open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ការវិត្តន៏របស់មនុស្សលោក

**ការវិត្តន៏របស់មនុស្សលោក** លោក ដារវិន, អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអង់គ្លេស បានធ្វការសិក្សាស្រាវជ្រាវឃើញថា មនុស្សយើងមានសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទៅនឹងសត្វចិញ្ចឹមកូនដោយទឹកដោះ។  ជាពិសេសលោកបានពិនិត្យឃើញថា ឆ្អឹងឆ្អែង, ខួរក្បាល, សាច់ឈាម, សរសៃវិញ្ញាណ និង ក្រពះពោះវៀន -ល- មានសភាប ស្រដៀងទៅនឹង សត្វស្វា, សត្វទោច, សត្វខ្លាឃ្មុំ -ល- ។ ម៉្យាងវិញទៀតការវិត្តន៏នៃ ទារកនិងកូនសត្វផ្សេងៗ ទៀតក៏មានដំនើរស្រដៀងគ្នាដែរ ព្រោះទារកនឹងកូនសត្វជាដំបូងគឺកើតមកពីពងក៏ដូចជាពងសត្វឯ ទៀតៗដែរ ។ លុះពងនោះរីកចំរើនកើតជាទារក គេ ឃើញមានកន្ទុយបន្តិចនៅត្រង់ចុងគូថពីក្រោយ កន្ទុយនេះវានឹងរួញបន្តិចម្ដងៗរហូតដល់ពេលកើត​ចេញពីពោះម្ដាយទើបបាត់ ។ ប៉ុត្តែមានមនុស្សខ្លះ កើតមកហើយមានរោមដុះពេញខ្លួននិងកន្ទុយមួយយ៉ាងបង្គួរនេះបញ្ជាក់អោយឃើញថា មនុស្សយើសព្វថ្ងៃនេះ គឺវិវត្តន៏មកពីសត្វចិញ្ចឹមកូននិងទឹកដោះម្យ៉ាងដែលមានរោម ហើយនឹងកន្ទុយ ។ 
តាមទ្រឹស្ដីរបស់លោកដារ វិន ថាបុព្វសម័យកាលជាតិកំណើតមនុស្សដើម នៅជាសត្វជើងបួន នៅឡើយពេលនោះ មានជីវភាពសែនទុក្ខវេទនា រស់នៅលើដើមឈើ
យកផ្លែឈើធ្វើជាអាហារ ទ្រទ្រង់ជីវិត ។ លុះកន្លងបានជាច្រើនលានឆ្នាំក្រោយមក​ដោយមានការប្រែប្រួលពីធម្មជាតិ ធ្វើអោយមានការខ្វះចំណីអាហារ សត្វទាំងនោះត្រូវបង្ខំខ្លួនចុះពីលើដើមឈើ មករស់នៅលើដីទំនាបក្នុងចលនាបែបនេះ សត្វទាំងឡាយត្រូបប្រើ​កម្លាំងដៃ, ជើង,​កម្លាំងចង្កេះ,កម្លាំងខ្នង ។ ដើម្បីនឹងឈោងបេះផ្លែឈើ និងងាយស្រួលធ្វើដំណើរ ។ ការធ្វើចលនា លើដីយូរៗទៅ ជើងទាំងពីរក៏ចេះ តែរីកចំរើន ហើយបាតជើងក៏រីកធំ រីឯម្រាមជើងដែលមិនត្រូវការ ចាប់ កាន់ អ្វីសោះនោះក៏ចេះតែរួញខ្លីទៅៗ តកូនតចៅ ។ ចំណែកឯកន្ទុយទៀតសោត ក៏ដូច្នេះដែរ ឯចំណែកម្រាមដៃនិងបាតដៃ វិញក៏រីកចំរើតៅតាមពលកម្ម ។ ការក្ដាប់ចាប់កាន់ច្របាច់ ឈោង,ទាញ......​ដែលជាចលនាសម្រាប់ប្រចាំជីវភាពបានធ្វើអោយម្រាមដៃខ្លះរលូតវែង ខ្លះខ្លី ខ្លះធំមាំ , ខ្លះតូចឆ្មារ ។ 
ការវិវត្តិន៏ពីសត្វ ដល់មានសណ្ឋានដូចជារូបមនុស្សទោចនេះ ពុំមែនកើតឡើងនៅក្នុងរយៈពេលមួយដំណរ ពីរ បីដំណរឫបីបួនសតវត្ស បន្តគ្នានោះទេ គឺត្រូវឆ្លងកាត់ រយៈកាលរាប់រយលានឆ្នាំ ដូច្នោះក៏វាត្រូវវិវត្តន៏សន្សឹមៗ បន្តិចម្ដងៗ ទៅតាមគន្លាក់ជីវភាព​ទៅតាមឥទ្ធិពលធម្មជាតិ និងពលកម្ម ។
វីហ្គាសប៉្រូ

**កម្មវិធីវីហ្គាសប៉្រូ** () គឺជាកម្មវិធីកាត់តវីឌីអូមួយបែប សំរាប់ប្រព័ន្ធកាត់តគ្មានដែនកំនត់ (NLE)​ បោះពុម្ពដំបូងដោយសូនិកហ្វាវឌ្រី (Sonic Foundry) បន្ទាប់មកដោយសូនីគ្រីអេធីហ្វសូហ្វវ៉ែរ (Sony creative software) ហើយឥឡូវនេះដោយម៉ាជីក្ស (Magix) កម្មវិធីដំណើរការលើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការវីនដូ

ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងជាកម្មវិធីកែសម្រួលសំឡេង ទីបំផុតវាបានអភិវឌ្ឍទៅជាការកែកាត់តមិនមែនលីនេអ៊ែរសម្រាប់វីដេអូ និងសំឡេងពីកំណែ 2.0 វីហ្គាស​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ក្នុង​ពេល​វេលា​ពិត​ប្រាកដ​វីដេអូ​ច្រើន​បទ​និង​ការ​កែ​សម្រួល​អូឌីយ៉ូ​នៅ​លើ​បទ​គ្មាន​ដែន​កំណត់​ ការរៀបចំលំដាប់វីដេអូឯករាជ្យ បែបផែនស្មុគស្មាញ និងឧបករណ៍ផ្សំ ការគាំទ្រសំឡេង 24-bit/192  KHz ការគាំទ្របែបផែនដោត VST និង DirectX និងការលាយសំឡេងជុំវិញ Dolby Digital នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​25 ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​ 2016 ក្រុមហ៊ុន Sony បានប្រកាសថាខ្លួនបានលក់កម្មវិធីវីហ្គាស (និងភាគច្រើននៃបន្ទាត់ "កម្មវិធីច្នៃប្រឌិត (Creative Software)" របស់ក្រុមហ៊ុន) ដល់ក្រុមហ៊ុនម៉ាជីក្ស ដែលនឹងបន្តគាំទ្រ និងអភិវឌ្ឍកម្មវិធី

## លក្ខណះពិសេស
កម្មវិធីវីហ្គាសប៉្រូមិនចាំបាច់ត្រូវការ ឧបករណ៍អ្វីពិសេសនោះទេដើម្បីដំនើរការ។ គឺអោយតែមាន ការរូមផ្សំគ្នា តែបន្តិចបន្ទូចចំពោះ វិនដូរបស់កុំព្យូទរ័ អោយមានការឆ្លងកាត់​​ចំពោះឧបករណ៍(
ខាងក្រៅណាមួយក៍បាន។ឧទាហរណ៍ដូចជា: ខ្សែខែបឆឺកម្មរា ម៉ូធូភ្ជាប់កុំព្យូទរ័  ។នៅកន្លែងដែលមានការរៀបចំ និង​​ចលនាផ្សេងៗនៅក្នុង សូនី ផ្តល់នូវ ឧបករណ៍កាត់តយ៉ាងច្រើន
រួមបញ្ចូលនិង 3Dផង ។ចលនានៃការរៀបចំនោះ មានការគ្រប់គ្រងទៅលើ z-depth. និង ការរៀបចំSpatial  ការមើលឃើញរបស់អ្នកក្នុងការរួមនិងគំរោងទាំងអស់នៅក្នុងផ្នែក។
ប៉ុន្តែ ជាអកុសល ចំពោះ ឃីហ្វេម​នៃចលនា 2Dធម្មតា​​    ដែលមានការកែប្រែ និង​ ត្រាក់ច្រើន ចំរុះគ្នាមានចលនាស្ងូតនោះ  មានដំនើរយឺត រឺមានភាពរដិបរដុបចំពោះ ឃីហ្វែម។ 

Much of the visual effects processing in Vegas follows an audio-like paradigm. Effects can be applied at any stage of the visual signal flow — event level, track level and output level effects, much like reverb, delay and flange audio effects are applied in a digital audio system, like Pro Tools, Cubase or Sonar. Master output effects can also be controlled and manipulated over time by the use of Master Bus track automation envelopes.

## មើលផងដែរ 
* Adobe Premiere
* AVS Video Editor
* Final Cut Pro
* PowerDirector
* Pinnacle Studio
* Sony Vegas Movie Studio
* Ulead MediaStudio Pro

## អានបន្ថែម 
### Review 
* Ben Pitt (21 Jun 2010) Sony Vegas Movie Studio HD Platinum 10 review, *PC Pro*
* Alan Stafford (2 Dec 2010) Sony Vegas Pro 10: Advanced Video Editor Adds 3D, *PC World (magazine)*
* Brent Holland (Feb 2011) Sony Vegas Pro 10 Advanced Editing Software Review, *Videomaker Magazine*
* Ben Pitt (10 Dec 2011) http://www.pcpro.co.uk/reviews/software/371086/sony-vegas-pro-11, *PC Pro*
*Soundwrx.net http://soundwrx.net/digitalmusicreviewsblog/?page_id=1764 

### សៀវភៅ 
* 

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
* Vegas Family homepage
* Sony Vegas 9.0 Review 
* Sony Launches New Version of Its Vegas+DVD Production Suite at NAB 2005 
* Free Sony Vegas Tutorials and Templates
* Sony Vegas Pro 11.0 Review 
* Free Sony Vegas Intro & Trailer Templates

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្មវិធីកាត់តវីដេអូ
សាសនាជំនាន់ដើមនៅប្រទេសកម្ពុជា

## ព្រាហ្មណ៍សាសនារឺព្រហ្មញ្ញសាសនា
ព្រហ្មញ្ញសាសនានិងព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាជំនាន់ដើម។តាមការស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិសាស្រ្តគេបានដឹងថាសាសនាព្រាហ្មណ៍នេះត្រូវបាននាំចូលប្រទេសឥណ្ឌា  ដោយពួកអាចារ្យ (អារីយ៉ារឺអារ្យ័ន) ។  ពួកនេះបានវាយលុកប្រទេសអឺរ៉ុបមួយផ្នែកហើយ​ មួយផ្នែកទៀតចូលលុកលុយប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាងជើងប្រមាណជា១៥០០ឆ្នាំមុនគ.ស ។ដូចនេះហើយ គេចាត់ទុកពួកអាចារ្យអារ្យ័ននៃអំបូរឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប់។ ដោយពុំអាចតស៊ូនិងពួកអាចារ្យដែលមានគ្រឿងចំបាំងជំនាញៗជាង ពួកត្រាវីត ដែលជាម្ចាស់ស្រុកឥណ្ឌាក៏ត្រូវពួកអាចារ្យគ្រប់គ្រងបាន ។ ពួកអាចារ្យក៏ចាប់ផ្សាយលទ្ធិសាសនាតាំងពីពេលនោះមក។ ឯជនជាតិខ្មែរបានស្គាល់ព្រាហ្មណ៍សាសនាចាប់ពីសតវត្សទី១ជាលំដាប់មកតាមរយពួកឈ្មួញឥណ្ឌាដែលធ្វើដំណើរតាមសំពៅមកទាក់ទងលក់ដូរជាមួយអ្នកស្រុក។ដោយពួកឈ្មួញទាំងនោះច្រើនតែជាអ្នកចេះដឹងខាងព្រាហ្មណ៍សាសនា ក៏បានជ្រួតជ្រាបយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជនជាតិខ្មែរ  ជាពិសេសអ្នកមានឋានខ្ពស់នៅក្នុងប្រទេស។ម៉្យាងទៀតយើងបានដឹងតាមប្រវត្តិសាស្រ្តថា នៅដើមសតវត្សទី១ប្រទេសខ្មែរយើង គ្របគ្រងដោយព្រះនាងលីវយី ហើយមានស្ដេចព្រះនាមហ៊ុនទៀនបានលើកទ័ពមកច្បាំងដណ្ដើមទឹកដីខ្មែរ។ក្រោយពីទទួលជ័យជំនះលើព្រះនាងលីវយីព្រះបាទហ៊ុនទៀនក៏បានរៀបអភិសេកក្សត្រីអង្គ
នេះជាមួយអគ្គមហេសី ហើយបានប្រកាសតាំងខ្លួនជាស្ដេចលព្រមទាំងបានរៀបចំទឹកដីខ្មែរតាមទស្សនឥណ្ឌា (បែបព្រាហ្មណ៍)ថែមទៀត។លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ក៏រីកដុះដាលឡើងជាលំដាប់។ព្រាហ្មណ៍សាសនានេះ
ចែកជា៣សម័យធំៗគឺសម័យវេទនិយម (១៥០០ឆ្នាំដល់៥៥០ឆ្នាំមុនគ.ស)សម័យព្រាហ្មណ៍និយម(៥៥០ឆ្នាំមុនគ.សដល់ស.វទី១០នៃគ.ស)សម័យហិណ្ឌូនិយម(ស.វទី១០រហូតមក) ។

## ព្រះពុទ្ធសាសនា
ពុទ្ធសាសនាមានដើមដំនើតនៅប្រទេសឥណ្ឌា  ក្នុងសតវត្សទី៦មុនគ.ស ប្រហែលគ្នានិងកំនើតព្រាហ្មណ៍និយមក្នុងសម័យទី២ដែរ។  នៅសតវត្សទី៣មុនគ.ស ក្នុងរាជកាលព្រះបាទអសោក ពុទ្ធសាសនាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញទាំងក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ទាំងក្រៅប្រទេស  ។ តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត គេបានដឹងថា នៅពុទ្ធសតវត្សទី៣(ព.ស២៣៤)គឺតាំងពី៣០០ឆ្នាំមុនគ.សម៉្លេះព្រះបាទអសោក
ជាពុទ្ធសាសនិកដ៏ឆ្នើមក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា បានបញ្ចូលសាមណទូតពីរអង្គ គឺព្រះសោមណត្ថេរ និងព្រះឩត្ដរត្ថេរអោយនាំយកពុទ្ធសាសនាថេរវាទ (ហីនយាន) មកផ្សាយនៅសុវណ្ណភូមិ (អាស៊ីអាគ្នេយ៍)។ តាមសិលាចារឹកវ៉ូក្រាញ់(នៅញ៉ាត្រាង) ទំនងជាពុទ្ធសាសនាចូលមកប្រតិស្ថានក្នុងប្រទេសខ្មែរ នៅសតវត្សទី២នៃគ.ស  ក្នុងរាជកាលព្រះបាទឝ្រីមារញ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្រ្ត
តារាងខួបនៃធាតុគីមី

**តារាងខួបធាតុគីមី** () គីជាតារាងមួយដែលបង្ហាញអំពីអាតូមនានា ដែលត្រូវគេរកឃើញនិងស្គាល់នៅក្នុងគីមីវិទ្យា ។ នៅក្នុងតារាងនេះ ធាតុគិមីត្រូវបានតម្រៀបតាមលំដាប់លំដោយ តាមលេខអាតូមរបស់ខ្លួនពីតូចទៅធំ។  លេខអាតូមរបស់ធាតុគីមីគឺមានចំនួនដូចគ្នានឹងចំនួននៃអេឡិចត្រុង ឬប្រូតុងនៅក្នងអាតូម។

តារាងខួបធាតុគីមី ត្រូវបានតម្រៀបឡើងជា២ផ្នែក៖ *ខួប (periods)* និង*ក្រុម (groups)* ។

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* Periodic Table of the Elements - displays basic properties
* WebElements Periodic table
* New Periodic Table of the Chemical Elements - triangular table
ប្រភេទថនិកសត្វព្រៃនៅកម្ពុជា

ថនិក​សត្វ​ព្រៃ គឺ​​ជា​សមាសភាគ​នៃ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ដែល​មាន​សារៈ​សំខាន់ និង​ផ្ដល់​ប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​ដល់​ប្រព័ន្ធ​ធម្មជាតិ​នៅ​លើ​ផែនដី​តាម​រយៈ​សោភ័ណ​ភាព តម្លៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រភេទ​សត្វ​នីមួយៗ ព្រម​ទាំង​ទម្រង់​ផ្សេងៗ​គ្នា​របស់​វា​ដែល​បង្កើត​បាន​ជា​ផ្នែក​មួយ​មិន​អាច​ជំនួស​បាន​ក្នុង​ធម្មជាតិ និង​សម្រាប់​ការ​កំសាន្ត​របស់​មនុស្ស​ជំនាន់​នោះ និង​ជំនាន់​ក្រោយ។ ជា​អកុសល​ពពួក​សត្វ​ព្រៃ​មួយ​ចំនួន​បាន​វិនាស​ផុត​ពូជ និង​មួយ​ចំនួន​ទៀត​កំពុង​ទទួល​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់ និង​ជួប​វិបត្តិ​ដោយ​សារ​មាន​សារធាតុ​គីមី និង​បាត់​បង់​មជ្ឈដ្ឋាន​រស់​នៅ​របស់​វា។ ជីវិត​សត្វ​ព្រៃ​អាច​នឹង​ត្រូវ​វិនាស​សាបសូន្យ​ពី​លើ​ផែនដី​នា​ពេល​អនាគត​ដ៏​ខ្លី​ខាង​មុខ។ [...]

**សម្គាល់៖**
# **spp.** : គ្រប់​ប្រភេទ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ក្រុម​នេះ
# **sp.** : ប្រភេទ

**បញ្ជីក្រហម IUCN៖**

## បញ្ជី 
ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​បញ្ជី​ថនិកសត្វ​ព្រៃ​ដែល​មាន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា៖

## ឯកសារ​យោង
រមណីយដ្ឋានខេត្តបាត់ដំបង

### រមណីដ្ឋានប្រាសាទបាសែត
កសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យិវរ្ម័នទី១(១០០២-១០៥០)ស្ថិតនៅ លើទីទួលមួយចំងាយ​ ១៥.គម ពីទីរួមខេត្តក្នុងភូមិបាសែត ឃុំតាប៉ុន។ប្រាសាទ
បាសែតជាស្ថាបត្យកម្មសតវត្សទី១១ កសាងក្នុងឆ្នាំ ១០៣៦​ និង ១០៤២ ។នៅក្បែរប្រាសាទមានស្រះបុរាណនួយមានបណ្តោយ ២០.ម ទទឹង ១២.ម
និងជំរៅ ១០.ម៊មានលក្ខណៈពិសេសគឺ ស្រះនេះមានទឹកខូបប្រាំងវស្សា។នៅរដូវវស្សាទឹកឡើងជាធម្មតា។

### រមណីដ្ឋានប្រាសាទវត្តឯក
ជាស្ថាបត្យកម្ម រចនាបថពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ កសាងឡើងនៅឆ្នាំ១០២៧ រាជ្ជកាល ព្រះបាទសូរ្យិវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៥០) មានទីតាំងនៅ ភូមិពាមឯក ចំងាយ ៧គ.ម បែកចេញពីផ្លូវខេត្តលេខ ១៥៦ ត្រង់ភូមិថ្កូវ ឃុំក្កុលដូនទាវ និងចំងាយ ៧គ.ម ពីទីប្រជុំជនខេត្ត សរុប១៤គ.ម។

### រមណីដ្ឋានប្រាសាទបាណន់
ជាស្ថាបត្យកម្ម រចនាបថពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ និងចុងសតវត្សទី១២។ព្រះរាជាដែលបានកសាងមុនគេគឺ ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦)ក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទិ៧ (១១៨១

### រមណីដ្ឋានប្រាសាទស្នឹង
ធ្វើអំពីឥដ្ឋ នៅលើដីទួលមានបណ្តោយ ៣០ម ទទឹង ២០ម ប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈជាចេតីយ៍មានចំននួ ៣ ដាចពីគ្នា ៕ តាមរចនាបថក្បែរក្លោងទ្វារ ប្រាសាទនេះ មានលក្ខណៈប្រហាកប្រហែលគ្នា នឹងបណ្ដោយប្រាសាទកសាងនៅសត្សត៍ទី ១២។នៅពីក្រោយប្រាសាទមាន វិហារមួយទៀតកសាងថ្មី ។ប្រាសាទទាំងពីនេះស្ថិតនៅបរិវេណវត្តស្នឹង
ឃុំស្នឹង ស្រុកណន់ ចំងាយ ២២គ.ម ពីទីប្រជុំជនខេត្ត ។

### រមណីដ្ឋានភ្នំសំពៅ
ជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ស្ថិតនៅតាមផ្លូវជាតិលេខ ៥៤(អតីតផ្លូវជាតិលេខ ១០) ក្នុងឃុំសំពៅ មានកំពស់ជាង ១០០ម ចំងាយ១២គ.ម ពីទីក្រុងបាដំបង។នៅលើកំពូលភ្នំមានព្រះវិហារ និងល្អាងសំខាន់ៗ ៣ គឺល្អាងផ្កាស្លា ល្អាងល្ខោន ល្អាងអសុភ។នៅក្បែរៗភ្នំសំពៅ  មានចង្កោមភ្នំសំខាន់ៗ
មួយចំនួន ដែលទាក់ទងទៅនិងរឿងនិទានខ្មែរ គឺ រឿងរាជ កុលាងរំសាយសក់ មានភ្នំក្តោង ភ្នំក្រពើ 
ភ្នំទ្រុងមាន់ ភ្នំទ្រុងទា ភ្នំនាងរំសាយសក់ដែលសុទ្ធតែជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ។

### រមណីដ្ឋានអាងកំពីងពួយ
ស្ថិតនៅចន្លោះភ្នំពីរ គឺភ្នំគល់ រឹហៅថាភ្នំតាង៉ែន និងភ្នំកំពីងពួយក្នុង ភូមិតាង៉ែន ឃុំតាគ្រាម ចំងាយ ៥៤គ.ម ប្រជុំជនខេត្ត និង ១៩ គ.ម និងទទឹងអាង ១៩០០ម អាចផ្ទុកទឹកបានចំនួន ១១០.០០០.០០០ម
នៅរដូវវស្សាជាប្រភពទឹកសំរាប់ធ្វើកសិកម្ម ។ផ្នែកតាមទិដ្ឋភាព និងទីតាំងដែលចង់គួរគន់នេះ អាងកំពីងពួយជា រមណីដ្ឋានរៀបចំមួយសំខាន់នៅតំបន់នេះ ។

### រមណីដ្ឋានសេកសក
ជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ដែលគេនិយមទៅកំសាន្តតាំងពីសម័យមុនសង្រ្គាមក្នុងស្រុកមកម្លេះ។ សេកសក
ជាចំរៀលចំណោតស្ទឹង ដែលទឹកហូរលើផ្ទៃថ្មរាបស្មើរ និងមានចំណោតឡើងចុះដោយអន្លើ មានបណ្តោយប្រមាណ ៥០០ម អមដោយរុក្ខជាតិតូចធំនិងមានពណ៍ប៉ៃតងស្រងាត់ ហើយព្រៃឬស្សី
ដែលជាម្លប់ដ៏ត្រជាក់តាមបណ្តោយមាត់ស្ទឹងសេកសក។ គេទៅលេងសេកសកអាចចូលលេង ពពុះពេជចិន្តាដងទង់ និងទស្សនារមណីដ្ឋានបុរេប្រវត្តិល្អាងស្ពាន ដែលនៅក្នុងចង្កោមសេកសកតែមួយ
និងមានចំងាយពី ៥គ.ម ទៅ ៦គ.ម ពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ។ សេកសកក៏ស្ថិតនៅក្នុងឃុំត្រែង ស្រុករតនៈមណ្ឌល និងមានចំងាយ ៥០គ.ម ក្រុងបាត់ដំបង តាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៥៧ អតីតផ្លូវជាតិលខ១០។

## ឯកសារយោង 

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង
ក្រុមកន្ថឹក

## សេចក្ដី​អធិប្បាយ 
កន្ថឹក (អង់គ្លេស៖ Treeshrew)ជា​សត្វ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Tupaiidae ហើយ​វា​គឺ​ជា​សត្វ​ដែល​ស៊ី​សត្វ​ល្អិត​ជា​អាហារ ដែល​មាន​វត្តមាស​របស់​វា​នៅ​តាម​តំបន់​ឥណ្ឌូ​ម៉ាឡាយ៉ាន។ វា​មាន​រូបរាង​ស្រដៀង​គ្នា​ទៅ​នឹង​សត្វ​កំប្រុក​ដែរ ពី​ព្រោះ​វា​មាន​ទំហំ​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា​មាន​ភ្នែក​ធំ កន្ទុយ​សំពោង​វែង និង​មាន​មាត់​ប្រែង​ស្រួច​វែង។ ទោះ​បី​ជា​វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Tupaiidae នេះ​ក៏​ដោយ វា​ពិត​ជា​មាន​ការ​ទាក់​ទង​យ៉ាង​ជិត​ស្និត​ទៅ​នឹង​អំបូរ​ពានរ​ផង​ដែរ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​ប្រភេទ​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​សាយតេស​ទាំង​អស់។ ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ ឯ​ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​រស់​នៅ និង​រក​ចំណី​អាហារ​នៅ​លើ​ដី។ កន្ថឹក គឺ​ជា​សត្វ​ដែល​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ ដោយ​ស៊ី​រុក្ខជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន។ គេ​ប្រទះ​ឃើញ​សត្វ​ប្រភេទ​នេះ​រស់​នៅ​តាម​ទី​ជំរក​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ ចាប់​ពី​ព្រៃ​ស្រោង រហូត​ដល់​ព្រៃ​ឫស្សី​ក្រាស់ ចំការ និង​សួន​ច្បារ។ 

## ប្រភេទ​សត្វ​កន្ថឹក 
ប្រភេទ​សត្វ​កន្ថឹក​មាន​ដូច​ជា៖

ឯកសារ:Dendrogale murina.jpeg|កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត
ឯកសារ:Tupaia_belangeri.JPG|កន្ថឹក

## ឯកសារ​យោង
កំប្រុកពោះប្រផេះ

## ភិនភាគ 
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ *Callosciurus caniceps*, អង់គ្លេស៖ **Grey Bellied Squirrel**) មាន​រោម​ទន់ ហើយ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​មាន​ពណ៌​ត្នោត និង​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ស្រាល ឬ ស។ វា​មាន​កន្ទុយ​សំពោង​រង្វើល​បង្កប់​ដោយ​ជួរ​ពណ៌​ខ្មៅ​លាយ​ស។ កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​មាន​បាត​ជើង​ធំ​ទូលាយ ហើយ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​ស្បែក ជើង​គ្មាន​រោម​ទេ។

## ជីវសាស្ត្រ 
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​ជា​សត្វ​រាត្រីចរ វា​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​របោះ វាល​ស្មៅ ព្រៃដាំ (ចម្ការ​កៅស៊ូ និង ដូងប្រេង) រួម​ទាំង​ព្រៃ​កោងកាង​ផង​ដែរ។

## រប៉ាយ​រស់​នៅ 
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​មាន​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រភេទ​នេះ​មាន​នៅ​ប្រទេស ម៉ាឡេស៊ី កោះស៊ូម៉ាត្រា កោះចាវា និង កោះប័រណេអូ។

## ស្ថាន​ភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​ជា​ប្រភេទ​មាន​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​ល្បោះ និង​ចម្ការ​ឈើ​ដទៃ​ទៀត។ ប្រសិន​បើ​ត្វ​នេះ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​លើស​លប់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ណា​មួយ គួរតែ​មាន​វិធានការ​ទប់​ស្កាត់​ការ​កើន​ឡើង​នូវ​ចំនួន​សត្វ​នេះ។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កន្ថឹក

## ភិនភាគ 
ប្រភេទ​នេះ​មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១៣៥-២០៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១២៥-១៩៥ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៨៣-១៨៥ក្រាម។ វា​មាន​រូបរាង​ដូចកំប្រុក​ដោយ​មាន​កន្ទុយ​វែង​សំពោង និង​មាន​ច្រមុះ​វែង​ហើយ​ស្រួច។ ខ្នង​និង​កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ចាស់ ចំណែក​ឯ​ពោះ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ស្រាល។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ នៅ​ក្នុង​អំបូរ​នេះ វា​មាន​ឆ្នូត​តូច​ពណ៌​លឿង​ស្រាល​នៅ​លើ​ស្មា។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​តាម​ទី​ជំរក​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន ចាប់​ពី​ព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះ ចុល្លព្រឹក្ស រហូត​ដល់​ចំការ។ វា​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ តែ​វា​រក​ចំណី​នៅ​លើ​ដី។ វា​ជា​សត្វ​ទិវាចរ (រកស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ) ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​សត្វល្អិត ពីងពាង ជន្លេន និង​ផ្លែ​ឈើ។

== រប៉ាយ​រស់​នៅ == គួរ​ជា​ពាក្យ របាយ 
ប្រភេទ​នេះ​មាន​វត្តមាន​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ហើយ​ពួក​វា​ក៏​មាន​ត្រូវ​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស បង់ក្លាដេស ភូមា ថៃ ឥណ្ឌូចិន ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​និង អាសាម។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុម​ប្រភេទ​មាន​ដោយ​បង្គួរ។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
វត្តស្វាយពក

## ប្រវត្តិសង្ខេបវត្តមុនីរង្សីសិរីវរារាមស្វាយពក   ឃុំកំពង់រាជ ស្រុកថ្កូវ ខេត្តព្រះត្រពាំង ដែនដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ 
​​​​​​          ក្នុងពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ២១ ព.ស. ២១១១ ត្រូវនឹងគ្រឹស្តសតវត្សរ៍ទី ១៥ នៃ គ.ស.១៥៦៧ត្រូវនឹងឆ្នាំថោះនព្វស័ក។ នៅក្នុងរយៈកាលនោះមានឧបាសក ថាច់ពុធ និងឧបាសិកានាម គឹមប្រឺ ដោយគាត់យល់ឃើញថាប្រជាពុទ្ធបរិសទ្យ មានការលំបាកក្នុងការបំពេញនូវ បុញ្ញកិរិយាវត្ថុទាំងឡាយ ព្រោះនៅក្នុង សម័យនោះ ផ្នែកខាងវត្តអារាមនៅមានការ ខ្សត់ខ្សោយពន់ពេកណាស់ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងចំណុះស្រុកទាំងមូល ក៏មានចំនួនប្រជាជន ច្រើនកុះករ ។ ដោយមានឆន្ទៈជាមូលដ្ឋាន ដើម្បីឲ្យមានទីស្ថានមួយសម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជន ទូទៅបំពេញនូវកុសលធម៌ទាំងពួង ទើបពួកគាត់ជាមគ្គុទ្ទេសក៍ ហើយទៅអារាធនានិមន្ត ព្រះពហ្សូតព្រះនាម ថាច់ ច័ន្ទ គង់នៅវត្តកំពង់ហ្លួង ( កំពុងក្តី )  ដើម្បីធ្វើជាប្រធាន ក្នុងការកសាង ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះសោត ឧបាសក ឧបាសិកា នេះថែមទាំងបាន ប្រគេនដីភូមិ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនចំនួន២០កុង(២ហិកតា)ដើម្បីកសាងវត្ត។ ក្នុងការកសាងវត្តនេះ មានការជួបប្រទះនូវមហាឧបសគ្គច្រើនបែប ច្រើនយ៉ាងណាស់ តែអាស្រ័យនៅលើគោល ជំហរ តស៊ូ ប្តូរផ្តាច់របស់ព្រះតេជគុណ រួមជាមួយនឹងពុទ្ធបរិស័ទ បានជំនះទៅលើរាល់ការ  លំបាក និងពុះពាគ្រប់ឧបសគ្គ ព្រមទាំងប្តេជ្ញា តស៊ូក្នុងការស្ថាបនាកសាងនេះឲ្យបាន សម្រេចដូចបំណង។ ព្រះតេជគុណ ក៏ដូចជាពុទ្ធបរិស័ទ បានមូលមតិគ្នាជាឯកច្ឆ័ន្ទ បញ្ចញអស់ពីសមត្ថភាព ទាំងកម្លាំងកាយ និងកម្លាំងសទ្ធាឥតមានរួញរាដរាបដល់បាន សម្រេច។ ឆ្នាំម្សាញ់ ឯកស័ក ព.ស. ២១១៣ គ.ស. គ.ស. ១៥៦៩ ធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមា ព្រមទាំងបដិស្ឋាន ព្រះពហូស្សូត ព្រះនាម ថាច់ ច័ន្ទ ឡើងជាចៅអធិការ ។ វត្តនេះ ប្រាកដនាមថា ព្រះពោធិវង្សារាម ដោយមានត្រាធ្វើអំពី ស្ពាន់ទុកជា សក្ខីភាព ។

## សណ្ឋានភូមិស្វាយពក 
ភូមិស្វាយពកជាភូមិមួយនៅចន្លោះភូមិជំនិត និងភូមិជ្រៃធំ , មានបណ្តោយជា ៣គ.ម.។ បុរាណស្ថានក្នុងភូមិស្វាយពកនាពេលបច្ចុប្បន្ន៖
១. នៅភាគខាងកើតមានត្រពាំងវែងមួយមានបណ្តោយប្រហែល ៣០០ ម៉ែត្រ ទទឹងជាង ៥០ ម៉ែត្រ ។ ត្រពាំងនេះពីសម័យដើមជារម្មណីយដ្ឋាន មួយសម្រាប់ប្រជាពុទ្ធបរិស័ទ នៅក្នុងស្រុកនេះ។ នៅក្នុងឆ្នាំច ឆស័ក ព.ស. ២៤១៨ គ.ស. ១៨៧៤ ពុទ្ធបរិស័ទក្នុងតំបន់នេះ បានជីករកឃើញ សិលារចនា (ឬក្បាច់ចម្លាក់ដោយថ្ម) មួយផ្ទាំង សព្វថ្ងៃ មកតម្កល់ នៅក្នុងមុខអាសនៈក្នុងព្រះវិហារ។ បើតាមសេចក្តីសន្និដ្ឋាន ប្រហែលជាពីជំនាន់ដើម នៅទីត្រពាំងនេះមានកសាងជាប្រសាទឬស្ថូបព្រះចេតិយអ្វីមួយ។
២. ត្រពាំងទទឹងថ្ងៃ , នេះជាឈ្មោះត្រពាំងមួយមានទំហំរាង ៤ ជ្រុងទ្រវែង ប្រមាណ ១៥ កុងដី, នៅក្បែរមាត់ត្រពាំងនេះ មានតម្បូកមួយ ចម្ងាយពីត្រពាំងប្រមាណ ៥៥ ម. ។ ទីដម្បូកនេះ គឺ ប្រាសាទពីបុរាណ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃ នៅសល់តែគំនូរថ្ម តូចធំ ពាសពេញក្នុងព្រៃ, មានថ្មចម្លាក់ទៅជារូបទង់និងក្បាច់ផ្សេងៗ។ល។ នៅក្នុងឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស. ២៣៩០ ពួកជ្វា បានមកគាស់យកកំណប់មាសអស់ពីរ ពន្តុង (ពីរក្រឡ) នៅត្រង់ជ្រុងទិសអាគ្នេយ៍ នៃតម្បូកនេះ។
៣. ត្រពាំងថ្មល់បត, ជាឈ្មោះត្រពាំងមួយនៅក្នុងភមិស្វាយពកខាងលិច ។ ត្រពាំងនេះ មានប្រវែងប្រហែល២៥០ម. ទទឹង២៥ម.។ បើយោងទៅតាមវត្ថុបុរាណ  ជាភស្តុតាងខ្លះ ៗ  ដូចបានរៀបរាប់មកខាងលើនេះ ជាការមួយ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញថា ស្វាយពក ជាស្រុកមួយ មានអាយុជាង ៥០០ ឆ្នាំមកហើយ ។​

*ភិក្ខុ គម្ភីរប្បញ្ញោ សឺន សុខ​ ចាំង អ្នកដាក់ប្រវត្តិ វត្តមុនីរង្សីសិរីវរារាម ស្វាយពក ចូលក្នុងវិគីភីឌា*
កំប្រុកឆ្នូតខ្នង

## ភិនភាគ 
កំប្រុក​ឆ្នូត​ខ្នង (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Callociurus erythraeus, អង់គ្លេស៖ Pallas Squirrel) មាន​ប្រវែង​ដង​ខ្លួន​ពី ២០០-២៦០ ម.ម. និង​មាន​ប្រវែង​កន្ទុយ ១៩៧ ម.ម. និង​មាន​មាឌ​មធ្យម។ នៅ​លើ​ខ្នង និង​កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ប្រផេះ ដោយ​មាន​ឆ្នូត​ធំ​ពណ៌​ក្រហម​ជាំ។

## ជីវសាស្ត្រ 
វា​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ស្រោង និង ព្រៃ​របោះ​ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​រហូត​ដល់ ១០០០ម។ វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ឫស្សី​ក្រាស់ តំបន់​វាលទំនាប។ វា​រស់​នៅ​តែ​ឯង ឬ ជា​ក្រុម​តូចៗ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​នៅ​លើ​មែក​ឈើ​ខ្ពស់ៗ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ មើល​រុក្ខជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត។

## រប៉ាយ​រស់​នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អភិរក្ស​ចម្រុះ​កែវសីមា នៅ​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ភាគ​ខាង​កើត​ប៊ូតាន ភូមា ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង ឥណ្ឌូចិន និង​ម៉ាឡេស៊ី។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ឆ្នូត​ខ្នង​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ មាន​អត្រា​បន្ត​ពូជ​ខ្ពស់ និង​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​តិច​តួច​ពី​មជ្ឈដ្ឋាន​ដែល​វា​រស់​នៅ។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កំប្រុកធំ

## ភិនភាគ 
កំប្រុក​ធំ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ *Ratufa bicolor*, អង់គ្លេស៖ Black Giant Squirrel) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ៣៧០-៤០៥ម.ម កន្ទុយ​ប្រវែង​ពី ៤២៥-៥០០ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​រហូត​ទៅ​ដល់ ១៥០០ក្រាម។ ផ្នែក​ពោះ​មាន​ពណ៌​ចាប់​ពី​ពណ៌​ពង​មាន់ រហូត​ដល់​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច និង​ផ្នែក​ខ្នង​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ ឬ ត្នោត​ចាស់។ បំពង់​ក និង​ថ្ពាល់​មាន​ពណ៌​ភ្លឺ ដែល​ខណ្ឌ​ដាច់​ពី​គ្នា​ដោយ​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ដែល​មាន​គំរប​ព្រៃ​ក្រាស់ៗ ហើយ​ំបូរ​រស់​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ ស្ទឹង។ វា​ជា​ត្វ​ដែល​មាន​ការ​ផ្លាស់​ទី​យ៉ាង​រហ័ស​ពី​ដើម​ឈើ​មួយ​ទៅ​មួយ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ ស្លឹក​ឈើ សត្វ​ល្អិត និង សត្វ​តូច​ផ្សេងៗ​ទៀត។ សំបុក​វា​មាន​រាង​មូល​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ចុង​មែក ឈើ​តូចៗ ព័ទ្ធ​ស្លឹក​ឈើ។ សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​បី​គូ និង​មាន​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។

## រប៉ាយ​រស់​នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រភេទ​នេះ​មាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង ពោធិសាត់ មណ្ឌលគិរី និង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ ហើយ​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ នៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដី​គោក​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី (កោះស៊ូម៉ាត្រា និង កោះចាវា)។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ធំ​រស់​នៅ​មាន​ដង់ស៊ីតេ​កម្រិត​ទាប ហើយ​គេ​កម្រ​ជួប​ប្រទះ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ធម្មជាតិ។ ប្រភេទ​នេះ​អាច​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ពី​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក និង​ការ​ទាក់​ចាប់ ឬ​បរបាញ់។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
ក្រុមកំប្រុក

កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប​ជា​ប្រភេទ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ **Sciuridae** និង​កំប្រុក​មាន​ស្លាប ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ **Pteromyidae**។ កំប្រុក​មាន​ស្លាប​មាន​ភ្នែក និង​ត្រចៀក​ធំ ហើយ​កន្ទុយ​មាន​រោម​វែង​សំពោង។ សត្វ​កំប្រុក​មាន​វត្តមាន​នៅ​តាម​បណ្ដា​ប្រទេស​នានា នៅ​លើ​ពិភព​លោក។ ទម្លាប់​នៃ​ការ​រស់​នៅ​របស់​វា​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​ក្រុម​កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប ដោយ​ក្រុម​កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប​ចូល​ចិត្ត​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ រី​ឯ​ក្រុម​ប្រភេទ​មាន​ស្លាប​វិញ​ចូល​ចិត្ត​ស្វែង​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​យប់។ កំប្រុក​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ និង​ភាគ​តិច​ចូល​ចិត្ត​បន្ស៊ាំ​ជីវិត​រស់​នៅ​លើ​ដី។ កំប្រុក​ជា​ប្រភេទ​តិណាសី ប៉ុន្តែ​មាន​ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​ចូល​ចិត្ត​ស៊ី​សត្វ​ល្អិត​តូចៗ និង​ពង​សត្វ​ផង​ដែរ។ មាន​ប្រភេទ​កំប្រុក​ជា​ច្រើន ដែល​បាន​ផ្លាស់​ពណ៌​សម្បុរ​ទៅ​តាម​តំបន់ ឬ​ទី​ជម្រក​ដែល​វា​រស់​នៅ និង​ជួន​កាល​វា​ប្ដូរ​ពណ៌​ពេល​ដែល​វា​រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​តែ​មួយ។ កំប្រុក​មាន​ស្លាប​មាន​ភ្នាស​នៅ​ជើង​មុខ និង​ជើង​ក្រោយ​ដែល​អាច​ឱ្យ​វា​ហើរ​សំកាំង​បាន​រហូត​ដល់​ទៅ​រាប់​រយ​ម៉ែត្រ​ពី​ទី​កន្លែង​មួយ​ទៅ​ទី​កន្លែង​មួយ​ទៀត។ កំប្រុក​មាន​ធ្មេញ​ស្រួច​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​របួស ឬ ដំបៅ​ក្លាយ​បាន ព្រោះ​មាន​កំប្រុក​ខ្លះ​មាន​មេរោគ​ឆ្លង ពី​សត្វ​ល្អិត​ចង្រៃ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្លែ​ផ្លែ​ឈើ​ជា​ចំណី​អាហារ​របស់​វា។ អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​អង្កេត​សត្វ​កំប្រុក​ខ្លះ​អាច​សម្គាល់​ពី​វត្តមាន​សត្វ​កំប្រុក​នៅ​ក្នុង​តំបន់មួយ​បាន​តាម​រយៈ​រោម​ជម្រុះ​របស់​វា។ នៅ​ប្រទេស​រីក​ចម្រើន កំប្រុក​ប្រភេទ​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាត់​ឲ្យ​ចេះ​សម្ដែង និង​កាន់​ចំណី​អាហារ​ស៊ី​ដូច​ពពួក​សត្វ​ស្វា​ផង​ដែរ។ មាន​សត្វ​កំប្រុក ៦ប្រភេទ ត្រូវ​បាន​កត់​ត្រា និង​បញ្ជាក់​ថា​កំពុង​មាន​វត្តមាន​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ 

ឯកសារ:Callosciurus_caniceps.jpg|កំប្រុកពោះប្រផេះ
ឯកសារ:Ratufa_bicolor_6237.jpg|កំប្រុកធំ
ឯកសារ:Finlayson.jpg|កំប្រុកពណ៌
ឯកសារ:A_Sciuridae_in_Taipei_2.jpg|កំប្រុកឆ្នូតខ្នង
ឯកសារ:Pteromys leucogenys fauna japonica.jpg|កំប្រុកស្លាបធំ
ឯកសារ:Hylopetes_nigripes.jpg|កំប្រុកស្លាបតូច
ឯកសារ:Tamiops.jpg|កង្ហិច
ឯកសារ:Indochinese_ground_squirrel.jpg|កង្ហែន

#### ឯកសារ​យោង
កំប្រុកស្លាបធំ

## សេចក្ដី​ផ្ដើម 
គ្រប់​ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​ទាំង​អស់ ជា​ទូទៅ​គឺ​វា​ហោះ​សំកាំង មិន​មែន​ហើរ​បក់​ស្លាប​ដូច​ប្រភេទ​បក្សី​ទេ។ តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​កន្លង​មក បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​មាន​ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​មួយ​ចំនួន មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​មាន​កំប្រុក​ស្លាប​ពីរ​ប្រភេទ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​អត្តសញ្ញាណ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា កំពុង​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​ការ​សម្គាល់​លើ​ប្រវែង​ចុង​រោម ពណ៌​ខ្មៅ​ទៅ​កាន់​ចុង​កន្ទុយ។ ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​ធំ​ពុំ​មាន​រោម​ចុង​កន្ទុយ​ទេ អាច​មាន​ដែរ​ប៉ុន្តែ​ខ្លី​បំផុត។ ចំណែក​ឯ​ប្រភេទ​កំប្រុក​កន្ទុយ​ក្រហម​វិញ មាន​រោម​ចុង​កន្ទុយ​ដុះ​វែង​ប្រហែល​ពាក់​កណ្ដាល​នៃ​ប្រវែង​កន្ទុយ​របស់​វា។

## ភិនភាគ 
ប្រភេទ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​ប្រវែង​ក្បាល និង​ដង​ខ្លួន​ប្រហែល ៤០០ ម.ម. និង​កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ប្រហែល ៤២០ ម.ម.។ វា​មាន​មាឌ​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម សត្វ​កំប្រុក។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ចូល​ចិត្ត​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ និង​ជា​សត្វ​រាត្រីចរ រក​ស៊ី​ចំណី​នៅ​ពេល​យប់។ ចំណី​អាហារ​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ ស្លឹក​ឈើ និង​មើម​ឈើ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​របស់​វា​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ ឬ​តាម​ច្រាំង​ថ្ម​ចោទ។ សត្វ​ញី​កូន​ម្ដង​បាន​តែ​មួយ​គត់។

## រប៉ាយ​រស់​នៅ 
ពួក​វា​រស់​នៅ​តាម​ប្រយោង​ឈើ និង​មាន​វត្តមាន​ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​ប្រភេទ​ព្រៃ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​ពិសេស​ព្រៃ​ពាក់​កណ្ដាល​ស្រោង និង​ព្រៃ​ស្រោង។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ស្លាប​ធំ​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់​នៅ​កម្រិត​ទាប គេ​កម្រ​ឃើញ​វា​ហើរ ឬ​រស់​នៅ​ជា​ក្រុម​តាម​ទី​ជម្រក​វា​រស់​នៅ​ណាស់ ហើយ​ប្រភេទ​នេះ​កំពុង​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់ ដោយ​សារ​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក​ដែល​វា​រស់​នៅ ការ​ទាក់​ចាប់ ឬ បរ​បាញ់​ពួក​វា​ដើម្បី​យក​សាច់​ធ្វើ​ជា​អាហារ និង​ការ​លក់​ដូរ។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កំប្រុកពណ៌

## ភិនភាគ 
កំប្រុក​ពណ៌ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Callosciurus finlaysonii, អង់គ្លេស៖ Variable Squirrel) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១៩០-២៣០ ម.ម. កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ២២៥-២៤០ ម.ម. និង​មាន​ទម្ងន់ ៣០០ក្រាម។ វា​មាន​មាឌ​មធ្យម និង​មាន​ការ​ប្រែ​ពណ៌​ពី ស ទៅ​ពណ៌ ទឹក​ក្រូច ឬ ខ្មៅ និង​ពណ៌​ចម្រុះ​គ្នា។ ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ភាគ​និរតី ហើយ​ភាគ​ច្រើន​មាន​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច។ ចំពោះ​ភូមិភាគ​ខាង​ជើង ប្រភេទ​នេះ​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ត្នោត​ដោយ​បង្កង់​ពណ៌​ស​នៅ​គល់​កន្ទុយ។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ដែល​មាន​ទី​ជម្រក​ផ្សេងៗ​គ្នា​ជា​ច្រើន នៅ​តាម​ព្រៃ​ស្រោង ព្រៃ​ពាក់​កណ្ដាល​ស្រោង ព្រៃ​របោះ និង​ចម្ការ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​ពី​មែក​ឈើ​តូចៗ និង​ស្លឹក​ឈើ នៅ​លើ​មែក​ឈើ​ធំៗ ឬ នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ផ្លែ​ឈើ ធញ្ញជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត។ វា​ជា​សត្វ​រហ័ស​រហួន និង​ផ្លាស់​ទី​ពី​ដើម​ឈើ​មួយ​ទៅ​មួយ​បាន​យ៉ាង​រហ័ស។ វា​អាច​មាន​ជីវិត​រស់​នៅ​រហូត​ដល់​ទៅ​អាយុ ២៧ឆ្នាំ។ សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​ពីរ​គូ និង​មាន​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង ពោធិសាត់ មណ្ឌលគិរី ដែ​ជំរក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែនព្រហ្មទេព និង​តំបន់​ការ​ពារ​នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​មាន​វត្ត​មាន​នៅ​ប្រទេស​ភូមា ថៃ និងវៀតណាម​ភាគ​ខាង​ត្បូង។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
កំប្រុក​ពណ៌​មាន​ដង់​ស៊ីតេ​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ និង​មាន​អត្រា​បន្ត​ពូជ​ឆាប់​រហ័ស និង​រងគ្រោះ​ថ្នាក់​តិច​តួច​ពី​មជ្ឈដ្ឋាន​ដែល​វា​រស់​នៅ។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កង្ហិច

## ភិនភាគ 
កង្ហិច (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ *Tamiops spp.*, អង់គ្លេស៖ Striped Squirrels) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១០៥-១២៣ ម.ម. និង​កន្ទុយ​ប្រវែង​ពី ១១៤-១៣០ ម.ម.។ វា​មាន​មាឌ​តូច ដែល​មាន​លក្ខណៈ​សម្គាល់​ត្រង់​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ និង​ពណ៌​ពង​មាន់​នៅ​លើ​ខ្នង។ សម្បុរ​នៅ​ខាង​ខ្នង​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ស្រាល ផ្នែក​ពោះ​មាន​ពណ៌​ភ្លឺ​ព្រលែត។ មាន​ឆ្នូត​មួយ​ពណ៌​លឿង​ស្រាល​ចាប់ៀ​ពី​ច្រមុះ​កាត់​តាម​ក្រោម​ភ្នែក​បន្ត​រហូត​ដល់​គុម្ព​កន្ទុយ។ កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ និង​មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​លឿង​ស្រាល។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ហើយ​វា​ជា​សត្វ​មាន​ចលនា​រហ័ស​រហួន។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​វាល​ទំនាប និង​ព្រៃ​ខ្ពង់​រាប (ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​ប្រហែល ៧០០ម) ព្រម​ទាំ​នៅ តាម​សួន​ផ្កា និង​ចម្ការ​នានា។ វា​ចូល​ចិត្ត​រស់​នៅ​តែ​ឯង ឬ​ក្រុម​តូចៗ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​របស់​វា​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ រី​ឯ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ បន្លែ និង​សត្វ​ល្អិត។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រភេទ​នេះ​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ពោធិសាត់ កោះកុង ដែន​ជំរក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែនព្រហ្មទេព​នៃ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ និង​តំបន់​ផ្សេងៗ​ទៀត ហើយ​វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ថៃ ឡាវ និង​វៀតណាម​ភាគ​ខាង​ត្បូង។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
សត្វ​នេះ​មាន​រស់​នៅ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង មាន​ចលនា​រហ័ស​រហួន និង​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​តិច​តួច​ពី​ការ​ទាក់​ចាប់។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កង្ហែន

## ភិនភាគ 
កង្ហែន​មាន​ប្រវែង​ដង​ខ្លួន​ពី ១៨៤-២១០ ម.ម. និង​កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១៤០-១៧៥ ម.ម.។ វា​មាន​មាឌ​មធ្យម និង​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ពី​កង្ហិច​ដោយ​សារ​ទំហំ។ ក្បាល​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ត្នោត​មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មែរ ហើយ​មាន​ពណ៌​ពង​មាន់​នៅ​លើ​ខ្នង និង​ចំហៀង​ខ្លួន ចំណែក​ពោះ​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ភ្លឺ។ កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ខ្លី​ជាង​ក្បាល​ប្រវែង​នៃ​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ច្រមុះ​របស់​វា​វែង​បន្តិច ហើយ​ចំពោះ​សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​បី​គូ។

## ជីវសាស្ត្រ 
សត្វ​ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដី និង​រក​ចំណី​អាហារ​ដោយ​ប្រើ​ច្រមុះ​ដ៏​វែង​របស់​វា នៅ​លើ​ដី​ដែល​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​កំទេច​កំទី​ស្លឹក​ឈើ​ជា​ច្រើន។ វា​ចូល​ចិត្ត​រស់​នៅ​តាម​ទី​ជម្រក​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ ចាប់​តាំង​ពី​ប្រភេទ​ព្រៃ រហូត​ដល់​រស់​នៅ​តាម​ចម្ការ​ផ្សេងៗ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ ផ្លែ​ឈើ និង​ពពួក​សត្វ​ដែល​គ្មាន​ឆ្អឹង​កង។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ខេត្ត​កោះកុង ពោធិសាត់ ឧទ្យាន​ជាតិ​វីរៈជ័យ និង​តំបន់​ផ្សេងៗ​ទៀត។ កង្ហែន ក៏​មាន​វត្តមាន​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​ភាគ​កណ្ដាល​និង​ខាង​កើត ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង វៀតណាម​ភាគខាង​ត្បូង ឡាវ និង ថៃ។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
សត្វ​នេះ​មាន​រស់​នៅ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង មាន​ចលនា​រហ័ស​រហួន និង​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​តិច​តួច​ពី​ការ​ទាក់​ចាប់។

## កំណត់​ចំណាំ 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កំប្រុកស្លាបតូច

## សេចក្ដី​ផ្ដើម 
ប្រភេទ​នេះ​សព្វ​ថ្ងៃ នៅ​ពុំ​ទាន់​មាន​ការ​សិក្សា​បែង​ចែក​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ​ទេ ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា វា​ប្រហែល​ជា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ ***Hylopetes*** ដែល​អាច​ត្រូវ​បាន​ឃើញ​មាន​វត្តមាន​នៅ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​ដោយ។

## ភិន​ភាគ 
កំប្រុក​ស្លាប​ថ្ពាល់​ក្រហម​មាន​ប្រវែង​ដង​ខ្លួន​ពី ១៣០-១៨៤ ម.ម. និង​មាន​ប្រវែង​កន្ទុយ​ពី ១០០-១៤០ ម.ម.។ វា​ជា​ប្រភេទ​ដែល​មាន​មាឌ​តូច ដែល​ខ្នង​របស់​វា​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ត្នោត និង​ថ្ពាល់​ពណ៌​ក្រហម។ ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ស្រាល កន្ទុយ​មាន​រាង​សំប៉ែត និង​មាន​ពណ៌​ទឹក​ក្រះចុ។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ស្រោង​ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​រហូត​ដល់​ទៅ ១០០០ម។ វា​ធ្វើ​សំបុក​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ​ដែល​កំពស់​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ៤ម ពី​ដី។ ចំណី​អាហារ​សំខាន់​របស់​វា​គឺ​ផ្លែ​ឈើ។ សត្វ​ញី​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។

## រប៉ាយ​រស់​នៅ 
ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​តូច​នេះ ក៏​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​រាត្រី​ចរ និង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ​ដូច​កំប្រុក​ស្លាប​ធំ​ដែរ ប៉ុន្តែ​ពេល​ខ្លះ​យើង​អាច​ឃើញ​ពួក​វា​នៅ​ពេល​ព្រលប់​ផង​ដែរ។ ពួក​វា​មាន​ភាព​ធន់ ឬ​បន្សាំ​ក្នុង​ការ​រស់​នៅ​តាម​ប្រភេទ​ព្រៃ​ដែល​រិចរិល និង​អាច​ឃើញ​រស់​នៅ​តាម​ភូមិ និង​ទី​ប្រជុំ​ជន​មួយ​ចំនួន​ដែល​មាន​ដើម​ឈើ។ ប្រភេទ​នេះ​គេ​នៅ​តែ​អាច​មើល​ឃើញ​វា​បាន​ច្បាស់ នៅ​តាម​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ នៅ​ក្បែរ​ព្រះ​រាជ​ដំណាក់​ខេត្ត​សៀមរាប​ផង​ដែរ។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
ពួក​វា​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់នៅ​ច្រើន​បង្គួរ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ពួក​វា​ក៏​កំពុង​តែ​រង​នូវ​ការ​គំរាម​កំហែង​ខ្លាំង​ផង​ដែរ ទៅ​លើ​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក និង​រស់​នៅ​លាក់​ខ្លួន​នៅ​តាម​តំបន់​ស្ងាត់​ដាច់​ស្រយាល​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។

## ឯកសារ​យោង 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត

## ភិនភាគ 
កន្ថឹក​ក្បាល​ឆ្នូត​មាន​ប្រវែង​ក្បាល និង​ដង​ខ្លួន​ពី ១១៥-១៥៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១០៥-១៣០ និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៣៥-៥៥ក្រាម។ ប្រភេទ​នេះ​គេ​អាច​សម្គាល់​បាន​ដោយ​សារ​វា​មាន​ច្រមុះ​ស្រួច​វែង កន្ទុយ​វែង និង​រោម​ខ្លី។ រោម​នៅ​លើ​ដង​ខ្លួន​ខ្លី និង​រលោង។ ខ្នង​មាន​សំបុរ​ប្រផេះ​ចាស់​រហូត​ត្នោត​ចាស់ ហើយ​ពោះ និង​ផ្នែក​សងខាង​ដង​ខ្លួន​មាន​ពណ៌​ត្នោត។ មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ​ជា​ច្រើន​លាត​ចាប់​ពី​ច្រមុះ​កាត់​តាម​ក្រោម​ភ្នែក​រហូត​ដល់​គុម្ព​ត្រចៀក និង​មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ស អម​សងខាង​។ សត្វ​ឈ្មោល​មាន​ទំហំ​ធំ និង​ពណ៌​ភ្លឺ​ជាង​សត្វ​ញី។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​តាម​គុម្ពោត​ព្រៃ​តូចៗ និង​គុម្ព​ឫស្សី ព្រៃស្រោង និង ព្រៃរបោះ។ វា​ជា​សត្វ​រក​ស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​មាន​ដូច​ជា​ផ្លែ​ឈើ និង​សត្វ​ល្អិត ជា​ពិសេស​ពពួក​អណ្ដើកមាស និងកញ្ចែ​ជាដើម។ ប្រភេទ​នេះ​មាន​ការ​បន្លឺ​សម្លេង​ឮ​ខ្លាំង។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង មណ្ឌលគិរី និង​តំបន់​ភូមិភាគ​ខាង​ជើង។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម ឡាវ និង​ថៃភាគ​ខាង​កើត។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
គេ​មិន​ទាន់​ដឹង​ស្ថានភាព​អភិរក្ស ពួក​វា​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ​ទេ ក៏​ប៉ុន្តែ​វា​ទំនង​មិន​មែន ជា​ប្រភេទ​ទទួល​រង​ការ​គំរាម​កំហែង​ជា​សកល​នោះ​ទេ។

## ឯកសារ​យោង
ក្រុមប្រមា

សត្វ​ប្រមា និង​ប្រមោញ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​ពពួក​សត្វ​កកេរ ប៉ុន្តែ​ពួក​វា​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ប្លែក​ពី​សត្វ​កកេរ​ដទៃ​ទៀត។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ពួក​វា​តែងតែ​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ជនបទ​ស្ងាត់ ជា​ពិសេស​នៅ​តាម​ព្រៃ​ធម្មជាតិ។ ប្រភេទ​ប្រមា និង​ប្រមោញ មាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​សម្គាល់​ដោយ​ពិនិត្យ​មើល​កាំ (ម្ជុល​ស្រួចៗ លើ​ខ្លួន​ប្រមា) របស់​វា។

នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន សត្វ​កកេរ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​វត្តមាន​រស់​នៅ​ដោយ​កម្រ​បំផុត ពី​ព្រោះ​ពួក​វា​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​បរបាញ់​យក​សាច់ និង​ក្រពះ សម្រាប់​ធ្វើ​ជា​អាហារ និង​ឱសថ​បុរាណ។ ពួក​វា​ក៏​ត្រូវ​រង​ការ​គំរាម​កំហែង​ដោយ​ការ​ស៊ី​ជា​ចំណី ដោយ​ពពួក​សត្វ​ព្រៃ​ស៊ី​សាច់​ជា​អាហារ​ផង​ដែរ​ដូច​ជា ជ្រូកព្រៃ ខ្លារខិន និង​ពពួក​ខ្លា​ផ្សេងៗ​ទៀត។ ពួក​វា​ចូល​ចិត្ត​ស៊ី​រុក្ខជាតិ​បន្លែ​ច្រើន​ប្រភេទ ហើយ​ជា​រឿយៗ​ពួក​វា​តែង​តែ​ជីក​គាស់​ស៊ី​ឫស និង​មើម​រុក្ខជាតិ។

ឯកសារ:Hystrix_brachyura.JPG|ប្រមា
ឯកសារ:Atherurus_macrourus.jpg|ប្រមោញ

## ឯកសារ​យោង
ប្រមា

## ភិនភាគ 
ប្រមា (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ *Hystrix brachyura*, អង់គ្លេស៖East Asian Porcupine) គឺ​ជា​សត្វ​កកេរ​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​សត្វ​កកេរ​ដទៃ​ទៀត ដែល​មាន​ជើង​មុខ​ក្រោយ​ខ្លីៗ និង​ម្រាម​ជើង​ធំ​ខ្លី។ ដង​ខ្លួន​ខ្លី ត្រចៀក​តូច កន្ទុយ​ធំ​ខ្លី។ ជា​ទូទៅ វា​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ មាន​ដង​ខ្លួន​និង​កន្ទុយ​គ្រប​ដណ្ដប់​ដោយ​កាំ​រឹង​វែងៗ​រាង​ដូច​បន្លា។

ប្រមា​មាន​ដង​ខ្លួន​ចាប់​ពី​ក្បាល​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​នៃ​ដង​ខ្លួន ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​ដោយ​កាំ​ខ្លីៗ ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​រោម និង​ផ្នែក​នៅ​សល់​គ្រប់​ដណ្ដប់​ដោយ​កាំ​វែងៗ។ កាំ​ប្រមា​ភាគ​ច្រើន​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ​នៅ​ផ្នែក​កណ្ដាល ដោយ​ឡែក​ខាង​ចុង និង​គល់​នៃ​កាំ​វិញ​មាន​ពណ៌​ស។

កាំ​កន្ទុយ​ប្រមា​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ម្យ៉ាង ខាង​ក្នុង​កាំ​មាន​ប្រហោង​អាច​បន្លឺ​សំឡេង​បាន​នៅ​ពេល​វា​អង្រួន។ ពេល​មាន​ការ​គំរាម​កំហែង វា​បំបាស់​កាំ​របស់​វា​ឡើង​លើ​ដើម្បី​ការ​ពារ​ខ្លួន​របស់​វា​ចៀស​ផុត​ពី​ការ​យា​យី​ពី​សត្រូវ។ ប្រមា​មាន​ទំហំ​ដង​ខ្លួន​ធំ​ជាង​​ប្រមោញ តែ​មាន​កន្ទុយ​ខ្លី​ជាង និង​ពុំ​មាន​កញ្ចុំ​នៅ​ចុង​កន្ទុយ​ដូច​ប្រមោញ​ទេ។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រមា​រស់​នៅ​ក្នុង​រូង​ដី​នៃ​ព្រៃ​គ្រប់​ប្រភេទ និង​ក្បែរ​តំបន់​កសិកម្ម។ វា​ជា​ប្រភេទ​សត្វ ដែល​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​ស៊ី​ផ្លែ​ឈើ​ជ្រុះ​ពី​ដើម ឫស​ឈើ មើម​រុក្ខជាតិ និង​រុក្ខជាតិ​ផ្សេងៗ។ ជា​ទូទៅ វា​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​ដែល​ចេញ​រក​ស៊ី​នៅ​ពេល​យប់ និង​សម្ងំ​នៅ​ក្នុង​រូង​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រមា​គឺ​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​ដែល​មាន​ជា​មធ្យម​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង។ វា​មាន​រស់​នៅ​គ្រប់​ប្រភេទ​ព្រៃ​នៃ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ កោះស៊ូម៉ាត្រា និង​កោះប័រណេអូ។ ប្រភេទ​នេះ​ទទួល​រង​នូវ​ការ​បរបាញ់​ដើម្បី​យក​សាច់​បរិភោគ។ កាំ និង ក្រពះ​ជា​តម្រូវ​ការ​ផ្នែក​អាជីវកម្ម​ធ្វើ​ជា​ឱសថ។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
ប្រហែល​ជា​មក​ពី​ប្រមា​មាន​កាំ​សម្រាប់​ការ​ពារ​ខ្លួន​ពី​សត្រូវ និង​សំបូរ​ចំណី​ស៊ី​ហើយ​មើល​ទៅ ទើប​វា​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​សៀវភៅ​ក្រហម​នៃ​អង្គការ IUCN ថា​ជា​ប្រភេទ​ងាយ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់ (VU)  នៅ​លើ​ពិភព​លោក ដោយ​សារ​សត្វ​ឆ្កែ ឬ​ការ​បរបាញ់​ដើម្បី​យក​ក្រពះ និង​កាំ​របស់​វា​សម្រាប់​ធ្វើ​អាជីវកម្ម។

## កំណត់​ចំណាំ 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ

**ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ** គឺជាមុខវិជ្ចាមួយដែលសិក្សាអំពីមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ 

អង្គសេចក្ដីនៃហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ត្រូវបានចាត់ទុកជា ៣កត្តាធំៗ រួមមាន ឥទ្ធិពលរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើ (១) efficient allocation of resources, (២) distribution of income, និង (៣) ស្ថេរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ
តួនាទីដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាល បានផ្ដូវនូវចំណុចចាប់ផ្ដើមមួយសម្រាប់ការវិភាគនៃហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ។ ជាទ្រឹស្ដី ក្រោមកាលៈទេសៈជាក់លាក់ណាមួយ

## ចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល
សេដ្ឋកិច្ចវិទូបានធ្វើការបែងចែកការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលជា៣ផ្នែកធំៗ៖
* ការបញ្ជាទិញនៃទំនិញនិងសេវាកម្មសម្រាប់ការប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្ន ហៅថា National Income and Product Accounts#Accounting for National Product: The Right Side of the fuck you Report|government consumption ។
* ការបញ្ជាទិញនៃទំនិញនិងសេវាកម្មសម្រាប់គោលបំណងដើម្បីបង្កើតផលប្រយោជន៍នាអនាគត ដូចជាការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវ ហៅថា government investment ។
* ការចំណាយនៃរដ្ឋាភិបាលដែលមិនមែនជាការបញ្ជាទិញនៃទំនិញនិងសេវាកម្ម ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាតួលេខតំណាងឲ្យការផ្ទេរប្រាក់ (transfers of money) ដូចជាការទូទាត់សម្រាប់សន្តិសុខសង្គម (social security payments) នេះហៅថា transfer payments ។ 

## ឯកសារយោង
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
*Taxation and Public Finance course at the Harris School of Public Policy Studies 
*State and Local Public Finance course at the Harris School of Public Policy Studies 
*IMF--Dissemination Standards Bulletin Board-- Subscribing ... (see "fiscal sector")
*The IMF's Public Financial Management Blog
*Other Public Financing Resource  
*US Debt Clock.org  - Real Time U.S. Debt Clock
*Canadian Governments Compared
នគរលូ

**លូ** (, រង្វង់១០៤២-២៤៩ម.គ.) គឺជារដ្ឋចំណុះមួយកំឡុងរាជវង្សចូវនៃចិនបុរាណ ។ បានស្ថាបនាឡើងនៅសតវត្សទី១១ម.គ. ពួកអ្នកគ្រប់គ្រងនៃរដ្ឋនេះចាប់ពីសាខាកូនពៅនៃត្រកូល ជី (姬) ដែលគ្រប់គ្រងរាជវង្សចូវ ។ អ្នកឧកញ៉ាដំបូងគេគឺ ព័រឈិន (伯禽) គឺជាបុត្រអ្នកឧកញ៉ាចូវ បងប្អូនស្ដេចចូវវូវុ និងជារាជានុសិទ្ធិរបស់ស្ដេចចូវឆឹង ។

រាជធានីរដ្ឋគឺនៅឈិភ្វុ និងទឹកដីរបស់រដ្ឋនេះច្រើនតែបានគ្របដណ្ដប់តំបន់កណ្ដាល និងនិរតីនៃអ្វីដែលឥឡូវគឺជាខេត្តឝានតុង ។ រដ្ឋនេះមានព្រំដែនខាងជើងទល់នឹងរដ្ឋរដ្ឋដ៏មានអំណាច និងខាងត្បូងទល់នឹងរដ្ឋឈូកដ៏មានឥទ្ធិពល ។ ទោះបីជាការលុកលុយរបស់ឈីត្រូវបានកម្ចាត់ចោលនៅ​ក្នុងសមរភូមិឆាងឝោនៅឆ្នាំ៦៨៤ម.គ.ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋនេះស្ថិតនៅក្នុងឱនភាពដែរកំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ ។ អំណាចនយោបាយនៃលូនៅទីបញ្ចប់ត្រូវបែកខ្ញែក​ក្នុងចំណោមបក្សពួកសក្ដិភូមិនៃជីស៊ុន ម៉ឹងស៊ុន និង ឝ៊ូស៊ុន ដ៏មានឥទ្ធិពល (ត្រូវបានគេហៅថាពួកហួនទាំងបីដោយសារតែពួកគេគឺជាជំនាន់ក្រោយនៃអ្នកឧកញ៉ាលូហួន) រហូតដល់អ្នកឧកញ៉ាលូមូបង្កើតបានកំណែទម្រង់មួយ ដែលកាលណោះដែនដីនៃម៉ឹងស៊ុន និងឝ៊ូស៊ុនត្រូវបានកាន់កាប់ ដោយឈី ហើយត្រកូលជីស៊ុនបានបង្កើតឡើងនូវរដ្ឋរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា ផ្វី (费) ។ លូត្រូវបានបញ្ចូលនៅឆ្នាំ២៥៦ម.គ.ដោយរដ្ឋឈូក ។

លូគឺរដ្ឋកំណើតនៃលោកខុងជឺ ។ *វស្សាប្បវត្តិរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ*ត្រូវបានសរសេរដើម្បីកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រលូ ។  ស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចិនមួយទៀត គឺលោក*ហ្សួ-ជ័ន*ក៏ត្រូវបានសរសេរជាភាសាលូដែរ ។

## អ្នកគ្រប់គ្រង
បញ្ជីនៃអ្នកគ្រប់គ្រងលូផ្អែកលើ*កំណត់ត្រាមហាប្រវត្តិវិទូ*ដោយលោកស៊ឺម៉ា-ឈៀន:

## ឯកសារយោង
វឺតប្រែស

**វឺតប្រែស(Wordpress)** ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអត្ថបទដោយសេរី ដោយប្រើប្រាស់ កូដ () និង ម៉ាយអែសឃ្យូអិល()។ វាមានតួលេខជាច្រើនដែលមានដូចជា ផ្លាក់អ៊ីន(plug in) និងប្រព័ន្ធធេមផ្លេត(Templaes) ។
Wordpress  ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់លើសពី ១៤,៧% នៅឯក្រុមហ៊ុនសារព័ត៌មាន អេលីស្សា('''''') ក្នុងចំនោមវិបសាយមួយលាន ហើយនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០១១ វិបសាយថ្មីៗមាន២២%។ wordpress បច្ចុប្បន្ននេះក្លាយទៅជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអត្ថបទ(CMS) ពេញនិយមកខ្លាំងជាងគេនៅលើ អ៊ីនធឺណិត។ ដែលត្រូវបានដំនើរការដំបូងគេនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៣ ក្រោយថ្ងៃដែលគេបាន ដំណើរការប្លូក(Blog) ដោយលោក   កើតនៅថ្ថៃទី១១ មករា ឆ្នាំ ១៩៨៤។ នៅសាន់ហ្រ្វាន់ស៊ីស្កូ រដ្ឋកាលីហ្វុកញ៉ា ( San Francisco, California.)

* Hip Hop Radio Wordpress Europe

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេកវិជ្ជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្រ្ត

## References
ប្រវតិ្តBoney M

Boney M.គឺជាក្រុមចម្រៀង ដែលបង្កើតឡើង ដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ហើយមានអ្នកផលិតការថតសម្លេងនេះ គឺFrank Farian ។
ដែលមានមូលដ្ឋានគ្រឹះសំខាន់ គឺនៅអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច។ 
## ប្រវត្តិ 
សមាជិក៤នាក់ដំបូង របស់ក្រុមនេះ នៃអ្នកបង្កើតក្រុមនេះ គឺLiz Mitchell និងMarcia Barrett ដែលមកពីចាម៉ីកា ។
Maizie Williams មកពីMontserrat និង Bobby Farrell ដែលមកពី Aruba។ក្រុមនេះបានចាប់ផ្តើមឡើង នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយទទួល បានជោគជ័យ 
និងការទទួលស្គាល់ នៅក្នុង យុគសម័យឌីសស្កូ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧០។
## ជីវិត 
អ្នកចម្រៀង និងកវីនិពន្ធជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ Frank Farian បានថតបទចម្រៀង នៅក្នុងចង្វាក់រាំរបស់គាត់គឺ "Baby Do You Wanna Bump?"។
នៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤។ Farian បានច្រៀងបទចម្រៀងម្តងទៀតគឺ "Baby Do You Wanna Bump?" នៅក្នុង ការបញ្ចេញសម្លេងដង្ហើមវែង ដែលជាការសម្តែងបានល្អ នៅក្នុងចង្វាក់ falsetto ។
## បទចម្រៀង 
នៅពេលដែលបទចម្រៀងនោះបានបោះពុម្ពផ្សាយចេញ វាបានមានរហ័សនាមថា Boney M.នៅពេលនោះរហ័សនាមរបស់ Farian គឺបានបង្កើតឡើងដោយគាត់ផ្ទាល់ បន្ទាប់ពីបានមើល ភាពយន្តស៊ើបអង្កេតBoney។ បន្ទាប់ពីភាពយន្តចាប់ផ្តើម បទចម្រៀងបានល្បីរន្ទឺ ពេញប្រទេស Netherlands និង ប៉េកាំង។ វាជាហេតុផលដែលធ្វើឲ្យ Farian បានសម្រេចចិត្ត ជួលតួសម្តែង ទៅកាន់មុខកញ្ចក់ទូរទស្សន៍សម្រាប់ក្រុមសម្តែងរបស់លោក។ 
នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១០ Maizie Williams ជាប្រធានក្រុម នៃការសម្តែងរបស់ Boney M. នៅឯ Ramallah's Cultural Palace, នៅខាងលិចធនាគារ, ដែលជាផ្នែកមួយនៅ Palestine International Festival។ហើយក្រុមនោះបានសម្តែងនូវបទ "Daddy Cool", "Ma Baker" and "Brown Girl in the Ring", ប៉ុន្តែបទបន្ទរ "Rivers of Babylon", ពាក្យចចាមរាមនេះពីព្រោះសំណូមពេរបស់អ្នកចាត់ចែង ដែលបានធ្វើការពិពណ៌នាគឺលោក Jewish ដែលសង្ឃឹមយ៉ាងខ្លាំងទៅលើ Zion។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុន
ភូមិវាលលំផាត់

##### ភូមិវាលលំផាត់ 
**ភូមិវាលលំផាត់** គឺជាភូមិមួយដែលស្ថិតនៅឃុំអូរដា ស្រុកកំរៀងខេត្តបាត់ដំបង ជាប់ព្រំដែនថៃ។ភូមិនេះស្ថិតមានព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់និងភូមិតាំងយូរ ខាងជើងជាប់និងភូមិភ្នំ១០០ ខាងត្បូងជាប់ ភូមិសំរោង និងខាងលិចជាប់និងភូមិអូរគគីរ។មុនសមារណកម្មឆ្នាំ១៩៩៦ ភូមិនេះគឺជាសមរភូមិប្រយុទ្ធរវាងកងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកងទ័ពរដ្ឋកម្ពុជា ភូមិលំផាត់បានកែប្រែមុខមាត់ថ្មីក្រោយឆ្នាំ១៩៩៦ នឹងបានអភិវឌ្ឍន៍មានផ្លូវគមនាគមន៍ សាលា។ទិដ្ឋិភាពមើលពីលើ ភូមិលំផាត់ស្ថិតនៅជ្រលងនៃតំបន់ទួល និងមានទិដ្ឋិភាពគួរឲ្យទាក់ទាញ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំអូរដា 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកកំរៀង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង
នគរឆាវ

នគរ**ឆាវ** រឺ **ថ្ឝោ** () គឺជារដ្ឋចំណុះមួយនៅចិនកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវ (១០៤៦-២២១ម.គ.) ។ រដ្ឋនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងពេលមួយនៅសតវត្សទី១១ម.គ.ដោយឆោឝ៊ូ-ចឹនទ័រ (ស.១០៥៣ម.គ.) (曹叔振鐸) បុត្រនៃស្ដេចចូវវ៉ឹន និងជាអនុជនៃស្ដេចចូវវូ ។ ជាមួយរាជធានីរបស់ខ្លួននៅថោឈៀវ (陶丘) **រដ្ឋឆោ**នេះប្រហែលជាគ្របដណ្ដប់តំបន់អាណាស្រុកទិងថោសម័យទំនើបនេះ ខេត្តឝានទុង ។ ដែលបានតាំងលើទីជនបទរាបស្មើនៃវាលរាបចិនខាងជើងប្រហែល៨០.៤៦គីឡូម៉ែត្រ (៥០ម៉ាយ) ខាងកើតនៃចំណុចដែលជាផ្លូវឆ្លងកាត់ថ្មីនៃទន្លេលឿងផ្លាស់ប្ដូរពីខាងកើតទៅឦសាន ។ ទល់នឹងទិសពាយព្យគឺវ៉ិយ ទល់នឹងទិសឦសានគឺលូនិងទៅភាគអាគ្នេយ៍គឺស៊ុង ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
តាមលទ្ធផលមួយនៃភាពទន់ខ្សោយទាក់ទងរបស់រដ្ឋឆោនេះ ដែលជំនាន់ក្រោយបានសរសេរកំណត់ត្រាតិចតួចលើ ព្រឹត្តិការណ៍នានាអំពីប្រវត្តិរបស់រដ្ឋនេះ ។ ព្រឹត្តិការណ៍តែមួយហើយសំខាន់បានកត់ត្រានៅក្នុងកំណត់ត្រា​មហាប្រវត្តិទូកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវខាងលិច (១០៤៦-៧៧០ម.គ.) គឺនៅឆ្នាំ៨២៦ម.គ.នៅពេលនោះគុណព្រះឆោយ៉ូវត្រូវបានសម្លាប់ដោយប្អូនប្រុសរបស់លោក គឺគុណព្រះឆោតាយ ។

នៅក្នុងការផ្ដើមនៃរាជវង្សចូវខាងកើត (៧៧០ម.គ.) រដ្ឋឆោនេះបានរងគ្រោះដោយចលាចលផ្ទៃក្នុង ។ នៅឆ្នាំ៧៦០ម.គ. អ្នកឧកញ៉ាឆោមុបានសម្លាប់បងប្រុសរបស់លោក គឺគុណព្រះឆោផ្វិ ហើយបានតែងតាំងខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីដប់មួយ ។ លោកគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីមួយហើយនៃរដ្ឋឆោដែលទទួលគោរម្យងារ *អ្នកឧកញ៉ា/ចៅពញា*  (公) ។

កំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រោះ រដ្ឋឆោបានដណ្ដើមតស៊ូយកអនុត្តរភាពរវាងរដ្ឋជិននិងឈូក ។ នៅឆ្នាំ៦៣៧ម.គ. ជុងអឺក បុត្រនៃអ្នកឧកញ៉ាជិនសៀនបានប្រែទៅជាមានភាពពិបាក នៅពេលឆ្លងកាត់រដ្ឋឆោហើយត្រូវបានទទួលយ៉ាងតឹងតែងដោយអ្នកឧកញ៉ាឆោគង់ (Cáo Gòng) ។

ប្រហែលជាឆ្នាំ៦៣០ វាធ្លាប់ចំណុះ រឺក៏ ជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ឈូក ។ នៅពេលនោះឈូកបានវាយប្រហារស៊ុង ជិនបានធ្វើការវាយប្រហារបញ្ឆោតលើឆោ ។  បន្ទាប់ជិនបានកម្ចាត់ឈូកនៅឯសមរភូមិឆឹងភូកនៅឆ្នាំ៦៣២ម.គ. ជិនបានកម្ទេចរដ្ឋឆោ ហើយបានជួយសង្គ្រោះរដ្ឋស៊ុងនិងចាប់អ្នកឧកញ៉ាឆោគង់ដាក់ជាអ្នកទោស ។ បន្ទាប់ពីការកម្ចាត់រដ្ឋឈូក ឆោបានបន្តតាមលំដាប់នៃអ្នកជិតខាងដែលជិត រដ្ឋជិន ។

ក្រោយៗបន្តមក រដ្ឋឆោនិងស៊ុងបានក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ។ អ្នកឧកញ៉ាស៊ុងជិងបានចាប់បានអ្នកឧកញ៉ាឆោតោនៅឆ្នាំ៥១៥ម.គ.និងបានឃុំជាអ្នកទោសរហូតដល់មរណភាពរបស់លោក ។ ដោយហេតុនេះហើយ ភាពគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់បានផ្ទុះចេញនៅឯឆោ ពួកអ្នកស្នងបន្តរបស់អ្នកឧកញ៉ាតោគឺអ្នកឧកញ៉ាឆោឝឹង និងអ្នកឧកញ៉ាឆោយិនត្រូវបានសម្លាប់មួយម្ដងៗបន្តបន្ទាប់គ្នា ។ អ្នកឧកញ៉ាឆោផ្វិយបានក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រង ហើយបានក្បត់រដ្ឋជិនដោយការលុកលុយរដ្ឋស៊ុង ។ ជាលទ្ធផលវិញ អ្នកឧកញ៉ាស៊ុងជិងបានវាយប្រហារឆោវិញ ។ គ្មានកងទ័ពពីរដ្ឋជិនមកដើម្បីធ្វើការសង្គ្រោះ ដូច្នេះហើយរដ្ឋឆោត្រូវបានបំផ្លាញចោលនៅឆ្នាំ៤៨៧ម.គ.បន្ទាប់ពីការចាប់បានអ្នកឧកញ៉ាឆោផ្វិយ ។

## កេរ្តិ៍ដំណែល
កូនចៅនៃប្រជាជនឆោបានរក្សាទុកឈ្មោះនៃអតីតរដ្ឋរបស់ខ្លួន ។ នេះគឺកំណើតមួយនៃនាមត្រកូលចិន 曹 (ឆោ រឺ Cáo) ។

## អ្នកគ្រប់គ្រងឆោ
## ឯកសារយោង
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
*គម្រោងអត្ថបទភាសាចិន “អ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋ”
ប្រមោញ

## ភិនភាគ 
ប្រមោញ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ *Atherurus macrourus*; អង់គ្លេស៖ Asian Brush-tailed Porcupine) មាន​រូបរាង​ដូច​ប្រមា​ដែរ ខុស​ត្រង់​ប្រមោញ​មាន​ទំហំ​ខ្លួន​តូច​ជាង។ វា​មាន​ដង​ខ្លួន​គ្រប​ដណ្ដប់​ដោយ​រោម ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​ប្រមា​ដែរ តែ​វា​មាន​ប្រវែង​ខ្លី​តូច​ជាង​ប្រមា​បន្តិច ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​ដង​ខ្លួន​មាន​កាំ​រាង​សំប៉ែត។ នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​ខ្នង មាន​រោម បន្លា​ពណ៌​ត្នោត​ចាស់​ហើយ​វែង ចំណែក​នៅ​ខាង​ក្រោម​ពោះ​មាន​រោម​ខ្លី​ពណ៌​ត្នោត​ខ្ចី។ កន្ទុយ​របស់​វា​តូច ហើយ​ចុង​កន្ទុយ មាន​រោម​បន្លា​ជា​កញ្ចុំ​ដូច​អំបោស។

## ជីវសាស្ត្រ 
ប្រមោញ​ធ្វើ​រូង​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ឬ​តំបន់​ចម្ការ ជា​ពិសេស​នៅ​តំបន់​ភ្នំ។ ប្រមោញ​គឺ​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​ដែល​រកស៊ី​នៅ​ពេល​យប់​ដូច​ប្រមា​ដែរ ហើយ​ពេល​ថ្ងៃ​វា​សម្ងំ​លាក់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​រូង ឬ​ល្អាង​ថ្ម។ ពេល​ខ្លះ វា​រស់​នៅ​ជា​ហ្វូង​នៅ​ក្នុង​រូង​តែ​មួយ​ពី ២-៣ឆ្នាំ។ ប្រមោញ​អាច​រត់​បាន​យ៉ាង​លឿន និង​ហែល​ទឹក​បាន​យ៉ាង​ស្ទាត់​ជំនាញ​ទៀត​ផង។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន ឫស​ឈើ មើម​ឈើ ផ្លែ​ឈើ​ដែល​ជ្រុះ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ ដំណាំ​ក្នុង​ចំការ សំបក​ឈើ​ប្រភេទ​ខ្លះ និង​ឆ្អឹង​សាកសព។

## រប៉ាយ​រស់នៅ 
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រមោញ​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​មាន​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង។ ប្រមោញ​មាន​វត្តមាន​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង​កោះស៊ូម៉ាត្រា។

## ស្ថានភាព​អភិរក្ស 
សត្វ​នេះ​មាន​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃ ចំការ និង​ជើង​ភ្នំ ប្រភេទ​នេះ​អាច​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ពី​ការ​ចាប់​ទាក់ ការ​បណ្ដើរ​ឆ្កែ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ និង​ការ​បំពុល។

## កំណត់​ចំណាំ 
* សៀវភៅ «មគ្គុទ្ទេសក៍​នៅ​តំបន់​វាល​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្គាល់ ថនិកសត្វ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា», ២០០៨
ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា

**របបរាជានិយមនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា** (អង់គ្លេស : Monarchy of Cambodia) គឺជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាគឺជាព្រះប្រមុខ​រដ្ឋនិងជាព្រះប្រមុខនៃរាជវង្សនរោត្ដមដែលជារាជវង្សកំពុងគ្រប់គ្រងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។នៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានកំណត់ឲ្យមានតួនាទីត្រឹមជានិមិត្តរូបតែប៉ុណ្ណោះ។របបរាជានិយមមានប្រវត្តិតាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ៥០ នៃគ្រិស្តសករាជលើកលែងតែនៅក្នុងអំឡុងពេលពីឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលរបបរាជានិយមត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល។ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មកព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រូវបានជ្រើសតាំងដែលធ្វើឲ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមួយនៅក្នុងចំណោមប្រទេសដទៃទៀតនៅលើពិភពលោកដែលមានរបបរាជានិយមជ្រើសតាំង។ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានជ្រើសតាំងឲ្យសោយរាជ្យអស់មួយជីវិតដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាសភាពជាអ្នកដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ផ្នែកនយោបាយនិងសាសនា។ព្រះរាជទាយាទត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើសចេញពីព្រះរាជបច្ឆាញាតិរបស់​​ព្រះបាទអង្គឌួងដែលត្រូវ​មានព្រះជន្មយ៉ាង​តិច ៣០  ព្រះវស្សាឡើងទៅនិងមក​ពី​រាជវង្ស ០២ ​នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា(នរោត្តមនិង​​ស៊ីសុវត្ថិ)ហើយមុនពេលឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិព្រះមហាក្សត្រត្រូវថ្លែងសច្ចាប្រណិធានជាមុនសិន។

## តួនាទី 
## ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង 
ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកគុយ សុផលដែលជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព្រះបរមរាជវាំងហើយសហការជាមួយនឹងក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិដែលពីមុនត្រូវបានដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិដែលជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ និង អ្នកម្នាងផាត់ កាញ៉ុលនិងត្រូវជាព្រះជេដ្ឋារបស់ព្រះបាទនរោត្ដម សីហមុនីដែលជាព្រះហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នត្រូវបានដឹកនាំដោយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែនដែលមានតួនាទីជួយគាំទ្រនិងផ្តល់យោបល់ដល់ព្រះមហាក្សត្រនៅក្នុងការបំពេញព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងនាមជាព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

## ប្រវត្តិសាស្រ្តទេវកថា 
* ឥសីកម្វុស្វយម្ភុវ និង ព្រះនាងទេពអប្សរមេរា

## សម័យបុរាណ (៦៨-១៤៣១) 
### ហ្វូណន (៦៨–៦២៧) 
### ចេនឡា (៥៥០–៨០២) 
#### ចេនឡាដីគោក 
#### ចេនឡាទឹក 
### អាណាចក្រខ្មែរ (៨០២-១៤៣១) 
#### ស្ដេចក្នុងរឿងពង្សាវតា 
## យុគសម័យកណ្តាល (១៤៣១-១៨៦៣) 
### សម័យ ចតុមុខ (១៤៣១-១៥២៥) 
### សម័យ លង្វែក (១៥២៥-១៥៩៤) 
### សម័យ ស្រីសន្ធរ (១៥៩៤-១៦២០) 
### សម័យ ឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣) 
## សម័យបច្ចុប្បន្ន (១៨៦៣-បច្ចុប្បន្ន) 
### អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា (១៨៦៣-១៩៥៣) 
### ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី១ (១៩៥៣-១៩៧០) 
### ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២ (១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន) 
## ឯកសារយោង
នវវិទ្យា

**នវវិទ្យា** ("ការសិក្សា[អ្វីៗ]ថ្មី") ឈ្មោះនេះត្រូវបានដាក់អោយទេវវិទ្យាសនិទាននិយមនៃអាល្លឺម៉ង់ រឺ សនិទានកម្មនៃសាសនាគ្រិស្ត ។ វាត្រូវមកដល់មុនដោយវ៉ូល្ផ្វនិយមមូលវិវដ្ដតិចតួចស្ដួចស្ដើង ។

## ឯកសារយោង 
* 

## សូមមើលផងដែរ 
* ទេវនិយម
* ចូហាន់ សាឡូម៉ូស៊ីម៉្លឺរ
ឃុំបឹងប្រាំ

មាន ៩ ភូមិដូចជា
ភូមិ ក្រពើសែសិប
ភូមិ បឹងក្រឡ
ភូមិ យុត្តិធម៌
ភូមិ អូឫស្សី
ភូមិ បឹងប្រាំ
ភូមិ បឹងធុង
ភូមិ ជ័យជំនះ
ភូមិ សំណាងព្រះស្រី ភូមិដំណាក់តាស៊ុត

## សូមមើលផងដែរ
សំស្ក្រឹត

**ភាសាសំស្ក្ឫត** ( '** សំស្ក្ឫតម៑ , ចេញ​មក​ពី​ពាក្យដើម​ថា​  , "សម្តីឥតខ្ចោះ"), គឺ​ជា​ភាសា​ដែល​​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អម្បូរភាសា​ ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន​(Indo-Aryan), គឺ​ជា​ភាសា​ដំបូង​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​ពិធីខាង​សាសនា នៃ​សាសនា ហិន្ទូ (Hinduism ព្រាហ្មញ្ញ​សាសនា) ព្រម​ទាំង​ជា​ភាសា​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​អក្ឞរឝាស្ត្រ និងជាភាសា​ដែល​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទរបស់​អ្នកប្រាជ្ញ​​ នៅ​ក្នុង​សាសនា​  ពុទ្ធសាសនា(Buddhism) និង ជៃន(Jainism). ក្រោយ​ពី​ការវិវត្ត​ពីភាសា​សម័យវេទ បច្ចុប្បន្ន​នេះភាសា​សំស្ក្ឫត​ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ភាសា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ភាសា​ចំនួន​ ២២ នៃ ភាសា​​ផ្លូវ​ការ​នៅ​ប្រទេឝឥណ្ឌា ព្រម​ទាំង​ជា​ភាសា​ផ្លូវ​ការ​របស់​រដ្ឋ​ឧត្តរខ័ណ្ឌ(Uttarakhand). ភាសា​សំស្ក្ឫត បាន​និង​កំពុង​លេច​ធ្លោ​នៅ​ក្នុង​ការឝិក្ឞស្រាវ​ជ្រាវភាសា​នៅ​ក្នុងចំណោម​អម្បូរភាសា ឥណ្ឌូ អឺរ៉ុប (Indo-European)។

**ភាសា​ សំស្ក្ឫតបុរាណ (Classical Sanskrit)** គឺ​ជា​និយាម(standard)​ សម្រាប់​ប្រើទូទៅ​ដែល​បាន​ចុះ​ក្នុង​ ​បញ្ជី​(register) ដូច​ដែល​បាន​ចែង​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​វេយ្យាករណ៍​​របស់​លោក​ , ​ក្នុង​រង្វង់​​សតវស្សទី ៤ មុន​គ្រិស្តសករាជ (BCE)។ សារៈសំខាន់​នៃ​ភាសា​ សំស្ក្ឫត នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​នៃ​ប្រទេឝ​ឥណ្ឌា​ទាំង​មូល មាន​ភាព​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ភាសា ឡាតាំង (Latin) និង ភាសា ក្រិក (Greek) នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អឺរ៉ុប ហើយ​ភាសា​​សំស្ក្ឫតបាន​ជះឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំ​ង​ទៅ​លើ​ភាសា​ទំនើប​ជា​ច្រើន​នៃ​ ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា, ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេឝ ឥណ្ឌា, បាកិស្ថាន, ឝ្រីលង្កា និង នេបាល់។ នេះ​សបញ្ជាក់​ថា​ភាសា​សំស្ក្ឫតនៃ​គម្ពីរ​ ឫគវេទ (Rigvedic Sanskrit) គឺ​ជាភស្តុតាង​ចំណាស់​ជាង​គេនៃ​អម្បូរភាសា ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប
(Indo-EU), ហើយវា​ក៏​ជា​សមាជិក​មុន​គេ​មួយ​ដែល​មាន​ភស្តុតាង​ច្បាស់លាស់​នៃ​អម្បូរ​ភាសា ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប, គឺ​ជា​អម្បូរ​ភាសា​ដែល​រាប់​ទាំង​ភាសា អង់គ្លេស និង ភាសា​ភាគច្រើន​នៃ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប ។

កម្រង(corpus)​នៃ​អក្ឞរឝាស្ត្រ​ភាសា​សំស្ក្ឫតប្រមូលផ្តុំ​នូវ​ប្រពៃណីខាង​កំណាព្យ​កាព្យ​ឃ្លោង​ដ៏​សម្បូរ​បែប ព្រម​ទាំង នាដឝាស្ត្រ​សំស្ក្ឫត និង វិទ្យាឝាស្ត្រ, ​បច្ចេកទេស, ទស្សនវិទ្យា និង អត្ថបទ ធម៌​ ផង​ដែរ ។ ភាសា​សំស្ក្ក្ឫត​នៅ​តែ​ទទួល​បាន​ការពេញនិយម​និង​​បន្តប្រើប្រាស់​ជាទូទៅ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​ខាង​ពិធីនៃ​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍ និង ការ​ប្រតិបត្តិ​ពុទ្ធសាសនា នៅ​ក្នុងរូបភាព​ជា​បទចម្រៀង​ស្តុ តី(hymns) និង ធម៌សូត្រ​ថ្វាយបង្គំព្រះ​(mantra) ។ ការ​ប្រើ​ភាសា​សំស្ក្ក្ឫត​សម្រាប់​និយាយ​ប្រាឝ្រ័យ​ទាក់​ទង​គ្នា​ក៏​នៅ​តែ​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ស្ថាប័ន​បុរាណ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេឝ​ឥណ្ឌា ហើយ​គេ​ក៏​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ស្តារ​ឡើង​វិញ​​នូវ​ការ​ប្រើប្រាស់​ភាសា​សំស្ក្ក្ឫត​ ។

## ឈ្មោះ
គុណនាម​ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​កិរិយាឝព្ទ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្ឫត (verbal adjective) **' អាច​បក​ប្រែ​ថា "ដាក់​បញ្ចូល​គ្នា, បង្កើតឡើង, កើត​រូបរាងឡើង​យ៉ាង​ល្អ​ឬ​យ៉ាង​ពេញលេញ; សម្រឹតសម្រាំង, បំពាក់​ដោយ​គ្រឿង​លម្អ, អធិប្បាយ​ន័យ​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់" ។ ពាក្យ​នេះ​ក្លាយ​មក​ពី​ឫស​ពាក្យ '** មាន​ន័យ​ថា "ដាក់​បញ្ចូល​គ្នា, ផ្សំផ្គុំ, រៀបចំ, រៀបរៀង", ដែលមាន​​ឫសពាក្យ​ **' មាន​ន័យ​ថា "ជា​មួយ​គ្នា" (ដូច​ពាក្យ​ថា*same* ក្នុង​ភាសា​អង់គ្លេស​ដែរ) និង ​ឫសពាក្យ '''' មាន​ន័យ​ថា "ធ្វើ, បង្កើត" ។

### សំស្ក្ឫតនៃ​គម្ពីរ​វេទ 
) manuscript in Devanagari, early 19th century]]

ភាសា​ សំស្ក្ឫត, ដូច​ដែល​បាន​ឲ្យ​និយមន័យ​ដោយ​លោក , បាន​វិវត្ត​ចេញ​ពី​ទម្រង់​ដើម​នៃ​ភាសា​ សំស្ក្ឫតក្នុង​គម្ពីរ​វេទ (Veda) ។