មេត្តា

***មេត្តា ឬមេត្រី*** (សំ.មៃត្រី, បាលី. មេត្តិ) សេចក្តីរាប់រក ការរាប់អានគ្នា សេចក្តីប្រណី បំណងឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ។ មេត្តានេះ គឺជាគោលធម៌មួយ ក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ គឺ មេត្តា ករុណា មុទិតា និងឧបេក្ខា។  នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា ត្រូវបានគេរាប់​បញ្ចូលជា​បារមីមួយ ក្នុងចំណោមបារមីទាំង ១០ ដែលព្រះពោធិសត្វ ទ្រង់កសាង​សន្សំ​អស់ជាច្រើនកប្ប​ដើម្បី​បាន​សម្រេច​ជា​​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

ការចម្រើនមេត្តា ឬហៅថា មេត្តាភាវនា គឺជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើសមាធិតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា។ ពុទ្ធសាសនិក ច្រើនផ្សាយមេត្តាធម៌នេះដល់សត្វលោកទួទៅជារឿយៗ ដើម្បីឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ បាននូវសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ​វេរា​នឹងគ្នា រស់នៅដោយសុខជាមួយគ្នា។

## អត្ថន័យ 
មេត្តាគឺជាពាក្យកំចីពីភាសាបាលី។ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើន យល់ច្រឡំអត្ថន័យពាក្យមេត្តាថាជាការអាណិតអាសូរ តែតាមការបកស្រាយរបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យមេត្តានេះ មានអត្ថន័យថា ការរាប់អាន រាប់រកគ្នា​ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ដោយបំណងចង់ឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខតែម្យ៉ាង។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា គឺជាធម៌ដ៏សំខាន់មួយ នៅក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤។ 

ធម៌មេត្តានេះ ត្រូវបានគេហ្វឹកហាត់ចម្រើន ដើម្បី​ឲ្យសត្វលោក​ទួទៅបានប្រកបដោយសេចក្តីស្ងប់សុខ មិនមានការព្យាបាទគ្នាទៅវិញទៅមក។

## មនុស្សចិត្ត ល្អ 
ការធ្វើសមាធិមួយបែប ដែលហៅថាមេត្តាភាវនា គឺជាការចម្រើនមេត្តាឲ្យបានរឿយៗ បណ្តុះមេត្តាធម៌នៅក្នុងសន្តានចិត្ត នឹករឿយៗឲ្យអ្នកដទៃបាននូវសេចក្តីសុខ ដោយគិតពាក្យដដែលៗថា "សូមឲ្យអ្នកបានសេចក្តីសុខ សូមឲ្យអ្នករួចចាកទុក្ខ សូមកុំឲ្យមានពៀរ សូមកុំឲ្យមានរោគ" ជាដើម។ ការចម្រើនមេត្តាធម៌នេះ គឺយើងធ្វើជាដំបូង ត្រូវផ្សាយដល់ខ្លួនឯង បន្ទាប់មក ផ្សាយដល់អ្នកដែលយើងស្រឡាញ់រាប់អានជិតស្និទ្ធ បន្ទាប់មក ក៏ផ្សាយទួទៅដល់សត្វលោក លើសពីនេះទៀត គឺផ្សាយទួលាយ​រហូត​ដល់​សត្រូវរបស់​យើង​ថែមទៀត។

វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រើនមេត្តាភាវនា មានពីរយ៉ាងគឺ ចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតទៅលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃបានសេចក្តីសុខ និងមួយទៀត គឺចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃរួចផុតចាកសេចក្តី​ទុក្ខ​ទាំងពួង។

## មេត្តានៅក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក 
នៅក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះត្រៃបិដក គេឃើញមានពាក្យមេត្តានេះជាច្រើនអត្ថបទ ដូចជានៅក្នុងព្រះសូត្រឈ្មោះ កកចូបមសូត្រ និងករណីយមេត្តសូត្រ ជាដើម។ នៅក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ ក៏មានអធិប្បាយជាច្រើនទាក់ទងនឹងមេត្តា។

គេអាចផ្សាយមេត្តាតាមបែបច្រើនយ៉ាង ដូចមានក្នុងព្រះសូត្រមួយចំនួន ដូចជាករណីយមេត្តសូត្រ ឬក៏លើកយកគាថាណាមួយជាភាសាបាលី ឬសំរាយជាភាសាខ្មែរក៏បាន។

នៅក្នុងករណីយមេត្តសូត្រ មានគាថាជាភាសាបាលីថា

(១)      ករណីយមត្ថកុសលេន, យន្ត សន្តំ បទំ អភិសមេច្ច;

សក្កោ ឧជូ ច សុហុជូ ច, សុវចោ ចស្ស មុទុ អនតិមានី  ។
(២)      សន្តុស្សកោ ច សុភរោ ច, អប្បកិច្ចោ ច សល្លហុកវុត្តិ;
សន្តិន្ទ្រិយោ ច និបកោ ច, អប្បគព្ភោ កុលេសុ អននុគិទ្ធោ ។

(៣)     ន ច ខុទ្ទំ សមាចរេ កិញ្ចិ, យេន វិញ្ញូ បរេ ឧបវទេយ្យុំ;

សុខិនោ វា ខេមិនោ ហោន្តុ, សព្វេ សត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា  ។...

កិច្ចណា (ដែលព្រះអរិយៈ) បានត្រាស់ដឹង​នូវបទ​ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ គឺព្រះនិព្វាន (បានធ្វើ​ហើយ) កិច្ចនោះ កុលបុត្រ​អ្នកឈ្លាស​ក្នុងប្រយោជន៍​គួរធ្វើ (កុលបុត្រ​នោះ) ជាអ្នក​អាចហ៊ាន​ផង ត្រង់ដោយ​កាយ និងវាចារ​ផង ត្រង់ល្អ​ដោយចិត្តផង គេប្រដៅ​ងាយផង មាន​សុភាព​ទន់ភ្លន់ផង មិនមាន​មានះដ៏ក្រៃលែង​ផង សន្តោសផង គេចិញ្ចឹម​ងាយផង​ មានកិច្ច​ធុរៈតិចផង ប្រព្រឹត្ត​ស្រាលព្រម (មាន​បរិក្ខារតិច) ផង មានឥន្ទ្រិយ​ស្រគត់ស្រគំ​ផង មានប្រាជ្ញា​ចាស់ផង មិនឃ្នើស​ឃ្នងផង មិនជាប់​ជំពាក់​ក្នុងត្រកូល​ទាំងឡាយ​ផង វិញ្ញូជន​ទាំងឡាយ គួរតិះដៀល​ជនទាំង​ឡាយដទៃ ដោយ​កម្មណា មិនគួរ​ប្រព្រឹត្ត​ធ្វើ​នូវ​កម្ម​នោះ ដែលជា​កម្មលាមក សូម្បី​តិចតួច (ហើយគួរ​ផ្សាយមេត្តា​ចិត្ត ចំពោះ​ពពួក​សត្វថា) សត្វ​ទាំងឡាយ​ទាំងពួង សូមឲ្យ​មានសេចក្តី​សុខ ឲ្យមាន​សេចក្តីក្សេម ​ឲ្យមាន​ខ្លួនដល់​នូវសេចក្តី​សុខចុះ។ ...

នៅក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ មានគាថាជាភាសាបាលីថា

សព្វេ សត្តា អវេរិនោ ហោន្តុ, ខេមិនោ ហោន្តុ, សុខិនោ ហោន្តុ...​ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង សូមកុំឲ្យមានពៀរ សូមឲ្យមានសេចក្តីក្សេម សូមឲ្យមានសេចក្តីសុខ ... ដូច្នេះជាដើម។

ផ្សាយមេត្តាទៅទិសទាំង១០

សព្វេ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ សត្តា អវេរា សុខី ហោន្តុ

សព្វេ បុរត្ថិមាយ អនុទិសាយ សត្តា អវេរា សុខី ហោន្តុ។...

ពួកសត្វទាំងអស់ក្នុងទិសបូព៌ ទិសអាគ្នេយ៍... សូមឲ្យជាសត្វមិនមានពៀរនឹងគ្នា សូមឲ្យមានតែសេចក្តីសុខជានិច្ច។..

ឬក៏ គេអាយផ្សាយមេត្តាដោយគាថាខ្លីៗថា 

ទុក្ខប្បត្តា ច និទ្ទុក្ខា, ភយប្បត្តា ច និព្ភយា, សោកប្បត្តា ច និស្សោកា, ហោន្តុ សព្វេបិ បាណិនោ។ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង ដែលដល់ហើយនូវសេចក្តីទុក្ខ សូមឲ្យជាសត្វបាត់សេចក្តីទុក្ខទៅ, ដែលដល់ហើយនូវភ័យ សូមឲ្យជាសត្វបាត់ភ័យទៅ, ដែលដល់ហើយនូវសេចក្តីសោក សូមឲ្យ​ជាសត្វបាត់សេចក្តីសោកទៅហោង។

## គុណប្រយោជន៍នៃមេត្តាធម៌ 
គុណប្រយោជន៍ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា អានិសង្សនៃការចម្រើនមេត្តា មានសំដែងនៅក្នុងគម្ពីរបរិវារៈ កថាខន្ធ ឯកុត្តរិកៈ មានជាអាថ៌ថា

មេត្តាចេតោវិមុត្តិ ដែលបុគ្គលធ្វើឲ្យថ្នឹកហើយ ចំរើនហើយ ធ្វើឲ្យក្រាស់ក្រែលហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានជំនិះហើយ ធ្វើឲ្យជាទីនៅហើយ ឲ្យតាំងនៅញឹកញយហើយ សន្សំទុកមិនឲ្យបាត់ ប្រារព្ធដោយល្អហើយ និងមានអានិសង្ស១១ប្រការជាពិតប្រាកដ គឺ

# បុគ្គលនោះដេកលក់ជាសុខ
# ភ្ញាក់ឡើងជាសុខ
# មិនយល់សុប្តិអាក្រក់
# ជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកមនុស្ស
# ជាទីស្រឡាញ់របស់ពួកអមនុស្ស
# ពួកទេវតាតែងរក្សា
# ភ្លើងក្តី ថ្នាំពិសក្តី គ្រឿងសស្ត្រាវុធក្តី ក៏មិនប៉ះពាល់ដល់បុគ្គលនោះ
# ចិត្តបុគ្គលនោះ រមែងចូលកាន់សមាធិដោយរួសរាន់
# បុគ្គលនោះ មានពណ៌សម្បុរមុខស្រស់បស់
# បុគ្គលនោះមិនបានវង្វេង ធ្វើមរណកាល
# កាលបើមិនទាន់បានត្រាស់ដឹងនូវគុណធម៌ជាន់ខ្ពស់ទេ ជាអ្នកបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។