open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ផ្លែល្វានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| មែក​ល្វា​ទូទៅ​បង្ហាញ​ស្លឹក និង​ផ្លែ​តាម​ដំណាក់កាល​ផ្សេងៗ
**ផ្លែល្វានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ** រួមបញ្ចូលទាំងសេចក្តីយោងទៅលើ ដើមឈើ និងផ្លែរបស់វា នៅក្នុង តានាក់ និង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ដែលជួនកាលជានិមិត្តរូប។

## ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ 
ដើម​ល្វា​គឺ​ជា​ដើម​ទី​បី​ដែល​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​តាម​ឈ្មោះ​ក្នុង ​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ។ ទី​មួយ​គឺ ​ដើម​ឈើ​នៃ​ជីវិត ហើយ​ទី​ពីរ​គឺ​ជា ​ដើម​ឈើ​នៃ​ការ​ដឹង​ថា​ល្អ​និង​អាក្រក់ ។ អ័ដាម ​និង ​អេវ៉ា ​បាន​ប្រើ​ស្លឹក​នៃ​ដើម​ល្វា​ដើម្បី​ដេរ​សម្លៀក​បំពាក់​សម្រាប់​ខ្លួន​គេ បន្ទាប់​ពី​ពួក​គេ​បាន​បរិភោគ *​« ​ផ្លែ​ដឹងខុសដឹងត្រូវ ​»*  ពេល​ពួក​គេ​ដឹង​ថា​ខ្លួន​អាក្រាត។ 

នៅក្នុង ចោទិយកថា ទឹកដីសន្យា ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា "ដីនៃស្រូវសាលី និងស្រូវបាឡេ, នៃវល្លិ ,ដើមល្វា និងផ្លែទទឹម ជាទឹកដីនៃប្រេងអូលីវ និងទឹកឃ្មុំ ជាទឹកដីដែលអ្នកនឹងបរិភោគអាហារដោយមិនខ្វះខាត ដែលអ្នកនឹងមិនខ្វះខាតអ្វីទាំងអស់។ ;"  ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​សាឡូម៉ូន យូដា និង ​អ៊ីស្រាអែល ចាប់​តាំង​ពី ​ក្រុង​ដាន់ ​ដល់ ​ក្រុង​បៀរសេបា បាន​រស់​នៅ​ដោយ​សុវត្ថិភាព មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​«ក្រោម​ដើម​ទំពាំងបាយជូរ និង​ដើម​ល្វា»  ជា​សូចនាករ​នៃ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ជាតិ និង​ភាព​ចម្រុង​ចម្រើន។ ២ ស្ដេច​បាន​ចែង​ថា ហេសេគា ​បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​ស្ដេច​នៃ​ស្រុក​អាស្ស៊ីរី ដែល​ទ្រង់​បាន​ក្លាយ​ជា ​អ្នក​ត្រួតត្រា ។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប មេ​បញ្ជាការ​អាសស៊ើរ​បាន​ព្យាយាម​វាយ​លុក​កង​ទ័ព​ក្រុង​យេរូសាឡិម​ដោយ​ផ្តល់​ឱ្យ​អ្នក​រត់​ចោល​ជួរ​ម្នាក់ៗ​នូវ​ដើម​ទំពាំងបាយជូរ និង​ដើម​ល្វា។ 

សុភាសិត 27:18 ប្រដូច​ដើម​ល្វា​មើល​ថែ​ម្ចាស់។  មាន​ដើម​ល្វា​មួយ​ដើម​នៅ​ក្នុង​សួនច្បារ​នៃ ​បទ​ចម្រៀង​សាឡូម៉ូន ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​នៃ​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់ ដើម​នេះ​បង្កើត​ផល​ដំបូង។ 

ដើម​ល្វា​និង​ផ្លែ​ល្វា​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង ​សៀវភៅ​យេរេមា ហើយ​បាន​រៀបរាប់​យ៉ាង​ខ្លី​ក្នុង ​សៀវភៅ​មីកា ។ 

ប្រភេទផ្សេងទៀតនៃ *ficus* ល្វា ស៊ីកាម័រ អេហ្ស៊ីបត្រូវបានលើកឡើងម្តងម្កាលផងដែរឧទាហរណ៍នៅក្នុង 1របាក្សត្រ។ 

## គម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ 
[រូបភាពតូច|207x207ភីកសែល| [បដិមា|រូបតំណាង Byzantine នៃបណ្តាសានៃដើមល្វា។]]
រឿង​ប្រៀបប្រដូច​អំពី​ដើម​ល្វា មាន​នៅ​ក្នុង ម៉ាថាយ 24 , ម៉ាកុស 13 , លូកា 21  ជា​ផ្នែក​នៃ ​សុន្ទរកថា​អូលីវ ។ ដើម​ល្វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​យល់​ថា​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។ 

រឿង​ប្រៀបប្រដូច​អំពី​ដើម​ល្វា​ព្រៃ គឺ​ជា ​រឿង​ប្រៀបប្រដូច​អំពី​ព្រះយេស៊ូវ ​ដែល​បាន​កត់ត្រា​នៅ​ក្នុង ​ដំណឹងល្អ លូកា ១៣:៦-៩ ។ អ្នក​ចម្ការ​ទំពាំង‌បាយជូរ​សង្ឃឹម​ថា ដើម​ល្វា​ព្រៃ​នឹង​បង្កើត​ផល​នៅ​ឆ្នាំ​ក្រោយ។ 

ម៉ាកុស ១១ រួម​បញ្ចូល​ដំណើរ​រឿង​អំពី​ព្រះយេស៊ូវ ​ដែល​ដាក់​បណ្តាសា​ដើម​ល្វា ៖ 

ភាពស្របគ្នាមួយត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង ម៉ាថាយ 21 ប៉ុន្តែដើមល្វាក្រៀមស្វិតភ្លាមៗ ហើយត្រូវបានកត់សម្គាល់នៅពេលនោះដោយពួកសិស្ស។ 

នៅពេលដែលសាវ័កណាថាណែលបានជួបព្រះយេស៊ូវជាលើកដំបូង ហើយសួរថាតើព្រះយេស៊ូវស្គាល់ទ្រង់ដោយរបៀបណា ចម្លើយគឺថាទ្រង់បានឃើញណាថាណែលអង្គុយនៅក្រោមដើមល្វារួចហើយ ( យ៉ូហាន ១)  ។
បញ្ជី​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ឆ្នាំ​១៩៦៧

វិជ្ជរ៉ា ដានី  សម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តដំបូង *ពេជ្រ វង្សា* ហើយក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ១៩៧០ នាងបានក្លាយជាតួឯកសម្រាប់ ៩០%& នៃខ្សែភាពយន្តខ្មែរដែលចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ក្នុង​ចំណោម​ភាពយន្ត​ទាំង​២០​ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី​នោះ មាន​ភាពយន្ត​ចំនួន​៧​កំពុង​ផលិត​ឡើងវិញ ៥រឿង​ក្នុង​នោះ​មាន​រឿង នាង​កែវណាម៉ា ២​រឿង និង​រឿង​មិន​ទាន់​ផលិត​ឡើងវិញ ៨រឿង។ :
រឿងប្ដីដុះកន្ទុយ

***រឿងផ្កាយដុះកន្ទុយ*** គឺជាខ្សែភាពយន្តខ្មែរឆ្នាំ 1968 ដឹកនាំដោយ ណុប ណែម។ ខ្សែភាពយន្តនេះសម្តែងដោយ គង់ សំអឿន និង គីម ណូវ៉ា ។

## ខាស 
* គង់ សំអឿន
* គីម ណូវ៉ា
* ណុប ណែម
* សាគីស៊ុង
* រ៉ូសាណារ៉ា
* ឧត្ដម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តខ្មែរ
របាំនៅស្រុកខ្មែរ និងនៅភូមា

***ការរាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅដ៏ធំនៅក្នុងប្រទេសភូមា*** គឺជាបណ្តុំនៃអត្ថបទរបស់អ្នកនិពន្ធជនជាតិឥណ្ឌា អាមិតាវគូស ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។  សៀវភៅ​បោះពុម្ព​ថ្មី​នេះ​មាន​ការ​សរសេរ​ចំនួន​ប្រាំ​គឺ​៖ រាំ​នៅ​កម្ពុជា, នៅ​ប្រទេស​ភូមា, រឿង​នៅ​ថ្ម, ទីប្រជុំជន​ក្បែរ​សមុទ្រ និង​ថ្ងៃ​ទី ១១ ខែ​កញ្ញា។
ផ្លូវរាជ

***The Royal Way*** ("La Voie Royale", 1930; បកប្រែផងដែរថាជា *ផ្លូវរបស់ស្តេច* ) គឺជាប្រលោមលោក បែបអត្ថិភាព របស់ André Malraux ។ វានិយាយអំពីអ្នកផ្សងព្រេងមិនសមហេតុផលពីរនាក់ដែលធ្វើដំណើរតាម "ផ្លូវរាជ" ទៅ អង្គរ ក្នុងព្រៃ កម្ពុជា ។ បំណង​របស់​ពួកគេ​គឺ​ដើម្បី​លួច​ចម្លាក់​ចម្លាក់​​​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ពី​ប្រាសាទ។ រួមជាមួយនឹង *Les Conquérants* (1928) និង ''Man's Fate'' (1933) វាបង្កើតបានជាត្រីភាគីស្តីពីបដិវត្តន៍នៅអាស៊ី។ 

## សេចក្តីសង្ខេបនៃគ្រោង 
ទីតាំងគឺនៅដើមសៀវភៅ កប៉ាល់ពី Marseille ទៅឥណ្ឌូចិន និងផ្ទះបនមួយ។ ក្រោយ​មក​វា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឡាវ និង ​សៀម ​។ តួអង្គសំខាន់បំផុតគឺការផ្សងព្រេងវ័យក្មេង ក្លូដ វ៉ាន់ណេក និងអ្នកផ្សងព្រេងដែលមានបទពិសោធន៍ចាស់ម្នាក់ឈ្មោះប៉េកេន  ជាជនជាតិដាន់ ជាមួយសមាគម អាល្លឺម៉ង់ ។ ពួកគេទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមកដោយសារតែ ការមិនអនុលោមភាព របស់ពួកគេ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេសហការគ្នាដើម្បីទទួលបានគោលដៅផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ៖ ដំណើរស្វែងរកការធូរស្បើយ (ដែលពួកគេត្រូវបានលើកទឹកចិត្តទាំងផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ) ក៏ដូចជាការស្វែងរកអ្នកផ្សងព្រេងដែលបាត់បង់ឈ្មោះ Grabot ។

ពួកគេជោគជ័យក្នុងការលួចសង្គ្រោះ។ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយមគ្គុទ្ទេសក៍របស់ពួកគេនិងនៅក្នុងព្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់។ ដោយ​សារ​ពួក​គេ​ខ្លាច​រដ្ឋាភិបាល ពួក​គេ​បាន​ជ្រើស​រើស​ផ្លូវ​ឆ្លង​កាត់​ទឹកដី​ដែល​គ្មាន​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ពួក ម៉ូអ៊ីស ។ តំបន់នេះមានគ្រោះថ្នាក់ផងដែរ - ប៉ុន្តែម្យ៉ាងវិញទៀត Grabot ត្រូវបានគេសន្មត់ថានៅទីនោះ។

អ្នក​ផ្សងព្រេង​ត្រូវ​កម្ចាត់​បន្លែ​និង​អន្ទាក់​ដែល​ជា​អរិភាព (ឧ. វាលភក់ សត្វល្អិត​យក្ស ដំបង punji )។ កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​មួយ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ជាមួយ​នឹង ស្ទៀង ប៉ុន្តែ​បាន​បែកបាក់​គ្នា​ខណៈ​ពេល​ដែល​អ្នក​ផ្សង​ព្រេង​រក​ឃើញ Grabot ធ្វើ​ជា​ទាសករ​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ឥឡូវនេះអ្នកផ្សងព្រេងកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឡោមព័ទ្ធ។ ប៉េកេន ក្នុងពេលដ៏ភ្លឺស្វាង និងភាពក្លាហាន គ្រប់គ្រងដើម្បីជួយសង្គ្រោះអ្នកដែលជាប់គាំង។

តម្លៃ​ដែល​គាត់​បង់​គឺ​របួស​ជង្គង់​របស់​គាត់​ដែល​ឈាន​ទៅ​រក​ការ​រលាក​សន្លាក់ (នៅ​ពេល​មុន​ការ​បង្កើត​ថ្នាំ​ផ្សះ​នៅ​កន្លែង​ដែល​គ្មាន​ឱកាស​ធ្វើ​ការ​កាត់​ចេញ​ដោយ​គ្មាន​កូន) ហើយ​គាត់​ក៏​ស្លាប់​ដោយ​ការ​ឈឺ​ចាប់។
រឿងចម្រៀងចុងក្រោយរបស់ស្តេច

***ចម្រៀងចុងក្រោយរបស់ស្តេច*** គឺជាប្រលោមលោករបស់អ្នកនិពន្ធជនជាតិកាណាដា Geoff Ryman ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 2006 ដោយ HarperCollins នៅចក្រភពអង់គ្លេស។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ 2008 ដោយ Small Beer Press ។

## សេចក្តីផ្តើមគ្រោង 
ឈុតក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា វាប្រាប់ពីរឿងផែនទី ដែលជាប៉ូលីស និងជាអតីត ខ្មែរក្រហម និងម៉ូតូឌុបវ័យក្មេង វិលៀម នៅពេលពួកគេស្វែងរកសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍ស្លឹកមាសរបស់ស្តេច ជ័យវរ្ម័នទី៧ សតវត្សទី១២ ដែលត្រូវបានលួចដោយអតីតមេទ័ព ប៉ុល ពត ។ កម្រង​អនុស្សាវរីយ៍​ជា​រឿង​ប្រឌិត ប៉ុន្តែ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​មិន​មែន​ទេ ហើយ​ដំណើរ​រឿង​អំពី​ជីវិត​និង​រជ្ជកាល​របស់​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​ប្រាប់​ជា​ខ្សែ​ស្រប​គ្នា។ លើសពីនេះ មានការឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងយូរចំពោះសកម្មភាពហឹង្សារបស់ផែនទីក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនៃសង្រ្គាមកម្ពុជា។ ប្រលោមលោកនេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពផ្ទុយគ្នារវាងភាពសម្បូររុងរឿងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាពីបុរាណ និងភាពក្រីក្រ និងអំពើពុករលួយនៃសមភាគីទំនើបរបស់ខ្លួន។
វត្តចៅចន្ទ

**វត្តចៅចន្ទ** វា​ជា​ទីតាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​គេ​បោះបង់ចោល​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង មឿងឆាលៀង ឃុំស្រីសជ្ជនាល័យ។ ស្រុកស្រីសជ្ជនាល័យ ខេត្តសុខោទ័យ

## កត់ត្រា 
មិនមានភស្តុតាងនៃការបង្កើតរបស់វាទេ។ ប៉ុន្តែ​ពី​ការ​ប្រើ​ថ្មបាយក្រៀម​ជា​សម្ភារៈ​សំខាន់ គេ​អាច​ប្រៀបធៀប​នឹង​ទីតាំង​សាសនា​របស់​គេ​បាន។ ដូច្នេះហើយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានគេជឿថាបានកសាងឡើងក្នុងសម័យនេះ។

វត្ត​ចៅចន្ទ​លេច​ឡើង​ក្នុង​សំណេរ​របស់​ព្រះរាជា។ *ទស្សនាទីក្រុងព្រះរោង* របស់ ស្តេចរាមា VI ។

«​នៅ​ទិស​ដូច​គ្នា​នឹង​វត្ត​មហា​ធាត​មាន​កន្លែង​មួយ ។ ដែល​អ្នក​ភូមិ​ហៅ​វត្ត​ចៅចន្ទ ច្រក​ចូល​ត្រូវ​ឆ្លង​កាត់​ចម្ការ​ចេក​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​មាន​ប្រាង្គ​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ដែល​មាន​បាត​៣​វ៉ា​និង​កម្ពស់​ប្រហែល​៦​វ​។​ ពេល​ឃើញ​ដូច្នេះ ខ្ញុំ​លាន់​មាត់​ថា​ជា​ចេតិយ ឬ​ប្រាសាទ​ព្រាហ្មណ៍។ វត្ត​ជា​សាក្សី​ច្បាស់​លាស់។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រចនាប័ទ្ម​ដូច​គ្នា​នឹង​វត្តស្រីស្វាយឬវត្ត ព្រះផៃហ្លួង, មឿងសុខោទ័យ ពេល​គាត់​ដើរ​ទៅ​រក​ក្នុង​ចំណោម​គំនរ​ថ្ម និង​ឥដ្ឋ​ដែល​បាក់។ បាន​រក​ឃើញ​ព្រះសិវលិង្គរបស់​ព្រះ​សិវៈ​ដែល​បន្សល់​ទុក​នៅ​ពី​ក្រោយ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ពី​ថ្ម 

## ទីតាំងបុរាណ និងវត្ថុបុរាណ 
សំណង់​សំខាន់​គឺ ​ប្រាង្គ ​ប្រធាន​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម​ធំៗ និង​តុបតែង​ដោយ​បាយអ។ មានក្លោងទ្វារទាំងបួន។ មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​នៅ​ខាង​កើត ហើយ​នៅ​ខាង​មុខ​មាន​បន្ទប់​សម្រាប់​ដាក់​រូប។ ម្ខាងទៀតជាទ្វារក្លែងក្លាយ។ ​ខាង​លើ​របស់​ប្រាសាទ​មាន​រាង​ដូច​គុម្ពោត ហើយ​តុបតែង​ដោយ​មកុដ។

ក្រោយ​មក​ក្នុង ​សម័យ​សុខោទ័យ ទីសក្ការៈ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា។ តំបន់ជុំវិញមូលដ្ឋានប្រាសាទត្រូវបានបំពេញ។ ធ្វើ​ឱ្យ​គល់​ឈូក​ក្រឡាប់​លិច​ក្នុង​ដី បន្ទាប់មក ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀមមួយត្រូវបានសាងសង់នៅខាងមុខប្រាង្គប្រាសាទ រួមជាមួយនឹងមន្ទាថ្មបាយក្រៀម ដើម្បីតម្កល់ ព្រះអាត្ថារោត នៅផ្នែកខាងជើងនៃប្រាង្គ។ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌា​មាន​ចម្លាក់​ថ្មបាយក្រៀម​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ឈរ​មួយ​ដៃ​ជាប់​នឹង​ដងខ្លួន 

ក្រោយ​មក នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ​បាន​រក​ឃើញ ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​មួយ​អង្គ ​ធ្វើ​អំពី​ចីវលោ និង​ស្លៀក​ពាក់​ឯកសណ្ឋាន​ព្រះរាជា។ ហើយនៅក្នុងស្រទាប់កាន់តែជ្រៅ វត្ថុបុរាណ ពីសម័យ ទ្វាវតី ត្រូវបានគេរកឃើញ វត្ថុបុរាណហរិបុញ្ជ័យ អង្កាំកញ្ចក់ និងផ្នែកខ្លះនៃគ្រោងឆ្អឹងមនុស្ស
វត្តស្រីស្វាយ

**វត្តស្រីស្វាយ** (ភាសាថៃ:วัดศรีสวาย) គឺជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅប្រទេសថៃ។ នៅទីតាំងឃើញមានផ្ដែព្រះវិស្ណុផ្ទំ,យូនី,បល្ល័ង្ក ដែលង្ហាញពីទីតាំងព្រហ្មញ្ញសាសនាមុនពុទ្ធសាសនា។
វត្តព្រះពាយហ្លួង

**វត្តព្រះពាយហ្លួង** ជា​វត្ត​ថេរវាទ ​នឹង ​មហានិកាយ ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ និងមានប្រវត្តិសាងសង់តាំងពី សម័យសុខោទ័យ ជាប្រាសាទបុរាណដែលព្រះសង្ឃគង់នៅ។ មានទីតាំងនៅខាងក្រៅកំពែងទីក្រុងភាគខាងជើង។ កប់ជុំវិញប្រាសាទជារាងចតុកោណ។ ប្រឡាយ​មាន​៣​ជាន់ ប្រឡាយ​ខាង​ក្រៅ​មាន​ឈ្មោះ​ថា វត្ត​ព្រះ​ផៃ​ហ្លួង ជា​ចំណុច​កណ្តាល​នៃ​សហគមន៍​នៅ​ដើម​សម័យ​មុន​ការ​បង្កើត​នគរ​សុខោទ័យ។ 

ប្រាសាទ​បុរាណ​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​គឺ​ប្រាង្គ​បី​ធ្វើ​អំពី​ថ្មបាយក្រៀម។ ប្លង់ និងសិល្បៈជារចនាបថបាយ័នខ្មែរក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។

## កន្លែងគោរពបូជា 
## បញ្ជា​របស់​លោក​អាចារ្យ
ជួន ប្រសិទ្ធ

**ជួន ប្រសិទ្ធ**   ថ្ងៃទី 3 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1930 ដល់ថ្ងៃទី 2 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2023) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាអ្នកការទូតកម្ពុជា ដែលធ្វើការឱ្យរបបខ្មែរក្រហម។

កើត​នៅ ​រាជធានី​ភ្នំពេញ លោក​មាន​បង​ប្រុស​ដ៏​ល្បី​ពីរ​រូប​គឺ ជួនធឿន [ ru ] រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសុខាភិបាល; និង ជួន មុំ ក្រសួងឧស្សាហកម្ម។ គាត់​ក៏​ជា​ចៅ​ប្រុស​របស់ ជួន ដែរ។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៩ ជួន ប្រសិទ្ធ បានទៅសិក្សានៅ ប្រទេសបារាំង ។ គាត់បានចូលរួមជាមួយ *Cercle Marxiste* ("រង្វង់ម៉ាក្សនិយម") ដែលជាអង្គការម៉ាក្សនិយម-លេនីន ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ប៉ុល ពត និងសមមិត្តពីរនាក់ផ្សេងទៀត។  នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥ គាត់បានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាអនុប្រធានផ្នែក "ប្រតិបត្តិការ" នៃផ្លូវរថភ្លើងរាជ។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1963 គាត់បានចាកចេញទៅប្រទេសបារាំងសម្រាប់ហេតុផលសុខភាព។ បន្ទាប់ពី រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ 1970 ជួន ប្រសិទ្ធ បានចូលរួមជាមួយ GRUNK នៅ ទីក្រុងប៉េកាំង ។  លោក​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​សម្របសម្រួល​ដោយ ​ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ។  

ក្នុង​របប ​ខ្មែរ​ក្រហម លោក បាន​ធ្វើ​ការ​ជា​អ្នក​បក​ប្រែ​នៅ ​ក្រសួង​ការ​បរទេស ។  បន្ទាប់​ពី​របប ប៉ុល ពត បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម​ឆ្នាំ ១៩៧៩ គាត់​បាន​ទៅ ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ​នៅ ​ញូវយ៉ក រួម​ជាមួយ​ព្រះសីហនុ និង ​គៀត ឈន់ ។ ពីឆ្នាំ 1979 ដល់ឆ្នាំ 1991 ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតអចិន្ត្រៃយ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។  ក្នុង​នាម​ជា​អតីត​មន្ត្រី​ខ្មែរ​ក្រហម គាត់​មិន​ត្រូវ​បាន​ស្វាគមន៍​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ទេ។ នៅឆ្នាំ 1995 ក្រសួងការបរទេស បានប្តេជ្ញានិរទេសគាត់។
បោកចំបាប់

**បោកចំបាប់** គឺជាក្បាច់ ចំបាប់បែបប្រជាប្រិយ របស់ កម្ពុជា ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​អនុវត្ត​តាំងពី​សម័យ ​អង្គរ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​លើ​ចម្លាក់​លៀន​នៃ​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន។ ទម្រង់​ចំបាប់​បុរាណ​ខ្មែរ​ដំបូង​គេ​ហៅ​ថា ម៉ាឡុត។ មាលយុទ្ធត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ៧៨៨ នៃគ.ស ដោយ ព្រាហ្មណ៍ ទីមុ។  វា​បាន​វិវត្តន៍​ទៅ​ជា​ទម្រង់​នៃ​ការ​ចំបាប់​បច្ចុប្បន្ន​គឺ​ចំបាប់​នៅ​សតវត្ស​ទី ៨។ ថ្វីត្បិតតែជាកីឡាបុរសភាគច្រើននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះក៏ដោយ ក៏កីឡាចំបាប់ខ្មែរធ្លាប់បានអនុវត្តដោយទាំងពីរភេទ ខណៈដែលកីឡាចំបាប់នារីក៏ត្រូវបានដាក់តាំងនៅលើ ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ផងដែរ។

ក្នុង​ចំបាប់​ខ្មែរ ការ​រាំ​គឺ​សំខាន់​ដូច​កីឡា​ចំបាប់​ដែរ។ មាន​ការ​រាំ​មុន​ការ​ប្រកួត​មុន​ការ​ប្រកួត​ដែល​អ្នក​ចំបាប់​រាំ​ហើយ​រំកិល​ទៅ​តាម​ភ្លេង។ ការប្រកួតមានបីជុំ។ ជ័យជំនះគឺទទួលបានដោយការបង្ខំគូប្រកួតនៅលើខ្នងរបស់ពួកគេ។ អ្នក​ដែល​អាច​ឈ្នះ​បាន​ពីរ​ជុំ​ក្នុង​ចំណោម​បី​ជុំ​គឺ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​ការ​ប្រកួត។ បន្ទាប់ពីជុំនីមួយៗ អ្នកចាញ់ត្រូវបានសួរថាតើគាត់ចង់បន្តការប្រកួតដែរឬទេ។ ការ​ប្រកួត​នេះ​អម​ដោយ​ភ្លេង​ស្គរ​ពីរ (​ហៅ *​ស្គរ​ញី* និង *​ឈ្មោល*​) ។ ការ​ប្រកួត​តាម​ប្រពៃណី​ត្រូវ​បាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ក្នុង​ឱកាស ​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ និង​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ផ្សេងៗ ​របស់​ខ្មែរ ។ កីឡានេះធ្លាប់ជាមធ្យោបាយជ្រើសរើសមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធ និងតំបន់។ នៅសម័យបុរាណ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យបង្រៀនក្មេងៗនៅក្នុងភូមិរបស់ពួកគេនៅយប់ពេញបូណ៌មីបន្ទាប់ពីច្រូតកាត់។ វា​នឹង​កើត​ឡើង​នៅ​លើ​វាល​ស្រែ​ខាង​ក្រៅ​ភូមិ និង​ក្រោម​ពន្លឺ​ព្រះ​ច័ន្ទ។

កីឡា​នេះ​នៅ​តែ​អនុវត្ត​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​នៅ​តាម​ក្លិប​កីឡា​ចំបាប់​ក្នុង ​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ និង ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង ។ 
ឯកសារ:Angkorian_statue_of_wrestling_apes.jpg
ឯកសារ:Khmerwrestlingangkorwat.jpg
ឯកសារ:Submission_technique.jpg
ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធើរាន នៅកម្ពុជា

**ព្រេសប៊ីធើរានព្រះវិហារ  នៅកម្ពុជា** ឬ **ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធើរាន នៃប្រទេសកម្ពុជា** ( **PCC** ) ជាផ្លូវការ *សាសនាចក្រ Synod ព្រេសប៊ីធើរាន នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា* គឺជានិកាយ Reformed ព្រេសប៊ីធើរាន ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ 1993 ដោយអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកូរ៉េ ព្រេសប៊ីធើរាន និង ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធើរាន ក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ 1993 អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកូរ៉េ ព្រេសប៊ីធើរាន បានចាប់ផ្តើមការងារដាំព្រះវិហារនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​មក​ពី ​ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធើរាន ក្នុង​ប្រទេស​កូរ៉េ (HapDong) ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធើរាន នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កូរ៉េ (TongHap) និង​និកាយ ព្រេសប៊ីធើរាន កូរ៉េ​ផ្សេង​ទៀត​បាន​មក​ដល់​ប្រទេស​នេះ។ នៅថ្ងៃទី 9 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2003 អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាបានបង្កើតក្រុមប្រឹក្សានៃសាសនាចក្រ ព្រេសប៊ីធើរាន នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលគោលបំណងរបស់ពួកគេគឺការបង្កើតនិកាយ ព្រេសប៊ីធើរាន តែមួយនៅក្នុងប្រទេស ដោយមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបែងចែកក្នុងចំណោម ព្រេសប៊ីធើរាន កូរ៉េនៅក្នុងបេសកកម្មនោះទេ។   

ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ វិទ្យាស្ថានទ្រឹស្ដីប្រេសប៊ីធើរៀនកម្ពុជាត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលគ្រូគង្វាលជាតិ។ 

នៅឆ្នាំ 2019 និកាយនេះមានព្រះវិហារចំនួន 136 និងសមាជិកចំនួន 5,876 រួចហើយ។
ព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធេរាន ដែលពាក់ព័ន្ធ

រូបភាពតូច| បន្ទាត់ពេលវេលាបង្ហាញពីការវិវត្តនៃព្រះវិហារនៃប្រទេសស្កុតឡែនពីឆ្នាំ 1560
**Associated Presbyterian Churches** ( **APC** ) គឺជាព្រះវិហារ ព្រេសប៊ីធេរាន ដែលមានក្រុមជំនុំនៅ ស្កុតឡែន និងពីមុននៅ ប្រទេសកាណាដា និង នូវែលសេឡង់ ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ 1989 ជាលទ្ធផលនៃការបែងចែកនៅក្នុង ព្រះវិហារ Free ព្រេសប៊ីធេរាន នៃស្កុតឡែន ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការបែងចែកបានកើតឡើងដោយសារតែភាពខុសគ្នាជាបន្តបន្ទាប់លើ សេរីភាពនៃសតិសម្បជញ្ញៈ (ដូចដែលបានកំណត់នៅក្នុង Westminster Confession of Faith ) ដែលបានឈានទៅដល់ការចូលរួមរបស់ Lord Mackay of Clashfern នៅឯ ពិធីបុណ្យ Requiem ដែលបង្កើតជាផ្នែកនៃ ពិធីបុណ្យសព របស់សហសេវិក។ អតីត ស្មៀនយុត្តិធម៌ Lord Wheatley ។ ដោយសារ Mackay គឺជា Lord Advocate សម្រាប់ Scotland វាត្រូវបានគេរំពឹងថាគាត់នឹងចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យសពរបស់សមាជិកតុលាការដែលបានទទួលមរណភាព។ Wheatley ក៏ជាមិត្តរបស់ Mackay ផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ Mackay ក៏ជាអ្នកចាស់ទុំនៅក្នុងសាសនាចក្រ Free ព្រេសប៊ីធេរាន ដែរ ហើយការដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានរកឃើញថាការចូលរួមរបស់គាត់មិនអាចអត់ឱនបានទេ ដោយសារវាចាត់ទុក ព្រះវិហារកាតូលិក ថាជាសាសនាគ្រោតគ្រាត និងអភិបូជាជារូបព្រះ។ ជាលទ្ធផល Mackay ត្រូវបានព្យួរពីតំណែងក្នុងនាមជាអ្នកចាស់ទុំ។ អ្នកខ្លះនៅក្នុងព្រះវិហារមិនយល់ស្របនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មនេះ ហើយការបែកបាក់គ្នាបានកើតឡើង មិនត្រឹមតែលើកិច្ចការ Mackay ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបញ្ហាដែលកំពុងបន្តនៃសេរីភាពនៃមនសិការផងដែរ។ អ្នកដែលបានបង្កើត APC ជឿថា សេរីភាពនៃមនសិការមិនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងសាសនាចក្រ Free ព្រេសប៊ីធេរាន ហើយថាវិធានការវិន័យដែលធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធរសេរី ព្រេសប៊ីធេរាន ប្រឆាំងនឹង Lord Mackay គឺមិនសមរម្យ។ 

ពួកគេក៏បានអះអាងផងដែរថា សាសនាចក្រ Free ព្រេសប៊ីធេរាន បានបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តការបង្រៀនរបស់ Westminster Confession of Faith ស្តីពីការរួបរួមនៃពួកបរិសុទ្ធ។ "APC ស្វែងរកការអះអាងឡើងវិញនូវការរួបរួមនេះ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុង *Westminster Confession of Faith* ខ្លួនឯង។" APC បានធ្វើ​ការ​ប៉ុនប៉ង​មិន​បាន​ជោគជ័យ​ជាច្រើន​ក្នុងការ​លើក​ទឹកចិត្ត​ឱ្យ​មាន​ការ​រួបរួម​គ្នា​ក្នុង​ចំណោម​ព្រះវិហារ​ស្រដៀង​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ស្កុតឡេន ( Free Church of Scotland, International ព្រេសប៊ីធេរាន Church, Free Church (Continuing), Reformed ព្រេសប៊ីធេរាន Church )។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1989 មក ភាគច្រើននៃក្រុមជំនុំរបស់ខ្លួនបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយក្រុមជំនុំសេរីនៃស្កុតឡែន។

## គោលលទ្ធិ 
គេហទំព័រ Associated Churches ចែងថា: " *យើងជឿថាវាជាការត្រឹមត្រូវក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យគ្រីស្ទបរិស័ទធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯងលើបញ្ហាដែលមិនមែនជាមូលដ្ឋាននៃជំនឿ" ។*

ជំនឿរបស់សាសនាចក្រ «ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងការសារភាពថាជាកាតូលិក កំណែទម្រង់ និងព្រះគម្ពីរ ហើយដែលបញ្ជាក់ពីការផ្តន្ទាទោសជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាសនាចក្រនៃស្កុតឡែន»  ការសារភាពនៃជំនឿរបស់ Westminster ។ 

## ព្រះវិហារ 
## អង្គការអន្តរជាតិ 
Associate ព្រេសប៊ីធេរាន Church គឺជាសមាជិកនៃ World Reformed Fellowship ។
បាទីស្ទ

**បាទីស្ទ** គឺជាសាខានៃ សាសនាគ្រឹស្ត ដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយការធ្វើពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹកតែចំពោះអ្នកជឿគ្រីស្ទានប៉ុណ្ណោះ ( ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹករបស់អ្នកជឿ ) ហើយធ្វើដូច្នេះដោយ ការជ្រមុជ ពេញលេញ។ ព្រះវិហារបាទីស្ទ ជាទូទៅជាវ គោលលទ្ធិ នៃ សមត្ថភាពព្រលឹង (ទំនួលខុសត្រូវ និងទំនួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សគ្រប់រូបនៅចំពោះ ព្រះ ), *sola fide* (ការសង្គ្រោះដោយគ្រាន់តែមានជំនឿតែប៉ុណ្ណោះ), *sola scriptura* (គម្ពីរ ព្រះគម្ពីរ តែមួយគត់ដែលជាច្បាប់នៃសេចក្តីជំនឿ និងការអនុវត្ត) និង រដ្ឋាភិបាលក្រុមជំនុំក្រុមជំនុំ ។ បាទីស្ទជាទូទៅទទួលស្គាល់ ពិធីបរិសុទ្ធ ពីរ៖ ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹក និង ការរួបរួម ។

មានភាពខុសប្លែកគ្នាតាំងពីដើមដំបូងមក អ្នកដែលកំណត់ថាជាអ្នកបាទីស្ទសព្វថ្ងៃនេះអាចខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពីគ្នាទៅវិញទៅមកនៅក្នុងអ្វីដែលពួកគេជឿ របៀបដែលពួកគេថ្វាយបង្គំ អាកប្បកិរិយារបស់ពួកគេចំពោះគ្រីស្ទបរិស័ទដទៃទៀត និងការយល់ដឹងរបស់ពួកគេអំពីអ្វីដែលសំខាន់នៅក្នុងភាពជាសិស្សរបស់គ្រីស្ទបរិស័ទ។  អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាបាទីស្ទបានផ្សព្វផ្សាយព្រះវិហារបាទីស្ទផ្សេងៗទៅគ្រប់ទ្វីប។  ក្រុមជំនុំបាទីស្ទធំជាងគេគឺ សម្ព័ន្ធពិភពលោកបាទីស្ទ ហើយមានក្រុមជំនុំបាទីស្ទ និងក្រុមជំនុំបាទីស្ទខុសៗគ្នាជាច្រើន។

ប្រវត្ដិវិទូបានតាមដានព្រះវិហារបាទីស្ទដំបូងបំផុតដល់ឆ្នាំ 1609 នៅ ទីក្រុង Amsterdam ដោយមាន អ្នកបំបែកខ្លួនជាភាសាអង់គ្លេស ចនស្មីត ជាគ្រូគង្វាលរបស់ខ្លួន។  ស្របតាមការអាន គម្ពីរសញ្ញាថ្មី របស់គាត់ គាត់បានបដិសេធ ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹករបស់ទារក ហើយបានបង្កើតពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹកសម្រាប់តែមនុស្សពេញវ័យដែលមានជំនឿប៉ុណ្ណោះ។  ការអនុវត្តបាទីស្ទបានរីករាលដាលដល់ប្រទេសអង់គ្លេស ជាកន្លែងដែលពួក បាទីស្ទទូទៅ បានចាត់ទុកដង្វាយធួនរបស់ព្រះគ្រីស្ទដើម្បី ពង្រីកដល់មនុស្សទាំងអស់ ខណៈដែលពួក បាទីស្ទពិសេស ជឿថាវាបន្តដល់តែ អ្នករើសតាំង ប៉ុណ្ណោះ។  ថូម៉ាស ហេលវីស បានបង្កើតសំណើដោយឡែកពីបាទីស្ទ ដែលថា ព្រះវិហារ និងរដ្ឋត្រូវបានរក្សាដោយឡែកពីគ្នា នៅក្នុងបញ្ហាច្បាប់ ដូច្នេះបុគ្គលអាចមាន សេរីភាពខាងសាសនា ។ ហេវីស បានស្លាប់នៅក្នុងគុកជាផលវិបាកនៃជម្លោះសាសនាជាមួយអ្នកប្រឆាំងភាសាអង់គ្លេសនៅក្រោម យ៉ាកុបទី១ ។

## ប្រភពដើម 
ប្រវត្តិវិទូបាទីស្ទ Bruce Gourley គូសបញ្ជាក់ពីទស្សនៈសំខាន់ៗចំនួនបួននៃប្រភពដើមនៃបាទីស្ទ៖

# ការយល់ស្របរបស់អ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបដែលចលនានេះតាមដានប្រភពដើមរបស់វាដល់សតវត្សទី 17 តាមរយៈ ពួកបំបែកខ្លួនអង់គ្លេស ។
# ទស្សនៈដែលថាវាជាការរីកចម្រើននៃចលនា អាណាបាទីស្ទ នៃ បាទីស្ទអ្នកជឿ បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1525 នៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប។
# ទស្សនៈនៃ ភាពស្ថិតស្ថេរ ដែលសន្មត់ថា *ជំនឿ និងការអនុវត្ត* បាទីស្ទ មានតាំងពីសម័យនៃព្រះគ្រីស្ទ ហើយ
# ទស្សនៈបន្តបន្ទាប់គ្នា ដែលលើកហេតុផលថា *ព្រះវិហារ* បាទីស្ទពិតជាមាននៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ដែលមិនបែកបាក់ចាប់តាំងពីសម័យនៃព្រះគ្រីស្ទ។  មនុស្សមួយចំនួនមុនពេលកំណែទម្រង់ទទួលស្គាល់អត្ថិភាពនៃបាទីស្ទ និងការបំបែកចេញពីក្រុមជំនុំ។  &#x5B; *ទំព័រ&nbsp;*លោក អ៊ីសាក ញូតុន បាននិយាយ *ថា* &#x5D; បាទីស្ទគឺជារូបកាយតែមួយគត់នៃគ្រីស្ទបរិស័ទដែលគេស្គាល់ ដែលមិនធ្លាប់តំណាងឱ្យទីក្រុងរ៉ូម"។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
សមរភូមិលង្វែក (១៥៩៤)

**សមរភូមិលង្វែក (១៥៩៤)** គឺជាជម្លោះយោធាដែលប្រយុទ្ធគ្នារវាង នគរអយុធ្យា និង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។

## ផ្ទៃខាងក្រោយ 
មុន​ការ​ប្រយុទ្ធ សៀម​បាន​ឈាន​ទៅ​មុខ​ដោយ​ការ​ឈ្លាន​ពាន​របស់​ខ្លួន រួម​ទាំង​ការ​ឈ្នះ​សៀម​យ៉ាង​ដាច់​ខាត​នៅ​ពោធិសាត់។ បន្ទាប់មក កងទ័ពសៀមបានលើកទ័ពឆ្ពោះទៅ ក្រុងលង្វែក ដែលជារាជធានីរបស់កម្ពុជា។ ព្រះអង្គម្ចាស់សុរិយោពណ៌ នៅក្នុងការប៉ុនប៉ងអស់សង្ឃឹម ទ្រង់បានបញ្ជារការពារ ដោយបានពង្រឹងជញ្ជាំងដោយកាំភ្លើងធំ  ខណៈពេលដែលត្រូវបានជួយពីសម្ព័ន្ធមិត្តវៀតណាម និងអភិបាលក្រុងម៉ានីលអេស្ប៉ាញ។  

## សមរភូមិ 
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៥៩៤ បន្ទាប់​ពី​ការ​រៀប​ចំ​កាំភ្លើង​ធំ​អស់​មួយ​ម៉ោង កង​កម្លាំង​របស់ ​ព្រះ​បាទ​នរេនសូ បាន​បើក​ការ​វាយ​លុក​ចុង​ក្រោយ​របស់​ពួក​គេ​លើ ​ក្រុង​លង្វែក ។ ដំរី​ចម្បាំង​សៀម​វាយ​ចូល​តាម​ច្រក​ទ្វារ​ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង​សៀម​លិច​ចូល​ក្រុង។ ពួកអ្នកការពារត្រូវបានសម្លាប់ ហើយខណៈពេលដែល ព្រះបាទសត្ថា បានរត់គេចខ្លួនទៅ ប្រទេសលាវ ។សុរិយោពណ៌ ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្មែរចំនួន 90,000 នាក់ដែលត្រូវបានគេចាប់ដាក់គុក ហើយត្រូវបាននាំយកទៅ ក្រុងអយុធ្យា ។  តាមប្រភពផ្សេងទៀត គេនិយាយថា រាជធានី លង្វែក ត្រូវបានចាប់បានតែក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៥៩៤។ 

## ផលវិបាក 
បន្ទាប់ពីការចាប់ក្រុង លង្វែក ដោយសៀម រាជវង្សខ្មែរត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ហើយផ្លាស់ទីលំនៅទៅកាន់រាជវាំង អយុធ្យា ដែលស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលសៀមជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយបានចាកចេញដើម្បីសម្រុះសម្រួល និងប្រកួតប្រជែងគ្នាក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ចៅហ្វាយនាយ។
ប៉ី ពក

The ***pei pok*** is a Cambodian bamboo free-reed pipe.  

ឧបករណ៍នេះ និង *ប៉ីអ* ទាំងពីរត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង *ក្រុមភ្លេងអារក្ស។* 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
យជ្ញវរហ

**យជ្ញវរហ** (សតវត្សទី១០) ជាបូជាចារ្យ-វេជ្ជបណ្ឌិត និងជាគ្រូពេទ្យរាជវង្សនៅព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវរ្ម័ន ក្នុង ទីក្រុងអង្គរ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រកបរបរឱសថបុរាណខ្មែរ និង អយុវ៌េទ ។  ព្រះអង្គ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​រាជវង្ស និង​ជា​ចៅ​របស់ ​ព្រះបាទ​ហរសវម៌្មទី១ ។   ការរៀនរបស់គាត់ភាគច្រើនគឺមកពីឪពុករបស់គាត់ ទមោទរ ដែលជា អ្នកប្រាជ្ញវេទ ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​សម្រាប់​ការ​រួម​ចំណែក​ខាង​សាសនា​របស់​គាត់ និង​ជួយ​ជន​ក្រីក្រ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​រង្វាន់​សម្រាប់​ការ​នេះ​ជាមួយ បរសោល នៃ​រោម​ក្ងោក។ គាត់ក៏ជាតន្ត្រីករ និងជាតារាវិទូនៅរាជវាំងផងដែរ។ រួមជាមួយព្រះអនុជរបស់ទ្រង់ ព្រះវិស្ណុគមារា ទ្រង់បានចាត់ចែងសាងសង់ប្រាសាទ សិវៈ មួយឈ្មោះថា ឥស្វរបុរៈ ឬ បន្ទាយស្រី ដែលមានចម្ងាយ ១៥ ម៉ាយខាងជើងនៃ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ។  ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ក្លាយ​ជា ​គ្រូ ​របស់ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័នទី​៥ ហើយ​បាន​ប្រកប ​វិជ្ជា​វេទមន្ត ​នៅ​រាជវាំង។ ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម *​ថា ព្រះ គុរុ (* ព្រះគ្រូ)  *ដោយ* ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី៥.
ទឹកប្រេងខ្យង

**ទឹកប្រេងខ្យង ឬ** Oyster sauce ពិពណ៌នាអំពីទឹកជ្រលក់ជាច្រើនដែលផលិតដោយ អយស្ទ័រ ចម្អិនអាហារ។ ធម្មតាបំផុតក្នុងការប្រើប្រាស់ទំនើបគឺ គ្រឿងទេស ពណ៌ត្នោតខ្មៅ viscous ផលិតចេញពីសារធាតុចម្រាញ់ ពីអយស្ទ័រ    ស្ករ អំបិល និងទឹក ក្រាស់ដោយ ម្សៅពោត (ទោះបីជាទឹកជ្រលក់អយស្ទ័រដើមបានកាត់បន្ថយជាតិស្ករដែលមិនទាន់ចម្រាញ់តាមរយៈកំដៅ ដែលបណ្តាលឱ្យមាន ទឹកជ្រលក់ក្រាស់ធម្មជាតិដោយសារតែការ caramelization មិនមែនជាការបន្ថែមនៃម្សៅពោត) ។

សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ កំណែ​ពាណិជ្ជកម្ម​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​ក្លាយជាពណ៌ខ្មៅដោយ ​ការ៉ាមែល ទោះ​បី​ជា​ទឹក​ស៊ីអ៊ីវ​ដែល​មាន​គុណភាព​ខ្ពស់​គឺ​ខ្មៅដោយ​ធម្មជាតិ។  វាត្រូវបានគេប្រើជាទូទៅនៅក្នុង ម្ហូបចិន, ថៃ ,ឥណ្ឌូនេស៊ី ,ម៉ាឡេ ,វៀតណាម និង ម្ហូបខ្មែរ ។

## ផលិតកម្ម 
ការផលិតទឹកប្រេងខ្យងបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រទេសចិនមិនលើសពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1870 ។ អយស្ទ័រ​ត្រូវ​យក​ទៅ​ស្ងោរ​ក្នុង​អាង​ដែក​បីក្នុង​រយៈពេល​កន្លះ​ម៉ោង រួច​យក​ទៅ​ហាល ​ផ្តៅ ​ដោយ​ហាល​ថ្ងៃ ឬ​លើ​ភ្លើង​ល្មម។ ទឹកពីអាងត្រូវបានកាត់បន្ថយក្នុងអាងទីបួនទៅជា "ទឹកជ្រលក់ខ្មៅ" ។ ទឹកសមុទ្រ អំបិល និង/ឬសណ្តែកសៀងអាចត្រូវបានបន្ថែម។ 

សព្វថ្ងៃនេះ ទឹកស៊ីអ៊ីវភាគច្រើនត្រូវបានផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅលើខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មស្វ័យប្រវត្តិ។ ផ្លូវកាត់ជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបង្កើតរសជាតិស្រដៀងគ្នាកាន់តែលឿន និងកាត់បន្ថយការចំណាយ។ ទឹកប្រេងខ្យងសព្វថ្ងៃនេះ ជាធម្មតាត្រូវបានផលិតឡើងជាមួយនឹងមូលដ្ឋាននៃជាតិស្ករ និងអំបិល ហើយក្រាស់ជាមួយនឹងម្សៅពោត។ ចំរាញ់ចេញពីអយស្ទ័រ ឬសារធាតុសំខាន់ៗ ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីផ្តល់រសជាតិដល់ទឹកជ្រលក់មូលដ្ឋាន។ គ្រឿងផ្សំផ្សេងទៀតដូចជា ទឹកស៊ីអ៊ីវ និង monosodium glutamate ក៏អាចត្រូវបានបន្ថែមដើម្បីធ្វើឱ្យរសជាតិកាន់តែស៊ីជម្រៅ និងបន្ថែមពណ៌។ គុណភាពនៃទឹកប្រេងខ្យងនឹងប៉ះពាល់ដល់រសជាតិយ៉ាងខ្លាំង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ

**វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ** (វត្តចិនដំដែក) គឺជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាមួយដែលមានទីតាំងនៅ​ផ្លូវលេខ ៤៧ ភូមិ ១៤ សង្កាត់ស្រះចក ខណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញ។ វត្តនេះជាវត្តដែលមានវ័យចំណាស់មួយក្នុងចំនោមវត្តដែលមានចំណាស់ដទៃទៀតដែលបានកសាងឡើងក្នុងរាជ្យព្រះបាទពញាយ៉ាត។ 

ក្នុងរាជ្យ **ព្រះបាទពញាយ៉ាត** ព្រះអង្គបានលើករាជធានីពីក្រុងអង្គរមកទួលបាសានក្នុងខេត្តស្រីសឈរ (ស្រីសន្ធរ) នៅឆ្នាំ ១៤១៣ តែដោយស្ថានភាពមិនល្អ ទួលបាសានទឹកជន់លិច ក៏ទ្រង់បានប្ដូររាជធានីពីស្រីសឈរ មកតាំងទីនៅចតុមុខមង្គល (ទន្លេច្រាបឈាម) វិញ។ 
ព្រះអង្គបានឲ្យគេជីកគូទឹកមានព្រែកតាកែវ (ខាងត្បួង) ព្រែកអូរគ (ខាងលិច) ព្រែកពោងពាយ (ខាងជើង) ឬព្រែកចិនដំដែក (ចិនរកសុីដំដែកនៅទីនោះ)។ ក្រោយពីសាងសង់រាជធានីរួចហើយ ព្រះអង្គបានប្រទានព្រះនាមព្រះនគរថា៖ ក្រុងចតុមុខមង្គល សកលកម្ពុជាធិបតី សិរីធរបវរ ឥន្ទបត្តបុរីរដ្ឋរាជសីមា មហានគរ។ ឯទន្លេច្រាបឈាម ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះមកជាទន្លេចតុមុខវិញ។ 

thumb|left|ចេតិយ៍សម្រាប់តម្កល់អដ្ឋិធាតុនៅខាងជើងព្រះវិហារវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
នៅក្នុងវិស័យព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ ព្រះអង្គបានរៀបចំឲ្យមានវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាដូចជា៖​ វត្តធម្មលង្កា វត្តកោះ វត្តពាមថ្លុង វត្តឧណ្ណាលោម វត្តបទុមវតី និងវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ។ ទីតាំងដើមរបស់ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ គឺស្ថិតនៅលើទួលខាងជើងព្រែកពាមថ្លុង ត្រង់មហាវិទ្យាល័យវវេជ្ជសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង វត្តនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំង ក្រោមមូលហេតុប៉ះពាល់គម្រោងផែនការរៀបចំរាជធានីថ្មី។ ព្រះគ្រូចៅអធិការវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យសម័យនោះ ព្រះនាមថា **ស្រី សេង** បានព្យាយាមទាក់ទងជាមួយនឹងគ្រួសារឧកញ៉ា **គហបតីឆ័យវ៉ារី លី ឯក កែ** ដើម្បីរកទីតាំងថ្មីសម្រាប់វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ។ ក្រោយចរចារគ្នារួច ឧកញ៉ា **លី ឯក កែ** ក៏ទទួលរាប់រង់ក្នុងការសាងសង់ និងបានជាវដីគ្រួសារចិន មកកសាងវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យនេះ។
ចេតិយ៍តម្កល់ព្រះសរីរិកធាតុនៅពីមុខព្រះវិហារវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ|រូបភាពតូច

នៅខាងមុខព្រះវិហារវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ សព្វថ្ងៃគេឃើញមានរូបសំណាក់ទ្វារបាលពីរនាក់ ដែលមានរចនាប័ទ្មបែបចិន ដែលគេអាចមើលស្គាល់យ៉ាងងាយតាមរយៈលក្ខណៈ មុខមាត់ សំលៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអាវុធ។ រូបសំណាក់នេះ បានបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជនជាតិចិនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ ជាមួយនឹងវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យយ៉ាងជាក់ប្រាកដ។
thumb|center|ទ្វារបាលនៅពីមុខព្រះវិហារវត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ|400px

## Notes
## References
ស្នាមព្រះបាតព្រះពុទ្ធ

រូបភាពតូច| រូបតំណាងស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធ
[រូបភាពតូច| ស្នាម​ព្រះបាត [ព្រះពុទ្ធ|​ព្រះ​ពុទ្ធ ​មាន ​ព្រះ​ធម្មចក្រ និង ​ត្រៃ​រតនៈ សតវត្ស​ទី ១ គន្ធារ]]
រូបភាពតូច| ពុទ្ធបាត ឈើទាល លម្អដោយមាតាគុជ និងកែវ។ សិល្បៈ​ឡាន​ណា​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៥​ដល់​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៦ ។ វត្ត Phra Singh Woramahaviharn
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ច្រក​ចូល​ប្រាសាទ ​សីមា​ម៉ាឡាកា
**ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ** ( សំស្ក្រឹត ​: ពុទ្ធបាទ, Buddhapada ) ជា​រូប​មាន​រាង​ដូច​ជា​ស្នាម​ព្រះបាត ​ព្រះពុទ្ធ​គោតម ឬ​ព្រះបាត​ទាំង​ពីរ។ មានទម្រង់ពីរ៖ ធម្មជាតិ ដូចមាននៅក្នុងថ្ម ឬថ្ម ហើយដែលបង្កើតដោយសិប្បនិម្មិត។  "ធម្មជាតិ" ជាច្រើនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ថា មិនមែនជាស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែជាការចម្លង ឬតំណាងនៃពួកវា ដែលអាចចាត់ទុកថា *ជាសារីរិកធាតុ* ( ពុទ្ធសាសនិកជន ) ហើយក៏ជាតំណាង អនិច្ចកម្ម និងជានិមិត្តរូបនៃព្រះពុទ្ធផងដែរ។ 

## និមិត្តសញ្ញា 
ស្នាម​ព្រះបាត​ព្រះពុទ្ធ​មាន​ច្រើន​ពាសពេញ​ទ្វីប​អាស៊ី ដែល​មាន​អាយុ​កាល​ផ្សេងៗ​គ្នា។  ជារឿយៗគេមានសញ្ញាសម្គាល់ដូចជា ព្រះធម៌ទេសនា នៅចំកណ្តាលនៃបាតព្រះបាត ឬសញ្ញាសម្គាល់ព្រះពុទ្ធ ៣២, ១០៨ ឬ១៣២ ដែលឆ្លាក់ ឬលាបលើបាតព្រះបាត។ 

នៅលើកំពូល Sri padaya ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ស្ថិតក្នុងចំណោមស្នាមព្រះបាតដ៏ធំ និងល្បីល្បាញបំផុត។  រឿងព្រេងពុទ្ធសាសនាបានអះអាងថា ក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះអង្គ ព្រះពុទ្ធបានយាងទៅប្រទេសស្រីលង្កា ហើយបានបន្សល់ទុកនូវស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះអង្គនៅលើប្រទេសស្រីលង្កា ដើម្បីបង្ហាញពីសារៈសំខាន់របស់ប្រទេសស្រីលង្កាថាជាអ្នកបន្តការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏បានបន្សល់ទុកនូវស្នាមព្រះបាតនៅគ្រប់ដែនដី ដែលការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គនឹងត្រូវបានទទួលស្គាល់។  ក្រោយ​មក ប្រពៃណី​ធ្វើ​ស្នាម​ជើង​បាន​លេច​ធ្លោ​នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា កម្ពុជា ភូមា និង​ថៃ។  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់ថ្មនៃការគោរពបូជាព្រះពុទ្ធបាទ
ការ​គោរព​ព្រះបាត ​​គ្រូ ឬ ​អាទិទេព ​គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បុរាណ ដោយ​ដាក់​ក្បាល​នៅ​ក្រោម ឬ​ក្រោម​ជើង​របស់​គេ ជា​កាយវិការ​ពិធី​ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ឋានានុក្រម។  ក្នុងនាមជា *ចេតិយ* ស្នាមព្រះបាតរបស់ព្រះពុទ្ធត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមវិធីផ្សេងៗគ្នា។ ខ្លះ​ជា *​ឧត្ដេរិកា* ជា​សារីរិកធាតុ​តំណាង ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​ជា *​ព្រះ​ពោធិសត្វ* ជា​សរីរិកធាតុ​នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់ ឬ​ទំនាក់ទំនង ហើយ​ម្ដងម្កាល *សរីរិក* ដូច​ជា​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ជា​ជើង​ព្រះ​ទេ តែ​ជា​បាត​ជើង​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ផ្ទាល់។ រូបភាពខ្លះនៃស្នាមព្រះបាតអាចបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍នៅក្នុងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ប៉ុន្តែខ្លះទៀតអាចជារូបភាពរបស់មនុស្សដែលគោរពបូជានៅទីសក្ការបូជាស្នាមជើង។  
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ផាន់-ថៃ

រូបភាពតូច| ផែនទីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃព្រំដែនរបស់ប្រទេសថៃ ឆ្នាំ 1940 ដែលបង្ហាញពីទឹកដីដែលបានបាត់បង់។ កំណែនៃផែនទីត្រូវបានចែកចាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីជំរុញមនោគមវិជ្ជា ផាន់-ថៃ។
**ផាន់-ថៃ** (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ផាន់ **-តៃ** **ចលនា ផាន់-ថៃ** ។ល។) វាជាទម្រង់នៃ លទ្ធិបដិវត្តន៍និយម ដោយមានគោលបំណងបង្រួបបង្រួមនយោបាយរបស់ ប្រជាជនថៃ ទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ភូមា, ម៉ាឡាយ៉ា, កម្ពុជា និង ឡាវ ទៅជារដ្ឋថៃដ៏អស្ចារ្យ ដែលជួនកាលគេហៅថា **អាណាចក្រថៃដ៏អស្ចារ្យ** ( ,មហាអាណាចក្រថៃ)

មុនពេល បដិវត្តន៍ឆ្នាំ 1932 ដែលជំនួសរបបរាជានិយមផ្តាច់មុខដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រដ្ឋាភិបាលថៃបានបន្តទំនាក់ទំនងល្អជាមួយមហាអំណាចចក្រពត្តិ គឺ អង់គ្លេស និង បារាំង ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសជិតខាងគឺភូមា, ម៉ាឡាយ៉ា, កម្ពុជា និងឡាវ។ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងអាណានិគម ត្រូវបានបាក់ទឹកចិត្តយ៉ាងសកម្ម។ រដ្ឋាភិបាល​យោធា​ដែល​ឡើង​កាន់​អំណាច​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៨ ក្រោមរបប ​​ ភិប៊ុន​សុង​ខ្រាម ក៏​បាន​ស្វែងរក​យ៉ាង​សកម្ម​ដើម្បី​ស្ដារ ​ទឹកដី​ដែល​«បាត់បង់» ។ វា​ក៏​បាន​លើក​តម្កើង​សាសនា​ថៃ​យ៉ាង​ចាស់ដៃ​ដែរ។  ស្ថាបត្យករ​បញ្ញវន្ត​នៃ ​ជាតិ​និយម​ថៃ ​ថ្មី​គឺ Wichit Wathakan ។ ប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការពីសៀមមកប្រទេសថៃ។ ពាក្យ​ថៃ​ត្រូវ​បាន​គេ​បក​ប្រែ​តាម​បែប​អសុរកាយ។ វាមិនត្រឹមតែសំដៅលើអ្នកនិយាយ ភាសាថៃកណ្តាល (សៀម) ឬសូម្បីតែ ភាសាតៃ ជាទូទៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅទៅលើអ្នកទាំងឡាយណាដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម អាណាចក្រអយុធ្យា និង រតនៈកូស៊ីន ។ 

ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសថៃអាចទាញយកប្រយោជន៍ពី ការចាញ់បារាំង នៅអឺរ៉ុប ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីកម្ពុជា និងឡាវក្នុង សង្រ្គាមដ៏ខ្លីមួយ ។ បន្ទាប់ពី ការលុកលុយរបស់ជប៉ុនលើប្រទេសថៃ (ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1941) ប្រទេសថៃបានបង្កើតបុព្វហេតុរួមគ្នាជាមួយជប៉ុន និង កាន់កាប់ផ្នែកខ្លះនៃភូមា និង ម៉ាឡាយ៉ា ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃ ជាទូទៅមិនត្រូវបានស្វាគមន៍ដោយប្រជាជនប្រធានបទនោះទេ។ នៅប្រទេសឡាវ ជាពិសេស អាជ្ញាធរបារាំងបានផ្សព្វផ្សាយវោហាសាស្ត្រ និងកំណែទម្រង់នៃ "ការកែលម្អ" វប្បធម៌ ឡាវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ អគ្គទេសាភិបាលឥណ្ឌូចិន Jean Decoux ប៉ុន្តែនេះត្រូវបានគេប្រើជាចម្បងដើម្បីបង្អាក់ការអំពាវនាវរបស់ ផាន់-ថៃ និងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឡាវនៅក្នុងប្រព័ន្ធអាណានិគមបារាំងជាជាង។ អភិវឌ្ឍអារម្មណ៍នៃជាតិនិយមផ្តាច់ខ្លួនរបស់ឡាវ។    យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ការ​ប្រឆាំង​មិន​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​ពិត​ជា​បាន​លេច​ឡើង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ជាតិ​និយម​ឡាវ ដែល​មាន​គោល​បំណង​នាំ​យក​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ច្រើន​មក​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ឡាវ។ មុខវិជ្ជាថ្មីមួយចំនួនរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "ភាសាថៃ" ក្នុងន័យណាមួយ។ សង្រ្គាមបានបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យរបស់ប្រទេសថៃ និងការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលយោធា។ ប្រទេស​ថៃ​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ព្រំដែន​មុន​សង្គ្រាម​របស់​ខ្លួន​វិញ​ដូច​ដែល​បាន​កែសម្រួល​ចុង​ក្រោយ​ក្នុង ​សន្ធិសញ្ញា​អង់គ្លេស​-​សៀម​ឆ្នាំ​១៩០៩ ។
បញ្ជីអ្នកអះអាងថាតំណាងអវតារ

នេះគឺជាបញ្ជីនៃមនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលបានអះអាងយ៉ាងច្បាស់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា អវតារ នៃ ព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ឬនៃការពង្រីកដែលមានកម្រិតបន្ថែមទៀតនៃ ឥស្វរ ឬការបង្ហាញពីទេវភាពផ្សេងទៀត។ បញ្ជីនេះមិនរាប់បញ្ចូល ទសវតា ប្រពៃណី (អវតារទាំងដប់រូបនៃ ព្រះវិស្ណុ ) នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ទេ។ 

## អ្នកអះអាង 
* មេហេបាបា - "ខ្ញុំគឺជា អវតារ នៃយុគសម័យនេះ!"  "អ្នកដឹងថាអ្នកជាមនុស្ស ហើយខ្ញុំដឹងថាខ្ញុំជា អវតារ វាគឺជាជីវិតរបស់ខ្ញុំទាំងមូល!"  "ដោយមិនគិតពីការសង្ស័យ និងការកាត់ទោស និងសម្រាប់សេចក្តីស្រឡាញ់គ្មានកំណត់ដែលខ្ញុំទទួលសម្រាប់តែមួយ និងទាំងអស់ ខ្ញុំនៅតែបន្តមកជារូបតំណាង ដែលត្រូវបានវិនិច្ឆ័យម្តងហើយម្តងទៀតដោយមនុស្សជាតិដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ ដើម្បីជួយមនុស្សឱ្យបែងចែកការពិត។ ពី​ការ​មិន​ពិត»។    រក្សាគាត់ជាអវតារ ជាព្រះក្នុងទម្រង់មនុស្ស
* ម្តាយម៉ីរ៉ា - អះអាងថាជារូបតំនាងរបស់ សក្ដិ ដែល ជាមាតានៃ បុព្វបុរស។  អារម្មណ៍នៃអវតារជាព្រះមាតាគឺមានលក្ខណៈប្លែកពីនិកាយនៃសាសនាហិណ្ឌូហៅថា សក្ដិ ។  
* សត្យាសៃបាបា - អះអាងថាជារូបតំណាងរបស់ សិវៈ និង សក្ដិ ។ 
* កាលគីភគវន និង អម្មភគវន  - ប្តីប្រពន្ធនេះមកពីប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូងអះអាងថាជាអវតារ កាលគី  របស់ ព្រះវិស្ណុ និងព្រះមហេសី លក្ម្សី រៀងគ្នា។ 
* Mirza Husayn 'Ali Nuri, បាហាអ៊ុលឡា (1817-1892) ត្រូវបានចាត់ទុកដោយអ្នកដើរតាមរបស់គាត់ថាជា "ការចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញរបស់គ្រឹស្នា" និង "អវតាទី១០" និង "ការបង្ហាញមិនបរិសុទ្ធនៃគ្រឹស្នា" យោងទៅតាម Shoghi Effendi ដែលជាអាណាព្យាបាលនៃ ជំនឿបាហៃ ។  គាត់ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបំពេញតាមការរំពឹងទុករបស់ មេស៊្សី នៃសាសនាទំនាយផ្សេងទៀត (សាសនាយូដា, គ្រិស្តសាសនា ,ឥស្លាម ,ស៊ូរ៉ូស្ទៀម និងព្រះពុទ្ធសាសនា)។
ធម្មយាត្រា

[រូបភាពតូច|280x280ភីកសែល| Dhammayietra ជា​ការ​ដើរ​ដង្ហែ​សន្តិភាព​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​នៅ [Lampatao|​ទីក្រុង​ឡាំប៉ាតាវ ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ព្រំដែន ​ប្រទេស​ថៃ ប្រឆាំង​នឹង ​អំពើ​ហិង្សា​សហគមន៍ ។]]
**ធម្មយាត្រា** គឺជាការដើរសន្តិភាពប្រចាំឆ្នាំនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានដើមកំណើតក្នុងអំឡុងពេលការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជនភៀសខ្លួននៅតាមជំរុំព្រំដែន ថៃ ក្នុងអំឡុងពេល អង្គការសហប្រជាជាតិ បានត្រួតពិនិត្យការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងឆ្នាំ 1992 ។ ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា «ធម្ម​យាត្រា» មក​ពី​ភាសា ​បាលី *​ធម្ម* ( , " ធម៌ ") និង *យាត្រា* (  "ដើរ" ឬ "ដំណើរ") មានន័យថា "ធម្មយាត្រា" ប៉ុន្តែជារឿយៗត្រូវបានបកប្រែជា "ធម្មយាត្រានៃសេចក្តីពិត" ។ ការដើរសន្តិភាពនេះ ធ្វើឡើងនៅដើមខែឧសភា ហើយជាធម្មតាមានការជួបជុំ ព្រះសង្ឃ និង គ្រហស្ថ ដែលធ្វើដំណើរតាមផ្លូវនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ 

ការ​ជួប​ជុំ​តែង​តែ​ទទួល​ស្វាគមន៍​ដោយ​អ្នក​ភូមិ​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ដែល​រំពឹង​ថា​នឹង​ទទួល​បាន​ពរ ទឹកមន្តឬពរជ័យដោយ ទឹកថ្លា ។  នៃធម្មយាត្រា ជាព្រះសង្ឃ​មួយ​អង្គ​ដែល​បាន​ជាប់​ចំណាត់ថ្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​ឥស្សរជន​ខ្ពស់​នៃ ​ព្រះសង្ឃ ​កម្ពុជា។ លោកបានដឹកនាំ ធម្ម​យាត្រា ដំបូងនៅពេលគាត់ត្រឡប់មកពីនិរទេសបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ធម្មយាត្រា មានព្រះសង្ឃ ដូនជី និង ឧបាសក ឧបាសិកា ប្រមាណ ៥០០ អង្គ។ ពួកគេត្រូវបានចូលរួមដោយ The Interfaith Pilgrimage for Peace and Life ។ រួម​គ្នា​ក្រុម​ទាំង​ពីរ​បាន​ឆ្លង​កាត់​កម្ពុជា​ពី​ព្រំដែន​ថៃ​រហូត​ដល់​វៀតណាម ដោយ​ចំណាយ​ពេល​ជា​ច្រើន​ថ្ងៃ​ដើរ​កាត់​ទឹកដី​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ខ្មែរក្រហម​តាម​ផ្លូវ។

ធម្មយាត្រាឆ្នាំ ១៩៩៧ បានធ្វើដំណើរពី បាត់ដំបង ទៅ ប៉ៃលិន ដែលនៅពេលនោះគ្រប់គ្រងដោយ ខ្មែរក្រហម ហើយបន្តទៅ បន្ទាយឆ្មា ក្នុង ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ។ ខ្មែរក្រហមបានហាមឃាត់ព្រះសង្ឃពីទឹកដីរបស់ពួកគេក្នុងខេត្តប៉ៃលិន និងហាមឃាត់ការប្រតិបត្តិសាសនាដោយបើកចំហរហូតដល់ឆ្នាំ 1996 នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមភាគច្រើនបានឃ្លាតឆ្ងាយពី ប៉ុល ពត ហើយបានប្រកាសថា អៀង សារី មេដឹកនាំថ្មីរបស់ពួកគេ។ ក្រោយ​ពី​ការ​បះបោរ​យ៉ាង​ធំ​នេះ ព្រះសង្ឃ​ត្រូវ​បាន​គេ​អត់ឱន​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ ធម្មយាត្រា ឆ្នាំ ១៩៩៤ ដែល​មាន​បំណង​ហែ​ក្បួន​កាត់​ខេត្ត​ប៉ៃលិន មិន​បាន​ទៅ​ដល់​គោលដៅ​ទេ ដោយសារ​មាន​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​ខេត្ត។ នៅ​ខេត្ត​ប៉ៃលិន លោក ហ្គោ សានដា បាន​ជួប​អៀង សារី ដែល​បាន​ទទួល​ពរជ័យ​ដោយ​គោរព ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​ពិធី​ផ្លូវការ។ ការហែក្បួនដែលធ្វើឡើងប៉ុន្មានខែមុន រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ 1997 ត្រូវបានចូលរួមដោយចៃដន្យនៅប៉ៃលិនចម្ងាយ 15 គីឡូម៉ែត្រដោយ លោក សម រង្ស៊ី និងអង្គរក្សជាច្រើនរបស់គាត់។ លោក សម រង្ស៊ី បានឆ្លៀតឱកាសរិះគន់អវត្តមាន នាយករដ្ឋមន្ត្រី ទាំងពីរ គឺ លោក ហ៊ុន សែន និងព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម រណឫទ្ធិ ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនោះ កំពុងស្ថិតក្នុងភាពតានតឹងដែលនឹងផ្ទុះឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធរវាងអ្នកទាំងពីរ និងអ្នកគាំទ្រដើម្បីគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាល។
ថ្នាក់ទួរីយ៉ា

**ថ្នាក់ទួរីយ៉ា** គឺជា កូដរបស់ណាតូ សម្រាប់ក្រុមគ្រួសារនៃទូក torpedo ដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់ កងទ័ពជើងទឹកសូវៀត និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួននៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ។ ការរចនារបស់ពួកគេនៅក្នុង សហភាពសូវៀត គឺគម្រោង 206M ។
ស៊ីដូបុលយូ

**ស៊ីដូបុលយូ** () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍អាមេរិកដែលគ្រប់គ្រងដោយ Nexstar Media Group, Paramount Global និង Warner Bros. Discovery ។ វាត្រូវបានបើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី 18 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 2006 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
អាយទីវី

**អាយទីវី** () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍របស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ITV plc ។ វាត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 22 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1955 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅចក្រភពអង់គ្លេស
ព្រះពោធិសត្វមហាស្ថាមប្រាប្ត

**មហាស្ថាមប្រាប្ត** ជា​ព្រះពោធិសត្វជា ​មហាសត្វ  ដែល​តំណាង​ឲ្យ​អំណាច​នៃ​ប្រាជ្ញា។ ឈ្មោះរបស់គាត់មានន័យថា "ការមកដល់នៃកម្លាំងដ៏អស្ចារ្យ" ។

មហាស្ថាមប្រាប្ត គឺជា ព្រះពោធិសត្វដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុងចំណោមព្រះពោធិសត្វទាំងប្រាំបី នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន រួមជាមួយនឹង មញ្ជុស្រី, សមន្តភទ្រ, អវលោកេស្វរ អាកាសគភ៌, ក្សិតិគភ៌, មៃត្រេយ និង សវ៌និវរន-វិស្កម្ភិន .

នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន ជួនកាល **មហាស្ថាមប្រាប្ត** ត្រូវបានបង្ហាញជាស្ត្រី Dashizhi  ដែលមានរូបរាងស្រដៀងទៅនឹង អវលោកេស្វរ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថា គង់ស៊ីអ៊ីម នៅក្នុងប្រទេសចិន) ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ជា ​ព្រះពុទ្ធ​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ចំណោម​ព្រះពុទ្ធ​ទាំង​ដប់បី​អង្គ ​នៅ​សាលា ​ពុទ្ធសាសនា Shingon របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន។ នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនាទីបេ **មហាស្ថាមប្រាប្ត** គឺស្មើនឹង វជ្របាណិ ដែលជាអ្នកចាប់កំណើតរបស់គាត់ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកការពារ ព្រះពុទ្ធគោត្តម ។

**មហាស្ថាមប្រាប្ត** គឺជាព្រះពោធិសត្វដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយអង្គ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានអំណាច ជាពិសេសនៅក្នុងសាលាដែនដីបរិសុទ្ធ ដែលទ្រង់មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងព្រះ *សូត្រ សុខាវតីវ្យូហសូត្រ* ។ ជារឿយៗគាត់ត្រូវបានគេបង្ហាញនៅក្នុងព្រះត្រីឯកជាមួយ អមិតាភ និង អវលោកេស្វរ ( គង់ស៊ីអ៊ីម ) ជាពិសេសនៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាដែនដីបរិសុទ្ធ ។

## ចិន 
Shi Yinguang ដែលជាគ្រូនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាដែនដីបរិសុទ្ធ ត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាការបង្ហាញរបស់មហាសតិប្បដ្ឋាន ដោយផ្អែកលើដំណើររឿងរបស់មនុស្សពីរនាក់៖ ១. Huìchāo ជា​អតីត​គ្រិស្តសាសនិក​ម្នាក់​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ឮ​ពី​គាត់​ពី​មុន​មក ២. Běnkong ជាព្រះសង្ឃ និងជាអតីតសិស្ស តួលេខទាំងពីរនេះមានសុបិនឯករាជ្យទាក់ទងនឹងស្ថានភាព។    

## ជប៉ុន 
នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន **មហាស្ថាមប្រាប្ត** ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងអ្នកថែរក្សាប្រាសាទ Kongō Rikishi ។ 

គាត់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជា ព្រះពុទ្ធមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធទាំងដប់បី ។

## មន្ត្រ 
( សំស្រ្កឹត )៖នមៈ សមន្តពុទ្ធានាំ ជំ ជំ សះ សាវា, Namaḥ samantabuddhānāṃ, jaṃ jaṃ saḥ svāhā (ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធទាំងអស់! ជំ ជំ សះ! សាវា) 

( ចិន )៖

Ǎn sàn rán rán suōpóhē (唵・散・髯・髯・娑婆訶)

( ជប៉ុន )៖ (ស៊ីងហ្គន) នៅសាន់ហ្សានសាគូសូវ៉ាកា (オン・サン・ザン・サク・ソワカ) (Tendai) នៅលើ sanzen zensaku sowaka (オン・サンゼン・ゼンサク・ソワカ)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
គ្រួសារអភ័យវង្ស

**អភ័យវង្ស**  ជានាមត្រកូលអភិជន របស់ថៃ ប្រើដោយគ្រួសារថៃ  ដែលពីមុនគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលពេលនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសៀម។ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏​គេ​មិន​ដែល​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ផ្នែក​នៃ ​អភិជន​ខ្មែរ ​ដែរ។

គ្រួសារ អភ័យវង្ស បានគ្រប់គ្រង ខេត្តព្រះតំបងប្រទេសថៃ ( ខេត្តបាត់ដំបង សម័យទំនើប ប្រទេសកម្ពុជា) អស់រយៈពេលប្រាំមួយជំនាន់ចាប់ពីចុងសតវត្សទី ១៨ នៅពេលដែលសៀមបញ្ចូលទឹកដី ខ្មែរ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៧ នៅពេលដែលតំបន់នេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង បានបង្រួបបង្រួមវាជាមួយកម្ពុជា។ ងារ​ដែល​ស្ដេច​ថៃ​ប្រគល់​ឲ្យ​ចៅហ្វាយ​ខេត្ត​ព្រះ​តំបង ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​អភិបាល​បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា​គឺ អភ័យភូបេគ្រ ។

ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក គ្រួសារ អភ័យវង្ស បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតស៊ូប្រឆាំងបារាំងដើម្បីឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយកូនចៅម្នាក់បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសថៃ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសថៃបានគ្រប់គ្រងខេត្តភាគខាងលិចរបស់ខ្មែរឡើងវិញតាមរយៈការសម្របសម្រួលរបស់ជប៉ុន។ លោក ខួងអភ័យវង្ស ត្រូវបានជ្រើសរើសជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសថៃ ដែលជាការិយាល័យដែលលោកកាន់កាប់បីដងដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅចន្លោះខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៤ ដល់ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ។ តាមរយៈទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មគ្រួសារ លោក ខួង បានរក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយខេត្តភាគខាងលិចនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកកាន់តំណែង ហើយបានតស៊ូដើម្បីរក្សាពួកគេឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃបន្ទាប់ពីការបាត់បង់របស់ជប៉ុន និងការរស់ឡើងវិញរបស់បារាំងនៅក្នុង ឥណ្ឌូចិន ។ ប្អូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ ចៅវ៉ាលីត អភ័យវង្ស បានធ្វើការរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៦ នៅក្នុង "គណៈកម្មការពិសេស" នៅខេត្តបាត់ដំបង ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "ប្រធានបន្ទាប់បន្សំនៃចលនា ខ្មែរឥស្សរៈ " ប្រឆាំងនឹង ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅកម្ពុជា ។ ប្រមុខ​ចលនា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ជា​ផ្លូវការ​គឺ ភីសិត ផានិត (ប៉ុក ឃុន) ជា​បង​ថ្លៃ​របស់​លោក ឃួង។ របាយ​ការណ៍​បារាំង​មួយ​ពី​សម័យ​កាល​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​បាន​អះអាង​ថា «ចលនា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ជា​រឿង​នយោបាយ និង​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់​គ្រួសារ​អភ័យវង្ស»។  ដូច្នេះហើយ នៅចុងទស្សវត្ស ១៩៤០ ខ្មែរជាតិនិយម ប៊ុណ្ណ ចាន់ម៉ុល បានរៀបការជាមួយស្ត្រី នៃអភ័យវង្ស។

## សមាជិកគ្រួសារ 
សមាជិកនៃគ្រួសារ រួមមាន:

* ចៅពញាអភ័យភូបេត (បែន) : ចៅហ្វាយស្រុកដំបូងរបស់ព្រះតំបង (ប្រហែលឆ្នាំ១៧៩៤-១៨១០)  និងប្រភពដើមនៃនាមត្រកូល។ 
* ពញាអភ័យភូបេគ្រ (ប៉ែន) : ទេសាភិបាលទីពីរនៃព្រះតំបង (១៨១០-១៨១៤) 
* លោក ខួងអភ័យវង្ស នាយករដ្ឋមន្ត្រីបីសម័យកាលរបស់ប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០ ។ កើតនៅ បាត់ដំបង ឪពុករបស់គាត់គឺជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមចុងក្រោយនៃ ព្រះតំបង។
* ភីថាលីមចារើងរ៉ាត់ អតីត​មេដឹកនាំ ​គណបក្ស​អនាគត​ឆ្ពោះទៅមុខ មាន​ដើមកំណើត​ពី​គ្រួសារ​អភិជន​តាម​ផ្លូវច្បាប់ ប៉ុន្តែ​មិន​ទាមទារ​ពូជពង្ស​ទេ។ 

## ឯកសារយោង
ជនជាតិ ចូ រ៉ូ

ជនជាតិ ចូ**រ៉ូ** (ឬ ចូវរ៉ូ ដូរ៉ូ វៀតណាម ៖ ងឿយ ឈូរ៉ូ) គឺជាជនជាតិ មន-ខ្មែរ នៅ វៀតណាម ។ ពួកគេ ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្ត ដូនណៃ, បិញសឿង, ទួលតាមោក និង បារៀ-អូរកាប់។ ប្រជាជនមានចំនួន 29,520 នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2019 ។

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ពួកគេ ( ភាសា Cho Ro : Yang Pa ) មានគោលបំណងថ្វាយបង្គំព្រះស្រូវរបស់ពួកគេ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ប្រជាជនកូហូ

រូបភាពតូច| ប្រជាជន K'Ho Nop នៅ គៀបាក់ (ចាបុក), ឡាមដុង
ជនជាតិ '''K'Ho**, **Cơ Ho**, ឬ **កូហូ'* គឺជាក្រុមជនជាតិដែលរស់នៅក្នុងខេត្ត ឡាមដុង នៃ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល របស់ ប្រទេសវៀតណាម ។ ពួកគេនិយាយភាសា កូហូ ដែលជាសាខា បាណា ភាគខាងត្បូងនៃ ភាសាមន-ខ្មែរ ។ ពួកគេទាក់ទងនឹងជនជាតិ Cho Ro និង ប្រជាជន Mạ ។

ជនជាតិ ឡាច ដែលជាក្រុមរងនៃ កូហូ គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចឡាមដុង ។ ឈ្មោះទីក្រុង Da Lat (រាជធានីរបស់ ឡាមដុង) មានប្រភពមកពី ដាឡាច (ព្យញ្ជនៈ "ទឹករបស់ប្រជាជន ឡាច")៖ ឥឡូវនេះ ស្ទឹង កាយលី ដែលចុងក្រោយហូរចូលទៅក្នុង ទន្លេដូនណៃ ឆ្ពោះទៅភាគនិរតីនៃទីក្រុង។ .

## វប្បធម៌ 
ពួក​គេ​មាន ​ឧបករណ៍​ភ្លេង ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា *ទូក​កាម'' និង​ម្ហូប ​ជូរ​អែម ។

សាសនាប្រជាប្រិយ របស់ប្រជាជន កូហូ គោរពបូជាព្រះ pantheon រួមមាន Yang N'Du ព្រះកំពូល ព្រះព្រៃ ព្រះទឹក ព្រះភ្លើង ... ប្រជាជន​កូហូ​ភាគច្រើន​ឥឡូវ​សម្គាល់​ថា​ជា​គ្រិស្តសាសនិក។

ប្រជាជន កូហូ ក៏មានអួតអំពីអក្សរសិល្ប៍ជនជាតិដើមដ៏សម្បូរបែបផងដែរ ដូចជា Epic of Gơ Plom kòn Yồi (ព្យញ្ជនៈ "កូនរបស់ Plom is Yồi")។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ជនជាតិវៀតណាមម្នាក់
ជនជាតិម៉ា

**ម៉ា** ឬ **Maa** ( Vietnamese  ) ជា ជនជាតិដើម ភាគតិចមន-ខ្មែរ នៃ ប្រទេសវៀតណាម (ចំនួនប្រជាជន 50,322 ក្នុងឆ្នាំ 2019)។ ពួកវាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំភាគច្រើននៅក្នុងខេត្ត Lâm Đồng និង ដូនណៃ នៃប្រទេស ជាពិសេសនៅតំបន់ ទន្លេដូនណៃ ខាងលើ។  ពួកគេមានភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយ ប្រជាជនកូហូ ។

ពួកម៉ាសម្រេចបាននូវទម្រង់នៃការរួបរួមនយោបាយមួយចំនួន និងសង្គមដែលមានស្រទាប់គ្នាមុនសតវត្សទី 19 ដោយសារតែឥទ្ធិពលរបស់ ហ្វូណន ។  យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ កត្តា​នេះ​បាន​បែកបាក់​ដោយ​សារ​កត្តា​ខុស​គ្នា​ដូច​ជា ​អាណានិគម​បារាំង សង្គ្រាម​អន្តរ​ក្រុម និង​ការ​ជួញដូរ​ទាសករ។
ទន្លេ Vàm Cỏ

រូបភាពតូច|334x334ភីកសែល| ទន្លេ Vam Co និងដៃទន្លេសំខាន់ពីររបស់វា។
**ទន្លេ Vàm Cỏ** (sông Vàm Cỏ) គឺជាទន្លេមួយនៅប្រទេសវៀតណាម ភាគខាងត្បូងទីក្រុងហូជីមិញ។ វាភ្ជាប់ជាមួយ  សូយ រ៉េប ក្នុង ព្រៃកោងកាង Cần Giờ ហើយត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយដៃទន្លេរាក់ពីរគឺ Vàm Cỏ Tây (ខាងលិច) និង Vàm Cỏ Đông (ខាងកើត) បង្កើតជា V.
ជនជាតិសេដាង

**ជនជាតិសេដាង** (ជាភាសាវៀតណាម៖ **Xê Đăng** ឬ **Xơ Đăng** ) គឺជាក្រុមជនជាតិ វៀតណាម ។ ពួកគេភាគច្រើនរស់នៅ ខេត្តកនទុំ ខេត្តក្វាងណាម (ស្រុក Trà My និង Phước Sơn) ខេត្តក្វាងងាយ (ស្រុក Sơn Tây)។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​ធំៗ​ចំនួន​ប្រាំ​គឺ Xteng (Xơ Teng), Kayong, Halang (Hà Lăng), Monom និង Todrah ។ 

ខាងសាសនា ពួកគេភាគច្រើនគោរព វិញ្ញាណបុព្វបុរស និងរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក។ ភាសារបស់ពួកគេគឺជាផ្នែកមួយនៃ បាណា ខាងជើង - សាខានៃគ្រួសារភាសា មន-ខ្មែរ ។  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ទេវកថានៃប្រភពដើមជនជាតិភាគតិចបង្ហាញថាក្រុម បាណា ខាងជើង ទាំងនេះគឺនៅជិតអ្នកស្រុក ម៉ុង-មៀន និងក្រុម ស៊ីណូ-ទីបេ មួយចំនួនដែលបង្ហាញថាបុព្វបុរសរបស់ពួកគេប្រហែលជានៅឆ្ងាយពេកពីភាគខាងជើង។ ភាពស្និទ្ធស្នាលនៃភាសា និងវប្បធម៌របស់ពួកគេចំពោះជនជាតិ វៀត បុរាណ ផ្តល់ភស្តុតាងបន្ថែមទៀត។ វាអាចទៅរួចដែលបុព្វបុរស ចាម បានបំបែកពួកគេចេញពីបុព្វបុរសវៀត បន្ទាប់មកជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់ជនជាតិ មន-ខ្មែរ ជម្លោះជាមួយជនជាតិចាម ជនជាតិលាវ ជនជាតិសៀម ពីសតវត្សទី 12 ដល់សតវត្សទី 19 បានបង្រួមកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ពួកគេ។ . សព្វថ្ងៃនេះ ពួកគេលែងចងចាំរឿងរ៉ាវនៃការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏វែងឆ្ងាយ ហើយពួកគេបានភ្ជាប់រឿងព្រេងរបស់ពួកគេទៅកាន់ទីតាំងមួយចំនួននៅភាគខាងជើង តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ។ 

អ្នកចម្បាំងវរជន សេះចម្បាំង ដំរីសឹក និងភស្តុភារមកពីកុលសម្ព័ន្ធសេដាង រួមជាមួយនឹងកុលសម្ព័ន្ធ បាណា, ចារ៉ាយ និង ហរេបានរក្សាតួនាទីដ៏សំខាន់នៅក្នុងជ័យជម្នះនៃ រាជវង្សថាយសឺន នៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 18 ។   

មនុស្សធ្លាប់ចាត់ទុក សេដាង គឺជាការប្រណាំងមួយក្នុងចំណោមការប្រណាំងច្រើនបំផុតនៅតំបន់ភាគកណ្តាល ។  ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង សេដាង​មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ​ដោយសារ​ភាព​រឹងរូស​របស់​ពួកគេ វា​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​លំបាក​របស់​បារាំង​ដើម្បី​យក​ឈ្នះ​ពួកគេ។ 
* **Y Buong** (កើតឆ្នាំ 1945) ជាចុងភៅយោធាស្រីនៃបញ្ជាការដ្ឋានខេត្ត កនទុំ ដែលបម្រើការភាគច្រើននៅសមរភូមិ Đắk Tô បានទទួលរង្វាន់ជាវីរៈបុរសនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ 1972 សមាជិករដ្ឋសភា អាណត្តិទី 6 (1976 - 1981) ។
ភាសារ៉ាដេ

**រ៉ាដេ** (Rhade; Rade:   ;    ឬ  ) ជាភាសា អូស្ត្រូណេស៊ី នៃភាគខាងត្បូង វៀតណាម ។ ប្រហែល​មាន​វាគ្មិន​ខ្លះ​នៅ​កម្ពុជា។ វាជាសមាជិកនៃ ក្រុមរង ចាម ហើយមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភាសាចាមនៃវៀតណាមកណ្តាល។ 

## គ្រាមភាសា 
Đoàn Văn Phúc (1998:24)  រាយបញ្ជីគ្រាមភាសាចំនួនប្រាំបួនរបស់ រ៉ាដេ ។ ពួកគេត្រូវបាននិយាយភាគច្រើននៅក្នុង ខេត្តដាក់ឡាក់ ក្នុងតំបន់ ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល នៃប្រទេសវៀតណាម។

* **Kpă** : និយាយពេញ Buôn Ma Thuột
* **Krung** : និយាយជាភាសា Ea H'leo និង Krông Năng ; Krung ខ្លះក៏រស់នៅក្នុងចំណោមជនជាតិចារ៉ាយក្នុង ខេត្តគៀឡៃ
* **អដាម** : និយាយក្នុង ក្រាំងប៊ុក ក្រាំងណាង និង អៀ ហៀល
* **Ktul** : និយាយ​នៅ ​ក្រាំង​ប៊ុង និង​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ក្រាំង​ប៉ាក
* **Drao** (Kơdrao)៖ បាននិយាយនៅ M'Đrăk (នៅក្នុងទីប្រជុំជននៃ Krông Jing, Cư M'Ta, និង Ea Trang)
* **Blô** : និយាយនៅ M'Đrăk (ចំនួនប្រជាជនតិចតួច)
* **Êpan** : និយាយនៅ M'Đrăk (ចំនួនប្រជាជនតិចតួច)
* **Mdhur** : និយាយជាភាសា Ea Kar និង M'Đrăk ; នៅ ខេត្តគៀឡៃ និង ខេត្តភូយេន ផងដែរ។
* **Bih** : និយាយនៅ Krông Ana និងនៅភាគខាងត្បូងនៃ Buôn Ma Thuột

**Bih** ដែលមានប្រហែល 1,000 នាក់ អាចជាភាសាដាច់ដោយឡែកមួយ។  Tam Nguyen (2015) បានរាយការណ៍ថា មានតែវាគ្មិនរបស់ Bih 10 នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមប្រជាជនជនជាតិភាគតិចប្រហែល 400 នាក់។ 

ក្រុមរងរ៉ាដេ patrilineal ដែលគេស្គាល់ថាជា **Hmok** ឬ **Hmok Pai** ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ Buôn Ma Thuột (Phạm 2005:212)។ 

## ចំណាត់ថ្នាក់ 
Đoàn Văn Phúc (1998:23)  ផ្តល់នូវចំណាត់ថ្នាក់ដូចខាងក្រោមសម្រាប់គ្រាមភាសារ៉ាដេ ។ Đoàn (1998) ក៏ផ្តល់នូវបញ្ជីវាក្យសព្ទ 1,000 ពាក្យសម្រាប់គ្រាមភាសា រ៉ាដេ ទាំងប្រាំបួន។

* តំបន់ 1
** *តំបន់ 1.1* : Krung, Kpă, Adham
** *តំបន់ 1.2* : Drao ។ Êpan, Ktul
** Blô (ល្បាយនៃតំបន់ 1.1 និង 1.2 ក៏ដូចជា Mdhur)
* តំបន់ 2
** មធរ
** ប៊ី

Đoàn Văn Phúc (1998:23)  កំណត់ភាគរយនៃការយល់ដឹងខាងក្រោមសម្រាប់ការប្រៀបធៀបរវាង Kpă និងគ្រាមភាសាប្រាំបីផ្សេងទៀតនៃ រ៉ាដេ ដោយ Bih ជាគ្រាមភាសាដែលខុសគ្នាច្រើនបំផុត។

* Kpă – Krung៖ ៨៥.៥%
* Kpă – Adham: 82%
* Kpă – Ktul: 82%
* Kpă – Mdhur: 80%
* Kpă – Blo: 82%
* Kpă – Êpan: 85%
* Kpă – Drao: 81%
* Kpă – Bih: 73%

## វាក្យសព្ទ 
*  –  ចាស់ជាងគេក្នុងអាយុ និងសិទ្ធិអំណាច
*  – ប្រូតេស្តង់នៃគ្រិស្តបរិស័ទ (អត្តសញ្ញាណពាក្យតែមួយរបស់ E-de)
*  – អ្នក
*  – ប្ដី
*  – គាត់
*  – គេ,ពួកគេ
*  – យើង
*  – ស្រឡាញ់
*  – ស្អប់
*  – ប្អូនប្រុសពៅ
*  – ម្ដាយ
*  – ជីដូន
*  – ជីតា
*  – ឪពុក
*  – អាក្រក់
*  – ស្អាត
*  – ស្រីស្អាត
*  – ល្អ
*  – ស្រឡាញ់
*  – ផ្តល់ឱ្យ
*  – ពិត
*  – ទៅ
*  – ខ្ញុំ
*  – ឈ្មោះ
*  – ប្រទេស
*  – ចង់បាន/ចូលចិត្ត
*  – ព្រះ
*  – និយាយ
*  – ភាសា
*  – rice បបរ
*  – ខ្លាញ់
*  – ស្គម
*  – ខ្មៅ
*  – មកពី
*  – ពី
* , , , ,  – 1, 2, 3, 4, 5
* , , , , : 6, 7, 8, 9, 10
*  – អាមេរិក
*  – កម្ពុជា
*  – មនុស្ស
*  – រៀន
*  – សំឡេងនៃការមិនសប្បាយចិត្ត / ការឈឺចាប់
*  – 
*  – សរសេរ
*  – អង់គ្លេស
*  – Rade/Ede
*  – ច្រើន
*  – បារាំង
* -ឆ្កួត

## សូរស័ព្ទ 
អក្ខរាវិរុទ្ធត្រូវបានបង្ហាញជាអក្សរទ្រេត។

### ស្រៈ 
* ស្រៈ  ក៏អាចត្រូវបានគេឮថាជាកណ្តាល - ត្រឡប់មកវិញ 

### ព្យញ្ជនៈ 
*  ក៏អាចត្រូវបានគេឮថាជា bilabial បន្ថែមទៀត .
* Glottalized final consonant sounds  are heard only in final position.
ឆ្នាំ ១៩៥៣ នៅកម្ពុជា

ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងក្នុងកំឡុង **ឆ្នាំ ១៩៥៣ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា** ។

## អ្នកកាន់តំណែង 
* ព្រះមហាក្សត្រ ៖ នរោត្តម សីហនុ
* នាយករដ្ឋមន្ត្រី ៖ ប៉ែន នុត (រហូតដល់ថ្ងៃទី ២២ ខែវិច្ឆិកា) ចាន់ណាក់ (ចាប់ផ្តើមថ្ងៃទី ២២ ខែវិច្ឆិកា)

## ព្រឹត្តិការណ៍ 
### ឧសភា 
* ថ្ងៃទី ៩ ខែ ឧសភា បារាំង ​យល់ព្រម​ឯករាជ្យ​បណ្តោះអាសន្ន​របស់​កម្ពុជា​ជាមួយ​ព្រះបាទ ​នរោត្តម សីហនុ ។

### ខែវិច្ឆិកា 
* ថ្ងៃទី 9 ខែវិច្ឆិកា - ខ្មែរឥស្សរៈ ចាប់ផ្តើមប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពបារាំង ហើយកម្ពុជាបានចូលរួមក្នុង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រូវបានបង្កើតឡើង។
ទៀនវស្សា

រូបភាពតូច| ទៀនវស្សាកំពុងដង្ហែ
***ទៀន វស្សា***  ជា ទៀន ក្រមួន យក្ស ដែល ត្រូវ ដុត ក្នុង អំឡុង ពេល នៃ ពិធីបុណ្យ វស្សា របស់ ព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ។ ទៀនទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ញឹកញាប់បំផុតនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា និង ប្រទេសថៃ ។ ទៀនវស្សា ត្រូវបានគេប្រៀបធៀបទៅនឹង ទៀនប៉ាសឆាល របស់ពួកគ្រីស្ទានដែលត្រូវបានដុតក្នុងអំឡុងពេល Paschaltide ទាំងមូល។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
### ដើមកំណើតអង្គរ 
''Tchen-t'an* ជា​ពិធី ​សម័យ​អង្គរ ​បុរាណ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​ទៀន​ធំ ដែល​ជួនកាល​ប្រៀបធៀប​នឹង​ទៀន​វស្សា។  យោងតាមអ្នកការទូតចិន Zhou Daguan ដែលបានមកទស្សនា អង្គរ ក្នុងសតវត្សទី 12 ថា *Tchen-t'an* គឺជាពិធីមួយសម្រាប់ក្មេងស្រី ដែលមានផ្ការីក ដែលមានអាយុចន្លោះពី 7 ទៅ 9 ឆ្នាំ។ 

### ពិធីព្រះពុទ្ធសាសនា 
បុរាណវត្ថុវិទូបានរកឃើញវត្ថុនៃថ្មភក់ដែលធ្វើដោយពុទ្ធសាសនិកនៅវត្តលង្កាក្រៅក្នុង ខេត្តសៀមរាប ចន្លោះឆ្នាំ១៨០៧ដល់១៨៥៧។ ឯកសារ​យោង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​ចំពោះ​ទៀនព្រះវស្សា​គឺ​មាន​នៅក្នុង ​ព្រះរាជពង្សាវតារ​ខ្មែរ ​ដែល​និពន្ធ​នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៨៤៨ ដល់ ១៨៥៩ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​អង្គឌួង ។ 

### ពិធីបុណ្យទៀនព្រះវស្សា 
នៅសម័យមុនភ្លើង ប្រជាជននាំគ្នាធ្វើទៀនព្រះវស្សា ដែលព្រះសង្ឃអាចប្រើប្រាស់បំភ្លឺវត្តនានាក្នុងថ្ងៃងងឹតនៃរដូវវស្សា។ ការ​ដង្ហែ​ទៀន​ចូល​ទៅ​ក្នុង ​ពិធីបុណ្យ​ទៀនឧប្បលរាជធានី ដែល​ជា​ពិធីបុណ្យ​ចម្រុះ​ពណ៌​ច្រើន​ជាង​គេ​របស់​ប្រទេស​ថៃ។  ទៀនត្រូវបានឆ្លាក់ពីរបីថ្ងៃមុនពិធីបុណ្យជាមួយនឹងការរចនាដែលមានលក្ខណៈស្មុគ្រស្មាញ ដែលអ្នកសង្កេតការណ៍មួយចំនួនចាត់ទុកថាវាជា "ហួសហេតុ"។  នៅតាមតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសថៃ ក្រុមមកពីជុំវិញពិភពលោកសម្រាប់ការប្រកួតឆ្លាក់រូបចម្លាក់ក្រមួនយក្សទាំងនេះ។ 

## ពិធីសាសនា 
រូបភាពតូច| ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យ *វស្សា* របស់ជនជាតិថៃដោយប្រើទៀនវស្សា ។

### សិត 
នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ពិធីប្រចាំឆ្នាំដែលគេស្គាល់ថា *សិតទៀនវស្សា* ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅ ព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីបណ្តុះទៀនព្រះវស្សា។  ពេល​គង់​លើ​បល្ល័ង្ក ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ​បាន​ចាក់​ក្រមួន​ដែល​រលាយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទម្រង់​ដែល​កាន់​ដោយ​លោក​បូជាចារ្យ  *បាគូ* ដែល​បម្រើ​ព្រះបរមរាជវាំង។

### ការផ្តល់ជូន 
បុរសៗតែងតែកាន់ទៀនព្រះវស្សា ដោយនាំយកទៅវត្ត ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយក្បួនដង្ហែយ៉ាងឧឡារិក។   ការ​ដង្ហែ​និង​ថ្វាយ​ទៀន​ព្រះវស្សា​គឺជា​កិត្តិយស​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​មន្ត្រីរាជការ និង​អ្នក​មានគុណ​វត្ត​នានា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្វែងរក​យ៉ាង​ខ្លាំង។ 

### ការបំភ្លឺ 
ខណៈពេលដែលព្រះសង្ឃបានបំភ្លឺជាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទៀនវស្សា, ប្រជាជន បានផ្តល់ឱ្យកាន់តែច្រើននូវសិទ្ធិនេះ។  កាលពីមុន ទៀនអាចភ្លឺបានលុះត្រាតែមានភ្លើងចេញពីថ្មដែលវាយដោយភ្លើង ឬដោយភ្លើងដែលបានមកពីការកកិតនៃដំបងឫស្សីពីរ។ ថ្ងៃនេះការប្រកួតត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើ។  ពេល​ភ្លឺ ទៀន​ក៏​ឆេះ​ពេញ​មួយ​ថ្ងៃ​នៃ​បុណ្យវស្សា។

## ការផលិត 
ទៀន វស្សា ត្រូវបានរៀបចំជាប្រពៃណីដោយ *អាចារ្យ'' ដែលយកពី  នៃ ក្រមួន ធម្មជាតិ។ ជាធម្មតា ក្រមួនឃ្មុំត្រូវបានកែច្នៃឡើងវិញដោយការរលាយគល់ទៀនចាស់ៗ ដែលប្រមូលពីក្នុងព្រះវិហារ ឬបរិច្ចាគដោយភូមិជុំវិញ។ ម៉ាស៊ីនសម្ងួតសក់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើឱ្យក្រមួនទន់ឡើងវិញ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវាត្រូវបានផ្សិត និងបង្កើតជារាង។ បន្ទាប់មក ជាងចម្លាក់បង្កើតការឆ្លាក់ដ៏ស្មុគស្មាញ និងព័ត៌មានលម្អិតនៃផ្នែកខាងក្រៅរបស់ទៀន។ 

## និមិត្តសញ្ញា 
ទៀន​វស្សា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា "ពន្លឺ​សម្រាប់​ជីវិត" ដែល​បំភ្លឺ​ផ្នែក​ងងឹត​នៃ​ជីវិត និង​ដឹកនាំ​ផ្លូវ​ទៅ​កាន់ ​ព្រះនិព្វាន ។