកនេះ ហើយសន្និដ្ឋានថា ព្រះបាទទេវានិកាជាព្រះរាជាខ្មែរ ពុំមែនជា ជនជាតិចាម ដូចដែលអ្នកខ្លះបានពោលនោះឡើយ ថ្វីត្បិតតែគេពុំបានស្គាល់ច្បាស់ នូវស្រុកកំណើត របស់ព្រះអង្គក៏ដោយ។
## ឯកសារយោង
*តំណខាងក្រៅ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ
ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)

វ្រះបាទ**ឝ្រុតវម៌្ម** (គ.ស ?-៥៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៥០០-៥៥៥) បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេចចេនឡាមានដើមកំណើត ពីឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវនិងនាងទេពអប្សរមេរា ដែលព្រះឥសូរប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានឝ្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាមឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ហើយបានកសាងក្រុងឝ្រេឝ្ឋបុរដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបម្រះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រភ្វូណាន។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំង បានវាយលុកនឹងអាណាចក្រភ្វូណាន។
ស្ថាបនិកនៃនគរនេះដែលជាអ្នកបានរំដោះខ្លួនពីអំណាចរបស់នគរភ្វូណាន គឺព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេឝ្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានីឝ្រេឝ្ឋបុរ ស្ថិតនៅលាវខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏មហិមានៃអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានចម្រើនឡើងដោយនគរខ្មែរនៅភវបុរ នៅឯទីក្រុងកម្ពុជាកំពង់ធំសម័យទំនើបនេះ។
## ព្រះរាជពង្សាវលី
*បុត្រព្រះនាម ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម

## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន

កុរុង**ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម** ឬ**ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន**(ចិន:持梨陀跋摩, ភិងអ៊ិង:Chílítuóbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:ci4lei4-2to4bat6mo4 អានថា ឈីឡេថប៉ាត់ម៉) រជ្ជកាល (គ.ស ៤៣០-៤៤០) គឺ ​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​កុរុងកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​បិតា​ព្រះអង្គ។ ក្សត្រិយ៍អង្គនេះ ប្រហែលជាទាក់ទងដោយព្រះរាជវង្សមុនស្ដេចមកពីនគរប៉ាមោ (នៅក្នុងដែនរាមញ្ញភាគលើ) កាលកុរុងចន្ទនៈសោយទិវង្គតហើយ ក៏បានឡើងសោយរាជ្យជាតំណតមកមានព្រះបរមនាមថា **ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម** រាប់ជាទី ១ ឬហៅថា **ឥន្រ្ទវម៌្ម** ទ្រង់មានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមដូចម្ដេច នឹងមានព្រះរាជឱរសព្រះរាជធីតាឬទេ មិនប្រាកដ។
ការផែនដី - ក្នុងផ្លូវរដ្ឋប្បសាសនោបាយ កាលក្នុងរវាងឆ្នាំ ព.ស. ៩៧៤- ៩៧៥ ព្រះរាជនគរចាម្ប៉ា បានតែងរាជទូតឲ្យមកសូមខ្ចីកងទ័ពរបស់ក្រុងឝ្រីន្រ្ទវម៌្ម ដើម្បីនឹងយកទៅវាយនគរគាវចូវ (នគរគងកិង រឺ តុងកឹង) របស់ចិន តែទ្រង់ពុំបានថ្វាយទៅតាមសុំ។ មកក្នុងរវាងឆ្នាំ ព.ស. ៩៧៧- ៩៨១ កុរុងឝ្រីន្រ្ទវម៌្មបានតែងរាជទូតឲ្យនាំរាជសារនឹងរាជបណ្ណាការទៅសូមចងសម្ព័ន្ធនឹងប្រទេសចិន។ ព្រះមានក្សត្រិយ៍ប្រទេសខ្មែរបានចងសម្ពន្ធមេត្រីនឹងប្រទេសចិន ជាគ្រាទី ២ ក្នុង រជ្ជកាលនេះ។ ព្រះអង្គ​នៅ​តែ​រក្សា​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ជាប់​ជានិច្ច។ ក្នុង​គ.ស​៤៣៤ ៤៣៥ និង ៤៣៨ ព្រះអង្គ​ធ្លាប់​បាន​បញ្ជូន​អគ្គរាជទូត​ទៅ​ចង​ស្ពាន​មេត្រី​ជាមួយនឹង​ ព្រះចៅអធិរាជ​ចិន​ឈ្មោះ វេន ក្នុង​ព្រះរាជវង្ស​សុង។

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះនាម កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្នំចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
ហ៊ុនប៉ានហួង

កុរុង**ហ៊ុនផានឃ័ង** រឺ **ហ៊ុនផានហួង** រឺ **ផានហួងវម៌្ម** (ចិន: 混盤況 រឺ ភិងអ៊ិង: Hùnpánkuàng រឺ ហ៊ុនផានឃ័ង, យ៉ាត់ផេង:wan6pun4fong3 រឺ វ៉ានភូនផ្វង ជាកន្តាំង) (គ.ស ១២៧-២១៧) រជ្ជកាល (គ.ស ?-២១៧) ព្រះអង្គ​ត្រូវជាបច្ឆាញាតិនៃកុរុងហ៊ុនធៀនបាន​សោយរាជ្យ​បន្ត​។ កាល​នោះ នគរភ្វូណាន មាន​នគរ​តូចៗ​ប្រាំពីរ​ចំណុះ។ នគរ​ទាំង​៧ ចង់​រើ​បម្រះ ផ្ដាច់ខ្លួន លែង​នៅ​ចំណុះ តែ​ត្រូវ​កុរុង​ហ៊ុនផានខ្វាង​វាយ​បង្ក្រាប បង្រួបបង្រួម យក​មក​ដាក់​បញ្ចូល​ធ្វើ​ជានគរ​តែ​មួយ។ ស្ដេចអង្គនេះបានប្រើឧបាយកល ផ្សេងៗដើម្បីឲ្យ ក្រុងទាំងនោះ បែកបាក់គ្នា រួចលើកយកទៅវាយយកបានទាំងអស់។ ហើយព្រះអង្គ​បាន​ចាត់ចែង​តែងតាំង​កូន និង​ចៅ​ព្រះអង្គ​ជា​ស្ដេច​​គ្រប់គ្រង​នគរ​​ខេត្ត​ខណ្ឌ​ទាំង​៧។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានព្រះជន្មប្រមាណ ៩០ វស្សា ទ្រង់ក៏សោយទិវង្គត រាជបុត្រទី២ របស់ទ្រង់ព្រះនាម ផានផាន ក៏បានសោយរាជ្យបន្ត រាជបុត្រទីមួយរបស់ទ្រង់ព្រះនាមអ្វីមិនត្រូវបានគេស្គាល់ទេ។ បុត្រទី២ឈ្មោះផានផាន ត្រូវលើកឲ្យឡើង សោយរាជ្យ ដោយប្រគល់កិច្ចរដ្ឋទាំងឡាយឲ្យមេទ័ពម្នាក់ឈ្មោះឝ្រីមារញមើលខុសត្រូវ។

## ព្រះរាជវង្ស
*បុព្វបុរស **ហ៊ុនទៀន** និង ព្រះនាង**លីវយី**
*មហេសីមិនស្គាល់ព្រះនាម មានរាជបុត្រ៖
**បុត្រទី១មិនស្គាល់ព្រះនាម
**បុត្រទី២ ព្រះនាម **ផានផាន**៖
***ព្រះនត្តាមិនស្គាល់ ត្រូវជាបុត្ររបស់ ផានផាន
ព្រះញាតិវង្ស មានព្រះរាជបុត្រ និង ព្រះនត្តា សោយរាជ្យនៅ នគរទាំងប្រាំពីរ។

## ឯកសារយោង
*សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ត្រាបុត្រ តាមសិលាចារឹក និងឯកសារចិន។

កាល​កុរុង​ផានផាន​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ រាជ​សម្បត្តិ​គួរ​បាន​ទៅ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ព្រះ​អង្គ តែ​ត្រឡប់​ជា​បាន​ទៅ​ផ្វានឝ៊ឺម៉ានសេនាបតី​ប្រាកដ​ព្រះ​បរម​នាម​ថា ឝ្រីមារវម៌្ម។ ការ​បាន​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​របស់​កុរុង​ឝ្រីមារវម៌្ម បើ​និយាយ​តាម​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ឈ្មោះ​ថា ទំលាយ​សិទ្ធិ​របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ​បង់ តែ​នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​រជ្ជទាយាទ​នៅ​កុមារ​តូច​ពេក ទាំង​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​ឝ្រីមារៈ​សេនាបតី​មាន​សមត្ថភាព ធ្លាប់​បាន​ទទួល​អំណាច​សំរេច​ការ​ផែនដី​តាំង​ពី​ដំបូង​មក​ជា​ទី​និយម​របស់​ប្រជាជន​ទួទៅគណកម្មការ​រាជ​សន្តតិវង្សទើប​ព្រមព្រៀង​អញ្ជើញ​ឝ្រីមារៈ​សេនាបតី​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សហ៊ុន
ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១

ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំគ្រងរាជ៖ ៥៥០-៦០០) ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទវិរៈវរ្ម័ន និងត្រូវជាចៅរបស់ព្រះបាទរុទ្ទ្រវរ្ម័ន ស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្នំ។ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយក្សត្រីនៃអាណាចក្រចេនឡាព្រះនាម កម្ពុជរាជលក្ស្មី ដែលជាប់សាច់ញាតិខាងមាតានៃព្រះបាទស្រេស្ឋវរ្ម័ន។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជធានីឈ្មោះ ស្រេស្ឋបុរៈដែលស្ថិតនៅម្ដុំបាសាក់ ក្បែរជើងភ្នំមួយដែលជាទីតាំងវត្តភូ (សព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងទឹកដីឡាវ)។

ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១​និងព្រះអនុជព្រះនាមចិត្រសេនបានផ្ដើមវាយលុកអាណាចក្រភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃ​ស.វទី៦ ចំពេលដែលអាណាចក្រនេះត្រូវទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ ដោយទឹកជំនន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានបំផ្លាញទីក្រុងនិងប្រព័ន្ឋធារាសាស្ត្រ ធ្វើអោយប្រជារាស្ត្រភៀសខ្លួនទៅរស់នៅលើតំបន់ទួលខ្ពស់ភាគខាងជើង។
## ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៥៥០-ឆ្នាំ៦០០នៃគ.ស) 
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ស្តេចវីរវរ្ម័ន និងជាចៅរបស់ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន។ ព្រះអង្គបានរំដោះចេនឡាពីអាណាចក្រភ្នំ និងបានយកអាណាចក្រភ្នំដាក់ជាចំណុះចេនឡាវិញ។ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីភវបុរៈ(វត្តភូ)ប្រាសាទវត្តភូ ប្រាសាទបារាយ(ខេត្តស្ទឹងត្រែង) អាស្រមហាឥសី ក្រុមប្រាសាទនៅហាន់ជ័យ(កំពង់ចាម)និងសិលាចារឹកជាច្រើនដូចជាសិលាចារឹកវត្តភូ សិលាចារឹកហាន់ជ័យ សិលាចារឹកថ្មគ្រែ វត្តជ្រោយអំពិល វាលកន្ទេល ប្រាសាទព្រះធាតុ សិលាចារឹកអាស្រមមហាឥសី ប្រាសាទបន្ទាយនាង(ខេត្តបាត់ដំបង) ប្រាសាទអកយំនិងព្រះអង្គបានពង្រីកអាណាចក្រចេនឡាឱ្យធំទូលាយ។ សិលាចារឹកសំស្រ្កឹតពីរផ្ទាំងរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ មួយផ្ទាំងជាសិលាចារឹកនៅភ្នំបន្ទាយនាងនៅតំបន់មង្គលបូរីនៃខេត្តបាត់ដំបង ដែលនិយាយពីការកសាងលិង្គព្រះឥសូរ មួយផ្ទាំងទៀតបានរកឃើញនៅស៊ីថេបនៃទឹកដីសៀម បាននិយាយពីការកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកនេះក្នុងពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គព្រះបាទចិត្រសេនបានកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកសំស្រ្កឹតខ្លីៗជាច្រើននិយាយពីការកសាងព្រះសិវលិង្គនៅតាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គក្នុងតំបន់ក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងនិងខាងលិចបុរីរម្យ។ 
## ឯកសារយោង
គុណវរ្ម័ន

កុរុង**គុណវម៌្ម** (ចិន:ផ្វានថាងចឹង) (គ.ស ?-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៥១៤)។  តាមរយៈសិលាចារឹកដំបងដែក(ខាងត្បូងខេត្តតាកែវ) ព្រះនាងកុលប្រភាវតីបាននិយាយពីការកសាងអាស្រមមួយ។ សិលាចារឹកនេះមានលក្ខណៈជាវិស្ណុនិយម។ ក្នុងសិលាចារឹកវិស្ណុនិយមដូចគ្នានេះដែរ ដែលគេបានរកឃើញនៅវាលភក់បាននិយាយ ពីការកសាងទេវាល័យ សម្រាប់តម្កល់ ព្រះវិស្ណុបាទ។ បើគេប៉ាន់ស្មានមើលទៅព្រះនាងកុលប្រភាវតីគឺជាមាតារបស់គុណវម៌្មដែលជាបុត្ររបស់កុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ហើយទ្រង់ត្រូវបានព្រះជេដ្ឋាធ្វើគត់ ដែលមាននាមថាកុរុងរុទ្រវម៌្មនេះឯង (ជាបុត្ររបស់ស្រីស្នំម្នាក់) នៅក្នុងឆ្នាំ៥១៤ដើម្បី ដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិដូច ដែលពង្សាវតាររបស់រាជវង្សលាងបានកត់ទុក។ រុទ្រវម៌្មជាស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះគុណវម៌្មបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅស្រុកទឹកខ្មៅ ខេត្តព្រែកប្ញស្សី កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។ 

## បុព្វហេតុចម្បាំងរវាងវ្យាធបុរ និង សម្ភុបុរ
បុព្វ​ហេតុ​នៃ​ចម្បាំង​រវាង​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន និង​ចេនឡា​ នៅ​ចុង​សម័យ​នៃ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន​កើត​មាន​ការ​ដណ្តើម​រាជ្យ​គ្នា​រវាង​ស្តេច​ គុណវម៌្ម និង​ស្តេច​រុទ្រវម៌្ម​។ តាម​ព្រឹត្តិការ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ អ្នក​ខ្លះ​យល់​ថា​ព្រះ​ភវវម៌្មទី១​ ដែល​ជា​ចៅ​របស់​កុ​រុងរុទ្រវម៌្ម​បាន​លើក​ទ័ព​មក​វាយ​អាណាចក្រភ្វូណាននេះ​ ដើម្បី​ប្រឆាំង ​នឹង​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​របស់​ក្រុម​ស្តេច​គុណវម៌្ម ត្រូវ​បាន​ស្តេច រុទ្រវម៌្ម​ ធ្វើ​គត់​ដោយ​ខ្លាច​ក្រែង​ បក្ស​ពួក​ស្តេច​គុណវម៌្ម​ធ្វើ​ការ​សង​សឹក​ដណ្តើម​រាជ្យ​បល្ល័ង្កទៅ​វិញ​។
សិលាចារឹកនៅប្រាសាទប្រាំល្វែង ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ គុណវម៌្ម នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស. បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ហ្វាន់ តាង ចេង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស.។

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះនាម កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម អតីតៈ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះមាតាព្រះនាង កុលប្រភាវតី
**ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម ជាព្រះរៀមបិតាតែមួយ និង ព្រះស្នំ។
**ព្រះញាតិវង្សប្រហែលជាក្រុមព្រះវង្សដែលបានតស៊ូច្បាំងទម្លាក់ព្រះបាទរុទ្រវម៌្មចេញពីរាជ្យបល្លង្ក។
## ឯកសារយោង
*ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ត្រាបុត្រ។
*ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ភាគ​ទី ១ សម័យនគរ​ភ្នំ ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្មចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រជ្ជទាយាទនៃនគរភ្វូណាន
បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រថៃ

។ គ្រុឌនៅចំកណ្ដាលជានិមិត្តរូបនៃព្រះមហាក្សត្រតាំងពីសម័យអយុធ្យា។]]
## អាណាចក្រសុខោទ័យ
### សន្តតិវង្សព្រះរោង (១២៣៨–១៣៦៨ ១៣៦៨–១៤៣៨)
## អាណាចក្រអយុធ្យា
### សន្តតិវង្សឧទងទី១ (១៣៥០–១៣៧០)
### សន្តតិវង្សសុពណ្ណភូមិ (១៣៧០–១៣៨៨)
### សន្តតិវង្សឧទងទី២ (១៣៨៨–១៤០៩)
### រាជវង្សសុពណ៌បុរីលេីកទី២ (១៤០៩–១៥៦៩)
### រាជវង្សសុខោទ័យ (1569–1629)
### Prasat Thong Dynasty (1630–1688)
### Ban Phlu Luang Dynasty (1688–1767)
## ក្រុងធនបុរី
### រាជវង្សធនបុរី (1768–1782)
## ក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ៍, សៀម (ថៃ)
### រាជវង្សចក្រី (1782–បច្ចុបន្ន)
## See also
* Complete List of Thai Kings, including Lana
*Monarchy of Thailand
*Kings of Lanna
*List of Thai royal consorts
*Rama (King of Thailand)
*Chakri Dynasty

## Bibliography
*
*
*
*
*
កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)

ព្រះនាង**កម្វុជរាជលក្ឝ្មី** (ប្រសូត គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៧៥-៥៨០) ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយមហាក្សត្រនៃអាណាចក្រចេនឡាព្រះនាម ភវវម៌្មទី១ ព្រះនាងគឺជាសាច់ញាតិខាងមាតានៃវ្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម។

## ពង្សាវលី
*ព្រះនាងជាប់ខ្សែខាងព្រះមាតារបស់ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ចុះពីព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម
## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម

វ្រះបាទ**ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម** (គ.ស ?-៥៦០) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៥៥-៥៦០) បើតាមរឿងនិទានមួយ ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌​មានប្រវត្តិទាក់​ទងនឹងរឿងនិទានផងគឺ មហា​ឫសី​​កម្វុ និងប្រវត្តិ នៃខ្សែ ស្រឡាយរបស់សូយ៌្យវង្ស។ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់​ថែរក្សា​ផែនដីនៃកម្ពុជា គឺជាវង្សក្សត្រត្រិយ៍ទាំងនោះហើយ ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយវង្ស និងជាឫសគល់នៃក្សត្រិយ៍ក្រោយហើយ​ក្សត្រិយ៍ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ដែលអាចប្រដូចទៅនឹង ព្រះអាទិត្យ ក្នុងចក្រវាឡ គឺជាត្រកូលនៃវង្សឝ្រី​កម្វុ។ ឝ្រេឝ្ឋបុរក៏បានក្លាយទៅជាក្រុងមួយ ជាជង្រុកនៃសន្តតិវង្សដើមនៃកម្វុជ។ ព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌  គឺជាអតីតក្សត្រិយ៍ប្រទេសនៃនគរភ្វូណាន។ ឝ្រេឝ្ឋបុរ បានបញ្ជាក់ឡើងឲ្យយើងបានឃើញច្បាស់ថា ប្រាកដជាមានលក្ខណៈសមរម្យប្រពៃណីណាស់ ដោយហេតុថា គេឃើញមាន ការស្រប ឆន្ទៈ នឹងឯកសារនេះ ថានៅតាមតំបន់នេះហើយ ដែលអំពីបុព្វកាល ជាក្រុងដើមនៃរាជណាចក្រចេនឡា និងប្រភពដើមយ៉ាងប្រណីតនៃ មាតុភូមិកម្ពុ ដែលមានព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ជាក្សត្រិយ៍ដំបូងបង្អស់។ កវីបណ្ឌិតដែលនិពន្ធសិលាចារឹកនៅ បានធាតុ នោះឡើង ហាក់ដូចជាមានចេតនាចង់បញ្ចេញឲ្យ​យើងបាន​ដឹងអំពីក្រុងនេះ ព្រោះថា បានបញ្ចេញអំពីបវ៌តភទ្រេឝ្វរ គឺវត្តភូ ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស​កម្ពុ ភទ្រេឝ្វរាទ្រាវឥហ កម្វុទេឝ។ យើងក៏មានការបញ្ជាក់ទៀតថា ស្តេចឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ពីពាក់កណ្តាលស.វទី៦ ពោលគឺ រវាង៥៥៥ ដល់៥៦៥ នៃគ.សដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្ស សូយ៌្យវង្ស ខុសពីស្តេចនគរភ្វូណាន ដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្សសោមវង្ស ឬចន្ទ្រ​វង្ស​ ទ្រង់គឺជាបុត្ររបស់ក្សត្រឝ្រុតវម៌្ម ហើយបានប្រសូតនៅជយាទិត្យបុរ។ វង្សត្រកូលរបស់ព្រះអង្គមានលោហិត នឹងមហាឫសីកម្វុជ និង អប្សរមេរាដែលពាក់ព័ន្ធ នឹងទេវកថាវិទ្យាផ្នែកព្រះអាទិត្យ។ នៅឆ្នាំ៥៥៥ ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម​ស្តេចចេនឡា​គង់នៅ​តែឯកឯង។ ព្រះអង្គទទួលបន្ទុកកាន់កាប់ផែនដីកម្ពុជា និងរំដោះប្រជានុរាស្ត្រនៃខ្សែស្រឡាយរបស់កុលសម្ព័ន្ធពីនគរភ្វូណាន។ ព្រះរាជធានីគឺឝ្រេឝ្ឋបុរ ដែលតាំងនៅរមណីដ្ឋានបាដើម ខាងកើតស្ទឹងត្រែង ជាកន្លែងដែលត្រូវបានគេ​ស្រង់នូវការវិនាសនា​ជំនាន់​ដើម។ ទីសក្ការៈ នេះនៅប្រទេសកម្ពុជាគឺភ្នំភទ្រេឝ្វរ ឬលិង្គបវ៌ត ពាក្យលាវហៅថាភូខៅ ស្ថិតចំងាយប្រមាណ​១៥០គ.ម ​ត្រង់ពីបាដើម។ មានការផ្ញើរភ្នាក់ងារទូតទៅកាន់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំ ៥៥៧ នៃគ.ស។  

## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះនាម ឝ្រុតវម៌្ម ជាព្រះមហាក្សត្រនៅភូមិភាគខាងជើង
## ឯកសារយោង
Khemarak  ដោយបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
ឦសានវម៌្ម

*អាចជាឦសានវម៌្មទី១ ក្សត្រនៃកម្វុជ រឺ ចេនឡា គ.ស ៦១០-៦៣៥។
*ឦសានវម៌្មទី២ ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ រឺ ចក្រភពអង្គរ សោយរាជ្យក្នុងរជ្ជកាល គ.ស ៩២៣-៩២៨។
វីរវម៌្ម

ព្រះបាទ**វីរវម៌្ម** (គ.ស ?-៥៧៦) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៦០-៥៧៦) ពីដំបូងត្រូវបានគេហៅដូច្នេះថា ពួកមេកន្ទ្រាញដងរែក ដែលមានអាណាខេត្តមេកន្ទ្រាញតូចៗនៅភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលពុំមិនសូវមានគេស្គាល់។ ពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេបានស្គាល់ទីមួយត្រូវបានគេវែកញែក នៅក្នុងសិលាចារឹកដើមដំបូងគេ។ សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទ) នៅឯវាលកន្ទេល ខេត្តស្ទឹងត្រែង (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គដែលព្រះនាងព្រះនាមមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម សោមសម៌ន និង ជាព្រះភគិនីនៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១ប្រាកដមែន។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពីចន្ទនគរនៅបាសាក់/លាវ (K.៣៦៣) ព្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនាដែរ ដែលជាព្រះអនុជនៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១។ ប្រាកដណាស់ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គនេះមានព្រះមាតារួមគ្នា តែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយសិលាចារឹកស្រីទេព K.៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖15° 27’ N, 101° 4’ E) ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាព្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងជាព្រះនត្តានៃចក្រវរ្តិន រីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូលនៅឧប្បល/ប្រទេសថៃ (K.៤៩៦) បានឲ្យយើងដឹងថានាមនៃបិតាព្រះបាទវីរវម៌្មមានព្រះនាមថាសាវ៌ភៅម ពាក្យនេះមិនមែនជានាមទេគឺងាររបស់ស្ដេចចក្រវរ្តិន ដូច្នេះងារត្រូវនឹងវ្រះបាទរុទ្រវម៌្ម។ សិលាចារឹកទាំងនេះសំដៅលើទឹកដីមួយភាគធំត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបណ្ដាក្សត្រអស់ទាំងនោះខាងលើ។ 
## ព្រះរាជពង្សាវលី
*ព្រះបិតា ព្រះនាមរុទ្រវម៌្ម ជាអតីតព្រះមហាក្សត្រ។
**ព្រះភាតា ព្រះនាម ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម ជាម្ចាស់នៃក្សត្របុរៈមួយអង្គ។
***បុត្រព្រះនាម មហេន្ទ្រវម៌្ម ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរចេនឡា និងព្រះនាងមួយអង្គដែលមានព្រះស្វាមីនាម សោមសម៌ន សោយរាជ្យនៅបុរៈឯតំបន់ទ្វារវតី?
***មានព្រះភាគិនេយ្យ ភវវម៌្មទី១ ត្រូវជាបុត្រចុងផង ដែលព្រះបិតាជាព្រះភាតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងមាតាជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់
****ព្រះនត្តានាម ឦឝានវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្របានបង្រួបបង្រួមចេនឡា និង ភ្វូណានជាស្ថាពរ, ព្រះបាទ ហិរណ្យវម៌្ម ត្រូវជាបុត្រនៃព្រះនាងមានស្វាមីជាព្រាហ្មណ៍នាម សោមសម៌ន
*****ព្រះនត្តាទួត ព្រះនាម ឝិវទត្ត, ព្រះយុវរាជ, ភវវម៌្មទី២, សុវណ៌
******ព្រះនត្តាលួត ព្រះនាម ហឝ៌វម៌្ម ជាបុត្ររបស់ព្រះឝិវទត្ត, ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះយុវរាជ
*******ព្រះនត្តាលា ព្រះនាម ជយវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរចេនឡា
********ព្រះនត្តាក្សត្រីប៉ា ព្រះនាមជយទេវី

## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
ហិរណ្យវម៌្ម (ក្សត្របុរៈភាគខាងជើង)

ស្វាមិន**ហិរណ្យវម៌្ម** (គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.៥៩៨-?) បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់វ្រះបាទភវវម៌្មទី១ មហេន្ទ្រវម៌្មទី១បានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះរៀមរបស់ព្រះអង្គ ប្រហែលដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងគូបដិបក្ខ នៅឯរាជធានីសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍។ មានស្ដេចមួយអង្គផ្សេងទៀត ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម កំពុងបានគ្រប់គ្រងនៅកម្ពុជានៅពេលនោះដែរ។ ទ្រង់ជាក្មួយរបស់ព្រះមហាក្សត្រទាំងពីរដែលបានសោយរាជ្យនៅចេនឡា (ភវវម៌្ម និង មហេន្ទ្រវម៌្ម) និងជាបុត្រនៃព្រះភគិនីរបស់ក្សត្រចេនឡាទាំងពីរអង្គ ដែលបានគ្រប់គ្រងបុរ (ក្សត្របុរី) នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា។

## ឯកសារយោង
*សៀភៅហ៊្គូកហ្គល

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃទ្វារវត្តី
ឦស្វរកុមារ

ស្វាមិន**ឦស្វរកុមារ** (គ.ស ប្រហែលសតវត្សទី៧) រជ្ជកាល (ប្រហែលសតវត្សទី៧) សិលាចារឹកទីពីរមកពីតំបន់អរញ្ញប្រទេឝ (K.៥០៦) បានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រូវនឹងឆ្នាំ៦៣៧ និយាយថាឦស្វរកុមារ ដែលជាខ្ញុំរាជការរបស់ព្រះបាទឦសានវម៌្មទី១ បានក្លាយជា ស្វាមិននៃជ្យេស្ថបុរ។ កាលបរិច្ឆេទនៃសិលាចារឹកប្រហែលធ្លាក់ចូលមកក្នុងរជ្ជកាលដ៏ទន់ខ្សោយរបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២។ សម្រាប់យើង ព័ត៌មាននេះបានផ្ដល់នូវសាច់រឿងនៃគម្រូមណ្ឌលនេះ។ យើងឃើញមានការអនុវត្តអោយបុត្រមួយអង្គអាចគ្រប់គ្រងលើបុរជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងនាមបិតារបស់ព្រះអង្គ ហើយយើងក៏ឃើញមានបរិវារម្នាក់ (ឦស្វរកុមារ បានហៅខ្លួនឯងថា ភ្ឫយ "អ្នកដែលចិញ្ចឹម រឺ ថែទាំ [ដោយឦសានវម៌្ម]") ក្រោកឡើងយ៉ាងឯករាជ្យនៅពេលឱកាសល្អបានមកដល់ យើងយល់ថាក៏មានអ្នក "កំពុងគ្រប់គ្រង" ក្សត្របុរីនានាក្នុងសម័យតែមួយនោះ នោះដែរ។

## ឯកសារយោង
*កងទ្វារវត្តីនៃច្បាប់និងឥណ្ឌូបនីយកម្មនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ សៀវភៅហ៊្គូហ្កល

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃជ្យេស្ថបុរ
ចន្ទ្រវម៌្ម

ស្វាមិន**ចន្ទ្រវម៌្ម** (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) ជយវម៌្មទី១ បានពិភាក្សាថាគឺជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបានភវវម៌្មទី២ ជាធម្មតាត្រូវបានគេចាត់ទុកដោយយល់ច្រឡំថាជាបុត្ររបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២។ លោកហ្សាក់បច្ចុប្បន្នស្នើថាផ្អែកលើ K. ១១៤២ ជយវម៌្មទី១ជាបុត្រនៃបុត្រីរបស់កូនទីបីនៃព្រះបានឦសានវម៌្មទី១ គឺព្រះយុវរាជ និងអ្នកគ្រប់គ្រងតូចមួយដែលមាននាមថាចន្ទ្រវម៌្ម។ វានាំអោយជយវម៌្មទី១ក្លាយជាបុត្រានៃក្មួយស្រីរបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២ និងត្រូវជាចៅទួតនៃព្រះបានឦឝានវម៌្មទី១។ លោកហ្សាក់បានឈានមកដល់សេចក្ដីសន្និដ្ឋាននេះដោយសារការប្រៀបធៀបពង្សាវលី ក្នុង K. ១១៤២ ទៅនឹងឈ្មោះដែលបានផ្ដល់អោយក្នុងសិលាចារឹកពីរដែលគេស្គាល់ស្រាប់មកពីភាគខាងត្បូងកម្ពុជា (K. ៤៨៣ និង K.២១) ដោយគេបានកំណត់ថាព្រះបានភវវម៌្ម[ទី២] ដោយមានការជំទាស់ថាក្សត្រនេះប្រហែលត្រូវបានជំនួសដោយក្សត្រដែលមិនត្រូវបានវែកញែកពីមុន ដែលមិនមែនភវវម៌្មទី២ និងដោយហេតុនោះហើយគឺព្រះបាទភវវម៌្ម[ទី៣] ប្រាកដជាម្ចាស់នៃសិលាចារឹក K.១១៤២​ នេះដែរ។
## ឯកសារយោង
The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia ធម្មចក្រទ្វារវតី និង ឥណ្ឌូបនីយកម្មអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃចេនឡា
ភវវរ្ម័នទី២

វ្រះបាទ**ភវវម៌្មទី២** ឬ**ភវវរ្ម័នទី២** (គ.ស ?-៦៥៧) រជ្ជកាល (គ.ស ៦៣៥-៦៥៧) ទ្រង់ជាបុត្ររបស់វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១បន្ទាប់ពីវ្រះបាទឦឝានវម៌្ម បានបញ្ចប់រជ្ជកាលនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៣៧ សិលាចារឹកខ្លះបានប្រាប់យើងអំពីស្ដេចមួយអង្គទៀត ព្រះនាមភវវម៌្មទី២។ សិលាចារឹកចុះកាលបរិច្ឆេទមានតែប៉ុណ្ណេះឯង ដែលយើងមានស្ដីអំពីព្រះអង្គ គឺនៅតាកែវ (K. ៧៩) ចុះកាលបរិច្ឆេទ ថ្ងៃ ៥ មករា ឆ្នាំ ៦៤៤ និងនៅពញាហូរ (Poñā Hòr) ខាងត្បូងតាកែវ (K. ២១) បានចុះកាលបរិច្ឆេទ ថ្ងៃពុធ ទី ២៥ មីនា ឆ្នាំ ៦៥៥។ ក្រោយបន្តមកទៀតទំនងជាមានស្ដេចមួយអង្គប្រាកដខ្លួនឡើងព្រះនាមចន្ទ្រវម៌្មដែលគេបានស្គាល់ពីសិលាចារឹកគ្មានកាលបរិច្ឆេទ K.១១៤២ ដោយមិនស្គាល់ដើមកំណើត ដែលជាស្ដេចមកពីរាជវង្សនៃស្វាមិនឦឝានវម៌្ម។ ព្រះរាជបុត្រារបស់ស្វាមិនចន្ទ្រវម៌្មគឺជាស្ដេចដ៏ល្បីល្បាញបំផុត ព្រះនាមជយវម៌្មទី១ដែលសិលាចារឹកដំបូងៗបង្អស់របស់ទ្រង់យកមកពីទួលកោះព្រះ ខេត្តព្រៃវែង(K.៤៩៣) និងពីបាសិត ខេត្តបាត់ដំបង (K.៤៤៧) សិលាចារឹកទាំងពីរនេះបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅ ថ្ងៃ ១៤ មិថុនា ឆ្នាំ ៦៥៧។ សិលាចារឹក១៩ រឺ ២០ផ្ទាំងភាគខ្លះចុះកាលបរិច្ឆេទពីរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅតំបន់មួយដែលលាតសន្ធឹងពីវត្តភូ នៅភាគខាងជើងទៅ ឈូងសមុទ្រសៀមនៅភាគខាងត្បូង។ តាមរយៈ ឝ៊ិនថាងស្ឈូក អាណាចក្រចេនឡាបានសញ្ជ័យបានក្សត្របុរីផ្សេងៗ នៅប្រទេសកម្ពុជាទិសពាយព្យ បន្ទាប់ពីចុងនៃសម័យរជ្ជកាលរបស់ចិនយុងហួយ 永徽 (ឧ.បន្ទាប់ពី ថ្ងៃទី ៣១ មករា ឆ្នាំ ៦៥៦) ដែលនៅមុនពេល (នៅឆ្នាំ ៦៣៨/៣៩) នាំសួយសារអាករទៅប្រទេសចិន។

វ្រះបាទភវវម៌្មទី២ ព្រះអង្គបានបង្ក្រាបការបះបោរធ្វើអោយមានការរៀបរយឡើងវិញ។ ភាព​វឹកវរ​ចលាចល​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ពេល​ដែល​វ្រះបាទ​ឦឝានវម៌្មទី១ សោយ​ទិវង្គត ត្រូវ​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ដោយ​កំលាំង​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​ទី​២ ដែល​មាន​កងទ័ព និង​នាម៉ឺន​មន្ត្រី​មាន​ភក្តី​ភាព​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​ចំពោះ​ព្រះអង្គ។ សិលា​ចារឹក​នៅ​ហាន់ជ័យ បាន​រំឭក​នូវ​ការ​ពង្រឹង​អំណាច​អធិរាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​សាង​ទី​កន្លែង​សក្ការៈបូជា ឬ​ប្រាសាទ​ជាច្រើន។ តាម​គេ​ប៉ាន់ស្មាន សិលា​ចារឹក​ភ្នំ​បាយ៉ង់ សិលា​ចារឹក​ភ្នំ​ព្រះវិហារ កំពង់ឆ្នាំង ក៏​ជា​ស្នាព្រះហស្ថរបស់​ព្រះអង្គ​ដែរ។ វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​ទី​២ ទ្រង់​គ្រង​រាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ​៦៣៩ ដល់​ឆ្នាំ​៦៥៥ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ តមកទៀតនៅក្នុងរជ្ជកាលវ្រះបាទជយវម៌្មទី១ ប្រទេសចេនឡាមានសេចក្តីក្សេមក្សាន្តរុងរឿងច្រើន។

## ប្រាសាទ
ប្រាសាទបាយ៉ង់​ស្ថាបនាឡើងនៅលើ​កំពូល​ភ្នំបាយ៉ង់។ ប្រាសាទ​នេះ​កសាងឡើង​ក្នុង​សតវត្សទី៧ ពីឆ្នាំ​៦១៥-៦៣៥ ដោយ​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី២​។​ ប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើង​អំពី​ថ្មបាយក្រៀម ​ឥដ្ឋ និង ថ្មស៊ីស្ត ថ្មស្រទាប់។ ក្រៅពី​ប្រាសាទបាយ៉ង​នៅលើ​ភ្នំបាយ៉ង​មាន​ប្រាសាទ​ ៤​ទៀត​នៅ​ក្បែរ​នោះ រួម​មាន​ប្រាសាទព្រះគោ ប្រាសាទកាណាងខាងលិច ប្រាសាទកាណាងខាងកើត និង ប្រាសាទកំពូលកាណង់ ដែលត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ពីព្រោះ​នៅ​ចំកណ្តាល​ប្រាសាទ​មានតម្កល់​លិង្គ​ព្រះឥសូរ ក្នុង​សម័យកាល​សាងសង់​ប្រាសាទនោះ។
## ពង្សាវលី
*ព្រះអយ្យកាព្រះនាមមហេន្ទ្រវម៌្ម នៃនគរចេនឡា។
**ព្រះបិតាព្រះនាមឦឝានវម៌្មទី១ និង ព្រះមាតាព្រះនាមសករមន្ជរិ
***ព្រះភាតា និង ព្រះភគិនី ព្រះឝិវទត្ត យុវរាជ និងព្រះនាងសុវណ៌
***ព្រះភាគិនេយ្យព្រះនាមវិក្រាន្តវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរចាម្បា
****ព្រះនត្តាភាគិនេយ្យ រឺ ព្រះនត្តាបិតុលា ព្រះនាម ជយវម៌្មទី១

## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា
ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)

វ្រះបាទ**ជយសិង្ហវម៌្ម** (គ.ស ?) រជ្ជកាល (គ.ស ?) ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចេនឡា​គោកហាក់​ដូច​ជា​ច្របូក​ឡូកឡំ​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេសលាវ ហើយ​ដែល​គេ​នៅ​មិន​សូវ​ដឹង​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ​ផង។ ក្នុង​ចំណោម​ព្រះរាជា​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ចេនឡា​ដី​គោកនោះ មាន​ព្រះរាជា​មួយ​ព្រះអង្គដែល​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ជាង​គេព្រះនាម **ជយសិង្ហវម៌្ម** ដែល​បាន​ថែរក្សា​មិត្តភាព​ចំណង​ការទូត ហើយ​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ទៅ​ប្រទេស​ចិន។ រីឯ​រាជធានី​ចេនឡា​ដី​គោក ទំនង​ជា​ស្ថិត​ត្រង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ចេនឡា​ដើមគឺ​ម្តុំ​វត្ត​ភូ ចម្ប៉ាសក្ដិ ក្នុង​ប្រទេស​លាវ បច្ចុប្បន្ន​នេះ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជគោកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្រៅចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ
ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១

ស្វាមិន**ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១** (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) ។
យោងតាមប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យគឺ ព្រះនាងសរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ**ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ទទី១** ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្សឝម្ភុបុរ។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវី។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។
## ពង្សាវលី
*ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ពាលាទិត្យ
**ព្រះបិតាព្រះនាម វិឝ្វរូប និង មាតាព្រះនាម សរស្វតី 
***ព្រះបុត្រា ព្រះនាម បុឝ្ករាក្ឝ បុត្រីព្រះនាងដែលត្រូវជាជាយានៃព្រាហ្មណ៍ វេទវតី
****ព្រះនត្តា ព្រះនាម ឝម្ភុវម៌្ម ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ
កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអេហ្ស៊ីប

**កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអេហ្ស៊ីប** () គឺ​ជា​អង្គការ​យោធា​រដ្ឋ​ទទួល​បន្ទុក​ការពារ​សាធារណរដ្ឋ​អារ៉ាប់​អេហ្ស៊ីប រួមមានកងទ័ពអេហ្ស៊ីប កងទ័ពជើងទឹកអេហ្ស៊ីប កងទ័ពអាកាសអេហ្ស៊ីប និងកងកម្លាំងការពារអាកាសអេហ្ស៊ីប

ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋមានតួនាទីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ និងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ មន្រ្តីឯកសណ្ឋានជាន់ខ្ពស់គឺលោកវរសេនីយ៍ឯក ម៉ូហាមេដ ហ្សាគី (ចាប់តាំងពីខែមិថុនាឆ្នាំ 2018) និងអគ្គសេនាធិការគឺឧត្តមសេនីយ៍ឯក អូសា​ម៉ា អាស្កា (ចាប់តាំងពីខែតុលាឆ្នាំ 2021)

សមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃយោធាអាចកោះប្រជុំឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ដូចជាអំឡុងពេលបដិវត្តន៍អេហ្ស៊ីបឆ្នាំ 2011 នៅពេលដែលប្រធានាធិបតីមូប៉ារ៉ាកបានលាលែងពីតំណែង និងផ្ទេរអំណាចទៅកាន់ស្ថាប័ននេះនៅថ្ងៃទី 11 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2011

គ្រឿងសព្វាវុធរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអេហ្ស៊ីបប្រែប្រួលរវាងប្រភពភាគខាងកើត និងខាងលិច តាមរយៈការចែកចាយអាវុធដោយប្រទេសមួយចំនួន, ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី បារាំង ចិន អ៊ីតាលី អ៊ុយក្រែន និងអង់គ្លេស ឧបករណ៍ជាច្រើនត្រូវបានផលិតក្នុងស្រុកនៅរោងចក្រអេហ្ស៊ីប កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអេហ្ស៊ីបប្រារព្ធខួបរបស់ពួកគេនៅថ្ងៃទី 6 ខែតុលាជារៀងរាល់ឆ្នាំដើម្បីរំលឹកដល់ការឆ្លងកាត់របស់ស៊ូអេហ្សក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមខែតុលាឆ្នាំ 1973

កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអេហ្ស៊ីបទំនើបបានចូលរួមក្នុងវិបត្តិ និងសង្រ្គាមជាច្រើនចាប់តាំងពីឯករាជ្យ ពីសង្គ្រាមអារ៉ាប់ - អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ 1948 បដិវត្តអេហ្ស៊ីបឆ្នាំ 1952 វិបត្តិប្រឡាយស៊ូអេហ្ស សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែនខាងជើង សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ សង្គ្រាមស៊ីវិលនីហ្សេរីយ៉ា សង្គ្រាមនៃការទទួលផល សង្គ្រាមយមគីពពួរ កុប្បកម្មនំបុ័ងអេហ្ស៊ីប កុប្បកម្មរបស់ទាហានអេហ្ស៊ីបឆ្នាំ 1986 សង្គ្រាមអេហ្ស៊ីប-លីប៊ី សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ សង្គ្រាមលើភេរវកម្ម វិបត្តិអេហ្ស៊ីប សង្គ្រាមស៊ីវិលលីប៊ីលើកទីពីរ សង្គ្រាមលើរដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន និងការបះបោរស៊ីណៃ

## ឯកសារយោង
ជ័យទេវី

**ជ័យទេវី** ( ឝ្រីជយទេវី) គឺជាក្សត្រី ដែលគ្រងរាជ្យនៅ នគរចេនឡា ដែលជាអាណាចក្រមុននៃ ចក្រភពខ្មែរ ។

ព្រះនាងជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី១ ហើយ ស្វាមី របស់ព្រះនាងគឺ ន្ឫបទិត្យ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា  ន្ឫិបតិន្ទ្រវម៌្មទី១។   ព្រះនាងក៏មានប្អូនស្រីមួយអង្គដែរ គឺព្រះនាង សោភាជយ ដែលបានរៀបការជាមួយព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សក្រស្វាមិន ជាជនជាតិឥណ្ឌា។ 

ព្រះនាងបានឡើងគ្រងរាជ្យបន្តពីព្រះបិតារបស់នាងជាព្រះមហាក្សត្រីនៅពេលដែលទ្រង់សោយទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៨១។ព្រះនាងគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងស្ត្រីដំបូងគេចាប់តាំងពីមហេសី កុលប្ប្ររភាវតី និង កម្ពុជរាជលក្ស្មី ។

តាមប្រពៃណី ការស្នងរាជ្យរបស់ព្រះនាងត្រូវបានបកស្រាយថាជាការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ដែលបង្កើតភាពចលាចលដែលនៅទីបំផុតបណ្តាលឱ្យមានការបែងចែក ប្រទេសកម្ពុជា ។   វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីប្រហែលឆ្នាំ ៧០៧ នគរត្រូវបានបែងចែកជាពីរគឺ ចេនឡាដីគោក និង ចេនឡាទឹក ។ មានព័ត៌មានតិចតួចណាស់អំពីចេនឡាដីគោក និងចេនឡាទឹក ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតក្សត្របុរីតូចៗ។

យោងទៅតាមទ្រឹស្តីរបស់ លោក George Cœdès និង លោក Lawrence Palmer Briggs ព្រះមហាក្សត្រីយានីមិនត្រូវបានប្រជាជនទទួលស្គាល់ទេ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ដោយសារតែសិលាចារឹកដែលមានកាលបរិច្ឆេទរវាងឆ្នាំ ៦៨១ និង ៧១៣ មិនដាក់នាមព្រះមហាក្សត្រណាមួយ ហើយកំណត់ត្រាចិនបានចែងថានគរនេះបានបំបែកទៅជា ចេនឡាដីគោក និង ចេនឡាទឹក បន្ទាប់ពី ឆ្នាំ៧០៧។ 

នៅឆ្នាំ ៧១៣ ព្រះនាងបានបន្សល់ទុកសិលាចារឹកមួយនៅ អង្គរ ដែលព្រះនាងសោកស្ដាយចំពោះសម័យកាលដ៏អាក្រក់នៃនគរ និងរៀបរាប់អំពីការបរិច្ចាគដែលនាងបានធ្វើចំពោះទីសក្ការៈរបស់ ព្រះសិវៈ ត្រិបុរាន្កត ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអនុជរបស់ព្រះនាង។  គេមិនដឹងថានាងបានគ្រប់គ្រងរយៈពេលប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ៧១៣ នោះទេ។ នៅឆ្នាំ ៧១៦ ព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គព្រះនាម បុស្ករាក្ស ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកមួយ ហើយមានការលើកឡើងថា ព្រះអង្គទទួលបានតំណែងរបស់គាត់តាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ទេ ហើយព្រះអង្គក៏អាចគ្រាន់តែជាអ្នកដណ្ដើមអំណាចប៉ុណ្ណោះ។  លើសពីនេះទៅទៀត ខណៈពេលដែលប្រភពចិនបានលើកឡើងថា ចេនឡាមាននគរពីរបន្ទាប់ពីប្រហែលឆ្នាំ ៧០៧ វាហាក់ដូចជាចេនឡាមាននគរតូចៗជាច្រើនរួចទៅហើយមុនចំណុចនេះ ហើយការបកស្រាយថានេះបង្ហាញពីការបែកបាក់គឺមិនត្រឹមត្រូវទេ៖  ដែលបង្ហាញថាមាននគរមួយផ្សេងទៀតនៅក្នុងចេនឡាមុននេះរួចទៅហើយ។

## ឯកសារយោង
សរស្វតី (ចេនឡា)

ព្រះនាង**សរស្វតី** បើតាមសិលាចារឹកត្រូវជាបុត្រព្រះបាទស្រីពាលាទិត្យ ដែលបានសោយរាជនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះនាង សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិស្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានព្រះបាទន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១ ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់ព្រះបាទបុស្ករាក្ស។ 

## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ
វិឝ្វរូប

ព្រាហ្មណ៍**វិឝ្វរូប**គឺជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង សរស្វតី។ 
កាលណោះ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជ្យនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯស្វគ៌ទ្វារបុរ និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះនគរ។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១ ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្សឝម្ភុបុរ។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ) ដោយក្រោយមកចុះមក ព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវី (អង្គរ)។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង មហេន្ទ្រទេវី បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែលបានសោយរាជ្យនៅតំបន់សៀមរាប-អង្គរ។
## ព្រះរាជពង្សាវតារ
*ព្រះមហេសីព្រះនាម សរស្វតី ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ ម្ចាស់នៃបុរៈអនិន្ទិតបុរ ដែលក្រោយមកក្លាយជា ពាលាទិត្យបុរ។
**បុត្រព្រះនាម ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១
***ព្រះនត្តា គឺព្រះបាទ បុឝ្ករាក្ឝ នត្តាក្សត្រីមួយអង្គទៀតត្រូវជាព្រះជាយានៃព្រាហ្មណ៍វេទវតី ដែលមានជំនាន់ក្រោយ ព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម
****ជំនាន់ក្រោយដែលប្រសូតពីវេទវតី គឺ រុទ្រវម៌្ម ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងឥន្ទ្រវម៌្មទី១

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃពាលាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សពាលាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទឹកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក
សករមន្ជរិ

ព្រះនាង**សករមន្ជរិ** (គ.ស ប្រហែសលសតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ៦១០-៦៣៥) ទ្រង់ត្រូវជាព្រះមហេសី នៃព្រះបានឦឝានវម៌្មទី១ ហើយមានរាជបុត្រដល់ទៅបីអង្គ ទីមួយព្រះនាម ភវវម៌្មទី២ ទីពីរ ព្រះសិវទត្ត និងទីបី ព្រះយុវរាជទី១ ហើយនិងបុត្រីមួយអង្គទៀត នាមម្ចាស់ក្សត្រីសុវណ៌។

## សាសនា
ឯកសារ​សិលាចារឹក​ទាំង​នេះ បាន​រាប់រៀប​អធិប្បាយ​បញ្ជាក់​អំពី​ជំនឿ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ អ្នក​ដឹកនាំ និង​ប្រជារាស្ត្រ​ដែល​គោរពបូជា​ព្រហ្មញ្ញសាសនា តែ​ឲ្យ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​ព្រះហរិហរៈ។ ព្រះហរិហរៈ ជា​ព្រះបដិមា​មួយ​អង្គ​ដែល​មាន​ពាក់​កណ្ដាល​ជា​ព្រះវិស្ណុ និង​ពាក់​កណ្ដាល​ទៀត​ជា​ព្រះឥសូរ។ ដូច្នេះ ព្រះបដិមា​តែ​មួយ​តំណាង​ព្រះវិស្ណុ​ផង ព្រះឥសូរ​ផង។ ប៉ុន្តែ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា រួម​រស់​នៅ​ជាប់​ជាមួយ​គ្នា​ដោយ​សុខសាន្ត គ្មាន​ការ​ប្រកាន់ ឬ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​​ឡើយ។ នៅ​តាម​កន្លែង​គោរព​បូជា នៅ​តាម​សាលា ឬ​នៅ​ផ្ទះសំណាក់​តាម​ដង​ផ្លូវ​សម្រាប់​អ្នកដំណើរ គេ​ឃើញ​មាន​ព្រះពុទ្ធបដិមា និង​រូប​ព្រះអាទិទេពទាំងឡាយ​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដាក់​តាំង​លើ​ហ៊ឹង​លើ​អាសនៈជាមួយ​គ្នា។ ប្រាសាទដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃទីកក្រុងនេះឧទ្ទិសទៅព្រះសិវៈ (ព្រះហសិតេស្វរ)ហើយជាទីតម្កល់នូវរូបសិវលិង្គធ្វើរឣំពីមាសដែលជានិមិត្តរូបនៃព្រះឣាទិទេព។ លទ្ធិដែលចម្លងចេញមកពីប្រទេសឥណ្ឌានេះត្រូវបានគេប្រណិប័តន៍នៅក្នុងរាជវង្សខ្មែរចាប់តាំងពីរាជ្យព្រះបាទចិត្រាសេនា-មហេន្ទ្រវម៌្មទី១មកម្ល៉េះ។ ក្រៅឣំពីប្រាសាទដែលជាស្នាព្រហស្ថរបស់ព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ព្រះមហេសីរបស់ព្រះឣង្គព្រះនាមសករមន្ជរិ ក៏បានកសាងប្រាសាទមួយចំនួនដើម្បីឧទិ្ទសទៅព្រះសិវៈ និងឣាទិទេពផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ជាមួយគ្នានេះក៏មានការប្រណិប័តន៍ព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសំឣាងទៅ លើសិលាចារឹក ជាភាសាសំស្ក្រឹតមួយផ្ទាំង រៀបរាប់ឣំពីសេនាជំនិតព្រះមហាក្សត្រមួយរូបឈ្មោះវិទ្យយវិសេស ដែលជាជនប្រកបដោយចំណេះដឹងនិងប្រណិប័តន៍យ៉ាងខ្ជាប់ក្នុងវិស័យព្រះពុទ្ធសាសនា។ តម្រាមួយចំនួនពោលថា សាសនាព្រហ្មញ្ញលទ្ធិហរិហរៈកើតឡើងក្នុងរជ្ជកាលនេះ ហើយក៍បានបៀតបៀនព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ស្ទើរតែសាបសូន្យ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឦឝានបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ