កម្មបថ១០

= **កម្មបថ** =
កម្មបថ មានន័យថា ផ្លូវ ឬ គន្លងនៃកម្ម គឺដំណើររបស់អំពើអាក្រក់ ឬល្អដែលសត្វលោកធ្វើដោយកាយ វាចា ចិត្ត។ ដែលត្រូវបានបែងចែកជា ២ គឺ អកុសលកម្មបថ​ និងកុសលកម្មបថ។

កម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅជាកុសលកម្មក្ដី អកុសលកម្មក្ដី បើគ្រប់អង្គនោះនឹងមានផលអាចអោយបដិសន្ធិទៅជា ទេវតា មនុស្ស សត្វ ឬនរក ជាដើមបាន ទៅតាមអំណាចនៃកម្មបថដែលខ្លួនបានធ្វើ តែប្រសិនបើមិនគ្រប់អង្គរបស់កម្មបថនោះទេវាមានផលតិចអាចអោយផលបានតែក្នុងបវត្តិកាល(ពេលបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងរស់នៅ)ប៉ុណ្ណោះ ។

**កម្មបថចែកទៅតាមទ្វា ៣ គឺ**

១. កាយទ្វា = កើតទៅតាមកាយ

២. វចីទ្វា = កើតទៅតាមវាចា

៣. មនោទ្វា  = កើតទៅតាមចិត្ត

### កុសលកម្មបថ ១០ 
#### កាយសុចរិត ៣ 
១- បាណាតិបាតា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ធ្វើសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ។

២- អទិន្នាទានា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា កាន់យកនូវវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យដោយកាយឬដោយវាចា។

៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។

#### វចីសុចរិត ៤ 
១- មុសាវាទា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យកុហក។

២- បិសុណាវាចា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យញុះញង់ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃ។

៣- ផរុសវាចា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យអាក្រក់ មានពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជេរប្រទេចអ្នកដទៃជាដើម។

៤- សម្ផប្បលាបា វេរមណី ចេតនាជាហេតុវៀរចាកកិរិយា ពោលនូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។

#### មនោសុចរិត ៣ 
១- អនភិជ្ឈា មិនមានចិត្តគិតសម្លឹងរំពៃចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតបំរុងនឹងឲ្យបានមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួនឡើយ ។

២- អព្យាបាទោ មិនមានចិត្តចងគំនុំគុំគួន គិតប៉ងនឹងឲ្យអ្នកដទៃដល់នូវសេចក្តីវិនាសឡើយ ។

៣- សម្មាទិដ្ឋិ គំនិតយល់ឃើញត្រូវពិត ហើយប្រកាន់ឡើងថាត្រូវមែន។

### អកុសលកម្មបថ ១០ 
#### កាយទុច្ចរិត ៣ 
១- បាណាតិបាតា កិរិយាធ្វើសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះកន្លង គឺសម្លាប់សត្វ។

២- អទិន្នាទានា កិរិយាកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។

៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា កិរិយាប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។

#### វចីទុច្ចរិត ៤ 
១- មុសាវាទា កិរិយាពោលនូវពាក្យកុហក។

២- បិសុណាវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យញុះញង់ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃ។

៣- ផរុសវាចា កិរិយាពោលនូវពាក្យអាក្រក់ មានពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជេរប្រទេចអ្នកដទៃជាដើម។

៤- សម្ផប្បលាបា កិរិយាពោលនូវពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។

#### មនោទុច្ចរិត ៣ 
១- អភិជ្ឈា មានចិត្តគិតសម្លឹងរំពៃចំពោះទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ដោយគិតបំរុងនឹងឲ្យបានមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន។

២- ព្យាបាទោ មានចិត្តចងគំនុំគុំគួន គិតប៉ងនឹងឲ្យអ្នកដទៃដល់នូវសេចក្តីវិនាស។

៣- មិច្ឆាទិដ្ឋិ គំនិតយល់ឃើញខុស ហើយប្រកាន់ថាត្រូវ។

### អង្គនៃកម្មបថ 
**បាណាតិបាត មានអង្គ៥**

1.   បាណោ សត្វមានជីវិត។

2.   បាណសញ្ញិតោ សេចក្តីដឹងថា សត្វមានជីវិត។

3.   វធកចិត្តំ គិតនឹងសម្លាប់។

4.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងសម្លាប់។

5.   តេនមរណំ សត្វស្លាប់ដោយព្យាយាមនោះ។

**អទិន្នាទាន មានអង្គ ៥**

1.   បរបរិគ្គហិតំ ទ្រព្យដែលម្ចាស់គេហួងហែងរក្សា។

2.   បរបរិគ្គហិតសញ្ញិតា សេចក្តីដឹងថា ទ្រព្យមានម្ចាស់គេហួងហែងរក្សា។

3.   ថេយ្យចិត្តំ គិតនឹងលួច។

4.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងលួច។

5.   តេនហរណំ លួចបានមកដោយព្យាយាមនោះ។

**កាមេសុមិច្ឆាចារ មានអង្គ ៤**

1.   អគមនីយដ្ឋានំ ស្ត្រីដែលមិនគួរនឹងគប់រក គឺស្ត្រីដែលមានគេហួងហែងរក្សា(*)។

2.   តស្មឹសេវនចិត្តំ គិតនឹងសេពនូវមេថុនធម្ម។

3.   ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងសេពនូវមេថុនធម្ម។

4.   មគ្គេនមគ្គប្បដិបាទនំ ញុំាងមគ្គនឹងមគ្គឲ្យដល់គ្នា។

**មុសាវាទ មានអង្គ ៤**

1.   អតថំវត្ថុ វត្ថុមិនពិត។

2.   វិសំវាទនចិត្តំ គិតនឹងពោលឲ្យខុស។

3.   តជ្ជោវាយាមោ ព្យាយាមនឹងពោលឲ្យខុស។

4.   បរស្សតទត្ថវិជាននំ ញុំាងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនោះ។

**បិសុណាវាចា មានអង្គ៤គឺៈ**

1.   ភិន្ទិតព្វោបរោ អ្នកដទៃដែលមានរូប គឺខ្លួនគប្បីញុះញង់បំបែក។

2.   ភេទនបុរេក្ខាតោ គិតនឹងញុះញង់បំបែកបំបាក់អ្នកដទៃនោះ។

3.   តជ្ជោវាយាមោ ព្យាយាមបំបែកបំបាក់អ្នកដទៃនោះ។

4.   តស្សតទត្ថវិជ្ជាទនំ ញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់នូវដំណើរដែលញុះញង់នោះ។

**ផរុសវាចា មានអង្គ៣គឺៈ**

1.   អក្កោសិតព្វោបរោ អ្នកដទៃដែលមានរូប គឺខ្លួនគប្បីជេរប្រទេច។

2.   កុប្បិតចិត្តំ ចិត្តខឹងរន្ធត់។

3.   អក្កោសនា បានជេរប្រទេច។

**សម្ផប្បលាប មានអង្គ២គឺៈ**

1.   ភារតយុទ្ធសិតាហរណាទិនិរត្ថកថា ពាក្យឥតប្រយោជន៍ មានរឿងចម្បាំងនៃភារត និងរឿងរាពណ៍លួចនាងសេតាយកទៅជាដើម ។

2.   តថារូបឹកថាកថនំ បានពោលនូវពាក្យឥតប្រយោជន៍ មានសភាពដូច្នេះ ។

**អភិជ្ឈា មានអង្គ២គឺៈ**

1.   បរភណ្ឌំ ទ្រព្យជារបស់អ្នកដទៃ។

2.   អត្តនោ បរិណាមនំ គិតចង់បង្អោនទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃនោះ ឲ្យមកជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន ដោយកលឧបាយផ្សេងៗ។

**ព្យាបាទ មានអង្គ២គឺៈ**

1.   បរសត្តោ អ្នកដទៃក្រៅពីខ្លួន។

2.   តស្សតំតំវិនាសចិន្តា គិតចងគំនុំគុំគួននឹងអ្នកនោះ ឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសដោយហេតុនោះ។

**មិច្ឆាទិដ្ឋិ មានអង្គ២គឺៈ**

1.   វត្ថុនោ ច គហិតាការវិបរិតតា ចិត្តប្រែប្រួលដោយអាការៈខុស អំពីព្រះរតនត្រ័យជាដើម ។

2.   យថា ច តំ គណ្ហាតិ តថាភាវេន តស្សុបដ្ឋានំ គំនិតដែលយល់ខុសនោះ ឃើញខុសយ៉ាងណា ក៏ប្រកាន់សេចក្តីខុសនោះថាជាត្រូវវិញ។

### **កម្មបទ ៨០** 
#### កុសលកម្មបថ ៤០ 
កុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   មិនធ្វើដោយខ្លួនឯង (មិនសម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   មិនប្រើគេឲ្យធ្វើ (មិនប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   មិនពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (មិនពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   មិនពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (មិនពោលសរសើរការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (កុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អកុសលកម្មបថ ៤០

អកុសលកម្មបថនីមួយៗមាន ៤ ប្រភេទគឺ

1.   ធ្វើដោយខ្លួនឯង (សម្លាប់សត្វដោយខ្លួនឯង ជាដើម)

2.   ប្រើគេឲ្យធ្វើ (ប្រើគេឲ្យសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

3.   ពេញចិត្តក្នុងការធ្វើ (ពេញចិត្តក្នុងការសម្លាប់សត្វ ជាដើម)

4.   ពោលសរសើរគុណនៃការធ្វើ (ពោលសរសើរគុណនៃការសម្លាប់សត្វ ជាដើម) ។

ដូចនេះ រួមបញ្ចូលអកុសលកម្មបថទាំងអស់ គឺមាន ៤០ (អកុសលកម្មបថ ១០ គុណនឹង ៤ ត្រូវជា ៤០)។

អង្គធម៌របស់កុសលកម្មបថ ១០

* កាយកម្ម ៣ គឺ សម្មាកម្មន្តចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
* វចីកម្ម ៤ គឺ សម្មាវាចាចេតសិក និងសម្មាអាជីវចេតសិក
* មនោកម្ម ៣ គឺ អនភិជ្ឍា បានដល់ អលោភចេតសិក

                       អព្យាបាទ បានដល់ អទោសចេតសិក​

                       សម្មាទិដ្ឋិ បានដល់ បញ្ញាចេតសិក ។

## ឯកសារ​យោង
* អភិធម្មត្ថសង្គហៈ បរិច្ឆេទី១

កម្មបថ

កម្មបថ

កម្មបថ