open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
នូវែលគីនេ

**នូវែលគីនេ** ( ទុកពីស៊ីន : Niugini ; ហ៊ីរីម៉ូទូ : *Niu Gini* ;  ឬ  ,  ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ) គឺជាកោះធំជាងគេទីពីររបស់ពិភពលោក ដែលមានផ្ទៃដី    ។ មានទីតាំងនៅអូសេអានី ភាគនិរតីនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក កោះនេះត្រូវបានបំបែកចេញពីប្រទេសអូស្ត្រាលី ដោយ  ច្រកសមុទ្រទ័ររ៉េស ទោះបីជាផ្ទៃដីទាំងពីរស្ថិតនៅលើធ្នើទ្វីប តែមួយក៏ដោយ។ កោះតូចៗជាច្រើនមានទីតាំងនៅខាងលិច និងខាងកើត។

ពាក់កណ្តាលភាគខាងកើតនៃកោះគឺជាដីដ៏ធំនៃរដ្ឋឯករាជ្យប៉ាពួញូហ្គីណេ ។ ភាគខាងលិច ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភាគខាងលិចញូហ្គីណេ,  បង្កើតបានជាផ្នែកមួយនៃ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយត្រូវបានរៀបចំជាខេត្តប៉ាពួ ប៉ាពួភាគកណ្តាល ខ្ពង់រាបប៉ាពួ ភាគខាងត្បូងប៉ាពួ ភាគនិរតីប៉ាពួ និង ភាគខាងលិចប៉ាពួ ។ ទីក្រុងធំជាងគេនៅលើកោះគឺជ័យបុរៈ (រដ្ឋធានីប៉ាពួ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី) និងព័រម៉ូរ៉េសប៊ី (រដ្ឋធានីប៉ាពួញូហ្គីណេ)។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី
ស៊ូឡាវីស៊ី

**ស៊ូឡាវីស៊ី**  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **សេឡេបែស**  គឺជាកោះមួយនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ កោះមួយក្នុងចំណោមកោះមហាស៊ុនដាទាំងបួន និងជាកោះធំជាងគេទី១១ របស់ពិភពលោក វាស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃកោះបរនេអូ ភាគខាងលិចនៃប្រជុំកោះម៉ាលូគូ និងភាគខាងត្បូងនៃកោះមីនដាណាវ និងប្រជុំកោះស៊ូលូ ។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី មានតែ កោះស៊ូម៉ាត្រា បរនេអូ និង ប៉ាពួ ប៉ុណ្ណោះដែលមានផ្ទៃដីធំជាង ហើយមានតែកោះជ្វា និងស៊ូម៉ាត្រាប៉ុណ្ណោះដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាង។

ផ្ទៃដីនៃកោះស៊ូឡាវីស៊ី រួមមានឧបទ្វីបចំនួនបួន៖ ឧបទ្វីបមីណាហាសាខាងជើង និង ឧបទ្វីបខាងកើត ឧបទ្វីបខាងត្បូង និង ឧបទ្វីបភាគអាគ្នេយ៍ ។ ឈូងសមុទ្របីបំបែកឧបទ្វីបទាំងនេះ៖ ឈូងសមុទ្រទូមីនី រវាងភាគខាងជើងមីណាហាសា និង ឧបទ្វីខាងកើត ឈូងសមុទ្រទូលូ រវាងឧបទ្វីបខាងកើត និងអាគ្នេយ៍ និង ឈូងសមុទ្រឆ្អឹង រវាងឧបទ្វីបខាងត្បូង និងអាគ្នេយ៍។ ច្រកសមុទ្រម៉ាកាស្សា រត់តាមផ្នែកខាងលិចនៃកោះ ហើយបំបែកកោះចេញពីបរនេអូ ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី
ស្រុកជុមពលបុរី

**ជុមពលបុរី** (    ,  ជាស្រុកមួយ(អាំភើ) នៅភាគពាយ័ព្យនៃខេត្តសុរិន្ទ ខាងភាគឦសានប្រទេសថៃ ។

## ឯកសារយោង
នែល អាំស្ត្រង

រូបភាពតូច|រូបភាពរបស់អវកាសយានិក នែល អាំស្ត្រង មេបញ្ជាការនៃបេសកកម្មអាប៉ូឡូទី១១ ក្នុងឯកសណ្ឋានអវកាសរបស់លោក ជាមួយនឹងមួកសុវត្ថិភាពរបស់លោកនៅលើតុនៅពីមុខលោក នៅពីក្រោយលោកគឺជារូបភាពដ៏ធំនៃផ្ទៃព្រះច័ន្ទ។
**នែល អល់ដិនអាំស្ត្រង** (ថ្ងៃទី៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣០&nbsp;- ថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១២) គឺជាអវកាសយានិក និងវិស្វករអាកាសចរណ៍ ជនជាតិអាមេរិក ដែលបានក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេដែលបានដើរលើឋានព្រះច័ន្ទ ក្នុងឆ្នាំំំ១៩៦៩ ។ លោកក៏ជាអាកាសយានិកកងទ័ពជើងទឹក អ្នកបើកយន្តហោះសាកល្បង និងជាសាស្រ្តាចារ្យសាកលវិទ្យាល័យផងដែរ។

## ឯកសារយោង
ឥន្ទរាជា (ស្តេចអយុធ្យា)

**ឥន្ទរាជា** (  , Indarājā ) ដែលជាក្មួយប្រុសរបស់បរមរាជាធិរាជទី១ និងជាអតីតម្ចាស់នៃសុវណ្ណបុរី ដែលទីបំផុតបានឡើងសោយរាជ្យនៅអយុធ្យាសម្រាប់រាជវង្សសុវណ្ណភូមិ បានសោយរាជ្យជាស្តេចទីប្រាំមួយនៃអាណាចក្រអយុធ្យា (១៤០៨-១៤២៤) ។

នៅពេលលោកស្លាប់ទៅ កូនប្រុសច្បងទាំងពីររបស់លោកបានប្រយុទ្ធរហូតដល់ស្លាប់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធតែមួយនៅលើដំរី។ បល្ល័ង្កបានទៅប្អូនប្រុសពៅ។  

## ឯកសារយោង
វត្តកំពែងបាងចាក

**វត្តកំពែងបាងចាក** (    ) គឺជាវត្តអារាមបែបពុទ្ធទ្ធសាសនាថៃបុរាណមួយនៅក្នុងមហានិកាយ នៅផ្នែកខាងធនបុរី (ខាងលិចទន្លេចៅព្រះយ៉ា) នៃទីក្រុងបាងកក ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវត្តចំណាស់ជាងគេ និងលេចធ្លោបំផុតនៅក្នុងទីក្រុងបាងកក។

វត្តនេះត្រូវបានគេជឿថាបានសាងសង់តាំង​ពី​ចុងសម័យអយុធ្យា ​ដោយ​មិន​ដឹង​ពី​ប្រវត្តិ​ពិត​ប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ​ជឿ​ថា ការ​ជួសជុល​ធំៗ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ជា​ពិសេស​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទចេស្តាបតិន្ទ្រ (រាមាទី៣) និង ​ចុល្លាង្ករណ៍(រាមាទី៥) ។

ផ្ទាំងគំនូរខាងក្នុងសាលឧបោស បង្ហាញពីរឿងរបស់ *ទសជាតក* (១០ ជាតិមុនរបស់ព្រះពុទ្ធ) ។ រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅមារវិជ័យ ព្រះនាម *ហ្លួងពោធិប៊ុតសាខម* ដែលតម្កល់នៅខាងក្នុង រូបរាងទាំងមូលនៃសាលឧបោស គឺជាសិល្បៈមួយក្នុងសម័យអយុធ្យា។ ប៉ុន្តែសម្ភារៈដែលតុបតែងផ្នែកផ្សេងៗត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយរចនាបថស្ថាបត្យកម្មចិន ដែលជាគំរូពេញនិយមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចេស្តាបតិន្ទ្រ (រាមាទី៣)។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:วัดกำแพงบางจาก เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร (3).jpg|ហ្លួងផូ ប៊ុតសាខម
ឯកសារ:วัดกำแพงบางจาก เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร (2).jpg|រូបគំនូរដ៏ទាក់ទាញរបស់ព្រះពុទ្ធ នៅមុខទ្វារសាលប្រជុំ

## ឯកសារយោង
វត្តចេតយ៉ត

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| មហាចេតិយនៃវត្តចេតយ៉ត ឆ្នាំ២០២២
**វត្តចេតយ៉ត** (    , ប្រែ៖ ប្រាសាទប្រាំពីរ) ឬហៅជាផ្លូវការថា **វត្តពោធារាមមហាវិហារ** (    ពី   ) ជាវត្តអារាម​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​នៅឈៀងម៉ៃ ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​ថៃ ។ វា​ជា​មជ្ឈមណ្ឌលធម្មយាត្រា ​សម្រាប់​អ្នក​កើតឆ្នាំម្សាញ់ ។

## ទីតាំង 
វត្តចេតយ៉ត ស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃកណ្តាលទីក្រុងឈៀងម៉ៃ តាមបណ្តោយមហាវិថី ឈៀងម៉ៃ-ឡាំប៉ាង ( ផ្លូវហាយវេលេខ ១១ ) ខាងជើងប្រសព្វនៃផ្លូវហួយកែវ និងផ្លូវនីមម៉ានហែមីន។

## ប្រវត្តិសំណង់ 
## រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ 
## ឯកសារយោង
វត្តជៀងម៉ាន់

ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ព្រះចេតិយ (ស្តាំ) និងព្រះវិហា (ឆ្វេង) នៃវត្តជៀងម៉ាន់ ក្នុងឆ្នាំ២០២២
**វត្តជៀងម៉ាន់** (   វត្តឈៀង  ថៃខាងជើង - ពេលខ្លះក៏សរសេរថា *វត្តជៀងម៉ុន* ) គឺជាវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា នៅខាងក្នុងទីក្រុងចាស់ (ដែលដាក់ក្នុង កំពែងក្រុង និង កសិណ ) នៃ ខេត្តឈៀងម៉ៃ នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្តជៀងម៉ាន់ត្រូវបានសាងសង់ដោយម៉ាងរៃ  នៅឆ្នាំ១២៩៧ នៃគ.ស ជាវត្តទីមួយរបស់ឈៀងម៉ៃនៅលើទីតាំងនៃវៀងលពបុរី ដែលជាទីក្រុងរឹងមាំរបស់ប្រជាជនល្វោ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ស្តេចម៉ាងរៃ ជាជំរំកំឡុងពេលសាងសង់រាជធានីថ្មីរបស់ទ្រង់ឈៀងម៉ៃ។ 

## ឯកសារយោង
ភាសាថៃខាងជើង

**កាំមឿង** (  ) ឬ **ភាសាថៃខាងជើង** (  ) គឺជា​ភាសា​របស់ប្រជាជនថៃភាគ​ខាង​ជើងនៃឡានណា ប្រទេស​ថៃ ។ វា​គឺ​ជាភាសាតៃភាគនិរតី ​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹងភាសាឡាវ ។ កមឿង វាមានប្រើប្រាស់ប្រហែលប្រាំមួយលាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងស្រុកភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ជាមួយនឹងសហគមន៍អ្នកនិយាយភាសាឡានណាតូចជាងនៅភាគពាយ័ព្យប្រទេសឡាវ ។

អ្នក​និយាយ​ភាសា​នេះ​ជា​ទូទៅ​ចាត់​ទុក​ឈ្មោះ "តៃ​យ័ន" ជា​ពាក្យ​ប្រមាថ ។ ពួកគេហៅខ្លួនឯងថា '**  ᨤᩫ᩠ᨶᨾᩮᩬᩥᨦ) ព្យញ្ជនៈ "ប្រជាជនមឿង " មានន័យថា "អ្នករស់នៅទីក្រុង") ឡានណាឬថៃខាងជើង។ ភាសានេះក៏ត្រូវបានគេហៅថា **'។ (พายัพ,  ), "ភាគពាយ័ព្យ (សុន្ទរកថា)" ។

ពាក្យយ័ន ពេលខ្លះនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ អក្ខរក្រមតៃតាម ដ៏ប្លែករបស់ប្រទេសថៃភាគខាងជើង ដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងអក្ខរក្រម តៃលឺ និងអក្ខរក្រមសាសនាឡាវ។ ការប្រើប្រាស់ ''* ដូចដែលគេស្គាល់អក្ខរក្រមបុរាណ ឥឡូវនេះត្រូវបានកំណត់យ៉ាងទូលំទូលាយចំពោះវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា ដែលសាត្រាស្លឹករឹតធម្មទេសនាចាស់ៗជាច្រើននៅតែប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្ម។ មិនមានការផលិតអក្សរសិល្ប៍យ៉ាងសកម្មនៅក្នុងអក្ខរក្រមបុរាណទេ ហើយនៅពេលប្រើក្នុងការសរសេរអក្សរថៃស្តង់ដារគឺត្រូវបានប្រើប្រាស់មិនទៀងទាត់។ ទម្រង់​ការ​និយាយ​បែប​ទំនើប​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា  មានការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញក្នុងការសរសេរវាតាមវិធីប្រពៃណី ប៉ុន្តែការបញ្ចេញសំឡេងទំនើបខុសពីអ្វីដែលបានកំណត់ក្នុងច្បាប់អក្ខរាវិរុទ្ធ។ 
[រូបភាពតូច| តារាង​ឈ្មោះ​វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនានៅ[ឈៀងម៉ៃ ​សរសេរ​ដោយ​អក្សរ ​តៃតាម *វត្ត​មខាំតោង'' (និង​ផ្លូវ​លេខ ១១៩ ជា​ភាសា​ថៃ)]]

## ឯកសារយោង
អាល់ហ្វ្រេដ វេសេនឺ

**អាល់ហ្វ្រេដ ឡូថារ វេសេនឺ** (   ថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨០&nbsp;- ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣០) គឺជាអ្នកជំនាញអាកាសធាតុ ជនជាតិអាឡឺម៉ង់ ភូគព្ភវិទូ ភូគព្ភសាស្ត្រ អ្នកឧតុនិយម និង អ្នកស្រាវជ្រាវតំបន់ប៉ូល ។ 

រូបភាពតូច|រូបថតរបស់លោកវេសេនឺ 

ក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់លោក លោកត្រូវបានគេស្គាល់ជាចម្បងសម្រាប់សមិទ្ធិផលរបស់លោកនៅក្នុងឧតុនិយម និងជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវនៃការស្រាវជ្រាវប៉ូល ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះគាត់ត្រូវបានគេចងចាំបំផុតថាជាអ្នកបង្កើតសម្មតិកម្មការរសាត់អណ្តែតទ្វីប ដោយផ្តល់យោបល់នៅឆ្នាំ១៩១២ ថាទ្វីបកំពុងរសាត់បន្តិចម្តងៗជុំវិញផែនដី (អាល្លឺម៉ង់: '''' ) សម្មតិកម្មរបស់លោកមានភាពចម្រូងចម្រាស និងត្រូវបានច្រានចោលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយភូគព្ភសាស្ត្រទូទៅរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលការរកឃើញជាច្រើនដូចជាមេដែកវិទ្យា បានផ្តល់ការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរសាត់តាមទ្វីប ហើយដោយហេតុនេះជាមូលដ្ឋានយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់គំរូនៃបន្ទះប្លាកែតនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។   វេសេនឺ បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មជាច្រើនទៅកាន់ហ្គ្រីនលែន ដើម្បីសិក្សាពីចរន្តខ្យល់នៅតំបន់ប៉ូល មុនពេលអត្ថិភាពនៃស្ទ្រីមយន្តហោះ ត្រូវបានទទួលយក។ អ្នកចូលរួមបេសកកម្មបានធ្វើការអង្កេតឧតុនិយមជាច្រើន ហើយជាអ្នកដំបូងដែលរដូវរងានៅលើផ្ទាំងទឹកកក Greenland ក្នុងស្រុកហ្គ្រីនលែន ំបូងដែលបានដាក់ស្នូលទឹកកក នៅលើផ្ទាំងទឹកកកអាកទិកដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ។

## ឯកសារយោង
អឺរ៉ាតូស្តែន

**អឺរ៉ាតូស្តែននៃស៊ីរ៉ែន** (   ; &nbsp;–  ) គឺជាពហុគណិតវិទ្យាក្រិក៖ គណិតវិទូ អ្នកភូមិសាស្ត្រ កវី តារាវិទូ និង ទ្រឹស្ដីតន្ត្រី ។ លោកជាអ្នករៀនសូត្រ ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​បណ្ណារក្ស​នៅបណ្ណាល័យអាឡិចសាន់ឌ្រី ។ ការងាររបស់គាត់គឺអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាការសិក្សាភូមិសាស្ត្រ ហើយលោកបានណែនាំវាក្យស័ព្ទ មួយចំនួនដែលនៅតែប្រើសព្វថ្ងៃនេះ។ 

លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមនុស្សដំបូងគេដែលគេស្គាល់ថាគណនារង្វង់នៃផែនដី ដែលគាត់បានធ្វើដោយប្រើលទ្ធផលស្ទង់មតិទូលំទូលាយដែលគាត់អាចចូលប្រើក្នុងតួនាទីរបស់គាត់នៅបណ្ណាល័យ។ ការគណនារបស់គាត់មានភាពត្រឹមត្រូវគួរឱ្យកត់សម្គាល់។   លោកក៏ជាមនុស្សដំបូងគេដែលគណនាការលំអៀងអ័ក្សរបស់ផែនដី ដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវភាពត្រឹមត្រូវគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។  លោកបានបង្កើតការព្យាករណ៍ជាសកលដំបូងនៃពិភពលោក ដោយបញ្ចូលប៉ារ៉ាឡែល និង ខ្សែវ័ណ្ឌ ដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រដែលមានក្នុងសម័យរបស់គាត់។

អឺរ៉ាតូស្តែន គឺជាស្ថាបនិកនៃកាលប្បវត្តិ វិទ្យាសាស្រ្ដ  លោកបានប្រើកំណត់ត្រាអេហ្ស៊ីប និងពែរ្ស ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណកាលបរិច្ឆេទនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃសង្គ្រាមត្រូជេន ទេវកថា ដែលណាត់ជួបជាមួយ បាវនៃត្រូយ ដល់ឆ្នាំ១១៨៣ មុនគ.ស។ នៅក្នុងទ្រឹស្ដីលេខ លោកបានណែនាំខ្សែត្រង់នៃអឺរ៉ាតូស្តែន ដែលជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់លេខបឋម ។

លោកគឺជាឥស្សរជននៃឥទ្ធិពលនៅក្នុងវិស័យជាច្រើន ដែលប្រាថ្នាចង់យល់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃពិភពលោកទាំងមូល។  អ្នកកាន់សាសនារបស់គាត់បានដាក់រហ័សនាមឱ្យលោកថា *កីឡាទាំងប្រាំ* តាម អ្នកអូឡាំពិក ដែលជាគូប្រជែងដ៏ល្អសម្រាប់គាត់បានបង្ហាញឱ្យឃើញខ្លួនឯងថាមានចំណេះដឹងនៅក្នុងគ្រប់វិស័យនៃការរៀនសូត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងទៅតាមការចូលនៅក្នុងស៊ូដា (សព្វវចនាធិប្បាយសតវត្សទី១០) អ្នករិះគន់ខ្លះបានមើលងាយគាត់ ដោយហៅលោកថា *បេតា* (អក្សរទីពីរនៃអក្ខរក្រមក្រិក) ពីព្រោះគាត់តែងតែជាប់លេខពីរក្នុងគ្រប់ការខិតខំរបស់គាត់។ 

## ឯកសារយោង
ទង់មហារាជនៃប្រទេសថៃ

ស្តាំ|រូបភាពតូច|225x225ភីកសែល| ទង់មហារាជ
**ទង់មហារាជនៃប្រទេសថៃ ឬ ទង់ព្រះឥស្សរិយយសនៃប្រទេសថៃ** (    *Thong Maharat* ) គឺជាទង់ផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រថៃ ។ ទម្រង់បច្ចុប្បន្នត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៩១០ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចរជិរាវុធ (រាមាទី៦) ដោយជំនួសទង់មហារាជ ដំបូងដែលបង្កើតឡើងដោយស្តេចមង្កុដ ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៥ ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ការរចនាត្រូវបានសរសេរដោយច្បាប់។ ជាពិសេសនៅក្នុងមាត្រាទី២ នៃព្រះរាជបញ្ញត្តិទង់ឆ្នាំ១៩៧៩ (พระราชบัญญัติธง พ.ศ. ๒๕๒๒) ដែលកំណត់ទង់ជាតិផ្សេងទៀតរបស់ប្រទេសថៃផងដែរ។ ទង់នេះបច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមហាវជិរាលង្ករណ៍ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថារាមាទី១០ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦។

## ការពិពណ៌នា 
ទង់មហារាជ មានការ៉េបួនជ្រុងពណ៌លឿងភ្លឺដែលមាន រាជគ្រុឌពណ៌ក្រហមនៅចំកណ្តាល។ សត្វទេវកថាព្រហ្មញ្ញ និង ពុទ្ធសាសនា គ្រុឌគឺជានិមិត្តសញ្ញាជាតិ និងជានិមិត្តសញ្ញាផ្លូវការ ឬ 'ត្រាផែនដី' របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ គ្រុឌ គឺជានិមិត្តសញ្ញានៃរាជាធិបតេយ្យតាំងពីអាណាចក្រអយុធ្យា ។ អានឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩១០ ស្តេចរជិរាវុធ បានសម្រេចចិត្តជំនួសទង់រាជវង្សទាំងអស់ ដើម្បីបង្ហាញអំពីគ្រុឌ។ 

## ការប្រើប្រាស់ 
ទង់ជាធម្មតាត្រូវបានលើកនៅព្រះបរមរាជវាំង លំនៅឋាន យានជំនិះក្នុងសមុទ្រ ឬផ្លូវគោក និងជានិមិត្តសញ្ញានៅផ្នែកម្ខាងនៃយន្តហោះរាជវង្ស។ ស្តង់ដារ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​ឱកាស​ព្រះរាជពិធី និង​អាជីវកម្ម​ផ្លូវការ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ផងដែរ។ ការប្រើប្រាស់ស្តង់ដារទាំងនេះត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់រាជាធិបតេយ្យទាំងស្រុង ហើយមិនត្រូវបានគេមើលឃើញជាទូទៅទេ។ មិន​ដូចទង់ជាតិ ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​គេ​ឃើញ​ជាទូទៅ​ពាសពេញ​ប្រទេស​ថៃ ដែល​ជា​ធម្មតា​បង្ហូរស្របនឹងទង់ជាតិ ​។

## សមាជិកដទៃទៀតនៃគ្រួសាររាជវង្ស 
ច្បាប់​នេះ​ក៏​បាន​អនុម័ត​ទង់ជាតិ​សម្រាប់​សមាជិក​ផ្សេងទៀត​នៃ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ​ក៏ដូចជា​អ្នក​រាជានុសិទ្ធិនៃប្រទេសថៃផងដែរ។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Rajawong fai nai flag for Princess Galyani (2).jpg|
ឯកសារ:HM King Bhumibol 2010-12-5 1.jpg|
ឯកសារ:Princess Sirindhorn follow the royal chariot in the royal funeral procession of Princess Bejaratana Rajasuda.JPG|

## ប្រវត្តិសាស្រ្តទង់ 
## ឯកសារយោង
បរមត្រៃលោកនាថ

**បរមត្រៃលោកនាថ** (    ,     ,    ) ឬ **ត្រៃលោក** (១៤៣១-១៤៨៨) គឺជាស្តេចនៃអាណាចក្រអយុធ្យា ពីឆ្នាំ១៤៤៨ ដល់ ១៤៨៨ ។ ព្រះអង្គ​ជា​ស្តេច​មួយ​អង្គ​ក្នុង​ចំណោម​ស្តេច​ជាច្រើន​អង្គ​ដែល​បាន​គ្រងរាជ្យជា *ស្តេចដំរីស* (    ) ទ្រង់គឺជាស្តេចថៃដំបូងគេដែលមាន "អភិជន" ឬ ដំរីស ដែលយោងទៅតាមជំនឿព្រហ្មញ្ញ គឺជា "សញ្ញាដ៏រុងរឿង និងរីករាយ" ។  រជ្ជកាល​របស់​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​សម្រាប់​កំណែ​ទម្រង់​យ៉ាង​ធំ​នៃ​ការិយាធិបតេយ្យ​ថៃ​និង​យុទ្ធនាការ​ដ៏​ជោគជ័យ​ប្រឆាំង​នឹងឡានណា ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​គោរព​ថា​ជា​ស្តេច​ដ៏​អស្ចារ្យ​បំផុត​មួយ​របស់​ប្រទេស​ថៃ។

## ឯកសារយោង
ប៊្លូអ៊ី (ស៊េរីទូរទស្សន៍ឆ្នាំ ២០១៨)

***ប៊្លូអ៊ី*** () គឺជាស៊េរី​ទូរទស្សន៍របស់អូស្ត្រាលី ដែលបានចាក់ផ្សាយលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ABC Kids នៅថ្ងៃទី ១ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៨។ កម្មវិធីនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Joe Brumm ហើយត្រូវបានផលិតដោយក្រុមហ៊ុន Ludo Studio ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Queensland ។ វាត្រូវបានចាត់តាំងដោយសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយអូស្ត្រាលី និងសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ជាមួយនឹង BBC Studios កាន់កាប់សិទ្ធិចែកចាយ និងលក់ទំនិញទូទាំងពិភពលោក។ ស៊េរីនេះបានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅលើ Disney Junior នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយត្រូវបានចេញផ្សាយជាអន្តរជាតិនៅលើ Disney+ ។

ការបង្ហាញនេះធ្វើតាម ប៊្លូអ៊ី ដែលជាកូនឆ្កែ Blue Heeler អាយុប្រាំមួយឆ្នាំដែលមានរូបរាងដូចមនុស្ស ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយថាមពល ការស្រមើលស្រមៃ និងការចង់ដឹងចង់ឃើញដ៏សម្បូរបែបរបស់នាង។ ឆ្កែវ័យក្មេងរស់នៅជាមួយឪពុករបស់នាងឈ្មោះ បណ្ឌិត; ម្តាយ, ម្ទេស; និងប្អូនស្រី ប៊ីងហ្គោ ដែលតែងតែចូលរួមជាមួយ ប៊្លូអ៊ី ក្នុងដំណើរផ្សងព្រេង ខណៈដែលអ្នកទាំងពីរចាប់ផ្តើមលេងបែបស្រមើស្រមៃជាមួយគ្នា។ តួអង្គផ្សេងទៀតដែលមានលក្ខណៈពិសេសនីមួយៗតំណាងឱ្យពូជឆ្កែផ្សេងៗគ្នា។ ប្រធានបទសំខាន់ៗរួមមានការផ្តោតលើគ្រួសារ ការធំឡើង និងវប្បធម៌អូស្ត្រាលី។ កម្មវិធីនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង និងត្រូវបានផលិតនៅក្នុងរដ្ឋ Queensland ។ រដ្ឋធានី ប្រ៊ីសបេន របស់ខ្លួន បំផុសគំនិតនៃការរៀបចំកម្មវិធី។

ប៊្លូអ៊ី បានទទួលការមើលខ្ពស់ជាប់លាប់ក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលី ទាំងទូរទស្សន៍ និងវីដេអូតាមតម្រូវការសេវាកម្ម។ វាបានជះឥទ្ធិពលដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ទំនិញ និងការបង្ហាញលើឆាកដែលបង្ហាញពីតួអង្គរបស់វា។ កម្មវិធីនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ ឡូជី ចំនួនពីរសម្រាប់កម្មវិធីកុមារឆ្នើមបំផុត ក៏ដូចជាពានរង្វាន់ Emmy Kids អន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ វាត្រូវបានសរសើរដោយអ្នករិះគន់តាមទូរទស្សន៍សម្រាប់ការពិពណ៌នាអំពីជីវិតគ្រួសារប្រចាំថ្ងៃដ៏ទំនើប សារអំពីឪពុកម្តាយប្រកបដោយការស្ថាបនា និងតួនាទីរបស់ បណ្ឌិត ជាឪពុកវិជ្ជមាន។ រូប។

## រង្វាន់ 
## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* 
*
មុាំងរ៉ាយ

**មុាំងរ៉ាយ** (    ;    ; 1238–1311) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **ម៉េងរ៉ាយ** (    ),  គឺជាស្តេចទី២៥ នៃងើន្យាង (ឆ្នាំ ១២៦១-១២៩២) និងជាស្តេចទីមួយនៃឡានណា (ឆ្នាំ

២៨-១៣១៣11)លោកបានបង្កើតក្រុងថ្មីមួយួយ​ឈ្ោះ ឈៀងម៉ៃ ជា​រាជធានី​នៃឡានណាលណឆ្នាំ ា (១២៩៦-១៥៥៨)។    

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
ផៅ ស្រីយ៉ានន្ទ៍

នាយឧត្តមសេនីយ៍ **ផៅ ស្រីយ៉ានន្ទ៍** (   កើតថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១០ ដល់ថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦០) គឺជាអគ្គស្នងការនគរបាលជាតិរបស់ប្រទេសថៃ ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារការហួសហេតុរបស់លោកប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងនយោបាយ។ នៅទីបំផុតគាត់បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស ហើយបានស្លាប់នៅក្នុងការនិរទេសខ្លួន។

## ឡើងកាន់អំណាច 
មហិច្ឆិតា​ជា​មេទ័ព​នៃ​ពូជពង្ស​ថៃ​-​ភូមា  ផៅ បាន​រៀបការ​ជាមួយ​កូនស្រី​របស់​នាយ​ឧ​ត្ត​ម​សេនីយ៍ ភិន ជួន​ហា​វ៉ាន់ ។  លោកបានចូលរួមក្នុងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៤៧ ដែលបានបញ្ចប់ការប៉ុនប៉ងចុងក្រោយរបស់ប្រីតី ព្នមយ៉ង្ស ដើម្បីបង្កើតលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ របស់ប្រទេសថៃ ដោយបានស្ដារសេនាប្រមុខប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម ដ៏អាម៉ាស់ឡើងវិញឱ្យឡើងកាន់អំណាច។

ធ្វើជានាយករងនគរបាល លោកផៅ បានបើកសវនាការយ៉ាងរហ័សលើការចោទប្រកាន់ថា “ធ្វើឃាត” របស់ព្រះបាទ អានន្ទ មហិតល (រាមាទី៨) ដែលក្នុងនោះ បុគ្គលិករាជវាំងបីនាក់ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានពិរុទ្ធ ទោះបីជាមិនមានភ័ស្តុតាងក៏ដោយ ហើយទីបំផុតត្រូវបានប្រហារជីវិតទោះបីជា ពួកគេត្រូវបានគេរកឃើញថាគ្មានកំហុសពីមុន។

## ការដួលរលំនិងការនិរទេសខ្លួន 
ផៅ បានបាត់បង់អំណាច នៅពេលដែលលោកពិបូល ត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយសរិដ្ឋ ធនះវ័ជ្ត ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ គាត់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសស្វីស ជាកន្លែងដែលគាត់បានស្លាប់នៅអាយុ ៥ ឆ្នាំ។

## ឯកសារយោង
ហ្សង់ ឌេកូ

**ហ្សង់ ឌេកូ** (ថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨៨៤ ដល់ថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៣) គឺជាឧត្តមនាវីកងទ័ពជើងទឹកបារាំង ដែលជាអគ្គទេសាភិបាលនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ ដល់ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដែលតំណាងឱ្យរដ្ឋាភិបាលវីឈីបារាំង ។ 
រូបភាពតូច|រូបថតរបស់ប្រធានក្រុម ហ្សង់ ឌេកូ ដែលក្រោយមកក្លាយជាឧត្តមនាវីឯកក្នុងកងទ័ពជើងទឹកបារាំង ថតនៅឆ្នាំ១៩១៩។

## ប្រវត្តិ 
## ឯកសារយោង
មួយបូរាណ

**មួយបូរាណ** (    , RTGS ៖ muai boran, , ភ្លឺ។ "ប្រដាល់បុរាណ") ឬដើមឡើយ **តយមួយ** ) គឺជាពាក្យឆ័ត្រសម្រាមួយសិល្បៈក្បាច់គុន ដែលគ្មានអាវុធរបស់ប្រទេសថៃ មុនពេលដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទំនើបៗ និងក្បួននៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។ 
រូបភាពតូច
 

## ឈ្មោះ 
មួយថៃ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​សាមញ្ញ​ថា​ជា "មួយ"។ ការបន្ថែម "ថៃ" គឺដើម្បីផ្លាស់ប្តូររចនាប័ទ្មពីការប្រដាល់ លោកខាងលិចនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំំ១៩០០ ។ មួយ "បូរាណ" ទើប​តែ​បាន​ក្លាយ​ជា​ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​ដើម្បី​រួម​បញ្ចូល​ដើម​កំណើត​នៃ​ក្បាច់​គុន​ថៃ​ដោយ​សារ​សំណេរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់ ខេត ស៊ីយ៉ាផៃ។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃប្រជាប្រិយភាពរបស់ មួយថៃ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ អ្នកគាំទ្រជាតិនិយមរបស់មួយ មានអារម្មណ៍ថាមានតម្រូវការក្នុងការបង្កើតប្រវត្តិសាស្រ្តនៃសិល្បៈក្បាច់គុន ដែលជាលទ្ធផលពេលខ្លះមិនមានមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រវត្តិរបស់មួយថៃ និង មួយបូរាណ ។ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
## ឯកសារយោង
តេឡេក្រាម (កម្មវិធី)

**កម្មវិធីផ្ញើសារតេឡេក្រាម** គឺជាសេវាកម្មមីនុមសេរី ឆ្លងវេទិកា អ៊ិនគ្រីប ពពក និងសេវាផ្ញើសារបន្ទាន់កណ្តាល (IM) ។ កម្មវិធីនេះក៏ផ្តល់នូវជម្រើសការជជែក ដែលបានអ៊ិនគ្រីបពីចុងដល់ចប់ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាការជជែកសម្ងាត់ និង ការហៅជាវីដេអូ  វូអាយភី(VoIP) ការចែករំលែកឯកសារ និងមុខងារជាច្រើនទៀត។ វាត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការសម្រាប់អាយអូអេស នៅថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ និងអេនដ្រយ នៅថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៣ ។ ម៉ាស៊ីនមេរបស់តេឡេក្រាម ត្រូវបានចែកចាយទូទាំងពិភពលោកជាមួយនឹង មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ ចំនួនប្រាំនៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗគ្នានៃពិភពលោក ខណៈដែលមជ្ឈមណ្ឌលប្រតិបត្តិការមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឌូបៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម ។     កម្មវិធីអតិថិជនជាច្រើនមានសម្រាប់កុំព្យូទ័រលើតុ និងវេទិកាចល័ត រួមទាំងកម្មវិធីផ្លូវការសម្រាប់ អេនដ្រយ, អាយអូអេស, វីនដោស, ម៉ាកអូអេស និង លីនុច (ទោះបីជាការចុះឈ្មោះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍អាយអូអេស ឬ អេនដ្រយ និងលេខទូរស័ព្ទធ្វើការក៏ដោយ) ។    មានកម្មវិធីតេឡេក្រាមផ្លូវការពីរគឺ បណ្ដាញកា(WebK) និង បណ្ដាញហ្ស៊ី(WebZ)  និងអតិថិជនក្រៅផ្លូវការជាច្រើនដែលប្រើពិធីការរបស់តេឡេក្រាម។ សមាសធាតុផ្លូវការរបស់តេឡេក្រាម គឺជាប្រភពបើកចំហ,  លើកលែងតែម៉ាស៊ីនមេដែលជាប្រភពបិទជិត និងមានកម្មសិទ្ធិ។ 

## ឯកសារយោង
គែសង់

**គែសង់**  ( ) គឺជាទីក្រុងពិសេសមួយនៅភាគខាងត្បូងនៃ ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង (អតីតខេត្តហាងហែខាងជើង ) និងជារាជធានីនៃប្រទេសកូរ៉េ ក្នុងកំឡុងនគរតែបង់ និងរាជវង្សហ្គោរីយូ៉ជាបន្តបន្ទាប់។ ទីក្រុង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ជិត​តំបន់​ឧស្សាហកម្មគែសង់ ជិតព្រំដែនជាមួយ ​ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ហើយ​មាន​សំណល់វិមានម៉ាន់វុ៉លដែ ។ ត្រូវបានគេហៅថាសង់ដូ ខណៈដែលវាជារាជធានីបុរាណនៃហ្គោរីយ៉ូ ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដែលផលិតយិនស៊ិនកូរ៉េ។ ឥឡូវនេះគែសង់ មានមុខងារជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មធុនស្រាលរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន ពីឆ្នាំ១៩១០ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ដោយការបញ្ចេញសំឡេងរបស់ជប៉ុននៃឈ្មោះរបស់វា "កៃជូ" ។  ចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៥ និង ១៩៥០ គែសង់ គឺជាផ្នែកមួយនៃកូរ៉េខាងត្បូង និងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់កូរ៉េ ឆ្នាំ១៩៥៣ បានចាកចេញពីទីក្រុងនេះនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កូរ៉េខាងជើង។ ដោយសារតែទីក្រុងនៅជិតព្រំដែនជាមួយកូរ៉េខាងត្បូង គែសង់ បានរៀបចំការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចឆ្លងព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏ដូចជាតំបន់ឧស្សាហកម្មគែសង់ ដែលដំណើរការរួមគ្នា។

គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៩ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន ១៩២ ៥៧៨ ។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
សុខ បារ៉ាប៊ី

**សុខ បារ៉ាប៊ី** (អង់គ្លេស: Sok Baraby) គឺជាសិល្បករខ្មែរមួយរូបនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ 

## ឯកសារយោង៖ 
## មើលផងដែរ៖ 
# ម៉ូដ​សម្លៀក​បំពាក់​​ច្នៃ​​ចេញ​​​ពី​ក្រមាខ្មែរ ពិត​ជា​ស្រស់​ស្អាត​អស្ចារ្យ 

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ៖ 
# Official website 
# Official social media accounts: Telegram Channel Youtube Channel Facebook Page Instagram TikTok
វីឈីបារាំង

**វីឈីបារាំង** (    ; ថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ ដល់ថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៤) **រដ្ឋបារាំង** ជាផ្លូវការ ( '''' ) គឺជារដ្ឋបារាំងដែលដឹកនាំដោយសេនាប្រមុខ ភីលីពេ ប៉ាតៃន ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។ ឯករាជ្យជាផ្លូវការ ប៉ុន្តែជាមួយនឹងពាក់កណ្តាលនៃទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានកាន់កាប់ក្រោមលក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹងនៃបទឈប់បាញ់ជាមួយណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ វាបានអនុម័តគោលនយោបាយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ។ ការកាន់កាប់ប្រទេសបារាំងដោយពួកណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ដំបូងឡើយបានប៉ះពាល់តែផ្នែកខាងជើង និងខាងលិចនៃប្រទេស មុនពេលដែលអាល្លឺម៉ង់បានកាន់កាប់តំបន់ដែលនៅសេសសល់នៃ Metropolitan France ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២ ។ ថ្វីត្បិតតែទីក្រុងប៉ារីសជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏រដ្ឋាភិបាលវីឈីបានបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯងនៅក្នុងទីក្រុងរមណីយដ្ឋានវិឈី នៅក្នុង "តំបន់សេរី" ដែលមិនត្រូវបានកាន់កាប់ (  ) ដែល​វា​នៅ​តែ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​រដ្ឋបាល​ស៊ីវិល​របស់​បារាំង​ព្រម​ទាំង​អាណានិគមរបស់ខ្លួន។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
នៅឆ្នាំ 1940 Marshal Pétainត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាវីរបុរសនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី 1 ដែលជាអ្នកឈ្នះនៃ សមរភូមិ Verdun ។ ក្នុងនាមជា នាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង ចុងក្រោយនៃសាធារណរដ្ឋទីបី គាត់គឺជាអ្នកប្រតិកម្មដោយទំនោរ ហើយបានបន្ទោសលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់សាធារណរដ្ឋទីបីចំពោះការបរាជ័យភ្លាមៗរបស់បារាំងដោយអាល្លឺម៉ង់។ គាត់បានបង្កើតរបបផ្តាច់ការនិយមដែលសហការយ៉ាងសកម្មជាមួយប្រទេសអាឡឺម៉ង់ ទោះបីជាមានការអព្យាក្រឹតភាពជាផ្លូវការរបស់វីឈីក៏ដោយ។ រដ្ឋាភិបាល Vichy សហការ​ជាមួយ ​គោលនយោបាយ​ពូជសាសន៍​ណាស៊ី​របស់​អាល្លឺម៉ង់ ។
ក្បាច់គុនបុរាណ

**ក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ** ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា "ក្បាច់​គុន​បុរាណ​ខ្មែរ"។ វាមានបច្ចេកទេសស្នូលចំនួន១២ ( មេ ) និង ៨ "ប្រព័ន្ធទ្វារ" ឬលំនាំជើង ( ទ្វារ ) ។ ជាធម្មតា សិស្សរៀនពីចៅហ្វាយនាយផ្សេងៗគ្នា ដែលមានជំនាញខាងអាវុធ ឬជំនាញផ្សេងៗគ្នា។ អាវុធយុទ្ធភណ្ឌ ឬ អនី-យុទ្ធ រួមបញ្ចូលអាវុធសំខាន់ៗចំនួន ៣ គឺ ដាវ ដំបងវែង ដំបងខ្លី។ ការ​ប្រយុទ្ធ​ដោយ​គ្មានអត្តមេនី-យុទ្ធបោកចំបាប់ ￼និងប្រដាល់សេរី។

alt=|រូបភាពតូច| ដំបងវែង និងដំបងខ្លី គឺជាអាវុធទូទៅនៅក្នុងគុនខ្មែរ និងក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ។
alt=|រូបភាពតូច| កែងដៃវាយក្បាល
alt=|រូបភាពតូច| ប្លុកផ្ទះមូល/ការទាត់បាល់មូល

ឯកសារ:Pradal.jpg|ការ​ដាក់​ពាក្យ​ចាក់សោ​ដៃ
ឯកសារ:Khmer bas relief of rear naked choke.jpg|ស្នាម​អាក្រាត​ខាង​ក្រោយ
ឯកសារ:Bas relief of khmer martial arts.jpg|ជូតជើងខាងក្នុង
ឯកសារ:BasRelief Battle.JPG|បុគ្គលិកធ្វើការយូរ
ឯកសារ:Khmer ground fighting.jpg|ការ​ប្រកួត​លើ​ដី​/​ចំបាប់
ឯកសារ:Front kick.jpg|ទាត់មុខទៅពោះ
ឯកសារ:Catching a kick in khmer martial arts.jpg|ការចាប់ជើងតែមួយ

## ឯកសារយោង
គុយចូវ

**គុយចូវ**  ( ចិន ; ពីមុន **ឃ្វីចូវ** ) គឺជាខេត្តមួយដែលគ្មានផ្លូវគោកនៅក្នុងតំបន់ភាគនិរតី នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺគុយយាងនៅកណ្តាលខេត្ត។ គុយចូវ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី នៅភាគខាងត្បូងយូណាន នៅភាគខាងលិចស៊ីឈួន នៅភាគពាយ័ព្យក្រុងចុងពីង នៅភាគខាងជើង និងហ៊ូណាន នៅខាងកើត។ ប្រជាជនគុយចូវ មានចំនួន ៣៨.៥លាននាក់ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៨ក្នុងចំណោមខេត្តក្នុងប្រទេសចិន។

រាជាណាចក្រឌៀន ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់គុយចូវបច្ចុប្បន្នត្រូវបានបញ្ចូល ដោយរាជវង្សហាន នៅឆ្នាំ១០៦ មុនគ.ស។  គុយចូវ ត្រូវបានបង្កើតជាខេត្តជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៤១៣ ក្នុងរាជវង្សមិង ។ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំឈីង ក្នុងឆ្នាំំំ១៩១១ និងក្រោយសង្រ្គាមស៊ីវិលចិន បក្សកុម្មុយនិស្តចិនបានជ្រកកោននៅគុយចូវ កំឡុងខែមីនា ចន្លោះឆ្នាំ១៩៣៤ និង១៩៣៥។  បន្ទាប់ពីការបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ម៉ៅ សេទុង បានជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ ទៅកាន់ខេត្តក្នុងទឹកដូចជា គុយចូវ ដើម្បីការពារពួកគេពីការវាយប្រហារពីបរទេសដែលមានសក្តានុពល។

គុយចូវ សម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន។ ឧស្សាហកម្មធម្មជាតិរបស់វារួមមានឈើ និងព្រៃឈើ ហើយឧស្សាហកម្ម ថាមពល និង រ៉ែ គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយគុយចូវ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្តដែលមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយមាន ជីឌីភី ទាបបំផុតទីបួនសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ នៅក្នុងប្រទេសចិនគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក៏ជាប្រទេសមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនបំផុតរបស់ប្រទេសចិនផងដែរ។  រដ្ឋាភិបាល​ចិន​កំពុង​សម្លឹង​រក​ការ​អភិវឌ្ឍគុយចូវ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ទិន្នន័យ។  

គុយចូវ គឺជាខេត្តភ្នំមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាល។ វាស្ថិតនៅចុងភាគខាងកើតនៃខ្ពង់រាបយ័នគុយ ។ តាមលក្ខណៈប្រជាសាស្រ្ត វាគឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះបំផុតរបស់ប្រទេសចិន។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចមានចំនួនជាង៣៧% នៃចំនួនប្រជាជន រួមទាំងចំនួនប្រជាជនដ៏ច្រើននៃជនជាតិ មីអៅ, ប៊ូយី, ដង់, ទូជៀ និង យី ដែលពួកគេទាំងអស់និយាយភាសាខុសពីភាសាចិន។ ភាសាសំខាន់ដែលនិយាយនៅក្នុងទីក្រុងគុយចូវ គឺ ភាគនិរតីចិនកុកងឺ ជា ភាសាចិនកុកងឺ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ក្របី-ក្របង

**ក្របី-ក្របង** (    ,  ) គឺជាក្បាច់គុន ដែលប្រើអាវុធពីប្រទេសថៃ ។  វា​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​នឹង​ក្បាច់​ប្រយុទ្ធ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ​ផ្សេងទៀត​ដូចជា ក្បាច់គុនឥណ្ឌូនេស៊ី, ភូមា បានស៊ី និង កម្ពុជា ក្បាច់គុនបុរាណ ។ កងអង្គរក្សរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី៩) ត្រូវបានគេនិយាយថាបានទទួលការហ្វឹកហ្វឺនខ្ពស់នៅក្នុងក្របខណ្ឌ។

## អាវុធ 
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ជំរុំក្របី-ក្របង
ឈ្មោះ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​សំដៅ​លើ​អាវុធ​សំខាន់​របស់​វា​គឺ ដាវ​ថៃ ( *​ក្របី* ​) និង​បុគ្គលិក ( *​ក្របង* ​) ។ ជាធម្មតា ដាវពីរ ( *ដាបសងមឺ* ) ត្រូវបានកាន់ជាគូ។ ក្របី-ក្របង ( មួយបូរាណ ) ដែលគ្មានអាវុធ ប្រើការទាត់ ការដាក់សម្ពាធ គន្លាក់ជាប់ កាន់ និងបោះ។  

អាវុធ​ក្រប​ខណ្ឌ​មាន​ដូច​ខាង​ក្រោម៖

* *ក្របី* (    ): សបែ / ដាវកោង
* *ដាប* (    ) : ដាវមុខតែមួយ
* *ក្របង* (    ) : ដំបង/ព្រនល់ ជាធម្មតាត្រូវបានផ្គូផ្គង ឬប្រើជាមួយខែល។ មិនមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះទេដូច្នេះច្រើនតែច្រឡំជាមួយបង្គោលវែង
* *ដាបសងមឺ* (    ) : ដាវ​ពីរ​ថៃ មួយ​ក្នុង​ដៃ
* *ខេន/លោ* (    ) ទំពក់/ខែល ធ្វើពីឈើ ឬក្របី
* *ព្លង* (    ) : បុគ្គលិក/បង្គោល ដែលជារឿយៗដាក់ស្លាកខុសថាជាក្របុង
* *ង៉ាវ* (    ) : បុគ្គលិកដែលមានជំនាញ
* *ម៉ៃសកសាន* (    ) : ក្លិបមួយគូដែលពាក់នៅលើកំភួនដៃ

## ប្រភពដើម 
## អ្នកអនុវត្តប្រវត្តិសាស្ត្រ 
## ឯកសារយោង
ក្វាងស៊ី

**ក្វាងស៊ី ឬ** **តំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ីចូង** ( **GZAR** ) គឺជាតំបន់ស្វយ័តនៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាម (ខេត្តហាយ៉ាង, ខេត្តកាវបាង, ខេត្តឡាំងសឺន, និង ខេត្តក្វាងនិញ ) និងឈូងសមុទ្រតុងកឹង ។ អតីតខេត្ត ក្វាងស៊ី​បាន​ក្លាយ​ជា​តំបន់​ស្វយ័ត​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥៨។ រាជធានីបច្ចុប្បន្នរបស់វាគឺណាននីង ។ 

ទីតាំងរបស់ក្វាងស៊ី នៅតំបន់ភ្នំនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន បានដាក់វានៅលើព្រំដែននៃអរិយធម៌ចិនពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រចិន ។ ឈ្មោះបច្ចុប្បន្ន "ក្វាង" មានន័យថា "ការពង្រីក" ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងតំបន់ចាប់តាំងពីការបង្កើតខេត្តក្វាង ក្នុងឆ្នាំ២២៦ នៃគ.ស.។ វាត្រូវបានផ្តល់ឋានៈថ្នាក់ខេត្តក្នុងកំឡុងរាជវង្សយួន ប៉ុន្តែសូម្បីតែចូលទៅក្នុងសតវត្សទី២០ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទឹកដីបើកចំហ។ អក្សរកាត់នៃតំបន់គឺ "桂" ( ហាន់យូភីនអ៊ីន : Guì ; ចូង :  ) ដែល​បាន​មក​ពី​ឈ្មោះ​ទីក្រុងគីលីន ជា​រាជធានី​ខេត្ត​ក្នុង​អំឡុងរាជវង្សមិង និង ​រាជវង្សឈីង ។

ក្វាងស៊ីមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៃជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសចិនបន្ទាប់ពីខេត្តយូណាន ជាពិសេសគឺជនជាតិចូង ដែលមានចំនួន៣២% នៃប្រជាជន។ ភាសា និងគ្រាមភាសាក្នុងតំបន់ផ្សេងៗដូចជា ពីងហ៊ូ, ចូង, កាំ, កន្តាំង, ហាក់កា និង មិន ត្រូវបាននិយាយរួមជាមួយនឹងភាសាចិនកុកងឺ ។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ហុនដា

គឺជាក្រុមហ៊ុនសាធារណៈចម្រុះជាតិសាសន៍របស់ប្រទេសជប៉ុន ក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្ត ម៉ូតូ និងឧបករណ៍ថាមពល ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងមីណាតូ ទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន។

ហុនដា គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតម៉ូតូធំជាងគេលើពិភពលោកចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៥៩   ឈានដល់ការផលិតចំនួន៤០០លាននៅចុងឆ្នាំ២០១៩  ក៏ដូចជាក្រុមហ៊ុនផលិតម៉ាស៊ីនចំហេះខាងក្នុង ដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកដែលវាស់វែងដោយបរិមាណដែលផលិតបានច្រើនជាង ម៉ាស៊ីនចំហេះខាងក្នុង ១៤លានគ្រឿងក្នុងមួយឆ្នាំ។  ហុនដា បានក្លាយជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តជប៉ុនធំជាងគេទីពីរក្នុងឆ្នាំ២០០១។   ក្នុងឆ្នាំំំំ២០១៥ ហុនដាគឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តធំជាងគេទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក។ 

ហុនដា គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តជប៉ុនដំបូងគេដែលបញ្ចេញម៉ាកយីហោប្រណីតអាកូរ៉ា ក្នុងឆ្នាំំំំ១៩៨៦ ។ ក្រៅ​ពី​អាជីវកម្ម​រថយន្ត និង​ម៉ូតូ​ស្នូល​របស់​ពួក​គេ ក្រុមហ៊ុនហុនដា ក៏ផលិត​ឧបករណ៍​សួន​ច្បារ ម៉ាស៊ីន​ក្នុង​សមុទ្រ យាន​ទឹក​ផ្ទាល់​ខ្លួន ម៉ាស៊ីន​ភ្លើង និង​ផលិតផល​ផ្សេង​ទៀត។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៦ ក្រុមហ៊ុនហុនដា បានចូលរួមជាមួយនឹងការស្រាវជ្រាវសិប្បនិម្មិត/មនុស្សយន្ត ហើយបានចេញផ្សាយមនុស្សយន្តអាស៊ីម៉ូ(ASIMO) របស់ពួកគេក្នុងឆ្នាំំ២០០០ ។ ពួកគេក៏បានចូលទៅក្នុងលំហអាកាសជាមួយនឹងការបង្កើត GE Honda Aero Engines ក្នុងឆ្នាំំ២០០៤ និង Honda HA-420 HondaJet ដែលបានចាប់ផ្តើមផលិតក្នុងឆ្នាំ២០១២។ ក្រុមហ៊ុនហុនដា មានក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាចំនួនពីរនៅក្នុងប្រទេសចិនគឺ ដុងហ្វែងហុនដា និង ក្វាងពីហុនដា។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ក្រុមហ៊ុនហុនដា បានវិនិយោគប្រហែល ៥.៧% (៦.៨ ពាន់លានដុល្លារ) នៃប្រាក់ចំណូលរបស់ខ្លួនទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍន៍។  គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ក្រុមហ៊ុនហុនដា បានក្លាយជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តជប៉ុនដំបូងគេដែលជាអ្នកនាំចេញសុទ្ធពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបាននាំចេញរថយន្តហុនដា និង អាកូរ៉ា ចំនួន ១០៨,៧០៥ គ្រឿង ខណៈការនាំចូលត្រឹមតែ ៨៨,៣៥៧ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ស៊ុនទរវោហារភូ

**ព្រះស៊ុនទរវោហារ (ភូ)** (    , ; ថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧៨៦ –  ត្រូវបានគេស្គាល់ថា  **ស៊ុនទរភូ**   ) គឺជាកវីស្តេចដ៏ល្បីរបស់ប្រទេសថៃ ។  លោក​បាន​សរសេរ​ក្នុងសម័យរតនកោសិន្ទ្រ៍ ។ 

អាជីអាជីពជាកវីរបស់លោកភូ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទរាមាទី២ ហើយ​ពេល​ស្ដេច​សោយ​ទិវង្គត ព្រះអង្គ​បាន​លាលែង​ពី​តួនាទី​ទៅ​បួស​ជា​ព្រះសង្ឃ។ ម្ភៃឆ្នាំក្រោយមក ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៣ ព្រះអង្គបានយាងត្រឡប់មកតុលាការវិញ ក្នុងឋានៈជាស្មៀនរាជ ដែលទ្រង់គង់នៅអស់មួយជីវិត។ 
ភូ មានភាពល្បីល្បាញខាងការតែងកំណាព្យ ហើយកំណាព្យវីរភាពរបស់គាត់គឺពេញនិយមនៅក្នុងប្រទេសថៃរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ស្នាដៃរបស់គាត់រួមមាន *និរាសពោខៅទង* ដែលជាបណ្តុំនៃកំណាព្យរៀបរាប់ដំណើររបស់គាត់ទៅកាន់ភ្នំមាស។ *និរាសសុពណ៌* ដំណើររបស់គាត់ទៅកាន់ខេត្តសុពណ៌បុរី ; និង​រឿង*ព្រះអភ័យម៉ានី* ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
វត្ត​ព្រះស្រីសាន់ពេជ្ញ៍

ស្តាំ|រូបភាពតូច| វត្តព្រះស្រីសាន់ពេជ្ញ៍
**វត្តព្រះស្រីសាន់ពេជ្ញ៍** (    ; "វត្តដ៏វិសុទ្ធអស្ចារ្យបំផុត") គឺជាវត្តអារាមដ៏ពិសិដ្ឋបំផុតនៅលើទីតាំងនៃព្រះបរមរាជវាំងចាស់ក្នុងរាជធានីបុរាណអយុធ្យា របស់ប្រទេសថៃ រហូតដល់ទីក្រុងនេះត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុងដោយពួកភូមា នៅឆ្នាំ១៧៦៧។  វា​ជា​វត្តដ៏ធំបំផុត  និង​ស្អាត​បំផុត​នៅ​ក្នុង​រាជធានី ហើយ​វា​បាន​បម្រើ​ជា​គំរូ​សម្រាប់វត្តព្រះកែវ ក្នុងទីក្រុងទេពមហានគរ ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចេតិយ​ទាំចេតិយទាំងបីនៃវត្ត​ព្រះស្រីសាន់ពេជ្ញ៍
នៅឆ្នាំ១៣៥០ ឧទង ដែលគេស្គាល់ថាជាព្រះបាទ រាមធិបតីទី១ បានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងមួយនៅក្នុងតំបន់ដូចគ្នាដែលវត្តប្រាស៊ីសានផេតឈរសព្វថ្ងៃនេះ។ 

នៅឆ្នាំ១៤៩៩ ព្រះវិហារមួយ ឬសាលសក្ការៈមួយហៅថា “វិហារហ្លួង” (Royal Chapel) ត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីវាំង។  រូបសំណាក​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា «​ព្រះ​ស្រីសាន់ពេជ្ញ៍ដាយាន» ជា​វត្ថុ​សំខាន់​នៃ​ការ​គោរព​បូជា​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ។

ចេតិយ​មួយទៀត​ត្រូវបាន​សាងសង់​ក្រោម​ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៥២៩ ដើម្បី​តម្កល់​ព្រះ​អដ្ឋិធាតុ​របស់​បិតា​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះបាទ​រាមា​ធិ​ប​តី​ទី​២ ។ 

នៅឆ្នាំ១៧៤២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទបរមកោដ្ឋ ប្រាសាទនេះត្រូវបានជួសជុលម្តងទៀត។ ជាអកុសល ទីក្រុងអយុធ្យា រួមទាំងបរិវេណប្រាសាទត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុងក្នុងការលុកលុយរបស់ភូមាក្នុងឆ្នាំ១៧៦៧ លើកលែងតែចេតិយទាំងបីដែលអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃនេះ។

នៅឆ្នាំ១៧៦៧ ភូមាបានវាយដណ្តើមយករាជធានីអយុធ្យា ហើយបានចាប់ផ្តើមការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងទូលំទូលាយ និងការលួចយកប្រាង្គប្រាសាទជាច្រើន និងអគារផ្សេងៗទៀត រួមទាំងវត្តប្រាស៊ីសានផេតផងដែរ។ ពួក​គេ​ដុត​អគារ​នោះ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាស​រលាយ។ ចេតិយ​ពីរ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ ខណៈ​ដែល​ចេតិយ​ខាង​កើត​នៅ​តែ​ឈរ។  ទាំងអស់ត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈនៅឆ្នាំ១៩៥៦ ។
រូបភាពតូច| វត្ត​ព្រះ​ស្រីសាន់ពេជ្ញ៍នាពេលរាត្រី
រូបភាពតូច| អ្នក​ខ្លះ​ជឿ​ថា​ជា​ព្រះ​សិរសា​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​ព្រះ​អង្គ​ធំ​សម្បើម​ព្រះ​ស្រីសាន់ពេជ្ញ៍ ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម។

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ហៀប ហ្វា

**ហៀប ហ្វា** ( ថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៤៧ ដល់ថ្ងៃទី ២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨៣) ឈ្មោះកំណើត **ង្វៀន ផុកហងដាត់** ជាអធិរាជទីប្រាំមួយនៃរាជវង្សង្វៀនវៀតណាម ￼￼ និង ￼￼សោយរាជ្យរយៈពេល៣ ខែ ២៩ ថ្ងៃ￼￼ (ថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៨៣ ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៨៣)។

ហៀបហ្វា គឺជាកូនប្រុសទី២៩ របស់អធិរាជធៀវ ទ្រី ។  បន្ទាប់ពីក្មួយប្រុសរបស់ទ្រង់ ឌុក ដឹក ត្រូវបានមន្ត្រីរាជវាំងទម្លាក់ចេញពីដំណែងបន្ទាប់ពីរជ្ជកាលបីថ្ងៃក្នុងឆ្នាំ១៨៨៣ ទ្រង់បានអះអាងឡើងវិញនូវការទាមទាររបស់រាជវង្សលើបល្ល័ង្ក។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ទ្រង់បានធ្វើជាអធិបតីលើការបរាជ័យរបស់ប្រទេសរបស់លោកដោយកងទ័ពជើងទឹកបារាំង នៅសមរភូមិទ័នអាន ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៨៨៣ ហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំំ១៨៨៣ គាត់បានចុះហត្ថលេខាលើ សន្ធិសញ្ញាហ្វេ ដែលបានធ្វើឱ្យវៀតណាមក្លាយជាអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង បញ្ចប់ឯករាជ្យភាពរបស់វៀតណាម។ ចំពោះ​រឿង​នេះ លោកត្រូវបានមន្ត្រីជំនាញដាក់ពង្រាយ និង​បង្ខំ​ធ្វើ​អត្តឃាត។  

## ឯកសារយោង
ដុងស្វាយ

**ដុងស្វាយ**  គឺជាទីរួមខេត្តនៃខេត្តប៊ិញហ្វឿក(ទួលតាមោក) ក្នុងតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសវៀតណាម ។ ទីក្រុងនេះគឺជាទីតាំងនៃសមរភូមិដុងស្វាយ ឆ្នាំ១៩៦៥ កំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៩ ស្រុកនេះមានប្រជាជនចំនួន ៨៨,៣៨០ និងមានផ្ទៃដីសរុប ១៦៨&nbsp;គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។  ទីរួមស្រុកស្ថិតនៅ ដុងស្វាយ។ 

## ឯកសារយោង
មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម

រូបភាពតូច|មូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹក
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អនុរក្សខាងក្រោយ តុម ខានី និងមន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា នៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ក្នុងអំឡុងការ៉ាត់ ឆ្នាំ២០១២
**មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម** គឺជាកន្លែងប្រតិបត្តិការដោយកងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា នៅឆ្នេរសមុទ្រឈូងសមុទ្រថៃ ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា។ មូលដ្ឋានដែលមានទំហំប្រហែល ១៩០ ហិចតា  ស្ថិតនៅលើឧបទ្វីបមួយនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃទីរួមខេត្តព្រះសីហនុគឺក្រុងព្រះសីហនុ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១០ មូលដ្ឋាននេះបានក្លាយជាកន្លែងនៃការហ្វឹកហ្វឺន និងសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹករួមគ្នាប្រចាំឆ្នាំ កម្ពុជា -សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមកម្មវិធីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើការត្រៀមខ្លួន និងការបណ្តុះបណ្តាល (CARAT)។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ជាមួយនឹងការផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់លើការប្រយុទ្ធគ្នានៅលើដីក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា កងទ័ពជើងទឹករបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគេមិនយកចិត្តទុកដាក់។ នៅពេលរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ដោយ លន់ នល់ ឱ្យគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាមស្ថិតក្នុងស្ថានភាពស្រុតចុះ ដោយមានផែមួយស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដ៏អាក្រក់ គ្មានប្រព័ន្ធគាំទ្រភស្តុភារមានប្រសិទ្ធភាព និងសមត្ថភាពជួសជុលផ្ទៃក្នុងតិចតួចបំផុត។  នៅឆ្នាំ១៩៧៤ រដ្ឋាភិបាលរបស់ លន់ នល់ រួមជាមួយកងទ័ពជើងទឹកជាតិខ្មែរ (MNK) និងកងទ័ពជើងទឹក អង់គ្លេសបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវមូលដ្ឋានដោយការអនុវត្តសកម្មភាពមួយចំនួន៖ ការទិញរ៉ាដាដែលទើបសាងសង់ថ្មីចំនួន ២០ បំពាក់ PCFs (ទូករហ័ស); ការ​ដាក់ស្ថានីយទូកល្បាតទន្លេ ចំនួន ៤ គ្រឿង​នៅ​តំបន់​កំពង់ផែ​កំពង់សោម ( ក្រុង​ព្រះសីហនុ )។ ការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញនៃយានធុនធ្ងន់ទាំងអស់នៅក្នុងសារពើភ័ណ្ឌ; លទ្ធកម្មនៃមូលដ្ឋានផែស្ងួត អណ្តែតទឹកដែលបានជួសជុលថ្មី; ការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងយ៉ាងសំខាន់នៃសម្ភារៈបរិក្ខារជួសជុលរាម។ ការដំឡើងប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ដ៏មានប្រសិទ្ធិភាព; និងការបញ្ចប់បរិក្ខារផែទំនើប និងស្មុគ្រស្មាញសម្រាប់មូលដ្ឋាន។ 

## មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកចិន 
កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ *កាសែត The Wall Street Journal* បានបង្ហាញថា មន្ត្រីអាមេរិកបានឃើញកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ កងទ័ពជើងទឹកកងទ័ពជើងទឹករំដោះប្រជាជនរបស់ចិន ចូលប្រើប្រាស់ផ្តាច់មុខប្រហែលមួយភាគបីនៃមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម សម្រាប់រយៈពេលរហូតដល់ ៣០ ឆ្នាំ។  វា​នឹង​ផ្តល់​ឱ្យ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង​នូវ​ផ្នែក​ខាងត្បូង​ថ្មី​នៅលើសមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយ​មានតែ​មូលដ្ឋាន​ទ័ពជើងទឹក​ក្រៅប្រទេស​ទីពីរ​របស់ខ្លួន​បន្ទាប់ពី ​មូលដ្ឋាន​នៅចាប៊ូទី ។ ការ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​នៃ​កង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​បរទេស​បែប​នេះ នឹង​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា ព្រម​ទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ​១៩៩១ ដែល​បាន​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​កម្ពុជា។    អត្ថិភាពនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានបដិសេធដោយអាជ្ញាធរកម្ពុជាដែលហៅវាថា "ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ" ។ 

វត្តមានរបស់ចិននៅលើមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ត្រូវបានថ្កោលទោសដោយសម រង្ស៊ី អតីតមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងកម្ពុជា និងជាមេដឹកនាំចុងក្រោយនៃគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ មុនពេលដែលតុលាការកំពូលកម្ពុជារំលាយ។  នៅខែមករាឆ្នាំ២០២២ គំនិតផ្តួចផ្តើមតម្លាភាពដែនសមុទ្រអាស៊ី (AMTI) បានរាយការណ៍អំពីវត្តមានរបស់នាវាបូមទឹករបស់ចិននៅជិតមូលដ្ឋាន។ 

អគារមួយក្នុងចំណោមអគារពីរដែលផ្តល់មូលនិធិដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅលើមូលដ្ឋានត្រូវបានកម្ទេចនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០  

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* កងទ័ពជើងទឹកជាតិខ្មែរ
* ឧប្បត្តិហេតុម៉ាយ៉ាហ្គេស
* ឧទ្យានជាតិរាម

## ឯកសារយោង
ដីសណ្ដទន្លេក្រហម

រូបភាពតូច|391x391ភីកសែល| ទីតាំងដីសណ្ដទន្លេហុង ក្នុងប្រទេសវៀតណាម
**ដីសណ្ដទន្លេក្រហម** ឬ **ដីសណ្ដទន្លេហុង** (    ) គឺជា​តំបន់​ទំនាប​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយទន្លេក្រហម និង​ផ្នែក​ចែកចាយ​របស់​វា​ដែល​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​ជាមួយទន្លេថាយប៊ិញ នៅភាគខាងជើង ​ប្រទេស​វៀតណាម ។ ហុង (紅) គឺជាពាក្យចិន-វៀតណាម សម្រាប់ "ក្រហម" ឬ "ពណ៌ក្រហម" ។ តំបន់ដីសណ្តមានផ្ទៃដីតូចបំផុត ប៉ុន្តែមានប្រជាជនច្រើនបំផុត និងដង់ស៊ីតេប្រជាជននៃគ្រប់តំបន់ទាំងអស់។ តំបន់នេះមានទំហំប្រហែល  ត្រូវបានការពារយ៉ាងល្អដោយបណ្តាញទំនប់ ។ វា​ជា​តំបន់​កសិកម្ម​សម្បូរ​បែប និង​មាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​យ៉ាង​ក្រាស់ក្រែល។ ដី​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ។ 

ខេត្តចំនួនប្រាំបី រួមជាមួយនឹងក្រុងចំនួនពីរ គឺរដ្ឋធានីហាណូយ និងកំពង់ផែហៃហ្វុង បង្កើតបានជាដីសណ្ដ។ វាមានប្រជាជនជិត ២៣&nbsp;លាននាក់។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ។

នៅឆ្នាំ២០២១ ទូល ស៊ីដ៍វ៉េល បានស្នើថា ទីតាំងនៃភាសាប្រូតូ- អូស្ត្រូអាស៊ី គឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែល ៤ ០០០–៤ ៥០០ឆ្នាំមុន។  ដីសណ្ដទន្លេហុង ជាជម្រករបស់ប្រជាជាតិវៀតណាម។ អាយ៉ងទឹក មានដើមកំណើតនៅវាលស្រែនៅទីនេះ។ តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ដោយ យន្តហោះចម្បាំងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល ​សង្គ្រាម​វៀតណាម ។ តំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ថាជាតំបន់បម្រុងជីវមណ្ឌលដីសណ្តទន្លេក្រហម ដែលជាផ្នែកមួយនៃ កម្មវិធីម៉េន និង ជីវមណ្ឌល របស់ អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤។ 

## ឯកសារយោង
ហាឡង

**ហាឡុង** គឺជាទីរួមខេត្តនិងជាទីក្រុងលំដាប់ថ្នាក់ទី១ នៃខេត្តក្វាងនិញ ប្រទេសវៀតណាម ។ ឈ្មោះហាឡង មានន័យថា "នាគចុះក្រោម" ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ នៅពេលដែលទីរួមខេត្តចាស់ហ៊នសាយ ត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយបាយចាយ￼￼ តំបន់ទេសចរណ៍សំខាន់។ ទីក្រុងនេះភាគច្រើនស្ថិតនៅលើឆ្នេរហាឡង￼￼ ហើយមានទីតាំងនៅប្រហែល ១៧៨ គីឡូម៉ែត្រ (១១១ម៉ាយញ៍) ខាងកើតនៃរដ្ឋធានី￼￼ហាណូយ￼￼។  ប្រជាជនទីក្រុងក្នុងឆ្នាំ២០១៣ មានចំនួន ២២៧ ០០០ នាក់។

## ឯកសារយោង
ចុលចក្រពង្ស

**ចុលចក្រពង្ស** (    ; ថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៨ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៣) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សចក្រី នៃប្រទេសថៃ និងនៃផ្ទះរបស់ចក្រពង្ស។ ព្រះអង្គ​ជា​បុត្រ​តែ​មួយ​គត់​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ចក្រពង្សភូវនាថ និង​ភរិយា​ជនជាតិ​អ៊ុយក្រែន​របស់​ព្រះអង្គខាធើរីន ដេសនីតស្គី (ក្រោយមក​ ម៉ម គ័ទរិនណពិសណុលោក)។ ព្រះអង្គ​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ ។

## ឯកសារយោង
ចក្រពង្សភូវនាថ

សេនាប្រមុខ **ចក្រពង្សភូវនាថ ព្រះអង្គម្ចាស់នៃពិស្ណុលោក** (  ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៨៣ ដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩២០) គឺជាព្រះរាជបុត្រទី៤០ របស់ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ និងជាបុត្រទី៤ របស់ម្ចាស់ក្សត្រីសម្តេចព្រះឝ្រីព័ជ្រិន្ទ្រាបរមរាជនីនាថ ។

## ឯកសារយោង
ចលនាថៃសេរី

**ចលនាថៃសេរី** (   ; អានថា ៖ សេរីថៃ) គឺជាចលនាតស៊ូក្រោមដីរបស់ថៃប្រឆាំងនឹងអធិរាជជប៉ុន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ សេរី​ថៃ​ជា​ប្រភព​ស៊ើបការណ៍​យោធាដ៏សំខាន់សម្រាប់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ក្នុង​តំបន់។ 
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា "ចលនាថៃសេរី" ។

## ផ្ទៃខាងក្នុង 
បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ជប៉ុនមកលើប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី ៧-៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤១ របប ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម (ពិបូល) បានប្រកាសសង្រ្គាមលើ ចក្រភពអង់គ្លេស និង សហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២។  សេនីយ៍ ប្រាមោជ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​ថៃ​ប្រចាំ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រគល់​សេចក្តី​ប្រកាស​នេះ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋអាមេរិក​ទេ។ 

អាស្រ័យហេតុនេះ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រកាស​សង្គ្រាម​លើ​ប្រទេស​ថៃ។  សេនីយ៍ ដែលជាអភិជនអភិរក្សនិយមដែលអត្តសញ្ញាណប្រឆាំងជប៉ុនត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អ បានរៀបចំចលនាថៃសេរី ដោយមានជំនួយពីអាមេរិក ដោយជ្រើសរើសនិស្សិតថៃនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីធ្វើការជាមួយការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក (OSS)។  ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក បានបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលិកថៃសម្រាប់សកម្មភាពក្រោមដី ហើយអង្គភាពបានត្រៀមលក្ខណៈដើម្បីជ្រៀតចូលប្រទេសថៃ។  នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្រ្គាម ប្រជាជនថៃជាង ៥០ ០០០ នាក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាល និងបំពាក់អាវុធដើម្បីទប់ទល់នឹងជនជាតិជប៉ុនដោយសមាជិកថៃសេរី ដែលត្រូវបានលោតឆ័ត្រយោងចូលក្នុងប្រទេស។ 

## ឯកសារយោង
ស្រុកហួហ៊ិន

**ហួហ៊ិន** (    ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោមស្រុក*ចំនួន*ប្រាំបីនៃខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ នៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ ក្នុងប្រទេសថៃ ។ អាសនៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ផង​ដែរ​ថា ហួហ៊ិន ជាទីក្រុងរមណីយដ្ឋានឆ្នេរ ។ ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ៦៥ ៩៨៣ ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ដោយការិយាល័យរដ្ឋបាលចុះឈ្មោះ  នៅក្នុងតំបន់នៃ៩១១ គីឡូម៉ែត្រ   ។ តាមផ្លូវវាគឺ ១៩៩ គីឡូម៉ែត្រ (១២៤ម៉ាយញ៍) ភាគនិរតីនៃទីក្រុងបាងកក។

ស្រុកហួហ៊ិន គឺស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងផ្សព្វផ្សាយថាជា "ទន្លេថៃ" ដែលជាតំបន់ឆ្នេរសមុទ្ររវាង ខេត្តពេជ្របុរី នៅភាគខាងជើង និងខេត្តជុម្ពរនៅភាគខាងត្បូង។ 

## វិចិត្រសាល 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ឆ្នេរហួហ៊ិន
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ឆ្នេរហួហ៊ិន

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅថៃ
ស៊ុន យ៉ាតសេន

**ស៊ុន យ៉ាតសេន** (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះផ្សេងទៀតជាច្រើន ; ថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៦៦ ដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩២៥)    គឺជារដ្ឋបុរសជនជាតិចិន គ្រូពេទ្យ និងជាទស្សនវិទូនយោបាយ ដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីបណ្តោះអាសន្នទីមួយនៃសាធារណរដ្ឋចិន និងជាមេដឹកនាំទីមួយនៃបក្សគួមីនតាង (គណបក្សជាតិនិយមនៃចិន)។ គាត់ត្រូវបានគេហៅថា " បិតានៃប្រជាជាតិ " នៅក្នុងសាធារណៈរដ្ឋចិន និង "អ្នកនាំមុខនៃបដិវត្តន៍" នៅក្នុងសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សម្រាប់តួនាទីសំខាន់របស់គាត់ក្នុងការផ្តួលរំលំរាជវង្សឈីង ក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តស៊ីនហៃ ។ ស៊ុន គឺមានតែមួយគត់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំចិនសតវត្សទី២០ ដែលត្រូវបានគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយដោយទាំងបក្សកុម្មុយនិស្តនៅចិនដីគោក និងគណបក្សជាតិនិយមនៅតៃវ៉ាន់ ។ 

លោកស៊ុន ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមេដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប ប៉ុន្តែជីវិតនយោបាយរបស់គាត់គឺជាការតស៊ូឥតឈប់ឈរ និងការនិរទេសជាញឹកញាប់។ បន្ទាប់ពីជោគជ័យនៃបដិវត្តន៍នៅឆ្នាំ១៩១១ លោកបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋដែលទើបបង្កើតថ្មីនៃប្រទេសចិន ហើយបានលះបង់តំណែងទៅ យ័ន ស៊ីកៃ ។ មិនយូរប៉ុន្មានគាត់បានទៅនិរទេសខ្លួននៅប្រទេសជប៉ុនដើម្បីសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែបានវិលត្រឡប់មករករដ្ឋាភិបាលបដិវត្តនៅភាគខាងត្បូង ដែលជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះ ពួកមេទ័ពដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសភាគច្រើន។ នៅឆ្នាំ១៩២៣ គាត់បានអញ្ជើញតំណាងនៃកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ ទៅកាន់ទីក្រុងខេនតុន ( ក្វាងចូវ ) ដើម្បីរៀបចំគណបក្សរបស់លោកឡើងវិញ ហើយបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពដ៏ផុយស្រួយជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ។ លោកមិនបានរស់នៅដើម្បីឃើញគណបក្សរបស់គាត់​បង្រួប​បង្រួម​ប្រទេស​ក្រោម​ការ​ស្នង​តំណែង​របស់​លោកគឺឈៀង កៃ​សេក នៅ​ក្នុង​បេសកកម្ម​ភាគ​ខាងជើង ។ លោកបានស្លាប់នៅទីក្រុងបុីជីន ( ប៉េកាំង ) ដោយជំងឺមហារីកថង់ទឹកប្រមាត់ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩២៥ 

កេរដំណែលសំខាន់របស់ស៊ុនគឺជាទស្សនវិជ្ជានយោបាយរបស់គាត់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាគោលការណ៍បីនៃប្រជាជន : Mínzú (民族主義, Mínzúzhǔyì) ឬ ជាតិនិយម (ឯករាជ្យពីការត្រួតត្រារបស់បរទេស), Mínquán (民權主義, Mínquánzhǔyì) ឬ "ពេលវេលាត្រឹមត្រូវនៃប្រជាជន) ។ "លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ") និង Mínshēng (民生主義, Mínshēngzhǔyì) ឬជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន (ជួនកាលត្រូវបានបកប្រែជា "លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត" ឬ "សុខុមាលភាព") ។   

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ភាគកណ្តាល (ថៃ)

**ភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ** (វាលទំនាបកណ្តាល) (ជាប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **សៀម** ឬ **ទ្វាវតី** ) គឺជាតំបន់មួយនៃប្រទេសថៃ ដែលគ្របដណ្តប់លើវាលទំនាបដ៏ធំទូលាយនៃទន្លេចៅព្រះយា ។ វាត្រូវបានបំបែកចេញពីភាគឦសានប្រទេសថៃ (ឦសាន) ដោយជួរភ្នំពេជ្របូរណ៍ ។ ជួរភ្នំតះនាវស្រី បំបែកវាពីមីយ៉ាន់ម៉ាទៅខាងលិច។ នៅភាគខាងជើងវាត្រូវបានព្រំប្រទល់ដោយ ជួរផីបានណាំ ដែលជាប្រព័ន្ធភ្នំមួយនៃភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ។ តំបន់នេះជាតំបន់បេះដូងនៃរាជាណាចក្រអយុធ្យា (ជួនកាលគេហៅថា សៀម ) ហើយនៅតែជាតំបន់លេចធ្លោរបស់ប្រទេសថៃ ដែលមានដូចជាទីក្រុងបុព្វបុរសបំផុតរបស់ពិភពលោកគឺទីក្រុងទេពមហានគរ (បាងកក) ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំបន់របស់ប្រទេសថៃ
សួនលុម្ពិនី

**សួនលុម្ពិនី** (  ,  ) គឺជាឧទ្យានទំហំ ៣៦០រ៉ៃ ៥៧.៦ ហិកតា (១៤២ អា) ក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ ឧទ្យាននេះផ្តល់នូវកន្លែងសាធារណៈដ៏កម្រ ដើមឈើ និងសួនកុមារនៅក្នុងរាជធានីថៃ និងមានបឹងសិប្បនិម្មិតមួយ ដែលអ្នកទេសចរណ៍អាចជួលទូកបាន។ ផ្លូវជុំវិញឧទ្យានសរុបប្រហែល ២.៥&nbsp;គីឡូម៉ែត្រជាតំបន់ពេញនិយមសម្រាប់អ្នករត់ពេលព្រឹក និងពេលល្ងាច។ ជាផ្លូវការ ការជិះកង់ត្រូវបានអនុញ្ញាតតែក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃចន្លោះពីម៉ោង ១០:០០ ដល់ ១៥:០០ ប៉ុណ្ណោះ។ មានការហាមប្រាមការជក់បារីនៅទូទាំងឧទ្យាន។ សត្វឆ្កែមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ លើកលែងតែសត្វឆ្កែណែនាំដែលមានការបញ្ជាក់តែប៉ុណ្ណោះ។ ឧទ្យានលុម្ពិនី ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សួន​សាធារណៈ​ដំបូង​គេ​ក្នុង​ទីក្រុង​បាងកក និង​ប្រទេស​ថៃ។ 

រូបភាពតូច| សាលលុម្ពិនី
 

## ឯកសារយោង
មណ្ឌល

រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសថៃ(សៀម) ដែលមានព្រំប្រទល់ខេត្តគិតត្រឹមឆ្នាំ១៩១៥ ហើយមណ្ឌលមានពណ៌
**មណ្ឌល ឬ មណ្ឌលទេសាភិបាល** ( ) គឺជាផ្នែករដ្ឋបាលនៃប្រទេសថៃនៅដើមសតវត្សទី២០ ។ ពាក្យថៃថា* មណ្ឌល* គឺ​ជា​ការ​បក​ប្រែ​នៃ​ពាក្យ*ម៉ាន់ដាឡា* ( *maṇḍala*, ព្យញ្ជនៈ " រង្វង់ ") ក្នុង​ន័យ​នៃការបង្កើតនយោបាយមួយប្រភេទ ។ មណ្ឌលនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកមួយនៃ*ទេសាភិបាល* (  តាមព្យញ្ជនៈ "រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន") ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលការិយាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានណែនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់គាំរ៉ង់រាជានុភាហ្វ ដែលរួមជាមួយនឹងមណ្ឌល បានបង្កើតជាបណ្តើរៗនៃខេត្ត បច្ចុប្បន្ននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ( *ចង្វាត* ) ស្រុក ( *អាំភើ* ) និងឃុំ ( *តំបល់* ) នៅទូទាំងប្រទេសថៃ ។ រៀងរាល់ខែ ដឹកនាំដោយព្រះរាជអគ្គរាជទូតមួយអង្គ ហៅថា *ទេសាភិបាល* (เทศาภิบาล) ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះទៅជា *សនុហទេសាភិបាល* (สมุหเทศาภิบาล)។ ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដោយច្បាប់រដ្ឋបាលមូលដ្ឋានឆ្នាំ១៨៩៧ បន្ទាប់ពីមួយខែត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយព័ត៌មានលម្អិតផ្នែករដ្ឋបាលត្រូវបានតម្រៀបចេញ។

## ឯកសារយោង
ស្រុកសាទរ

**សាទរ** (    ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោម ៥០ ស្រុក (*ខេត*) នៃទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ ស្រុកនេះមានព្រំប្រទល់ដោយស្រុកចំនួនប្រាំមួយផ្សេងទៀត (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា)៖ បាងរ៉ាក់, បទុមវ៉ាន់, គ្លងតេយ, យាននាវា, បាងគរហ្លែម, និង គ្លងសាន (ឆ្លងកាត់ទន្លេចៅព្រះយា )។

## ឯកសារយោង
វត្តយាននាវា

**វត្តយាននាវា** (  ) ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា "វត្តសំពៅ" ជាវត្តពុទ្ធសាសនា ក្នុង​ទីក្រុង​បាងកក នៅ​លើផ្លូវច្រើនក្រុង ស្រុក​សាទរ ។ វត្តនេះមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ តាំងពីសម័យអយុធ្យា រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ក្នុង​រជ្ជកាលចេស្តាបតិន្ទ្រ វិហារមួយត្រូវបានគេសាងសង់ជារូបសំពៅរបស់ចិន ដែល​បាន​ឲ្យ​វត្តនេះមានរហស្សនាមថា “វត្តសំពៅ”។ សំណង់​នេះ​នៅ​ខាង​ក្នុង​ព្រះវិហារ​ជា​កន្លែង​ដែល​មនុស្ស​អធិស្ឋាន។ វត្តឧបោសថក្បែរនោះមានរូបព្រះពុទ្ធបដិមា និង​រូប​ចម្លាក់​នៃ​ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យលយប្រទីប   ) អគារ​បន្ថែម​ខាង​ក្រៅ​ដាក់​តាំងរូបព្រះពុទ្ធ ​ពីប្រទេសស្រីលង្កា និងព្រះម៉ែគង់ស៊ីអ៊ីម ។

## ឯកសារយោង
អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត

**អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត** ( ) ឈ្មោះជាផ្លូវការ **សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់** គឺជាប្រទេសមួយនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល ដែលមានតាំងពីការបង្កើតនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ រហូតដល់ការរំលាយនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩០។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទូទៅថាជារដ្ឋកុម្មុយនិស្ត រដ្ឋនេះបានពណ៌នាខ្លួនឯងថាជាសង្គមនិយម "កម្មករ និងរដ្ឋកសិករ"។ ទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងសូវៀត បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងផតស្ដាម បានបង្កើតតំបន់កាន់កាប់របស់សូវៀត ដែលមានព្រំប្រទល់ខាងកើតដោយខ្សែអូឌឺរ-នីស្ត៍។  តំបន់សូវៀតបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងប៊ែរឡាំងខាងលិច ប៉ុន្តែមិនរួមបញ្ចូលខ្លួនទេហើយប៊ែរឡាំងខាងលិចនៅតែស្ថិតនៅក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់ ។ ពីឆ្នាំ១៩៤៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៨៩ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតគឺជាផ្នែកមួយនៃប្លុកបូព៌ាក្នុងសង្រ្គាមត្រជាក់។  អ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកសិក្សាភាគច្រើនពណ៌នាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់ ថាជារបបអំណាចផ្តាច់ការ។ 

## ឯកសារយោង
ភូមិសាស្រ្តឥណ្ឌូនេស៊ី

ឥណ្ឌូណេស៊ី គឺជាប្រទេសប្រជុំកោះមួយដែលមានទីតាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ ​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា និង ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ។ វា​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទីតាំង​យុទ្ធសាស្ត្រ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ឬ​តាម​បណ្តោយ​ផ្លូវ​សមុទ្រ​សំខាន់ៗ​ដែល​តភ្ជាប់ ​អាស៊ី​បូព៌ា អាស៊ី​ខាង​ត្បូង និង ​អូសេអានី ។ ឥណ្ឌូណេស៊ី ជាប្រជុំកោះធំជាងគេលើពិភពលោក។  វប្បធម៌ក្នុងតំបន់ផ្សេងៗគ្នារបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានរាង - ទោះបីជាមិនត្រូវបានកំណត់ជាពិសេសក៏ដោយ - ដោយទំនាក់ទំនងស្មុគ្រស្មាញជាច្រើនសតវត្សជាមួយបរិយាកាសរាងកាយរបស់វា។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
## ភូគព្ភសាស្ត្រ 
## ឯកសារយោង
ភូមិសាស្ត្រម៉ាឡេស៊ី

**ភូមិសាស្ត្រម៉ាឡេស៊ី** រួមមានទាំងរូបវិទ្យា និង ភូមិសាស្ត្រមនុស្ស នៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលជាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលបង្កើតឡើងដោយដីគោកធំៗពីរដែលបំបែកដោយទឹកឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី នៅខាងលិច និង ម៉ាឡេស៊ីខាងកើត នៅខាងកើត និងកោះតូចៗជាច្រើនដែលព័ទ្ធជុំវិញផ្ទៃដីទាំងនោះ។ ឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងបំផុតនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសសិង្ហបុរី និងភាគខាងកើតនៃកោះស៊ូម៉ាត្រា របស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ខាងកើត​មាន​ផ្នែក​ភាគ​ខាងជើង​ភាគច្រើន​នៃ​កោះបរនេអូ ហើយ​មាន​ព្រំប្រទល់​ជាប់​នឹងប្រទេសព្រុយណេ ​នៅ​ខាងជើង និង ​កោះបរណូ ឥណ្ឌូនេស៊ី ​នៅ​ខាងត្បូង​។

## ឯកសារយោង
ភូមិសាស្ត្រប្រ៊ុយណេ

**ប្រ៊ុយណេ** គឺជា​ប្រទេស​មួយ​នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មាន​ព្រំប្រទល់​ជាប់សមុទ្រចិនខាងត្បូង និង ​ម៉ាឡេស៊ី​ខាង​កើត ។ កូអរដោនេភូមិសាស្ត្ររបស់វាគឺ . ប្រទេស​នេះ​តូច​ដែល​មាន​ទំហំ​សរុប ៥ ៧៦៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២ ២២៦ ម៉ាយ៍) ។ វាមានទំហំធំជាងទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ ។ វានៅជិតផ្លូវសមុទ្រសំខាន់ៗ ឆ្លងកាត់សមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលតភ្ជាប់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និង ប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ប្រទេស​នេះ​មាន​ផ្នែក​ពីរ​ដែល​បំបែក​ដោយម៉ាឡេស៊ី ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​នេះ​ស្ទើរតែ​ជា​តំបន់​មួយ​ក្នុង​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី។

ព្រុយណេ ចែករំលែក ២២៦ គីឡូម៉ែត្រ (១៦៥ ម៉ាយ៍) មានព្រំប្រទល់ ជាមួយប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងមាន ១៦១ គីឡូម៉ែត្រ (១០០ម៉ាយ៍) ឆ្នេរសមុទ្រ។

## ភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា 
ដី​ជា​វាលទំនាប​មាត់សមុទ្រ​ដែល​ឡើង​ទៅ​ជា​ភ្នំ​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត និង​តំបន់​ទំនាប​ភ្នំ​នៅ​ភាគ​ខាងលិច។ ខណៈ​ដែល​ការ​រញ្ជួយ​ដី​គឺ​កម្រ​ណាស់ ប្រ៊ុយណេ​ស្ថិត​នៅ​តាម​បណ្តោយរង្វង់ភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក ។

## ឯកសារយោង
ភូមិសាស្ត្រហ្វីលីពីន

ហ្វីលីពីន គឺជា ប្រជុំកោះ ដែលមានកោះចំនួន 7,641 ដែលមានផ្ទៃដីសរុប  ។   វាជាប្រទេសកោះធំជាងគេទីប្រាំរបស់ពិភពលោក។  កោះធំជាងគេទាំង 11 មាន 95% នៃផ្ទៃដីសរុប។ កោះធំជាងគេគឺ លូហ្សុន ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល  ។ កោះធំជាងគេបន្ទាប់គឺ មីនដាណាវ ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល  ។ ប្រជុំកោះនេះមានចម្ងាយប្រហែល  ពីដីគោកអាស៊ី ហើយមានទីតាំងនៅចន្លោះ តៃវ៉ាន់ និង បូណេអូ ។
រូបភាពតូច| ដែនកំណត់ទឹកដីនៃប្រទេសហ្វីលីពីន

## ឯកសារយោង
វត្ត​មោលីលោកយារាម

**វត្ត​មោលីលោកយារាមរាជវរវិហារ** ឬសាមញ្ញ **វត្ត​មោលីលោកយារាម** (    ) គឺជា​វត្តអារាមបុរាណ​របស់​ប្រទេស​ថៃ ​នៅ​ចន្លោះ​វត្ត​អរុណ និង ​វត្ត​កល្យាណមិត្រ គៀម Khlong Bangkok Yai ក្បែរ​ស្ពាន Anuthin Sawat និង​ជិត ​វិហារ Tonson ។

## ឯកសារយោង
ស្រុករាជទេវី

**រាជទេវី** (    ,  ) គឺជាស្រុកមួយ ( *ខេត* ) នៅកណ្តាលទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ តាមទ្រនិចនាឡិកាពីខាងជើង ស្រុកជិតខាងគឺ ផាយ៉ាថៃ ឌិនដែង ហួយខ្វាង វឌ្ឍនា បទុមវ៉ាន់ និង ឌូស៊ិត ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|333x333ភីកសែល| អគារប៉ៃយ៉កទី២

## ឯកសារយោង
ទង់ជាតិប្រ៊ុយណេ

**ទង់ជាតិប្រ៊ុយណេ** ​មានរូបតំណាងប្រទេសប្រ៊ុយណេចំកណ្តាលលើវាលពណ៌លឿង ​កាត់​ដោយ​ឆ្នូត​អង្កត់ទ្រូង ​ពណ៌​ខ្មៅ និង ​ស ( ប្រលេឡូក្រាម នៅ​មុំ)។ វាលពណ៌លឿងតំណាងឱ្យស៊ុលតង់នៃប្រ៊ុយណេ ។ ផ្នត់​ក្រហម ​មានអឌ្ឍចន្ទមួយបែរមុខទៅខាងលើ ភ្ជាប់​ជាមួយប៉ារ៉ាបូល ដោយ​ដៃ​នៅ​សងខាង។ ឆ្នូតខ្មៅ និងស រត់កាត់ទង់ជាតិ។
TypeFlag of Brunei
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិនៃប្រ៊ុយណេត្រូវបានគេប្រើតាំងពីឆ្នាំ១៩៥៩-បច្ចុប្បន្ន
នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពណ៌លឿងគឺជាពណ៌នៃរាជវង្ស និងគំរូរាជវង្សនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និង ប្រទេសថៃ ហើយទង់ជាតិសារ៉ាវ៉ាក់ រួមជាមួយនឹងទង់ជាតិប្រធានាធិបតីនៃឥណ្ឌូនេស៊ី សុទ្ធតែប្រើវាលពណ៌លឿងផងដែរ។ អឌ្ឍចន្ទតំណាងឱ្យ សាសនាឥស្លាម ឆ័ត្រតំណាងឱ្យរាជាធិបតេយ្យ ហើយដៃនៅចំហៀងតំណាងឱ្យភាពសប្បុរសរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ឆ្នូតខ្មៅ និងស តំណាងឱ្យនាយករដ្ឋមន្រ្ដីនៃប្រទេសប្រ៊ុយណេ  ដែលធ្លាប់ជាព្រះរាជានុសិទ្ធិរួម ហើយបន្ទាប់មក - បន្ទាប់ពីស៊ុលតង់បានចូលវ័យ - ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់៖ ប៉េងគីរ៉ាន់ បេនដាហារ៉ា (រដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ តំណាងដោយឆ្នូតពណ៌សក្រាស់ជាងបន្តិច) និង ប៉េងគីរ៉ាន់ ពេម៉ាន់ចា (រដ្ឋមន្ត្រីទី២ គ្រប់គ្រងកិច្ចការបរទេស តំណាងដោយពណ៌ខ្មៅ) ដោយឆ្នូតពណ៌សគឺប្រហែល ១២% ធំទូលាយជាងពណ៌ខ្មៅ។  

នៅលើអឌ្ឍចន្ទគឺជាបាវចនាជាតិនៃប្រទេសប្រ៊ុយណេជា (Arabic :  المحسنون بالهدى الدائمون  ; Ad-dāʾimūna al-muḥsinūna bi-l-hudā) មានន័យថា "តែងតែផ្តល់ការបម្រើជាមួយនឹងការណែនាំរបស់ព្រះ" ។

ខាងក្រោម​នេះ​ជា​បដា​ដែល​ចារ​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ជា ​ភាសា​ចាវី ៖  ; *ប្រ៊ុយណេដារូសាឡឹម* មានន័យថា ប្រ៊ុយណេជាលំនៅនៃសន្តិភាព

វាគឺជាទង់ជាតិមួយក្នុងចំណោមទង់ជាតិមួយចំនួនដែលរួមបញ្ចូលបន្ទាត់អង្កត់ទ្រូង ជាមួយនឹងឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀតរួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ, តង់ហ្សានី, ណាមីប៊ី និង ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ទង់ជាតិក្នុងទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់វា លើកលែងតែទង់ជាតិ ត្រូវបានប្រើប្រាស់តាំងពីឆ្នាំ១៩០៦ នៅពេលដែលប្រ៊ុយណេក្លាយជាអាណាព្យាបាលរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បន្ទាប់ពីមានការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រ៊ុយណេ និងចក្រភពអង់គ្លេស។ ទោះបីជាប្រទេសប្រ៊ុយណេទើបតែត្រូវបានតែងតាំងដោយឯករាជ្យបន្ទាប់ពីនេះក៏ដោយ ក៏ប្រ៊ុយណេនៅតែរក្សានិមិត្តសញ្ញាមួយចំនួនដូចជាទង់ជាតិ។ 

ផ្នូរត្រូវបានដាក់បញ្ចូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ បន្ទាប់ពីការប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្ងៃទី២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៩ 
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិចក្រភពប្រ៊ុយណេពីឆ្នាំ១៣៦៨-១៩០៦
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិប្រ៊ុយណេពីឆ្នាំ១៩០៦ ដល់ ១៩៥៩
ការ​រចនា​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ពេល​ប្រទេស​នេះ​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​មករា ឆ្នាំ១៩៨៤ ដូច​ជា *ព្រុយណេដារូសាឡឹម* (ប្រ៊ុយណេ លំនៅឋានសន្តិភាព)។

## ឯកសារយោង