open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
មួយឡាវ

រូបភាពតូច| មួយលាវ (សម័យអាណានិគម) ។
**មួយឡាវ** (ជាភាសាឡាវ ៖ມວຍລາວ , « ប្រដាល់ឡាវ ") គឺជា ក្បាច់គុន ពី ប្រទេសឡាវ ស្រដៀងទៅនឹង មួយថៃ (ថៃ) ឬ គុណខ្មែរ (កម្ពុជា)។ រចនាប័ទ្មចាស់ត្រូវបានគេហៅថា **មួយឡៃឡាវ**។

ដូច​ក្នុង​ប្រដាល់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ទាំងអស់ (​គុនខ្មែរ​​, មួយថៃ​) កីឡាករ​ឡាវ អ្នកមួយ(​កម្រិត​ខ្ពស់​) ប្រើ ​កណ្តាប់, ដៃ ,ជង្គង់ ,កែង និង ,​ជើង ​នៅលើ​សង្វៀន​ក្នុងពេល​ប្រកួត​។ ម្យ៉ាងវិញទៀត កែងដៃត្រូវបានហាមឃាត់សម្រាប់ អ្នកមួយ ស្ម័គ្រចិត្ត និងកុមារ អ្នកមួយ ។ ក្បាច់គុននេះមិនសូវល្បីជាង មួយថៃ ឬ គុណខ្មែរ ទេ តែវាមានប្រសិទ្ធភាពដូចគេដែរ។ ម្ចាស់​ជើង​ឯក​ជា​ច្រើន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​គឺ​មក​ពី ​ឡាវ មក​ពី​ខេត្ត ​ឥសាន ។

## លក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ 
* *អាចាន* (អាចារ្យ): មេ ឬ ​គ្រូ ​របស់ មួយឡាវ
* *ឡៃមួយ* : ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​បច្ចេកទេស មួយឡាវ 
* *មួយ* (ឡាវគេសរសេរ "ម្វយ")៖ វាជាពាក្យ ឡាវ ដែលពិពណ៌នាអំពីក្បាច់គុន។ ពាក្យ ម្វយជាពាក្យខ្មែរបុរាណមានន័យថាលេខមួយ ប្រហែលឡាវយកពាក្យនេះមកប្រើ
* *អ្នកមួយ* ៖ ពាក្យ​ដែល​ពិពណ៌នា​អំពី​មនុស្ស​ដែល​ហាត់​ក្បាច់​គុន
* *វ៉ៃគ្រូ* (គុណគ្រូ) : ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​អំពី ​ក្បាច់រាំ របស់​អ្នក​អ្នកមួយ ដែល​អ្នកប្រដាល់សម្រាប់​ការ​គោរព​ចំពោះ *​អាចាន* ​របស់​គាត់ (មេ ឬ​គ្រូ)
* លេខ *ឡាវ/ថៃ* :
** សូន- សូន្យ ;
** នុង - មួយ។ ;
** សង- ពីរ ;
** សាម - បី ;
** ស៊ី បួន ;
** ហា - ប្រាំ ;
** ហុក - ប្រាំមួយ។ ;
** ចិត- ប្រាំពីរ ;
** ពែត- ប្រាំបី ;
** *កៅ* -ប្រាំបួន ;
** សិប - ដប់។

## និយមន័យ 
មួយឡៃឡាវ គឺជាក្បាច់គុនបុរាណ ប្រទេសឡាវ ។ វា​មាន​ដើម​កំណើត​ពីក្បាច់​គុន​ខ្មែរ​តាំង​ពី​អាណាចក្រ​អង្គរ​។ ព្រះអង្គម្ចាស់ឡាវត្រូវបានលើកឡើងពីអង្គរ មុនពេលត្រូវបានដំឡើងនៅលើបល្ល័ង្កនៅប្រទេសលាវ។ មួយឡាវមានអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួន។ មួយឡៃឡាវជា​សិល្បៈ​ប្រដាល់​មួយ​ប្រភេទ ហើយ​ក៏​ជា​ទម្រង់​ប្រដាល់​ដែល​បង្ហាញ​ពី​ជំហរ​ដ៏​ប៉ិនប្រសប់​របស់​អ្នក​ប្រដាល់។

សម្រាប់​អ្នក​ប្រដាល់ មួយឡៃឡាវ នៅតែ​ជា​ទម្រង់​ដែល​មិនគួរ​មើលស្រាល​ឡើយ​។ សព្វថ្ងៃនេះ មួយឡាវនៅតែបន្តនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ និងនៅក្រៅប្រទេសក្នុងខេត្ត សកលនគរ (ឥសាន) ក្នុងប្រទេសថៃ។ ក្នុងពិធីបុណ្យនានា យើងឃើញរបាំ មួយបុរាណ ( រាំមួយ)។ អ្នករាំស្លៀកពាក់តាមបែប មួយបុរាណ។ មនុស្សជាច្រើន មង្កន បុរាណនៅលើក្បាលរបស់ពួកគេ ហើយមានស្នាម សាក់ ខ្លា និង ពស់ នៅលើផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយ ដូចជាជើងជាដើម។

មួយឡាវ គឺជាក្បាច់គុនមួយដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវវប្បធម៌ប្រជាប្រិយប្រពៃណីនៃពិភពជនបទ និងការប្រយុទ្ធក្នុងទម្រង់ជាកូដ និងទំនើបរបស់វា (ប្រដាល់ក្នុងសង្វៀន)។ សព្វថ្ងៃ មួយឡាវ មានបីសាខា :

ក្បួនដង្ហែ មួយថៃ (ទស្សនីយភាពប្រពៃណីក្នុងអំឡុងពេលពិធីបុណ្យ);

## Voir មួយបុរាណ 
### ណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
*  www.vientianetimes.org.la
* muay-usa.com 
* www.muaythaiclassic.com
ប្រាសាទណងហុង

**ប្រាសាទ ​ណង​ហុង** ជា​ទីសក្ការៈ​បូជា​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ស្រុក​ណន​ឌិន​ដែង ខេត្ត​បុរី​រម្យ ។ វា​ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​ចំនួន​បី បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត និង​សង់​លើ ​ថ្មបាយក្រៀម ​តែ​មួយ។ ប៉ម​ទាំង​បី​មាន​រាង​ការ៉េ​ក្នុង​ប្លង់​នៃ​ប្រភេទ​បោះជំហាន ប៉ម​កណ្តាល​ធំ​ជាង​គេ។ ទល់មុខប៉មខាងត្បូងគឺជាប្រាសាទតូចមួយ ប្រហែលជា បណ្ណាល័យ  ។ ទាំងមូលព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង ថ្មបាយក្រៀម ដែលមានច្រកចូលពីរ គឺមួយទៅខាងកើត និងមួយទៀតនៅខាងលិច។ យោងតាមប្រភេទនៃការតុបតែង និងស្ថាបត្យកម្ម ទីសក្ការៈនេះស្ថិតក្នុងរចនាបថ បាពួន ហើយមានអាយុកាលតាំងពី សតវត្សទី១១ ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Nong_Hong-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Nong_Hong-005.jpg|alt=Plan du site|ផែនទី
ឯកសារ:Prasat_Nong_Hong-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Nong_Hong-001.jpg|alt=Vue d'ensemble du sud-est| ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃភាគអាគ្នេយ៍
ឯកសារ:Prasat_Nong_Hong-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Nong_Hong-003.jpg|alt=Vue depuis le gopura est (vue axiale)| ទិដ្ឋភាពពី គោបុ រៈខាងកើត (ទិដ្ឋភាពតាមអ័ក្ស)
ឯកសារ:Prasat_Nong_Hong-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Nong_Hong-004.jpg|alt=Vue depuis le gopura est| ទិដ្ឋភាពពី គោបុរៈ ខាងកើត
ឯកសារ:Prasat_Nong_Hong-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Nong_Hong-002.jpg|alt=La tour principale| ប៉មសំខាន់

## កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 
* Michael Freeman, *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ*, Rivers Books, ឆ្នាំ ១៩៩៦
* Michael Freeman, *Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ*, River Books, 2001
* Yoshiaki Ishizawa, *តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999
* Claude Jacques និង Philippe Lafond, *The Khmer Empire*, River Books, 2007
* Vittorio Roveda, *រូបភាពនៃព្រះ៖ ទេវកថាខ្មែរនៅកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ*, សៀវភៅទន្លេ, ២០០៥
* Betty Gosling, *ប្រភពដើមនៃសិល្បៈថៃ*, River Books, 2004
* ផែនទីគំនូរជីវចលនៃអាណាចក្រខ្មែរពីឆ្នាំ 100 ដល់ 1500 គ.ស
ប្រាសាទភូមិផន

ស្ថិតនៅចំកណ្តាលភូមិបានដុំ ( ខេត្តសុរិន្ទ ) លើដីស្អាត មានដើមត្នោត ចម្ងាយប្រហែលហុកសិបគីឡូម៉ែត្រពី ខេត្តសុរិន្ទ **ប្រាសាទភូមិផន** ជាប៉មឥដ្ឋមួយជាន់រាងបួនជ្រុង បែរមុខទៅទិសខាងកើត អមទៅខាងត្បូងដោយ ថ្មបាយក្រៀម។ មូលដ្ឋាន និងគ្រឹះឥដ្ឋពីរ (ក៏បែរមុខទៅទិសខាងកើត) ទៅខាងជើង។ សាងសង់នៅពាក់កណ្តាល សតវត្សទី 7  រចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទេ។

ផ្ដែរចនាបថព្រៃក្មេង និងសសរពេជ្រដែលរកឃើញនៅនឹងកន្លែង ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរក្សាទុកនៅ សារមន្ទីជាតិបាងកក។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-002.jpg|alt=Vue d'ensemble|ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-003.jpg
ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-004.jpg|alt=Le sanctuaire fait toujours l'objet de dévotions
ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-005.jpg|alt=L'intérieur de la tour de brique|ផ្នែកខាងក្នុងនៃប៉មឥដ្ឋ
ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-006.jpg|alt=L'escalier menant au sanctuaire| ជណ្តើរដែលនាំទៅដល់ទីសក្ការៈ
ឯកសារ:Prasatphumponlateritebase.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasatphumponlateritebase.jpg|alt=La base de laterite| មូលដ្ឋានថ្មបាយក្រៀម
ឯកសារ:Prasat_Phum_Pon-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phum_Pon-007.jpg
Kuk Yeay Ham

Kuk Yeay Ham is a temple located in Chres Village, Prey Chhor District, Kampong Cham Province. This temple is approximately 90 kilometers from Phnom Penh. Tourists in Phnom Penh can visit this temple by traveling along National Road 6 to the intersection of Skuon, turn right to the provincial town of Kampong Cham on National Road 7 until arriving at the gate of Wat Sovan Pichey Raksmey Sangke, then turn 4 kilometers into the pagoda and travel through the fields for about 500 meters to reach the site of this ancient temple.

## History 
The history of Kuk Yeay Ham is both a legend and a true history related to the construction of the temple. According to the legend, there was an old lady named Yeay Ham who sacrificed her life to protect the property in this temple during war, and after she died, they named this temple Yeay Ham. In front of the temple today there is a hermitage, a shrine with a statue of Yeay Ham on the side as a place of worship. According to​​ the true history, this temple was built by Khmer ancestors during the Angkor period under the reign of Jayavarman VII, and the architecture of the structure suggests that it has been a place of worship since the Angkor period, in the 7-8th centuries. And perhaps later because the structure was damaged, a Khmer king built a new temple there during the Angkor period, but not on the foundation of the old temple, but on the site of the previous temple.  .

## Physical description 
Today, all that remains is a tower made of pure sandstone. The temple has four entrances, with the east gate as the main entrance, which is a significant direction for the Khmer. 

## References 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Kampong Cham province
ប្រាសាទតាឡេង

**ប្រាសាទតាឡេង** ជា សំណង់ថ្មភក់របស់ខ្មែរ មានអាយុកាលតាំងពី សតវត្សទី១១  ដែលមានទីតាំងនៅខាងលិចក្រុងគោកខណ្ឌ ក្នុង ខេត្តស៊ីសាកេត ។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គតែមួយ  បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយប្រឡាយ។ នៅលើទីតាំង ផ្ដែរចនាបថ បាពួន ខ្លះតំណាងឱ្យ ព្រះកាល ដែលឡើងលើដោយទេវៈដែលមិនអាចកំណត់បាន គឺ ព្រះឥន្ទ្រ លើដំរី អរិវតា ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-001.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-002.jpg|alt=Linteau: Kâla surmonté d'une divinité| 
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-003.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-004.jpg|alt=Linteau: Indra sur l'éléphant Airavata, au-dessus d'un Kâla| 
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-005.jpg|alt=Linteau: Indra sur l'éléphant Airavata (détail), au-dessus d'un Kâla| 
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-006.jpg|alt=Nâga à cinq têtes "avalé" par un Makara| 
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-007.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-009.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ta_Leng-010.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ta_Leng-010.jpg|alt=Linteau: Brahma sur le cygne (ou l'oie) Hamsa|
ប្រាក់ទីកាល់កម្ពុជា

ស្តាំ|រូបភាពតូច| កាក់ចំនួន ១ ទីកាល់ ផលិតក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៣ ។
ពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨៥០ ដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៥ **ប្រាក់ទីកាល់** ​ជា​រូបិយប័ណ្ណ​របស់ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ក៏​ដូច​ជា ​ប្រទេស​សៀម និង ​ប្រទេស​លាវ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ ​របស់​បារាំង ​ក្នុង​តំបន់​ទីកាល់របស់កម្ពុជាបាន​ជំនួស​ដោយ ​ប្រាក់​ហ្វ្រង់​កម្ពុជា ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៧៥។ ពាក្យ​ថា ទីកាល់ គឺជា​ឈ្មោះ​ដែល​ជនបរទេស​ប្រើ​សម្រាប់​ពាក្យ​ក្នុងស្រុកហៅ "*បាត"* ​ដែល​បាន​បង្កើត​ទៅជា ​ប្រាក់​បាត​ថៃ ​បច្ចុប្បន្ន ។ ពាក្យ *​បាត* ​ពិត​ជា​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទម្ងន់​ទាក់ទង​នឹង​ទម្ងន់​ប្រាក់ ដោយ​សារ​ប្រព័ន្ធ​រូបិយ​វត្ថុ​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ទម្ងន់​នៃ​កាក់​ប្រាក់។ លុយកាក់ (ឬប្រាក់បាត) គឺជាកាក់ ប្រាក់ ដែលមានទម្ងន់ ១៥ក្រាម ដូច្នេះហើយទើបផ្តល់ឱ្យវានូវតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលនឹង ប្រាក់រូពីឥណ្ឌា ។ អក្សរកាត់ត្រូវបានបែងចែកទៅជា 64 *អ័ដ្ឋ*, 32 ពៃ, 8 *ហួង* ឬ 4 *ស្លឹង* ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អង្គឌួង បានក្លាយជា ស្តេចនៃប្រទេសកម្ពុជា នៅឆ្នាំ 1848 ហើយបានចាប់ផ្តើមចេញនៅឆ្នាំ 1850 ដែលជាកាក់ដែលផលិតដោយម៉ាស៊ីនដំបូងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាកាលដែល ឧត្តុង្គ នៅតែជារាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា មានតំបន់មួយឈ្មោះថា ភូមិឃ្លាំងប្រាក់ និងជាទីតាំងផលិត។ 

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វត្ថុធាតុធ្វើពីលោហធាតុដូចជាមាស និងប្រាក់ ខណៈដែលប្រទេសជិតខាងតែងតែប្រើប្រាស់ទង់ដែង និងស័ង្កសីជារូបិយប័ណ្ណរបស់ពួកគេ។ នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​រូបិយប័ណ្ណ​ខ្មែរ​ក្លាយ​ជា​រូបិយប័ណ្ណ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​បំផុត​ក្នុង​តំបន់ ហើយ​នឹង​ជួយ​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា។ វា​ក៏​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អង្គឌួង​បង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​បារាំង ដែល​នឹង​ត្រួសត្រាយ​ផ្លូវ​សម្រាប់ ​អាណាព្យាបាល​បារាំង ។  ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង រូបិយប័ណ្ណខ្មែរ​បាន​ជំនួស​ដោយ​ប្រាក់​ហ្វ្រង់​ខ្មែរ ហើយ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ទៀត​គឺ​អ្នក ​ប្រាក់ព្យាស់ឥណ្ឌូចិន ។ 

## កាក់ 
នៅឆ្នាំ 1847 និង 1848 កាក់ត្រូវបានចេញជា 1 អ័ដ្ឋ, 1 និង 2 ពៃ, 1 ហួង,, 1 និង 4 បាត។ 

ប្រាក់ទីកាល់ខ្មែរចែកជា ៨ ហួង  និង ៦៤ អ័ដ្ឋ។ 

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:¼_Tical_(c._1856,_Heaton_dies)_-_Scott_Semans_01.jpg|តំនភ្ជាប់=|¼ ទីកាល់
ឯកសារ:Tical_(1853,_Ingram_dies)_-_Scott_Semans_13.jpg|តំនភ្ជាប់=|¼ ទីកាល់
ឯកសារ:⅛_Tical_(c._1856,_Heaton_dies)_Closed_horizontals_in_temple_-_Scott_Semans_01.jpg|តំនភ្ជាប់=|⅛ ទីកាល់
ឯកសារ:1_tical_1847,_Norodom_I,_Cambodia_(obverse)_-_Bode-Museum_-_DSC02712.jpg|តំនភ្ជាប់=|alt=1 Tical from the reign of Norodom I|១ ទីកាល់នៅរាជ្យស្ដេចនរោត្ដម

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ប្រាក់រៀលកម្ពុជា ជារូបិយប័ណ្ណទំនើបរបស់កម្ពុជា។

## ឯកសារយោង 
**ដកស្រង់ប្រភព**

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* ការប្រមូលរូបិយប័ណ្ណកម្ពុជា - បង្ហាញរាល់ក្រដាសប្រាក់ដែលចេញដោយធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា។
ប្រាសាទព្រះធាតុតូច

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 105.749217, 11.795908 ]
      }
    }
  ]
}
ប្រាសាទនេះនៅក្នុងបន្ទាយព្រៃនគរក្នុងភូមិអង្គក្នុងឃុំដូនតីស្រុកពញាក្រែកខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ 

ប្រាសាទនេះកសាងនៅសតវត្សទី ៦-៧
ឈ្មោះ “ព្រះធាតុ” ក៏មិនខុសពីពាក្យថា “គុក”, “ក្តី”, “ឃ្លាំង” ដែរ ពោល គឺជាការហៅសំដៅទៅលើប្រាសាទដូចគ្នា តែការហៅព្រះធាតុនេះគេច្រើនតែចាត់ទុកប្រាសាទជាចេតិយ ហើយការហៅដូច្នេះច្រើននិយមនៅខេត្តកំពង់ចាម និងកំពង់ធំ ដូចជា ព្រះធាតុបារាយណ៍ ព្រះធាតុក្ទម្ព ព្រះធាតុរកា ។ល។ ម្ល៉ោះហើយ “ព្រះធាតុធំ” ចង់សំដៅលើប្រាសាទដែលមានទំហំធំ ពោល គឺធៀបជាមួយប្រាសាទមួយទៀតមានឈ្មោះថា “ព្រះធាតុតូច” ដែលស្ថិតនៅស្ទើរចំពាក់កណ្តាល ក្រុង។ តាមរយៈឯកសារចាស់ៗដែលសិក្សាដោយអ្នកស្រាវជ្រាវបារាំង បានរៀបរាប់ថា ប្រាសាទព្រះធាតុធំ មានតួប៉មធ្វើអំពីឥដ្ឋចំនួន ៣ សង់រត់ជួរគ្នាពីអ័ក្សជើងទៅត្បូង បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយសង់នៅលើទួលមួយមានកម្ពស់ប្រមាណ ១,៥ម៉ែត្រ។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្នយើងនៅមើលឃើញតួប៉មចំនួន ២ ប៉ុណ្ណោះដែលនៅឈរ ព្រោះតួប៉មខាងជើងបង្អស់គេបានចាក់បេតុងលុបដានបាត់ទៅហើយ ម្យ៉ាងវិញទៀត យើងក៏មិនអាចដឹងច្បាស់ថា តើប្រាសាទព្រះធាតុធំពិតជាមានតួប៉មចំនួន ៣ ឬអត់នោះទេ។ តួប៉មប្រាសាទព្រះធាតុធំទាំងពីរដែលនៅឈរមានលក្ខណៈពុំដូចគ្នានោះឡើយ ហើយកាលបរិច្ឆេទនៃការសាងសង់ក៏ខុសគ្នាដែរ (រូបលេខ១)។

តួប៉មខាងត្បូង សាងឡើងអំពីឥដ្ឋ មានរាងបួនជ្រុងស្មើ បែរមុខទៅទិសខាងកើត (រូបលេខ២-៣)។ តួប៉មនេះមិនមានលម្អជាទ្វារបញ្ឆោតដូចប្រាសាទផ្សេងទៀតឡើយ ពោល គឺគ្រាន់តែលម្អជាជញ្ជាំងលាតខណ្ឌគ្នាដោយក្បាច់សសរផ្អោបជាបីផ្នែក ដែលលក្ខណៈបែបនេះស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទជាច្រើននៅសម័យមុនអង្គរ ដូចជា ប្រាសាទមួយចំនួននៅតំបន់ប្រាសាទសំបូរ ព្រៃគុក (N8, N9, N10, N12, N13, N19, C3, C4, C5) ប្រាសាទព្រះគោ (ថាឡាបរិវ៉ាត់) ។ល។ ចំណែក ផ្នែកកំពូលខាងលើក៏មិនមានលម្អជាក្បាច់អ្វីច្រើនដែរ ព្រោះយើងឃើញត្រឹមតែស្នាមក្បាច់គុឌុដែលឆ្លាក់មិនទាន់ហើយតែប៉ុណ្ណោះ។
ប្រាក់ហ្វ្រង់កម្ពុជា។

**ហ្វ្រង់** ​ជា​រូបិយប័ណ្ណ​របស់ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៨៧៥ ដល់ ១៨៨៥។ វាស្មើនឹង ហ្វ្រង់បារាំង ហើយត្រូវបានបែងចែកស្រដៀងគ្នាទៅជា ១០០ *សេន* ។ វា​បាន​ធ្វើ​ចរាចរ​ជាមួយ​នឹង​ប្រាក់​ប៉េសូ​ម៉ិកស៊ិក (ស្មើ​នឹង ​ប្រាក់​ប៉េសូ​ម៉ិកស៊ិក ) ជាមួយ​នឹង ១ ព្យាស់ = ៥.៣€ ហ្វ្រង់។ វាបានជំនួស ប្រាក់បាតនិងត្រូវបានជំនួសដោយ ព្យាស់ នេះ មិនមានលុយក្រដាសត្រូវបានចេញទេ។

## កាក់ 
កាក់ត្រូវបានចេញជាផ្នែក ៥, ១០, ២៥ និង ៥០ សេន ,១, ២និង ៤ ហ្វ្រង់ និង ១ ព្យាស់ ។ ៥ និង ១០ សេនត្រូវ​បាន​វាយ​ដោយ​សំរឹទ្ធ ហើយ​បំណែក​ដែល​នៅ​សល់​ជា​ប្រាក់។ កាក់ទាំងអស់ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៨៦០ កាក់​ទាំង​អស់​មាន​រូប​ព្រះ​បាទ ​នរោត្តម ។ ប្រហែលឆ្នាំ ១៩០០ កាក់ប្រាក់មួយចំនួនត្រូវបានស្តារឡើងវិញ ប៉ុន្តែនៅប្រហែល ១៥% បានកាត់បន្ថយទម្ងន់។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ប្រាក់ព្យាស់ឥណ្ឌូចិនបារាំង

## ឯកសារយោង 
 

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* កាក់ខ្មែរ ព្រះបាទនរោត្តម I
* ការប្រមូលរូបិយប័ណ្ណកម្ពុជា - បង្ហាញរាល់ក្រដាសប្រាក់ដែលចេញដោយធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា។
ប្រាក់ដួង

រូបភាពតូច|*ប្រាក់ដួង*
ប្រាក់ដួង (អង់គ្លេស:Bullet money; ថៃ:พดด้วง, ផតដួង )គឺជាប្រភេទកាក់ដែលប្រើជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងប្រទេសសៀម (បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ) និងអាណាចក្រជំនាន់មុនរបស់វា។  ពួកវាស្ទើរតែទាំងស្រុងធ្វើពីប្រាក់ ជាទម្រង់របារបត់ទៅជារាងមូល ហើយបោះត្រាដោយសញ្ញាជាក់លាក់។  ប្រាក់ដួងត្រូវ​បាន​ចេញ​ដោយ​យោង​តាម​ប្រព័ន្ធ​ទម្ងន់​បាត ដែល​គេ​ស្គាល់​ក្នុង​ចំណោម​ជន​ជាតិ​លោក​ខាង​លិច​ថា​ជា​ទីកាល់ ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​រូបិយប័ណ្ណ​ថៃ​ទំនើប។  ការប្រើប្រាស់ទូទៅដំបូងបំផុតរបស់ពួកគេគឺមកពីព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យ (សតវត្សទី 13-15) ហើយពួកគេត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអយុធ្យា និងអាណាចក្រស្នងរាជ្យរបស់ធនបុរី និងរតនៈកូស៊ីនរហូតដល់ថ្ងៃទី 27 ខែតុលា ឆ្នាំ 1904 នៅពេលដែលការប្រើប្រាស់របស់ពួកគេត្រូវបានបញ្ឈប់ក្នុងការពេញចិត្តចំពោះកាក់សំប៉ែត។[1]

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Ramathibodi_II_era_Pod_Duang.jpg|alt=King Ramathibodi II (1491-1529 CE)|ស្ដេចរាមាធិបតីទី២ (1491-1529 គ.ស)
ឯកសារ:Maha_Chakkraphat_era_Pod_Duang.jpg|alt=Maha Chakkraphat (1548-1569 CE)|មហាចក្រផាត់ (1548-1569 គ.ស)
ឯកសារ:Maha_Thammarachathirat_era_Pod_Duang.jpg|alt=Maha Thammarachathirat (1569-1590 CE)|មហា​ធម្ម​រាជាធិរាជ(1569-1590 គ.ស)
ឯកសារ:Naresuan_era_Pod_Duang.jpg|alt=Naresuan (1590-1605 CE)|នរិន្ទសូ (1590-1605 គ.ស)
ឯកសារ:Songtham_era_Pod_Duang.jpg|alt=Songtham (1611-1628 CE)|សុង ថាម 
ឯកសារ:Prasat_Thong_era_Pod_Duang.jpg|alt=Prasat Thong (1629-1656 CE)|ប្រាសាទ​ថោង
ឯកសារ:Narai_era_Pod_Duang.jpg|alt=Narai (1656-1588 CE)|ណារ៉ាយ
ឯកសារ:Uthumphon_era_Pod_Duang.jpg|alt=Uthumphon (1758 CE)|ឧទុមផុន 
ឯកសារ:Rama_I_era_Pod_Duang.jpg|alt=Rama I (1782-1809 CE)|រាមាទី១
ឯកសារ:Rama_II_era_Pod_Duang.jpg|alt=Rama II (1809-1824 CE)|រាមាទី២
ឯកសារ:Rama_III_era_Pod_Duang.jpg|alt=Rama III (1824-1851 CE)|រាមាទី៣
ឯកសារ:Rama_IV_era_Pod_Duang.jpg|alt=Rama IV (1851-1868 CE)|មារាទី៤ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* លុយឡាត ជារូបិយប័ណ្ណស្រដៀងគ្នាដែលប្រើនៅ ឡានសាង
* *Piloncitos* ប្រើនៅ ប្រទេសហ្វីលីពីន
Kate Cate

## ប្រវត្តិរូប 
កញ្ញា **ខាត់ ស្រីច័ន្ទ** (អង់គ្លេស: **Khat Sreychan** និងមានឈ្មោះក្រៅហៅថា **Kate Cat**) ជាអតីតបវរកញ្ញា Miss Grand Cambodia ឆ្នាំ ២០២0។ សព្វថ្ងៃកញ្ញា **ខាត់ ស្រីច័ន្ទ** មានអាយុ 28ឆ្នាំ មកពីខេត្ត កំពង់ឆ្នាំង ប្រទេសកម្ពុជា។
## សមិទ្ធិផល 
**Miss Grand Cambodia** កញ្ញា **ខាត់ ស្រីច័ន្ទ** (អង់គ្លេស: **Khat Sreychan** និងមានឈ្មោះក្រៅហៅថា **Kate Cat**) ធ្លាប់ចូលរួមប្រកួត Miss Grand Cambodia 2020
## តួនាទីបច្ចុប្បន្ន
ខាត់ ស្រីចាន់ បច្ចុប្បន្នគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅនៃការប្រកួត Miss Planet Cambodia 2024 ដែលជាផ្នែកមួយនៃ Miss Planet International 2024 ដោយកញ្ញាមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរៀបចំ និងគ្រប់គ្រងការប្រកួត ដោយមានការផ្តល់ជូននូវជំនាញ និងបទពិសោធន៍របស់ខ្លួនដើម្បីអោយអ្នកជំនាន់ថ្មីបានបង្ហាញទេពកោសល្យថ្មី និងលើកស្ទួយសម្រស់កម្ពុជានៅលើវេទិកាអន្តរជាតិ។
## ឥទ្ធិពល
ក្នុងនាមជាអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅនៃការប្រកួត Miss Planet Cambodia 2024 គឺកញ្ញាបានជំរុញឲ្យយុវជនកម្ពុជា ជាពិសេសស្រ្តី ឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចសុបិន្ត និងបង្ហាញទេពកោសល្យរបស់ខ្លួននៅលើវេទិកាទាំងក្នុងប្រទេស និងអន្តរជាតិ។

## ឯកសារយោង 
# 
# 
# 

# 

# 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បវរកញ្ញា
ភាសាសាកា

**ភាសាសាកា** (Забони сакоӣ) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់ខាងកើត។
សាកា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាសាកា
ប្រាសាទព្រះធាតុធំ

មានទីតាំងនៅបន្ទាយព្រៃនគរ នៅភូមិអង្គរក្នុងឃុំដូនតីស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។

ប្រាសាទនេះមានតួរប៉មចំនួន២មានរូបរាងខុសគ្នា។  

ប្រាសាទនៅខាងត្បូងកសាងក្នុងរាជ្យស្ដេចភវវម៌្មទី១ ប្រាសាទនេះមានរាងបួនជ្រុងបែមុខទៅទិសខាងកើត ប្រាសាទនេះមានរាងដូចប្រាសាទនៅតំបន់សំបូរព្រៃគុក(N8,N9,N10,N12,N13,N19,C3,C4,C5)ប្រាសាទព្រះគោនៅថាឡាបរិវ៉ាត់។ល។ 

ចំណែកខាងជើងប្រហែលជាកសាងក្នុងរាជស្ដេចជ័យវម៌្មទី១ឬស្ដេចជ័យវម៌្មទី២។ គេរកឃើញផ្ដែរចំនួន២ ផ្ដែរមួយក្នុងរចនាបថសំបូរព្រៃគុគនិងមួយទៀតរចនាបថព្រៃក្មេង
តាមរយៈការរៀបរាប់ខាងលើ យើងបានដឹងអំពីលក្ខណៈស្ថាបត្យកម្មនិងសិល្បៈជាទូទៅ​របស់តួប៉មទាំងពីរខាងលើ និងបានដឹងអំពីការស្នើឡើងពីអាយុកាលរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវមុនៗ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា តួប៉មខាងត្បូងដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមុនយល់ថា ជាសំណង់សាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (គ.ស.៥៩៨ – ៦០៦) ពុំមានតឹងតាងរឹងមាំណាមួយដែលអាចបញ្ជាក់​បានឡើយ ព្រោះសំណង់ដែលមានជញ្ជាំងលាត និងមានក្បាច់គុឌុបែបនេះ យើងឃើញមានទាំង​រចនាបថសំបូរព្រៃគុក រចនាបថព្រៃក្មេង និងកំពង់ព្រះ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើផ្តែរដែលតម្កល់នៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ គឺជាផ្តែរតួប៉មខាងត្បូងវិញនោះ យើងអាចទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានថ្មីមួយថា សំណង់នេះអាចសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១ (គ.ស.៦១៦ – ៦៣៧) ព្រោះ​ដូចវាអាចដូចករណីប្រាសាទមួយចំនួននៅសំបូរព្រៃគុក ដូចជា តួប៉ម N8, N9, N10, N12, N13 ហើយជើងទម្រវិញដូចនៅតួប៉ម N14-2។ ចំណែក តួប៉មខាងជើងវិញ អាចដូចការសន្និដ្ឋានរបស់​លោកស្រី Mireille Bénisti ប្រសិនបើផ្តែរទ្វារមួយផ្ទាំងទៀតជារបស់តួប៉មខាងជើង ពោល គឺជាសំណង់ចុងរចនាបថព្រៃក្មេង ដើមរចនាបថកំពង់ព្រះ (រវាងពាក់កណ្តាលស.វ.ទី៧ដល់ដើមស.វ. ទី៨) ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ដល់ដើមរាជ្យព្រះនាងជ័យទេវី។ ពោល គឺដូចការលើកឡើងរបស់លោក Michael Vickery ដែលយល់ថាក្រុងបុរាណនៅបន្ទាយព្រៃនគរនេះអាចជាអតីតក្រុង “វ្យាធបុរ” ដែលមានសកម្មភាពតាំងពីរាជ្យ​ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ហើយចំណែកឯ ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរ លោកយល់ថាអាចស្ថិតនៅម្តុំកំពង់ធំ នៅជិតតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដោយយោងទៅលើសិលាចារឹកស្រីគ្រប់ល័ក្ខណ K.151 រៀបរាប់ថា មានស្តេចត្រាញ់ម្នាក់ឈ្មោះ “នរសិង្ហគុប្ត” ជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្រុងឥន្រ្ទបុរ បម្រើឱ្យស្តេចបីអង្គចាប់ពីរាជ្យព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ ដល់ព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១។ តែយ៉ាងណា តួប៉មខាងជើងនេះ ក៏អាចមានការបន្ថែមនៅសម័យអង្គរទៀតក៏អាចទៅ រួច៕
ភាសាវ៉ាគី

*ភាសាវ៉ាគី* (x̌ikwor zik) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់ខាងកើត។

វ៉ាគី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាវ៉ាគី
ភាសាបាក់តេរី

**ភាសាបាក់តេរី** (Αριαο, arıao) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់ខាងកើត។

បាក់តេរី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាបាក់តេរី
នំក្រៀប

នំក្រៀបជា ​អង្ករ ​សំរូប​រាង​មូល និង​សំប៉ែត ​របស់​ខ្មែរ ដែល​មាន​លក់​ជា ​អាហារ​តាម​ផ្លូវ ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ខុស​ពី *​នំអន្សម* ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង ​ឱកាស​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ *,នំក្រៀប*​មិន​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​សម្រាប់​ឱកាស​ជាក់លាក់​ណា​មួយ​ឡើយ។  

ស្រដៀងទៅនឹងនំកែកឃឺផ្សេងទៀតនៅទូទាំងអាស៊ីទេ  នំក្រៀបមានរូបមន្តដូចគ្នានឹង *senbei* របស់ជប៉ុនតូចជាង ប៉ុន្តែមានទំហំប៉ុន *bhatura* ឥណ្ឌា។ វាជាការលំបាកក្នុងការសន្មត់នូវវត្ថុបុរាណ  *នំក្រៀប* ទោះបីជាទំនៀមទម្លាប់ក្នុងស្រុកចាត់ទុកវាតាំងពី បុរាណកាលមក ក៏ដោយ។ 

## ការរៀបចំ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| *នំក្រៀប* ដុតនៅ [ក្រុងព្រះសីហនុ(ខេត្តព្រះសីហនុ)|ក្រុងព្រះសីហនុ ដោយប្រើក្រញ៉ាំឬស្សីបុរាណ]]

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
បុត្រីរបស់ កន្ទប៌ធម៌

**បុត្រី​នៃ​កន្ទប៌ធម៌** ( *ឆ្នាំ*.៦៥៣) ដែល​គេ​មិន​ស្គាល់​ឈ្មោះ គឺ​ជា ​មហេសី​ដែល​គ្រង​រាជ្យ ​នៅ ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ក្នុង ? –៦៥៣។ 

នាង​ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះបាទ កន្ទប៌ធម៌ ​និង​ជា​ប្អូន​ស្រី​របស់​ព្រះបាទ ប្រភសធម៌ ។ 

ប្រភសធម៌ដើមឡើយបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់បិតាព្រះអង្គ  កន្ទប៌ធម៌។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅឆ្នាំ ៦៤៥ រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់របស់ស្តេចបានសម្លាប់ទាំងស្តេច និងបុរសទាំងអស់នៃគ្រួសាររាជវង្ស ដើម្បីគាំទ្រដល់ក្មួយរបស់ស្តេច ភទ្រេស្វរវម៌ [ jp ] ។ នេះ​មិន​បាន​បន្សល់​ទុក​ឲ្យ​បុរស​ឡើង​សោយរាជ្យ​ទេ ដូច្នេះ​រាជបល្ល័ង្ក​បាន​ទៅ​ដល់​ម្តាយមីង​របស់​ភទ្រេស្វរវម៌នៅ​ពេល​ព្រះបាទ​ភទ្រស្វរវម៌​ត្រូវ​បាន​ពួក​រដ្ឋមន្ត្រី​ទម្លាក់​ពី​តំណែង។    

នេះ​បើ​យោង​តាម *​សៀវភៅ​ថ្មី​របស់​ថាង* ​ពេល ភទ្រេស្វរវម៌ [ jp ] ត្រូវបានទម្លាក់ បុត្រីរបស់ កន្ទប៌ធម៌ បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រិយានី ឡើងសោយរាជ្យដោយរដ្ឋមន្ត្រីនៃចម្ប៉ា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ព្រះមហាក្សត្រ​ស្រី​មិន​អាច​រក្សា​ស្ថិរភាព​ប្រទេស​បាន​ឡើយ។ ដូច្នេះ ពួក​អ្នក​បម្រើ​បាន​នាំ ​ព្រះ​បាទ​វិក្រាន្តវម្ម៌ទី​១ ទៅ​ប្រទេស​ចំប៉ា ហើយ​តាំង​ទ្រង់​ជា​ស្ដេច​ថ្មី។ ពេល ​ព្រះ​បាទ​វិក្រាន្តវម្ម៌ទី​១ បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​នៅ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ព្រះ​នាង​បាន​ឡើង​ពី​ក្សត្រិយ៍​ដែល​សោយរាជ្យ​ទៅ​ជា ​មហេសី ​របស់​ព្រះអង្គ។ 

ក្នុង *​សៀវភៅ​ថ្មី​ថាង* ​មិន​ស្គាល់​ឈ្មោះ​ទេ ហើយ​នាង​ទើប​តែ​ហៅ​ថា​ជា​កូន​ស្រី​របស់​កន្ទប៌ធម៌។ 

ឈ្មោះ​ដែល​គេ​ណែនាំ​សម្រាប់​នាង​គឺ **ឥសានវម្ម៌** ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ឯកសារយោង
ភាសាតាលីស

**ភាសាតាលីស** (Tolışi, Tолыши, تؤلشی, Tolışə zıvon, Tолышә зывон, تؤلشه زوؤن) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់។

តាលីស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាតាលីស
អាល់មូហ៍តាឌី ប៊ីលឡា

**អាល់មូហ៍តាឌី ប៊ីលឡា អ៊ីបនី ហាសាណាល់ បូគាហ៍** (កើតនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៤) គឺជាបុត្រាច្បងរបស់ស្ដេចស៊ុលតង់ ហាសាណាល់ ប៊ូលគាហ៍ ជាមួយនិងម្ចាស់ក្សត្រីសាឡេហា ។ លោកគឺជារាជទាយាទប្រ៊ុយណេ ហើយជាព្រះអង្គម្ចាស់ដំបូងគេក្នុងជួរនៃការស្នងរាជ្យសម្បត្តិរបស់ប្រ៊ុយណេ។ លោកនឹងដឹកនាំរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលជាយថាហេតុ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឥស្សរជនសំខាន់ទីពីរនៅក្នុងឋានានុក្រមនយោបាយ។ លោកកើតនៅឯវិមានអ៊ីស្តាណា ដារុល ហាណា (Istana Darul Hana),នាឯរាជធានីបង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់។ 
រូបភាពតូច|ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ីលឡាឆ្នាំ២០១១ 

## ឯកសារយោង
ជនជាតិស្ទៀង

**ជនជាតិស្ទៀង** (   ) ជាក្រុមជនជាតិភាគតិច វៀតណាម និង កម្ពុជា ។ ពួកគេនិយាយ ស្ទៀង ដែលជាភាសាមួយនៅក្នុងក្រុម បាហ៍ណា នៃ ភាសាមន-ខ្មែរ ។

ស្ទៀងភាគច្រើនរស់នៅក្នុង ខេត្ត Bình Phước (81,708 ក្នុងឆ្នាំ 2009)  នៃតំបន់ ភាគអាគ្នេយ៍ នៃប្រទេសវៀតណាម។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេចាត់ថ្នាក់ជាក្រុមដែលប្រើសំដៅលើជនមិនមែនខ្មែរក្រោមឈ្មោះខ្មែរលើ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
អម្រាវតី

**អម្រាវតី** (សំស្រ្កឹត៖ अमरावती *Amaravati*) គឺជារដ្ឋចម្ប៉ាដែលមាននៅកំឡុងឆ្នាំ ៦៥៧ - ១៤៧១ ដែលត្រូវនឹងតំបន់ពីខាងជើង ខេត្តក្វាងង៉ាយ (Quảng Ngãi) ដល់ ដាណាង (Đà Nẵng) សព្វថ្ងៃនេះ។
=មើលផងដែរ=
{{Navbox
|name = រាជធានីខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសចម្ប៉ា(ចាម)
|title = រាជធានីខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសចម្ប៉ា(ចាម) 
|state = {}
|liststyle = text-align:left;
|image = 
|group1 = **រាជធានីធំ**
|list1 = ឥន្ទ្របុរៈ 
|group2 = **រាជធានីតូច**
|list2 = អម្រាវតី វិជ័យ កៅធរៈ មណ្ឌរង្គ 
|belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080;
|below=រាជធានីចម្ប៉ា​មាន ​៥ រាជធានី

}}
សិលាចារឹកវត្តស្រីជុំ

**សិលាចារឹកវត្តស្រីជុំ** ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា **សិលាចារឹកសុខោទ័យលេខ No.2** គឺជាសិលាចារឹកដែលធ្វើពីថ្មដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំរូដំបូងបំផុតនៃ អក្សរថៃ ។  រកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៨៧ ដោយ លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯក លោកម្ចាស់ សមោសោន ប៉ូលឡាកាន។ ទីបំផុតវាត្រូវបានបកស្រាយ និងចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១៣៤១-១៣៦៧ ក្នុងសម័យស្តេច មហាធម្មរាជាទី១,  

អត្ថបទផ្តល់ឱ្យ ក្នុងចំណោមរបស់ផ្សេងទៀត ការបង្កើត សុខោទ័យ ជាមួយនឹងព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែមពី សិលាចារឹករាមខាំហែង ; ជាពិសេស​ខ្លឹមសារ​ទាក់ទង​នឹង​ចលនា​នយោបាយ​របស់​រាជវង្ស​សុខោទ័យ មុន រាជវង្សព្រះរោង [ ទី ] ពោលគឺ រាជវង្ស Namthum  [ ទី ] ក៏ដូចជាបង្ហាញជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះមហាថេរស្រីសត្ថ ក្នុងជីវិតខាងលោកិយ និងព្រះសង្ឃ។  

## ឯកសារយោង
## មើលផងដែរ 
*​​វត្តស្រីជុំ (ខេត្តសុខោទ័យ)
*ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ
*ខេត្តសុខោទ័យ
*វត្តស្រីជុំ
*ព្រះនាងសុខរមហាទេវី
ខេត្តខាញ់ហូ

**ខេត្តខាញ់ហូ** (វៀតណាម៖ *Khánh Hòa*) ជាខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រភាគខាងត្បូង ក្នុងតំបន់ឆ្នេរភាគ ខាងត្បូង ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ ខេត្តហ្វូអៀន នៅខាងជើង ខេត្តនិញថ្វឹនខាងត្បូង ខេត្តដាក់ឡាក់នៅខាងលិច ខេត្តឡឹមដុង ភាគនិរតី និងសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅខាងកើត។

ខាញ់ហូ មានប្រជាជនចំនួន ១,១៤៧,០០០ និងលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដី ៥,១៩៩.៦២ km2 (២,០០៧.៥៨ ម៉ែត្រការ៉េ)។ រដ្ឋធានីរបស់វាគឺ ញ៉ាត្រាង ។ ខាញ់ហូ គឺជាទីតាំងនៃផ្ទះរដូវក្តៅរបស់ បាវ ដាយ វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ ញ៉ាត្រាង វិទ្យាស្ថានមហាសមុទ្រ វិទ្យាស្ថានវ៉ាក់សាំង និងសារធាតុជីវសាស្ត្រ។ កំពង់ផែ Cam Ranh Bay ស្ថិតនៅលើដីដែលកៀកនឹងការធ្លាក់ទឹកសមុទ្រជ្រៅបំផុតក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលជាទីតាំងល្អបំផុតសម្រាប់មូលដ្ឋាននាវាមុជទឹកក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាសាទចំប៉ាចំប៉ាមួយស្ថិតនៅខាងជើងនៃ ញ៉ាត្រាង ។
## ឯកសារយោង
ភាសាសួយ

**សួយ** គឺជា ​ភាសា​ព័រ ​ជិត​ផុត​ពូជ​នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ដែល​និយាយ​ដោយ​ចំនួន​មនុស្ស​ថយចុះ ភាគច្រើន​ជា​មនុស្ស​ចាស់។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​នៅ​ក្នុង ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ និង ​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ នៅ​តំបន់​ភូមិ​ក្រាំង​ត្រចាក់ ( *Ethnologue* ) ។

## ឯកសារយោង
ជនជាតិព័រ

ព័រ  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **សំរ៉ែ**គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចនៅភាគខាងលិច នៃប្រទេសកម្ពុជា ។ ពួកគេរស់នៅក្នុង ខេត្តព្រះវិហារ ( ស្រុករវៀង ) និង ខេត្តបាត់ដំបង ( ស្រុកសំឡូត ) ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ជាពិសេសនៅ ស្រុកភ្នំក្រវាញ និង ស្រុកវាលវែង ។ នៅ​ភ្នំ​ក្រវាញ ប្រជាជន​សរុប​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ១.០២៤ នាក់ ខណៈ​វាលវែង​មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល ២២៤ នាក់​។ 

ក្នុង​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ សហគមន៍​នេះ​ហៅ​ខ្លួន​គេ​ថា «សំរ៉ែ»។ ដើមឡើយ​រស់នៅ​តំបន់​ភ្នំ ប្រជាជន​ព័រ​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​បណ្តើរៗ​ទៅ​តាម​ជើងភ្នំ​ក្បែរ​ប្រភពទឹក ជា​ចម្បង​សម្រាប់​ដាំ ​ដើម​ក្រវាញ ​។ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ប្រជាជន Pearic
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
ជនជាតិម៉ាង

ម៉ាង ( Chinese    ;    ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅជាចម្បងនៅ Lai Châu ភាគពាយ័ព្យ នៃប្រទេសវៀតណាម ជាកន្លែងដែលពួកគេគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមជនជាតិវៀតណាមចំនួន 54 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ក៏មានជនជាតិ ម៉ាង ប្រហែល 500 នាក់រស់នៅក្នុងខេត្ត យុនណាន ភាគខាងត្បូង ប្រទេសចិន ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាជា ជាតិគ្មានអត្តសញ្ញាណ ។

ភាសា ម៉ាង គឺជាផ្នែកមួយនៃសាខា Pakanic នៃគ្រួសារភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ
ភាសាសំរ៉ែ ខេត្តពោធិ៍សាត់

**សំរ៉ែ** () គឺជា ភាសា ព័រ ជិតផុតពូជរបស់ ប្រទេសថៃ ហើយពីមុន ប្រទេសកម្ពុជា ។ ច្បាស់ណាស់ ភាសានេះបានផុតពូជនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា   ប៉ុន្តែការស្ទង់មតិឆ្នាំ 1998 បានរកឃើញអ្នកនិយាយពី 20-30 នាក់នៅក្នុងឃុំណនស៊ី ស្រុកបូរៃ ខេត្តត្រាត ។ ប្រទេស​ថៃ និង​បាន​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ចំនួន​ប្រជាជន​សរុប​ដែល​អាច​និយាយ​ភាសា​បាន​ថា​មាន​ចំនួន ២០០ 

## សូរស័ព្ទ 
សារពើភ័ណ្ឌសូរសព្ទគឺជាតួយ៉ាងនៃភាសាមន-ខ្មែរសម័យទំនើប ហើយរួមជាមួយភាសា ព័រផ្សេងទៀតបង្ហាញពីឥទ្ធិពលសូរស័ព្ទមួយចំនួនពីចុង ខ្មែរកណ្តាល នៃសតវត្សទី 17 ។  សំរ៉ែក៏បង្ហាញឥទ្ធិពលពី ថៃ ដែរថា វាមានប្រព័ន្ធសំនៀងដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ។ ដូចជា ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី ជាច្រើនផ្សេងទៀតជាទូទៅ និងភាសា ព័រ ជាពិសេសស្រៈសំរ៉ែអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នានៅក្នុងគុណភាពសំឡេង ប្រព័ន្ធដែលគេស្គាល់ថាជា "ចុះឈ្មោះ" ឬ "សូរសព្ទ"។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សំឡេងដកដង្ហើម ធៀបនឹងភាពខុសគ្នា នៃសំឡេងច្បាស់ គឺលែងមានភាពផ្ទុយគ្នាទៀតហើយ ហើយជាសំឡេងបន្ទាប់បន្សំនៃសម្លេងរបស់ពាក្យមួយ។ 

### ព្យញ្ជនៈ 
សំរែ មាន ព្យញ្ជនៈ ២១ សូរ ដែលមាន និង  កើតឡើងជា allophones នៃ  . ពួកវាត្រូវបានរាយក្នុងទម្រង់តារាងខាងក្រោម។

សំរ៉ែទទួលស្គាល់  ជាសំឡេងតែមួយគត់ចំពោះភាសារបស់ពួកគេ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងភាសាថៃ និងភាសាជនជាតិដើមភាគតិចជុំវិញ។ សំលេងរំខាន velar នេះកើតឡើងនៅក្នុង ការប្រែប្រួលដោយឥតគិតថ្លៃ ជាមួយនឹង សំលេង alveolar ប្រហាក់ប្រហែល,  លើកលែងតែពេលធ្វើតាម ឬ  ពាក្យចុងក្រោយ នៅក្នុងករណីណាដែលវាត្រូវបានប្រកាសថាជា , សំឡេង velar ប្រហាក់ប្រហែល ។ ការបញ្ចេញសំឡេង  ភាគច្រើនត្រូវបានគេឮក្នុងចំណោមមនុស្សជំនាន់មុនដែលចាត់ទុកថាវាជាការបញ្ចេញសំឡេង "ត្រឹមត្រូវ" ។  វាអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសំឡេង "រឹង" និង  ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​ពេល​អ្នក​និយាយ​ចង់​បន្លឺ​សំឡេង​ "ទន់​ជាង​" ឬ "បន្ធូរអារម្មណ៍"។  សំឡេង​មិន​សូវ​ឮ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​និយាយ​ដែល​មាន​វ័យ​ក្មេង ឬ​តិច​ដែល​ប្រើ ឬជំនួសសំឡេងដោយចុច ឬ trilled ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់ថៃ។ 

### ស្រៈ 
សំរ៉ែ ប្រៀបធៀបស្រៈប្រាំបួន ដែលអាចខ្លី ឬវែង ផ្តល់ផលសរុបស្រៈចំនួន 18 ។ មានបីឃ្លា៖  ,  , និង . ស្រៈសំរ៉ែគឺ៖

## ឯកសារយោង
កោះអាចម៍សេះ

**កោះអាចម៍សេះ** គឺជាកោះរបស់កម្ពុជា មានទីតាំងនៅឈូងសមុទ្រភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស ក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ។ ឈ្មោះនេះមានប្រជាប្រិយភាពវិវត្តទៅជាកោះសេះ ។  កោះនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃប្រជុំកោះកែប ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយខេត្តកែប ។

ក្នុងអំឡុង សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម ពួកខ្មែរក្រហមបានប្រើកោះសេះជាបន្ទាយ។ លេណដ្ឋានយោធា និងដើមឈើហូបផ្លែដែលខ្មែរក្រហមដាំជាប្រភពអាហារនៅតែអាចមើលឃើញនៅលើកោះនេះ។  

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៣ មក កោះនេះជាជម្រករបស់ ការអភិរក្សសមុទ្រកម្ពុជា ដែលជាអង្គការ អភិរក្សសមុទ្រ មិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ ដែលបានជួយបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ ប្រជុំកោះកែប ហើយឥឡូវនេះទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។  

កោះអាចម៍សេះជួនកាលច្រឡំជាមួយ កោះសេះ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងឧទ្យានជាតិរាម ខេត្តព្រះសីហនុ ។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* បញ្ជីកោះនៃប្រទេសកម្ពុជា
កោះពូលូវ៉ៃ

**កោះវ៉ៃ** ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **កោះពូលូវៃ** ឬ **កោះវ៉ៃ**  គឺជាក្រុមនៃកោះតូចៗពីរដែលធ្វើពីដែលមានដើមឈើ និងគ្មានមនុស្សរស់នៅនៅក្នុង ឈូងសមុទ្រថៃ ។ កោះ​នេះ​មាន​ទីតាំង​ឆ្ងាយ​ពី​ច្រាំង​សមុទ្រ ៩៥គីឡូម៉ែត្រ ទៅ​ភាគ​និរតី​នៃ​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​នៃ​ខេត្ត ​ព្រះសីហនុ ប្រទេស​កម្ពុជា ។ រដ្ឋបាល​កោះ​វ៉ៃ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ខេត្ត​កំពត ។ ពាក្យ"កោះ" ជាពាក្យ​ខ្មែរ ​ពាក្យ"កោះ"ត្រូវបកប្រែជាភាសា​អង់គ្លេស ឯពាក្យពូលូវ៉ៃមានដើមកំណើតម៉ាឡេ។ 

កោះទាំងពីរមានប្រហែល ៥&nbsp;គីឡូម៉ែត្រដែលមានទទឹងអតិបរមាប្រហែល ១៥ គីឡូម៉ែត្រ ។ ពួកគេមានទីតាំងនៅ ១•៤គីឡូម៉ែត្រ ពីគ្នាទៅវិញទៅមក បំបែកដោយឆានែល ¾ ម៉ាយ (១•២គីឡូម៉ែត្រ) ទទឹង។ ជម្រៅគឺប្រហែល `១២•២ម៉ែត្រ ។ កោះខាងលិចមានចម្ងាយប្រហែល ១០០ម៉ែត្រនៅចុងភាគនិរតីរបស់វា។ កោះភាគខាងកើតមានប្រហែល ៦១ម៉ែត្រ និងថ្មដែលព័ទ្ធជុំវិញ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កោះ​ទាំងនេះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​មូលដ្ឋាន​នៃ​ការទាមទារ​ទឹកដី​ត្រួតស៊ីគ្នា​រវាង​កម្ពុជា ថៃ និង ​វៀតណាម ​។ ប្រទេសទាំងបីបានប្រើវិធីផ្សេងគ្នាក្នុងការវាស់វែងវិសាលភាពនៃ ដែនទឹក របស់ពួកគេពីកោះ។ 

កោះ​វ៉ៃ​មាន​រយៈពេល​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​គ្មាន​ដែន​កំណត់​សម្រាប់​អ្នក​ទេសចរ ប៉ុន្តែ​ឥឡូវ​នេះ​គេ​អាច​ទៅ​លេង​បាន​ក្នុង​ដំណើរ​កម្សាន្ត​ដែល​រៀបចំ​។ ដោយសារការធ្វើដំណើរមានរយៈពេលយូរពេកក្នុងការទៅ និងត្រលប់មកវិញក្នុងថ្ងៃតែមួយ ភ្ញៀវជាធម្មតាស្នាក់នៅមួយយប់នៅលើកោះ។ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* កោះរ៉ុងសន្លឹម
* កោះស្តេច
* បញ្ជីកោះនៃប្រទេសកម្ពុជា
* បញ្ជី​កោះ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា
* ក្រុងព្រះសីហនុ  

## ឯកសារយោង
ភាសាជង

**ជថ**(ថៃ៖ ภาษาชอง ) ជា ភាសាជិតផុតពូជ ដែលនិយាយនៅភាគខាងកើត ប្រទេសថៃ និងពីមុននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដោយជនជាតិ ជង ។ វា​គឺ​ជា​ភាសា ​ព័រ ​ខាងលិច​ក្នុង ​គ្រួសារ​ភាសា​មន​-​ខ្មែរ ។  បច្ចុប្បន្ន ជងគឺ​ជា​ការ​ផ្តោត​លើ​គម្រោង ​ធ្វើ​ឱ្យ​រស់​ឡើង​វិញ​ភាសា ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ។ 

ភាសា ជងត្រូវ​បាន​សម្គាល់​ដោយ​ភាព​ផ្ទុយ​គ្នា​បួន​ផ្លូវ​ខុស​ធម្មតា​ក្នុង ​ការ​ចុះ​ឈ្មោះ ។ វេយ្យាករណ៍​របស់​វា​មិន​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​ឲ្យ​បាន​ទូលំទូលាយ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​មិន​ទាក់ទង​នឹង ​ភាសា​ថៃ ​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង ​ត្រកូល​ភាសា​តៃ-កដៃ ។ ជង មិនមានទម្រង់សរសេររហូតដល់ឆ្នាំ 2000 នៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ សាកលវិទ្យាល័យ Mahidol បានប្រើកំណែសាមញ្ញនៃអក្សរថៃស្តង់ដារដើម្បីបង្កើត ប្រព័ន្ធសរសេរ ជង បន្ទាប់ពីនោះឯកសារបង្រៀនដំបូងជាភាសាបានបង្ហាញខ្លួន។  បច្ចុប្បន្ន ជង ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ទី 7 នៅ​ក្នុង​មាត្រដ្ឋាន​ការ​រំខាន​អន្តរ​ជំនាន់ (GIDS) របស់ Joshua Fishman ដែល​ដំណាក់​កាល​ទី 8 គឺ​ជិត​ផុត​ពូជ​បំផុត។ 

ជង​គឺ​ជា​ភាសា​ពីរ​គឺ​ចុង​ខាង​លិច​និង​ចុង​កណ្តាល​ឬ **​សំរ៉ែ** ។ សហគមន៍​ចុង​ខាង​លិច​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​មាន​ទីតាំង​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​និង​ជុំវិញ ​ចាន់ថាបុរី ។ 

ជងកណ្ដាល រួមបញ្ចូល គ្រាមភាសា កាសង នៃខេត្តត្រាច ។ (សូមមើលអត្ថបទនេះសម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិត។ )

ខណៈ​ដែល​ភាសា​ដែល​និយាយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​សិក្សា​កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ​នេះ ភាសា ជង នៅ​កម្ពុជា​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស៊ើបអង្កេត​នៅឡើយ​ទេ ។ David Bradley (2007) រាយការណ៍ថាគ្មាននៅសល់។ 

## ចំណាត់ថ្នាក់ 
ភាសាព័រ មួយចំនួនត្រូវបានគេហៅថា "ជង" ហើយពួកគេទាំងអស់មិនបង្កើតជាភាសាតែមួយទេ។ ជង ត្រឹមត្រូវមានពូជភាគច្រើនដែល Sidwell (2009) ដាក់ស្លាកថា "ជងខាងលិច" ។ នេះរាប់បញ្ចូលទាំងគ្រាមភាសាសំខាន់ៗជុំវិញ ខេត្តចាន់ថាបុរី (ភាគច្រើននៅភាគខាងត្បូង ស្រុក Khao Khitchakut និង ស្រុក Pong Nam Ron ភាគខាងលិច  )។ នៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។ ទាំងនេះមិនគួរច្រឡំជាមួយពូជហៅថា "ជង" នៅ ខេត្តត្រាត ភាគខាងលិចប្រទេសថៃ ឬ "កាសុង" ជង ដែលទាំងពីរត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "ចុងកណ្តាល" រួមជាមួយនឹង សំរ៉ែ ដូច្នេះហើយប្រហែលជាគួរតែចាត់ទុកថាជាគ្រាមភាសារបស់សំរ៉ែ ជាង ជង។ ដូចគ្នាដែរ ភាសាដែលហៅថា "ជង" នៅក្នុង ខេត្តកានចាន់បូរី និងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺជាគ្រាមភាសារបស់ ស្អូចហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "ជងខាងត្បូង" រួមជាមួយនឹង សួយ ។
 
Isara Choosri (2002) រាយបញ្ជីគ្រាមភាសាខាងក្រោមរបស់ ជង និយាយនៅក្នុង ខេត្ត ចាន់ថាបូរី ។ 

* **តាខៀន ថុង ตะเคียนทอง** (ជងខាងជើង) : នៅ បានក្លងភ្លូ คลองพลู (ទីតាំងខាងជើងបំផុត); បានណាមឃុន, បានតាខៀនថង ตะเคียนทอง, បានចាមខ្លុះ. នេះគឺជាគ្រាមភាសាខាងជើងបំផុត; កាល​ពី​ដើម អ្នក​និយាយ​ជង​ធ្លាប់​តាំង​ទី​លំនៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ខាង​ជើង​រហូត​ដល់​ បានច័ន្ទខេន จันทเขม មានពីរបីពាន់នាក់។ ពីមុនត្រូវបានដាក់ជាក្រុមជាផ្នែកមួយនៃគ្រាមភាសាលោកខាងលិចដែលគេស្គាល់ថាជា ជង *lɔɔ* ។
* **ផ្លួងភូវ** (ចុងខាងត្បូង) : នៅ បានក្រាថីង, បានធុងសាផាន, បានធុងតាអិន, បានផាងកាឡែង. មានរាប់រយនាក់។ ពីមុនត្រូវបានដាក់ជាក្រុមជាផ្នែកមួយនៃគ្រាមភាសាលោកខាងលិចដែលគេស្គាល់ថាជា ជង *lɔɔ* ។
* **ពុងណាំរ៉ន โป่งน้ำร้อน**(ជងបូព៌ា): នៅ បានវ៉ាងក្រផ្រែ. នៅសល់អ្នកនិយាយរាប់សិបនាក់ទៀត។ គ្រាមភាសាបូព៌ាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ជង *həp* ។

គ្រាមភាសាជងកណ្តាលគឺ,

* *សំរែ* ខេត្តពោធិ៍សាត់
* *សំរែ* (Pornsawan Ploykaew 2001)
* *ជង* (បារ៉ាដាត)
* *កាសង*(Noppawan Thongkham 2003) ប្រវត្តិសាស្រ្តហៅថាជងនៃត្រាត (Pannetier ms., Isarangura 1935)

## សូរស័ព្ទ 
### ព្យញ្ជនៈ 
### ស្រៈ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
កោះព្រីង

**កោះព្រីង** (អតីតឈ្មោះបារាំង) ជាកោះខ្មែរនៅឈូងសមុទ្រថៃ ៦៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រពី ក្រុងព្រះសីហនុ ។ ប្រភពផ្លូវការមិនផ្តល់ទិន្នន័យនៃសហគមន៍ជនស៊ីវិលនៅលើ "កោះខាងក្រៅ" ទេ។ រដ្ឋបាល​ធ្លាក់​ទៅ​លើ ​កងទ័ព​ជើង​ទឹក​កម្ពុជា ព្រោះ​កោះ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រំដែន​សមុទ្រ​ជាតិ ដែល​វា​តំណាង​ឱ្យ​ប៉ុស្តិ៍​ដាច់​ស្រយាល​មួយ។ 

## ភូមិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|  ផ្លែឈើ
តាមពិតកោះព្រីងគឺជាកោះធំជាងគេនៃប្រជុំកោះតូចៗចំនួន 3 (កោះព្រីង កោះដួង និងកោះត្រងោល)។ ព្រីងជា ផ្លែឈើនៃដើមឈើត្រូពិចដែលមានផ្កាបៃតង។ 

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ក្រុងព្រះសីហនុ
* កោះរ៉ុង
* កោះស្តេច
* បញ្ជីកោះនៃប្រទេសកម្ពុជា
* បញ្ជី​កោះ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។
កោះពស់

**កោះពស់** ឬ **កៅពស់**  *កោះពស់* - ដែលមានឈ្មោះថា "Île Coudée" (កោះ Elbow) ក្នុង សម័យអាណានិគមបារាំង ) គឺជាកោះតូចមួយនៅ ឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានទីតាំងប្រហែល ០.៦៣ គីឡូម៉ែត្រឆ្នេរសមុទ្រនៃ ក្រុងព្រះសីហនុ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសកម្ពុជា ។ គ្រប់គ្រងដោយសង្កាត់លេខ៣ នៃ មិត្តភាព ខេត្តព្រះសីហនុ ។  

កោះនេះត្រូវបានធ្វើឱ្យអាចចូលទៅដល់បានតាមរយៈស្ពានថ្នល់ដែលបានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ 2011 ជាផ្នែកនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍នៃក្រុមហ៊ុនវិនិយោគកោះពស់រុស្ស៊ី (KPIG) ។ សម្បទានរយៈពេលវែងរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានផ្តល់ក្នុងឆ្នាំ 2006 ត្រូវបានបន្តដោយការធ្វើផែនការទ្រង់ទ្រាយធំនៃ "គម្រោងអចលនទ្រព្យកម្រិតខ្ពស់" ។  ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការកែប្រែគម្រោងមួយចំនួន និងការស្នើសុំការអនុញ្ញាតជាបន្តបន្ទាប់នៅ ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា បាននាំឱ្យមានការពន្យារពេលជាច្រើន។  
ទទេ|រូបភាពតូច| កោះពស់ដែលមានស្ពានរួចរាល់ ដូចដែលបានឃើញពីឆ្នេរហាវ៉ៃក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ 2014
កោះតាកៀវ

**កោះតាកៀវ** ដែលដាក់ឈ្មោះថា “Ile de la Baie” ក្នុង សម័យអាណានិគមបារាំង ) គឺជាកោះដ៏ធំបំផុតនៃក្រុមតូចមួយនៃកោះ ខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅ ចម្ងាយ ៤ គីឡូម៉ែត្រពីឆ្នេរអូរត្រេះ ក្រុងព្រះសីហនុ និងត្រឹមតែ ១&nbsp;គីឡូម៉ែត្រពីឆ្នេរនៃ ឧទ្យានជាតិរាម ខេត្តព្រះសីហនុ ។ តំបន់​ព្រៃ​ឈើ​លើស​លុប​គឺ    ភាគច្រើនមានរាងសំប៉ែតជាមួយនឹងភ្នំនៅចំណុចខ្លះ។

ក៏មានភូមិនេសាទតូចមួយនៅត្រើយខាងកើតនៃកោះផងដែរ។ ក្រៅ​ពី ​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​កម្ពុជា ដែល​រក្សា​មូលដ្ឋាន​តូច​មួយ​មាន​កំពង់​ផែ។

ឆ្នេរចំនួនបីទាក់ទាញអ្នកធ្វើដំណើរ និងអ្នកទេសចរ។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនៃការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរម្នាក់ៗ ការអភិវឌ្ឍន៍រមណីយដ្ឋានខ្នាតធំត្រូវបានគ្រោងទុក។ បច្ចុប្បន្នមានផ្ទះសំណាក់មួយចំនួន និងកន្លែងបោះជំរំសម្រាប់ភ្ញៀវស្នាក់នៅ។ 

កោះនេះអាចចូលបានដោយសាឡាង ឬទូកល្បឿនលឿនពីឆ្នេររាម មិនឆ្ងាយពីអាកាសយានដ្ឋានខេត្តព្រះសីហនុ។ 

កោះតាកៀវ៖ លាតត្រដាងអាថ៌កំបាំងនៅក្នុងឋានសួគ៌នៃគូស្នេហ៍របស់អ្នក។

ដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់ដំណើរផ្សងព្រេងកោះតាកៀវដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន!

 ភាពអស្ចារ្យ
អក្សរខម(អក្សរខ្មែរ)

រូបភាពតូច| គំរូនៃនិមិត្តសញ្ញាពីអក្សរ ខម ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលវាបង្កើតព្យាង្គ
**អក្សរ ខម**  គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរដែលពីមុនត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ។ ពាក្យ "ខម" ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅលើអក្សរខ្មែរបុរាណដែលប្រើនៅក្នុងវត្តពុទ្ធសាសនារបស់ប្រទេសថៃដើម្បីចារិកសូត្រ និងសូត្រធម៌ ប៉ុន្តែនោះជាអក្សរខុសគ្នាទាំងស្រុង។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​លោក Ong Kommadam ជា​មេ​ដឹកនាំ​ការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​អាណានិគម​បារាំង។ គាត់បានចាប់ផ្តើមប្រើនៅដើមឆ្នាំ 1924 ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់របស់វាមិនបានបន្តបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់នៅឆ្នាំ 1936 ។ Ong Kommadam បាន​អះអាង​នូវ​ឋានន្តរស័ក្តិ​ក្នុង​នោះ​រួម​មាន “ស្ដេច​ខម” “ព្រះ​ខម” “ព្រះ​មេឃ​នៃ​ខម” (Sidwell ២០០៨:១៧)។ ស្គ្រីបនេះត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងការអះអាងដ៏ទេវភាពរបស់គាត់ សារដែលបានសរសេរនៅក្នុងស្គ្រីបនេះ មានអានុភាពអាថ៌កំបាំង ក៏ដូចជាអត្ថន័យផងដែរ។ អក្សរនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Ong Kommandam សម្រាប់បញ្ជូនសារសម្ងាត់ដែលមិនអាចបកស្រាយបានដោយកងកម្លាំងបារាំង ឬសៀមដែលបានបំបែកលាវ។ គាត់បានឡើងកាន់តំណែងជាអ្នកដឹកនាំបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ អ៊ុង កែវ ក្នុងអំឡុងការបះបោររបស់ Holy Man ។ ដោយសារ Ong Kommandam និងអ្នកដើរតាមជិតបំផុតរបស់គាត់ជាច្រើននាក់ជាអ្នកនិយាយ ភាសា Bahnaric ដែលនិយាយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ អត្ថបទដែលគេស្គាល់ភាគច្រើនជាភាសាត្រូវបានសរសេរជាភាសាកំណើតរបស់ Alak — Ong Kommandam — និងភាសា Bahnaric Loven នៃ Juk, Su ' និង Jru ' និងខ្លះជាភាសាឡាវ។ 

ស្គ្រីប​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដល់​អ្នក​ខាងក្រៅ​ដោយ​អ្នក​ខាងក្នុង​ចាស់​ដែល​ស្លាប់​ក្នុង​ឱកាស​ពីរ (Sidwell 2008:18)។ ថ្វីត្បិតតែពាក្យ *ខម* ដើមឡើយសំដៅដល់ខ្មែរ ប៉ុន្តែក្រោយមកគេបានអនុវត្តចំពោះជនជាតិអូស្ត្រូអាស៊ីដែលទាក់ទងគ្នាដូចជា លាវ ធឿង ដែលភាគច្រើនបានគាំទ្រ Ong Kammandam។ 

## ច​រិ​ក​លក្ខណៈ 
អក្សរ *ខម* នេះ​មិនធម្មតា​ទេ​ក្នុង​របៀប​បែងចែក​ព្យាង្គ។ វាមានសំណុំនិមិត្តសញ្ញាមួយ ដើម្បីតំណាងឱ្យព្យញ្ជនៈដំបូង។ បន្ទាប់​មក​វា​ប្រើ​និមិត្តសញ្ញា​មួយ​ទៀត​ដើម្បី​តំណាង​ឱ្យ​ស្រៈ និង​ព្យញ្ជនៈ​ចុងក្រោយ។ នោះគឺមិនដូច ព្យាង្គ (ដែលមាននិមិត្តសញ្ញាឯកតាសម្រាប់ព្យញ្ជនៈតាមដោយស្រៈ (CV) ដោយប្រហែលជាព្យញ្ជនៈគ្មានស្រៈតាមក្រោយ) អក្សរ ខម បែងចែកព្យាង្គជា C-VC ជាជាង CV-C (Sidwell 2008)។ ការបែងចែកពេលចាប់ផ្តើមនេះ មិនអាចដាក់បានយ៉ាងងាយស្រួលនៅក្នុងប្រភេទអក្សរដែលមានស្រាប់ណាមួយនោះទេ ទោះបីជាត្រូវបានចែករំលែកដោយ Zhuyin Fuhao ក៏ដោយ។

និមិត្តសញ្ញាខ្លះស្រដៀងនឹងអក្សរដែលនៅក្បែរនោះ ប៉ុន្តែមាននិមិត្តសញ្ញាជាច្រើនមានលក្ខណៈដើម។ ស្គ្រីបនេះមានច្រើនជាង 300 តួអក្សរ ដើម្បីរួមបញ្ចូលយ៉ាងពេញលេញនូវ morphology ដ៏សម្បូរបែបនៃ ភាសា Bahnaric ។ ថ្វីត្បិតតែទម្រង់អក្សរមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងប្រព័ន្ធសរសេរជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ក៏ដោយ ក៏វាមិនជាប់ទាក់ទងនឹងពួកវាណាមួយដែរ។ 

អក្សរនេះអាចប្រើដើម្បីសរសេរ ភាសា Bahnaric ផ្សេងៗ រួមទាំង គ្រាមភាសា Laven ជាពិសេស Jru' និងភាសាដូចជា Alak ភាសាកំណើតរបស់ Ong Kommadam ។

## កំណត់ចំណាំ
ស៊ីនីម

ទឹកដីនៃ **អំពើបាប** (    ) ឬ **ស៊ីនីម** (មកពី៖    ពោលគឺ ប្រជាជននៃទឹកដីនៃអំពើបាប ឬប្រជាជននៃអំពើបាប) គឺជា ក្បួនច្បាប់ hapax ព្រះគម្ពីរដែលលេចឡើងនៅក្នុង អេសាយ 49:12 ថា: «មើលចុះ ទាំងនេះនឹងមកពីឆ្ងាយ: ហើយមើល ទាំងនេះមកពីភាគខាងជើង និងពីខាងលិច។ ហើយ​ទាំង​នេះ​មក​ពី​ស្រុក​ស៊ីនីម»។ 

កំណែភាសាអង់គ្លេសខ្លះគ្រាន់តែ បកប្រែ ពាក្យនេះ ខ្លះទៀតបកប្រែជាភាសាហេព្រើរថា Syene (Aswan) ហើយខ្លះទៀតភ្ជាប់ ស៊ីន ជាមួយ ប្រទេសចិន ។ ស៊ីនីម ស្រដៀងទៅនឹង *ស៊ីនែ* ដែល ជាឡាតាំង នៃ *រាជវង្សឈិន* បន្ទាប់ពី រដ្ឋ ឈិន ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 778 មុនគ្រិស្តសករាជ ហើយ រាជវង្ស ឈិន ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 221 មុនគ.ស ដោយ Qin Shi Huang-Di ។ 

ការវិភាគរបស់ Young's Concordance to the Bible (1879) កំណត់ពាក្យថា "ប្រជាជននៅភាគខាងកើតឆ្ងាយ ជនជាតិចិន?" សព្វវចនាធិប្បាយព្រះគម្ពីរស្តង់ដារអន្តរជាតិ (1915) ចែងថា «ទឹកដីគឺច្បាស់ណាស់នៅឆ្ងាយ ហើយត្រូវតែស្វែងរកនៅភាគខាងត្បូង ឬនៅបូព៌ា។ The Septuagint ចង្អុលទៅប្រទេសមួយនៅភាគខាងកើត។ ស៊ីនែ ភាពឆ្ងាយដាច់ស្រយាលខ្លាំង.... ខណៈពេលដែលមិនមានការសម្រេចចិត្តជាក់លាក់ណាមួយដែលអាចធ្វើទៅបាន ប្រូបាប៊ីលីតេចង្អុលទៅទិសបូព៌ា ហើយចិនមិនអាចត្រូវបានគេច្រានចោលទាំងស្រុងនោះទេ។  ការបកប្រែព្រះគម្ពីរសម័យទំនើបមានទំនោរបកប្រែថា ស៊ីនីម ជា ស្យេនេ (អាស្វានបុរាណ) ពីព្រោះ រមូរអេសាយដ៏អស្ចារ្យ នៃ រមូរសមុទ្រមរណៈ ប្រើពាក្យនោះ។ 

នៅក្នុងភាសាហេព្រើរទំនើប *ស៊ីន* (   ) ជា​ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ចិន ដូច​ជា​ភាសា​ហេព្រើរ​សម័យ​ទំនើប​ប្រើ​ឈ្មោះ​កន្លែង​គម្ពីរ​មិន​ច្បាស់​លាស់​ផ្សេង​ទៀត​សម្រាប់​ប្រទេស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ដូច​ជា *Sfarad* (   ) សម្រាប់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ និង *Tzarfat* (    ) សម្រាប់ប្រទេសបារាំង។

## នៅក្នុងសាសនាមរមន 
ជាភាសាដែលស្ទើរតែដូចគ្នាទៅនឹង កំណែ King James នីហ្វៃទី 1 21:12 នៅក្នុង ព្រះគម្ពីរមរមន អានថា ៖ « ហើយបន្ទាប់មក ឱ វង្សអ៊ីស្រាអែល មើលចុះ ទាំងនេះនឹងមកពីឆ្ងាយ។ ហើយមើល ទាំងនេះមកពីភាគខាងជើង និងពីខាងលិច។ ហើយ​អ្នក​ទាំង​នេះ​មក​ពី​ស្រុក​ស៊ីនីម»។  លិបិក្រម​នៃ​បទគម្ពីរ​នេះ​នៃ ​សាសនាចក្រ​នៃ​ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ​នៃ​ពួក​បរិសុទ្ធ​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយ ​បាន​កំណត់​ស៊ីនីម​ថា « អាច​ជា​ដែនដី​នៃ​ប្រទេស​ចិន » ។ 

## ឯកសារយោង
ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន ក្រោម19ឆ្នាំ 2024

ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន ក្រោម19ឆ្នាំ 2024 គឺជាការប្រកួតលើកទី១៩ នៃពានរង្វាន់យុវជនអាស៊ានអាយុក្រោម១៩ឆ្នាំ ដែលរៀបចំដោយសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន។  វានឹងត្រូវបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះដោយប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ 2024។ នេះក៏ជាការប្រកួតលើកដំបូងដែលការប្រកួតនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាជើងឯកអាស៊ានផងដែរ។  អ្នកលេងដែលកើតនៅ ឬក្រោយថ្ងៃទី 1 ខែមករា ឆ្នាំ 2005 អាចចូលរួមក្នុងការប្រកួតនេះ។

## ក្រុមដែលចូលរួម 
មិនមានវគ្គជម្រុះទេ ហើយអ្នកចូលរួមទាំងអស់បានឈានទៅប្រកួតចុងក្រោយ។  ក្រុមចំនួន១២ខាងក្រោមដែលមកពីសមាគមជាសមាជិកនៃសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ានបានចូលរួមក្នុងការប្រកួតនេះ។

## ដំណាក់កាលក្រុម 
### ក្រុម ក 
----

----
សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរនៅតានី

សារៈ**មន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរភូមិតានី** គឺជាសារមន្ទីរមួយដែលមានទីតាំងនៅភូមិតានី ក្រុងសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញទីតាំងមួយចំនួននៃឡដុតបុរាណខ្មែរនៅតំបន់អង្គរ។ ការជីកកកាយលើរចនាសម្ព័ន្ធចង្រ្កាន ដំណើរការឡដុតបុរាណ និងកុលាលភាជន៍ខ្មែរនៅភូមិតានី បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៦។ សារមន្ទីរកុលាលភាជន៍អង្គរនៅតានី គឺជាសារមន្ទីរដំបូងគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលត្រូវបានសាងសង់នៅលើទីតាំងបុរាណវត្ថុ និងបានបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ ២០០៩។  សារមន្ទីរនេះផ្តល់ព័ត៌មានសំខាន់ៗអំពីជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ពាណិជ្ជកម្ម ការអភិវឌ្ឍន៍សិប្បកម្ម និងគ្រឿងកុលាលភាជន៍ខ្មែររបស់បុព្វបុរសក្នុងសម័យអង្គរ។ 

## ឯកសារយោង
សារមន្ទីរខេត្តបាត់ដំបង

**សារមន្ទីរខេត្តបាត់ដំបង** គឺជាសារមន្ទីរមួយនៅភូមិ កំគរ ឃុំ ស្វាយប៉ោ ខេត្តបាត់ដំបង ភាគខាងលិច ប្រទេសកម្ពុជា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ដោយ Madeleine Giteau ។ វា​ជា​កន្លែង​ប្រមូល​ផ្ដុំ​គ្រឿង​ស្មូន រូបចម្លាក់ និង​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​សម័យ​មុន និង​សម័យ​អង្គរ​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់។
Angkor Film - អង្គរហ្វីម

រួមគ្នាចែករំលែកក្តីស្រលាញ់ជាពិភពលោកតែមួយជាមួយគ្នា - Spreading love building one world together ​។
គាថា

[រូបភាពតូច| យ័ន្ត (សាក់) ដែលមាន [អក្សរខ្មែរ|អក្សរខ្មែរចាស់ ។]]

## ការប្រើប្រាស់គាថា 
គាថា ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ក្នុង ​ការ​សូត្រ​ធម៌​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា ដោយ​ ឥសី ​ជនជាតិ​ថៃ​សម្រាប់​អក្ខរាវិរុទ្ធ ដោយ​ចារ​លើ ​គ្រឿង​ព្រះពុទ្ធ​ថៃ និង​ក្រណាត់​យ័ន្ត ព្រមទាំង​ជា​ខ្លឹមសារ​សំខាន់​ក្នុង ​ការ​សាក់​យ័ន្ត ។ រចនារូបសាក់យ័ន្តដ៏ពិសិដ្ឋគឺត្រូវបានបំពេញដោយ បាលីគាថា ក៏ដូចជាត្រូវបានប្រើដើម្បីតុបតែងចន្លោះរវាងការរចនានីមួយៗផងដែរ។

រូបភាពនៅខាងស្តាំបង្ហាញពី យ័ន្ត ដ៏ពិសិដ្ឋដែលប្រើក្នុង ប្រទេសថៃ ជាគ្រឿងសក្ការៈ និង shamanistic sak yant ។

## សិលាចារឹកគាថា 
នៅពេលដែលអក្សរចារឹកលើក្រដាស ក្រណាត់ លោហៈ ស្បែក ឬផ្ទៃផ្សេងទៀតសម្រាប់បញ្ហានោះ វាត្រូវបានធ្វើតាមប្រពៃណីដោយប្រើ អក្សរខ្មែរ បុរាណ (គេស្គាល់ថា " ខម " នៅក្នុងប្រទេសថៃ)។ អក្សរខ្មែរបុរាណត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើសម្រាប់តែអត្ថបទពិសិដ្ឋ ឬគម្ពីរប៉ុណ្ណោះ និងមិនប្រើសម្រាប់និយាយទូទៅ ឬរឿងប្រចាំថ្ងៃឡើយ។ អក្ខរក្រម​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​ថៃ​មួយ​ចំនួន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​អក្សរ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​បំផុត ហើយ​មាន​អំណាច​ខាង​វិញ្ញាណ ​នៅ​ក្នុង​អក្សរនេះជាអក្សរដែលគេប្រើក្នុង សាក់យ័ន្ត ។
រូបភាពតូច| អក្សរខម(ខ្មែរ)

## តំណភ្ជាប់ដែលពាក់ព័ន្ធ 
* អ្នកចម្បាំងគុនខ្មែរ
* Buddha Magic Ezine - សារៈសំខាន់នៃការសូត្រធម៌សូត្រ
បវរកញ្ញាហ្រ្គែនអន្តរជាតិ

**បវរកញ្ញាហ្គ្រែនអន្តរជាតិ** គឺជាហ្វ្រេនឆាយនៃការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសថៃ។ ការប្រកួតអន្តរជាតិ Miss Grand International ដែលសិទ្ធិចូលរួមត្រូវបានផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណដល់អ្នករៀបចំនៅប្រទេសផ្សេងៗ។ ហ្វ្រេនឆាយនេះត្រូវបានជាប់បញ្ជីនៅលើទីផ្សារហ៊ុនថៃដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា ហៅថា MGI PCL ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2013 មកនិងមាន Nawat Itsaragrisil ជាប្រធាន។
រឿងព្រះជិនវង្ស

***ព្រះជិនវង្ស***  ជា​រឿង​ជាតកនៃ​ទំនៀម *​ទំលាប់​សាស្ត្រា* ​របស់​ខ្មែរ  អំពី​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ​ដែល​ធ្លាក់​ក្នុង​ភាព​អាម៉ាស់ ហើយ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ទុក្ខ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ទ្រង់​ឡើង​ឋានៈ​វិញ។

## សាច់រឿង 
## ប្រភពដើម 
### ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីខ្មែរ 
ដូចរឿង *រាមកេរ្តិ៍* ដែររឿងព្រះជិនវង្ស ទាក់ទងនឹងការប្រយុទ្ធគ្នារវាងវីរបុរសនៃទឹកដីតាំងទីលំនៅ និង *ស្តេចយ* ក្ស។  ការរៀបរាប់ដំណើរផ្សងព្រេងទាំងនេះគឺ "ស្មុគស្មាញ និងវែងឆ្ងាយ"។  ដូចជា រឿងនិទាន apocryphal Jataka ជាច្រើនទៀត ឬ *បញ្ញាសជាតក* វាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាខ្សែបណ្តាញនៃរឿងនិទាន និងរឿងព្រេងក្នុងស្រុក ដែលបានឆ្លងកាត់ដំណើរការនៃ palimpsest និង palinode ដូច្នេះបណ្តាលឱ្យមានភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា និងភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នាមួយចំនួននៅក្នុងនិទានរឿង។

និទានកថាបានបន្លឺឡើងនូវរឿងព្រេងនិទានខ្មែរជាច្រើនទៀតដែលពាក់ព័ន្ធ ដូចជាការរៀបអភិសេករវាងអ្នកចម្បាំងមនុស្ស និងព្រះនាងនាគក្នុងរឿងព្រេងនិទានរបស់ ព្រះថោង និងនាងនាគ ។

### បេតិកភណ្ឌរូបភាពឥឡូវបានបាត់ 
*សាលា* នៅវត្តកៀនស្វាយក្រោម ខេត្តកណ្តាល ត្រូវបានតុបតែងលម្អដោយផ្ទាំងគំនូរគ្របដណ្ដប់លើរឿងព្រះជិនវង្ស តែបានបាត់កាលពីម្ភៃឆ្នាំមុន។  ផ្ទាំងគំនូរទាំងនេះមានភាពលេចធ្លោខ្លាំងនៅក្នុង ជ្រលងទន្លេមេគង្គ ដែលមនុស្សម្នាក់អាចឆ្ងល់ថាតើរឿងនិទានខ្មែរទាំងនេះមិនបានជំនួស *រឿងរាមកេរ្ដិ៍* ទេ?  ផ្ទាំងគំនូរតែមួយគត់ដែលនៅរស់រានមានជីវិតគឺគំនូរមួយ ដែលព្រះជិនវង្សត្រូវបានពណ៌នាថា ជិះ *រាជសី*ដែលជាវិមានរឿងព្រេងនិទាន ដែលឆ្លងកាត់តោ សេះ និងខ្លា។ 

## រាំ 
*របាំព្រះជិនវង្ស* ជារបាំបុរាណរបស់ខ្មែរ ដែលមានធាតុផ្សំជាច្រើន ដូចគ្នាទៅនឹងរបាំព្រះសូរវង្ស។  ពិសេស​គឺ​ការ​រាំ​គួរ​ឱ្យ​ស្រឡាញ់​រវាង​ព្រះ​ជិនវង្សនិង នាង ម៉ារ៉ាឌី។ 

អ្នកការទូត "មិនធម្មតា" ដែលជាអ្នកជំនាញដើម និងជាអ្នកប្រមូលសិល្បៈ លោក Malcolm MacDonald បានឃើញការសម្តែងរបស់ខ្លួននៅក្នុង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ក្នុងសម័យ *សង្គមរាស្ត្រនិយម* ហើយបានផ្តល់សេចក្តីសង្ខេបយ៉ាងលម្អិតអំពីវា។ 

## រោងកុន 
ស៊ុន តិចម៉េង ជាផលិតករខ្មែរក្នុងសម័យ *សង្គមរាស្ត្រនិយម* ដែលបានបង្កើតផលិតកម្មមួយឈ្មោះថា ភាពយន្ត ព្រះជិនវង្ស ដែលថតរឿងភាគភាគច្រើន ផ្អែកលើរឿងភាគខ្មែរ ដូចជារឿង ព្រះជិនវង្ស៖ *ជ័យសូរវង្ស,លក្ខសូរវង្ស,* បទភ្លេងនៃ *ទឹកភ្នែកនាងកោរ* ឬ *សុគន្ធថោង* ។ តារាសម្ដែងស្រីល្បីឈ្មោះ កែវ មន្ថា។

## តន្ត្រី 
ព្រះ​ជិនវង្ស​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​ភ្លេង និង​ច្រៀង​ដោយ​សំនៀង​ខ្មែរ រស់ សេរីសុទ្ធា ។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* អក្សរសាស្រ្តកម្ពុជា។
* *វរវង្សនិងសូរវង្ស*
* *នាងកាកី*
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ឈ្មោះខ្មែរ

**ឈ្មោះខ្មែរ** (IPA : chhmŏăh khmêr ) គឺជាឈ្មោះដែលប្រើ ឬមានដើមកំណើតក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាធម្មតាមានធាតុពីរ រួមមាន បិតុនាម ដែលបម្រើជា នាមត្រកូល ទូទៅសម្រាប់បងប្អូនបង្កើត អមដោយ ឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យ (ពោលគឺតាមលំដាប់ ឈ្មោះខាងកើត )។  ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​អ្នក​ចម្រៀង ស៊ីន ស៊ីសាមុត នាម​ត្រកូល​របស់​គាត់​គឺ *ស៊ីន* , ហើយ​ឈ្មោះ​របស់​គាត់ (ឈ្មោះ​ដំបូង) គឺ *ស៊ីសាមុត* (តាម​ប្រភព ​លោក​ខាង​លិច ជួនកាល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ច្រាស)។ 

ការប្រើប្រាស់នាមត្រកូលនៅកម្ពុជាគឺថ្មីៗនេះ ហើយមិនត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់ទេ រហូតទាល់តែបានដាក់ដោយបារាំងនៅឆ្នាំ១៩១០។  នាមត្រកូលជាធម្មតាបានមកពីឈ្មោះរបស់ឪពុក។ 

ក្រុម ជនជាតិដើមភាគតិច អូស្ត្រូអាស៊ី ផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានទំនៀមទម្លាប់ដាក់ឈ្មោះស្រដៀងគ្នា ខណៈពេលដែល ជនជាតិចិន-ខ្មែរ និង វៀត-ខ្មែរ អាចធ្វើតាមគំរូនៃការដាក់ឈ្មោះ ចិន និង វៀតណាម រៀងៗខ្លួន។ ចាម ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​អាច​មាន​ឈ្មោះ​ខ្មែរ ឬ​ចាម ឬ​ការ​ផ្សំ​នៃ​ទាំងពីរ។ លំដាប់​ឈ្មោះ​ចាម ជា​ពាក្យ​បញ្ច្រាស​របស់​ខ្មែរ ឈ្មោះ​ដែល​បាន​ផ្តល់​ត្រូវ​តាម​ដោយ​ឈ្មោះ​របស់​ឪពុក។  

## ឈ្មោះ​ហៅក្រៅ 
ជាទូទៅ ស្ត្រី​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ទាក់​ទង​នឹង​សម្រស់ ចំណែក​បុរស​ត្រូវ​បាន​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​នៃ​គុណធម៌។   ឈ្មោះ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​គឺ​ជា ​ឈ្មោះ​ឯក​ភេទ ។

ពេទ្យ

## នាមត្រកូល 
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្មែរបានអនុវត្ត ញាតិសន្តាន និងរាប់ពូជពង្សទ្វេភាគី ហើយនាមត្រកូលមិនត្រូវបានប្រើដើម្បីតាមដានពូជពង្សទេ។ នាមត្រកូលបានក្លាយជាកាតព្វកិច្ចដោយក្រឹត្យច្បាប់ក្នុងកំឡុងសម័យអាណានិគមបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩១០ ប៉ុន្តែកម្រត្រូវបានគេប្រើក្រៅពីបញ្ហាច្បាប់ និងរដ្ឋបាល។ បន្ទាប់ពីការអនុម័តច្បាប់នេះ ឪពុកម្តាយតែងតែឱ្យកូនៗរបស់ពួកគេនូវនាមឪពុក ជីតា ឬជីតារបស់ជីតាជានាមត្រកូល។ ខ្មែរ​ខ្លះ​អាច​មាន​នាមត្រកូល​ពី​ម្តាយ ឬ​ឈ្មោះ​ពីរ​ដែល​ប្រើ​ជា​នាមត្រកូល​។ ការ​អនុវត្ត​ការ​ដាក់​ឈ្មោះ​ខុស​គ្នា​នេះ​បាន​បន្ត​រហូត​ដល់​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៧០ និង១៩៨០ ។   នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានគេប្រើ ពួកគេជាធម្មតាត្រូវបានគេយកចេញពីឈ្មោះរបស់ឪពុក ហើយជាទូទៅគឺ ឯកព្យាង្គ ។  នាមត្រកូលខ្មែរ ជួនកាលដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងនាមត្រកូល ចិន ឬ យួន ។  ខ្មែរ ​ប្រើ ​ចំណត​ស្តុប (ការ​ឈប់​ខ្លី​ក្នុង​អូហូ) និង ​ស្តុប ​ផ្សេងៗ : ប , ត , ច និង ក ដែលអាចឬមិនកើតឡើងជាមួយនឹង ការប្រាថ្នា ។ ក្នុង ​អក្សរ​ខ្មែរ ​រ៉ូម៉ាំង សេចក្តី​ប្រាថ្នា (ឧ. សំឡេង​ដង្ហើម) ជាធម្មតា​ត្រូវ​បាន​សម្គាល់​ដោយ *ហ* . សំឡេង *រ*, *ដ*, *គ*, *ស*, *ព* : ង៉ោ ត្រូវបានប្រកាសថា *ង៉ោ* . ព្យញ្ជនៈចុងក្រោយមួយចំនួនត្រូវបានសរសេរ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងទេ។ 

## បញ្ជីឈ្មោះគ្រួសារមួយចំនួន 
ទោះបីជាតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ នាមត្រកូលត្រូវបានជ្រើសរើសពីឪពុក ជីតា ឬឈ្មោះរបស់ជីតាក៏ដោយ នៅក្នុងការអនុវត្តសម័យទំនើប នាមត្រកូលត្រូវបានបញ្ជូនជាធម្មតាពីឪពុកទៅកូន។ ក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀត ជាពិសេសជនជាតិចិន-ខ្មែរ និងជនជាតិវៀតណាម-ខ្មែរ អាចមាននាមត្រកូលដែលត្រូវបានយកតាមជំនាន់នីមួយៗ ក្នុងករណីនេះឈ្មោះត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងស្រដៀងទៅនឹងភាសាដើម ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងព្រំដែននៃសូរសព្ទខ្មែរ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ជីឈ្មោះគ្រួសារទូទៅមួយចំនួន  ដែលខ្លះត្រូវបានរកឃើញថាជាឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យផងដែរ។

## បញ្ជីឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យ 
មិនដូចនាមត្រកូលខ្មែរទេ ឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យអាចមានច្រើនព្យាង្គ និងខុសគ្នាខ្លាំង។ ឈ្មោះដែលបានផ្តល់ឱ្យត្រូវបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយសំស្ក្រឹត។

## ឈ្មោះផ្សំ 
ពេលខ្លះ គ្រួសារជាច្រើនផ្សំឈ្មោះខ្លីៗ ដើម្បីបង្កើតឈ្មោះវែងជាង។ រឿង​នេះ​កើត​ឡើង​ជា​ញឹក​ញាប់​ក្នុង​ចំណោម​វណ្ណៈ​អ្នក​មាន​របស់​កម្ពុជា។

* សុវណ្ណា (រួមបញ្ចូលគ្នា "ដូច្នេះ" និង " វណ្ណា ") មានន័យថាមាសជាភាសាសំស្ក្រឹត
* សុម៉ាលី (រួមបញ្ចូលគ្នា "ដូច្នេះ" និង "ម៉ាលី")
* ចាន់ដារិទ្ធ (រួមបញ្ចូលគ្នា "ចាន់ដា" និង "រិទ្ធ")

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
សំបុត្ររបស់ ប៉ុល

**សំបុត្ររបស់Pauline**  ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **សំបុត្ររបស់ប៉ុល**  គឺជាសៀវភៅដប់បីនៃ គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ដែលត្រូវបានសន្មតថាសរសេរដោយ សាវកប៉ុល ទោះបីជាការនិពន្ធរបស់ខ្លះមានជម្លោះក៏ដោយ។ ក្នុង​ចំណោម ​សំបុត្រ ​ទាំង​នេះ​គឺ​ជា​ឯកសារ​គ្រិស្ត​សាសនិក​ដែល​មាន​មុន​គេ​បំផុត​មួយ​ចំនួន។ ពួក​គេ​ផ្តល់​នូវ​ការ​យល់​ដឹង​មួយ​អំពី​ជំនឿ​និង​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​នៃ ​គ្រិស្ត​សាសនា​សម័យ​ដើម ។ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​គម្ពីរ ​សញ្ញា​ថ្មី ពួក​វា​ជា​អត្ថបទ​គ្រឹះ​សម្រាប់​ទាំង ​ទ្រឹស្ដី និង ​សីលធម៌ ​របស់​គ្រិស្តសាសនិក។

## ភាពត្រឹមត្រូវ 
 
រូបភាពតូច| ការចាប់ផ្តើមនៃសាត្រាស្លឹករឹតក្រិកដោយ Huldrych Zwingli នៃសំបុត្រ ប៉ុល ដែលត្រូវបានសរសេរនៅឆ្នាំ 1517 ត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុង Zentralbibliothek Zürich
នៅ​ក្នុង​សំបុត្រ​ទាំង​អស់​នេះ លើក​លែង​តែ ​សំបុត្រ​ទៅ​កាន់​ពួក​ហេព្រើរ អ្នកនិពន្ធ និង​អ្នក​សរសេរ​អះអាង​ថា​ជា​ប៉ុល​។ សំបុត្រប្រហែលជាត្រូវបានសរសេរដោយប្រើឈ្មោះរបស់ប៉ុល ដូចដែលវាជារឿងធម្មតាក្នុងការសន្មតថាចំណុចនោះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ 

* កាឡាទី (គ.ស. ៤៨)
* ថែស្សាឡូនីចទីមួយ (គ.ស ៤៩–៥១)
* កូរិនថូសទី១ (គ.ស ៥៣–៥៤)
* កូរិនថូសទីពីរ (គ.ស  ៥៥–៥៦)
* រ៉ូម (គ.ស ៥៥–៥៧)
* ភីលីព (គ.ស ៥៧–៥៩ ឬ គ.ស ៦២)
* ភីលេម៉ូន (គ.ស ៥៧–៥៩ ឬ គ.ស ៦២)

* ថែស្សាឡូនីចទីពីរ (គ.ស ៥១–៥២)
* កូល៉ុស (គ.ស៥៧–៥៩ ឬ គ.ស ៦២)
* អេភេសូរ (គ.ស ៦២)

* ធីម៉ូថេទី១ (គ.ស ៦២–៦៤)
* ធីម៉ូថេទីពីរ (គ.ស ៦២–៦៥)
* ទីតុស (គ.ស ៦៦–៦៧)

ទីបំផុត សំបុត្រទៅកាន់ជនជាតិហេព្រើរ ទោះជាអនាមិក និងមិនមែនជាទម្រង់សំបុត្រក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានរួមបញ្ចូលជាយូរមកហើយក្នុងចំណោមសំបុត្រដែលប្រមូលបានរបស់ប៉ុល។ ទោះបីជាក្រុមជំនុំខ្លះសរសេរភាសាហេព្រើរទៅប៉ូលក៏ដោយ  ភាគច្រើននៃគ្រិស្តសាសនា សម័យទំនើបមិនធ្វើដូច្នេះទេ។  

នៅក្នុងលំដាប់ដែលពួកគេបង្ហាញនៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី សំបុត្ររបស់ Pauline គឺ: