open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
អាថ៌កំបាំងពាក្យនាគ...

**ចុះហេតុអ្វីបានជាម្ចាស់នគរ (ក្មេរ) មានឈ្មោះថា ព្រះនាងនាគ ទៅវិញ ? តើព្រះនាងនាគហេតុអ្វីបានជាបង្កើតកូនមកដល់សព្វថ្ងៃនេះជាមនុស្ស?** 
ហេតុដូច្នេះ សូមកុលបុត្រកុលធីតាខ្មែរ ប្រុសស្រីទាំងអស់គ្នា តាមដានពិចារណានូវការ បកស្រាយពន្យល់ពីពាក្យថា (នាគ) នេះ ដែលមានពន្យល់នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់សម្តេចសង្ឃ
**រាជ ជួន ណាត** (ភាគ ១+២) 
គ/.**ពន្យល់ពីពាក្យ**(របស់ពាក្យថានាគ)
១/.  នាគ  (ន) ប្រសើរចម្បងបរិសុទ្ធ…
២/. នាគ 	 ព្រះសមា្មសម្ពុទ្ធឬព្រះពុទ្ធនាគ(ក៏ហៅថានាគ)
៣/. នាគ	 ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ (ក៏ហៅថានាគ)
៤ /.នាគ	 ព្រះអរហន្តទាំងអស់ (ក៏ហៅថានាគ)
៥/. នាគ 	 ព្រះអនាគាមិបុគ្គល  អរិយថ្នាក់ទីបី (ក៏ហៅថានាគ)
៦/. នាគ 	 ព្រះសោតា ព្រះសកទាគាមី អរិយថា្នក់ទីមួយ  ទីពីរ (ក៏ហៅថានាគ)
៧/. នាគ 	 បុគ្គលជាបថុជ្ជនណាមួយដែលមានសេចក្តីអៀនខ្មាស់ ខ្លាចបាបប្រឹងប្រែងរៀកចាកនូវបាបសមាទានសិល ( សិល៥ សិល ៨ សិល ១០…) (ក៏ហៅថានាគ)
៨/. នាគ 	កុលបុត្រដែលមានការធុញទ្រាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែង ហើយមានចិត្តជ្រះថ្លាចូល សាង ផ្នួសបួសជាភិក្ខុសាមណេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រព្រឹត្តនូវ
ព្រហ្មចរិយធម៌(ធ្វើកូននាគ)  (ក៏ហៅថានាគ)
៩/. នាគ 	ពស់ដែលមានអនុភាពចម្បង ដែលធំ (ក៏ហៅថានាគ)
១០/. នាគ          ដំរីដែលមានរូបរាងសាកសមប្រសើរ (ក៏ហៅថានាគ)
១១/. នាគ          ដើមខ្ទីងសំណ (ក៏ហៅថានាគ)
**បើតាម**ការពន្យល់នូវពាក្យខាងលើគឺអត្ថន័យនៃពាក្យ (នាគ) មានរហូតដល់ទៅដប់មួយពាក្យ ដូច្ចេះពាក្យថា (**ព្រះនាងនាគ**) នៅក្នុងរឿង  ឬ ព្រះ**មាតានាគ** តើស្ថិតនៅក្នុងនាគមួយណា? សូមប្រិយមិត្តអ្នកអាន ជាពិសេសគឺ កូនក្មែរប្រុសស្រី ចូរពិចារណាហេតុផលតាមការយល់ឃើញរបស់ខ្លូនចុះ កុំចេះតែជឿទៅលើការបកស្រាយ របស់អ្នកខាងក្រៅ (បរទេស)  ក្រៅពីជនជាតិខ្លួន ។

----
***បើសិនជាលោកអ្នកចង់ដឹងពីរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងរបស់មហានគរក្មែរថា​ មានអាថ៌កំបាំង និងរឿងរ៉ាវពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំងយ៉ាងណានោះសូមចូលទៅកាន់**ទំព័រដើម**  ដែលជាទំព័រមួយដែល​រៀបរាប់ពីលំដាប់លំដោយនៃរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងនេះ  សូមមិត្តអ្នកអានយកទៅធ្វើការត្រិះរិះពិចារណាផងចុះ សូមចុច​នៅទីនេះ...
អាថ៌កំបាំងអទិទេពក្មែរ...

**ឆ/**.  **តើអទិទេពក្មែរជានរណា ?  ហេតុអ្វីបានជាក្មែរមិនស្គាល់ពីអទិទេពរបស់ខ្លួន ?**

នេះជារឿងលំបាកគិត  លំបាកយល់  ហើយលំបាកស្រាវជ្រាវណាស់    ទោះបីជាស្រាវជ្រាវបានហើយក៏លំបាកនិងធ្វើអោយកូនក្មែរយល់ថែមទៀតផង  ព្រោះវាជារឿងដែលពុំ​គួរឲ្យជឿសំរាប់​មនុស្ស​សម័យកុំព្យូរទ័របច្ចុប្បន្ននេះ  ។

ខ្ញុំបានពន្យល់រួចហើយថាពូជ (នាគ ឬ ពូជមេ ពូជម៉ែ) អ្នកកសាងទុកនូវមរតកម៉ែដែលមានទឹកដី  វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ សាសនា …  ដោយមិនចេះស្លាប់  ។   ទោះបីនគរនេះ
ធ្លាក់ជិតផុតដង្ហើម ក៏ពុំព្រមដាច់ដង្ហើមដែរ នៅតែជាមាតុភូមិ ទោះបីជាស្គមស្គាំងត្រដាបត្រដួស យ៉ាងណាក៏មាតុនៅតែឈរបង្ហាញមុខអោយពិភពលោកគេឃើញ គេស្គាល់នូវអនុភាពរបស់​គាត់ពី
អតីតកាល  ដែលសាយភាយនូវភាពក្រអូប (រឿង ព្រះនាងសក់ក្រអូប ឬ បាយ៉ងកោរ) ពោរពេញដោយកិត្តិយស កិត្តិនាមដែល ធ្វើអោយអ្នកស្នងមរតកម៉ែ  (ក្មែរ)ជំនាន់ក្រោយ សម័យនេះរីកមុខ
រីក​មាត់ ហើយកើបយកនូវលាបសក្ការះ ដែលបន្សល់ពីគំនិតម៉ែ និង មិនចេះរីងស្ងួត គឺ   វិស័យទេសចរណ៍  វប្បធម៌   និង  ធម្មជាតិ   ។

**ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំហ៊ានថាស្នាដៃនិងមរតកទាំងនេះជារបស់ម៉ែ?**

ខ្ញុំបានបកស្រាយនិងពន្យល់ត្រួតៗពីខាង ដើមជាហូរហែររួចមកហើយ ក្រែងមិត្តអ្នកអានមិនសូវច្បាស់ពុំជឿជាក់ខ្ញុំសូមលើកយករឿងរ៉ាវរបស់ អ្នកនគរចេនឡាតាមរយះ​កំណត់ហេតុអ្នកកាទូតចិន​ជីតាក្វាន់   នៅក្នុងកំណត់ហេតុនេះលោកជីតាក្វាន់បាននិយាយថា អ្នកស្រុកចេនឡានេះមានរឿងអាថ៌កំបាំងមួយ មានតំណើរថា (មានបិសាចពស់មួយ​ដែលជាព្រះភូមិរក្សា​ព្រះនគរហើយតែង​តែ​
ប្រែក្រឡាខ្លួនមកជាស្រី្ត មករួមរ័កផ្តេកផ្តិតជាមួយស្តេចនាពេលរាត្រី  ហើយរឿងនេះមានតែស្តេចទេដែលដឹង   សូម្បីតែមហេសី ឬ  ស្រីស្នំដទៃទៀតពុំដែលបានទៅជិតទីនោះ​ឡើយលុះ​កណ្តាល​រាត្រី​​​ទើបស្តេចយាងចុះមកផ្ទុំ​ជាមួយមហេសី រឺស្រីស្នំនោះវិញ ។ តែក្នុងឯកសារកំណត់ហេតុនោះ បានបញ្ចាក់ប្រាប់ថា កាល បើស្តេចបានជួបបិសាចពស់ពេលណា  ពេលនោះស្តេចមានអាយុ​នគរ​​រុងរឿង ពុំមានកើតកលយុគ (សង្រ្គាម ) ឡើយ  តែបើស្តេចពុំបានឡើងទៅជួប  ឬ ឡើងទៅហើយពុំបានជួប   នោះនគរនឹងកើតមានកលយុគហើយអពមង្គលនឹងកើតមានដល់ស្តេច  ស្តេច​នឹង​អស់អាយុ   សាកល្បងត្រិះរិះរាវរកការពិតក្នុងកំណត់ហេតុរបស់អ្នកការទូតចិននេះ ដើម្បីស្វែងរកនូវអទិទេពរបស់ក្មែរ ៖

បិសាចពស់ (ចិនហៅ) ព្រោះចិនពុំបានស្គាល់នាគក្មែរទេ  ដោយសារតែនាគចិនមានជើងបួន នាគក្មែរ គ្មានជើង ហើយគ្មានក្បាលច្រើនទៀត ។ ធម្មតាបរទេសគេពុំដែលសរសេររបស់អ្វីមួយ ឲ្យ​
អ្នក​​ក្រៅបានល្អ ឡើយ ឧទាហរណ៍ៈ ស្រ្តីជាអាប យើងតែងតែគិតថាស្រី្តនោះអាក្រក់ តែយើងសួរថាដែលឃើញស្រ្តីនោះ សម្លាប់កូនខ្លួនឯងទេ  គឺពិតជាពុំមានឡើយ ។ ស្រ្តីនោះគឺតែង​តែមាន​
ព្រហ្ម​វិហារធម៌ចំពោះកូនប្រុសស្រីរបស់គាត់ តែអ្នកដទៃទេតើ ដែលនាំគ្នាចោទគាត់ថា អាក្រក់នោះ ហើយក៏មិនដែលលឺល្បី ថាអ្នកចេះមន្តអាគមនេះ ទៅសម្លាប់អ្នកណាផង តែបើមនុស្សមិន​​
មែនជា (អាប) ហើយចិត្តអាក្រក់នោះ មនុស្សនោះអាក្រក់ជាងអាបរាប់រយដង ព្រោះមនុស្សដែលគ្មានគុណធម៌  សិលធម៌  អាចសម្លាប់មនុស្សបានរាប់រយពាន់លាននាក់ទៅទៀត (មេដឹកនាំ
ផ្តា​ច់ការ)  ។

ក្នុងឯកសារដដែល(ចិន) គាត់បានប្រាប់ថាបិសាចពស់នោះជា  (ព្រះភូមិ ឬ ទេវតា) ដែលរក្សានគរ ហើយ ពិតជាទេវតាដែលមានរឹទ្ធបារមី យើងពិតជាមិនច្រលំឡើយ គឺជាមាតាមហានគរនោះឯង (ព្រះមាតានាគ) តែនាគនេះគ្រាន់តែជានិម្មិតរូបតែប៉ុណ្ណោះ ដែលខ្ញុំបានពន្យល់ពីពាក្យ នាគ ខាងដើមរួចមកហើយ។

----
***បើសិនជាលោកអ្នកចង់ដឹងពីរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងរបស់មហានគរក្មែរថា​ មានអាថ៌កំបាំង និងរឿងរ៉ាវពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំងយ៉ាងណានោះសូមចូលទៅកាន់**ទំព័រដើម**  ដែលជាទំព័រមួយដែល​រៀបរាប់ពីលំដាប់លំដោយនៃរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងនេះ  សូមមិត្តអ្នកអានយកទៅធ្វើការត្រិះរិះពិចារណាផងចុះ សូមចុច​នៅទីនេះ...
អាថ៌កំបាំងពូជមេឬក្មេរ

**I/.** **ការបង្កើតពូជមេ ឬ ក្មេរ** 
កេ្មរ=កេរ+មេ = កេរមរតករបស់មេ
**ក/.**អតីតកាលនៃនគរនេះគឺ នគរស្រី្ត  (នគរមេ ក្មេរ=កេរ+មេ)  ដែលមានស្រ្តីជាអ្នកដឹកនាំ ។  នៅក្នុង សាវតាចិន ក្នុង រឿង “ **ថាំងចេងចម្លងធម៌**”  ពួកគេបានដើរឆ្លងកាត់នគរមួយឈ្មោះថា “នគរស្រី្ត” ឬ  “ នគរស្រី ល្វោ”  សព្វថ្ងៃនេះនៅប្រទេសសៀម  (ថៃ)  ហៅថា  “ល្វោ”  ឬ  “លពបុរី”  ។
**ចូរពិនិត្យពន្យល់ពាក្យ**
ល្វោ-->ល្វោតល្វន់-->ដំណើរទន់ដូចស្រី្ត 
នគរហ៊្វូណន= មកពីក្បាច់គុណចិនមួយ ឈ្មោះថា “កុងហ៊្វូ”  ឬ “ក្បាច់កុងហ៊្វូ”  វាមានភាពទន់ដូច្នេះហើយបានជាចិនដាក់ឈ្មោះ អ្នកនគរដែលមានតំណើរទន់(ស្រី្ត)នេះថា“ហ៊្វូណន“ ក្នុងឯកសារ ប្រវិត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ។ ដូច្នេះជនជាតិនេះជាអ្នកស្នងមរតករបស់បុព្វជនរបស់ខ្លួនគឺ “មេ”  ទើបនៅសម័យនោះគេហៅ អ្នកនៅក្នុងនគរ ថាជា  ជនជាតិក្មេរ  ដែលនៅសិលាចារិកបុរាណមានសសេរ ពាក្យនេះ ក្មេរ=កេរ+មេ  មានន័យ ថាអ្នកស្នងមរកតមេឬកេរតំណែលមេ។
**ខ/.** ដោយផ្អែកទៅលើការបកស្រាយខាងលើ យើងអាចទាញយកនូវហេតុផលពីអតីតកាលដែលមានទាក់ទងនូវរឿងព្រេងរបស់ក្មែរក្នុងការបង្កើតទឹកដីគឺ  “រឿង ព្រះថោង នាងនាគ” មកធ្វើ
ការបកស្រាយ បន្ថែម  តែពេលនេះ ខ្ញុំពុំលើកពី (ព្រះថោងឡើយ) ព្រោះគាត់គឺជាអ្នកចំណូលថ្មីក្រោយ  ដូច្នេះខ្ញុំលើកតែព្រះនាងនាគមកបកស្រាយពន្យល់តែប៉ុណ្ណោះ ។  ព្រោះព្រះនាងនាគ
ជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតពាក្យថា (មេ ឬ ក្មេរ ) នេះ ។ ពាក្យ (**ព្រះនាងនាគ**) បើ យើងមិនមើលការពន្យល់បកស្រាយ ឲ្យបានក្បោះក្បាយ និង ត្រឹមត្រូវនោះទេ នោះប្រាកដ​ជា​នឹងមាន​ការយល់ច្រលំទៅ លើ (សត្វនាគ) ជាមិនខាន ព្រោះមកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះយើងនៅតែច្រលំ ដោយសារតែការមិនបានបំបែកគំនិតក្នុងថ្ម   ដែលបុព្វបណ្ឌិតយើងបានឆ្លាក់ចារិកទុកលើប្រាសាទ​
រាប់ពាន់នៅតាម  ផ្តែរ  សសរ  ហោជាង …។ល។ សំរាប់អោយ មនុស្សសម័យក្រោយស្វែងយល់ ។ បើយើងត្រិះរិះពិចារណាតាមហេតុផល  ក្នុងទ្រឺស្តី (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) បារមគ្រូនៃយើង យើង
ឃើញ​ថា មនុស្សកើតមកពីមនុស្ស តិរច្ឆានកើតមកពីតិរច្ឆាន វាពុំអាចមានមនុស្សកើតកូនមកជាតិរច្ឆានឬតិរច្ឆានកើតកូនមក​​ជាមនុស្សនោះឡើយ។
អាថ៌កំបាំងប្រសាទបន្ទាយសំរែ និង រឿង បក្សីចាំ ក្រុង……

**ឃ/. ១/.** តែគួរអោយអាណិតណាស់ នៅពេលចុងក្រោយរូបគាត់លែងក្រោកឈរដើរ ឬ អង្គុយបានហើយគឺត្រូវដេកនូវមួយកន្លែង ហើយវាលូនដឹកមាតាចេញពីគុក ពាក្យថា​ដេកគឺនៅក្នុ​ងផ្ទះ
​រួចនៅ​ក្នុងបន្ទប់លើគ្រែទៅទៀត ។ តើងាយអ្វី និង អាចឲ្យកូនក្មែរទាំងឡាយដឹងរឿងពិតពីក្នុងសមុទ្រទឹកដោះបាន   នៅតាមប្រាសាទនានា ឬ នៅក្នុងទឹកនៅក្បាលស្ពាន  និងនៅក្នុងទឹក  ភ្នំកូ
លែន (លាន​ព្រះគំលង់) ហេតុអ្វីបានជាគេចេះតែឆ្លាក់រូបព្រះវិស្ណុដដែលៗ  លើប្រាសាទផងនៅក្នុងទឹកផងដូច្នេះ ?  ព្រោះបុព្វជនក្មែរខ្លាចក្រែងកូនក្មែរសម័យក្រោយៗ ដែលពុំដឹងរឿងពិត
ហើយ​ស្រ​លាញ់នូវមាសប្រាក់  ត្រូវពូកបរទេសជួលអោយដាប់គាស់បំផ្លាញនោះ   បើបំផ្លាញនៅលើប្រាសាទអស់ច្បាស់ជានៅសល់នៅស្នាដៃគាត់ក្នុងទឹក គ្រាន់ទុកឲ្យកូនរបស់គាត់ (គឺព្រះវិស្ណុ)  អាច​មើល ហើយ យល់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ហើយនឹងព្យាយាមជួយគាត់ ។  ហើយចុងក្រោយគាត់ឆ្លាក់ព្រះវិស្ណុដេកលើនាគ ហើយនៅលើសត្វគុជសីទៀត (នៅប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ)  នៅកណ្តា​លផ្ចិត​ព្រះវិស្ណុ មានទងផ្កាឈូកមួយដើមដុះ  រួចផ្កាឈូកនោះ ក៏បំបែកជាខ្នែងបី  ម្ខាងឪពុក ម្ខាងម្តាយ កណ្តាលព្រះព្រហ្ម ជាអ្នកទប់ទងផ្កា ហើយសាច់រឿងនេះក្រៅពីព្រះវិស្ណុ តើ​មានអ្នកណាអាច
មើល​យល់​ជា​រ​បៀបក្មែរនោះ ? 
**ហើយរូបនេះបុព្វជនក្មែរគាត់ឆ្លាក់នៅប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែនិងទីដទៃទៀតក៏ប៉ុន្តែមិត្តអ្នកអានមានឆ្ងល់ដែរឬទេ?**  
ពន្យល់អធិប្បាយ
ប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ (បន្ទាយអ្នកស្រែ) គួរតែបុព្វជនក្មែរចារិករឿងរ៉ាវអ្នកស្រែធ្វើស្រូវឬចំការដំណាំ តើហេតុអ្វីបានជាគាត់ឆ្លាក់រឿងរ៉ាវព្រះវិស្ណុដឹកមាតាចេញពីទីឃុំឃាំងទៅវិញ ? ព្រោះគាត់ដឹង​ថានៅពេលអនាគតនឹងមានអ្នកដែលអាចជួយម៉ែបាន តែអ្នកនោះជាកូនអ្នកស្រែ ហើយកូនអ្នកស្រែរស់នៅជ្រៅជាងអ្នកស្រែធម្មតា គឺ អាសំរ៉ែ  អាសំរ៉ែនេះហើយដែលគេតាមចាប់ តាមសំ​លាប់​
បំផុតពូ​ជ ព្រោះមានតែ អាសំរ៉ែម្នាក់នេះទេដែលអាចជួយស្រោចស្រង់ម៉ែពីសមុទ្រទឹកដោះបាន ។
**២/.**  ក្នុងរឿង  **បក្សីចាំក្រុង** 
បក្សី  =  សត្វគ្រុឌ និម្មិតសញ្ញាប្រទេសសៀម
ក្រុង  =  នាគ (ម៉ែ+កូនដែលព្យាយាមជួយម៉ែ) 
**ដូចនេះ**បក្សីចាំក្រុងមានន័យថាគ្រុឌចាំក្រុងនាគមិនអោយនាគរួច (ឆ្មាំចាំគុក) តែក្រោយមកមានកូនក្មែរម្នាក់មកជួយនាគឲ្យរួចផុតពីអំណាចបក្សី  (សត្វគ្រុឌ) ហេតុនេះហើយ​ទើបគាត់​ឲ្យ​យើងជាកូនក្មែរយករឿងព្រេងទៅផ្គុំទៅនឹងរូបចម្លាក់លើថ្មរួចបំបែកប្រស្នាទៅនឹងដឹងការពិតហើយ។ 
ដូច្នេះរឿងរ៉ាវដែលបុព្វជនក្មែរបានទុកឲ្យកូនក្មែរស្រាយនូវប្រស្នារបស់គាត់ គឺ មានច្រើនណាស់ទោះបីជាបរទេសខំជូលក្មែរឲ្យដាប់បំផ្លាញឯកសាររបស់យើងក៏ដាច់ពុំអស់ដែរ  ព្រោះ​ឯកសារ​គាត់ទុកនៅលើគោកផង ក្នុងទឹកផង រឿងព្រេងផង ឈ្មោះភ្នំ  ភូមិ ស្រុក ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី… ហើយ ជាពិសេសនោះនៅក្នុងល្បែងដែលក្មេងៗ ស្រុកស្រែតែងលេងពីដើម  (គឺល្បែងចាក់​ទឹកដូង) ។
**មិត្តអ្នកអាន**បានតាមដានមកទល់នឹងពេលនេះ ទើបដឹងថា  ហេតុអ្វីក៏គេដាប់រូបក្នុងប្រាសាទ គេទិញក្បាលរូបបដិមា (អ្នកតា ទេវតា…) ព្រោះគេដឹងថា ឯកសារពិតរបស់ជនជាតិនេះគឺនៅលើថ្ម ។ សព្វថ្ងៃបរទេសរាប់មឺនសែននាក់ នាំគ្នាចំណាយលុយរាប់ពាន់មឺនដុលា្លក្នុងម្នាក់ៗ ដើម្បីមកសិក្សាស្រាវជ្រាវពីចម្លាក់ផ្ទាំងថ្ម ដែលបានលាក់រឿងរ៉ាវ ហើយពួកគេឆ្ងល់ថា បុព្វជនជនជាតិនេះ ជាកំពូលមនុស្ស (ជាមេ) ចុះហេតុអ្វី បានជាជនជាតិនេះសព្វថ្ងៃខុសស្រឡះពីបុព្វជនខ្លួនយ៉ាងឆ្ងាយបែបនេះ ? ហេតុនេះបាននាំអោយក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអាថ៌កំបាំងប្រវត្តិសាស្ត្រគេនាំគ្នា លាត់ជើងខោ ម៉ូដៃអាវចុះរាវរកយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំដើម្បីស្វែងរកការពិតពីអតីតកាលរបស់បុព្វជននេះ។

----
***បើសិនជាលោកអ្នកចង់ដឹងពីរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងរបស់មហានគរក្មែរថា​ មានអាថ៌កំបាំង និងរឿងរ៉ាវពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំងយ៉ាងណានោះសូមចូលទៅកាន់**ទំព័រដើម**  ដែលជាទំព័រមួយដែល​រៀបរាប់ពីលំដាប់លំដោយនៃរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងនេះ  សូមមិត្តអ្នកអានយកទៅធ្វើការត្រិះរិះពិចារណាផងចុះ សូមចុច​នៅទីនេះ...
ប្រាសាទបាយ៉ងកោ និង អាថ៌កំបាំងប្រសាទនាងសក់ក្រអូប...

ដើម្បីជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ថាជារឿងទាក់ទង និង បច្ចុប្បន្នភាពនេះ ខ្ញុំសូមពន្យល់ដូចខាងក្រោមតាម វចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ** ជួន ណាត**  ជោតញ្ញាណោ ៖  
-**បាយ៉ង  បយ៏ង្គ** = បាយ័ន= ការផឹក ឬ បៅ
-**បយ៏ង្គ** = **បល្ល័ង្ក**
-**បយ៏ង្គកោរ**  ឬ **បាយ៉ង់កោរ**  =  បល្គ័ង្គទទេ (បល័ង្គដែលគ្មានអ្នកអង្គុយ)

ព្រោះ ពាក្យកោរ ពេលយើងដាំប្រទាលផ្សេងៗ ពេលដល់ខែធា្លក់ខ្យល់ គឺវាកោរស្លឹកអស់ហើយនៅសល់តែមើមប៉ុណ្ណោះ ដែលនៅក្នុងដីលុះត្រាតែខែធា្លក់ភ្លៀងដើមឆ្នាំ ទើបដុះ​ចេញសារជា​ថ្មីមក
ទៀត ​ហើយមើមនោះមានតែអ្នកដាំទើបអាចចំណាំ ហើយអាចរកឃើញ  ។

យ៉ាងណាមិញប្រាសាទបាយ៉ង់កោរក៏ដូច្នេះដែរគឺសព្វថ្ងៃនៅសល់តែ(បល័ង្ល)ទទេរ  ឯអ្នកអង្គុយលើបល័ង្គពីអតីតនោះចុះទៅជាប់ឃុំក្នុងសមុទ្រទឹកដោះបាត់ដំណឹងហើយ ដូច្នេះហើយបានជា
បុព្វជន គាត់ឆ្លាក់និងធ្វើប្រាសាទនៅលើភ្នំនោះមានប្រាសាទបាយ៉ងកោរប្រាសាទដុបវិញ្ញាណ (គឺ វិញ្ញាណម៉ែដុបនៅក្នុងដី) ប្រាសាទនាងសក់ក្រអូប   ប្រាសាទព្រះកែវ……។ល។

តែពេលនេះខ្ញុំសូមលើកយករឿងព្រះនាងសក់ក្រអូបមកវែកបង្ហាញអោយត្រូវនឹងបច្ចុប្បន្ននេះ ។  សាច់រឿងប្រាប់ថាព្រះនាងសក់ក្រអូបបរទេសចាប់គា​ត់បានដោយសារគាត់ទៅមើលមហោ​ស្រពនៅលើសំ​ពៅអ្នកស្រុកឆ្ងាយដែល​គេតាមចាប់គាត់ពីមុននោះតែពេលនេះគេបន្លំខ្លួនជាអ្នកសំដែងសិល្បៈ។ 
**សក់ក្រអូប  បានន័យថា  បញ្ញារបស់ស្រ្ដីនោះ(ម៉ែ)** 

ក្រអួបសាយភាយតាមសក់ផ្សព្វផ្សាយពេញពិភពលោកដែលសព្វថ្ងៃពិភពលោកនេះគេនាំគ្នាស្ងើចសសើរនូវអនុភាពបញ្ញារបស់គាត់ដែលបានបន្សល់ទុកនូវលើប្រាសាទនានា ។ ចុះហេតុអ្វី​បានជាគេចាប់ គាត់បានតាមរយៈមហោស្រពមិត្តអ្នកអានសំលឹងមកក្មែរបច្ចុប្បន្នទៅមើល  ។  សព្វថ្ងៃគេចង់ផ្សព្វផ្សាយលក់របស់របរដែលនាំចួលពីប្រទេសក្រៅស្រុក ឬ ក្នុងស្រុកតែងមា​ន​លេងមហោ​ស្រព (Concert) ។ តើ Concert ហ្នឹងជាអ្វី មិនមហោស្រពទេរឺ ? ព្រោះតែមហោស្រពនោះ ហើយដែលកូនក្មែរប្រុសស្រីនាំគ្នាបោះបង់ចោលវប្បធម៏ប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ល្អៗ
របស់ម៉ែដូច ព្រះនាងសក់ក្រអួប  ដែលត្រូវគេចាប់យកទៅ យ៉ាងណាមិញ បញ្ញា ស្មារតីរបស់កូនក្មែរក៏ត្រូវបរទេសពង្វក់ឲ្យវក់អស់ហើយ ។  តើមែន រឺមិនមែនសព្វថ្ងៃនេះ?  ចំលើយគឺ  ពិត
មែន​ហើយ  ក្នុងរឿងដដែលនេះប្រាប់ថាពេលដែលបរទេសចាប់ព្រះនាងសក់ក្រអូបបានហើយ ព្រះបាទដៃខ្លីដែលជាកួនបានស្វះស្វែងទៅរកម្ដាយនៅស្រុកអាយដែលបានចាប់មា្ដយទៅ ទី
បំផុតគាត់មិនស្គាល់ម្ដាយ ហើយបានរួមរ័កជាមួយម្ដាយក្រោយមកទើបដឹងតែហួសពេលហើយ  ។  ដោយការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងម្ដាយខ្លួនឯងនេះបណ្ឌិតសម័យនោះបានអោយកូនជីកអង្គមួយ
ពាន់ (១០០០) ហើយអធិដ្ឋានថាពីរពាន់ឆ្នាំក្រោយអង្គនឹងរលប់ទៅជា វាលស្រែទើបកម្មរបស់កូននេះរួច ។ ព្រះបាទដៃខ្លី សម័យពីរពាន់ឆ្នាំមុនតែគាត់ម្នាក់ឯងទេ​ដែលបានប្រព្រឹត្តខុស​លើម្ដាយ​
បង្កើត (សេពសនវៈ)  តែបច្ចុប្បន្ន នេះកូនក្មែរស្ទើរតែទូទាំងនគរបានរួមសេពសន្ធវៈដោយវាចារជាមួយម្ដាយខ្លួនឯងស្ទើរគ្រប់គា្ន(ចុយម្រាយឬម៉ាយ)។

----
***បើសិនជាលោកអ្នកចង់ដឹងពីរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងរបស់មហានគរក្មែរថា​ មានអាថ៌កំបាំង និងរឿងរ៉ាវពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំងយ៉ាងណានោះសូមចូលទៅកាន់**ទំព័រដើម**  ដែលជាទំព័រមួយដែល​រៀបរាប់ពីលំដាប់លំដោយនៃរឿងរ៉ាវអាថ៌កំបាំងនេះ  សូមមិត្តអ្នកអានយកទៅធ្វើការត្រិះរិះពិចារណាផងចុះ សូមចុច​នៅទីនេះ...

បាយ៉ងកោ
ប្រាសាទឃ្លាំង

ប្រាសាទឃ្លាំងជាប្រាសាទ២ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដែលមួយឋិតនៅពីខាងជើង និងមួយទៀតឋិតនៅពីខាងត្បូង ប៉ុន្តែប្រាសាទទាំងពីរនេះឋិតនៅពីខាងក្រោយប្រាសាទសួរព្រ័ត ភាគខាងកើតព្រះបរមរាជវាំង ដោយមានផ្លូវកាត់ពីព្រះបរមរាជវាំងទៅកាន់ទ្វារជ័យនៃរាជធានីអង្គរធំ។ ប្រាសាទនេះសាងសង់ឡើងអំពីថ្មភក់ ដោយប្រាសាទឃ្លាំងដែលនៅពីខាង ជើងហៅថាប្រាសាទឃ្លាំងជើង និងប្រាសាទដែលនៅពីខាងត្បូងហៅថាប្រាសាទឃ្លាំងត្បូង។ ប្រាសាទទាំងពីរនេះថ្វីត្បិត តែសាងសង់ឡើងនៅមុនក្រោយគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែមានរូបរាងស្ទើរដូចគ្នាទាំងស្រុងទោះបីប្រាសាទឃ្លាំងខាងត្បូង តូចជាងបន្តិចក៏ដោយ។ ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើងកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១០ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ និងប្រាសាទឃ្លាំងខាងត្បូងកសាងឡើងនៅសតវត្សទី១១ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១។ ក្រៅពីប្រាសាទទាំងពីរដែលឋិតក្នុងរចនាបថឃ្លាំង នៅមានប្រាសាទផ្សេងទៀតដូចជាប្រាសាទភិមានអាកាស និងប្រាសាទតាកែវក៏ឋិតក្នុងរចនាបថឃ្លាំងផងដែរ។ ឃ្លាំងមានន័យថាជាបន្ទប់សម្រាប់ផ្ទុកនូវសម្ភារផ្សេងៗ ក៏ប៉ុន្តែប្រាសាទនេះមិនមែនជាឃ្លាំងផ្ទុកដូចឈ្មោះនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា ទីនេះទំនងជាកន្លែងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាពួកអភិជន ឬជនបរទេសជាដើម។ ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើងកាលដើមឡើយក្នុងរាជព្រះបាទរាជេន្ទ្ររ្ម័នទី២សាងសង់ឡើងពីឈើ ប៉ុន្តែត្រូវរុះរើជួសជុលពីថ្មភក់វិញម្ដងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥មុនការសាងសង់ប្រាសាទឃ្លាំង ខាងត្បូង។
## ឯកសារយោង 
ឃ្លាំង
ហរិហរាល័យ

**ហរិហរាល័យ** (  លំនៅដ្ឋានរបស់ព្រះហរិ ) គឺជាទីក្រុងបុរាណ និងជារាជធានីនៃ ចក្រភពខ្មែរ ដែលមានទីតាំងនៅជិត សៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងតំបន់មួយដែលឥឡូវហៅថា រលួស ។ សព្វថ្ងៃនេះ អ្វីដែលនៅសេសសល់ពីទីក្រុងនេះគឺជាប្រាសាទរាជវង្សមួយចំនួន៖ ព្រះគោ បាគង និង លលៃ ។   

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|រូបសំណាកហរិហរា ដែលសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៧ នៃគ.ស នេះ មានប្រភពមកពី [ភ្នំដា ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជ ។]]
ឈ្មោះ "ហរិហរាល័យ" មានប្រភពមកពីឈ្មោះ ហរិហរ ដែលជាព្រះ ហិណ្ឌូ មួយអង្គដ៏លេចធ្លោនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា មុន សម័យអង្គរ ។ ឈ្មោះ "ហរិហរា" គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ "ហរិ" (ឈ្មោះរបស់ ព្រះវិស្ណុ ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ) និង "ហរ" (ឈ្មោះរបស់ ព្រះសិវៈ ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ)។ រូបចម្លាក់របស់កម្ពុជាអំពីហរិហរាគឺជាព្រះប្រុសមួយអង្គដែលម្ខាងមានលក្ខណៈរបស់ ព្រះវិស្ណុ និងម្ខាងទៀតមានគុណលក្ខណៈរបស់ ព្រះសិវៈ ។ ឧទាហរណ៍ម្កុដគ្របរបស់ព្រះមានមួក (គុណលក្ខណៈរបស់ព្រះវិស្ណុ) នៅម្ខាង និងសក់រមួល (គុណលក្ខណៈរបស់ព្រះសិវៈ) នៅម្ខាងទៀត។ ហល័យមកពីពាក្យ«អាលយ» គឺជាពាក្យសំស្ក្រឹតមានន័យថា "ប្រាសាទ" ដូច្នេះហរិហរាល័យមានន័យថា ជាទីលំនៅរបស់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសដល់ព្រះហរិហរា។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច|[ប្រាសាទបាគង|បាគង គឺជាភ្នំប្រាសាទរាជ ដែលបង្កើតឡើងដោយព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ នៅហរិហរាល័យ។]]
នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ នៃគ.ស. ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានសញ្ជ័យទឹកដីដ៏ធំទូលាយនៅជិត បឹងទន្លេសាប ។ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មួយផ្នែកនៃពេលវេលានេះដែរ ព្រះអង្គបានបង្កើតរាជធានីរបស់ព្រះអង្គនៅហរិហរាល័យ។   យ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលព្រះអង្គបានប្រកាសខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រសកលនៃប្រទេសនៅឆ្នាំ ៨០២ នៃគ.ស. ព្រះអង្គមិនបានធ្វើដូច្នេះនៅហរិហរាល័យទេ ប៉ុន្តែនៅ មហិន្ទ្របវត នៅលើខ្ពង់រាប ភ្នំគូលែន ។ ក្រោយមក ព្រះអង្គបានវិលត្រឡប់រាជធានីទៅហរិហរាល័យវិញ ជាកន្លែងដែលព្រះអង្គសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ៨៣៥ នៃគ.ស. 

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ត្រូវបានបន្តដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ ហើយបន្ទាប់មកគឺព្រះបាទ ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការបញ្ចប់ការសាងសង់ប្រាសាទភ្នំ ដែលគេស្គាល់ថាជា បាគង និងការសាងសង់បារាយណ៍ឥន្ទ្រាតក។  ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ បានឧទ្ទិសនិមិត្តសញ្ញាសាសនាលេចធ្លោរបស់ប្រាសាទ គឺ លិង្គ មួយហៅថា ស្រីឥន្ទ្រេស្វរ (ឈ្មោះនេះគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងឈ្មោះស្តេច និងព្រះសិវៈ មានន័យថាជាម្ចាស់នៃឥន្ទ្រា (ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១)) ក្នុងឆ្នាំ៨៨១ គ.ស។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ក៏បានសាងសង់ប្រាសាទតូចជាងសព្វថ្ងៃនេះ ដែលមានឈ្មោះថា ព្រះគោ  ដែលត្រូវបានឧទ្ទិសនៅឆ្នាំ៨៨០ គ.ស។ នៅឆ្នាំ៨៨៩ គ.ស ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ត្រូវបានបន្តដោយព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ យសោវរ្ម័នទី១ ដែលបានសាងសង់ ប្រាសាទលលៃ (ឈ្មោះនេះអាចជាការផ្លាស់ប្តូរសម័យទំនើបនៃ "ហរិហរាល័យ") នៅលើកោះមួយនៅចំកណ្តាលឥន្ទ្រាដាក។  ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ក៏បានបង្កើតទីក្រុងថ្មីមួយនៅទីតាំង អង្គរធំ ភាគខាងជើងនៃ ខេត្តសៀមរាប សម័យទំនើប ហើយដាក់ឈ្មោះវាថា យសោធរបុរៈ ។ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នបានធ្វើឱ្យទីក្រុងថ្មីនេះក្លាយជារាជធានីរបស់ព្រះអង្គ ហើយបានសាងសង់ភ្នំប្រាសាទរាជវង្សថ្មីមួយ ដែលគេស្គាល់ថា ភ្នំបាខែង ។ យសោធរបុរៈបានមានរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១១៧០ នៃគ.ស នៅពេលដែលវាត្រូវបានដណ្តើមយកដោយពួកឈ្លានពានពី ប្រទេសចាម្ប៉ា ។ 

## ប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃមន្ទី

ប្រាសាទស្វាយព្រាហ៍

ប្រាសាទកណ្ដាលដុំ

ប្រាសាទអូរក្អែក

ប្រាសាទឪឡោក

ប្រាសាទគុកដូង

ប្រាសាទទទឹងថ្ងៃ

ប្រាសាទត្រពាំងផុង

ប្រាសាទលលៃ

ប្រាសាទព្រះគោ

ប្រាសាទបាគង

## សូមមើលផងដែរ 
* អង្គរ
* ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជា
* ព្រះគោ
* បាគង
* លលៃ
* ប្រាសាទព្រៃមន្ទី

## ឯកសារយោង
ក្រុងកែប

=រដ្ឋបាល=
ក្រុងកែប មាន ៣ សង្កាត់គឺ៖
* សង្កាត់អូរក្រសារ
* សង្កាត់កែប
* សង្កាត់ព្រៃធំ

ក្រុងកែបជាទីក្រុងតូចមួយនិងជាឃុំនៅក្នុងខេត្តកែបភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ 
=ប្រជាករ=
ឃុំមានប្រជាជនចំនួន 35,990 នាក់។ នៅក្រុងកែបអ្នកភូមិជាច្រើនកំពុងធ្វើអាជីវកម្មជលផលដូចទីក្រុងនិងភូមិដទៃទៀតនៅឈូងសមុទ្រថៃដែរ។
=រមណីយដ្ឋាន=
* ឧទ្យានជាតិកែប
ប៉ឹង​បុរស​នា​សម័យ​អង្គរ

មាន​ភ័ស្តុតាង​មួយចំនួន​ដែល​យើង​អាច​នឹង​លើក​យកមក​បង្ហាញ​ពី​ភាពចំណាស់​របស់ ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ស្លៀក​ប៉ឹងដូចជា​ចម្លាក់​នៅ​ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ ប្រាសាទអង្គរវត្ត និង​ប្រាសាទបាយ័ន​ជាដើម ។ ចំពោះ​បញ្ហា​នេះ​ ជា​ភ័ស្តុតាង​ជាក់ស្តែង ហើយ​អ្វីមួយ​ដែល​នឹកស្មាន​មិន​ដល់ គឺ​ព្រះបាទ​ជយ​វ័រ្មន​ទី ៧ ដែលជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដ៏​ខ្លាំង​កប់​កំពូល​ស្ថាបនិក​ប្រាសាទបុរាណ​រាប់រយ​ ក្នុង​អតីត​ចក្រភព​កម្ពុជទេស ព្រះអង្គ​ក៏បាន​ស្លៀក “ប៉ឹង” ដូចជា​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ទូទៅ​ដែរ ។ នេះហើយ​ដែល​សបញ្ជាក់​ឱ្យឃើញថា ទោះបីជា​ឥទ្ធិពល​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់​ឥណ្ឌា​បាន​បោកបក់​មកលើ​សង្គម​ខ្មែរ​ ជំនាន់​នោះ​ក្តី ក៏​មិនអាច​លុបបំបាត់​នូវ​ប្រពៃណី​ស្លៀក​ប៉ឹ​របស់​សង្គម​ខ្មែរ​ដែរ ។
រួម​សេចក្តី​មក ទាំង​ព្រះមហាក្សត្រ ទាំង​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​បានឱ្យ​តម្លៃ​យ៉ាងខ្ពស់​ចំពោះ​សម្លៀកបំពាក់​ ខាងលើនេះ ។ មានន័យថា ប៉ឹង​មិនមែនជា​សញ្ញា​នៃ​ភាពអន់ថយ​នោះទេ ។
ដំបូង​យើង​គ្រាន់តែ​បាន​សង្ស័យថា ការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​ពិតជា​បានកើត​ចេញពីខឿនវប្បធម៌​នា​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ តែ​យើង​គ្មាន​ភ័ស្តុតាង​ជា​វិជ្ជមាន​ណាមួយ​ដើម្បី​បង្ហាញ​បញ្ជាក់ ។ ប៉ុន្តែ​ឥឡូវនេះ វា​ពិតជា​ដូច្នេះ​មែន ព្រោះ​យើង​បាន​ជួបប្រទះ​នូវ​បុរាណវត្ថុដូចជា​គំនូរផាត់ពណ៌​លើ​ជញ្ជាំង​ភ្នំ និង​រូប​មនុស្ស​នា​យុគ​ថ្ម​រំលីង និង​សំរឹទ្ធ​ជាច្រើន​ជា​តឹកតាង​វប្បធម៌ ។
បើ​ប្រៀបធៀប​ចម្លាក់​បុរាណ​នា​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ និង​សម័យអង្គរ​វិញ យើង​នឹង​ឃើញ​ការនិយម​ប៉ឹង​ត្រូវបាន​រក្សាទុក​ដដែល ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង គឺ​ចម្លាក់​ព្រះ​នារាយណ៍​នៅ​ទីក្រុង​ស្រី​ទេព (ប្រទេស​ថៃបច្ចុប្បន្ន) និងព្រះ​នារាយណ៍​មួយចំនួន​នៅ​ទីក្រុង​អង្គរ​បូរី (តាកែវ) ដែលជា​មត៌ក​វប្បធម៌​នា​សម័យ​នគរ​ភ្នំ​នៅ​រក្សា​ការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​ជា​ប្រក្រតី ។
សរុបសេចក្តី​មក ការនិយម​ប៉ឹង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ ក៏ដូចជា​ប្រជានុរាស្ត្រ​នា​សម័យអង្គរ ពុំមែន​មានន័យថា ជនជាតិខ្មែរ​មិនចេះ​ប្រើ​សំពត់ ឬ​សារុង​ចរបាប់​ធ្វើ​អំពី​សូត្រ ឬក៏​ចេះ​ស្លៀកពាក់​ខោអាវ​ដែលមាន​ពណ៌​ចម្រុះ​ឆើតឆាយ​នោះទេ ។ ប្រពៃណី​ការប្រើ​ប៉ឹង​ខាងលើនេះ គឺជា​ភស្តុតាង​វប្បធម៌​មួយ​បង្ហាញ​នូវ​លក្ខណៈ​សម្លៀកបំពាក់​របស់​ ជនជាតិខ្មែរ​ដើម​តាំងតែ​បុរាណកាល​មក (ម.ត្រា​ណេ) ។

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ពិធី​បូជា​ក្របី

នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទបាយ័ន​ដែល​ព្រះបាទ​ជយ ​វ័រ្មន​ទី ៧ បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះ​អ​វ​លោ​កេស្វរៈ​ដែលជា​ព្រះ​ ពោធិសត្វ​ដ៏​សំខាន់បំផុត​នៃ​លទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា​មហាយាន​នៅ​ចុង​ស.វ​ទី ១២នៃ​គ.ស គេ​បានឃើញ​រូបចម្លាក់​បុរាណ​មួយ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រណីត​បង្ហាញ​ពី​ការបូជា​ក្របី ។
ការបូជា​ក្របី​ជា​ពិធី ​បូជា​យ៉ាង​ធំ​បំផុត​សម្រាប់​មនុស្ស​ខ្មែរ​ជំនាន់​នោះ ជាពិសេស​សម្រាប់​មេទ័ព​ប្រារព្ធ​ឡើងមុនពេល​ចេញទៅ​សមរភូមិ ឬ​ទៅ​ច្បាំង និង​ឧទ្ទិស​ជូនចំពោះ​វិញ្ញាណ​ក្ខ័​ន្ធ​បុព្វបុរស​ដើម្បី​សុំ​នូវ​សិរី​មង្គល និង​ជ័យជំនះ​ទៅលើ​បច្ចាមិត្ត ។ ដូចនេះ ការបូជា​ក្របី​ក៏​ជា​ពិធី​ពិ​សិ​ដ្ឋិ​មួយ​ដើម្បី​ប្រមូល​កំលាំង​ថាមពល​ ប្រឈមមុខ​នឹង​សត្រូវ​ដែល​គេ​ប្រព្រឹត្ត​មុនពេល​ចេញទៅ​ធ្វើសង្គ្រាម​ដោយមាន​ ការ ប្រជុំ​គ្នា​យ៉ាង​អ​ធឹ​ក​អធម​ជុំវិញ​ការសម្លាប់​ក្របី ។
តាមរយៈ​ទំនៀមទម្លាប់រ​ បស់បង​ប្អូន​ខ្មែរលើ​ដែល​បាន​ត​ពូជពង្ស​ពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា​ពួក​រដែ ស្ទៀង និង​ខ្មុ (ដូច​ពួក​ព្នង) ស្ថិតនៅក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ បានឱ្យដឹងថា​ក្រោយ​ពិធី​បូជា​ក្របី​រួច គេ​បែងចែក​សាច់​ទៅតាម​មនុស្ស​រួម​អាវុធ ឬរួម​លោហិត​ដើម្បី​យកទៅ​បរិភោគ ហើយ​ជួនកាល​ត្រូវ​ច្រៀង​រាំ​យ៉ាង​សប្បាយ​ ដើម្បី​បង្កើន​សេចក្តី​អង់អាច​ឡើង ។
ទំនៀមទម្លាប់​នេះ ខ្មែរ​យើង​សព្វថ្ងៃ​ឈប់​និយម​ហើយ ព្រោះ​គេ​ចាត់ទុកថា​ហួស​សម័យ​គួបផ្សំ​នឹង​តម្លៃយ៉ាងខ្ពស់​របស់​សត្វ​ដែល​គេ​ ពិបាក​រកបាន​ដោយ​ងាយ ប៉ុន្តែបងប្អូន​តាម​ព្រៃភ្នំ​ខ្ពង់រាប​នៅតែ​និយម​ខ្លះ ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត​ការបូជា​ ក្របី​នៅ​សម័យ​បាយ័ន​មានកំណើត​យូរយារ​ណាស់​មកហើយ ដូច​មាន​ចម្លាក់​ប្រាសាទបាយ័ន​ជា​សក្ខីភាព​ស្រាប់ ។ ទំនៀមទម្លាប់​ប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​នេះ និង​ទំនៀមទម្លាប់​ពួក​ខ្មែរលើ បានកើត​ចេញពី​ពុម្ព​វប្បធម៌​តែមួយ​ដែល​បាន​ចាប់ បដិសន្ធិ​ឡើង​នៅ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ។
ហេតុដែល​នាំឱ្យ​ អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខ្មែរ​សន្និដ្ឋានថា ជា​សំណង់​វប្បធម៌បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រោះ​គេ​បាន​ជួបប្រទះ​នូវលលាដ៍ក្បាល និង​ឆ្អឹង​ក្របី​តាម​ស្ថានីយ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាច្រើន ។
ម្យ៉ាងទៀត​ជួនកាល​នៅ​ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នគរ​ភ្នំ​ពីស.វ.ទី ១ ដល់ទី ៦ នៃ​គ.ស គេ​តែងតែ​ឃើញ​នូវ​ស្លាកស្នាម​នៃ​ពិធី​បូជា​នោះ ដូចជា​ឆ្អឹង​ដែល​គេ​ចោល​ក្នុង​អណ្តូង ឬ​កប់​ក្នុង​ដី ឬ​ស្ថានីយ​នានា​នៅក្នុង​ស្រុក​អង្គរបុរី​ជាដើម ។ សរុបសេចក្តី​មក វត្តមាន​នៃ​ពិធី​បូជា​ក្របី​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទខ្មែរ​ ជាវ​ត្ថុ​សញ្ញា​មួយ​បង្ហាញ​នូវ​ចំណាស់ ក៏ដូចជា​ភាព​សំយោគ​វប្បធម៌​-អរិយធម៌​ខ្មែរ ​នា​សម័យអង្គរ        (ម.ត្រា​ណេ) ។ 
ឯកសារ:Buffalow.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ប៉ឹង​ស្រ្តី​ខ្មែរ​លើ

នៅក្នុង​អត្ថបទ​មុននេះ​ យើង​បាន​រៀបរាប់​អំពី​ការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​បុរស​នា​សម័យអង្គរ ​តែ​ក្នុង​ឯកសារ​នេះ យើង​នឹង​និយាយអំពី​ប៉ឹង​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ​ម្តងវិញ ​ដោយ​លើកយក​នូវ​ភស្តុតាង​ថ្មី​មួយ​មក​បង្ហាញ ។
អ្វី​ទៅ​ដែល​ហៅថា​ប៉ឹង ? ប៉ឹង​គឺជា​ក្រណាត់​ដែល​បងប្អូន​ខ្មែរលើ​ភេទ​ស្រី​ស្លៀក​ដើម្បី​បិទបាំង​នូវ​ កេរ្តិ៍ខ្មាសរបស់ខ្លួន ។ ពោលគឺ​សម្លៀកបំពាក់រ​បស់បង​ប្អូន​ខ្មែរលើ​មួយ​ប្រភេទ ។
ប៉ឹង​ស្ត្រី​មាន​លក្ខណៈ​ដូចជា​ប៉ឹង​របស់​បុរស​ដែរ​តែ​ខ្លី​ជាង ហើយ​ជូន​កាល​មាន​ក្បាច់​ឆ្មារ​ល្អ​ប្រណីត​មិន​ខុសពីសំពត់​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ ​នា​សម័យនេះ​ប៉ុន្មាន​ដែរ ។ ដូច​ប៉ឹង​បុរសដែរ ​ប៉ឹង​ស្ត្រី​មាន​ប្រវត្តិ​យ៉ាងយូរ​លង់​ណាស់​មកហើយ ។
យោង​លើ​ការវិភាគ​ចម្លាក់​នា​សម័យ​វប្បធម៌​លោហធាតុ​ យើង​អាច​ដឹងថា ​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​ដែលជា​ស្ត្រីភេទ​បានប្រើប្រាស់​សម្លៀក បំពាក់​ប្រភេទ​នេះ​យ៉ាងហោចណាស់​ក៏ ១៥០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស​ដែរ ។
សូមជម្រាបថា​ រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​ ប្រពៃណី​នេះ​ត្រូវបាន​បន្ត​ដោយ​សហគមន៍​មន-ខ្មែរ ​នៅក្នុង​ឧបទ្វីប​ ឥណ្ឌូចិនយើង​នេះ​នៅ ឡើយ ​ដូច​ករណី​នៃ​ជនជាតិភាគតិច​គ្រឹ​ង ទំ​ពូន ខា ខ្មុ ស្ទៀងជាដើមជា​សក្ខីកម្ម​ស្រាប់ ។ យ៉ាងណាមិញ ការនិយម​ប៉ឹង​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ ​ក៏ត្រូវ​បាន​គូសបញ្ជាក់​តាមរយៈ​ចម្លាក់​ប្រាសាទ​សិលា​ផងដែរ ។
មូលហេតុ​នៃ​ការស្រុតចុះ​ប្រពៃណី​ខាងលើនេះ​បណ្តាលមកពី​សម្ពាធ​នៃ​លទ្ធិ​សាសនា ដែលមាន​ប្រភព​ចេញពី​ឥណ្ឌា​ និង​ទំនើបកម្ម​ដែល​សង្គម​ខ្មែរ​បាន​ឆ្លងកាត់​ចាប់​តាំងតែ​ពីក្រោយ​សម័យអង្គរ ​មក ។
គប្បី​ជ្រាបថា ចាប់តាំងពី​ស.វទី ១៩ មក​ សង្គម​ខ្មែរ​បាន​ស្គាល់​នូវ​ការ​បដិវត្ត​ផ្នែក​សម្ភារៈ និងសតិបញ្ញា​ស៊ីជម្រៅ​មួយ​ដែលជា​លទ្ធផល​នៃ​ឥទ្ធិពល​របស់​ប្រទេស​អឺរ៉ុប ជា​ហេតុដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ការបោះបង់ចោល​នូវប្រពៃណី​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​ស្ត្រី​ ខ្មែរ ។
សូម​រំលឹក​ផងដែរ​ថា ការដែល​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​រួម​ឈាមជ័រ​ជាមួយ​ខ្មែរ​ រស់​នៅតាម​ខ្ពង់រាប ឬវាលទំនាបនៃ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន​នៅ​បន្ត​ទម្លាប់​ស្លៀក​ប៉ឹង​រហូតដល់​ សព្វថ្ងៃនេះ ជា​ភស្តុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​យ៉ាងសំខាន់​ឆ្លុះប​ញ្ជាំ​ង​នូវ​និរន្តរភាព ​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​រួម​រវាង​កុល​ស​ម្ព័​ន​មន-ខ្មែរ និងខ្មែរ ហើយ​និងការរួម​ពូជសាសន៍​តែមួយ ។
ខាងលើនេះ​ស​ឱ្យឃើញថា​ផ្ទុយ​ពី​ជនជាតិ​យួន លាវ និងសៀម​ដែលជាជនជាតិ​ចំណូល​ថ្មី​ ហើយ​ដែលសំណង់​សម្ភារៈ និង វប្បធម៌​មាន​លក្ខណៈ​ខុសពី​អំបូរ​មន-ខ្មែរ ​ពោលគឺ​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ និងខ្មែរ ​បានកើត​នៅលើទឹកដី​ឥណ្ឌូចិន​នេះ​ផ្ទាល់​ដែលជា​មាតុ​ភូមិ កំណើត​របស់ខ្លួន ហើយ​ជា​ម្ចាស់​កម្មសិទ្ធិ​នៃ​សំណង់​វប្បធម៌​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទាំងឡាយ (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Khmer leu.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
កាល​បរិច្ឆេទ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា

នៅលើ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន​យើង​នេះ ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ ជា​ជនជាតិ​ចាស់​ជាងគេ ហើយ​ជនជាតិ​នេះ​មាន​វប្បធម៌-អារ្យធម៌​របស់ខ្លួន​ផ្ទាល់​យ៉ាងហោចណាស់​ក៏​ពីរ​ វាង ១  លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស​មកហើយ​ដែរ ។ វប្បធម៌​នេះ​មាន​ការវិវត្ត​ពី​សម័យមួយ​ទៅ​សម័យមួយ​ពី​ភាពសម្បូរ​បែប​ដល់​ភាព ​លូតលាស់​រុងរឿង​លើ​គ្រប់​វិស័យ ។
ឯកសារ:Cambodia prehistory.jpg
ដោយ​ផ្អែកលើ​ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ដែលជា​សមិទ្ធផល​នៃ​សង្គម កាលប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​កម្ពុជា​ត្រូវគេ​បែងចែក​ជា​ពីរ​សម័យកាល គឺ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ គេ​អាច​ចែក​កាល ឬ​យុគនីមួយៗខាងលើនេះ​ជាច្រើន​កង់​ថែមទៀត ដូចជា​សម័យ​ថ្ម​បរម​បុរាណ សម័យ​ថ្ម​ក្រួស​បំបែក សម័យ​លោហធាតុ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​យុគ​បុរាណ យុគកណ្តាល និង​យុគ​ទំនើប ។
ក្នុងសម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បាន​កើតឡើង​ចាប់ពី​រវាង​ប្រមាណ ១ លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំ​រហូតដល់​ស.វ​ទី ១ មុន​គ.ស មនុស្ស​ខ្មែរ​ពុំទាន់​ចេះ​ប្រើ​តួអក្សរ​កត់ត្រា​សម្រាប់​ម​នុស្ស​ជំនាន់​ ក្រោយ​នូវ​រឿងរ៉ាវ​សាសនា​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​នៅឡើយ​ទេ ។ គេ​គ្រាន់តែ​ចងចាំ​ដោយ​ការ​ទន្ទេញ​ចាំមាត់​នូវ​រឿងរ៉ាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គម​គ្រួសារ​តែប៉ុណ្ណោះ ។ បរិបទ​វប្បធម៌​ខាងលើនេះ គេ​អាច​ប្រៀប​នឹង​សហគមន៍​ខ្មែរលើ  ដូចជា​ព្នង ទំពួន​ជាដើម​ដែល​គ្មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សរសេរ​ដោយ​មានតែ​ការបញ្ជាក់​ពី​ ថ្ងៃខែ​របស់ខ្លួន ។
ខុសពី​សម័យមុន​សម័យ​កាល​ទី ២ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ស.វ​ទី ១ នៃ​គ.ស គឹជា​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ក្នុង​សម័យនេះ​ខ្មែរ​យើង​មាន​អក្សរ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ដោយ​អ្នកដឹកនាំ​ បាន​ខ្ចី​តួអក្សរ​ឥណ្ឌា​មក​ចងក្រង​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ​ការប្រើប្រាស់​តួរ​អក្សរ​នៅ​ពុំទាន់​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ចូល​គ្រប់​ ច្រកល្ហក​ពេញ​ប្រទេស​នៅឡើយ​ទេ ។ នា​សម័យ​ដើម​នោះ វា​ជា​បុព្វសិទ្ធិ​របស់​អ្នកដឹកនាំ​កំពូល ឬក៏​របស់​អ្នកលក់ដូរ​ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុ​ជាមាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ជាង ២០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ រីឯ​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ក៏មាន​ចំណាស់​ដូចគ្នា​ដែរ ទោះបីជា​នាគ្រា​បឋម​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ការអប់រំ​ការបង្រៀន​អក្សរ ឬ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ពុំទាន់​មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ​ក៏ដោយ ។
សូម​កុំភ្លេចថា​អក្សរ​នេះហើយ មិន​គ្រាន់តែ​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​កត់ត្រា​ព្រឹត្តិការណ៍​ក្នុងសង្គម​ប៉ុណ្ណោះ ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ជា​យាន​សម្រាប់​ផ្សព្វផ្សាយ​នូវ​មនោគមន៍វិជ្ជា សាសនា និង​ជា​មធ្យោបាយ​សម្រាប់​ពង្រីក​អំណាចកណ្តាល​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ឬ​អ្នកដឹកនាំ​សង្គម ។  
ការរៀបរាប់​ខាងលើនេះ​បាន​បញ្ជាក់ថា​ការអនុវត្ត​ច្បាប់ ការផ្សាយ​សាសនា ជាពិសេស​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធ សាសនា​ដែល​អាជ្ញាធរ​បាន​អនុវត្ត​នា​សម័យ​នគរ ភ្នំ​ពីស.វ​ទី ១ ដល់ ៧ មិនបាន​សំដៅ​តែ​មនុស្ស​យើង​នៅតាម​ទីក្រុង គឺត្រូវធ្វើ​ឡើង​នៅ​គ្រប់​ខេត្ត​តំបន់​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះរាជា​ខ្មែរ ហើយ​ការអនុវត្ត​នេះ​ពុំ​អាច​នឹង​ធ្វើឡើង​បានទេ​ប្រសិនបើ​ពុំមាន​អក្សរ​ សម្រាប់​ចែង​ជា​ច្បាប់ បញ្ញត្តិ ឬ​បទបញ្ជាផ្សេងៗបាន (ម.ត្រា​ណេ) ។

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ប្រាសាទត្រពាំងផុង

«ប្រាសាទត្រពាំងផុង» ជាប្រាសាទប្រាង្គប្រាំ និងជាសំណង់ប្រាសាទសាសនា កសាងនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៩ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ រចនាបថគូលែន។ មានតែប្រាង្គកណ្ដាលប៉ុណ្ណោះ ដែលនៅរក្សារូបរាងបានល្អ។ ចំណែកប្រាង្គខាងកើត, ត្បូង និងជើង ខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈប្រាង្គខាងលិចត្រូវបានបញ្ចប់ការជួសជុលក្នុងឆ្នាំ២០២១។

## ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទត្រពាំងផុងត្រូវបានសាងសង់ឡើង នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី៩ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ (៨៥៤-៨៧៧) ដែលត្រូវជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ (៨០២-៨៥០) ដ៏ខ្លាំងពូកែដែលបានបង្រួមជាតិនៅលើទឹកដីចេនឡាឲ្យមានឯកភាពឡើងវិញ។ ក្រោយពីឡើងគ្រប់គ្រងព្រះរាជាណាចក្រចេនឡា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ បានសាងសង់ ឬជួសជុសប្រាសាទសម័យមុនៗ ជាពិសេសប្រាសាទត្រពាំងផុង ប្រាសាទគោកស្វាយព្រៃជាដើម នៅឃុំរលួស ខេត្តសៀមរាប។ សូមជម្រាបថា ដោយសារប្រទេសខ្មែរ មានសន្តិភាព ដ៏បរិបូរណ៍ចាប់តាំងពីរាជ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលបានប្រារព្ធពិធីរាជាអភិសេកលើភ្នំគូលែននៅឆ្នាំ៨០២ មក វិស័យសិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម មានការរីកចំរើនយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត នៅក្នុងតំបន់រលួសដែលជាវាលទំនាបស្ថិតនៅទិសអាគ្នេយ៍នៃខេត្តសៀមរាប។ គ្រងរាជ្យនៅរាជធានីហរិហរាល័យ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ បានបន្សល់នូវស្នាព្រះហស្ថជាច្រើន ជាពិសេសក្រុមប្រាសាទត្រពាំងផុង ដែលជាបូជនីយដ្ឋាន ធ្វើអំពីឥដ្ឋ ប្រកបដោយក្បាច់ក្បូរយ៉ាងល្អប្រណិត ដែលបន្សល់តួប៉មតែមួយ ប្រាសាទនេះនៅឈរយ៉ាងសង្ហារនៅឡើយ។ ទិដ្ឋភាពរួមនៃតួប៉មប្រាសាទត្រពាំងផុង បើមើលពីចម្ងាយ មានលក្ខណៈមិនខុសប៉ុន្មាននឹងប្រាសាទនៃរចនាបទ កំពង់ព្រះទេ ព្រោះបានទទួលកេរ្តិ៍ដំណែលពីសម័យចេនឡា ។ ក៏ប៉ុន្តែផ្នែកសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មនាសម័យ នោះមានទេពកោសល្យខ្ពស់ បើយើងពិនិត្យក្បាច់រចនាផ្តែរ, សរសរពេជ្រ ទ្វារបញ្ឆោតជ្រុងខាងត្បូង ធ្វើអំពីថ្មព្រមទាំងស្រីទេពអប្សរ អមទ្វារនៅជ្រុងខាងត្បូងនៃប្រាសាទនេះ ។ ម្ប៉ាងវិញទៀតរូបចម្លាក់ភាគច្រើន ជាពិសេសចម្លាក់ព្រះនារាយណ៍ នៅរក្សាលក្ខណៈពីរចនាបទ កំពង់ព្រះបង្ហាញពី ឧបនិស្ស័យព្យាយាម និងបញ្ញាញាណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរបស់មនុស្សខ្មែរនាជំនាន់នោះដែរ ។ ភាពប៉ិនប្រសព្វកែច្នៃប្រឌិត កាន់តែមានសោភ័ណភាពក្រៃលែង ក៏ត្រូវបានគូសបញ្ជាក់តាមរយៈការតុបតែងចម្លាក់តំណាងទេវតាភេទស្រី្ត តូចធំៗដែលធ្វើអំពីបាយអ។
## ការរកឃើញ 
នៅថ្ងៃចន្ទ ទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១២ ព្រះសិរព្រះនារាយណ៍ធ្វើអំពីថ្មភក់មួយបំណែករកឃើញនៅប្រាសាទត្រពាំងផុង។ ព្រះសិរព្រះនារាយណ៍មួយបំណែកខាងស្តាំត្រូវបានក្រុមការងារជុសជុលប្រាសាទត្រពាំងផុងប្រទះឃើញនៅខាងក្នុងតួប៉មកណ្តាលនាំប្រាសាទនេះ។ បំណែកព្រះសិរធ្វើអំពីថ្មភក់មានកម្ពស់៣៨សង់ទីម៉ែត្រ ទទឹង២០សង់ទីម៉ែត្រ និងកម្រាស់១៨សង់ទីម៉ែត្រមានព្រះភក្រ្តមួយចំហៀងខាងស្តាំ ដែលនៅលើព្រះភក្ត្រនេះមានសល់ទ្រនុងចិញ្ចើម ព្រះនេត្រ ចុងច្រមុះ បបូមមាត់បន្តិច និងស្លឹកត្រចៀកមួយចំហៀង។ រីឯផ្នែកខាងលើមានម្កុដរាងស៊ីឡាំង ដែលគ្របត្រឹមថ្ងាសទៅតាមជើងសក់នៅជុំវិញពីផ្នែកខាងមុខដល់ក្រោយ។ ក្រោយពីធ្វើកំណត់ហេតុប្រគល់បំណែកចម្លាក់ខាងលើដោយមានស្ថាប័ននគរបាលការពារបេតិកភណ្ឌព្រមទាំងភ្នាក់ងារទេសចរណ៍រួចមក បំណែកចម្លាក់ត្រូវបានដឹកយករក្សាទុកជាបណ្តោះអាសន្ននៅមជ្ឈមណ្ឌលអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ដើម្បីធ្វើការចុះបញ្ជីទុកជាឯកសារផង និងបន្តស្វែងរកទិន្នន័យបំណែកផ្សេងៗទៀត។
## ឯកសារយោង 
ត្រពាំងផុង
ឫស​កែវ​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​តាម​អាវុធ​ថ្ម

បុព្វការី​ជន​របស់​មនុ​ស្សបាន​មានជីវិត​ រស់រាន​ប្រមាណ​ជា ៤ លាន​ឆ្នាំ​មកហើយ​នៅ​ប្រទេស​អា​ហ្វ្រិ​ច ហើយ​ដើរ​ជើង​ពីរ ។ ពួកគេ​បាន​ផ្តើម​ការប្រើប្រាស់​ថ្ម​ធើ្វ​ជា​អាវុធ​ប្រមាណ ២,៨ លាន​ឆ្នាំមុន​គ.ស ។ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់​ធើ្វ​អំពី​ថ្ម​ដែល​ចាស់​ជាងគេ គឺ​ត្រូវបាន​គេ​រកឃើញ​នៅ​ប្រទេស​អេ​ទី​យ៉ូ​ពី ។
នៅក្នុង ​ឧ​ប​ទី្វ​ប​ឥណ្ឌូចិន​ដែលជា​ទឹកដី​កំណើត​របស់​អម្បូរ​ខ្មែរ-មន ឬ មន-ខ្មែរ ការប្រើ​ឧបករណ៍​ថ្ម​ត្រូវបាន​ផ្តើមឡើង​តាំងពី ១ លាន​ឆ្នាំ​តែប៉ុណ្ណោះ (ឡាំ​ប៉ាង​ប្រទេស​ថៃ) រហូតដល់​សម័យ​លោហធាតុ​ប្រមាណ ១៥០០-១០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស ។
គេ​កំណត់​អាយុ​តាមរបៀប ( K40/Ar40 ) ។ ការស្រាវជ្រាវ​ឱ្យដឹងថា នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ឧស្សាហកម្ម​ថ្ម​មាន​អាយុ​ពី ៥៦០.០0០ ឆ្នាំទៅ ៦៥០.០០០ ឆ្នាំ ។ រីឯ​នៅ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ឧស្សាហកម្ម​ថ្ម​នៅ​វាល​ស្បូវ​រវាង​ខេត្តក្រចេះ និង​សឹ្ទ​ង​ត្រែង​មាន​អាយុ​ពី ៥១០.០០០ ទៅ ៦៩០.០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស ។
ទិន្នន័យ ​ខាង​បុរេប្រវត្តិ​​ទាំងនោះ​បង្ហាញ​ឱ្យ​យើង​ស្វែងយល់​អំពី​ចំណាស់​នៃសំណង់​ គ្រឹះ​របស់​វប្បធម៌-អរិយធម៌​ខ្មែរ​ដែលមាន​អាយុ​ដ៏​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ មុន​ការបង្កើត​អាណាចក្រ​ភ្នំ​នា​ដើម​ស.វ​ទី ១ នៃ​គ.ស ក្រោម​ឥ​ទិ្ធ​ពល​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា (ម.ត្រា​ណេ) ។ 
ឯកសារ:Cambodia rock era.jpg
ឯកសារ:Cambodia rock age.jpg
## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ទីក្រុង​ប្រជុំ​ជន ឬ​ក្រុង​សម័យ​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​នៅ​សុរិន្ទ្រ

ដើម្បី​ស្រាវជ្រាវ​ពី​អតីតកាល កត្តា​ដ៏​សំខាន់បំផុត គឺ​ស្វែងយល់​ពី​ការរីកដុះដាល និង​ការវិវត្ត​សហគមន៍​មនុស្ស​ជំនាន់​មុន​នៅក្នុង​ភូមិភាគ​ឦសាន​នៃ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃបច្ចុប្បន្ន ពី​ដំណាក់កាល​មួយ​ទៅ​ដំណាក់កាល​មួយទៀត គេ​ត្រូវ​សិក្សា​រាល់ស្លាកស្នាម​នៃ​វប្បធម៌​បុរាណ ។ ដោយសារ ​អត្ថប្រយោជន៍​នេះហើយ ទើប​យើងសូម​លើកយក​ទីប្រជុំជន​ចំនួន ៤ តែប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រមក​ធ្វើការ​អធិ-ប្បាយ ។ ថ្វីត្បិតតែ​ការស្រាវជ្រាវ​នេះ គឹជា​ការផ្តួចផ្តើម​រប​ស់​អ្នកឯកទេស​ថៃ​ក៍ដោយ ក៏ប៉ុន្តែយើងជា​អ្នកធ្វើ​ការវិភាគ​ស៊ីជម្រៅ​បន្ត​មួយ កម្រិត​ទៀត ។
ឯកសារ:Prehistory soren.jpg
តាម ​ការពិនិត្យ​វាយតម្លៃ​ឱ្យ​ដិតដល់ ដោយ​មូលហេតុ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ អី្វ​ដែលមាននៅក្នុង​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ ​ក៏​នៅមានក្នុង​អាណាខេត្ត ផ្សេងៗឯទៀត​នៃព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ និង​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ផងដែរ ។ សេច​កី្ត​កត់សម្គាល់​នេះ​មិនមែនជា​ការមិន​សម​ហេតុ​សម​ផល​នោះទេ ពីព្រោះ​មុន​ការមកដល់​នៃ​ជនជាតិ​ថៃ​ក្នុង​តំបន់​នេះ និង​មុន​បញ្ចូល​ខេត្ត​នេះ​ទៅក្នុង​ខណ្ឌសីមា​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ ខេត្ដ​នេះគឺជា​ទឹកដី​របស់​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ ។
ប្រការ ​នេះហើយ​ដែល​យើង​ត្រូវផ្តោត​ការយកចិត្តទុកដាក់​ដោយ​បកស្រាយ​ថា ទីប្រជុំជន​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនោះ​ត្រូវបាន​សាងសង់ឡើង​ដោយ​ដូនតា​ខ្មែរ ពោលគឺ​មិនអាច​ចាត់ទុកថា សមិទ្ធផល​ទាំងនោះ​ជា​របស់​ថៃ​ឡើយ​មុន​ស.វ​ទី ១៣ ។
ជារួម ​ក្នុងករណីនេះ យើង​អាច​បំភ្លឺ​នូវ​ប្រភព​មន-ខ្មែរ​នៃ​ទីប្រជុំជន​នា​ សម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទាំងនោះ​ដែលមាន​ពាសពេញ​ដេរ ដាស​នៅ​ទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រ​ថៃ និង​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ហើយក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​ខ្មែរ មុន​ឥណ្ឌា​រូបនីយកម្ម ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ​ដូច​នៅ​ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះដែរ យើង​ឃើញនៅមាន​ស្លាកស្នាម​វប្បធម៌​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូច​នៅ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​ផងដែរ ។
ទីប្រជុំជន ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែល​សំខាន់​ជាងគេ​នៅក្នុង​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ និង​មាន​រាងជា​ពងក្រពើ​ដែល​គេ​អាចសង្កេតឃើញ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ជាក់លាក់​ដោយ​ រូបភាព​ពីលើ​អាកាស គឺ​ប្រជុំជន​នៅ​ភូមិ​កៃ​យ៉ៃ ភូមិ​ព្រះ​បិត ភូមិ​ស្លា​ក់ដៃ ក្នុង​ទី​រួម​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ ។
តាម ​ឯកសារ​រូបភាព​ដែល​បានមកពី​ការស្រាវជ្រាវ​នេះ​បានចង្អុលបង្ហាញ​ឱ្យយើង​ឃើញ​ អំពី​ស្លាកស្នាមវប្បធម៌​ខ្មែរ​ដែលមាន​អាយុប្រមាណ​ជា ៥០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ វា​ក៏​ជា​ភស្តុតាង​ដ៏​សំខាន់​មួយ​បញ្ជាក់​ឱ្យ​យើងដឹង​អំពី​ស្ថានភាព​ នៃការរៀបចំស្រុកភូមិ ឬ​សហគមន៍​ជនជាតិខ្មែរ​យើង​មុន​ការទទួល​ឥ​ទិ្ធ​ពល​ឥណ្ឌា​ដែល​បានធ្វើឱ្យ​ ទីតាំង​នៃ​ក្រុង (ពាក្យ​ខ្មែរ) តូចធំ​ទាំងនោះ​ឱ្យក្លាយ​ទៅជា​បុរី (ពាក្យ​សំ​ស្ដ្រឹ​ត) តាម​លំនាំ​ឥណ្ឌា ។
នៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​នគររាជ វប្បធម៌​ឥណ្ឌា​ត្រូវបាន​ជ្រួតជ្រាប​ក្នុងភូមិ​ភាគ​នេះចាប់តាំងពី​ដើម​ស.វ​ទី ៦ ។ ស្ថានីយ​បុ​រេ​ប្រ​វ​តិ្ត​នៅ​   សុ​រិ​ន្ទ្រ​ដែលមាន​រាង​ដូច​ពងក្រពើ គឺ​ដូច​គា្ន​នឹង​ស្ថានីយ​បុ​រេ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ​មេមត់​ខេត្តកំពង់ចាម​ដែរ ។
សរុប ​សេច​កី្ត​មក តាមរយៈ​ការវិភាគ យើង​អាច​វាយតម្លៃ​បាន​ថា ស្ថាន​ភាពជាក្រុង​បែប​ខ្មែរ​ជា​បុរី ឬ​បុ​រៈ​បែបឥណ្ឌា ការផ្លាស់ ប្តូរ​ទម្រង់​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើងយ៉ាងងាយស្រួល​ជាទីបំផុត ។ នេះ​គឺជា​ចំណុច​យ៉ាង​ប្រសើរ​ដែលជា​ការបើកទំព័រ​ប្រ​វ​តិ្ត​សាស្ត្រ​ថ្មី​ ធ្វើឱ្យមាន​ការ រីកចម្រើន​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​ដោយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ឥណ្ឌា ។
ជាទីបំផុត ​សូមជម្រាបថា ក្នុង​បរិវេណ​នៃ​ទីក្រុង​បុរាណ​ទាំងនោះ គេ​បានរកឃើញ​នូវ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម​រំលីងដូចជា​ពូថៅ ឬ   ​អ​ន្លួ​ញ កុលាលភាជន៍​ផាត់​ពណ៌ និង​ឥតមាន​ពណ៌​មួយចំនួន និង​របស់របរ​ប្រើប្រាស់​ជាច្រើន​ទៀត (ម.ត្រា​ណេ) ។

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
គ្រឹះ​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ

វប្បធម៌-អរិយធម៌​ខ្មែរ​បច្ចុប្បន្ន​ដែលជា​ លទ្ធផល​នៃ​ការវិវត្ត​ដ៏​យូរលង់​បានប្រសូត​ចេញពី​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​ខ្មែរ-មន ឬ​មន-ខ្មែរ និង​ឥណ្ឌា​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​ផ្តាច់ចេញ​ពីគ្នា​បានឡើយ ហើយ​ភាព​សំយោគ​ដ៏​ស្អិតរ​មួ​ត​នេះហើយ ដែល​ធ្វើឱ្យ វប្បធម៌-អរិយធម៌​ជាតិខ្មែរ​មាន​ភាព​សម្បូរបែប និង​ត្រ​ចេះ​ត្រចង់ ។
500px
តាមពិត មុន​ភាព​សំយោគ​ដើម​នេះ ដែល​ផ្តើមឡើង​នា​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬ​មុននេះ​បន្តិច វប្បធម៌​ខ្មែរ​មាន​លក្ខណៈ​ជាតិ​ខ្លួន​មកហើយ ។ លក្ខណៈសម្បត្តិ​ពិសេស​នេះ ត្រូវ​បន្ត​ដោយ​សហគមន៍​ដែល​ស្ថិតក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ នៅ​ឥណ្ឌូចិន និង​នៅ​ម៉ាឡាយូ (ម​លា​យូ) រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​ដែល​រស់នៅ​តំបន់​ខ្ពង់រាប ឬ​តាម​តំបន់​ព្រៃភ្នំ ហើយ​ដែល​ពុំ​អាច​ទ​ទូល​ឥទ្ធិពល​ពី​ឥណ្ឌា ចិន ឬ​អឺរ៉ុប​នៅឡើយ ។
ដូចនេះ ប្រវត្តិវិទូ ឬ​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខាង​វប្បធម៌​ខ្មែរ​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​នូវ​ចក្ខុវិស័យ​ចម្បង ដែល​ទាក់ទិន​នឹង​កំណើត​ព្រមទាំង​ការវិវត្ត​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​នេះឡើយ ។ ពោលគឺ​ពួកគេ​ត្រូវ​ស្គាល់​អំពី​ប្រភព​នៃ​វប្បធម៌-អរិយធម៌​ដើម​របស់​ ជនជាតិខ្មែរ​យ៉ាង​ជាក់ច្បាស់ ហើយ​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​នូវ​វិភាគទាន​ដ៏​ថ្លៃថ្លា​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ក្នុងការ​ សាងសង់​នូវ​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​របស់​សង្គម​ខ្មែរ​ក្នុង​អតីតកាល​ក៏​ដូច​ក្នុង​ បច្ចុប្បន្នភាព​ដែរ ។
យ៉ាងណាមិញ ​ពួកគេ​ក៏​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​បំបាត់ដាន​នូវ​រាល់​តួនាទី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ របស់​ជនជាតិខ្មែ​រ និង​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ ដែល​កំពុង​រស់នៅ​ពាសពេញ​ដេរដាស​ទូទាំង​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នេះដែរ ព្រោះថា​ជនជាតិខ្មែរ​គឺជា​ជនជាតិ​ចាស់ ហើយ​មាន​សាវតារ​ដ៏​យូរ លង់​មួយ ។
ជារួម គេ​ត្រូវ​ស្គាល់​នូវ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដើម​ដែល​បាន​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើង​ច្រើន​ ពាន់​លាន​ឆ្នាំមុន​ការហូរចូល​នៃ​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា អ្វីដែល​គេ​ហៅថា​ឥណ្ឌូ​ រូបនីយកម្ម និង​ការ​កាត់​ផ្សំ​ជាមួយ​អម្បូរ​ចិន​ដែល​ធ្វើឱ្យ​សម្បុរស្បែក​មាន​លក្ខណៈ​ ជ្រះ​បន្តិច ។
500px
អ្វីដែល ​ទើប​ពោល​ខាងលើ គឺជា​ក្បួនខ្នាត ក្រឹត្យក្រម​តែមួយគត់​ប្រក​ដោយ​លក្ខណៈ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដែល​អាច​ជម្រុញ​ គ្រប់ការ​ស្រាវជ្រាវ​រាវរក​អំពី​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ឱ្យមាន​លក្ខណៈ​ត្រឹមត្រូវ និង​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់ ។ ជាការ​សោកស្តាយ​ណាស់​ដែល​រហូតដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ការខ្វះខាត​ផ្នែក​ឯកសារ​ក៏ដូចជា​ធនធានមនុស្ស និង​សតិសម្បជញ្ញៈ​ក្នុងការ​ សរសេរ​ឯកសា​រ​ស្រាវជ្រាវ​ដែលមាន​អត្ថប្រយោជន៍ និង​មាន​លក្ខណៈ​វិទ្យាសាស្ត្រ អន្តរជាតិ​ដោយ​អ្នកនិពន្ធ​ខ្មែរ​មួយចំនួន​នៅតែមាន​នៅឡើយ។ ដូចនេះហើយ ពួកគេ​មិនអាច​ឈានទៅរក​សច្ចភាព ឬ​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ជូន​វិស័យ​វប្បធម៌ និង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​នៅឡើយ ក្នុងខណៈដែល​មានការ​បំភ្លៃ ឬ​បំភ័ន្ត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ​របស់ខ្លួន ។ គឺ​ក្នុងន័យ​នេះហើយ​ដែល​គេ​ត្រូវតែ​បំពេញ​កង្វះខាត​ដោយ​បំប៉ន​នូវ​ចំណេះដឹង​ ទូទៅ​ឱ្យបាន​ធំ​ទូលំទូលាយ​ឱ្យបាន​ច្រើន​ជា​អតិបរមា ដែលជា​ត្រីវិស័យ​ចម្បង​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ការចេះដឹង​សកល​មួយ​ប្រកបដោយ​សុភ​ វិនិច្ឆ័យ​ដែល​អ្នកប្រាជ្ញ​អាច​ទ​ទូល​ស្គាល់​ជា​ផ្លូវការ​បាន ។
សរុបសេចក្តី ​មក គ្រប់ការ​និយាយ​អំពី​វប្បធម៌​ខ្មែរ គេ​ត្រូវផ្តោត​ការយកចិត្តទុកដាក់​លើ​ទស្សនៈ​ជា​មូលដ្ឋាន​ខាងលើនេះ​ជាមុន សិន បើ​ពុំ​ដូច្នេះ​ទេ គេ​នឹងមិន​អាច​នឹង​ឈោង​ទៅ​ចាប់​នូវ​គំនិត​ឧ​ប​សំយោគ​មួយ​ដែលជា​ខ្លឹមសារ​ ស៊ីជម្រៅ​ពិត​របស់​ព្រលឹង​ជាតិ​យើង​បានជា​ដាច់ខាត (ម.ត្រា​ណេ) ។

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ការ​ប្រើ​ប៉ឹង​នា​សម័យ​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ដូច​ពោល​ខាងលើការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​ជនជាតិ​ ខ្មែរលើ​បានបង្ហាញ​ឱ្យដឹង​តាមរយៈ​ឯកសារ​ជាច្រើន​ថា មានអាយុកាល​រាប់ពាន់​ឆ្នាំ​មកហើយដែលជា​ការឆ្លុះបញ្ចាំង​ឱ្យដឹងថាភាពចំណាស់​ នៃ​ប្រពៃណី​ស្លៀក​ប៉ឹង​មិន​ចាញ់​ជនជាតិឯទៀតៗឡើយ ។
ឯកសារ:Prehistory beung.jpg
តាមរយៈ​ភស្តុតាង​រូបភាព និង​ឯកសារ​ជាច្រើន​នាពេលថ្មីៗនេះ​ទៀត​បានបញ្ជាក់​ឱ្យដឹងថា ប្រពៃណី​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​ជនជាតិ ខ្មែរ​ត្រូវបាន​សំអាង​លើ​គំនូរ​ពណ៌នា​កាលពី​សម័យ​លោហធាតុ​ដែល​គេ​បាន​រកឃើញ​ នៅក្នុង​ខេត្ត​នគររាជ​សីមា​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​សព្វថ្ងៃនេះ រួមទាំង​ចម្លាក់​ធ្វើ​អំពី​សំរឹទ្ធ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​ផងដែរ ។
ភស្តុតាង​ខាង​បុរាណវត្ថុវិទ្យា​ទាំងអស់នេះត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា​ជា​សមិទ្ធផល​ សង្គម​ខ្មែរ​បុរាណ ។ ការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​ជនជាតិ ខ្មែរ​យើង​មាន​អាយុកាល​តម​ក​ប្រមាណ​ជាង ២៥០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ ឯកសារ និង​ភស្តុតាង​ចំពោះ​ការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​នេះ គេ​ក៏បាន​យក​ចម្លាក់ ​សំរឹទ្ធតូចៗចំនួន ៣ ដែល​លោក ដាំ ឈឿន បានឃើញ​នៅ​ភូមិ​ព្រីង​ទុំ ស្រុក​ព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៦៩ មក​ធ្វើ​ការសិក្សា​បន្ថែមទៀត ។
ដោយឡែកនៅតាម​ឯកសារ​រូបភាព​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង​បានឱ្យដឹងថា សូម្បី​ប្រជាជន​ក្រីក្រ​អំឡុង​ស.វ​ទី ១៩ និង​ដើម​ស.វ​ទី ២០ ក៏​ពួកគេ​នៅ​បន្ត​ស្លៀក​ប៉ឹង​ដូចជា​សម័យ​រាប់ពាន់​ឆ្នាំកន្លងមក​ហើយ​ដែរ ។ តាម​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​បានធ្វើឱ្យ​យើង​ដឹង​បន្ថែម ទៀតថា មានតែ​ជនជាតិខ្មែរ​យើង​ទេ ដែលមាន​ភាពចំណាស់​ជាងគេ​ក្នុងការ​ស្លៀក​ប៉ឹង​នេះ ។ រីឯ​ជនជាតិ​ថៃ និង​វៀតណាម ដែលជា ​ប្រទេស​មាន​ភូមិសាស្ត្រ​ជិត​ជាប់​ជាមួយ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង ក៏​គេ​មិនចេះ​ស្លៀក​ប៉ឹងដូច​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ និង​ជនជាតិខ្មែរ​យើង​ឡើយ ។
យើង​អាច​និយាយ​បន្ថែមទៀតថាក្រៅពី​ឯកសារ និងភស្តុតាង​រូបចម្លាក់​ស្លៀក​ប៉ឹង​រួមទាំង​ប្រពៃណី​ស្លៀក​ប៉ឹង​ ជនជាតិខ្មែរដែល មាន​ជា​របាំ​របស់​ជនជាតិ​ស្លៀក​ប៉ឹង​នេះ គឺ​ជាក់ស្តែង​ជនជាតិខ្មែរ​ដើម​ភាគតិច​នៅក្នុង​ភូមិភាគ​ឥសានក៏​នៅតែ​បន្ត​ ស្លៀក​ប៉ឹង​រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​នៅឡើយ​ដែរ (ម.ត្រា​ណេ) ។

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ទេព​អប្សរ​នៅ​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ មាន​រូប​រាង​ដូច​ស្រ្តី​ខ្មែរ​លើ

ចាប់តាំងពី ​សម័យ​ទំនើប​បាន​ឈាន​មកដល់ ទម្លាប់​ស្លៀក​ប៉ឹង​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ ជាពិសេស​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរដែល​មានមក​តាំង តែ​ពី​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ និង​អង្គរ ក៏​ត្រូវបាន​បោះបង់ចោល​បន្តិចម្តងៗ ។ តែ​នៅសម័យអង្គរ​ សម្ព័ន្ធភាព​វប្បធម៌​រវាង​ខ្មែរ និង​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​មាន​ភាពជិតស្និទ្ធ​នឹង​គ្នា​ជាទីបំផុត ។ អ្វីមួយ​ដែល​ចម្លាក់​បុរាណ​បានបង្ហាញ​បញ្ជាក់ប្រាប់ គឺ​ក្នុង​បរិបទ​សង្គម​វប្បធម៌​នេះហើយ​ដែល​ចម្លាក់​ស្រី​របាំ ឬ​ស្រី​ទេពអប្សរ​ចំនួន​ជាង ១៥០០ ត្រូវបាន​ឆ្លាក់​លម្អ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​គួរឱ្យ​ចង់​គយគន់​ជា​អនេក ។ វត្តមាន​របស់​ស្រី​របាំ​ទាំងនោះ ពិតជា​ធ្វើឱ្យ​យើង​ស្គាល់​នូវ​បរិយាកាស​សង្គម​វប្បធម៌​ខ្មែរ​នា​សម័យ​មហានគរ ​កាលពី ១០០០ ឆ្នាំមុន ។
រហូតមកទល់ ​សព្វថ្ងៃ​នេះ ការស្រាវជ្រាវ​បាន​ផ្តោត​ជា​អាទិភាព​តែ​ទៅលើ​ផ្នែក​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ ប្រាសាទបុរាណតែប៉ុណ្ណោះ ។ នេះ​ជា​កង្វះខាត​មួយ​គប្បី​យើង​ត្រូវបំពេញ ។
ក្នុងន័យ ​នេះហើយ ការសិក្សា​អំពី​សម្លៀកបំពាក់​រវាង​ស្រី​ទេពអប្សរ និង​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ ដោយឡែក​ជនជាតិបុ​ឌិះ​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​ខាងត្បូង​បច្ចុប្បន្ន បានបង្ហាញ​ឱ្យដឹងថា ខេត្តសៀមរាប​អង្គរ​ក្នុង​អតីតកាល​ពិតជាមាន​ទំនាក់ទំនង​វប្បធម៌​យ៉ាង​ ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​ទាំងឡាយ​ដែល​រស់នៅក្នុង​ភូមិភាគ​ ឥណ្ឌូចិនយើង​នេះ ហើយ​ទំនាក់ទំនង​នេះ​ត្រូវបាន​លាតត្រដាង​តាម​លក្ខណៈ​នៃ​ប៉ឹង​ដែល​ស្រី​ ទេពអប្សរ​ស្លៀក​នា​ជំនាន់​នោះ ហើយ​ដែល​ត្រូវគេ​ឆ្លា​ក់លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ។
ការដែល ​ស្រី​ទេពអប្សរ​មានតែ​ក្រណាត់​មួយ​ចំអាម​សម្រាប់​គ្រប​កេរ្តិ៍ខ្មាស់ និង​ទុក​ដើមទ្រូង​នៅ​ទទេ​ដោយគ្មាន​អាវ​ដណ្តប់​ខ្លួន​នោះ ធ្វើឱ្យ​យើង​យល់ថា នាង​គឺជា​ជនជាតិភាគតិច​កំពុង​រស់នៅក្នុង​ទីក្រុង​ដ៏​រុងរឿងថ្កើងថ្កាន​មួយ គឺ​រាជបុរី ឬ​ទីក្រុង​យ​សោធរ​បុ​រៈ ។ នេះ​ជា​សក្ខីភាព​មួយ​បង្ហាញឱ្យឃើញ​នូវ​ទំនាក់ទំនង​វប្បធម៌ និង ជាតិ​ពិ​ន្ធុ​វិទ្យា​រវាង​ខ្មែរ​កាន់​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា និង​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ​រស់នៅ ក្នុង​តំបន់​នៃខេត្តសៀមរាប​នា​សម័យ​នោះ (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Apsara.jpg
ឯកសារ:Khmer leu woman.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
មឈូស​ថ្ម​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម

យើង ​ឯកភាព​ចំពោះ​ទស្សនៈ​របស់លោក ប៉ាក​ម៉ាំង​ទី​យ៉េ និង​លោក ប័​រ​ស៊ឺ​លី​យេជុំវិញ​ផ្នូរ​កប់​សពសម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ( tombe mégalithique préhistorique ) នៅ​ភូមិ​ស៊ឺង​ឡុ​កឯ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ក្រោមដែលថា​ជា​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​ថ្ម​ ពិតប្រាកដ​មួយ (authentique construction mégalithique) ។ សូមជម្រាបថាផ្នូរ​ថ្ម​សម្រាប់​បុព្វការី​ជន​ខ្មែរ​មាន​អាយុ​ត្រឹមតែ​រវាង ២៥០០ ទៅ ៣០០០ ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ។
សូមជម្រាបថាការសាងសង់ ​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង​ដោយ​ការយក​ផ្ទាំង​ថ្មធំៗមក​បន្តុប​លើ​គ្នា​ជា​រាង​ក្តារ​ មឈូស ហើយ​ដើម្បីឱ្យ​ល្បក​បណ្តោយ​នៃ​សាច់​ថ្មដែល​គេ​ដាក់​គង​លើ​គា្ន​នោះ​បន្ស៊ី​ ភ្ជាប់​គា្ន គេ​ពិតជា​បាន​ប្រើ​បាយអរដូច​ករណី​ប្រាសាទ​នា​សម័យ​បុ​រេ​អង្គរ​អ៊ីចឹង ។
បន្ថែម ​លើ​ព័ត៌មាន​ដ៍​សំខាន់​នេះ យើង​អាច​បញ្ជាក់បាន​ថា ការសាងសង់​ផ្នូរ​ថ្ម​នេះ​ពិតជា​ត្រូវបានធ្វើឡើង​តាម​គំរូ​នៃ​ក្តារ​មឈូស​ នេះដែល​បុព្វការី​ជន​ខ្មែរ​បាន​ប្រើ​ក្នុងពេល​ជាមួយគ្នា​ ហើយ​ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រាង្គ​ប្រាសាទខ្មែរ​មួយចំនួន​ដូចជា​ឥដ្ឋ ឬ​អាស្រម​មហាឥសី​នៅ​ឥសាន​បុ​រៈ និង​នៅ​ភ្នំ​ហាន់ជ័យ​ជាដើម ក៏បាន​រក្សា​ទម្រង់​នៃ​សំណង់​ថ្ម​ដូច​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខាងលើ​ នេះដែរ ។
ទាំងនោះ ​ជា​ការវិវត្ត​ពិត​នៃ​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម​បុរាណ​របស់​ជនជាតិខ្មែរ​ដោយនៅ​ រក្សាបាន​នូវ​វិធី​សាងសង់​បែប​ប្រជាប្រិយ​របស់​ជាតិខ្មែរ​ដោយ​ផ្ទាំង​ ថ្មធំៗបន្តុប​លើ​គ្នា​ក្រោម​សន្ទុះ​នៃ​រូបមន្ត​ថ្មី​បែប​ឥណ្ឌា​ដូចករណី​ សំណង់​ប្រាសាទខ្មែរ​នៅ​អូរ​កែវជា​ភស្តុតាង​ស្រាប់ (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Mchhos tmor1.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ថ្ម​គោល​បញ្ឈរ​ពិសិដ្ឋ

**ថ្មគោល​បញ្ឈរ​ពិសិដ្ឋ** មកទល់នឹង ​ពេលនេះ​មិនទាន់មាន​ការស្រាវជ្រាវ​ហ្មត់ចត់​ណាមួយ​អំពី​ថ្មគោល ឬ​បង្គោល​ថ្ម​ដែល​គេ​បញ្ឈរ​ដើម្បី​មូលហេតុ​សាសនានា​សម័យ​បុ​រេ​ប្រ​វ​តិ្ត​ សាស្ត្រ ។ សូមជម្រាបថា​ ថ្មគោល​នេះ​មាន​ឈ្មោះថា មែន​ហៀរ (Menhir) នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ហើយ​មាន​លក្ខណៈ​ជាស​កល ។ ការរកឃើញ​នូវ​ថ្មគោល​ជាច្រើន​នៅ​ត្រា​និ​ញ ប្រទេស​លាវ និង​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន បានឱ្យដឹងថា វប្បធម៌​ថ្មគោល​ជា​ផ្នែក​មួយ​ខាងស្ថាបត្យកម្ម​ថ្ម​ដែល​បាន​សាងសង់ឡើង​ដោយ​ បុព្វការី​ជន​ខ្មែរ​យ៉ាង​ប្រាកដ ។
ឯកសារ:Mchhos tmor.jpg
នៅ ​ម្តុំ​មេមត់​ គេ​បាន​រកឃើញ​ថ្មគោល​មួយ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ភូមិ​មូល​មួយ តែមាន​លក្ខណៈ​ជា​ពុទ្ធ​និយម​ទៅវិញ ព្រោះ​មាន​រាង​ជា​ផ្កាឈូក​នៅ​ផ្នែក​ខាងលើ ។ ដូច្នេះ អី្វ​ដែល​យើង​អាច​កត់សម្គាល់​នៅទីនេះ គឺ​នៅពេល​ដែលមាន​សាសនា​ឥណ្ឌា​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ចូលមក​ដល់​ភូមិភាគ​នេះ បង្គោល​ថ្ម​ធម្មជាតិ​ពិសិដ្ឋ​ទាំងនោះ ក៏បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​រូបរាង និងអត្ថន័យ ហើយ​នៅ​ទីបំផុត ក៏បាន​ក្លាយទៅជា​បង្គោល​សីមា​វត្ត​ទៅវិញ ។
សូមជម្រាបថា កត្តា​ដែល​អាចជា​ជំនួយ​យ៉ាង​ធំ​ដល់​ទស្សនៈ​នេះ គឺ​នៅក្បែរបូជនីយដ្ឋាន​បែប​ពុទ្ធ​និយម​នៅ​ខេត្ត​កាឡា​សិន ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន គេ​បាន​រកឃើញ​ថ្មគោល​ជាច្រើន​នា​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រគួបផ្សំ​ជាមួយ​ សីមា​ដែលមាន​លក្ខណៈ​បែប​ឥណ្ឌា​និយម​ទៅវិញ ។ គឺ​ក្នុង​បរិបទ​នេះហើយ​ដែល​យើង​អាច​ចាត់ទុកថា ជាតិ​សាសន៍​ខ្មែរ​ពិតជា​បាន​ស្គាល់​វប្បធម៌​ថ្មគោល​យ៉ាង​ជាក់ច្បាស់ ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោម​ឥ​ទិ្ធ​ពល​នៃ​ល​ទិ្ធ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង​ព្រះពុទ្ធសាសនា បង្គោល​ថ្ម​ទាំងនោះ​ក៏បានក្លាយទៅជា​បង្គោល​សីមា ឬ​សីមា​វត្ត ជាពិសេស​នា​ដើម​សម័យ​ចេនឡា ។ ភាគច្រើន​នៅលើ​ផ្ទាំង​សីមា​វត្ត​ទាំងនោះ​មាន​ធ្លាក់​រឿងរ៉ាវ​ពុទ្ធប្រវត្តិ ឬ​រឿង​ជាតក​ជាច្រើន ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត សូមជម្រាបថា ក្រៅពី​ជំនឿ​លើ​ថ្មគោល​បញ្ឈរ​នៅ​ចំ​កណ្តាល ឬ​ក្បែរ​ស្រុកភូមិ ឬ​ទីក្រុង​ណាមួយដែល​សព្វថ្ងៃនេះ​ គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះថា ថ្ម​លក្ខណ៍​នេះ ខ្មែរ​យើង​ក៏មាន​ជំនឿ​លើ​ថ្មដុះ​ដែរ ដែលមាន​អត្ថន័យ​ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា​នឹង​ថ្មគោល​នេះដែរ ដែល​គេ​សន្និដ្ឋានថា ជា​ថ្មអ្នកតា​ចាស់​ស្រុក ។
តាមពិតទៅ ជំនឿ​លើ​ថ្ម​ធម្មជាតិ គឺជា​វប្បធម៌​មួយ (Culture mégalithique)ដែលមាន​លក្ខណៈ​ជាស​កល ព្រោះ​ថ្ម​តំណាង​នូវ​ភាពរឹងមាំ ឬ​អម​តៈនៃ​ធម្មជាតិ​ជាទូទៅ ហើយ​ជីវិត​ដោយឡែក គឺ​ក្នុង​បរិបទ​នេះហើយ​ដែល​ថ្ម​បញ្ឈរ​តំណាងឱ្យ​លិង្គ ឬ​អង្គ​ជាតិ​សម្រាប់​បន្ត​ពូជ​ដោយ​ជាក់ស្តែង ។
រហូតដល់ ​សព្វថ្ងៃនេះ​តាម​ឆន្ទៈ​ប្រជាជន ថ្ម​នេះ​ក៏​តំណាងឱ្យ​អ្នកតាឬ​ជា​ថ្មអ្នកតា​ផ្ទាល់​ផងដែរ ហើយ​ថ្ម​នេះ​ទៀតសោតក៏​ជា​ថ្ម​ដែលមាន​បារមី​កាន់ ហើយ​មាន​តួនាទី​ដ៏​ពិសិដ្ឋ គឺ​ការពារ​បីបាច់​ថែរក្សា​កូនចៅ​ក្នុង​សហគមន៍​ឱ្យបាន​សុខ​សប្បាយ (ម.ត្រា​ណេ) ។  
ឯកសារ:Tmor kol.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
គែន

គែនគឺជាឧបករណ៍សិល្បៈមួយប្រភេទ ដែលជនជាតិទាំងអស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប និងវាលទំនាបនៅតែពេញនិយមរាប់សតវត្សរ៍មកហើយ ។ រីឯនៅប្រទេសជិតខាងដូចជាប្រទេសថៃ លាវ និងវៀតណាម ក៏ប្រើឧបករណ៍សិល្បៈប្រភេទនេះដូចគ្នាដែរ ដែលអាចមានមនុស្សខ្លះយល់ច្រឡំថា គែនជាឧបករណ៍សិល្បៈ របស់ជាតិសាសន៍របស់គេទៅវិញ។ តាមការស្រាវជ្រាវ អំពីប្រភពវប្បធម៌ គេពុំអាចផ្តាច់ទំនៀមទម្លាប់របស់ខ្មែរដែលរស់នៅតាមវាលទំនាបចេញពីខឿនវប្បធម៌រួមនៃកុលសម្ព័ន្ធខ្មែរលើបានឡើយ ព្រោះខ្មែរវាលទំនាប និងកុលសម្ព័ន្ធខ្មែរ បានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធពុំអាចផ្តាច់ចេញបានទាំងវប្បធម៌ ពូជសាសន៍ និងប្រភេទឈាមរួមថែមទៀតផង។ គែនជាឧបករណ៍សិល្បៈ របស់កុលសម្ព័ន្ធ ដែលពួកគេមានដើមកំណើតចេញពីវប្បធម៌ និងអរិយធម៌មន-ខ្មែរ ឬ ខ្មែរ-មនតាំងពីមុនការហូរចូលនៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌា និងចិនម្ល៉េះ។ ជនជាតិខ្មែរបានបង្កើតរដ្ឋចាប់ផ្តើមពីស.វ.ទី ១ នៃគ.ស ក្រោមឥទ្ធិពលវប្បធម៌ឥណ្ឌាដែលកាលនោះឈ្មោះថាជនជាតិមន-ខ្មែរ។ ជនជាតិមន-ខ្មែរ ឬ ខ្មែរ-មន បានមករស់នៅតាមព្រៃភ្នំដូចជាពួកស្អូច សម្រែ ព្រៅ កួយ ព័រ និងជងជាដើម ដែលនិយមហៅ ថា ខ្មែរដើម ។ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ទាំងជនជាតិខ្មែរមានរដ្ឋ ទាំងកុលសម្ព័ន្ធមន-ខ្មែរពុំទាន់មានរដ្ឋដែលរស់នៅតាម របៀបបុរាណនោះ គេឱ្យឈ្មោះថាព្នង (ភ្នំ)។ កុលសម្ព័ន្ធ គឺជាជនជាតិអម្បូរមន-ខ្មែរតែមួយដែលបានតពូជពង្សរហូតមកជាមួយនឹងការ ថែរក្សាសិល្បៈវប្បធម៌គែននេះផងដែរ ។ វត្ថុសិល្បៈគែននេះមិនត្រឹមតែមានការពេញនិយមនៅសម័យសង្គម បច្ចុប្បន្ននេះប៉ុណ្ណោះទេ តែ ការរកឃើញគ្រោងឆ្អឹងនៅក្នុងស្ថានីយបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រក៏បានបង្ហាញ ឱ្យដឹងយ៉ាងច្បាស់ ថាឧបករណ៍សិល្បៈនេះ (គែន) គឺជាសម្បត្តិវប្បធម៌របស់ជនជាតិខ្មែរយ៉ាងពិតប្រាកដ។
ដោយឡែកឧបករណ៍គែន ក៏ត្រូវបានជនជាតិប្រទេសជិតខាងកម្ពុជាដូចជាជនជាតិវៀតណាមកណ្តាល ភាគខាងត្បូង ជនជាតិថៃ រហូតដល់ជនជាតិលាវទៀតផង ក៏នៅតែប្រើឧបករណ៍គែនជាសិល្បៈជនជាតិរបស់គេផងដែរ ។ យើងគ្រាន់តែយល់ថា ខ្មែរយើងពុំបានខ្ចីឧបករណ៍គែនមកប្រើដូចការយល់ច្រឡំនៃមនុស្ស មួយចំនួននោះឡើយ។
## រូបភាព 

ឯកសារ:Ken1.jpg
ឯកសារ:Ken3.jpg

## ឯកសារយោង 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ប្រពៃណី​លែង​ដើម​ទ្រូង​ទទេ​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ

នៅតាម​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទខ្មែរ​បុរាណ​នា​សម័យ ​បុ​រេ​អង្គរ និង​អង្គរ គេ​ឃើញ​មាន​ចម្លាក់​បុរាណ​ជាច្រើន ដូចជា​ព្រះ​ទេពី ស្រី​រាំ ឬទេពអប្សរ ព្រមទាំង​ប្រជានុរាស្ត្រដែលមាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ជាទីបំផុត ឬក៏​ឋានៈ​ទាប​ស្ថិតនៅក្នុង​ឥរិយាបថលែង​ទ្រូង​ទទេដូចៗគ្នា​ដែរ ។ ឧទាហរណ៍​ដ៏​ជាក់ស្តែង​មួយ គឺថា​បើ​យើងក្រឡេកមើល​ចម្លាក់​ព្រះ​នាង​ម្ចាស់​ក្ស​ត្រី​ឥន្ទ្រ​ទេវី ​ដែលជា​ព្រះ​ជាយា​របស់ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដ៏​ខ្លាំងពូកែ​កប់​កំពូល គឺ​ព្រះបាទ​ជយ​វ័រ្មន​ទី ៧ យើង​នឹងសម្គាល់​ឃើញថា ព្រះ​នាង​ក៏​ស្ថិតក្នុង​ឥរិយាបថ​ខ្លួន​ទទេ​ដែរ ។ ដោយឡែកតាមការ វិភាគ​រូបសំណាក​នា​សម័យ​នគរ​ភ្នំ​ពីស.វ​ទី ១ ដល់ទី ៧ និង​សម័យ​ចេនឡា​ពីស.វ​ទី ៧ ដល់ទី ៩ នៃ​គ.ស ក៏បាន​បញ្ជាក់​នូវ​ប្រពៃ​ណី​លែង ខ្លួន​នេះដែរ ។ យោងតាម​ប្រភព​ឯកសារ​បុរាណវិទ្យា យើង​អាច​សន្និដ្ឋានបានថាប្រពៃណីដោះអាវ​នេះ​មាន​តាំងពី​សម័យ​ បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ មកម្ល៉េះ ។
ដូច្នេះ ទំនៀមទម្លាប់​លែងខ្លួន​របស់​ស្ត្រី​ខ្មែរ គឺជា​ប្រពៃណី​ទូទៅ​ដែលមានតាំងតែ​ ពី​បុរាណកាល​មក​គ្មាន​លក្ខណៈ​អាវាសែ​ទេ ។ ម្យ៉ាងទៀត​តាមរយៈ​ឯកសារ​បានបញ្ជាក់​ឱ្យដឹងថា កាលដែល​គេ​ឆ្លាក់​រូប​ទេវតា ឬ​រូប​មនុ​ស្សនាសម័យបុរាណ គឺ​ពុំមែន​ជា​រឿងប្រឌិត​នោះទេ គឺជា​ប្រពៃណីពិតៗដែល​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ប្រពៃណី​ដូនតា​ខ្លួន ។ អ្វីមួយ​ដែល​ខុស​នឹង​ចម្លាក់ ឬ​គំនូរ​នា​សម័យ​ទំនើប​ប្រកបដោយ​ភាព​ស្រើបស្រាល ។
សូមបញ្ជាក់ថា ការដែល​ស្ត្រី​ខ្មែរ​ដោះអាវ ឬ​អត់​អាវ​ ចំហ​ដើមទ្រូង​ឱ្យ​លេច​សុដន់​ទាំង​គូ​នៅ​ទទេ​បែបនេះ គឺ​មិនមែន​មានន័យថា ស្ត្រី​ខ្មែរ​មិនចេះ​ពាក់អាវ​នោះទេ នោះជាការ​និយម​ឱ្យ​តម្លៃ​ជាទូទៅ​ក្នុង​ព្រះរាជ​នគរ​ខ្មែរ​បុរាណ​រហូតដល់​ សម័យ​បារាំង​ចូល​ស្រុក​ ទើប​ប្រពៃណី​នោះ​ក៏ត្រូវ​រអាក់រអួល​ទៅវិញ។
រហូតមកដល់​ស.វ​ទី ១៩ ស្ត្រី​ខ្មែរ​នៅតែ​និយម​ប្រពៃណី​ដោះអាវ​នេះ​រហូត ទោះជា​ស្ថិតនៅក្នុង​កាលៈទេសៈ​ណាក៏ដោយ ព្រោះ​វា​បានក្លាយ​ទៅជា​ទម្លាប់​ធម្ម​ ជាតិ​នៅ​គ្រប់​ទី​ច្រកល្ហក​ទៅហើយ ប៉ុន្តែ​តាម​លទ្ធផល​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ​ក្រោយមកទៀតទើប​គេ​ដឹងថា​ប្រពៃណី​នេះ បាន​ប្រែប្រួល​បន្តិចម្តងៗរហូតដល់​បាត់អស់​នៅពេលដែល​ឥទ្ធិពល​អឺរ៉ុប​បាន​ជះ​ មកលើ​សង្គម​ខ្មែរ​នា​ជំនាន់​នោះ ។ ប៉ុន្តែ​ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​រស់នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​នៅតែ​រក្សា​ប្រពៃណី​នេះ​ បាន​គង់វង្ស​ស្ថិតស្ថេរ​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
គួរបញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា បងប្អូន​ខ្មែរលើ​ទាំងនោះ ក៏ដូចជា​បុព្វបុរស​នាសម័យអង្គរ និង​មុន​អង្គរ​ផងដែរ ។ កាយវិកា​ស្រាត​ននល​ដងខ្លួន ពុំមែន​មានន័យថា ឆ្អេះឆ្អាប​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ប្រកបដោយ​លក្ខណៈ​ស្អាតស្អំ​បរិសុទ្ធ ។
សូមជម្រាបថាថ្មីៗនេះ​ អ្នកស្រាវជ្រាវ​ថៃ​បាន​រកឃើញ​នូវ​រូបចម្លាក់​បុរាណ​នា​ស.វ​ទី ១២ តំណាង​អ្នករបាំ​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ​ពាក់​អាវ​យ៉ាង​ស្តើង​ខុសពី​ស្ត្រី​ ទេពអប្សរ​មួយ​ភាគ​ធំដែលមាន​នៅលើ​ប្រាសាទ​សិលា​អង្គរ ឬ​វត្ត​បាពួន (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Khmer woman1.jpg
ឯកសារ:Khmer woman2.jpg
ឯកសារ:Khmer woman3.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ព្លយ​​ខ្មែរ

បើ​យើង​ប្រៀបធៀប​ព្លយ​ ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​នៅ​ម្តុំ​ភ្នំក្រវាញ​កំពុង​ពេញនិយម និង​ព្លយ​នៃ​បងប្អូន​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ​នៅក្នុង​ខេត្ត​មណ្ឌល​គី​រី នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​ខាងត្បូង ឬក៏​នៅ​ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន ឃើញ​មាន​លក្ខណៈ​ដូចគ្នា ទោះបីជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​វិ​វត្ត​មកជា​ច្រើន​យុគ​ច្រើន​សម័យ​ក្តី ។ តាមពិតទៅ លក្ខណៈសម្បត្តិ ឬក៏​មូល​វិធី​ផលិត​ព្លយ​ឧបករណ៍​ផ្លុំ​មិនបាន​ប្រែប្រួល​ប៉ុន្មាន​ទេ ទោះបីជា​បទ​ភ្លេង​នាបច្ចុប្បន្ន​ភាព​រឹត​តែមានច្រើនឡើងៗ ធ្វើអោយ​ភាពសម្បូរ​បែប​កាន់តែ​ប្រសើរឡើង​ជានិច្ច ។
នេះហើយ ​ដែលជា​សម្មតិកម្ម​វប្បធម៌​របស់​បុព្វបុរស​មន-ខ្មែរ បាន​បន្សល់ទុកដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ជីវិត​មាន​ភាពសប្បាយ​រីករាយ ។ តែ​ទន្ទឹមនឹងនេះ សុភមង្គល​ក្នុងការ​រស់នៅ​ក៏ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ជំនឿ​សាសនា​បែប​ជីវ​ច​ល​ និយម​ផងដែរ ។
ជាទូទៅ ​ភ្លេង​តូរ្យតន្ត្រី និង​ជំនឿ​សាសនា ពុំមែន​ដាច់ចេញ​ពីគ្នា​បាន​នោះទេ ដែលជា​សញ្ញា​កត់សម្គាល់​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​របស់​ជនជាតិនីមួយ។ យ៉ាងណាមិញ​ព្លយ​ខ្មែរ​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ពោល​គឺជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​យើង ដោយឡែក​ជនជាតិ​សួយ ឬ​ព័រ នៅ​ខេត្តពោធិសាត់​បាន​និយម​ប្រើ​តាំងពី​បុរាណកាល​នៅតែ​រីកចំរើន​លូតលាស់​ រហូតដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។
អាស្រ័យ ​ដោយមាន​ស្លាកស្នាម​នៃ​ការប្រើ​ព្លយ​នៅ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ការពេញនិយម​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ​ផង ទើប​យើង​អាច​សន្និដ្ឋានថា ព្លយ​ជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដ៏​បរម​បុរាណ​បំផុត​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​អរូបី​របស់​ ជនជាតិខ្មែ​រ​យើង (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Ploy khmer.jpg

## ឯកសារ​យោង 
* ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ វប្បធម៌​ អរិយធម៌​ខ្មែរ 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ