open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ភាសានៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា

រូបភាពតូច|575x575ភីកសែល| ផែនទីនៃភាសាដែលប្រើក្នុងប្រទេសភូមា
មានប្រហែលមួយរយភាសានិយាយនៅក្នុង ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ហៅម្យ៉ាងទៀតថាភូមា)។  ភាសាភូមា ដែលនិយាយដោយពីរភាគបីនៃចំនួនប្រជាជន គឺជា ភាសាផ្លូវការ ។ 

ភាសាដែលនិយាយដោយជនជាតិភាគតិចតំណាងឱ្យ គ្រួសារភាសា ចំនួនប្រាំមួយ៖ ស៊ីណូ-ទីបេ អូស្ត្រូ-អាស៊ី តៃ-កាដាយ ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប អូស្ត្រូណេស៊ី និង ម៉ុង-មៀន,  ក៏ដូចជាស្តង់ដារជាតិដើមសម្រាប់ ភាសាភូមា ។ 

## ភូមា 
[រូបភាពតូច| ភូមា ថតនៅ [តៃវ៉ាន់ ។]]
ភាសាភូមាគឺជា ភាសាកំណើត របស់ ជនជាតិភូមា និងក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលពាក់ព័ន្ធនៃ ភូមា ក៏ដូចជាជនជាតិភាគតិចមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសភូមា ដូចជាជនជាតិ មន ។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ភាសាភូមាត្រូវបានប្រជាជន ៣៣ លាននាក់និយាយជាភាសាដំបូង។  ភាសាភូមាត្រូវបាននិយាយជាភាសាទីពីរដោយប្រជាជន 10 លាននាក់ផ្សេងទៀត ជាពិសេសជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសភូមា និងអ្នកដែលនៅក្នុងប្រទេសជិតខាង។ 

ភាសាភូមាគឺជា ភាសាចិន-ទីបេ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាខា ភូមាភាគខាងត្បូង នៃ ភាសាទីបេ-ភូមា ។ ភាសាភូមាគឺជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៃភាសាទីបេ-ភូមា និងក្នុងចំណោមភាសាស៊ីណូ-ទីបេ ដែលជាភាសានិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតទីពីរបន្ទាប់ពី ភាសាស៊ីនីទិក ។  ភាសាភូមាគឺជាភាសាទីបួននៃភាសាចិន-ទីបេ ដែលបង្កើតប្រព័ន្ធសរសេរ បន្ទាប់ពី ចិន ទីបេ និង តាងគុត ។ 

តាមការស្រាវជ្រាវ ពីដំណើរការភាសាធម្មជាតិ ទាក់ទងនឹងអន្តរកម្មនៃកុំព្យូទ័រ និងភាសាភូមាដែលនិយាយដោយមនុស្សមានការព្រួយបារម្ភ ក្នុងរយៈពេលជាង 25 ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ 1990 ដល់ឆ្នាំ 2016 ការងារគួរឱ្យកត់សម្គាល់ត្រូវបានធ្វើរួច និងកំណត់ចំណាំនៅក្នុងផ្នែកនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណពាក្យភាសាភូមា។ ការបែងចែក ភាពមិនច្បាស់លាស់ ការរួមផ្សំ ការញែកន័យ និងសញ្ញាសម្ងាត់តាមពីក្រោយដោយការដាក់ស្លាកផ្នែកនៃការនិយាយ ប្រព័ន្ធបកប្រែម៉ាស៊ីន ការដាក់សោ/បញ្ចូលអត្ថបទ ការសម្គាល់អត្ថបទ និងវិធីសាស្ត្របង្ហាញអត្ថបទ។  វិសាលភាពសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្ថែមក៏ត្រូវបានរុករកផងដែរសម្រាប់ផ្នែកនៃការអភិវឌ្ឍន៍ សាកសពស្របគ្នា ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍន៍ម៉ាស៊ីនស្វែងរក និង WordNet សម្រាប់ភាសាភូមា។ 

## ភាសាជនជាតិដើម 
ក្រៅពីមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) និងគ្រាមភាសារបស់វា ភាសាមួយរយនៃមីយ៉ាន់ម៉ារួមមាន សាន (តៃ និយាយដោយ 3.2 លាន) ភាសាការ៉ែន (និយាយដោយ 2.6 លាន) កាឈិន (និយាយដោយ 900,000) ភាសាតាមីល (និយាយដោយ 1.1 លាននាក់។ ) ភាសាចិន ផ្សេងៗគ្នា (និយាយដោយ 780,000) និង មន (មន-ខ្មែរ និយាយដោយ 750,000)។   ភាសាទាំងនេះភាគច្រើនប្រើអក្សរភូមា (ភូមា)។

វាមិនច្បាស់ទេថាតើមាន ភាសាភូមា មួយ ឬពីរ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ទីងមោង

[រូបភាពតូច| *ទីងមោង* ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ កំឡុងពេល [ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា|មានការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ១៩ នៅកម្ពុជា]]
***ទីងមោង***  គឺជាក្បាច់ ក្លែងបន្លំ ឬ រូប ដែលពេញនិយមក្នុង រឿងព្រេងខ្មែរ ទំនៀមទំលាប់មានក្បាល និងគ្មានដងខ្លួន ប៉ុន្តែថ្មីៗនេះមានរូបរាង មនុស្ស ស្រដៀងនឹង រូប ដែរ ប៉ុន្តែមានមុខងារខុសគ្នា ដោយសារគោលបំណងរបស់វាមិនមែនដើម្បីបន្លាច។ តែត្រូវកំចាត់វិញ្ញាណអាក្រក់ និងគ្រោះកាច។

## ប្រភព៖ អ្នកថែរក្សាប្រាសាទ 
យោង​តាម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិ​ខ្មែរ លោក អាំង ជូលៀន បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្អែក​ខ្មែរ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​រក្សា​ទុក​ជា ​អាទិទេព ​ក្នុង ​ប្រាសាទ​អង្គរ ។ អ្នក​ដែល​មាន​មុខ​គួរ​ឱ្យ​ខ្លាច និង​គ្មាន​រាង​កាយ អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​តាមដាន​ទៅ​នឹង​រូប ​រាហ៊ូ ខណៈ​ខ្លះ​ទៀត​នឹក​ឃើញ​ពី​យក្ស និង​បិសាច​ក្នុង​ទេវកថា​ខ្មែរ។ 

## ការរចនា៖ ពីព្រះអ្នកចម្បាំងរហូតដល់មនុស្ស 
*ទីងមោង* មានការរចនាប្លែកៗនៅតាមខេត្តផ្សេងៗនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ជារឿយៗគេធ្វើអំពីឆ្នាំងចាស់នៃដីឥដ្ឋដែលខូច លាបជាមួយធ្យូង ដើម្បីធ្វើអោយមុខគួរអោយខ្លាច។ ពួកគេត្រូវបានព្យួរនៅលើរបងខាងក្រៅនៃផ្ទះឯកជនជាពិសេសនៅជិតច្រកចូល។

នៅ​ក្នុង ​ខេត្ត​សៀមរាប ទីងមោ*ង* ជា​ញឹក​ញាប់​ជា​រូបកាន់​អាវុធ។ 

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ការរចនានៃ *ទីងមោង* បានវិវឌ្ឍដោយសារអ្នកភូមិបានតុបតែងច្រកចូលភូមិ ឬផ្ទះរបស់ពួកគេដោយបន្លាចមនុស្ស ដោយប្រើសម្លៀកបំពាក់ជជុះ ដែលមានតម្លៃថោក និងអាចចូលប្រើប្រាស់បានច្រើនជាងកាលពីអតីតកាល។ ខណៈពេលដែលគំនិតដើមគឺដើម្បីបន្លាចខ្មោចឱ្យឆ្ងាយ អ្នកបន្លាចខ្មោចឥឡូវនេះមានទំនោរមើលទៅហាក់ដូចជាមនុស្សកាន់តែច្រើនដែលបញ្ចេញនូវអារម្មណ៍កំប្លែង។ 

នៅសម័យនេះ កសិករដែលមានអបិយជំនឿបានដាំ *ទីងមោង* ជាសត្វបន្លាចផ្កាដែលមានឆ្នាំងជ័រសម្រាប់ក្បាល និងប្រដាប់ដោយដំបង។
សាមគ្គីមុនីជ័យ

ស្រុកសាមគ្គីមុនីជ័យ (**អង់គ្លេស: Sameakki Muny Chey District**) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ១០ឃុំ និង ១៦០ភូមិ÷
ប្រជុំកោះក្រចកសេះ

**កោះថូជូ** (  ) គឺជាប្រជុំកោះមួយនៅឈូងសមុទ្រថៃ ។ វាបង្កើតជាឃុំថូចូវ នៃស្រុកកោះត្រល់ (កោះភូហ្វុក) ខេត្តក្រមួនស (ខេត្តគៀងយ៉ាង) ប្រទេសវៀតណាម ។

## ភូមិសាស្ត្រ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផែនទីរួមទាំងកោះថូជូ (បញ្ចូល) ( [សេវាកម្មផែនទីកងទ័ព|AMS, ឆ្នាំ១៩៥៦)]]
កោះថូជូមាន កោះចំនួនប្រាំបីដូចខាងក្រោមៈ កោះថូជូ (  ), ហ័នកាវ, ហ័នកាវកាត់, ហ័នខូ, ហ័នម៉ូ (ឬ ហ័នកៃបាន), ហ័នញ៉ាន, ហ័នតឺ និង ហ័នសាញ់។ ហ័នញ៉ាន គឺជាចំណុចមូលដ្ឋាន *A1* នៅលើខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសវៀតណាម។

## ជីវចម្រុះ 
កោះថូជូ - អង្គភាពធំបំផុតនៃប្រជុំកោះ - ត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងជាតំបន់ការពារសមុទ្រ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ។ ក្រោយមកធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី បានស្នើបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រលើកោះថូជូ ដែលមានផ្ទៃដី  ដែលក្នុងនោះផ្ទៃដីមាន  និងតំបន់សមុទ្រគឺ  ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ក្នុង​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម កោះ​ថូ​ជូ ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ខេត្ត​អានស៊ៀន (ទឹកខ្មៅ)។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី កោះទាំងនោះជាប្រវត្តិសាស្ត្រធ្លាប់បង្កើតជាទឹកដីមានជម្លោះរវាង កម្ពុជា និង វៀតណាម ដែលប្រជាជាតិទាំងពីរទាមទារឱ្យពួកគេស្ថិតនៅក្នុង ដែនទឹក របស់ពួកគេ។ 

នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម បានកាន់កាប់កោះថូជូ ហើយបានចាប់ពង្រត់ជនស៊ីវិលប្រហែលប្រាំរយនាក់មកប្រទេសកម្ពុជា ដែលពួកគេត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលទាំងអស់។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៤ ដល់ថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងកម្លាំងវៀតណាមបានវាយប្រហារអ្នកកាន់កាប់ និងដណ្តើមយកកោះត្រល់មកវិញ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ខ្មែរក្រហម​បាន​វាយ​ឆ្មក់​កោះ​ថូជូ​ម្តង​ទៀត ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បរាជ័យ។ 

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមការរៀបចំរបស់គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្តក្រមួនស (គៀងយ៉ាង) ប្រាំមួយគ្រួសារដែលមានប្រជាជនប្រហែលសាមសិបនាក់បានផ្លាស់ទៅកោះថូជូ ហើយបានតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៣ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានសម្រេចចិត្តបង្កើតឃុំថូចូវ។ 

## ប្រជាសាស្រ្ត និងសេដ្ឋកិច្ច 
ឃុំថូចូវមានប្រហែល ៥០០ គ្រួសារដែលមានប្រជាជនជិត ២,០០០នាក់  ភាគច្រើនជា ឆ្មាំព្រំដែន និងទាហានជើងទឹកដែលបានជ្រើសរើសតាំងទីលំនៅនៅលើកោះ។ នៅសល់គឺជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ ជីវភាពរស់នៅរបស់អ្នកស្រុកគឺការផ្តល់សេវាដល់ទូកនេសាទ សិប្បកម្មខ្នាតតូច កសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការនេសាទនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ 

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
## ឯកសារយោង
ស៊ីអេហ្វអេល មានជ័យ

ក្រុមហ៊ុន ស៊ីអេហ្វអេល មានជ័យ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ជាស្ថាប័នផ្តល់ប្រាក់កម្ចីតាមជនបទដល់ប្រជាជនក្នុងខេត្តកណ្តាល និងតាកែវ ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ក្រុមហ៊ុន ស៊ីអេហ្វអេល មានជ័យ បានចុះបញ្ជីក្នុងក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ជាក្រុមហ៊ុនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត និងទទួលបានអាជ្ញាបណ្ណ័ពីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ផ្តល់សេវាប្រាក់បញ្ចាំ និងប្រាតិភោគដោយអនុប្បទាន មានទីស្នាក់ការភូមិការយៀវ ឃុំជង្រុក ស្រុកគងពីសី ខេត្តកំពង់ស្ពឺ

**១.គោលបំណងនៃការបង្កើតក្រុមហ៊ុន**

លោក សរ សារ៉ន ជាស្ថានិក ការបង្កើតក្រុមហ៊ុននេះមានគោលដៅស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ ដើម្បីបន្តនិរភាពនៃអាជីវកម្ម ដើម្បីជួលសង្គមតាមរយៈផ្តល់ប្រាក់កម្ចីជូនប្រជាជនដែលងាយរងការប៉ះពាល់ជីវភាព អតិថិជនមិនមានលទ្ធភាពទទួលប្រាក់កម្ចីពីធនាគា ទទួលបានប្រាក់កម្ចីដើម្បីសំរួលជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ជាពីសេសយើងបានផ្តល់ការងារដល់សិស្សនិស្សិតក្រីក្រ ដែលមិនមានលិទ្ធភាពសិក្សាបន្ត យើងបានបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលជូន ការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីដើម្បីបង់ថ្លៃសាលា ទិញសម្រាបសិក្សា កន្លែងស្នាក់នៅ ។

**២.ចក្ខុវិស័យ**

យើងជាវិស័យហិរញ្ញវត្ថុក្រៅប្រពន្ធ័ស្របច្បាប់ ដែលអាចផ្តល់សេវា និងភាពងាយស្រួលជូនអតិថិជនដែលមានតំរូវការហិរញ្ញវត្ថុបន្ទាន់ ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ និងអាជីវកម្ម បានទាន់ចិត្ត ។

**៣.បេសកម្ម**

យើងនឹងផ្តល់សេវាកម្មបញ្ចាំ និងប្រាតិភោគដោយអនុប្បទាន ជូនអតិថិជនរហ័សទាន់ចិត្ត ស្មោះត្រង់ ដែលនៅជិតជាងគេ 

៤.រចនាសម្ពន័

លោក សរ សារ៉ន ជាអគ្គនាយក និងជានាយកប្រតិបត្តិការ មានតួនាទីកំណត់ទីផ្សា
ដែនទឹក

រូបភាពតូច|444x444ភីកសែល|តំបន់សមុទ្រក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ
**ដែនទឹក** គឺជាតំបន់ទឹកក្រៅផ្លូវការដែលរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយមាន យុត្តាធិការ រួមមាន ទឹកខាងក្នុង សមុទ្រដែនដី តំបន់ជាប់គ្នា តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងសក្តានុពលជា តំបន់ខ្ពង់រាបទ្វីប (សមាសធាតុទាំងនេះជួនកាលត្រូវបានគេហៅថាជាសមូហភាព **តំបន់សមុទ្រ**  ) ក្នុងន័យតូចចង្អៀត ពាក្យនេះច្រើនតែប្រើជាសទិសន័យសម្រាប់សមុទ្រដែនដី។ 

នាវាមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចខុសៗគ្នា នៅពេលឆ្លងកាត់តំបន់នីមួយៗ ដែលកំណត់ដោយ អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ដែលជាសន្ធិសញ្ញាមួយក្នុងចំណោម សន្ធិសញ្ញា ដែលបានផ្តល់សច្ចាប័នបំផុត។ រដ្ឋមិនអាចអនុវត្តយុត្តាធិការរបស់ខ្លួននៅក្នុងដែនទឹកលើសពីតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសមុទ្រខ្ពស់នោះទេ។ 

## បន្ទាត់មូលដ្ឋាន 
ជាធម្មតា ខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋានគឺជាខ្សែទឹកទាបតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រ ដូចដែលបានសម្គាល់នៅលើគំនូសតាងខ្នាតធំដែល រដ្ឋឆ្នេរសមុទ្រ ទទួលស្គាល់។ នេះគឺជាសញ្ញាសម្គាល់ទឹកទាបបំផុតនៅជិតច្រាំង ឬចម្ងាយគ្មានដែនកំណត់ពីដីដែលប៉ះពាល់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ផ្តល់ថាផ្នែកខ្លះនៃកម្ពស់ដែលលេចចេញនៅពេលជំនោរទាប ប៉ុន្តែគ្របដណ្តប់នៅជំនោរខ្ពស់ (ដូចជាផ្ទះភក់) ស្ថិតនៅក្នុង   នៃដីដែលលាតត្រដាងជាអចិន្ត្រៃយ៍។

បន្ទាត់មូលដ្ឋានត្រង់អាចត្រូវបានកំណត់ជាជំនួសដោយភ្ជាប់កោះជាប់គ្នាតាមឆ្នេរសមុទ្រ កាត់មាត់ទន្លេ ឬជាមួយនឹងការរឹតបន្តឹងមួយចំនួននៅទូទាំងមាត់ឆ្នេរសមុទ្រ។ ក្នុងករណីនេះ ឆ្នេរសមុទ្រមួយត្រូវបានកំណត់ថាជា "ការចូលបន្ទាត់ដែលមានសញ្ញាច្បាស់លាស់ ដែលការជ្រៀតចូលគឺសមាមាត្រទៅនឹងទទឹងនៃមាត់របស់វា ដើម្បីផ្ទុកទឹកជាប់ដី ហើយបង្កើតបានលើសពីភាពកោងនៃឆ្នេរសមុទ្រ។ ការចូលបន្ទាត់គឺមិនមែនទេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ចាត់ទុកថាជាច្រកសមុទ្រ លុះត្រាតែតំបន់របស់វាធំជាង ឬធំជាងពាក់កណ្តាលរង្វង់ដែលមានអង្កត់ផ្ចិតជាបន្ទាត់កាត់តាមមាត់នៃការចូលបន្ទាត់នោះ”។ ខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋានឆ្លងកាត់ឈូងសមុទ្រក៏ត្រូវតែមានប្រវែងមិនលើសពី  ផងដែរ។

## ទឹកខាងក្នុង 
ទឹកខាងក្នុងគឺដីគោកនៃខ្សែមូលដ្ឋាន។ រដ្ឋជាប់មាត់សមុទ្រមានអធិបតេយ្យភាពលើដែនទឹកខាងក្នុង អនុវត្តច្បាប់ក្នុងស្រុកលើនាវានៅក្នុងដែនទឹកខាងក្នុង រួមទាំងហាមឃាត់ ការឆ្លងកាត់ដោយគ្មានកំហុស ។  បឹង ទន្លេ និងឆ្នេរសមុទ្រត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទឹកខាងក្នុង។  

"ដែនទឹកប្រជុំកោះ" នៅក្នុងប្រជុំកោះខាងក្រៅបំផុតនៃ រដ្ឋប្រជុំកោះ ដូចជា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ឬហ្វីលីពីន ក៏ជាដែនទឹកខាងក្នុងដែរ ប៉ុន្តែរដ្ឋត្រូវតែអនុញ្ញាតឱ្យឆ្លងកាត់ពួកគេដោយគ្មានកំហុស។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋប្រជុំកោះអាចកំណត់ការឆ្លងកាត់គ្មានកំហុសចំពោះផ្លូវសមុទ្រដែលបានកំណត់នៅក្នុងទឹកទាំងនេះ។ កោះនីមួយៗនៅក្នុងប្រជុំកោះអាចមានមូលដ្ឋានរបស់វា។  
[រូបភាពតូច| [ដែនសមុទ្រ និង តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ នៃបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប៉ាស៊ីហ្វិកមួយចំនួន ]]

## ឯកសារយោង
ប្រាសាទវិញឡុង

**ប្រាសាទវិញឡុង** គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយស្ថិតនៅក្នុងភូមិ ត្រុងហុង 1B ឃុំ វិញហុង A ស្រុក Vinh Loi ខេត្ត បាក់លាវ   ។ នេះ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​វៀតណាម ។

## ពិពណ៌នា 
ប៉មបុរាណ វិញឡុង ត្រូវបានសាងសង់នៅលើព្រំប្រទល់ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល 100 ម៉ែត្រ ទ្វារប៉មបែរមុខទៅទិសនិរតី។ ការ​ជីក​កកាយ​នេះ​បាន​បង្ហាញ​ពី​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​ដែល​មាន​ប្លង់​ជិត​ការ៉េ (៩,៤៤ x ៩,៣៦ ម៉ែត្រ) កម្ពស់​ប្រហែល ១០ ម៉ែត្រ។ កម្ពស់ និងផ្ទៃដីនៃមូលដ្ឋានរបស់ប៉មនេះ បង្កើតបានជាបន្ទុកធំខ្លាំងណាស់ ហើយត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីទន់ខ្សោយ ហើយការប្រើប្រាស់គ្រឹះដែលលាតសន្ធឹងលើលំហធំមួយដើម្បីការពារការដួលរលំ។ សម្ភារៈស្ថាបត្យកម្មរបស់ប៉មភាគច្រើនគឺឥដ្ឋ ថ្ម និងក្បឿង។ ក្រឡាក្បឿងមានច្រើនប្រភេទ និងទំហំ ប៉ុន្តែការពេញនិយមបំផុតគឺក្បឿងចតុកោណ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ ឆ្នាំ 1911 លោក Lunet de Lajonquiere បានរកឃើញប៉មនេះ ហើយដាក់ឈ្មោះថា **ប៉មត្រាឡុង** ។ នៅ ឆ្នាំ 1917 លោក Henri Parmentier បានបន្តការស្ទង់មតិ ហើយបានបោះពុម្ពផ្សាយលទ្ធផលនៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិនៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា ដែលមានឈ្មោះថ្មីថា **Luc Hien tower** ។ មកដល់ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០ អ្នកបុរាណវត្ថុវិទូមកពីវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទីក្រុងហូជីមិញ (ឥឡូវជាវិទ្យាស្ថានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៃតំបន់ភាគខាងត្បូង) សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្ត មិញហាយ បានមកធ្វើការស្ទាបស្ទង់ និងបានរកឃើញ រូបសំណាកសំរិទ្ធ រូបចម្លាក់ថ្មភក់។ .. 

ក្នុង ឆ្នាំ 1992 ប្រាសាទវិញឡុង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសម្បត្តិស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈជាតិដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។ 

ក្នុង ឆ្នាំ 2002 និង 2011 ដើម្បីបម្រើដល់ការជួសជុលប៉មនេះ មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្ត បាក់លាវ បានធ្វើការជីកកកាយជុំវិញប៉មនេះ ដោយបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធគ្រឹះរបស់ប៉ម  ។ គ្រឹះ​ប៉ម​នេះ​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​លាយ​ជា​មួយ​ប្រភេទ​កាវ​បន្លែ ចំណែក​ឯ​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​មាន​ថ្មបាយក្រៀម​ចំនួន​៤។  ស្តីពីការចាត់ថ្នាក់តំបន់បុរាណវត្ថុ វិញឡុង ជាបូជនីយដ្ឋានជាតិពិសេស។ 

រូបភាពតូច

## មើលច្រើនទៀត 
* ប្រាសាទឈូកម៉ាត់
* ប្រាសាទបិញថាញ់
វត្តរាជមហាជេតវនារាម

ឈ្មោះ ជាភាសាបាលី របស់ **Soc Lon** គឺ Rajamahajetavanaram ,រាជមហាជេតវនារាម) មានន័យថា វត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយព្រឹទ្ធាចារ្យ Anathapindika និងព្រះអង្គម្ចាស់ Ky Da នៅទីក្រុង Ba La Nai (ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ) ដើម្បីថ្វាយបង្គំ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ នៅឧទ្យានរាជទាយាទ គី ដា  . វត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា វត្ត​ភូមិធំ តាម​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ។
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់

**ប្រាសាទឈូតម៉ាត់** គឺជាប៉មបុរាណមួយនៅក្នុងភូមិ Xom Moi ឃុំ Tan Phong ស្រុក Tan Bien ខេត្ត តាយនិញ   ។ នេះ​គឺ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ប្រទេស​វៀតណាម ។  មានចម្ងាយ២៥គីឡូម៉ែត្រពីច្រកព្រំដែនត្រពាំងផ្លុង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។

## ពិពណ៌នា 
ប្រាសាទឈូតម៉ាត់ មានចម្ងាយ 21 គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង តាយនិញដែលសាងសង់នៅលើភ្នំរាងចតុកោណកែងខ្ពស់នៅកណ្តាលវាលដោយប្រើសម្ភារៈសំខាន់ពីរគឺ ឥដ្ឋដុត និង បន្ទះក្តារបន្ទះ ។ រូបរាងប៉មនេះត្រូវបានគេនិយាយថាស្រដៀងនឹងប៉ម ចាម នៅតំបន់កណ្តាល។ មូលដ្ឋានរបស់ប៉មគឺធំទូលាយ ជញ្ជាំងរបស់ប៉មគឺត្រង់ និងក្រាស់ ផ្នែកខាងលើរបស់ប៉មត្រូវបានជ្រើសរើស ហើយថ្នេរឥដ្ឋត្រូវបានជង់លើគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយគ្មានចន្លោះ។

ប៉ម​នេះ​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​៥​ម៉ែត្រ​នៅ​សងខាង និង​មាន​កម្ពស់​ជាង​១០​ម​។ ជញ្ជាំង និងប៉ម បែរមុខទៅទិសទាំងបួន គឺ ខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង ខាងជើង; មុខសំខាន់នៃប៉មគឺខាងកើត។  ហើយ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ដើម ​សតវត្ស 20 តាមរយៈរបាយការណ៍បុរាណវិទ្យានៃវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យាឥណ្ឌូចិន។ នៅ ថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1993 ប៉មនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។ 

## មើលច្រើនទៀត 
* ប្រាសាទវិញហុង
* ប្រាសាទបិញថាញ់
ប្រាសាទប៊ិញថាញ់

**ប្រាសាទប៊ិញថាញ់** ឬ ប្រាសាទព្រៃគោក ឬ ប្រាសាទអង្គុញ(ភាសាវៀតណាម: Tháp Bình Thạnh) គឺជាប៉មបុរាណមួយដែលមានទីតាំងនៅភូមិ Binh Phu ឃុំ Phuoc Binh ក្រុង Trang Bang ខេត្ត តាយនិញ    ។ នេះ​គឺ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌ អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ប្រទេស​វៀតណាម ។ 

## ពិពណ៌នា 
ប្រាសាទប៊ិញថាញ់ ស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងស្តាំនៃទន្លេវ៉ៃកូ ចម្ងាយ 39 គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង តាយនិញ ចម្ងាយ 16 គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង Trang Bang និង 10 គីឡូម៉ែត្រពី ច្រកព្រំដែនបាវិត ។ ប៉មនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើមូលដ្ឋានការ៉េ 5 ម៉ែត្រនៅសងខាង, កម្ពស់ 10 ម៉ែត្រ; ជ្រុង​នៃ​ប៉ម​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ក្នុង​ទិស​បួន​គឺ ខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង និង​ខាងជើង ។ ទ្វារ​ធំ​នៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ចេញ​ទៅ​ខាង​ក្រៅ​ទាំង​ស្រុង មាន​ទទឹង ១​ម កំពស់ ២​ម មាន​ជ្រុង​ខាង​មុខ។ នៅពីលើទ្វារមេមានផ្ទាំងថ្មធំ រាងចតុកោណដែលមានទំហំ 0.8 x 2 ម ក្រឡោតដោយឈើឆ្កាងទាន់សម័យ។ ជ្រុងទាំងបី ខាងលិច ខាងត្បូង និងខាងជើង សុទ្ធតែមានទ្វារបញ្ឆោត ផ្នែកខាងលើត្រូវបានក្រឡោតដោយលំនាំ និងការតុបតែងដ៏ទំនើប។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​សាង​សង់​ប៉ម​នេះ​គឺ​នៅ​ជុំវិញ ​សតវត្សទី8 តាមរចនាបថកំពង់ព្រះ។ នៅ ថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1993  ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។   

ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ប៉មនេះត្រូវបានជួសជុលម្តង។ នៅឆ្នាំ 1998 ក្រសួងវប្បធម៌និងព័ត៌មានបានវិនិយោគលើការស្ដារឡើងវិញនូវប៉មដើម។  
## សូមមើលផងដែរ 
ប្រាសាទឈូកម៉ាត
ប្រាសាទថាបវិញហឹង
ព្រះបរមរាជវាំងចំប៉ាសាក់

**ព្រះបរមរាជវាំងចំប៉ាសាក់** នៅ ទីក្រុងប៉ាកសេ ប្រទេសឡាវ មានបំណងធ្វើជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ចុងក្រោយនៃចម្ប៉ាសាក់ គឺចៅ ប៊ូនអ៊ុំ ។  ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ​ត្រូវ​បោះ​បង់​ចោល​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៤ មុន​ពេល​វា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ ខណៈ​ដែល ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ ​ត្រូវ​បាន​ផ្តួល​រំលំ​ដោយ​កុម្មុយនិស្ត ប៉ាថេតឡាវ ។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ អគារនេះត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់ និងបម្រើជាកន្លែងសម្រាប់សមាជបក្សកុម្មុយនិស្ត និងកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ឥស្សរជនទស្សនា។ ព្រះរាជវាំងនេះត្រូវបានបំប្លែងទៅជាសណ្ឋាគារក្នុងឆ្នាំ 1995 បន្ទាប់ពីក្រុមហ៊ុនថៃបានទទួលជោគជ័យក្នុងការចរចារជាមួយរដ្ឋាភិបាលឡាវ។
ឡេមភីត

***ឡេមភីត*** គឺជារឿងភាគទូរទស្សន៍បែបគំនូរជីវចលរបស់ឥណ្ឌាដែលបង្កើតដោយ វៃភាវ គូម៉ារ៉េស (Vaibhav Kumaresh) និងផលិតដោយវៃភាវស្ទូឌីយ៉ូ (Vaibhav Studios) សម្រាប់បណ្តាញគំនូរជីវចរ (ប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ឥណ្ឌា) និង អាស៊ី ។ ស៊េរីនេះមានឈុតខ្លីៗដែលមានប្រវែងចន្លោះពី ១៨ វិនាទីដល់ ៣ ទៅ ៥ នាទី ក៏ដូចជាឈុតពិសេស ៧ នាទី និងពិសេស ១១ នាទីចំនួន ៣ ពីរដូវកាលទី៤ ។ តួអង្គចំណងជើងគឺជាសត្វពណ៌ទឹកក្រូចដែលមានឈ្មោះ ឡេមភីត (Lamput) ដែលបានរត់គេចពីមន្ទីរពិសោធន៍។

## សង្ខេប 
ឡេមភីត គឺជាសត្វពណ៌ទឹកក្រូច ដែលគេចចេញពីមន្ទីរពិសោធន៍ ស្ប៉េកស៍ និង ស្គីននី ។ ពួកគេ​ព្យាយាម​ចាប់ឡេមភីត ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​មិន​បាន​ជោគជ័យ​នៅ​កន្លែង​ដំបូង​ឡើយ ដោយសារ​សមត្ថភាព​ផ្លាស់ប្តូរ​រាង​របស់គេ។ 

## ឯកសារយោង
ក្វាងទ្រុង

អធិរាជ **ក្វាងទ្រុង** (វៀតណាម៖ Quang Trung; ភាសាចិន៖ 光中, ១៧៥៣ – ថ្ងៃទី ១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៧៩២) ឬ **ង្វៀន ហ៊ឺ** (Nguyễn Huệ); គាត់ក៏ជាមេទ័ពដ៏ជោគជ័យម្នាក់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមផងដែរ។ ង្វៀន ហឿង និងបងប្អូនរបស់គាត់គឺ ង្វៀន ញ៉ឹក និង ង្វៀន ឡឹន ដែលគេស្គាល់ថាជាបងប្អូន ថាយសឹន គឺជាអ្នកដឹកនាំការបះបោរ ថាយ សឺន។ ក្នុងនាមជាពួកឧទ្ទាម ពួកគេបានសញ្ជ័យវៀតណាម ដោយផ្ដួលរំលំអធិរាជក្រោយរាជវង្សឡេ និងសក្តិភូមិសក្តិភូមិពីររបស់ ង្វៀន នៅភាគខាងត្បូង និងទ្រិញនៅភាគខាងជើង។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
កោះក្រចកសេះ

**កោះក្រចកសេះ ឬ កោះថូជូ** (   ឬ *đảo Thổ Châu* ) គឺជាកោះធំ ជាងគេនៃប្រជុំកោះថូជូ នៅឈូងសមុទ្រថៃ ។ នេះ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល​ឃុំ​ថូ​ចូវ ស្រុក​កោះត្រល់ ខេត្ត​ក្រមួនស ប្រទេស​វៀតណាម ។ នៅភាគខាងលិច  កោះនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *Poulo Panjang ឬ Pulo Panjang ។   *

កោះក្រចកសេះ ស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃកោះត្រល់ និង ទីរួមខេត្តក្រមួនស (រាជា) និងនៅភាគពាយព្យនៃ ជ្រោយទឹកខ្មៅ ជាពិសេស ,  និង  ឆ្ងាយ។   មានឆ្នេរចំនួនបួននៅលើកោះ (Bai Ngu, Bai Dong, Bai Mun និង Bai Nhat) ដែលធំជាងគេគឺ Bai Ngu (តាមព្យញ្ជនៈ "Royal Beach") និង Bai Dong ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ក្នុង​សម័យសាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម កោះក្រចកសេះ ឬ កោះ​ថូ​ជូ ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​ខេត្ត​អានស្វៀន ។

នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម បានកាន់កាប់កោះនេះហើយ ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយរដ្ឋាភិបាលទីក្រុងហាណូយ "បានបំផ្លាញភូមិ សម្លាប់មនុស្សជាច្រើន និងបានចាប់ពង្រត់ប្រជាជនចំនួន ៥១៥ នាក់នៅលើកោះនេះ" ។  ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៤ ដល់ថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងកម្លាំងវៀតណាមបានវាយប្រហារអ្នកកាន់កាប់ និងដណ្តើមយកកោះត្រល់មកវិញ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ខ្មែរក្រហម​បាន​វាយ​ឆ្មក់​កោះក្រចកសេះម្តង​ទៀត ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បរាជ័យ។ 

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមការចាត់ចែងរបស់គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្តក្រមួនស ប្រាំមួយគ្រួសារដែលមានប្រជាជនប្រហែលសាមសិបនាក់បានផ្លាស់ទៅកោះថូជូ ហើយបានតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ ថ្ងៃទី ២៤ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៣ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានសម្រេចចិត្តបង្កើតឃុំថ្មចូវ ដែលទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងប្រជុំកោះទាំងមូល។ 

## ឯកសារយោង
ព្រំដែនសមុទ្រ

រូបភាពតូច|439x439ភីកសែល|តំបន់សមុទ្រក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ
**ព្រំដែនសមុទ្រ** គឺជាការបែងចែកគំនិតនៃផ្ទៃទឹករបស់ផែនដី ដោយប្រើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ សរីរវិទ្យា ឬ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ។ អាស្រ័យហេតុនេះ វាជាធម្មតាមានព្រំប្រទល់ដែននៃ សិទ្ធិជាតិ ផ្តាច់មុខលើធនធានរ៉ែ និងជីវសាស្រ្ត  ដែលគ្របដណ្តប់លើលក្ខណៈដែនសមុទ្រ ដែនកំណត់ និងតំបន់។  ជាទូទៅ ព្រំដែនសមុទ្រត្រូវបានកំណត់នៅចម្ងាយជាក់លាក់មួយពីឆ្នេរសមុទ្រនៃដែនសមត្ថកិច្ច។ ទោះបីជានៅប្រទេសខ្លះពាក្យថា *ព្រំដែនសមុទ្រ* តំណាងឱ្យ ព្រំដែន នៃ ប្រទេសដែនសមុទ្រ  ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ ក៏ដោយ ព្រំដែនសមុទ្រជាធម្មតាបម្រើដើម្បីកំណត់គែមនៃដែនទឹកអន្តរជាតិ ។

ព្រំដែនសមុទ្រមាននៅក្នុងបរិបទនៃ ដែនទឹក តំបន់ជាប់គ្នា និង តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក្យស័ព្ទមិនរួមបញ្ចូលព្រំដែន បឹង ឬ ទន្លេ ដែលត្រូវបានពិចារណាក្នុងបរិបទនៃព្រំប្រទល់ដី។

ព្រំដែន​សមុទ្រ​ខ្លះ​នៅ​មិន​ទាន់​កំណត់​បាន​ទេ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​បញ្ជាក់​ឱ្យ​ច្បាស់​ក៏​ដោយ។ នេះត្រូវបានពន្យល់ដោយកត្តាអារេ មួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាក្នុងតំបន់។ 

ការ​កំណត់​ព្រំដែន ឬ​កំណត់​ព្រំដែន​សមុទ្រ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និង​បរិស្ថាន (សូម​មើល *​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​សមុទ្រ* )។ 

## កំណត់ចំណាំ
បឹង​

រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពផ្ទៃបឹងទន្លេសាបមើលពីផ្កាយរណប ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពបឹងយក្សឡោម ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងបានលុង ខេត្តរតនគិរី
**បឹង** មួយ​ជា​បឹង​ដែល​កើត​ឡើង​ដោយ​ធម្មជាតិ ដែលមាន​ផ្ទៃ​ទឹក​ធំ​ល្មម និង​ថេរ​នៅ​លើ ឬ​ជិត​ផ្ទៃ​ផែនដី។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​មូលដ្ឋានីយកម្ម​នៅ​ក្នុង ​អាង ឬ​អាង​ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​ជុំវិញ​ដោយ ​ដី​ស្ងួត ។  បឹងស្ថិតនៅលើដីទាំងស្រុង ហើយដាច់ដោយឡែកពី មហាសមុទ្រ ទោះបីជាពួកវាអាចតភ្ជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រដោយ ទន្លេ ក៏ដោយ។ បឹងភាគច្រើនជា ទឹកសាប ហើយមានទឹកសាបស្ទើរតែទាំងអស់លើផ្ទៃផែនដី ប៉ុន្តែបឹងខ្លះជា បឹងអំបិល ដែលមាន ជាតិប្រៃខ្ពស់ជាង ទឹកសមុទ្រ ។ បឹងមានភាពខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងលើផ្ទៃដី និងបរិមាណទឹក។

បឹងជាធម្មតាមានទំហំធំ និងជ្រៅជាង ស្រះ ដែលជាអាងដែលពោរពេញដោយទឹកនៅលើដី ទោះបីជាមិនមាននិយមន័យផ្លូវការ ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យវិទ្យាសាស្ត្រដែលបែងចែកទាំងពីរនេះក៏ដោយ។  បឹងក៏មានភាពខុសគ្នាពី បឹង ផងដែរ ដែលជាទូទៅជាអាងទឹករាក់ ដែលខូចដោយ បន្ទះខ្សាច់ ឬសម្ភារៈផ្សេងទៀតនៅ តំបន់ឆ្នេរនៃមហាសមុទ្រ ឬបឹងធំៗ។ បឹង ភាគច្រើនត្រូវបានផ្តល់ចំណីដោយ ប្រភពទឹក ហើយទាំងចំណី និងបង្ហូរដោយ ព្រែក និង ទន្លេ ប៉ុន្តែបឹងខ្លះមាន សភាពទ្រុឌទ្រោម ដោយមិនមានលំហូរចេញទេ ខណៈ បឹងភ្នំភ្លើង ត្រូវបានបំពេញដោយផ្ទាល់ដោយ ទឹកភ្លៀង និងមិនមានចរន្តហូរចូល។ 

បឹងធម្មជាតិជាទូទៅត្រូវបានរកឃើញនៅតំបន់ ភ្នំ (ពោលគឺបឹងអាល់ផែន ) រណ្ដៅភ្នំភ្លើងដែលនៅស្ងៀម តំបន់ប្រេះស្រាំ និងតំបន់ដែលមាន ផ្ទាំងទឹកកក បន្ត។ បឹងផ្សេងទៀតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុង ទម្រង់ដីទំនាប ឬនៅតាមដងទន្លេដែលមានភាពចាស់ទុំ ដែលបណ្តាញទន្លេមួយបានពង្រីកលើអាងដែលបង្កើតឡើងដោយ តំបន់ទំនាបលិចទឹក និង ដីសើម ។ បឹងខ្លះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរូងក្រោមដី ។ ផ្នែកខ្លះនៃពិភពលោកមានបឹងជាច្រើនដែលបង្កើតឡើងដោយលំនាំបង្ហូរទឹកដែលមានភាពវឹកវរដែលបន្សល់ទុកតាំងពី យុគសម័យទឹកកកចុងក្រោយ ។ បឹងទាំងអស់គឺបណ្តោះអាសន្នក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយសារពួកវានឹងបំពេញបន្តិចម្តងៗដោយដីល្បាប់ ឬកំពប់ចេញពីអាងដែលផ្ទុកពួកវា។

បឹងដែលគ្រប់គ្រងដោយសិប្បនិម្មិត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អាងស្តុកទឹក ហើយជាធម្មតាត្រូវបានសាងសង់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងឧស្សាហកម្ម ឬកសិកម្ម សម្រាប់ផលិតថាមពលវារីអគ្គិសនី សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ ទឹកផឹក ក្នុងស្រុក សម្រាប់គោលបំណងអេកូឡូស៊ី ឬកម្សាន្ត ឬសម្រាប់សកម្មភាពមនុស្សផ្សេងទៀត។

## ឯកសារយោង
រាជាណាចក្រប៉ារ៉ាម៉ាកម្ពោជា

រូបភាពតូច
**រាជាណាចក្រប៉ារ៉ាម៉ាកម្ពោជា** ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងវីរភាព មហាភារត ថាស្ថិតនៅភាគពាយព្យដ៏ឆ្ងាយ រួមជាមួយនឹងប្រទេស Bahlika, Uttara Madra និង Uttara Kuru ។ វាមានទីតាំងនៅផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន សម័យទំនើប តាជីគីស្ថាន និង អ៊ូសបេគីស្ថាន ។ 

## រាជាណាចក្រប៉ារ៉ាម៉ាកម្ពោជា នៅក្នុងសង្គ្រាម កុរុក្សត្រ 
Drona Parva នៃ មហាភារត សំដៅលើទាហាន 6000 នាក់មកពីក្រុម រាជាណាចក្រប៉ារ៉ាម៉ាកម្ពោជា ដែលបានចូលខាង Pandavas ប្រឆាំងនឹង Kauravas ក្នុងសង្រ្គាម កុរុក្សេត្រ ។ ពួកគេត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា *"សំណាងណាស់ កម្ពោជៈ"* ( **prabhadrakastu Kambojah** ),  កាចសាហាវខ្លាំងណាស់ 'Personification of Death' ( *samanmrityo* ) គួរឱ្យខ្លាចដូចជាយម ជាព្រះនៃសេចក្តីស្លាប់ និងអ្នកមានដូចជា Kuber ដែលជាព្រះនៃកំណប់ ( កម្ពោជៈ *.. .. យម. vaishravan.opamah* : 7.23.42-44).
អគ្នី

**ព្រះអគ្នី** (  ) ឬ **​ព្រះ​ភ្លេីង​​** គឺជា ទេវតាភេទបុរសនៃភ្លើងរបស់ហិណ្ឌូ ។    និង អាទិទេពអាណាព្យាបាលនៃទិសអាគ្នេយ៍ គាត់ត្រូវបានគេរកឃើញជាធម្មតានៅជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃ ប្រាសាទហិណ្ឌូ ។  នៅក្នុង ពិភពលោហធាតុបុរាណ នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ភ្លើង ( *អគ្នី* ) គឺជាធាតុមួយក្នុងចំណោមធាតុមិនអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំ ( *បញ្ចភូតា* ) រួមជាមួយនឹងមេឃ ( *អាកាស* ) ទឹក ( *អ្បស* ) ខ្យល់ ( *វាយុ* ) និងផែនដី (ប្ឫថ្វី) ទាំងប្រាំបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជា អត្ថិភាពនៃវត្ថុដែលយល់ឃើញជាក់ស្តែង ( *ប្រក្ឫតិ* ) ។  

នៅក្នុង វេទ, អគ្នី គឺជាព្រះដ៏សំខាន់និងត្រូវបានគេហៅច្រើនបំផុតរួមជាមួយ ឥន្ទ្រ និង សោម ។   អគ្នីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមាត់របស់ព្រះ និងអាទិទេព និងជាឧបករណ៍ដែលបញ្ជូនតង្វាយដល់ពួកគេនៅក្នុង *ហោម* (ពិធីបូជា) ។    គាត់ត្រូវបានបំផុសគំនិតនៅក្នុងអត្ថបទហិណ្ឌូបុរាណថា មានបីកម្រិត គឺនៅលើផែនដីដូចជាភ្លើង ក្នុងបរិយាកាសដូចផ្លេកបន្ទោរ និងនៅលើមេឃដូចព្រះអាទិត្យ។ វត្តមានបីដងនេះ ទ្រង់ជាអ្នកនាំសាររវាងអាទិទេព និងមនុស្សក្នុងគម្ពីរវេទ។  នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានផ្ទៃក្នុង  ហើយអត្តសញ្ញាណរបស់គាត់បានវិវត្តទៅជាតំណាងឱ្យថាមពលផ្លាស់ប្តូរ និងចំណេះដឹងទាំងអស់នៅក្នុង Upanishads និងអក្សរសិល្ប៍ហិណ្ឌូនៅពេលក្រោយ។    អគ្នី នៅតែជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃទំនៀមទម្លាប់ហិណ្ឌូ ដូចជាធ្វើជាសាក្សីកណ្តាលនៃពិធីសូត្រមន្តក្នុង ពិធីមង្គលការបែបប្រពៃណីហិណ្ឌូ ហៅថា *Saptapadi* (ប្រាំពីរជំហាន និងពាក្យសច្ចាប្រណិធានទៅវិញទៅមក) នៅក្នុងពិធី Upanayana នៃពិធីឆ្លង ក៏ដូចជាផ្នែកផងដែរ។ នៃ *ទិយា* (ចង្កៀង) នៅក្នុងពិធីបុណ្យដូចជា Deepavali និង Arti នៅ Puja ។ 

## ឯកសារយោង 
## មើលផងដែរ 
*ព្រះ​អគ្គី​ទេវី​ 
*ព្រះពិរុណ 
*ទិកបាល 
*វីរនារីខ្មែរ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
សារមន្ទីរវាយនភណ្ឌប្រពៃណីអាស៊ី MGC

សារៈមន្ទីរ​វាយនភណ្ឌប្រពៃណីអាស៊ី **​មេគង្គ​គង្គា (MGC)** ជា​សារមន្ទីរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ ​ខេត្តសៀមរាប ប្រទេស​កម្ពុជា ។ គោលបំណងនៃសារមន្ទីរនេះគឺដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងរបស់ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេគង្គា ដើម្បីបង្ហាញពីអរិយធម៌ វប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មនៃប្រទេសសមាជិកដូចជាកម្ពុជា, ឥណ្ឌា, ឡាវ, មីយ៉ាន់ម៉ា ,ថៃ និងវៀតណាម។
សារមន្ទីរព្រះនរោត្តមសីហនុ-អង្គរ

**សារៈមន្ទីរ ព្រះនរោត្តម សីហនុ-អង្គរ** ជាសារមន្ទីរនៅខេត្តសៀមរាប សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការដាក់តាំងបង្ហាញអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃអរិយធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈវត្ថុបុរាណវប្បធម៌ និងបុរាណវត្ថុផ្សេងៗ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការសាងសង់សារមន្ទីរនេះត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយ AEON ទីភ្នាក់ងារវប្បធម៌កម្ពុជា អប្សរា និង សកលវិទ្យាល័យ Sophia របស់ប្រទេសជប៉ុន។ ហេតុផលមួយក្នុងចំណោមហេតុផលដែលសារមន្ទីរនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងគឺដើម្បីការពារវត្ថុបុរាណពីការជីកកកាយ។  នៅថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ២០០៧ សារមន្ទីរត្រូវបានសម្ពោធ។ 

ការជួសជុលដែលមានបំណងជាចម្បងសម្រាប់ការជួសជុលដំបូលសារមន្ទីរត្រូវបានអនុវត្តនៅឆ្នាំ ២០១៦-២០១៧ ។ 

## បណ្តុំ 
សារមន្ទីរ​មាន​បណ្តុំ​រូប​បដិមា និង​សំណល់​បុរាណវិទ្យា។  សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងចំណោមបណ្តុំទាំងនេះគឺ គ្រឿងស្មូន និងសិល្បៈបុរាណរបស់ប្រទេស។  សារមន្ទីរ​នេះ​មាន​ការ​តាំង​ពិព័រណ៍​អំពី​សេរ៉ាមិច​ដែល​មាន​អាយុកាល​តាំង​ពី​សតវត្សរ៍​ទី ១៥ ដល់​សតវត្សរ៍​ទី ១៩។  រូបសំណាករបស់សារមន្ទីរភាគច្រើនបានមកពីការជីកកកាយ ប្រាសាទបន្ទាយក្តី ។  សារមន្ទីរនេះមានសំណល់បុរាណវិទ្យាដូចជាលលាដ៍ក្បាលដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យសំរិទ្ធ។  ចម្លាក់នេះមានតាំងពីសម័យកាលសំខាន់ៗចំនួនបីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា រួមមានសម័យអង្គរ សម័យបាពួន និងសម័យបាយ័ន។  សារមន្ទីរ​នេះ​ក៏​មាន​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៃ​ចាន​ឆ្នាំង​ផង​ដែរ។
សារៈមន្ទីរសព្វទស្សន៍អង្គរ

**សារៈមន្ទីរសព្វទស្សន៍អង្គរ** ( Angkor Panorama Museum) ជាសារមន្ទីរក្នុងខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ សារមន្ទីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ឧទ្ទិស​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​ប្រវត្តិ​ប្រាសាទ​បុរាណ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សារមន្ទីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង Mansudae Art Studio ដោយ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី ​អាជ្ញាធរ​ជាតិ​អប្សរា ។  ការសាងសង់សារមន្ទីរនេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០១១ ស្ទូឌីយ៉ូ Mansudae បានរចនារចនាសម្ព័នដែលក្នុងនោះស្ទូឌីយោបានពិគ្រោះជាមួយគណៈកម្មាធិការរបស់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលមកពីប្រទេសកម្ពុជា។  រដ្ឋាភិបាល​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​បាន​វិនិយោគ​២៤​លាន​ដុល្លារ​ក្នុង​សារមន្ទីរ។  សារមន្ទីរនេះត្រូវបានសម្ពោធនៅខែធ្នូ ២០១៥។ ជនជាតិកូរ៉េខាងជើងម្នាក់ដែលធ្វើការនៅសារមន្ទីរគឺលោក Kim Je Jung ដែលបានធ្វើរូបចម្លាក់យោធាសម្រាប់មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ António Agostinho Neto ក្នុងរដ្ឋធានីនៃប្រទេសអង់ហ្គោឡាផងដែរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា លោក Jong Hui Jin បានចូលរួមក្នុងការបង្កើតរូបគំនូរមួយរបស់សារមន្ទីរ។  ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​បិទ​អាជីវកម្ម​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មួយ​ចំនួន រួម​ទាំង​សារមន្ទីរ ដើម្បី​គោរព​តាម​ទណ្ឌកម្ម​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ 

## បណ្តុំ 
សារមន្ទីរនេះមានផ្ទាំងគំនូរ 360 ដឺក្រេនៃ អាណាចក្រអង្គរ សតវត្សទី ១២ ដែលបង្ហាញពីសិប្បករ និងអ្នកចម្បាំងក្នុងសង្គ្រាម ផ្ទាំងគំនូរនេះមានប្រវែង ១២៣ ម៉ែត្រ និងកម្ពស់ ១៣ ម៉ែត្រ។  វិចិត្រករ ៦៣ នាក់បានធ្វើការលើផ្ទាំងគំនូរដែលចំណាយពេលមួយឆ្នាំកន្លះដើម្បីបញ្ចប់។  សារមន្ទីរមានរូបគំនូរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅលើកំពូលដំរីដឹកនាំទាហាន។ ព័ត៌មានលម្អិតប្រវត្តិសាស្ត្រនៃផ្ទាំងគំនូររបស់សារមន្ទីរត្រូវបានស៊ើបអង្កេតដោយក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជា ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គនាយកបេតិកភណ្ឌ ហាប់ ទូច។  សារមន្ទីរនេះមានគំរូតូចៗនៃប្រាសាទអង្គរធំ ក៏ដូចជាផែនទីនៃប្រាសាទបុរាណដែលមានទីតាំងនៅផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រទេសកម្ពុជា។  គំនូរ​ផ្សេងទៀត​នៅក្នុង​សារមន្ទីរ​រួមមាន​គំនូរ​ព្រះពុទ្ធ​ញញឹម​ដែល​ផ្អែកលើ​ការ​បង្កើត​ឡើងវិញ​នូវ​មុខ​ថ្ម​ពី ​ប្រាសាទបាយ័ន ​។  សារមន្ទីរនេះមានដាក់តាំងបង្ហាញអំពី សង្គ្រាមចាម-វៀតណាមឆ្នាំ ១៤៧១ ក៏ដូចជាការសាងសង់ប្រាសាទបាយ័នផងដែរ។  សារមន្ទីរ​មាន​រូបថត​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែល​បង្ហាញ​សិល្បករ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​គូរ​រូប​ផ្ទាំង​គំនូរ។  សារមន្ទីរមានខ្សែភាពយន្ត 3D ស្តីពីការវិវត្តន៍នៃអាណាចក្រអង្គរ។
ប្រាសាទគូបញ្ញា

**ប្រាសាទគូបញ្ញា** (ភាសាថៃ: ปราสาทกู่พรรณา ; ភាសាអង់គ្លេស : Prasat Ku Panna) គឺជាអរោគសាលានៅរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ 

ប្រាសាទនេះកសាងពីថ្មបាយក្រៀម នៅសេសសល់រូបរាងដើមស្ទើតែទាំងអស់។ 

ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅស្រុកSawang Daen Dinខេត្តសកលនគរ។
ប្រាសាទបានហិន

(Prasat Phan Hin ;ปราสาทพันหิน) គឺជាប្រាសាទខ្មែរនៅសតវត្សទី៧នាខេត្តព្រះជិនបុរីបច្ចុប្បន្ន។
មឿងក្លងដូ

រូបភាពតូច| មឿងក្លងដូ
**មឿងក្លនដូ** (กลอนโด) ទីតាំងនៅភូមិលេខ ២ បានក្លនដូ ឃុំ ក្លនដូ ស្រុក ដានម៉ាកខាំទៀ  ខេត្តកញ្ចនបុរី, ស្រុក ក្លងដូបានចុះបញ្ជីជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០  ។ ទីក្រុងក្លនដូ បុរាណ វាមានលក្ខណៈនៃលំនៅដ្ឋានសហគមន៍សម្រាប់រយៈពេលខ្លីមិនលើសពី ១៥០ ឆ្នាំរវាងពាក់ចុងសតវត្សទី ១១ និងដើមនៃសតវត្សទី ១៣ វាប្រហែលជាបន្ទាយ (ភាសាអង់គ្លេស: Fortress) ឬជំរុំយោធា (ភាសាអង់គ្លេស: Barracks)  នៃអាណាចក្រខ្មែរ បន្តរហូតដល់សម័យអាណាចក្របាយ័យ ដែលបានលុកលុយតំបន់ភាគខាងលិចតាមដងទន្លេ មែក្លង ចូលទៅក្នុងទន្លេ ខ្វាយណយ ភស្តុតាង​ដែល​ឃើញ​ច្បាស់​គឺ​កំពែង​ក្រុង និង​ខ្លោងទ្វារ​ក្រុង​នៅ​ត្រើយ​ខាងកើត។

ក្លនដូ ឬ ក្លនគោ មកពីពាក្យខ្មែរក្រោលគោ។

ទីក្រុងបុរាណនេះមិនមានសំណង់ដែលនៅសល់ទេក្រៅពីកំពែងដី,ឥដ្ឋនិងថ្មាក់បែក។
វត្តចូឌាមណី

(Wat Chulamanee วัดจุฬามณี) ជាប្រាសាទរចនាបថបាយ័ននៅខេត្តវិស្ណុលោក។
គោកប្រាសាទ

(Khok Prasat โคกปราสาท ) ជាគ្រឹះប្រាសាទរចនាបថបាយ័ននៅខេត្តនគរសុវណ្ណ។
ភាសាហ្ស៊ូលូ

**ហ្ស៊ូលូ** ( /ˈ z uː l uː /  ) ឬ **អ៊ីស៊ីហ្ស៊ូលូ** (isiZulu) ជាពាក្យតំណាង គឺជាភាសាបានទូភាគខាងត្បូង នៃផ្នែកង៉ូនី (Nguni) ដែលនិយាយ និងជនជាតិដើមភាគតិចនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ។ វាជាភាសារបស់ជនជាតិហ្ស៊ូលូ ដែលមានអ្នកនិយាយដើមប្រហែល ១៣.៥៦ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្ត ក្វាហ្ស៊ូលូ-ណាតាល់ (KwaZulu-Natal) នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ។  ហ្ស៊ូលូ ជាភាសាដើម ដែលគេនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង (២៤% នៃចំនួនប្រជាជន) ហើយវាត្រូវបានយល់ដោយជាង ៥០% នៃប្រជាជនរបស់ខ្លួន។  វាបានក្លាយជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងចំណោម ភាសាផ្លូវការទី១២ របស់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤។ 

យោងតាម Ethnologue វាគឺជាភាសាដែលនិយាយច្រើនជាងគេទីពីរនៃ ភាសាបានទូ បន្ទាប់ពី ភាសាស្វាហ៊ីលី ។  ដូចភាសាបានទូ ផ្សេងទៀតដែរ វាត្រូវបានសរសេរដោយ អក្សរឡាតាំង ។

នៅ​ក្នុង​ភាសា​អង់គ្លេស​អាហ្វ្រិក​ខាង​ត្បូង ភាសា​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​សំដៅ​ជា​ញឹក​ញាប់​ក្នុង​ទម្រង់​ដើម​របស់​វា *គឺ អ៊ីស៊ីហ្ស៊ូលូ* ។ 

## ឯកសារយោង
អែល សាដាយ

**អែល សាដាយ** (   ) ឬគ្រាន់តែ **Shaddai** គឺជា ឈ្មោះមួយនៃព្រះនៅក្នុងសាសនាយូដា ។ *អែល សាដាយ* ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសថា *God Almighty (ព្រះដ៏មានគ្រប់ព្រះចេស្ដា )។* 

## ការកើតឡើង 
ទីបីនៅក្នុងភាពញឹកញាប់នៃឈ្មោះដ៏ទេវភាព  ឈ្មោះ *សាដាយ* លេចឡើង 48 ដងនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរ 7 ដងជា "អែលសាដាយ" (មានប្រាំដងនៅក្នុង លោកុប្បត្តិ,មានម្តងនៅក្នុង និក្ខមនំ និងម្តងនៅក្នុង អេសេគាល ) ។ 

ការកើតឡើងដំបូងនៃឈ្មោះមាននៅក្នុង  "នៅពេលដែល អាប់រ៉ាម មានអាយុកៅសិបប្រាំបួនឆ្នាំ ព្រះអម្ចាស់បានលេចមកឱ្យអាប់រ៉ាម ហើយមានបន្ទូលទៅកាន់គាត់ថា 'ខ្ញុំជាអែលសាដាយ ចូរដើរនៅចំពោះមុខខ្ញុំ ហើយគ្មានកំហុស'  ស្រដៀងគ្នាដែរ នៅក្នុង  ព្រះមានបន្ទូលទៅកាន់ យ៉ាកុប ថា “ខ្ញុំជាអែលសាដាយៈ ចូរបង្កើតផល និងចម្រើនឡើង។ ប្រជាជាតិ និង​ប្រជាជាតិ​មួយ​នឹង​ក្លាយ​ជា​របស់​អ្នក ហើយ​ស្ដេច​នឹង​ចេញ​ពី​ចង្កេះ​របស់​អ្នក។ យោងទៅតាម  *សាដាយ* គឺជាឈ្មោះដែលព្រះត្រូវបានស្គាល់ដោយ អ័ប្រាហាំ អ៊ីសាក និង យ៉ាកុប .

នៅក្នុង​ការនិមិត្ត​របស់ ​បាឡាម ​ដែល​បាន​កត់ត្រា​នៅក្នុង ​សៀវភៅ​ជនគណនា 24:4 និង 16 ការ​និមិត្ត​ចេញ​មក​ពី​សាដាយ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ផងដែរថា​ជា *អែល* ("ព្រះ") និង *អេលីយ៉ូន* ("ខ្ពស់បំផុត")។

ឈ្មោះ "សាដាយ" ត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ស្របទៅនឹង "អែល" ក្រោយមកនៅក្នុង សៀវភៅយ៉ូប ដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេគិតថាជាសៀវភៅមួយក្នុងចំណោមសៀវភៅចាស់បំផុតនៃព្រះគម្ពីរ ទោះបីជាឥឡូវនេះជាទូទៅមានកាលបរិច្ឆេទដល់សម័យក្រោយក៏ដោយ។
មហាវិថីព្រះនរោត្ដមនៅទីក្រុងហូជីមិញ

**មហាវិថីព្រះនរោត្ដម (**​Đường Lê Duẩn) ជាផ្លូវ​មួយ​នៅ​កណ្តាល ​ខណ្ឌ​ទី​១ ទីក្រុង​ហូជីមិញ ដែល​រត់​ពី ​វិមាន​ឯករាជ្យ ​ទៅ ​សួន​សត្វ ។ 

## ទីតាំង 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|331x331ភីកសែល| ផ្លូវ Le Duan មើលពីវិមានឯករាជ្យ
ផ្លូវនេះចាប់ផ្តើមពី ផ្លូវ Nam Ky Khoi Nghia ទល់មុខក្លោងទ្វារ វិមានឯករាជ្យ ដោយឆ្លងកាត់ផ្លូវដូចខាង ក្រោមៈ ប៉ាស្ទ័រ ផាមង៉ុកថាច់ - ទីលានប៉ារីស ហាយបាទ្រុង ឡឺវ៉ាន់ហ៊ូ ម៉ាក់ ឌិញជី ឌិញ ធានហ្វាង - តឹនឌឹក Thang និងបញ្ចប់នៅផ្លូវ Nguyen Binh Khiem ទល់មុខក្លោងទ្វារ សួនសត្វ ។  ។ ពីដំបូង ផ្លូវនេះគ្រាន់តែបើកទៅ ផ្លូវ Catinat ប៉ុណ្ណោះ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីវាត្រូវបានពង្រីកទៅផ្លូវបាងកក (ទីតាំងនៃ ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ Gia Dinh ចាស់ ឥឡូវផ្លូវ Mac Dinh Chi)។ នៅចុង ទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1880 បន្ទាប់ពីកំពែងដីនៃបន្ទាយ Gia Dinh ត្រូវបានដំឡើងកម្រិតទាំងស្រុង វិថីនរោត្តមត្រូវបានពង្រីកផ្នែកមួយ ដោយឆ្ពោះទៅមុខ បន្ទាយ ទៅកាន់ផ្លូវ តាយនិញ (បច្ចុប្បន្នផ្លូវ Nguyen Binh Khiem)។  
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អគារ​ពីរ​ជាន់​ដើម​ឡើយ​ជា​ខ្លោង​ទ្វារ ​បន្ទាយ​កុង​ហ្វា ​ចាស់ (បន្ទាយ​អុង​ដឹម) នៅ​ចំណុច​ប្រសព្វ Le Duan - Dinh Tien Hoang
នៅ ឆ្នាំ 1955 រដ្ឋាភិបាលនៃ សាធារណៈរដ្ឋវៀតណាមបានប្តូរ ឈ្មោះផ្លូវនរោត្តមទៅជា **វិថីថុងញ៉ាត** ។ នៅ ឆ្នាំ 1975 រដ្ឋាភិបាលនៃ សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង បានប្តូរទៅជា **ផ្លូវ 30 ខែមេសា** ហើយនៅ ឆ្នាំ 1986 គណៈកម្មាធិការប្រជាជនទីក្រុងហូជីមិញ បានសម្រេចចិត្តប្តូរឈ្មោះទៅជា **ផ្លូវ Le Duan** ដូចសព្វថ្ងៃនេះ។
សាស្ត្រាល្បែង

***សាស្ត្រាល្បែង*** ឬ ***ល្បែង*** គឺជាប្រភេទនៃ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ មជ្ឈិមសម័យ  ជាញឹកញាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងនៃមនោសញ្ចេតនាផ្សងព្រេងដ៏អស្ចារ្យ។  ពួកគេត្រូវបានសរសេរជាខជាមួយនឹងវាក្យសព្ទដ៏សម្បូរបែប និងល្អិតល្អន់ ហើយប្រើដើម្បីកម្សាន្តអារម្មណ៍ទស្សនិកជនតាមរយៈអ្នកអានសាធារណៈ ឬ chanter ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ *សាស្ត្រាល្បែង* បកប្រែថា "ធ្វើការដើម្បីភាពរីករាយ" ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
បើតាម លោក លី ធាមតេង នៅ សម័យក្រោយអង្គរ សាច់រឿងភាគច្រើនគឺ *សាស្ត្រាល្បែង* សម្រាប់កម្សាន្ត។ 

សតវត្ស​ទី 17 បាន​ឃើញ​ការ​លេច​ចេញ​នៃ​ប្រលោមលោក​ខ​ដែល​មាន​រយៈពេល​វែង​ដែល​បាន​រៀបរាប់​ពី ​រឿងនិទានជាតក បុរាណ​។ ឧទហរណ៍ដ៏ចំណាស់ជាងគេគឺ *ខ្យងសង្ខ័* (The Conch Shell) មានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ ១៧២៩។ ដោយ​បង្ហាញ​ពី​គោល​គំនិត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា *សាស្ត្រាល្បែង* *​ជា* ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ព្រះសង្ឃ​ប្រើ​ជា​អត្ថបទ​ដើម្បី​បង្រៀន​កូន​ខ្មែរ​ឲ្យ​ចេះ​អាន និង​សរសេរ។ 

តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨០​មក សាស្ត្រាល្បែង ​សុទ្ធសាធ​បាន​លេច​ចេញ​មក ចំណែក​ឯ​អតីតកាល​ពុទ្ធសាសនា​បាន​សាយភាយ​គ្រប់​ផ្នែក​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ។ 

ស្នាដៃទាំងនេះខ្លះសរសេរលើស្លឹកត្នោត ត្រូវបានសម្អាត និងថតដោយមីក្រូហ្វីល ដោយមានជំនួយថវិកាសម្រាប់បណ្ណាល័យជាតិនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990។ អត្ថបទស្លឹកត្នោតជាច្រើនដែលចងក្រងជាឯកសារក្នុងខ្សែភាពយន្តទាំងនេះបានបាត់បង់តាំងពីពេលនោះមក ព្រោះវាត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកំប៉ុងនៅក្នុងការិយាល័យដែលមិនគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ reels - ច្បាប់ចម្លងតែមួយគត់ដែលនៅរស់រានមានជីវិត - កំពុងធ្លាក់ចុះហើយមានហានិភ័យនៃការបាត់ផងដែរដោយគ្មានការអភិរក្សត្រឹមត្រូវ។ ឌីជីថលនៃសាត្រាស្លឹករឹតបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2019 ក្រោមការណែនាំរបស់ មជ្ឈមណ្ឌលធនធានឌីជីថលរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ 

## ការកំណត់ប្រភេទ 
### រឿងព្រេងនិទានរបស់ព្រះពុទ្ធ 
ភាគច្រើននៃ *សាស្ត្រាល្បែង* គឺផ្អែកលើរឿងនិទានពុទ្ធសាសនាដ៏ពេញនិយម ជាពិសេសរឿងដែលមាននៅក្នុងបណ្តុំ apocryphal Jātaka ដែលគេស្គាល់ថា បញ្ញាសជាតក ដែលជាឧទាហរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនគឺរឿង *វរវង្ស និងសូរវង្ស* ឬ *ព្រះជិនវង្ស* ។ 

### រចនាសម្ព័ន្ធស្តេរ៉េអូ 
ធាតុ​អក្សរសាស្ត្រ​នៃ *​សាស្ត្រាល្បែង* ​មាន​បី​ផ្នែក​:

* សេចក្តីផ្តើម ឬ ការលើកតម្កើង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍បាលី បុរាណ ដើម្បីលើកតម្កើងត្បូងទាំងបី (ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសក្យមុនីចេតិយ) ចំណែកខ្មែរក្រោយៗទៀត ក៏សុំពរជ័យផងដែរ។ ការលើកសរសើរនេះស្ទើរតែត្រូវបានបិទជាប្រព័ន្ធដោយការដោះសារ និងការបដិសេធរបស់កវី។
* រូបកាយ ឬ *អតីតវត្ថ* ដែលកើតឡើងញឹកញាប់បំផុតពីអក្សរសិល្ប៍ មហានិបទជាតក និងការធ្វើត្រាប់តាមរបស់វា បញ្ញាសជាតក ខណៈដែលខ្លះជារឿងនិទានប្រជាប្រិយសុទ្ធសាធ។
* ការបញ្ចប់ ឬ *សមោធាន* ដែលចែងថាតួអង្គណាមានដើមកំណើតពីសម័យព្រះពុទ្ធ។

### ការអប់រំមនោសញ្ចេតនាតាមរយៈការសូត្រ 
*សាស្ត្រាល្បែង* ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងវត្តអារាមនៃការអប់រំរបស់គ្រហស្ថ ហើយសូម្បីតែព្រះសង្ឃបុរាណនិយមនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ នៅតែបន្តសូត្រធម៌ស្មូតដោយផ្អែកជុំវិញជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធកាលពីអតីតកាល និងបែបផ្សេងទៀតក្នុងលក្ខណៈទំនេរ និងទាន់សម័យដែលគេស្គាល់ថាជាស្មូត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
តំបន់ចិត្តាហ្គង

**តំបន់ចត្តុក្រាម** ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **តំបន់ចិត្តាហ្គង** គឺជាភូមិសាស្ត្រធំបំផុតក្នុងចំណោមផ្នែករដ្ឋបាលទាំងប្រាំបីនៃប្រទេសបង់ក្លាដែស ។ វាគ្របដណ្តប់តំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេស ដែលមានផ្ទៃដីសរុប    និងចំនួនប្រជាជននៅជំរឿនឆ្នា២០២២  នៃ ៣៣,២០២,៣២៦នាក់។ ផ្នែករដ្ឋបាល រួមមាន ស្រុកចិត្តាហ្គងដីគោក ស្រុកជិតខាង និង ផ្លូវភ្នំចិត្តាហ្គង ។

តំបន់ចិត្តាហ្គង គឺជាផ្ទះរបស់ Cox's Bazar ដែលជាឆ្នេរសមុទ្រធម្មជាតិវែងជាងគេនៅលើពិភពលោក។   ក៏ដូចជា កោះ St. Martin's ដែលជាថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្ម តែមួយគត់របស់ប្រទេសបង់ក្លាដែស។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តំបន់ចិត្តាហ្គង ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨២៩ ដើម្បីបម្រើជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរដ្ឋបាលសម្រាប់ស្រុកចំនួនប្រាំនៃស្រុកភាគខាងកើតបំផុតរបស់បេងហ្គាល់ ជាមួយនឹងស្រុកចិត្តាហ្គង ជាទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួន។  នៅប៉ាគីស្ថានខាងកើត ស្រុកធីបបេរ៉ា (Tippera) នៃផ្នែកត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាស្រុកខូមីល្លា (Comilla) ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០  ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;យោងតាម ជំរឿនឆ្នាំ 2022 នៃប្រទេសបង់ក្លាដែស ផ្នែក Chittagong មានគ្រួសារចំនួន 7,528,333 និងមានប្រជាជនចំនួន 33,202,326 ស្មើនឹង 33.7% នៃពួកគេរស់នៅក្នុងទីក្រុង។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៩៧៩ នាក់ក្នុង ១ គីឡូម៉ែត្រ ២ ។ 88.11% ជា មូស្លីម 8.61 % ហិណ្ឌូ 2.92% ពុទ្ធសាសនិក 0.22% និង 0.14% ផ្សេងទៀត។ 

## ឯកសារយោង
ប្រាសាទយាយងោ

**ប្រាសាទយាយងោ** (អង់គ្លេស : Prasat Yai Ngao) គឺជាប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែល​កសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៅសតវត្សរ៍ទី ១២ ជារចនាបថអង្គរវត្តហើយមាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុងភូមិពូនសៃ ឃុំបានជប់ ស្រុកសង្គៈ ​ខេត្ត​សុរិន្ទ្រ ​ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទតូចនេះមានប្រាង្គចំនួន ០២ រីឯប្រាង្គទី ០៣ ប្រហែលជាគ្រោងនឹងកសាង។នៅលើប្រាង្គខាងត្បូងមានចម្លាក់នាគរាជដែលឆ្លាក់នៅលើឥដ្ឋជាចម្លាក់លៀននិងបញ្ចប់ដោយជើងទម្រធ្វើអំពីឥដ្ឋផងដែរដែលកម្រមានណាស់។ប្រាង្គទាំង ០២ មានរាងការ៉េមានកាំជណ្តើរនិងមានប្រវែង ០៥ ម៉ែត្រនៅសងខាង។

## រូបថត
ពាក្យប្រាំពីរម៉ាត់ចុងក្រោយរបស់ព្រះយេស៊ូវនៅលើឈើឆ្កាង

រូបភាពតូច| ព្រះគ្រីស្ទនៅលើឈើឆ្កាងដោយ Perugino ។
**ពាក្យប្រាំពីរម៉ាត់ចុងក្រោយរបស់ព្រះយេស៊ូវនៅលើឈើឆ្កាង** (ហៅផងដែរថាជា **ពាក្យប្រាំពីរចុងក្រោយរបស់ព្រះគ្រីស្ទ** ) គឺជាឃ្លាខ្លីៗដែល គម្ពីរសញ្ញាថ្មី នៅក្នុងប្រពៃណីរបស់គ្រិស្តបរិស័ទបានកំណត់គុណលក្ខណៈដល់ ព្រះយេស៊ូវ ខណៈពេលដែលទ្រង់ត្រូវបាន ឆ្កាង ហើយដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលមុនពេលទ្រង់សុគត។ . ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី ​ដំណឹង​ល្អ ​ទាំង​បួន ហើយ​នាំ​ទៅ​រក​ការ​អភិវឌ្ឍ​ខាង​វិញ្ញាណ​នៃ ​ឈើឆ្កាង ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ការ​អធិប្បាយ​ខាង​វិញ្ញាណ​ជា​ច្រើន។ កាលប្បវត្តិពិតប្រាកដរបស់ពួកគេមិនអាចបង្កើតបានទេ។

## អត្ថបទ 
អត្ថបទខាងក្រោមត្រូវបានយកចេញពី ការបកប្រែ Ecumenical នៃព្រះគម្ពីរ :

# “ ឱ​ព្រះបិតា​អើយ សូម​អត់​ទោស​ឲ្យ​ពួក​គេ ដោយ​ពួក​គេ​មិន​ដឹង​ថា​គេ​កំពុង​ធ្វើ​អ្វី​ឡើយ។ » ( លូកា 23:34 ) ត្រូវបានប្រកាសភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការឆ្កាងរបស់គាត់រវាងឧក្រិដ្ឋជនពីរនាក់ ( ចោរល្អ និង ចោរអាក្រក់ ) ។
# “ ខ្ញុំ​ប្រាប់​អ្នក​ជា​ប្រាកដ​ថា ថ្ងៃ​នេះ អ្នក​នឹង​នៅ​ជាមួយ​ខ្ញុំ​ក្នុង​ឋានសួគ៌ » ( លូកា 23:43 ) បាននិយាយទៅកាន់ឧក្រិដ្ឋជនម្នាក់ក្នុងចំណោមឧក្រិដ្ឋជនទាំងពីរ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើរបស់គាត់ “ ចងចាំខ្ញុំនៅពេលអ្នកមកនគររបស់អ្នក។ "។
# “ ស្ត្រី, នេះគឺជាកូនប្រុសរបស់អ្នក។ », ផ្ញើទៅកាន់ ម្តាយរបស់ទ្រង់ឈ្មោះម៉ារី ; និងទៅ យ៉ូហាន : “ នេះគឺជាម្តាយរបស់អ្នក។ » ( យ៉ូហាន 19:26–27 ) ។
# “ ឱ​ព្រះ​នៃ​ទូលបង្គំ​អើយ ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ទ្រង់​បោះ​បង់​ចោល​ទូលបង្គំ ? » ( ម៉ាកុស 15:34 និង ម៉ាថាយ 27:46 ) បានស្រែកថា « ខ្លាំង » ជាភាសា អារ៉ាមិក ។
# “ ខ្ញុំស្រេកទឹក។ » ( យ៉ូហាន 19,28 ) បាន​ប្រកាស​ថា « ដូច្នេះ ព្រះគម្ពីរបានសំរេចដល់ទីបញ្ចប់ » អធិប្បាយអ្នកផ្សាយដំណឹងល្អ។ យោង​តាម​អ្នក​ផ្សាយ​ដំណឹងល្អ ទំនុកដំកើង ៦៩:២២ : “ គេ​ឲ្យ​ថ្នាំ​ស្ពឹក​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ស៊ី ហើយ​ទឹក​ខ្មេះ​ផឹក​ពេល​ខ្ញុំ​ស្រេក "។
# “ អ្វីៗត្រូវបានបញ្ចប់ » ( យ៉ូហាន 19,30 ) បានប្រកាសបន្ទាប់ពីបានសោយទឹកនេះ។
# ព្រះ​យេស៊ូ​ស្រែក​ខ្លាំង​ៗ : “ ឱព្រះវរបិតាអើយ ទូលបង្គំសូមប្រគល់វិញ្ញាណទៅក្នុងព្រះហស្តទ្រង់ » ( លូកា 23,46 ) ។ ហើយជាមួយនឹងបន្ទូលទាំងនេះទ្រងយបានសុគត។
ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន

**ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន (ปราสาทกู่พระสันตรัตน์)** ជា​រមណីយដ្ឋាន​បុរាណ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​តាម​សិល្បៈ​ខ្មែរ ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ ​ស្រុកណាដូន ខេត្តមហាសារខាម។ វា​គឺ​ជា អរោគ្យសាលា ឬមន្ទីរពេទ្យ

**ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន** ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ចុះ​បញ្ជី​ជា​តំបន់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដោយ​នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ​នៅ ​ថ្ងៃ​ទី ៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ 1935

## កត់ត្រា 
**ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន** ជា​ទីតាំង​បុរាណ​ដែល​មាន​រចនាបថ​ខ្មែរ​។ ឬមន្ទីរពេទ្យ ស្ថិតនៅឃុំគូសន្តរ័ត្ន ស្រុកណាដូន ខេត្តមហាសារខាម។ ឆ្ងាយពីសាលាស្រុកណាដូន ប្រហែល 4 គីឡូម៉ែត្រទៅភាគឦសាន **ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន** មើលទៅដូចជាប្រាសាទតូចមួយ។ វា​ឈរលើ​មូលដ្ឋាន​មួយ​ជាន់​ដែល​សង់​ពី​ថ្មបាយក្រៀម។ បែរមុខទៅទិសខាងកើត មានជញ្ជាំងព័ទ្ធជុំវិញស៊ុមរាងចតុកោណ នៅពីមុខប្រាសាទទៅទិសឦសានគឺ ស្រះទឹករាងចតុកោណមានទទឹង១០ម៉ែត្រ បណ្តោយ១២ម៉ែត្រ ប្រហែលមានន័យថាបារាយណ៍ ដែលតាមជំនឿខ្មែរថា នៅពេលសាងសង់ប្រាសាទថ្ម គេជីកស្រះ ឬបារាយណ៍ ដើម្បីរក្សាទឹកនៅតំបន់ក្បែរនោះ។

នៅ​ខាង​កើត​ដែល​ជា​មុខ​ប្រាសាទ មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​ចូល ឬ​គោបុរៈ ធ្វើពីថ្មបាយក្រៀម ចំពោះទ្វារចូល វាហាក់ដូចជាមានផ្ដែនៅពីលើទ្វារ។ ជាមួយនឹងសសរពេជ្រនៅលើភាគីទាំងសងខាងនៃស៊ុមទ្វារ ធ្នឹម និងសសរសម្រាប់តុបតែងស៊ុមទ្វារត្រូវបានធ្វើពីថ្មភក់ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានឆ្លាក់តាមរបៀបណាមួយឡើយ ដូច្នេះហើយមើលទៅហាក់ដូចជាមិនទាន់រួចរាល់។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​រាង​ជា​ការ៉េ​ដែល​មាន​ជ្រុង​បិទ​ជិត។ មានច្រកចូលខាងកើត។ ទ្វារខាងជើង ខាងត្បូង និងខាងលិច គឺជាទ្វារក្លែងក្លាយ។ ដោយ​គិត​តែ​ប្រាសាទ​ខ្លួន​ឯង​ប៉ុណ្ណោះ គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា **ប្រាសាទគូព្រះសន្តរ័ត្ន** មិន​ទាន់​បាន​សាងសង់រួចរាល់នៅ​ឡើយ​ទេ។ ដោយសារតែមានគម្លាតនៅផ្នែកខាងមុខ។ វាជារន្ធរាងត្រីកោណ។ ផ្នែកនេះនៅពេលដែលបានបញ្ចប់គឺជា gable ។ វានឹងធ្វើពីថ្មភក់ ដែលត្រូវតែមានការរចនាឆ្លាក់។ រឿងសំខាន់បន្ទាប់គឺផ្ដែ។ ឈរពីលើស៊ុមទ្វារគឺជាបន្ទះថ្មភក់។ ប៉ុន្តែ​មិន​ទាន់​មាន​ម៉ូដ​ណា​មួយ​ត្រូវ​បាន​សាក់​នៅ​ឡើយ​ទេ។

ជាទូទៅ ផ្ដែត្រូវតែមានលំនាំឆ្លាក់ ឬរូបផ្សេងៗ។ សូម្បី​តែ​សសរ​សម្រាប់​តុបតែង​ស៊ុមទ្វារ​ទាំងសងខាង​ក៏​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ជា​រឿយៗ​ជាមួយនឹង​ការរចនា​តុបតែង​ផងដែរ។ ប៉ុន្តែ​សសរ​នៅ​ជាប់​នឹង​ស៊ុម​ទ្វារ​ខាង​ឆ្វេង​គឺ​ជា​ដុំ​ថ្មភក់​សាមញ្ញ។ មិនមានលំនាំណាមួយទេ។ ប្រហែល​មាន​តែ​សសរ​សម្រាប់​តុបតែង​ស៊ុម​ទ្វារ​នៅ​ផ្នែក​ខាងស្តាំ​នៃ​ប្រាសាទ។ ដែលត្រូវបានឆ្លាក់ប្រហែល តាម​លក្ខណៈ​បែប​នេះ គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ប្រាសាទ​នេះ​មិន​ទាន់​បញ្ចប់​នៅ​ឡើយ​ទេ។ ប៉ុន្តែ​សិប្បករ​បាន​បង្កើត​វា​ឡើង​តាម​រចនាបថ​ដែល​ប្លែក​ពី​ខ្មែរ។ ពោលគឺ ទោះបីប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់ ឬថ្មបាយក្រៀមក៏ដោយ ។ ប៉ុន្តែ​ផ្នែក​សំខាន់​ទាំង​បី​គឺ ខ្លោងទ្វារ ផ្ដែ និង​សសរ​សម្រាប់​តុបតែង​ស៊ុមទ្វារ​ត្រូវតែ តែងតែធ្វើពីថ្មភក់។ នេះគឺដោយសារតែថ្មភក់មានលក្ខណៈសម្បត្តិសមរម្យសម្រាប់ការឆ្លាក់ នៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មថ្មភក់ជាពិសេស
ប្រាសាទដូនតួន

រូបភាពតូច| ប្រាសាទដូនតួន
**ប្រាសាទដូនតួន** មានទីតាំងនៅ បានភូមិសរន ឃុំ សរសរទង់ជ័យ  ស្រុកកន្ធរលក្ស ខេត្តស៊ីសាកេត ។ ចម្ងាយ ៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ភូមិ ។ ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ស្រុក​កន្ធរលក្ស ដោយ​ប្រើ​ផ្លូវ​បំបែក​ពី​ផ្លូវជាតិ​លេខ ២២៤៣ គ.ម.៩៨ ចម្ងាយ ៤ គីឡូម៉ែត្រ ជា​ប្រាសាទ​សំខាន់​មួយ​ទៀត។ ស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែនប្រទេសថៃ ចំងាយតែ ៣០០ ម៉ែត្រពី ផា ម អ៊ីដែង 

## ប្រាសាទ 
ប្រាសាទ​ដូនទួន ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​ដ៏​តូច​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​មាត់​ច្រាំង​ថ្ម​ខ្ពស់​មួយ។ នៅលើជួរភ្នំដងរែក តំបន់ក្បែរព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ វា​មាន​ប្រាង្គ​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ និង​ក្លោងទ្វារ​ធ្វើ​ពី​ថ្ម។ ហើយ​មាន​រូប​តោ​ឆ្លាក់​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ។

ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​មាន​ផ្លូវ​ក្រាល​ថ្ម​តូច​ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ មាន​សសរ​ថ្ម​ពីរ​គូ មាន​កម្ពស់​៣​ម៉ែត្រ ចំងាយ​ប្រហែល​២៥០​សង់ទីម៉ែត្រ ច្រក​ចូល​ប្រាសាទ​មាន​ចម្លាក់​តោ​មួយ​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​មួយ ប្រាសាទ​មាន​ក្លោងទ្វារ​មួយ និង​ប្រាង្គ​ចំនួន​២ មាន​ខ្លោងទ្វារ​ចំនួន​៣ ដែល​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម ខ្លោងទ្វារ​កណ្តាល​មាន​ទំហំ​ធំជាងគេ ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២,៥​ម៉ែត្រ ស៊ុមទ្វារ និងធ្នឹមថ្មមិនត្រូវបានឆ្លាក់ជាលំនាំទេ។

ប្រាង្គ​ខាង​មុខ​មាន​ចំងាយ​ប្រហែល​១​ម៉ែត្រ​ពី​ក្លោងទ្វារ​បាក់​រហូត​ដល់​ជា​គំនរ​ឥដ្ឋ​។ ប្រាង្គ​ខាង​ក្នុង​មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១​ម៉ែត្រ​ពី​ប្រាង្គ​ទី​១ ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ និង​ថ្មបាយក្រៀម មាន​៤​ជាន់ ទទឹង​៦​ម៉ែត្រ​នៅ​សងខាង និង​កម្ពស់​២៦​ម៉ែត្រ ប្រាង្គ​មាន​ទ្វារ​ចូល​និង​ចេញ​១​នៅ​ខាង​មុខ ។ ប្រាង្គ​មាន​ទទឹង​១​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​២​ម៉ែត្រ មាន​ផ្ទៃដី​៣,៧​គុណ​នឹង​៣​ម៉ែត្រ​។ ចម្ងាយពីប្រាសាទប្រហែល ១០ ម៉ាយ មានស្រះធំមួយ ទទឹង ៨០ ម៉ែត្រ នៅសងខាងមានប្រឡាយបង្ហូរទឹកពីកំពូលភ្នំចុះទៅក្នុងស្រះជម្រៅប្រហែល ២ ម៉ែត្រ។
មឿង ឧទង

**មឿង ឧទង** ( เมืองอู่ทอง   ) ជា​កន្លែង​បុរាណ​វិទ្យា​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ស្រុកឧទង ខេត្ត សុវណ្ណបុរី ។ វាត្រូវបានកើតនៅពីប្រហែលសតវត្សទី ១០មុនគ.ស។   ឧទង គឺជារដ្ឋទីក្រុងដ៏ធំបំផុតមួយដែលបានលេចចេញនៅជុំវិញវាលទំនាបនៃភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃក្នុងសហសវត្សរ៍ទីមួយ ប៉ុន្តែត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅប្រហែលឆ្នាំ ១០០០ នៃគ.ស ដោយសារជំងឺរាតត្បាត និងបាត់បង់នៅក្នុងស្ថានភាពទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗ។  វាត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីក្នុងសម័យ អយុធ្យា ប៉ុន្តែត្រូវបានបោះបង់ចោលម្តងទៀតបន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃអយុធ្យា ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៧៦០ ។ 

ឧទង ក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋទីក្រុងដំបូងគេដែលប្រតិបត្តិ សាសនាព្រាហ្មណ៍ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា នៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។  ខណៈពេលដែល លោក Paul Wheatley លើកឡើងថា ទីតាំងដែលចោទសួរគឺជាទីក្រុង-រដ្ឋរបស់ ឈិន លីន ជានគរនៃ ហ្វូណន បានព្យាយាមបញ្ចូលក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ៤ ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
### បុរេប្រវត្តិ 
លទ្ធផលនៃការសិក្សាផ្នែកបុរាណវិទ្យាបានបង្ហាញថា តំបន់ជុំវិញឧទងតំបន់ជុំវិញ ត្រូវបានមនុស្សរស់នៅតា១០ពីប្រហែល 10 ឆ្នាំមុនគ.ស ុគថ្មថ្មពិល និង យុគលោហៈ ។ វត្ថុ​តាង​ដែល​រក​ឃើញ​គឺ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ពី​ថ្ម និង​ដែក​ដូច​ជា លំពែង​សំរិទ្ធ ពូថៅ​លង្ហិន និង​ក្រវិល​ធ្វើ​ពី​ថ្ម។  

យោងតាមភស្ដុតាងបុរាណវិទ្យាដែលបានរកឃើញនៅតំបន់នោះ ហ្សង់ បូសសេលៀ ណែនាំថា ឧទង ប្រហែលជាមជ្ឈមណ្ឌល ឬធ្លាប់ជាផ្នែកនៃ នគរហ្វូណន តាំងពីសតវត្សទី១នៃគ.ស។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលនគរហ្វូណនបានបាត់បង់អំណាច ទីក្រុងនេះបានក្លាយទៅជាទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយរបស់នគរដែលបន្តបន្ទាប់គឺ ទ្វាវតី ក្នុងសតវត្សទី៧-១១នៃគ.ស។ 

Paul Wheatley ណែនាំថា ទីក្រុង-រដ្ឋនៃ "ជិនលិន" ដែលត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង បណ្ណសារចិន នៃ រាជវង្ស លាង ជារដ្ឋចុងក្រោយដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ ស្រីមារៈដែលជាស្តេចដ៏អស្ចារ្យនៃនគរហ្វូណនក្នុងសតវត្សទី ៤ នៃគ.ស អាចមានទីតាំងនៅតំបន់ ឧទង ចាប់តាំងពីពាក្យ "ជិនលិន" មានន័យថាដីមាសឬសុវណ្ណភូមិ។ ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុងប័ណ្ណសារ វាជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២០០០ លី (៨០០ គីឡូម៉ែត្រ) ភាគខាងលិចនៃ ព្រះរាជាណាចក្រហ្វូណន ដែលត្រូវនឹងតំបន់នៃឧទង។  រួមជាមួយនឹងទីក្រុងកំពង់ផែ អូកែវ របស់ ហ្វូណន នៅភាគខាងត្បូង វៀតណាម បច្ចុប្បន្ន។ 

យោងតាមរបាយកាណ៍របស់ថៃ ទីក្រុងឧទងត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅដើមសតវត្សទី៩ ដោយព្រះរាជវង្សរបស់ ទ្វាវតី,  ដែលបានភៀសខ្លួនមកបង្កើតទីក្រុងថ្មីនៃ សុវណ្ណភូមិ នៅក្នុងស្រុក ឡាដា កញ្ជនបុរី នាពេលបច្ចុប្បន្ន  បន្ទាប់ពីរាជធានីចាស់នៃ ទ្វាវតី - ចេនឡា ទី ៩ ត្រូវបានដួលរលំ។ 

ដោយសារ ទឹកទន្លេណាមចរាគៈសុផាន រីងស្ងួតនៅកន្លែងរាក់ៗ ហើយជាលទ្ធផលមិនអាចធ្វើនាវាចរណ៍បាន ហើយដោយសារ ជំងឺរាតត្បាត មួយចំនួន ឧទងបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនជាទីក្រុងកំពង់ផែ ហើយត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅប្រហែលសតវត្សទី ១១ ដូច្នេះហើយបានគេចចេញពីឥទ្ធិពល ខ្មែរ ដែលបានឡើងកាន់អំណាចដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងសតវត្សទី ១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី ៧ ។ 

### អាណាចក្រអយុធ្យា៖ សតវត្សទី១៤-១៨ 
តំបន់នេះត្រូវបានតាំងទីលំនៅឡើងវិញក្នុងសម័យអយុធ្យា ចាប់តាំងពី ចេតិយ មួយចំនួនដែលបានរកឃើញដោយ ដាំរុង  ហាក់ដូចជាមានដើមកំណើតថ្មីៗជាង ហើយនឹងលេចឡើងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នចាប់ពីសម័យអយុធ្យា។ 

ទីក្រុងបុរាណ ឧទង ត្រូវបានជីកកកាយជាផ្លូវការដោយ ដាំរុង និង ហ្សកស៊ឺដេស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០។ 

## ការដកស្រង់ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យមុនអង្គរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យអង្គរ
ប្រាសាទបានស្នំ

**ប្រាសាទបានស្នំ** ឬ **ប្រាសាទវត្តធាតុ** ជា​ប្រាសាទ​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ធាតុបានស្នំ  ស្រុកស្នំ ខេត្តសុរិន្ទ ។ ប្រាសាទនេះកសាងនៅរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ កសាងពីថ្មភក់និងថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងសភាពទ្រុតទ្រោម។
ប្រាសាទបានបុ

រូបភាពតូច| ប្រាសាទ បានបុ
**ប្រាសាទ បានបុ** (ปราสาทบ้านบุ) មានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ សាលាបានបុវិទ្យាសាស្ត្រ ឃុំ ចរខេម៉ាក ស្រុកប្រៈកោនជ័យ ខេត្តបុរីរម្យ វាជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រតូចមួយ។ សាងសង់​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម វាមានផែនការរាងចតុកោណ។ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ប្រាសាទនេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាកន្លែងសាសនាមួយក្នុងចំនោមសាសនាចំនួន ១៧ សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរដែល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ នៃ អាណាចក្រខ្មែរបានបញ្ជា ឱ្យសាងសង់ពីទីក្រុង អង្គរ ទៅទីក្រុងភីម៉ៃ ដូចមានបង្ហាញក្នុងសិលាចារឹក ប្រាសាទព្រះខ័ន មាន​អគារ​មួយ​ដែល​ជា​បន្ទប់​ ឬ​ផ្ទះ​ភ្លើង​តែ​មួយ  អគារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ជា​រាង​ចតុកោណ​ដោយ​មាន​មូលដ្ឋាន​លើក​ខ្ពស់​ពី​ដី។ ពង្រីកបន្ទាត់ចេញ-ធ្លាក់ សាងសង់​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម មានច្រកចូលពីរគឺខាងកើតនិងខាងលិច។ នៅ​ខាង​ត្បូង​ប្រាសាទ​មាន​ស៊ុម​បង្អួច​ចំនួន​ប្រាំ ទ្វារ​និង​បង្អួច​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់​ពណ៌​ទឹកក្រូច​លឿង។

ដើមឆ្នាំ ឆ្នាំ 2013 នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈបានធ្វើការស្ទង់មតិ និងពិសោធន៍លើការផ្គុំដំបូលដែលបានដួលរលំឡើងវិញ ដើម្បីរៀបចំសម្រាប់ការស្ដារឡើងវិញពេញលេញនៃប្រាសាទ បានបុ នៅឆ្នាំក្រោយ។
ប្រាសាទថ្ម

រូបភាពតូច
**ប្រាសាទថ្ម ឬប្រាសាទតះម៉**  (ปราสาทถมอ หรือปราสาททะมอ) ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបានឡាហានសៃកៅ ឃុំហ៊ីនឡាត ស្រុកបានគ្រាត ខេត្តបុរីរម្យ

ប្រាសាទថ្ម ស្ថិតនៅ បានឡាហានសៃកៅ ឃុំ ហ៊ីនឡាត ស្រុក បានគ្រាត  ខេត្ត បុរីរម្យ  វា​ជា​ទីតាំង​បុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​ប្រភេទ​ ធម្មសាលា ។  (កន្លែងស្នាក់នៅរបស់អ្នកដំណើរ) ប្រាសាទតះម៉ ជាភាសាខ្មែរ មានន័យថា ថ្ម ដូច្នេះប្រាសាទធំ មានន័យថា ប្រាសាទថ្ម នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ បានចុះបញ្ជីជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ នៅថ្ងៃទី០៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣៥ ដោយបានប្រកាសកំណត់ព្រំប្រទល់នៃរមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រថា មានទំហំ ១០រ៉ៃ ៣ ង៉ែត ២៤ ការ៉េ។ វ៉ា នៅថ្ងៃទី ២១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៨២ ប្រាសាទថ្ម មានប្រាសាទ ជាអគាររាងចតុកោណ ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម។  ស៊ុមទ្វារនិងបង្អួចគឺជាថ្មភក់។  ទ្វារចូល - ចេញគឺនៅខាងកើត។  ជញ្ជាំង​ខាង​ត្បូង​ត្រូវ​បាន​ទម្លុះ​ដោយ​បង្អួច​ប្រាំ​នៅ​ខាង​លិច​នៃ​សាលា​ប្រជុំ​គឺ​ជា​ទ្វារ​ចូល​ទៅ​កាន់​ប្រាសាទ​។  នៅ​ខាង​ក្នុង​មាន​ជើង​ថ្ម​ភក់​សម្រាប់​តម្កល់​រូប​ព្រះ។  អាគារទាំងមូលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយស្រះរាងសេះ។  លើកលែងតែនៅខាងកើតគឺជាផ្លូវដើរ។  ភាគឦសាន  មានស្រះការ៉េមួយទៀត។  បច្ចុប្បន្ន​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​ប្រាសាទ​បាន​ដួល​រលំ បន្សល់​ទុក​តែ​គល់ និង​ជញ្ជាំង​ខ្លះ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ។  ប្រាសាទថ្ម គឺជាធម្មសាលាមួយក្នុងចំណោមធម្មសាលាចំនួន ១៧ ដែលកសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៃអាណាចក្រខ្មែរ។  ទ្រង់​ឲ្យ​សាងសង់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១២ តាម​ផ្លូវ​រវាង​យសោធបុរៈ (រាជធានីនៃអាណាចក្រខ្មែរ) ដល់ភីម៉ៃ។  អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ​ឈប់​ដូច​មាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​សិលាចារឹក​ប្រាសាទ​ព្រះខ័ន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។

## ការធ្វើដំណើរ 
ធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ២១៦៥។
ប្រាសាទគូសិលា

ប្រាសាទគូសិលា វា​ជា​ធម្មសាលាដំបូង​ពី​ក្រុង​ភីម៉ៃ។ វាជាធម្មសាលាតែមួយគត់ក្នុងចំណោម ៩ ដែលសង់ពីថ្មភក់ទាំងស្រុង។ ក្នុងស្ថានភាពខូចខាត មានដើមឈើធំ ៗ គ្របដណ្ដប់លើវា។ វាមិនត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញទេ។

## ទីតាំង 
ប្រាសាទគូសិលា ស្ថិតនៅវត្តគូសិលា។ បា​ន គូ​សិលាខណ្ឌ ភូមិ​លេខ​៤ ឃុំ​លង​ប្រ​ឌូ ស្រុក ហួថាឡែង ខេត្តនគររាជសីមា

## ផ្លូវ 
ចម្ងាយប្រហែល ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីស្រុក ហួថាឡែន ផ្លូវនេះជាផ្លូវដីហុយ 9 គីឡូម៉ែត្រពីផ្លូវហាយវេ 2163 តាមបណ្តោយផ្លូវ ភិម៉ៃ-ហិនដាដ ។
ប្រាសាទផ្លៃបាត

ប្រាសាទផ្លៃបាតត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សទី១២ និងទី១៣ ជាប្រាសាទក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍-ហិណ្ឌូ និកាយ សិវៈ និងទីសក្ការបូជាពុទ្ធសាសនាមហាយាន  វាគួរឱ្យកត់សម្គាល់សម្រាប់ការបង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដើម្បីភ្ជាប់តំបន់សំខាន់ៗ។ ដោយបំប្លែងរណ្ដៅទៅជាស្រះ។ ទំនប់​គ្រប់គ្រង​ទឹក​មួយ​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​ដើម្បី​ត​ភ្ជាប់​ទៅ​ប្រភព​ទឹក​ធម្មជាតិ​ដើម្បី​ឱ្យ​វា​ហូរ​ចូល​ទៅ​ក្នុង ​បារាយណ៍ ​ប្រាសាទ​មឿង​តាម។ ដើម្បីចិញ្ចឹមសហគមន៍នៅតាមវាលទំនាប ហើយ​ជា​ភ្នំ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ពីរ ដែល​កម្រ​ឃើញ​ប្រាសាទ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​អរិយធម៌នៃអាណាចក្រខ្មែរ 

## ប្រាសាទផ្លៃបាតក ២ 
ប្រាសាទផ្លៃបាត ២ ស្ថិតនៅលើជួរភ្នំ។ វាមានចម្ងាយប្រហែល 1 គីឡូម៉ែត្រខាងលិចនៃប្រាសាទផ្លៃបាត 1 ក្នុងតំបន់ Ban Yai Yaem ។ ឃុំ យ៉ែម អភិវឌ្ឍន៍ ស្រុក​ជល​ផល​ វាមានប្រាសាទសំខាន់ធ្វើពីឥដ្ឋ។ មាន​ច្រក​ចូល​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ចំណែក​ទ្វារ​បី​ទៀត​ជា​ទ្វារ​មិន​ពិត។ ប្លង់គឺដូចគ្នានឹងប្រាសាទផ្លៃបាត១ សហសម័យជាមួយរចនាបថ បាពួន  នៅតំបន់ខាងមុខខាងកើត គេរកឃើញប្រាសាទចម្លងមួយពីថ្មភ្នំភ្លើង។ តំបន់ជុំវិញមានជញ្ជាំងកញ្ចក់ សាងសង់អំពីថ្មបាយក្រៀម។ និងបានរកឃើញដានជាច្រើននៃការជីករណ្តៅដោយខុសច្បាប់នូវវត្ថុបុរាណ។

លើសពីនេះ សិលាចារឹកមួយត្រូវបានគេរកឃើញដែលអ្នកជំនាញនៃ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ បានអាន និងបកស្រាយថា សិលាចារឹកសំខាន់នេះត្រូវបានគេរកឃើញថាជាសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរ -សំស្រ្កឹត បុរាណ ដោយបញ្ជាក់អំពីសម័យកាលដែលត្រូវនឹង ឆ្នាំ៩២៥ ទាក់ទងនឹងព្រះរាជបញ្ជារបស់ ព្រះចៅស្រីឥសានវរ្ម័នទី២ ជូនចំពោះអភិជនក្នុងស្រុក
ប្រាសាទណងកង (គោកប្រាសាទ)

**ប្រាសាទណងកង ឬ ប្រាសាទគោក ប្រាសាទ** ស្ថិតនៅកណ្តាលវាលស្រែ នៅ បានណងកង ឃុំ ណងកង ស្រុកនាងរង ខេត្តបុរីរម្យ

## ធម្មជាតិ 
ប្រាសាទណងកងជាធម្មសាលាសាលា។ ប្រាសាទ​ទាំង​មូល​បាន​ដួល​រលំ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ពំនូក​នៅ​កណ្ដាល​វាល​ស្រែ។ ស្ទើរតែគ្មានដានសល់ពីប្រាសាទទេ។ មាន​តែ​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ជញ្ជាំង​ដែល​មាន​រូប​ផ្កាឈូក​ឆ្លាក់​នៅ​ក្នុង​នោះ។ ហើយមានកម្ទេចថ្មគ្រប់ទីកន្លែង។