open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
សឺន ហឿងមីន

**សឺន ហឿងមីន** (ភាសាកូរ៉េ: 손흥민; កើតថ្ងៃទី ៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩២) គឺជា កីឡាករបាល់ទាត់ អាជីពរបស់កូរ៉េខាងត្បូង ដែលដើរតួជា ខ្សែប្រយុទ្ធ និង ជាប្រធានក្រុម ទាំងក្លឹប English Premier League ក្លឹបបាល់ទាត់ថធ្ធិនហេមហតស្ពឺ និង ក្រុមជម្រើសជាតិកូរ៉េខាងត្បូង។ ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កីឡាករ​ល្អ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​លោក គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​សម្រាប់​ល្បឿន ការ​បញ្ចប់ ការ​ប្រើ​ជើង​ពីរ និង​សមត្ថភាព​ភ្ជាប់​ការ​លេង។

កើតនៅ ទីក្រុង Chuncheon ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង សឺន  បានផ្លាស់ទៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់ដើម្បីចូលរួមជាមួយ ក្រុម ហាំប៊ឺហ្គឺ SV នៅអាយុ ១៦ ឆ្នាំ ដោយបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅ Bundesliga ក្នុងឆ្នាំ ២០១០។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣គាត់បានផ្លាស់ទៅ ក្លឹប Bayer Leverkusen ក្នុងតម្លៃបំបែកកំណត់ត្រាក្លឹប ១០ លានអឺរ៉ូ មុនពេលចុះហត្ថលេខាជាមួយ ត់ថធ្ធិនហេម ក្នុងតម្លៃ ២២ លានផោន ពីរឆ្នាំក្រោយមកក្លាយជាកីឡាករអាស៊ីថ្លៃបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ពេលនៅ ត់ថធ្ធិនហេម សឺន  បានក្លាយជាអ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីបានច្រើនជាងគេនៅអាស៊ីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ English Premier League និង Champions League ហើយលើសពីកំណត់ត្រារបស់ Cha Bum-kun សម្រាប់ការរកគ្រាប់បាល់បានច្រើនបំផុតដោយកីឡាករកូរ៉េនៅក្នុងការប្រកួតអឺរ៉ុប។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ គាត់បានក្លាយជាកីឡាករអាស៊ីទីពីរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានឈានដល់ និងចាប់ផ្តើមការប្រកួតវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ UEFA Champions League បន្ទាប់ពីមិត្តរួមជាតិ Park Ji-sung។ ក្នុងរដូវកាល 2021-22 រួមជាមួយ កីឡាករ Mohamed Salah គាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ ស្បែកជើងមាស English Premier League ជាមួយនឹង ២៣ គ្រាប់ ក្លាយជាកីឡាករអាស៊ីដំបូងគេដែលឈ្នះវា។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៣ គាត់បានក្លាយជាកីឡាករអាស៊ីដំបូងគេដែលស៊ុតបញ្ចូលទីបាន ១០០ គ្រាប់នៅ English Premier League។ គាត់ក៏ជា អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេទីប្រាំ របស់ក្លឹប និងជាអ្នកនាំមុខគេគ្រប់ពេលក្នុងការបញ្ជូនបាល់ឱ្យមិត្តរួមក្រុម។ សឺន  គឺ​ជា​កីឡាករ​ទី​បី​របស់ ត់ថធ្ធិនហេម ដែល​បាន​បង្ហាញ​ខ្លួន​ចំនួន ៣០០ នៅ English Premier League សម្រាប់​ក្លឹប បន្ទាប់​ពី Hugo Lloris និង Harry Kane។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ឥរិយាបថលីលា

**ឥរិយាបទលីលា** គឺជា ឥរិយាបទរបស់ព្រះពុទ្ធក្នុងសិល្បៈភាគអាគ្នេយ៍ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បោះជើងស្តាំ ហើយយោលដៃស្តាំ ហើយដៃម្ខាងទៀតដាក់ឆ្ពោះទៅខាងមុខ។ ឥរិយាបទ​នេះ​ជួនកាល​គេ​ហៅថា *​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​កំពុង​ដើរ* ​។

ឥរិយាបទសំដៅលើវគ្គដែលព្រះអង្គកំពុងយាងត្រឡប់មកផែនដីវិញពី តាវតិម្ស ជាមួយ ទេវ និង ព្រហ្ម ដែលធ្វើតាម។

## ឈ្មោះ 
ឥរិយាបទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ​នៅ​ទូទាំង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាន​ជា *​អភយមុទ្រ* នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា *បាងលីលា* នៅប្រទេសថៃ។
ប្រាសាទនៃដើម Banyan ប្រាំមួយ។

ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| រូបថត Lai Afong ឆ្នាំ 1863 បង្ហាញវត្តដែលបាក់បែក មុនពេលវាត្រូវបានជួសជុល។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| វត្ថុបុរាណនៃប្រាសាទ
**ប្រាសាទBanyanប្រាំមួយ Banyan Trees** ឬ **Liurong** គឺជា ប្រាសាទពុទ្ធសាសនា នៅ ទីក្រុងក្វាងចូវ ប្រទេសចិន ដែលដើមឡើយត្រូវបានសាងសង់ក្នុងគ.ស.&nbsp;៥៣៧ . 

ភាពជិតរបស់ប្រាសាទទៅនឹងស្ថានកុងស៊ុលបរទេសនៅ ក្វាងចូវ  បានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅធម្មតាសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារដែលចូលរួមក្នុង ការស្មុំកូនអន្តរជាតិ  នៃកុមារមកពី ប្រទេសចិន ។ ជា​ធម្មតា គ្រួសារ​ទទួល​ពរ​សម្រាប់​កូន​ដែល​ទើប​នឹង​បង្កើត​នៅ​ប្រាសាទ​នេះ​នៅ​ខាង​មុខ​រូប​សំណាក គង់អ៊ីម ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រាសាទ Baozhuangyan ត្រូវបានសាងសង់ដំបូងដោយព្រះសង្ឃ តាន់យុ ក្រោមការបញ្ជាពី អធិរាជ វ៉ុ នៃ លាង ក្នុងគ.ស.&nbsp;៥៣៧. វា​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​ឡើង​ដើម្បី​ដាក់​តាំង​ព្រះ​សារីរិកធាតុ​របស់ ​ពុទ្ធសាសនិក ​ខ្មែរ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​មក​កាន់ ​ក្រុងបានយុ ( ទីក្រុង ក្វាងចូវ ទំនើប)។

ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដុត​បំផ្លាញ និង​កសាង​ឡើង​វិញ​ក្នុង ​រាជវង្ស ​សុង​ខាងជើង ។ នៅ​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ ស៊ូ ស៊ី បាន​និពន្ធ​កំណាព្យ​មួយ​បទ "ប្រាំមួយ Banyans " ( *Liu Rong* ) ជា​កិត្តិយស​សម្រាប់​ការ​ទៅ​ទស្សនា​ប្រាសាទ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាកិត្តិយសនៃកំណាព្យដ៏ល្បីល្បាញ។

វត្តផ្កា ដែលជារចនាសម្ព័នសំខាន់នៃប្រាសាទនេះ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១០៩៧ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះសម្រាប់ផ្នែកខាងក្រៅដែលមានពណ៌ស្រស់ឆើតឆាយ។ រចនាសម្ព័ន្ធ​ដែល​មាន​ពីមុន​មាន​បាត​រាង​បួន​ជ្រុង ប៉ុន្តែ​វត្ត​ផ្កា​ត្រូវ​បាន​រចនា​ជា​រាង​ប្រាំបី​។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៣៧៣ បន្ទាប់ពីភ្លើងឆេះមួយទៀតនៅដើម រាជវង្ស មីង និងបានស្ដារឡើងវិញនៅឆ្នាំ 1900 ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន

**ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន** (ភាសាថៃ: ชนาธิป สรงกระสินธ์; កើតថ្ងៃទី ៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៩៣) គឺជា កីឡាករបាល់ទាត់ អាជីពរបស់ប្រទេសថៃ ដែលលេងជា ខ្សែបម្រើប្រយុទ្ធ របស់ក្លឹប ថៃ League 1 BG Pathum United។

ចាន់ណាធីប ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​កីឡាករ​បាល់ទាត់​ល្អ​បំផុត​ម្នាក់​ក្នុង​ទ្វីប ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។

## កិត្តិយស 
### ក្លឹប 
**BEC Tero Sasana**

* Thai League Cup ៖ ឆ្នាំ ២០១៤

**Muangthong United**

* Thai League 1 : 2016
* Thai League Cup៖ ឆ្នាំ ២០១៦
* Thailand Champions Cup 2017

**ហុកកៃដូ Consadole Sapporo**

* ជើងឯករង J.League Cup ៖ 2019

**BG Pathum United**

* Thai League Cup ៖ ២០២៣-២៤

### អន្តរជាតិ 
**ថៃ U19**

* ពានរង្វាន់ AFF U-19 Youth Championship ៖ ឆ្នាំ ២០១១

**U23 ថៃ**

* ស៊ីហ្គេម ៖ ២០១៣, ២០១៥

**ប្រទេសថៃ**

* ពានរង្វាន់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020
* King's Cup ៖ ២០១៦, ២០២៤

### បុគ្គល 
* កីឡាករ​វ័យ​ក្មេង​ឆ្នើម​ប្រចាំ​លីគ​កំពូល​ថៃ ៖ ឆ្នាំ​២០១២
* ពានរង្វាន់ AFF Championship ល្អបំផុតទាំងដប់មួយ៖ 2014, 2016, 2020, 2022
* សហព័ន្ធបាល់ទាត់អាស៊ាន Best XI: 2017
* AFF Championship All-time XI
* កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុតរបស់ AFF Championship : 2014, 2016, 2020 
* AFF Men's Player of the Year : 2015, 2017 
* ពានរង្វាន់ប្រធាន FA Thailand: 2017
* FA Thailand's Player of the Year: 2018
* Consadole Sapporo កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
* Sapporo Dome កីឡាករដែលមានតម្លៃបំផុត៖ 2018 
* J.League Best XI  2018
* អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេ ក្នុងពានរង្វាន់ AFF Championship ៖ 2020

**ការបញ្ជាទិញ**

* 80x80ភីកសែល មេដាយប្រាក់ (លំដាប់ទីប្រាំពីរ) នៃ លំដាប់ដ៏គួរឱ្យកោតសរសើរបំផុតរបស់ Direkgunabhorn : 2015 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ប្រាសាទសំបូរ N7

ប្រាសាទមានរាងប្រាំបីជ្រុងតែមួយគត់នៅក្រុមប្រាសាទសំបូរ។

ប្រាសាទសាទនេអមានចម្លាក់ប្រាសាទអណ្ដែតចំនួន៧ មានច្រកចូល១បែមុខទៅទិសខាងកើត។

គេប្រទះឃើញបដិមាពាជីសតវត្សទី១០ក្នុងប្រាសាទ។
[រូបភាពតូច|ពាជីមុខ ឬ [កល្ហិន|កល្កិន រចនាបថប្រែរូប]]
ប្រាសាទគុក​វិហារ

ប្រាង្គមួយទៀតដែលអ្នកផងស្គាល់ថា **គុកវិហារ** ឬ**អាស្រមមហាឫសី N17** សង់អំពីថ្មភក់ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ដែលហៅថា «គភ៌គ្រឹះ» គឺជាកូនបន្ទប់រាងបួនជ្រុងដែលមានសភាពងងឹត ដែលនៅចំកណ្ដាលបន្ទប់នោះ គេតម្កល់ទេពស្របទៅតាមការគោរពបូជា ដូចជាអ្នកគោរពព្រះវិស្ណុ គេតម្កល់បដិមាព្រះវិស្ណុ ឬអវតាររបស់ទ្រង់ រីឯអ្នកគោរពខាង ព្រះសិវ គេច្រើនតម្កល់ព្រះសិវលិង្គមានស្នាទ្រោណី។ ប្រាង្គនេះជាធ្វើអំពីថ្មភក់ផ្ទាំងធំៗតម្រៀបជាជញ្ជាំង ដែលមានលម្អជាសសរផ្កាបអមដោយក្បាច់រុក្ខជាតិនៅតាមជ្រុង។ ផ្នែកខាងលើមានចម្លាក់គូឌុ និងខាងក្រោមជាក្បាច់អង្កែលុង។ ប្រាសាទមានរាងស្រដៀងនឹង ប្រាសាទគុកខាងជើង (ភ្នំហាន់ជ័យ កំពង់ចាម) តែអាយុកាល អាចគុកវិហារចាស់ជាងបន្តិច និងប្រាសាទមួយទៀត នៅត្បែងមានជ័យ ព្រះវិហារ គឺប្រាសាទត្រពាំងគុកឬត្រពាំងអំពិល។
ប្រាសាទព្រះធាតុខ្ទុំ

**ប្រាសាទព្រះធាតុខ្ទុំ**ស្ថិតក្នុងវត្តទួលព្រះធាតុដែលជាវត្តទើបចាប់ផ្ដើមសាងសង់នៅឡើយ។ នៅលើទីតាំង នោះ មាននៅសល់ជញ្ជាំង និងវត្ថុបុរាណជាច្រើនមានទាំងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំងផងដែរ ដែលត្រូវបានអាចារ្យ និងព្រះសង្ឃតម្កល់ទុក។ សង់នៅលើទួលខ្ពស់មួយលើគ្រឹះថ្មបាយក្រៀម ប្រាសាទសង់ពីឥដ្ឋនេះមានកំពែង ពីរជាន់ ប្រាង្គពីរដែលបាក់អស់មួយទៅហើយ ស្រះពីរនៅចម្ងាយ៥០០ម.ពីទីប្រាសាទ។
ធម្មចក្រមុទ្រ

រូបភាពតូច|320x320ភីកសែល| លក្ខណៈ​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​​**ធម្មចក្រមុទ្រ**
**ធម្មចក្រមុទ្** គឺ​ជា ​រូប​ព្រះពុទ្ធ ​អង្គ​គង់ (​អង្គុយ​) ដៃ​ឆ្វេង​ទ្រ ដៃ​ស្តាំ​ដាក់​លើ​ភ្លៅ (​ភ្លៅ​) ឬ​កាន់ ​ជីវ ដៃ​ស្តាំ​លើក​ឡើង​លើ​ទ្រូង (​ទ្រូង​) ។, ម្រាមដៃនៃដៃត្រូវបានខ្ទាស់ជា​សញ្ញា​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​ធម្មចក្រ ​មាន​គ្រឿង​ប្រដាប់​ធ្វើ​ជា​រាង​កង់ (ធម្មចក្រ) និង​រូប​សត្វ​ក្តាន់​ដាក់​នៅ​លើ​បល្ល័ង្ក​របស់​ព្រះពុទ្ធ។ ហើយជួនកាលមាន Panchavakkai ដោយដៃបត់ផងដែរ។ 

**ធម្មចក្រមុទ្រ**នេះមាន​គំរូ​សំខាន់ៗ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ដោយ​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា។ 

## លក្ខណៈរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ 

ឯកសារ:Buddha_in_Sarnath_Museum_(Dhammajak_Mutra).jpg|តំនភ្ជាប់=ไฟล์:Buddha_in_Sarnath_Museum_(Dhammajak_Mutra).jpg|alt=พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ศิลปะคุปตะ ค้นพบที่สารนาถ| ព្រះពុទ្ធបដិមា​ក្នុង​បដិមា​នៃ​ការ​ប្រគេន​ទេសនា​ទី​១ សិល្បៈ គុប្ត ត្រូវបានរកឃើញ​នៅ​សាណាត។
ឯកសារ:Buddha_dvaravatistyle.jpg|តំនភ្ជាប់=ไฟล์:Buddha_dvaravatistyle.jpg|alt=พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ศิลปะ ทวารวดี พระปฐมเจดีย์| ព្រះ​ពុទ្ធបដិមា​ក្នុង​បដិមា​ សិល្បៈ​ទ្វាវតី ព្រះ​បឋម​ចេតិយ
ឯកសារ:(2023)_วัดหัวลำโพง_เขตบางรัก_กรุงเทพมหานคร_(13).jpg|តំនភ្ជាប់=ไฟล์:(2023)_วัดหัวลำโพง_เขตบางรัก_กรุงเทพมหานคร_(13).jpg|alt=พระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ในพระวิหารวัดหัวลำโพง| ​នៅ​ប្រាសាទ Hua Lamphong ។
បិណ្ឌបាតមុទ្រ

រូបភាពតូច|មកពីប្រាសាទអង្គរវត្ត
**ឥរិយាបថកាន់បាត្រ** គឺជាឥរិយាបថដែល ព្រះពុទ្ធអង្គ ទ្រង់ មាន ព្រះភ័ក្ដ្រ ទ្រង់គង់ដូច សមាធិ ឬឈរ ប៉ុន្តែដោយដៃទាំងពីរទ្រ បាត្រ
បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធ! ព្រះដ៏មានព្រះគ្រប់ព្រះចេស្ដា

" **បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធ បរិសុទ្ធ ព្រះដ៏មានព្រះគ្រប់ព្រះចេស្ដា** " គឺជា ទំនុកតម្កើង គ្រីស្ទានដែលសរសេរដោយប៊ីស្សព អង់គ្លីកង់ឈ្មោះ Reginald Heber (១៧៨៣-១៨២៦) ។

## អត្ថបទ 

Holy, Holy, Holy! Lord God Almighty!
Early in the morning our song shall rise to Thee;
Holy, Holy, Holy! Merciful and Mighty!
God in Three Persons, blessed Trinity!

Holy, Holy, Holy! All the saints adore Thee,
Casting down their golden crowns around the glassy sea;
Cherubim and seraphim falling down before Thee,
Which wert, and art, and evermore shalt be.

Holy, Holy, Holy! though the darkness hide Thee,
Though the eye of sinful man, thy glory may not see:
Only Thou art holy, there is none beside Thee,
Perfect in power in love, and purity.

Holy, holy, holy! Lord God Almighty!
All thy works shall praise thy name in earth, and sky, and sea;
Holy, Holy, Holy! merciful and mighty,
God in Three Persons, blessed Trinity!

## បទភ្លេង 

>
}
\new Lyrics \lyricmode { 
} 
\new Staff { \clef bass \key d \major \set Staff.midiInstrument = "church organ" \omit Staff.TimeSignature
 \relative c
 >
}
>> >>
\layout { indent = #0 }
\midi { \tempo 2 = 90 }
តារា

ព្រះអាទិត្យ គឺជា ផ្កាយ នៅក ណ្តា លនៃ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ។ វាជា លំហ ដ៏ធំ និងស្ទើរតែល្អឥតខ្ចោះ នៃ ប្លាស្មា ក្តៅ ដែលកំដៅរហូតដល់ ភ្លើងឆេះ ដោយ ប្រតិកម្ម  នៅក្នុងស្នូលរបស់វា ដែលបញ្ចេញថាមពលពី ផ្ទៃ របស់វា ជាចម្បងដូចជា ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ និង វិទ្យុសកម្មអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ ជាមួយនឹង 10% នៅ ថាមពល អ៊ុលត្រាវីយូឡេ ។ រហូតមកដល់ពេលនេះវាគឺជាប្រភពថាមពលដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ ជីវិត នៅលើ ផែនដី ។ ព្រះអាទិត្យគឺជា វត្ថុនៃការគោរព នៅក្នុងវប្បធម៌ជាច្រើន។ វា​ជា​ប្រធានបទ​សំខាន់​សម្រាប់​ការ​ស្រាវជ្រាវ​តារាសាស្ត្រ​តាំងពី ​បុរាណកាល​មក ។

ព្រះអាទិត្យគោចរជុំវិញ មជ្ឈមណ្ឌល Galactic នៅចម្ងាយពី 24,000 ទៅ 28,000 ឆ្នាំពន្លឺ ។ ពីផែនដីគឺ1  អង្គភាពតារាសាស្ត្រ (1.496 × 10 8  គីឡូម៉ែត្រ ) ឬប្រហែល 8 នាទីពន្លឺ ឆ្ងាយ។ អង្កត់ផ្ចិតរបស់វា គឺប្រហែល1,391,400 គីឡូម៉ែត្រ (864,600 mi ) 109 ដងនៃផែនដី។ ម៉ាស់របស់វា គឺប្រហែល 330,000 ដងនៃផែនដី ដែលស្មើនឹង 99.86% នៃម៉ាស់សរុបនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ប្រហែលបីភាគបួននៃ ម៉ាស់ ព្រះអាទិត្យ មាន អ៊ីដ្រូសែន (~73%); នៅសល់ភាគច្រើនគឺ អេលីយ៉ូម ( ~ 25%) ជាមួយនឹងបរិមាណតិចនៃធាតុធ្ងន់ជាង រួមមាន អុកស៊ី សែន កាបូន អ៊ី យូតា និង ជាតិដែក ។

ព្រះអាទិត្យគឺជា ផ្កាយលំដាប់សំខាន់ប្រភេទ G (G2V) ដែលហៅក្រៅផ្លូវការថាមនុស្សតឿពណ៌លឿង ទោះបីជាពន្លឺរបស់វាមានពណ៌សក៏ដោយ។ វាបានបង្កើតឡើងប្រហែល 4.6 ពាន់លាន ឆ្នាំមុន ពី ការ ដួល រលំទំនាញ នៃរូបធាតុនៅក្នុងតំបន់មួយនៃ ពពកម៉ូលេគុល ដ៏ធំមួយ ។ បញ្ហា​នេះ​ភាគ​ច្រើន​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​គ្នា​នៅ​ចំ​កណ្តាល ចំណែក​អ្វី​ដែល​នៅ​សល់​បាន​រុញ​ទៅ​ជា​ថាស​វិល​ជុំវិញ​ដែល ​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ ។ ម៉ាស់កណ្តាលបានក្លាយជាក្តៅ និងក្រាស់ ដែលនៅទីបំផុតវាបានផ្តួចផ្តើម ការលាយនុយក្លេអ៊ែរ នៅក្នុង ស្នូល របស់វា ។ រៀងរាល់វិនាទី ស្នូលរបស់ព្រះអាទិត្យបំប្លែង អ៊ីដ្រូសែន ប្រហែល 600 ពាន់លាន គីឡូក្រាម (គីឡូក្រាម) ទៅជាអេលីយ៉ូម ហើយបំលែង រូបធាតុ 4 ពាន់លានគីឡូក្រាមទៅជាថាមពល ។

ប្រហែលពី 4 ទៅ 7 ពាន់លានឆ្នាំចាប់ពីពេលនេះទៅ នៅពេលដែល ការលាយអ៊ីដ្រូសែន នៅក្នុងស្នូលព្រះអាទិត្យថយចុះដល់ចំណុចដែលព្រះអាទិត្យលែងស្ថិតក្នុង លំនឹងអ៊ីដ្រូស្តាទិច ស្នូលរបស់វានឹងឆ្លងកាត់ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃដង់ស៊ីតេ និងសីតុណ្ហភាពដែលនឹងធ្វើឱ្យស្រទាប់ខាងក្រៅរបស់វាពង្រីក។ ទីបំផុតបានប្រែក្លាយព្រះអាទិត្យទៅជា យក្សក្រហម ។ ដំណើរការនេះនឹងធ្វើឱ្យព្រះអាទិត្យមានទំហំធំល្មមនឹងធ្វើឱ្យផែនដីមិនអាចរស់នៅបានប្រហែលប្រាំពាន់លានឆ្នាំចាប់ពីបច្ចុប្បន្ន។ បន្ទាប់ពីដំណាក់កាលយក្សក្រហម តារាបង្ហាញម៉ូដណែនាំថា ព្រះអាទិត្យនឹងបញ្ចេញស្រទាប់ខាងក្រៅរបស់វា ហើយក្លាយជាប្រភេទផ្កាយត្រជាក់ក្រាស់ ( មនុស្សតឿពណ៌ស ) ហើយលែងបង្កើតថាមពលដោយការលាយបញ្ចូលគ្នា ប៉ុន្តែនឹងនៅតែបញ្ចេញពន្លឺ និងបញ្ចេញកំដៅពីការបញ្ចូលគ្នាពីមុនរបស់វាសម្រាប់ ប្រហែលជាលានលានឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីនោះ វាត្រូវបានគេកំណត់ទ្រឹស្ដីដើម្បីក្លាយជា មនុស្សតឿខ្មៅ ដ៏ក្រាស់ ដែលផ្តល់ថាមពលដែលមិនគួរឱ្យជឿ។
រុទ្រវរ្ម័ន ទី៤

**រុទ្រវរ្ម័នទី៤** (?–១១៤៧) ជាស្តេច ចាម្ប៉ា ក្នុងកំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១២ នៅពាក់កណ្តាលនៃ ការលុកលុយអង្គររបស់ចំប៉ា ។ ព្រះបាទ​រុទ្រវរ្ម័ន​មិន​ដែល​សោយរាជ្យ​ឡើយ ។

នៅឆ្នាំ ១១២៩ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៃ អាណាចក្រខ្មែរ បានបង្ខំស្តេចចម្ប៉ា ជយឥន្ទ្រវរ្ម័នទី ៣ ឱ្យចូលរួមជាមួយព្រះអង្គក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹង ដាយវៀត ។ លទ្ធផល​នៃ​យុទ្ធនាការ​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​តិច​តួច​ដោយ​មាន​ការ​ខូច​ខាត។ នៅឆ្នាំ ១១៤៥ នៅពេលដែលព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ បានធ្វើសន្តិភាពជាមួយដាយវៀត ហើយបានបដិសេធមិនសហការជាមួយខ្មែរ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នបានវាយលុកចម្ប៉ាជំនួសវិញ។ ទ័ពខ្មែរវាយដណ្តើមយករាជធានី វីជ័យ ទម្លាក់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣។

រាជាណាចក្រ​ត្រូវ​បាន​ញាំញី​ក្នុង​ភាព​ចលាចល​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការ​ដណ្តើម​យក​របស់​បរទេស និង​ការ​ចលាចល​ក្នុង​សង្គម។ ក្នុងនាមជាជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនចេញពី វិជ័យ ទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ បណ្ឌុរង្គ ( Phan Rang ) រុទ្រវរ្ម័ន មិនដែលរីករាយនឹងការធ្វើជាស្តេចសូម្បីតែការឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។  ព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គម្ចាស់ សិវនន្ទន "ដែលត្រូវបានបញ្ជូនឱ្យទៅនិរទេសខ្លួន និងទុក្ខលំបាកនៅបរទេសក្នុងសម័យស្តេចពីរអង្គមុន" បានត្រឡប់មកប្រទេសចម្ប៉ាវិញ ដោយបង្រួបបង្រួមកងទ័ពដើម្បីបះបោរប្រឆាំងនឹងអ្នកកាន់កាប់ខ្មែរ។ 

រុទ្រវរ្ម័ន​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​១១៤៧ ចំណែក​សិវនន្ទន​ត្រូវ​បាន​មន្ត្រី​កំពូល​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​ជា​ស្តេច ​ជ័យ​ហរិ​វរ្ម័ន​ទី​១ ​នៃ​ចម្ប៉ា។ រុទ្រ​វរ្ម័ន បានទទួលងារជា **បរមព្រហ្មលោក។** 

## ឯកសារយោង
មឿង​ព្រះ​រត

**មឿងព្រះរត (เมืองพระรอด)** គឺជាទីក្រុងបុរាណមួយ ស្ថិតនៅឃុំណាព្រះធាតុ ស្រុកព្នៀតនិគម ខេត្តជលបុរី មាន​ទីតាំង​បុរាណ​តាំង​ពី​សម័យ ​ទ្វាវតី ។
វត្តនគរគោសា

រូបភាពតូច|ប្រាង្គខ្មែរ
[រូបភាពតូច|វិហារសម័យអយុធ្យានិងសំណល់[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី]]
ប្រាង្គនាងផងហម

**ប្រាង្គនាងផមហម** (ปรางนางผมหอม) មានទីតាំងនៅ ស្រុកឡាំសនធី ខេត្តលពបុរី វាជា ប្រាង្គ ឯកោធ្វើពីឥដ្ឋ គ្មានបាយអ ដូច ប្រាសាទប្រាង្គខែក។ ប្រាសាទបែមុខទៅទិសខាងកើតទ្វារអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុងប្រាង្គ។ នៅខាងក្នុងប្រាង្គគឺជាសាលមួយ។ ស៊ុមទ្វារធ្វើអំពីថ្ម ជុំវិញប្រាង្គក៏មានថ្មធំ ៗ រាយប៉ាយជុំវិញដែរ នៅក្បែរនោះគឺជាកន្លែងដាក់សត្វពាហនៈ Ban Khok Khli ដែលជាពំនូកដីដែលមានសំណល់ឥដ្ឋ។  គេសន្មត់ថាកន្លែងនេះដើមឡើយជាទីក្រុងបុរាណ 

ប្រាង្គនេះប្រហែលកសាងនៅរចនាបថបាភួន។
វត្តសាក (ខេត្តលពបុរី

**វត្តសាក** (วัดซาก) សំណង់ថ្មបាយក្រៀមនៅវត្តសាកខាងជើងក្រុងលពបុរី។
គូបានមឿយ

ប្រាសាទគូបានមឿយ (กู่บ้านเมย) ប្រាសាទកសាងតាមរចនាបថឃ្លាំង។
គូប្រះភាជ័យ

**ប្រាសាទគូប្រះភាជ័យ** (กู่ประภาชัย) ជាប្រាសាទនិងជាអរោគ្យសាលារបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។

ប្រាង្គធំនៅមានសភាពទ្រុឌទ្រោមច្រើន ឬតិច ហើយស្រះនៅតែពោរពេញដោយទឹក ខណៈដែលគោបុរៈ និងបណ្ណាល័យត្រូវបានខូចខាតដោយផ្នែក។ 

ឃុំបួរយ៉ៃ ស្រុកណាមថង ខេត្តខនកែន
កោះពោធិ៍

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 104.328833, 10.396763 ]
      }
    }
  ]
}
**កោះពោធិ៍** គឺជាកោះមួយទៀតដែលមានទេសភាពស្រស់ស្អាតដែល ត្រូវនឹងចំណូលចិត្តចំពោះភ្ញៀវដែលនិយមគោលដៅបរិស្ថានទេសចរណ៍ ហើយ វាក៏មានឆ្នេរខ្សាច់ល្អប្រកបដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់ផងដែរ។ កោះនេះលម្អដោយឆ្នេរខ្សាច់ពណ៌ពងមាន់ ព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រៃឈើពណ៌បៃតងស្រស់។ កោះពោធិ៍ គឺជាភូមិដ្ឋានរបស់អ្នកនេសាទប្រមាណជា ៥០ គ្រួសារ ដែលរស់នៅ យ៉ាងស្ងាត់ស្ងៀមលើកោះនៃភូមិសាស្ត្រខេត្តកែបនេះ។ វាក៏ដូចនឹងសហគមន៍ អ្នកនេសាទឯទៀតៗផងដែរ អ្នកភូមិកោះពោធិ៍រស់នៅដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សកម្មក្នុងអាជីពជាអ្នកនេសាទរបស់ខ្លួន។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅកោះពោធិ៍ ១០០ ភាគរយគឺជាអ្នកនេសាទ ពួកគេពុំដែលចាកចេញពីមហាសាគរទៅរកដី គោកឡើយ។ ទីនោះពុំមានសាលារៀនសម្រាប់កុមារ គ្មានមន្ទីរពេទ្យ ហើយ ក៏គ្មានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ដែរ។

### ទីតាំង
ខ្លង

ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| ផ្សារបណ្តែតទឹក Damnoen Saduak ខេត្តរាជបុរី
***ខ្លង*** ( ថៃ:  คลอง; Lao: ຄອງ ) ជំនួសដោយអក្ខរាវិរុទ្ធជា ***ក្លង*** ( /ˈ k l ɔː ŋ / ) ជាទូទៅសំដៅលើ ព្រែកជីក ក្នុង ប្រទេសថៃ ។ ប្រឡាយទាំងនេះត្រូវបានបង្កាត់ដោយទន្លេ ចៅពញា, ថាឈិន និង ម៉ែក្លង រួមជាមួយនឹងដៃទន្លេរបស់ពួកគេ ជាពិសេសនៅតំបន់ទំនាប កណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ។ ពាក្យថៃ *ខ្លង* មិនត្រូវបានកំណត់ចំពោះប្រឡាយសិប្បនិម្មិតទេ។ ទន្លេតូចៗជាច្រើនត្រូវបានគេហៅថា " *ខ្លង* " បន្តដោយឈ្មោះនៃអូរ។

ខ្លងមានប្រភពមកពីពាក្យខ្មែរ "គ្លង"។

## ខ្លងក្នុងទីក្រុងបាងកក 
 there are 1,682 canals in Bangkok, totalling 2,604 kilometres in length. Nine canals are primary flood drainage conduits.

កាល​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន រាជធានី​របស់​ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​កាត់​ដោយ​ខ្លង ហើយ​ដូច្នេះ​បាន​ទទួល​រហស្សនាម​ថា " ទីក្រុង Venice of the East"។  ខ្លង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​ដឹក​ជញ្ជូន សម្រាប់ ​ផ្សារ​បណ្តែត​ទឹក ប៉ុន្តែ​ក៏​សម្រាប់​ការ​ចោល ​ទឹក​ស្អុយ ​ផង​ដែរ។ សព្វថ្ងៃនេះ ក្លងភាគច្រើននៃទីក្រុងបាងកកត្រូវបានចាក់បំពេញ បើទោះបីជាផ្នែក ធនបុរី នៃទីក្រុងបាងកក (គ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងលិចនៃទន្លេចៅប្រាយ៉ា) នៅតែរក្សាបាននូវខ្លងធំៗមួយចំនួន។

ខ្លងសែនសែប នៅកណ្តាលទីក្រុងបាងកក គឺជាផ្លូវថ្នល់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងបណ្តាញ ដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ របស់ទីក្រុងបាងកក ដែលកកស្ទះចរាចរណ៍។

## ផ្សារអណ្តែតទឹក 
ផ្សារអណ្តែតទឹកបែបប្រពៃណីឥឡូវនេះមានជាចម្បងជាកន្លែងទេសចរណ៍។ ផ្សារអណ្តែតទឹក Damnoen Saduak ដែលល្បីជាងគេក្នុង ខេត្ត រាជបុរី ។

## ឯកសារយោង
វត្ត​មហា​ធាតុវរវិហារ​ (ខេត្តភេចពេជ្របុរី)

**វត្ត​មហា​ធាតុវរវិហារ (​วัดมหาธาตุวรวิหาร)** ខេត្តពេជ្របុរី) ជា ​វត្ត​រាជវង្ស ​លំដាប់​ទី ៣ ប្រភេទ វរវិហារ មិន​មាន​ភស្តុតាង​ច្បាស់​លាស់​ថា​សាងសង់​ក្នុង​សម័យ​ណា​នោះ​ទេ។ គេសន្មត់ថាសាងសង់ ក្នុងសម័យ ទ្វាវតី - អង្គរ មានអាយុកាលប្រមាណ ៨០០ - ១០០០ ឆ្នាំ ដោយសារការរកឃើញនូវសំណល់ឥដ្ឋសម័យ ទ្វាវតី មួយចំនួនធំ។ គេ​និយាយ​ថា វត្ត​នេះ​គួរ​ជា​ប្រាសាទ​ដ៏​រុងរឿង និង​ជា​ទី​អារាម​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ពី​មុន​មក ។ ក្រោយ​មក​វា​ត្រូវ​បាន​ខូច​ខាត រហូត​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​រាជា​ទី​៦ ទើប​ទទួល​បាន​ព្រះ​ហឫទ័យ​មេត្តា​ករុណា​របស់​ព្រះអង្គឡើង​ឋានៈ​ជាអារាមហ្លួងនៅឆ្នាំ ១៩១៦។
ប្រាសាទគុក​អំពិលទ្វារ

ប្រាសាទគុកអំពិលទ្វារ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទីធ្លាវត្តប្រាសាទមង្គល ភូមិស្លក្រាម ឬ ភូមិកកោះ ឃុំសំពងជ័យ ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម ។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ តាមបណ្ដោយផ្លូវជាតិលេខ ៦០ ចម្ងាយប្រមាណ ១៧ គ.ម. ខាងជើងផ្សារព្រៃទទឹង ។

ប្រាសាទនេះមាន៖

១. ប៉ម ៣ រាងបួនជ្រុងស្មើ ធ្វើពីឥដ្ឋ សង់លើខឿនតែមួយ បែរមុខទៅកើត រត់ជួរជើង-ត្បូង ។ តួប៉មកណ្ដាល ធំជាងគេ មានទ្វារបញ្ឆោតធ្វើអំពីឥដ្ឋ នៅទិសសំខាន់ផ្សេងៗទៀត ។ នៅជុំវិញមានកំពែង ថ្មបាយក្រៀម មានខ្លោងទ្វារនៅខាងកើត ។

២. កំពែងថ្មបាយក្រៀម ។

៣. ខ្លោងទ្វារកំពែងពីខាងកើត ។

ប្រាង្គដែលនៅសល់ មានចម្លាក់ផ្ដែរ ដែលនៅល្អស្អាត ជារូបមនុស្សជិះដំរី (ប្រហែលជាព្រះឥន្ទ) ដែលជួយឲ្យយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រាសាទនេះ ត្រូវបានកសាងក្នុង រចនាប័ទ្ម កោះកេរ្តិ៍ ។
ចាមរី

**ចាមរី ឬ យ៉ាក** ( ***Bos grunniens*** ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **គោ Tartary**, **grunting ox**,  **សត្វគោមានរោម**,  ឬ **ចាមរីក្នុងស្រុក** គឺជាប្រភេទ សត្វគោ ក្នុងស្រុក ដែលមានរោមវែង ដែលត្រូវបានគេរកឃើញពាសពេញតំបន់ ហិម៉ាឡៃយ៉ា នៃ Gilgit-Baltistan ( Kashmir ប៉ាគីស្ថាន, នេប៉ាល់, ស៊ីគីម ( ឥណ្ឌា ), ខ្ពង់រាបទីបេ ( ចិន ), តាជីគីស្ថាន ប៉ាមៀ ភ្នំ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងឆ្ងាយខាងជើងដូចជា ម៉ុងហ្គោលី និង ស៊ីបេរី ។ វា​បាន​ចុះ​មក​ពី ​ចាមរី​ព្រៃ ( *Bos mutus* ) ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ​ភាសា​អង់គ្លេស *yak* មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា ភាសាទីបេ។ 

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Yaks_in_Manali.jpg|alt=Yaks in Manali, Himachal Pradesh, India, saddled for riding| ចាមរី នៅ Manali រដ្ឋ Himachal Pradesh ប្រទេស​ឥណ្ឌា បាន​ដាក់​បាវ​សម្រាប់​ជិះ
ឯកសារ:LitangMonastery.jpg|alt=Train of pack yaks at Litang monastery in Garzê Tibetan Autonomous Prefecture, Sichuan, China| ចាមរីនៅ​វត្ត Litang ក្នុង ​ខេត្ត​ស្វយ័ត Garzê ទីបេ ស៊ីឈួន ប្រទេស​ចិន
ឯកសារ:Yaks_still_provide_the_best_way_to_plow_fields_in_Tibet.jpg|alt=Yaks plowing fields in Tibet| ចាមរី ភ្ជួរស្រែនៅទីបេ
ឯកសារ:YakRace.jpg|alt=Yaks in Gilgit-Baltistan, Pakistan| ចាមរី នៅ Gilgit-Baltistan ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន
ឯកសារ:四川_阿坝_白牦牛_-_panoramio.jpg|alt=Domestic yak in Mao County, China| ចាមរីក្នុងស្រុក Mao County ប្រទេសចិន
ឯកសារ:Girl_On_Yak_In_Yunnan_Province_China.jpg|alt=Girl on Yak in Yunnan Province, China| ក្មេងស្រីនៅលើយៀកកុងខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន
ឯកសារ:四姑娘山景区_Mount_Siguniang_Scenic_Area_17.jpg|alt=A yak at Mount Siguniang Scenic Area, Sichuan, China| ចាមរី​នៅ ​តំបន់​ទេសភាព​ភ្នំ Siguniang Sichuan ប្រទេស​ចិន
អាវផាយ

**អាវផាយ** (រាជស័ព្ទហៅថា «**ព្រះភូសាផាយ**») ជាអាវវែងរលុងស្រុងដល់ជង្គង់ឬដល់ស្មងជើង ដៃវែង ចំហមុខ ពុំមានដាក់ឡេវទេ ច្រើនធ្វើពីសំពត់ស្បៃ មានពណ៌ផ្សេងៗ ប៉ាក់ផ្កាឬឌិន ហើយមានចំនៅជាយខាងក្រោម ខាងមុខ ចុងដៃ ព្រមទាំងប៉ាននៅលើដៃអាវដោយកំណាត់សំពត់ពណ៌និងមានរចនាជាក្បាច់លម្អផ្សេងៗ។ អាវផាយប្រើសម្រាប់ពាក់គ្របពីលើអាវធម្មតា (ពិសេសពាក់លើអាវកត្រង់) របស់មនុស្សប្រុស នៅក្នុងពិធីតាមប្រពៃណី ឬក្នុងពិធីជាផ្លូវការផ្សេងៗ។ គេធ្វើអាវនេះឲ្យមានពណ៌ មានក្បាច់រចនា និងគុណភាពកំណាត់សំពត់ទៅតាមកម្រិតបុណ្យសក្តិ ឋានៈ កិត្តិយសរបស់មនុស្សនានា។

នៅស្រុកខ្មែរមានប្រើអាវផាយរបៀបនេះយូរយារតាំងពីរាប់សតវត្សមុនមកម្ល៉េះ ហើយនៅទីនេះខ្ញុំសូមបង្ហាញភស្តុតាងជាឧទាហរណ៍ខ្លះៗ។ បើមើលទៅចម្លាក់នៅតាមប្រាសាទបុរាណមួយចំនួន យើងនឹងឃើញមានរូបមនុស្សពាក់អាវវែងបែបនេះជាច្រើន ដូចយ៉ាងចម្លាក់នៅប្រាសាទបាយ័ន្ត ស.វ.ទី១២ជា ដើម៖ យើងឃើញមានមនុស្សប្រុសម្នាក់អង្គុយក្នុងរយាងលើខ្នងដំរី មានពាក់អាវផាយវែង តែដៃអាវនោះខ្លី។ មានមនុស្សប្រុសជាច្រើនបែបជាទាហានពាក់អាវវែងស្រុងដល់ជង្គង់ ជាចម្លាក់បង្ហាញពីក្បួនហែវត្ថុជាទីសក្ការៈ (ប្រហែលជាព្រះភ្លើង) ហើយមានមនុស្សប្រុសខ្លះពាក់អាវផាយវែងៗនេះដែរ។ ក្បួនហែដែលមានបុរសពាក់អាវផាយរបៀបនេះក៏នៅតែមានជាធម្មតាក្នុងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗតាមទំនៀមព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។ បើយើងពិនិត្យមើលមកសម័យក្រោយៗពីនោះទៀត ពោលគឺក្នុងសម័យកណ្តាលក៏ឃើញថាគេប្រើអាវផាយក្នុងពិធីធំៗជាធម្មតាដែរ។ 
[រូបភាពតូច|[ប្រាសាទបាយ័ន]]

ក្នុងក្បួនប្រាប្ដាភិសេក ឆ្នាំ១៦១៣ មាននិយាយច្រើនដងពីព្រះរាជាត្រូវទ្រង់ព្រះភូសាផាយ និងព្រាហ្មណ៍បុរោហិត ព្រមទាំងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីនានា ពាក់អាវផាយជាពណ៌ផ្សេងៗទៅតាមកិច្ចពិធី និងតាមបណ្តាសក្ដិរៀងៗខ្លួន  ហើយជួនកាលមានប្រើអាវផាយពណ៌ទៅតាមថ្ងៃនីមួយៗផង។ រីឯសម័យសព្វថ្ងៃនេះក៏យើងនៅតែឃើញមានប្រើអាវផាយដដែលទៅតាមកិច្ចពិធីជាប្រពៃណីខ្លះ ទាំងក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ទាំងនៅតាមបណ្តាស្រុកភូមិនានា។
[រូបភាពតូច|ព្រះករុណា[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ព្រះបាទស៊ីសុវត្តិមុនីវង្ស គង់ព្រះទីនាំងអស្សត]]
ផាន់ឆាចាន់យ៉ា

**បញ្ចជន្យ** ( សំស្ក្រឹត:  पाञ्चजन्य, Pāñcajanya ) គឺជា *សន្ខ* ( ខ្យង ) នៃ ព្រះវិស្ណុ ជាអ្នកថែរក្សា ហិណ្ឌូ, មួយនៃ លក្ខណៈសំខាន់ បួន របស់គាត់។  បញ្ចជន្យ តំណាងឱ្យ ធាតុទាំងប្រាំ,  ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាបង្កើតសំឡេងដំបូងនៃការបង្កើតនៅពេលផ្លុំ។
ស័ង្ខ

[រូបភាពតូច| , c. សតវត្ស​ទី ១១–១២ សម័យ​ប៉ាឡា ប្រទេស​ឥណ្ឌា៖ ខាងឆ្វេង​បំផុត​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ដោយ​រូប [ព្រះម៉ែលក្ម្សី|​ព្ព្រះលក្ស្មី និង ​ព្រះវិស្ណុ ហើយ​មាន​បន្ថែម​ប្រាក់។]]
**សង្ខ** ( សំស្ក្រឹត:        शंख, Śankha, ឝង្ខ) មានសារៈសំខាន់ខាងសាសនានៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។

នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ សង្ខ ហៅថា បញ្ចជន្យ គឺជានិមិត្តសញ្ញាដ៏ពិសិដ្ឋនៃ ព្រះវិស្ណុ ជាអ្នកថែរក្សាហិណ្ឌូ។  វានៅតែត្រូវបានគេប្រើជា ត្រែ នៅក្នុងពិធីសាសនាហិណ្ឌូ ហើយកាលពីអតីតកាលត្រូវបានគេប្រើជាត្រែសង្គ្រាម។  យោងទៅតាម Arunava Bose "សង្ខ ត្រូវបានគេសរសើរនៅក្នុងគម្ពីរហិណ្ឌូថាជាអ្នកផ្តល់កិត្តិនាមអាយុយឺនយូរនិងភាពរុងរឿងជាអ្នកសំអាតបាបនិងកន្លែងរស់នៅរបស់ព្រះនាង លក្ស្មី ដែលជាទេពធីតានៃភាពរុងរឿងនិងជាមហេសីនៃ ព្រះវិស្ណុ " ។ 

សង្ខ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ក្នុង ​សិល្បៈ​ហិណ្ឌូ ​ក្នុង​ការ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះ​វិស្ណុ។ ជានិមិត្តរូបនៃទឹក វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការមានកូនរបស់ស្ត្រី និងសត្វពស់ ( នាគ ) ។ 

សង្ខ​ជា​និមិត្តរូប​ដ៏​ល្អ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​និមិត្តសញ្ញា​ដ៏​ល្អ​ទាំង​ប្រាំបី​របស់ ​ពុទ្ធសាសនា គឺ ​ព្រះ​អស្តមង្គល និង​តំណាង​ឱ្យ​ពុទ្ធបរិស័ទ​ពេញ​លេញ។
កៅមោទកី

រូបភាពតូច| រូបសំណាករបស់ព្រះវិស្ណុកាន់ **កៅមោទកី** នៅដៃឆ្វេងទាប
**កៅមោទកី** ( कौमोदकी)  គឺជា គទា (ដំបង) នៃ ព្រះវិស្ណុ ហិណ្ឌូ ។  ព្រះវិស្ណុត្រូវបានពណ៌នាជាញឹកញាប់កាន់ **កៅមោទកី** នៅក្នុងដៃមួយក្នុងចំណោមដៃទាំងបួនរបស់គាត់។ លក្ខណៈផ្សេងទៀតរបស់គាត់គឺ ចក្រ ខ្យង និង ផ្កាឈូក ។ *ទគា* ត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងរូបតំណាងនៃ អវតារ របស់ព្រះវិស្ណុមួយចំនួន។
បទ្ម (ព្រះវិស្ណុ)

រូបភាពតូច| គំនូរ​ព្រះ​វិស្ណុ​ពណ៌​ផ្កាឈូក សារមន្ទីរ​ជាតិ ទីក្រុង​ញូវដេលី
**បទម្ន** ( पद्म, ផ្កាឈូក ) គឺជាគុណលក្ខណៈមួយក្នុងចំណោមគុណសម្បត្ដិទាំងបួន ដែល ព្រះវិស្ណុ កើតក្នុងរូបសញ្ញារបស់ព្រះអង្គ។  វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ការស្នាក់នៅ របស់ព្រះវិស្ណុនៅលើទឹកក៏ដូចជាតួនាទីរបស់គាត់ក្នុងការបង្កើតនិងកំណើត។
បញ្ចមុខ

រូបភាពតូច|ព្រះសិវៈ
**បញ្ចមុខ** ( पञ्चमुख, Pañcamukha ) ក៏ត្រូវបានបកប្រែជា **បញ្ចមុខ** ដែលជាគោលគំនិតមួយនៅក្នុង រូបចម្លាក់ហិណ្ឌូ ដែល អាទិទេព មួយត្រូវបានតំណាងដោយក្បាលប្រាំ។  អាទិទេព​ហិណ្ឌូ ​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ​មាន​មុខ​ប្រាំ​នៅ​ក្នុង​រូប​តំណាង​របស់​ពួក​គេ​ដូច​ជា ​ហនុមាន, ព្រះសិវៈ, ព្រហ្ម, គណេស, និង គយត្រី ។
មាលា

**មាលា** ( माला; មាលា មានន័យថា ' កម្រងផ្កា ' [1] ) គឺជារង្វិលជុំនៃ អង្កាំអធិស្ឋាន ដែលប្រើជាទូទៅនៅក្នុង សាសនាឥណ្ឌា ដូចជា ហិណ្ឌូ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនា ជេន និង សាសនាស៊ីក ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​រាប់​ការ​សូត្រ ( *japa* ) នៃ មន្ត្រ ការ​អធិស្ឋាន ឬ​ឃ្លា​ពិសិដ្ឋ​ផ្សេង​ទៀត​។ វាត្រូវបានពាក់ផងដែរដើម្បីបញ្ចៀសអំពើអាក្រក់ ដើម្បីរាប់ពាក្យដដែលៗនៅក្នុងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃ *សធន* (ការអនុវត្តខាងវិញ្ញាណ) ដូចជា ការថ្វាយបង្គំ នៅមុខ រូបតំណាង បរិសុទ្ធ។ ពួកគេក៏ត្រូវបានគេប្រើជានិមិត្តសញ្ញានៃអត្តសញ្ញាណសាសនាផងដែរ។ [2] [3]

រាងសំខាន់របស់មាលាជាធម្មតាមាន ១០៨ អង្កាំដែលមានទំហំ និងសម្ភារៈដូចគ្នាបេះបិទ បើទោះបីជាកំណែតូចជាងក៏ដោយ ជារឿយៗកត្តានៃ ១០៨ ដូចជា ៥៤ ឬ ២៧ មាន។ [2] ១០៩ "guru bead" ប្លែក​មួយ​ឬ​មេ​ bead ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​រាប់​គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​ណាស់​។ [2]

អង្កាំមាលាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីវត្ថុធាតុជាច្រើនប្រភេទដូចជា ឈើ ថ្ម ត្បូង គ្រាប់ពូជ ឆ្អឹង និងលោហៈដ៏មានតម្លៃ — ដោយសាសនាផ្សេងៗតែងតែពេញចិត្តចំពោះវត្ថុធាតុមួយចំនួន—ហើយរុំដោយសរសៃធម្មជាតិដូចជាកប្បាស សូត្រ ឬរោមសត្វ។ នៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ សម្ភារៈសំយោគក៏អាចប្រើប្រាស់បានដែរ ដូចជា ផ្លាស្ទិច ឬកញ្ចក់ និងខ្សែនីឡុង។ មាលា គឺស្រដៀងទៅនឹងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃអង្កាំអធិស្ឋានដែលប្រើនៅក្នុងសាសនាពិភពលោកផ្សេងៗដូចជា មិស្បាហា នៅក្នុង សាសនាអ៊ីស្លាម និង រោសារី នៅក្នុង សាសនាគ្រឹស្ត ។
រូបភាពតូច| មាលា រចនាប័ទ្មទីបេ ដែលមានភ្ជាប់ពីរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចតុភ៌ុជ

[រូបភាពតូច|[ព្រះវិស្ណុ|វិស្ណុ, រចនាបថអង្គរវត្ត]]
[រូបភាពតូច|ព្រះ[អវលោកេស្វរៈ , ប្រាសាទអកយំ, រចនាបថកំពង់ព្រះ]]
**ចតុភ៌ុជ** ( សំស្ក្រឹត:         चतुर्भुज , អង់គ្លេស: Chaturbhuja) គឺជាគោលគំនិតមួយនៅក្នុង រូបចម្លាក់ហិណ្ឌូ និងព្រះពោធិសត្វ ដែលអាទិទេពមួយត្រូវបានតំណាងដោយដៃបួន។ អាទិទេព​ហិណ្ឌូ ​មួយ​ចំនួន​ជា​ញឹក​ញាប់​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ​ដៃ​បួន​នៅ​ក្នុង​រូប​តំណាង​របស់​ពួក​គេ ដែល​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង ​អក្សរសិល្ប៍​ហិណ្ឌូ ។ រូបតំណាងនៃដៃទាំងបួនត្រូវបានចាត់ទុកថាជានិមិត្តរូបនៃទេវៈ និងអំណាច ក៏ដូចជាការគ្រប់គ្រងលើភាគបួននៃចក្រវាឡ។  

ចតុភ៌ុជ ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងជា epithet សម្រាប់អ្នកថែរក្សាអាទិទេព វិស្ណុ ។  

## ឧទាហរណ៍ 
ជាទូទៅ ព្រះវិស្ណុ ត្រូវបានតំណាងដោយព្រះហស្ថទាំងបួន ដោយកាន់គុណលក្ខណៈទាំងបួនរបស់ព្រះអង្គគឺ បន្ចជន្យ (ខ្យង), សុទស៌ន ចក្រ (កងចក្រ), កៅមោទកិ () និង បទ្ម (ផ្កាឈូក) ។  ការចាប់បដិសន្ធិទាំងដប់ របស់គាត់ក៏ត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់នៅក្នុងរូបតំណាងរបស់ពួកគេជាមួយនឹងលក្ខណៈទាំងបួននេះ ដែលលេចធ្លោជាងគេនៅក្នុង រូបតំណាង របស់គាត់នៃ គ្រិស្ណា ។  

លក្ម្សិ កាន់ផ្កាឈូកនៅក្នុងដៃរបស់នាង ពីរផ្សេងទៀតបង្ហាញពីកាយវិការរបស់ អភយមុទ្រា និង វរទមុទ្រា ជួនកាលជំនួសដោយ កលស និងកញ្ចក់។ 

ព្រះសិវៈ ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ដោយ​ដៃ​បួន​ក្នុង​ទម្រង់​ជា នតរាជ ។ ដៃស្តាំខាងក្រោយរបស់គាត់កាន់ ទមរុ (ស្គរ) ដៃស្តាំខាងមុខបង្ហាញពីអភយមុទ្រ ដៃឆ្វេងខាងក្រោយកាន់ភ្លើងដៃឆ្វេងខាងក្រោយកាន់ភ្លើង ឬបាតដៃរបស់គាត់ ហើយដៃឆ្វេងខាងមុខបង្ហាញពី គជហស្តុមុទ្រា។   ការពិពណ៌នាអំពីអាវុធជាច្រើនរបស់គាត់ត្រូវបានចាត់ទុកថាបង្ហាញពីមុខងារនៃការបង្កើត និងការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់គាត់។ 

បវតិ ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​ដៃ​បួន កាន់​ចង្កូម និង​ដៃ​ម្ខាង ហើយ​ដៃ​ពីរ​ទៀត​បង្ហាញ​អំពី អភយមុទ្រៈ និង វរទមុទ្រានៅ​ក្នុង Shiva Purana ។ 

អធ៌នរិស្វរ ដែលជាទម្រង់ផ្សំ កាន់ ត្រីសូល (trident) ហើយបង្ហាញពី វរទមុទ្រានៅពាក់កណ្តាលខាងស្តាំតំណាងឱ្យ សិវ ចំណែកពាក់កណ្តាលខាងឆ្វេងកាន់ផ្កាឈូកតំណាងឱ្យ បវ៌តិ ។ 

ហរិហរា ដែលជាទម្រង់ផ្សំមួយ កាន់ ត្រីសូល និងលលាដ៍ក្បាលនៅក្នុងដៃស្តាំទាំងពីររបស់គាត់តំណាងឱ្យ សិវ និង ខ្យង និង ចក្រ នៅក្នុងដៃឆ្វេងទាំងពីររបស់គាត់តំណាងឱ្យព្រះវិស្ណុ។ 

ព្រាហ្មណ៍ ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​កំពុង​កាន់ ​ព្រះ​វេទ និង​កុលាប​ក្នុង​ដៃ​ទាំង​បួន។ 

សរស្វតិ ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ជា​ការ​កាន់​ឧបករណ៍​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ពិណ ដោយ​ដៃ​ពីរ​របស់​នាង​និង​ការ​ចាត់​ថ្នាក់​នៃ​សៀវភៅ, noose, rosary, goad ដំរី, និង​ផ្កាឈូក​នៅ​ក្នុង​ដៃ​ពីរ​ផ្សេង​ទៀត​របស់​នាង. 

គណេស ខ្លាឃ្មុំ noose មួយ goad ដំរីមួយ នំប៉ាវផ្អែមហៅថា modaka និងដៃរបស់គាត់ផ្សេងទៀតបង្ហាញពី អភយមុទ្រៈ ។ 

ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ត្រូវ​បាន​គេ​សំដែង​ដោយ​លំពែង ពពែ ព្រះ ​វជ្រ និង​ផ្កាឈូក​ខៀវ។ 

អគ្និ ត្រូវបានបង្ហាញដោយដៃបួននៅក្នុង ហរិវម្ស ។
អ្នកអង្គម្ចាស់សុដាដួង

**អ្នកអង្គម្ចាស់ សុដាដួង** ទ្រង់គឺជាព្រះរាជបុត្រីព្រះអង្គម្ចាស់ កែវមនោហោជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម ព្រហ្មបរិរក្ស បរមរាមទេវាវតារ (អង្គវតី)និងព្រះម៉ែយួរ ព្រះសុជាតិ នារី (ព្រះស្នំឯក) ព្រះអង្គគឺជាព្រះនិមិត្តរូបស្ត្រីជនជាតិខ្មែរនៃរជ្ជកាលស្តេចរាមាទី៥

## ព្រះរាជគ្រួសារ
### ពង្សាវលី
*ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម ព្រហ្មបរិរក្ស បរមរាមទេវាវតារ (អង្គវតី) និង ព្រះម៉ែយួរ ព្រះសុជាតិ នារី (ព្រះស្នំឯក)
**ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះអង្គម្ចាស់ កែវមនោហោ
***ព្រះស្វាមី សម្តេចព្រះចៅបរមវង្សធើ ក្រមព្រះសន្មត់អមរពាន់ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទមង្កុដ (ព្រះរាមទី ៤) ព្រះមហាក្សត្រសៀមអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍

## ឯកសារយោង
## សូមមើលផងដែរ
* បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
* វីរនារីខ្មែរ 
* វីរក្សត្រខ្មែរ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម
ព្រះពុទ្ធរូបទ្រង់គ្រឿង

រូបភាពតូច|ព្រះអង្គជី, វត្តភ្នំ
**ព្រះពុទ្ធរូបទ្រង់គ្រឿង** ជាប្រភេទ ព្រះពុទ្ធរូប ដែលព្រះពុទ្ធអង្គមើលទៅថ្លៃថ្នូរ ហើយស្លៀកពាក់ដូចស្តេច ដូចជា ម្កុដ សង្វារ កន្ទុំ្រ។ល។ ប្រភេទនៃរូបព្រះពុទ្ធកើតចេញពីព្រះពុទ្ធនិមិត្ត 

កំណើតនៃបដិមាព្រះពុទ្ធនៅប្រទេសឥណ្ឌា វា​កើត​ចេញ​ពី​ជំនឿ​លើ​ឋានៈ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ពី​ដើម។ ដោយ​សរសើរ​ថា ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​សភាព​ប្រសើរ​លើស​មនុស្ស​ធម្មតា ។ មនោគមវិជ្ជានេះបានលេចចេញជាភស្តុតាងនៅក្នុងគម្ពីរ មហាយាន ហើយបានរីករាលដាលដល់ នគរបាកាន ហៅរូបព្រះពុទ្ធអង្គនេះ ពាក់អាវរបស់ព្រះរាជាថា មហាជម្ពូ មានន័យថា បុគ្គលដែលធំជាងគេក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌា។

ក្រោយ​មក ព្រះ​នាម​ថា មហាជម្ពូ មាន​លេច​ឡើង​ក្នុង​គម្ពីរ *​ជម្ពូសូត្រ* ជា​គម្ពីរ​ដែល​មិន​មាន​នៅ​ក្នុង ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ឡើយ មាន​រឿង​មួយ​អំពី​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ឈ្មោះ «មហាជម្ពូ» ដែល​សោយ​រាជ្យ​កក្រុង។ វាមានថាមពលនៃវត្ថុវេទមន្តដូចជាស្បែកជើងរាជដែលអាចហោះហើរនៅពេលពាក់។ ជាមួយមួយយប់ ទ្រង់​ហោះ​ទៅ​ក្រុង​ ដោយ​សេចក្តី​ច្រណែន​ទ្រង់​គិត​ចង់​បំផ្លាញ​ក្រុង។ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃបុណ្យ ស្តេច ពិមពិសារ បានការពារពួកគេ ប៉ុន្តែវត្ថុវេទមន្តទាំងនេះត្រូវបានបំផ្លាញ។ ពេល​នេះ​ទ្រង់​ខឹង​ជា​ខ្លាំង​ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​ស្រុក​កំណើត​វិញ ហើយ​យក​ព្រួញ​មក​វាយ​ព្រះបាទ​ពិមពិសារ ។ ព្រះបាទពិមពិសារ ទ្រង់ជ្រាប ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ព្រះបាទ​ចក្រពត្តិរាជ មាន​ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះព្រហ្ម ព្រះ​នាគ ព្រះ​គ្រុឌ ខុន និង​ទេវៈ ជា​អ្នក​តាម​ព្រះអង្គ​ដោយ​ជោគជ័យ។ ព្រះ​បាទ​ជម្ពូ​​នៃ​តំណែង​ខុស​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​។ រហូត​ដល់​បាន​ទទួល​ព្រះ​អរហន្ត  ជំនឿ​មួយ​ចំនួន​អំពី​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែល​មាន​រាង​ជាជាស្ដេច​និយាយ​ថា​មាន​ន័យ ព្រះស្រីអាមេត្រី ឬព្រះពុទ្ធអនាគត 

គំនិត​នៃ​ការ​បង្កើត​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​នេះ​បាន​សាយភាយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ រាជាណាចក្រឡាណា នគរឡានឆាង និង នគរខ្មែរ ហើយបានលេចមុខយ៉ាងលេចធ្លោក្នុងសម័យកាល អយុធ្យា បន្ត​មក​ដល់​ដើម​សម័យ ​រតនៈ​កូស៊ីន ក្រៅ​ពី​លេច​ចេញ​ជា​រូប​ព្រះពុទ្ធ​តំណាង​ព្រះ​អង្គ​ហើយ វា​ក៏​ជា​និមិត្ត​រូប​តំណាង​ឲ្យ​អ្នក​បង្កើត​ព្រះពុទ្ធ​រូប​នោះ​ដែរ។

ប្រតិមាព្រះពុទ្ធទ្រង់គ្រឿងនិងព្រះសិអារ្យមេត្រីយ៍សុទ្ធតែមានលម្អដោយគ្រឿងអលង្ការ ម្កុដ សង្វារ កន្ទុំ្រ ជាដើមដូចគ្នា ដែលធ្វើឲ្យអ្នកដែលពុំស្គាល់និទាននានាក្នុងគម្ពីររមែងយល់ច្រឡំ គិតថាតែកាលណាព្រះពុទ្ធទ្រង់គ្រឿងគឺជាព្រះសិអារ្យមេត្រីយ៍។ ប៉ុន្តែបើយើងយកប្រតិមាទាំងពីរនេះប្រៀបគ្នានោះឃើញថា មានលក្ខណៈសម្គាល់មួយខុសគ្នាគឺនៅត្រង់ស្បង់ចីពរ។ ព្រះពុទទ្រង់គ្រឿងមានស្នាមផ្នត់ចីវរនៅលើទ្រូង ហើយចំហរស្មាខាងស្តាំ
សាលតាផាឌែង

**សាលតាផាឌែង** (ศาลตาผาแดง) ជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅខេត្តសុខោទ័យ។
វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតនា​មមហាធាតុតឆាលៀង

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| វត្ត​ព្រះ​ស្រីរតនារាមមហាធាតុ ក្នុង​ឆ្នាំ​គ.ស.  ២០០៤
**វត្តព្រះស្រីរតនាមហាធាតុឆាលៀង** (วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง) វា​គឺ​ជា​ទីតាំង​បុរាណ​មួយ​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ជញ្ជាំង​ខាង​ត្បូង​នៃ​ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្រីសេជ្ជនាល័យ ស្រុកស្រីសេជ្ជនាល័យ ខេត្តសុខោទ័យ វាស្ថិតនៅលើ ច្រាំងទន្លេយម នៅខាងក្រៅកសិណសំខាន់នៃទីក្រុងបុរាណ ស្រីសេជ្ជនាល័យ ។ បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃ វត្ត​ព្រះ​ស៊ី​រតនា​មហាធាត​ុរាជារវិហាដែល​ជា​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​លំដាប់​ទី​១​នៃ​ប្រភេទ​រាជ​វិហារ
វត្ត​មហា​ព្រហ្ម​ពោធិរាជ

**វត្តមហាព្រហ្មពោធិរាជ** (วัดมหาพรหมโพธิราช) ជា អារាម ហ្លួង ក្រោម មហានិកាយ ឋិតនៅឃុំដុងចន ស្រុក មឿង សកលនគរ ខេត្តសកលនគរ

វត្តនេះត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​គ.ស.   1954   មុនការបង្កើតវត្ត វត្តនេះកសាងប្រាសាទនិងវត្តសំខាន់ៗចំនួន៣ ក្នុងនោះមានវត្តខាងជើងជាប្រាសាទខ្មែរបានសាងសង់។ វត្ត​ឃ្លាំងឆា​មន​ប្រជាជន​បាន​កសាង​ឡើង​ ខាងត្បូងកសាងដោយជនជាតិឡាវ នៅពេលដែលទីក្រុងត្រូវបានបំផ្លាញ ទីក្រុង​នេះ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​គ្មាន​ទីជម្រក។ ក្រោយ​មក​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​បាន​រួបរួម​គ្នា​សាង​សង់​ប្រាសាទ​ថ្មី​គឺ **​វត្ត​ចេងសំសះអាត** ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា​វត្ត​មហាព្រហ្ម​ពោធិរាជ។

ស្ថាបត្យកម្មនៅតែជាគ្រឹះនៃអគារ។ ប្រាសាទនេះលេចចេញជាជួរថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋ ប្រវែងប្រហែល ២៥ ម៉ែត្រ និងទទឹង ១០ ម៉ែត្រ គេសន្មតថាជាទីតាំងនៃវិហារ ឬ ស៊ីម វាលរហោស្ថាន  ប្រវែងភ្លៅគឺប្រហែល 60 សង់ទីម៉ែត្រនិងកម្ពស់ប្រហែល 120 សង់ទីម៉ែត្រ។ បច្ចុប្បន្ន​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ចូល​គ្នា​ដោយ​មិន​មាន​សម្ភារៈ​ណា​មួយ​នៅ​ជាប់​គ្នា​ឡើយ។ ព្រះពុទ្ធរូបថ្មភក់ សិល្បៈលពបុរី(រចនាបថបាយ័ន) ទទឹងប្រហែល ៤០សង់ទីម៉ែត្រ កំពស់ប្រហែល ៦០សង់ទីម៉ែត្រ មានរាងជា ព្រះពុទ្ធអង្គ តូច គង់លើបាតផ្កាឈូក។ រូបព្រះពុទ្ធមានបន្ទះថ្មភក់នៅខាងក្រោយ លក្ខខណ្ឌគឺល្អឥតខ្ចោះ។ បំណែក​ចម្លាក់​ថ្មភក់​មួយ​ចំនួន​ក៏​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ។ ប្លុកថ្មបាយក្រៀមមួយចំនួនត្រូវបានរាយប៉ាយជុំវិញ។ វត្ថុ​បុរាណ​ផ្សេង​ៗ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ក្នុង​អគារ​សារមន្ទីរ​ប្រាសាទ​មហាព្រហ្ម​ពោធិរាជវ ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ជាប់​នឹង​វិហារ​ខាង​ជើង 

## យោង
ស្ពានហិន

ស្ពានហិន ឬ ស្ពានខម (สะพานหิน) ជាស្ពានបុរាណនៃអាណាចក្រខ្មែរនៅខេត្តសកលនគរប្រទេសថៃ។
ស្ពានខ្មែរបុរាណ

## ប្រទេសកម្ពុជា 
### ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ 
- ស្ពានដាច់
- ស្ពានថ្នល់ដាច់
- ស្ពានក្មេង (ភ្នំស្រុក)
- ស្ពានស្រែង
### ខេត្តព្រះវិហារ 
ស្ពានអូរជង្រុក
ស្ពានស្ទឹងក្រសាំង
ស្ពានអូរចំរៀ
ស្ពានក្មេង (តាសែង)១
ស្ពានក្មេង (តាសែង)២
ស្ពានអូរឈើទាល
ស្ពានក្មេង (រលំលែង)
ស្ពានផ្ដៅ
ស្ពានក្មេង(ស្រយ៉ង់)
ស្ពានក្មេង(គូលែនត្បូង) ១
ស្ពានក្មេង(គូលែនត្បូង) ២
ស្ពានបាក់ក
ស្ពានអូរតាញ៉ក់
ស្ពានក្មេង(ជាំក្សាន្ត)
### ខេត្តសៀមរាប 
ស្ពានប្រាប់ទិស
ស្ពានខ្ពស់
ស្ពានថ្ម
ស្ពានគីឡូតាឈឹម
ស្ពានលូ
ស្ពានស្វាយ
ស្ពានថ្នល់ដាច់
ស្ពានច្អាប
ស្ពានភូមិអូរ
ស្ពានតាមាស
ស្ពានដំរីឆ្លង
ស្ពាន (សំរោង)
ស្ពានអំពិល
ស្ពានដំដែក
ស្ពានថ្មបាយក្រៀម
ស្ពាន (ត្រពាំងធំ
ស្ពានតូច
ស្ពាន (គោករលួស)
ស្ពាន(អង្រង)
ស្ពានអូរចិញ្ចៀន
អូរស្ពានដែក
ស្ពានថ្មប្រាសាទសំពៅ
ស្ពានថ្មស្ទឹងឆ្កែកូន
ស្ពានអន្លង់ល្អក់
ស្ពាន់ផ្នាក់ដៃ
ស្ពានថ្ម
ស្ពានខ្លាកូន
ត្រពាំងស្ពាន
ស្ពានចាំបុក
ស្ពានថ្ម (ស្វាយជុំ)១
ស្ពានថ្ម (ស្វាយជុំ)២
ស្ពានថ្ម(ត្រពាំងផ្លុះ)
ស្ពានតម្រង់
ស្ពានហាល
ស្ពានមេម៉ាយ (អង្គជុំ)
ស្ពានព្រះចង្អែរ
ស្ពានក្រាបោន
ស្ពានស្លែង
ស្ពានពោធិ៍
ស្ពានមេម៉ាយឬស្ពានក្មេងឬស្ពានជំនិក(ស្រីស្នំ)
ស្ពានក្មេង (ស្ទឹងអូរជីក)
ស្ពានខ្វាវ1
. ស្ពានរលំរតាចិត
. ស្ពានខ្វាវ2
. ស្ពានរន្ធតាដេវ
. ស្ពានអូរ
. ស្ពានតាដេវ
. ស្ពានខ្វាយ
. ស្ពានតូច(ជីក្រែង)
. ស្ពានតាអុង
. ស្ពានក្មេង (ជីក្រែង)
. ស្ពានទ័ពជ័យ
. ស្ពានយាយពុន
. ស្ពានក្មេង (បេងមាលា)
. ស្ពានបុរាណ
. ស្ពានត្នោតត្រដេវ
. ស្ពានក្មេង (Teng Kong)
. ស្ពានក្មេង (ត្រពាំងព្រៃ)
. ស្ពានតាយែង
. ស្ពានថ្មបាយក្រៀម (ខ្នារពោធិ៍)
. ស្ពានថ្មស្ទឹងតូច
. ស្ពាន (ត្រាច)
. ស្ពានទ
. ស្ពានធំ
. ស្ពានវាលរាជដាក
. ស្ពាននគរធំ
. ស្ពានថ្ម(នគរធំ)
### ខេត្តឧត្តរមានជ័យ 
ស្ពានទ័ព (ឧត្តរមានជ័យ)
ស្ពានត្បូង (ឧត្តរមានជ័យ)
ស្ពានមេម៉ាយ
ស្ពានអូធ្លក
ស្ពានក្មេង (ចុងកាល់)
ស្ពានក្មេង (បន្ទាយអំពិល)
## ប្រទេសថៃ 
### ខេត្តសកលនគរ 
- ស្ពានហិន
ប្រាសាទណងតាផ្លេង

ប្រាសាទណងតាផ្លេង ស្ថិតនៅខាងក្នុងវត្តប្រាសាទទេពសិទ្ធិ ឃុំចំនី ស្រុកចំនី  ខេត្ត បុរីរម្យ ។

## ធម្មជាតិ 
បច្ចុប្បន្ន ប្រាង្គ និង​ជញ្ជាំង​បាន​បាក់​រលំ​ទៅ​ជា​គំនរ​ថ្ម។ មានតែជញ្ជាំងខាងជើងនៃប្រាសាទប៉ុណ្ណោះដែលនៅដដែល។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តបុរីរម្យ
ប្រាសាទណងផ្លង

**ប្រាសាទណងផ្លង** ឬ **ប្រាសាទណងព្រង** ស្ថិតនៅវត្តគោកប្រាសាទទេពសិទ្ធិ នៅស្រុកបានណងយ៉ាង ភូមិលេខ១ ឃុំណងផ្លង ស្រុកចំនី ខេត្ត បុរីរម្យ

## ធម្មជាតិ 
វាមានប្លង់នៃធម្មសាលា។ វា​មិន​ត្រូវ​បាន​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​ទេ ហើយ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​ខូច​ខាត​ទាំង​ស្រុង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទនៅខេត្តបុរីរម្យ
ធម្មសាលា

រូបភាពតូច|សាលាសំណាក់ប្រាសាទព្រះខ័ណ្ឌ
នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់មហាកំពូលវីរៈក្សត្រ ព្រះបាទជយវរ្ម័នទី៧ ទ្រង់បានបំពេញព្រះរាជកិច្ចដ៏មហាថ្លៃថ្លានិងឥតគណនាដល់សាសនា និងសង្គមទាំងមូល ព្រោះមិនថាក្នុងឡាវ ឬយួន យើងសង្កេតឃើញស្នាព្រហស្ថរបស់ព្រះបានបន្សល់ទុកយ៉ាងច្រើនអណេក ជាពិសេសនៅថៃសព្វថ្ងៃ ។
ដោយឡែកក្រៅពីប្រាសាទដ៏ច្រើន មន្ទីពេទ្យ ១០២កន្លែង ក្នុងរាជ្យទ្រង់មានធម្មសាលា ឬសាលាសំណាក់សំរាប់ជួយសំរួលដល់ការធ្វើដំណើរ ដោយផ្ទះសំណាក់នីមួយមានចម្ងាយ ចាប់ពី ១២ គ.ម រហូតដល់ដល់១៨ គ.ម។ ធម្មសាលានីមួយរមែងមានការដុតភ្លើងបំភ្លឺជាប្រចាំរាល់រាត្រី ដែលខ្លះហៅថា "ផ្ទះភ្លើង"។ វាមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងប៉មរោងទងប្រាសាទដែរ ហើយខាងចុងមានកំពូលដូចប្រាសាទ ហើយនៅតាម ហោរជាង ឬផ្តែរមានរូបបដិមាព្រះលោកេស្វរៈ ព្រះពោធិសត្វ។
ធម្មសាលាទាំងអស់ដែលមានក្នុងរាជ្យព្រះអង្ តែងអនុវត្តទៅតាមវិថី ដែលពេលខ្លះយើងឃើញស្ពាន ឬមន្ទីពេទ្យនៅក្បែរដែរ។ សាលាសំណាក់ទាំងអស់មាន ១២១ ខ្នង ដោយកសាងចេញពីទីក្រុងមហានគរ ឆ្ពោះទៅក្រុងដទៃទៀតក្នុងអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ។ យោងតាមការស្រាវជ្រាវ និងអត្ថបទលោក រេត សាមុត ជាមគ្គុទេស សាលាសំណាក់៖
១% ពីក្រុងមហានគរ ទៅក្រុង វិជ័យ មាន ៥៧ ខ្នង, ២% ពីក្រុងមហានគរ ទៅទីក្រុង ភិម៉ាយ មាន ១៧ ខ្នង, ៣%ពីក្រុងមហានគរ ទៅទីក្រុងជ័វត្តី ពីទីក្រុងជ័យសិង្ហវត្តី ទៅទីក្រុងជ័យវរវត្តី ទៅទីក្រុងជ័យរាជគីរី ទៅទីក្រុងសុវរបរៈ និងត្រលប់មកដល់មហានគរវិញ មាន សាលាសំណាក់ ៤៤ ខ្នង។
## ប្រទេសកម្ពុជា 
### ខេត្តត្បូងឃ្មុំ 
ប្រាសាទព្រះធាតុ (ពពេល)
ប្រាសាទព្រះធាតុពណ្ណរាយ
### ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ 
ធម្មសាលា (ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ)
### ខេត្តព្រះវិហារ 
ប្រាសាទគុក (ព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ)
ប្រាសាទសុភាពខាងជើង
### ខេត្តសៀមរាប 
ធម្មសាលា (ប្រាសាទព្រះខ័ន)

ធម្មសាលា (ប្រាសាទតាព្រហ្ម)

ប្រាសាទសំពៅ

ប្រាសាទស្មាន់តេង

ប្រាសាទគោកអាជ្រឹង ឬ ប្រាសាទអូរជ្រឹង

ប្រាសាទគោកមន

ប្រាសាទជាន់លេច

ប្រាសាទកន្សែង ឬ ប្រាសាទគុកទ័ព

ប្រាសាទទ័ពជ័យតូច

ប្រាសាទតាអិន
### ខេត្តឧត្តរមានជ័យ 
ប្រាសាទព្រហ្មកិល

ប្រាសាទអំពិល (ឈូកចាស់)

ប្រាសាទគោកព្នៅ ឬ ប្រាសាទគោកខ្ពស់ 
ប្រាសាទតាមាន់
រូបភាពតូច|ប្រាសាទតាមាន់

## ប្រទេសថៃ 
### ខេត្តជ័យភូមិ 
គូសិលា
### ខេត្តបុរីរម្យ 
ប្រាសាទហិនហួយកែន

ប្រាសាទណងតាផ្លេង

ប្រាសាទណងផ្លង ឬ គោកប្រាសាទ

ប្រាសាទនងគង ឬ ប្រាសាទគោកប្រាសាទ

ប្រាសាទបានបុ

ប្រាសាទថ្ម
## ប្រទេសឡាវ 
### ក្រុងវៀងចន្ទន៍ 
វត្តស៊ីមឿង
### ខេត្តសុវណ្ណខេត 
ប្រាសាទហឿនហ៊ីន
ប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា

## ប្រទេសកម្ពុជា 
### ខេត្តកំពង់ធំ 
ប្រាសាទគោករកា
ប្រាសាទសិរីសាច
### ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ 
ប្រាសាទគុក (ស្វាយចេក)
### ខេត្តព្រះវិហារ 
ប្រាសាទកី
ប្រាសាទក្រពុំឈូក ឬ ប្រាសាទអង្គខ្នារ
ប្រាសាទខ្នារមខុប
ប្រាសាទចែងម៉ែង
ប្រាសាទដីខ្មៅ
ប្រាសាទតូច ឬ ប្រាសាទកោរមួយ (កន្ទួត)
ប្រាសាទត្រពាំងក្រសាំងជ្រុំខាងកើត
ប្រាសាទបឹងស្រែខាងលិច
### ខេត្តសៀមរាប 
ប្រាសាទតាព្រហ្មកិល
ប្រាសាទលាក់នាង
ប្រាសាទទន្លេស្ងួត
ប្រាសាទត្រមូង
ប្រាសាទដូនទ្រូង
ប្រាសាទក្ដីតាគម
ប្រាសាទតានុប
ប្រាសាទដើមចាន់
### ខេត្តឧត្តរមានជ័យ 
ប្រាសាទព្រៃនគរ
ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទតូច
## ប្រទេសថៃ 
### ខេត្តខនកែន 
គូព្រះភាជ័យ
ប្រាង្គគូកែវ
### ខេត្តជ័យភូមិ 
ប្រាង្គគូបានណកហ្វាក
ប្រាង្គគូ (ជ័យភូមិ)
### ខេត្តនគររាជសីមា 
ប្រាសាទនាងរាំ
ប្រាង្គផងសង្គ្រាម
ប្រទេសបានប្រាសាទ
ប្រាសាទកុដិឥសីណយ
ប្រាង្គបានប្រាង្គ
ប្រាសាទមឿងកៅ
ប្រាសាទខនបុរី
### ខេត្តនគរសុវណ្ណ 
គោកទឹក
### ខេត្តបុរីរម្យ 
ប្រាសាទគោកងាវ
កុដិឥសីបានគោកមឿង
កុដិឥសីបានណងបួរ៉ាយ
ប្រាង្គគូឬស្សី
### ខេត្តប្រាជិនបុរី 
ប្រាសាទស្រះមរកត
### ខេត្តមហាសារគាម 
ប្រាសាទគូមហាធាតុ
ប្រាសាទគូសន្តរត្ន
### ខេត្តរយអេត (១០១) 
គូក័នថាណាំ
គូផនរក័ង
ប្រាង្គណងគូ
### ខេត្តសកលនគរ 
ប្រាសាទគូបញ្ញា
### ខេត្តសុខោទ័យ 
វត្តចៅចន្ទ
### ខេត្តសុរិន្ទ 
ប្រាសាទតាមាន់តូច
### ខេត្តស៊ីសាកេត 
ប្រាសាទព្រះជម្រុង
ប្រាសាទហ៊ិនបានសាម៉
ប្រាសាទស្រះកំពែងតូច
ប្រាសាទដំណាក់សៃ
### ខេត្តស្រះកែវ 
ប្រាសាទបានណយ
### ខេត្តឧត្ដរធានី 
បាង្គគូកែវ
## ប្រទេសឡាវ 
### ខេត្តចំប៉ាសក្ត 
ហុងថាវតាវ
ខេត្តសិង្គារ

ខេត្តដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ។ 
[រូបភាពតូច|ផែនទី[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជានៅឆ្នាំ១៨៨៩ (ឆ្នាំដែលបារាំងរៀបចំផែនការព្រំដែនឡើងវិញរវាងកូសាំងស៊ីនបារាំង និងកម្ពុជា)។ K.SANKEA ]]
ខេត្តគោកសេះ

**ខេត្តគោកសេះ** បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្ដូរទៅជាស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំវិញ។
ប្រាសាទថាបវិញហឹង

**ថាបវិញហឹង** គឺជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅក្នុងភូមិ ជុងហឹង 1B ឃុំ វិញហឹង A ស្រុក វិញលើយ ខេត្ត បាក់លាវ   ។ នេះ​ជា​សំណង់​ប៉ម​មួយ​ដែល​នៅ​សេសសល់​នៃ ​វប្បធម៌ អូរកែវ នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​វៀតណាម ។

## ពិពណ៌នា 
ថាបវិញហឹង ត្រូវបានសាងសង់នៅលើព្រំប្រទល់ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល 100 ម៉ែត្រ ទ្វារប៉មបែរមុខទៅទិសនិរតី។ ការ​ជីក​កកាយ​នេះ​បាន​បង្ហាញ​ពី​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​ដែល​មាន​ប្លង់​ជិត​ការ៉េ (៩,៤៤ x ៩,៣៦ ម៉ែត្រ) កម្ពស់​ប្រហែល ១០ ម៉ែត្រ។ កម្ពស់ និងផ្ទៃដីនៃមូលដ្ឋានរបស់ប៉មនេះ បង្កើតបានជាបន្ទុកធំខ្លាំងណាស់ ហើយត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីទន់ខ្សោយ ហើយការប្រើប្រាស់គ្រឹះដែលលាតសន្ធឹងលើលំហធំមួយដើម្បីការពារការដួលរលំ។ សម្ភារៈស្ថាបត្យកម្មរបស់ប៉មភាគច្រើនគឺឥដ្ឋ ថ្ម និងក្បឿង។ ក្រឡាក្បឿងមានច្រើនប្រភេទ និងទំហំ ប៉ុន្តែការពេញនិយមបំផុតគឺក្បឿងចតុកោណ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ ឆ្នាំ ១៩១១ លោក Lunet de Lajonquiere បានរកឃើញប្រាសាទនេះ ហើយដាក់ឈ្មោះវាថា **ប៉ម ចាឡុង** ។ នៅ ឆ្នាំ ១៩១៧ លោក ហង់រី បាម៉ងជេរ បានបន្តការស្ទង់មតិ ហើយបានបោះពុម្ពផ្សាយលទ្ធផលនៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិនៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា ដែលមានឈ្មោះថ្មីថា **ប្រាសាទលុបហៀន** ។ មកដល់ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩០ អ្នកបុរាណវត្ថុវិទូមកពីវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមទីក្រុងហូជីមិញ (ឥឡូវជាវិទ្យាស្ថានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៃតំបន់ភាគខាងត្បូង) សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្ត Minh Hai បានមកធ្វើការស្ទាបស្ទង់ និងបានរកឃើញថ្មកិន រូបសំណាកសំរិទ្ធ រូបចម្លាក់ថ្មភក់។ គេបានរកឃើញបដិមាព្រះនាងលក្ស្មីរចនាបថព្រៃក្មេង,ព្រះកេសព្រះសិវ, ព្រះសទាសិវនៅសតវត្សទី១២និងបដិមាភេទប្រុសផងដែរ។ .. 

ក្នុង ឆ្នាំ 1992 ថាបវិញហឹង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសម្បត្តិស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈជាតិដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (បច្ចុប្បន្នជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ )។ 

ក្នុង ឆ្នាំ 2002 និង 2011 ដើម្បីបម្រើដល់ការជួសជុលប៉មនេះ មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា សហការជាមួយសារមន្ទីរខេត្តបាក់លាវបានធ្វើការជីកកកាយជុំវិញប៉មនេះ ដោយបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធគ្រឹះប្រាសាទ  ។ គ្រឹះ​ប្រាសាទនេះ​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​លាយ​ជា​មួយ​ប្រភេទ​កាវ​បន្លែ ចំណែក​ឯ​មូលដ្ឋាន​ប៉ម​មាន​ថ្មបាយក្រៀម​ចំនួន​៤។  ស្តីពីការចាត់ថ្នាក់តំបន់បុរាណថាបវិញហឹង ជាបូជនីយដ្ឋានជាតិពិសេស។ 

## មើលច្រើនទៀត 
* ប្រាសាទឈូកម៉ាត់
* ប្រាសាទបិញថាញ់ 

## ចំណាំ
ខេត្តព្រៃក្ដី

រូបភាពតូច|K.PREY KEDEY (ព្រៃកេដេ្យ) នៅក្នុងដែនដីកំពង់ស្វាយ
បញ្ជី​កន្លែង​ដែល​បង្ហាញ​ក្នុង​ផែនទី​ម៉ៅ​គុន

ផែនទីម៉ៅគុន គឺជាសំណុំនៃតារាងរុករកដែលបានបោះពុម្ពនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាយោធារាជវង្សមិង *Wubei Zhi* ។  វាពណ៌នាអំពីភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសចិនភាគខាងកើត ភាគអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីខាងត្បូង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអាហ្វ្រិកខាងកើត។ នៅតាមផ្លូវវារួមបញ្ចូលស្លាកសញ្ញាចិននៃកោះចំនួន ៥៧០ ទីប្រជុំជន និងកន្លែងផ្សេងទៀត។

ទីតាំងមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានកំណត់យ៉ាងងាយស្រួល ដោយសារឈ្មោះរបស់ពួកគេមិនបានផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ កាន់តែឆ្ងាយទៅខាងលិច អត្តសញ្ញាណនៃទីតាំងដែលបានសម្គាល់នៅលើផែនទីកាន់តែពិបាកកំណត់។ បញ្ជីនេះរួមបញ្ចូលបេក្ខជនដែលទំនងបំផុតសម្រាប់ស្លាកផែនទីនីមួយៗ។ បញ្ជីនេះត្រូវបានផលិតយ៉ាងទូលំទូលាយដោយផ្អែកលើការរកឃើញដោយ JVG Mills និងបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្នុងរយៈពេល ៥០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ និងជាពិសេសនៅក្នុងសាមសិបឆ្នាំចុងក្រោយនេះ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រចិន អាស៊ី និងអាហ្វ្រិកបានចូលប្រើទិន្នន័យបុរាណវិទ្យា បណ្ណសារ និងជនជាតិភាគតិចថ្មី ដែលបានរកឃើញថា នាមត្រកូលរបស់ Mills ទាំងនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ។

## ទន្លេយ៉ាងសេ 
## ឆ្នេរសមុទ្រចិន 
## សមុទ្រចិនខាងត្បូង 
## ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា 
## ឈូងសមុទ្រ បេងកាល់ 
## មហាសមុទ្រឥណ្ឌាខាងលិច
ប្រាង្គខៅពូ

**ប្រាង្គខៅពូចា** ឬ **ប្រាង្គពូចា** (ភាសាថៃ: ปรางค์ปู่จ่า ; ភាសាអង់គ្លេស:  Prang Khao Pu Cha,Prang Pu Ja) គឺជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅខេត្តសុខោទ័យ។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គតែមួយ កសាងពីឥដ្ឋ កំពូលប្រាសាទនិងជញ្ជាំងបានដួលរលំ។ កសាងតាមរចនាបថបាភួន។ គេបានឃើញបដិមាព្រះអវលោកេស្វរៈរចនាបថបាពួននិងបដិមាទេពស្រីរចនាបថអង្គរវត្តផងដែរ។
ព្រះអធ៌នាវិស្វរ

រូបភាពតូច|សម័យមុនអង្គរ
រូបភាពតូច
 

**អធ៌នាវិស្វរ** ( សំស្ក្រឹត: अर्धनारीश्वर,  Ardhanārīśvara, អធ៌នារិឞ្វរ) គឺជាទម្រង់មួយនៃអាទិទេពហិណ្ឌូ សិវ រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយព្រះមហេសី បវ៌តិ របស់គាត់។ **អធ៌នាវិស្វរ** ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ជា​បុរស​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​និង​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​ស្ត្រី​ដែល​បាន​បំបែក​ឱ្យ​ស្មើ​គ្នា​ចុះ​កណ្តាល​។

**អធ៌នាវិស្វរ** តំណាងឱ្យការសំយោគនៃថាមពលបុរសនិងស្ត្រីនៃសកលលោក ( បុរុស និង ប្រក្ឫិតិ ) និងបង្ហាញពីរបៀបដែល សក្តិ ដែលជាគោលការណ៍ស្ត្រីរបស់ព្រះគឺមិនអាចបំបែកចេញពី (ឬដូចគ្នានឹងការបកស្រាយខ្លះ) សិវ ដែលជាគោលការណ៍បុរសរបស់ព្រះ។ និងច្រាសមកវិញ។ ការរួបរួមនៃគោលការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានលើកតម្កើងជាឫសគល់ និងស្បូននៃការបង្កើតទាំងអស់។ ទិដ្ឋភាពមួយទៀតគឺថា **អធ៌នាវិស្វរ** គឺជានិមិត្តសញ្ញានៃធម្មជាតិដែលរីករាលដាលនៃព្រះសិវៈ។ ពាក់កណ្តាលខាងស្តាំជាធម្មតាជាព្រះសិវៈបុរសដែលបង្ហាញពីគុណលក្ខណៈប្រពៃណីរបស់គាត់។
សង្កាត់ទឹកថ្លា(ក្រុងសិរីសោភ័ណ)

ភូមិគាប,
ភូមិទឹកថ្លា,
ភូមិភ្នំបាក់,
ភូមិដីឡូ៍,
ភូមិបាណយ,
ភូមិទំនប់ជ្រៃ
សាឌិញ

**សាឌិញ** ( ចិន ៖ 嘉定) គឺជាកន្លែងចាស់មួយនៅ ភាគខាងត្បូងវៀតណាម ។

## ប្រវត្តិ (សង្ខេប) 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| [ចេនឡា -ហ្វូណន ក្នុងឆ្នាំ៦០០។]]
**សាឌិញ ពីបុរាណ** ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេស ហ្វូណន (មាននៅប្រហែលដើម សតវត្សន៍ទី ១ ដល់ពាក់កណ្តាល សតវត្សន៍ទី ៧ ) បន្ទាប់មកជាកម្មសិទ្ធិរបស់នគរ ចាន់ឡា (បច្ចុប្បន្នជា ប្រទេសកម្ពុជា )។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី «ជាកម្មសិទ្ធិ» យ៉ាងធូររលុង៖ «ជនជាតិភាគតិចនៅតែរស់នៅដោយស្វ័យភាព ហើយជនជាតិខ្មែរឯកោមិនទាន់បង្កើតអង្គភាពរដ្ឋបាលនៅក្រោមឡាបិច (ចេនឡា) នៅឡើយទេ។ទន្ទឹមនឹងនោះ ត្រូវប្រមូលផ្តុំកម្លាំងនៅភាគខាងត្បូង បឹងទន្លេសាប (បន្ទាប់ពីបោះបង់ចោលអង្គរនៅភាគខាងជើង) ដើម្បីប្រឈមមុខនឹង សៀម (ឥឡូវ ប្រទេសថៃ ) ដែលបន្តទន្ទ្រានយកដីចេនឡានៅភាគខាងលិច ដី សាឌិញ នៅតែជាដីសេរីរបស់ប្រជាជននិងស្ទើរតែគ្មានម្ចាស់ ទំនេរ​ទាំង​សេដ្ឋកិច្ច និង​អធិបតេយ្យ​តាំង​ពី​បុរាណ​មក»  ។

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមបានមកទីនេះដើម្បីទាមទារយកដី និងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតនៅដើម សតវត្ស១៧ ដោយសារ​ការ​រៀប​អភិសេក​រវាង ​ព្រះនាង ង៉ុក វ៉ាន់ និងស្ដេច ​ចេនឡា ​ជ័យជេដ្ឋា​ទី ២ ក្នុង ​ឆ្នាំ ១៦២០ ។ ដើម្បី​ប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត ជន​អន្តោប្រវេសន៍​វៀតណាម​ប្រហែល​ជា​បាន​មក​ទី​នេះ​មុន​ពេល​រៀប​ការ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារទំនាក់ទំនងនោះ ដាយវៀត (ឥឡូវ វៀតណាម ) និងចេនឡាមានសន្តិភាព ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរអាចធ្វើដំណើរទៅមកដោយសេរីដើម្បីរស់នៅ បង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងជាងនៅ ដុងណៃ និងតំបន់ សៃហ្គន ...  .

ហើយផ្អែកលើអត្ថបទដែលសរសេរដោយ *សាឌិញថាញ់ថុងជី* នៅពេលនោះ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាម "លាយឡំជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា" (មានន័យថា ចាន់ឡាប) បានដកស្រង់ថា៖

: *"នៅឆ្នាំ ឆ្កែ ( ១៦៥៨ ) ... ស្តេច (លោក Nguyen Phuc Tan ) បានបញ្ជាឱ្យឧត្តមសេនីយរង Yen Vu Marquis (Nguyen Phuoc Yen) ... នាំកងទ័ពចំនួន 2,000 នាក់ដើរល្បាតទៅកាន់បន្ទាយ Tuoc Xoai ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វាយឆ្មក់ និង ចាប់បានស្តេចប្រទេសនោះ Nac Ong Chan យកទៅដាក់គុក ហើយប្រហារជីវិតនៅរាជវាំង Quang Binh ស្តេចបានដាស់តឿនព្រះអង្គឱ្យអត់ទោសបាបរបស់ខ្លួន... នៅពេលនោះ ប្រមុខក្រុង សាឌិញ មានពីរតំបន់។ Xoai, Dong Nai បានជម្លៀសប្រជាជនពីប្រទេសយើង មករស់នៅជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដី”* ..
មី អាម័រ ស៊ិន ទីអេមប៉ូ

***មី អាម័រ ស៊ិន ទីអេមប៉ូ*** () គឺជារឿងភាគទូរទស្សន៍ម៉ិកស៊ិកផលិតដោយ កាឡូស ម៉ូរ៉េណូ សម្រាប់តេលេវីសា។ វាសម្តែងដោយ ខាឡា អេស្គីវេល។ អានដ្រេស បៃដា ឡេទីស៊ីអា កាលដឺរ៉ុន ហួអាណា អារីអាស ម៉ាណេ ដេឡា ប៉ារ៉ា និង អាឡេហាន់ដ្រូ កាម៉ាចូ។ វាត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅលើឡាស អេសត្រេយ៉ាសចាប់ពីថ្ងៃទី 15 ខែកក្កដាដល់ថ្ងៃទី 1 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 2024 ។

## តារាសម្តែង 
* ខាឡា អេស្គីវេល។  សម្តែងជា ហ្វាទីម៉ា
* អានដ្រេស បៃដា សម្តែងជា សេបាសៀន
* ឡេទីស៊ីអា កាលដឺរ៉ុន សម្តែងជា ហ្គ្រីតា
* ហួអាណា អារីអាស សម្តែងជា បាបារ៉ា
* ម៉ាណេ ដេឡា ប៉ារ៉ា សម្តែងជា ដានីយ៉ែល
* ការីម៉ិ ឡូហ្សាណូ សម្តែងជា រីណាតា
* អាឡេហាន់ដ្រូ កាម៉ាចូ សម្តែងជា ហ្វេដឺរីកូ
* ម៉ៃឃើល រ៉ុនដា សម្តែងជា អាឌ្រីន

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊េរីទូរទស្សន៍ម៉ិកស៊ិក
ប្រាសាទថងឡាង

**ប្រាសាទថងឡាង** (សៀម : ปราสาททองหลาง , អង់គ្លេស : Prasat Thong Lang) គឺជាបា្រសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំថាពោធិ៍ស្រី ស្រុកតេជឧត្តម ខេត្តឧប្បលរាជធានី ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គឥដ្ឋចំនួន ០៣ នៅលើខឿនថ្មបាយក្រៀមពីជើងទៅត្បូង។ប្រាង្គកណ្តាលគឺជាប្រាង្គដែលធំជាងប្រាង្គដែលនៅសងខាង។ប្រហែល ១០០ ម៉ែត្រទៅទិសខាងកើតមានស្រះទឹករាងចតុកោណកែងដែលមានទំហំ ៣៨០ ម៉ែត្រការ៉េ។គេអាចសន្និដ្ឋានបានថាប្រាសាទនេះគឺកសាងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០-១១ ឬ ១១-១២ នៃគ.សជារចនាបថបាភួនដំណាលគ្នានឹងប្រាសាទបានបិណ្ឌ។ ប្រាសាទនេះបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រខ្មែរនៅក្នុងវិស័យនយោបាយ ការគ្រប់គ្រង និង សាសនាដែលមាននៅក្នុងខេត្តឧប្បលរាជធានី។
ប្រាសាទធាតុនាងពញា

**ប្រាសាទធាតុនាងពញា** (សៀម: ปราสาทธาตนางพญา , អង់គ្លេស : Prasat That Nang Phaya or Prasat Khu Huai That) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំណងសាណូ ស្រុកប៊ុនថារីក ខេត្តឧប្បលរាជធានី ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទនេះកសាងឡើងជារចនាបថបាពួន-អង្គរវត្តធ្វើពីថ្មបាយក្រៀមនិងថ្មភក់។

ប្រាសាទនេះមានទីធ្លាធំទូលាយបែរមុខទៅទិសខាងលិចមានគោបុរៈបែរមុខទៅទិសខាងកើតមានកំពែងធ្វើពីថ្មបាយក្រៀមព័ទ្ធជុំវិញនិងមានស្រះទឹកមួយនៅភាគនារតី។ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទនេះបានបង្ហាញអំពីឥទ្ធិពលនយោបាយ ការគ្រប់គ្រង និង សាសនារបស់អាណាចក្រខ្មែរនៅក្នុងតំបន់នៃខេត្តឧប្បលរាជធានី។
សាឌិញថាញ់ថុងឈី

***Gia Dinh Thanh Thong Chi*** (嘉定城通志) ឬ ***Gia Dinh Thong Chi*** (嘉定通志) គឺជាសៀវភៅ ភូមិសាស្ត្រ ដោយ Trinh Hoai Duc (1765-1825) សរសេរអំពីទឹកដី សាឌិញ ក្នុងអក្សរ ខុងជឺ និង Nom ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។ ឯកសារអំពី ភាគខាងត្បូង ក្នុង រាជវង្សង្វៀន ។

## បរិបទវិចារណកថា 
វាមិនច្បាស់ទេថានៅពេលណាដែល Trinh Hoai Duc ចងក្រងសៀវភៅនេះ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះជឿថាសៀវភៅនេះត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាល សាឡុង (1802 &#x2013; 1820) ហើយឧទ្ទិសនៅឆ្នាំទីមួយ នៃ មិញម៉ាង (Canh Thin, 1820) បន្ទាប់ពីរជ្ជកាលស្តេច។ សាឡុង មានផែនការស្វែងរក និងប្រមូលគន្ថនិទ្ទេសចាស់  ។ យោង​តាម​លោក G. Aubaret សៀវភៅ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​លោក មិញម៉ាង ប្រហែល​ឆ្នាំ 1830  ។ Yang Baojun អ្នកប្រាជ្ញនៅ សកលវិទ្យាល័យ Peking ជឿដោយប្រយ័ត្នប្រយែងថាការចងក្រងនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅចន្លោះឆ្នាំ 1820 និង 1822  ។
ប្រាសាទខៅទីឃ្លី

**ប្រាសាទខៅវទីឃ្លី** (ปราสาทเขาตีคลี)ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋដែលបាក់បែកនេះ ស្ថិតនៅលើភ្នំឈើតូចមួយ ខោវទីឃ្លី(เขาตีคลี) ជាប់នឹងវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាដាច់ស្រយាលមួយឈ្មោះថា Wat Phra That Chedi Khao Tee Khli Thueng នៃខេត្តនគរសុវណ្ណ។ ចំណងជើងទាំងពីរនេះក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីពិពណ៌នាអំពីទីតាំងប្រាសាទបុរាណ ទោះបីជាប្រាសាទក្រោយនេះជាវត្តសកម្មនៃការសាងសង់ថ្មីៗក៏ដោយ ហើយអតីតត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃក្នុងចំណោមអ្នកផ្សេងទៀត ដើម្បីសំដៅលើការសន្មត់តាំងទីលំនៅ ទ្វារវតី ដែលគ្របដណ្តប់លើភ្នំទាំងមូល និង តំបន់ធំទូលាយ។
ផ្ទាំងថ្មបាយក្រៀមធំៗជាច្រើនអាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅរាយប៉ាយនៅលើដី ដោយបង្ហាញអំពីសំណង់អតីតបន្ថែមទៀត ទោះបីជាប្រាសាទសំខាន់គឺជាទំហំ ៧  ម៉ែត្រការ៉េ សាងសង់ពីឥដ្ឋលើមូលដ្ឋានថ្មបាយក្រៀមដែលមានដាននៃរានហាលខាងកើត និងជណ្តើរ - ឥដ្ឋផងដែរ។ ធាតុស្ថាបត្យកម្មមួយចំនួនត្រូវបានគេកំណត់ថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់សម័យបាយ័ន ហើយទំនងជាឥដ្ឋត្រូវបានបន្ថែមនៅពេលក្រោយក្នុងសម័យសុខោទ័យ។ សាលថ្មបាយក្រៀមត្រូវបានរក្សាទុកបានយ៉ាងល្អ ហើយប្លុកទាំងនោះក៏មានស្លាកស្នាមចម្លាក់ដែរ។
ជាងនេះទៅទៀត ចម្លាក់ថ្មភក់មួយគូ ដែលតំណាងឱ្យព្រះពុទ្ធអង្គគង់លើនាគ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទីនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ជារចនាបថបាយ័ន។ រូបចម្លាក់សព្វថ្ងៃត្រូវបានតម្កល់នៅ សាលចៅហ្លួងពោធិ៍សិលា(ศาลเจ้าหลวงพ่อศิลา)។ 
នៅក្នុងពុទ្ធបដិមានេះមានបដិមាមួយដែលមានសិលាចារឹកថា "វ្រះកម្រតេង៑ជគតនោង"។
ធាតុស្រីគោត្របុរៈ

**វត្តគោត្របូរ** ឬ **ព្រះធាតុស្រីគោត្របុរៈ** ឬ ស្រីគោតះបង (ភាសាឡាវ: ວັດພະທາດສີໂຄດຕະບອງ, ភាសាថៃ:วัดพระธาตุศรีโคดตะบอง)ជា​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​នៅ ​ថាខែក្រុង​ ខេត្ត​ខាំមួន ប្រទេស​ឡាវ វាកសាងនៅសម័យជាមួយ​ថាតអ៊ីងហាំង ​នៅ​សុវ ណ្ណខេត និង ​ធាតុភ្នំ ​នៅខេត្តនគរភ្នំ ។ បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ ​អាណាចក្រ ស្រីគោត្របុរ ។ សិរីរឹកធាតុរបស់​ព្រះពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​ត្រូវ​បាន​បូជា​នៅ​ក្នុង​ចេចេតិយ​នេះ​។ ព្រះបាទ​នន្ថសេន​បាន​សាង​ចេតិយ​ថ្វាយ​ព្រះបាទ​សូម្មិថាមសុមេធ​។

ចេតិយនេះស្ថិតនៅមាត់ទន្លេមេគង្គ។ ពិធីបុណ្យ​ដែល​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​ទីតាំង​នេះ គឺ​ក្នុង​អំឡុង​ខែ​ទី​៣ នៃ​ប្រតិទិន​ចន្ទគតិ​។ 

## ស្ថាបត្យកម្ម 
ចេតិយនេះត្រូវ​បាន​គេ​កែ​លម្អ​ឡើង​វិញ​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៦ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​សត្ថាធិរាជ ។ ចេតិយ​មាន​បួន​ជ្រុង​ម្ខាង​មាន​ប្រវែង  វែង។ មូលដ្ឋានរបស់វាគឺ  និងឡើងដល់កម្ពស់  

កំពូល​លេច​ចេញ​ជា​រាង​ផ្កា​ចេក។

នៅមុខប្រាសាទមានក្បាលនាគខ្មែរចំនួន២និងមានសិលាចារឹកផងដែរ។ នគរស្រីគោត្របុរៈគឺជានគរខ្មែរមួយផងដែរ។ 
ឯកសារ:Khammouane_Thakhek_PhaThatSikhottabong1_tango7174.jpg
ឯកសារ:Khammouane_Thakhek_PhaThatSikhottabong2_tango7174.jpg

## ឯកសារយោង