open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
បរមរាមាទី៣

**បរមរាមាទី៣** ឬ **ពញ្ញាអន** (អង់គ្លេស: Borom Reamea III) or (Ponhea On) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៦០០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥៩៩-១៦០០) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ រាជធានីស្រីសន្ធរ ព.សករាជ ២១៤៣ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៩៩ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥២២ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **"ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមរាមាធិបតី"** ។ ពញ្ញាអន ទ្រង់ជាបុត្រាពៅ នៃ ព្រះបរមរាជាទី២ និងត្រូវជាសម្ដេចមារ (ពូ) នៃអង្គពញ្ញាតន់ ដែលសោយទីវង្គត់ដោយការលបធ្វើឃាតពីពួកចាម ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៩ នៃគ.សករាជ ក្នុងអំឡុងពេលដែលកងទ័ពសៀមវាយបែកក្រុងលង្វែក អង្គពញ្ញាអន មិនបានយាងទៅក្រុងវៀងច័ន្ទន៍ នគរឡាវនោះទេ ទ្រង់បានភៀសខ្លួនហើយមកស្នាក់នៅត្រឹម ខេត្តស្ទឹងត្រែង ប៉ុនណោះ ។

## ការសោយទីវង្គត់ ព្រះបរមរាមាទី៣ 
**Death of Borom Reamea III**

អង្គពញ្ញាអន បានឡើងសោយរាជ បន្តពីអង្គពញ្ញាតន់ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា បរមរាមាធិបតី ព្រះអង្គជាស្ដេចដែលចូលចិត្តភាពស្បាយ ទ្រង់តែងតែយាងដើរកំសាន្តក្រៅព្រះរាជវាំង និង មានចំនូលចិត្តដើរបរបាញ់សត្វព្រៃ ថ្ងៃមួយដែលអង្គពញ្ញាអន បានចាប់ចិត្តស្រលាញ់ស្រីម្នាក់ ដែលជាប្រពន្ធ របស់លោក ពញ្ញាថី ឈ្មោះថា នាងទាវ ទ្រង់បានចូលទៅចែចូវនាងជាច្រើនលើកច្រើនសារ តែនាងបដិសេធ មិនស្រលាញ់ព្រះមហាក្សត្រនោះទេ ដោយយល់ថាខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រទៅហើយ នៅមានអ្នកបដិសេធ ដោយសេចក្ដីចង់ឈ្នះ អង្គពញ្ញាអន បានបញ្ជារឱ្យពលសេនា តាមទៅចាប់នាងទាវ ឱ្យបាន ដើម្បីយកនាងមកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ។ ការចាប់បង្ខំប្រពន្ធរបស់អ្នកដទៃ យកមកធ្វើជាប្រពន្ធរបស់ខ្លួន ជាការឆ្គាំឆ្គង នៅក្នុងសង្គមជាតិកម្ពុជា ដែលអង្គព្រះមហាក្សត្រ មិនប្រកបទៅដោយក្រមសីលធម៌ បានបណ្ដាលឱ្យប្រជានុរាស្ត្រនិយាយនិន្ទារស្ដេចអង្គនេះជាខ្លាំង នាងទាវដែលជាប្រពន្ធដែលមានភក្ដីភាពចំពោះស្វាមី នាងបានបង្អត់អាហារខ្លួនឯងរហូតដល់ស្លាប់ ពញ្ញាថីដែលជាប្ដីរបស់នាងខឹងនិង ព្រះមហាក្សត្រជាខ្លាំង ក៏បានយកទ្រពរបស់ខ្លួនទាំងអស់ ទៅជួបនិង ពញ្ញាកែវ ដែលជាមន្ត្រីជំនិត និង អង្គពញ្ញាញោម ដែលជាបុត្រព្រះសត្ថា ដើម្បីរៀបចំគម្រោងការធ្វើឃាត អង្គពញ្ញាអន ដើម្បីយករាជបល្ល័ង ។ គ.សករាជ ១៦០០ អំឡុងពេលក្រមការរាជវាំង រៀបចំពិធីមហោស្រពសម្ដែងរបាំ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីចំរើនព្រះជន្មដល់ អង្គពញ្ញាអន ពញ្ញាកែវ បាននាំបក្សពួករបស់ខ្លួនចំនួន ៧០០នាក់ បន្លំជាក្រមការរាជវាំង និង ក្រុមន្ត្រីជិតឆ្ងាយ មកចូលរួមក្នុងអង្គពិធីចំរើនព្រះជន្មនេះ (King Birth Day) អំឡុងពេលដែលព្រះមហាក្សត្រ យាងអុជភ្លើងកាំជ្រួច បក្សពួកពញ្ញាកែវ ដែលបន្លំខ្លួនទាំង ៧០០ នាក់ បានចូលទៅធ្វើឃាតអង្គពញ្ញាអន សោយទីវង្គត់ក្នុងពេលនោះ ក្រុមពញ្ញាកែវ ដែលឃាតព្រះមហាក្សត្របានហើយ ក៏ដកខ្លួនចេញបាត់អស់ អាស្រ័យដោយមានហេតុដូច្នេះហើយ បានជាក្រោយមកមានបំរាមលែងឱ្យអង្គម្ចាស់ផែនដី យាងចេញអុជកាំជ្រួចរន្ទាផ្ទាល់ព្រះហស្ថទៀតឡើយ គឺត្រូវតម្រូវឱ្យអង្គព្រះមហាក្សត្រ អុជកំណត់ថ្វាយនឹងឆ្នួន រួចហើយឱ្យប្រទានឆ្នួននោះទៅមន្ត្រីបរោហិត ទទួលយកទៅអុជស្នងព្រះអង្គរៀងមក ក្រោយមកក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង ក៏ប្រជុំសម្រេចអញ្ជើញ អង្គពញ្ញាញោម ជាបុត្រាពៅរបស់ ព្រះសត្ថា ឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះបរមរាមាទី៣ អង្គពញ្ញាញោម មានព្រះនាមក្នុងរាជថា ព្រះកែវហ្វាទី១ ។

## ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង
សេនីយ៍ ប្រាមោជ

ម៉មរាជាវង្ស **សេនីយ៍ ប្រាមោជ** ( ,  ; ថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០៥ – ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧) ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសថៃចំនួនបីដង ដែលជាអ្នកនយោបាយនៅក្នុងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ មេធាវី អ្នកការទូត និង សាស្រ្តាចារ្យ ។ គឺជា​កូនចៅ​នៃរាជវង្សថៃ ទ្រង់​ជា​ចៅទួត​របស់ស្តេចរាមាទី២ ។ អាណត្តិ​ចុងក្រោយ​របស់​លោក​ក្នុង​ពេល​ដែល​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​កាត់​អាណត្តិ​តែ​មួយ​គត់​របស់​ប្អូន​ប្រុស​លោកគឹកឫទ្ធិ៍ប្រាមោជ ។

## ជីវប្រវត្តិ 
កើតជាកូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ខាំរ៉ប និងម្តាយដែង ( ប៊ុនណាក )  គាត់បានសិក្សានៅ មហាវិទ្យាល័យត្រេន្ត៍ នៅ ដឺប៊ីស័រ មុនពេលទទួលបានសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រកិត្តិយសថ្នាក់ទីពីរផ្នែកនីតិសាស្ត្រ ពី មហាវិទ្យាល័យវ៉ូសស្ទ័រ នៅ អុកហ្វដ ។ លោកបានបន្តការសិក្សារបស់លោកនៅ ហ្គ្រាយស៍អុិន្ត ទីក្រុងឡុងដ៍ ដោយទទួលបានកិត្តិយសដំបូង។ បន្ទាប់ពីត្រឡប់មកប្រទេសថៃវិញ លោកបានសិក្សាច្បាប់ថៃ ហើយបន្ទាប់ពីរយៈពេលប្រាំមួយខែជាសិក្ខាកាមនៅតុលាការកំពូល លោកបានចាប់ផ្តើមធ្វើការនៅតុលាការស៊ីវិលយុត្តិធម៌។ ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានផ្ទេរទៅក្រសួងការបរទេស ហើយនៅឆ្នាំ១៩៤០ ត្រូវបានបញ្ជូនទៅ សហរដ្ឋអាមេរិក ជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតថៃ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ
អនុទិន ជាញវីរកូល

**អនុទិន ជាញវីរកូល** (ថៃ៖ อนุทิน ชาญวีรกูล, ចិន៖ 陈锡尧, កើតថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៦) គឺជាអ្នកនយោបាយថៃមួយរូបដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ។ មុនឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកធ្លាប់បានបម្រើការជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថៃពីឆ្នាំ២០២៣ រហូតដល់ពេលដែលលោកបានលាលែងពីមុខតំណែងទាំងពីរនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលលោកប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រ៍ឱជាចាប់ពីឆ្នាំ២០១៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ លោកអនុទិន​បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល ហើយត្រូវជាបុគ្គលដ៏សំខាន់ម្នាក់ដែលបានទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅប្រទេសថៃ។

លោកអនុទិនធ្លាប់ប្រឡូកជាសមាជិកនៃគណបក្សនយោបាយមួយចំនួននៅថៃដូចជា គណបក្សអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ គណបក្សថៃរាក់ថៃ ហើយបច្ចុប្បន្នជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សភូមិជ័យថៃ។

បន្ទាប់ពីបានព្រមព្រៀងគ្នាជាមួយបក្សប្រឆាំងគឺគណបក្សប្រជាជននៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ លោកអនុទិនបានបង្ហាញពីគោលបំណងក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថ្មី និងក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្ទាប់របស់ប្រទេសថៃ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិថៃដើមកំណើតចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិកាតាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយមកពីបាងកក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានគណបក្សនយោបាយនៅថៃ
ទវី បុណ្យកេតុ

**ទវី បុណ្យកេតុ** (សរសេរថា *ថាវី ប៊ុនយៈកេត* ;    ,  ;ថ្ងៃទី១០ វិច្ឆិកា ១៩០៤ ដល់ ៣ វិច្ឆិកា ១៩៧១) ជាអ្នកនយោបាយថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្នុងរយៈពេលខ្លី។

## អាជីពនយោបាយ 
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៣២ គាត់បានចូលរួមជាមួយក្រុមរដ្ឋប្រហារនៃ រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣២ ដែលជាបក្សប្រជាជន។ គាត់បានក្លាយជាអគ្គលេខាធិការនៅក្នុងខុទ្ទកាល័យរបស់សេនាប្រមុខពិបូលសង្គ្រាម និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំនៅក្នុងខុទ្ទកាល័យលោក ឃួង អភ័យវង្ស ។ នៅពេលដែល ឃួង បានលាលែងពីតំណែងដោយផ្ទាល់បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ និងបានបង្កើតរដ្ឋបាលថៃទី១២ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រើស​រើស​តែ​ដោយ​សារ​តែ​បេក្ខភាព​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​គឺ ​សេនីយ៍ ប្រាមោជ ប្រធានចលនាសេរីថៃ ​មិន​មាន។ ដប់ប្រាំពីរថ្ងៃបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតរបស់លោកនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា លោកបានលាលែងពីតំណែងដើម្បីដោះលែងលោក ។

ក្រោយ​មក​លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិកា​រ​តាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​របស់​សេនាប្រមុខសរិដ្ឋ ឆនះវ័ជ្ត ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ
លី លីនជា

**លី លីនជា** ( ឈ្មោះគួរសម **យ៉ាងចុង** កើតថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣)  ស្គាល់ច្បាស់ដោយ ឈ្មោះឆាក របស់លោក **ជេត លី** គឺជាតារាសម្តែងភាពយន្ត ផលិតករភាពយន្តសិល្បករក្បាច់គុន និង ម្ចាស់ជើងឯកវូស៊ូ ដែលចូលនិវត្តន៍។ លោកជាពលរដ្ឋសិង្ហបុរីធម្មជាតិ។  គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតារាភាពយន្តចិនដ៏ល្បី បំផុតមួយរូប និងជាតារាក្បាច់គុនដ៏ល្បីបំផុតមួយរូបក្នុងជំនាន់របស់គាត់។ 

 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ប្រយូរ ភ្មរមន្ត្រី

ឧត្តមសេនីយ៍ឯក **ប្រយូរ ភ្មរមន្ត្** (    ) ជា​ទាហាន​ថៃ អ្នក​នយោបាយ និង​ជា​សមាជិក​របស់ *គណៈរាស្ត្រ* (គណបក្ស​ប្រជាជន)។ លោក​បាន​ចូល​រួម​ក្នុងបដិវត្តន៍សៀម ​ឆ្នាំ​១៩៣២ ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ដោយ​ការ​ផ្ដួល​រំលំ​របប​រាជា​និយម​ផ្តាច់​ការ ។

## ឯកសារយោង
គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកឡាវ

**គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកឡាវ** (    ลาว លេខកូដ IOC: **LAO** ) គឺជាគណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកតំណាងឱ្យប្រទេសឡាវ ។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកថៃ

**គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកថៃ ក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពរបស់ព្រះមហាក្សត្រ** ( ) គឺជាគណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកក្នុងប្រទេសថៃ សម្រាប់ចលនាកីឡាអូឡាំពិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងអម្ពាវាន់ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ វាគឺជាអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញ ដែលជ្រើសរើសក្រុម និងប្រមូលថវិកាដើម្បីបញ្ជូនអ្នកប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសថៃទៅកាន់ព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិកដែលរៀបចំដោយ គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (IOC) ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាស៊ីដែលរៀបចំដោយ ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី (OCA) និងព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរៀបចំដោយ សហព័ន្ធកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (SEAGF) ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អ្នកនាំមុខនៃគណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកថៃ គឺជា "គណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសម្រាប់កីឡា" ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ដែលដើមឡើយជាសង្គមសម្រាប់ជនបរទេសដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃដើម្បីចូលរួមក្នុងកីឡា និងរៃអង្គាសប្រាក់តាមរយៈការលក់សំបុត្រសម្រាប់ការចូលរួមកីឡាសាធារណៈ និង សមាគមកាកបាទក្រហមថៃ ។ .

គណៈកម្មាធិការបានសម្រេចចិត្តបង្កើតអង្គការអូឡាំពិកផ្លូវការមួយដើម្បីជួយអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសផ្សេងទៀតតាមរយៈកីឡា ហើយគណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកថៃ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី 20 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1948 ។ ហើយក្រោយមកត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ នៅឯកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ នៅទីក្រុងខូបេញេគេន នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥០។  ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី ៩) ទ្រង់បានប្រទានព្រះរាជសម្បត្តិដល់គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកថៃ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏ដូចជានិមិត្តសញ្ញាផ្លូវការរបស់គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកថៃ នៅថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥១។ 

## ឯកសារយោង
វាបី បុស្បាករ

**វាបី បុស្បាករ** (    ; ២៥ មិថុនា ១៨៩១ &#x2013; ១៥ ធ្នូ ១៩៨២) ជាព្រះនាងសៀម (ក្រោយប្រទេសថៃ )។ នាងគឺជាសមាជិកនៃរាជវង្សសៀម ។ ព្រះ​នាង​ជា​បុត្រី​របស់ស្តេចចុល្លាង្ករណ៍ (រាមា​ទី​៥)។ ព្រះ​នាង​ជា​បុគ្គល​មួយ​អង្គ​ដែល​មាន​អាយុ​វែង​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ ស្ថិត​នៅ​ពី​ក្រោយ​ព្រះរាជ​បុត្រ​ទាំង​បី​របស់​ព្រះបាទមង្កុដ (រាមា​ទី​៤); ព្រះអង្គម្ចាស់នភាពរ ប្រភា ដែលសោយទិវង្គតក្នុងព្រះជន្ម ៩៤ព្រះវស្សា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨ ព្រះនាងប្រាដិថាសារី ដែលសោយទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ ក្នុងព្រះជន្ម ៩៦ ព្រះវស្សា និងព្រះអង្គម្ចាស់ស្រីដាភីហ៊ីហាន់ ដែលសោយទិវង្គតក្នុងព្រះជន្ម ៩៧ព្រះវស្សា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២។

## ពូជពង្ស
មឿងឧប្បលរាជធានី

**មឿងឧប្បលរាជធានី** (    ,  ) គឺជាស្រុករាជធានី ( *អាំភើមឿង* ) នៃខេត្តឧប្បលរាជធានី ភាគឦសានប្រទេសថៃ ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្រុក​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា បុពុប្បលនិគម (​บุพุปลนิคม) ។ ក្រោយមកគេប្តូរឈ្មោះទៅជា បូរពា៌ឧប្បល (บูรพาอุบล) ក្នុងឆ្នាំ១៩០៩ និង មឿងឧប្បលរាជធានី ក្នុងឆ្នាំ១៩១៣។ 

## ភូមិសាស្ត្រ 
## ឯកសារយោង
ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត

**ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត** (អង់គ្លេស : Angkor Sangkranta) គឺជាកម្មវិធីមួយដែលរៀបចំដោយសហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា(ស.ស.យ.ក )ដើម្បីអបអរសាទរពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរនៅលើទឹកដីអង្គរ ខេត្តសៀមរាប ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដើម្បីបង្ហាញវប្បធម៌ខ្មែរគ្រប់ទម្រង់ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីនិងបេតិកភណ្ឌរូបីនៅក្នុងតំបន់រមណីយដ្ឋានអង្គរដែលជាតំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។
ហ៊្សូម (កម្មវិធី)

**ហ៊្សូម** រចនាម៉ូដជា **ហ្ស៊ូម** ឬ **ហ្ស៊ូមកិច្ចប្រជុំ** គឺជាកម្មវិធីកម្មវិធី វីដេអូទូរគមនាគមន៍ដែលមានកម្មសិទ្ធិ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយហ្ស៊ូមទំនាក់ទំនងវីដេអូ ។ គម្រោងឥតគិតថ្លៃអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលរួមរហូតដល់ ១០០ នាក់ក្នុងពេលដំណាលគ្នា ជាមួយនឹងការដាក់កំហិតរយៈពេល ៤០ នាទី។ អ្នកប្រើប្រាស់មានជម្រើសក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងដោយការជាវគម្រោងបង់ប្រាក់។ ផែនការខ្ពស់បំផុតគាំទ្រដល់អ្នកចូលរួមដំណាលគ្នារហូតដល់ ១ ០០០ នាក់សម្រាប់ការប្រជុំដែលមានរយៈពេលរហូតដល់ ៣០ ម៉ោង។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| និមិត្តសញ្ញាឆ្នាំ២០១៤
កំណែបែតានៃហ៊្សូម ដែលអាចធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសន្និសីទដែលមានអ្នកចូលរួមវីដេអូរហូតដល់ ១៥ នាក់ត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១២។  នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ កំណែ ១.០ នៃកម្មវិធីត្រូវបានចេញផ្សាយជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃចំនួនអ្នកចូលរួមក្នុងមួយសន្និសីទដល់ ២៥  នៅចុងខែដំបូងរបស់ខ្លួនហ្ស៊ូម មានអ្នកប្រើប្រាស់ ៤សែននាក់ និងកើនឡើងដល់ជាងមួយលាននាក់នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣។  បន្ទាប់ពីការចាប់ផ្តើមនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ គិតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២០ ហ្ស៊ូមទទួលបានអ្នកប្រើប្រាស់ចំនួន ២.២២ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដែលជាអ្នកប្រើប្រាស់ច្រើនជាងចំនួនដែលវាប្រមូលបានក្នុងឆ្នាំ២០១៩   នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ កម្មវិធីហ្ស៊ូម ត្រូវបានទាញយកចំនួន ២.១៣ លានដង។  

ក្នុងអំឡុងពេល ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ មានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការប្រើប្រាស់ហ្ស៊ូម សម្រាប់ ការងារពីចម្ងាយ ការអប់រំពីចម្ងាយ  និងទំនាក់ទំនងសង្គមអនឡាញ។  ហ្ស៊ូម គឺជាកម្មវិធីទូរស័ព្ទដែលមានការទាញយកច្រើនជាងគេបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ជាមួយនឹងការទាញយកច្រើនជាង ៥០០ លានដង។ 

នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២០ ហ្ស៊ូមមានអ្នកចូលរួមកិច្ចប្រជុំប្រចាំថ្ងៃច្រើនជាង ៣០០ លាននាក់ ដែលបានបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថាចំនួនដងដែលនរណាម្នាក់បានចូលរួមការប្រជុំ ដែលអាចកើតឡើងច្រើនដងក្នុងមួយថ្ងៃ។  

## ឯកសារយោង
អ៊ីនស្តាក្រាម

**អ៊ីនស្តាក្រាម**  គឺជាសេវាកម្មចែករំលែក រូបថត និងវីដេអូ ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនអាមេរិកវេទិកាមេតា ។ កម្មវិធីនេះអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ផ្ទុកឡើងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលអាចត្រូវបានកែសម្រួលជាមួយនឹង តម្រង និងរៀបចំដោយ ប្រើសញ្ញា និង ការដាក់ស្លាកភូមិសាស្ត្រ ។ សារបង្ហោះអាចត្រូវបានចែករំលែកជាសាធារណៈ ឬជាមួយអ្នកតាមដានដែលបានអនុម័តជាមុន។ អ្នកប្រើប្រាស់អាចរកមើលខ្លឹមសាររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតតាមស្លាក និងទីតាំង មើលមាតិកាពេញនិយម ដូចជា រូបថត និងធ្វើតាមអ្នកប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត ដើម្បីបន្ថែមខ្លឹមសាររបស់ពួកគេទៅក្នុងព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន។  

## ឯកសារយោង
វ៉ុនកូរ៉េខាងត្បូង

**សាធារណរដ្ឋកូរ៉េវ៉ុន** មិនផ្លូវការ **ប្រាក់វ៉ុនកូរ៉េខាងត្បូង** ( និមិត្តសញ្ញា : **₩** ; លេខកូដ : **KRW** ; កូរ៉េ : 대한민국 원 ) គឺជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការរបស់ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ។ មួយវ៉ុនត្រូវបានបែងចែកទៅជា ១០០ ជន់ ដែលជាផ្នែករងរូបិយវត្ថុ។ jeon លែងប្រើសម្រាប់ប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃហើយ វាបង្ហាញតែក្នុងអត្រាប្តូរប្រាក់បរទេសប៉ុណ្ណោះ។ រូបិយប័ណ្ណនេះត្រូវបានចេញដោយ ធនាគារកូរ៉េ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុង សេអ៊ូល ។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
"ប្រាក់វ៉ុន" ចាស់គឺជាប្រាក់ យន់ចិន និង ប្រាក់យ៉េនជប៉ុន ដែលទាំងពីរបានមកពី ប្រាក់ដុល្លារអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក ។ វា​បាន​មក​ពី ហាន់ចា(  *ឈ្នះ* ) មានន័យថា "ជុំ" ដែលពិពណ៌នាអំពីរូបរាងនៃប្រាក់ដុល្លារ។

ប្រាក់វ៉ុនត្រូវបានបែងចែកទៅជា *១០០ជន់* (  ) ខ្លួនវាផ្ទាល់ជាការយល់ដឹងនៃឯកតា ទម្ងន់ របស់ចិននិងមានន័យដូចនឹងលុយជាទូទៅ។ ការឈ្នះបច្ចុប្បន្ន (១៩៦២ ដល់បច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានសរសេរជា ហាន់ហ្គឹល តែប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនមានហាន់ចា ផ្លូវការណាមួយពាក់ព័ន្ធនឹងវាទេ។  

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
វ៉ុនកូរ៉េ

**វ៉ុនកូរ៉េ** ( /w ɒ n /     ,  ) ឬ **អាណាចក្រកូរ៉េឈ្នះ** ( កូរ៉េ ៖ 대한제국원) គឺជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការរបស់ចក្រភពកូរ៉េ ចន្លោះឆ្នាំ១៩០២ និង ១៩១០។ វាត្រូវបានបែងចែកទៅជា *១០០ជន់* ( /dʒ ʌ n / ;     ,  ) ។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
**ប្រាក់វ៉ុន** គឺជារូបិយប័ណ្ណនៃប្រាក់យន់ចិន និង ប្រាក់យ៉េនជប៉ុន ដែលទាំងពីរបានមកពី ប្រាក់ដុល្លារអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក ។ វា​បាន​មក​ពី ហាន់ចា(  *ឈ្នះ* ) មានន័យថា "ជុំ" ដែលពិពណ៌នាអំពីរូបរាងនៃប្រាក់ដុល្លារ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រាក់វ៉ុនរបស់កូរ៉េ យន់ ចិន និង ប្រាក់យ៉េនជប៉ុន សុទ្ធតែបានមកពី ប្រាក់ដុល្លារអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក ដែលជាកាក់ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិរវាងអាស៊ី និងអាមេរិក ពីសតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៩ ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ពណ៌ក្រហម

**ក្រហម** ​ជា​ពណ៌​នៅ​ចុង​រលក​វែង​នៃ ​វិសាលគម​ពន្លឺ​ដែល​មើល​ឃើញ ​នៅ​ជាប់ ​ពណ៌​ទឹកក្រូច និង ​ពណ៌​ស្វាយ ​ផ្ទុយ។ វា​មានប្រវែងរលកសំខាន់ប្រហែល ៦២៥-៧៤០ ណាណូម៉ែត្រ ។  វាគឺជាពណ៌ចម្បងនៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB និងពណ៌បន្ទាប់បន្សំ (ធ្វើពីស្វាយ និងពណ៌លឿង) នៅក្នុង គំរូពណ៌ CMYK ហើយជា ពណ៌បំពេញបន្ថែម នៃ ពណ៌ខៀវខ្ចី ។ ពណ៌ក្រហមមានចាប់ពី ពណ៌ក្រហម ដ៏ភ្លឺ ចែងចាំង និង ពណ៌ក្រហមដ៏ភ្លឺចែងចាំង ទៅជាពណ៌ក្រហមដ៏ខៀវស្រងាត់ ហើយប្រែប្រួលនៅក្នុងម្លប់ពី ពណ៌ផ្កាឈូក ស្លេកទៅពណ៌ក្រហមងងឹត ប៊ឺហ្គូឌី ។ 
រូបភាពតូច|ផ្កាកុលាបមានផ្ទៃពណ៌ក្រហមដិត
សារធាតុ​ពណ៌​ក្រហម​ដែល​ធ្វើ​ពី ​ផ្លែ​អុក ​គឺ​ជា​ពណ៌​ដំបូង​គេ​ដែល​ប្រើ​ក្នុង ​សិល្បៈ​បុរេប្រវត្តិ ។ ជនជាតិអេស៊ីបបុរាណ និង ជនជាតិម៉ាយ៉ា បានលាបពណ៌មុខរបស់ពួកគេពណ៌ក្រហមនៅក្នុងពិធី។ មេទ័ព រ៉ូម៉ាំង មានដងខ្លួនពណ៌ក្រហម ដើម្បីអបអរជ័យជំនះ។ វាក៏ជាពណ៌ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង ប្រទេសចិន ដែលវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ពណ៌គ្រឿងស្មូនសម័យដើម ហើយក្រោយមកទៀត ទ្វារ និងជញ្ជាំងនៃវាំង។  នៅក្នុង ក្រុមហ៊ុនរីណាយស្សាន សំលៀកបំពាក់ពណ៌ក្រហមដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់ពួកអភិជន និងអ្នកមានត្រូវបានលាបពណ៌ដោយ ខឺមេស និង ខូឆីននៀល ។ សតវត្សទី១៩ បាននាំមកនូវការណែនាំនៃថ្នាំលាបពណ៌ក្រហមសំយោគដំបូងដែលជំនួសថ្នាំពណ៌ប្រពៃណី។ ពណ៌ក្រហមបានក្លាយជាពណ៌និមិត្តរូបនៃ លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត និង សង្គមនិយម ។ សូវៀតរុស្ស៊ី បានយកទង់ក្រហមបន្ទាប់ពី បដិវត្តបូលសេវិក ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ រហូតដល់ការបែកបាក់នៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ។ ចិនកុម្មុយនិស្តបានអនុម័តទង់ក្រហមបន្ទាប់ពី បដិវត្តន៍ចិនឆ្នាំ១៩៤៩ ។ វាត្រូវបានអនុម័តដោយវៀតណាម ខាងជើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ និងដោយវៀតណាមទាំងអស់នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ។

ចាប់តាំងពីពណ៌ក្រហមគឺជាពណ៌នៃ ឈាម វាត្រូវបានភ្ជាប់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយនឹងការលះបង់ គ្រោះថ្នាក់ និងភាពក្លាហាន។ ការស្ទង់មតិទំនើបនៅ អឺរ៉ុប និង សហរដ្ឋអាមេរិក បង្ហាញថា ពណ៌ក្រហមក៏ជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងគ្នាច្រើនបំផុតជាមួយនឹងកំដៅ សកម្មភាព ចំណង់ផ្លូវភេទ កំហឹង សេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីរីករាយ។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និងប្រទេសអាស៊ីជាច្រើនទៀត វាគឺជាពណ៌តំណាងឱ្យសុភមង្គល និងសំណាងល្អ។  

## ឯកសារយោង
ពណ៌ខ្មៅ

**ខ្មៅ** ​ជាពណ៌ដែលកើតចេញពីអវត្តមាន ឬ ​ការ​ស្រូប​យក ​ពន្លឺ ​ដែល​មើល​ឃើញ ​ពេញលេញ។ វាជាពណ៌ aដែលគ្មានពណ៌ ដោយគ្មាន ពណ៌លាំៗ ដូចជា ពណ៌ស និង ពណ៌ប្រផេះ ។  ជារឿយៗវាត្រូវបានគេប្រើ ជានិមិត្តរូប ឬ ន័យធៀប ដើម្បីតំណាងឱ្យភាពងងឹត។  ពណ៌ខ្មៅ និងស ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីពណ៌នាអំពីភាពផ្ទុយគ្នាដូចជា ល្អ និង អាក្រក់ យុគងងឹត ធៀបនឹង យុគនៃការត្រាស់ដឹង និង ពេលយប់ ធៀបនឹង ថ្ងៃ ។ ចាប់តាំងពី យុគសម័យកណ្តាល មក ពណ៌ខ្មៅគឺជាពណ៌និមិត្តសញ្ញានៃភាពឧឡារិក និងសិទ្ធិអំណាច ហើយសម្រាប់ហេតុផលនេះ វានៅតែត្រូវបានពាក់ជាទូទៅដោយចៅក្រម និងចៅក្រម។ 

ពណ៌ខ្មៅគឺជាពណ៌មួយក្នុងចំណោមពណ៌ដំបូងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយវិចិត្រករក្នុងគំនូរគុហា សម័យក្រោយមកទៀត ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​អេហ្ស៊ីប​បុរាណ និង​ក្រិក​ជា​ពណ៌​នៃ​ពិភព​ក្រោម​ដី ។  នៅក្នុង ចក្រភពរ៉ូម វាបានក្លាយទៅជាពណ៌នៃការកាន់ទុក្ខ ហើយអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ វាត្រូវបានភ្ជាប់ជាញឹកញាប់ជាមួយ ការស្លាប់ អំពើអាក្រក់ មេធ្មប់ និង មន្តអាគម ។  នៅសតវត្សទី១៤ វាត្រូវបានពាក់ដោយរាជវង្ស បព្វជិត ចៅក្រម និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលនៅអឺរ៉ុបភាគច្រើន។ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​ពណ៌​ដែល​ពាក់​ដោយ​កវី​មនោសញ្ចេតនា​អង់គ្លេស អ្នក​ជំនួញ និង​រដ្ឋ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ និង​ជា​ពណ៌​ម៉ូដ​ខ្ពស់​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ២០។  យោងទៅតាមការស្ទង់មតិនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង វាគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយនឹងការកាន់ទុក្ខ ទីបញ្ចប់ អាថ៌កំបាំង វេទមន្ត កម្លាំង អំពើហឹង្សា ការភ័យខ្លាច អំពើអាក្រក់ និងភាពឆើតឆាយ។ 
រូបភាពតូច|រូបភាពតំណាងឲ្យពណ៌ខ្មៅ
ខ្មៅគឺជាពណ៌ទឹកថ្នាំ ទូទៅបំផុតដែលប្រើសម្រាប់បោះពុម្ពសៀវភៅ កាសែត និងឯកសារព្រោះវាផ្តល់នូវកម្រិតពណ៌ខ្ពស់បំផុតជាមួយក្រដាសពណ៌ស ហើយដូច្នេះគឺជាពណ៌ងាយស្រួលបំផុតក្នុងការអាន។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ អត្ថបទខ្មៅនៅលើអេក្រង់ពណ៌សគឺជាទម្រង់ទូទៅបំផុតដែលប្រើនៅលើអេក្រង់កុំព្យូទ័រ។  គិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ សម្ភារៈងងឹតបំផុតត្រូវបានផលិតដោយវិស្វករអឹមអាយធី ពី បំពង់ណាណូកាបូន ដែលបានតម្រឹមបញ្ឈរ។ 

## ឯកសារយោង
ស

**ពណ៌​ស** ​គឺ​ជា ​ពណ៌ ​ស្រាល​បំផុត និង​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ (គ្មាន ​ពណ៌​លាំៗ )។ វាជាពណ៌នៃវត្ថុដូចជា ព្រិល ដីស និង ទឹកដោះគោ ហើយផ្ទុយពី ពណ៌ខ្មៅ ។ វត្ថុ​ពណ៌​ស ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង ​យ៉ាង​ពេញលេញ និង ​ខ្ចាត់ខ្ចាយ ​គ្រប់​រយៈ​ចម្ងាយ​រលក​នៃ ​ពន្លឺ ​ដែល​មើល​ឃើញ ។ ពណ៌សនៅលើអេក្រង់ទូរទស្សន៍ និងកុំព្យូទ័រត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយល្បាយនៃពន្លឺក្រហម ខៀវ និងបៃតង។ ពណ៌​ស​អាច​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ដោយ​សារធាតុ​ពណ៌​ស ជាពិសេស ​សារធាតុ​ទីតានីញ៉ូម​ឌីអុកស៊ីត ។ 

នៅប្រទេសអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ បព្វជិតពាក់ពណ៌សជានិមិត្តរូបនៃភាពបរិសុទ្ធ ហើយជនជាតិរ៉ូមបានពាក់អាវពណ៌សជានិមិត្តសញ្ញានៃភាពជាពលរដ្ឋ។ នៅយុគសម័យកណ្តាល និងក្រុមរីណាយស្សាន សត្វយូនីខន ពណ៌សតំណាងឱ្យព្រហ្មចារីភាព និងការបូជាសាច់ចៀមពណ៌ស និងភាពបរិសុទ្ធ។ វា​ជា​ពណ៌​រាជវង្ស​របស់​ស្តេច​បារាំង និង​នៃ​ចលនា​រាជានិយម​ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​ក្រុម បុលសេវិក ក្នុង​អំឡុង ​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​រុស្ស៊ី (១៩១៧-១៩២២)។ ប្រាសាទក្រិច និង ប្រាសាទរ៉ូម៉ាំង ត្រូវបានប្រឈមមុខនឹងថ្មម៉ាបពណ៌ស ហើយចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៨ ជាមួយនឹងការមកដល់នៃ ស្ថាបត្យកម្មរចនាបទខាងវិស័យសិល្បៈ ពណ៌សបានក្លាយជាពណ៌ទូទៅបំផុតនៃព្រះវិហារថ្មី រាជធានី និងអគាររដ្ឋាភិបាលផ្សេងទៀត ជាពិសេសនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាក៏ត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្មទំនើប នៃសតវត្សទី២០ ជានិមិត្តសញ្ញានៃភាពទំនើប និងភាពសាមញ្ញ។
រូបភាពតូច|ចេតិយរបស់ព្រះបាទពញាយ៉ាតមានពណ៌ស ដែលដែលស្ថិតនៅវត្តភ្នំ រាជធានីភ្នំពេញ
យោងតាមការស្ទង់មតិនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ពណ៌សគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងបំផុតជាមួយនឹងភាពល្អឥតខ្ចោះ ភាពល្អ ភាពស្មោះត្រង់ ភាពស្អាតស្អំ ការចាប់ផ្តើមថ្មី អព្យាក្រឹតភាព និងភាពច្បាស់លាស់។  ពណ៌សគឺជាពណ៌ដ៏សំខាន់សម្រាប់សាសនាពិភពលោកស្ទើរតែទាំងអស់។ សម្តេចប៉ាប ដែលជាប្រមុខនៃ សាសនាចក្ររ៉ូម៉ាំងកាតូលិក បានពាក់ពណ៌សតាំងពីឆ្នាំ១៥៦៦ ជានិមិត្តរូបនៃភាពបរិសុទ្ធ និងការលះបង់។ នៅក្នុង សាសនាអ៊ីស្លាម និងនៅក្នុងសាសនា សុិនតូ របស់ប្រទេសជប៉ុន វាត្រូវបានពាក់ដោយអ្នកធ្វើធម្មយាត្រា។ នៅក្នុងវប្បធម៌លោកខាងលិច និងនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ពណ៌សគឺជាពណ៌ទូទៅបំផុតសម្រាប់ រ៉ូបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលជានិមិត្តរូបនៃភាពបរិសុទ្ធ និងព្រហ្មចារី។ នៅក្នុងវប្បធម៌អាស៊ីជាច្រើន ពណ៌សក៏ជាពណ៌នៃការកាន់ទុក្ខផងដែរ។ 

## ឯកសារយោង
ម៉ូណាលីសា

***ម៉ូណាលីសា*** ( /ˌ m oʊ n ə ˈ l iː s ə /  ;    [dʒoˈkonda] ឬ  [ˈmɔnna ˈliːza] ;    ) គឺជារូបគំនូរបញ្ឈរប្រវែងពាក់កណ្តាលដោយវិចិត្រករជនជាតិអ៊ីតាលី លេអូណាដូ ដាវីនស៊ី ។

ចាត់ទុកថាជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មនៃក្រុមហ៊ុនរីណាយស្សានរបស់អ៊ីតាលី   វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា "ល្បីល្បាញបំផុត ទស្សនាច្រើនបំផុត សរសេរច្រើនជាងគេ ច្រៀងច្រើនបំផុត ការងារសិល្បៈដែលពេញនិយមបំផុតក្នុងពិភពលោក" ។  គុណសម្បត្ដិប្រលោមលោករបស់គំនូររួមមានការបញ្ចេញមតិរបស់ប្រធានបទ  បូជនីយដ្ឋាននៃសមាសភាព ការបង្កើតគំរូដ៏ស្រទន់នៃទម្រង់ និងការបំភាន់បរិយាកាស។ 

រូបគំនូរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​យ៉ាង​ច្បាស់​ដើម្បី​ពណ៌នា​ស្ត្រី​អភិជន​អ៊ីតាលី លីសា ដែលគីអូខូនដូ ។  វាត្រូវបានលាបពណ៌ដោយប្រេងនៅលើ បន្ទះឡុមបាឌី ពណ៌ស។ លោកលេអូណាដូ មិនដែលផ្តល់រូបគំនូរនេះដល់គ្រួសារគីអូខូនដូ ទេ ហើយវាត្រូវបានគេជឿថា ក្រោយមកលោកបានទុកវាតាមឆន្ទៈរបស់លោកទៅឱ្យកូនជាងសំណព្វរបស់លោកសាឡាយ ។  វាត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានលាបពណ៌រវាង ១៥០៣ និង ១៥០៦; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយលោកដាវីនស៊ី ប្រហែលជាបានបន្តធ្វើការលើវានៅចុងឆ្នាំ១៥១៧ ។ វាត្រូវបានទិញដោយស្តេចហ្វ្រង់ស័រទី១នៃបារាំង ហើយឥឡូវនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាធារណរដ្ឋបារាំង។ វាត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅឯលូអ្ស៍ ក្នុងទីក្រុងប៉ារីសតាំងពីឆ្នាំ១៧៩៧។ 
រូបភាពតូច
*ម៉ូណាលីហ្សា* គឺជាផ្ទាំងគំនូរដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។ វាទទួលបាន កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីណេស សម្រាប់ការវាយតម្លៃការធានារ៉ាប់រងគំនូរដែលល្បីល្បាញបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅ១០០លានដុល្លារ&nbsp;ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២  ស្មើនឹង ១ពាន់លានដុល្លារ   . 

## ឯកសារយោង
វ៉ុនកូរ៉េខាងជើង

**ប្រាក់វ៉ុនរបស់ប្រជាជនកូរ៉េ** ជួនកាលគេស្គាល់ថាជា **ប្រាក់វ៉ុនកូរ៉េខាងជើង** ( និមិត្តសញ្ញា : **₩** ; លេខកូដ : **KPW** ; កូរ៉េ :  ) ឬ **សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េឈ្នះ** ( កូរ៉េ ៖  ) គឺជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការរបស់ ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង ។ វាត្រូវបានបែងចែកទៅជា *១០០ឆន់* ។ រូបិយប័ណ្ណនេះត្រូវបានចេញដោយធនាគារកណ្តាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុង ព្យុងយ៉ាង របស់កូរ៉េខាងជើង។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ពណ៌ខៀវ

**ពណ៌ខៀវ** គឺជាពណ៌មួយក្នុងចំណោម ពណ៌ចម្បង ទាំងបីនៅក្នុង គំរូពណ៌ RYB (ទ្រឹស្ដីពណ៌ប្រពៃណី) ក៏ដូចជានៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB (បន្ថែម) ។  វាស្ថិតនៅចន្លោះ ពណ៌ស្វាយ និង ពណ៌ខៀវ នៅលើ វិសាលគម នៃ ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ ។ ភ្នែក​យល់​ឃើញ​ពណ៌​ខៀវ​ពេល​មើល​ពន្លឺ​ដោយ​មាន ​រយៈ​ចម្ងាយ​រលក​លេច​ធ្លោ ​ចន្លោះ​ពី ៤៥០ ទៅ ៤៩៥ ណាណូម៉ែត្រ ។ ពណ៌ខៀវភាគច្រើនមានល្បាយបន្តិចនៃពណ៌ផ្សេងទៀត; ពណ៌ផ្ទៃមេឃ មានពណ៌បៃតងខ្លះ ចំណែក ឆ្ងាយស្រយោល មានពណ៌ស្វាយខ្លះ។ មេឃ​ពេល​ថ្ងៃ​ច្បាស់​លាស់ និង​សមុទ្រ​ជ្រៅ​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​អុបទិក​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជាពន្លឺថ្លាខ្ចរខ្ចាយ ។ បែបផែនអុបទិកដែលហៅថា ឥទ្ធិពលធីនដាល ពន្យល់ពី ភ្នែកពណ៌ខៀវ ។ វត្ថុ​ឆ្ងាយៗ​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ច្រើន​ជាង​ដោយសារ​ឥទ្ធិពល​អុបទិក​មួយ​ទៀត​ហៅ​ថាទិដ្ឋភាពពីលើអាកាស ។
រូបភាពតូច
ពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដ៏សំខាន់នៅក្នុងសិល្បៈ និងការតុបតែងតាំងពីសម័យបុរាណ។ ថ្មពាក់កណ្តាលដ៏មានតម្លៃ ឡាពីស ឡាស៊ូលី ត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីបបុរាណសម្រាប់គ្រឿងអលង្ការ និងលម្អ ហើយក្រោយមកនៅក្នុង ក្រុមហ៊ុនរីណាយស្សាន ដើម្បីធ្វើសារធាតុពណ៌ឆ្ងាយស្រយោល ដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុតក្នុងចំណោមសារធាតុពណ៌ទាំងអស់។ នៅសតវត្សរ៍ទីប្រាំបី វិចិត្រករជនជាតិចិនបានប្រើ ពណ៌ខៀវកប័ល ដើម្បីពណ៌ប៉សឺឡែនពណ៌ខៀវ និងពណ៌ស ។ នៅ យុគសម័យកណ្តាល វិចិត្រករអ៊ឺរ៉ុបបានប្រើវានៅក្នុងបង្អួចនៃវិហារ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបបានស្លៀកសំលៀកបំពាក់ ដែលមានពណ៌ចម្រុះពណ៌បន្លែ រហូតដល់វាត្រូវបានជំនួសដោយពណ៌កញ្ចក់ឆ្លុះ ពីអាមេរិក។ នៅសតវត្សទី១៩ ថ្នាំពណ៌ខៀវសំយោគ និងសារធាតុពណ៌បានជំនួសបន្តិចម្តងៗនូវសារធាតុពណ៌សរីរាង្គ និងសារធាតុពណ៌រ៉ែ។ ពណ៌ខៀវងងឹតបានក្លាយជាពណ៌ទូទៅសម្រាប់ឯកសណ្ឋានយោធា ហើយក្រោយមកនៅចុងសតវត្សទី២០ សម្រាប់ឈុតអាជីវកម្ម។ ដោយសារតែពណ៌ខៀវត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាពសុខដុមរមនាជាទូទៅវាត្រូវបានជ្រើសរើសជាពណ៌នៃទង់ជាតិរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ និង សហភាពអឺរ៉ុប ។ 

ការស្ទង់មតិនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុបបង្ហាញថា ពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយនឹងភាពសុខដុម ភាពស្មោះត្រង់ ទំនុកចិត្ត ចម្ងាយ ភាពគ្មានទីបញ្ចប់ ការស្រមើលស្រមៃ ភាពត្រជាក់ និងម្តងម្កាលជាមួយនឹងភាពសោកសៅ។  នៅក្នុងការស្ទង់មតិសាធារណៈរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប វាគឺជាពណ៌ដែលពេញនិយមបំផុត ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយស្ទើរតែពាក់កណ្តាលនៃទាំងបុរស និងស្ត្រីជាពណ៌ដែលពួកគេចូលចិត្ត។  ការស្ទង់មតិដូចគ្នាក៏បានបង្ហាញផងដែរថាពណ៌ខៀវគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងបំផុតជាមួយបុរស គ្រាន់តែជាពណ៌ខ្មៅ ហើយក៏ជាពណ៌ដែលទាក់ទងបំផុតជាមួយនឹងភាពវៃឆ្លាត ចំណេះដឹង ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងការផ្តោតអារម្មណ៍។ 

## ឯកសារយោង
ពណ៌បៃតង

**ពណ៌បៃតង** គឺជាពណ៌រវាង ពណ៌ខៀវ និង លឿង នៅលើ វិសាលគមដែលអាចមើលឃើញ ។ វា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចេញ​ដោយ​ពន្លឺ​ដែល​មាន ​រលក​ឥទ្ធិពល ​ប្រហែល ៤៩៥ – ៥៧០ ណាណូម៉ែត្រ ។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធ ពណ៌ដក ប្រើក្នុងការគូរគំនូរ និងការបោះពុម្ពពណ៌ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃពណ៌លឿង និងពណ៌ខៀវ។ នៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB ដែលប្រើនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ និងអេក្រង់កុំព្យូទ័រ វាគឺជា ពណ៌ចម្បងបន្ថែម មួយ រួមជាមួយនឹង ពណ៌ក្រហម និង ពណ៌ខៀវ ដែលត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងបន្សំផ្សេងៗគ្នាដើម្បីបង្កើតពណ៌ផ្សេងទៀតទាំងអស់។ រហូតមកដល់ពេលនេះ អ្នករួមចំណែកដ៏ធំបំផុតចំពោះពណ៌បៃតងនៅក្នុងធម្មជាតិគឺ ក្លរ៉ូហ្វីល ដែលជាសារធាតុគីមីដែលរុក្ខជាតិ ធ្វើរស្មីសំយោគ និងបំប្លែងពន្លឺព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលគីមី។ សត្វជាច្រើនបានសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានពណ៌បៃតងរបស់ពួកគេ ដោយយកពណ៌លាំពណ៌បៃតងដោយខ្លួនឯងជា ការក្លែងបន្លំ ។ សារធាតុរ៉ែ ជាច្រើនមានពណ៌បៃតង រួមទាំង ត្បូងមរកត ដែលមានពណ៌បៃតងដោយសារមាតិកា ក្រូមីញ៉ូម របស់វា។

 
រូបភាពតូច|វាលស្រែមានពណ៌បៃតងនៅក្បែរក្រុងបាត់ដំបង ប្រទេសកម្ពុជា

ក្នុងអំឡុងពេល ក្រោយសម័យបុរាណ និង សម័យដើមនៅ អឺរ៉ុប ពណ៌បៃតងគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងជាទូទៅជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ ពាណិជ្ជករ ធនាគារិក និងសុភាពបុរស ខណៈដែលពណ៌ក្រហមត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់ពួកអភិជន។ សម្រាប់ហេតុផលនេះ សំលៀកបំពាក់របស់ *ម៉ូណាលីហ្សា* ដោយ លេអូណាដូ ដាវីនស៊ី និងកៅអីអង្គុយក្នុង សភា អង់គ្លេសមានពណ៌បៃតង ខណៈដែលសម្លៀកបំពាក់នៅក្នុង ទីសំនាក់របស់ព្រះអម្ចាស់ មានពណ៌ក្រហម។  វា​ក៏​មាន​ប្រពៃណី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏​យូរ​មួយ​ដូច​ជា​ពណ៌​នៃ ​ប្រទេស​អៀរឡង់ ​និង​នៃ ​វប្បធម៌ហ្គេលិក ។ វាជាពណ៌ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ សាសនាឥស្លាម ដែលតំណាងឱ្យរុក្ខជាតិខៀវស្រងាត់នៃ ឋានសួគ៌ ។ វាជាពណ៌នៃបដារបស់ មហាម៉េដ ហើយត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងទង់នៃប្រទេសអ៊ីស្លាមស្ទើរតែទាំងអស់។ 

នៅក្នុងការស្ទង់មតិដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេស អាមេរិក អ៊ឺរ៉ុប និង ឥស្លាម ពណ៌បៃតងគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយ ធម្មជាតិ ជីវិត សុខភាព យុវវ័យ និទាឃរដូវ ក្តីសង្ឃឹម និង ការច្រណែន ។  នៅក្នុង សហភាពអឺរ៉ុប និង សហរដ្ឋអាមេរិក ពេលខ្លះពណ៌បៃតងក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ការពុល និងសុខភាពមិនល្អផងដែរ  ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេសចិន និងអាស៊ីភាគច្រើន សមាគមរបស់វាមានភាពវិជ្ជមានជានិមិត្តរូបនៃការមានកូន និងសុភមង្គល។  ដោយ​សារ​តែ​សមាគម​របស់​ខ្លួន​ជាមួយ​នឹង​ធម្មជាតិ​វា​ជា​ពណ៌​នៃ ​ចលនា​បរិស្ថាន ​។ ក្រុម​នយោបាយ​ដែល​តស៊ូ​មតិ​លើ​ការ​ការពារ​បរិស្ថាន និង​យុត្តិធម៌​សង្គម​ពណ៌នា​ខ្លួន​ពួកគេ​ថា​ជា​ផ្នែក​នៃ ​ចលនា​បៃតង ដោយ​ខ្លះ​ដាក់​ឈ្មោះ​ខ្លួន​ថា ​គណបក្ស​បៃតង ។ នេះបាននាំឱ្យមានយុទ្ធនាការស្រដៀងគ្នាក្នុងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ដោយសារក្រុមហ៊ុនបានលក់ផលិតផលពណ៌បៃតង ឬ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ។ ពណ៌បៃតងក៏ជាពណ៌ប្រពៃណីនៃសុវត្ថិភាព និងការអនុញ្ញាត។ ភ្លើងពណ៌បៃតងមានន័យថាបន្តទៅមុខ កាតបៃតង អនុញ្ញាតឱ្យមានទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ពណ៌ស្វាយ

**ពណ៌ស្វាយ** គឺជាពណ៌ផ្សេងៗដែលមាន ពណ៌លាំៗ រវាង ក្រហម និង ខៀវ ។   នៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB ដែលប្រើក្នុងអេក្រង់កុំព្យូទ័រ និងទូរទស្សន៍ ពណ៌ស្វាយត្រូវបានផលិតដោយ ការលាយ ពន្លឺពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខៀវ។ នៅក្នុង គំរូពណ៌ RYB ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយវិចិត្រករ ពណ៌ស្វាយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃសារធាតុពណ៌ពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខៀវ។ នៅក្នុង គំរូពណ៌ CMYK ដែលប្រើក្នុងការបោះពុម្ព ពណ៌ស្វាយត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការរួមបញ្ចូលសារធាតុពណ៌ស្វាយជាមួយនឹងសារធាតុពណ៌ពណ៌ខៀវ សារធាតុពណ៌ខ្មៅ ឬទាំងពីរ។  

ពណ៌ស្វាយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងរាជវង្សតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ដើមឡើយដោយសារតែថ្នាំពណ៌ស្វាយទីរៀន ដែលផលិតចេញពីទឹករំអិលរបស់ខ្យងមួយប្រភេទ មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំងនៅសម័យបុរាណ។  ពណ៌ស្វាយគឺជាពណ៌ដែលពាក់ដោយចៅក្រមរ៉ូម៉ាំង។ វាបានក្លាយជាពណ៌អធិរាជដែលពាក់ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងនៃ ចក្រភពប៊ីហ្សេនទីន និង ចក្រភពរ៉ូមបរិសុទ្ធ ហើយក្រោយមកដោយ ប៊ីស្សព រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក។ ដូចគ្នានេះដែរនៅក្នុង ប្រទេសជប៉ុន ពណ៌ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ព្រះចៅអធិរាជ និងអភិជន។ 
រូបភាពតូច
យោងតាមការស្ទង់មតិសហសម័យនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ពណ៌ស្វាយគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងច្រើនបំផុតជាមួយនឹងភាពកម្រ រាជវង្ស វេទមន្ត អាថ៌កំបាំង និង ការគោរពបូជា ។   នៅពេលផ្សំជាមួយ ពណ៌ផ្កាឈូក វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ភាពស្រើបស្រាល ភាពជាស្ត្រី និង ការល្បួង ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ និងនិយមន័យ
ពន្លឺ

[រូបភាពតូច| [ព្រីមដែលបែកខ្ញែក|ព្រីស​រាង​ត្រីកោណ​បំបែកពន្លឺពណ៌ស។ ប្រវែងរលកវែង (ក្រហម) និងរលកខ្លីជាង (បៃតង-ខៀវ) ត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នា។]]
**ពន្លឺ** ​ឬ **​ពន្លឺ​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ** ​គឺ​ជាវិទ្យុសកម្មអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក​ដែល​អាច​ដឹងដោយភ្នែកមនុស្ស ។  ពន្លឺដែលមើលឃើញជាធម្មតាត្រូវបានកំណត់ថាមានចម្ងាយរលកក្នុងចន្លោះពី ៤០០–៧០០ ណាណូម៉ែត្រ ដែលត្រូវគ្នានឹងប្រេកង់ ៧៥០–៤២០ តេរ៉ាហឺស្ត្ស៍ រវាង អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ (មានរលកវែងជាង) និង អ៊ុលត្រាវីយូឡេ (ជាមួយនឹងរលកខ្លីជាង)។  

នៅក្នុងរូបវិទ្យា ពាក្យ "ពន្លឺ" អាចសំដៅយ៉ាងទូលំទូលាយជាងទៅនឹងវិទ្យុសកម្មអេឡិចត្រូម៉ាញេទិកនៃប្រវែងរលកណាមួយ ទោះមើលឃើញ ឬអត់ក៏ដោយ។   ក្នុងន័យនេះ កាំរស្មីហ្គាម៉ា កាំរស្មីអ៊ិច មីក្រូវ៉េវ និង រលកវិទ្យុ ក៏មានពន្លឺផងដែរ។ លក្ខណៈសម្បត្តិចម្បងនៃពន្លឺគឺ អាំងតង់ស៊ីតេ ទិសដៅនៃការសាយភាយ ប្រេកង់ ឬ វិសាលគម ប្រវែងរលក និង បន្ទាត់រាងប៉ូល ។ ល្បឿនរបស់វានៅក្នុងកន្លែងទំនេរ,  ម/ន គឺជា អថេរ មូលដ្ឋានមួយនៃធម្មជាតិ។  ដូចជាគ្រប់ប្រភេទនៃវិទ្យុសកម្មអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញរីករាលដាលដោយភាគល្អិតបឋមដែលគ្មានម៉ាសហៅថា ហ្វូតុន ដែលតំណាងឱ្យ បរិមាណ នៃដែនអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ហើយអាចវិភាគបានទាំង រលក និងភាគល្អិត ។ ការសិក្សាអំពីពន្លឺ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អុបទិក គឺជាផ្នែកស្រាវជ្រាវដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង រូបវិទ្យាទំនើប ។

ប្រភពសំខាន់នៃពន្លឺធម្មជាតិនៅលើផែនដីគឺ ព្រះអាទិត្យ ។ តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រភព​ពន្លឺ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​មនុស្ស​គឺ ​ភ្លើង ចាប់ពី​ជំរំ​បុរាណ​រហូត​ដល់ ​ចង្កៀង​ប្រេងកាត ​ទំនើប។ ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍន៍នៃ ភ្លើងអគ្គិសនី និង ប្រព័ន្ធថាមពល ភ្លើងអគ្គិសនីបានជំនួសភ្លើងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

## ឯកសារយោង
បញ្ជីរាយនាមបេសកកម្មការទូតនៅកម្ពុជា

នេះ​ជា**បញ្ជីបេសកកម្មការទូតនៅប្រទេសកម្ពុជា** ។ នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះរាជធានីភ្នំពេញ ​មាន​ស្ថានទូត​ចំនួន២៩ និង​គណៈប្រតិភូ​នៃសហភាពអឺរ៉ុប ។ ប្រទេស​ជា​ច្រើន​ទៀត​មាន​បេសកកម្ម​ទទួល​ស្គាល់​ពី​រាជធានី​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ភាគ​ច្រើន​នៅ ​ទីក្រុង​បាងកក ប៉េកាំង ហាណូយ និង ​សេអ៊ូល ។
កណ្តាល|រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល| ផែនទីនៃបេសកកម្មការទូតនៅកម្ពុជា

## បេសកកម្ម​នៅ​ភ្នំពេញ 
### ស្ថានទូត 
 

### តំណាងផ្សេងទៀត។ 
*  (Embassy office)
*  (Delegation)
*  (Embassy office)

## ស្ថានកុងស៊ុល 
### សៀមរាប 
*  ចិន (Consular office)
*  (Consular office)

### បាត់ដំបង 
*  វៀតណាម

### ស្ទឹងត្រែង 
* 

### ក្រុងព្រះសីហនុ 
*  ចិន (Consular office)
*  វៀតណាម

## ស្ថានទូត​មិន​ស្នាក់នៅ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​នៅ​កម្ពុជា។ 
 ស្ថិតនៅ **ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ៖**
 
**ស្ថិតនៅ ទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ៖**
 
**ស្ថិតនៅ ទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ៖**
 
**រស់នៅទីក្រុង គូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ៖**
 
**រស់នៅ ទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង**
 
**ស្នាក់នៅកន្លែងផ្សេងទៀត៖**
 

## អតីតស្ថានទូត 
* 
* 
*  Sweden

## បើក 
*  (Embassy)
*  (Embassy)
*  (Diplomatic office) 
*  (Embassy)
*  (Embassy) 
*  (Embassy) 

## ឯកសារយោង
ទី ជីហួត

**ទី ជីហួត** កើតថ្ងៃទី១០ កុម្ភៈ ១៩៥២ នៅ​ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ ។ ពេលអាយុ ៦ ឆ្នាំ ឪពុករបស់លោក​បាននាំគ្រួសារមករស់នៅក្នុងភ្នំពេញ ដោយ 

មានមុខរបរជាជាងកាត់សក់ ។ ឯកសារ​ខ្លះ​សរសេរ​ថា​ លោក​**ទី ជីហួត** កើតនៅឆ្នាំ១៩៤៩ ។ លោក​ជាអ្នកនិពន្ធរឿងប្រលោមលោកក្រោយសម័យខ្មែរក្រហមដួលរលំ ។ ស្រុកកំណើតរបស់លោកគឺនៅភូមិត្រពាំងស្លា ឃុំត្រពាំងសាប ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ នៅពេលអាយុ៦ឆ្នាំ ឪពុករបស់លោកបាននាំគ្រួសារមករស់នៅក្នុងភ្នំពេញ (ទីកន្លែងដូរថ្មីដើម្បីធ្វើការនៅភ្នំពេញ គឺកើតនៅសង្កាត់លេខ៥ រាជធានីភ្នំពេញ ) ។ 

មុនឆ្នាំ១៩៧៥ លោកគឺជាជាងកាត់សក់ជិតផ្សារអូរឫស្សី ក្រុងភ្នំពេញ ។ នៅពេលសិក្សា ក្នុងវិទ្យាល័យ អនុវត្តដែលជាសាលាអមមហាវិទ្យាល័យគរុកោសល្យក្រុងភ្នំពេញ ។ លោកបានព្យាយាមតែងកំណាព្យនិង​បាន​ចុះផ្សាយតាមសារព័ត៌មាននានា ។ ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកបានបញ្ចប់ការសិក្សា លោកបានចូលធ្វើជាអ្នកយកព័ត៌មាន តាមខេត្តសម្រាប់សារព័ត៌មាននៅភ្នំពេញ ។ ឆ្នាំ១៩៧១ លោកបានឈប់ធ្វើជាអ្នកយកព័ត៌មាន ហើយផ្ដើមសរសេរសៀវភៅប្រលោមលោក។  

នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញឆ្នាំ ១៩៧៥ គ្រួសាររបស់លោកត្រូវបានគេជម្លៀសទៅស្រុកខាងម្ដាយគឺនៅ ភូមិកោះតូច ឃុំតាលន់ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល ។ លោក​បាន​រស់​នៅ​ទី​នោះ​បាន ៦ ខែ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនគ្រួសារលោកឲ្យទៅនៅភូមិត្រពាំងថ្ម សង្កាត់ប៉ោយចារ ស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបាត់ដំបង ។  

ក្រោយ​ថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា ១៩៧៩ លោក​បាន​ចូលបម្រើរការងារ​ជាប្រធានការិយាល័យនិពន្ធសិល្បៈ និងល្ខោន​នៅនាយកដ្ឋានវិទ្យុសម្លេងប្រជាជនកម្ពុជា នៃក្រសួងឃោសនាការវប្បធម៌សាព័ត៌មាននិងកីឡា។ ចាប់ពីពេលនេះ លោកបានសរសេរសិល្បៈគ្រប់រូបភាព​ដូច​ជា​ល្ខោនបាសាក់ យឺកេ ល្ខោននិយាយ អាយ៉ៃ អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ចម្រៀងបុរាណ ចម្រៀងសម័យ ។ល។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៤ លោកបាននិពន្ធប្រលោមលោករឿង "វិលរកទ្រនំ" ។ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅរាជធានីភ្នំពេញ លោកបានទទួលមរណភាពដោយរោគគាពាធ ។ 

## ស្នាដៃ 
- ឆ្នាំ១៩៦៨ លោកបានសរសេរកំណាព្យមួយឈ្មោះថា " ក្តីលំបាកវេទនារបស់កូនអ្នកក្រនិងការបែងចែកវណ្ណៈក្នុងសង្គមមនុស្ស" 

- ឆ្នាំ១៩៧០ បានបានសរសេររឿងអ្នកលេងជាយសមុទ្រ ជាប្រភេទប្រលោមលោកដោយលោកបោះផ្សាយលក់តាមទីផ្សារ ។ 

- ឆ្នាំ១៩៧២ សរសេររឿងគុហារថ្មលឿងជាប្រលោមលោកលោកភាគ (៥ ភាគ) បានធ្វើឲ្យគាត់ល្បីឈ្មោះ ។

- ឆ្នាំ១៩៧២ លោកបានចូលជាសមាជិកក្រុមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ។  

- ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ លោកបានសរសេររឿងបាន ១៧៦ ស្នាដៃដែលក្នុងនោះមានអត្ថបទល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនយីកេប្រលោមលោក ចម្រៀងអាយ៉ៃជាដើម ។ 

- ស្នាដៃចុងក្រោយរបស់លោកគឺរឿងក្បូនជីវិត (២៣-០៣-១៩៨៧) 

## ឯកសារយោង
ភាសាហូឡង់

រូបភាពតូច|A Dutch speaker
**ហូឡង់** (  [ˈneːdərlɑnts]) គឺជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ដែលនិយាយដោយមនុស្សប្រហែល ២៥លាននាក់ជាភាសាទីមួយ  និង ៥ លាននាក់ជាភាសាទីពីរ។ វា​គឺ​ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ ​ដែល​គេ​និយាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​ទី​បី​បន្ទាប់​ពី​សាច់​ញាតិ​ជិត​ស្និទ្ធ​របស់​វា​គឺ ​អាល្លឺម៉ង់ និង ​អង់គ្លេស ។ អាហ្រ្វិក គឺជាភាសាកូនស្រីដាច់ដោយឡែកមួយ ប៉ុន្តែអាចយល់បានទៅវិញទៅមក  និយាយក្នុងកម្រិតខ្លះ ដោយមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៦លាននាក់ ភាគច្រើននៅ អាហ្វ្រិកខាងត្បូង និង ណាមីប៊ី,  វិវត្តពីគ្រាមភាសាហូឡង់បន្លយ នៃអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ។ គ្រាមភាសាដែលប្រើនៅក្នុងប្រទេសបែលហ្ស៊ិក (រួម​ទាំង ​ភាសាហ្វ្លេមីស ) និង ​នៅស៊ូរីណាម ស្រប​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ដោយសហភាពភាសាហូឡង់ ។

នៅទ្វីបអឺរ៉ុប ភាគច្រើននៃចំនួនប្រជាជននៃ ប្រទេសហូឡង់ (ដែលវាជាភាសាផ្លូវការតែមួយគត់ដែលនិយាយទូទាំងប្រទេស)  ហើយប្រហែល៦០% នៃប្រជាជន បែលហ្ស៊ិក (ជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងចំណោមភាសាទាំងបី) និយាយភាសាហូឡង់។     នៅខាងក្រៅប្រទេសទាប ហូឡង់គឺជាភាសាកំណើតនៃប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេស អាមេរិកខាងត្បូង នៃ ស៊ូរីណាម ដែលជាអតីត អាណានិគមរបស់ប្រទេសហូឡង់ ដែលជាកន្លែងដែលវាក៏មានឋានៈជាផ្លូវការដូចដែលវាកើតឡើងនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសកោះការ៉ាប៊ីន អារូបា, គូរ៉ាសៅ និង ស៊ិនម៉ាថេន ដែលជាប្រទេសធាតុផ្សំនៃព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ ។ អ្នកនិយាយដើមរហូតដល់កន្លះលាននាក់រស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងអូស្ត្រាលីរួមបញ្ចូលគ្នា [n 3] និងជនជាតិភាគតិចភាសាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជិតផុតពូជនៅតែមាននៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសបារាំង  អាល្លឺម៉ង់ និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ 

ហូឡង់គឺជាសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់ទាំងអាឡឺម៉ង់ និងអង់គ្លេស [n 5] ហើយត្រូវបានគេនិយាយជាទូទៅថាជា "ប្រហែលរវាង" ពួកគេ។ [n 6] ហូឡង់ ដូចជាភាសាអង់គ្លេស មិនបានឆ្លងកាត់ ការផ្លាស់ប្តូរព្យញ្ជនៈអាឡឺម៉ង់ខ្ពស់ មិនប្រើ អ៊ូមឡាតអាល្លឺម៉ង់ ជាសញ្ញាសម្គាល់វេយ្យាករណ៍ ភាគច្រើនបានបោះបង់ចោលការប្រើប្រាស់នៃ អនុសញ្ញា និងបាន កំណត់កម្រិត ជាច្រើននៃសរីរវិទ្យា របស់វា រួមទាំង ករណី ភាគច្រើនរបស់វាផងដែរ។ ប្រព័ន្ធ ។ [n 7] លក្ខណៈពិសេសដែលបានចែករំលែកជាមួយអាឡឺម៉ង់រួមមានការរស់រានមានជីវិតនៃ យេនឌ័រវេយ្យាករណ៍ ពីរទៅបី — ទោះបីជាមានផលវិបាកវេយ្យាករណ៍តិចតួច [n 8] — ក៏ដូចជាការប្រើប្រាស់ ភាគល្អិតនៃម៉ូឌុល  ការបំភាន់ចុងក្រោយដែលមិនច្បាស់លាស់ និង លំដាប់ពាក្យ ស្រដៀងគ្នា . [n 9] វាក្យសព្ទហូឡង់ភាគច្រើនជាភាសាអាឡឺម៉ង់។ វារួមបញ្ចូល ប្រាក់កម្ចីមនោសញ្ចេតនា ច្រើនជាងអាឡឺម៉ង់បន្តិច ប៉ុន្តែតិចជាងភាសាអង់គ្លេស។ [n 10]

## ឯកសារយោង
ជែកខ្វេលីន កេនណេឌី អូណាស្សិស

**ចេកខ្វេលីន លីកេនណេឌី អូណាស្សិស** ( ថ្ងៃទី ២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩២៩ ដល់ថ្ងៃទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤) គឺជាអ្នកសង្គមនិយម អ្នកនិពន្ធ អ្នកថតរូប និងជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ ដែលបានបម្រើការជាស្ត្រីទីមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកពីឆ្នាំ ១៩៦១ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៣ ជាភរិយារបស់ប្រធានាធិបតីចញ អេហ្វកេណេឌី ។ ស្ត្រីទីមួយដ៏មានប្រជាប្រិយមួយរូប នាងបានស្រលាញ់សាធារណជនអាមេរិកជាមួយនឹងការលះបង់របស់នាងចំពោះគ្រួសាររបស់នាង ការលះបង់ចំពោះការថែរក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសេតវិមាន យុទ្ធនាការដែលនាងបានដឹកនាំដើម្បីថែរក្សា និងស្ដារឡើងវិញនូវទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ថាបត្យកម្ម រួមជាមួយនឹងចំណាប់អារម្មណ៍របស់នាងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ និងសិល្បៈអាមេរិក។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់នាង នាងត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូបតំណាងអន្តរជាតិសម្រាប់ជម្រើសម៉ូដប្លែកៗរបស់នាង ហើយភាពស្ទាត់ជំនាញរបស់នាងនៅក្នុងភាសាបារាំង អ៊ីតាលី និងអេស្ប៉ាញបានធ្វើឱ្យនាងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងនៅបរទេស។ 

បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រផ្នែក អក្សរសាស្ត្របារាំង ពី សាកលវិទ្យាល័យចច វ៉ាស៊ីនតោន ក្នុងឆ្នាំ១៩៥១ លោកប៊ូវៀរ បានចាប់ផ្តើមធ្វើការឱ្យ *កាសែត Washington Times-Herald* ជាអ្នកថតរូបសួរសំណួរ។  នៅឆ្នាំបន្ទាប់ នាងបានជួបសមាជិកសភា ចញ កេណេឌី ក្នុងពិធីជប់លៀងអាហារពេលល្ងាចមួយក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​នៅព្រឹទ្ធសភា ​នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ ហើយ​គូស្នេហ៍​ទាំង​ពីរ​បាន​រៀបការ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៣ នៅ ​ទីក្រុងញូវផត រដ្ឋកោះរ៉ូដ ។ ពួក​គេ​មាន​កូន​៤​នាក់ ក្នុង​នោះ​២​នាក់ ​ស្លាប់​ក្នុង​វ័យ​កុមារភាព ។ បន្ទាប់ពីស្វាមីរបស់នាងបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតី ក្នុងឆ្នាំ១៩៦០កេណេឌីត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់ការស្តារឡើងវិញនូវសេតវិមានដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈរបស់នាង និងការសង្កត់ធ្ងន់លើសិល្បៈ និងវប្បធម៌ ក៏ដូចជារចនាប័ទ្មរបស់នាង។ នាងក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសជាច្រើន ដែលភាពស្ទាត់ជំនាញខាងភាសាបរទេស និងប្រវត្តិសាស្រ្តបានធ្វើឱ្យនាងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំង។   នៅអាយុ៣១ ឆ្នាំនាងគឺជាស្ត្រីទី៣ វ័យក្មេងបំផុតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅពេលដែលស្វាមីរបស់នាងត្រូវបានសម្ពោធ។

បន្ទាប់ពី ការធ្វើឃាត និង ពិធីបុណ្យសពប្តីរបស់នាង ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ កេណេឌីនិងកូន ៗ របស់នាងភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីទិដ្ឋភាពសាធារណៈ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៨ នាងបានរៀបការជាមួយមហាសេដ្ឋីដឹកជញ្ជូនក្រិក អារីស្តូតអូណាស្សិស ដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាស។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ អូណាស្សិសក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ និងមានអាជីពជា អ្នកកែសម្រួលសៀវភៅ នៅទីក្រុងញូវយ៉ក ទីមួយនៅ វីឃីង ព្រេស្សហើយបន្ទាប់មកនៅ ពីរថ្ងៃ ហើយបានធ្វើការដើម្បីស្តារមុខមាត់សាធារណៈរបស់នាងឡើងវិញ។ សូម្បីតែបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់នាងក៏ដោយ នាងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាស្ត្រីទីមួយដែលពេញនិយមបំផុត និងអាចទទួលស្គាល់បានក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៩ នាងត្រូវបានចុះបញ្ជីជា បុរស និងស្ត្រីដែលគួរឱ្យកោតសរសើរបំផុតរបស់កាល់លប់ នៃសតវត្សទី២០ ។  នាងបានស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅ ទីបញ្ចុះសពជាតិអាលីងតុន ជាមួយប្រធានាធិបតី កេណេឌី ។  ការស្ទង់មតិរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តដែលធ្វើឡើងជាទៀងទាត់ដោយ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវមហាវិទ្យាល័យសៀណា ចាប់តាំងពីឆ្នាំំំំ១៩៨២ បានរកឃើញជាប់លាប់ កេណេឌី អូណាស្សិស  ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមស្ត្រីទីមួយដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាខ្ពស់បំផុតដោយការវាយតម្លៃរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត។

## ឯកសារយោង
ភាសាមណីបុរៈ

**ភាសាមណីបុរៈ ឬ ភាសាម៉េតេ** ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **ភាសាមណីបុរី** គឺជាភាសាទីបេ-ភូមានៃ￼￼ភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា￼￼។  វាជាភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយមនុស្សប្រហែល ១.៨ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឋ￼￼មណីបុរៈ￼￼ ប៉ុន្តែក៏មានដោយសហគមន៍តូចៗនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀត និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសជិតខាង ￼￼មីយ៉ាន់ម៉ា￼￼ និង￼￼បង់ក្លាដែស￼￼។  វាមានដើមកំណើតពីជនជាតិម៉េតេ ហើយនៅក្នុងទីក្រុងមណីបុរៈ វាមានតួនាទីជាភាសាផ្លូវការ និងភាសាលីងគោហ្វ្រេនកា។  វាត្រូវបានគេប្រើជាភាសារាជវាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ￼￼ព្រះរាជាណាចក្រមណីបុរៈ￼￼ ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងចំណោម ២២ ￼￼ភាសាដែលបានគ្រោងទុក￼￼នៃប្រទេសឥណ្ឌា។

ភាសាម៉េតេ គឺជាភាសា សំនៀង ដែលការចាត់ថ្នាក់ពិតប្រាកដនៅក្នុង ប្រទេសចិន-ទីបេ នៅតែមិនច្បាស់លាស់។ វា​មាន​ប្រយោគ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គូគី និង ​តាំង​គុល ។ 

## ឯកសារយោង 
 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text
ក្រាំង

ក្រាំងជាពាក្យបុរាណ ដែលមានន័យថាទួល ដែលមាននៅលើទីទួល។ ភូមិណា ដែលមានពាក្យក្រាំងច្រើនតែមានទីតាំងនៅលើទួលកណ្តាលវាលដូចជា ក្រាំងម្កាក់ ក្រាំងពង្រ ក្រាំងធ្នង់ ក្រាំស្លា ក្រាំងចេក ក្រាំងល្វាជាដើម។

## ឯកសារយោង
ខ្នារ

ខ្នារជាពាក្យបុរាណ ដែលមានន័យថា ទីដីជាទួលខ្ពស់ ព័ន្ធជុំវិញដោយត្រពាំង ឬស្រះគឺជាស្រះ ដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក ជួនកាលគេហៅជាភូមិ ឬក៏វត្តលើទីទួលដូចជា ត្រពាំងខ្នារ វត្តខ្នារ ប្រាសាទខ្នារ ភូមិខ្នារជាដើម។

## ឯកសារយោង
គោក

គោកគឺជាទួលកណ្តាលវាល ឬកណ្តាលវាលស្រែ ដែលមិនលិចទឹក។ សព្វថ្ងៃគេធ្វើជាភូមិលំនៅក៏មានដោយច្រើនមានដូចជា ទួលគោក(ភ្នំពេញ) គោកមន(ឧត្តរមានជ័យ) គោកបន្ទាយ(កំពង់ឆ្នាំង) គោកព្នៅ(សៀមរាប) គោករមៀត(បាត់ដំបង) គោកព្រិច(តាកែវ)។

## ឯកសារយោង
តាំង

តាំងជាទីទួលក្នុងព្រៃ។ លុះចំណេរកាលតមក គេកាប់ឆ្ការព្រៃគាស់រានធ្វើជាភូមិលំនៅ ឬគេកសាងវត្តអារាមលើទួលនោះមានដូចជា តាំងក្រសាំង តាំងគោក ។

## ឯកសារយោង
សង្គ្រាមទ័ពព្រៃ

[រូបភាពតូច| *សង្គ្រាមទ័ពព្រៃកំឡុងសង្គ្រាមឧបទ្វីប* ដោយ [Alfredo Roque Gameiro|រ៉ូក ហ្កាមេ៉រ៉ូ ដែលពណ៌នាអំពីការវាយឆ្មក់របស់ទ័ពព្រៃព័រទុយហ្គាល់ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងបារាំង។ ពាក្យ "ទ័ពព្រៃ" ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះនេះ ដែលបានកើតឡើងនៅដើមសតវត្សទី១៩ ។]]
**សង្គ្រាមទ័ពព្រៃ** គឺជាទម្រង់នៃសង្គ្រាមមិនទៀងទាត់ ដែលក្រុមអ្នកប្រយុទ្ធតូចៗ ដូចជាទាហានប៉ារ៉ាប្រតិព័ទ្ធជនស៊ីវិល ប្រដាប់អាវុធ ឬ មិនទៀងទាត់ ប្រើយុទ្ធសាស្ត្រយោធា រួមទាំង ការវាយឆ្មក់ ការសម្រុកចូល ការបំផ្លិចបំផ្លាញ សង្គ្រាមតូចតាច យុទ្ធសាស្ត្រវាយ និងរត់ និង ការចល័ត ដើម្បី ប្រយុទ្ធជាមួយ យោធា ប្រពៃណីដែលធំជាង និងមិនសូវចល័ត។

ទោះបីជាពាក្យថា "សង្រ្គាមទ័ពព្រៃ" ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងបរិបទនៃសង្គ្រាមឧបទ្វីប ក្នុងសតវត្សទី១៩ ក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រនៃសង្គ្រាមទ័ពព្រៃត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាយូរមកហើយ។ នៅ​សតវត្ស​ទី​៦ មុន​គ្រិស្តសករាជ ស៊ុន ជូ បាន​ស្នើ​ឲ្យ​ប្រើ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បែប​ទ័ពព្រៃ​ក្នុង *​សិល្បៈ​នៃ​សង្គ្រាម* ។ ឧត្តមសេនីយរ៉ូម៉ាំងឃ្វីនធូហ្វាប៊ីស ម៉ាក្ស៊ីមុសវឺរុខូស៊ុស នៅសតវត្សរ៍ទី៣ មុនគ្រឹស្តសករាជ ក៏ត្រូវបានគេសរសើរផងដែរជាមួយនឹងការបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រជាច្រើននៃសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ តាមរយៈអ្វីដែលសព្វថ្ងៃនេះហៅថា យុទ្ធសាស្ត្រហ្វាប៊ីន ។ សង្គ្រាមទ័ពព្រៃត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយបក្សពួកផ្សេងៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាពិសេសជាមួយនឹងចលនាបដិវត្តន៍ និងការតស៊ូដ៏ពេញនិយមប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានឬការកាន់កាប់កងទ័ព។

យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃ ផ្តោតលើការជៀសវាងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយកងទ័ពសត្រូវ ជាធម្មតាដោយសារតែអាវុធ ឬកម្លាំងខ្សោយ ហើយផ្ទុយទៅវិញ ចូលរួមក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលមានកម្រិតជាមួយនឹងគោលដៅនៃសត្រូវដែលហត់នឿយ និងបង្ខំពួកគេឱ្យដកខ្លួនចេញ។ ដោយសារតែនេះ យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃកម្រត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់អ្វីផ្សេងក្រៅពីការការពារ។ ក្រុមទ័ពព្រៃដែលបានរៀបចំជារឿយៗពឹងផ្អែកលើការគាំទ្រពីប្រជាជនក្នុងស្រុក ឬអ្នកគាំទ្របរទេសដែលអាណិតដល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ក្រុមទ័ពព្រៃ។
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| ការតស៊ូទ័ពព្រៃអេស្បាញចំពោះការលុកលុយរបស់ណាប៉ូឡេអុងបារាំងនៅអេស្បាញនៅ [សមរភូមិ Valdepeñas|សមរភូមិវ៉ាលឌីប៉េណាស]]

## ឯកសារយោង
សំពត់ចងសម្លុយ

[alt=|រូបភាពតូច| អាទិទេព​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ស្លៀក *សំពត់ចងសម្លុយ* [សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត|សារមន្ទីរ​ហ្គីមេត]]
***សំពត់ចងសម្លុយ*** (  ) គឺជាការស្លៀកសំពត់ឲ្យស្លុយ គឺស្លៀកសំពត់ទម្លាក់ជាយម្ខាងចុះក្រោមទាំងអស់ (បែបយ៉ាង ស្លៀកស្បង់, ស្លៀកសារុង )ខុសពីការចងក្បិន ឬ សម្លៀកបំពាក់បំពង់រុំជុំវិញរាងកាយទាបប្រវែងដល់ជើង ដែលពាក់ដោយសហគមន៍ដ៏ធំមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ ជារចនាប័ទ្មដ៏សំខាន់មួយដែលបានបែងចែកចេញពីសំពត់ ប្រពៃណីដែលចងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសំពត់ចងក្បិន បុរាណ សម្លៀកបំពាក់នេះត្រូវបានស្ត្រីខ្មែរភាគច្រើននិយមចូលចិត្តរហូតដល់សតវត្សទី១៦ នៃសម័យលង្វែក ។ វា​បាន​ទាក់​ទាញអ្នក​អភិនុជនមួយចំនួនធំនៅក្នុងម៉ូដរចនារបស់ជ្វាដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ដែល​គេ​ស្គាល់​ច្រើន​ថា​ជាសារុង ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា សោម ឡូយ តំណាង​ឱ្យសម្លៀកបំពាក់ជាតិជាស្ត្រីបន្ថែមទៀត រួម​ជាមួយ​ស្បៃសម្រាប់កម្ពុជា ។

សម្លៀក​បំពាក់​ត្រូវ​បាន​បំប្លែង​ទៅ​ជា​ពួករាជវាំងថៃរួចហើយ រួម​ជាមួយ​សម្លៀក​បំពាក់​ខ្មែរ​ដ៏​ធំ​ចាប់​តាំង​ពី​ការ​ដួល​រលំ​នៃអាណាចក្រខ្មែរ ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សំពត់ចងសម្លុយ ត្រូវបានពាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាំងពីសម័យហ្វូណន (សតវត្សទី១ ដល់ទី៦) ហើយវាត្រូវបានគេឃើញនៅលើរូបចម្លាក់ជាច្រើននៅសម័យនោះ។ វាជាសំពត់ដែលពេញនិយមបំផុតសម្រាប់នារីខ្មែរក្នុងសម័យនោះ ហើយបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* សំពត់ចងក្បិន
* សំពត់
* ស្បៃ
* សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីខ្មែរ
* សារុង

## ឯកសារយោង
ភាសាវ៉ារ៉ាយ

**វ៉ារ៉ាយ** (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **វ៉ារ៉ាយ-វ៉ារ៉ាយ** ឬ **ប៊ីសាយ៉ា/ប៊ីនសាយ៉ា ង៉ា វីណារ៉ាយ/វ៉ារ៉ាយ**, ភាសា    មានន័យថាភាសាសាម៉ា ) គឺជាភាសាអូស្ត្រូណេសៀ និងជាភាសាកំណើតក្នុងតំបន់ ដែលនិយាយច្រើនជាងគេទីប្រាំរបស់ប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលមានដើមកំណើតនៅ វីសាយ៉ាសភាគខាងកើត ។ វាជាភាសាកំណើតរបស់ប្រជាជនវ៉ារ៉ាយ និងភាសាទីពីរនៃប្រជាជនអាបាក់ណុន នៃខាពុល, សាម៉ាខាងជើង និងប្រជាជនដែលនិយាយភាសាសេប៊ូណូ មួយចំនួននៃផ្នែកខាងលិច និងភាគខាងត្បូងនៃកោះឡៃតេ ។ វាជាភាសានិយាយច្រើនជាងគេទីបីក្នុងចំណោម ភាសាប៊ីសាយ៉ាន ដែលនៅពីក្រោយ សេប៊ូណូ និង ហ៊ីលីហ្គេណុន ប៉ុណ្ណោះ។

## ឯកសារយោង
ភាសាស៊ែប៊ី

**ស៊ែប៊ី** (  , pronounced [sr̩̂pskiː] ) គឺជាប្រភេទស្តង់ដារ នៃភាសាស៊ែបូ-ក្រូអាត ដែលប្រើជាចម្បងដោយជនជាតិស៊ែប៊ី ។      វាជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាជាតិរបស់ស៊ែប៊ី ដែលជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងចំណោមភាសាផ្លូវការទាំងបីរបស់ បូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោ វីណា និងជាសហមន្ត្រីនៅ ម៉ុងតេណេហ្គ្រោ និង កូសូវ៉ូ ។  វាជាភាសាជនជាតិភាគតិចដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅក្នុង ប្រទេសក្រូអាត ម៉ាសេដូនៀខាងជើង រូម៉ានី ហុងគ្រី ស្លូវ៉ាគី និង សាធារណរដ្ឋឆេក ។

ស្តង់ដារស៊ែប៊ីគឺផ្អែកលើគ្រាមភាសាដែលរីករាលដាលបំផុតនៃភាសាស៊ែបូ-ក្រូអាត, ស្តូកាវៀន (ជាពិសេសនៅលើគ្រាមភាសារបស់ សួម៉ាឌីចា-វ៉ូវ៉ឌីណា និង ហឺហ្សេហ្គោវីណាខាងកើត  ) ដែលជាមូលដ្ឋាននៃពូជស្តង់ដារក្រូអាត បូស្នៀ និង ម៉ុងតេណេហ្គ្រិន  ដូច្នេះហើយសេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពីភាសាសាមញ្ញ របស់ ក្រូអាត, បូស្នៀ, ស៊ែប និង ម៉ុងតេណេហ្គ្រិន ត្រូវបានចេញក្នុងឆ្នាំ២០១៧។   គ្រាមភាសាផ្សេងទៀតដែលនិយាយដោយស៊ែប៊ីគឺ ថ័រឡាគៀន នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសស៊ែប៊ី ដែលជាអន្តរកាលទៅជា ភាសាម៉ាសេដូនៀ និង ប៊ុលហ្គារី ។

ភាសាស៊ែប៊ីជាភាសាស្តង់ដារអឺរ៉ុបតែមួយគត់ដែលអ្នកនិយាយមាន មុខងារ ពេញលេញ,  ដោយប្រើទាំងអក្សរ ស៊ីរីលីក និង ឡាតាំង ។ អក្ខរក្រមស៊ីរីលីក របស់ស៊ែប៊ី ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨១៤ ដោយអ្នកភាសាស៊ែប៊ី លោក វ៉ុក ការ៉ាជីក ដែលបានបង្កើតវាដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ សូរសព្ទ ។ អក្ខរក្រមឡាតាំងប្រើសម្រាប់ស៊ែប៊ី (  ) ត្រូវបានរចនាឡើងដោយអ្នកភាសាក្រូអាត លូដេវីតកាយ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៣០ ដោយផ្អែកលើប្រព័ន្ធឆេក ជាមួយនឹងទំនាក់ទំនង ក្រាហ្វិច-ទូរស័ព្ទ ពីមួយទៅមួយ រវាង អក្សរសាស្ត្រស៊ីរីលីក និង ឡាតាំំង ដែលបណ្តាលឱ្យមានប្រព័ន្ធស្របគ្នា។ 

## ឯកសារយោង
ព្នៀត

ព្នៀតជាពាក្យបុរាណ ដែលមានន័យថាទីទួលរាប ឬជាដីដែលជាទីទួលរាបនៅជាប់ពីមុខបឹងរាក់ប៉ាច់ហាចទៅ ឬនៅជាប់ពីមុខបឹងស្រែនៅមានព្រៃរបោះ។ ជួនកាលជាភូមិលំនៅ ឬជាវត្តអារាមជាដើម។

## ឯកសារយោង
រលាំង

រលាំងបានដល់ទួល ឬប៉ែកដីខ្ពស់ជិតរំលិច គេកជាភូមិ ឬលើវត្តលើទួលដូចជា រលាំងគ្រឿល រលាំងចេក រលាំងឈូក អមលាំង (អមរលាំង) រលាំងអន្លុង។ ភូមិ ដែលមានពាក្យរលាំងច្រើនមាននៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ 

## ឯកសារយោង
ត្រាំ

ត្រាំមានន័យថារយៈផ្លូវល្មមឱ្យសត្វពាហនៈត្រាំទឹក ផឹកទឹកបានគឺដំណាក់ពីមួយទៅមួយ ដែលមានចម្ងាយផ្លូវដល់មកត្រង់នោះត្រូវតែដាក់រទេះ បញ្ឍប់ដំរី បង្កង់សម្រាកសិន ដើម្បីកុំឱ្យហួសកម្លាំងសត្វពាហនៈ។ ឈ្មោះភូមិ ដែលមានពាក្យត្រាំមានដូចជា ត្រាំកក់ ត្រាំខ្នារ ត្រាំសសរជាដើម។

## ឯកសារយោង
លែតវៃ

**លែតវៃ ឬ លែតវី** (    ; IPA ៖ [lɛʔ.ʍḛ] ) ឬ **ប្រដាល់ភូមា ឬ គុនភូមា** គឺជាកីឡាប្រយុទ្ធពេញទំហឹងពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលប្រើក្បាច់ឈរ រួមទាំងការវាយក្បាល ។  លែតវៃ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ក្បាច់​គុន​ដ៏​ឃោរឃៅ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ពិភពលោក  ដោយសារ​កីឡា​នេះ​ត្រូវ​បាន​ហាត់​ដោយ​ប្រើ​តែ​ខ្សែ​អាត់ និង​មារៈបង់រុំ ខណៈ​អ្នក​ប្រយុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​វាយ​ដោយ​កណ្តាប់ដៃ កែង ជង្គង់ និង​ជើង និង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់។ ក្បាលគ្រាប់ក៏ត្រូវបានអនុញ្ញាតផងដែរ។  មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងកីឡាប្រយុទ្ធភាគច្រើន ក្បាលគ្រាប់គឺជាអាវុធសំខាន់នៅក្នុងឃ្លាំងអាវុធរបស់អ្នកប្រយុទ្ធលែតវៃ  ដោយផ្តល់ឱ្យលែតវៃ ឈ្មោះថា **សិល្បៈនៃអវយវៈទាំង៩**,   និងចាត់ទុកថាជាក្បាច់គុនដ៏បង្ហូរឈាមបំផុត។  ភាគច្រើននៃអ្នកប្រយុទ្ធលែតវៃ មានប្រភពមកពីជនជាតិការ៉ែន ។  
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អ្នកប្រយុទ្ធលែតវៃកំពុងប្រើដោយកណ្តាប់ដៃ

## ឯកសារយោង
អ៊ូ ថាន់

**ថាន់** ( ភាសាភូមា: သန့် ថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩០៩ ដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយកិត្តិយសថា **អ៊ូ ថាន់** គឺជាអ្នកការទូតភូមា និងជាអគ្គលេខាធិការទីបីនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ពីឆ្នាំ១៩៦១ ដល់ឆ្នាំ១៩៧១ ដែលជាអ្នកទីមួយ។  មិនមែនអ្នកស្រុកនៅតំបន់ ដើម្បីកាន់តំណែង។  លោកបានកាន់តំណែងជាកំណត់ត្រារយៈពេល ១០ ឆ្នាំ និងមួយខែ។

មានស្រុកកំណើតនៅបាន្តាណាវ លោកបានទទួលការអប់រំនៅវិទ្យាល័យជាតិ និងនៅ សាកលវិទ្យាល័យរ៉ង់ហ្គូន ។ នៅក្នុងថ្ងៃនៃបរិយាកាសនយោបាយដ៏តានតឹងក្នុងប្រទេសភូមា លោកមានទស្សនៈមធ្យម ដោយដាក់ខ្លួនគាត់រវាងអ្នកជាតិនិយមដ៏ក្លៀវក្លា និងពួកអ្នកស្មោះត្រង់អង់គ្លេស។ គាត់គឺជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយរបស់ប្រទេសភូមាលោកអ៊ូនូ ហើយបានបម្រើការក្នុងមុខតំណែងផ្សេងៗនៅក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោកនូ ពីឆ្នាំ១៩៤៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ។ ថាន់ មានអាកប្បកិរិយាស្ងប់ស្ងាត់ និងមិនស្ទាក់ស្ទើរ ដែលបានទទួលការគោរពពីសហការីរបស់គាត់។ 

លោកត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គលេខាធិការនៅឆ្នាំ១៩៦១ ប្រាំមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីអ្នកស្នងតំណែងមុនរបស់លោកគឺដាក់ហាំម៉ាសូល បានទទួលមរណភាពដោយការធ្លាក់យន្តហោះ ។ នៅក្នុងអាណត្តិដំបូងរបស់គាត់ លោក បានសម្របសម្រួលការចរចារវាងប្រធានាធិបតីអាមេរិកចន អេហ្វកេនណេឌឺ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីសូវៀតនិគិតា គ្រូសឆេវ ក្នុងអំឡុងវិបត្តិមីស៊ីលគុយបា ឆ្នាំ១៩៦២ ដែលជួយបញ្ចៀសគ្រោះមហន្តរាយពិភពលោក។ ក្រោយមក នៅខែធ្នូ ឆ្នាំនោះ លោក បានបញ្ជាឱ្យប្រតិបត្តិការហ្គ្រេនស្លេម ដែលបានបញ្ចប់ការបះបោរអបគមន៍នៅក្នុងប្រទេសកុងហ្គោ ។ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គលេខាធិការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយការបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆ័ន្ទរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។ ក្នុង​អំឡុង​អាណត្តិ​ទី​ពីរ​របស់​លោកថាន់ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​ច្បាស់​សម្រាប់​ការ​រិះគន់​ជា​សាធារណៈ​ចំពោះ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក្នុងសង្រ្គាមវៀតណាម ។ លោកបានមើលការខុសត្រូវលើការចូលនៃរដ្ឋអាហ្វ្រិក និងអាស៊ីដែលទើបនឹងឯករាជ្យថ្មីៗជាច្រើនចូលទៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ លោក​បាន​បដិសេធ​មិន​បម្រើ​អាណត្តិ​ទី​បី ហើយ​ចូល​និវត្តន៍​នៅ​ឆ្នាំ១៩៧១។

លោកថាន្ត បានស្លាប់ដោយសារ ជំងឺមហារីកសួត នៅឆ្នាំ១៩៧៤។ ពុទ្ធសាសនិកជន ដែលគោរពប្រតិបត្តិ និងជាអ្នកការទូតភូមាកំពូលនៅលើឆាកអន្តរជាតិ គាត់ត្រូវបានប្រជាជនភូមាកោតសរសើរ និងគោរពយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលយោធាបានបដិសេធគាត់នូវកិត្តិយសណាមួយ កុប្បកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទីក្រុងរ៉ង់ហ្គូន។ ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​វាយ​កម្ទេច​យ៉ាង​ហិង្សា បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ស្លាប់ និង​របួស​ជា​ច្រើន​នាក់។

## ឯកសារយោង
ទ្រីកវ៉េ លី

**ទ្រីកវ៉េ ហាល់្វដាន លី** ( ថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៩៦ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៨) គឺជាអ្នកនយោបាយន័រវេស អ្នកដឹកនាំការងារ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល និងជាអ្នកនិពន្ធ។ លោកបានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសន័រវេសក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំដ៏សំខាន់នៃរដ្ឋាភិបាលន័រវេសដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ពីឆ្នាំ១៩៤០ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ ។ ពីឆ្នាំ១៩៤៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៥២ លោកគឺជាអគ្គលេខាធិការទីមួយនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ។ 

## ជីវិតដំបូង 
លោក កើតនៅគ្រីស្ទៀនៀ (ឥឡូវ អូស្លូ) នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៩៦។  ឪពុករបស់គាត់ ជាងឈើ ម៉ាទីន លី បានចាកចេញពីគ្រួសារទៅធ្វើចំណាកស្រុកទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំំំំ២១៩០១៩១ ហើយគេមិនដែលលឺពីគេទៀតទេ។ លោក ធំឡើងនៅក្រោមលក្ខខណ្ឌក្រីក្ររួមគ្នាជាមួយម្តាយរបស់លោកហ៊ុលដា និងបងស្រីម្នាក់ដែលមានអាយុ ៦ ឆ្នាំនៅពេលនោះ។ ម្តាយ​របស់​លោកបានបើកផ្ទះសំណាក់ និង​ហាង​កាហ្វេ​នៅហ្គ្រូដ ក្នុង​ទីក្រុងអូស្លូ ។ 

លោក បានចូលរួមជាមួយគណបក្សការងារក្នុងឆ្នាំ១៩១១ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាជាលេខាជាតិរបស់គណបក្សភ្លាមៗបន្ទាប់ពីទទួលបានសញ្ញាប័ត្រច្បាប់ របស់លោកពីសាកលវិទ្យាល័យអូស្លូ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៩។ លោក គឺជានិពន្ធនាយករបស់ *Det 20de Aarhundre* ('សតវត្សន៍ទី២០') ពីឆ្នាំ១៩១៩ ដល់ឆ្នាំ១៩២១។ ពីឆ្នាំ១៩២២ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៥ គាត់គឺជាអ្នកប្រឹក្សាច្បាប់សម្រាប់សហជីពជាតិរបស់កម្មករ (ដាក់ឈ្មោះថាសហព័ន្ធសហជីពន័រវេស ពីឆ្នាំ១៩៥៧)។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ គាត់ទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងការដោះស្រាយវិវាទទាន់ពេល និងនាំយកសំណុំរឿងសាកល្បងនៅចំពោះមុខតុលាការ។  គាត់បានធ្វើជាប្រធានសហព័ន្ធកីឡាន័រវេស ពីឆ្នាំ១៩៣១ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៥។ 

## ឯកសារយោង