នគរកាយ

## អំពី​អ្នក​និពន្ធ
រឿងនគរកាយនេះ ជាគតិធម៌ធៀបគតិលោកដោយចិត្ត ចេតសិក ជានាមធម៌ (ធម្មាធិដ្ឋាន) មកតែងជារូបធម៌(បុគ្គលាធិដ្នាន) សន្មតជាស្រុក នគរ ស្តេចមន្រ្តី អាមាត្យ យោធា ទាហាន ឲ្យមានសេចក្តីទាក់ទងគ្នាជារឿងនិទានហូរហែ គឺធ្វើធម៌ជ្រៅឲ្យរាក់ ធម៌ក្រឲ្យងាយ។

រឿងនេះខ្ញុំរៀបរៀងតាមលំអានសាស្រ្តាស្លឹករិតបុរាណដែលឥតមាននាមលោកអ្នកតែង មានសេចក្តីវែងៗឲ្យ ជានិទានខ្លីៗ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់កុលបុត្រ អ្នកសិក្សា សូម្បីជាកុមារក៏ឲ្យអានមើលស្តាប់ឆាប់ចូលចិត្តសេចក្តីបាន។

ពុទ្ធសាសនិកជន អ្នកបុណ្យ អ្នកទាន គួរតែមានរឿងនគរកាយនេះទុកជាអារ្យទ្រព្យរបស់ខ្លួនសំរាប់មើលផ្ទាល់ខ្លួន ឬ ឲ្យគេអានឲ្យស្តាប់ ឬក៏និមន្តធម្មកថិក ទេសនាក្នុងថ្ងៃសីល ឬពេលទំនេរ ឬក៏វេលាជរាពាធ។ បើបានចារ ចំលងដាក់ស្លឹករិតសំរាប់និមន្តធម្មកថិកទេសនា ក្នុង ទីប្រជុំបុណ្យទានក៏រិតតែគាប់ប្រសើរណាស់ ជាការតអាយុព្រះពុទ្ធសាសនា ញ៉ាំង បសាទ សង្វេគ សុចរិត ជាហេតុនៃបុណ្យកុសលដែលអាចផ្តល់សេចក្តីសុខចំរើនក្នុងលោកនេះ លោក ខាងមុខ និងញ៉ាំងបច្ច័យនៃព្រះនិញ្វនឲ្យកើតមានដល់ពុទ្ធបរិសទ្ធ ក្នុងអានាគតជាអនេកតទៅ សូមសិរីសួស្តីកើតមានដល់អស់លោកអ្នកអាន និងអ្នកស្តាប់ទាំងឡាយ!។

ថ្ងៃទី ១មករា ព.ស ២៤៩៤ គ.ស ១៩៥២

ចាប ពិន

នមត្ថុ រតនត្តយស្ស សូមនមស្ការចំពោះព្រះរតនត្រៃ ហើយសូមសំដែងនូវធម្មកថា គតិធម៌ ធៀប គតិលោកដូចតទៅនេះ។ 
**ឯកោ រាជាចិត្តំ នាម នគរកាយេ រជ្ជំ ការេសិ។ តស្ស អគ្គម ហេសី អវិជ្ជា ទេវី នាម បិតា មោហោ នាម មាតាលោភ ទេវី នាម។**

សាធុសប្បុរសជនទាំងឡាយ! ក្នុងនិរន្តរកាល មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បរមក្សត្រ គ្រងរាជសម្បត្តិក្នុងព្រះនគរមួយឈ្មោះ នគរកាយ។ ព្រះរាជាអង្គនោះមានព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ព្រះនាមព្រះនាង អវិជ្ជាទេវី ជាទីគាប់ព្រះទ័យជាងស្នំទាំងពួង ព្រះបិតា ទ្រង់ព្រះនាម ព្រះបាទមោហរាជ ព្រះមាតាទ្រង់ព្រះនាម លោភ ទេវី។

## នគរកាយមានទ្វារ ៦ គឺ
# ចក្ខុទ្វារ (ទ្វារភ្នែក) ២
# សោតទ្វារ (ទ្វារត្រចៀក) ២
# ឃានទ្វារ (ទ្វារច្រមុះ) ២
# ជីវ្ហាទ្វារ (ទ្វារមាត់) ១
# បស្សាវទ្វារ (ទ្វារតូច) ១
# ឧច្ចារទ្វារ (ទ្វារធំ) ១។

## មានប្រាង្គប្រាសាទ៥ គឺ
# ចក្ខុប្រាសាទជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ទតល្បែងរបាំទាំងពួង
# សោតប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះសណ្តាប់សូរស័ព្ទតូរ្យតន្រ្តីទាំងពួង
# ឃានប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះសគុន្ធរស
# ជិវ្ហាប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់សោយព្រះសុទ្ធាភោជនាហារដ៏មានឱជារស
# កាយប្រាសាទ ជាព្រះទីនាំងសំរាប់ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គ្រឿងអលង្ការទាំងពួង មានគ្រឿងបញ្ចកកុដភណ្ឌជាគ្រឿងសំរាប់រាជ្យជាដើម។

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានមហាតលិក ៧ នាក់ដែលទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិទីហ្មឺនមានមុខងារផ្សេងៗគ្នា សំរាប់ជារាជបំរើតាមពេលដែលទ្រង់ត្រូវការ គឺ៖

## មហាតលិក ៧ នាក់
# ហ្មឺន ផស្សោ ជាអ្នកចាប់កាន់ព្រះអង្គ
# ហ្មឺនសញ្ញា ជាអ្នកចាំសំគាល់កិច្ចការទាំងពួង ព្រះរាជាតែងទ្រង់ប្រើឲ្យ សញ្ញាកត់សំគាល់
# ហ្មឺន វេទនា ជាអ្នកណែនាំព្រះមហាក្សត្រឲ្យសោយអារម្មណ៍ផ្សេងៗមានសុខជាដើម
# ហ្មីន ចេតនា ជាអ្នកចាំទទួលព្រះរាជឱង្ការក្នុងកាលដែលព្រះរាជាត្រូវការប្រើទៅកាន់ទីណាក៏ទៅ
# ហ្មឺន ឯកត្គតា ជាអ្នកស្លូតត្រង់ ព្រះរាជាទ្រង់ទុកព្រះទ័យជឿយកពាក្យ
# ហ្មឺន នសិករោ ជាអ្នកយកចិត្តទុកដាក់នៅកិច្ចការផ្សេងៗ ដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រើ
# ហ្មឺន ជិវតិន្រ្ទីយ ជាអ្នកជួយផ្គត់ផ្គង់ព្រះជន្មព្រះរាជាឲ្យមានព្រះជីវភាព។

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានបុរោហិត ៣រូប ទ្រង់តាំងទុកក្នុងថានន្ដរស័ក្ដិ ជារាជគ្រូសំរាប់ណែនាំព្រះអង្គក្នុងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗដែលត្រូវការគឺ

## បុរោហិត ៣ រូប
# ព្រះរាជគ្រូវិតក្កោ ជាអ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យត្រិះរិះនូវកិច្ចការផ្សេងៗ
# ព្រះគ្រូវិចារោ អ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យពិចារណានូវកិច្ចការផ្សេងៗ
# ព្រគ្រូអធិមោក្ខោ អ្នកណែនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យតាំងស៊ប់ក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗ។

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានព្រះឥសី ៣រូបដ៏ប្រកបដោយអភិញ្ញា និងសមាបត្តិ ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិ។
ជាអ្នកពន្យល់ព្រះអង្គគឺ៖

## ព្រះឥសី ៣ រូប
# ព្រះបីតិ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះអំណរដ៏ត្រជាក់ជ្រួតជ្រាបផ្សព្វផ្សាយក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ
# ព្រះឆន្ទោ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យស្រលាញ់នូវកិច្ចការទាំងពួង
# ព្រះ វិរិយោ ជាអ្នកពន្យល់ព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យព្យាយាមកិច្ចការផ្សេងៗ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានព្រះភិក្ខុ ៣រូបទ្រង់តាំងទុកក្នុងសមណសក្តិជាព្រះជីតុនសំរាប់ជួយរំលឹកព្រះអង្គគឺ៖

## ព្រះភិក្ខុ ៣ រូប
# ព្រះអនិច្ចំ ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីមិនទៀងរបស់សង្ខារ
# ព្រះទុក្ខំ ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីទុក្ខរបស់សង្ខារ
# ព្រះអនត្តា ជាអ្នករំលឹកព្រះរាជាឲ្យនឹកឃើញសេចក្តីមិនមានខ្លឹមសាររបស់សង្ខារ។
ព្រះជីវតុនទាំង ៣រូបនេះតែងតែរំលឹកធម៌អាថិចំពោះព្រះមហាក្សត្រឲ្យទ្រង់ពិចារណាឃើញតាមពិតក្នុងព្រះ ត្រៃលក្ខណញ្ញាណ មិនឲ្យព្រះអង្គធ្វេសប្រហែស ក្នុងកុសលធម៌ទាំងពួង។ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គ ជាព្រះញាតិខាងព្រះមាតា បិតាជាបាបជន មានយោបស់មិនប្រពៃ ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានន្តរស ក្តិទីឃុនគ្រប់រូបគឺ៖

## ព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គ
# ឃុន មោហោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យវង្វេង
# ឃុន អហិរកំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យខ្មាសបាប
# ឃុន អនោត្តប្បំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យខ្លាចបាប
# ឃុន ឧទ្ធច្ចំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យរាយមាយ
# ឃុន លោភោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យលោភ
# ឃុន ទិដ្ឋិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យយល់ខុស
# ឃុន មានោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យប្រកាន់ព្រះអង្គ
# ឃុន ទោសោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យប្រទូស្តគេ
# ឃុន ឥស្សា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យច្រណែន
# មិច្ឆរយំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យកំណាញ់
# កុក្កុច្ចំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យអន្ទះអន្ទែង
# ឃុន ថីនំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យរួញរា
# ឃុន មិទ្ធំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យងុយងោក
# ឃុន វិចិកច្ឆា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យសង្ស័យ។
ព្រះញាតិវង្ស ១៤អង្គនេះ ជាអ្នកទុកព្រះទ័យព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**យ៉ាងជិតស្និទ្ធ ព្រះអង្គតែទ្រង់ប្រោសប្រាណ ឲ្យចូល ជិតគាល់បំរើជានិច្ច ជាកាលពុំដែលខានពេលណាមួយឡើយ។ ព្រះរាជា**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គមានអគ្គសេនា ១៩នាក់ជា វរជនមានយោបល់ល្អ ព្រះអង្គតាំងទុកក្នុងឋានន្តរសក្តិ ទីឧកញ៉ាគ្រប់រូបគឺ៖

## អគ្គសេនា ១៩នាក់
# ឧកញ៉ា សទ្ធា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យជឿកម្មផល
# ឧកញ៉ា សតិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះស្មារតី
# ឧកញ៉ា ហិរិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យខ្មាសបាប
# ឧកញ៉ា ឱត្តប្បំ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យខ្លាចបាប
# ឧកញ៉ា អលោភោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យលោភ
# ឧកញ៉ា អទោសោ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាមិនឲ្យប្រទូស្តគេ
# ឧកញ៉ា តត្រមជ្ឈត្តតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យកណ្តាល
# ឧកញ៉ា កាយបស្សទ្ធិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយរំងាប់
# ឧកញ៉ា ចិត្តបស្សទ្ធិ ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យរំងាប់
#-ឧកញ៉ាកាយលហុតាជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយស្រាល
# ឧកញ៉ា ចិត្តលហុតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យស្រាល
# ឧកញ៉ា កាយមុទិតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះកាយទន់ភ្លន់
# ឧកញ៉ា ចិត្តមុទិតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យព្រះទ័យទន់ភ្លន់
# ឧកញ៉ាកាយកម្មញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយគួរដល់ការងារ
# ឧកញ៉ាចិត្តកម្មញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យគួរដល់ការងារ
# ឧកញ៉ា កាយចាគុញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយជំនាញ
# ឧកញ៉ា ចិត្តគុញ្ញតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យជំនាញ
# ឧកញ៉ា កាយុជកតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះនាមកាយត្រង់
# ឧកញ៉ា ចិត្តជុកតា ជាអ្នកនាំព្រះរាជាឲ្យមានព្រះទ័យត្រង់។

អគ្គសេនាទាំង ១៩នាក់នេះជាទីទុកព្រះទ័យព្រះរាជា**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គទ្រង់តាំងទុកជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សា សំរាប់ជំនុំការរាជការផែនដីនៃនគរកាយតាំងព្រះនេត្រព្រះកាណ៌ព្រះអង្គ។ ព្រះរាជា**ចិត្តរាជ** ព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិជាសម្បូណាជ្ញាសិទ្ធិរាជ មានព្រះអំណាចដ៏សម្បូណ៌មហិមា ជាសុខ សប្បាយក្នុងកាយប្រទេសល្បីឮសុសសាយទូទៅដល់ប្រទេសនានា។

ឯកោ រាជា មច្ចុ នាម មហិទ្ធកោ អហោសិសាធុសប្បុរសជនទាំងឡាយ! ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីនគរកាយនោះ មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គទៀតព្រះនាមព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ជាព្រះរាជាដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ មានសន្តានអាក្រក់តែងត្រាច់ទៅគ្របសង្កត់សព្វ សត្វក្នុងត្រៃភពតាំងពីមនុស្សលោកដល់ព្រហ្មលោកឲ្យឋិតនៅក្នុងកណ្តាប់ព្រះហស្តនៃព្រះអង្គ ស្តេចមានចតុរង្គសេនា ៤កងពលធំ សុទ្ធតែជាមេទ័ពដ៏មានប្រតិពលក្នុងកលោបាយ (ឧបាយដែលប្រកបដោយកលល្បិចកល និងឧបាយ ឬកលល្បិច ល្បិចក្នុងល្បិច) និងយុទ្ធវិធីគ្រប់ជំពូក មានឥទ្ធិរិទ្ធចេស្តាមហិមា អាចផ្ចាញ់បច្ចាមិត្រ គ្រប់ទិសានុទិសឲ្យបរាជ័យឥតបើមាននរណាមួយក្នុងត្រៃលោកតស៊ូបានឡើយ។ ចតុរង្គសេនា ៤កងពលនោះមានមេទ័ព ៤នាក់គឺ៖

## មេទ័ព ៤ នាក់
# នាយជាតិ ជាមេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងស្ថាបនាវត្ថុធាតុផ្សេងៗដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើង
# នាយជរា ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងធ្វើវត្ថុធាតុផ្សេងៗដែលខ្មាំងបង្កើតឡើងហើយ ឲ្យទ្រុឌទ្រោមទៅ ។ 
# នាយព្យាធិ ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងធ្វើខ្មាំងដែលមានកម្លាំងរឹងប៉ឹងឲ្យទុព្វលភាព
# នាយមរណ ជា មេទ័ពមានសមត្ថភាពខាងសំលាប់ខ្មាំងគ្មានគេចរួចម្នាក់ ។ 
មេទ័ពម្នាក់ៗមានបរិវារច្រើន តែងចេញចូលគាល់បម្រើរក្សាការពារអង្គព្រះបាទ**មច្ចុរាជ** ។ ជានិច្ចជាកាល ព្រះបាទ**មច្ចុរាជ** តែងទ្រង់ប្រើមេទ័ពទាំង ៤ នាក់ ទៅយាយីសំលាប់ពួកខ្មាំងទាំងពួងក្នុងត្រៃលោក ។ 

## អំពីព្រះបាទចិត្តរាជ
កិត្តិស័ព្ទព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បានល្បីរន្ទឺឮសាយទៅដល់ព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**នោះថា ព្រះនគរមួយឈ្មោះនគរកាយជា ស្រុក និទុក្ខំ សុខសប្បាយក្រៃពេក ។ ព្រះរាជា ជា អគ្គប្រមុខនគរកាយនោះព្រះនាមព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ជា បរមក្សត្រគ្រងសិរីសម្បត្តិសម្បូណ៌ ដោយព្រះរាជអំណាចមហិមា ។ 

## អំពីព្រះបាទមច្ចុរាជ
កាលដំណឹងនោះឮសាយទៅដល់ព្រះសោតនៃព្រះបាទ**មច្ចុរាជ** ។ ព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ក៏ទ្រង់វិតក្កយ៉ាងក្រៃលែង ខ្លាចក្រែងព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** កន្លងវិស័យនៃព្រះអង្គ ។ ទ្រង់មានព្រះរាជបំណងនឹងប្រើមេទ័ពទាំង ៤ កង ឲ្យទៅវាយដណ្តើមយកនគរកាយនោះ ឲ្យនូវក្រោមអំណាចព្រះអង្គតែមួយរំពេច ។ តែស្តេចទ្រង់ព្រះតំរិះឃើញថា “ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ជា មហាក្សត្រដ៏មានអានុភាពមហិមា មានសេនា ទាហាន នាហ្មឺន សព្វមុខមន្រ្តីកុះករបរិបូណ៌ក្រៃពេក ។ បើអាត្មាអញ លើកកងទ័ពទៅកាច់យកភ្លាមៗ ឃើញថាពុំងាយបានឡើយ ណ្ហើយកុំដូច្នោះ ចាំអាត្មាអញប្រើចារទាហានទៅលួងយកដោយកលោបាយវិញ គឺ អាត្មាអញត្រូវបញ្ជូនមេទ័ពដ៏មានសមត្ថភាព ឲ្យទៅក្លែងធ្វើជាខ្ញុំបម្រើផ្ទាល់ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ជាមុនសិន កាលបើចារទាហានអាត្មាអញ ទៅប្រតិបត្តិការបានសំរេចហើយសឹមអាត្មាអញឲ្យលើកកងទ័ពទៅវាយយកជាក្រោយ បើធ្វើដូច្នេះប្រហែលជាបានងាយ”កាលព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ទ្រង់ព្រះតំរិះឃើញឧបាយដូច្នេះក៍ទ្រង់ព្រះបញ្ជាឲ្យហៅមេទ័ពទី ១ ឈ្មោះនាយជាតិចូលមកភ្លាម ។ 

លុះនាយជាតិ ចូលមកគាល់ស្តេចទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ ”នែ នាយជាតិ! ចូរបាទទួលយកអាសាយើងក្នុងគ្រាឥលូវនេះ ចូរបាឯងទៅកាន់នគរកាយជាប្រញ៉ាប់ កាលទៅដល់ចូរបាឯងអែបអបធ្វើខ្លួនឲ្យជាទីជឿជិតស្និទ្ធស្នាលជាមួយនឹងសេវកាមាត្យ ព្រមទាំងមាតាបិតាវង្សាគណញាតិនៃព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បើបាឯងបានជាទីសិ្នទ្ធស្នាលនឹង គេហើយចូរបាឯងចូលថ្វាយខ្លួនជាខ្ញុំ គាល់បម្រើគេជានិច្ច និង ខំធ្វើរាជការគេឲ្យល្អ ឲ្យគេទុកចិត្តរាប់អានស្រលាញ់បា ដើម្បីនឹងបានជាសេយ្យសឹកក្នុងស្រុកគេ កាលធ្វើការបានសំរេចហើយ ចូរបាផ្ញើដំណឹងមកយើង” ។ 

លុះត្រាស់ដូច្នោះក៏ទ្រង់បញ្ជូននាយជាតិឲ្យទៅកាន់នគរកាយ ឯនាយជាតិកាលបានទទួលព្រះរាជឱង្ការហើយ ក៏នាំបរិវារធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់នគរកាយ នោះតាមព្រះរាជបញ្ជា ។ លុះនាយជាតិបានទៅដល់កាលណា ក៏ចូលទៅធ្វើជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលជាមួយនឹងហ្មឺនសព្វមុខមន្រ្តីដោយឆ្លៀវឆ្លាសរបស់ខ្លួន ហើយក៏ចូលទៅផ្គាប់ផ្គុនព្រះមាតា បិតាអគ្គមហេសី និង ព្រះញាតិវង្សនៃព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** កាលឃើញថាវរជនទាំងនោះ គេស្រលាញ់ពេញចិត្តអាណិតអាសូរខ្លួនហើយក៏ឲ្យនាំខ្លួនទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ។ វរជនទាំងនោះក៏នាំនាយជាតិទៅថ្វាយខ្លួនចំពោះព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ។ កាលបើមានករណីប្លែកដូច្នេះ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការឲ្យ អញ្ជើញរាជគ្រូ វិតក្កោ (សេចក្តីត្រិះរិះ រំពឹងសញ្ជឹងគិត)វិចារោ (ពិចារណ) អធិមោក្ខោ(ការដឹងច្បាស់ជឿស៊ប់ចិត្ត) ជាបុរោហិតទាំង ៣ រូបមក ប្រឹក្សាថា ៖ លោកទាំងពួងយល់ឃើញដូចម្តេចក្នុងរឿងនេះ គួរយើងទទួលយកជនបរទេស នេះទុកក្នុងស្រុកយើងឬពុំគួរ? ។ 

ឯបុរោហិតទាំង៣រូបនោះ ហេតុតែជាអ្នកមិនឈ្លាសក្នុងកលោបាយផ្សេងៗ ថែមទាំងជាអ្នកលេះលោះផងឃើញអ្នកណាគេផ្គាប់ផ្គុនក៏ទន់ចិត្តទៅតាមគេមិនគិតត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផលឲ្យល្អិតជាមុនឡើយ ។ កាលព្រះរាជាត្រាស់សួដូច្នោះ បុរោហិតក៏ក្រាបបង្គំទូលភ្លាមថា ៖ “បពិតមហារាជដ៏ទ្រង់នូវព្រះរាជសម្ភារ! បើមានជនបរទេសគេស័្មគ្រចូលថ្វាយខ្លួនជាខ្ញុំបម្រើក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទព្រះអង្គ ដោយទ្រង់ឥតបង់ខាតអ្វីដូច្នេះ គួរទ្រង់ទទួលយកចុះ” ។ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បរមក្សត្រកាលបានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ដូច្នេះក៏ទ្រង់ព្រះរាជានុមត្តិឲ្យជប់លៀងនាយជាតិហើយឲ្យគេនៅជាខ្ញុំរាជការតទៅ ។ នាយជាតិបានឧស្សាហ៍ធ្វើការ ថ្វាយព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ហើយទ្រង់ព្រះរាជទានគ្រឹះស្ថានឲ្យនាយជាតិ ព្រមទាំងបរិវារនៅជាសុខសប្បាយ។  

ចាប់ផ្តើមពីនោះមក នាយជាតិ ព្រួតដៃជាមួយមេជាងឈ្មោះតណ្ហាដែលជាជាងធំ នៅក្នុងនគរកាយនោះស្រាប់នាំគ្នាឧស្សាហ៍កសាងនគរកាយត្រង់ណាដែលមិនទាន់ស្រេចឲ្យសំរេចដោយរហ័ស ត្រង់ណាស្រេចហើយឲ្យចំរើនឡើងសព្វ ទិវារាត្រី ញ៉ាំងព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ឲ្យទុកព្រះទ័យពន់ពេក ។ កាលបានឱកាសល្អ នាយជាតិ ជាមេទ័ពទី ១ ក៏បញ្ជូនចុតហ្មាយទៅថ្វាយព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ថា ៖ *សូមព្រះតេជៈតំកល់លើត្បូង សូមព្រះរាជទានក្រាបបង្គំទូលព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិត សូមទ្រង់ជ្រាបក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ ។ សូមទ្រង់ ព្រះមេត្តាប្រោស! ករណីយដែលព្រះអង្គ ប្រើទូលព្រះបង្គំឲ្យទៅជាចារបុស ធ្វើការឯនគរកាយនោះ ឥលូវនេះទូលព្រះបង្គំធ្វើតាមព្រះរាជបញ្ជបានសំរេចគ្រប់ប្រការហើយ សូមទ្រង់បញ្ជូនមេទ័ពទី ២ ទៅទៀតដើម្បីប្រតិបត្តិការ ថ្វាយល្អងធូលីព្រះបាទឲ្យបានសំរេចតទៅ ។ ហត្ថលេខានាយ ជាតិ ។*

ព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ធិរាជ កាលទ្រង់អានចុតហ្មាយនោះហើយក៏ទ្រង់ប្រើនាយជរា មេទ័ពទី ២ ឲ្យលើកទ័ពចេញទៅទៀតដើម្បីឲ្យមេទ័ពនោះ ធ្វើនគរកាយឲ្យទ្រុឌទ្រោម ហើយនឹងបញ្ជូនមេទ័ពធំៗដទៃទៀតទៅតាមក្រោយ ។ នាយជរា ទទួលព្រះរាជឱង្ការហើយ ក៏នាំបរិវារមកកាន់នគរកាយដោយសួស្តី លុះដល់ហើយតំរង់ទៅរកនាយជាតិជាពួកខ្លួនដែលមកនៅមុន ។ នាយជាតិក៏ទទួលនាយជរាទុកនៅជាមួយគ្នាក្នុងនគរកាយនោះដោយសេរី ឥតបើឲ្យគេនាំទៅថ្វាយព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ដូចមុនឡើយ ។ តាំងពីពេលនោះមក នាយជាតិ និង នាយជរាក៏នាំបរិវាររៀងខ្លួនត្រាច់រុករានទន្រ្ទាននគរកាយ គឺ ធ្វើរូបកាយយើងគេគ្រប់គ្នាឲ្យចាស់គ្រាំគ្រា ១ ថ្ងៃបន្តិចៗតាមលំដាប់ ។ ឯព្រះអនិច្ចំ ជាព្រះជីតុន កាលបានជ្រាបក៏ចូលទៅថ្វាយព្រះពររំលឹកព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ថា ៖ “បពិតមហារាជដ៏ទ្រង់នូវព្រះរាជសំភារ ឥលូវនេះព្រះនគរកាយរបស់ព្រះ អង្គគ្រាំគ្រាហើយមិនមាំមួនដូចមុនទេ ដោយ**មច្ចុរាជ**ឲ្យសត្រូវពីខាងក្រៅចូលមកបំផ្លាញ សូមព្រះអង្គគិតគូរឲ្យមែនទែនកុំបីធ្វេសប្រហែស” ។ 

កាលព្រះជីតុនរំលឹកដូច្នោះ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** និង បានព្រឺខ្លាចសូម្បីប៉ុនចុងសក់ក៏ទេ ដោយវង្វេងតាមព្រះនាងអវិជ្ជាទេវីជាព្រះអគ្គមហេសីពុំមានឱកាសចេញទៅទត ព្រះនគរកាយបានឡើយ ។ ព្រះអនិច្ចំ ជាព្រះជីតុនកាលបានឃើញព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**នៅព្រងើយដូច្នោះទើបចូលទៅថ្វាយព្រះពរតឿនម្ដងទៀតថា ៖ 
“បពិតមហារាជដ៏ទ្រង់នូវព្រះការុញ្ញភាព! ហេតុម្តេចបានជាព្រះអង្គគង់ស្ងៀមដូច្នេះ? មិនសមគួរទេព្រះអង្គ!ឥលូវព្រះនគរកាយរបស់ព្រះអង្គគ្រាំគ្រាហើយ សូមស្តេចយាងទៅទតខ្លះផង” ។ 

លុះព្រះជីតុនដាស់តឿនដល់ពីរដង ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ទ្រាំគង់ស្ងៀមពុំបានក៏ទ្រង់ស្តេចទតបន្តិច ឃើញដូចពាក្យព្រះជីតុនរំលឹកមែនតែគង់នៅស្ងៀមទៅវិញពុំបានគិតដល់ព្រះនគរឡើយ ។ ទោសទាំងនេះមកពីទ្រង់វង្វេងដោយព្រះនាងអវិជ្ជាទេវី ។ កាលនាយជាតិ និង នាយជរាជាមេទ័ពទាំងពីរនាក់ឃើញដូច្នោះក៏បញ្ជូនសារទៅ ថ្វាយព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ថា ៖ 
*សូមព្រះតេជៈតំកល់លើត្បូងសូមព្រះរាជទានក្រាបបង្គំទូលព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិត សូមទ្រង់ជ្រាបក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ ។ សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស! ឥលូវព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**កំពុងប្រមាទ សូមទ្រង់បញ្ជូនមេទ័ពទី៣ ព្រមទាំងយោធាជាបរិវារទៅទៀតដើម្បីប្រតិបត្តិការឲ្យបានឆាប់ បានសំរេចទាន់ព្រះរាជហរិទ័យតទៅ ។ ហត្ថលេខា នាយជាតិ ជរា ។*

លុះព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**បានទ្រង់ជ្រាបព្រឹត្តការណ៍នោះ ទើបទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាប្រើនាយព្យាធិ ជាមេទ័ពកំណាចទី៣ ព្រមទាំងបរិវារ ៩៦ នាក់ គឺ ឆន្នវុតិរោគ ឲ្យមកកាន់នគរកាយ ។ នាយព្យាធិព្រមទាំងបរិវារក៏នាំគ្នាទៅតាមព្រះរាជបញ្ជា កាលទៅដល់ហើយ នាយព្យាធិព្រមទាំងបរិវារ ៩៦នាក់ បានញាំញីកំទេចនូវទ្វារនគរ និង បន្ទាយ តូចធំព្រមទាំងគ្រឿងប្រដាប់ផ្សេងៗឲ្យរលំរលាយបាក់បែកគ្រប់អន្លើ អ្នកនគរកាយកើតចលាចលរកចេញចូលពុំបាន ។ ធ្វើទាំងនេះដោយប្រាថ្នាតែចាប់យកព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**មួយមុខប៉ុណ្ណោះ ។ 

ឯព្រះទុក្ខំ ជាព្រះជីតុន កាលបានឃើញក៏ចូលទៅថ្វាយព្រះពរព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ថា ៖ “បពិតមហារាជដ៏ទ្រង់នូវព្រះតេជានុភាព! ព្រះអង្គពុំទាន់ជ្រាបទេឬ? ឥលូវព្រះនគរកាយនៃព្រះអង្គវិកលវិការហើយ ដោយនាយជាតិជាមេទ័ពទី ១ ដែលចូលមកនៅមុនបង្អស់ គេគប់គិតគំនិតជាមួយនាយជរាមេទ័ពទី ២ និង នាយព្យាធិមេទ័ពទី៣ព្រម ទាំងឆន្នវុតិរោគ ៩៦ នាក់ជាបរិវារនាំគ្នាធ្វើឲ្យវឹកវរ បើព្រះអង្គធ្វើព្រងើយកន្តើយ ព្រះនគរកាយមុខជាអន្តរាយពុំខានសូមទ្រង់ជ្រាប” ។ 

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**បរមក្សត្រ កាលបានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ដូច្នោះក៏រសាប់រសល់ក្នុងព្រះទ័យក្រៃពេក ទ្រង់ស្តេចចេញទៅទតសព្វសព៌ាង្គព្រះនគរកាយ លុះឃើញច្បាស់ក៏ទ្រង់សោយទុក្ខវេទនា ទ្រង់ព្រះកន្សែងខ្សឹកខ្សួលជាខ្លាំងរកបុគ្គលណាមួយជួយយកអាសារកំចាត់ព្យាធិសេនាជាខ្មាំងសត្រូវពុំបាន ដោយមហាជនទាំងពួងសឹងតែខ្លាចអំណាចព្យាធិសេនាទាំងអស់គ្នា ។ លុះនាយជាតិ ជរា ព្យាធិ ជាមេទ័ពទាំងបីនាក់ បានឃើញអាការដូច្នេះក៏បញ្ជូនសារទៅថ្វាយព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ថា ៖ 
*សូមព្រះតេជៈតំកល់លើត្បូងសូមព្រះរាជទានក្រាបបង្គំទូលព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិត សូមទ្រង់ជ្រាបក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ ។ សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស! ឥលូវព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ខ្សោយកម្លាំងណាស់ហើយ សូមទ្រង់បញ្ជូនមេទ័ពទី ៤ ទៅទៀតជាប្រញាប់ ដើម្បីព្រួតគ្នាចាប់ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** យកមកថ្វាយ យ៉ាងរួសរាន់ ។ ហត្ថលេខា នាយជាតិ ជរា ព្យាធិ ។*

កាលព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**បានទ្រង់ជ្រាបព្រឹត្តិហេតុនោះក៏ទ្រង់បញ្ជូនមេទ័ពទី ៤ ធំបំផុត ឈ្មោះនាយមរណៈ ដ៏មានអានុភាពមហិមាជាងមេទ័ពមុនៗ អាចប្រាបប្រាមបច្ចាមិត្តគ្រប់ទិសតំបន់ឲ្យវិនាសអន្តរាយកណ្តាលសមរភូមិ ។ សត្តនិករក្នុងត្រៃលោកសឹងកោតខ្លាចអំណាចមេទ័ពនេះណាស់គ្រាន់តែឮថាឈ្មោះមរណៈសេនា មកជិតដល់ក៏សឹងតែនាំគ្នារត់ជ្រកយកតែអាយុរៀងខ្លួន តែទោះបីអ្នកណារត់ទៅពួនក្នុងទីណាៗក្តីក៏ពុំដែលរួចពីកណ្តាប់ដៃនាយមរណៈនោះបានឡើយ ។ 

ឯមេទ័ពទី ៤ ឈ្មោះនាយមរណៈ កាលបានទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយ ក៏នាំបរិវារទៅកាន់នគរកាយលុះចូលទៅដល់ទៅផ្សំគ្នានឹងមេទ័ពទាំងបីនាក់ ដែលមកមុននោះហើយ ក៏រុករានទន្រ្ទានបុកបែនញាំញីបិទទ្វារទាំង ៩ នៃនរគរកាយឲ្យងងឹតជុំវិញហើយចូលទៅដេញចាប់តួអង្គព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**បាន ព្រមទាំងនាហ្មឺនសព្វមុខមន្រ្តី និង អាណាប្រជាជនទាំងពួងគ្មានសល់ម្នាក់នាំចេញចាកនគរកាយ ។ ឯនគរកាយនោះកាលបើពុំមានបុគ្គលណាមួយនៅហើយក៏ទ្រុឌទ្រោមទៅ ។ 

នគរកាយ គឺ រាងកាយយើងគេទាំងពួង ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** គឺ ចិត្តយើង គេទាំងពួងនិមិត្តតែចិត្តពុំឋិតនៅក្នុងរាងកាយហើយ រាងកាយក៏ពុំអាចទប់ទល់នៅបានតែងដល់នូវសភាពជារាងកាយស្អុយរលួយធម្មតាដោយប្រការដូច្នេះ ។ សាធុសប្បុសជនទាំងឡាយ! កាលមេទ័ពទាំង ៤ នាក់ព្រមទាំងបរិវារចាប់ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**បានហើយ ក៏នាំទៅកាន់សំណាក់ព្រះបាទ**មច្ចុរាជ** ។ ឯព្រះបាទ**មច្ចុរាជ** កាលឲ្យចាប់ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**បានមកហើយ នឹងយកទុកនៅជាខ្ញុំបម្រើក៏ទេ ត្រលប់ជាបណ្តេញទៅវិញថា “ចូរអ្នកឯង ទៅតាមយថាកម្មខ្លួនចុះ!” ។ លំដាប់នោះព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ក៏នាំបរិពារទៅរកទីលំនៅ កសាងនគរកាយជាថ្មីដូចមុន ។ 

ឯព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ស្តេចកំបាប កាលបានជ្រាបថា ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** កសាងនគរកាយជាថ្មី ក៏ទ្រង់ប្រើមេទ័ពទាំង ៤ ឲ្យទៅតាមបៀតបៀនចាប់តួអង្គព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ឲ្យព្រាត់ចាកនគរកាយថ្មីនោះទៀត និមិត្តតែព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**កសាងនគរកាយវេលាណា ក៏ធ្វើឲ្យអន្តរាយវេលានោះ រាល់គ្រាពុំដែលខានម្តងណាឡើយ ។ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ក៏ទ្រង់សោយទុក្ខវេទនាគ្មានស្រាកស្រាន្ត ។ គ្រាមួយជាវេលាមានជោគវាសនាល្អព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ក៏ទ្រង់ព្រះតំរិះថា “អាត្មាអញធ្វើម្តេចនឹងបានរួចពីកណ្តាប់ដៃនៃ**មច្ចុរាជ**នេះបានអេះ? ឱហ្ន៎! អាត្មាអញនឹងឲ្យទៅអារាធនា ព្រះភិក្ខុជាព្រះជីតុន និង ឥសីចូលមកប្រឹក្សាគ្នា ក្រែងលោកឃើញឧបាយយ៉ាងណាខ្លះ?” ។ លុះទ្រង់ព្រះតំរិះហើយទ្រង់ព្រះបញ្ជាប្រើមហាតលិក ២ នាក់ គឺ ហ្មឺនចេតនា ជាមហាតលិកស្តាំ ហ្មឺនមនសិករោ ជាមហាតលឹកឆ្វេងថា ៖ *”នែបាទាំងឡាយ! ចូរបាយកអាសាយើង ទៅអារាធនាព្រះភិក្ខុជាព្រះជីតុនទាំង៣រូប គឺ ព្រះអនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា និង ឥសីទាំងបីរូប គឺ ព្រះបីតិ ឆន្ទោ វិរិយោ និង បុរោហិតទាំងបីរូប គឺ ព្រះរាជ គ្រូវិតក្កោ វិចារោ អធិមេក្ខោ ហើយ និង អគ្គសេនាទាំង ១៩ នាក់មានឧកញ៉ាសទ្ធាជាដើមឲ្យមកកាន់សំណាក់យើងក្នុងខណៈនេះ” ។* 

មហាតលិកទាំង ២ នាក់ក៏ម្នីម្នាទៅរក វរស្រមណ៍ និង វរជនទាំងនោះតាមព្រះរាជបញ្ជា ។ វរស្រមណ៏ និង វរជនទាំងនោះក៏នាំគ្នាទៅកាន់ព្រះរាជសំណាក់តាមសេចក្តី អារាធនាអញ្ជើញ លុះទៅដល់ក៏ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ត្រាស់ប្រឹក្សាការផែនដីថា ៖
*”បពិតព្រះសម្មតិទេវរាជ! ការប្រឹក្សាគ្រានេះជាការធំដុំណាស់ ការនោះដែល នឹងសំរេចដាច់ខាតទៅបាន លុះតែបានសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គ គឺ ព្រះសមាធិន្រ្ទីយ និង ព្រះបញ្ញិន្ទ្រីយមកជាទីប្រឹក្សាផង សូមព្រះអង្គឲ្យទៅអារាធនាសម្តេចមក” ។* ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ទីប្រជុំក៏ទ្រង់ត្រាស់ប្រើហ្មឺនឯកត្គតាជាមហាតលិកដ៏មានចិត្តស្លូតត្រង់ថា ៖ “នែហ្មីនឯកត្គតា! ចូរបាទៅអារាធនាសម្តេចមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គមកជាប្រញាប់” ។ 

ហ្មឺនឯកត្គតា ក៏នាំព្រះរាជឱង្ការទៅថ្លែងទូលសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គថា ៖ “បពិតសម្តេចទ្រង់នូវសីលធម៌បរិសុទ្ធ! ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ត្រាស់ប្រើទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ឲ្យមកអារាធនាសម្តេចទាំង ២ ព្រះអង្គចូលទៅកាន់ព្រះរាជនិវសេន៍ក្នុងខណៈនេះ” ។ សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គ កាលបានទទួលនិមន្តហើយក៏ទ្រង់ស្លៀកស្បង់គ្រងចីពរស្អាតបាត ទ្រង់យាត្រាទៅតាមមាគ៌ាទាំង ៤ ជាលោកុត្តរមាគ៌ាតាមលំដាប់ គឺ សោតៈ សកទាគា អានាគា អរហត្ត ដែលជាមាគ៌ា អាចនាំព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ចេញផុតពីកណ្តាប់ដៃនៃ មច្ចុរាចដោយសួស្តីបាន ។ 

លុះសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គ និមន្តដោយផ្លូវធំចូលទៅកាន់ព្រះរាជសំណាក់គង់លើអាសនៈដ៏សមគួរហើយព្រះបាទ **ចិត្តរាជ**ក៏នមស្ការបូជាគោរព ហើយត្រាស់ពិតថេរដីការថា ៖ ”បពិតសម្តេចទាំងពីរព្រះអង្គ! ញោមមានសេចក្តីអផ្សុកខ្លាំងណាស់ បានជាអារាធនាសម្តេចជាអម្ចាស់មក ដើម្បីទ្រង់ជួយដោះទុក្ខញោមក្នុងគ្រាឥលូវនេះដ្បិត**មច្ចុរាជ** ចេះតែមកបៀតបៀនញោមដោយគេប្រើមេទ័ពធំទាំង ៤ ព្រមទាំងបរិវារឲ្យមកធ្វើបាបញោមគ្រប់ពេលដែលញោមសាង នគរកាយ ពុំដែលខានពេលណា ប្រាថ្នាឲ្យញោមនៅក្នុងអំណាចគេ បពិតសម្តេចដ៏ចំរើន! ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យញោមបានរួចពីកណ្តាប់ដៃសត្រូវនេះបាន?” ។ សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរ ព្រះអង្គ គឺ ព្រះសមាធិន្រ្ទីយ និង ព្រះបញ្ញិន្រ្ទីយ លុះស្តាប់ព្រះរាជឱង្ការហើយក៏ប្រឹក្សាជាមួយ និង ព្រះជីតុនទាំង ៣រូប គឺ ព្រះអនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា និង ព្រះឥសីទាំង៣រូប គឺ ព្រះ បីតិ ឆន្ទោ វិរិយោ ។ 

ខៃសេចក្តីថាកាលសមាធិ និង បញ្ញាកើតឡើងក្នុងចិត្តទើបគិតឃើញព្រះត្រៃលក្ខណ៍ កាលព្រះត្រៃលក្ខណញ្ញាណកើតមានឡើងតែងមានបីតិ (អំណរ)ជ្រួតជ្រាបទូទៅក្នុងកុសលធម៌ទាំងពួង មានឆន្ទៈ (ស្រឡាញ់) កុសលកាត់អកុសលចោលបង់ មិនត្រេកអរ និង មាន វិរិយៈ(ព្យាយាម)ប្រាថ្នាឲ្យផុតចាកសង្សារវដ្ត ។ សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជក៏ប្រឹក្សានឹងបុរោហិត ៣រូប គឺ រាជគ្រូ វិតក្កោ វិចារោ អធិមោក្ខោ ទៅទៀតថា ”លោក ណាយល់យ៉ាងណាខ្លះ?” ។ រាជគ្រូទាំង៣រូបនឹករំពឹងទៅក៏ឃើញទោសរបស់បុគ្គលជាពួកអកុសលហើយពិតថេរដឺ ការថា “ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំទាំងឡាយយល់តាមសម្តេចទាំងអស់” ។ 

កាលបើដូច្នោះ សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ក៏ប្រឹក្សាសួរទៅឧកញ៉ាពញាព្រះហ្លួង ឃុន ហ្មឺន និង មហាតលិកទាំងពួងមានឧកញ៉ា សទ្ធា ជាដើមថា “លោកអ្នកទាំងអស់នេះយល់ឃើញដូចម្តេច?” ។ វរជនទាំងនោះកាលប្រឹក្សាយល់ ត្រូវគ្នាក៏ពិតថេរដិកាថា ៖ ”ទោសទាំងនេះមកតែពីបាបជន ១៤ អង្គ មានឃុនមោហោជាដើម ជាព្រះញាតិវង្សព្រះបាទមោហរាជជាព្រះបិតា ព្រះនាងលោភទេវីជាព្រះមាតា និង ព្រះនាងអវិជ្ជាទេវី ជាព្រះអគ្គមហេសី បានស្ម័គ្រយកមេទ័ពទាំង ៤ នាក់ របស់**មច្ចុរាជ**មាននាយជាតិជាដើមឲ្យមកនៅ ក្នុងព្រះនគរកាយ បានជាគេនាំគ្នាធ្វើព្រះនគរនេះឲ្យអន្តរាយអស់” ។ កាលទីប្រឹក្សាបានពិភាក្សាអស់កាលដ៏យូរ យល់ឃើញព្រមគ្នាហើយ ទើបយកសេចក្តីក្រាបបង្គំទូលព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ថា ៖ “បពិតមហារាជក៏ទ្រង់នូវព្រះរាជសម្ភារ! ហេតុដែលនាំឲ្យខូចព្រះនគរកាយនេះ ទីប្រឹក្សាបានប្រឹក្សាឃើញមូលមតិគ្នាហើយថា មកពីព្រះអង្គទ្រង់ជឿពាក្យពួកបាបជនទាំង ១៤ អង្គ មានឃុនមោហោជាដើម ជាព្រះញាតិព្រះអង្គ ជាសត្រូវក្នុង នាំសត្រូវក្រៅ មកនៅក្នុងព្រះនគរ បានជាព្រះនគរកាយកើតអន្តរាយដូច្នេះ មួយទៀតមកពីព្រះបាទមោហរាជ ជាព្រះបិតា ព្រះនាងលោភទេវីជាព្រះមាតា និង ព្រះនាងអវិជ្ជាទេវីជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះអង្គបានព្រមព្រៀងជាមួយ និង ព្រះញាតិទាំង ១៤ អង្គ ទទួលយកមេទ័ពព្រះបាទ**មច្ចុរាជ**ទុកក្នុងព្រះនគរ ទើបពួកបច្ចាមិត្តគេនាំគ្នាធ្វើព្រះនគរកាយរបស់ព្រះអង្គឲ្យអន្តរាយដូច្នេះ រឿងនេះបើព្រះអង្គជឿស្តាប់យើងទាំងឡាយជាទីប្រឹក្សា សូមព្រះអង្គកំចាត់បង់ព្រះញាតិវង្សទាំង ១៤ អង្គ ព្រះមាតា បិតា និង អគ្គមហេសីចេញ ទើបបច្ចាមិត្តលែងកើតទៀតបាន ហើយយើងទាំងពួងនឹងនាំព្រះអង្គទៅកាន់នគរកែវជាអមតមហានគរ ជាបរមសុខប្រាសចាកទុក្ខផុតពីកណ្តាប់ដៃនៃ**មច្ចុរាជ**តាមព្រះរាជបំណងបាន” ។ 

កាលព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បរមក្សត្របានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ ដោយទ្រង់មានព្រះរាជបំណងចង់រួចពីកណ្តាប់ដៃនៃ**មច្ចុរាជ** ទ្រង់ក៏ធ្វើតាមពាក្យទីប្រឹក្សាទាំងពួងមានសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជជាដើម ទើបទ្រង់តាំងមហាតលិកម្នាក់ឈ្មោះឯកត្គតា និង អគ្គសេនាម្នាក់ឈ្មោះឧកញ៉ាចិត្តុជុកតា ដែលមានចិត្តស្មោះត្រង់នឹងព្រះអង្គឲ្យជាចៅក្រមជំនុំជំរះរឿងព្រះញាតិទាំង ១៤ អង្គ នូវព្រះមាតា បិតា ខាងព្រះអគ្គមហេសី ព្រមគ្នានៅទីចំពោះព្រះភក្រ្តព្រះអង្គ ។ ក្នុងសេចក្តីជំនុំជំរះនោះចៅក្រមសួរថា ៖ “នែព្រះបាទមោហរាជ! ព្រះនាងលោភទេវី! ព្រះនាងអវិជ្ជាទេវី! លោកទាំង អស់អង្គ សុទ្ធតែជាព្រះមាតាបិតាអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជា ទាំងឃុន ១៤ អង្គសុទ្ធតែជាព្រះញាតិព្រះរាជាទាំងអស់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រោសប្រាណតាំងអស់លោក ជានាហ្មឺនគ្រប់គ្នា ហេតុម្តេចបានជាអស់លោកមិនគិត រក្សាព្រះអង្គដោយយុត្តិធម៌ បែរជាទៅក្រាបទូលណែនាំការមិនជាប្រយោជន៏ដល់ព្រះអង្គវិញ គឺ នាំយកសត្រូវពីក្រៅ ឲ្យចូលមកនៅក្នុងព្រះនគរ ទាស់តែគេធ្វើបាបព្រះអង្គ ធ្វើព្រះនគរព្រះអង្គឲ្យខូចអស់ដូច្នេះ? នែលោកទាំងអស់! ចូរលោកអ្នកប្រាប់យើងជាប្រញាប់ក្នុងពេលនេះ” ។ កាលនោះព្រះមាតាក្តី ព្រះបិតាក្តី ព្រះអគ្គមហេសីក្តី ព្រះញាតិទាំង ១៤ អង្គក្តី ពុំអាចឆ្លើយឲ្យការណ៍កែខ្លួនបានឡើយ សឹងតែទទួលសារភាពថា ៖ “យើងខ្ញុំទាំងពួងខុសមែនមានទោសច្រើនមែន តាមតែទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសដល់យើងខ្ញុំចុះ ។ 

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** កាលបានទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ដូច្នោះ ទើបទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាប្រើឲ្យ ឧកញ៉ាសទ្ធាជាអគ្គសេនាឲ្យតាំងទីកុណ្ឌ (ពិធីដែលគេធ្វើដោយជីករន្ដៅជំរៅមួយចំអាម ប្រាំធ្នប់ដុតភ្លើងបូជាយញ្ញតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ពិធីឡើង ។ គ្រានោះហេតុតែវាសនាបារមីព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ចាស់ក្លា និង ដោយសាររឫទ្ធិព្រះឥសីទាំង ៣រូប គឺ ព្រះបីតិ ឆន្ទោ វិរិយោ លោកសូត្រសែកព្រះវេទមន្តឡើង ព្រះខាន់ជ័យស្រីទាំង៣ក៏កើតឡើងកណ្តាលទីកុណ្ឌពិធីនោះ ទើបព្រះឥសីទាំងឡាយថ្វាយព្រះពរថា ៖ “កាលនេះជាកាលគួរដែលព្រះអង្គទ្រង់យាងចូលទៅកាន់កុណ្ឌពីធីហើយសូមព្រះអង្គទាញយកព្រះខាន់ជ័យស្រីទាំង ៣ អំពីទីកុណ្ឌពិធីនោះចុះ” ។ ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** ក៏លូកព្រះហស្តទៅទាញយកព្រះខាន់ជ័យស្រីទាំង៣ អំពីគំនរភ្លើងនៃកុណ្ឌពិធី សូម្បីនឹងបានក្តៅព្រះហស្តបន្តិចបន្តួចក៏ទេ ។ ឯព្រះខាន់ជ័យទាំង៣នោះឈ្មោះ ៖ 

# តទង្កប្បហារ មានដងប្រាក់អាចញាំញីសត្រូវបានដោយអន្លើ ។ 
# វិក្ខម្ភនប្បហារ មានដងមាសអាចសង្កត់សង្កិនសត្រូវដូចថ្មសង្កត់ស្មៅ មិនឲ្យកំរើកបាន ។ 
# សមុច្ឆេទប្បហារ មានដងវិចិត្រដោយកែវ ៧ ប្រការអាចប្រហារសិរសារាជសត្រូវទាំងឡាយឲ្យដាច់ដូចត្នោតកំបុតក ។ 

ព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ទ្រង់ចាប់ព្រះខាន់ជ័យស្រីទាំងនោះ ព្រះរាជទានទៅអគ្គសេនាឈ្មោះ ឧកញ៉ាចិត្តបស្សិទ្ធិ ដែលមានចិត្តថ្លាដូចកែវឲ្យជាតំណាងដោយទ្រង់ព្រះរាជបញ្ជាថា ៖ “ចូរអ្នកឯងសំលាប់ព្រះបាទមោហរាជ ជាបិតាយើងដែលនាំឲ្យយើងវង្វេង ព្រះនាងលោភទេវីជាមាតាយើងដែលនាំយើងឲ្យលោភឥតខ្មាសព្រះនាងអវិជ្ជាទេវីជាអគ្គមហេសីយើងដែលនាំឲ្យយើងងងឹតមុខជ្រប់ទៅតាមវាហើយចូរអ្នកឯងសំលាប់ពួកបាបជនទាំង ១៤ នាក់ដែលជាព្រះញាតិវង្សយើង ដ្បិតអ្នកទាំងអស់នេះវាឲ្យសត្រូវខាងក្រៅចូលមកនៅក្នុងស្រុកយើង ឲ្យសត្រូវធ្វើឲ្យខូចព្រះនគរយើង យើងត្រូវសំលាប់វាឲ្យអស់ កុំឲ្យសល់ម្នាក់ ។ ឧកញ៉ាចិត្តបស្សិទ្ធិ កាលទទួលព្រះរាជបញ្ជាហើយក៏ប្រហារជីវិតជនអំបាលមាន នោះគ្មានសល់ម្នាក់ដោយព្រះខាន់ឈ្មោះសមុច្ឆេទប្បហារ ។ 

អស់លោកអ្នកអានអ្នកស្តាប់រឿងនេះ សូមកុំយល់ថាព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** មានរូបជាមនុស្សប្រើគេឲ្យសំលាប់មាតាបិតាមានរូបជាមនុស្សនោះឡើយ មិនមែនដូច្នោះទេ គឺ ចិត្តសំលាប់ចេតសឹក ដែលទុកដូចជាមាតាបិតា ដោយរឿងនេះលោកលើក យកធម៌ជាធម្មធិដ្ឋានមកតែងជាបុគ្គលាធិដ្ឋានជាន័យប្រៀបធៀបដើម្បីឲ្យអ្នក មានប្រាជ្ញាតិចយល់បានងាយ ។ ឯព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** គឺ ដួងចិត្តយើងគេទាំងពួងទាំងឡាយនគរកាយ គឺ រូបកាយយើងគេទាំងពួងនេះឯង ទាំងព្រះមាតាព្រះបិតាព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះញាតិ ១៤ អង្គក៏សុទ្ធតែជាអកុសលចេតសិកទាំងអស់ ។ អត្ថបទប្រៀបធៀប ដែលលោកលើកមកសំដែងនេះ ត្រូវគ្នា និង អត្ថបទប្រៀបធៀប ដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់សំដែងទុកក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយធម្មបទត្រង់ បកិណ្ណវគ្គថា ៖  *"មាតរំ បិតរំ ហនត្វា រាជានោ ទ្វេ ច ខត្តិយេ រដ្ឋំ សានុចរំហនត្វា អនីឃោ យាតិ ព្រាហ្មណោ"* "បុគ្គលសំលាប់ តណ្ហាដូចមាតា សំលាប់អស្មិមានៈដូចបិតា សំលាប់ សស្សតទិដ្ឋិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិទាំង ២ ដែលដូច ខត្តិយរាជពីរព្រះអង្គ និង សំលាប់អាយតនៈ ដូចដែនព្រមទាំងនន្ទិរាគ ដូចស្មៀនតែងបានជាព្រាហ្មណ៍ ឥតមានទុក្ខទៅព្រះនិព្វាន" ។ 

កាលឧកញ៉ាចិត្តបស្សិទ្ធិ ប្រហារជីវិតជនទាំងនោះអស់ ហើយសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ២ ព្រះអង្គ ព្រះជីតុន ៣រូបព្រះឥសី៣រូបបុរោហិត៣រូប មហាតលិក ៧ នាក់ និង អគ្គសេនា ១៩ នាក់ក៏ប្រារព្ធ និង សុំយាងព្រះបាទ**ចិត្តរាជ**ចេញចាកនគរកាយ គ្រានោះសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជថ្វាយព្រះពរថា ៖ “បពិតមហារាជដ៏ទ្រង់នូវព្រះបារមី! សូមព្រះអង្គយាងចុះមកអាត្មាភាពទាំងឡាយនឹងនាំព្រះអង្គទៅកាន់នគរកែវជាស្រុកព្រះអរិយបុគ្គល អាត្មាភាពជាមគ្គុទ្ទេសក៍ ក៏នឹងនាំផ្លូវព្រះអង្គទៅក្នុងកាលឥលូវនេះ” ។ 

ឯព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** កាលបើសម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជទាំងពីរព្រះអង្គ គឺ ព្រះសមាធិន្រ្ទីយ និង ព្រះបញ្ញិន្រ្ទីយបានណែនាំ (ពោល គឺ សមាធិ និង បញ្ញាបានកើតក្នុងចិត្តក៏ពិចារណឃើញនូវសភាវធម៌ទាំងពួងតាមពិត) ហើយទើបព្រះអង្គទ្រង់តាក់តែងព្រះកាយដោយគ្រឿងទិព្វរតន៍ភូសា សែសយសង្វារ សូរង កង ព្រះហ៊ូរាក់ ស្នាប់ ព្រះឧរូ ប្រកបដោយកញ្ចក់ពិសេស ពោល គឺ ព្រះពោធិ បក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ គឺ សតិប្បដ្ឋាន ៤ សម្មប្បធាន ៤ ឥទ្ធិបាទ ៤ ឥន្រ្ទីយ ៥ ពល ៥ ពោជ្ឈង្គ ៧ និង អដ្ឋង្គិកមគ្គ ៨ ជាគ្រឿងអលង្ការដ៏ល្អៗរុងរឿង ហើយទ្រង់ពាក់នូវព្រះទំរង់គ្រប់ម្រាមព្រះហស្តទាំង ១០ ពោល គឺ សិក្ខាបទ ២២៧ និង ទ្រង់នូវក្រោះពេជ្រសំរាប់ព្រះតេជានុភាពពោល គឺ ព្រហ្មវិហារ ៤ ប្រការ គឺ មេត្តាករុណាមុទិតា ឧបេក្ខា ហើយទ្រង់នូវព្រះខត្តាវុធ ពោល គឺ សមុច្ឆេទប្បហារ ដែលអាចកាប់កាត់កំចាត់បង់សត្រូវទាំងពួងពោល គឺ អកុសលទាំងអស់បាន ។ 

លុះទ្រង់គ្រឿងអលង្ការស្រេចហើយ ទើបទ្រង់យាងឡើងប្រថាប់លើព្រះធម្មរថពោល គឺ ព្រះសទ្ធម្ម ៨៤០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធហើយក៏ទ្រង់និសិទនាការលើរតនបល្ល័ង្ក ជាព្រះទីនាំងដ៏ប្រកបដោយកែវ ៩ ប្រការ គឺ ព្រះនព្វលោកុត្តរធម៌ ៩ គឺ មគ្គ ៤ ផល ៤ និញ្វន ១ ។ 

ឯធម្មរថនោះដែលទឹមដោយសេះ សន្ធវជាតិជាអាជានេយ្យ ៤ គឺ ព្រះចតុប្បារិសុទ្ធិសីលទាំង ៤ គឺ បាតិមោក្ខសំវរសីល ឥន្រ្ទីសំវរសីល អាជីវបារិសុទ្ធិសីល និង បច្ចយសន្និសិ្សតសីល ។ ធម្មអាជានេយ្យទាំង ៤ នេះក៏ទាញនូវព្រះធម្មរថឲ្យអណ្តែតត្រសែតឡើងលើនភាល័យ ហើយព្រះបាទ**ចិត្តរាជ** បរមក្សត្រព្រះអង្គប្រកបដោយឥទ្ធិឫទ្ធិ ៤ ប្រការ ពោល គឺ ឆន្ទិទ្ធិបាទ ឫទ្ធិសំរេចដោយសេចក្តីប្រាថ្នា វិឫយិទ្ធិបាទឫទ្ធិសំរេចដោយសេចក្តីព្យាយាមចិត្តិទ្ធិបាទឫទ្ធិសំរេចដោយចិត្តវិមំសិទ្ធិបាទឫទ្ធិសំរេចដោយបញ្ញា ហើយទ្រង់បានត្រាស់ដឹងនូវព្រះញាណទាំង ៤ ប្រការ គឺ បុព្វេនិវាសញ្ញាណ វេសារជ្ជញ្ញាណ អនាវរណញ្ញាណនិសព្វញ្ញតញ្ញាណ ។ 

ចប់ដោយបរិបូណ៌ ។ 

## ពន្យល់ពាក្យខ្លះៗ

**ចេតនា** = គំនិតដែលនាំចិត្តឲ្យនឹកភ្នក។ 
**ជីតុន** = ពាក្យសម្រាប់គ្រហស្ថហៅអ្នកបួសដែលជាញាតិឬដែលស្និទ្ធស្នាលដោយបានផ្គត់ផ្គង់ចតុប្បច្ច័យផង ។
**មនសិការ** = ការធ្វើទុក កំនត់ទុកក្នុងចិត្ត។ 
**បីតិ** = ត្រេកអរឆ្អែត ចិត្តកាយ។ 
**ឆន្ទ** =សេចក្តី ប្រាថ្នា បំនង គំនិត។ 
**វិរិយ** = ព្យាយាមស្រវាស្រទិញ។ 
**ចិត្តបស្សិទ្ធិ** = ចិត្តរំងាប់។ 
**សមុច្ឆេន** = រលត់រលេះដាច់អស់កិលេសឈឹង

## ឯកសារ​យោង