open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
រចនាប័ទ្មឧទង (អ៊ូថង)

រូបភាពតូច| ចម្លាក់​ក្បាច់​អ៊ូថុង; រកឃើញនៅអយុធ្យា ហើយចុះកាលបរិច្ឆេទនៅដើមសតវត្សទី១៥
**រចនាបថអ៊ូថង**គឺជារចនាប័ទ្មជាក់លាក់មួយសម្រាប់រូបតំណាង ព្រះពុទ្ធ ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សៀម) នៅភាគខាងត្បូងនៃរាជធានី អយុធ្យា ។  មានសម័យកាលបីផ្សេងគ្នាសម្រាប់រចនាប័ទ្មគឺ សតវត្សទី ១២ដល់សតវត្សទី ១៣,  ទី១៣ដល់សតវត្សទី១៤, និងសតវត្សទី១៣ ដល់សតវត្សទី ១៥ ដោយមានការត្រួតគ្នាជាក់ស្តែងមួយចំនួន។

លក្ខណៈទូទៅនៃប្រភេទទាំងបីរួមមាន:

* ក្រុមតូចរវាងសក់និងថ្ងាស
* ស្បង់​មាន​​វែង​ពី​ស្មា​ឆ្វេង​ដែល​បញ្ចប់​ដោយ​បន្ទាត់​ត្រង់
* ម្រាមដៃមានប្រវែងមិនស្មើគ្នា
* ស្ទីលម៉ូដសក់មានទំហំតូច រួញបន្តិច
* អង្គុយដោយជើងបត់
* មូលដ្ឋាន concave សាមញ្ញ

## ប្រវត្តិនៃរចនាប័ទ្ម 
ដើម្បីរក្សាបាននូវថាមពលខាងវិញ្ញាណដ៏អស្ចារ្យបំផុត រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធនៅក្នុង ប្រាសាទថៃ ត្រូវមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងគំរូដើមដែលទំនៀមទំលាប់ដែលជឿដោយខុសឆ្គងត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធ។ ក្នុងចំណោមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធំៗទាំងបីរបស់ស្តេចថៃ ក្នុងការបង្កើត Canon "ពិតប្រាកដ" សម្រាប់រូបតំណាងនោះ រចនាបថសុខោទ័យ គឺទី១ បន្ទាប់មកគឺប្រភេទអ៊ូថងនិងប្រភេទតោ។ 

ប្រជាជននៃប្រទេសថៃភាគខាងត្បូងដែលបានដណ្តើមយក សុខោទ័យ ក្នុងប្រហែលឆ្នាំ 1350 គឺនៅក្នុងសតវត្សទី 14 នៅតែភាគច្រើនជា មន ហើយការលាយបញ្ចូលគ្នានៃរចនាប័ទ្មបានបណ្តាលឱ្យមានរូបភាព អ៊ូថង រឹងមាំ និងរាងជាការ៉េ។ ទោះបីជាការផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផលអាចត្រូវបានគេមើលឃើញយ៉ាងងាយស្រួលបំផុតនៅក្នុងរូបរាងក្បាលក៏ដោយ ឥឡូវនេះរាងការ៉េច្រើនជាងរាងពងក្រពើ ហើយលក្ខណៈកាន់តែទូលំទូលាយ និងរឹងមាំជាងមុន វាក៏មានការកើនឡើងនៃទម្ងន់រាងកាយ លែងមានទម្ងន់ទៀត ប៉ុន្តែអង្គុយនៅលើដីយ៉ាងរឹងមាំ។

ខណៈពេលដែលរចនាបថសុខោទ័យត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការសង្កត់ធ្ងន់លើបន្ទាត់ រចនាប័ទ្មអ៊ូថុងម្តងទៀតបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះភាពរឹងមាំ និងគំរូ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ រូបភាពរបស់ អ៊ូថង មាន ភាពស្រពិចស្រពិល និងខ្វះភាពរំជើបរំជួលជាជួរ និងតួអក្សរថៃតែមួយគត់នៃសិល្បៈសុខោទ័យ។ រចនាប័ទ្ម​អ៊ូថុង​ដូច​រចនាប័ទ្ម​សុខោទ័យ​នៅតែ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។
ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវទី១

**ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវទី១** (  ;  ,) គឺជាស្ពានឆ្លងកាត់ទន្លេមេគង្គ ដែលតភ្ជាប់ ខេត្តហ្នងគាយ និងទីក្រុងហ្នងគាយ ក្នុងប្រទេសថៃ ជាមួយខេត្តវៀងចន្ទន៍ ក្នុងប្រទេសឡាវ ។ រដ្ឋធានី​វៀងចន្ទន៍ ​ប្រទេស​ឡាវ​មាន​ទំហំ​ប្រមាណ​ជា ២០ គីឡូម៉ែត្រ (១២ម៉ាយ៍) ពីស្ពាន។
រូបភាពតូច|ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវ ទី១
ស្ពាននេះមានប្រវែង ១,១៧០ ម៉ែត្រ (០.៧៣ ម៉ាយ៍)។  វាមានគន្លងផ្លូវទទឹង ៣.៥ ម៉ែត្រ (១១ហ្វីត ៦អ៊ីង) ទទឹងផ្លូវជើងពីរ ១.៥ ម៉ែត្រ (៤ហ្វីត ១១អ៊ីង) និងផ្លូវដែកប្រវែង ១,០០០ មម (៣ហ្វីត ៣+៣⁄៨ អ៊ីញ) នៅចំកណ្តាល ។  ជាន់លើការកក់កណ្តាលតូចចង្អៀត។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ផ្ទាំង​ថ្ម​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ ជា​ភាសា​ឡាវ និង​អង់គ្លេស រំលឹក​ដល់​ស្ពាន​មិត្តភាព​ថៃ-ឡាវ​ដំបូង។
បានបើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី ៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៤ វាជាស្ពានទីមួយឆ្លងកាត់ទន្លេមេគង្គក្រោម និងទីពីរនៅលើផ្លូវទាំងមូលនៃទន្លេមេគង្គ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ថវិកា​ប្រមាណ ៤២​លាន​ដុល្លារ​អូស្ត្រាលី ដែល​ផ្តល់​ថវិកា​ដោយរដ្ឋាភិបាល​អូស្ត្រាលី ជាជំនួយ​អភិវឌ្ឍន៍ ​សម្រាប់​ប្រទេស​ឡាវ។  

ស្ពាននេះត្រូវបានរចនា និងសាងសង់ដោយក្រុមហ៊ុនអូស្ត្រាលី ដើម្បីបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការបញ្ចប់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ការរចនាគំនិតនៃស្ពានថ្នល់ (cantilever) មានតុល្យភាពត្រូវបានស្នើឡើងដោយ Bruce Ramsay នៃ VSL ជាមួយនឹងការរចនាចុងក្រោយដែលធ្វើឡើងដោយវិស្វករប្រឹក្សាមោនសែល (Maunsell) ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; វាត្រូវបានសាងសង់ដោយ ក្រុមហ៊ុនចញហូឡេនគ្រុប (John Holland Group) ។ 

ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ពាននេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងការបន្ថែម "ទីមួយ" បន្ទាប់ពីការបើកឱ្យដំណើរការ ស្ពានមិត្តភាពថៃ-ឡាវទីពីរ បន្ថែមទៀតនៅភាគខាងត្បូងនៅ សុវណ្ណខេត ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៧។
រូបភាពតូច| រថភ្លើងនៅលើស្ពាន

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច

alt=|រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល
**ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុត** ( **LDCs** ) គឺជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលចុះក្នុងបញ្ជីដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបង្ហាញពីសូចនាករទាបបំផុតនៃ ការអភិវឌ្ឍន៍ សេដ្ឋកិច្ចសង្គម ។ គោលគំនិតនៃប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុត មានដើមកំណើតនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០  ហើយក្រុមទីមួយនប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុតៃ ត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិ នៅក្នុងដំណោះស្រាយ 2768 (XXVI) នៅថ្ងៃទី១៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧១។ 

ប្រទេស​មួយ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ចូល​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ដែល​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​តិច​បំផុត ប្រសិន​បើ​ប្រទេស​នេះ​បំពេញ​តាម​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​ចំនួន​បី៖  

* ភាពក្រីក្រ - លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលអាចកែតម្រូវបានដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលជាតិសរុប (GNI) សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ជាមធ្យមក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ។  ប្រទេសមួ  យត្រូវតែមានប្រាក់ចំណូលសរុប ក្នុងមនុស្សម្នាក់តិចជាង US$ ១,០២៥ ដើម្បីបញ្ចូលក្នុងបញ្ជី ហើយលើសពី $១,២៣០ ដើម្បីធ្វើឱ្យកើនឡើងពីចំណូល។
* ភាពទន់ខ្សោយនៃធនធានមនុស្ស (ផ្អែកលើសូចនាករនៃ អាហារូបត្ថម្ភ សុខភាព ការអប់រំ និង អក្ខរកម្ម សម្រាប់មនុស្សពេញវ័យ)។
* ភាពងាយរងគ្រោះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (ផ្អែកលើអស្ថិរភាពនៃផលិតកម្មកសិកម្ម អស្ថិរភាពនៃការនាំចេញទំនិញ និងសេវាកម្ម សារៈសំខាន់សេដ្ឋកិច្ចនៃសកម្មភាពមិនប្រពៃណី ការប្រមូលផ្តុំទំនិញនាំចេញ ពិការភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចតូចតាច និងភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនផ្លាស់ទីលំនៅដោយសារ គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ )។

គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៣ ប្រទេសចំនួន ៤៥ នៅតែត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុត ខណៈដែលប្រាំពីរបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤ និង ២០២៣។  អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) ទទួលស្គាល់បញ្ជីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយនិយាយថា “វិធានការដែលបានធ្វើឡើងក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក អាចជួយប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុត បង្កើនការនាំចេញរបស់ពួកគេទៅកាន់សមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក ផ្សេងទៀត និងទាក់ទាញការវិនិយោគនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន កំណែទម្រង់គាំទ្រទីផ្សារបានជំរុញកំណើនលឿនជាងមុន។ ការធ្វើពិពិធកម្មនៃការនាំចេញ និងការចូលរួមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពបន្ថែមទៀតនៅក្នុងប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មពហុភាគី»។ 
រូបភាពតូច| សមាមាត្រ​ចំនួន​អ្នក​ក្រីក្រ​នៅ​ត្រឹម ១.៩០ ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ

## ឯកសារយោង
ភាពក្រីក្រ

**ភាពក្រីក្រ** គឺជារដ្ឋ ឬលក្ខខណ្ឌដែលបុគ្គលម្នាក់ខ្វះធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់កម្រិតជីវភាពជាក់លាក់មួយ។ ភាពក្រីក្រអាចមាន កត្តាបរិស្ថាន ច្បាប់ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង នយោបាយ ចម្រុះ។  នៅពេលវាយតម្លៃភាពក្រីក្រនៅក្នុងស្ថិតិ ឬសេដ្ឋកិច្ច មានវិធានការសំខាន់ពីរ៖ *ភាពក្រីក្រដាច់ខាត* ដែលប្រៀបធៀបប្រាក់ចំណូលធៀបនឹងចំនួនដែលត្រូវការដើម្បីបំពេញតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនជាមូលដ្ឋាន ដូចជា អាហារ សម្លៀកបំពាក់ និង ទីជម្រក  ទីពីរ វិធានការនៃ*ភាពក្រីក្រដែលទាក់ទង* នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់មិនអាចបំពេញបានកម្រិតអប្បបរមានៃ កម្រិតជីវភាពរស់នៅ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកផ្សេងទៀតនៅក្នុងពេលវេលា និងទីកន្លែងដូចគ្នា។ និយមន័យនៃ *ភាពក្រីក្រទាក់ទងគ្នា* ប្រែប្រួលពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ឬពីសង្គមមួយទៅសង្គមមួយទៀត។  យោងតាមក្រុមធនាគារពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០២០ ជាង ៤០% នៃអ្នកក្ររស់នៅក្នុងប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះ។  សូម្បីតែនៅពេលដែលប្រទេសនានាជួបប្រទះនឹង ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ក៏ដោយ ក៏ប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្របំផុតនៃប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប ជារឿយៗមិនទទួលបានចំណែកគ្រប់គ្រាន់នៃការកើនឡើងនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រទេសខ្លួនដើម្បីចាកចេញពីភាពក្រីក្រនោះទេ។  រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការពិសោធជាមួយនឹងគោលនយោបាយ និងកម្មវិធីផ្សេងៗគ្នាមួយចំនួនសម្រាប់ ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ដូចជា ការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីនៅតំបន់ជនបទ ឬ គោលនយោបាយទីមួយនៃលំនៅដ្ឋាន នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង។ ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយអន្តរជាតិសម្រាប់ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ត្រូវបានសង្ខេបនៅក្នុង គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ដោយចីរភាពទី១: "គ្មានភាពក្រីក្រ" ។

កម្លាំងសង្គមដូចជា យេនឌ័រ ពិការភាព ពូជសាសន៍ និងជាតិសាសន៍ អាចធ្វើឱ្យបញ្ហានៃភាពក្រីក្រកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដោយស្ត្រី កុមារ និងជនជាតិភាគតិច ជារឿយៗទទួលរងនូវបន្ទុកនៃភាពក្រីក្រមិនស្មើគ្នា។ ជាងនេះទៅទៀត បុគ្គលក្រីក្រគឺងាយរងគ្រោះទៅនឹងផលប៉ះពាល់នៃបញ្ហាសង្គមផ្សេងទៀត ដូចជា ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃឧស្សាហកម្ម ឬ ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ឬ គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ផ្សេងទៀត ឬ ព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ ។ ភាពក្រីក្រក៏អាចធ្វើឱ្យ បញ្ហាសង្គម ផ្សេងទៀតកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើសហគមន៍ក្រីក្រ ជារឿយៗដើរតួរក្នុង ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការបាត់បង់ជីវចម្រុះ និង ជម្លោះជនជាតិភាគតិច ។ ដោយហេតុផលនេះ គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងកម្មវិធីគោលនយោបាយអន្តរជាតិផ្សេងទៀត ដូចជាការស្តារឡើងវិញជាអន្តរជាតិពី កូវីដ-១៩ សង្កត់ធ្ងន់លើការតភ្ជាប់នៃការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រជាមួយនឹងគោលដៅសង្គមផ្សេងទៀត។ 

## ឯកសារយោង
អាហារូបត្ថម្ភ

[alt=see caption|រូបភាពតូច| *[អាមីលីផូឌា អានីតា|Amblypodia anita* (ស្លឹកស្វាយពណ៌ខៀវមេអំបៅ) ប្រមូល សារធាតុចិញ្ចឹម ពី អាចម៍បសុបក្សី]]
**អាហារូបត្ថម្ភ** គឺជាដំណើរការ ជីវគីមី និង សរីរវិទ្យា ដែលសារពាង្គកាយប្រើប្រាស់អាហារ ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិតរបស់វា។ វាផ្តល់សារពាង្គកាយជាមួយនឹងសារធាតុចិញ្ចឹម ដែលអាចត្រូវបានរំលាយ ដើម្បីបង្កើតថាមពល និងរចនាសម្ព័ន្ធគីមី។ ការខកខានក្នុងការទទួលបានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលត្រូវការបណ្តាលឱ្យខ្វះអាហារូបត្ថម្ភ ។ វិទ្យាសាស្រ្តអាហារូបត្ថម្ភ គឺជាការសិក្សាអំពីអាហារូបត្ថម្ភ ទោះបីជាវាជាធម្មតាសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើ អាហារូបត្ថម្ភរបស់មនុស្ស ក៏ដោយ។

ប្រភេទនៃសារពាង្គកាយកំណត់នូវសារធាតុចិញ្ចឹមដែលវាត្រូវការ និងរបៀបដែលវាទទួលបាន។ សារពាង្គកាយទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមដោយការទទួលទានសារធាតុសរីរាង្គ ប្រើប្រាស់សារធាតុអសរីរាង្គ ស្រូបយកពន្លឺ ឬការរួមបញ្ចូលគ្នានៃសារធាតុទាំងនេះ។ ខ្លះអាចផលិតសារធាតុចិញ្ចឹមខាងក្នុងដោយប្រើប្រាស់ធាតុមូលដ្ឋាន ខណៈពេលដែលខ្លះត្រូវប្រើប្រាស់សារពាង្គកាយផ្សេងទៀតដើម្បីទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានពីមុន។ គ្រប់ទម្រង់នៃជីវិតទាំងអស់ត្រូវការ កាបូន ថាមពល និង ទឹក ក៏ដូចជា ម៉ូលេគុល ផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។ សត្វត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមស្មុគ្រស្មាញដូចជា កាបូអ៊ីដ្រាត ខ្លាញ់ និង ប្រូតេអ៊ីន ដោយទទួលបានវាដោយការទទួលទានសារពាង្គកាយផ្សេងទៀត។ មនុស្សបានបង្កើត កសិកម្ម និង ការចម្អិនអាហារ ដើម្បីជំនួស ចំណី និងជំរុញអាហារូបត្ថម្ភរបស់មនុស្ស។ រុក្ខជាតិទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមតាមរយៈ ដី និងបរិយាកាស។ ផ្សិតស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមជុំវិញពួកវាដោយបំបែកពួកវា និងស្រូបយកពួកវាតាមរយៈ មីសែលិម ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការវិភាគបែបវិទ្យាសាស្ត្រនៃអាហារ និងសារធាតុចិញ្ចឹមបានចាប់ផ្តើមកំឡុងពេល បដិវត្តគីមី នៅចុងសតវត្សទី ១៨ ។ អ្នកគីមីវិទ្យានៅសតវត្សរ៍ទី ១៨ និងទី ១៩ បានពិសោធជាមួយធាតុផ្សេងគ្នានិងប្រភពអាហារដើម្បីបង្កើតទ្រឹស្តីនៃអាហារូបត្ថម្ភ។  វិទ្យាសាស្រ្តអាហារូបត្ថម្ភសម័យទំនើបបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩១០ នៅពេលដែលមីក្រូសារជាតិនីមួយៗចាប់ផ្តើមត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ វីតាមីនដំបូងគេដែលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណគីមីគឺ ជាតិថាយមីន ក្នុងឆ្នាំ១៩២៦  ហើយវីតាមីនសេ ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាការការពារប្រឆាំងនឹងជំងឺក្រិនសរសៃឈាមក្នុងឆ្នាំ១៩៣២។  តួនាទីរបស់វីតាមីនក្នុងអាហារូបត្ថម្ភត្រូវបានសិក្សាក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់។ ប្រាក់ឧបត្ថម្ភរបបអាហារដែលត្រូវបានណែនាំជាលើកដំបូងសម្រាប់មនុស្សត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីដោះស្រាយការភ័យខ្លាចនៃជំងឺដែលបណ្តាលមកពីកង្វះអាហារក្នុងអំឡុងពេល វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំ និងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។  ដោយសារសារៈសំខាន់របស់វានៅក្នុងសុខភាពមនុស្ស ការសិក្សាអំពីអាហារូបត្ថម្ភបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើអាហារូបត្ថម្ភរបស់មនុស្ស និងកសិកម្ម ខណៈដែល បរិស្ថានវិទ្យា គឺជាកង្វល់បន្ទាប់បន្សំ។ 

## ឯកសារយោង
អក្ខរកម្ម

**អក្ខរកម្ម** គឺជាសមត្ថភាពក្នុងការអាននិងសរសេរ។ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះណែនាំថា ការសិក្សាអំពី "អក្ខរកម្ម" ជាគោលគំនិតអាចបែងចែកជាពីរសម័យកាលៈ សម័យមុនឆ្នាំ១៩៥០ ដែលអក្ខរកម្មត្រូវបានយល់ថាជាអក្ខរកម្ម (ការទទួលស្គាល់ពាក្យ និងអក្សរ) ; ហើយរយៈពេលក្រោយឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលអក្ខរកម្មចាប់ផ្តើមបន្តិចម្តងៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំនិត និងដំណើរការកាន់តែទូលំទូលាយ រួមទាំងទិដ្ឋភាពសង្គម និងវប្បធម៌នៃការអាន និងការសរសេរ  និង អក្ខរកម្មមុខងារ ។  
រូបភាពតូច| អត្រាអក្ខរកម្មសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យ ឆ្នាំ២០១៥ ឬការសង្កេតថ្មីៗបំផុត

## ការដកស្រង់ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការសរសេរ
អាហារ

alt=Table set with red meat, bread, pasta, vegetables, fruit, fish, and beans|រូបភាពតូច| ការបង្ហាញអាហារផ្សេងៗ
**អាហារ** គឺជាសារធាតុដែលប្រើប្រាស់ដោយសារពាង្គកាយ សម្រាប់ជំនួយអាហារូបត្ថម្ភ ។ អាហារជាធម្មតាមានប្រភពដើមពីរុក្ខជាតិ សត្វ ឬ ផ្សិត និងមានសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗដូចជា កាបូអ៊ីដ្រាត ខ្លាញ់ ប្រូតេអ៊ីន វីតាមីន ឬ សារធាតុរ៉ែ ។ សារធាតុនេះត្រូវបានបញ្ចូល ដោយសារពាង្គកាយមួយ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលដោយ កោសិកា របស់សារពាង្គកាយ ដើម្បីផ្តល់ថាមពល រក្សាជីវិត ឬជំរុញការលូតលាស់។ ប្រភេទសត្វផ្សេងៗគ្នាមាន ឥរិយាបថផ្តល់ចំណី ខុសៗគ្នាដែលបំពេញតម្រូវការនៃការរំលាយអាហារ របស់ពួកគេ ហើយបានវិវត្តន៍ដើម្បីបំពេញ តំបន់អេកូឡូស៊ី ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងបរិបទភូមិសាស្រ្តជាក់លាក់។

សព្វគ្រប់ គឺជាមនុស្សដែលអាចសម្របខ្លួនបានខ្ពស់ និងបានសម្របខ្លួនដើម្បីទទួលបានអាហារនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ មនុស្សជាទូទៅប្រើការចម្អិនអាហារ ដើម្បីរៀបចំអាហារសម្រាប់ប្រើប្រាស់។ ភាគច្រើននៃថាមពលអាហារ ដែលត្រូវការគឺត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ដោយ ឧស្សាហកម្មម្ហូបអាហារ ឧស្សាហកម្ម ដែលផលិតអាហារតាមរយៈ កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកខ្លាំង ហើយចែកចាយវាតាមរយៈ ប្រព័ន្ធកែច្នៃអាហារ ស្មុគស្មាញ និងប្រព័ន្ធចែកចាយអាហារ ។ ប្រព័ន្ធកសិកម្មសាមញ្ញនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើ ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដែលមានន័យថា ប្រព័ន្ធអាហារ និងកសិកម្មគឺជា អ្នករួមចំណែកដ៏សំខាន់មួយចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលស្មើនឹង ៣៧% នៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប។ 

ប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងសំខាន់ទៅលើបញ្ហាសង្គម និងនយោបាយជាច្រើនផ្សេងទៀត រួមមាន និរន្តរភាព ភាពសម្បូរបែបនៃជីវសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច កំណើនប្រជាជន ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និង សន្តិសុខស្បៀង ។ សុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខស្បៀង ត្រូវបានត្រួតពិនិត្យដោយទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិដូចជា សមាគមអន្តរជាតិសម្រាប់ការការពារស្បៀង វិទ្យាស្ថានធនធានពិភពលោក កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម និង ក្រុមប្រឹក្សាព័ត៌មានអាហារអន្តរជាតិ ។

## ឯកសារយោង
ឈៀង (ឈ្មោះទីកន្លែង)

**ឈៀង** (   ) គឺជាពាក្យកម្ចីចិន-តៃ មកពីភាសាចិនកណ្តាល城*d͡ʑiᴇŋ* មានន័យថា "បន្ទាយ, ប្រាសាទ" ដោយផ្នែកបន្ថែម "ទីក្រុង" ។  ឈៀងគឺជាផ្នែកមួយនៃឈ្មោះទីក្រុងបុរាណមួយចំនួន និងកន្លែងផ្សេងទៀតដែលមានទីតាំងនៅតំបន់ដែលលាតសន្ធឹងពាសពេញប្រទេសថៃភាគខាងជើង ឡាវខាងជើង NE ភូមា និងភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។ សំខាន់បំផុតគឺ៖

* ឈៀងម៉ៃ
* ឈៀងរ៉ៃ
* ឈៀងខង
* ឈៀង សែន
* ឈៀង រ៉ុង ឬ ឈៀង ហុង, យីងហ៊ូង នៅក្នុងប្រទេសចិន
* ឈៀង តុង, កេងតុង ក្នុងរដ្ឋ សាង ប្រទេសភូមា
* ឈៀងថុង ហ្លួងព្រះបាង ប្រទេសឡាវ
* ស្រុកឈៀងខាំ
* ស្រុកឈៀងខាន់
* ស្រុកឈៀងដាវ
* ឈៀង ខេង មួយ ឡៅ នាយក

## សូមមើលផងដែរ។ 
* មឿង
* វៀង (អនាមិក)

## ឯកសារយោង
វត្ត តូម៉ូ

**វត្ត​តូម៉ូ ឬ** ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា **អ៊ុំ​មួង** ជា​ប្រាសាទ ​អង្គរ ​ក្នុង ​ប្រទេស​លាវ ក្បែរ ​វត្ត​ភូ ។

វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សទី ១៣ ឬ ១៤ ប្រហែលជាកន្លែងសម្រាកសម្រាប់ទៅកាន់វត្តភូ។
ប្រាសាទសួព្រ័ត

**ប្រាសាទសួព្រ័ត** គឺជាក្រុមប្រាសាទដែលមានប៉មដប់ពីរ ដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូង តម្រង់ទិសខាងកើតនៃទីលានព្រះរាជទ្រព្យក្នុង ក្រុងអង្គរធំ ជិតក្រុង សៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ។ ប៉ម​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម និង​ថ្មភក់។ ពួកគេនៅទល់មុខ លានជល់ដំរី និង លានស្ដេចគម្លង់ ដែលនៅខាងមុខផ្លូវដែលឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតទៅកាន់ច្រកទ្វារជ័យជំនះ ដែលនៅសងខាងពួកគេត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងស៊ីមេទ្រី។ មុខងាររបស់ពួកគេនៅតែមិនស្គាល់។ 

ឈ្មោះប្រាង្គបច្ចុប្បន្នជា ភាសាខ្មែរ មានន័យថា "ប្រាសាទសួព្រ័ត" ដែលជាគំនិតមនោសញ្ចេតនាដែលកើតចេញពីជំនឿក្នុងស្រុកដែលថាគេប្រើសម្រាប់ទ្រខ្សែខ្ពស់ដែលលាតសន្ធឹងរវាងពួកវាសម្រាប់កាយសម្ព័ន្ធក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយជំនឿនេះមិនពាក់ព័ន្ធទេ។ Zhou Daguan រៀបរាប់​ក្នុង​កំណត់ត្រា​របស់​គាត់​ថា ប៉ម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សម័យ​អង្គរ។

ក្នុងចំណោមប៉មទាំងដប់ពីរ សំណង់ដែលសម្គាល់ថាជាប៉ម N1 និង N2 antechamber ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការដួលរលំ ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ 2001-2005 ដោយ JSA (ក្រុមរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនសម្រាប់ការពារអង្គរ) និង អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ។  

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Prasat_Suor_Prat_2014.JPG
ឯកសារ:Angkor_SiemReap_Cambodia_Suor-Prat-Towers-02.jpg
ឯកសារ:Prasat_Suor_Prat,_Angkor_Thom,_Camboya,_2013-08-16,_DD_01.JPG
ឯកសារ:Angkor_Thom_plaça_central.jpg
ឯកសារ:Prasat_Suor_Prat_5.jpg
វត្តសម (ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា)

**វត្តសម** ជាប្រាសាទបុរាណដែលបាក់បែក ស្ថិតនៅជាប់នឹង ក្លងថ ( ក្លងចក្រៃយ៉ៃ ) ខាងលិច ក្នុងឃុំប្រះតូជ័យស្រុក ព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ខេត្តនគរស្រីអយុធ្យា

គ្មាន​ភស្តុតាង​ឯកសារ​ទាក់ទង​នឹង​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​សាងសង់​វត្ត​សម​ទេ។ ប៉ុន្តែតាមរចនាបថស្ថាបត្យកម្ម និងលំនាំសិល្បៈនៃ ប្រាង្គ គេជឿថាជា សិល្បៈអយុធ្យា សម័យដើម ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៣ដល់ចុងសតវត្សទី១៤ដែលចាស់ជាងប្រាង្គដទៃនៅសម័យអយុធ្យាបន្តិច ដូចជាប្រាង្គតូចនៅ វត្តមហាធាតុ និង វត្តរាជបូរណ៌ 

ប្រាង្គ​ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​ស្ថិត​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​ទាប។  ផ្ដែមានចម្លាក់ សត្វនៅក្នុងរឿងនិទានបុរាណ រួមទាំង រាហ៊ូ លេបលំនាំព្រះច័ន្ទ លំនាំ​ទាំង​អស់​នេះ​បាន​វិវត្តន៍​ចេញ​ពី ​សិល្បៈ​ខ្មែរ ​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១២នៃ​ពុទ្ធ​សករាជ ទោះយ៉ាងណាផ្ដែគឺជាផ្ដែរចនាបទបាយ័ន ដែលវាកសាងក្នុងរាជ្យស្ដេចជ័យវរ្ម័នទី៧ 

## យោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទនៅថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរនៅថៃ
ផាន់ វ៉ាន់ខៃ

**ផាន់ វ៉ាន់ខៃ** (ថ្ងៃទី២៥  ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៣៤-ថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨) គឺជាអ្នកនយោបាយវៀតណាម ដែលបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីប្រាំរបស់វៀតណាម ចាប់ពីថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧  រហូតដល់ការលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០០៦។ លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ដែល​មាន​គំនិត​ច្នៃ​ប្រឌិត និង​មាន​គំនិត​ច្នៃប្រឌិត។ 

លោកកើតនៅទីជនបទនៃស្រុកគូជី ទីក្រុងហូជីមិញ ក្នុងគ្រួសារដែលមានប្រពៃណីស្នេហាជាតិ និងប្រយុទ្ធជាមួយបរទេសឈ្លានពាន។  លោកមាន​ចិត្ត​ស្នេហា​ជាតិ​តាំង​ពី​តូច​មក​ម្ល៉េះ ហើយ​បាន​ឆ្លង​កាត់​សង្គ្រាម​ពីរ​លើក​ប្រឆាំង​នឹង​បារាំង និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។  លោកបានឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៧។ តាមមាគ៌ារបស់លោក វ៉ូ វ៉ាន់គៀត ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់លោក។ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់ លោកបានលើកកម្ពស់ការធ្វើសមាហរណកម្មអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ និងបានដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមឱ្យយកឈ្នះលើវិបត១៩៩៧ិរញញវត្ថុអាស៊ីឆ្នាំ 1997 ។  គាត់គឺជាអ្នកដឹកនាំបច្ចេកវិទ្យាដែលមានជំនាញច្រើនជាងក្នុងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច ហើយមានចិត្តបើកចំហជាងអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់គាត់ ហើយគាំទ្រការចូលជាសមាជិក WTO របស់វៀតណាម។  ដោយ​សារ​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​ស្ថានការណ៍​ពុករលួយ​នោះ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៧ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៦ លោករួម​ជាមួយ​ប្រធាន​រដ្ឋ លោក ត្រាន់ ឌឹកលឿង និង​ប្រធាន​រដ្ឋសភា ង្វៀន វ៉ាន់ អាន បាន​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ដាក់​លិខិត​លាលែង​ពី​តំណែង​មុន​ពេល​បញ្ចប់​អាណត្តិ។

## ឯកសារយោង
វិឝយ

**វិឝយ (វិសយ,វិស័យ)** មានន័យថាជាចម្បង - 'ផ្នែកនៃឥទ្ធិពលឬសកម្មភាព' ហើយក៏សំដៅទៅ - 'ការគ្រប់គ្រង', 'នគរ', 'ទឹកដី', 'ប្រទេស', 'លំនៅដ្ឋាន' 'ដី' ជាដើម។ ប៉ុន្តែនៅក្នុង ទស្សនវិជ្ជាហិណ្ឌូ វា ត្រូវបានប្រើដើម្បីចង្អុលបង្ហាញ 'ប្រធានបទ', 'វត្ថុអារម្មណ៍', 'ប្រធានបទនៃការបកស្រាយ', 'តំបន់ឬជួរនៃ ពាក្យ ឬ 'វាលនៃបទពិសោធន៍' ។ នេះបើយោងតាម Mimamsakas a '** ពេញលេញ (अधिकरणम्) ie main, relation or connection, មាន **'  - កម្មវត្ថុ ឬ វត្ថុដែលត្រូវពន្យល់, '**(विशय) ឬ **'(संशय) - ការសង្ស័យឬសំណួរដែលកើតឡើងលើបញ្ហានោះ '** (पूर्वपक्ष) - អំណះអំណាង prima facie ទាក់ទងនឹងវា, **'(उत्तर्पक्ष) ឬ *siddhanta* (सिद्धान्त) – ចម្លើយ ឬការសន្និដ្ឋានដែលបានបង្ហាញ និង *sangati* (संगति) – ភាពពាក់ព័ន្ធ ឬភាពពាក់ព័ន្ធ ឬការសន្និដ្ឋានចុងក្រោយ។  យោងទៅតាម Srimad Bhagavatam (XI.ix.29), '**ឬវត្ថុនៃសេចក្តីរីករាយ ត្រូវបានរកឃើញនៅគ្រប់ទីកន្លែង ដូចជា **'('អាហារ'), ''''('ដេក'), '''' ('ការភ័យខ្លាច - ការយកឈ្នះ') និង '''' ('មិត្ត' មានន័យថា សេចក្តីត្រេកអរ) ។ 

## អត្ថន័យ 
'** ( សំស្រ្កឹត : វិឝយ ) មានន័យថា – វត្ថុ​នៃ​ការ​ត្រេកអរ​តាម​កម្មវត្ថុ វត្ថុ​សម្រាប់​រីករាយ​ក្នុង​អារម្មណ៍ វត្ថុ​សម្រាប់​ត្រេកអរ​ក្នុង​អារម្មណ៍ វត្ថុ​នៃ​ការ​ត្រេកអរ​តាម​អារម្មណ៍ ។  នៅក្នុង Bhagavad Gita ពាក្យនេះត្រូវបានគេប្រើពីរដងក្នុងទម្រង់ពហុវចនៈ विषया ( **' ) ខណៈពេលដែលសំដៅលើ - លើប្រធានបទនៅក្នុង Sloka II.45 – त्रैगुण्यविषया वेदा និងចំពោះវត្ថុសម្រាប់ការរីករាយដោយអារម្មណ៍នៅក្នុង Sloka II.59 – विषया विनिवर्तन्ते ។  *Viśayah* មានន័យថាជាចម្បង – វិស័យនៃឥទ្ធិពល ឬសកម្មភាព ហើយក៏សំដៅទៅលើ – ការគ្រប់គ្រង នគរ ទឹកដី ប្រទេស លំនៅដ្ឋាន ទឹកដី '** មានប្រភពមកពី **' មានន័យថាធ្វើសកម្មភាព។
ង្វៀន តាន់យ៉ុង

**ង្វៀន តាន់យ៉ុង** (កើតថ្ងៃទី ១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៩) គឺជាអ្នកនយោបាយវៀតណាម ដែលបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម ពីឆ្នាំ ២០០៦   លោក​ត្រូវ​បានរដ្ឋសភា ​បញ្ជាក់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៧ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៦ ដោយ​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​អ្នក​កាន់​តំណែង​មុន​របស់​លោក គឺលោក ផាន វ៉ាន់ ខាយ ដែល​បាន​ចូល​និវត្តន៍។ នៅក្នុងសមាជបក្សដែលបានធ្វើឡើងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០១១  លោក បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេ៣ខ តាមឋានានុក្រម បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម បន្ទាប់ពី ប្រធានរដ្ឋលោក ត្រឹង តាន់ សាងg ។  បន្ទាប់ពី សមាជជាតិលើកទី១២ នៃបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម  លោកមិនអាចរក្សាតំណែងក្នុងបក្សបានឡើយ ហើយបានលាលែងពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦។រូបភាពតូច|នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម លោក ង្វៀន តាន់យុង នៅព្រឹទ្ធសភាប៉ូឡូញ

## ជីវិតដំបូង 
លោក កើតនៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៩  នៅខេត្តទឹកខ្មៅu(កាម៉ៅ)  ភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម។លោក់បានស្ម័គ្រចិត្តនៅថ្ងៃខួបកំណើតទ១២ី របសលោក់ដើម្បីចូលរួមជាមួយវៀតកុងg ធ្វើការសង្គ្រោះបឋម និងកិច្ចការទំនាក់ទំនង។ គាត់ក៏បានធ្វើការជាគ្រូពេទ្យ និងជាគ្រូពេទ្យផងដែរ។ គាត់​ត្រូវ​របួស​បួន​ដង​ក្នុង​អំឡុ​សង្រ្គាម​វៀតណាម ហើយ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​ទាហាន​ជើងចាស់​ដែល​រង​របួស​កម្រិត២2៤4។ ក្នុងឋានៈជាឧត្តមសេនីយឯក គាត់ជាប្រធានគណៈកម្មាធិការនយោបាយនៃកងវរសេនាតូចថ្មើរជើងលេ ២០ ៧; ក្នុងនាមជាប្រធានក្រុម គាត់ជាប្រធាននយោបាយនៃកងវរសេនាធំថ្មើរជើងលេខ ១៥២ ការពារព្រំដែនភាគនិរតី។ ក្នុងឋានៈជាឧត្តមសេនីយលោក បានដឹកនាំគណៈកម្មាធិការនៃបញ្ជាការដ្ឋានយោធាខេត្តក្រមួនស (គៀងយ៉ាង)។ 

លោកបានចូលរៀននៅសាលាបក្សង្វៀនអាយហ្វុក ជាន់ខ្ពស់។  គាត់បានចូលជាសមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនៅថ្ងៃទី ១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦៧។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
វត្តស្រីវិចិត្រកិរ្តិ៍កល្យារាម

**វត្តស្រីវិចិត្រកិរ្តិ៍កល្យារាម**  ឬ **ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគេបោះបង់ចោល ទី ២៩** មានទីតាំងនៅខាងក្រៅកំពែងក្រុងសុខោទ័យ ភាគអាគ្នេយ៍ ក្នុង ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ។ ស្រុកមឿងកៅ ស្រុកមឿងសុខោទ័យ ខេត្តសុខោទ័យ

ដើមឡើយ អ្នកភូមិបានហៅថា **វត្តតាភេរឃឹងណ័ង** ចំណែក​ឈ្មោះ​វត្តស្រីវិចិត្រកិរ្តិ៍កល្យារាម  គឺ​មក​ពី​សិលាចារឹក​វត្ត​តា​ភេរឃឹងណ័ង ដែល​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ប្រាសាទ​នេះ ។ ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ 1293  រៀបរាប់អំពីព្រះនាងម្ចាស់ក្សត្រីស្រីធម្មរាជមាតា  និងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីមហាធម្មរាជាធិបតី  បានទទួលព្រះពរពី សម្ដេចព្រះមហាស្រីកិរតិ ព្រះសង្ឃ​មកពី ​ក្រុង​កំពែងពេជ្រ ​បាន​មក​ដឹកនាំ​ការ​សាងសង់​វត្តនេះ​ក្នុង​ ឆ្នាំ 1279 និង​ក្រោយ​មក​នៅ ឆ្នាំ 1292 ព្រះស្រីមហាពោធិ ត្រូវបានធ្វើ។ ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកត្រូវបានកត់ត្រាជាអក្សរខ្មែរសុខោទ័យ-ថៃសុខោទ័យ។

ស្នាដៃ​សិល្បៈ​ក្នុង​ប្រាសាទ​រួម​មាន ចេតិយ កៅអី​រាង​កណ្ដឹង​មូល​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ តាំង​នៅ​លើ​ជើង​ការ៉េ​ខ្ពស់។ ទទឹង ១៧ ម៉ែត្រ នៅសងខាងនៅមូលដ្ឋានខាងកើត និងខាងលិច។ ធ្វើ​ជា​ក្លោង​ទ្វារ​សម្រាប់​ដាក់​តាំង​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​អង្គុយ។ ក្លោង​ទ្វារ​ខាង​កើត​បង្ហាញ​ពី​ដាន​នៃ​ការ​បង្កើត​ក្លោង​ទ្វារ​ខ្ពស់​ស្រដៀង​នឹង​កោណ​ចង្អុល។ មូលដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ ទទឹង​១២​ម៉ែត្រ បណ្តោយ​២៣​ម៉ែត្រ នៅ​ខាង​មុខ​វត្ត​ធំ មាន​ចំនួន​៤ រៀបចំ​នៅ​ជុំវិញ​មូលដ្ឋាន​វត្ត​ធំ ។ មាន​ប្រឡាយ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ទឹកដី​ប្រាសាទ។ ប្រឡាយ​ទទឹង​ប្រហែល ១៥​ម៉ែត្រ ព័ទ្ធជុំវិញ​ប្រាសាទ​ដែល​មាន​ទទឹង ៤០​ម៉ែត្រ បណ្តោយ ៨០​ម៉ែត្រ
ប្រាសាទស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ

**ប្រាសាទស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ** (អង់គ្លេស : Prasat Sang Sip Chai) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំបានច័ន្ទ ស្រុកសង្គៈ ខេត្តសុរិន្ទ្រ។ប្រាសាទនេះគឺជាប្រាសាទឥដ្ឋដែលមានសភាពបាក់បែកទ្រុឌទ្រោម។ផ្ដែរដែលនៅ​សេសសល់​​​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​រចនាបថកោះកេរ្តិ៍ដូច្នេះ​ប្រាសាទនេះទំនងជាត្រូវបានកសាងឡើង​​នៅ​​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​រ៍ទី ១១ ឬ សតវត្សរ៍ទី ១៥ នៃព.ស។
ប្រាសាទវត្តប្រាង្គថង

**ប្រាសាទវត្តប្រាង្គថង (ปราสาทวัดปรางค์ทอง)** ខេត្តនគររាជសីមា វាជាប្រាសាទឥដ្ឋតូចមួយ។ ថ្វីត្បិតតែវាត្រូវបានជួសជុលរហូតដល់ផ្លាស់ប្តូររូបរាងរបស់វាយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅតែមានអ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍រួមទាំងធ្នឹមភាគឦសាននៅច្រកចូល គភ៌ហ ។ ដែលជាផ្ដែ រចនាបថបន្ទាយស្រី ដូច្នេះប្រាសាទនេះប្រហែលជាត្រូវបានសាងសង់ក្នុងអំឡុងពេលនេះផងដែរ។

## យោង 
* រុងរ៉ូ ធុំរុងរឿង។ ប្រាសាទខ្មែរក្នុងទឹកដីថៃ ប្រវត្តិ និងព័ត៌មានអំពីសិល្បៈ។ ការបោះពុម្ពលើកទី 2 ។ បាងកក៖ ម៉ាត់ចន ឆ្នាំ២០០៨ ទំព័រ៩៨
សិលាចារឹកវត្តព្រះង៉ាម

**សិលាចារឹកវត្តព្រះង៉ាម(จารึกวัดพระงาม)** គឺជាសិលាចារឹកមួយ នៅក្នុងអក្សរបល្លវ ជាភាសាសំស្រ្កឹត ដែលនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈបានរកឃើញក្នុងពេលកំពុងជួសជុល វត្តព្រះង៉ាម ខេត្តនគរបឋម កាលពីថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ 2019  សារ " **ទ្វារវតីវិភូតិ** " លេចឡើង ដែលអាចបកស្រាយបានថា "មហាបុរសទេវៈ" ដែលតំណាងឱ្យ ទីក្រុងទ្វារវតី  និងគាំទ្រការសន្មត់ថាតំបន់ ខេត្ត​នគរ​បឋម វាអាចជាទីតាំងនៃទីក្រុងទ្វារវតី  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានអំណះអំណាងមួយដែលអត្ថបទនៅក្នុងសិលាចារឹកសំដៅទៅលើទីក្រុងរបស់ ទ្វារវតី ក្នុងន័យស្រដៀងគ្នា។ ទាក់ទងនឹងភាពអស្ចារ្យ និងភាពរុងរឿងនៃទីក្រុង  មិនអាចសន្និដ្ឋានបានថា នគរបឋម ជា ទ្វារវតី។

## ការរកឃើញ 
## ធម្មជាតិ 
## ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹក
ប្រាសាទចងក

**វត្តចងក(วัดจงกอ)** គឺជាវត្តចាស់ ដែលសាងសង់នៅ ឆ្នាំ 1887 ស្ថិតនៅភូមិលេខ 7 ឃុំបានកៅ ស្រុក Dan Khun Thot ខេត្តនគររាជសីមា ដើមឡើយជាវត្តដែលគេបោះបង់ចោល។ បច្ចុប្បន្ននេះ វត្តនេះមានព្រះសង្ឃគង់ចាំព្រះវស្សា និងបានអភិវឌ្ឍទៅជាប្រាសាទថ្មី។

## កន្លែងសម្គាល់ 
### ការកសាងគ្រឿងបរិក្ខារ 
អគារ​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ រួម​មាន​វិហារ និង​សាលា​ធម្មទេសនា វត្ត​ប្រតិបត្តិ​ធម៌ កុដិ​ព្រះសង្ឃ រោង​ស្គរ រោង​បុណ្យ និង​បូជា​សព។

### សិលាចារឹក 
**សិលាចារឹកនៅវត្តចងក** គឺជាសិលាចារឹកដែលរកឃើញនៅវត្តចងក ។   សិលា​ចារឹក​សំខាន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន Chukchi ។ ផ្នែកខាងស្តាំនៃរូបព្រះពុទ្ធសំខាន់ ឆ្លាក់ជាអក្សរខ្មែរបុរាណជាភាសា សំស្ក្រឹត និងខ្មែរ នៅលើផ្ទាំងថ្មរាងស្លឹកសីមា ទទឹង ៣៤ ស.ម. កម្ពស់ 51 សង់ទីម៉ែត្រ។ កម្រាស់ 6.5 សង់ទីម៉ែត្រ  ខ្លឹមសារសំដៅលើព្រះរាជបញ្ជា"ធូលីព្រះបាទកម្រតេងកំត្វនអញស្រីជយវីរវម្ម៌ទេវ"  បញ្ជា​មន្ត្រី​រាជការ​ចុះ​វាស់វែង​ដី ហើយ​រៀប​ចំ​សិលា​ចារឹក​ថ្វាយ​ដល់​កម្រតេងជគតវិមាយ កំណត់កន្លែងសាសនា និងឧទ្ទិសដល់ព្រះសង្ឃជាច្រើន ដូចឈ្មោះបង្ហាញក្នុងសិលាចារឹក
កំពែងកែវ

[រូបភាពតូច| កំពែងកែវ [វត្ត​រាជ​បពិត្រ​ស្ថិត​មហា​សីមារាម​រាជ​វរ​វិហារ|, វត្ត រាជបពិត្រសតិតមហាសីមារាមរាជាវរវិហារ]]
[រូបភាពតូច| កំពែងកែវជុំវិញព្រះវិហារ [វត្តបវរនិវេសវិហារ|វត្ត​បារនិវេតវិហាររាជារវិហារ]]
**កំពែងកែវ** គឺជា កំពែង ទាបធ្វើពីឥដ្ឋ និងបាយអ។ សម្រាប់ការបែងចែកព្រំដែនទៅជាសមាមាត្រ ជុំវិញទីតាំងនៃ វិហារ, ប្រាសាទ, ចេតិយ វត្ត ឬមហាធាតុ, ចេតិយ ,ព្រះរាជវាំង ,បន្ទប់បល្ល័ង្ក,និងវាំង តាមឯកសារបុរាណ គេក៏បានរកឃើញពាក្យផ្សេងទៀត ដូចជា ប្រាការរត្ន ,ប្រាការកែវ ,ក្រពែងរត្ន, ប្រាកានក្រពែងវត្ន។ល។ ដោយកំពែងទាប។ ជាឧទាហរណ៍ ពីកំរាលឥដ្ឋមានកំពស់ប្រហែល 0.80-1.20 ម៉ែត្រ។

ចំណែក​ប្រាសាទ កំពែងកែវ ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ជា​កំពែង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​សំខាន់ និង​តំបន់​ជុំវិញ។ ប្រសិនបើវាជាកន្លែងសាសនាតូចមួយ ប្រើ​កំពែងកែវ​ជំនួស​ឱ្យ ​កុដិ ប៉ុន្តែ​បើ​ជា​កន្លែង​សាសនា​ធំ អាច​នឹង​មាន​កំពែងកែវ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​កុដិ​ម្តងទៀត 

កំពែងកែវចាស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន វា​ជា​ស្ថាបត្យកម្ម ​តាំង​ពី​សម័យ​សុខោទ័យ ​ដូច​ឃើញ​នៅ​វត្ត​មង្ករ​ស្រុក​អារញ្ញ​ក្រុង​ចាស់ ខេត្តសុខោទ័យ កំពែងកែវមានកម្ពស់ 0.60 ម៉ែត្រ 

## អត្ថន័យ និងគោលបំណង 
គោលបំណងនៃកំពែងកែវ ពួកវាមិនមានបំណងរុំព័ទ្ធ ឬការពារពីគ្រោះថ្នាក់ដូចជញ្ជាំងធម្មតានោះទេ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ភាពស្រស់ស្អាត នេះអាចមើលឃើញពីការតុបតែងជញ្ជាំង។ មាន stucco និងមានខ្សែ cornice ។ ដូច​ជើង​ព្រះពុទ្ធ​ដែរ គេ​ធ្វើ​ជា​ផ្កាឈូក​ដាក់​បញ្ច្រាស និង​ផ្កាឈូក​ឡើង​។ ផ្នែក​ខាង​លើ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយម​ធ្វើ​ដោយ​ធ្នឹម​ធ្វើពី​ផ្កាឈូក។ ពោះ​ខ្នង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ដោយ​សិល្បៈ​ដ៏​ប្រពៃ​។​ ​គេ​សន្មត​ថា​ពាក្យ «​កែវ​» មានន័យថា «​ទេវៈ​» ។

កំពែងកែវគឺជាបង្គោលព្រំប្រទល់ដូច ស្លឹកសីមាដែរ ប៉ុន្តែវាមានភាពខុសគ្នាត្រង់ថា សីមា គឺជាតំបន់ដែលស្រមើស្រមៃតាមធម៌ និងវិនយ៉ា។ នេះ​ជា​តំបន់​ហាម​ប្រាម​តែ​មួយ​គត់​សម្រាប់​ការ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​សាសនា។ ខណៈ​កំពែងកែវ​មាន​ជំនឿ​បង្ហាញ​អត្ថន័យ​ជា​និមិត្តរូប​ថា​អ្វី​ដែល​នៅ​ជុំវិញ​វា​សំខាន់។ កំពែងកែវជុំវិញព្រះវិហារ មុន​ដល់​ស្រុក​សីមា ដូច្នេះ វា​បញ្ជាក់​អំពី​ភាព​បរិសុទ្ធ 

កំពែងកែវ​ក្នុង​ប្រាសាទ​ជា​ព្រំប្រទល់ ​នៃ​ប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដែល​តំណាង​ឱ្យ​កំពែងនៃ​ចក្រវាឡ។ ខណៈពេលដែលប្រាសាទ ឬប្រាសាទត្រូវបានបង្ហាញជាចំណុចកណ្តាលនៃចក្រវាឡ ឬ ភ្នំព្រះសុមេរុ ជញ្ជាំងនៃចក្រវាឡអាចកត់ត្រារឿងដែលហៅថា *ធម៌ សាស្ត្រ* ឬច្បាប់សង្គម ។ នៅក្នុងសសរឬជញ្ជាំង មាន​សៀវភៅ​ឱសថ​មួយ​សរសេរ​នៅ​លើ​នោះ។ ដែលជាច្បាប់សង្គម  ខណៈដែលពុទ្ធសាសនាមហាយាន គំនិតនៃជញ្ជាំងកញ្ចក់មានអត្ថន័យនៃការក្លែងធ្វើពិភព Sukhavati ។
សក្ខីកម្មអយុធ្យា

**សក្ខីកម្ម** នៃ អយុធ្យា គឺជាក្រុមនៃឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលបានមកពីប្រវត្តិសាស្ត្រ មន ដើមដែលបានចងក្រងឡើងបន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃអយុធ្យា ក្នុងឆ្នាំ 1767 ។ ខណៈ​ដែល​ច្បាប់​ចម្លង​ដើម​របស់​មន​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់ វា​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា​ច្រើន​កំណែ​ជា​ភាសា ​ភូមា, ថៃ និង​អង់គ្លេស។ កំណែ​ភាសា​ថៃ​ត្រូវ​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​ជា ***Khamhaikan Khun Luang Ha Wat*** (   *សក្ខីកម្ម​របស់​ស្តេច​ដែល​បាន​ចូល​វត្ត​មួយ* ​ដែល​សំដៅ​ទៅ​លើ​ព្រះបាទ ​ឧថុមផន ​) និង ***​ខាមហៃកាន​ចៅ​ក្រុង​កៅ*** (  , *ទីបន្ទាល់​របស់​អ្នក​ស្រុក​នៃ​រាជធានី​ចាស់* ​) ។ ឯកសារទីបី ***ខាំហៃកាន ឃុនហ្លួង វត្តប្រាឌូសុងថាំ*** ( *ទីបន្ទាល់របស់ព្រះមហាក្សត្រមកពីវត្តប្រៈទូសងថម* ) មានចំណងជើងស្រដៀងគ្នា ហើយជារឿយៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលគ្នាជាផ្នែកនៃទីបន្ទាល់ ទោះបីជាវាមានប្រភពដើមខុសគ្នាក៏ដោយ។ 

ប្រភព​ដើម​នៃ​ឯកសារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​ជា​ការ​សម្ភាស​របស់​ឈ្លើយសឹក​សៀម​ដែល​នាំ​ទៅ​ភូមា​បន្ទាប់​ពី​បាវ​របស់​អយុធ្យា។ អ្នកសំភាសន៍ ជនជាតិមន ដែលចេះភាសាថៃ ប្រហែលជាចងក្រងឯកសារជាភាសាមន ហើយក្រោយមកត្រូវបានបកប្រែជាភាសាភូមា។ មានភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នាជាច្រើនរវាងកំណែ ដែលបង្ហាញថាផ្នែកត្រូវបានបាត់បង់ ហើយសម្ភារៈក្រោយមកត្រូវបានបន្ថែម។  នៅក្នុងសៀវភៅរបស់ពួកគេ *A History of Ayutthaya* លោក Chris Baker និង Pasuk Phongpaichit បានចាត់ទុកការគ្របដណ្តប់របស់ទីបន្ទាល់ពីចុងសតវត្សទី 17 ថាជា "ប្រវត្តិសាស្រ្តផ្ទាល់មាត់ពីទស្សនៈនៃអភិជនអយុធ្យា" ។
ពង្សាវតាហ្លួងប្រសេរិន្ធ

***Royal Chronicle of the Old Kingdom:***  Version (   រាជពង្សសាវតាទីក្រុងចាស់ ฉบับหลวงประเสริฐ ) ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា ***ហ្លួងប្រសូត Chronicle*** គឺជាសាត្រាស្លឹករឹតនៃ ព្រះរាជពង្សាវតារនៃអយុធ្យា ដែលជាដំណើររឿងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ ព្រះរាជាណាចក្រអយុធ្យា ដែលជាអតីតនគរក្នុង ប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន។ វាត្រូវបានគេរកឃើញ និងនាំយកទៅកាន់ បណ្ណាល័យរាជវង្ស Vajirañāṇa ដោយអភិជនថៃម្នាក់ឈ្មោះ ហ្លួង ប្រសេរិន្ធ-អាកសុននីត (ផែ តាឡាឡាក) ក្នុងឆ្នាំ 1907 ហើយដូច្នេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមគាត់តាមកិត្តិយសរបស់គាត់។

យោងតាមបុព្វកថា ឯកសារនេះត្រូវបានចងក្រងនៅឆ្នាំ ១៦៨១។ វាបង្ហាញពីកាលប្បវត្តិនៅក្នុងកំណែសង្ខេប ហើយការណាត់ជួបរបស់វាត្រូវបានពិចារណាដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តថាមានភាពត្រឹមត្រូវភាគច្រើន មិនដូចកំណែផ្សេងទៀតដែលអាចមានកំហុសក្នុងការចម្លងនៅពេលក្រោយ។
វត្តថងធួ

**វត្ត​ថងធួ(วัดทองทั่ว)** ជា ​វត្ត ​ចំណាស់​មួយ​ក្នុង​សង្កាត់​ផ្លានរាយណ៍ ឃុំ ខ្លងនរាយណ៍ ស្រុក មឿង ខេត្តចន្ទបុរី វត្តនេះមានចំងាយប្រហែល ៤-៥ គីឡូម៉ែត្រពីខេត្តទៅទិសខាងកើត ហើយជា រមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រ ចុះបញ្ជីរបស់ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ លេខចុះបញ្ជី ០០០៧០៧២។ វត្តថងធួ មានទីតាំងនៅក្បែរនោះ។ ទីក្រុងបុរាណផេនិត ដែលទាក់ទងនឹងអរិយធម៌ខ្មែរបុរាណ ដោយមានភស្តុតាងពីវត្ថុបុរាណដែលបានរកឃើញ ហើយមាន វត្តផេនិត ដែលជាប្រាសាទចំណាស់មួយចំងាយប្រហែល ៤០០ ម៉ែត្រពីខាងត្បូងវត្តថងធួ។

## កត់ត្រា 
វត្តថងធួ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ព.ស. 2310 បានទទួលព្រះរាជ វិសុងខាមសីម៉ា ដើម្បីបញ្ជាក់ថា វត្តថងធួជាវត្តដ៏ល្អឥតខ្ចោះ យោងតាមច្បាប់គ្រប់គ្រងសង្ឃ រ. S.121 ដោយ នាយកដ្ឋានសាសនា
ព្រះនាងកែវកល្យាណ

**ព្រះនាងកែវកល្យាណ(** ឡាវ : ແກ້ວເກັງຍາ,ແກ້ວກັນຍາ) គឺជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហ្វាង៉ុម ដ៏អស្ចារ្យ ជាព្រះមាតា ព្រះបាទសាមសែនថៃ ត្រៃភូវនាថ ស្តេចឡានកំដែង និង ព្រះនាងកែវភិមផាមហាទេវី។ ទ្រង់ជាព្រះ​រាជ​បុត្រី​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​​ ព្រះបាទ​បរមនិពាន្វបទ ស្តេចនៃអង្គរ 

## ព្រះរាជកិច្ច 
ព្រះអង្គបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុង ពុទ្ធសាសនា បែបអង្គរ ឬ ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យអង្គរបានរីករាលដាលនៅក្នុង អាណាចក្រឡានឆាង 

ស្តេច ហ្វាង៉ុម ទ្រង់ធ្វើសង្រ្គាម ដូច្នេះហើយ ទ្រង់បានតែងតាំងព្រះអង្គជារាជានុសិទ្ធិ ខណៈពេលដែលទ្រង់មានផ្ទៃពោះបាន ៣ ខែ។

## សោយទិវង្គត 
បន្ទាប់ពីស្តេច ហ្វាង៉ុម បានសោយរាជ្យលើ ឈៀងដងឈៀង  អស់រយៈពេល 15 ឆ្នាំ ម្ចាស់ក្សត្រី កែវកល្យាណ បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ  ១២៥៧ 

## ព្រះរាជគ្រួសារ
### ពង្សាវលី
*ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះបាទ​បរមនិពាន្វបទ
**ព្រះស្វាមី ព្រះបាទហ្វាង៉ុម ដ៏អស្ចារ្យ ស្តេចអាណាចក្រឡានឆាង
***ព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី ព្រះបាទសាមសែនថៃ ត្រៃភូវនាថ ស្តេចឡានកំដែង និង ព្រះនាងកែវភិមផាមហាទេវី  
## ឯកសារយោង
## សូមមើលផងដែរ
* បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
* វីរនារីខ្មែរ 
* ព្រះបាងពុទ្ធាវ័ន 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្ស
បំណុលស្នេហ៍ចំការទុរេន

***បំណុលស្នេហ៍ចំការទុរេន*** ឬបកប្រែពីភាសាថៃថា "វិមានបន្លា" (អង់គ្លេស: The Paradise of Thorns) គឺជាខ្សែភាពយន្តថៃមួយនៅភាគខាងជើង ក្នុងប្រភេទ រឿង មនោសញ្ចេតនា ឆ្នាំ 2024 បង្កើតឡើងដោយ Jor Kwang Films សហការជាមួយ Jai Studio ក្រោម SF Cinema ចែកចាយដោយ GDH ដឹកនាំដោយ ណារុបេស កូណូ ផលិតដោយ វ៉ាន់រីឌី ផុងសិទ្ធីសាក់ សម្តែងដោយវោរ៉ាម៉ុន ឆាតធឺ និង អ៊ីងហ្វា វ៉ារ៉ាហា ចូលរួមដោយ ពុងសាខន មេតារីកាណុន, ស៊ីតា ពូភីម៉ុន និងបំផុសគំនិតដោយ ហារិទ្ធ បូយ៉យ ពីសង្គមថៃនិងបញ្ហា អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងមនុស្សភេទដូចគ្នា ដែលទើបត្រូវបានអនុម័តដោយសភាថៃកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤

## សង្ខេប 
រឿងរ៉ាវរបស់ **ថងខាំ** (វោរ៉ាម៉ុន ឆាតធឺ) និង **សេកសាន** ( ពុងសាខន មេតារីកាណុន ) ជាគូស្នេហ៍ភេទដូចគ្នា ដែលបានលះបង់ខ្លួនធ្វើការយ៉ាងឧស្សាហ៍ព្យាយាម ដើម្បីកាន់កាប់ផ្ទះ ដី និងចម្ការទុរេនដ៏ធំនៅក្នុងខេត្ត ម៉ែហុងសុន។ ពួកគេទាំងពីររំពឹងថានឹងប្រើប្រាស់កន្លែងនេះ ជាវិមាននៃសុភមង្គលសម្រាប់ពួកគេទាំងពីរ។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក វាបាន​ប្រែក្លាយ​ទៅជា​សោកនាដកម្ម នៅពេល​សេកសាន​ស្លាប់​ដោយ​មិនបាន​រំពឹងទុក​។ ថងខាំ ក៏បានសិក្សាអំពីការពិតនៃច្បាប់ថៃ ដែលមិនទទួលស្គាល់អ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ធ្វើ​ឲ្យទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំង​អស់​ដែល​គាត់​រក​បាន​រួម​ជា​មួយ​សេកសាន រួម​មាន​ផ្ទះ ដី និង​ចម្ការ​ទុរេន ត្រូវក្លាយ​ជាកម្មសិទ្ធ​របស់ **​អ្នកស្រី សេង** (ស៊ីតា ពូភីម៉ុន) ម្តាយ​ស្រប​ច្បាប់​របស់​សេកសាន ទើប​អ្នកស្រី សេង នាំ​កូន​ស្រី​​របស់​អ្នកស្រីឈ្មោះ **ម៉ូ** (អ៊ីងហ្វា វ៉ារ៉ាហា) និង​អ្នក​ថែ​សួន​មក​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​នៅ​ផ្ទះ។ ដោយ​សារ​តែ​រឿង​នេះ ថងខាំ​គ្មាន​ជម្រើស​ក្រៅ​ពី​ក្រោក​ឈរ​ឡើងតតាំងចំពោះ​ភាព​អយុត្តិធម៌​នៃ​ច្បាប់ ដើម្បី​ការពារ និង​យក​វិមាន​នៃ​ក្តី​សុបិន​មក​វិញ​។

## តារាសម្ដែង 
* វោរ៉ាម៉ុន ឆាតធឺ ដើរតួជា ថងខាំ ខាន់ឡុងស៊ុក
* អ៊ីងហ្វា វ៉ារ៉ាហា ដើរតួជា ម៉ូ ចងយ៉យ
* ស៊ីតា ពូភីម៉ុន ដើរតួជាអ្នកស្រី សេង ប៊ុនខាំលឺ (ម្តាយរបស់សេក)
* ហារិទ្ធ បូយ៉យ ដើរតួជា ជីងណះ ចងយ៉យ (ប្អូនប្រុសរបស់ម៉ូ)
* ពុងសាខន មេតារីកាណុន ជា សេកសាន ប៊ុនខាំលឺ (សេក)

## បទភ្លេងភាពយន្ត 
* មង្គលការភ្លៀង (Rain wedding) ច្រៀងដោយ វោរ៉ាម៉ុន ឆាតធឺ

## ការបង្កើត ការផ្សព្វផ្សាយ និងការចេញផ្សាយ 
ខ្សែភាពយន្តនេះគឺជាគម្រោងមួយដែល GDH បានប្រកាសនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានឆ្នាំ 2023 របស់ខ្លួនក្រោមឈ្មោះថា *Project D* ហើយគ្រោងនឹងចេញផ្សាយនៅចុងឆ្នាំដដែល។ ដើមឡើយ GDH គ្រោងនឹង ភីភី គ្រីត អមណៃដេតកន ដើរតួជា ថងខាំ  ប៉ុន្តែដោយសារតែ គ្រីត ចង់​ដក​ខ្លួន​ដោយ​ហេតុផលកាលវិភាគការងាររបស់ពួកគេមិនត្រូវរ៉ូវជាមួយនឹងការថត  ដូច្នេះ GDH បានពន្យារពេលផែនការទាំងអស់។ រួមទាំងការផ្លាស់ប្តូរតួអង្គសំខាន់ទៅជា វោរ៉ាម៉ុន ឆាតធឺ ក្រោយមក  ផែនការបានចាប់ផ្តើមនៅចុងឆ្នាំ 2023 មុនពេលសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីសម្ពោធខ្សែភាពយន្តនេះជាផ្លូវការនៅឯសន្និសីទសារព័ត៌មាន GDH Line Up 2025 Moving Forward នៅថ្ងៃទី 17 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2024 នៅប៊លរ៉ូម មជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាតជាតិ Queen Sirikit មុនពេលចេញផ្សាយផុស្ទ័រភាពយន្ត និងឈុតខ្លីភាពយន្តក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ វា​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ភាពយន្ត​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស​ឱ្យ​ដាក់​បញ្ចាំង​ក្នុង​ផង​ដែរ​ មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកាន លើកទី 77 ផងដែរ 

GDH បានរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍សម្ពោធ និងការចាក់ផ្សាយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៃខ្សែភាពយន្ត "បំណុលស្នេហ៍ចំការទុរេន ឬ វិមានបន្លា" នៅថ្ងៃទី 19 ខែសីហា ឆ្នាំ 2024 នៅសេនត្រល ឃោរ៍ត (Central Court) ជាន់ទី 1 និងរោងកុន អេសអេហ្វ វើលដ៍ ស៊ីនីម៉ា សេនត្រលវើលដ៍ (SF World Cinema Central World)។ ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានចេញគ្រប់រោងកុននៅប្រទេសថៃបន្ទាប់ពីបីថ្ងៃក្រោយមក 

## យោង
ស្ត្រប៊ឺរី

**ស្ត្រប៊ឺរី** (អង់គ្លេស: Strawberry)ជា ​ប្រភេទ ​រុក្ខជាតិ​ផ្កា ​ក្នុង​គ្រួសារ​ផ្កា​កុលាប។ កាលពីមុនវាត្រូវបានដាំដុះជាគម្របដីសម្រាប់ដើមឈើដាំដុះផ្សេងទៀត។ នេះប្រហែលជាប្រភពដើមនៃឈ្មោះ  មានច្រើនជាង 20 ប្រភេទ និងកូនកាត់ជាច្រើន។ ប៉ុន្តែ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​ដែល​ពេញ​និយម​បំផុត​ដែល​គេ​និយម​ដាំ​សព្វថ្ងៃ​គឺ​ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​សួន (*Fragaria × ananassa*) ផ្លែ​ស្ត្រប៊ឺរី​មាន​ច្រើន​រសជាតិ​អាស្រ័យ​តាម​ពូជ។ រសជាតិមានចាប់ពីផ្អែមដល់ជូរ។ ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​គឺជាផ្លែឈើពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។ វាត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងអាកាសធាតុជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។

## រូបរាង 
វា​ជា ​រុក្ខជាតិ​ស្មៅ មាន​មែក​​ដុះ​គ្រប​លើ​ដី។ មានស្លឹក ៣ នៅលើដើម ស្លឹកមានគែមស្លឹក មានផ្កាពណ៌ស ផ្លែមានទងវែងៗ ជាប់នឹងដើម។ មានទងផ្កានៅលើចុងផ្លែ។ ពេល​នៅខ្ចី មាន​ពណ៌​ស និង​ពណ៌​លឿង ពេល​ទុំ​មាន​ពណ៌​ទឹកក្រូច ឬ​ក្រហម​មាន​រសជាតិ​ជូរ​និងផ្អែម អាស្រ័យលើផ្លែឈើទុំ

## បរិស្ថានសមរម្យ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| កសិដ្ឋានស្ត្រប៊ឺរី​
ស្តាំ|រូបភាពតូច|150x150ភីកសែល| ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ដែលមិនទាន់ត្រូវបានយកចេញពីដើម

* តំបន់ដែលមានកម្ពស់ 800 ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។
* តំបន់ដែលមានសីតុណ្ហភាព 10-25 អង្សាសេ (អាកាសធាតុត្រជាក់ពេញមួយឆ្នាំ)
* តំបន់ដែលមានដីមានជីជាតិ ដូចជាវាលស្មៅ វាលស្មៅ ឬដីមានជីជាតិ។
* មានភ្លើងបំភ្លឺត្រឹមត្រូវ។ រុក្ខជាតិត្រូវទទួលបានពន្លឺប្រហែល 8 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។
* ដីដែលប្រើសម្រាប់ដាំគួរតែជាដីខ្សាច់។ វាមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកល្អ និងមានតម្លៃ pH ប្រហែល 5.5 - 6.5 ។

### រដូវ 
* ចាប់ផ្តើមដាំចាប់ពីចុងខែសីហា ដល់ចុងខែតុលា។
* ការប្រមូលផលចាប់ផ្តើមពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសានៃឆ្នាំបន្ទាប់។

## សារធាតុចិញ្ចឹម 
* ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ វីតាមីន A វីតាមីន B និង វីតាមីន C
* មាន អាស៊ីតហ្វូលិក (អាស៊ីតហ្វូលិក)
* មាន ជាតិសរសៃអាហារ (Fiber)

## ពន្ធុវិទ្យា 
ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​មានហ្សែន octaploid ស្មុគ្រស្មាញ (8 ក្រូម៉ូសូម )  ក៏ដូចជាលក្ខណៈនៃការទាញយក DNA របស់ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​មាន លំដាប់ នៃ ហ្សែន ចំនួន 7,096 

## ប្រតិកម្មអាឡែស៊ី 
មនុស្សខ្លះមានរោគសញ្ញា។ អាណាហ្វីឡាក់ស៊ី ពីការបរិភោគផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ 

## យោង 
## សៀវភៅអានបន្ថែម 
* Khanizadeh, S. និង J. DeEll ។ ២០០៥។ "ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​របស់យើង/ Les Fraisiers de Chez Nous" ដែលជាការពិពណ៌នាអំពីពូជផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ជាង 170 រួមជាមួយការវាយតម្លៃតាមតំបន់ និងព័ត៌មានលំអិតដែលប្រើសម្រាប់ការិយាល័យត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ។ PWGSC, សេវាបោះពុម្ព និងដាក់ប្រាក់, Ottawa, Ont. ISBN 0-660-62338-2 ។
* Hancock, J. F. (1999) ។ *ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី*​ (វិទ្យាសាស្ត្រផលិតកម្មដំណាំក្នុងសាកវប្បកម្ម)។ CABI ISBN 978-0-85199-339-3

## ធនធានផ្សេងទៀត។ 
* ទិន្នន័យ *F. ananassa* ពី GRIN Taxonomy Database  
* ផ្លែស្ត្រប៊ឺរី​ (សន្លឹកការពិត)  (បណ្តាញអត្ថប្រយោជន៍សុខភាពផ្លែប៊ឺរី)
លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ

**លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ** ឬ **លោកឌីហ្គូបេឡូសូ**  នៅក្នុងគណនីប្រវត្តិសាស្ត្រអេស្ប៉ាញ (1558 – 1599) គឺជាអ្នកផ្សងព្រេង ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ ដែលសកម្មនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃសតវត្សទី 16 ដោយដើរតួពេលខ្លះនៅក្នុងការបម្រើរបស់អភិបាលអេស្ប៉ាញនៃ ឥណ្ឌូណេខាងកើតអេស្ប៉ាញ ក្នុងអំឡុងពេល សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្បាញ ហើយពេលខ្លះជា អ្នកឯករាជ្យ ។ គាត់​និង​អ្នក​រុករក ​ជនជាតិ​អេ​ស្ប៉ា​ញ ប្លាស់ រូហ្សី គឺជា ​ជនជាតិ​អឺរ៉ុប ​ដំបូង​គេ​ដែល​បាន​បោះ​ជើង​ក្នុង ​ប្រទេស​ឡាវ ​។

ដំណើររបស់ លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ ទៅកាន់ប្រទេសឡាវបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ជាកន្លែងដែលគាត់បានជួប និងស្និទ្ធស្នាលជាមួយស្តេច សត្ថា នៃ លង្វែក និង រូហ្សី នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ នៅពេលដែលលង្វែកត្រូវបានឈ្លានពានដោយ អយុធ្យា ស្ដេចសត្ថាត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយកូនប្រុសរបស់គាត់ និងពួកអភិជនដទៃទៀតដែលអនុញ្ញាតឱ្យអយុធ្យាកាន់កាប់ដោយបង្ខំលោកភៀសខ្លួនទៅកាន់ ម៉ាឡាកាព័រទុយហ្គាល់ ដែលជាកន្លែងដែលគាត់ចាប់ផ្តើមដំណើរផ្សងព្រេងនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ នៅទីបំផុត លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ បានត្រលប់មកវិញជាមួយ រូហ្សី ដែលបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ ប្រទេសអេស្ប៉ាញហ្វីលីពីន ទៅកាន់ទីក្រុងលង្វែក។ នៅពេលពួកគេមកដល់ ពួកគេបានដឹងថា ស្ដេចសត្ថាបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ ទីក្រុង ឡានឆាង ដែលជាអាណាចក្រមួយស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រទេសលាវសម័យទំនើប និងមាន តំបន់ឥសាន ស្ទឹងត្រែង និងតំបន់តូចៗនៃ ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និង វៀតណាម ។

លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ និង រូហ្សី បានសម្រេចចិត្តធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសលាវ ហើយនាំយក ស្ដេចសត្ថា មកវិញ ដើម្បីស្ដាររជ្ជកាលរបស់ទ្រង់លើលង្វែក។ ពួកគេបានមកដល់ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ដែលជារាជធានីរដ្ឋបាលរបសឡានឆាង នៅរដូវក្តៅឆ្នាំ 1596 ។ ពួកគេបានជួបជាមួយនឹងក្បួនដង្ហែបង្ហាញពីទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់របស់ទីក្រុង ដែលរួមមាន ដំរីអាស៊ី មាស គ្រឿងអលង្ការ សូត្រ ពស់ កម្រនិងអសកម្ម ភួងផ្កា ត្រូពិច សូត្រធម៌ព្រះសង្ឃ ទ្រព្យសម្បត្តិ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង សារីរិកធាតុ តន្ត្រី និងស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាត។ លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ និង រូហ្សី ក៏ត្រូវបានទទួលជាមួយនឹងពិធីបុណ្យដ៏អស្ចារ្យផងដែរ។ ប៉ុន្តែ ខណៈ​ពួកគេ​នៅ​ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍ ពួកគេ​បាន​ដឹង​ថា សត្ថា​បាន​ស្លាប់​ដោយសារ​ជំងឺ​ដែល​គាត់​បាន​ឆ្លង​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៅ​ប្រទេស​ឡាវ។ ដោយមានការសោកសៅ និងខឹងសម្បារចំពោះដំណឹងនេះ វេឡូសូ និងរូហ្សី បានត្រឡប់ទៅលង្វែកវិញ ហើយចាប់ផ្តើមការបះបោរមួយ ដើម្បីដាក់សម្ព័ន្ធមិត្តនយោបាយរបស់សត្ថាមួយឱ្យឡើងសោយរាជ្យ និងរំដោះប្រទេសកម្ពុជាចេញពីអយុធ្យា។ ពួកគេបានគ្រប់គ្រងកម្លាំងអយុធ្យាចេញពីផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយបង្កើតរដ្ឋថ្មី ប៉ុន្តែបានដឹកនាំរដ្ឋកម្ពុជាថ្មីឱ្យស្ថិតក្នុងភាពវឹកវរមួយរយៈពេលខ្លី។

នៅទីបំផុត លោកឌីអូហ្គូ វេឡូសូ បានត្រលប់ទៅម៉ាឡាកាវិញ។
សង្រ្គាមកម្ពុជា-ហូឡង់

**សង្រ្គាមកម្ពុជា-ហូឡង់** ( ហូឡង់ : *Cambodjaans-Nederlandse Oorlog* ; ខ្មែរ : ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា-ហូឡង់ ) ពីឆ្នាំ ១៦៤៣ ដល់ ១៦៤៤ គឺជាជម្លោះដែលបង្កឡើងដោយរដ្ឋប្រហារ ដែលបាននាំព្រះមហាក្សត្រខ្មែរថ្មីឡើងសោយរាជ្យ ដែលបានប្តូរមកសាសនាឥស្លាម ដោយមានជំនួយពីពាណិជ្ជករម៉ាឡេ។ រស់នៅក្នុងប្រទេស។ ព្រះមហាក្សត្រថ្មីបានផ្តួចផ្តើមការសម្លាប់រង្គាលបុគ្គលិក ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាបូព៌ាហូឡង់ ហើយក្រោយមកបានកម្ចាត់កងកម្លាំងហូឡង់ដែលបញ្ជូនមកដើម្បីទាញយកការសងសឹកពីប្រជាជនកម្ពុជា។

## សង្គ្រាម 
នៅឆ្នាំ ១៦៤២ ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរមួយអង្គ ព្រះនាម ពញាច័ន្ទ បានក្លាយជាព្រះបាទ រាមាធិបតីទី១ បន្ទាប់ពីបានផ្តួលរំលំ និងធ្វើឃាតស្តេចមុននេះ។ ពាណិជ្ជករម៉ាឡេម៉ូស្លីមនៅកម្ពុជាបានជួយគាត់ក្នុងការកាន់កាប់របស់គាត់ ហើយក្រោយមកគាត់បានប្តូរទៅសាសនាឥស្លាមពីព្រះពុទ្ធសាសនា ប្តូរឈ្មោះរបស់គាត់ទៅជា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងបានរៀបការជាមួយស្ត្រីម៉ាឡេ។ បន្ទាប់មកគាត់បានចាប់ផ្តើមសង្រ្គាមដើម្បីបណ្តេញ ក្រុមហ៊ុនហូឡង់ឥណ្ឌាខាងកើត ដោយចាប់ផ្តើមការសម្លាប់រង្គាលដំបូងនៅក្នុងរដ្ឋធានីនៃប្រទេសហូឡង់ ដោយបានបញ្ជាកប៉ាល់របស់ពួកគេចំនួនពីរ និងបានសម្លាប់បុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនហូឡង់ចំនួន 35 នាក់ បន្ថែមពីលើឯកអគ្គរដ្ឋទូតរបស់ក្រុមហ៊ុន Pieter van Regemortes ។ .   

នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ប្រជាជនកម្ពុជាបានយកឈ្នះក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់ក្នុងសង្គ្រាមកងទ័ពជើងទឹកភាគច្រើនពីឆ្នាំ ១៦៤៣ ដល់ ១៦៤៤ ជាមួយនឹងកម្លាំងកម្ពុជាដែលបានស្លាប់ចំនួន ១.០០០ នាក់ ហើយកងកម្លាំងហូឡង់បានរងគ្រោះ ១៥៦ នាក់ក្នុងចំណោមទាហាន ៤៣២ នាក់ និងនាវាចម្បាំងហូឡង់ជាច្រើនគ្រឿងបានធ្លាក់ក្នុងដៃកម្ពុជា។      ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​ក្រុមហ៊ុន​ឥណ្ឌា​បូព៌ា​ហូឡង់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​រួម​ជាមួយ​នឹង​បុរស​របស់​គាត់​គឺ​លោក Pierre de Rogemortes ហើយ​មិន​ដល់​ពីរ​សតវត្ស​ក្រោយ​មក​ទេ​ដែល​ឥទ្ធិពល​អឺរ៉ុប​នៅ​កម្ពុជា​អាច​ងើប​ឡើង​វិញ​ពី​ការ​បរាជ័យ​ដែល​បាន​ធ្វើ​លើ​ហូឡង់។ 

ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរឥស្លាមនេះត្រូវបានបណ្តេញចេញ និងចាប់ខ្លួនដោយ ស្តេចង្វៀន យួន បន្ទាប់ពីបងប្អូនរបស់អ៊ីប្រាហ៊ីម ដែលនៅតែជាពុទ្ធសាសនិក បានស្នើសុំឱ្យយួនជួយស្ដារព្រះពុទ្ធសាសនាឡើងវិញដល់កម្ពុជា ដោយដកព្រះអង្គចេញពីបល្ល័ង្ក។   នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1670 ជនជាតិហូឡង់បានចាកចេញពីទីតាំងពាណិជ្ជកម្មទាំងអស់ដែលពួកគេបានរក្សានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបន្ទាប់ពីការសម្លាប់រង្គាលនៅឆ្នាំ 1643។ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* សង្រ្គាមកម្ពុជា-អេស្ប៉ាញ
* ជម្លោះចិន-ហូឡង់
* សមរភូមិ Liaoluo Bay
* សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន
* ការឡោមព័ទ្ធបន្ទាយ Fort Zeelandia

## ឯកសារយោង
ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ

**ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ, Gerrit van Wuysthoff** (ក៏ Geraerd Wuesthoff; រស់នៅក្នុងសតវត្សទី 17) គឺជាពាណិជ្ជករ ជនជាតិហូឡង់ ហើយបម្រើ ក្រុមហ៊ុន Dutch East India Company ។ តាម​ប្រភព​ព័ត៌មាន គាត់​ជា​ជនជាតិ​អឺរ៉ុប​ដំបូង​គេ​ដែល​ទៅ​លេង ​ប្រទេស​ឡាវ ​មួយ​ឆ្នាំ​មុន ​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​ Jesuit Giovanni Maria Leria។ 

## ជីវប្រវត្តិ៖ លោកខាងលិចដំបូងគេនៅប្រទេសឡាវ 
នៅឆ្នាំ ១៦៤១ លោក ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ បានធ្វើដំណើរស្វែងយល់ពីរាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា លង្វែក ទៅកាន់ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ ក្នុងនាមក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជានៃក្រុមហ៊ុន East India Company។ គូកនរបស់គាត់គឺជាជាងកាត់សក់ម្នាក់ ដែលធ្វើការជាស្មៀនវាល អ្នកបកប្រែ អ្នកបើកទ្វារពីរនាក់ និងក្រុមឈ្មួញឡាវ។ ការធ្វើដំណើរបានចាប់ផ្តើមក្នុងរដូវភ្លៀង ធ្លាក់ នៅថ្ងៃទី 20 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1641 ដោយមានការប្រមូលទំនិញ និងអំណោយជូនស្តេច ឡានឆាង, Sourigna Vongsa ដែលគង់នៅក្នុង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។ មនុស្ស​សរុប​៣០​នាក់​បាន​ឡើង​តាម ​ទន្លេមេគង្គ ​ក្នុង​ទូក​ចំនួន​១២​។

ដំណើររបស់ ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ ត្រូវបានកំណត់ដោយហេតុផលពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ ក្រុមហ៊ុន Dutch East India Company ចង់ស្វែងយល់ថាតើពាណិជ្ជកម្មជាមួយ ឡានឆាង អាចទទួលបានផលចំណេញកម្រិតណា ហើយទីពីរពួកគេចង់ស្វែងយល់ថាតើទន្លេមេគង្គមានទំហំប៉ុនណាដែលសមស្របជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មចូលទៅក្នុងដីគោក។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជនជាតិហូឡង់ចាប់អារម្មណ៍លើ ជ័រកៅស៊ូ សម្រាប់ផលិតក្រមួនបិទជិត benzoin សម្រាប់ផលិតគ្រឿងក្រអូប និងស្បែកសត្វ។

ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ មានការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះអ្នកបួសរបស់ព្រះសង្ឃឡាវ ហើយការបដិសេធរបស់ពួកគេក្នុងការសុំទានដែលកំណត់ឱ្យពួកគេខុសពី *ព្រះសង្ឃ* គ្រិស្តអូស្សូដក់ ដោយលើកឡើងពីអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនានៅមានកម្រិតនៅឡើយក្នុងចំណោមពួកអភិជនឡាវ ដែលមិននិយាយអំពីមនុស្សទូទៅ។  ការរុករកនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយឈ្មួញឡាវនៅ អយុធ្យា និងកម្ពុជា ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនចង់លុបបំបាត់ការប្រកួតប្រជែងពីប្រទេសអារ៉ាប់ និងឥណ្ឌា ដោយធ្វើពាណិជ្ជកម្មដោយផ្ទាល់ជាមួយឡានសាង។ ដូច្នេះ ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ គួរតែបញ្ចុះបញ្ចូលស្តេចឡាវឱ្យធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយក្រុមហ៊ុន និងផ្តល់សិទ្ធិផ្តាច់មុខលើទំនិញមួយចំនួន។ 

ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ ត្រូវបានទទួលដោយកិត្តិយសដ៏អស្ចារ្យ ហើយទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមហ៊ុន Dutch East India Company ទទួលបានផលចំណេញច្រើន។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គាត់មិនអាចបង្កើតប៉ុស្តិ៍ពាណិជ្ជកម្មនៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍បានទេ ការធ្វើដំណើរគឺវែងពេក និងមានការរអាក់រអួល។ ទូក​ត្រូវ​លើក​ដាក់​នៅ​ទឹកធ្លាក់​ជា​ច្រើន​។

## ជំនាន់ក្រោយ៖ មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ទៅកាន់ប្រទេសឡាវ 
ជេរិតវ៉ាន់វួយស៊្ថើ បានសរសេរ កំណត់ហេតុធ្វើដំណើរ ដែលបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ 1669 ដែលត្រូវបានបកប្រែជាភាសាបារាំង និងប្រើប្រាស់ជា មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។
រាជវង្សប្រាសាទមាសថង

[រូបភាពតូច| [នារាយណ៍|ព្រះបាទ​នរាយណ៍​ដ៏​អស្ចារ្យ]]
**រាជវង្សប្រាសាទថង** គឺ​ជា​រាជវង្ស​ទី​៤ ដែល​គ្រប់គ្រង ​អាណាចក្រ​អយុធ្យា ​អស់​រយៈពេល ៥៨​ឆ្នាំ (១៦២៩-១៦៨៨) ព្រះបាទ​ប្រាសាទ​ថង ដែលបានបង្កើតរាជវង្សដោយដណ្តើមអំណាចពី សម្ដេចព្រះអាទិតយាង្គស្តេចចុងក្រោយនៅក្នុង រាជវង្សសុខោទ័យ រាជវង្សប្រាសាទថងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាយុគមាសនៃ អាណាចក្រអយុធ្យា រាជវង្ស​ប្រាសាទ​ថង​មាន​ស្តេច​៤​អង្គ​សោយរាជ្យ​ដូច​តទៅ៖

# **ព្រះបាទ​ប្រាសាទ​ថង** ស្ថាបនិកនៃរាជវង្ស រជ្ជកាល (ព.ស. ២១៧២ - ២១៩៩)
# **ព្រះបាទហ្វាឆៃ** (១៦៥៦) ព្រះរាជបុត្ររបស់ ព្រះបាទប្រាសាទថង សោយរាជ្យបានតែ៩ខែ ព្រះអង្គក៏ ត្រូវព្រះបាទនរាយណ៍ មហារាជ (ជាព្រះអនុជ) ព្រមជាមួយ ព្រះបាទស្រីសុធម្មរាជា ប្រកួតប្រជែងដណ្តើមរាជបល្ល័ង្កនិងជោគជ័យក្នុងជីវិត
# **ព្រះបាទស្រីសុធម្មរាជា** (១៦៥៦) ជាប្អូនរបស់ ព្រះបាទប្រាសាទថង។ និងជាព្រះបិតុលានៃ ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វា ឆៃ បាន​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​បាន​តែ​២​ខែ​២០​ថ្ងៃ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រះបាទ​នរាយណ៍ដណ្ដើមរាជ្យបល្ល័ង្ក ហើយត្រូវប្រហារជីវិត
# **ព្រះបាទ​នរាយណ៍**(១៦៥៦ - ១៦៨៨) ជា​បុត្រ​របស់ ​ព្រះបាទ​ប្រាសាទ​ថង សោយរាជ្យ​បាន ៣២ ឆ្នាំ។
ទីរ៉ាណា

**ទីក្រុង ទីរ៉ាណា** (ភាសាអាល់បានី៖ Tirona ឬ Tiranë) គឺជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេស អាល់បានី។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេស ហើយត្រូវព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំដូចជា  ភ្នំដៃទីនៅប៉ែកខាងកើត និងជ្រលងភ្នំរាងទាបមួយនៅភាគពាយព្យដែលមាន សមុទ្រអាទ្រីអាទិក នៅម្ខាងទៀត។ ទីរ៉ាណាគឺជាទីក្រុងដ៏សើមបំផុត និងមានពន្លឺថ្ងៃខ្លាំងបំផុតនៅអឺរ៉ុប ដែលទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យប្រមាណ ២,៥៤៤ ម៉ោងក្នុងមួយឆ្នាំ។

ទីតាំងនៃទីក្រុងទីរ៉ាណាបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានមនុស្សចូលមកតាំងទីលំនៅនៅចាប់តាំងពីយុគសម័យដែកមកម៉្លេះ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទីតាំងស្នូលនៃអាណាចក្រអ៊ីលីរីរបស់កុលសម្ព័ន្ធទូឡុងធី។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអ៊ីលីរីបានបញ្ចប់ ទីក្រុងមួយនេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុងទឹកដីនៃចក្រភពរ៉ូម ហើយបានក្លាយជាទីក្រុងដ៏សំខាន់មួយនៃចក្រភពនោះ។ បន្ទាប់ពីចក្រភពរ៉ូម៉ាំងខាងលិចបានដួលរលំនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ ទឹកដីប្រទេសអាល់បានីបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនបានធ្លាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំងខាងកើត ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងភស្តុតាងជាប្រាសាទឈ្មោះពីទ្រីលី ដែលបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជូស្ទីនានទី១។ ទីរ៉ាណាត្រូវបានស្ថាបនាជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៦១៤ ដោយឧត្តមសេនីយ៍អូតូម៉ង់-អាល់បានីម្នាក់ឈ្មោះស៊ូលីម៉ាន​ បាងជីនី។ ទីក្រុងនេះមិនសូវមានសារៈសំខាន់ប៉ុន្មានទេសម្រាប់អាណាចក្រអូតូម៉ង់តួកគី ប៉ុន្តែមកដល់សតវត្សរ៍ទី២០ សមាជលូស្យនីក៏បានប្រកាសវាជារដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសអាល់បានីដែលទើបតែទទួលឯករាជ្យថ្មីៗនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១២។

ទីរ៉ាណាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទីក្រុងពិភពលោក ខណៈក្នុងប្រទេស វាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ នយោបាយ និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខានក៏ព្រោះតែទីតាំងរបស់វាស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃប្រទេស ហើយមានប្រព័ន្ធដំណឹកជញ្ជូនផ្លូវអាកាស ផ្លូវសមុទ្រ ផ្លូវដែក និងផ្លូវគោកទាន់សម័យ។ ក្នុងនាមជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាលអាល់បានី ទីរ៉ាណាគឺជាទីក្រុងនិវាសដ្ឋានផ្លូវការរបស់ប្រធានាធិបតី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអាល់បានី និងសភាតំណាងរាស្ត្រប្រទេសអាល់បានី។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេប្រកាសថាជាធានីយុវជនអឺរ៉ុបសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២។​

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីរ៉ាណា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធានីនៅអឺរ៉ុប
ជំនឿបាទីស្ទ

**ជំនឿរបស់បាទីស្ទ** មិនមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាទាំងស្រុងពីព្រះវិហារមួយទៅព្រះវិហារមួយទៀតទេ ដោយសារ បាទីស្ទ មិនមានអំណាចគ្រប់គ្រងកណ្តាល។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បាទីស្ទមានជំនឿទូទៅមួយចំនួនក្នុងចំណោមព្រះវិហារបាទីស្ទស្ទើរតែទាំងអស់។

ចាប់តាំងពីដើមដំបូងនៃចលនា បាទីស្ទ និកាយផ្សេងៗបានទទួលយក ការសារភាពទូទៅនៃសេចក្តីជំនឿ ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងចំណោមព្រះវិហារ។  ទាំងនេះនឹងរួមបញ្ចូលជំនឿអំពី ព្រះតែមួយ កំណើតព្រហ្មចារី ភាពឥតខ្ចោះ អព្ភូតហេតុ សេចក្តីស្លាប់ នៃដង្វាយធួន ការបញ្ចុះសព និង ការរស់ឡើងវិញនៃរូបកាយរបស់ព្រះគ្រីស្ទ តម្រូវការសម្រាប់ ការសង្គ្រោះ (ទោះបីជាការយល់ដឹងអំពីមធ្យោបាយសម្រាប់ការសម្រេចបានវាអាចខុសគ្នានៅពេលខ្លះ) ព្រះគុណដ៏ទេវភាព, សាសនាចក្រ រាជាណាចក្រនៃព្រះ អ្វីៗចុងក្រោយ ( ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ នឹងយាងមកដោយផ្ទាល់ ហើយមើលឃើញដោយសិរីល្អដល់ផែនដី មនុស្សស្លាប់នឹងរស់ឡើងវិញ ហើយព្រះគ្រីស្ទនឹងវិនិច្ឆ័យមនុស្សគ្រប់គ្នាដោយសុចរិត) ការផ្សាយដំណឹងល្អ និង បេសកកម្ម ។

បន្ថែមពីលើគោលលទ្ធិប្លែកៗនៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់ ទ្រឹស្ដីបាទីស្ទជាទូទៅត្រូវបានប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះការបកស្រាយ ហ្សីងលៀន នៃពិធីបុណ្យ Eucharist ឬពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់ និងការបដិសេធនូវសុពលភាពខាងទ្រឹស្ដី និងតម្លៃនៃសេចក្ដីសញ្ញានៃ paedobaptism ។ ជំនឿបាទីស្ទត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ភាគីបី៖ ជាទូទៅ បាទីស្ទ ដែលលើកតម្កើងសរីរវិទ្យា អាមេនី, បាទីស្ទពិសេស ដែលលើកតម្កើងសរីរវិទ្យា កាល់វីន,  និង បាទីស្ទឯករាជ្យ ដែលអាចទទួលយកកំណែដ៏តឹងរឹងនៃ អាមីនីនិយម ឬ កាល់វីននិយម ប៉ុន្តែគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតសម្រាប់ មូលដ្ឋានគ្រឹះនិយម របស់ពួកគេ។ មុខតំណែងនៅលើ ព្រះគម្ពីរប៊ីប គ្រួសារ និងសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងការតស៊ូមតិនៃ " King James Onlyism ."

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
អក្ខរាវិរុទ្ធ ​ខាង​ក្រោម អក្ខរាវិរុទ្ធ BAPTIST សង្ខេប​ជំនឿ​ដែល​ខុស​គ្នា​របស់​បាទីស្ទ៖ 

* **ប៊ិប** សិទ្ធិអំណាច (  ;  ;  )
* **អំណាច** ​នៃ​សាសនាចក្រ​ក្នុង​តំបន់ (  ;  )
* **បព្វជិត** ភាពនៃអ្នកជឿទាំងអស់ (  ;  )
* ពិធីបរិសុទ្ធ **ពីរ** (ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹករបស់អ្នកជឿ និងពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់) (  ;  )
* **សេរីភាព** ​នៃ​ព្រលឹង ​បុគ្គល (  )
* សមាជិក​ក្រុមជំនុំ **​បាន** ​ទទួល​និង​ទទួល​បុណ្យ​ជ្រមុជ​ទឹក (  ;  ;  ;  )
* ការិយាល័យ **​ពីរ** ​របស់​ក្រុមជំនុំ (​អែលឌើរ និង​ឌីកុន) (  )

ពេលខ្លះ "S" ផ្សេងទៀតត្រូវបានបន្ថែមដោយធ្វើឱ្យ BAPTISTS :

* **ការបែងចែក** សាសនាចក្រ និងរដ្ឋ 

## ការអនុវត្ត 
បាទីស្ទអនុវត្ត *ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹករបស់អ្នកជឿ* និង ពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់ (ការរួបរួម) ជា ពិធីបរិសុទ្ធ ដែលមានចែងនៅក្នុងបទគម្ពីរ (ម៉ាថាយ 28:19; កូរិនថូសទី១ ១១:២៣-២៦)។  បាទីស្ទភាគច្រើនហៅពួកគេថា " ពិធីបរិសុទ្ធ " (មានន័យថា "ការស្តាប់បង្គាប់ដល់បទបញ្ញត្តិដែលព្រះគ្រីស្ទបានប្រទានឱ្យយើង")   ជំនួសឱ្យ " សាក្រាម៉ង់ " (សកម្មភាពដែលព្រះប្រើដើម្បីផ្តល់សេចក្ដីសង្គ្រោះឬមធ្យោបាយនៃព្រះគុណដល់អ្នកចូលរួម) ។  

## ទស្សនៈខុសគ្នា 
ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​អ្នក​ជ្រមុជ​ទឹក​ធ្វើ​ការ​ថ្វាយ​បង្គំ​របស់​ពួក​គេ​នៅ ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានក្រុមមួយដែលគេស្គាល់ថាជាពួក បាប់ទិស្ទថ្ងៃទី៧ ដែលមានដើមកំណើតមកពី អាណាបាទីស និងមុនការកែទម្រង់។ ថ្ងៃទីប្រាំពីរ បាទីស្ទប្រមូលនិងថ្វាយបង្គំនៅថ្ងៃទីប្រាំពីរនៃសប្តាហ៍នៅថ្ងៃសៅរ៍។ មួយភាគធំនៃពួក បាប់ទិស្ទថ្ងៃទី៧ បានទទួលយកការបង្រៀននៃថ្ងៃសប្ប័ទ ដែលនាំទៅដល់ការបង្កើត ព្រះវិហារ Seventh-day Adventist ។ 

បាទីស្ទក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកូនចៅរបស់ពួក ភូរីតាន ដែលមានរាងដូចអាណាបាទីស្ទ ដូច្នេះសាសនាបាទីស្ទត្រូវបានចាត់ទុកថាជាលទ្ធផលនៃ កំណែទម្រង់ ។  នៅដើមសតវត្សទី 17 បុគ្គលទាំងនោះដែលហៅខ្លួនឯងថាបាទីស្ទបានបំបែកចេញពីសាសនាចក្រនៃប្រទេសអង់គ្លេស។