ការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រ

**ការចង់ដឹងនៃមនុស្ស និងការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រ**

## **ប្រភពចំណេះដឹង­ (Sources of Knowledge)** 
រាល់ការស្រាវជ្រាវទាំងអស់ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងដំណើរការប្រមូលពត៌មាន។ ដើម្បីឱ្យពត៌មានទាំងនោះក្លាយជា ចំណេះដឹងយើងត្រូវតែធ្វើតេស្ត៍សាកល្បងវាដើម្បីដឹងថាវាពិត ឬមិនពិត។ ប៉ុន្តែ សច្ចៈភាពភាគច្រើនត្រូវបានគេ ព្រមទទួលជឿ ដោយមិនបានធ្វើតេស្តថ្អា៍វាពិត ឬមិនពិតឡើយ។ ហេតុអ្វី?

ក. **ចំណេះដឹងបានពីប្រពៃណី** (Traditional Knowledge) 

ចំណេះដឹងប្រភេទនេះផ្អែកទៅលើ ប្រពៃណី ទម្លាប់ ដែលមាននៅក្នុងជំនឿលើគតិបណ្ឌិតពីសម័យមុន ឬជឿតាមគំនិតជីដូនជីតាមុនៗ។ នេះបានន័យថា នរណាៗ ក៏ដឹងអំពីវាដែរ មិនចាំបាច់មន្ទិលសង្ស័យថាវាមិនពិតនោះទេ។ តើអ្នកនឹងស្វែងរករូបភាពផ្សេងទៀត នៃ សច្ចៈភាព ដែលត្រូវបានគេទទួលជឿជាយូរមកហើយនោះឬ? ឧ- កាលដើមឡើយគេជឿថាផែនដីមានរាងសំប៉ែត នរណាៗក៏យល់ស្របដែរថា វាពិតជាមានរាងសំប៉ែតដូចដែលជីដូនជីតារបស់ពួកគេធ្លាប់ជឿពីមុនមក។ ប្រសិនបើ អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសម័យកាលនោះ តើអ្នកអាចជឿថា ផែនដីមានរាងមូលដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងបានពោលអះអាង ដែរឬទេ?

ខ. **អាជ្ញាព្រឹត្តិ** (Authority) 

ចំណេះដឹងប្រភេទនេះមានប្រភពចេញពីមនុស្សណាម្នាក់គួរជាទីគោរពនៃ មនុស្សទាំងពួង ឬកើតចេញពីប្រភពដែលមានអំណាច។ ថាតើយើងទទួលជឿ ឬទទួលយកចំណេះដឹងដែលរកឃើញ ដោយនរណាម្នាក់ ដោយអាស្រ័យលើ តួនាទី ឋានៈ និងអំណាចរបស់ពួកគេ។ វាហាក់ដូចួជាថា ការអះអាង របស់ អ្នកដែលមានតួនាទី ឬអំណាចខ្ពស់ ឬមានបទពិសោធន៍ច្រើនត្រូវបានគេទទួលយក ភាគច្រើនបំផុត។ ចុះអ្នកវិញ?

គ. **ចំណេះបានពីបទពិសោធន៍** (Experiential Knowledge) 

ចំណេះដឹងប្រភេទនេះមានប្រភពចេញពីការ ឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ឬមានពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ត្រូវប្រយ័ត្នចំណេះដឹងប្រភេទនេះ អាចត្រូវតែក្នុងករណីណាពិសេស មួយប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកពិបាកនឹងទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានរួមបាននោះទេ។

ឃ. **អព្ភន្តញ្ញាណ** (Intuition) 

ចំណេះដឹងប្រភេទនេះមានប្រភពចេញពីការយល់ឃើញ ឬយល់ដឹងលើអ្វីមួយ ភ្លាមៗ ដោយមិនមានការត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផលឡើយ។

ង. **សនិទាននិយម-តក្កវិទ្យា** (Logic-Rationalism) 

ចំណេះដឹងប្រភេទនេះមានប្រភពចេញពីការត្រិះរិះ ពិចារណាតែម៉្យាងគត់ ដើម្បីបំលែងឱ្យអ្វីមួយក្លាយជាចំណេះដឹង។  ប្រសិនបើការសន្មត់ ឬការសំអាងណាមួយ ហាក់ដូចជាទំនង ហើយក្រោយពេលត្រិះរិះរកហេតុផលយ៉ាងត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់កត្តវិទ្យា នោះគេនឹងមានការ សន្និដ្ឋានពីសច្ចៈភាពតែម្តង។

ច. **វិទ្យាសាស្ត្រ** (Science) ចំណេះដឹងប្រភេទនេះមានប្រភពចេញពីការសង្កេតដោយចងជាប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវ។

## **កំហុសឆ្គងក្នុងដំណើរការចង់ដឹងរបស់មនុស្ស**- Errors in Human Inquiry  
នៅក្នុងដំណើរការស្វែងយល់អ្វីមួយ យើងតែងតែបង្កើតមានកំហុស។ ការយល់ដឹងតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលផ្ទុយពីការស្វែងរកចំណេះដឹងរបស់មនុស្ស។

ក. ការសង្កេតខុស (Inaccurate Observation)

ខ. ការទាញសន្និដ្ឋានហួស (Overgeneralization)

គ. ការសង្កេតមិនបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ (Selective Observation)

ឃ. ពត៌មានប្រឌិត (Make-up Information)

ង. ការលើហេតុផលខុសវិធីតក្កវិទ្យា (Illogical Reasoning)

ច. ការជាប់ជំពាក់រឿងផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងដំណើរការស្វែងយល់ (Ego involvement in understanding)

ឆ. ភាពមិនចាស់ទុំក្នុងការស្វែងរកចំណេះដឹង (Premature Closure of Inquiry)

ជ. ការបញ្ឆោតលេង (Mystification)

## ការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រ 
## លក្ខណៈនៃវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ 
ក. សំអាងលើបទពិសោធន៍ពិត (Empirical)

ខ. ជាប្រព័ន្ធដោយឥតលំអៀង (Systematic)

គ. អាចបង្កើតបាន (Replication)

ឃ. ស្វែងរកនូវមូលហេតុ (Search for causes)

ង. ជាបណ្តោះអាសន្ន (Provisional)

ច. មិនលំអៀង (Objective)

## **ក្រមសីលធម៌ក្នុងដំណើរការស្រាវជ្រាវ** 
ក. មានការចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្រពីអ្នកផ្តល់ពត៌មាន (Voluntary Participation)

ខ. មិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកចូលរួម (No harmful to participation)

គ. ការបំភាន់- បំភាន់អ្នកចូលរួម (Deception- Deceiving Subjects)

ឃ. ឯកជនភាព ៖ អនាមិក និង ការលាក់កំបាំង  (Privacy- Anonymity and Confidentiality)។

## ឯកសារយោង 
បកប្រែពី Dr. Poch Bunnak,  Quantitative Methods ស្តីពី វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវបែបបរិមាណវិស៍យ ដោយ [ថា លាងអាង(https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%90%E1%9E%B6_%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%84)]  [ដេប៉ាតឺម៉ង់ ប្រវត្តិវិទ្យា(https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%8A%E1%9F%81%E1%9E%94%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%BA%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%84%E1%9F%8B_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%B6)] [សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភំពេញ(https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%97%E1%9E%BC%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%97%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%81%E1%9E%89)]។