open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា

[រូបភាពតូច| ស្តេច មោហារ នៃ គោឃ៌ (ក្រោយមកទៀតរបស់នេប៉ាល់) ស្តេច Prithvi Narayan Shah ចុះ [មហាសករាជ|កាលបរិច្ឆេទ មហាសករាជ 1685 (1763&nbsp;គ.ស.]]
**ប្រតិទិនជាតិរបស់ឥណ្ឌា** ហៅថា **ប្រតិទិនសាកា** ឬ  **ប្រតិទិនសក** គឺជា ប្រតិទិនព្រះអាទិត្យ ដែលប្រើជាមួយ ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន ដោយ *The Gazette of India* នៅក្នុងការផ្សាយព័ត៌មានដោយ វិទ្យុ All India និងនៅក្នុងប្រតិទិន និងការទំនាក់ទំនងផ្លូវការដែលចេញដោយ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ .  សកសម្វត ជាទូទៅគឺ 78 ឆ្នាំនៅពីក្រោយប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀនលើកលែងតែខែមករាដល់ខែមីនានៅពេលដែលវានៅពីក្រោយ 79 ឆ្នាំ។

តាមរយៈឥទ្ធិពលប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌា ប្រតិទិន សក ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅ កោះជ្វា និង បាលី ក្នុងចំណោម ជនជាតិហិណ្ឌូឥណ្ឌូនេស៊ី ផងដែរ។ ន្យេបិដែលជា "ថ្ងៃនៃភាពស្ងប់ស្ងាត់" គឺជាការប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំថ្មី សក នៅកោះបាលី។ នេប៉ាល់សំបាត់ របស់ប្រទេសនេប៉ាល់បានវិវត្តន៍ពីប្រតិទិនសក។ ប្រតិទិន សក ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងតំបន់ជាច្រើននៅក្នុង ប្រទេសហ្វីលីពីន សម័យទំនើប ដូចដែលបានសរសេរនៅក្នុង សិលាចារឹកទង់ដែងឡាគុណា ។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា យូហ្គាបដាក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមួយនឹងខែដែលត្រូវគ្នានៃ សក/ នេប៉ាល់សំបាត់ ផងដែរ។ Yugabda គឺផ្អែកលើ កលិយុគ សន្ខ្យ ដែលត្រូវបានថែរក្សាដោយ ហោរាសាស្រ្ត ឥណ្ឌា។ *កលិយុគ* បានចាប់ផ្តើមកាលពី 5,125 ឆ្នាំមុន ហើយនៅសល់ 426,875 ឆ្នាំគិតត្រឹម 2024&nbsp;ស .    *កលោយុគ*នឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ៤២៨ ៨៩៩ នៃគ.ស។

## រចនាសម្ព័ន្ធប្រតិទិន 
ខែតាមប្រតិទិនធ្វើតាមសញ្ញានៃ រាសីចក្រត្រូពិច ជាជាង រាសីចក្រចំហៀង ដែលជាធម្មតាប្រើជាមួយប្រតិទិន ហិណ្ឌូ និង ពុទ្ធសាសនា ។

បុស្ស  គឺជាខែទីដប់នៃប្រតិទិន ហើយចាប់ផ្តើមនៅ ខែធ្នូ ដែលស្រដៀងនឹង Dey ដែលជាខែទីដប់នៃប្រតិទិន អ៊ីរ៉ង់ Solar Hijri . បុស្ស មាន 29 ថ្ងៃ ហើយចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 22 ខែធ្នូ លើកលែងតែ ឆ្នាំបង្គ្រប់ នៅពេលដែលវាមាន 30 ថ្ងៃ។  ខែនៅក្នុងឆមាសទីមួយនៃឆ្នាំទាំងអស់ជាមធ្យមមាន 31 ថ្ងៃ ប៉ុន្តែ អាសាធ មាន 32 ថ្ងៃ ដើម្បីគិតគូរពីចលនាយឺតនៃព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់ សូរ្យគ្រាស នៅពេលនេះ។

ឈ្មោះនៃខែគឺបានមកពី ប្រតិទិនចន្ទគតិហិណ្ឌូ ចាស់ ដូច្នេះការប្រែប្រួលនៃអក្ខរាវិរុទ្ធមាន ហើយមានប្រភពនៃការភាន់ច្រលំថា តើប្រតិទិនមួយណាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រតិទិន។

ឈ្មោះនៃថ្ងៃធ្វើការគឺមកពី ភពបុរាណទាំងប្រាំពីរ (សូមមើល នវគ្រហ ) ។ ថ្ងៃដំបូងនៃសប្តាហ៍គឺ រាវិវារ (ថ្ងៃអាទិត្យ) ។  ប្រតិទិនផ្លូវការដែលត្រូវបានរាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសឥណ្ឌាមានថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃដំបូង និងថ្ងៃសៅរ៍ជាថ្ងៃចុងក្រោយនៃសប្តាហ៍។
អាកាសយានដ្ឋានត្បែងមានជ័យ

**អាកាសយានដ្ឋាន ត្បែងមានជ័យ** ឬ **អាកាសយានដ្ឋាន ព្រះ វិហារ** (     ជា ព្រលាន យន្តហោះ សាធារណៈ ដែល មាន ទីតាំង ជិត ត្បែងមានជ័យ, សៀមរាប, ប្រទេស កម្ពុជា ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
ភាសាប្រាយ

**ប្រា** (ប្រាយ) ឬ **ផៃ** ហៅម្យ៉ាងទៀតថា **ធិន** (Htin) គឺជា ភាសាមន-ខ្មែរ នៃប្រទេសថៃ និងឡាវ។ មាន​គ្រាមភាសា​ដែល​ទាក់ទង​គ្នា​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជា​ច្រើន ប៉ុន្តែ​មិន​អាច​យល់​បាន​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា *ប្រា*និង *ធិន* ។ ពួកគេក៏មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ម៉ាលផងដែរ ដោយបានរួមគ្នាបង្កើតជាក្រុមភាសា ម៉ាល-ប្រាយ ដែលជួនកាលគេហៅថាភាសា ឡៅ ជារួម (ព្រោះពួកគេនិយាយដោយ ជនជាតិ ឡៅ )។
ប្រជាជន ជៈហ៊ុត

ជនជាតិ **ជៈហ៊ុត** គឺជាកុលសម្ព័ន្ធ អូរាំងអាស្លីដែលរស់នៅក្នុង ប៉ាហាំង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2000 ចំនួនប្រជាជនមាន 2,442  ហើយនៅឆ្នាំ 2005 វាត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រជាជនប្រហែល 4,000  រស់នៅក្នុង 11 (ភូមិ) ដែលមានទីតាំងនៅតាមបណ្តោយច្រាំងខាងលិចនៃ ទន្លេប៉ាហាំង ។ ពីខាងជើងនៅ ជេរ៉ានលុត ទៅភាគខាងត្បូងនៅ Temerloh, ប៉ាហាំង។

ភូមិទាំង 11 នេះក៏រួមបញ្ចូលភូមិ Pos Penderas  និងភូមិ Keboi ដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រៃត្រូពិចនៃ Jerantut, ប៉ាហាំង ។ ភូមិ Keboi គឺជា​កំពែង​តូច​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ការ​តាំង​លំនៅ​របស់ជៈហ៊ុត ដែល​មាន​មនុស្ស​ប្រហែល 100 នាក់។ ប្រជាជនជៈហ៊ុត រស់នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ដែល​សង់​លើ​បង្គោល​ឈើ​ស្រដៀង​នឹង ​ផ្ទះ​ជនជាតិ​ម៉ាឡេ ។

## ចំនួនប្រជាជន 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទីតាំងរបស់អ្នកនិយាយ ភាសាជៈហ៊ុត ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងផែនទី ឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី ។
សក្ដានុពលចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រជាជនជៈហ៊ុត មានដូចខាងក្រោម៖ -

## ភាសា 
ភាសាដែលនិយាយដោយប្រជាជនជៈហ៊ុត ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ភាសាជៈហ៊ុត ហើយវាត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាផ្នែកនៃ ភាសាមន-ខ្មែរ ។ ក្នុងចំណោមនោះក៏ជាសាខានៃ ភាសាអូទ្រីស-អាស៊ី ។ នៅក្នុង ភាសាជៈហ៊ុត *ភាសា ជៈ* មានន័យថា "មនុស្ស" ហើយ *ហ៊ុត* មានន័យថា "មិនមែន" ។ Diffloth (1976) រាយការណ៍ថានៅក្នុង ភាសា Cheq Wong ដែលនៅជិតខាង មានការអនុវត្តមួយដើម្បីដាក់ឈ្មោះក្រុមជនជាតិភាគតិចតាមពាក្យរៀងៗខ្លួនសម្រាប់ "ទេ" ។ យ៉ាង​ណា​មិញជៈហ៊ុត អនុវត្ត​តែ​នេះ​ចំពោះ​ឈ្មោះ​សម្រាប់​ខ្លួន​គេ​ប៉ុណ្ណោះ។  យោងទៅតាមប្រជាជនជៈហ៊ុត   *ជៈ* មានន័យថា "មនុស្ស" ហើយ *ហ៊ុត* មានន័យថា "ខុសគ្នា" ។  ភាសាជៈហ៊ុត ខ្លួនវាបានស្រូបយកពាក្យជាច្រើនពី ភាសាម៉ាឡេ ទៅក្នុងវាក្យសព្ទរបស់វា។ ក្នុងចំណោមគ្រាមភាសា ជៈហ៊ុត រួមមាន Kerdau, Krau, Ketiar Krau ( Terengganu ), Kuala Tembeling, Pulau Guai, Ulu Ceres (Cheres) និង Ulu Tembeling ។
បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ (2022)

**បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ 2022** (អង់គ្លេស: Miss Planet International 2022) គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់នារីអន្តរជាតិ លើកទី២ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី 19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2022 ត្រូវបានលើកពេលប្រកួតមកថ្ងៃទី 29 ខែមករា ឆ្នាំ 2023 វិញបន្ទាប់ពីកម្មវិធីទាំងមូលបានជួបបញ្ហានៅក្នុងប្រទេស យូហ្គាន់ដា (Uganda) ។ ដូចនេះ MPI និងធ្វើឡើងនៅសាលមហោស្រពកោះពេជ្រ រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានបេក្ខនារីចំនួន 14 ប្រទេស​ដែល​ នឹង ចូលរួមប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមយកសម្រស់ឯក ហើយពួកគេត្រូវឆ្លងកាត់​​វគ្គ​ជម្រុះ​បឋម​ រហូតឈានទៅដណ្ដើមយក វគ្គកំពូល​បវរកញ្ញា​ទាំង ៧ និង ​បន្ត​ប្រជែង​យក​មកុដប្រចាំ​ឆ្នាំ ២០២២ នេះ ។

## ព្រឹត្តិការណ៍ និង ភាពចម្រូងចម្រាស​ 
**Events & Controversy**  

ក្នុងឆ្នាំ 2020 និង 2021 ដោយសារតែវិបត្តិសកលនៃការរាតត្បាត Covid-19 ដែលធ្វើឱ្យ MPI មិនបានរៀបចំកម្មវិធីប្រកួតរហូតដល់ឆ្នាំ 2022 នៅពេលដែល MPI បានប្រកាសពីចេតនារបស់ខ្លួនក្នុងការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកម្មវិធី Miss Planet International 2nd Edition (Uganda) ដែលមានប្រទេសសមាជិកចំនួន 68 ដែលបានចុះឈ្មោះរួចរាល់ក្នុងកំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2022 ប៉ុន្តែការប្រកួតមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានទេ ដោយសារប្រទេសជាសមាជិកជាច្រើនបានប្រកាសដកខ្លួនដោយលើកហេតុផលផ្សេងៗរបស់ពួកគេ ។ ដោយបារម្មណ៍ និង សុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ អំពីការផ្ទុះឡើងនៃមេរោគ Ebola ដោយបេក្ខជនជាច្រើនបានដកខ្លួនចេញប៉ុន្មានថ្ងៃមុនព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដែលបណ្តាលឱ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងមូលដួលរលំ ហើយបានធ្វើឱ្យខាតបង់ទឹកប្រាក់ប្រមាណជា 5 លានដុល្លារអាមេរិក សម្រាប់ការចំណាយ និង ការកក់ទុកលើតម្លៃស្នាក់នៅផ្សេងៗ ហើយកម្មវិធីទាំងមូលដែលគ្រោងនឹងប្រារព្ធធ្វើនៅប្រទេសយូហ្គាន់ដាត្រូវបានលុបចោលភ្លាមៗ ស្របពេលនោះដែរបវរកញ្ញាភ្វីលីពីន Herlene Nicole Budol ដែលបានប្រកាសមុនគេតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ថានឹងមិនចូលរួមប្រកួត MPI នោះទេ ដូចនេះខាងស្ថាប័ន MPI បានទាក់ទងស្នើសុំផ្លាសប្ដូរបេក្ខភាព ដើម្បីដំណើរការកម្មវិធី ហើយភាពចម្រូងចម្រាសបានកើតឡើងបន្ទាប់ពី ND: Wilbert Tolentino មកពីប្រទេសហ្វីលីពីនបានផ្តួចផ្តើមការទាមទារថា MPI បានបំពានកិច្ចព្រមព្រៀងខណៈពេលដែលគាត់ជា អ្នកកាន់អាជ្ញាប័ណ្ណនៅពេលនោះ ទោះជាយ៉ាងណា MPI មិនបានឆ្លើយតបទៅលោកនោះទេ ព្រោះបញ្ហាប្រឈមគឺកម្មវិធី MPI ទាំងមូលកំពុងតែដួលរលំ ជាចុងក្រោយការប្រកួត MPI បានផ្លាស់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញក្នុងអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ 2023 នៅមហោស្រពកោះពេជ្រក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ។

## បេក្ខភាព 
**Candidates**

## អ្នកឈ្នះមកុដ និង លំដាប់រង 
**Winner and runners-up 2022**

## ឯកសារយោង
ភាសាអាឡាក់

**អាឡាក់** គឺជាភាសាដែលនិយាយដោយប្រជាជនប្រហែល 4,000 នាក់នៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ ជាពិសេសនៅក្នុងខេត្ត សាវ៉ាន់ និង សេកុង (ដែល ប្រជាជនអាឡាក់ មានចំនួនជាងមួយភាគប្រាំនៃចំនួនប្រជាជន)។ វាទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងភាសាដែលនិយាយដោយ បាណា នៃប្រទេសវៀតណាម។ វារួមបញ្ចូលទាំងគ្រាមភាសាពីរគឺ អាឡាក់ proper និង ហារ៉ាក់។
អ៊ុង កំម៉ានដាំ

**អ៊ុង កំម៉ានដាំ** (ក៏ **អ៊ុង កំម៉ាដាំ** ) ជាអ្នកស្នង និងស្នងតំណែងរបស់ អ៊ុង កែវ ជាមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធមន-ខ្មែរនៅភាគខាងត្បូងឡាវ ក្នុង ការតស៊ូ ទាមទារឯករាជ្យពីការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងឡាវ។  អ៊ុង កែវ ត្រូវ​បាន ​លោក Jacques Dauplay ស្នងការ​ខេត្ត​សាឡាវ៉ាន់​ធ្វើ​ឃាត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១០។ អ៊ុង កំម៉ានដាំ បាន​រួច​ផុត​ពី​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដែល​បាន​បន្ថែម​ឋានៈ​របស់​គាត់ ហើយ​គាត់​បាន​បង្រួបបង្រួម​ជនជាតិ​ភាគតិច​ខ្ពង់រាប​នៃ ​ប្រទេស​ឡាវ ​ខាង​ត្បូង។ ជនជាតិ អាឡាក់ បានអះអាងថាគាត់ជា " ខម " (ពាក្យទូទៅសម្រាប់កុលសម្ព័ន្ធមន-ខ្មែរ) គឺជាជនជាតិដើមនៅតំបន់នោះ ហើយពីមុនមានកិត្យានុភាព និងសិរីរុងរឿងច្រើនជាងមុន គឺដំបូងនៅពេល អាណាចក្រខ្មែរ គ្រប់គ្រង ហើយក្រោយមកនៅពេលដែលពួកគេនៅ ជាផ្នែកមួយនៃព្រះរាជាណាចក្រ ឡានឆាង។ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​សកម្មភាព​តស៊ូ​របស់​គាត់ គាត់​បាន​បង្កើត​អក្សរ​សម្ងាត់​មួយ​ដើម្បី​បញ្ជូន​សារ​គឺ ​អក្សរខម ។  គាត់បានបន្តការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យពីឆ្នាំ 1910 រហូតដល់ឆ្នាំ 1936 នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់។
ជនជាតិឡាវញ៉

**ឡាវន្យាវ,** **ថៃន្យាវ** ឬ **តៃយ៉ូ** (ថៃ/អ៊ីសាន៖  ,, ការបញ្ចេញសំឡេងអ៊ីសាន៖  ខ្មែរ ៖ ឡាញ៉ ) ជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច នៃ ប្រទេសថៃ ,កម្ពុជា និង ឡាវ ដែលនៅរាយប៉ាយពាសពេញខេត្ត ឦសាន ដូចជា ណងខៃ ,សកលនគរ ,នគរភ្នំ និងផ្នែកខ្លះនៃខេត្ត បូលីខាំសៃ និងខេត្ត ខាំមួន នៃ ប្រទេសឡាវ ។ ពួកវាក៏ត្រូវបានគេហៅសាមញ្ញថា *ន្យាវ* ឬ *យ៉ាវ* អាស្រ័យលើការបញ្ចេញសំឡេងឡាវ អ៊ីសាន និង ន្យាវ ដែលរាល់ការបញ្ចេញសំឡេងជាព្យញ្ជនៈដំបូងថា [ ɲ ] ឬការបញ្ចេញសំឡេងថៃដែលបញ្ចេញព្យញ្ជនៈដំបូងជា [ j ] ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ជនជាតិ ឡាវញ៉ ជឿថាពួកគេគឺជាកូនចៅរបស់ប្រជាជនដែលមានដើមកំណើតមកពីភាគខាងជើងបំផុតនៃប្រទេសឡាវ និងតុងកឹង ឬជនអន្តោប្រវេសន៍ក្នុងអំឡុងពេលការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិតៃ។ ទោះ​បី​ជា​បែប​ណា​ក៏​ដោយ គ្រាមភាសា​របស់​ពួក​គេ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​គ្រាមភាសា​ឡាវ​ដែល​មក​ពី​តំបន់​ភាគ​ខាង​កើត​នៃ ​ហ្លួងព្រះបាង ។ រឿងព្រេង​និទាន​ថា កូនចៅ​គឺ​មកពី​ស្តេច ​លាវ ​ចាស់ ដែល​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​ក្រោយ​ការ​ផ្ដួលរំលំ ហើយ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ចាកចេញ​ទៅ​ប្រទេស​ជិតខាង​ដើម្បី​ជ្រកកោន​។ ជនជាតិ ឡាវញ៉ជឿថាបុព្វបុរសរបស់ពួកគេគឺជាឆ្មាំផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ស្តេច និងជាគ្រួសារបន្តបន្ទាប់ទៀត។

## ភាសា 
ភាសា​ឡាវញ៉​គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​ភាសា​ឡាវ ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ជា ​ភាសា​ឥសាន ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។ វា​គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​បំផុត​ទៅ​នឹង​ភាសា ភូថៃ ដែល​បាន​និយាយ​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដូច​គ្នា​។ ឡាវញ៉ ភាគ​ច្រើន​ជា​ញឹក​ញាប់​ក៏​ចេះ ​ភាសា​ថៃ និង ​ឡាវ ​ដែរ។

## សាសនា 
ជនជាតិឡាវញ៉បានប្រតិបត្តិ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ប៉ុន្តែបានរក្សាសាសនានិមិត្ដដើមរបស់ពួកគេផងដែរ។ សំខាន់សម្រាប់ប្រជាជន ឡាវញ៉ គឺជាស្មារតី tutelary នៃភូមិដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងគ្រាមភាសាថាអ្នក  .

## ស្ថានភាព 
នៅក្នុងប្រទេសថៃ ក្រុមភាសានេះកំពុងត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងភាសាឥសាន។ នេះគឺដោយសារតែមួយផ្នែកធំនៃយុទ្ធនាការរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃដើម្បីធ្វើទំនើបកម្មប្រជាជនថៃទាំងអស់ ក៏ដូចជាដោយសារតែឥទ្ធិពលខាងក្រៅនៃទូរទស្សន៍ អ៊ីនធឺណិត និងវិទ្យុក្នុងស្រុក។ សមាជិកវ័យក្មេងភាគច្រើននៃក្រុមកុលសម្ព័ន្ធភាគឦសាននេះនៅក្នុងប្រទេសថៃ ចូលចិត្តហៅជាភាសាថៃជាជាងតាមឈ្មោះក្រុមកុលសម្ព័ន្ធប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។

## អ្នកប្រមាញ់ 
គេជឿថាជាអ្នកប្រមាញ់ជនជាតិដើមភាគតិច ឡាវញ៉ ដែលស្វែងរកកុលសម្ព័ន្ធផ្សេងទៀតសម្រាប់រង្វាន់ និងកីឡា វាជាកិត្តិយសណាស់ក្នុងការយកក្បាលកុលសម្ព័ន្ធគូប្រជែងជាពានរង្វាន់។ គ្រួសារប្រពៃណីជាច្រើននៅតែរក្សាលលាដ៍ក្បាលដែលបែកខ្ទេចខ្ទីទុកជាមន្តស្នេហ៍ និងសម្រាប់ប្រើក្នុង វេទមន្តខ្មៅ ដែលគេស្គាល់ថា "គង់ឌី"។ បន្ទាប់​ពី​ការ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​នៃ​សង្គម​មេ ​ឡាវ ថៃ និង ​កម្ពុជា ការ​ប្រមាញ់​ក្បាល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​មិន​អាច​ទទួល​យក​បាន។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
អ៊ុង កែវ

**អ៊ុង កែវ**  បានដឹកនាំជនជាតិភាគតិច ដែលនិយាយភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី (ពីមុនហៅថា មន-ខ្មែរ) នៅក្នុងអ្វីដែល ប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេហៅថា ការបះបោររបស់បុរសបរិសុទ្ធ ជាកន្លែងដែលវាជាបុព្វហេតុរីករាលដាល ប៉ុន្តែមានរយៈពេលខ្លី។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំង បារាំង និង ឡាវ អ៊ុង កែវ បានបន្តការតស៊ូរហូតដល់ការធ្វើឃាតរបស់គាត់នៅឆ្នាំ 1910 ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់គាត់ ការប្រយុទ្ធនៅតែបន្តនៅក្រោមការស្នងរាជ្យបន្តរបស់គាត់ អ៊ុង កំម៉ានដាំ រហូតដល់យ៉ាងហោចណាស់ឆ្នាំ ១៩៣៧។ រឿងព្រេងក្នុងស្រុកបាននិយាយថា អ៊ុង កែវ បានរួចរស់ជីវិតពីការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត ហើយរស់នៅរហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ។ 

## ជីវិតដំបូង 
អ៊ុង កែវ ជា អាឡាក់ កើតនៅ បាប៉ាតៃ មឿងថាតេង សម័យនោះជាផ្នែកនៃ នគរចំប៉ាសាក់ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននៅខេត្តសេកុង ឬ ខេត្តសេកុង ។ 

ឪពុក​គាត់​ជា​មេ​ភូមិ។ អ៊ុង កែវ បាន​ឡើង​លើ​ជណ្ដើរ​ដឹក​នាំ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ដោយ​សារ​តែ​ចិត្ត​សប្បុរស​និង​ភាព​ឆ្លាត​វៃ និង​ចេះ ​ភាសា​ឡាវ និង ​បាលី ​យ៉ាង​ស្ទាត់​ជំនាញ។ គាត់បានធ្វើពិធីសាសនានៅលើ ភ្នំតាយុន ដែលនៅជិតភូមិកំណើតរបស់គាត់។ លោក​បាន​តស៊ូ​មតិ​ថា​ត្រូវ​បណ្ដេញ​ជន​បរទេស​ចេញ។ ការ​តាម​ដាន​របស់​គាត់​បាន​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ហើយ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​គេ​ចាប់​ផ្ដើម​ហៅ​គាត់ថា ព្រះ* អង្គកែវ* (  − Wiktionary:    ) -  និង *ភូមី ប៊ុន* (   , ភ្លឺ។ "បុគ្គលមាន គុណធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា ") ជាធម្មតា ត្រូវ បានបកប្រែក្នុងន័យថាជា *បុរសបរិសុទ្ធ* ។  

## ការបះបោរ 
ព្រះអង្គ​បើក​ការ​បះបោរ​នៅ​ថា​តេង ដើម្បី​ឆ្លើយតប​នឹង​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ប្រាសាទ​បានណង​មេក។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ការបះបោរនេះមានរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ មុនពេលបទឈប់បាញ់អាចត្រូវបានធ្វើឡើង។ ភូមី ប៊ុនបានចុះចាញ់បារាំងនៅខែតុលាឆ្នាំ 1907 បន្ទាប់ពីការបរាជ័យផ្នែកយោធា ជំងឺរាតត្បាត និងទុរ្ភិក្សបានធ្វើឱ្យកងទ័ពរបស់គាត់ខកចិត្ត។ ទោះជា​គាត់​ចុះចាញ់​ក៏ដោយ គាត់​មិន​ដែល​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បារាំង​ដាក់​លើ​គាត់​ទេ។ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​ប្រើ​ងារ​ជា «​មហា​ក្សត្រ​» ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ធ្វើ​ពិធី​សាសនា​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនិកជន និង​បាន​លើក​ទឹកចិត្ត​សិស្ស​របស់​ព្រះអង្គ ជា​ពិសេស​ព្រះអង្គម្ចាស់ អង្គ​ធម្មរាជា ឲ្យ​បន្ត​ការ​តស៊ូ​របស់​ព្រះអង្គ។ នៅឆ្នាំ 1910 ស្នងការបារាំងនៃខេត្តសារ៉ាវ៉ាន់ លោក Jean-Jacques Dauplay បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់គាត់សម្រាប់អាកប្បកិរិយា "ក្រអឺតក្រទម" របស់គាត់។  ប្រភពខ្លះថា ឌឿ លេង សម្លាប់ អ៊ុង កែវ បន្ទាប់ពីកោះហៅគាត់ទៅប្រជុំ ដោយកាំភ្លើងលាក់ទុកក្នុងមួក។
ប្រជាជនសេម៉ៃ

**ជនជាតិ សេម៉ៃ** (ត្រូវបានគេស្គាល់ថា **ម៉ៃសេម៉ៃ** ឬ **Sengoi Hik**  ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចពាក់កណ្តាលស្ងប់ស្ងាត់ដែលរស់នៅកណ្តាលនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ក្នុង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសសម្រាប់អហិង្សារបស់ពួកគេ។  លក្ខណៈនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយលោក Robert Knox Dentan ដែលជាអ្នកជំនាញខាងផ្នែកនរវិទ្យាដែលបានសិក្សាអំពីសេម៉ៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ទោះបីជាគាត់បានផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ជាងបន្ទាប់ពីការបំពេញការងារជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយ។  ពួកគេនិយាយ ភាសាសេម៉ៃ ដែលជាភាសា អូស្ត្រូអាស៊ីទិក ដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ តេម៉ៃ ដែលនិយាយដោយ តេម៉ៃ នៅក្បែរនោះ។ សេម៉ៃ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង តេម៉ៃនៅភាគខាងជើង និង ជៈហ៊ុត នៅភាគខាងត្បូង។  សេម៉ៃជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុម Senoi ហើយជាក្រុមជនជាតិ ដើមភាគតិច ធំបំផុតមួយនៅក្នុងឧបទ្វីប និងជាក្រុមធំជាងគេក្នុងចំណោមក្រុម Senoi ។ សេម៉ៃ ភាគច្រើនរស់នៅដោយការដាំដុះដំណាំធញ្ញជាតិ ការបរបាញ់ និងការនេសាទ។

## ប្រភពដើម 
រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់ក្រមួន របស់ស្ត្រីសេម៉ៃ នៅ សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិញូវយ៉ក
គេគិតថាពួកសេម៉ៃគឺជាកូនចៅនៃប្រជាជនដើមនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលបានមកដល់ឧបទ្វីបម៉ាឡេប្រហែលពេលខ្លះក្នុងកំឡុងឆ្នាំ 8000 ដល់ 6000 មុនគ។  យោងតាមបណ្ណសារ អូរាំងអាស្លី របស់ សាកលវិទ្យាល័យ Keene State College ក្នុងឆ្នាំ 1991 សេម៉ៃមាន 26,627   ហើយយោងទៅតាមមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការព្រួយបារម្ភ អូរាំងអាស្លី ក្នុងឆ្នាំ 2000 មាន 34,248  សេម៉ៃ រស់នៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ ចំនួននេះបានកើនឡើងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ជាមួយនឹងវត្តមាននៃអាហារូបត្ថម្ភកាន់តែប្រសើរ ក៏ដូចជាការកែលម្អការអនុវត្តអនាម័យ និងការថែទាំសុខភាព។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចំនួនទាំងនេះមិនរាប់បញ្ចូលប្រជាជនផ្សេងទៀតនៃជនជាតិសេម៉ៃ ឬជនជាតិដើមចម្រុះ ដែលភាគច្រើនបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ផ្សេងទៀត ហើយបានបោះបង់ចោលទឹកដីកុលសម្ព័ន្ធដូនតារបស់ពួកគេ ដើម្បីស្វែងរកឱកាសការងារ និងការអប់រំកាន់តែប្រសើរ ជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុងធំៗ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ការសិក្សាហ្សែនដែលធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ 1995 ដោយក្រុមអ្នកជីវវិទូមកពី សាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី បានបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងសេម៉ៃ និង ខ្មែរ នៃកម្ពុជា។ នេះ​គឺ​ស្រប​តាម​ស្ថានភាព​ភាសា​របស់​ពួក​សេម៉ៃ ដែល ​ភាសា ​របស់​វា​ស្ថិត​ក្នុង​ត្រកូល ​មន-ខ្មែរ ។ ជាងនេះទៅទៀត ជនជាតិ សេម៉ៃហាក់ដូចជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយ ជនជាតិជ្វា ជាជាងអ្នកជិតខាងម៉ាឡេរបស់ពួកគេនៅលើឧបទ្វីប។  ជនជាតិម៉ាឡេត្រូវបានគេគិតថាបានមកដល់ឧបទ្វីបប្រហែល 1000 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសេម៉ៃ,  នៅពេលដំបូងធ្វើពាណិជ្ជកម្មដោយសន្តិភាពជាមួយពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលជនជាតិម៉ាឡេបានបង្កើតនគរ និងបានប្តូរទៅជាឥស្លាម ទំនាក់ទំនងនេះបានផ្លាស់ប្តូរ។ ជនជាតិម៉ាឡេបានចាប់ផ្តើមចាត់ទុកសេម៉ៃថាជា "ពួកអ្នកមិនជឿ"
ជំងឺគ្រួសក្នុងតម្រងនោម

រូបភាពតូច| រូបភាពនៃគ្រួសក្នុងតម្រងនោម
រូបភាពតូច| កាំរស្មីអ៊ិចបង្ហាញពីការគណនាដ៏ធំមួយនៅក្នុងមនុស្សដែលមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ

**គ្រួសក្នុងតម្រងនោម** គឺជាជំងឺដែលបណ្តាលមកពីការប្រមូលផ្តុំនៃសារធាតុរ៉ែរឹងជាច្រើនប្រភេទ រហូតដល់វាក្លាយជាដុំរឹង ប្រភេទ និងទំហំខុសៗគ្នា។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតម្រងនោម កោណតម្រងនោម និងផ្លូវទឹកនោម។ វា​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​នោម​មាន​ការ​ប្រមូលផ្តុំ​ខ្លាំង ហើយ​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​ថ្ម។

## មូលហេតុគ្រួសក្នុងតម្រងនោម 
មានឱកាសដែលគ្រួសក្នុងតម្រងនោមនឹងកើតឡើងវិញ។មានឱកាសដែលគ្រួសក្នុងតម្រងនោមនឹងកើតឡើងវិញ។ ការបង្កើតគ្រួសក្នុងតម្រងនោមត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងបរិមាណកាល់ស្យូមខ្ពស់មិនធម្មតានៅក្នុងទឹកនោម ដោយសារកត្តាជាច្រើន រួមមានៈ

* ទទួលទានអាហារដែលមានជាតិកាល់ស្យូម ប្រូតេអ៊ីន អំបិល និងស្ករខ្ពស់ពេក។
* ផឹកទឹកតិចពេក
* បន្ថែមជាតិស្ករច្រើនពេកទៅក្នុងភេសជ្ជៈរបស់អ្នក។
* ល។​ ល។

## **រោគសញ្ញានៃជំងឺ** 
រោគសញ្ញាដែលអាចបង្ហាញថាគ្រួសក្នុងតម្រងនោម មានដូចជា៖

* ឈឺចង្កេះនៅចំហៀងជាមួយថ្ម
* ឈឺចាប់នៅផ្នែកខាងក្រោយ ឬពោះផ្នែកខាងក្រោម
* ឈឺចុកចាប់, រមួលក្រពើជាប់ៗគ្នា។
* មានគ្រុនក្តៅ

### ការព្យាបាលគ្រួសក្នុងតម្រងនោម 
ការ​ព្យាបាល​គ្រួស​ក្នុង​តម្រងនោម​គឺ​ផ្អែក​លើ​ប្រភេទ និង​មូលហេតុ​ជា​ចម្បង រួម​មាន៖

# ការព្យាបាលដោយមិនវះកាត់ ប្រសិនបើថ្មមានទំហំតូច វាអាចនឹងធ្លាក់ចេញដោយខ្លួនឯង។ ដោយ​ផឹក​ទឹក​ច្រើន​ដើម្បី​បញ្ចេញ​វា​តាម​ទឹកនោម។ វេជ្ជបណ្ឌិត​អាច​នឹង​ពិចារណា​លើ​វេជ្ជបញ្ជា​ឱសថ​ដើម្បី​ជួយ​បណ្តេញ​គ្រួស​តាម​ការ​សមស្រប។
# ដោយប្រើម៉ាស៊ីនបំបែកថ្ម (Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy : ESWL) គឺជាការបំបែកថ្មដែលមិនធំជាង 2 សង់ទីម៉ែត្រដោយប្រើរលកសំឡេងប្រេកង់ខ្ពស់។ នេះ​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​គ្រួស​បែក​ចេញ​ចេញ​តាម​ទឹកនោម។ អ្នកជំងឺអាចមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់បន្តិច។ ហើយ​មាន​ផល​រំខាន​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​កើត​មាន​បន្ទាប់​មក​ទៀត ដូច្នេះ​គួរ​ធ្វើ​ការ​ព្យាបាល​ជាមួយ​វេជ្ជបណ្ឌិត​ជំនាញ​ដែល​មាន​ជំនាញ​ជិត​ស្និទ្ធ។
# Laparoscopy ដើម្បីបំបែកគ្រួសក្នុងថង់ទឹកប្រមាត់ (Ureteroscopy) គឺជាការបំបែកគ្រួសដែលមានទំហំមិនធំជាង 3 សង់ទីម៉ែត្រ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងប្រើឧបករណ៍ដែលមានកាមេរ៉ា ureteroscopy ភ្ជាប់ជាមួយវាទៅក្នុងបង្ហួរនោម ដើម្បីបំបែកគ្រួសទៅជាបំណែកតូចៗ ដើម្បីបណ្តេញចេញតាមទឹកនោម។
# ការព្យាបាលវះកាត់ (Percutaneous Nephrolithotomy : PCNL) ត្រូវបានប្រើក្នុងករណីដែលដុំគ្រួសធំ ហើយការព្យាបាលផ្សេងទៀតមិនមានប្រសិទ្ធភាព។ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងធ្វើការវះកាត់ដោយការខួងរន្ធតូចមួយនៅខាងក្រោយអ្នកជំងឺ និងប្រើឧបករណ៍ endoscope ដើម្បីបញ្ចូលឧបករណ៍ដើម្បីបំបែកថ្មទៅជាបំណែកតូចៗ។ បន្ទាប់មកច្របាច់ថ្មចេញតាមរន្ធដើម។ វិធីសាស្រ្តនេះត្រូវតែត្រូវបានពិចារណា និងអនុវត្តដោយវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញតែប៉ុណ្ណោះ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺ
សាប៊្រីណា ខារ៍ផេនធើរ៍

**សាប៊្រីណា អេនលីន ខារ៍ផេនធើរ៍** ()  កើតនៅថ្ងៃទី ១១ ឧសភា 1999  ) គឺជាតារាចម្រៀង និងជាតារាសម្តែងជនជាតិអាមេរិក   ខារ៍ផេនធើរ៍ បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងជាមួយនឹងរឿងភាគទូរទស្សន៍ឧក្រិដ្ឋកម្ម *Law & Order: Special Victims Unit* និងបានដើរតួជាតួរងនៅក្នុងរឿង *The Goodwin Games* របស់ប៉ុស្តិ៍ Fox ដែលចេញបានតែបីខែប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានដកចោល។ ក្រោយ​មក​នាង​បាន​សម្តែង​ក្នុង​រឿង​កំប្លែង​មួយ​ឈ្មោះ *Girl Meets World* របស់ ប៉ុស្តិ៍ Disney Channel (2014-2017)។ ក្នុងឆ្នាំ 2016 នាងបានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តទូរទស្សន៍ *Adventures in Babysitting* នៅលើប៉ុស្តិ៍ដដែល។

ខារ៍ផេនធើរ៍ បានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនរួមមាន *Horns* (2013), *The Hate U Give* (2018), *The Short History of the Long Road* (2019), *Clouds* (2020) និង *Emergency* (2022)។ បានចេញផ្សាយនៅលើ Netflix : *Tall Girl* (2019), its sequel (2022) និង *Work It* (2020)។

ក្នុងឆ្នាំ 2014 នាងបានចេញបទចម្រៀងដំបូងរបស់នាងជាមួយនឹងបទចម្រៀង " Can't Blame a Girl for Trying " ហើយបានចេញបទមួយទៀតតំណាលគ្នា *Eyes Wide Open* ក្នុងឆ្នាំ 2015 ហើយបន្ទាប់មកបានចេញអាល់ប៊ុមបន្តបន្ទាប់ទៀត គឺ *Evolution* (2016), *Singular: Act I* (2018) និង *Singular: Act II* (2019)។ ក្នុងឆ្នាំ 2022 ក៏ចេញ ''Emails I Can't Send* ហើយថ្មីៗនេះ នាងបានចេញអាល់ប៊ុម *Short N'Sweet'' ក្នុងឆ្នាំ 2024។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី
ការបកប្រែព្រះគម្ពីរជាសំស្ក្រឹត

**ការបកប្រែព្រះគម្ពីរ ទៅជា ភាសាសំស្ក្រឹត** គឺស្ថិតក្នុងចំណោមរលកទីមួយនៃការបកប្រែព្រះគម្ពីរទៅជាភាសាឥណ្ឌា។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការងារបកប្រែព្រះគម្ពីរទៅជាភាសាសំស្ក្រឹតត្រូវបានអនុវត្តដោយ វីលៀម ឃែរ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការមកដល់ប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងនាមជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា។ គាត់មានជំនឿថា ព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹត នឹងក្លាយជាមធ្យោបាយដ៏ល្អមួយ ក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយមហាជន បញ្ញវន្តនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ គាត់​ក៏​ជឿ​ថា​គម្ពីរ​សំស្ក្រឹត​នឹង​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​សម្រាប់​ការ​បក​ប្រែ​ព្រះ​គម្ពីរ​ទៅ​ជា​ភាសា​ឥណ្ឌា​ផ្សេង​ទៀត។ គាត់​ត្រូវ​បាន​ជំនួយ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី ​ពួក​បណ្ឌិត ​សំស្ក្រឹត​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ការ​ខិត​ខំ​នេះ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; អត្ថបទត្រូវបានបកប្រែពី ភាសាក្រិក និង ហេព្រើរ ដើម។

គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ត្រូវបានបោះពុម្ពនៅសារព័ត៌មានបាទីស្ទផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅ កាល់គូតា ក្នុងឆ្នាំ 1808 ហើយ គម្ពីរសញ្ញាចាស់ ជាបួនភាគបានធ្វើតាមនៅឆ្នាំ 1818 ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន 
ទោះបីជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាល់គូតាបាទីស្ទបាននាំយកព្រះគម្ពីរជាភាសាសំស្រ្កឹតដោយភាពរីករាយ និងការរំពឹងទុកយ៉ាងខ្លាំងក៏ដោយ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេបានទទួលការទាក់ទាញតិចតួច មួយផ្នែកដោយសារតែការហូរចូលនៃ ការបកប្រែព្រះគម្ពីរជាភាសាដើម ដែលចេញមកពីសារព័ត៌មាន។ ទោះបីជាមានការកែប្រែខ្លះចំពោះអត្ថបទក៏ដោយ ក៏ព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹតនៅតែជាការខិតខំប្រឹងប្រែងសិក្សាសុទ្ធសាធ ហើយលែងមានដំណើរការយ៉ាងសកម្មទៀតហើយ។ ស្ទើរតែមិនមានការកែប្រែសំខាន់ៗចំពោះការបកប្រែទាំងនោះទេ ហើយច្បាប់ចម្លងនៃភាគដើមគឺសព្វថ្ងៃនេះមានតែនៅក្នុងបណ្ណសារនៃបណ្ណាល័យបស្ចិមប្រទេសមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ វិមាន Krishnapuram ក្នុង Kerala ក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ផងដែរ។  ជាកម្មសិទ្ធិនៃច្បាប់ចម្លងនៃព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹត។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

សមាគមព្រះគម្ពីរនៃប្រទេសឥណ្ឌា នៅតែបោះពុម្ពកំណែនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មីជាភាសាសំស្ក្រឹត។ ច្បាប់ចម្លងជាឌីជីថលនៃព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹត (ទាំងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី និងភាគបួននៃគម្ពីរសញ្ញាចាស់) មាននៅ archive.org      

## កំណែលើបណ្តាញ 
ដោយមានគោលបំណងពិនិត្យមើលព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹត និងធ្វើឱ្យវាអាចប្រើប្រាស់បានដោយសេរីតាមអ៊ីនធឺណិត៖ SanskritBible.in ។

គម្រោងនេះពឹងផ្អែកលើអ្នកស្ម័គ្រចិត្តក្នុងការអ៊ិនកូដអត្ថបទសំស្រ្កឹតទៅជាអក្សរ ទេវនាគរី ដោយផ្អែកលើច្បាប់ចម្លងនៃព្រះគម្ពីរសំស្រ្កឹតដែលបានបោះពុម្ពដោយអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាល់កតាបាទីស្ទ។ គេហទំព័រ​នេះ​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​អំពី​ការ​កែប្រែ​អត្ថបទ​គម្ពីរ​សំស្ក្រឹត​ថា​ជា​គោលបំណង​មួយ​របស់​ខ្លួន។ ប្រតិចារិកនៃគម្ពីរសញ្ញាថ្មីគឺបច្ចុប្បន្នកំពុង​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ (2023)

**បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ 2023** (អង់គ្លេស: Miss Planet International 2023) គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់នារីអន្តរជាតិ លើកទី 3 ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី 19 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2023 នៅសាលមហោស្រពកោះពេជ្រ រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានបេក្ខនារីចំនួន 40 ប្រទេស​ដែល​ នឹងចូលរួមប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមយកសម្រស់ឯក ហើយពួកគេត្រូវឆ្លងកាត់​​វគ្គ​ជម្រុះ​បឋម​ រហូតឈានទៅដណ្ដើមយក វគ្គកំពូល​បវរកញ្ញា​ទាំង ១០ និង ​បន្ត​ប្រជែង​យក​មកុដប្រចាំ​ឆ្នាំ ២០២៣ នេះ ។

## ព្រឹត្តិការណ៍ 
**Events** 

កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ Miss Planet International នឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី ១៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសាលមហោស្រពកោះពេជ្រ រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលរៀបចំដោយ MISS PLANET INTERNATIONAL CO.,LTD” ដែលគ្រោងនឹងចំណាយថវិកាសរុប ១៦លានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងការប្រលងសម្រស់អន្តរជាតិ លើកទី៣នេះ ។ ប្រធាន MPI អ្នកស្រី Halley Amin បាននិយាយថា ប្រទេសផ្សេងទៀតនឹងឆ្លងកាត់ដំណើរការជ្រើសរើសដូចគ្នា ដើម្បីស្វែងរកបេក្ខភាពរបស់ពួកគេនៅក្នុងខែកញ្ញា ដើម្បីតំណាងឱ្យពួកគេនៅក្នុងកម្មវិធីប្រកួត Miss Planet International ក្នុងខែវិច្ឆិកានេះ ។ ប្រតិភូ និង បេក្ខនារីទាំងអស់ត្រូវមកដល់ប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី ១០ ឬ ១១ ខែវិច្ឆិកា ហើយពួកគេត្រូវស្នាក់នៅក្នុងសណ្ឋាគារលំដាប់ផ្កាយ ៥ “Tian Yi International Hotel” ហើយបេក្ខជនទាំងអស់នឹងចូលរួមថតរូបជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១២ ខែវិច្ឆិកា ។​ ពួកគេ​នឹង​ចូលរួម​កិច្ចសម្ភាសន៍​បិទទ្វារ​នៅ​ថ្ងៃទី ១៣ ខែវិច្ឆិកា ហើយ​ចាកចេញ​ទៅ​ ខេត្តសៀមរាប ដោយ​ស្នាក់នៅ​សណ្ឋាគារ​ផ្កាយ ៥ «​Marriott Siem Reap Resort​» នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់​ដើម្បី​ទៅ​លេង​ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ​។ នៅថ្ងៃទី 15 ខែវិច្ឆិកា អ្នកចូលរួមនឹងទៅទស្សនា ប្រាសាទ អង្គរវត្ត និង ប្រាសាទ បាយ័ន ដើម្បីថតរូបមួយសន្លឹកទៀត មុននឹងចេញដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី 17 ខែវិច្ឆិកា ដើម្បីត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការប្រកួត Miss Planet International 2023 ។

## បេក្ខភាព 
**Candidates**

* បេក្ខភាពមកពី 40 ប្រទេស ដែលនឹងចូលរួមក្នុងការប្រកួតប្រជែង MPI ឆ្នាំ 2023 

## អ្នកឈ្នះមកុដ និង លំដាប់រង 
**Winner and runners-up 2023**

## ពានរង្វាន់ពិសេស 
**Special Awards**

## លំដាប់កំពូល ១០ 
**List of Top 10**

## លំដាប់កំពូល ១៧ 
**List of Top 17**

## លំដាប់កំពូល ២៧ 
**List of Top 27**

## អ្នកឈ្នះមកុដប្រចាំឆ្នាំ 
**Crown winner of the Year**

## ដូចនេះ 
**See also**
* បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ
* បវរកញ្ញា ភពកម្ពុជា (Miss Planet Cambodia)
* បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ (2022)
* បវរកញ្ញា ភពអន្តរជាតិ (2024)

## ឯកសារយោង
ផ្លូវបុរាណខ្មែរ

រូបភាពតូច|374x374ភីកសែល| ផែនទីប្រព័ន្ធផ្លូវខ្មែរបុរាណនៃអាណាចក្រខ្មែរ
**ផ្លូវ​បុរាណ​ខ្មែរ** ​មានចម្ងាយ ២២៥ គីឡូម៉ែត្រ ផ្លូវទៅទិសពាយ័ព្យរវាង អង្គរ (ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ) និង ភីម៉ៃ (វិមាយបុរៈ) (ឥឡូវនៅក្នុង ប្រទេសថៃ )។ ខណៈពេលដែលវាមិនមែនជាផ្លូវតែមួយគត់ដែល ខ្មែរ សាងសង់ វាគឺជាផ្លូវដ៏សំខាន់បំផុត។

ផ្លូវភាគច្រើនត្រូវបានដុះដោយព្រៃ ហើយឃើញតែនៅលើរូបថតពីលើអាកាសសព្វថ្ងៃនេះប៉ុណ្ណោះ។ *ធម្មសាលា* ឬផ្ទះសំណាក់ខ្លះត្រូវភ្លើងឆេះ ផ្ទះដែលនៅសេសសល់ វិហារ ឬសាលាពេទ្យនៅមាន (មានតែវិហារដែលនៅសេសសល់ ព្រោះជាអគារតែមួយគត់ដែលសង់ពី ថ្មភក់ ឬ ថ្មបាយក្រៀម ហើយសំណង់ឈើទាំងអស់បានរលួយអស់ជាយូរយារណាស់មកហើយ)។ ផ្នែកតែមួយគត់នៃផ្លូវដែលនៅតែអាចបើកបរបានគឺនៅច្រកចូលក្រុង ភីម៉ៃ (ផ្លូវរដ្ឋ ២១៦៣)។

ផ្លូវ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជាក់​ថា​មាន​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១២ និង​ទី ១៣ ប៉ុន្តែ​វា​ប្រាកដ​ណាស់​ថា​វា​មាន​នៅ​មុន​នេះ។&#x5B; *សេចក្តី ត្រូវការ* &#x5D; សំណង់ ភាគច្រើន នៅ តាម បណ្តោយ ផ្លូវ មាន អាយុកាល តាំងពី រជ្ជកាល ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័ន ទី ៧ ។

ផ្លូវ​នេះ​ប្រើ​តាម​តាមាន់​ធំ​កាត់ ​ភ្នំ​ដងរែក ហើយ​ចំណត​សំខាន់​ទី​មួយ​គឺ​ប្រាសាទ ​ភ្នំ​រុង ។
អក្សរតៃវៀត

**អក្សរ​តៃ​វៀត** ( តៃដាំ : ꪎꪳ ꪼꪕ ("អក្សរ​តៃ​"), យួន ​: Chữ Thái Việt,,   , RTGS ៖ akson taidam ) ជា អក្សរព្រាហ្មិ ដែលប្រើដោយ ជនជាតិតៃដាំ និង ប្រជាជនថៃ ផ្សេងៗនៅ វៀតណាម និង ថៃ ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
បើ​តាម​អ្នក​និពន្ធ​ថៃ ប្រព័ន្ធ​សរសេរ ​ប្រហែល​មក​ពី​ការ​សរសេរ​របស់​ថៃ​ចាស់​នៃ​នគរ ​សុខោទ័យ ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ថា អក្សរ ហ្វាកខាំ ជា​ប្រភព​នៃ​ប្រព័ន្ធ​សរសេរ តៃដន, តៃដាំ និង តៃដែង ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង Jinping ( ចិន ) ភាគខាងជើង​ប្រទេស​ឡាវ និង ​វៀតណាម ។ 

ភាពខុសគ្នានៃ សូរសព្ទ នៃភាសាតៃក្នុងស្រុកផ្សេងៗ ភាពឯកោនៃសហគមន៍ និងការពិតដែលថាភាសាសរសេរត្រូវបានផ្ទេរតាមប្រពៃណីពីឪពុកទៅកូន បាននាំឱ្យមានការប្រែប្រួលក្នុងស្រុកជាច្រើន។ នៅក្នុងការប៉ុនប៉ងដើម្បីបញ្ច្រាសការអភិវឌ្ឍន៍នេះ និងបង្កើតប្រព័ន្ធស្តង់ដារមួយ ប្រជាជនតៃជាច្រើនរបស់ វៀតណាម នៅក្នុងអតីត តំបន់ស្វយ័តភាគពាយ័ព្យ ត្រូវបានខិតជិតជាមួយនឹងសំណើដែលពួកគេគួរតែយល់ព្រមលើស្តង់ដាររួមមួយ។ រួមគ្នាជាមួយអ្នកស្រាវជ្រាវវៀតណាម សំណើដំបូង  *ថងញ៉ឹត* (ឬអក្ខរក្រមបង្រួបបង្រួម) ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ 1961 និងកែសម្រួលនៅឆ្នាំ  កំណែស្គ្រីបដែលបានបង្រួបបង្រួម និងស្ដង់ដារត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងសិក្ខាសាលាដែលឧបត្ថម្ភដោយអង្គការយូណេស្កូក្នុងឆ្នាំ 2006 ដែលមានឈ្មោះថា "chữ Thái Việt Nam" (ឬអក្សរវៀតណាមតៃ)។ កំណែស្តង់ដារនេះត្រូវបានអនុម័តឱ្យដាក់បញ្ចូលក្នុងយូនីកូដ។ 

ចាប់ពីខែឧសភាឆ្នាំ 2008 អក្សរថៃដែលបានកែលម្អត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ។

## ការពិពណ៌នា 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អត្ថបទជាអក្សរតៃវៀត
ព្យញ្ជនៈមាន ៣១ ព្យញ្ជនៈ និង ១៤ ស្រៈ។ 

ស្គ្រីបនេះប្រើ វណ្ណយុត្តិ អក្សរឡាតាំង ហើយក៏មានតួអក្សរពិសេសចំនួនប្រាំ មួយសម្រាប់បង្ហាញមនុស្សម្នាក់ មួយសម្រាប់លេខ "មួយ" មួយសម្រាប់និយាយឡើងវិញនូវពាក្យមុន មួយដើម្បីសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃអត្ថបទ និងមួយដើម្បីសម្គាល់ចុងបញ្ចប់នៃ អត្ថបទមួយ។  

### សម្លេង 
ជាប្រពៃណី ស្គ្រីបមិនប្រើសញ្ញាសូរសំឡេងទេ ហើយមានតែសំឡេងដែលបង្ហាញដោយផ្នែកដែលមានភាពខុសគ្នានៃព្យញ្ជនៈខ្ពស់/ទាប។ អ្នកអានត្រូវទាយសំឡេង ហើយដូច្នេះអត្ថន័យនៃពាក្យពីបរិបទ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 សញ្ញាសំឡេងពីរត្រូវបានបង្កើតឡើង ហៅថា ម៉ៃងឿង និង ម៉ៃ ចម្រៀង។  សូរសព្ទលេខ ១ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយព្យញ្ជនៈទាបប៉ុណ្ណោះ។ សំឡេងទី ៤ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយព្យញ្ជនៈខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ។ សំឡេងទី 2 ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញាសំឡេងទីមួយ និងទម្រង់ព្យញ្ជនៈទាប។ សំឡេងលេខ ៥ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញាសំឡេងទីមួយ និងទម្រង់ព្យញ្ជនៈខ្ពស់។ សំឡេងទី 3 ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញាសំឡេងទីពីរ និងទម្រង់ព្យញ្ជនៈទាប។ សម្លេងទី 6 ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសញ្ញាសំឡេងទីពីរ និងទម្រង់ព្យញ្ជនៈខ្ពស់។  

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
ប្រជាជនចាហៃ

ជនជាតិ **ចាហៃ** ឬ **ជេហៃ** គឺជាជនជាតិដើមភាគតិច ( អូរ៉ាងអាស្លី) នៃក្រុមជនជាតិ សេម៉ាង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅ ប៉េរ៉ាក់ និង កេឡាន់តាន់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសថៃ ។ ពួកគេមានស្បែកខ្មៅ សក់រួញ និង លក្ខណៈមុខអាស៊ី ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងស្តុកទុក។  ពួក​គេ​ជា ​អ្នក​បរបាញ់ ហើយ​ម្តងម្កាល​ពួកគេ​ប្រកប ​របរ​កសិកម្ម​រហ័ស ។ 

ប្រជាជននេះជឿលើ ប្រព័ន្ធសាសនា ជាមួយ ការ៉ី (ហៅថា "Karεy") ជាកម្លាំងអរូបីដែលត្រួតពិនិត្យសកម្មភាព និងអាកប្បកិរិយារបស់ពួកគេ។ ដើម្បីជៀសវាងការទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់ ការ៉ី អវិជ្ជមាន មានបម្រាម និងច្បាប់ជៀសវាងដែលត្រូវអនុវត្តតាម។ ពួកគេជឿថា ការ៉ី អាចភ័យខ្លាចទៅឆ្ងាយ ឬទាក់ទាញដោយក្លិនផ្សេងៗ អាស្រ័យលើចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ ការ៉ី ឧទាហរណ៍ ក្លិនមិនល្អរបស់ត្រីដុត។  ហេតុដូច្នេះហើយ នេះបាននាំឱ្យមានវចនានុក្រមក្លិនដ៏សម្បូរបែបនៅក្នុង ភាសាចាហៃ 

ប្រជាជនដែល​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ជា​ពូជពង្ស​រស់នៅ​ក្នុង​ការ​តាំង​ទីលំនៅ​អចិន្ត្រៃយ៍​នៅ​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ ​ឧទ្យាន Royal Belum State Park ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ។ ពួកគេរស់នៅក្នុងភាពឯកោ ហើយភាគច្រើនទំនងជាខ្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជាផ្លូវថ្នល់ សាលារៀន សេវាសុខភាពជាដើម។  នេះបណ្តាលឱ្យអស់ធនធាន។ អត្រាមរណភាពរបស់ប្រជាជននៅតាមភូមិនានាតាមដងទន្លេ Kejar គឺខ្ពស់ដល់ទៅ 50% ចំពោះកុមារ ដោយសារ *ជំងឺ serawan*  ជំងឺអាថ៌កំបាំងដែលបណ្តាលឱ្យចំនួនប្រជាជននៅទីនោះធ្លាក់ចុះពី 600 ទៅ 400 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រជាជន ចាហៃ (មានទីតាំងនៅ ប៉េរ៉ាក់ ជិតព្រំដែន កេឡាន់តាន់ ) និងសហគមន៍ អូរ៉ាងអាស្លី ផ្សេងទៀតនៅ ឧបទ្វិបម៉ាឡេ ។
សក្ដានុពល​ចំនួន​ប្រជាជន​ចាហៃក្នុង ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី មាន​ដូច​ខាង​ក្រោម៖

ការតាំងទីលំនៅផ្សេងទៀតរបស់ជនជាតិ ចាហៃនៅក្នុង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី គឺ៖

* RPS Air Banun, Gerik, ប៉េរ៉ាក់ 
* Sungai Rual, ស្រុក ជេលី, រដ្ឋកេឡាន់តានយ
ថៃគោរាជ

រូបភាពតូច|280x280ភីកសែល| តារាងបង្ហាញពីប្រជាជនថៃ។
**ខារ៉ាត់ថៃ ,កូរ៉ាត់ថៃ,** **ថៃកូរ៉ាត់** ឬ **ថៃខូរ៉ាត់** (    ) សំដៅលើ ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលដាក់ឈ្មោះតាមតំបន់តាំងទីលំនៅសំខាន់របស់ពួកគេនៅក្នុង ខេត្តនគររាជសីមា ដែលហៅក្រៅផ្លូវការថា "កូរ៉ាត់"។ ជន​ជាតិ​កូ​រ៉ាត់ ថៃ​ហៅ​ខ្លួន​ថា **ថៃ​បឹង** (  ; សរសេរថា Tai Berng ឬ *តៃបឹង* ) **ថៃដែង** (  ; *Tai Derng*, *Tai Deung* ) ឬ *Thai Khorat* ។ កុលសម្ព័ន្ធផ្សេងទៀតនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃក៏ហៅពួកគេតាមឈ្មោះទាំងនោះដែរ។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ទ្រឹស្តីនៃប្រភពដើមនៃឈ្មោះ *ថៃ បឹង* មាន៖

# *បឹង* មានន័យថា 'ខ្លះ' ឬ 'តិចតួច' ។ ជនជាតិថៃខូរ៉ាតរស់នៅក្នុងនគរធំៗចំនួនបីគឺ នគរថៃកណ្តាល (អយុធ្យា ថុនបុរី និងបាងកក) ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ កូរ៉ាត់ មានដើមកំណើតផ្សេងៗគ្នា ដូចជា ថៃ, ឡាវ ,ខ្មែរ ,គុយ ហើយបានលាយបញ្ចូលគ្នានូវវប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ពួកគេរួមគ្នាទៅក្នុងវប្បធម៌របស់ពួកគេ។
# វាអាចមកពីពាក្យដែលគេប្រើជាទូទៅគឺ *បឹង* គឺជាពាក្យតែមួយគត់សម្រាប់ជនជាតិថៃកូរ៉ាត់ ហើយវាត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់នៅក្នុងការសន្ទនារបស់ពួកគេ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ជនជាតិថៃ Khorat មានទំនៀមទម្លាប់ និងវប្បធម៌រៀងៗខ្លួន ហៅថា **វប្បធម៌ Khorat** ដែលស្រដៀងទៅនឹងវប្បធម៌របស់ ប្រជាជនថៃ នៅលើវាលទំនាបកណ្តាល ប៉ុន្តែពាក្យសំដី គ្រាមភាសា សំលៀកបំពាក់ ចម្រៀង និងជំនឿរបស់ពួកគេខុសពី ជនជាតិតៃ ។ ប្រជាជននិយាយ។ ថ្វីដ្បិត​តែ​ស្រុក ​ឥសាន ​របស់​ពួក​គេ​ដែល​មាន ​អ្នក​និយាយ​ភាសា​ថៃ​ភាគ​ឦសាន ​ក៏​ដោយ ពួក Khorat Thai និយាយ ​ភាសា​ថៃ​កណ្តាល ។  ភាពស្ទាត់ជំនាញរបស់ពួកគេនៅក្នុងភាសាថៃផ្លូវការបានន័យថាក្រុមនេះមិនបង្ហាញនៅក្នុងបញ្ជីផ្លូវការនៃក្រុមជនជាតិនៅក្នុងប្រទេសថៃទេ។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់នៅក្នុងរបាយការណ៍ឆ្នាំ 2011 របស់ប្រទេសថៃទៅកាន់ គណៈកម្មាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីការលុបបំបាត់ការរើសអើងពូជសាសន៍ ។ 

## ចំនួនប្រជាជន 
ក្នុងឆ្នាំ 1999 លោក Joachim Schliesinger បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួននៃ Khorat Thai ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃមានចំនួន 10,000 ។  យោងតាម គម្រោង Joshua ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្ត ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅភូមិចំនួនពីរគឺ បានណុងថេបប្រាង និង បានណងសំរោង ទាំងនៅ ក្នុងស្រុកជោគជ័យ ប្រហែល 20 គីឡូម៉ែត្រ (12 ម៉ាយ) ភាគខាងត្បូងនៃទីរួមខេត្ត។ ខូរ៉ាតថៃប្រហែល ៤០០០ នាក់រស់នៅក្នុងភូមិនីមួយៗ។ Khorat Thai ពីរបីពាន់នាក់រស់នៅក្នុងភូមិតូចៗក្នុង និងជុំវិញទីក្រុងនគររាជសីមា។  ​ភ័ស្តុតាង​បញ្ជាក់​ថា​ខ្វះ​ខាត។
ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦

**ព្រះបាទ​ជ័យ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៦** ​ជា​ស្តេច ​ចាម្ប៉ា ​ពី​ឆ្នាំ​១២៥៤​ដល់​១២៥៧។ ព្រះ​អង្គ​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះ​បាទ ​ជយ​ហរិ​វរ្ម័ន​ទី​១ និង​ជា​ព្រះ​អនុជ​របស់ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​បរមេស្វរវរ្ម័ន​ទី​២ ។ "ទ្រង់គឺជាអធិបតេយ្យភាពដ៏សុខសាន្តមួយរូប ដែលបានផ្តល់ដល់ 'គ្រប់សាខានៃចំណេះដឹង និងជំនាញយ៉ាងល្អនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជានៃសាលាផ្សេងៗ' ។ ព្រះអង្គត្រូវបានធ្វើឃាតដោយ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥,   ត្រូវជាក្មួយប្រុសរបស់ទ្រង់។
ផាមហុង (ឡាំអាប់)

**ផាម ហុង** គឺជាស្តេច ចាម្ប៉ា ដែលពេលនោះគេស្គាល់ថា ឡាមអាប់ ក្នុងគ.ស ២៧០។  នៅឆ្នាំ 270 តៅហ៊ួង ដែលជាអភិបាលក្រុង តុងកាំង ចិន ឬ ជៀវជី បានរាយការណ៍ថា ផាម ហុង កំពុងវាយលុកទឹកដីរបស់គាត់ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយមានជំនួយពី ហ្វូណន ។   ការវាយឆ្មក់ទាំងនេះបានបន្តរហូតដល់យ៉ាងហោចណាស់នៅឆ្នាំ 280 នៅពេលដែល អភិបាលខេត្ត ជីវជី បានរាយការណ៍ទៅ អធិរាជ ថ្មីនៃ រាជវង្សជិន នៃការបន្តការវាយប្រហារលើទឹកដីរបស់គាត់។ 

ផាមហុង គឺជា​ចៅប្រុស​ខាង​ម្តាយ​របស់ ស្រីមារ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៥

**Indravarman V**, **Harideva**, ឬ **Jaya Simhavarman**, គឺជាស្តេចនៃ ចម្ប៉ា ដែលរជ្ជកាលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1257 នៅពេលដែលគាត់បានធ្វើឃាតឪពុកមារបស់គាត់ ជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៦ប៉ុន្តែបានរង់ចាំរហូតដល់ឆ្នាំ 1266 សម្រាប់ការឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ។  ដោយ​បដិសេធ​មិន​ចុះចូល​ជាមួយ ​ម៉ុងហ្គោល ខាន់ គុបឡៃ ខាន់ ទោះជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយទ្រង់​បាន​«ចុះចូល​នឹង​ភាព​អាម៉ាស់​នេះ» របស់​មេទ័ព​ម៉ុងហ្គោល សោគេតុ និង លីវចុង ដែល​បែងចែក​នគរ​របស់ទ្រង់ទៅជា​អង្គភាព​រដ្ឋបាលរបស់ពួកគេ។ បុត្រទ្រង់នាម ឆេ ម៉ាន់ "មិនអាចលាលែងពីតំណែងដោយខ្លួនឯងបានទេ" ។  

សោគេតុ បានចាប់ផ្តើមការលុកលុយនៅឆ្នាំ 1282 ដោយបង្ខំឱ្យ ឥន្ទ្រវរ្ម័ន និង ហរិជិត ភៀសខ្លួនទៅភ្នំ។ ដោយ​បដិសេធ​មិន​បង្ហាញ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​និង​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​សក្ការៈ ​បាន​ដាក់​ពួក​ម៉ុងហ្គោល​ឱ្យ​រង​នូវ​«កំដៅ ជំងឺ និង​ការ​ខ្វះខាត​គ្រឿង​ផ្គត់ផ្គង់»។ ការ​រត់ចោល​ជួរ​ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​ម៉ុងហ្គោល​ក៏​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ស្លាប់​ដែរ។ ទីបំផុតបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់សោគេតុ ក្នុងឆ្នាំ 1285 "ចម្ប៉ាបានខ្លួនឯងបានប្រគល់ពួកម៉ុងហ្គោល" ។  

ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នបានបញ្ជូនឯកអគ្គរាជទូតទៅគប់ឡៃនៅថ្ងៃទី 6 ខែតុលា ឆ្នាំ 1285 ហើយប្រហែលជាបានសោយទិវង្គតក្នុងពេលនោះ។  

## គ្រួសារ 
### ប្តីប្រពន្ធ 
# ព្រះនាង Paramaratnāstrī
# មហាក្សត្រីសុរ្យលក្មី
# ម្ចាស់ក្សត្រី គៅរេន្ទ្រលក្មិ

### បុត្រ 
# ព្រះនាង សូរ្យទេវី ជាបុត្រីរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី Paramaratnāstrī។ ទ្រង់បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​នឹង​បុរស​ដ៏​ថ្លៃ​ថ្នូរ​ម្នាក់​ឈ្មោះ អ៊ុន រសុនន្ទន។
# ព្រះអង្គម្ចាស់ ហរិជិតបរមត្មជ ( Chế Mân ) កូនប្រុសរបស់ព្រះមហាក្សត្រិយានី គៅរេន្ទ្រលក្មិ។
សិលាចារឹក Đông Yên Châu

**សិលាចារឹក Đông Yên Châu**  គឺជាសិលាចារឹក ចាមចាស់  សរសេរជាអក្សរ ព្រាហ្មណ៍ខាងត្បូង ចាស់។<បានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1936 នៅ Đông Yên Châu ភាគពាយព្យនៃ ត្រាកៀវ ដែលធ្លាប់ជារាជធានី ចំប៉ា ចាស់ដែលគេស្គាល់ថាជាស៊ីមហាបុរនៅភាគកណ្តាលប្រទេសវៀតណាម។  សិលាចារឹកនេះត្រូវបានសរសេរជាពាក្យសំដី ដែលជាឯកសារចំណាស់ជាងគេរបស់ ចាម (និងជា ភាសាអូស្ត្រូណេសៀ ) ហើយបញ្ជាក់អំពីអត្ថិភាពនៃជំនឿជនជាតិដើមក្នុងចំណោម ជនជាតិចាម បុរាណនៃនគរចំប៉ា។   វេយ្យាករណ៍ និងវាក្យសព្ទជាមូលដ្ឋានដែលបានចែករំលែកមកមិនមានការភ្ញាក់ផ្អើលទេ  ចាប់តាំងពីភាសា ចាម និង ម៉ាឡេ មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ ទាំងពីរគឺជាក្រុមរងពីរនៃ ក្រុម ម៉ាឡេ-ចាម  នៅក្នុងសាខា Malayo-Polynesian នៃគ្រួសារ អូស្ត្រូណេស៊ី ។

## អត្ថបទ 
ភាសា​នៃ​សិលាចារឹក​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ពី​ភាសា​ចាម ឬ​ម៉ាឡេ​ទំនើប​ក្នុង​វេយ្យាករណ៍ និង​វាក្យសព្ទ​របស់​វា​ទេ។ ភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវេយ្យាករណ៍ភាសាម៉ាឡេ និងចាមសម័យទំនើប បង្ហាញឱ្យឃើញនៅក្នុងសញ្ញាសម្គាល់ដែលទាក់ទងគ្នា *យ៉ាង* និង *យ៉ា* ទាំងពីរត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងភាសាចាម នៅក្នុង *dengan* ("ជាមួយ") និង *ឌី* (សញ្ញាសម្គាល់ទីតាំង) នៅក្នុងវាក្យសម្ព័ន្ធនៃប្រយោគសមីការ *Ni yang naga punya putauv* ("នេះ​ដែល​សត្វ​នាគ​កាន់​កាប់​ដោយ​ស្តេច") ក្នុង​ការ​ប្រើ *punya* ជា​សញ្ញា​សម្គាល់​ប្រដាប់​ភេទ​និង​ដូច្នេះ​នៅ​លើ​។ ឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌាមានភស្តុតាងនៅក្នុងពាក្យសំស្រ្កឹត *សិទ្ធំ* ដែលជាការហៅជាញឹកញាប់នៃសំណាង។ *នាគ* ("នាគ, នាគ"); *ស្វគ្គ៌* ("ស្ថានសួគ៌"), *បរិភូ* ("ការប្រមាថ"), *នរក* ("នរក") និង *គុលោ* ("គ្រួសារ") ។  អត្ថបទ​នៃ​សិលាចារឹក​ខ្លួន​វា​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​អណ្ដូង​មួយ​នៅ​ជិត ​ឥន្ទ្របុរៈ គឺ​ខ្លី ប៉ុន្តែ​បង្ហាញ​តាម​ភាសា​វិទ្យា៖

**ការសរសេរតាមព្យញ្ជនៈ** 

: *សិទ្ធំ!* និ *យង នាគ បុន្យ putauv.*
: *យ ឧរាង  សេបុយ ទិ កោ, កុរុន កោ ជមា labuh នរិ svar.*
: *Ya urāng paribhū di ko, kurun saribu thun davam di naraka, dengan tijuh kulo ko.*

**ពាក្យស្មើនឹងភាសាអង់គ្លេស** 

: *សំណាង!* *សត្វនាគនេះមានស្តេច។*
: *(ឱ) បុគ្គលគោរព (ក្នុង) ទ្រង់ ដ្បិតអលង្ការធ្លាក់ពីលើមេឃ។*
: *(O) បុគ្គលប្រមាថ (នៅក្នុង) ទ្រង់សម្រាប់មួយពាន់ឆ្នាំនៅតែមាន (នៅក្នុង) នរកជាមួយនឹងប្រាំពីរពូជ។*

**ការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស** 

: *សំណាង!* *នេះគឺជាសត្វនាគដ៏ទេវភាពរបស់ស្តេច។*
: *អ្នក​ណា​គោរព​អ្នក​នោះ ដ្បិត​អ្នក​នោះ​រតនៈ​ធ្លាក់​ពី​លើ​មេឃ។*
: *អ្នក​ណា​ប្រមាថ​ទ្រង់ អ្នក​នោះ​នឹង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​នរក​មួយ​ពាន់​ឆ្នាំ ដោយ​មាន​គ្រួសារ​គាត់​ប្រាំពីរ​ជំនាន់។*

**ការបកប្រែភាសាម៉ាឡេ**

: *Serahtera!* *Inilah naga suci kepunyaan Raja ។*
: *Orang yang menghormatinya, turun kepadanya permata dari syurga.*
: *Orang yang menghinanya, akan seribu tahun diam di neraka, dengan tujuh keturunan keluarganya.*

**ការបកប្រែភាសាចាមខាងលិច**

: *Nabuwah!* *Ni kung nāga milik patao.*
: *Hây urāng adab tuei nyu, ka pak nyu mâh priak yeh hu plêk mâng syurga mai.*
: *Hâi urāng papndik harakat pak nyu, ka ye saribau thun tram di naraka, hong tajuh mangawom nyu.*

**ការបកប្រែភាសាវៀតណាម**

: *Thời vận!* *Đây là xà thần của người.*
: *Ai tôn trọng người, với ngươi vàng bạc rơi từ thiên đường.*
: *Ai sỉ nhục người, kẻ đó sẽ ở địa ngục nghìn năm, với bảy đời gia đình hắn.*
ព្រះបាទជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី២

**ព្រះបាទជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី២** ប្រសូតជា **ព្រះអង្គម្ចាស់ អង្គសរាជ នៃក្រុងទូរៃ-វិជ័យ** ជាស្តេចចម្ប៉ា ពីឆ្នាំ ១២២០ ដល់ ១២៥៤។ ទ្រង់ជាចៅប្រុសរបស់ ព្រះបាទហរិវរ្ម័នទី១ ប៉ុន្តែត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅក្នុងរាជវាំងរបស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ព្រះអង្គ​បាន​ឡើង​ឋានន្តរស័ក្តិជា ​យុវរាជ ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១២០១ បាន​ដឹកនាំ ​ចក្រភព​ខ្មែរ ​វាយ​ប្រហារ ​ដាយវៀត ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១២០៧។ បន្ទាប់ពីការជម្លៀសដោយស្ម័គ្រចិត្តរបស់ខ្មែរពីចម្ប៉ាក្នុងឆ្នាំ 1220  នៅឆ្នាំ ១២២៦ ព្រះអង្គសរាជបានធ្វើពិធីអភិសេក នៅទីក្រុង វិជ័យ ដោយប្រកាសព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គថា ជយបរមេស្វរវរ្ម័ន "សោយរាជ្យដោយឯករាជតែមួយលើរដ្ឋចម្ប៉ា" ។ 

ក្នុង​នាម​ជា​ស្តេច​ទ្រង់​បាន​ស្តារ​ឡើងវិញ​នូវ​ការងារ​ធារាសាស្ត្រ សំណង់​បាក់បែក និង​អណ្ដូង។  ព្រះអង្គក៏បានបរិច្ចាកនូវស្រែចំការ និងទាសករនៃសម័យដើមផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនដូចជា ខ្មែរ (ក្វិរ), ចាម (ចាម្ប), ចិន (លោវ), សៀម (ស្យំ) ,បាកាន (វុកាំ) ដល់ប្រាសាទ ពោធិនគរ បច្ចុប្បន្ននៅញ៉ាត្រាង ។  

នៅឆ្នាំ ១២៣៣/៣៤ ទ្រង់បានដំឡើងរូបមួយសម្រាប់ ស្វយមុត្បបញ្ញា នៅ ផាន់រាំង ។ ទ្រង់ថ្វាយអ្នកទោសសង្គ្រាម និងពានរង្វាន់ដល់ព្រះ ស្រីបតិស្វរ នៅដែនស្វយមុត្បបញ្ញា ។ វត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិដែលលោកបានបរិច្ចាគរួមមាន ខ្មែរចាប់បាន៩នាក់, សៀម២២នាក់ បាកាន១នាក់ និងដំរីឈ្មោលខ្មែរ១ក្បាល។  

នៅឆ្នាំ ១២៥២ ការរីកដុះដាលទឹកដីមិនឈប់ឈរដោយចម្ប៉ាបានធ្វើឱ្យស្តេច វៀតណាម Tran Thai Tong សងសឹក។ ក្នុងដំណើរនោះ ស្ដេចវៀតណាមបានចាប់ព្រះជ័យបរមេស្វរវរ្ម័នទី២ ឈ្មោះ បូឡា យ៉ា ហើយចាប់អ្នកទោសផ្សេងទៀតផងដែរ។
កម្ពោជ

**កម្ពោជ** ( ទេវនគរិ : कम्बोज, Nastaliq : کمبوج, Gurumukhi : ਕੰਬੋਜ ALA-LC : Kamboj ) ក៏ជា **Kamboh** ( Nastaliq : کمبوہ ALA-LC : Kamboh ) ជាសហគមន៍ដែលមានដើមកំណើតពី ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន និងជាជនជាតិភាគតិចនៃ ជនជាតិប៉ាគីស្ថាន ។  

មូស្លីមកម្ពោជត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Kamboh; ពួកគេមានឥទ្ធិពលជាពិសេសនៅក្នុងការគ្រប់គ្រង និងយោធានៃ ចក្រភព Mughal ចាប់ពីសម័យ Akbar តទៅ។ បុគ្គលល្បីៗមួយចំនួនរួមមាន Shahbaz Khan Kamboh និង Shaikh Gadai Kamboh ។ 

## ប្រជាសាស្រ្ត 
### សាសនា 
យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ 1931 នៃ រដ្ឋ Punjab របស់អង់គ្លេស ជនជាតិ កម្ពោជ ភាគច្រើនបានធ្វើតាម សាសនាសិខ (42.4%) និង សាសនាឥស្លាម (41.5%) ដោយមានជនជាតិភាគតិចច្រើនបន្ទាប់ពី សាសនាហិណ្ឌូ (16.1%) ។ 

សមាជិកមូស្លីមនៃសហគមន៍ត្រូវបានគេហៅថា កម្ពោជ ។ អ្នកកាន់សាសនាសាសនា ហិណ្ឌូ គេហៅថា កម្ពោជ និង សាសនាសិខ ហៅថា កម្ពោជ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ Punjab, Haryana និង Jammu ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ខណៈដែល Kambohs មូស្លីម ភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងខេត្ត Punjab ក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ 

### ចំនួន 
យោងតាម ជំរឿនប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ 2017 កម្ពោជ បានបង្កើតប្រហែល 5% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ Lahore ដែលនៅពេលនោះមានចំនួនប្រហែល 550 000 បុគ្គលក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុប 11 លាននាក់។ 

## មនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
* Shahbaz Khan Kamboh
* Khair Andesh Khan Kamboh
* លោក Muhammad Saleh Kamboh
* Khair Andesh Khan Sani Kamboh
* Waqar-ul-Mulk Kamboh
* Shaikh Gadai Kamboh
* Shaikh Inayat Allah Kamboh
* ចាម៉ាលីកាបូ
* Shaikh Sama'al-Din Kamboh
* ហាសាន ម៉ាមូឌី ខេមបូ
* Bhagat Singh Thind
* លោក Udham Singh
* Subhan Ali Khan Kamboh
* Jathedar Bhai Tehal Singh Dhanju
* Baba Amar Singh Nibber
* Sunder Singh Lyallpuri
* Fazal Malik Akif
* Har Karan Ibn Mathuradas Kamboh Multani
* លោក Muhammad Yamin Khan
* Upinderjit Kaur
* លោក Sardar Atma Singh
* Lal Singh (អ្នកនយោបាយ)
* Prithipal Singh
* បាបាអាហ្សាម
* Kamran Akmal
* លោក Umar Akmal

## សូមមើលផងដែរ។ 
* កម្ពោជ
* ជនជាតិខ្មែរ

## កំណត់
សិលាចារឹក Kedukan Bukit

**សិលាចារឹក Kedukan Bukit** គឺជាសិលាចារឹកដែលបានរកឃើញដោយជនជាតិហូឡង់ CJ Batenburg  នៅថ្ងៃទី 29 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1920 នៅ Kedukan Bukit, សូម៉ាត្រាខាងត្បូង, Dutch East Indies (ឥឡូវ ឥណ្ឌូនេស៊ី ) នៅលើច្រាំងទន្លេ តាតាង ដែលជាដៃទន្លេនៃ ទន្លេមុស៊ិ ។ វា​គឺ​ជា​គំរូ​ដែល​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ចំណាស់​បំផុត​នៃ ​ភាសា​ម៉ាឡេ ក្នុង​ទម្រង់​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​ភាសា​ម៉ាឡេ​ចាស់ ។  វាគឺជាថ្មតូចមួយនៃ  ។ សិលាចារឹកនេះចុះថ្ងៃទី ១ ឧសភា ៦៨៣ គ.ស. សិលាចារឹកនេះត្រូវបានសរសេរជា អក្សរបល្លវ។   

## មាតិកា 
### ការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈ 
### ការបកប្រែភាសាម៉ាឡេសាមញ្ញទំនើប 
### ការបកប្រែភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី 
### ការបកប្រែភាសាអង់គ្លេស
អក្សរខេម៉ា

**អក្សរ​ខេម** ឬ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា **គុរុងខេម,** **ខេមផ្រិ** ,**ខេមលិពិ** ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ ​ភាសា​គុរុង ។ ខេម៉ា ត្រូវបានស្នើឡើងសម្រាប់ការអ៊ិនកូដយូនីកូដនៅឆ្នាំ ២០១១  និងនៅឆ្នាំ ២០២១។  គណៈកម្មាការភាសានៃប្រទេសនេប៉ាល់ ទទួលស្គាល់ខេម៉ាជាអក្សរផ្លូវការរបស់គុរុង។ 
រូបភាពតូច| ខេមលិពិ តារាងពេញ

## ការប្រើប្រាស់ 
Devdaha Mother Tongues Academy ដែលមានទីតាំងនៅ Rupandehi បង្រៀន គុរុង នៅក្នុងអក្សរខេម៉ា។  អក្សរ​ខេមរា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ភាសា​ សុក្កិម ដើម្បី​សរសេរ​ជា​ភាសា​ គុរុងជា​ផ្លូវ​ការ។ 

## សូមមើលផងដែរ។ 
* ភាសាគុរុង

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អក្សរ ឡៃ តៃ

**អក្សរ ឡៃ តៃ** (    ) គឺជា​ប្រព័ន្ធ​សរសេរ​ដែល ​ប្រជាជន​តៃ​យ៉ូ ​នៃ ​ស្រុក​កូវចូវ ​ប្រើ​ដើម្បី​សរសេរ ​ភាសា​តៃ​យ៉ូ ​។

## ឈ្មោះ 
អក្សរ​ឡៃ​តៃ​មាន​ន័យ​ថា​ជា​អក្សរ​តៃ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះផ្សេងទៀតដូចជាអក្សរ *Yo Lai Tay*,  *អក្សរ Nge An* *អក្សរ Tai Yo* *អក្សរ Thai Lai Tay* *អក្សរ Quy Chau* ។ 

## ប្រភពដើម 
អ្នកប្រាជ្ញ Ferlus ចាត់ថ្នាក់អក្សរឡៃតៃថាជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធសរសេរគ្រួសារខ្មែរ ដែលអ្នកប្រាជ្ញបែងចែកជាពីរក្រុម៖ អក្សរកណ្តាលមានអក្សរ សុខោទ័យ បុរាណ និងអក្សរ ហ្វាកខាំ ដែលបានអភិវឌ្ឍទៅជាអក្សរ ថៃ និង ឡាវ ទំនើប និង អក្សរកាត់របស់ជនជាតិតៃ វៀតណាម ដែលរួមមានអក្សរ តៃដាំ អក្សរ តៃដន អក្សរ តៃដែង អក្សរ ឡៃតៃ និង Lai Pao ។  លោក Ferlus ណែនាំថា ជនជាតិតៃ ទាំងអស់បានប្រកាន់យកគំរូនៃការសរសេរដំបូងដូចគ្នា ដែលបានខ្ចីពីជនជាតិខ្មែរ តាមរយៈការទំនាក់ទំនងសាមញ្ញៗក្នុងពេលផ្លាស់ប្តូរគ្នា ដោយមិនមានការរៀនសូត្រត្រឹមត្រូវ។ ក្រោយមក ពួកតៃបានធ្វើចំណាកស្រុក និងកាន់កាប់ផ្នែកធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អក្សរកាត់នៅតែរក្សាបាននូវលក្ខណៈជាច្រើននៃអក្សរខ្មែរបុរាណដែលខ្ចីបាន ដូចជាតម្លៃសំឡេងមុនសម័យអង្គរនៃអក្សរមួយចំនួន កង្វះលំដាប់អក្ខរក្រម និងកង្វះលេខ។ 

## លក្ខណៈ 
អក្សរឡៃតៃមានព្យញ្ជនៈ ២៩ តួ ដែលក្នុងនោះ ៨ អាចកើតឡើងនៅទីតាំងចុងក្រោយព្យាង្គ។ អក្សរមានស្រៈចំនួន ១៣ ដែលត្រូវបានដាក់នៅខាងក្រោមព្យញ្ជនៈសម្រាប់ស្រៈភាគច្រើន ឬនៅខាងស្តាំនៃព្យញ្ជនៈសម្រាប់ស្រៈពីរបីផ្សេងទៀត។   មិនដូចប្រព័ន្ធសរសេរតៃផ្សេងទៀតទេ អក្សរឡៃតៃនៅតែជា abugida ពិតប្រាកដ ហើយព្យញ្ជនៈដែលសរសេរដោយគ្មានសញ្ញាស្រៈត្រូវបានបញ្ចេញដោយស្រៈដែលមានដើម , [ɔ] ។ 

អក្សរ ឡៃតៃ មិន​មាន​សញ្ញា​សម្គាល់​សំឡេង​ទេ។ អក្សរភាគច្រើនត្រូវបានសរសេរដោយគ្មានសញ្ញាវណ្ណយុត្តិ ប៉ុន្តែពួកវាអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតមួយចំនួន ដែលពួកវាមានលក្ខណៈដូចគ្នាទៅនឹងសញ្ញា វណ្ណយុត្តិរបស់ចិន ។ ស្គ្រីបមិនមានលេខទេ ហើយលេខត្រូវបានសរសេរជាប្រពៃណី។ 
ឯកសារ:Lai_Tay_script_example.png|alt=Text in the Lai Tay script|អក្សរនៅក្នុងអត្ថបទ ឡៃតៃ
ឯកសារ:Lai_Tay_manuscript.jpg|alt=Excerpt from a Lai Tay manuscript|ដកស្រង់ចេញពីសាត្រាស្លឹករឹត ឡៃតៃ
ឯកសារ:Lai_Tay_manuscript_2.jpg|alt=Manuscript written in the Lai Tay script|សាត្រាស្លឹករឹតសរសេរជាអក្សរឡៃតៃ

## ការប្រើប្រាស់ 
អក្សរឡៃតៃឥឡូវលែងប្រើធម្មតាហើយ ប៉ុន្តែមានសាត្រាស្លឹករឹតគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យសិក្សាភាសា។ អ្នកប្រាជ្ញ តៃយ៉ូ ចាស់ៗមួយចំនួននៅតែអាចអានសាត្រាស្លឹករឹតបាន។  សាត្រាស្លឹករឹតត្រូវបានរក្សាទុកទាំងឯកជន និងនៅក្នុងការប្រមូលផ្ទាល់ខ្លួន។ ឥឡូវនេះ អក្សរនេះត្រូវបានបង្រៀន និងសិក្សាដោយសហគមន៍ តៃយ៉ូ ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ និងគ្រូ។ 

ស្គ្រីបត្រូវបានស្នើឱ្យបញ្ចូលកូដដោយយូនីកូដ។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
ទីកាល់ (ឯកតា)

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ហាងមាសនៅប្រទេសថៃ។ ខ្សែ​ក​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ដោយ​ទម្ងន់​របស់​វា​ជា *​ប្រាក់​បាត* ។
***ទីកាល់*** គឺជា ឯកតា នៃ ម៉ាស់ (ឬទម្ងន់ក្នុងន័យសាមញ្ញ) ដែលប្រើជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ជាពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋមុននៃ មីយ៉ាន់ម៉ា ដែលវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ***ក្យាត់*** ( *ក្យាត្ថ* ) ហើយនៃ ប្រទេសកម្ពុជា និង ប្រទេសថៃ ដែលវាស្ថិតនៅ។ គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ***​បាត*** ( *bat* ) ។ វាបានបង្កើតឡើងជាមូលដ្ឋាននៃរូបិយប័ណ្ណទំនើបគឺ យ៉ាតមីយ៉ាន់ម៉ា និង ប្រាក់បាតថៃ ក៏ដូចជា អក្សរខ្មែរ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលមានតម្លៃដើមជាទម្ងន់នៃប្រាក់។ វា​នៅ​តែ​មាន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ក្នុង​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា ដែល​វា​មាន​ប្រមាណ​ជា  និងនៅក្នុងការជួញដូរមាសនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលវាត្រូវបានកំណត់ថាជា  សម្រាប់មាសដុំ និង  សម្រាប់គ្រឿងអលង្ការ។  សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត *ប្រាក់បាត* ត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងប្រទេសថៃយ៉ាងពិតប្រាកដ  ។ 

អង្គភាពនេះប្រហែលជាកើតចេញពីប្រភពជាច្រើន។ នៅក្នុងប្រទេសភូមា វាទំនងជាស្មើនឹង ឯកតាមន *diṅkel* ដែលត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកជាច្រើនសតវត្សរ៍ទី១៣ ពីភាគខាងជើងប្រទេសថៃ  ហើយប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌា ខណៈដែលនៅក្នុង ចក្រភពខ្មែរ វាប្រហែលជាមកពីផ្នែករងដែលស្មើនឹង ត្រីមាសនៃ *តែល* (ត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាខ្មែរថា *តម្លឹង* និងជាភាសាថៃថា *តាលុង* ) ដែលនៅក្នុងវេនត្រូវបានណែនាំតាមរយៈពាណិជ្ជកម្មដ៏ទូលំទូលាយក្នុងតំបន់ជាមួយប្រទេសចិន។ 

## សូមមើលផងដែរ។
អក្សរគុប្តៈ

**អក្សរ គុប្តៈ** (ជួនកាលគេហៅថា **Gupta Brahmi script** ឬ **Late Brahmi script** )  ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការសរសេរ សំស្រ្កឹត ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង ចក្រភព គុប្តៈ នៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ដែលជាសម័យកាលនៃភាពរុងរឿងខាងសម្ភារៈ និងការវិវត្តន៍ ខាងសាសនា និង វិទ្យាសាស្ត្រ ដ៏អស្ចារ្យ។ អក្សរ គុប្តៈ ត្រូវបានចុះមកពី ព្រាហ្មិ ហើយបានបង្កើតឡើងនូវអក្សរ សារទា និង សិទ្ធំ ។ អក្សរទាំងនេះនៅក្នុងវេនបានបង្កើតឡើងនូវអក្សរឥណ្ឌូសំខាន់ៗជាច្រើន រួមទាំង អក្សរទេវនាគរី(អក្សរធម្មតាបំផុតដែលប្រើសម្រាប់ការសរសេរ សំស្រ្កឹត តាំងពីសតវត្សទី 19) អក្សរ Gurmukhī សម្រាប់ Punjabi អក្សរ Odia អក្សរ Bengali-Assamese និងអក្សរ ទីបេ។ 

## អក្ខរក្រម 
អក្ខរក្រម គុប្តៈ មាន 37 អក្សរ: ព្យញ្ជនៈ 32 ដែលមានអក្សរបញ្ចប់ "អ" និង 5 ស្រៈឯករាជ្យ។ បន្ថែមពីនេះទៀត វចនានុក្រមត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរសំឡេងនៃស្រៈចុងក្រោយ (ពី "អ" ដែលមានដើមកំណើតទៅជាសំឡេងផ្សេងទៀតដូចជា ឥ, ឧ, ឯ, ឱ, ឪ...)។ ព្យញ្ជនៈ​ក៏​អាច​ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​ជា​សមាសធាតុ​ដែល​គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា ​ព្យញ្ជនៈ​ផ្សំ (ឧទាហរណ៍ ស+យ ត្រូវ​បាន​ផ្សំ​បញ្ឈរ​ដើម្បី​ផ្តល់​ឱ្យ "ស្យ")។   

### ព្យញ្ជនៈ 
### នៅក្នុងយូនីកូដ 
ស្តង់ដារយូនីកូដមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ថាអក្សរ Gupta ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រែប្រួលស្ទីលស្ទីលរបស់ ព្រាហ្មិ  ការប្រើប្រាស់ការអ៊ិនកូដ ព្រាហ្មិ គឺជាវិធីសាស្រ្តមួយ។

## គុប្តៈ numismatics 
[[ឯកសារ:Kushan_signet_in_Gupta_Brahmi_script_3rd_century_CE.jpg|រូបភាពតូច| សញ្ញា អាណាចក្រ កុសន នៅក្នុងអក្សរ គុប្តៈ ព្រាហ្មិ ដែលបង្ហាញ Septimius Severus និង Julia Domna ។ ត្រាអាន *Damputrasya Dhanguptasya* ("[Seal of] Dhangupta son of Dama) ។ សតវត្សទី 3 គ។]]
ស្តាំ|រូបភាពតូច| កាក់​នៃ​វីក្រមទិត្យ ( ​ចន្ទ្រគុប្ត​ទី​២ ​) ដែល​មាន​ព្រះនាម​ស្តេច​ក្នុង​អក្សរ​គុប្តព្រហ្មីឆ្នាំ​៣៨០-៤១៥ គ.ស.
[រូបភាពតូច| កាក់របស់អ្នកគ្រប់គ្រង Alchon Huns Mihirakula ។ Obv: Bust of ស្ដេចជាមួយនឹងរឿងព្រេងនៅក្នុងអក្សរគុប្តៈ ([ឯកសារ:Gupta_allahabad_j.svg|12x12ភីកសែល )12x12ភីកសែល13x13ភីកសែល14x14ភីកសែល14x14ភីកសែល12x12ភីកសែល15x15ភីកសែល12x12ភីកសែល *(ជ)យតុមិហិរកុល* ("សូមអោយមានជ័យជំនះដល់មិហិរកុល") ។ Rev: ព្រំប្រទល់ជុំវិញអាសនៈភ្លើង អមដោយអ្នកចូលរួម។   ]]

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Allahabad_stone_pillar_inscription_of_Samudragupta.jpg|The Allahabad pillar inscription of Samudragupta, with its standardised Gupta characters.
ឯកសារ:Brahmi.png|Brahmi and its descendent scripts.
ឯកសារ:5th_or_6th_century_Gopika_cave_inscription,_Sanskrit,_Shaktism,_Anantavarman,_Gupta_script_2.jpg|The 5th- or 6th-century Gupta script Gopika Cave Inscription in Sanskrit about goddess Durga
ឯកសារ:Das_Buch_der_Schrift_(Faulmann)_141.jpg|Gupta script decipheration table
ឯកសារ:A_palm_leaf_Sanskrit_manuscript_in_Brahmi_script_from_Miran_China.jpg|A palm leaf Sanskrit manuscript in early Gupta Brahmi script, discovered in Miran, northwest China.
ឯកសារ:Sri_Yashodharman.jpg|ឈ្មោះ 25x25ភីកសែល14x14ភីកសែល18x18ភីកសែល10x10ភីកសែល22x22ភីកសែល *Śrī Yaśodharmma* ("Lord Yashodharman") in Gupta script in Line 4 of the Mandsaur stone inscription of Yashodharman-Vishnuvardhana.

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
លំផក (ថៃ)

រូបភាពតូច| ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​អយុធ្យា ​ឈ្មោះ កូសា ប៉ាន ពាក់ *​លំផក* (១៦៨៦)
***លំផក*** (    , ; តាមព្យញ្ជនៈ "គំនរឡើង [និង] ស្រទាប់ [រុំក្បាល]")  គឺជាគ្រឿងសក្ការៈរបស់ប្រទេសថៃ ដែលពាក់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយរាជវង្ស និងអភិជន។ វា​ជា ​មួក​ចង្អុល ​ខ្ពស់​ធ្វើ​ពី​ក្រណាត់​ស​រុំ​ជុំវិញ​ស៊ុម​ឬស្សី។ ***លំផក*** ត្រូវបានគេជឿថា មានការកែប្រែពីក្បាលក្បាលនៃ រាជវង្ស Safavid- ពែរ្ស ក្នុង សម័យអយុធ្យា ហើយការប្រើប្រាស់របស់វាត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងទូលំទូលាយដោយអ្នកនិពន្ធអឺរ៉ុប ដែលបានទាក់ទងជាមួយសៀមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ណារៃ ។  ជាពិសេសការប្រើប្រាស់របស់វាដោយ Kosa Pan និងអ្នកការទូតដទៃទៀតនៃ ស្ថានទូតទៅកាន់តុលាការ Louis XIV ក្នុងឆ្នាំ 1686 បានក្លាយជាអារម្មណ៍នៅក្នុងសង្គមបារាំង។  សព្វថ្ងៃនេះ គេអាចឃើញ ***លំផក*** ពាក់ដោយមន្ត្រីក្នុង ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល និងដង្ហែ ព្រះបរមសព ។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Kosan_Pan_Standing.JPG|alt=Kosa Pan wearing lomphok, 1686| កុសាប៉ានពាក់*ឡុំភុក*ប្រាំបីប្រាំមួយ។
ឯកសារ:Le Comte Claude de Forbin Admiral de Siam Portrait.jpg|alt=Claude de Forbin wearing Ayutthayan mandarin dress with lomphok| Claude de Forbinស្លៀកពាក់​រ៉ូប​កុកងឺ អយុធ្យា​ជាមួយ***លំផក***
ឯកសារ:Almanach_1687.jpg|alt=Ayutthayan diplomats wearing lomphok in Versailles, 1686|អ្នកទូតយុធ្យានៅ Versailles ឆ្នាំ1686
ឯកសារ:Siamese_embassy_1686_by_Jacques_Vigouroux_Duplessis.jpg|alt=Siamese embassadors wearing lomphok, 1686|ឯកអគ្គរាជទូត1686។

ឯកសារ:Royal_urn_of_King_Bhumibol_Adulyadej_in_the_first_procession_of_the_royal_cremation_ceremony.jpg|alt=Funeral officials wearing lomphok escorting Bhumibol Adulyadej's urn, October 2017|បុណ្យសពចូល​គោរព​ព្រះ​កោដ្ឋBhumibol Adulyadejតុលា ២០១៧
ឯកសារ:Norodom_Ranariddh.jpg|alt=Similar headdress in Cambodia
ឡាខុនណៃ

**Lakhon nai** (   , លៈខរនៃ ) គឺជា សិល្បៈសំដែងរបស់ថៃ ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងរាជវាំងនៃ ប្រទេសថៃ (អតីតប្រទេសសៀម)។ វា​មាន​ក្បាច់​រាំ​យឺតៗ​អម​ដោយ​ក្រុម ​ភីផាត ។ ល្ខោនមាន​តែ​៤​រឿង​ប៉ុណ្ណោះ; រៀមកៀន, Unarut ( អនិរុទ្ធ ), អិណាវ ( Panji ) និង Dalang (កំណែធំជាងរបស់អិណាវ) ។  ភាព​ខុស​គ្នា​នៃ​ប្រភេទ​នេះ​ជាមួយ​នឹង​តួ​ប្រុស​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា *lakhon nai phu chai* (  ; RTGS ៖ លៈខរណៃពូឆាប )។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
*លៈខោនណៃ* ​ត្រូវបាន​គេ​ជឿថា​ជា​ល្ខោន​នាងណៃ (ละครนาง​ใน​) ឬ​ហៅថា «​ល្ខោន​ស្រី​នៃ​វាំង​»​។ &#x5B; '''' &#x5D;
លៈខរណក

**Lakhon nok** (   ) គឺជាប្រភេទល្ខោនដែលមានដើមកំណើតពីសម័យ អយុធ្យា ។ វាត្រូវបានផ្អែកលើការសម្តែងបែបប្រជាប្រិយ ស្រដៀងទៅនឹង លៈខរ ឆាទ្រី ពីអ្វីដែលឥឡូវនេះជា ប្រទេសថៃភាគខាងត្បូង ។