open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព

**គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព** (**SDGs**) គឺជាគោលដៅទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹង ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិនាពេលអនាគត។ គោលដៅទាំងនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាគោលដៅសាកលសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។ គោលដៅទាំងនេះ បានជំនួស គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្ស ដែលបានផុតកំណត់នៅចុងឆ្នាំ 2015។ SGDs ចាប់អនុវត្តពីឆ្នាំ 2015 ដល់ឆ្នាំ 2030។ មានគោលដៅសំខាន់ៗចំនួន 17 និងទិសដៅជាក់លាក់ចំនួន 169 សម្រាប់គោលដៅធំៗទាំងនោះ។ 
# គ្មាន ភាពក្រីក្រ ... បញ្ចប់ភាពក្រីក្រគ្រប់ទម្រង់នៅគ្រប់ទីកន្លែង។
# គ្មាន ភាពស្រេកឃ្លាន ... បញ្ចប់ភាពស្រេកឃ្លាន ហើយសម្រេចឲ្យបាននូវសន្តិសុខស្បៀងអាហារ និងអាហារូបត្ថម្ភដែលមានភាពប្រសើរឡើង ហើយលើកកម្ពស់វិស័យកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។ 
# សុខភាព ល្អ ... ធានាឲ្យបាននូវជីវិតប្រកបដោយសុខភាពល្អ និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប គ្រប់វ័យ។
# ការអប់រំ ប្រកបដោយគុណភាព ... ធានាឲ្យបាននូវការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព សមធម៌ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ហើយលើកកម្ពស់ឱកាសសិក្សារៀនសូត្រពេញមួយជីវិតសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។
# សមភាព យេនឌ័រ ... សម្រេចឲ្យបានសមភាពយេនឌ័រ ហើយផ្តល់អំណាចដល់ស្រ្តី និងក្មេងស្រីទាំងអស់។
# ទឹកស្អាត និង អនាម័យ ... ធានាឲ្យបាននូវភាពមាន និងការគ្រប់គ្រងទឹក និងអនាម័យប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។
# ថាមពល កើតឡើងវិញ និងក្នុងតម្លៃសមរម្យ ... ធានាឲ្យបាននូវការផ្តល់លទ្ធភាពទទួលបាននូវថាមពលទំនើប ប្រកបដោយចីរភាព អាចជឿទុកចិត្តបាន ហើយក្នុងតម្លៃសមរម្យសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។
# ការងារ និង សេដ្ឋកិច្ចល្អ … លើកកម្ពស់វឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព ការងារពេញលេញ និងសមរម្យសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។
# នវានុវត្តន៍ និង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធល្អ ... កសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំ លើកកម្ពស់ឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងពេញលេញ និងប្រកបដោយចីរភាព ហើយលើកតម្កើននវានុវត្តន៍។
# កាត់បន្ថយវិសមភាព ... កាត់បន្ថយវិសមភាពពីក្នុង និងក្នុងចំណោមប្រទេសនានា។
# ទីក្រុង និងសហគមន៍ប្រកបដោយចីរភាព ... ធ្វើឲ្យទីក្រុង និងការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សមានលក្ខណៈរួមគ្នា មានសុវត្ថិភាព មាំទាំ និងមានចីរភាព។
# ការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ...  ធានាឲ្យបាននូវការប្រើប្រាស់ និងគំរូផលិតកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
# វិធានការចំពោះអាកាសធាតុ ... ចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងផលប៉ះពាល់ទាំងឡាយរបស់វា។
# មហាសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាព ... អភិរក្ស ហើយប្រើប្រាស់មហាសមុទ្រ សមុទ្រ និងធនធានសមុទ្រសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។
# ការប្រើប្រាស់ដីប្រកបដោយចីរភាព ... ការពារ ស្តារឡើងវិញ និងលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយចីរភាពនូវប្រព័ន្ធអេកូសាស្រ្តនៅលើផែនដី គ្រប់គ្រងដោយចីរភាពនូវព្រៃឈើ ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការធ្វើឲ្យក្លាយទៅជាវាលខ្សាច់ ហើយបញ្ឈប់ការធ្វើឲ្យអន់គុណភាពដី និងកែច្នៃវាឡើងវិញ ហើយបញ្ឈប់ការធ្វើឲ្យបាត់បង់នូវជីវៈចម្រុះ។
# សន្តិភាព និង យុត្តិធម៌...  លើកកម្ពស់សង្គមជាតិនានាឲ្យមានសន្តិភាព និងរួមរស់ជាមួយគ្នាសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព ផ្តល់ភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់ទាំងអស់គ្នា ហើយបង្កើតស្ថាប័ននានាដែលប្រសិទ្ធភាព មានការទទួលខុសត្រូវរួមគ្នា នៅគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់។ 
# ដៃគូសម្រាប់ ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព ... ពង្រឹងមធ្យោបាយអនុវត្ត ហើយធ្វើឲ្យរស់ឡើងវិញនូវដៃគូជាសាកលដើម្បីការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។ 
##
ឧបក្កិលេស

## ឧបក្កិលេស ១៦ យ៉ាង
::១- **អភិជ្ឈាវិសមលោភ** (abhijjhā-visamalobha): ល្មោភរំពៃ​ចង់បាន​ទ្រព្យគេ (covetousness and unrighteous greed)
::២- **ព្យាបាទ** (vyāpāda): ប្រទូស្ដ (ill will)
::៣- **ក្រោធ** (kodha): ក្រោធ (anger)
::៤- **ឧបនាហ** (upanāha): ចងក្រោធទុក្ខ (hostility)
::៥- **មក្ខ** (makkha): លុបគុណគេ (denigration)
::៦- **បលាស** (palāsa): វ៉ៃឫកប្រប (domineering)
::៧- **ឥស្សា** (issā): ឫស្យា (envy)
::៨- **មច្ឆរិយ** (macchariya): កំណាញ់ (stinginess)
::៩- **មាយា**  (māyā): លាក់ពុត (hypocrisy)
::១០- **សាថេយ្យ** (sātheyya): អួតអាង (fraud)
::១១- **ថម្ភ** (thambha): តឹងតែង (obstinacy)
::១២- **សារម្ភ** (sārambha): ប្រជែងវាសនា (presumption)
::១៣- **មាន** (māna): ប្រកាន់ខ្លួន (conceit)
::១៤- **អតិមាន** (atimāna): មើលងាយគេ (arrogance)
::១៥- **មទ** (mada) : ស្រវឹង (vanity)
::១៦- **ប្រមាទ**​ (pamāda) : ប្រហែសធ្វេស (negligence) ។

## សេចក្តី​អធិប្បាយ​នៅ​ក្នុង​ឱវាទបតិមោក្ខ
អកុសល​ធម៌​ទាំង​ ១៦ ប្រការ​នោះ ប្រសិន​​បើ​បណ្ដោយ​ឲ្យ​អកុសលធម៌​ណាមួយ​​​ចូល​​ក្នុង​ចិត្ត​ វា​នឹង​​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​សៅហ្មង ។ ឧបក្កិលេស​ទាំង​នោះ​​មិន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចិត្ត​​ក្នុង​វេលា​មួយ​ជា​មួយ​គ្នា​ទេ ។ ម្យ៉ាង​​​​​ទៀត ប្រសិន​បើ​​កុសល​ធម៌​មួយ​មក​សណ្ឋិត​នៅ​ធ្វើ​ជាម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ ឧបក្កិលេស​ដែល​ជា​អកុសល​ធម៌​​នឹង​មិន​អាច​លុកលុយ​ចូល​​បាន​ឡើយ ។ ប្រសិន​​បើ​មាន​អកុសល​ធម៌​ណាមួយ​ចូល​មក​សម្ងំ​នៅ​​​ជា​ម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ កុសល​ធម៌​ក៏​រក​ឱកាស​ចូល​មក​ស្ថិត​នៅ​​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​​​បាន​ដែរ ។ តាម​ធម្មតារបស់ចិត្ត ជា​កណ្ដាលៗ កាល​បើ​ខាង​ណា​ចូល​មក​នៅ​បាន​មុន ក៏​មាន​អំណាច​អាចរារាំង​ខាង​ចំណែក​ថ្មី​ដែល​មាន​កម្លាំង​តិច មិន​ឲ្យ​ចូល​មក​បាន។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ សាធុជន​ដែល​មាន​បំណង​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត ឲ្យ​មាន​ឡើង​ជាប់​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ជានិច្ច​កាល​ចុះ។

ឯកុសល​ធម៌​នោះ កាល​បើ​លើក​យក​តែ​កុសល​ធម៌​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កើត​មាន​ក្នុង​ចិត្ត​ខាន​មិន​បាន ហើយ​មាន​ឧបការៈ​ច្រើន​ផងមកសម្ដែង ក៏​គឺ សតិសម្បជញ្ញៈ ព្រោះ​លោក​សរសើរ​ថាធម៌ ២ ប្រការ​គឺ សតិ និង សម្បជញ្ញៈ ជាធម៌​មាន​ឧបការៈច្រើន។ សតិគឺ​សេចក្ដី​រឭក សម្បជញ្ញៈ​គឺ​សេចក្ដី​ដឹង​ខ្លួន គុណធម៌​ទាំង​ ២ នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​កិច្ច​ជាមួយ​គ្នា ផ្សេង​តែ​អាការៈ គឺ​សតិ​នោះ​ជាភ្នាក់​ងារ​ខាង​ឯនឹក​ឃើញ​ក្នុង​វេលា​ដែល​ធ្វើ​ហើយ និយាយហើយ គិត​ហើយ សូម្បី​យូរៗ ក៏​នឹក​ឃើញ​បាន សម្បជញ្ញៈនោះ​ជា​ភ្នាក់ងារ​ខាង​ដឹង​ខ្លួន​ក្នុង​វេលា ដែល​កំពុង​ធ្វើ កំពុង​និយាយ កំពុងគិត។ ចិត្ត​ដែល​ឥត​សម្បជញ្ញៈ​គ្រប់​គ្រង​តែង​ស្ទុះ​បម្រះ​ននៀល​ទៅរក​វិសភាគារម្មណ៍​ផ្សេងៗ តាម​តែ​ប្រទះ​ស្រេច​តែ​នឹង​ប្រាថ្នា មិន​រើស​ថា ដូចម្ដេច​គួរ ដូចម្ដេច​មិន​គួរ​ឡើយ។ ចំណែក​ចិត្ត​ដែល​មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ​គ្រប់គ្រង រមែង​ចេះរើស​រក​ចំណែក​ដែល​ល្អៗ។ ធម្មតា​រថទឹមសេះ​ដែល​គ្មាន​នាយ​សារថីបរ សេះ​តែង​នាំ​ពង្រត់​ទៅ​តាម​ទំនើង​ចិត្តរបស់​វា​រមែង​ស្ទុះ​ទៅ​ផ្ដេសផ្ដាស ជល់​នេះ​ជល់​នោះ​ហែ​ទៅ​តាម​ផ្លូវ ធ្វើឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​អន្តរាយ​ដល់​គេ​ដល់​ឯង មិន​បាន​ស្រួល​ឡើយ ចំណែក​រថដែល​មាន​នាយ​សារថី ដ៏​ឈ្លាសវៃ​នៅ​គ្រប់គ្រង​រក្សា​រមែង​លឿន​ត្រង់​ទៅ​តាម​របៀបរៀបរយ មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​អន្តរាយ​ដល់​នរណាឡើយ សេចក្ដី​នេះ​មាន​ឧបមាយ៉ាង​ណាមិញ ឯ​សេចក្ដី​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​មនុស្ស ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ គឺ​បុគ្គល​ដែល​គ្មាន​សតិសម្បជញ្ញៈ រមែង​ប្រព្រឹត្ត​កាយ​វាចា​ខុសៗ ភ្លាត់ៗ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដីអន្តរាយ​ដល់​ខ្លួន​និង​អ្នក​ដទៃ។ ចំណែក​បុគ្គល​ដែល​មាន​សតិ​សម្បជញ្ញៈ រមែង​ប្រព្រឹត្ត​កាយ វាចា ត្រង់​ត្រូវ​តាម​ផ្លូវ​ដែល​ល្អៗ ជាហេតុ​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ដល់​ខ្លួន​និង​អ្នក​ដទៃ។

## ឯកសារ​យោង
អាមិសបូជា

អាមិស (បាលី អាមិស សំស្ក្រឹត អាមិឞ) : សាច់ (ដែល​ប្រើ​ជា​អាហារ); នុយ;​ របស់​ជា​គ្រឿង​ទាក់​ចិត្ត​ឬ​ជា​គ្រឿង​ជន្លជន្លេញ​ចិត្ត; លាភ; សក្ការៈ​ ឬ​លាភ​ស្ការៈ; ទាន; ទេយ្យទាន ឬ​ទេយ្យ​វត្ថុ; ចតុប្បច្ច័យ; អាហារ ។ល។ ឧទាហរណ៍ ខំប្រឹង​សម្លឹង​មើល​ឃើញ​អាមិស ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ សរសេរ​ជា អាមិស (អានថា អាមិសៈ) ដូច​ជា​ :
# **អាមិសទាន** : ការ​ឲ្យ​អាមិស, ការ​ឲ្យ​ចតុប្បច្ច័យ (ជា​គូ​គ្នា​នឹង​ ធម្មទាន) ។ 
# **អាមិសទាយក** : អ្នក​ឲ្យ​អាមិសៈ (បើ​ស្ត្រី​ ជា​ អាមិសទាយិកា) ។ 
# **អាមិសបូជា** : ការ​បូជា​ដោយ​អាមិស ។ 
# **អាមិសសន្និច័យ** : ការ​សន្សំ​អាមិស, ការ​លាក់​សុំ​អាមិស ។ 
# **អាមិសហេតុ** : ព្រោះ​ហេតុ​តែ​អាមិសៈ, ដោយសារ​តែ​អាមិសៈ ឧទាហរណ៍ គឺ​ដោយសារ​សម្លឹង​ឃើញ​លាភ​ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​នៅ​មុខ ។ល។
ពញាឯល៏

**ពញាឯល៏** (, ; ១៣០៨–១៣៤៨) គឺជាក្សត្រទីប្រាំពីរនៃហង្សាវត្តីបាគូ ដែលបានសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៣៣០ ដល់ ១៣៤៨។ លើកឡើងឱ្យសោយរាជ្យដោយព្រះភគិនីរួមបិតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះម្ចាស់ក្សត្រីចន្ទាមិនលុ ទ្រង់ជារាជបុត្រនៃព្រះបាទឃុនល ព្រះអង្គបានបង្ក្រាបការលុកលុយរបស់អាណាចក្រសុខោទ័យនៅឆ្នាំ១៣៣០ - ១៣៣១ ហើយបានរំដោះហង្សាវត្តីពីឋានៈជាសាមន្តរាជ្យរបស់សុខោទ័យ។ ព្រះអង្គបានរើរាជធានីទៅបាគូវិញ ហើយបានគ្រងរាជ្យអស់រយៈពេល ១៧ ព្រះវស្សា។

## ព្រះរាជសាវតារ
ពញាឯល៏ត្រូវជាព្រះបុត្រានៃព្រះបាទឃុនល ហើយជាព្រះភាគិនេយ្យនៃព្រះបាទហ្វារ្យូ ស្ថាបនិកនៃព្រះនគរនេះ។ ដូចនឹងបណ្ដាក្សត្រអង្គមុនដែរ ទ្រង់ក៏មានឈាមជ័រឝាន និងមនដូចគ្នាដែរ។ (*ព្រះអង្គយ៉ាងហោចណាស់ក៏មានខ្សែលោហិតឝានតាមបិតារបស់ទ្រង់ឃុនល ដែលមានព្រះលោហិតឝានពាក់កណ្ដាល។*) ព្រះអង្គបានក្លាយជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្របាគូនៅឆ្នាំ១៣៣០ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទចៅជេន។

## រជ្ជកាល
ពញាឯល៏ត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយព្រះម្ចាស់ក្សត្រី ចន្ទាមិនលុ ដែលទ្រង់បានធ្វើគត់ក្សត្រពីរអង្គមុនគឺ ព្រះបាទជេនបុន និង ចៅឯ ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានខែ បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទចៅជេននៅខែ មេសា ១៣៣០។ ចន្ទាមិនលុ ដែលទ្រង់ក៏ជាព្រះមហេសីនៃចៅជេន ចៅឯ ហើយក៏ជាព្រះភគិនីរួមបិតារបស់ពញាឯល៏ផងដែរ។ (បិតារបស់ពួកទ្រង់គឺព្រះបាទឃុនល។)

ព្រះរាជកិច្ចជាបន្ទាន់របស់ទ្រង់ជាព្រះមហាក្សត្រគឺត្រូវបញ្ឈប់ការវាយប្រហារពីសុខោទ័យ។ ព្រះមហាក្សត្រនៃសុខោទ័យបានបញ្ជូនកងប្រដាប់អាវុធដើម្បីសងសឹកនឹងការធ្វើគត់របស់ព្រះនាងចន្ទាមិនលុលើចៅឯ ដែលជាព្រះនត្តារបស់ព្រះអង្គ។ ពញាឯល៏បានបង្ក្រាបកងទ័ពឈ្លានពានបាននៅក្បែរមុំហ៍។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហង្សាវត្តីបានបោះបង់ចោលឋានៈជារដ្ឋចំណុះមានតែឈ្មោះរបស់សុខោទ័យតទៅទៀត ហើយក៏លែងមានការវាយលុកពីខាងក្រៅចាប់ពីពេលនោះមក។ ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយព្រះភាគិនេយ្យរបស់ទ្រង់ពញាឧ។

## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
*
មូរ៉ាសាគី ស៊ីគីប៊ូ

right|thumb
**មូរ៉ាសាគី ស៊ីគីប៊ូ** (紫式部, Murasaki Shikibu; ប្រហែល ៩៧៣-១០១៤) គឺជាអ្នកនិពន្ធកំណាព្យជនជាតិជប៉ុន នៅឯតុលាការអធិរាជកំឡុងសម័យហីអាំង ។ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបង្កើតការងារ *រឿងនិទានហ្គិនជី* ដែលបានសរសេរជាភាសាជប៉ុនរវាងប្រហែលឆ្នាំ ១០០០ ដល់ ១០១២ ។

## ការងារសំខាន់ 
* រឿងនិទានហ្គិនជី ( Genji Monogatari - The tale of Genji )
* កំណត់ហេតុរបស់មូរ៉ាសាគី ស៊ីគីប៊ូ ( Murasaki Shikibu Nikki - Murasaki Shikibu diary )
* ម៉ូរ៉ាសាគី ស៊ីគីប៊ូ ស៊ូ - ប្រមូលកំណាព្យរបស់ម៉ូរ៉ាសាគី ស៊ីគីប៊ូ ( Murasaki Shikibu Shuu)

## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* Rozan-ji Temple, Kyoto

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធកំណាព្យជប៉ុន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅសម័យហីអាំង
វត្តព្រៃរោង

**វត្តព្រៃរោង**មានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិស្រែត្រែង ឃុំវត្តអង្គខាងជើង ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ។
លោកពញា

**លោកពញា** ( រឺ ) ព្រះម្ចាស់នៃម្ចោនម្ចាគឺជាតួអង្គគន្លឹះដែលផ្ដើមឱ្យមានសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ (រ. ១៣៨៥-១៤២៤) រវាងនគរហង្សាវត្តីបាគូនិយាយភាសាមន និង នគរអវៈនិយាយភាសាភូមា។ ជាព្រះភាតាមួយអង្គនៃព្រះបាទពញាឧនៃហង្សាវត្តី លោកពញាបានគ្រប់គ្រងដីសណ្ដឥរាវត្តីប្រៀបដូចជាក្សត្រឯករាជ្យមួយអង្គកំឡុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះភាតាទ្រង់ ៣៥ ឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ១៣៨៣ នៅពេលនោះព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ពញាឧ រាជាធិរាជបានប្រកាសខ្លួនជាក្សត្របន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ពញាឧ លោកពញាមិនព្រមចុះចូលនឹងព្រះភាគិនេយ្យដែលមានព្រះជន្ម ១៦ ព្រះវស្សារបស់ទ្រង់ឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៣៨៥ កាលណោះរាជាធិរាជបានត្រៀមបរពលទៅកាន់ដីសណ្ដនោះ លោកពញាក៏បានស្វះស្វែងរកជំនួយពីព្រះបាទស្វាស៊កឺនៃអវៈដោយសន្យានឹងចុះចូលនគរអវៈ។

លោកពញាទ្រង់ព្រះលិខិតទៅកាន់ស្វាស៊កឺ:
:*ព្រះមហាក្សត្រប្រកបដោយកិត្តិគុណ ព្រះរាជបុត្រអកត្តញ្ញូបានបះបោរនៅពេលព្រះបិតារបស់ខ្លួននៅមានព្រះជន្មនៅឡើយ ហើយឥឡូវថែមទាំងហ៊ានឡើងសោយរាជ្យមហារាជបល្លង្ករបស់ព្រះពញាឧថែមទៀត ដោយយកគោរម្យងារថា "រាជាធិរាជ" ។ មុនពេលក្សត្រអង្គនេះកាន់អំណាចនឹងនរ ទូលព្រះបង្គំសូមព្រះអង្គម្ចាស់ឱ្យលើកទ័ពមកវាយបាគូទាំងដែនទឹក និង ដែនគោក។ ទូលព្រះបង្គំបានគ្រប់គ្រងកុសិមៈ និង ម្ចោនម្ចាហើយ សូមព្រះអង្គវាយលុកបាគូតាមផ្លូវទឹកចុះ។ នៅពេលព្រះអង្គទទួលបានជ័យជំនះទាំងស្រុង សូមព្រះអង្គនាំយករតនសម្បត្តិទាំងអស់នោះទៅ ចំពោះទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ នឹងទទួលត្រឹមតែភោគផលប្រចាំឆ្នាំតែប៉ុណ្ណេះបានហើយ។*

ការទទួលនូវការអញ្ជើញរបស់លោកពញាដោយព្រះបាទស្វាស៊កឺបានបង្កជាសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងអវៈ និង បាគូ។ ការបើកការលុកលុយហង្សាវត្តីដំបូងរបស់ស្វាស៊កឺនៅឆ្នាំ១៣៨៦ និង​ ១៣៨៧ នោះ មិនអាចបំបែកខ្សែការពាររបស់រាជាធិរាជបានទេ។ នៅឆ្នាំ១៣៨៨/៨៩ រាជាធិរាជបានវាយលុកដែនដីសណ្ដវិញម្ដង។ កងទ័ពរបស់រាជាធិរាជមិនអាចដណ្ដើមកាន់កាប់បានម្ចោនម្ចាឡើយ ដោយមានការរៀបចំខ្សែការពារយ៉ាងមាំមួន ទ្រង់ក៏ត្រូវបានបរាជ័យនៅកុសិមៈ ដែលការពារដោយព្រះរាជបុត្រាទាំងបីអង្គរបស់លោកពញា។ ក្រោយមកលោកពញាប្រថុយចាកចេញពីខ្សែការពាររបស់ខ្លួន ហើយក៏ត្រូវបានវាយកាន់កាប់បានដោយកងទ័ពរបស់រាជាធិរាជយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ម្ចោនម្ចាបានចុះចាញ់នៅឆ្នាំ១៣៩០។ ដែនដីសណ្ដទាំងមូលក៏បានចុះចាញ់ជាបន្តបន្ទាប់។ ព្រះរាជបុត្ររបស់លោកពញា នព្វរត្ន និងព្រះរាជសុណិសា ផ្យានឈី ទាំងពីរអង្គបានភៀសព្រះកាយទៅអវៈ។ ស្វាស៊កឺបានស្វាគមព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរ ហើយបានតែងតាំងនព្វរត្ន ជាព្រះម្ចាស់នៃសាលីន និង ផ្យានឈី ជាព្រះម្ចាស់នៃប្រមុំ (ព្យី)។

លោកពញា ទ្រង់មានព្រះមហេសី ១៦ អង្គ និង បុត្រ ៧០ អង្គ។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
*
ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏

**ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏** (, ; រ. ១៣៨៣ &ndash; ១៣៩០) ជាព្រះរាជបុត្រច្បង និង ជាបុត្រទីមួយនៃព្រះបាទរាជាធិរាជនៃហង្សាវត្តីបារគូ។ ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គនេះត្រូវបានគេស្គាល់ខ្លាំងបំផុតដោយសារតែពាក្យសម្បថដ៏ល្បីរន្ទឺរបស់ព្រះអង្គមុនពេលប្រហារជីវិតតាមរាជបញ្ជាបិតារបស់ទ្រង់ ក្នុងពាក្យសម្បថនោះមានសេចក្ដីថាទ្រង់នឹងសជាតិសាជាថ្មីដើម្បីប្រឆាំងនឹងព្រះបិតា បើសិនជាទ្រង់គ្មានទោសកំហុសតាមតែការចោទប្រកាន់ទាំងប៉ុន្មាននោះ។ ប្រជារាស្ត្រនៃនគរហង្សាវត្តី និង ប្រជារាស្ត្រនៃនគរអវៈដែលជាសត្រូវនឹងគ្នាមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ព្រះអង្គម្ចាស់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វានៃអវៈគឺជាការចាប់បដិសន្ធិសាជាថ្មីនៃប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏ ដែលប្រាថ្នាតាមទំនាយក្នុងពាក្យសម្បថ។

រាជាធិរាជបានចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតបុត្រាព្រះអង្គឯងនៅព្រះជន្មក្មេងខ្ចី ពីព្រោះតែព្រះអង្គខ្លាចថាព្រះអង្គវ័យក្មេងអង្គនេះ ពេលក្រោយនឹងងើបឡើងធ្វើការបះបោរប្រឆាំងនឹងទ្រង់។ ព្រះរាជាធិរាជបានបង្ខំព្រះមាតារាជបុត្រា ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ធ្វើអត្តឃាត និងភ័យខ្លាចថាព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះ ថ្ងៃណាមួយនឹងសងសឹកឱ្យព្រះមាតារបស់ទ្រង់។ រាជាធិរាជ ដែលទ្រង់មិនមែនជាបុត្រសំណព្វព្រះទ័យនៃព្រះបិតារបស់ទ្រង់ ខ្លួនព្រះអង្គក៏បានបះបោរប្រឆាំងនឹងបិតារបស់ទ្រង់ ព្រះបាទពញាឧ នៅពេលទ្រង់មានព្រះជន្មទើបតែ ១៥ ព្រះវស្សាប៉ុណ្ណោះ។ រាជាធិរាជគង់នៅកុសិមៈ (ប៉ាសេន) ពេលដែលទ្រង់បានចេញរាជបញ្ជាប្រហារជីវិតបុត្ររបស់ទ្រង់ ដែលនៅបារគូ (បាហ្គោ)។ នៅរ. ឆ្នាំ១៣៩០។ ពួកពេជឃាតរបស់មហាក្សត្រអង្គនេះបាននាំយកប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏ទៅកាន់ចេតិយឝ្វេម៏ឌ៏។ ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងត្រូវបានចាប់ដាក់ឃុំឃាំងរយៈពេលបីទិវានៅក្នុងចេតិយនេះកំឡុងពេលនោះទ្រង់បានសូត្រស្វាធ្យាយព្រះអភិធម្ម (ភាគនៃគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក)។

តាមរយៈពង្សាវតារមន និងភូមា ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏បានស្បថស្បែថា:
:*ទូលព្រះបង្គំមិនបានរៀបចំឧបាយប្រឆាំងនឹងព្រះបិតារបស់ទូលព្រះបង្គំឡើយ។ មិនមានកំហុសមួយណាអាចចោទប្រកាន់ទូលព្រះបង្គំបានឡើយ។ ព្រះបិតា និង មាតាទូលបង្គំក៏ធ្លាប់ជាបុត្រាបុត្រីដែរ។  នៅពេលទ្រង់បានចំរើនវ័យក្លាយជាស្ត្រីពេញវ័យ ព្រះបិតាបានស្រវាយកសំរស់របស់ទ្រង់ ហើយក្រោយមកបានបោះបង់ទ្រង់ចោល។ ទ្រង់ធ្លាប់ជាបុត្រីរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ប៉ុន្តែបិតាបានបណ្ដេញទ្រង់ចាកចេញដូចជាទាសករ និង បាននាំទ្រង់ទៅកាន់ក្ដីមរណៈដ៏អកុសល។ បើសិនជាទូលបង្គំមានកំហុសដោយសារអំពើក្បត់ដោយការគិត ពាក្យសំដី រឺ ទង្វើ សូមឱ្យទូលបង្គំរងទុក្ខវេទនាក្នុងភ្លើងនរករាប់ពាន់ដង។ បើសិនជាទូលបង្គំគ្មានទោសពៃទេនោះ សូមឱ្យទូលបង្គំកើតក្នុងរាជវង្សនៃព្រះមហាក្សត្រអវៈ ហើយទូលបង្គំក្លាយជាក្ដីវិនាសនៃនគរហង្សាវត្តី។*

រាជាធិរាជមិនសុខព្រះទ័យជាខ្លាំងនៅពេលទ្រង់បានព្រះសណ្ដាប់លឺនូវពាក្យសម្បថយ៉ាងអស្ចារ្យនេះ។ ក្នុងពិភពជំនឿឆ្វេងនៃនយោបាយភូមា ព្រះអង្គមានការភ្ញាក់ផ្អើលនៅពេលព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះអង្គម្ចាស់មិនហ្កោននៃអវៈបានចាញ់គភ៌សោយម្ហូបចំណីផ្សេងៗពីតំបន់ភូមាក្រោមមុនពេលព្រះនាងមានព្រះគភ៌។ ព្រះនាងបានផ្ដល់កំណើតដល់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការចូលទិវង្គតរបស់ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏។ ពិតមែនហើយ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាក្រោយមកចំរើនវ័យក្លាយជាអ្នកបង្កហាយនភាពដល់រាជាធិរាជ។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
*
ពញាធម្មរាជា

**ពញាធម្មរាជា** (,  [ប្ញាដ្មាយ៉ាហ្សា]; រ. ១៣៩២–១៤២៤) ជាព្រះមហាក្សត្រទី១០នៃនគរហង្សាវត្តីពគោក្នុងប្រទេសភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤២១ ដល់ ឆ្នាំ១៤២៤។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីព្រះបិតាព្រះអង្គរាជាធិរាជបានសោយទិវង្គតដោយសារឧប្បត្តិហេតុបរបាញ់សត្វ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនមានអំណាចពិតក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះនគរឡើយ។ ព្រះអង្គបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរផ្ទៃក្នុងដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញារាមទី១ និង ពញាឆាន់ ហើយនិងការលុកលុយសាជាថ្មីពីនគរអវៈ។ គ្រានោះព្រះអង្គនៅមានព្រះជន្មពីការលុកលុយជាច្រើនលើករបស់អវៈ ដែលជាការលុកលុយលើកចុងក្រោយនៃសម័យសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងនគរអវៈ និង ហង្សាវត្តី ក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនអាចគង់ព្រះជន្មបានឡើយដោយសារអំពើក្បត់របស់ព្រះភាតាទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៤២៤ ព្រះអង្គត្រូវបានបំពុលដោយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញារាម ដែលជាអ្នកឡើងសោយរាជ្យបន្ត។

## ព្រះរាជជីវប្បវត្តិសង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនមានការស្របគ្នានឹងកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវភាពរបស់ក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៤២១ តាមរយៈ*រាជាធិរាជអរិយវង្ស*។ (*រាជាធិរាជអរិយវង្ស* រាប់ថាជាពង្សាវតារនៃប្រវត្តិនគរហង្សាវត្តីដែលអាចយកជាការបានបំផុត ប៉ុន្តែវាបានបញ្ចប់នៅក្នុងដំណាក់កាលសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ។)

## រជ្ជកាល
ឡើងសោយរាជ្យ ពញាធម្មរាជាភ្លាមៗបានប្រឈមមុខនឹងការបះបោរមួយចំនួនដោយព្រះអនុជទ្រង់ ពញារាម និង ពញាចាន់។ ពញាធម្មរាជាបានរំងាប់ព្រះទ័ពពញារាមដោយតែងតាំងព្រះអង្គជារជ្ជទាយាទ និងជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តកុសិមៈ និងតំបន់ដីសណ្ដឥរាវត្តីទាំងមូល។ ពញាចាន់បានអញ្ជើញព្រះបាទសីហសុនៃអវៈឱ្យលុកលុយនគរខ្លួន ប៉ុន្តែបែរជាលែងមានទំនុកចិត្តនឹងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ទ្រង់ នៅពេលកងទ័ពអវៈបានលួចប្លន់ទីក្រុងជាច្រើន។ ពញាធម្មរាជាម្ដងទៀតបានជាវសន្តិភាព ដោយប្រគល់ឱ្យពញាចាន់នូវតំណែងចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។ កាលណោះ ព្រះអង្គនៅសល់តែពគោប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមខេត្តធំទាំងបីនៃតំបន់ហង្សាវត្តី។

ថ្វីត្បិតតែ ទ្រង់បានខិត្តខំជាវយកសន្តិភាព និង ឯកភាពដោយប្រគល់ទឹកដីទៅអោយពួកព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ក៏ព្រះភាតារបស់ទ្រង់នៅតែមិនគាប់ព្រះទ័យដដែល។ ពញាចាន់បានគ្រប់គ្រងមុំហ៍ជាក្សត្រឯករាជ្យមួយអង្គ។ ពញារាមបានពង្រីកទឹកដីដោយកាន់កាប់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្គូន) ប៉ែកនៃខេត្តពគោ។ នៅពេលដែលកងទ័ពអវៈចូលមកកាន់កាប់ដាឡាទល់នឹងដាហ្កុន ពញារាមក៏បានថ្វាយព្រះភគិនីឝ៊ិនចៅពុទៅឱ្យព្រះសីហសុ ដើម្បីទិញសន្តិភាព។ នៅឆ្នាំ១៤២៤ ពញារាមបានបំពុលពញាធម្មរាជា និងបានក្លាយខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រហង្សាវត្តីទីដប់មួយ។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
* 
*
សាលារៀនអឹលីហ្សាបាតឡឺខឺខប្រាយដ៍

**សាលារៀនអឹលីហ្សាបាតឡឺខឺខប្រាយដ៍** (អង់គ្លេស: Eliza Butler Kirkbride School) គឺជាសាលារៀនម-៨ស្ថិតនៅជំនិតផាស៊ីនិកស្ឃ្វាំរនៃទីក្រុងភីឡាដេលផ្យ៉ា រដ្ឋផឹនស៊ីលវ៉ឹននៀ។ វាគឺជា ភាគមួយនៃខណរដ្ឋបាលសាលារៀនភីឡាដេលផ្យ៉ា។

អគារសាលារៀនតាមប្រវត្តិត្រូវបានរចនាឡើងដោយអឺវ៉ិន-ថ.ឃែតថឹរីន និងបានសាងសង់ពីឆ្នាំ១៩២៥-១៩២៦។ វាមានបួនជាន់ ប្រាំល្វែង អគារចាក់បេតុងមានពណ៌លឿងឥដ្ឋ និង ថ្មកំបោរផុសលាតក្នុងរចនាបថនិយមចុងសម័យហ្កូស។ ពិសេសវាមានច្រកចូលអមដោយផ្កា និង ផ្លាកណែនាំ រានលំអ និងបង្កាន់ដៃក្បាច់ត្របកឈូក។

វាត្រូវបានគេបញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិនៅឆ្នាំ១៩៨៨។

## ប្រជាសាស្ត្រ
នៅឆ្នាំ១៩៩៩ សាលានេះមានសិស្ស ៦៦០ នាក់ ដែលជាង ៥០% ក្នុងចំណោមពួកគេមានជាតិជាអាស៊ី។

ឆ្នាំសិក្សា១៩៩៨-១៩៩៩នៃសាលានេះ សាលាបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីសាកល្បងអង់គ្លេស-ខ្មែរពីរភាសាសំរាប់សិស្សអន្តោប្រវេស។ ជិតដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ សាលានេះបានរៀបចំមេរៀនជាភាសាខ្មែរមូលដ្ឋានគ្រឹះសំរាប់សិស្សមិនមែនជនជាតិខ្មែរ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ សិស្សខ្មែរមានស្ទើរតែ ៣៣% នៃចំនួនសិស្សសរុបទាំងអស់។

## ទំរង់សាលាបំប៉ន
ជំនិតបានជ្រើសរើសខឺខប្រាយដ៏ ហើយក៏បានជ្រើសរើសវិទ្យាល័យផ្វឺណេះផងដែរ។

## ឯកសារយោង
## តំណខាងក្រៅ
* Eliza B. Kirkbride School 
* "Elizabeth B. Kirkbride Elementary School Geographic Boundaries" (). School District of Philadelphia.
ពញារាមទី១

**ពញារាមទី១** (, , អានថា:ពថម៉ាប្ញាយ៉ាន; មន: ; ១៣៩៣–១៤៤៦) គឺជាព្រះមហាក្សត្រនៃហង្សាវត្តីពគោចាប់ពីឆ្នាំ១៤២៤ ដល់ ១៤៤៦។ កាលនៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ ព្រះអង្គបានបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំជាមួយនគរដែលជាសត្រូវនឹងនគរទ្រង់ អវៈនៅឆ្នាំ១៤២៣។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីបំពុលព្រះភាតារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាធម្មរាជានៅឆ្នាំ១៤២៤។ ក្លាយជាក្សត្រហើយ ពញារាមបានថែរក្សានគរព្រះអង្គឱ្យស្ថិតនៅក្នុងសន្តិភាពឱ្យបានទូលំទូលាយ និងយូរអង្វែងក្នុងរយៈកាល ២០ ឆ្នាំក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ នៅពេលនោះដែរ អវៈក៏កំពុងតែឈ្មុសឈ្មុលដើម្បីថែរក្សាទឹកដីរបស់ខ្លួនអោយនៅគង់វង្សដដែលដែរ។ ព្រះអង្គបានរិះរកគោលនយោបាយត្រីងៀតឆ្លៀតពងដើម្បីបន្តឱ្យអវៈចុះទន់ខ្សោយ ដោយជួយឱ្យមានការបះបោរនៅតោនងូប្រឆាំងនឹងអវៈរវាងឆ្នាំ១៤៣៧ និង ១៤៤២ កំឡុងពេលនោះ ព្រះអង្គក៏បានតែងតាំងព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ធ្វើជាអនុរាជនៃតោនងូ។ នៅពេលនោះអវៈបានសញ្ជ័យតោនងូសាជាថ្មីឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៤៤២ ព្រះអង្គក៏មិនបានតបតដោយសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំប្រឆាំងនឹងអវៈវិញអ្វីឡើយ។

## សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានយល់ស្របលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវភាពរបស់ទ្រង់ឡើយ។

## ព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ
ពញារាមគឺជាបុត្រានៃព្រះបាទរាជាធិរាជ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជ ពញាធម្មរាជាបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ។ ពញារាម និង ពញាចាន់ភ្លាមៗបានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះរៀមរបស់ខ្លួន។ ពញាធម្មរាជាបានរំងាប់ព្រះទ័យពញារាមម្ដងដោយតែងតាំងព្រះអង្គជារជ្ជទាយាទ និង ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តកុសិមៈ និង ដីសណ្ដឥរាវត្តីទាំងមូល។ ពញាធម្មរាជាក៏បានរំងាប់ព្រះទ័យពញាចាន់ដោយតែងតាំងទ្រង់ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។ ប៉ុន្តែពញារាមមិនពេញព្រះទ័យឡើយ។ ទ្រង់ភ្លាមៗក៏បានពង្រីកទឹកដីរបស់ទ្រង់ និងកាន់កាប់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្កូន) ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣។ នៅពេល កងទ័ពអវៈបានមកកាន់កាប់ដាឡាទល់គ្នានឹងដាហ្កុន ពញារាមបានថ្វាយព្រះជេដ្ឋភគិនីឝ៊ីនចៅពូទៅអោយសីហសុ ដើម្បីទិញយកសន្តិភាព។ កងទ័ពអវៈបានដកថយ ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងអវៈ និង ហង្សាវត្តីពគោ។

ក្នុងឆ្នាំ១៤២៤ ពញារាមបានបំពុលពញាធម្មរាជា ហើយបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រទីដប់មួយនៃហង្សាវត្តី ព្រះបរមនាមរបស់ព្រះអង្គ បានរាយសេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកភាសាមនជាច្រើន គឺ **រាមរាជាធិរាជ** (; បាលី: Rāma Rājādhirāj)។

## រជ្ជកាល
កាលជាព្រះមហាក្សត្រហើយ ពញរាមបានរាជអនុញ្ញាតឱ្យពញាចាន់នៅធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រមុំហ៍ដដែល ជាទីកន្លែងនៅពេលខាងក្រោយមកដែលពញាចាន់បានប្រើប្រាស់អំណាចដោយឯករាជ្យស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅទីនោះ។ ព្រះអង្គក្នុងពេលដ៏ខ្លីនោះក៏បានជាប់វាក់វិននៅក្នុងជំលោះរាជវង្សនៃនគរអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៦ ម៉ូញីនស្ដូបានឡើងសោយរាជ្យនៅអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៩ ព្រះភគិនីព្រះអង្គឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈត្រឡប់ទៅពគោដោយសំងាត់។ ពញារាមបានទៅទទួលព្រះជេដ្ឋភគិនីរបស់ទ្រង់ប្រកបដោយក្ដីគោរព។ ម៉ូញីនស្ដូបានបំបែកបំបាក់សម្ព័ន្ធភាពនេះដោយការថ្វាយក្មួយស្រី សូមិនវិមលទេវី ទៅអោយពញារាមដែរ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះបាទមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាទី១នៃអវៈបានសញ្ជ័យយកតោនងូបាននៅចុងឆ្នាំ១៤៤២ ហើយបានតែងតាំងតារាពញា ជាមេកន្ទ្រាញជាតិឝានឱ្យឡើងកាន់កាប់តោនងូជាជំនួស។ រយៈកាលសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីសោមនស្សដោយទ្រង់ទតឃើញអវៈជាប់ដៃជាមួយការឈ្លានពានពីនគរមិងរបស់ចិន និងការលួចវាយឆ្មក់របស់ពួកឝាន។

ពញារាមបានសោយទិវង្គតបន្ទាប់ពីទ្រង់បានសោយរាជ្យបានប្រហែល ២២ ឆ្នាំ និងទ្រង់ត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយព្រះភាគិនេយ្យរបស់ទ្រង់ ហើយក៏ត្រូវជាបុត្រាធម៌របស់ទ្រង់ដែរ ដែលក្សត្រក្រោយអង្គនេះទ្រង់ព្រះនាមថាពញាហ្វារ្យូ បុត្រាមួយអង្គនៃព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា

កំពុងបង្កើត បពីា្ជគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា
=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៨-២០២២=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៣-២០១៨=

## ក្រោយពីរំលាយគណបក្សសង្គោះជាតិ
=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ២០០៨-២០១៣=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ២០០៣-២០០៨=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៨-២០០៣=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៣-១៩៩៨=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៣=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៨១-១៩៩៣=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧៦=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧២-១៩៧៥=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៦៦-១៩៧២=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៦២-១៩៦៦=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៥៨-១៨៦២=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៥៥-១៩៥៨=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៥១-១៩៥៣=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៤៧-១៩៥១=

=រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៤៦-១៩៤៧=
ពញាចាន់

**ពញាចាន់** (,  [ប្ញាចាន់]; រ. ១៤២០–១៤៥៣) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៣នៃនគរបារគូហង្សាវត្តីនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៥១ ដល់ ១៤៥៣។ ពញាចាន់ បុត្រានៃព្រះបាទពញាធម្មរាជា បានឡើងកាន់អំណាចបន្ទាប់ពីការធ្វើគតព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាហ្វារ្យូនៅឆ្នាំ១៤៥១។ គំរោងគួរឱ្យកត់សំគាល់មួយនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់គឺការកើនឡើងនូវកំពស់នៃព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនរហូតដល់ ៩២ មាត្រ ចាប់ពីកំពស់ ២០ មាត្រ។ ស្ដេចអង្គនេះ ព្រះអង្គឯងត្រូវបានគេធ្វើគតនៅឆ្នាំ១៤៥៣ ដោយព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្កពីទ្រង់។ បើទោះបីជាមានការបង្កើនកំពស់នៃកំពូលព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនខាងលទ្ធិពុទ្ធនិយមក៏ដោយ ក៏ក្សត្រអង្គនេះបានកាប់សំលាប់ប្រហារជីវិតគូសត្រូវរបស់ទ្រង់ជាច្រើនដែលនៅក្នុងពេលនោះទ្រង់ព្រះអង្គឯងក៏ត្រូវបានគេធ្វើគតដូចគ្នាដែរ អ្នកសំលាប់ទ្រង់ គឺព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ដែលត្រូវជាព្រះញាតិវង្សបុរសភេទចុងក្រោយនៃព្រះបាទរាជាធិរាជដែលនៅមានព្រះជន្មគង់វង្សនៅ។

## សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទនៃព្រះរាជខ្សែជីវិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ពិតមែនទៅ *មហារាជវង្ស* និង *ប្រាសាទកែវរាជវង្ស* មានសេចក្ដីរាយការណ៍ម្ដងអញ្ចេះ ម្ដងអញ្ចុះក្នុងអត្ថបទសំណេររៀងៗខ្លួន។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
* 
*
ពញាហ្វារ្យូ

**ពញាហ្វារ្យូ** (,  អានថា:ប្ញាប៊្យូ; មន: ; រ. ១៤១៨–១៤៥១) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១២នៃនគរហង្សាវត្តីនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៤៦ ដល់ ១៤៥១។ ព្រះអង្គត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យ និងត្រូវជាព្រះរាជបុត្រចិញ្ចឹមនៃព្រះបាទពញារាមទី១ ដែលក្រោយមក ទ្រង់ក៏បានឡើងសោយរាជ្យនៅហង្សាវត្តីជំនួសព្រះអង្គ។ ក្សត្រអង្គនេះត្រូវបានគេស្គាល់ដោយការគ្រប់គ្រងប្រកាន់ក្បួនច្បាប់យ៉ាងតឹងរឹង។ ព្រះអង្គតាមដឹងមកថា ទ្រង់ចូលចិត្តធ្វើដំណើរជុំវិញព្រះនគរដោយតែងព្រះកាយជារាស្ត្រសាមញ្ញដើម្បីសង្កេតរាជកិច្ចផ្ទាល់ព្រះហស្ថ ហើយទ្រង់កាត់ក្ដីប្រកបដោយយុត្តិធម៌ ទោះបីថាជនល្មើសទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តិកំហុសតូចតាចប៉ុនណាក៏ដោយ។ ពញាហ្វារ្យូត្រូវបានធ្វើគតដោយព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះអង្គ គឺពញាចាន់ ព្រះបុត្រានៃព្រះបាទពញាធម្មរាជា នៅឆ្នាំ១៤៥១។

## សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវិតរបស់ក្សត្រអង្គនេះឡើយ។

## ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
ពញាហ្វារ្យូបានប្រសូតចេញពីព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ បុត្រីនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ និងពញាព្យេ ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យរបស់ព្រះរាជាធិរាជ។ ព្រះអង្គមានព្រះភគិនីពីរអង្គ នេតាកាត៏ និង នេតាកាធីន។ ព្រះបិតារបស់ទ្រង់បានសុគតនៅឆ្នាំ១៤១៩។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ឝ៊ីនចៅពូត្រូវបានបញ្ជូនទៅអវៈជាតង្វាយដល់ព្រះបាទសីហសុនៃអវៈដោយព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញារាម ដែលកាលណោះទ្រង់នៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ។ មួយឆ្នាំកន្លងទៅ បន្ទាប់ពីពញារាមបានក្លាយជាក្សត្រក្រោយពេលបំពុលព្រះបាទពញាធម្មរាជា ដែលព្រះបាទពញាធម្មរាជាក៏ត្រូវជាព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ដែរ ព្រះពញារាមក៏បានចិញ្ចឹមបីបាច់ហ្វារ្យដែលកំព្រាមាតាបិតាទុកដូចជាបុត្រារបស់ព្រះអង្គបង្កើត។ ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ ឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈ ហើយក៏យាងត្រឡប់មកបារគូវិញ ប៉ុន្តែគ្មានបុត្រអង្គណាមួយ រួមទាំងព្រះហ្វារ្យូផងនោះ ស្គាល់ព្រះនាងឡើយ ដោយហេតុថា ព្រះនាងបានយាងចាកចេញទៅចោលអស់រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំមកហើយ។

## សោយរាជ្យ
ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៤៤៦ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ពញារាមទី១ ព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យអស់រយៈពេលប្រហែលប្រាំឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ (ពង្សាវតារមន *ស្លាផាតរាជវង្ស* ផ្ដល់រយៈកាលប្រាំឆ្នាំនៃរជ្ជកាល រីឯពង្សាវតារភូមាផ្ដល់រយៈកាលបួនឆ្នាំនៃរជ្ជកាល។)

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
*
មហាទេវី (លង្វែក)

**សម្ដេចព្រះមហាទេវីក្សត្រីយ៍** ជាបុត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជាដែលជាព្រះមហាក្សត្រសម័យចតុមុខ-លង្វែក។ ព្រះនាងមិនត្រូវបានស្គាល់ព្រះមាតាក្នុងពង្សាវតារឡើយ ព្រះនាងមានព្រះញាតិគឺព្រះរាមាធិបតី និងព្រះបរមិន្ទរាជា។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម
សំុបៃ

**សំុបៃ** (អង់គ្លេស : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប។ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។

សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែបខ្មែរមិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិងអាសុី។

## ផលិតផល 
ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពីស្រាអង្ករដោយស្ត្រីជនជាតិម៉ូរីសឈ្មោះ **Joëlle Jean-Louis** និងស្វាមីរបស់គាត់ឈ្មោះ **Lionel Maitrepierre**ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់ជនជាតិខ្មែរ។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។

ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានម្នាក់ឯងឬជាមួយនឹងទឹកកក។**Sombai infused rice wines** ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់កម្ពុជាមួយចំនួនផងដែរដូចជា **Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon** និង **Sombai Sour**។ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅក្នុងខេត្តសៀមរាបក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរដូចជា **Chef Pola Siv** នៅ **Mie Café** និង **Park Hyatt**  និង **Pol Kimsan** នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ **Raffles Angkor** ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។

## ទីកន្លែងផលិត 
នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលាង សេកុនហើយកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ពួកគេនៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅតំបន់វត្ដដំណាក់។

## ឯកសារយោង
* Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com
* Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/
* Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/
បទុមបុប្ផា

ព្រះស្នំឯក**បទុមបុប្ផា** ទ្រង់ជាព្រះស្នំនៃព្រះបាទចន្ទរាជា ហើយមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គ គឺព្រះបាទបរមិន្ទរាជា។ កាលពី ព.ស ​២០៦៤, គ.ស​ ១៥២០, ម.ស​ ១៤៤២, ច.ស ​៨៨២ ឆ្នាំរោង ​ទោស័ក ព្រះបាទចន្ទរាជាហ្លួងខាងលិច សិរី​រាជសម្បត្ដិ​ស្ដេច​គ្រប់គ្រង​នគរ​នៅ​ខេត្ត​ខាងលិច​បាន​ ៥ ​ព្រះ​វស្សា សម្ដេចព្រះ​អគ្គមហេសី​សម្ភព​ព្រះរាជ​បុត្រា​មួយ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ព្រះរាមាធិបតី​នោះ សម្ដេចព្រះ​បិតុរង្គាធិរាជជា​អម្ចាស់​ត្រាស់​ឲ្យ​ព្រះរាជ​គ្រូ​បុរោហិត ព្រឹទ្ធាចារ្យ សេនាបតី រៀប​ទទួល​តាម​ព្រះ​សិរី​យស សម្ដេចព្រះ​ឱរសាធិរាជ​ឯក​តាម​ទំនៀម។ លុះ​បាន​មួយ​ខែ​ក្រោយមក​ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​មុខងារ​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ពិធី ​ចំរើន​ព្រះកេសា​ព្រៃ។ លុះ​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ អស់​សេនាបតី មន្ដ្រី​មុខងារ​ទាំងពួង​នាំ​កូនប្រុស​ស្រី និង​ទាសាទាសី គោ ក្របី សេះ រទេះ ទូកចេញ​ហែ​សុវណ្ណមាលា​ថ្វាយ​ភួង​ព្រះ​ហស្ថ​រាល់ៗ​គ្នា។ ឯ​សម្ដេចព្រះ​វររាជ​បិតា​ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​រាជទាន​សួយសារអាករ​ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ជា​ចំណង​ព្រះ​ហស្ថ​នៃ​សម្ដេចព្រះ​ប្រិយ​បុត្រ​បរិសុទ្ធ​ រាមាធិបតី។ ឆ្នាំម្សាញ់ ត្រីស័ក ព.ស ​២០៦៥, គ.ស​ ១៥២១, ម.ស ​១៤៥៣, ច.ស ​៨៨៣ នោះ អ្នក​ម្នាង​បទុមបុប្ផាជា​ព្រះ​ស្នំ​ឯក សម្ភព​ព្រះរាជ​បុត្រា​មួយ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​នាម​ជា​ព្រះ​អង្គ​បរមិន្ទ​រាជា។ សម្ដេច​ព្រះ​វររាជ​បិតា ​ទ្រង់​ពេញ​ព្រះ​ស្នេហា​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ដូច​គ្នា។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្នំឯកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្នំឯកនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ឡេមន្ធ៏

**ឡេមន្ធ៏** (,  [ឡេមន្ធ៏]; មន: ; រ. ១៤៣២–១៤៥៤) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៤នៃនគរហង្សាវត្តីពគោនៅភូមាសោយរាជ្យបានរយៈពេលប្រាំពីរខែក្នុងឆ្នាំ១៤៥៣-៥៤។ ព្រះអង្គបានឡើងកាន់អំណាចដោយការធ្វើឃាតព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ទ្រង់ ព្រះបាទពញាចាន់។ ពញាចាន់ខ្លួនព្រះអង្គឯងបានឡើងកាន់អំណាចក្នុងឆ្នាំ១៤៥១ ដោយធ្វើឃាតព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ទ្រង់ ព្រះបាទពញាហ្វារ្យូ ហើយបានបន្តកាប់សំលាប់ព្រះសាច់សែលោហិតជាព្រះឱរសខាងព្រះបាទរាជាធិរាជចោល។ ឡេមន្ធ៏ ជាបុត្រានៃព្រះបាទពញារាមទី១ និង ជាព្រះនត្តានៃព្រះបាទរាជាធិរាជបានជ្រែករាជ្យពញាចាន់ ដែលពញាចាន់ក៏ត្រូវជាព្រះនត្តានៃព្រះបាទរាជាធិរាជខាងព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គ។ ឡេមន្ធ៏បានបន្តសំលាប់គូសត្រូវជាច្រើនទៀត។ នៅដើមឆ្នាំ១៤៥៤ ពួកមន្ត្រីវាំងបានធ្វើគតព្រះឡេមន្ធ៏ ដែលទ្រង់មិនបានបន្សល់ទុកនូវរជ្ជទាយាទជាព្រះឱរសនៃខ្សែស្រឡាយរបស់រាជាធិរាជមួយអង្គណាសោះ។ ពួកមន្ត្រីទាំងនោះក៏បានជ្រើសរើសបុត្រីរបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូឱ្យឡើងសោយរាជ្យជាអ្នកគ្រងហង្សាវត្តីបន្ត។

## សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានស្របគ្នានូវកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗអំពីខ្សែជីវិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ជាការពិតទៅ *មហារាជវង្ស* និង *ប្រាសាទកែវរាជវង្ស* រាយការណ៍អញ្ចេះ អញ្ចុះក្នុងអត្ថបទសំណេររៀងៗខ្លួន។

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
*
ធម្មចេតី

**ធម្មចេតិ** (,  [ដ្មាហ្សេឌិ]; រ. ១៤០៩–១៤៩២) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៦នៃនគរហង្សាវត្តីក្នុងប្រទេសភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៧១ ដល់ ១៤៩២។ ដោយយល់ថាទ្រង់ជាក្សត្រមួយអង្គក្នុងចំណោមក្សត្រដែលប្រកបដោយបញ្ញាញាណបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា តាមរយៈដំណើររឿងរៀបរាប់ផ្សេងៗបានហៅទ្រង់ថាជា "ក្សត្រល្បីល្បាញបំផុត" ក្នុងចំណោមក្សត្រហង្សាវត្តីទាំងឡាយ។ ជាអតីតព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាថេរវាទមួយអង្គ បានបួសរៀននៅនគរអវៈដែលជានគរគូសត្រូវ ក្នុងវ័យជាយុវភិក្ខុ ទ្រង់បានក្លាយជាទីប្រឹក្សា និង ព្រះរាជសុណិសាដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តមួយអង្គនៃព្រះមហាក្សត្រីឝ៊ីនចៅពូ។ នៅក្នុងវ័យ ៤៨ ឆ្នាំ ទ្រង់បានលាចាកសិក្ខាបទ ក្រោយមកទ្រង់ក៏ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូជារជ្ជទាយាទ ហើយរៀបអភិសេកនឹងព្រះបុត្រីមួយអង្គរបស់ព្រះមហាក្សត្រីអង្គនេះ។ ព្រះអង្គភ្លាមៗក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃនគរនេះយ៉ាងពិតប្រាកដ ខណៈពេលដែលព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូបានផ្ទេរកិច្ចការរាជការទាំងឡាយឱ្យទៅព្រះអង្គទាំងអស់។

កំឡុងរជ្ជកាលដ៏យូររបស់ព្រះបាទធម្មចេតិ នគរនិយាយភាសាមនមួយនេះបានឡើងដល់ចំណុចកំពូលនៃយុគមាស។ ក្រោមការដឹកនាំប្រកបដោយបញ្ញាវាងវៃ នគរនេះមិនដូចនគរអវៈដែលជាគូសត្រូវឡើយ ជានគរប្រកបដោយសន្តិភាព និង បានសេចក្ដីចំរើនលូតលាស់យ៉ាងខ្លាំងក្លាដោយសារតែពាណិជ្ជកម្មជាមួយពួកបរទេស។ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ គឺជាវេលាមួយនៃសន្តិភាព ហើយទ្រង់អង្គឯងគឺជាអង្គក្សត្រសុចរិតមួយអង្គ មានកិត្តិសព្ទល្បីរន្ទឺដោយសារតែបញ្ញាញាណរបស់ទ្រង់។ នគរនេះក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃពុទ្ធសាសនាថេរវាទដ៏ល្បីល្បាញ ដោយមានចំណងយ៉ាងរឹងមាំនឹងសិង្ហលៈ ហើយបានបន្តបញ្ជូនគណៈសាសនាទូតទៅកាន់ពុទ្ធគយា។ កំណែទំរង់សាសនារបស់ទ្រង់ក្រោយមកបានផ្សព្វផ្សាយទូទាំងប្រទេស។ ព្រះអង្គក៏បានថែរក្សាចំណងមិត្តភាពជាមួយយូនណានដែរ។

តាមរយៈ លោកឌីជីអ៊ី-ហល "*ព្រះអង្គគឺជាប្រភេទស្ដេចពុទ្ធសាសនិកដ៏ប្រពៃបំផុត ដែលមានព្រះទ័យទុកដាក់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅលើបន្សុទ្ធកម្មសាសនា។ ស្ថិតនៅក្រោមព្រះរាជតំរិះរបស់ទ្រង់ អរិយធម៌បានថ្កុំថ្កើងរុងរឿង និងស្ថានភាពប្រទេសមនលេចធ្លោផ្ទុយគ្នាស្រឡះជាមួយភាពចលាចល និង អរញ្ញយុគ ដែលគេបានឃើញមាននៅនគរអវៈភាគច្រើន។*"

ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៤៩២។ ព្រះអង្គបានទទួលព្រះកិត្តិនាមជាសន្តបុគ្គល ហើយព្រះចេតិយមួយបានកសាងឡើងដើម្បីតំកល់ព្រះអដ្ឋិធាតុរបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម ពញារាមទី២។

## សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗ បានរាយការណ៍នូវកាលបរិច្ឆេទដែលមានការខុសគ្នាតិចតួចអំពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃខ្សែជីវិតរបស់ទ្រង់។

## សូមមើលដែរ
* មហាជួងនៃធម្មចេតិ

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
* 
* 
*
ពញារាមទី២

**ពញារាមទី២** (,  [ឌុតិយ៉ាប្ញាយ៉ាន់] (ទុតិយពញារាម); មន: ဗညားရာံ; ១៤៦៩–១៥២៦) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៧នៃនគរហង្សាវត្តីនៅក្នុងប្រទេសភូមាពីឆ្នាំ១៤៩២ ដល់ ១៥២៦។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេគោរពសក្ការៈដោយសារតែភាពស្លូតបូតរបស់ទ្រង់ ទោះបីជាពីដំបូងពេលទ្រង់បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្របានអនុវត្តវិនាសការព្រះញាតិវង្សានុវង្ស ដោយកាត់ទោសប្រហាររាជបច្ឆាញាតិទាំងអស់យ៉ាងណាក៏ដោយ។

កំឡុងពេលច្របូកច្របល់ខណៈដែលព្រះបាទពញារាមកំពុងឡើងសោយរាជ្យ មីនជីញ៉ូនៅតោនងូ ដែលកាលណោះតោនងូជានគរចំណុះនៃអវៈ ដោយគ្មានការរាជានុញ្ញាតពីព្រះបាទមីនហ្កោនទី២ ទ្រង់ក៏បានលួចឆ្មក់ជន្លៗចូលទៅក្នុងទឹកដីហង្សាវត្តី។ ពញារាមទី២ក៏បានវាយឆ្មក់ទីក្រុងរបស់តោនងូវិញ។ បន្ទាប់ពីបង្ហាញកំលាំងកងទ័ពរួមមក ហង្សាវត្តីក៏លែងមានការលុកលុយឈ្លានពានតទៅទៀតដែរ។

នៅឆ្នាំ ១៥០១ ព្រះអង្គបានកេណ្ឌកងទ័ពមួយកងចំនួនរាប់ពាន់នាក់ធ្វើដំណើរឡើងទៅទន្លេឥរាវត្តីដើម្បីធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ចេតិយឝ្វេហ៊្សីហ្កូននៅបាកាននៅខាងក្នុងទឹកដីអវៈ។ នៅពេលនោះព្រះមហាក្សត្រប្រំម៍ ដែលជានគរតូចមួយស្ថិតនៅចន្លោះកណ្ដាលរវាងអវៈ និង ហង្សាវត្តី ចង់ត្រួតពិនិត្យទ្រង់ ទ្រង់ក៏បានឆ្លើយតបថា: "យើងអាចសញ្ជ័យយកទាំងនគរព្រះអង្គ និង អវៈបាន ប៉ុន្តែយើងមិនធ្វើដូច្នេះទេ។ យើងមានចេតនាត្រឹមតែមកគោរពបូជាពីមុខព្រះចេតិយឝ្វេហ្ស៊ីហ្កូនប៉ុណ្ណោះ"។ ព្រះអង្គក៏បានយាងត្រឡប់មកព្រះនគរវិញដោយសុខសន្តិភាព បន្ទាប់ពីគោរពបូជាសក្ការៈនៅទីនោះចប់សព្វគ្រប់ជាសូរេចហើយ។

## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
*
ទ្វារវត្តី

**ទ្វាវតី** គឺជារបបនយោបាយ មន មជ្ឈិមសម័យ ចាប់ពីសតវត្សទី៦ ដល់សតវត្សន៍ទី១១ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវគេស្គាល់ថាជា ប្រទេសថៃកណ្តាល,   ហើយត្រូវបានគេសន្មត់ថាជារដ្ឋបន្តបន្ទាប់របស់ ឡាងជា ឬ Lang-ya-hsiu (  )   និងនៅជាប់នឹង ផានផាន នៅភាគខាងត្បូង។  ឬ ចនាសបុរ នៅ ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ទំនើប។  ទ្វារវតី​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ដំបូង​ទៅ​តុលាការ​ចិន​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ៦០៥-៦១៦។  

ទ្វារវតី​ក៏​សំដៅ​ទៅ​លើ​វប្បធម៌ រចនាបថ​សិល្បៈ និង​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា​នៃ ​ការ​សំខាន់ ​របស់ ​ជនជាតិ​មន និង ខ្មែរ។  ដែលបានបន្តទៅវត្តមាននៃសម័យ "បុព្វបុរស-ទ្វារវតី" ដែលលាតសន្ធឹងពីសតវត្សទី ៤ ដល់ទី ៥ និងប្រហែលជាមុននេះ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វប្បធម៌​របស់​ទ្វារវតី​គឺ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ជុំវិញ​ទីក្រុង​ដែល​មាន​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម ដែល​ដំបូង​បំផុត​ដែល​លេច​ចេញ​ជា ​ក្រុង​អ៊ូថង ​ក្នុង ​ខេត្ត​សុវណ៌បុរី ​បច្ចុប្បន្ន។ ទីតាំងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន នគរបឋម ពងទឹក ស្រីទេព ឃួប៊ូ និង ស្រីមហោសថ ក្នុងចំណោមកន្លែងផ្សេងៗទៀត។  យោងតាមសិលាចារឹក N.Th. 21 ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ២០១៩ នៅក្នុងវត្ត ព្រះងាម ក្នុងខេត្ត នគរបឋម ចុះកាលបរិច្ឆេទសតវត្សទី ៦ ទីក្រុងក្នុងតំបន់ចំនួន ៣ ត្រូវបានគេលើកឡើង រួមទាំង ឝ្រីយានំទិមិរិង្គ ឬ ឝ្រីយានំទិមិរិង្គប្រតិបុរ បន្ទាប់មក ហស្តិនាបុរ និង ទ្វារវតី ដែលបានរកឃើញថា កណ្តាលនៃ នគរបឋម ។  

កាលប្បវត្តិប្រពៃណីនៃទ្វាវតីគឺផ្អែកជាចម្បងលើគណនីអត្ថបទរបស់ចិន និងការប្រៀបធៀបរចនាប័ទ្មដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលដែលបានមកពីការជីកកកាយនៅ ចាន់សែន និងភ្នំថាមឿង នៅអ៊ូថុង ធ្វើឱ្យមានចម្ងល់អំពីការណាត់ជួបតាមប្រពៃណី។ វត្ថុវប្បធម៍ ទ្វាវតី ដែលទើបនឹងចុះកាលបរិច្ឆេទថ្មី ពីកន្លែង អ៊ូថុង បង្ហាញថា ចំណុចចាប់ផ្តើម នៃទំនៀមទំលាប់ នៃ វប្បធម៍ ទ្វាវតី អាច មាន កាលបរិច្ឆេទ រហូត ដល់ ឆ្នាំ ២០០ គ.ស។   

នៅក្នុងសៀវភៅ *I Ching* ឬ *Yijing* ដែលមានអាយុកាលនៅចុងសតវត្សទី 7 និងដំណើរ 629-645 របស់ព្រះសង្ឃចិន Xuanzang បានដាក់ Dvaravati ទៅភាគខាងលិចនៃ Kamalanka ឬ *Lang-ya-hsiu* និងខាងកើតនៃ Isanapura ប្រសិនបើ Kamalanka ស្ថិតនៅកណ្តាលនៅ Nakhon Pathom បុរាណដែលជាអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើន។ នៃវាលទំនាបកណ្តាល។  នេះអនុលោមតាមទីតាំងដែលបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុង leishu របស់ចិនដ៏ធំបំផុត Cefu Yuangui ដែលបានចងក្រងក្នុងឆ្នាំ ១០០៥ និយាយថា  គឺនៅភាគខាងលិចនៃ ចេនឡា និងខាងកើតនៃនគរ *Ge Luo She Fen* ដែលត្រូវបានស្នើឱ្យដាក់កណ្តាលនៅ *Nakhon* Pathom បុរាណដូចគ្នានឹង Kamalanka ដោយប្រវត្តិវិទូថៃ Piriya Kraiddom នេះផងដែរ សៀវភៅថ្មីរបស់ Tang ។  

## អ្នកគ្រប់គ្រង 
ការជីកកកាយនៅកន្លែងជាច្រើនបានរកឃើញកាក់ប្រាក់ចុះកាលបរិច្ឆេទសតវត្សទី៧ ដែលរៀបរាប់អំពីស្តេច និងមហាក្សត្រីនៃនគរ ដែលសរសេរជា ភាសាសំស្រ្កឹត ជាមួយនឹង អក្សរ បល្លវ : *ឝ្រីទ្វារវតីស្វបុណ្យ* (ស្តេច ស្រីទ្វារវតី ដែលមានគុណូបការៈដ៏អស្ចារ្យ) និង *ឝ្រីទ្វារវតីស្វទេវីបុណ្យ*   លើសពីនេះ បន្ទះស្ពាន់ដែលមានអាយុកាលពីសតវត្សទី ៦ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ៧ ដែលគេរកឃើញនៅ អ៊ូថុង ក៏បានរៀបរាប់អំពីព្រះបាទហរសវម៌្ម ដែលត្រូវបាន លោក ហ្សង់ បូសសេលៀ សន្មតថាជាស្តេចមួយអង្គនៃទ្វាវតី ចំណែក លោក សឺដេស ចាត់ទុកថា ចាននោះបានមកពី អាណាចក្រខ្មែរ ហើយឈ្មោះដែលបានលើកឡើងអាចជាស្តេចខ្មែរផងដែរ។  ដោយស្ដេខហសវរ្ម័នជាចៅរបស់ឥសានវរ្ម័ន។ 

ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​សម័យ​ទ្វារវតី។

## សិល្បៈ 
## Note 
## ឯកសារយោង
ឝ៊ីនមីណោ

**ឝ៊ីនមីណោ** ( ) ធ្លាប់ជាមហេសីធំនៃព្រះបាទមិនហ្កោនទី១នៃអវៈចាប់ពីឆ្នាំ ១៤០០ ដល់ ១៤០៧។ ព្រះនាងត្រូវជាព្រះមាតានៃព្រះរាជបុត្រស្នងរាជ្យមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា ដែលជាមេទ័ពម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកមេទ័ពល្បីៗបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រភូមា និងក៏ជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសីហសុនៃអវៈផងដែរ។ មីណោត្រូវជាបុត្រីនៃហ្សង៉ាំហ្ផា ជា *ចៅហ្វា* (មេកន្ទ្រាញ)នៃរដ្ឋម៉ូញីនរបស់ឝាន។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកនឹងមិនហ្កោន បុត្រានៃព្រះបាទស្វេស៊កឺនៃអវៈ នៅពេលដែលអវៈ និងម៉ូញីនស្ថិតនៅក្នុងសម័យកាលមួយដ៏កំរនឹងមាន ដែលរដ្ឋទាំងពីរមានទំនាក់ទំនងល្អនឹងគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៣៨៩។  ចាប់ពីឆ្នាំ១៣៩១ ដល់ ១៣៩៥ ព្រះនាងបានផ្ដល់ព្រះជន្មដល់ព្រះរាជបុត្រាពីរអង្គ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា និង សីហសុ ហើយនិងបុត្រីមួយអង្គ ចៅផ្យ៉េចន្ទនៅព្យីនស៊ី ដែលត្រូវជាសក្ដិភូមិរបស់មិនហ្កោន។ 

មីណោបានក្លាយជាព្រះម្ចាស់ក្សត្រីនៃអវៈ នៅថ្ងៃ ២៥ វិច្ឆិកា ១៤០០ នៅពេលមិនហ្កោនបានឡើងសោយរាជ្យនៅអវៈ។ អវៈនៅពេលនោះកំពុងធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹងនគរហង្សាវត្តីនៅភាគខាងត្បូង។ នៅខែមេសា ១៤០៧ មិនហ្កោនបានលុកលុយចូលទៅប្រទេសហង្សាវត្តី ហើយបានទៅដល់ជាយក្រុងបារគូ។ ដូចទំលាប់រាល់ដងក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះនាងបានយាងទៅជាមួយព្រះបាទមិនហ្កោនកំឡុងបេសនកម្មយោធារបស់ទ្រង់។ បីខែក្រោយមក រ.ខែកក្កដា ១៤០៧ កងទ័ពហង្សាវត្តីបានវាយបក និងលឺថាបានបង្ក្រាបកងទ័ពអវៈទៀតផង។ ក្នុងដំណើរនៃការដកទ័ពថយក្នុងភាពចលាចល ព្រះមីណោត្រូវបានចាប់ព្រះកាយបានដោយកងទ័ពហង្សាវត្តី។ ព្រះបាទរាជាធិរាជនៃហង្សាវត្តីបានតែងតាំងព្រះនាងជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់។ នៅខាងក្នុងដំណាក់ស្រីស្នំរបស់រាជាធិរាជគឺមានព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះនាងចៅផ្យ៉េចន្ទ ដែលត្រូវបានចាប់ព្រះកាយបាននៅរក្ខៈ ដោយកងទ័ពហង្សាវត្តី និងក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះមហេសីនៃព្រះរាជាធិរាជផងដែរ។

ចំណែកមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាមិនបានអត់អោនឱ្យព្រះបាទរាជាធិរាជចំពោះការរៀបចំឱ្យព្រះមាតានិងព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ស្រីស្នំឡើយ។ ទ្រង់បានប្ដេជ្ញាបង្ក្រាបរាជាធិរាជឱ្យបានក្នុងសង្គ្រាម ហើយស្ទើរតែបង្ក្រាបបានទៅហើយ ក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គនៅតែមិនអាចរំដោះព្រះមាតា និង ព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គបានឡើយ រហូតដល់ព្រះអង្គបានចូលទិវង្គតដោយសារតែរបួសក្នុងសមរភូមិនៅខែមីនា ១៤១៧។ 

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
*
រឿន​ រាជ

**១.ជីវប្រវត្តិរបស់លោក រឿន រាជ**
លោក រឿន​ រាជ​ បានកើតនៅថ្ងៃទី៣ មករា​ ឆ្នាំ១៩៩៥ នៅភូមិត្បែង ឃុំត្រពាំងស្រែ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។ លោកជាកូនច្បងនៅក្នុងគ្រួសារចំនោមបងប្អូនប្រុស៤ នាក់។

នៅឆ្នាំ២០០០ដល់២០០៧ លោកបានចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សារអង្គរឃ្លោកចាស់ ស្ថិតនៅភូមិផ្លាំង ឃុំត្រពាំងស្រែ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។
នៅឆ្នាំ២០០៧ដល់២០១០ លោកបានចូលរៀននៅអនុវិទ្យាល័យត្រពាំងជ្រែ​ ស្ថិតនៅភូមិព្រៃគុយ ឃុំត្រពាំងស្រែ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។
នៅឆ្នាំ២០១០ដល់២០១៣ លោកបានចូលរៀននៅវិទ្យាល័យមេសាង ស្ថិតនៅភូមិជីផុច ឃុំជីផុច ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។
នៅឆ្នាំ២០១៣លោកបានប្រឡងជាប់សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សារទុតិយភូមិបាននិទ្ទេសD សម័យប្រឡង៥ សីហា ២០១៣។
នៅឆ្នាំ២០១៣ដល់២០១៤បានចូលធ្វើការរោងចក្រនៅភ្នំពេញជាកម្មករ។
នៅឆ្នាំ២០១៤ដល់២០១៨ បញ្ជប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រនីតិសាស្រ្តនៃ សកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច។
នៅឆ្នាំ២០១៥ដល់២០១៩​ បញ្ជប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រអក្សរសាស្រ្តអង់គ្លេស​​ នៃសកលវិទ្យាល័យបញ្ញាស្រ្តកម្ពុជា។
នៅថ្ងៃទី២៣ខែកក្កដាឆ្នាំ២០១៥​ ត្រូវបានឧប្បសម្បទារជាភិក្ខុ **ធម្មរក្ខិតោ រឿន រាជ** រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៨។
លោកអ្នកក៏ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទៅបណ្តាញសង្គមរបស់លោកមានដូចជា៖
  ១. បណ្តាញសង្គមហ្វេសបុកៈ https://web.facebook.com/sovannreach.victoria   , https://web.facebook.com/roeurnreachofficial/?ref=bookmarks
  ២. Instagram: https://www.instagram.com/roeurn_reach/

២.ដំណើរជីវិតរបស់លោករឿន រាជ
ជាកូនប្រុសច្បង នៅក្នុងគ្រួសារកសិករមួយ នៅខេត្តព្រៃវែង ពិតជាតស៊ូ ពុះពារគ្រប់ឧបសគ្គ ទម្រាប់បានបញ្ជប់ថ្នាក់មហាវិទ្យាល័យ។ កាលនៅពីក្មេងលោកតែងតែជួយការងារឪពកម្តាយ ពេកសម្រាកពីការសិក្សា។
ជ័យជេដ្ឋា (អង្គ)

**ជ័យជេដ្ឋា** (សម័យលង្វែក) ជាព្រះរាជបុត្រានៃសម្ដេចចៅពញាយសរាជា ដែលត្រូវជាបុត្រព្រះឝ្រីឝៅគន្ធបទ និងជាព្រះភាគិនេយ្យនៃព្រះបាទសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ប្រសូតក្រោយពេលបង្ក្រាបព្រះស្ដេចកនរាបទាបហើយ។

សម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យយសរាជាជាកែវនាយកនោះ ព្រះអង្គប្រាប់ប្រាម សឹកសង្គ្រាមបានរាបទាបសព្វគ្រប់ហើយ ព្រះអង្គតាំងចៅហ្វាយស្រុកឱ្យនៅរក្សាខែត្រខណ្ឌព័ទ្ធសីមាស្រេច ស្ដេចត្រឡប់ទ័ពទៅក្រាបបង្គំគាល់ ព្រះបរមរាជបិតុលាធិរាជ។ ព្រះបរមរាជបិតុលា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់ទ្រង់ព្រះរាជទានរង្វាន់ សម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យ តាមមានគុណបំណាច់។
ឯសម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យ យសរាជាព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមព្រះជ័យជេដ្ឋាក្នុងឆ្នាំនោះ ព្រះអង្គមានព្រះជន្មវស្សា ២៩ ឆ្នាំ ទ្រង់ព្រះអាពាធ សុវណ្ណគតតទៅ។
## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់សម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម
សុជាតិក្សត្រី

**សម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី** រឺ **សុជាតិក្សត្រី** (គស.១៥២៧-១៥??) រជ្ជកាល (១៥៦៦-១៥៧៦) 
ព្រះនាង**សុជាតិក្សត្រី** ជាបុត្រីនៃព្រះភាគិនេយ្យយសរាជា ដែលជាបុត្រព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទ។
ព្រះរាជពង្សាវតារភាគបីរបស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យថា : ព្រះភាគិនេយ្យនេះមានព្រះជន្មាយុ ៣៣ ឆ្នាំ មានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមជា សុជាតិក្សត្រី ទ្រង់សុគតក្នុងឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស. ២០៧១, គ.ស. ១៥២៧។ 

ព្រះរាជពង្សាវតារ របស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យភាគ ៣ លេខ ត ៥៣-៣ មានសេចក្ដីថា : ព្រះបាទបរមិន្ទរាជាតាំងព្រះសុជាតិក្សត្រី ជារាជបុត្រី ព្រះយសរាជា ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យោ ព្រះអយ្យកោមួយ ជាព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាមជា**សម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី** ទៅវិញទេ គឺថាមិនមែនព្រះនាងទេពបុប្ផាទេ។ ព្រះអគ្គមហេសីអង្គនេះ មានព្រះនាមនៅក្នុងសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាល ដែលត្រូវជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១។ ព្រះនាងមានព្រះរៀមព្រះនាមជ័យជេដ្ឋា។

## ឯកសារយោង
*វិគីភីឌាខ្មែរ
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យលង្វែក
ពញាល៏

**ពញាល៏** (,  [ប្ញាឡ]; ស្លាប់ ឆ្នាំ១៥៣៨) គឺជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីម្នាក់ក្នុងរាជវាំងព្រះបាទដ្កាយុពីនៅហង្សាវត្តី។ លោក និងពញាចាន់ ព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបទៀត បានរៀបចំ និងដឹកនាំការការពារនគរតាមឆ្នេរសមុទ្រមួយនេះ ដោយបានរុញច្រានការវាយឆ្មក់រដូវប្រាំងបីលើករបស់តោនងូដែលជានគរកំពុងឡើងដៃថ្មីនៅចន្លោះឆ្នាំ១៥៣៤ និង ១៥៣៨ បានយ៉ាងជោគជ័យ។ លោកទាំងពីរគឺជាព្រះរាជគ្រូកាលវ័យកុមាររបស់ព្រះមហាក្សត្រវ័យក្មេង និងបានតាំងចិត្តយ៉ាងមុតមាំថានឹងហ៊ានពលីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីព្រះអង្គ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ មន្ត្រីទាំងពីររូបត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅឆ្នាំ១៥៣៨ ដោយសារតែក្សត្រក្មេងជឿទៅលើដំណឹងញុះញង់របស់តោនងូ ដែលបង្ខូចថាមន្ត្រីទាំងពីរជាដង្កូវក្នុងសាច់បំរើឱ្យតោនងូ។ បន្ទាប់ពីពួកលោកទទួលមរណភាពហើយនោះ ក្សត្រអង្គនេះបានដឹងថាខ្លួនទ្រង់លែងមានអ្នកណាជួយទៀតហើយ។ កាលណោះកងទ័ពតោនងូបានចូលមកម្ដងទៀតនៅចុងឆ្នាំ១៥៣៨ ព្រះអង្គក៏បានសំរេចព្រះទ័យភៀសព្រះកាយជាជាងប្រយុទ្ធតបត។

## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
*
រូបភា

សរសេអក្សខ្មែរ ***ទំព័រ*** *ភាសាខ្មែរ*

វិបសាយ កម្ពុជា
រូបភាពទំព័រកម្មវិធីហ្វេកប៊ុកភាសាខ្មែរ
ពុទ្ធវង្ស

## សម្រង់​ពី​ព្រះ​ត្រៃបិដក
## ឯកសារ​យោង
# ព្រះ​ត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ពុទ្ធវង្ស (សៀវភៅ​លេខ ៧៧ ទំព័រ​ទី ១ ដល់ ២៣៨)
ពញាចាន់ (មន្ត្រី)

:*អត្ថបទនេះស្ដីពីមន្ត្រីនៃព្រះបាទដ្កាយុពី។ ចំពោះព្រះមហាក្សត្រហង្សាវត្តី សូមមើល ពញាចាន់។*

**ពញាចាន់** (,  [ប្ញាចាន់]; បានអនិច្ចកម្មនៅឆ្នាំ១៥៣៨) ជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបនៅក្នុងព្រះរាជវាំងនៃព្រះបាទដ្កាយុពីនៃហង្សាវត្តី។ លោក និងពញាល៏ ត្រូវជាព្រឹទ្ធិមន្ត្រីមួយរូបទៀត បានរៀបចំ និងដឹកនាំទ័ពការពារព្រះនគរតាមមាត់ឆ្នេរមួយនេះ ដែលលោកទាំងពីរបានរុញច្រានការវាយឆ្មក់រដូវប្រាំងបីលើករបស់តោនងូនៅរវាងឆ្នាំ១៥៣៤ និង ១៥៣៨ បានយ៉ាងជោគជ័យ។ លោកទាំងពីរជារាជគ្រូកាលពីវ័យកុមាររបស់ព្រះមហាក្សត្រវ័យក្មេង ដ្កាយុពី ហើយក៏ហ៊ានពលីជីវិតដើម្បីទ្រង់ដែរ។ យ៉ាងណា មន្ត្រីទាំងពីរត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយស្ដេចក្មេងអង្គនេះ ដែលជឿនូវដំណឹងបង្ខូចរបស់តោនងូ បានបង្ខូចថា លោកមន្ត្រីទាំងពីរគឺជាជនបង្កប់របស់តោនងូ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ពួកលោក ក្សត្រអង្គនេះបានយល់ថាព្រះអង្គឯងលែងមានអ្នកជួយយកអាសាទៀតហើយ។ គ្រានោះកងទ័ពរបស់តោនងូបានមកដល់ម្ដងទៀតនៅចុងឆ្នាំ១៥៣៨ ព្រះអង្គបានសំរេចព្រះទ័យភៀសព្រះកាយជាជាងការប្រយុទ្ធតបតវិញ។

## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
*
ផ្សារកូនមុំ

##### ផ្សារកូនមុំ 
ផ្សារកូនមុំមានទីតាំង ស្ថិតនៅ ភូម ៣ ឃុំត្រពាំងច្រេស ស្រុកកូនមុំ ខេត្តរតនគិរី ចម្ងាយពីទីរួមខេត្ត ប្រមាណ ៣៥ គីឡូម៉ែត្រ ។ ផ្សារកូនមុំ មានឈ្មោះដើមថា ផ្សារអូភ្លង ដោយ មានអ្នកមកទិញទំនិញច្រើនទើប គេអោយឈ្មោះថា ផ្សារ កូនមុំ ព្រោះ ងាយស្រួលកំណត់ចំណាំ ។ ផ្សារកូនមុំ ជាទីផ្សារ ដែលលក់ទំនិញ យកមកពី ទីក្រុងភ្នំពេញ និងទីរួមខេត្តនានា ដោយរក្សាតម្លៃ ធូថ្លៃ ជាង ទីផ្សារ ផ្សេងៗ (ក្រុងបានលុង ឬ បរកែវ) ។ 
ក្នុងនោះផងដែរ ផ្សារកូនមុំ មានលក់ទំនិញជាច្រើនដូចជា
- សម្ភារៈអគ្គិសនី 
- ឧបករណ៍ផ្ទះបាយ
- សម្ភារៈ សំណង
- កាត់ដេរ
- ឧបករណ៍នេសាទ (មង សំណាញ់)
- ម្ហូប ត្រី សាច់ជាដើម 
- សម្លៀកបំពាក់ 
និងផ្សេងៗទៀត ។
មង្គលសត្ថាជ័យ

**ព្រះមង្គលសត្ថាជ័យ** ព្រះថេរជាចៅអធិការវត្តនៅឯខែត្រអមរគីរិន្ទបូរ ក្នុងពេលព្រះបាទចន្ទរាជាគង់នៅត្រើយខាងលិចសម័យអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យ។

## ថ្វាយទូក-ងដល់ព្រះបាទចន្ទរាជា
ក្រោយពីឈ្នះសង្គ្រាមនៅក្រុងបន្ទាយមានជ័យហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចលើកកងទ័ពចេញពីខែត្រខ្លុងលើកសំដៅទៅខែត្រអម្រិន្ទបូរ (ឬ អមរគិរិន្ទបូរ) ទៀត។

កាលនោះ អស់រាស្ត្រប្រជាក្នុងខែត្រអម្រិន្ទបូរពុំព្រមកំណែនចៅហ្វាយស្រុកចាស់នាំគ្នារៀបគ្រឿងដង្វាយនាំទៅថ្វាយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា។ ចៅហ្វាយស្រុកចាស់ ឃើញរាស្ត្រតំអឹងរឹងនឹងអំណាចខ្លួន ពុំព្រមស្ដាប់ខ្លួនហើយទៅក្រាបទូលស្ដេចដូច្នោះក៏ភ័យរត់ដោះខ្លួនទៅខែត្ររលាប្អៀរ។

សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ព្រះអង្គឱ្យជួសជុលបន្ទាយពីបុរាណ រួចហើយទ្រង់ប្រថាប់ទ័ពនៅទីនោះចំនួន ៣ ថ្ងៃ។ ក្រោយពីនោះមក ព្រះអង្គឡើងគង់ព្រះទីនាំងអស្សតរព្រមដោយនូវសេនាទាហានយាងទៅដល់ទីដីមួយអន្លើជាឯត្បូងចុងខែត្រអម្រិន្ទបូរ។

កាលស្ដេចយាងដល់ទីនោះ ទ្រង់ទតឃើញស្ថានដីមួយអន្លើដែលមានទីរាបទាបស្មើមានជ័យភូមិល្អ ហើយទ្រង់ឱ្យលើកបោះបង់ចោលបន្ទាយចាស់ផ្លាស់ទៅតាំងបន្ទាយថ្មីនៅដីដែលមានជ័យភូមិវិញព្រោះនៅទីនោះជាទីឧត្តមធំទូលាយមាំមួន។ លុះទ្រង់ធ្វើបន្ទាយនោះហើយ ព្រះអង្គលើកយោធាទៅប្រថាប់ក្នុងបន្ទាយថ្មីនោះ។ ហេតុនេះបានជាមានពាក្យអ្នកស្រុកហៅបន្ទាយដែលបោះបង់នោះថា "បន្ទាយចាស់" រៀងមក។

ក្នុងពេល ដែលសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាយាងទៅគង់នៅបន្ទាយថ្មីក្នុងខែត្រអម្រិន្ទបូរនោះមានចៅអធិការមួយអង្គ ព្រះនាមជ័យ ងារជា "មង្គលសត្ថា"។ ព្រះថេរៈអង្គនេះនាំទូក-ងមួយជាដង្វាយមកថ្វាយ ហើយទូលសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា:

សូមថ្វាយព្រះពរ ទូក-ងនេះ ឈ្មោះ "សារាយអណ្ដែត" កាលចុងផែនដីនៃព្រះបាទឝ្រីឝៅគន្ធបទបរមបពិត្រ ជាសម្ដេចព្រះរៀមនៃទ្រង់ដែលកើតចលាចល ព្រោះស្ដេចកនសព្វថ្ងៃនេះអាចក្ដី បានលាក់ទុកឈើដែលធ្វើជាទូកពុំទាន់ហើយនោះ ទុកចោលនៅវាលមួយ ឆ្ងាយពីព្រៃចំងាយ ៦ សិន ប្លាយ។ ដល់ខែប្រាំងរាំងរឹះ ត្រូវថ្ងៃក្ដៅ មានហ្វូងដំរីព្រៃ ទៅបោចសារាយ ត្រឹបបឿនយកទៅគ្របលើឈើដែលធ្វើទូកនេះមិនឱ្យត្រូវថ្ងៃ ក្រែងប្រេះឆា។ លុះស្រុកសាន្តត្រាណបន្តិចទៅ អាចក្ដីក៏នាំសិស្សានុសិស្ស ទៅកាប់ចាំងឈើនោះ ធ្វើជាទូក-ង។ លុះយកទូកនេះមក អុំទៅ អាចក្ដី ក៏ឃើញថា ទូកនេះលឿនជាងទូកទាំងពួង។ ហេតុនេះហើយបានជាអាចក្ដីឱ្យឈ្មោះទូកនេះថា "សារាយអណ្ដែត" មួយទៀតកាលពីខែវស្សាអាចក្ដីជិះទូកនេះទៅបិណ្ឌបាតឯស្រុកមហានគរអាចក្ដី ត្រឡប់វិលមកវិញទាន់ពេលឆាន់ ហើយចង្ហាន់ក៏នៅហុយៗ។ ហេតុនេះហើយ បានជាមានពាក្យហៅថា "ទូកចង្ហាន់ហុយ"។ អាចក្ដីយល់ថា ទូក-ងនេះលឿនលើសចំឡែកនឹងទូកទាំងពួង ជារបស់អស្ចារ្យក្នុងព្រះនគរបានជាអាចក្ដីនាំមកថ្វាយព្រះមហាបពិត្រ។

សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ទ្រង់ថ្វាយអភិវន្ទនកម្មហើយត្រាស់ថា "ព្រះជីតុន ឱ្យទូកនេះមកញោមៗមានអំណរណាស់ តែសព្វថ្ងៃនេះញោមនៅទ័លពេក។ បើទៅថ្ងៃមុខ ញោមបានព្រះនគរមកកាលណាញោមនឹងតបស្នងព្រះគុណឱ្យគាប់ព្រះទ័យពុំខានឡើយ"។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកថេរវាទនៃអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថេរៈនៃអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមង្គលសត្ថានៃអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅអធិការនៃអាណាចក្របន្ទាយមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅអធិការនៃខែត្រអមរគីរិន្ទបូរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអមរគីរិន្ទបូរ
ចៅល្គុនឥន្ទ

:*អត្ថបទនេះស្ដីអំពីព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍នៃព្រះរាជវង្សតោនងូ។ ចំពោះមេទ័ពសតវត្សទី១៥ សូមមើលល្គុនអេន (មេទ័ពហង្សាវត្តី)។*

**ចៅល្គុនឥន្ទ** (  [សឡឹហ្គុនអេន]) គឺជាព្រះអនុរាជនៃមុំហ៍ (មោត្តមៈ) ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៤១ ដល់ ១៥៥០។ ព្រះអនុរាជជាតិមនអង្គនេះ ជាទីប្រឹក្សាយោធាកំពូលនៃព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិ និង មេទ័ព ព្រះរៀមអង្គនៃរាជវង្សតោនងូ។ ពួកទ្រង់បានប្រកៀកស្មាគ្នាគ្រប់យុទ្ធនាការយោធាចាប់ពីឆ្នាំ១៥៤០ ដល់ ១៥៤៩។ ព្រះអង្គបានដឹកនាំយុទ្ធនាការឆ្នាំ១៥៤៧-១៥៤៨ ដែលដណ្ដើមបានរដ្ឋសីមា **ថ្វាយ** (តាវ៉យ) មកវិញក្នុងសង្គ្រាមតទល់នឹងសៀម (១៥៤៧-៤៩)។ ព្រះអង្គត្រូវបានទំលាក់ពីតំណែងដោយស្មេនធ៏ក្នុងពេលច្របូកច្របល់បន្ទាប់ពីការធ្វើគតព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិក្នុងឆ្នាំ១៥៥០។

## ពង្សាវតារ
ចៅល្គុនឥន្ទ ក្នុងខត្តិយវង្សហង្សាវត្តី ជាព្រះនត្តានៃព្រះបាទធម្មចេតិ (រ. ១៤៧១-១៤៩២) ហើយទ្រង់ក៏ជាព្រះភាគិនេយ្យ និងជាព្រះភាតាថ្លៃនៃព្រះមហាក្សត្រដ្កាយុពី ស្ដេចនៃហង្សាវត្តី (រ. ១៥២៦-១៥៣៩) ផងដែរ។ ព្រះមាតាទ្រង់គឺជាព្រះមាតុលានៃព្រះបាទដ្កាយុពី ហើយព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះភគិនីកនិដ្ឋានៃព្រះបាទដ្កាយុពី។ ព្រះអង្គជាអភិជនម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអភិជនហង្សាវត្តីដែលបានចូលបំរើការឱ្យព្រះចៅឌ្បិនឝ្វេធិ ក្រោយពីព្រះបាទដ្កាយុពីបានសោយទិវង្គតនៅក្រៅប្រទេស។

## ព្រះអនុរាជ និង មេទ័ព
ក្នុងខែឧសភា ១៥៤១ ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអនុរាជនៃអាណាខែត្រមុំហ៍ (ប្រហែល ជារដ្ឋមនសព្វថ្ងៃនេះ) ដោយព្រះបាទឌ្បិនឝ្វេធិ។In May 1541, he was appointed viceroy of the province of Martaban (approximately, present-day Mon State) by Tabinshwehti. ក្នុងឆ្នាំ១៥៤៧In 1547–៤៨48, ព្រះអង្គបានដឹកនាំកងទ័ពតោនងូយ៉ាងជោគជ័យ (កងទ័ពជើងទឹក ៤០០០ នាក់ និងកងទ័ពជើងគោក ៨០០០ នាក់) និងអាចដណ្ដើមយកយ៉េ និង ថ្វាយពីកងទ័ពសៀមមកវិញ។ he successfully led Toungoo forces (4000 naval troops and 8000 land troops), and retook Ye and Tavoy (Dawei) from Siamese forces. ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជាការរបស់ព្រះរៀមអង្គក្នុងការលុកលុយសៀមឆ្នាំ១៥៤៨-៤៩។He was under the command of Bayinnaung in the 1548–49 invasion of Siam.

ក្រោយពីការចូលទិវង្គតរបស់ឌ្បិនឝ្វេធិមក នគរ ដែលព្រះអង្គបានកសាងមកក្នុងរយៈកាល ១៥ ឆ្នាំមុននេះ បានបែកបាក់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។After Tabinshwehti's death, the kingdom he had built up in the last 15 years promptly fell apart. ជំនួសឱ្យការចុះចូលទៅនឹងអ្នកស្នងរាជ្យពីព្រះអង្គ ព្រះរៀមអង្គនោះ ចៅហ្វាយស្រុកធំៗនីមួយៗបានប្រកាសឥស្សរភាពរៀងៗខ្លួន។Instead of submitting to his chosen successor Bayinnaung, each major governor declared himself independent. ស្មេនធ៏ ដែលបានបង្កការបះបោរមួយក្នុងតំបន់ដីសណ្ដ តាំងពីដើមឆ្នាំ ១៥៥០ ហើយបានដណ្ដើមបានតំបន់មុំហ៍ទៀត។Smim Htaw, who had raised a rebellion in the delta since early 1550, took over the Martaban region. ទោះបីជាមិនច្បាស់លាស់ថាមានអ្វីកើតឡើងចំពោះល្គុនឥន្ទដែលពង្សាវតារមិនបានវែកញែកនៅព្រះនាមឬបស់ទ្រង់ម្ដងទៀតឡើយ ព្រះអង្គទំនងជាត្រូវធ្វើគតដោយពួកបរិវាររបស់ស្មេនធ៏ហើយមើលទៅ។Though it is unclear as to what happened to Lagun Ein—Chronicles do not mention his name again—he was probably killed by Smim Htaw's men.

## កំណត់
## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 
*
ឧទង

.
   

*
*
*

## សូមមើលផងដែរ
*នគរលវ
*រាជអាណាចក្រអយុធ្យា
*ប្រវត្តិសាស្ត្រលពបុរី

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
ជយវម៌្ម

ជាព្រះនាមដែលមាននិយមប្រើក្នុងសម័យភ្វូណាន សម័យកម្វុជ (កម្វុជទឹក និង កម្វុជគោក) និងសម័យអង្គរ។
## ពង្សាវតារខ្មែរ
### សម័យនគរវ្នំ
*កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម (៤៧០-៥១៤)
### សម័យកម្វុជ
*ជយវម៌្មទី១ (៦៥៧-៦៨១)
#### កម្វុជទឹក
*ជយវម៌្មទី២ រឺ ជយវម៌្មទី១ស្ទួន (៧៧០-៧៨១) ក្សត្រនៃសម្ភុបុរ 
### កម្វុជទេឝ
*ជយវម៌្មទី៣ រឺ ជយវរ្ម័នទី២ (៨០២-៨៥០) 
*ជយវម៌្មទី៤ រឺ ជយវរ្ម័នទី៣ (៨៥០-៨៧៧)
*ជយវម៌្មទី៦ រឺ ជយវរ្ម័នទី៥ (៩៦៨-១០០១)
*ជយវម៌្មទី៧ រឺ ជយវរ្ម័នទី៦ (១០៨០-១១០៧)
*ជយវម៌្មទី៨ រឺ ជយវរ្ម័នទី៧ (១១៨១-១២១៨)
*ជយវម៌្មទី៩ រឺ ជយវរ្ម័នទី៨ (១២៤៣-១២៩៥)
*ឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្ម (១៣០៨-១៣២៧)
*ជយវម៌្មទី១០ រឺ ជយវរ្ម័នទី៩ (១៣២៧-១៣៣)
#### កម្វុជកោះកេរ្តិ៍
*ជយវម៌្មទី៥ រឺ​ ជយវរ្ម័នទី៤ (៩២៥-៩៤១)
## ចាម្ប៉ា
*ជ័យវរ្ម័ន (ចាម)