open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ស្វាមីប្រាំពីរជំពូក

## **វធកាស្វាមី** 
ស្វាមីដូចពេជ្ឍឃាត រង់ចាំតែរករឿងវាយតប់ និងសម្លាប់ភរិយាខ្លួន ចិត្តមិនត្រាប្រណី ដូចជាពេជ្ឈឃាតដែលមិនត្រាប្រណី ចំពោះអ្នកទោសរបស់ខ្លួន ។
## **ចោរស្វាមី** 
ស្វាមីដូចចោរ មិនត្រង់នឹងភរិយាខ្លួន ចាំតែលួចបំបាត់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬ លាក់លៀមរឿងអ្វីៗនឹងប្រពន្ធ ដូចជាចោរដែលរង់ចាំតែលួចទ្រព្យគេ និងលាក់បំបាត់រឿងអាក្រក់របស់ខ្លួនមិនឲ្យគេដឹង ។
## **អយ្យាស្វាមី** 
ស្វាមីដូចជាចៅហ្វាយ ចាំតែចង្អុលបញ្ជា ខុសស្ដីបន្ទោស ប្រើប្រពន្ធធ្វើការដូចជាខ្ញុំបម្រើរបស់ខ្លួន ។
## **បិតាស្វាមី** 
ស្វាមីដូចជាឪពុក មានចិត្តស្រឡាញ់ថ្នាក់ថ្មមប្រពន្ធដូចកូន មើលការខុសត្រូវ រវាំងមិនឲ្យកូនធ្វើខុស ការពារកូនគ្រប់ទិសទី ។
## **ជេដ្ឋាស្វាមី** 
ស្វាមីដូចបងប្រុស ស្រឡាញ់ថែទាំប្រពន្ធ ដូចបងប្រុសស្រឡាញ់ប្អូន ការពារប្អូន ។
## **សខីស្វាមី** 
ស្វាមីដូចមិត្តភ័ក្តិ គឺទុកភរិយាខ្លួនស្មើនឹងមិត្តភ័ក្តិ ពេលជួបគ្នាក៏រីករាយ បានអ្វីក៏ចែករំលែកគ្នាតាមនាទីមិត្តគោរពមិត្ត រួមសុខរួមទុក្ខជាមួយគ្នា ។
## **ទាសាស្វាមី** 
ស្វាមីដូចទាសា ស្ដាប់បង្គាប់ភរិយា ធ្វើការគ្រប់បែបយ៉ាងមិនឲ្យភរិយាខ្លួនព្រួយឡើយ ។
:ស្វាមីជំពូក១ ជំពូក២ ជំពូក៣ មិនល្អឡើយ លោកឲ្យជៀសវាងចេញ កុំប្រព្រឹត្ត និងឲ្យរើសយកណាមួយ ក្នុងចំណោមជំពូកបួនខាងក្រោម។
គុណម្ដាយ ១២ ប្រការ គុណឪពុក ២១ ប្រការ

:ទស្សនៈបុរាណបានលើកឡើងថា៖ «គុណម្ដាយមាន ១២ ប្រការ គុណឪពុកមាន ២១ ប្រការ» នោះ តាមពិតចំនួន ១២ និង ២១ នេះ ពុំមែនជាគុណរបស់ម្ដាយឪពុកទេ គឺគ្រាន់តែជាចំនួនធាតុ កាយគតាសតិ (អាការៈ) នៅក្នុងរាងកាយមនុស្សយើង ដែលមាន ៣២ ។ ក្នុងធាតុទាំង ៣២ នេះ មានធាតុរាវ ១២ (ធាតុទឹក) ជាធាតុខ្សោយ ដូចនេះគេចាត់ទុកជាធាតុរបស់ម្ដាយ ។ ឯធាតុនៅសល់ចំនួន ២០ ទៀត ជាធាតុរឹងខ្លាំង (ធាតុដី) គេចាត់ទុកជាធាតុរបស់ឪពុក ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែខ្មែរយើងបូក ១ បន្ថែមពីលើធាតុឪពុកដើម្បីការពារកុំឲ្យមានចំនួនគត់ ។
## ឈ្មោះធាតុទាំង ១២ របស់ស្ត្រី ឬ ម្ដាយ 
:១. សេម្ហំ (ស្លេស)
:២. បុព្វោ (ខ្ទុះ)
:៣. លោហិតំ (ឈាម)
:៤. សេទោ (ញើស)
:៥. មេទោ (ខ្លាញ់ខាប់)
:៦. អស្សុ (ទឹកភ្នែក)
:៧. វសា (ខ្លាញ់រាវ)
:៨. ខេឡោ (ទឹកមាត់)
:៩. សិង្ឃាណិកា (សំបោរ)
:១០. លសិកា (ទឹករំអិល)
:១១. មត្តំ (ទឹកនោម)
:១២. មត្ថកេបត្តលុង្គំ (ខួរក្បាល)
## ឈ្មោះធាតុទាំង ២១ របស់បុរស ឬ ឪពុក 
:
១. កេសា (សក់)
:២. លោមា (រោម)
:៣. នខា (ក្រចក)
:៤. ទន្ដា (ធ្មេញ)
:៥. តចោ (ស្បែក)
:៦. មំសំ (សាច់)
:៧. នហារូ (សរសៃ)
:៨. អដ្ឋិ (ឆ្អឺង)
:៩. អដ្ឋិមញ្ជំ (ខួរក្នុងឆ្អឹង)
:១០. វក្កំ (ក្រលៀន)
:១១. ហាទយំ (បេះដូង)
:១២. យកនំ (ថ្លើម)
:១៣. កិលោមកំ (វាវ)
:១៤. មិហកំ (ក្រពះ)
:១៥. បប្ឆាសំ (សួត)
:១៦. អន្តំ (ពោះវៀនធំ)
:១៧. អន្តគុណំ (ពោះវៀនតូច)
:១៨. កវីសំ (អាហារចាស់)
:១៩. ឧទរិយំ (អាហារថ្មី)
:២០. បិត្តំ (ប្រមាត់)
:២១. (បូកថែម ១ កុំឲ្យលេខគត់គូ) ។
## សម្គាល់ 
:- កូនបួសនៅអាយុ ១២ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណម្ដាយ ។
:- កូនបួសនៅអាយុ ២១ ឆ្នាំ គឺបួសសងគុណឪពុក ។
ចលនាអារ្យធម៌ខ្មែរ

:អារ្យធម៌ខ្មែរ ចែកចេញជាបួនផ្នែក ឬ បួនចលនាគឺ៖ ព្រហ្មនិយម ពុទ្ធនិយម ខេមរនិយម និងបរទេសនិយម ។ បានជាយើងចាត់ទុកគោលនិយមទាំងបួននេះ ជាគោលនិយមនៃអារ្យធម៌ខ្មែរយើង ព្រោះក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវការដិតជាប់លាយឡំដោយទំនៀមទម្លាប់នៃឥទ្ធិពលទាំងនេះជាដរាប ។
## ព្រហ្មនិយម 
:គោលនិយមនេះ បានបង្កើតវប្បធម៌ខ្មែរឲ្យផ្ដេកផ្ដួលទៅតាមទម្លាប់នៃលទ្ធិព្រាហ្មន៍ ដូចជាការចោទ និងដោះស្រាយបញ្ហាផ្សេងៗ ក្នុងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ សុទ្ធសឹងតែយកទំនៀមព្រាហ្មណ៍មកផ្សំបញ្ចូលជាដរាប ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចលនានេះបានជ្រាបចូលក្នុងសន្ដានចិត្តខ្មែរគ្រប់រូប តាំងពីសម័យដែលខ្មែរយើងនិយមរាប់អានលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ពីសតវត្សទី១ ដល់ទី១៤នៃគ្រិស្តសករាជ ។

## ពុទ្ធនិយម 
:ពុទ្ធនិយមបានផ្លាស់វេនពីព្រាហ្មណ៍និយមចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៣នៃគ្រិស្ដសករាជ ។ ជាពេលដែលខ្មែរប្ដូរការគោរពរាប់អានពីលទ្ធិព្រាហ្មណ៍មកពុទ្ធសាសនាវិញ ។ ឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាបានជ្រួតជ្រាបចូលមកក្នុងសន្ដានចិត្តខ្មែរគ្មានសល់ម្នាក់ បណ្ដាលឲ្យខ្មែរយើងជ្រើសរើសយកទស្សនៈរបស់ព្រះពុទ្ធមកធ្វើជាការផ្ដួចផ្ដើមក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ ។ ដូច្នេះបញ្ហាគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងចលនានេះគឺសំអាងយកគោលទស្សនៈព្រះពុទ្ធ ដូចជាការជឿលើកម្មផលជាដើម ។
## ខេមរនិយម 
:គោលនិយមទី៣នេះ ពុំបានយកគោលពីលទ្ធិណា ឬ សាសនាណាឡើយ គឺប្រឌិតតាមការដែលគេធ្លាប់ឃើញពិត ជាក់ស្ដែងក្នុងសង្គមខ្មែរតែម្ដង ។ បានសេចក្ដីថា បើស្រុកទេសយើងជួបប្រទះនឹងបញ្ហាអ្វី បញ្ហានោះក៏បានជាការផ្ដួចផ្ដើមគំនិត កកើតជាបញ្ហាក្នុងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ជាតិឡើង ។ ដូច្នេះបញ្ហាដែលកើតក្នុងគោកនិយមនេះ ពុំមានលក្ខណៈជាអច្ឆរិយៈឡើយ គឺសុទ្ធសឹងតែជាភាពពិតជាក់ស្ដែង ស្រប់ទៅនឹងលោកិយសច្ចៈទាំងស្រុង ។
## បរទេសនិយម 
:គោលគំនិតនេះ សំដៅដល់គោលទស្សនៈផ្សេងៗដែលពុំស្របតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ឬ ព្រះពុទ្ធ ឬ ជាទំនៀមទម្លាប់សុទ្ធសាធរបស់ខ្មែរដែលធ្លាប់មានមកនោះទេ ។ ប្រទេសយើង ទើបតែមានគោលនិយមនេះ ក្នុរវាងពេលដែលខ្មែរយើងត្រូវធ្លាក់ខ្លួនគ្រាំគ្រា ហើយបរទេសបានយកគោលគំនិតពីប្រទេសគេមកផ្សាយបញ្ចូល ។ ប៉ុន្តែគោលគំនិតនេះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាណាស់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន  ព្រោះមនុស្សទូទៅក្នុងសកលលោកចូលចិត្តគោលនិយមបែបនេះ ។ សព្វថ្ងៃគេឃើញនៅសល់គោលនិយមនេះពាសពេញ ដូចជាខាងសុជីវធម៌ការស្លៀកពាក់ សិល្បៈ របាំ តន្រី។ល។
Skype

Skype គឺ​ជា​កម្មវិធី​ដែល​ប្រើ​អ៊ីនធឺណិត​ដើម្បី​ហៅ​ទូរសព្ទ។ កម្មវិធី​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ដោយ​ជនជាតិ​ស្វីស និង​ស៊ុយអែត ពីរ​នាក់​គឺ Niklas Zennström និង Janus Friis។ Skype អាច​ដើរ​បាន​នៅ​លើ Windows, OS X, Linux, Android, BlackBerry 10, iOS, Symbian និង Windows Phone។ ដោយ​ការ​ប្រើ VoIP ដើម្បី​ហៅ​ទូរស័ព្ទ ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​ហៅ​ទៅ​ទូរស័ព្ទ​ដទៃ​ទៀត មាន​តម្លៃ​ថោក។ ក៏​ប៉ុន្តែ ប្រសិន​បើ​ហៅ​ទៅ​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់ Skype ដទៃ​ទៀត គឺ​មិន​អស់​លុយ​នោះ​ទេ។

## ប្រវត្តិ 
* ខែកញ្ញា ២០០២៖ ទទួល​បាន​ការ​វិនិយោគ​ពី Draper Investment Company។
* ខែមេសា ២០០៣៖ Skype.com និង Skype.net ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី។
* ខែសីហា ២០០៣៖ កំណែ​បេតា​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ។
* ខែកញ្ញា ២០០៥៖ ការ​និយាយ​តាម Skype ត្រូវ​បាន​ហាម​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ចិន។
* ខែតុលា ២០០៥៖ eBay បាន​ទិញ Skype ។
* ខែធ្នូ ២០០៥៖ ការ​ហៅ​ជា​វីដេអូ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ។
* ខែមេសា ២០០៦៖ មាន​អ្នក​ប្រើ ១០០លាន​នាក់។
* ខែតុលា ២០០៦៖ Skype 2.0 សម្រាប់ Mac ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើ។
* ខែធ្នូ ២០០៦៖ Skype បាន​ចេញ​ផ្សាយ​តម្លៃ​ហៅ​ថ្មី​សម្រាប់​ថ្ងៃ​ទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ​២០០៧
* ខែមីនា ២០០៧៖ Skype 3.1 ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ ដោយ​បន្ថែម​លក្ខណៈ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា Skype Find និង Skype Prime។ Skype ក៏​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​កំណែ 3.2 បេតា ជាមួយ​លក្ខណៈ​ថ្មី​មួយ​ហៅ​ថា Skype Money ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើ​អាច​ផ្ញើ​ប្រាក់​តាម PayPal ពី​អ្នក​ប្រើ Skype ម្នាក់​ទៅ​ម្នាក់​ទៀត។
* ខែសីហា ២០០៧៖ Skype 3.5 សម្រាប់ Windows ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ។
* ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែសីហា ២០០៧៖ Skype 2.7.0.49 (បេតា) សម្រាប់ OS X ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ ដោយ​អាច​ភ្ជាប់​ទំនាក់​ទំនង​ពី Mac Address Book ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ទំនាក់​ទំនង​របស់ Skype ។
* ថ្ងៃ​ទី​១៦ – ១៧ ខែសីហា ២០០៧៖ អ្នក​ប្រើប្រាស់ Skype មិន​អាច​ភ្ជាប់​បណ្ដាញ Skype នៅ​តាម​បណ្ដាល​ប្រទេស​ជា​ច្រើន។
* ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែឧសភា ២០១១៖ ក្រុមហ៊ុន Microsoft បាន​ទិញ Skype ក្នុង​តម្លៃ ៨.៥ពាន់​លាន​ដុល្លារ។

## សុវត្ថិភាព 
Skype មាន​ប្រព័ន្ធ​កូដនីយកម្ម (encryption system) សម្រាប់​សុវត្ថិភាព។ ប្រព័ន្ធ​នេះ មិន​អាច​បិទ​បាន​ឡើយ។ មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​អាច​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ Skype បាន​ដោយ​មិន​បាច់​បង្ហាញ​អត្តសញ្ញាណ​ពិត​ប្រាកដ​ឡើយ។

## ការ​បកប្រែ 
Skype បាន​ភ្ជាប់​មក​ជាមួយ​ភាសា៖ អារ៉ាប់, ប៊ុលការី, កាតាឡង់, ចិន, ក្រូអាត, ឆែក, ដាណឺម៉ាក, ហូឡង់, អេស្តូនី, ហ្វាំងឡង់, បារាំង, អាល្លឺម៉ង់, ក្រិក, ហេប្រ៊ូ, ហុងគ្រី, ឥណ្ឌូនេស៊ី, អ៊ីតាលី, ជប៉ុន, កូរ៉េ, Latvian, Lithuanian, ន័រវែស, ប៉ូឡូញ, ព័រទុយហ្គាល់ (ប្រេស៊ីល និង​អឺរ៉ុប) រ៉ូម, រុស្ស៊ី, ស៊ែប៊ី, ស្លូវ៉ាគី, ស្លូវេនី, អេស្ប៉ាញ, ស៊ុយអែត, ថៃ, ទួរគី, អ៊ុយក្រែន និង​វៀតណាម។
យន់ ខៀន

លោក **យន់ ខៀន **ហៅ **យន់​ ធារ៉ា **​(អង់គ្លេស៖ **Yun Khean/Theara**) ជា​សិល្បករ​ផ្នែក​តន្ត្រី​បុរាណ​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ដែល​មាន​ជំនាញ​ផ្នែក​ឧបករណ៍​ទ្រ​។ លោក​បាន​ប្រសូត្រ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៥ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៥៨ នៅ​ខេត្តកណ្ដាល។ បច្ចុប្បន្ន​លោក​មាន​តួនាទី​ជា​អគ្គនាយក​រង​ផ្នែក​បច្ចេកទេស​នៅ​ក្រសួង​វប្បធម៌​ និង​វិចិត្រ​សិល្ប​។ ក្រៅ​ពី​មុខ​នាទី​ជា​អគ្គនាយក​រង លោក​ក៏​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ផ្នែក​តូរ្យតន្ត្រី​បុរាណ​នៅ​សកលវិទ្យា​ល័យ​វិចិត្រ​សិល្ប​ផងដែរ។ លោក​ យន់​ ធារ៉ា​ បាន​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ជា​មួយ​នឹង​លោក​ស្រី​ សុខ សុភី ព្រម​ទាំង​មាន​បុត្រី​មួយ និង​បុត្រា​ចំនួន​២នាក់។ ក្នុង​ចំណោម​កូនៗទាំង​បី មិន​ទាន់​មាន​កូន​ណាម្នាក់​មាន​ជំនាញ​ប្រើ​ឧបករណ៍​ទ្រ​ដូច​លោក​ឡើយ។ ក្នុង​នោះ​បុត្រី​របស់​លោក​ម្នាក់​ឈ្មោះ ពុំធារ៉ា ចិន្តា មាន​និស្ស័យ​ខាង​សិល្បៈ ហើយ​ក៏ជា​នាដការី​របាំ​បុរាណ ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ័​ផ្នែក​ដឹកនាំ​ការ​សម្ដែង​របាំ​បុរាណ​ពី​សកល​វិទ្យាល័យ​វិចិត្រសិល្បៈ។​
គល់ បញ្ញា

**គល់ បញ្ញា** (ឡាតាំង៖ *Koul Panha*) ជា​នាយក​ប្រតិបត្តិ​នៅ​អង្គការ ខុមហ្វ្រែល (គណៈកម្មាធិការដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា) ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ខុមហ្វ្រែល ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៧ ក្នុង​គោលដៅ​ពង្រឹង​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ឲ្យ​មាន​យុត្តិធម៌ និង​សេរីភាព​ពេញ​លេញ។
លោក គល់ បញ្ញា បាន​ធ្វើ​ជា​នាយក​ប្រតិបត្តិ​នៅ ខុមហ្វ្រែល ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៨។

## ដំណើរ​ជីវិត
ឪពុក​របស់​លោក បញ្ញា បាន​ទទួល​អនិច្ចកម្ម​ក្នុង​វេលា​វឹកវរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​នៅ​ពេល​លោក​ទើប​មាន​អាយុ ៨ ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ លោក បញ្ញា បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ជា​គ្រូ​បង្រៀន​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ក្រោយ​ពេល​លោក​បាន​ទទួល​បាន​សញ្ញាបត្រ​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ។ នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៩០ លោក​បាន​ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​នៅ​ក្នុង ចលនាសិទ្ធិមនុស្ស របស់ គណៈកម្មាធិការ​ដើម្បី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​នៅ​កម្ពុជា។ ក្រោយ​ពេល​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព​របស់ ខុមហ្វ្រែល ហើយ លោក​ក៏​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​អនុបណ្ឌិត​ក្នុង​ផ្នែក គោល​នយោបាយ​នៃ​ការអភិវឌ្ប​ផ្សេងៗ​គ្នា (Politics of Alternative Development) ។

## ពាន​រង្វាន់ Ramon Magsaysay
នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ លោក គល់ បញ្ញា បាន​ទទួល ពានរង្វាន់Ramon Magsaysay Award ដល់​ការងារ​របស់​គាត់​ក្នុង​ការ​កែ​ទម្រង់​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​កម្ពុជា។

## ឯកសារ​យោង
__បង្ខំមាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__
សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាល

**សាកលវិទ្យាល័យ​វិទ្យា​សាស្ត្រ​សុខាភិបាល**(**ស.វ.ស**) ហៅ​ក្រៅថា​**សាលា​ក្រហម** ជាភាសាអង់គ្លេស University of Health Sciences (U.H.S) និង ជា​ភាសា​បារាំង Université Des Sciences De La Santé (U.S.S)។ សាកលវិទ្យាល័យ​វិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាល ជា​គ្រឹះស្ថាន​ឧត្ដមសិក្សា​ផ្នែក​សុខាភិបាលដែល​​មានវ័យចំណាស់​មួយ​។ សាកលវិទ្យាល័យ​នេះដូច​ជា​សាកលវិទ្យាល័យ​មួយ​ចំនួន​ដែល​កើ​ត​ឡើង​ដំណាល​គ្នា​ដែរ​ គឺ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះច្រើន​ដង​ហើយត្រូវ​អាក់ខានដំណើរ​ការ​នាសម័យ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ឆ្នាំសិក្សា​ថ្មីនេះ គឺ​ជា​ជំនាន់​ទី​៤២នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ។

## ប្រវត្តិ
សាកលវិទ្យាល័យ​វិទ្យាសាស្ត្រ​សុខាភិបាល បង្កើត​ឡើង​នៅខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ 
កាល​បង្កើតឡើង​ដំបូង សាកលវិទ្យាល័យ​នេះ​ឈ្មោះ **សាលាមន្ត្រីវិទ្យាពេទ្យ**។ គ្រឹះស្ថាន​នេះប្ដូរឈ្មោះច្រើន​ដង៖
* ១៩៥៣៖ សាលាភូមិន្ទវិទ្យា​ពេទ្យ កម្ពុជា
* ១៩៦២៖​ មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្ត និងឱសថសាស្រ្ត
* ១៩៧១៖ មហាវិទ្យាល័យអមវេជ្ជសាស្រ្ត (បន្ថែម​ ផ្នែកទន្តសាស្ត្រឆ្នាំនេះដែរ)
* ១៩៨០៖ មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្ត ឱសថសាស្រ្ត និង ទន្តសាស្រ្ត 
* ១៩៩៧៖ សាកលវិទ្យាល័យ​វិទ្យាសាស្ត្រ សុខាភិបាល

កាលពីឆ្នាំ ១៩៦៧ មហាវិទ្យាល័យឱសថសាស្ត្រ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទីតាំងទៅក្នុង​បរិវេណ សាកលវិទ្យា​ល័យភ្នំពេញ។

## មហាវិទ្យាល័យ​ និង ស្ថាប័ន​រង​ផ្សេងៗ
សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិ​បាល ចែក​ចេញជា​ស្ថាប័ន​រងដូចជា៖
* ថ្នាក់​ឆ្នាំសិក្សាមូលដ្ឋាន​
* មហាវិទ្យាល័យ​ វេជ្ជសាស្ត្រ
* មហាវិទ្យាល័យ ឱសថសាស្ត្រ
* មហាវិទ្យាល័យ ទន្តវទនសាស្ត្រ
* សាលាបច្ចេកទេសថែទាំវេជ្ជសាស្ត្រ
* មជ្ឍមណ្ឌល អភិវឌ្ឍន៍អប់រំវិជ្ជាជីវៈ​សុខាភិបាល

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាកលវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាកលវិទ្យាល័យសុខាភិបាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា
GNOME

**GNOME** គឺ​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ (desktop environment) និង​ជា GUI (graphical user interface) ដែល​ដើរ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​កុំព្យូទ័រ។ វា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មក​ជា​កម្មវិធី​កូដ​បើក​ចំហ (open source software) ដែល​អាច​ប្រើ​បាន​ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ដោយ​អ្នក​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត និង​អ្នក​ចូលរួម​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​ទទួល​បាន​ប្រាក់​កម្រៃ ហើយ Red Hat គឺ​ជា​អ្នក​ចូលរួម​ចំណែក​ដ៏​ធំ​មួយ។ GNOME គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង GNU ហើយ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ស្រដៀង Unix ដែល​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា Linux (GNU) ។

## ប្រវត្តិ 
GNOME ត្រូវ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៩៧ ដោយ Miguel de lcaza និង Fedrico Mena ជា​គម្រោង​កម្មវិធី​ឥត​គិត​ថ្លៃ ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្ដល់​រូបរាង​អេក្រង់​មុខ (dekstop environment) ដល់​កុំព្យូទ័រ និង​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ។ GNOME ត្រូវ​ផ្ដល់​ក្រោម​អាជ្ញាបណ្ណ LGPL សម្រាប់​បណ្ណាល័យ និង GPL សម្រាប់​កម្មវិធី​របស់​វា។ GNOME 2 ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ ដែល​បាន​ផ្ដល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​ជាមួយ​វត្ថុ​នានា​នៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ​ដូច​ជា​ផ្ទាំង​វីនដូ រូប​តំណាង និង​គ្រប់គ្រង​ឯកសារ​នានា។ GNONE 2 ប្រើ Metacity ជា​ឧបករណ៍​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាំង​វីនដូ។

## ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ 
គម្រោង GNOME ផ្ដោត​យ៉ាង​សំខាន់​លើ​ភាព​សាមញ្ញ ភាព​ងាយ​ស្រួល និង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាន​ដំណើរការ។ គោលបំណង​ដទៃ​ទៀត​មាន​ដូច​ជា៖
* សេរីភាព៖ បង្កើត​រូបរាង​អេក្រង់​ដោយ​ផ្ដល់​ប្រភព​កូដ​ដើម ដែល​អាច​យក​ទៅ​ធ្វើ ឬ​ប្រើ​ក្រោម​អាជ្ញាបណ្ណ​កម្មវិធី​មិន​គិត​ថ្លៃ។
* ភាព​ងាយ​ស្រួល៖ ដើម្បី​ធានា​​ថា​នរណា​ក៏​អាច​ប្រើ​វា​បាន ទោះបី​មិន​មាន​ជំនាញ​បច្ចេកទេស​អ្វី​ឡើយ។
* អន្តរជាតូបនីយកម្ម និង ការ​បក​ប្រែ៖ ធ្វើ​ឲ្យ​កុំព្យូទ័រ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​ជាតិ​នៃ​សាសន៍​និមួយៗ។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ GNOME ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ទៅ​ជា ១៧៥ ភាសា​ហើយ។
* ជិតស្និទ្ធ​នឹង​អ្នក​អភិវឌ្ឍ៖ ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវ​ភាព​ងាយស្រួល​នៃ​កម្មវិធី ដែល​ដំណើរ​ការ​យ៉ាង​ល្អ​នៅ​លើ​កុំព្យូទ័រ និង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​អភិវឌ្ឍ​នូវ​ជម្រើស​ភាសា​កម្មវិធី​ដែល​ពួក​គេ​ចង់​ប្រើ។
* អង្គការ៖ ដើម្បី​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​ទៀងទាត់ ព្រម​ទាំង​រចនាសម្ព័ន្ធ​សហគមន៍។
* ការ​គាំទ្រ៖ ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ពី​ស្ថាប័ន​ផ្សេង​ទៀត ក្រៅ​ពី​សហគមន៍ GNOME ។

## ឯកសារ​យោង
ក្រុមមិត្តភក្តិ (Peer group)

ក្រុម​មិត្តភក្តិ (peer group) មួយគឺជាក្រុមសង្គមនិងក្រុមបឋមរបស់មនុស្ស ក្រុមមិត្តភក្តិអាចត្រូវបានគេ ស្គាល់ជាក្រុមមនុស្សដែលអាច​មាន ភាពស្រដៀងដូចជា អាយុ, ជីវប្រវតិ្ត និង ឋានៈសង្គម។ សមាជិកនៃក្រុមនេះគឺអាចនឹងទទួលឥទ្ធិពលរបស់ជំនឿ​ និង ចរិតលក្ខណៈរបស់បុគ្គល។ ក្រុមមិត្តភក្តិរួមមានការរៀបតាមលំដាប់ និង ការបែងចែករបៀបនៃចរិតលក្ខណៈ។ មនុស្សអាយុ១៨ឆ្នាំ មិនមែននៅក្នុងក្រុមមិត្តភក្តិជាមួយអាយុ១៤ឆ្នាំ ទោះបីបើពួកគេរៀនសាលាជាមួយគ្នា។ ដូចជាគ្រូបង្រៀនមិនបង្រៀនសិស្សជាក្រុមមិត្តភក្តិ។

កម្លុងរយៈពេលលូតលាស់ ក្រុមមិត្តភក្តិតែងតែប្រឈម នឹងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ក្មេងជំទង់ក្នុងវ័យលូតលាស់តែងតែចំណាយពេលច្រើន ជាមួយមិត្តភក្តិគេ និង មានការមើលថែតិចពីមនុស្សចាស់។ ការប្រស្រ័យទាក់ទងរបស់ក្មេងជំទង់ក្នុងវ័យលូតលាស់ ក៏អាចមានការផ្លាស់ប្តូរ​ដែរ។ ពួកគេចូលចិត្តនិយាយពីសាលា និង មុខរបរគេជាមួយឪពុកម្តាយរបស់គេ ហើយពួកគេសប្បាយនឹងការនិយាយពី sex និង ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ ខ្លួនជាមួយមិត្តភក្តិ។ ក្មេងៗតែង ស្វែងរកក្រុមមិត្តភក្តិដែលនឹងទទួលគេ ទោះបីបើក្រុមនោះមានទាក់ទងនឹងសកម្មភាពដែលអាក្រក់ក៏ដោយ។ក្មេងៗតែងមិនសូវទទួលយកអ្នកណាដែលខុសពីគេ។  

Cliques គឺជាក្រុមតូចៗដែលត្រូវគេ ចាត់ទុកដោយចំណង់ចំណូលចិត្តដូចគ្នា ឬក៏មិត្តភាព។. Clique ជាធម្មតាមានសមាជិកពី ២ទៅ១២នាក់ និងទំនងជាតែងឡើងដោយ អាយុ, ភេទ, ពូជសាសន៍ និង ថ្នាក់សង្គម។ សមាជិក​ Clique ជារឿយៗមានភាពដូចគ្នាក្នុង ការសិក្សា និង ចរិតប្រថុយ។ Cliques អាចចាត់ទុកជាភ្នាក់ងារសង្គម និង ការគ្រប់គ្រងសង្គម។​ ការធ្វើជាផ្នែកមួយនៃ clique អាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍ព្រោះពួកគេផ្តល់ភាពគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង, បរិស្ថានសង្គមដែលមានសន្តិសុខ និង សុខាមាលភាពល្អប្រសើរ។ 

Crowds គឺធំជាង, អាចគេចាត់ទុកថាក្រុមដែលប្រហែលមិនមានមូលដ្ឋានគ្រឹះមិត្តភាព។ Crowds អាចចាត់ទុកជា ក្រុមមិត្តភក្តិ ហើយ ពួកគេបង្កើននូវភាពសំខាន់ កម្លុងពេលដំបូងនៃការលូតលាស់ និង កាត់បន្ថយនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់។ កម្រិតនៃការចូលរួមក្នុងស្ថានប័នមនុស្សធំ និង វប្បធម៌នៃpeer បកស្រាយជា crowds។
## សង្គម
សង្គមក្នុងឆ្នាំមុនៗ, ក្រុមមិត្តភក្តិក្លាយជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃសង្គម។ ការសិក្សាឆ្នាំ ២០០២ ដែលមានចំណងជើងថា "ក្រុមមិត្តភក្តិក្មេងដំណាក់កាលលូតលាស់ និង អត្តសញ្ញាណសង្គម" ដែលចេញផ្សាយក្នុង Journal *ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម * គាំទ្រប្រយោគនេះ។ មិនដូចភ្នាក់ងារសង្គមដទៃដូចជាគ្រួសារ និង សាលា, ក្រុមមិត្តភក្តិអនុញ្ញាតឲ្យក្មេងៗគេចផុតពីការមើលថែដោយផ្ទាល់នៃមនុស្ស ចាស់។ នៅក្នុងក្រុមមិត្តភក្តិ, ក្មេងរៀនកសាងទំនាក់ទំនងដោយខ្លួនឯង, និងមានឪកាសជជែកពីចំណូលចិត្តដែលមនុស្សប្រហែលមិននិយាយជាមួយក្មេងៗ ដូចជា សំលៀកបំពាក់ និង ចំរៀងល្បីៗ ឬមិនអនុញ្ញាតដូចជា គ្រឿងញៀន និង sex។

## ការអភិវឌ្ឍន៍ចិត្តវិទ្យា
អ្នកអភិវឌ្ឍចិត្តវិទ្យា, Lev Vygotsky, Jean Piaget, Erik Erikson, Harry Stack Sullivan, និងអ្នកទ្រឹស្តីរៀនពីសង្គមបានអះអះថា ទំនាក់ទំនងរបស់ក្រុមមិត្តភក្តិផ្តល់នូវ
អង្គភាពដំណើរការកណ្តាល

CPU (ពាក្យ​ពេញ៖ central processing unit) គឺ​ជា​ផ្នែក​រឹង​មួយ​នៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ​ដែល​ផ្ទុក​នូវ​ការ​ណែនាំ (instruction) សម្រាប់​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ ដោយ​ប្រតិបត្តិ​លើ​លេខ​នព្វន្ត​បឋម តក្កវិទ្យា និង​ប្រតិបត្តិការ​ចេញ​ចូល (input/output) របស់​ប្រព័ន្ធ។ ពាក្យ CPU ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​វិស័យ​កុំព្យូទ័រ​ចាប់​តាំង​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៦០​មក។ ទ្រង់​ទ្រាយ ការ​រចនា និង​ការ​អនុវត្ត​របស់ CPU ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ជា​វគ្គៗ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែ​ប្រតិបត្តិការ​មូលដ្ឋាន​របស់​ពួក​វា​នៅ​តែ​ដូច​គ្នា​ដដែល។

កុំព្យូទ័រ​មួយ​អាច​មាន CPU ច្រើន​ជាង​មួយ ដែល​នេះ​ហៅ​ថា​ពហុដំណើរការ (multiprocessing) ។ រាល់ CPU ទំនើបៗ​ទាំង​អស់​គឺ​ជា​ប្រភេទ​មីក្រូ (microprocessor) ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្ទះ​ឈីប​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។ សៀគ្វី​រួម​ចូល​គ្នា​ខ្លះ (integrated circuit ឬ IC) មាន​ផ្ទុក CUP ច្រើន​នៅ​លើ​ឈីប​មួយ ហើយ​សៀវគ្វី​នោះ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា multi-core processor ។ ចំណែក​សៀគ្វី​រួម​បញ្ចូល​គ្នា ដែល​មាន CPU តែ​មួយ​ក៏​អាច​ផ្ទុក​គ្រឿង​ឧបករណ៍​ណាមួយ (peripheral device) និង​សមាសភាគ​ផ្សេងៗ​ទៀត​របស់​កុំព្យូទ័រ ដែល​នេះ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា ប្រព័ន្ធ​លើ​ឈីប​មួយ (SoC, System on a Chip) ។

## ឯកសារ​យោង
ភ្នំសំបុក

**ភ្នំ​សំបុក**មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ភូមិ​ថ្ម​ក្រែ ខេត្តក្រចេះ  ។  ភ្នំ​នេះ​ស្ថិត​តាមបណ្ដោយ​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ៧ ចាស់ និង​មាន​ចម្ងាយ​ ១០ ​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ក្រុង​ក្រចេះ  ។   ភ្នំ​នេះ​មាន​កម្ពស់ ​៧០ ​ម៉ែត្រ និង​ចម្ងាយ​ប្រហែល​ ៣០០ ​ម៉ែត្រ​ពី​ផ្លូវ​ធំ  ។   ដោយ​ផ្អែក​ទៅ​តាម​រឿងព្រេង​  ភ្នំនេះ​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​រ៉ែ​មាស  ​ដែល​ជាងទង​របស់​ស្ដេច​បាន​ទៅ​ធ្វើ​គ្រឿង​​អលង្ការ  ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ
ដំបូង  ​ប្រជាជន​​នៅទីនោះ​ហៅ​ថា  សំបុក​មាស  ក្រោយមក​ ក៏បាន​ប្ដូរ​ទៅ​ហៅ​ថា  ភ្នំ​​សំបុក  ​។​
### ទេសភាព
ភ្នំ​នេះ​មាន​ទស្សនីយភាព​ដ៏​ល្អត្រកាល​ និង​មាន​លក្ខណៈ​អំណោយ​ផល​ទាំង​​ភួមិសាស្ដ្រ​ និង​សុវត្ថិភាព  ​ដល់​ភ្ញៀវទេសចរ​  ។  ភ្នំ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រៀបចំ​ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅជា​រមណីយដ្ឋាន​ទេសចរ​តាំងពី​សម័យ​សង្គមរាស្ដ្រនិយម​មក​ម្ល៉ះ  ។   លក្ខណៈ​ពិសេស​របស់​ភ្នំ​នេះ  ​គឺ​ជាប់​ជើង​ភ្នំ​ប៉ែក​ខាង​លិច​  មាន​បឹង​ដ៏ធំ​  បូក​រួម​ជាមួយ​ទឹក​ថ្លា​ឈ្វេង  និង​មាន​ធម្មជាតិ​ដ៏​ស្រស់​បំព្រង  ​។ 
#### បូជនីយដ្ឋាន
ភ្នំ​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​ទីវត្ត​អារាម​  ដែល​មាន​កេរ្ដិ៍ឈ្មោះ​ល្បី​តាំង​ពីដើម​សត្សវត្សរ៍ទី​ ១៥  ដែល​មាន​សង្ឃមួយ​អង្ក​នាម​** នាគវ័ន **  ដែល​ជា​សិស្ស​រួម​គ្រូជាមួយ​ភិក្ខុ​ នាគ​សេន  ជា​គ្រូ​របស់​ក្រពើ​នេន​ធន  ។  ព្រះ​ភិក្ខុ​ នាគវ័ន ​មាន​វេទមន្ត​ខ្លាំង​ពូកែ  រហួត​ល្បី​ដល់​អ្នក​ជិត​ខាង ​ ហើយ​នាំគ្នាទៅ​រៀន​មន្តវិជ្ជា​ពី​ព្រះអង្គ ប ន្ទាប់​មក ​ក៏ក្លាយ​ជាទីវត្ត​អារាម​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ  ៕

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំនៅកម្ពុជា
ដេក

កិរិយាដែលដេកនោះមានលក្ខណៈប្រពៃណាស់ តាមកាល តាមដំណើរ តាមទំនង ។ តាមធម្មតាបើយើងចូលដំណេកត្រូវរៀបកន្ទេល ពូក ខ្នើយ បោសសម្អាតទីដំណេកឲ្យស្អាត ហើយបិទទ្វារបន្ទប់ឲ្យគត់មត់ ។

អ្នកទាំងឡាយមានធុរយ៉ាងណា ក៏មិនត្រូវច្រានបើកទ្វារបន្ទប់គេឯងឡើយ បើមានកិច្ចអាសន្ន គប្បីស្រែកហៅ ឬក៏គោះទ្វារជញ្ជាំងហៅឲ្យចេញមកនិយាយផង ។ កុំគប្បីចូលទៅក្នុងបន្ទប់ដំណេកគេឲ្យសោះ បើគេពុំបានអញ្ជើញឲ្យទៅទេ ។

អ្នកដែលមានដំណេកល្អ ចេះប្រយ័ត្នខ្លួនដោយមិនបោះជើងបោះដៃច្រងេងច្រងាង ចេះប្រយ័ត្នសំពត់អាវ ចេះរៀបខ្លួនឲ្យស្រួលបួលមុននឹងលក់ស្កប់ស្កល់ទៅ ។

#### ក្មេងត្រូវគោរពចាស់ 
មាតា បិតា គ្រូបាអាចារ្យចាស់ទុំ ដែលជាអ្នករក្សាព្យាបាលក្មេង ត្រូវបង្វឹកបង្ហាញឲ្យចេះគារវកិច្ចនេះ តាំងពីនៅតូច ដល់ធំឡើងកូនចៅរបស់យើងនឹងចេះដឹងយកតម្រាប់តាម ។

មួយទៀត បើម្ដាយឪពុកកំពុងអង្គុយលេង មិនត្រូវឲ្យកូនចៅទៅដេកសំយ៉ុងជើងមកលើឡើយ ។

អ្នកដេកហើយតែពុំទាន់លក់ បើមានព្រះសង្ឃ ក្សត្រ មន្ត្រី ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យដើរមកជិតនោះត្រូវក្រោកអង្គុយ ឬអង្គុញជើងគួរសម ទើបជាចរិយាល្អមួយ ។ បើចាស់អាស្រ័យដំណេកនៅកន្លែងជាមួយ ក្មេងមិនត្រូវទៅដេកទន្ទឹម ឬ ដេកសំយ៉ុងជើងលើចាស់នោះឲ្យសោះឡើយ ឬ ទៅធ្វើអ្វីជាការមិនគប្បី ជាដំណើរឲ្យរំខានដល់អ្នកអាស្រ័យដំណេកនោះ ទាល់តែខានលក់ទៅ ។

គេអង្គុយរាល់គ្នាក្នុងទីប្រជុំ យើងមិនត្រូវទៅដេកជិតវង់អ្នកអង្គុយប្រជុំនោះឡើយ យើងមិនត្រូវយកកូនចៅទៅឲ្យដេកនៅទិនោះទៀត ។ បើកូនចៅងងុយដេកត្រវុតែនាំយកទៅផ្ទះ (ត្រង់នេះមានអ្នកស្ដាប់ទេសន៍ជាដើម យកកូនចៅទៅឲ្យដេកជិតខ្លួនរំខានគេឯងរាល់គ្នា) ។

អ្នកដែលជាពុទ្ធមាមកៈ ពុទ្ធមាមកា តែងតែមានកន្លែងរៀបអសនៈធ្វើសក្ការៈបូជាមានព្រះបដិមាករជាដើម នៅក្នុងផ្ទះសម្បែងក្នុងល្វែងណាមួយ ដោយគួរសម ដូច្នេះក្នុងកិច្ចគោរពមិនត្រូវអាស្រ័យដំណេកដេកសណ្ដូកជើងត្រង់ទៅ ទីនោះឡើយ សូម្បីតែកូនចៅដែលមិនទាន់ដឹងក្ដីក៏គប្បីទូន្មានឲ្យខ្លាចបាប ឲ្យចេះគោរពព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃជាដរាប។

បើនឹងពោលឲ្យឧក្រិដ្ឋទៅទៀតថានៅក្នុងផ្ទះនីមួយៗ គប្បីកុំឲ្យកូនចៅដែលមានបន្ទប់ដំណេកផ្សេងពីមាតបិតាទៅ ហើយដេកយកជើងទៅរកបន្ទង់មាតាបិតាឡើយ ។ មូលសេចក្ដីទៅ ត្រូវចាំថា យើងត្រូវគោរពបុគ្គលទាំងឡាយដែលគួគោរព យើងមិនត្រូវដេកសណ្ដូកជើងទៅត្រង់បុគ្គលនោះ ទៅត្រង់ទៅនោះ ជាដាច់ខាត។ ត្រង់អធិប្បាយចេញថា «ក្មេង» ថា «ចាស់» នោះត្រូវលើកយកអ្នកមានបណ្ដាសក្តិធំ សក្តិតូច និងរាស្ត្រសាមញ្ញ មកប្រៀបផ្ទឹមផង ជាគោលចរិក ក្នុងកិច្ចគោរព និងសេចក្ដីគួរសមកាន់គ្នានឹងគ្នា ៕
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
អង្គុយ

អង្គុយមានច្រើនជាន់ ច្រើនថ្នាក់ ។ បើរៀបតាមបែបយ៉ាងនោះមានតែពីរយ៉ាងគឺអង្គុយរាប់ និងអង្គុយកៅអី ។ បែបទាំងពីរយ៉ាងនេះត្រូវចាត់តាមជាន់ តាមថ្នាក់ជាដរាប មិនត្រូវឲ្យភ្លាត់បាន ហើយឲ្យសមតាមពេលតាមពិធីនោះផង ។ អ្នករៀបកន្លែងជាបច្ច័យនឹងអ្នកអង្គុយ ។ ហេតុដូចម្ដេច?

ថាអ្នករៀបកន្លែងត្រូវចេះរៀប ឯអ្នកអង្គុយត្រូវស្ដាប់អ្នកជូនកន្លែងគឺជាភ្ញៀវត្រូវទទួលកន្លែងដែលគេអញ្ជើញឲ្យអង្គុយ បើភ្ញៀវចេះតែជជែកប្រកែកមិនព្រមទទួលតាមគេអញ្ជើញឲ្យអង្គុយ នោះរបៀបដែលអ្នកចាត់ការប្រុងប្រៀបទុករមែងតែនឹងខូចអស់ ម្លោះហើយពិធីដែលធ្វើនេះក៏ពុំបានរៀបរយល្អ ។

មួយសោតឯអ្នករៀបកន្លែងរៀបភ្ញៀវទៀត ត្រូវដឹងឋានៈនៃភ្ញៀវ តែលើកគេពេក ឬដាក់គេពេក គេកើតទោមស្ស គេពុំអាចទទួលកន្លែងនោះបាន ៕
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ដំណេក

បុរាណភាសិតប្រដៅថា៖ «ដំណេកដេកជាខ្នាត ឲ្យសម្អាតសម្អាងជា ទើបទេព្តារក្សា ចម្រើនសុខស្រីសួស្ដី» ។

ពាក្យលោកទូន្មានយើងរាល់គ្នាឲ្យរៀបចំដំណេកឲ្យមានខ្នាត គឺឲ្យមានទីកន្លែងដេកបិទបាំងឲ្យជាបន្ទប់ ដាច់ដោយឡែកអំពីកន្លែងទទួលភ្ញៀវ និងកន្លែងអាស្រ័យបាយទឹក ។ បើរៀបចំផ្ទះសំបែងឲ្យច្រលំកន្លែងដំណេក និងកន្លែងទទួលភ្ញៀវ ឬ កន្លែងអាស្រ័យបាយ នោះមិនរាប់ជាខ្នាតនោះទេ ។

«ឲ្យសម្អាតសម្អាងជា» គឺឲ្យបោសច្រាសគ្រវាសទីដំណេកឲ្យស្អាត នោះគឺយ៉ាងណាម៉ិញ? ត្រង់នេះគឺប្រកបគ្នានឹងតម្រាអនាម័យ ក្នុងសកលលោកទាំងមូល ។ ធម្មតាអ្នកស្អាតតែភ្ញាក់ឡើងពីដំណេកហើយរមែងពាក់មុង ឬរូតមុងឲ្យបានរៀបរយល្អ រួចទើបរលាស់ភួយ ផាហ៊ុំ បោសគ្រវាសពូក រៀបចំកម្រាលពូក ខ្នើយកើយ ខ្នើយឱប ខ្នើយជើង ឲ្យបានត្រឹមត្រូវត្រង់ល្អឡើងវិញ ដូចកាលមុនពេលដេក ធ្វើយ៉ាងនេះតែរាល់ថ្ងៃឥតមានខាន ។ ម្លោះហើយលោកពោលថា «ទើបទេព្តារក្សា ចម្រើនសុខស្រីសួស្ដី» ថាទេព្តានឹងរក្សាថែទាំអ្នកដែលស្អាតនោះ ព្រមទាំងជួយចម្រើននូវសេចក្ដីសុខដល់អ្នកនោះទៀត នេះបើយើងគិត តាមភាសិតខាងលើ ។ តែបើពិគ្រោះតាមតម្រាអនាម័យវិញ ក៏បានសេចក្ដីដូចគ្នា ។ ព្រោះបើយើងព្យាយាមសម្អាតដំណេក មិនឲ្យធូលី សម្រាម ក្រឡាត ឬ វត្ថុស្មោកគញរោកមាននៅលើដំណេកយើង មេរោគក៏ពុំអាចបង្កើតជាជំងឺអ្វីមួយដល់រូបកាយយើងបានឡើយ ដូច្នេះហើយសុខ គង់មានដល់យើងច្រើនជាងទុក្ខ គឺថាពុំសូវមានរោគាពាធបៀតបៀនករជ្ជកាយឲ្យទន់ទាបទុព្ធលភាពដុនដាបទៅឆាប់ពេក៕
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
រូបិយវត្ថុ

## និយមន័យ 
រូបិយវត្ថុ គឺជាផលិតផលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ដំណើរការដោះដូរទំនិញ ឬសេវាកម្ម។
រូបិយវត្ថុ ជាវត្ថុមួយដែលត្រូវាបានគេប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយដើម្បី ដោះដូរទំនិញ ឬសេវាកម្ម និងទូទាត់បំណុលផ្សេងៗទៀត។
រូបិយវត្ថុ គឺជាអ្វីៗដែលត្រូបានគេទទួលស្គាល់ក្នុងការទូទាត់ជា មួយទំនិញ ឬសេវាកម្ម និងទូទាត់បំណុលផ្សេងៗទៀត។

== តួរអក្សរខងាររូបិយវត្ថុ ==

=== ឧបករណ៍ដោះដូរ ===
នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច រូបិយវត្ថុជាមធ្យោបាយដោះដូរនៅពេល ដែលមានការទិញលក់ទំនិញ សេវាកម្ម ឬការទូទាត់បំណុលទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។ ការប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុជាមធ្យោបាយដោះដូរដូចនេះ បានបង្កើន ឬពង្រីកសកម្មភាពក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះវាបានកាត់បន្ថយ ការចំណាយយ៉ាងច្រើនក្នុងដំណើរការដោះដូរដោយផ្ទាល់រវាងទំនិញនិង ទំនិញ។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការដោះដូរដោយផ្ទាល់រវាងទំនិញនិង ទំនិញត្រូវបានចំណាយចំពោះការជួញដូរ ព្រោះអ្នកទិញ និងអ្នកលក់ត្រូវ ស្វែងរកអ្នកមានតំរូវការដូចគ្នាដើម្បីដោះដូរ ពេលវេលាដោះដូរ និងទំហំនៃ ការដោះដូរ។

### ឯកតាវាស់តម្លៃ 
រូបិយវត្ថុជាឯកតាវាស់តម្លៃ មានន័យថាវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បី វាស់នូវតម្លៃរបស់ទំនិញ ឬសេវាមុនពេលធ្វើការដោះដូរ ។ ពួកគេវាស់តម្លៃទំនិញ ឬសេវាកម្មដោយរូបិយវត្ថុ ក៏ដូចជាពួកគេវាស់ទំងន់ ដោយ Kg ឬវាស់ចំងាយដោយម៉ែត។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ន ក្នុងតំណើរការនៃការដោះដូរវត្ថុជាមួយនឹង ទំនិញគេប្រើរូបិយវត្ថុជាវត្ថុកណ្តាល។

### ឧបករណ៍ផ្ទុក ឬរក្សាតម្លៃ 
រូបិយវត្ថុ ជាឧបករណ៍ផ្ទុកតម្លៃ មានន័យថាជាកន្លែងផ្ទុកនូវតំលៃទំនិញក្នុងរយៈពេលកំណត់ជាក់លាក់ណាមួយ ។ មុខងារនេះសំខាន់ណាស់ ព្រោះមនុស្សមិនចង់ចំណាយនូវចំណូលរបស់ខ្លួនឲ្យអស់ពេលទទួលបានភ្លាមនោះទេ ជាពិសេសពួកគេត្រូវសន្សំវាទុកសំរាប់ពេលអនាគត។

## ការវាស់រូបិយវត្ថុ 
### រូបិយវវត្ថុ M1 
គឺសំដៅលើមធ្យោបាយណាដែលបានធ្វើការដោះដូរភ្លាមៗ ដូចជា ៖
•	Currency in the hands of public 
•	Travelers’ check
•	Demand deposits
•	Other checkable deposits

### រូបិយវត្ថុ M2 
រួមមាន ៖
•	រូបិយវត្ថុ M1
•	Small-denomination time deposits
•	Saving deposits including money-market
•	Retail money-market mutual fund shares

### រូបិយវត្ថុ M3 
រួមមាន ៖
•	រូបិយវត្ថុ M2
•	Large-denomination time deposits
•	Repurchase agreements
•	Eurodollars

## ប្រព័ន្ធរូបិយវវត្ថុ 
គឺជាទំរងនៃការង្កើតនូវការចរាចររូបិយវត្ថុរបស់ប្រទេសមួយ ដែលកំណត់ដោយច្បាប់ ។ ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុរួមមានកត្តាដូចខាងក្រោម ៖
Monetary standard : អ្វីៗដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានក្នុងការកំណត់ តំលៃរូបិយវត្ថុ ។ Monetary Unit : ជាឯកត្តារបស់រូបិយវត្ថុនៃប្រទេសមួយៗ ដូចជានៅកម្ពុជា គឺរៀល (KHR) នៅ U.S គឺ Dollar (USD) ….។ ឧបករណ៍ដោះដូរ (Medium of Echange)ៈ គឺជាបណ្តាឧបករណ៍ដែល ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ ដើម្បីអនិវត្តការទីញ ឬការលក់ទំនិញ សេវា ឬទូទាត់បំណុល ដូចជាក្រដាស់ប្រាក់ Bank Money, E-money…. ។ និយាយរួមនៅក្នុងប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុ កត្តាដែលតែងតែផ្លាស់ប្តូរគឺ Money standard ។ តាមរយៈការវិវត្តន៍នៃរូបិយវត្ថុ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា Money standard របស់ប្រទេសនីមួយៗ វាអាស្រ័យនឹងលក្ខខណ្ឌជាក់ស្ដែងនៃពេល វេលាជាអ្នកកំណត់ ។
អំណាច

**អំណាច** គឺជាសមិទ្ធិផលដែលបានមកពីប្រព័ន្ធ Checks and Balacnes។
រដ្ឋ

**"រដ្ឋ"**ប្រជាជាតិ ឬទឹកដីមួយបានចាត់ទុកជាសហគមន៍នយោបាយដែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលមួយ។

**"រដ្ឋ"**គឺជាបណ្ដុំទៅដោយស្ថាប័ននយោបាយដែរមានរចនាសម្ព័ន្ឋមួយជាក់លាក់ក្នុងនោះមានអង្កការអំណាចនយោបាយនិងការដឹកនាំវិវត្តន៍នៅលើផែនដីណាមួយ។

### ធាតុផ្សំដើម្បីឱ្យកើតជារដ្ឋ៖
១. ទឹកដី 
២.​​ ប្រជាជន 
៣. អំណាចនយោបាយ 
៤. អធិបតេយ្យភាព

### និរុត្តិសាស្ត្រ
**រដ្ឋ** នាម (បា​. សំ. រាម្រ្ត) ដែន, ប្រទេស។
''*និយមន័យរួមនៃពាក្យរដ្ឋ*
គឺជាសង្គមមួយ(នីតិបុគ្គលអន្តរជាតិ) ដែលមានទឹកដី ប្រជាជនរស់នៅជាអចិន្រ្តៃយ៍ និងមាននូវរបបនយោបាយមួយច្បាស់លាស់។
LinkedIn

LinkedIn សាជីវកម្ម គឺជា វេបសាយ បណ្តាញសង្គម សម្រាប់មនុស្សនៅក្នុង ការងារ អាជីព។ ក្រុមហ៊ុននេះ បានចាប់ផ្តើម នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 2002 និង បានបើក គេហទំព័រ ខែឧសភា 5, 2003 ។  អ្នកប្រើ អាចធ្វើឱ្យ ការតភ្ជាប់ ជាមួយនឹង មនុស្សផ្សេងទៀត ដែលពួកគេ បានធ្វើការជាមួយ ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ បទពិសោធន៍ការងារ និងជំនាញ របស់ពួកគេ ស្វែងរក ការងារ និងការ ស្វែងរក កម្មករ។ តំបន់បណ្តាញ នេះគឺ មាននៅក្នុង ភាសា ជាច្រើនរួមមាន ភាសា អឺរ៉ុប ភាគច្រើនបំផុតដែល ជប៉ុន កូរ៉េ , ឥណ្ឌូនេស៊ី និង ម៉ាឡេ ។   LinkedIn មានសមាជិក ជាង 200 លាននាក់ នៅជុំវិញពិភពលោក។

នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 2013 បណ្តាប្រទេស ដែលមាន អ្នកប្រើប្រាស់ ភាគច្រើន ត្រូវបានគេ LinkedIn : [ 4]

## ឯកសារយោង
ភីនទ័ររេស្ត

**Pinterest** គឺជាឧបករណ៍-សេវាកម្មស្វែងរកដោយរូបភាព ដែលអ្នកប្រើប្រាស់អាចធ្វើការរក្សាទុក-ប្រមូលផ្ដុំគំនិតនានា សម្រាប់គម្រោង និងចំណង់ចំណូលចិត្តផ្សេងៗ រៀងៗខ្លួនរបស់ពួកគេ។ គេអាចបង្កើត និងចែករំលែកកម្រងប្រមូលផ្ដុំ (collections ដែលគេហៅថា “boards”) នៃ bookmark ជារូបភាព (ដែលគេហៅថា “Pins”) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងសម្រាប់កិច្ចការនានា ដូចជារៀបចំផែនការដំណើរកម្សាន្ត ឬគម្រោងនានា, រៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ ឬក័រក្សា-ប្រមូលចងក្រងនូវអត្ថបទនានា ក័ដូចជាវិធីធ្វើម្ហូប។
វិបសាយនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Ben Silbermann, Paul Sciarra និង Evan Sharp ។ វាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ Cold Brew Labs និង funded by a small group of entrepreneurs and investors.Lei seang

## ឯកសារយោង
វិគីហៅ

វិគីហៅ (wikiHow)
wikiHow គឺជាគេហទំព័រវីគីដែលមានមូលដ្ឋានមួយដែលមានការប្រមូលផ្ដុំនៃអត្ថបទដែលបានប្រាប់ប្រជាជនពីរបៀបធ្វើអ្វីមួយ។ តំបន់បណ្តាញប្រើកំណែ 1.12.0 នៃមេឌាវិគី។ តំបន់បណ្តាញពេលនេះមានចំនួនជាង 135.000 របៀប-ទៅក្នុងអត្ថបទ។ បេសកកម្មរបស់ wikiHow គឺដើម្បីបង្កើតការប្រមូលដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៃរបៀបទៅព័ត៌មាន។ នៅខែឧសភាឆ្នាំ 2011 មានចំនួន 36 លាន wikiHow អ្នកអានតែមួយគត់។ នៅខែសីហាឆ្នាំ 2011 ចំនួនអ្នកប្រើដែលបានចុះឈ្មោះ wikiHow នេះគឺជាង 350.000 ។

## Footnotes 
## ឯកសារយោង
* 
* 
* 

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* wikiHow website
ទីអង្គុយជាផ្លូវការ (ព្រះសង្ឃ)

ក្នុងពិធីនីមួយ​ៗ ដែល​ជា​ព្រះរាជ​ពិធី​ក្ដី ជា​ពិធី​នៃរដ្ឋាភិបាល​ក្ដី មិន​ថា​ពិធី​ធំ ឬ តូច​ឡើយ នោះ​បណ្ដារព្រះសង្ឃដែលមានសមណសក្ដិជាទិរាជគណៈ និងឋានុក្រមនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីធំ-តូច ត្រូវមានទីអង្គុយតាមយសសក្ដិ ។

ចំណែកសមណសក្ដិ ព្រះសង្ឃត្រូវគង់តាមលំដាប់សក្ដិ ដែលព្រះមហាក្សត្រតាំងប្រគេន នោះតាមរបៀបតពីព្រះសង្ឃនាយកមក ត្រូវព្រះរាជាគណៈ ទី១ ទី២ ទី៣ ទី៤ ព្រះគ្រូ បាឡាត់ សមុហ៍ បៃដីកា ។

សមណសក្ដិនេះ មានផ្លិតសម្រាប់សំគាល់ឋានៈ ។ ចុះបើព្រះរាជាគណៈ ទី១ ទី២ ទី៣ ... ។ល។ មកជួបគ្នានោះ ត្រូវគង់តាមចំនួនវស្សាចាស់ខ្ចីនៃយសសក្ដិ មិនមែនរាប់យកតាមចំនួនវស្សាផ្នួសទេ ឬ ចំនួនឆ្នាំជន្មាយុទេ ។

បើជាក្រៅពីផ្លូវការវិញ ទៅទីប្រជុំជនក្នុងភូមិ ឬ តាមគេហដ្ឋាន ឧបាសក ឧបាសិកានោះ យើងគប្បីចូលចិត្តឲ្យបានថា គណសង្ឃដែលយើងមិននិមន្តលោកមកនោះ លោកគង់តាមលំដាប់វស្សាចាស់ខ្ចី មិនមែនគិតតាមព្រះជន្មលោកទេ គឺតាមបញ្ញត្តិក្នុងវិន័យដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តិទុកមក ។

មិនតែប៉ុណ្ណោះទេ យើងត្រូវរៀបសេនាសនៈថ្វាយព្រះសង្ឃឲ្យខ្ពស់ជាងគ្រហស្ថដរាប គឺថាយ៉ាងទាបណាស់ត្រឹមកន្ទេលពីរជាន់ ឬ កន្ទេល១ជាន់ ព្រំចៀម១ជាន់ ។ យើងជាគ្រហស្ថត្រឹមកន្ទេល១ជាន់បានហើយ ។
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
យេនឌ័រ

យេនឌ័រ​ មានន័យថា «ប្រភេទ»។ ពាក្យនេះតែងតែត្រូវគេប្រើ ជំនួសអោយពាក្យ ភេទរបស់មនុស្សម្នាក់ (ប្រុស រឺ ស្រី)។ 

នៅក្នុងវិទ្យសាស្រ្តសង្គម ពាក្យយេនយចុំុំ

ឌ័រ​ និងភេទ មានលក្ខណៈខុសគ្នាដូចជា៖
* ពាក្យ «ភេទ» សម្តៅទៅលើខ្លួនប្រាណរបស់នរណាម្នាក់។ វាបង្ហាញពី ភាពជា ស្រី ឬ​ ប្រុស របស់ខ្លួនប្រាណខាងក្រៅរបស់នរណាម្នាក់។
* ពាក្យ «យេនឌ័រ» សម្តៅទៅលើ បុគ្គលិកលក្ខណៈ និងអត្តចរិតរបស់នរណាម្នាក់។ វាបង្ហាញអំពី អារម្មណ៍ រឺ កាយវិការរបស់មនុស្សម្នាក់ ថាតើគេដូចមនុស្សស្រី រឺ ដូចមនុស្សប្រុស។
ក្ដារចុចកុំព្យូទ័រ

ក្ដារ​ចុច​កុំព្យូទ័រ (អង់គ្លេស៖ Computer Keyboard) គឺ​ជា​ឧបករណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើ​កុំងព្យូទ័រ​អាច​វាយ​បញ្ចូល​អក្សរ​ឬ​លេខ​ទៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ។ ថ្វី​បើ​មាន​ឧបករណ៍​បញ្ចូល​ជា​ច្រើន​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ផលិត​មក​មែន ក៏​ក្ដារ​ចុច​នៅ​តែ​ជា​ឧបករណ៍​បញ្ចូល​ចម្បង​មួយ​ដដែល។

ជា​ទូទៅ ក្ដារ​ចុច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​វាយ​បញ្ចូល​អក្សរ​ឬ​លេខ​ទៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​រៀបចំ​អត្ថបទ កម្មវិធី​កែ​សម្រួល (editor) និង​កម្មវិធី​ដទៃ​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​លើស​ពី​នេះ វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ក្នុង​ការ​លេង​ហ្គេម បញ្ជា​ផ្នែកទន់ (software) ជាដើម។ ការងារ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត ក្ដារ​ចុច​ដើរ​តួ​ជា​វត្ថុ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​សម្រាប់​ការ​វាយ​បញ្ចូល​ពាក្យ​បញ្ជា (command line) ទៅ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ។

## ប្រភេទ​ក្ដារ​ចុច 
កត្តា​មួយ​ដែល​កំណត់​ទំហំ​របស់​ក្ដារ​ចុច គឺ​វត្តមាន​នៃ​គ្រាប់​ចុច​ស្ទួន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល ដើម្បី​ផ្ដល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដូច​ជា បន្ទះ​លេខ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ស្ដាំ​ជាដើម។

### ស្តង់ដារ 
ក្ដារ​ចុច​ប្រភេទ​ស្តង់​ដារ មាន​គ្រាប់​ចុច​ពេញ​លេញ​ទាំង​គ្រាប់​ចុច​មុខងារ (function key), បន្ទះ​លេខ, បន្ទះ​បញ្ជា និង​គ្រាប់​ចុច​អក្សរ​និង​លេខ។ ជា​អន្តរជាតិ ក្ដារ​ចុច​ទូទៅ​មាន​គ្រាប់​ចាប់​ពី ១០២ ទៅ ១០៥ គ្រាប់។

### ទំហំ​ឡេបថប 
ជាទូទៅ ក្ដារ​ចុច​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ឡេបថប​តែង​ត្រូវ​បាន​បង្រួម​ទំហំ​ឲ្យ​សម​ទៅ​នឹង​ទំហំ​របស់​ឡេបថប ហើយ​បន្ទះ​លេខ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ដែរ លើក​លែង​តែ​ឡេបថប​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ល្មម​អាច​ដាក់​បន្ទះ​លេខ​ចូល​បាន។

### កាន់​នឹង​ដៃ 
ក្ដារ​ចុច​កាន់​នឹង​ដៃ​នេះ ជា​ទូទៅ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​លេង​ហ្គេម ពីព្រោះ​វា​ងាយ​ស្រួល​ជាង​ប្រើ​ក្ដារ​ចុច​រាប​ស្មើ​នៅ​លើ​តុ។​

### ទំហំ​មេដៃ 
ក្ដារ​ចុច​ទំហំ​មេដៃ (thumb-sized) ជា​ប្រភេទ​មួយ​ដែល​មាន​ទំហំ​តូច ហើយ​តែង​មាន​នៅ​ក្នុង​ឧបករណ៍​តូចៗ​ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ឆ្លាត​វៃ (smartphone) ជាដើម។

## ទ្រង់ទ្រាយ​ក្ដារ​ចុច 
ក្ដារ​ចុច​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ជា​ច្រើន អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​តម្រូវការ​របស់​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់ ព្រោះ​មនុស្ស​ផ្សេងៗ​តែង​ចង់​បាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​វាយ​បញ្ចូល ដូច​ជា​ក្ដារ​ចុច​ដែល​ជាក់​លាក់​មួយ​ដើម្បី​សរសេរ​គណិត សរសេរ​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ ឬ​ក្ដារ​ចុច​សម្រាប់​បញ្ចូល​អក្សរ​ជា​ភាសា​ផ្សេងៗ​ទៀត ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​នោះ​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ពីរ​ធំៗ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ។ ក្នុង​នោះ​មាន QWERTY និង AZERTY ។

ទ្រង់ទ្រាយ QWERTY នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​លំនាំ​តាម​អង្គុលីលេខ ហើយ​វា​ជា​ប្រព័ន្ធ​ភាសា​អង់គ្លេស ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ។ ដោយ​ឡែក AZERTY ជា​ក្ដារ​ចុច​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​ដូច​ជា​បារាំង បេលហ្ស៊ិក និង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ផ្សេងៗ​ទៀត។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍បញ្ចូល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រ
ប្រពៃណីកោរជុក

ពិធីកោរជុក គឺជាពិធីដ៏សំខាន់មួយសំរាប់ក្មេងរៀបនិងពេញវ័យ។ ពិធីកោរជុកជាឈ្មោះផ្លូវការ តែតាមពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ពិធីកោរសក់ ឬកោរកំប៉ោយដែលក្មេងប្រុសស្រីទុកលើក្បាលតាំងពីអាយុ ៣ឆ្នាំ រហូតដល់ធំទើបកាត់ជុកនោះ។ 

## ប្រវត្តិនៃពិធីកោរជុក
ពិធីកោរជុក ជាទំនៀមទំលាប់ខ្មែរដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ទំនៀមទំលាប់នេះមានឬសគល់តាំងពីសម័យដែលខ្មែរកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាមកម្លេះ។ តួយ៉ាងនៅលើព្រះវិហារវត្តបូព៌ គេឃើញមានរូបគំនូរ រឿងរាមកេរិ៍្ត ដែលក្នុងនោះ ពាលីបានពអង្គទទៅលើតាបសឫសីកោរជុកនៅក្នុងពិធីមួយ។

នៅសម័យមុន ទំនៀមទំលាប់កោរជុកព្រះញាតិវង្សប្រហែលជាមានទូទៅពុំអាក់ខានឡើយ។ ជាក់ស្តែងនៅដើមសតវត្សទី២០ ពិធីកោរជុកនៃព្រះអង្គម្ចាស់ចន្ទលេខា (ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទនរោត្តម) មានសភាពអធិអធមណាស់ ពោលគឺមានរយៈពេល៧ថ្ងៃឯណោះ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ពិធីកោរជុកនេះស្ទើរតែវិនាសបាត់បង់ទៅហើយ ព្រោះគេឃើញមានរៀបចំម្តងម្កាលនៅតាមនិគមជនបទខ្លះៗប៉ុន្នោះ ដូចជានៅតាមភូមិខ្លះនៅតំបន់អង្គរក្នុងខេត្តសៀមរាប និងភាគខាថជើង ឬភាគពាយព្យនៃប្រទេស។
ក្រុមថនិកសត្វកកេរ

ក្រុម​ថនិក​សត្វ​កកេរ​សំដៅ​ដល់​សត្វ​កណ្ដុរ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Muridae ។ វា​ជា​ថនិក​សត្វ​ដែល​សំបូរ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​ផែនដី ទាំង​ប្រភេទ​និង​ចំនួន​របស់​វា។ វា​រស់​នៅ​តាម​ទី​ជម្រក​ច្រើន​ប្រភេទ​តាំង​ពី​តំបន់​ព្រៃ វាលស្មៅ កសិកម្ម ស្រែ​ចម្ការ រហូត​ដល់​គេហដ្ឋាន​ដែល​មនុស្ស​កំពុង​រង់​នៅ។ វា​បន្ស៊ាំ​ការ​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ រូង​ដី និង​នៅ​លើ​ដី។

កណ្ដុរ​ភាគ​ច្រើន​ចេញ​រកស៊ី​នៅ​ពេល​យប់។ វា​ជា​សត្វ​ដែល​មាន​កូន​ច្រើន ប្រភេទ​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សត្វ​ចង្រៃ ដោយ​សារ​វា​បំផ្លាញ​ផល​ដំណាំ​របស់​កសិករ ឬ​ម្ហូប​អាហារ និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​នៅ​តាម​ផ្ទះ​សម្បែង។ អំបូរ​នៃ​សត្វ​កណ្ដុរ​នេះ​មាន ១៩​ប្រភេទ ដែល​នៅ​ក្នុង​នោះ​មាន​ចំនួន ១០​ប្រភេទ ត្រូវ​បាន​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​អះអាង​ថា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ប្រហែល​ជា​មាន​ចំនួន​លើស​នេះ​ថែម​ទៀត​ដែល​គេ​ពុំទាន់​បញ្ជាក់​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ។

## ចំណាំ
សំពះ

[រូបភាពតូច| សម្តេចព្រះ [នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ ស្វាគមន៍ដោយ *សំពះ*]]
***សំពះ***  ជា​ការ​ស្វាគមន៍ ​របស់​ខ្មែរ ឬ​ជា​វិធី​បង្ហាញ​ការ​គោរព។ សំពះ គឺផ្អែកលើភាសា ឥណ្ឌា *អញ្ជលីមុទ្រា* ដែលប្រើក្នុង *នមស្តេ* ។ *ប្រណម* ឬ *នមស្តេ* ដែលជាផ្នែកនៃ វប្បធម៌ និងពិធីសាសនាឥណ្ឌា បុរាណបានផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលជាផ្នែកមួយនៃ តំបន់ឥណ្ឌូណេស៊ី នៃ ប្រទេសឥណ្ឌា តាមរយៈ ការផ្សព្វផ្សាយសាសនាហិណ្ឌូ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ពីប្រទេសឥណ្ឌា។

ពេល​កំពុង​សំដែង​សំពះ អ្នក​នោះ​ដាក់​បាត​ដៃ​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដូច​ការ​អធិស្ឋាន ខណៈ​ដែល​អោន​បន្តិច។ ពាក្យ​ដែល​គេ​និយាយ​ជា​ញឹក​ញាប់​ជាមួយ​សំពះ​ពេល ​សួរសុខទុក្ខ ​អ្នក​ណា​ម្នាក់​គឺ  ខណៈ  ត្រូវបាននិយាយនៅពេលនិយាយលា។

ថ្វីត្បិតតែពាក្យសំដីជាទម្រង់នៃការសួរសុខទុក្ខក៏ដោយ វាក៏ជាវិធីសាមញ្ញមួយក្នុងការនិយាយអរគុណ ឬសុំទោស និងជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃវប្បធម៌ ខ្មែរ ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីវប្បធម៌ ហិណ្ឌូ / ព្រះពុទ្ធសាសនា ឥណ្ឌា ។ មានវិធីផ្សេងគ្នានៃការឱនក្បាលនៅពេលសម្តែងសំពៅ។ នៅពេលអធិស្ឋានដល់ ព្រះពុទ្ធ (អ្នកបង្កើត ព្រះពុទ្ធសាសនា នៅ ប្រទេសឥណ្ឌា ) បុគ្គលដាក់បាតដៃនៅជិតមុខរបស់ពួកគេហើយយកដៃទៅដីបីដង។ ដូចគ្នានឹង *អញ្ជលីមុទ្រា* *នមស្តេ* របស់ឥណ្ឌា ដែរ វាក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរនៅពេលដែល សំពះ ដល់មនុស្សចាស់។ ដៃខ្ពស់និងធ្នូទាបជាង ការគោរពកាន់តែច្រើនត្រូវបានបង្ហាញ វាជាសញ្ញានៃការគោរព និងសុជីវធម៌។

## ការសំពះរបស់ខ្មែរ 
ការសំពះរបស់ខ្មែរយើងបច្ចុប្បន្នមាន៥:

១.កម្ពស់​ត្រឹម​ដើមទ្រូង៖ សម្រាប់​សំពះ​វ័យ ឋានៈ​ស្មើគ្នា ឬ​មិត្តភក្តិ។

២. កម្ពស់​ត្រឹម​មាត់៖ សម្រាប់​សំពះ​វ័យចាស់​ជាង ឋានៈ​ធំ​ជាង ឬ​ចៅហ្វាយនាយ។

៣. កម្ពស់​ត្រឹម​ចុង​ច្រមុះ៖ សម្រាប់​សំពះ មាតាបិតា ជីដូន​ជីតា គ្រូ​បា​អាចារ្យ។

៤. កម្ពស់​ត្រឹម​ចិញ្ចើម៖ សម្រាប់​សំពះ​ព្រះសង្ឃ ព្រះមហាក្សត្រ ឬ​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ។

៥. កម្ពស់​ត្រឹម​ចិញ្ចើម​ឡើងទៅ៖ សម្រាប់​សំពះ ទេវតា ព្រះឥន្ទ ព្រះព្រហ្ម ឬ​បួងសួង៕
[រូបភាពតូច|[ត្រីមូត៌ិ|ត្រិមុត៌ិ, សំពះទ្រង់ភ្នែន]]
[រូបភាពតូច|[កិន្នរសំពះដោយឈរ, វត្តបទុម]]
រូបភាពតូច|សំពះដោយលត់ជង្គង់
រូបភាពតូច|សំពះដោយបញ្ឈរជង្គង់
រូបភាពតូច|អង្គុយចោងហោង?
[រូបភាពតូច|[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]]
រូបភាពតូច|បាយ័ន
រូបភាពតូច|សំពះលាបាតដៃទទួលពរ
រូបភាពតូច|សំពះដោយឱនលំទនោនហើយមានម្នាក់ក្រាប់ដល់ដី
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|ដាក់ដៃលើដើមទ្រូងនិងម្នាក់នោះលើកដល់សិរ
រូបភាពតូច

## សូមមើលផងដែរ 
* វប្បធម៌កម្ពុជា។
* វប្បធម៌នៃប្រទេសឥណ្ឌា
* កិត្តិយសឥណ្ឌា
* សេមពះ
* វ៉ៃ
* នមស្តេ
* អញ្ជលីមុទ្រា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
FastWiki

FastWiki ជាកម្មវិធីមួយរបស់ ប្រតិបត្តិការ Android។ កម្មវិធីនេះ មិនមែនជាកម្មវិធី ដែលមានទិន្នន័យស្រាប់ទេ អ្នកត្រូវការ ទាញយក ពីគេហទំព៍រ ដើមរបស់វាគឺ fastwiki.qwrite.info ។ កម្មវិធីនេះកម្មវិធីដែលអ្នកអាចទាញយកដោយមិនគិតថ្លៃ ពី Play Store
## អំពីកម្មវិធី 
កម្មវិធីនេះ ជា កម្មវិធី Offline Wikipedia ដែលអ្នកត្រូវ Download ពីគេហទំព័រផ្សេង។ File សំរាប់ កម្មវិធីនេះមានពីរគឺ fastwiki.dat.xxx.nnn និង fastwiki.idx.xxx ដែល xxx ជាឈ្មោះ code ភាសា របស់វីគីភីឌា ដូចជា km = ខ្មែរ; en = អង់គ្លេស; fr = បារាំង... និង nnn ជាលេខដូចជា 0, 1, 2, ... ទៅតាមទំហុំ ទំព័រ។ ដើម្បីដំឡើង ទិន្នន័យ ដែលអ្នកបានទាញយករួច សូមចំលងវាចូលទៅ mnt/SD card/hace/FastWiki ជាការស្រេច។
## ទិន្នន៍យ 
ដើម្បីបានទិន្នន៍យ សំរាប់ FastWiki សូម Download កម្មវិធី Converter ពី fastwiki.qwrite.info ។ បន្ទាប់មក Download ទិន្នន៍យរបស់ វីគីភីឌា ដែលមាន file extension គឺ .xml.bz2 បន្ទាប់មក ដាក់ក្នុងទីតាំងជាមួយ Converter ខាងលើ។ Run កម្មវិធី Converter រួចអនុវត្តតាមការណែនាំជាការស្រេច។ FastWiki ពុំមានរូបភាពទេ (តែ FastWiki នឹង Update ឆាប់ៗ) ដូចឆ្នេះ ដើម្បី អានរូបមន្តគណិត ក្នុងវីគីភីឌា បាន អ្នកអាច Download ពី 4shared.com ។ កុំខ្វល់ពី កាលបរិច្ឆេតរបស់រូបមន្តគណិត អ្នកគ្រាន់តែជ្រើសរើសភាសាអោយបានត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះ។
ឈរលេង

ដំណើរឈរលេង ត្រូវ​ឲ្យ​ពិចារណា​ថា ទីកន្លែង​ដែល​យើង​ឈរ​ តើ​ជា​ទី​មាន​ទំនាស់​ឬទេ? បើ​ឃើញថា​មិន​ទំនង ត្រូវ​រកន្លែង​ដទៃទៀតឲ្យជាទីដ៏សមគួរ ។ មិនត្រូវឈរលេង​នៅ​កណ្ដាល​ថ្នល់ នៅ​ផ្លូវបត់​កាត់​ជ្រុង នៅ​មាត់​ច្រក ដែល​ជា​ទី​ចង្អៀត នៅមាត់ទ្វារ មាត់​ជណ្ដើរ ដែលនាំឲ្យទើស​ទែងដល់​អ្នក​គោចរ ។
## ឯកសារយោង
ឈរ

ឈរជាឥរិយាបថទី៣ នៃធម្មជាតិមនុស្សដែលកាលនៅជាទារក មាតាបិតាបង្ហាត់បង្រៀនឲ្យរៀនឈរមុនរៀនដើរ ក្រោយចេះអង្គុយ ។

ដល់យើងបានចម្រើនធំឡើង មាន​វ័យ​ជា​បឋម មាតា​បិតា​នឹង​គ្រូ​អាចារ្យ​បាន​ហ្វឹកហ្វឺន​ប្រដៅ​ឲ្យ​ដឹង​ខុស​ត្រូវ​ និង​គួរសមក្នុង​ឥរិយាបថទាំង៤ទៀត ។

ឥរិយាបថឈរនេះ ក្នុងត្រកូល​មាន​សុខភាព​រៀបរយ​ល្អ​ប្រដៅ​កូន​ចៅថា៖ បើម្ដាយ ឪពុក ជីដូន ជីតា គ្រូ​អាចារ្យ អង្គុយ​រៀបហើយហៅកូនចៅ និងសិស្សឲ្យចូល​មក​ចិត​ក្ដី ឬ​​ កូនចៅ សិស្ស​គណា​មាន​ការ​ចូល​ទៅ​ជិត នឹងជម្រាប​ការ​ផ្សេងៗ​ក្ដី​ មិនត្រូវឈរនិយាយ ទោះជា​យកវត្ថុ​អ្វីទៅ​ជុន ក៏មិនត្រូវឈរហុចដែរ ។

តែបើលោកអង្គុយរាបនៅលើ​ផ្ទះ ឬ លើគ្រែ​ដែល​ជា​សេនា​សនៈខ្ពស់​ជាង​ទៅ​ហើយ យើង​នៅ​ទិទាប​ជាង គប្បី​ឈរ​និយាយ​បាន​មិន​ជាការឆ្គង​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បន្ទន់​ខ្លួនបន្តិច​ដើម្បី​សម្ដែង​គារវកិច្ចគោរពបុព្វការីជន​ឲ្យបរិបូណ៌ ។

ចំណែកខាងគារវកិច្ចចំពោះខត្ធិយត្រកូល មានព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍ជា​ដើម​ ការ​ឈរ​និយាយ​ថ្វាយ​សេចក្ដី​ផ្សេងៗ នោះ​ខ្ញុំ​បាន​អធិប្បាយហើយ​ក្នុង​ឥរិយាបថអង្គុយ ។
## ឯកសារយោង
នៅក្នុងកន្លែងធ្វើការ

នៅ​ក្នុង​កន្លែង​ធ្វើការ ក៏​ដូច​នៅ​កន្លែង​រៀន​ ។ អ្នក​ធ្វើការ​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​អង្គុយ​នៅ​កៅអី​ធ្វើការ​ ។ បើ​កាលណា​ចៅហ្វាយនាយ​ចូល​មក​ក្ដី ឬ​មាន​អ្នក​ធំ​ឯណា​មួយ​ចូល​មក​រក​ចៅហ្វាយនាយ​យើង​ក្ដី​ យើង​គប្បី​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ដោយ​បន្ទន់​ខ្លួន​ងក់​ក្បាល​ ឬ​ លើក​ដៃ​សំពះ​តាម​កាល​គួរ ។
## ឯកសារយោង
នៅទីប៉ាឆា

យើង​ពុំ​បាន​ទៅ​ហែ​សព​នឹង​គេ​ទេ យើង​ទៅ​នៅ​ចាំ​មុន​ឯ​ទី​ប៉ាឆា​ ឬ​នៅ​វត្ត​ ។ ម្ចាស់​សព​រៀប​កៅអី​ទុក​បម្រុង​ទទួល​ភ្ញៀវ​ និង​ញាតិ​មិត្រ​ ។ កាល​ណា​ក្បួន​ដង្ហែ​សព​ទៅ​ដល់​ យើង​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​សព​លុះត្រា​តែ​គេ​តម្កល់​ស្រេច​នៅ​លើ​ជើង​ថ្ករ ទើប​គប្បី​អង្គុយ​ចុះ​ទៅ​វិញ​ ។ ដល់​ពេល​ព្រះសង្ឃ​និមន្ត​មក​បង្សុកូល​ទៀត​ យើង​រាល់​គ្នា​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ព្រះសង្ឃ​ទៀត​ លុះត្រា​តែ​លោក​សូត្រ​ចប់​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ ។
បើ​មាន​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ផង​ ជា​ព្រះ​រាជធិបតី ពេល​ព្រះអង្គ​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ព្រះ​រាជ​ទាន​ផ្កា​ខ្លឹមចន្ទ៍​ដល់​សព​ នោះ​បណ្ដា​ជនានុជន​នៅ​ទីនោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ទាំងអស់​គ្នា​(លើក​តែ​អ្នក​អង្គុយ​រាប​ផ្ទាល់​កន្ទេល​) លុះ​ត្រា​តែ​ស្ដេច​យាង​ត្រឡប់​មក​គង់​នៅ​ទី​ប្រថាប់​វិញ ។
នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ ព្រះ​រាជទាន​ភ្លើង​សព​នេះ​ទៀត​ ឫ​ បើ​ជា​សព​ធម្មតា​ដែល​គ្មាន​ព្រះមហាក្សត្រិ៍​ កិច្ច​រំលាយ​សព​ធ្វើ​តាម​ទម្លាប់ទំនៀម​ប្រវេណី​ពី​បុរាណ​មក​ គឺ​មាន​អាចារ្យ​យោគី​ខាង​មុខ​ ​អ្នក​ភ្លុក​៤​ខាង​ក្រោយ​ ដើរ​បណ្ដោយ​គ្នា​ប្រទក្សិណ​សព​ហើយ​ឆួល​ភ្លើង​ នោះ​យើង​រាល់​គ្នា​គប្បី​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ជូន​ដំណើរ​សព​ជា​មច្ឆិម​កិច្ច​ ហើយ​គប្បី​នៅ​ស្ងៀម​ស្មឹង​ស្មាធិ៍​ ដាក់​មុខ​ឱន​បន្តិច​ ពិចារណា​នូវ​បរណ​សតិ​រលឹក​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់​តាម​ពុទ្ធោវាទ​ដែល​មាន​ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់​ ។
ឈរ​នេះ​រវាង​ប្រហែល​ជា​៥​នាទី​ នាឡិកា​ រួច​ទើប​ល្មម​អង្គុយ​ទៅ​វិញ​ ។ ជួន​កាល​គេ​យក​តាម​ភ្លេង​ដែល​លេង​ជូន​ដំណើរ​ភ្លើង​នោះ​ ជា​កម្រិត​ពេល​នៃ​កិច្ច​ឈរ​គោរព​នេះ ។
## ឯកសារយោង
ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស

## មើលផងដែរ
* United Nations Commission on Human Rights
* United Nations Human Rights Council

## ឯកសារយោង
## អានបន្ថែម
*
*
*
*

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
*
*United Nations Rule of Law: The Office of the High Commissioner for Human Rights , on the rule of law work conducted by the Office of the High Commissioner for Human Rights.
*Who should be the next Human Rights Commissioner? – Discussion site by www.avaaz.org
លីនុស ទ័រវ៉ាល់

លោក** លីនុស ប៊ែនេឌិក ទ័រវ៉ាល់ **(អង្គគ្លេស៖ **Linus Benedict Torvalds** កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ២៨ ធ្នូ ១៩៦៩) គឺ​ជា​ជន​ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ហ្វាំង​ឡង់។ គាត់​ជា​វិស្វករផ្នែក​ទន់ ដែល​ជា​កំលាំង​ចម្បង​នៅ​ពី​ក្រោយការ​ភិវឌ្ឈន៍ Linux kernel។  ក្រោយ​មក​គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​ផ្នែកវិស្វកម្ម​នៃ Linux kernel ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​គាត់​គឺ​ជា​អ្នក​សម្រប​សម្រួល​គម្រោង​។ ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ គាត់​ក៍​ជា​អ្នក​​បង្កើតប្រព័ន្ធ​ត្រួត​ពីនិត្យ​ជា​មុន​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា Git និង​  He also created the revision control system Git as well as the diving log software Subsurface. គាត់​ត្រូវ​បាន​ទទួល​កិត្តិយស​ជា​មួយ​លោក Shinya Yamanaka នៅ​ឆ្នាំ​២០១២ ក្នុង​រង្វាន់​បច្ចេកវិទ្យា​សហស្សវត្ស​ ដោយ​សភា​បច្ចេកវិទ្យា​នៃប្រទេស​ហ្វាំង​ឡង់ ដោយ​ទទួល​ស្គាល់​នូវ​ការ​បង្កើត​ថ្មី​នៃប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ចំហរកូដ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ Linux kernel យ៉ាង​ទំលំ​ទូលាយ[1]។ 

## Biography
### ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន
លោក ទ័រវ៉ាល់ កើត​នៅ​ទី​ក្រុង Helsinki ប្រទេស​ហ្វាំង​ឡង់។ គាត់​ជា​កូន​ប្រុស​របស់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ Anna និង Nils Torvalds និង​ជា​ចៅ​របស់​អ្នក​កវី​ Ole Torvalds។ ឪពុកម្ដាយ​របស់​គាត់​គឺ​ជា​អ្នក​មូលវិវដ្ដ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ Helsinki នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៦០។ គ្រួសារ​របស់​គាត់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ជនជាតិភាគតិច​ដែល​និយាយ​ភាសា​ស្វីស​Torvalds was born in Helsinki, Finland. He is the son of journalists Anna and Nils Torvalds, and the grandson of poet Ole Torvalds. Both of his parents were campus radicals at the University of Helsinki in the 1960s.  His family belongs to the Swedish-speaking minority (5.5% of Finland's population). Torvalds was named after Linus Pauling, the Nobel Prizewinning American chemist, although in the book *Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution*, Torvalds is quoted as saying, "I think I was named equally for Linus the Peanuts cartoon character", noting that this makes him half "Nobel-prize-winning chemist" and half "blanket-carrying cartoon character".

## References
ឈរនៅទីប្រជុំ

មាន​កាល​នៅ​ទី​ប្រជុំ​អ្វី​មួយ​ គេ​ឈរ​ផ្ដុំ​ប្រជុំ​គ្នា​ជា​វង់ ដោយ​ពួក ដោយ​ក្រុម ដើម្បី​សន្ទនា​នោះ​អ្នកទាំងឡាយ​ដែល​ឈរ​ក្នុង​វង់ ត្រូវ​រំពៃ​ប្រយ័ត្ន​​ក្នុង​គារវកិច្ច​នៃ​ឥរិយាបថ​ដែល​ឈរ​នោះ ក៏​ត្រូវ​កុំ​ឈរ​ប្រកិត​ជិត​លោក​ដែល​មាន​យស​សក្ដិ​ធំ​ជាង​ខ្លួន​ ឬ លឿន​លយ​ចូល​ទៅ​ទន្ទឹម​ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ត្រូវ​រវាំង​ទាំង​ជើង​ដៃទៀត​ផង​ ។ មិន​ត្រូវ​យក​ដៃ​ច្រត់​ចង្កេះ លូក​ក្នុ​ហោប៉ៅ​ខោ ហោប៉ៅ​អាវ បោះ​ជើង​ទៅ​មុខ ទៅ​ក្រោយ​ ចំទែង​កន្ធែក យោល​ខ្លួន​ប្រាណ​ឡើយ ព្រោះ​ជា​ការ​ខ្វះ​នូវ​កិរិយា​គោរព​ដល់​ចាស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ និង​មន្ត្រី​ធំ​ តូច​ ដែល​រួម​ប្រជុំ​ជាមួយ​ផង​ ។

ចុះ​បើ​យើង​ឈរ​ប្រជុំ​ជាមួយ​នឹង​មិត្រ​ស្និទ្ធ​របស់​យើង​នោះ កិច្ច​គារវៈ​ជា​ធម្មតា​តាម​សម​គួរ​មើល​ដល់​ភ្នែក​អ្នក​ដទៃ​ឲ្យ​ផុត​សេចក្ដី​រិះគន់ ។
## ឯកសារយោង
ឈរគោរពទង់ជាតិ និងភ្លេងជាតិ

កាល​បើ​យើង​ដោះរ​នៅ​ថ្នល់ ឬ នៅ​ទី​ណា​មួយ​ នៅ​ប្រទះ​ប៉ះ​លើពេល​ដែល​គេ​កំពុង​ធ្វើ​ពិធិ​បង្ហូត​ទង់ជាតិ មាន​ថ្លុំ​ត្រែ​ក្ដី​ យើង​គប្បី​ឈប់ដើរ​ ឈរ​ទឹមជើង​សំយុង​ដៃ​ទាំង​ពីរ ងើប​ងើយ​ក្បាល​ឡើង ភ្នែកសំឡឹងទៅ​ទង់​ជាតិ​ដែល​កំពុង​បង្ហូត​នោះ​ រួច​ហើយ​សឹម​ដើរ​ទៅ​ទៀត​ ។

ទាំង​ភ្លេងជាតិ​(នគររាជ) ក៏​ដូច​គ្នា បើ​យើង​ដើរ​ក្ដី​ នៅ​លើ​រថយន្ដក្ដី លើ​ទោចក្រយាន​ក្ដី ... ។ល។ បើ​ទៅ​ប្រទះ​គេ​កំពុង​លេង​ភ្លេង​ជាតិ​ក្នុង​ពិធី​អ្វី​មួយ ត្រូវ​តែ​ប្រើ​កិរិយា​ឈប់ឈរ​គោរពឲ្យអស់រយៈភ្លេងសឹមតដំណើរទៅទៀត ។

កិច្ចឈរគោរព​ទង់ជាតិនឹងភ្លេងជាតិ​នេះ ប្រសើរ​ណាស់ សម្រាប់​ជនជាតិនីមួយៗ ព្រោះក្នុងលោកនេះ គេ​តែងតែ​គោរព​ទង់ជាតិ​គេ​ដោយស្មោះ​អស់​ពី​ចិត្ត​គ្រប់​ៗគ្នា ។
## ឯកសារយោង
ដើរ

**ដើរ** ជាឥរិយាបថទី៤ មានលក្ខណៈឲ្យជាបែប​បទ​ទៅ​ជា​​ទម្លាប់​ទំនៀមសម្រាប់​អ្នក​ស្រុក​ប្រិតិបត្តិ​ដែរ​ ឲ្យ​ត្រឹម​ត្រូវ​តាមគន្លងប្រវេណី ។
ដើរ​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ គឺ​ដើរហែ​ជាក្បួន​ជា​ផ្លុវ​ការ ដើរ​ហែជាក្បួន​ធម្មតា​របស់សាមញ្ញជន (មាន​ធ្វើ​បុណ្យ​ជា​ដើម) ដើរ​ហែក្សត្រិយ៍​ខត្តិយវង្ស​ផ្ទាល់​ព្រះអង្គ ដើរ​តាម​មន្ត្រីធំ​តូច​ផ្ទាល់​ខ្លួន ដើរ​តាម​មាតា​បិតា ជីដូន ជីតា គ្រូ​បាអាចារ្យ​ចាស់ទុំ​ ដើរ​ជូន​ដំណើរ​ភ្ញៀវ... ។ល។ ត្រូវ​បំពេញ​គារកិច្ច​នេះ​ឲ្យ​គ្រប់​បរិបូណ៌ និង​តាម​ទម្លាប់​ទំនៀមខ្មែរ ។
## ឯកសារយោង
ដើរកាត់ហ្វូង

នៅ​ទី​ប្រជុំ​នីមួយៗ ដែល​មាន​មនុស្ស​អង្គុយ​ដំ​កង់ ឬ ឈរ​ផ្ដុំ​គ្នា​ជា​វង់ ដោយ​ពួក​ដោយ​ក្រុម នោះ​អ្នក​ដើរ​ទៅ​មក មិន​ត្រូវ​ដើរ​កាត់​ហ្វូងឲ្យ​សោះ ទោះ​បី​គេ​ឈរ​និយាយ​គ្នាតែ​ពីរ​នាក់ យើង​ក៏មិន​ត្រូវ​ដើរ​កាត់គេ​ទេ ត្រូវ​ដើរ​ចៀស​គេច​ពី​ខាង​ក្រោយ​ខ្នង​គេ​ យ៉ាងនេះ​ទើប​សមជាអ្នក​កាត់គារវៈកិច្ច​ចំពោះ​មិត្រ​មនុស្សដូចគ្នា ។
## ឯកសារយោង
ធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ

## មើលផងដែរ
* Command responsibility
* Nuremberg Principles
* អង្គការសហប្រជាជាតិ
* សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្ស

## កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
* Full Text In the UN Website
* Scanned copy of the signed charter
*Original ratifications .
*Ratifications/admissions under Article IV .
* Alger Hiss recounts transporting the UN Charter after its signing.
* Procedural history note and audiovisual material on the *Charter of the United Nations* in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law 
* Declaration of Principles of International Law Concerning Friendly Relations and Cooperation Among States in Accordance with the Charter of the United Nations
* Lecture by Annebeth Rosenboom entitled *Practical Aspects of Treaty Law: Treaty Registration under Article 102 of the Charter of the United Nations* in the Lecture Series of the United Nations Audiovisual Library of International Law
ដើរជាមួយព្រះសង្ឃ

ព្រះសង្ឃ​ជា​ទី​គោរព​របស់​គ្រហស្ថ​គ្រប់​ទី​គ្រប់​តំបន់ ។ ដូច្នេះបើ​យើង​ជា​គ្រហស្ថដើរ​ជាមួយភិក្ខុ ឬ សាមណេរ នោះ​យើង​មិន​ត្រូវ​ដើរ​មុខ​ ឬ ទន្ទឹមស្មើនឹង​លោក​ទេ ទោះ​ជា​បិតា​ក្ដី ក៏​ពុំ​គប្បីឡើយ ។
តែមានកាល​ខ្លះ លោក​អនុញ្ញាត​ឲ្យគ្រសហ្ថ​ដើរ​មុខ​​បាន ។ ព្រះ​ធម្មកថិក​និមន្ត​ទៅសម្ដែង​ធម៌​នៅ​​គេហស្ថានឧបាសក​ឧបាសិកា លោក​តែង​ឲ្យ​ក្មេងដែល​លីគម្ពីរ​ដើរមុខ ។ យ៉ាងនេះ​គេ​ពុំ​សំគាល់​យក​ព្រះធម៌​ដែល​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​នោះ លើកតម្កល់​ឡើង​ឲ្យ​ធំ​ជាង​ព្រះសង្ឃ ។ តែ​បើ​ព្រះធម្មកថិក​អង្គណា​យល់​ថា​ក្មេង​ជា​សិស្ស​ ត្រូវតែ​ដើរ​ក្រោយ​លោកគ្រូ នោះ​ឃើញ​ថា ព្រះធម៌​ដែល​មាន​ក្នុង​គម្ពីរ មិនប្រសើរ​លើស​លោក​ដែល​ចេះ​សម្ដែងធម៌​ទេសនានោះ​ឡើយ ។
លោកសន្ដោសដល់​អ្នក​នាំ​ផ្លូវ​ទៀត អាច​នឹង​ដើរ​មុខ​ព្រះសង្ខ​បាន​ដោយ​សង្គ្រោះ​ថា​ជា​មគ្គុទ្ទេសក៍ ក៏ត្រូវ​តែ​ត្រាយ​ផ្លូវ​ខាង​មុខ​ទើប​ស្រួល​ធ្វើដំណើរ ។
## ឯកសារយោង
ទីអង្គុយ (តាមអារ្យធម៌អ៊ឺរ៉ុប)

បណ្ដាអារ្យជននៅប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបដែល​ទៅ​កាន់​ទី​ប្រជុំ​នីមួយៗ តាម​សេច​ក្ដី​អញ្ជើញ​របស់​សមាគម​ណាមួយ ឬ របស់​ឥស្សរជន​ណា​មួយ ដូច​ជា​ទៅ​ស្ដាប់​សន្និសិទ ឬ បាឋកថា... ។ល។ នោះគេរាប់​អាន​អង្គុយ​ទន្ទឹម​គ្នា​ប្ដី​ប្រពន្ធៗ ។
ទាំងទៅមើលល្បែងល្ប៉ារាំច្រៀង និងល្បែងផ្សេងៗ... លោក​អ្នក​ដែលអញ្ជើញ​ទៅ​ក៏​តែង​តែអង្គុយ​ជាគូៗភរិយា​ស្វាមី​ជា​ដរាប ជួន​កាល​មាន​ទាំង​កូន​ស្រី​ប្រុស​ទៅ​ជាមួយ​ផង នោះ​គេអង្គុយ​តាមជួរ​តាម​ក្រុមគ្រួសារ​ទៅ​បាន​ជា​ទម្លាប់ ។
## ឯកសារយោង
ស្ងាប

ស្ងាប ជាកិរិយា​បើក​មាត់​ធំ ហើយ​ដក​ដង្ហើម​វែង​បញ្ចេញ​ខ្យល់​មក​ឮ​សូរហូមៗ ។ ស្ងាប​នេះ​យើង​ពុំមែន​ក្លែង​ធ្វើ​ទេ គឺបណ្ដាល​មក​ពី​ការ​នឿយ​ហត់​អស់​កម្លាំង​ ហើយ​ងងុយ​ដេក​ក៏​មាន មក​ពី​អត់​ងងុយ​ក៏មាន ឬ ដល់​ពេលងងុយ​តាម​ធម្មជាតិ​ក៏​មាន​ ។
មាន​កាល​យើង​ងងុយ​ពេក​ ស្ងាប​ទៅ​ចេញ​ទឹកភ្នែក ទឹក​សម្បោរ​ផង​ក៏​មាន ។
ដំណើរហា​មាត់​ស្ងាប​ឲ្យ​អស់ចំហ​ជា​កិរិយា​មិន​ល្អ​មើល ថែម​ទាំង​បន្លឺនូវសូរ​ហូមៗទៀត ជាស័ព្ទមិនពីរោះស្ដាប់​សោះ ។ ហេតុ​នេះ​កាល​ណា​យើង​ស្ងាប​នៅ​ទី​ណា​ក៏ដោយ សូម្បី​តែនៅ​ម្នាក់​ឯង ក៏​គប្បី​យក​កូន​កន្សែង​ ឬ យក​ដៃ​ខ្ទប់​មាត់ដែល​ហា​នោះ​ជា​ដរាប ជាទម្លាប់ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ធ្លាប់​ភ្លេច​ខ្លួន​ទៅៗ ហាមាត់​នៅ​កណ្ដាល​ប្រជុំ​ជន ។
បើ​កាលណា​យើង​ដឹង​ខ្លួនថា​ ចង់​ស្ងាប​​ហើយ យើង​ត្រូវ​ប្រញាប់​រវៀសរវៃ​ប្រុង​ខ្លួន និង កុំ​ឲ្យឮ​ហូម និង​ យកដៃ ឬកូន​កន្សែង​ ខ្ទប់​មាត់​ ខ្ទប់​មុខ និង ជូត​មុខ ជូតភ្នែកឲ្យ​ស្អាត​វិញ​ដូច​ដើម ។
## ឯកសារយោង
សិទ្ធិធ្វើបាតុកម្ម

សិទ្ធិ​ធ្វើបាតុកម្ម​ជា​សិទ្ធិ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ក្នុង​ចំណោម​សិទ្ធិ​ទាំង​ឡាយ​របស់​មនុស្ស។ ខណៈ​ដែល​ច្បាប់សិទ្ធិ​សមនុស្ស និង​ច្បាប់​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ទាំង​ឡាយ​មិន​ទាន់​អនុញ្ញាតិ​ទាំង​ស្រុង​នូវ​សិទ្ធិមួយ​នេះ តែ​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អាច​ការ​សម្ដែង​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ ​សេរីភាព​ក្នុងការបង្កើត​សមាគម និង​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញមតិ។

មាន​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ជា​ច្រើន​បាន​បញ្ជាក់​ជា​លាយ​លក្ខណ៍​អក្សរ​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​សិទ្ធិ​ទាំង​នោះ តួ​យ៉ាង​ដូច​ជា​សន្ធិសញ្ញា​ឆ្នាំ ១៩៥០​ អនុសញ្ញាសហភាព​អឺរ៉ុប​ស្ដី​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្ស ជា​ពិសេស​នៅ​ត្រង់​កថាខណ្ឌ​ទី ៩​ដល់​ទី​១១ និង​កត្តិកសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ស្ដី​ពី​សិទ្ធិ​ពលរដ្ឋ​ និង​នយោបាយ ឆ្នាំ​១៩៦៦ នៅ​ត្រង់​កថាខណ្ឌ​ទី ១៨​ដល់​ទី​២២។ 

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្ដី​នូវ​រាល់​កិច្ចព្រម​ព្រាងនេះ ក៍​ដូច​ជា​​កិច្ច​ព្រម​ព្រាង​ដ៏ទៃ​ទៀតរួម​មាន ​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បង្កើត​សមាគម និង​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ប្រធាន​បទ​មួយ​ដែល​មាន​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​ខ្លះៗ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុង​កត្តិកសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ស្ដី​អំពី​សិទ្ធិ​ពលរដ្ឋ និង​នយោបាយ​បាន​ចែង​អំពី​ការ​ហាម​ប្រាម​ក្នុង​ការគាំ​ទ្រ​ឱ្យ​មាន "ការ​រើស​អើង​ពូជ​សាសន៍ ឬការ​ស្អប់​ខ្ពើម​សាសនា​" ហើយ​នឹង​មាន​ការ​ឃាត់​ឃាំង​ក្នុង​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ប្រសិន​បើ​ក្នុង​ករណីចាំបាច់​ណាមួយ​ដូច​ជា "​នៅ​ក្នុង​ករណី​សង្គម​ប្រជាធិបតិយ្យ​ ដែល​សន្តិសុខ​ជាតិ​ត្រូវ​បាន​រឹត​បន្តឹង ឬការ​ការពារ​​សុវត្ថិភាព​សាធារណៈ សណ្ដាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ កិច្ច​ការពារ​សុខភាព​សាធារណៈ ឬ​សីលធម៌ និង​កិច្ចការពារ​សិទ្ធិ​ និង​សេរីភាព​ផ្សេងៗ​ទៀត (កថាខណ្ឌ​ទី ២០ និង​២១)។

រាល់​ការ​តវ៉ា​បាតុកម្ម​មិន​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​មាន​ហឹង្សា និង​គម្រាម​កំហែង​សន្តិសុខ​ជាតិ ឬ​សុវត្ថិភាព​សាធារណៈ​ឡើយ។ ម្យ៉ាង​ក៍​មិន​ត្រូវ​ឱ្យ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​របស់​ពលរដ្ឋ​ ព្រោះ​បាតុកម្ម​មួយ​ចំនួន​ធំ​មិន​ប្រព្រឹត្ត​ផ្ទុយ​ច្បាប់​ប្រទេស​ឡើយ។ បាតុកម្ម ដែល​រួម​បញ្ចូល​នូវ​ការ​ដើរ​ជាក្បួន​អហឹង្សា​ ឬ​ការ​តស៊ូ​របស់​ពលរដ្ឋ​ ជា​ទូទៅ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ការ​បង្ហាញ​ផល​វិជ្ជមាន​ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ប្រជាធិបតិយ្យ និងស្រប​តាម​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។ ការណ៍​នេះ​តែ​កើត​ឡើង​ជា​ឧទាហរណ៍ ការ​ដើរ​ជា​ក្បួន​តប​ត​ទៅ​នឹង​ការធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ ឬ​ពេល​ខ្លះ​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​ការ​ដែល​អ្នក​ដឹក​នាំ​បដិសេធ​មិន​ចុះ​ចេញ​ពី​អំណាច​បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន​ចាញ់​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត។ 

## មើលផងដែរ 
* ភាពគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់របស់ពលរដ្ឋ
* ការតស៊ូរបស់ពលរដ្ឋ
* សកម្មភាពដោយផ្ទាល់
* ការតស៊ូអហឹង្សា
* បាតុកម្ម
## ឯកសារយោង
ស្ទឹងមានជ័យ

ពីដើមឡើយហៅថា «ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃ»។​ មកដល់រាជ្យព្រះជ័យចេស្តា (ព្រះអង្គសូរ) នាពេលមួយ
ចៅពញាភក្តីសង្រ្គាមហុក បានក្រាបបង្គុំទូលថ្វាយនៅ«ទូលព្រះស្រី»​ ថា កាល
ដែលច្បាំងឈ្នះផ្តាច់ព្រ័ទ្ធ គឺនៅត្រង់ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃនេះឯង សម្លាប់សត្រូវងាប់ស្អុយ
ទឹក កន្លែងនោះគេក៏ហៅថា «អន្លង់ក្បាលយួន» រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ទើប
បានហ្លួងមានព្រះរាជឱង្ការថា បើចឹងយើងហៅទីនេះថា «ស្ទឹងមានជ័យ» ទៅវិញ
ចុះ (ព្រោះទ័ពយើងច្បាំងឈ្នះ នៅត្រង់ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃនេះ)។

ឯទូលព្រះស្រី (ក៏ស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញដែរ តែខ្ញុំមិនច្បាស់ថានៅត្រង់ណាទេ
ព្រោះសព្វថ្ងៃ វាបាត់ដានអស់ទៅហើយ)។ គឺព្រះបាទបរមរាជា ពញាយ៉ាត​កាល​
ព្រះអង្គយាងមកសាងវាំងប្រាសាទ ក៏ឲ្យគេធ្វើដំណាក់មួយប្រទាន ព្រះស្រីរាជា
ជាព្រះរាជបុត្រ នៅលើទូលមួយនោះ ក៏ហៅទូលនោះថា ទូលព្រះស្រីរាជា តែ​
ក្រោយមកក៏បាត់ពាក្យរាជា ហៅនៅត្រឹមទូលព្រះស្រីៗ ជួនក៏មានអ្នកមិនអានថា
ព្រះស្រី ទៅជា ទូលប្រស្រីៗ រៀងមក។

## ឯកសារយោង