open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
បិសាច

**បិសាច** ( សំស្ក្រឹត: *Piśāca* ) គឺជា អារក្ស ស៊ីសាច់នៅក្នុង សាសនាឥណ្ឌា ដែលលេចឡើងក្នុងទេវកថា ហិណ្ឌូ និង ពុទ្ធសាសនា ។ បិសាច គឺជាសត្វដែលមានចរិតអាក្រក់ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថាជាការបង្ហាញនៃអំពើអាក្រក់។ 

## ទេវកថា 
មហាភារត ថា បិសាច ដើមជាកំណើតនៃ ព្រហ្ម ។ វីរភាពផ្តល់នូវការបកស្រាយផ្សេងៗអំពីសត្វនោះ រួមទាំងការតាំងលំនៅរបស់វានៅក្នុងតុលាការនៃ កុពេរ ឬ ព្រហ្ម និងការថ្វាយបង្គំអាទិទេពនៃលំនៅរបស់វា និងការថ្វាយបង្គំព្រះ សិវៈ និង ព្រះបវត៌ិ ។ បិសាច ត្រូវបានពិពណ៌នាថាបានប្រយុទ្ធនៅម្ខាង ឃតោត្កច ប្រឆាំងនឹង កន៌ ។ ប៉ុន្តែពួកគេក៏ត្រូវបានគេនិយាយថាបានបម្រើ Kauravas ដោយដើរតួជាសេះនៃរទេះសេះរបស់ អលម្ពុស ។ 

រឿងព្រេងផ្សេងទៀតពិពណ៌នាថាពួកគេជាកូនប្រុសរបស់ ក្រោធ (ក្នុងន័យធៀប "កំហឹង") ឬជាកូនស្រីរបស់ ទក្ស *បិសាច* ។ ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​មាន​សរសៃ​វ៉ែន​ប៉ោង និង​ភ្នែក​ក្រហម។ ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​មាន​ភាសា​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា បៃសាចិ ។

យោងទៅតាមរឿងព្រេងមួយពួកគេគឺជាកូនប្រុសរបស់ កស្យប និង ក្រោធវស ដែលជាកូនស្រីម្នាក់របស់ Prajapati Daksha ។ Nilamata Purana នៃសតវត្សទី 7 និយាយថាជ្រលងភ្នំ Kashmir ត្រូវបានរស់នៅដោយកុលសម្ព័ន្ធពីរគឺ នាគ និង បិសាច ។

បិសាច ចូលចិត្តភាពងងឹត ហើយជាប្រពៃណីត្រូវបានបង្ហាញថាជាកន្លែងបូជាសពដ៏គួរឱ្យខ្លាច រួមជាមួយសត្វចម្លែកផ្សេងទៀតដូចជា ភុត និង វេតាល ។ បិសាច ត្រូវបានគេសន្មត់ថាមានសមត្ថភាពក្នុងការ ផ្លាស់ប្តូររាង និងសន្មត់ទម្រង់ណាមួយតាមឆន្ទៈ ហើយក៏អាចក្លាយជាមើលមិនឃើញផងដែរ។ ពួកគេក៏ចិញ្ចឹម ថាមពល របស់មនុស្សផងដែរ។ ពេលខ្លះពួកគេមានមនុស្ស និងផ្លាស់ប្តូរការគិតរបស់ពួកគេ ហើយជនរងគ្រោះត្រូវបានរងទុក្ខដោយជំងឺផ្សេងៗ និងភាពមិនធម្មតាដូចជាជំងឺឆ្កួតជ្រូក។ មន្ត មួយចំនួនត្រូវបានគេសន្មត់ថាដើម្បីព្យាបាលមនុស្សដែលរងទុក្ខបែបនេះហើយបណ្តេញ បិស ដែលមានមនុស្សពិសេសនោះ។ ដើម្បីរក្សា បិស ឱ្យនៅឆ្ងាយ ពួកគេត្រូវបានផ្តល់ចំណែកនៃការតង្វាយរបស់ពួកគេក្នុងអំឡុងពេលមុខងារសាសនា និងពិធីបុណ្យមួយចំនួន។

Pāṇini នៅក្នុង Aṣṭādhyāyi របស់គាត់ បានពិពណ៌នា បិសាច ថាជា "ត្រកូលអ្នកចម្បាំង" ។ &#x5B; ''* &#x5D; នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍បុរាណ ប្រជាជន Dardic នៅភាគខាងជើងនៃ Kashmir ត្រូវបានគេហៅថា "បិសាច" ហើយភាសា Dardic ត្រូវបានគេហៅថា *បៃសាចិ'' ។  ពួកគេត្រូវបានគេនិយាយថាជាកូនចៅរបស់ Prajāpati Kaśyapa ។
គាថា (ឥណ្ឌា)

***គាថា*** គឺជាពាក្យ សំស្រ្កឹត សម្រាប់ 'បទ' ឬ 'ខ' ជាពិសេសសំដៅលើម៉ែត្រកំណាព្យណាមួយដែលត្រូវបានប្រើក្នុងរឿងព្រេងនិទានឬរឿងព្រេងនិទានហើយមិនមែនជាផ្នែកនៃ វេទ ទេតែពិសេសចំពោះ Epic Sanskrit ឬ Prakrit ។  ពាក្យនេះមានដើមកំណើតមកពីភាសាសំស្រ្កឹត/ Prakrit root *gai* ដែលមានន័យថា "និយាយ ច្រៀង សូត្រ ឬឧទ្ទិស" សំដៅដល់ពាក្យ អវេស្តាន *គាថា* ។ 

ឃ្លានៃគ្រាមភាសា Prakrit នៃ Ardhamagadhi, Sauraseni និង បាលី ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា *គាថា* ដែលផ្ទុយទៅនឹង *ស្លោក* និង សូត្រ នៃសំស្ក្រឹត និង *dohas* នៃ *Apabhramsha* ។ ភាគច្រើននៃអត្ថបទ របស់ ជេន និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលសរសេរជា Prakrit ត្រូវបានផ្សំឡើងដោយ *គាថា* (ឬ ខ / ឃ្លា) ។

ដូច្នេះ គា*ថា* អាចមានន័យថាPrakrit និង បាលី ខគម្ពីរ ជាទូទៅ  ឬជាពិសេស អារីម៉ែត្រ ជាភាសាសំស្ក្រឹត។ ផ្នែកដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់នៃ សៀវភៅបាលី *( បិតក )* នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ត្រូវបានគេហៅថាជាពិសេស *គាថា* ។

នៅក្នុងការអនុវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាសហសម័យដែលពេញនិយម (និងបានមកពីប្រពៃណី សេន និង ថេរវាទ ) ដោយ Zen Master Thich Nhat Hanh, *គាថា* គឺជាខគម្ពីរមួយដែលត្រូវបានសូត្រ (ជាធម្មតាផ្លូវចិត្តមិនមែនឮ ៗ ) នៅក្នុងចង្វាក់ជាមួយនឹងដង្ហើមជាផ្នែកមួយនៃការអនុវត្តន៍សតិ ទាំងប្រចាំថ្ងៃ។ ជីវិត   ឬជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សា សមាធិ ឬសមាធិ។
ព្រំដែនរវាងថៃ និងវៀតណាម

**ព្រំដែន ​រវាង ​ថៃ និង ​វៀតណាម** ជា​ព្រំដែន ​សមុទ្រ ​ទាំង​ស្រុង ហើយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ ។ បានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ វាគឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដំបូងចាប់តាំងពី អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះនេះរវាងប្រទេសផ្សេងៗគ្នាដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ឈូងសមុទ្រ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សូមកត់សម្គាល់កិច្ចព្រមព្រៀងពីមុនក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ ស្តីពីនិយមន័យនៃតំបន់គ្រប់គ្រងសហប្រតិបត្តិរវាងម៉ាឡេស៊ី និងថៃ។

ផ្ទៃដីត្រួតស៊ីគ្នាសរុប ៦០៧៤ គីឡូម៉ែត្រ ២ ប្រសិនបើយើងពិចារណាលើការអះអាងរៀងៗខ្លួន។ ប្រទេសទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមការចរចាជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៩២  ដើម្បីកំណត់តំបន់។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយត្រូវបានឈានដល់បន្ទាប់ពី ៩ ជុំដែលបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេល ៧ ឆ្នាំនិងពានរង្វាន់ 32.5 % នៃផ្ទៃដីប្រទេសវៀតណាម។

កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៩៧ និងចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៩៨ ។ វាកំណត់ផ្នែកត្រង់ដោយផ្អែកលើពីរចំណុច៖

* ចំណុច C៖ រយៈទទឹង N 07° 48' 00.0000, បណ្តោយ E 103° 02' 30.0000
** វាគឺជាចំណុចខាងជើងបំផុតនៃតំបន់អភិវឌ្ឍន៍រួមដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអនុស្សរណៈឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយស្របគ្នានឹងចំណុចទី 43 នៃការទាមទារនៅលើធ្នើទ្វីបម៉ាឡេស៊ីបានរីកចម្រើននៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ។
* ចំណុច K៖ រយៈទទឹង N 08° 46' 54.7754, បណ្តោយ E 102° 12' 11.6542
** វា​ជា​ចំណុច​ដែល​ស្ថិត​នៅ​តាម​ព្រំដែន​សមុទ្រ​រវាង​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម និង​កម្ពុជា ដែល​ជា​បន្ទាត់​ត្រង់​ស្មើ​គ្នា​ពី ​កោះ​ថូជូ និង ​កោះវ៉ៃ ។

## អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ 
* បញ្ជីព្រំដែនដីតាមប្រទេស
* បញ្ជីព្រំដែនសមុទ្រតាមប្រទេស
អមិតាភ

រូបភាពតូច|អមិតាភ លើសិរព្រះអវលោកេស្វរ 

**អមិតាភ**  ( Amitābha ) គឺជា ព្រះពុទ្ធ ដ៏សំខាន់នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាដែនដីបរិសុទ្ធ ។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **អមិតាយុ** ដែលត្រូវបានគេយល់ថាជារាងកាយរីករាយរបស់គាត់ ( *សំភោគកាយ* ) ។  នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនា វជ្រ​យាន **អមិតាភ** ត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់អាយុវែងរបស់គាត់, ការយល់ឃើញ, ការយល់ឃើញសុទ្ធ, និងការបន្សុតនៃ ការប្រមូលផ្តុំ ជាមួយនឹងការដឹងជ្រៅនៃភាពទទេនៃបាតុភូតទាំងអស់។ អមិតាភ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង Diamond Realm ( *វជ្រធាតុ* ) ចំណែកឯ **អមិតាភ** ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង Womb Realm ( *គភ៌កោសធាតុ* ) ។ 

## រូបតំណាង 
នៅពេលដែលនៅក្នុងទីតាំងឈរចុះ **អមិតាភ** ត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ដោយដៃឆ្វេងទទេនិងពង្រីកចុះក្រោមដោយមេដៃនិង forefinger ប៉ះ, ដោយដៃស្តាំបែរមុខទៅខាងក្រៅផងដែរដោយប៉ះមេដៃនិង forefinger ។ អត្ថន័យនៃ មុទ្រ នេះគឺថា ប្រាជ្ញា (តំណាងដោយដៃលើក) គឺអាចចូលបានដល់សត្វដែលទាបបំផុត ខណៈពេលដែលដៃលាតបង្ហាញថា សេចក្តីមេត្តារបស់**អមិតាភ**គឺសំដៅទៅលើសត្វដែលទាបបំផុត ដែលមិនអាចសង្គ្រោះខ្លួនឯងបាន។

នៅពេលដែលមិនត្រូវបានពណ៌នាតែម្នាក់ឯង **អមិតាភ** ត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់ជាមួយព្រះពោធិសត្វពីររូបដែលជាធម្មតា អវលោកេស្វរ នៅខាងស្តាំនិង មហាស្ថាមប្រាស្ត នៅខាងឆ្វេង។ រូបចម្លាក់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **អមិតាភ ត្រិដ** ហើយជាពិសេសគឺជារឿងធម្មតានៅក្នុង សិល្បៈ ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចន្ទ្រា

**ចន្ទ , ចន្ទ្រា**  ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា **សោម**  គឺជា ព្រះហិណ្ឌូ នៃព្រះច័ន្ទ ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងពេលយប់ រុក្ខជាតិ និងបន្លែ។ គាត់គឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោម នវគ្រោះ (ភពប្រាំបួននៃសាសនាហិណ្ឌូ) និង ទិក្បល (អាណាព្យាបាលនៃទិសដៅ) ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ និងឈ្មោះផ្សេងទៀត 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|បទគម្ពីរប្រៀបធៀបព្រះច័ន្ទទៅនឹងសត្វពពែពណ៌សនៅក្នុងបឹងមេឃពណ៌ខៀវ។
ពាក្យ «ចន្ទ្រា» មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា «ភ្លឺ ចាំង ឬ​ភ្លឺចែងចាំង» ហើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់ « ព្រះច័ន្ទ » ជា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ​ភាសា​ឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ​ដទៃ​ទៀត។   វាក៏ជាឈ្មោះនៃឥស្សរជនផ្សេងៗនៅក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ រួមទាំង អសុរ និងស្តេច សុរិយវង្ស ផងដែរ។  វាក៏ជាឈ្មោះទូទៅ និងនាមត្រកូលរបស់ឥណ្ឌាផងដែរ។ ភាព​ខុស​គ្នា​ទាំង​ឈ្មោះ​ប្រុស និង​ស្រី​មាន​ជា​ភាសា​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​ជា​ច្រើន​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​សំស្ក្រឹត។

សទិសន័យមួយចំនួនរបស់ ចន្ទ្រា រួមមាន *សោម* (distill), *ឥន្ទុ* (ការធ្លាក់ចុះភ្លឺ), *អស្តិសុ* (កូនប្រុសរបស់ អស្តិ), *សសិន* ឬ *សចិន* (សម្គាល់ដោយ hare), *តារាធិប* (ម្ចាស់នៃតារា) និង *និសករ* (អ្នកបង្កើតពេលយប់), *នក្សត្របតិ* ( ម្ចាស់ នក្សត្រ ), *ឧសធិបតិ* (ម្ចាស់ឱសថ), *ឧទុរាជ ឬ ឧទុបតិ* (ម្ចាស់ទឹក), *កុមុទនថ* (ព្រះអម្ចាស់ ផ្កាឈូក) និង *ឧទុប* (ទូក) ។  

### សោម 
សោម ជា​ឈ្មោះ​ដ៏​សាមញ្ញ​បំផុត​មួយ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​អាទិទេព។ ប៉ុន្តែការប្រើពាក្យដំបូងបំផុតដើម្បីសំដៅលើព្រះច័ន្ទគឺជាប្រធានបទនៃការជជែកវែកញែករបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបញ្ជាក់ថា ពាក្យសោម ម្តងម្កាលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះច័ន្ទក្នុងគម្ពីរវេទ ខណៈដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតបានណែនាំថាការប្រើប្រាស់បែបនេះបានលេចឡើងតែនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ក្រោយវេទប៉ុណ្ណោះ។ 

នៅក្នុង វេទ ពាក្យ សោម ត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ ភេសជ្ជៈរុក្ខជាតិដែលស្រវឹង និងផ្តល់ថាមពល/ព្យាបាល ហើយអាទិទេពតំណាងឱ្យវា។   នៅក្នុង ទេវកថាហិណ្ឌូ ក្រោយវិឌីក សូម៉ាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចន្ទ្រាដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះច័ន្ទនិងរុក្ខជាតិ។    អត្ថបទហិណ្ឌូចែងថា ព្រះច័ន្ទត្រូវបានបំភ្លឺ និងចិញ្ចឹមដោយព្រះអាទិត្យ ហើយវាគឺជាព្រះច័ន្ទដែលទឹកដមដ៏ទេវភាពនៃអមតៈស្នាក់នៅ។  នៅក្នុង Puranas ពេលខ្លះ សោម ក៏ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើ ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ (ជា *សោមនាថ* ), យម និង កុពេរ ។  នៅក្នុងអត្ថបទឥណ្ឌាខ្លះ សោម៉ា គឺជាឈ្មោះរបស់ អប្សរា មួយ; ម្យ៉ាងវិញទៀត វា​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​គ្រឿង​ផ្សំ​ថ្នាំ ឬ​អង្ករ​-​ទឹក ឬ​ឋានសួគ៌ និង​មេឃ ព្រមទាំង​ឈ្មោះ​ទីកន្លែង​សក្ការៈ​មួយចំនួន​។​ 

ដោយបានបំផុសគំនិតដោយការចាប់អារម្មណ៍របស់គាត់ចំពោះអាថ៌កំបាំងរបស់ឥណ្ឌា Aldous Huxley បានយកឈ្មោះថ្នាំដែលរដ្ឋប្រើក្នុងប្រលោមលោករបស់គាត់ *Brave New World* ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រជាជនបន្ទាប់ពីពិធី វេទ ផឹក សោម ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន

**សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន (សំស្ក្រឹត:Sarvanīvaraṇaviṣkambhin, សវ៌និវារណវិឝ្កម្ភិន)** គឺជា ព្រះពោធិសត្វ ដែលគោរពបូជាក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ទ្រង់ជាព្រះពោធិសត្វមួយអង្គក្នុងចំនោមព្រះពោធិសត្វទាំងប្រាំបី ដែលមាន មញ្ជុស្រី, សមន្តភទ្រ, អវលោកេស្វរ, មហាស្ថាមប្រាប្ត, អាកាសគភ៌, ក្សិតិគភ៌ និង មៃត្រេយ ។ ឈ្មោះ​របស់​ទ្រង់​មាន​ន័យ​ថា "អ្នក​ដែល​រារាំង (វិស្កម្ភិន) នៃ ​ឧបសគ្គ ​ទាំង​អស់ (សវ៌ និវារណ)" ។

## តួនាទី 
គាត់ត្រូវបានអំពាវនាវឱ្យដកចេញឬលុបបំបាត់ឧបសគ្គទាំងអស់ដើម្បីធានាឱ្យមានសមាធិជោគជ័យ។

## និវារណ 
ទោះបីជាមហាសត្តទាំងប្រាំបីជារបស់មហាយានបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ ក៏ពាក្យថា និវារណ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងគម្ពីរថេរវាទ ដែលវាសំដៅទៅលើឧបសគ្គផ្លូវចិត្តទាំងប្រាំគឺៈ ប្រាថ្នា (កមច្ឆន្ទ) អរិភាព (វ្យបទ) សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស (ឧទ្ធច្ឆ) ការវង្វេង និងកង្វល់ -កុកុឆ្ឆ) មន្ទិល (វិចិកិច) ឆ្ពោះទៅរក គ្រឿងអលង្ការទាំងបី ។ **សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន** ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតចំពោះសមាធិ ហើយមិនមែនជាកម្មវត្ថុសំខាន់សម្រាប់ការគោរពបូជាបុគ្គលដូចមហាសត្ថាទាំងប្រាំពីរផ្សេងទៀតនោះទេ។ បើ​និយាយ​ពី​ឈ្មោះ​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​ខ្លួន​ឯង ពាក្យ​នេះ​ច្រើន​តែ​ប្រកប​ក្នុង​ទម្រង់​មិន​ទៀងទាត់ *នីវារណ* ។

## នៅ​វជ្រយាន 
នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្រ ជាធម្មតាគាត់ត្រូវបានគេដាក់នៅក្នុងត្រកូលរបស់ អមោឃសិទ្ធិ ព្រះពុទ្ធដែលជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធ ធ្យនិ ទាំងប្រាំដែលកម្រជាងព្រះពុទ្ធ អក្សោភ្យ ។ ជួនកាលគាត់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់នៃ វជ្របាណិ ទោះបីជានេះទំនងជាការភាន់ច្រលំជាមួយ មហាសត្តវ មហាស្ថាមប្រាប្ត ដែល វជ្របាណិ គឺជាអវតារមួយរបស់វា។

## រូបតំណាង 
ក្នុង​រូប​តំណាង លោក​មាន​ផ្កា​នៅ​ដៃ​ម្ខាង​ជា​ញឹក​ញាប់ ជួន​កាល​មានត្បូង( ​ចិន្តាមណី ​)ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន។

## សូត្រ បារម្ភ 
គាត់ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង Lotus Sutra ដែលគាត់បានធ្វើសក្ការៈបូជាដល់ អវលោកេស្វរ និងនៅក្នុង Mahavairocana Tantra ។ គាត់ក៏ជាអន្តរការីដ៏សំខាន់នៅក្នុង Ratnamegha និង Tathāgata-guṇa-jñānācintya-viṣayāvatāra-nirdeśa sutras ។

## មន្ត្រ 
ធម្មទេសនារបស់ព្រះពោធិសត្វដ៏អស្ចារ្យនេះ ដើម្បីបំបាត់នូវឧបស័គ្គ និងការរំខានទាំងឡាយ ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ Vairocanābhisaṃbodhi Sūtra មានដូចខាងក្រោម៖
នមះ សមតពុទ្ធះ/ សត្ត្វ ហិតាភ្យុទ្គត 
ត្រំ/ 
ត្រំ/
ត្រំ/
រំ/
ស្វាហា

នៅក្នុង Dharanisamgraha (Collected Dharanis) អក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ព្រះពោធិសត្វគឺ៖
ឱម នមះ សវ៌និវរណយ ពោធិសត្ត្វាយ មហាសត្ត្វាយ តទ្យថា/ 
ឱម សវ៌និវរណ-វិឝ្កម្ភិនេ សវ៌បាបាវរ វិឞោធយ ២ ហូម ផាដ ស្វាហា
តណ្ហង្ករ

**តណ្ហង្ករ** ឬ **ព្រះពុទ្ធ តណ្ហង្ករ** (សំស្ក្រឹត: Tṛṣṇaṃkara ;បាលី:  Taṇhaṅkara) គឺជា ព្រះពុទ្ធដំបូងក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធ ទាំងម្ភៃប្រាំពីរអង្គ ដែលមុន ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាព្រះពុទ្ធដែលគេស្គាល់ដំបូងបំផុត។  ទ្រង់​ក៏​ជា​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ទី​មួយ​នៃ​សារមណ្ឌ កល្ប ។

ក្នុង ​ពុទ្ធវម្ស ​នៃ​គម្ពីរ​បាលី ទ្រង់​ត្រាស់​យ៉ាង​ខ្លី​ថា​៖រាប់មិនអស់កាលពីមុន ព្រះពុទ្ធតណ្ហង្ករ ព្រះពុទ្ធមេធង្ករ ព្រះពុទ្ធសរណង្ករ និងព្រះពុទ្ធទីបំករការបានប្រសូតនៅសារមណ្ឌកល្ប។ 

## ជីវប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គ​បាន​បដិបត្តិ ​បារមិតា ​បាន ១៦ អសំខ្យេយ និង ១០០,០០០ (១៦ × ១០ ១៤០ + ១០ ៥ ) ឥន្ទ្រិយ ដើម្បី​បាន​ត្រាស់​ដឹង។ លុះ​បាន​បួស​ហើយ ក៏​គង់​នៅ​ក្នុង ​តុសិត ។

ព្រះអង្គ​ប្រសូត​នៅ​បុផវេទី នៃ​ព្រះបាទ​សុនន្ទ និង​ព្រះនាង​សុនន្ទា។ កាល​ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​សោយ​រាជ្យ​បាន​មួយ​ម៉ឺន​ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីកូនប្រុសរបស់គាត់កើតមកគាត់បានសម្រេចចិត្តចាកចេញពីប្រាសាទហើយចាប់ផ្តើមអនុវត្ត។ ព្រះអង្គ​បាន​បដិបត្តិ ​ធម៌ ​ប្រាំពីរ​ថ្ងៃ។ ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ក្រោម​ដើម​ពោធិ៍​គឺ ​Alstonia scholaris ។

ព្រះ​គោត្តម​បាន​ចាប់​កំណើត​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះអង្គ​ហើយ​បាន​សុំ​សេចក្តី​ប្រាថ្នា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា លោក​មិន​បាន​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​លោក​ឡើយ។ លុះ​ស្លាប់​ទៅ​ក៏​បាន​ទៅ​កើត​ជា​ទេវៈ​ក្នុង ​ដែន​ប្រាថ្នា ។

តណ្ហង្ករ ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​បាន​១០​ម៉ឺន​ឆ្នាំ ។ គាត់បានរំដោះសត្វមានជីវិតជាច្រើននៅក្នុងជីវិតរបស់គាត់។  &#x5B; *nbsp;ប្រភពnbsp;ត្រូវការ* &#x5D;
មេធង្ករ

**ព្រះពុទ្ធមេធង្ករ**  គឺជាព្រះពុទ្ធទី 2 ក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធទី 27 ដែលមុន ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ   ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ទី​ពីរ​នៃ​សារមណ្ឌ កល្ប ។ 

## ជីវប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គ​ប្រសូត​នៅ​ក្រុង​យឃរ​ចំពោះ​ព្រះបាទ​សុទេវ និង​ព្រះនាង​យសោធរា។ លុះ​ពេញ​វ័យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​បិតា ហើយ​សោយ​រាជ្យ​លើ​ប្រទេស​អស់​៨.០០០​ឆ្នាំ។ ពេល​ឃើញ ​ទិដ្ឋភាព​ទាំង​បួន គាត់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ។ លុះ​កូន​កើត​មក​ក៏​ចាក​ចេញ​ទៅ​បួស​ក្នុង​ព្រៃ។ ព្រះអង្គ​បាន ​បួស ​បាន​កន្លះ​ខែ (១៥​ថ្ងៃ​) ។ ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ក្រោម​ដើម ចារ ។ 

ការចាប់បដិសន្ធិរបស់ព្រះគោត្តម ព្រះពុទ្ធមានឱកាសបានឃើញព្រះអង្គ។ គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះពុទ្ធ ហើយ​បាន​សុំ​សេចក្តី​ប្រាថ្នា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា លោក​មិន​បាន​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​លោក​ឡើយ។ ក្រោយ​ពី​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ ​បាន​ទៅ​ជា​ទេវៈ​នៅ ​ឋាន​ប្រាថ្នា

មេធង្ករ ព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់នៅបាន 90,000 ឆ្នាំ។ គាត់បានរំដោះសត្វជាច្រើន។ ព្រះអង្គ​បាន​បរិនិព្វាន​ជាមួយ​នឹង​សិស្ស។
សរណង្ករ

**សរណង្ករ** គឺជាព្រះពុទ្ធទីបីក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធទាំងម្ភៃប្រាំពីរអង្គ ដែលមុន ព្រះពុទ្ធគោត្តម ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងប្រពៃណីមួយចំនួន។  ព្រះអង្គក៏ជាព្រះពុទ្ធទី ៣ នៃ កល្បនិងជាបុព្វបុរសរបស់ព្រះពុទ្ធ ទីបំករ ។ 

## ជីវប្រវត្តិ 
គាត់កើតនៅ វិបុល ។ មាតាបិតារបស់ព្រះអង្គគឺស្តេចសុមង្គល និងម្ចាស់ក្សត្រី យសវទី ។ កាល​ទ្រង់​ពេញ​វ័យ ទ្រង់​ឡើង​សោយ​រាជ្យ ហើយ​សោយរាជ្យ​បាន​៧០០០​ឆ្នាំ ។

កាល​សោយ​រាជ្យ​ដោយ​សន្តិវិធី ទ្រង់​ទត​ឃើញ ​ទិដ្ឋភាព​ទាំង​៤ ដែល​បង្កើត​ដោយ ​ទេវៈ ។ លុះ​ព្រះ​បុត្រា​ប្រសូត​ហើយ ទ្រង់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ​ទៅ​ជា​បព្វជិត ។ គាត់​បាន​ធ្វើ ​ពិធី​បួស ​អស់​មួយ​ខែ។ ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ក្រោម​ដើម​ពោធិ៍ ឈ្មោះ Dolichandrone spathacea ។

ដោយបានរំដោះសត្វជាច្រើនរួចមក សរណង្ករបានចូល បរិនិព្វាន ក្នុងអាយុ 90,000 ឆ្នាំ។
ទីបំករ

**ទីបំករ** ( បាលី : *Dīpaṅkara* ,ទីបង្ករ; សំស្រ្កឹត : *Dīpaṃkara,ទីបំករ*, "អ្នកកាន់ចង្កៀង") ឬ **ទីបំករ** គឺជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោម ព្រះពុទ្ធកាលពីអតីតកាល ។ គាត់ត្រូវបានគេនិយាយថាបានរស់នៅលើផែនដីចំនួនបួន asankheyyas និងមួយរយពាន់ កប្ប មុន។  យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់ ព្រះពុទ្ធសាសនា ឬប្រពៃណីមួយចំនួន ទីបំករ គឺជាព្រះពុទ្ធពីមុនដែលបាន ត្រាស់ ដឹងមុន ព្រះពុទ្ធ គោត្តម ដែលជាព្រះពុទ្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ជាទូទៅ ពុទ្ធសាសនិកជនជឿថា មានព្រះពុទ្ធបដិមាច្រើនអង្គក្នុងអតីតកាលឆ្ងាយៗ ហើយនឹងលេចចេញជារូបរាងជាបន្តបន្ទាប់ទៀតនាពេលខាងមុខ។ ទីបំករ គឺជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធមុន ៗ នេះខណៈពេលដែល ព្រះពុទ្ធ គោត្តម គឺជាការត្រាស់ដឹងបច្ចុប្បន្ននិងចុងក្រោយបំផុតហើយ មៃត្រេយ នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់នាពេលអនាគតដ៏ឆ្ងាយ។

ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន បានលើកតម្កើង ទីបំករ ជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធជាច្រើនពីអតីតកាល។ ទីបំករ, គោត្ដម, និង មៃត្រេយ គឺជា "ព្រះពុទ្ធនៃបីដង" នៅក្នុង Yiguandao ។

## រូបតំណាង 
ទីបំករ ជាទូទៅត្រូវបានតំណាងថាជាព្រះពុទ្ធអង្គុយ ប៉ុន្តែការពណ៌នារបស់គាត់ជាព្រះពុទ្ធឈរគឺជារឿងធម្មតានៅក្នុង ប្រទេសចិន ថៃ និង នេប៉ាល់ ; ដោយដៃស្តាំ ជាទូទៅគាត់បង្កើតជា មុទ្រ ការពារ ( *អភយ​មុទ្រ* ) ហើយជារឿយៗគាត់បង្កើតវាដោយដៃទាំងពីរ។

ទីបំករ គឺកម្របង្ហាញតែម្នាក់ឯង; ជាទូទៅគាត់ត្រូវបានបង្ហាញជាមួយ ព្រះពោធិសត្វ ពីរគឺ មញ្ជុស្រី និង វច្របាណិ (ជាទូទៅនៅក្នុង ជ្វា ) ឬ អវលោកេស្វរ និង វជ្របាណិ (ជាទូទៅនៅ ស្រីលង្កា ); ឬ​ជាមួយ​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​មក​ពី​ក្រោយ​ព្រះអង្គ គឺ​គោតម និង​មេត្រៃ។

ព្រះពុទ្ធមួយអង្គនៃ Bamiyan ដែលត្រូវបានបំផ្លាញដោយរដ្ឋាភិបាល តាលីបង់ ក្នុង ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន ក្នុងឆ្នាំ 2001 ត្រូវបានគេនិយាយថាបង្ហាញពី ទីបំករ ។ រូបសំណាក ទីបំករ ក៏អាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង Longmen និង Yungang Grottoes ក្នុងប្រទេសចិនផងដែរ។

## ការទស្សន៍ទាយ 
រឿង​មួយ​ដែល​បង្ហាញ​ក្នុង ​សិល្បៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា មាន​ព្រះពុទ្ធ​គោតម​ក្នុង​អតីត ​ឥន្ទ្រិយ ​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​សុមេធ ជា​ព្រាហ្មណ៍ ​អ្នក​មាន​បាន​ប្រែ​ជា​ឥសី​លុត​ជង្គង់​និង​ដាក់​សក់​ខ្មៅ​វែង​លើ​ដី ក្នុង​ទង្វើ​នៃ​ការ​គោរព​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​ ទីបំករ អាច​ឆ្លង​ភក់​ដោយ​មិន​ប្រឡាក់​ដី។ ជើងរបស់គាត់។  

ការជួបគ្នារវាង ទីបំករ និង សុមេធរ នេះបានកើតឡើងអស់មួយជីវិត មុនពេល សុមេធរ បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ គោត្ដម (Shakyamuni) ។ ពីទង្វើនេះ ឌីផេនការរ៉ា បានប្រាប់ សុមេធរ ថា “ក្នុងអនាគតកាល អ្នកនឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធ ហៅថា សក្យមុនី”  ដែល សុមេធរ ឆ្លើយថា “តថាគតនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ត្រាស់ដឹង ត្រាស់ដឹង។ ដោយជើងរបស់អ្នកនៅលើសក់របស់ខ្ញុំ - នៅលើការកើត, ចាស់, និងការស្លាប់របស់ខ្ញុំ។

ទីបំករ បាននិយាយថា "បានរួចផុតពីអត្ថិភាពរបស់មនុស្សអ្នកនឹងក្លាយជាគ្រូបង្រៀនដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់ទីក្រុង Shakyas ដែលជាគំរូនៃពិភពលោកបីជាន់អ្នកនឹងត្រូវបានគេស្គាល់ថា គោត្ដម ។ អ្នក​នឹង​ត្រូវ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ ​សុទ្ធោទន និង​ព្រះនាង ​មហេសី មាយា និង ​ព្រះ​មោគ្គល្លន ជា​អ្នក​មើល​ថែ​របស់​អ្នក​ឈ្មោះ ​អានន្ទ ។
ព្រះពុទ្ធកោណ្ឌញ្ញ

**កោណ្ឌញ្ញ ឬ កៅណ្ឌិន្យ** គឺជាព្រះពុទ្ធមួយក្នុងចំណោម ព្រះពុទ្ធទាំង ២៩ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ។ គាត់កើតនៅ រាម្មវតិ ។ បិតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះបាទ​សុនន្ទ និង​មាតា​ព្រះនាម សុជាត ។ គាត់​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​កោណ្ទនន្នគោត្ត មាន​កម្ពស់​ម្ភៃ​ប្រាំបី​ហត្ថ។ អស់​មួយ​ម៉ឺន​ឆ្នាំ​ដែល​គាត់​បាន​រស់​នៅ​ជា​លយ្មន​នៅ រុចិ, សុរុចិ និង សុភ។ ភរិយារបស់គាត់គឺ រុទិទេវី និងកូនប្រុសរបស់គាត់ វិជិតសេនា ។

ព្រះអង្គ​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ផ្ទះ ហើយ​ប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​អស់​រយៈ​ពេល​ដប់​ខែ រហូត​ដល់​ទទួល​បាន​បាយ​ទឹក​ដោះ​គោ​ដោយ​យសោធរ ជា​កូន​ស្រី​របស់​ឈ្មួញ​ឈ្មោះ សៅន្ទន។ គាត់ត្រូវបានផ្តល់ស្មៅសម្រាប់កៅអីរបស់គាត់ដោយ អជិវកសុន្ទន។ ដើម​ត្រាស់ដឹង​របស់​ទ្រង់​គឺ ​ដើម​សលកល្យនិ ហើយ​ធម្មទេសនា​ដំបូង​របស់​ទ្រង់​គឺ​ដល់​ព្រះសង្ឃ​១០​អង្គ​នៅ​ទេវ​វ័ន​ជិត​អម្រា​វ​តី ។ ព្រះអង្គ​មាន​អង្គប្រជុំ​បី​នៃ​សិស្ស​របស់​ព្រះអង្គ ដែល​ទីមួយ​ដឹកនាំ​ដោយ សុភទ្ទ បន្ទាប់មក​ដោយ វិជិតសេនា និង​ចុងក្រោយ ឧបេន។

ព្រះ​អង្គ​សោយ​ទិវង្គត​ក្នុង​ជន្មាយុ​មួយ​រយ​ពាន់​ឆ្នាំ​នៅ​ចនរម ជា​កន្លែង​ដែល​សង់ ​ចេតិយ ​កម្ពស់​ប្រាំពីរ​ជាន់​លើ​ព្រះ​សារីរិកធាតុ។ ក្នុង​ពុទ្ធវចនាធិប្បាយ​បាន​ពោល​ថា ព្រះ​សារីរិកធាតុ​របស់​កោណ្ឌញ្ញ​មិន​ត្រូវ​បាន​បែកខ្ញែក​ទេ គឺ​រក្សា​ទុក​ក្នុង​ម៉ាស​តែ​មួយ ។ 

។
ទីក្រុងគូឡា ដុងហ្គន

រូបភាពតូច| គូឡា ដុងហ្គន
**គូឡា ដុងហ្គន** (  តាមីល : កាតារ៉ាម ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះរាជាណាចដុងហ្គន"  ) គឺជារដ្ឋធានីនៃ ស្រុកដុងហ្គន រដ្ឋ Terengganu ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី  ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
**រាជាណាចក្រ ដុងហ្គន** គឺជាប្រទេសបុរាណមួយ នៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេ វាត្រូវបានគេឃើញជាលើកដំបូងនៅក្នុង "ភូមិសាស្ត្រ Hanshu " និង " Liangshu " ហៅថា "Qudukun", "Gandoli" និង "Jindoli" ។ Dugan, Dukun, Duyuan គឺជាការប្រឆាំងរបស់ Dungun ដែលមានន័យថាផ្លែឈើមានរសជាតិចៀមនៅក្នុងភាសាម៉ាឡេ។ 

កំណត់ត្រា " ភូមិសាស្ត្រ Hanshu "៖ "ពី Rinanzhansai, Xuwen និង ហឺប៉ី ទូកអាចធ្វើដំណើរបានប្រាំខែ ហើយមាន **រាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រយ័នមួយ**។《ជីវប្រវត្តិបរទេស Kangtai Wu Shi កត់ត្រា《Sui Jing Zhu》ណែនាំ Jin Shu Di Dao Ji《តុងឌៀន·ការពារព្រំដែន》កត់ត្រា
ព្រះពុទ្ធមង្គល

**ព្រះពុទ្ធមង្គល ឬ មំគល** គឺជាព្រះពុទ្ធទីប្រាំមួយក្នុងចំនោមព្រះពុទ្ធ ទាំងម្ភៃប្រាំពីរអង្គ ដែលមុនព្រះពុទ្ធអង្គ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ យោងទៅតាម ពុទ្ធវម្ស ដែលជាអត្ថបទពី គម្ពីរបាលី ថេរវាទ និងអធិប្បាយរបស់វា។ ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ទី​មួយ​នៃ​ព្រះ​សរមណ្ឌ កល្ប ។ 

ព្រះពុទ្ធ មង្គល ត្រូវបានគេនិយាយថាមានកំពស់ 88 ហត្ថ ឬ 132 ហ្វីត ហើយចេតិយរបស់ទ្រង់មានកំពស់ 30 យោជន៍ ឬកំពស់ 229.2 ម៉ាយ។

## ជីវប្រវត្តិ 
### មុនពេលកើត 
មង្គល ព្រះពុទ្ធបានបដិបត្តិ បារមិតា សម្រាប់ 16 asaṃkhyeya និង 100,000 (16 × 10 ^ 140 + 10 ^ 5) aeon ដើម្បីក្លាយជាព្រះពុទ្ធ។ ក្នុង​កំឡុង​ពេល​គភ៌ ព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះនាង​ឧត្តរា មាន​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ខ្លាំង​ជុំវិញ​កាំ ៨០ ហត្ថ ឬ ១២០ ហ្វីត។ ដោយសារតែពន្លឺនេះ នាងអាចធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ដោយមិនប្រើប្រាស់ប្រភពពន្លឺផ្សេងទៀត។

### ពីកំណើតដល់ការត្រាស់ដឹង 
ព្រះពុទ្ធ មង្គល ប្រសូតនៅឧត្តរ ដែលសោយរាជ្យដោយព្រះបាទឧត្តរា។ ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រះនាង​យសវទី ហើយ​សោយរាជ្យ​បាន​៩.០០០​ឆ្នាំ ។ កូនប្រុសរបស់គាត់គឺសិវល។

លុះ​ព្រះរាជ​បុត្រ​ប្រសូត​ហើយ ទ្រង់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​វាំង​ទៅ ​បួស​ ។ អ្នក​បម្រើ​បី​លាន​នាក់​បាន​តាម​គាត់​ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​អ្នក​បួស។ គាត់បានហាត់រយៈពេលប្រាំបីខែ។ លុះ​ប្រតិបត្តិ​បាន​ប្រាំបី​ខែ​ហើយ ព្រះអង្គ​ក៏​ចាក​ចេញ​ពី​អ្នក​បម្រើ​របស់​ព្រះអង្គ ហើយ​ទៅ​ឯ​ដើម ​បុសនាគ ។ លោក​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​សន្តិវិធី​ក្រោម​ដើម​ឈើ ហើយ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ព្រឹក​បន្ទាប់។
រាជវង្ស មុរុណ្ឌ

{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=រាជវង្សមុរុណ្ឌ|common_name=Murunda dynasty|era=ឥណ្ឌាបុរាណ|year_start=|year_end=|religion=ជេន |government_type=រាជាធិបតេយ្យ|capital=|common_languages=|p1=រាជវង្សមហាមេឃវហណ|s1=អាណាចក្រគុប្ត|image_map=
{
	"type": "FeatureCollection",
	"features": [
		{
			"type": "Feature",
			"properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "Bhadrak" },
			"geometry": { "type": "Point", "coordinates": [86.5, 21.06] }
		}
	]
}
}}

**រាជវង្ស មុរុណ្ឌ** បានគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ Utkal នៃ Odisha សម័យទំនើបនៅភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ២ និងទី ៣ នៃគ.ស។ ទឹកដីរបស់ពួកគេរួមបញ្ចូលផ្នែកខ្លះនៃតំបន់ជុំវិញស្រុកភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រ Odisha ។ ពួកគេហាក់ដូចជាបានស្នងរាជ្យបន្តពី រាជវង្ស មហាមេឃវាហណ ហើយបន្ទាប់មកជំនួសដោយ នាគ នៃ វិន្ធ្យតពិ និង ចក្រភព គុប្ត ។

## អ្នកគ្រប់គ្រង 
សមាជិកខាងក្រោមនៃគ្រួសារ មុរុណ្ឌ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា:

* គណ (គ.ស. ទី២)
* Dhamadamadhara (ធម៌តមធរស្យ) (សតវត្សទី 3 នៃគ។

== ប្រវត្ត&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;ិសាស្ត្រ ==
រាជវង្ស នេះ ទំនងជាគ្រប់គ្រង Utkala នៅជុំវិញសតវត្សទី ២និងសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស។

### គណ 
ពត៌មានជាច្រើនអំពីស្តេចគណត្រូវបានគេស្គាល់ពីសិលាចារឹក Bhadrak   ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំទី ៨ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់។ សិលាចារឹកនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅជិតប្រាសាទ Bhadrakali ដែលនាំមកពីភូមិជិតខាង។  ភាសា​នៃ​សិលាចារឹក​នេះ​គឺ​ជា​អក្សរ​ប្រាករិទ្ធ ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​កណ្តាល ឬ ​អក្សរ កុសនព្រាហ្មិ ។ សិលាចារឹកសំដៅលើការផ្តល់ដីដែលផ្តល់ដោយ មហារាជគណ ដល់ប្រជាជន បនិទ ។ 

### ធម៌ទមធរ 
ទ្រង់ បានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះនៅប្រហែលសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស។ ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះអង្គ គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា មាន​ទំនាក់​ទំនង​ការទូត​ដ៏​សំខាន់​រវាង ​កលិង្គ និង ​ហ្វូណន ។ នគរហ្វូណនត្រូវបានសហស្ថាបនិកដោយពាណិជ្ជករ កៅណ្ឌិន្យ មកពី កលិង្គ នៅពេលដែលទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង សោមា ។  ក្នុងអំឡុងគ្រិស្តសករាជទី ៣ ទ្រង់  បានទទួលបេសកជន ស៊ូ-វូ តំណាងឱ្យព្រះបាទហ្វាន ចាន់នៃនគរហ្វូណន (២២៥-២៥០ គ.ស.) នៅឯកំពង់ផែ Tamralipti ។   ការគ្រប់គ្រងរបស់ ទ្រង់ លើ កលិង្គ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ពីការរកឃើញកាក់មាសពី Sisupalgarh ដែលឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានចារឹក។ ស្តេច​បាន​បង្ហាញ​បេសកជន​ស៊ូ​វូ​ជាមួយនឹង​សេះ​បួន​ក្បាល ហើយ​វា​ទំនងជា​មាន​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វប្បធម៌​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​រវាង​នគរ​ទាំងពីរ​។ 

## សិលាចារឹក
សទាសិវៈ

រូបភាពតូច|សតវត្សទី១១, សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា
 

**សទាសិវ** ( សំស្ក្រឹត:  सदाशिव , Sadāśiva) គឺជា ព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត នៅក្នុងប្រពៃណី សិវសិទ្ធន្ត នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ។ **សទាសិវ** គឺជា omnipotent, subtle, luminous ដាច់ខាត, ការបង្ហាញខ្ពស់បំផុតនៃ សិវ ។ **សទាសិវ** ត្រូវបានគេជឿថាផ្តល់ឱ្យ *អនុគ្រហ* និង *វិលយ* ឬព្រះគុណនិងការបិទបាំងនៃ បស ដែលជាទីបួននិងទីប្រាំនៃ *បញ្ចក្រិត្យ* ឬ "អំពើបរិសុទ្ធប្រាំ" របស់ព្រះសិវៈ។ **សទាសិវ** ជាធម្មតាត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានមុខប្រាំ និងដៃដប់ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទម្រង់មួយក្នុងចំណោម *ទម្រង់ទាំង 25* នៃព្រះសិវៈ។ សិវ អាគម សន្និដ្ឋានថា លិង្គ ជាពិសេស មុខលិង្គ គឺជាទម្រង់មួយផ្សេងទៀតនៃ **សទាសិវ** ។ [1]

## តំណាង 
## បញ្ចព្រហ្ម 
យោងតាមអត្ថបទរបស់ **សទាសិវ** ។  កំពូលនៃ បរសិវ បង្ហាញជា pentads ជាជាង ព្រះត្រីឯក នៃនិកាយហិណ្ឌូផ្សេងទៀត - ព្រហ្ម, វិស្ណុ និង សិវ ។ អំពើទាំងប្រាំរបស់គាត់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា "បញ្ចក្រិត្យ" (អំពើបរិសុទ្ធចំនួនប្រាំ) ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ *បញ្ចមុត៌ិ* ទិដ្ឋភាពប្រាំរបស់គាត់ viz., ព្រហ្ម, សិវ, រុទ្រ, មហេស្វរ និង  (មហេស្វរ និង **សទាសិវ** គឺជាទម្រង់នៃ សិវ, រុទ្រ ក៏សំដៅថាជា សិវ ។ ) ការបង្កើត ការរក្សា ការបំផ្លិចបំផ្លាញ ការបិទបាំង និងការដឹងគុណ គឺធ្វើឡើងដោយការបង្ហាញទាំងប្រាំនេះរៀងៗខ្លួន។ មុខទាំងប្រាំរបស់ បរសិវ ដែលបញ្ចេញនូវទិដ្ឋភាពទាំងប្រាំនេះ ត្រូវបានគេសរសើរថា "បញ្ចព្រហ្ម" ដែលជាអ្នកបង្កើតទាំងប្រាំ ឬការពិតទាំងប្រាំ)។ បញ្ចមុត៌ិ នៃ Shaivism ត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុង សក្តិ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា "បញ្ចប្រេត" (រាងកាយប្រាំ) ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

### មុខប្រាំ 
មុខទាំងប្រាំរបស់ **សទាសិវ** ជួនកាលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ មហាទេវ, បវ៌តិ, នន្ទិ, ភៃវរ និង  ខ្លួនឯង។ [7] ដៃទាំងដប់របស់**សទាសិវ**តំណាងឱ្យទិសទាំងដប់។ [6] ការប្រែប្រួលមួយទៀតនៃ **សទាសិវ** ក្រោយមកបានវិវត្តទៅជាទម្រង់មួយផ្សេងទៀតនៃព្រះសិវៈដែលគេស្គាល់ថាជា មហាស**ទាសិវ** ដែលក្នុងនោះព្រះសិវៈត្រូវបានពិពណ៌នាជាមួយនឹងក្បាលម្ភៃប្រាំជាមួយនឹង seventy-five eyes  និងអាវុធហាសិបដើម។ គណនីដែលបានផ្តល់ឱ្យទាក់ទងនឹង **សទាសិវ** ត្រូវបានប្រមូលពី កមិក អាគម [4] និង Vishnudharmottara Purana ។ [2]

## ឯកសារយោង 
### ការដកស្រង់
នាគវាសុកិ

**វាសុកិ** ( សំស្ក្រឹត:    वासुकि,  *Vāsuki* ) គឺជា ស្តេចនាគ ក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។ គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាមានត្បូងមួយហៅថា *នាគមនី* (លម្អរបស់សត្វពស់) នៅលើក្បាលរបស់គាត់។ សេសា ជា​ស្តេច ​នាគ ​មួយ​អង្គ​ទៀត និង​គ្រែ​ដែល ​ព្រះ​វិស្ណុ ​សម្រាក គឺ​ជា​បង​ប្រុស​របស់​គាត់  និង ​មនសា ជា​នាគ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ជា​ប្អូន​ស្រី​របស់​គាត់។ នៅក្នុង រូបចម្លាក់ហិណ្ឌូ ជាទូទៅគាត់ត្រូវបានពណ៌នាជុំវិញករបស់ ព្រះសិវៈ ដែលត្រូវបានគេជឿថាបានប្រទានពរ និងពាក់គាត់ជា គ្រឿងលម្អ ។

គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងទេវកថាចិននិងជប៉ុនថាជា "ស្តេចនាគដ៏អស្ចារ្យទាំងប្រាំបី" (八大龍王pinyin : Bādà lóngwáng; ជប៉ុន : Hachidai Ryūō),  ក្នុងចំណោម Nanda (នាគរាជ), Upananda, Sāgara (Shakara), Takshaka ពលវន អនវតប្ត និង ឧត្បល។

## រឿងព្រេង 
**វាសុកិ** គឺជាកូនប្រុសម្នាក់របស់ សគេ កស្យប និង កទ្រុ ។ 

គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​តួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​រឿង​ព្រេង​របស់ ​សមុទ្រមន្ថន ។ គាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាបានអនុញ្ញាតឱ្យទាំង ទេវៈ និង សុរ ចងគាត់នៅលើ ភ្នំ មណ្ឌរ ដូច្នេះពួកគេអាចប្រើគាត់ជាខ្សែពួររបស់ពួកគេដើម្បីទាញយក អម្រិត ពី មហាសមុទ្រទឹកដោះ។ 

នៅក្នុង មហាភារ **វាសុកិ** ត្រូវបានគេដាក់បណ្តាសាដោយ កទ្រុ ។ គាត់បានបដិសេធក្នុងការជួយនាងក្នុងគម្រោងរបស់នាងក្នុងការព្យួរកន្ទុយសេះដ៏ទេវភាព Ucchaishshravas ជាមួយបងប្អូនប្រុសស្រីផ្សេងទៀតដើម្បីធ្វើឱ្យវាប្រែជាខ្មៅ ដូច្នេះនាងអាចបោកបញ្ឆោតក្នុងការភ្នាល់របស់នាងប្រឆាំងនឹងប្អូនស្រីរបស់នាង វិនត ។ ថ្កោលទោសចំពោះការដុតជាមួយបងប្អូនជាច្រើននៅក្នុង ការបូជាពស់ របស់ស្តេច ជនមេជយ គាត់បានស្វែងរកជម្រកជាមួយទេវៈចូលរួមក្នុងការកូរសមុទ្រ។ 

## ពុទ្ធសាសនា 
នៅក្នុង សាសនាព្រះពុទ្ធ **វាសុកិ** និង ស្ដេចនាគ ផ្សេងទៀតបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងទស្សនិកជនសម្រាប់ការទេសនាជាច្រើនរបស់ ព្រះពុទ្ធ គោត្តម ។ ភារកិច្ចរបស់ស្តេចនាគរួមមានការដឹកនាំ នាគ ក្នុងការការពារ និងគោរពបូជា ព្រះពុទ្ធ ក៏ដូចជាការពារសត្វដែលត្រាស់ដឹងដទៃទៀត។ បូជាចារ្យ នាគ របស់ **វាសុកិ** គឺ តាតិគ នាគ ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
មុខលិង្គ

រូបភាពតូច|មុខ​លិង្គរបស់កម្ពុជានៅសតវត្សទី៧
រូបភាពតូច|សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម
**មុខលិង្គ** ឬ **មុខលិង្គំ** ( សំស្ក្រឹត : मुखलिङ्गम्, romanized: mukhaliṅga ; ព្យញ្ជនៈ " *លិង្គជាមួយមុខ* ") គឺជា លិង្គ តំណាងដោយមុខមនុស្សមួយ ឬច្រើននៅក្នុង iconography ហិណ្ឌូ ។  លិង្គ គឺជាតំណាងអនិច្ចារនៃ ព្រះសិវៈ ហិណ្ឌូ។ មុខលិង្គ អាច​ជា​ថ្ម ឬ​អាច​ធ្វើ​ពី​ស្រោប​ដែក​ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ លិង្គ ធម្មតា។

មុខលិង្គ ជាទូទៅមានមុខមួយ បួន ឬប្រាំ។ **មុខលិង្គ** ដែលមានមុខបួនក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានមុខទីប្រាំដែលមើលមិនឃើញនៅលើកំពូលនៃលិង្គ។ **មុខលិង្គ** មុខបួននិងប្រាំតំណាងឱ្យទិដ្ឋភាពទាំងប្រាំនៃព្រះសិវៈ  ដែលទាក់ទងទៅនឹងធាតុបុរាណផងដែរនិងទិសដៅខា។

## រូបតំណាងនៃថ្ម មុខលិង្គ នៅក្នុងអត្ថបទ 
រូបតំណាង និងការបង្កើត **មុខលិង្គ** ត្រូវបានចេញវេជ្ជបញ្ជានៅក្នុង អគម និង តន្ត្រ ។  លិង្គ ចម្លាក់ទាំងនេះស្ថិតនៅក្រោមការចាត់ថ្នាក់នៃ *មនុស្ស-លិង្គ* ("មនុស្ស-រាង លិង្គ") ប្រភេទផ្សេងទៀតគឺ ស្វយម្ភុ ឬ លិង្គ កើតឡើងដោយធម្មជាតិ។  និងនេប៉ាល់។  ពួកវាក៏លេចឡើងនៅក្នុងអតីតនគរ ចាម្ប៉ា បច្ចុប្បន្ននៅ វៀតណាម ក៏ដូចជា ប្រទេសកម្ពុជា និង បូណេអូ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍   និងអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសឥណ្ឌា។  គំរូដំបូងបំផុតមួយនៃ **មុខលិង្គ** គឺមុខប្រាំមួយនៅក្នុង ភិត ដែលមានកាលបរិច្ឆេទនៅសតវត្សទី 2 មុនគ.ស។
ហរ ហរ មហាទេវ

រូបភាពតូច| គំនូររបស់ព្រះសិវៈ និងក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ សារមន្ទីររដ្ឋាភិបាល និងវិចិត្រសាលសិល្បៈ Chandigarh ។
***ហរ ហរ មហាទេវ*** ( Sanskrit ) ជា​ពាក្យ ​សំស្ក្រឹត ​ក្នុង​ការ​សរសើរ​ដល់ ​ព្រះ ​សិវៈ ​ហិណ្ឌូ ។   ការ​អំពាវនាវ​នេះ​មាន​ការ​លើក​ឡើង​ពីរ​របស់​ព្រះ​សិវៈ *ហរ* និង *​មហា​ទេវ* ។ ជាទូទៅវាត្រូវបានសូត្រដោយអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងឱកាសល្អ ដូចជាការអធិស្ឋាន និងការចូលព្រះវិហារព្រះសិវៈ។ 

ការអំពាវនាវនេះត្រូវបានស្រែកដោយម្ចាស់ក្សត្រីរឿងព្រេងនិទាន Padmini និងស្ត្រីរាប់ម៉ឺននាក់នៅពេលពួកគេធ្វើលំហាត់ *jauhar* ដើម្បីជួយសង្រ្គោះកិត្តិយសរបស់ពួកគេពី Alauddin Khalji ។ 

## សូមមើលផងដែរ 
* *ហរេ ក្រិស្ណា*
* *ហរិ ឱម*
* *ជយ ស្រីរាម*
* *ជយ ស្រី ក្រិស្ណា*
* *ឱម នម សិវ*
ឱម នមះ សិវះ

[រូបភាពតូច| មន្ត្រ *ឱម នមះ សិវាយ* ក្នុង [អក្សរទេវនាគរី]]
 
**ឱម នមះ សិវាយ ឬ ឱម នមះ សិវះ** (Devanagari: ; IAST: Oṃ Namaḥ Śivāya) is one of the most popular Hindu mantras and the most important mantra in Shaivism. Namah Shivaya means "O salutations to the auspicious one!", or "adoration to Lord Shiva". It is called **Siva Panchakshara**, or **Shiva Panchakshara** or simply **Panchakshara** meaning the "five-syllable" mantra (viz., excluding the *Om*) and is dedicated to Shiva. This Mantra appears as 'Na' 'Ma' 'Śi' 'Vā' and 'Ya' in the Shri Rudram Chamakam which is a part of the Krishna Yajurveda and also in the Rudrashtadhyayi which is a part of the Shukla Yajurveda.

## ប្រភពដើមនៃ មន្ត្រ 
មន្ត្រ ដោយគ្មាន ឱម ដំបូងគឺជាខគម្ពីរមួយនៅក្នុងទំនុកទីប្រាំបីនៃផ្នែក *Namakam* នៃ *Shri Rudram*, (TS 4.5.8.1) ខ្លួនវាផ្ទាល់បានមកពី Taittirīya Samhita ដែលជាការឡើងវិញនៃ Yajurveda ខ្មៅ។ វាហាក់ដូចជា *នមះ សិវាយ ច សិវតរាជ ច* ( សំស្ក្រឹត :  ) ការ​បកប្រែ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​នៃ មន្ត្រ គឺ "សូម​ជំរាប​សួរ​ដល់​អ្នក​ដែល​មាន​សិរី​ល្អ​និង​ដើម្បី​ភាព​រុងរឿង​ជាង​នេះ​" ។ 

មន្ត្រ នេះក៏លេចឡើងនៅក្នុង *Rudrashtadhyayi* ដែលជាផ្នែកនៃ Shukla Yajurveda ផងដែរ។ នៅក្នុង *Rudrashtadhyayi* វាលេចឡើងនៅក្នុងជំពូកទី 5 (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Namakam) ខ 41 ។  

## ការបកប្រែក្នុងចំណោមប្រពៃណីផ្សេងៗគ្នា 
នមះ  សិវាយ មានន័យថា "ការថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះសិវៈ"; នេះត្រូវបាននាំមុខដោយព្យាង្គឧទ្ទិស " ឱម " ។

នៅក្នុងប្រពៃណី Siddha Shaivism និង Shaiva Siddhanta Shaivism, នមះ សិវាយ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា Pancha Bodha Tatva របស់ ព្រះសិវ និងភាពជាសកលរបស់គាត់នៃធាតុប្រាំ: 

* សំឡេង *ន* តំណាងឱ្យ ផែនដី 
# Panchakshara Stotra ទាំងមូលត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ មន្ត្រ នេះ។  
# Tirumantiram ជា​គម្ពីរ​មួយ​ដែល​សរសេរ​ជា ​ភាសា​តាមីល ​និយាយ​ពី​អត្ថន័យ​នៃ មន្ត្រ។ 
# វាលេចឡើងនៅក្នុង Shiva Purana ក្នុងជំពូក 1.2.10 (Shabda-Brahma Tanu) និងនៅក្នុង Vidyeshvara samhita របស់វា និងនៅក្នុងជំពូកទី 13 នៃ *Vayaviya samhita* នៃ Shiva Purana ជា ឱម នមះ សិវាយ ។ វាក៏ត្រូវបានគេយោងជាច្រើនដងនៅទូទាំង Śiva Purana ជា "5 ព្យាង្គ មន្ត្រ" និង "6 ព្យាង្គ មន្ត្រ" នៅពេលរួមបញ្ចូល ឱម ។
# ទំនុកតម្កើង Tamil Saivaite Tiruvacakam ចាប់ផ្តើមដោយអក្សរប្រាំ 'ន' 'ម' 'សិ' 'វា' និង 'យ' ។

## សូមមើលផងដែរ 
* ហរ ហរ មហាទេវ
* មហាម្ឫិត្យុន្ជយ មន្ត្រ
* ឱម នមោ នរាយណ៍ 

## ឯកសារយោង
យ៉ាកុបកូនសេបេដេ

**យ៉ាកុប**  ( Koinē ភាសាក្រិច : Ἰάκωβος, រ៉ូម៉ាំង : *Iákōbos* ; Aramaic : ͥͩ͒͘͝, romanized : *Yaʿqōḇ* ; ស្លាប់នៅគ.ស 44) គឺជាសាវ័កម្នាក់ក្នុងចំណោម សាវកដប់ពីរនាក់ របស់ ព្រះយេស៊ូវ ។ យោងតាម គម្ពីរសញ្ញាថ្មី គាត់គឺជាសាវ័កទីពីរដែលបានស្លាប់ (បន្ទាប់ពី យូដាស អ៊ីស្ការីយ៉ុត ) ហើយជាអ្នកទីមួយដែលត្រូវបាន ធ្វើទុក្ករកម្ម ។  លោក យ៉ាកុបកូនសេបេដេ គឺជា ពួកបរិសុទ្ធ របស់ អេស្ប៉ាញ ហើយយោងទៅតាមប្រពៃណី អ្វីដែលត្រូវបានគេជឿថាជាអដ្ឋិធាតុរបស់គាត់ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅ Santiago de Compostela ក្នុង Galicia ។

## នៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី 
រូបភាពតូច| យ៉ាកុប, ព័ត៌មានលម្អិតនៃ mosaic នៅក្នុង Basilica of San Vitale, Ravenna, សតវត្សទី ៦
យ៉ាកុប​ជា​កូន​របស់ ​សេបេដេ និង ​សាឡូមេ ។ សាឡូមេគឺជាប្អូនស្រីរបស់ម៉ារា (ម្តាយរបស់ព្រះយេស៊ូវ) ដែលបានធ្វើឱ្យ គាត់ ក្លាយជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះយេស៊ូវ។ យ៉ាកុប​ត្រូវ​បាន​រចនា​ម៉ូដ​ជា «អ្នក​ធំ» ដើម្បី​សម្គាល់​គាត់​ពី​សាវក យ៉ាកុប «តូច» ដោយ​មាន​ន័យ​ថា «ធំ» ចាស់ ឬ​ខ្ពស់ ជាជាង​សំខាន់​ជាង។ គាត់ គឺជាប្អូនប្រុសរបស់ យ៉ូហាន សាវក ។ 

យ៉ាកុប​ត្រូវ​បាន​ពណ៌នា​ថា​ជា​សិស្ស​ដំបូង​ម្នាក់​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ជាមួយ​នឹង​ព្រះយេស៊ូវ ។ សៀវភៅ​ដំណឹងល្អ Synoptic ចែង​ថា យ៉ាកុប និង​យ៉ូហាន​នៅ​ជាមួយ​ឪពុក​របស់​ពួកគេ​នៅ​មាត់​សមុទ្រ ពេល​ព្រះយេស៊ូវ​បាន​ហៅ​ពួកគេ​ឲ្យ​ដើរ​តាម​ទ្រង់ ។ 

យ៉ាកុប រួម​ជា​មួយ​នឹង​បង​ប្រុស​របស់​គាត់ យ៉ូហាន និង ​ពេត្រុស បាន​បង្កើត ​ការ​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ​ក្នុង​ចំណោម ​សាវក​ដប់ពីរ​នាក់ ។ ព្រះ​យេស៊ូ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ពួក​គេ​ធ្វើ​ជា​សាវ័ក​តែ​ម្នាក់​គត់​ដែល​មាន​វត្តមាន​ក្នុង​ឱកាស​ពិសេស​ចំនួន​បី​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កិច្ច​បម្រើ​ផ្សាយ​សាធារណៈ​របស់​ទ្រង់ ការ​ប្រោស​កូន​ស្រី​របស់​យ៉ៃរ៉ុស  ការ​ប្រែ​រូប​ព្រះ​យេស៊ូ  និង ​ការ​ឈឺ​ចាប់​នៅ​ក្នុង​សួន​ច្បារគែតសេម៉ានី ។  យ៉ាកុប និង​យ៉ូហាន  (ឬ​តាម​ប្រពៃណី​មួយ​ទៀត មាតា​របស់​ពួក​គេ  ) បាន​សុំ​ព្រះ​យេស៊ូ​ឲ្យ​ប្រទាន​កន្លែង​អង្គុយ​ខាង​ស្ដាំ​និង​ឆ្វេង​ដល់​ពួក​គេ​ក្នុង​សិរី​ល្អ​របស់​ទ្រង់។ ព្រះ‌យេស៊ូ​ស្ដី​បន្ទោស​ពួក​គេ ដោយ​សួរ​ថា​តើ​ពួក​គេ​ត្រៀម​ខ្លួន​សម្រាប់​ផឹក​ពី​ពែង​ដែល​ទ្រង់​នឹង​ទទួល​ឬ​ទេ ហើយ​លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា សូម្បី​តែ​លោក​ក៏​មិន​ទទួល​បាន​កិត្តិយស​ដែរ។ សាវ័ក​ឯ​ទៀត​ខឹង​នឹង​ពួក​គេ។ យ៉ាកុប និង​ប្អូន​ប្រុស​របស់​គាត់​ចង់​ដុត​ទីក្រុង ​សាសន៍​សាម៉ារី ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​យេស៊ូ​ស្ដី​បន្ទោស។ 

កិច្ចការ​របស់​ពួក​សាវក ​កត់ត្រា​ថា « ហេរ៉ូឌ ជា​ស្ដេច » (​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ដោយ ​ហេរ៉ូឌ អាគ្រីប៉ា ) បាន​ប្រហារជីវិត​យ៉ាកុប​ដោយ​ដាវ ។  Nixon ណែនាំថា នេះអាចបណ្តាលមកពីកំហឹងរបស់ យ៉ាកុប  ដែលគាត់ និងបងប្រុសរបស់គាត់ទទួលបានរហស្សនាមថា *Boanerges* ឬ "កូនរបស់ Thunder" ។  FF Bruce ផ្ទុយពីរឿងនេះទៅនឹង ការរំដោះរបស់ពេត្រុស ហើយសរសេរថាសំណើដែលថា "យ៉ាកុប គួរស្លាប់ខណៈពេលដែលពេត្រុសគួរតែរត់គេចខ្លួន" គឺជា "អាថ៌កំបាំងនៃ ការផ្តល់ដ៏ទេវភាព " ។
អស្វ

**អស្វ** ( សំស្ក្រឹត:  अश्व,  *Aśva*) គឺជាពាក្យ សំស្ក្រឹត សម្រាប់ សេះ ដែលជាសត្វដ៏សំខាន់មួយដែលស្វែងរកឯកសារយោងនៅក្នុង គម្ពីរវេទ ក៏ដូចជា គម្ពីរហិណ្ឌូ នៅពេលក្រោយ។ ពាក្យនេះត្រូវបានយល់ទៅ Avestan ( aspa ), Latin *equus*, ក្រិកបុរាណ  ( hippos ), Proto-Germanic * *ehwaz*, លែងប្រើ Prussian Lithuanian  (ពី Proto-Balto-Slavic **éśwāˀ* ) ទាំងអស់មកពី Proto-Indo-European **h₁éḱwos* .

## ការប្រើប្រាស់នៅក្នុង វេទ និងទេវកថាហិណ្ឌូ 
### វេទ 
មាន​ការ​លើក​ឡើង​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​អំពី​សេះ ​វេទ (គ.ស.១៥០០ - ៥០០ មុនគ.ស)។ ជា​ពិសេស​ Rigveda មាន​ឈុត​ជិះ​សេះ​ជា​ច្រើន​ដែល​ជា​ញឹក​ញាប់​ទាក់​ទង​នឹង ​រទេះ​សេះ ។  

អស្វិន គឺជា កូនភ្លោះដ៏ទេវភាព ដែលមានឈ្មោះសម្រាប់ភាពជាសេះរបស់ពួកគេ។ ទោះបីជាការសន្មត់ជាធម្មតាថា ការធ្វើចំណាកស្រុកឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអ្នកជិះ ដែលប្រហែលជាបានណែនាំសេះក្នុងស្រុកទៅកាន់អនុទ្វីបក៏ដោយ មានឯកសារយោងច្បាស់លាស់មួយចំនួនចំពោះការជិះសេះពិតប្រាកដនៅក្នុងអត្ថបទដំបូងបំផុតរបស់ពួកគេ Rigveda ដែលច្បាស់បំផុតនៅក្នុង RV 5 .៦១.២-៣ ពិពណ៌នាអំពី មរុត ជាអ្នកជិះ៖

: *តើសេះរបស់អ្នកនៅឯណា, កន្លែងណា?* *តើអ្នកមកដោយរបៀបណា?* *តើអ្នកមានអំណាចយ៉ាងដូចម្តេច?* *Rein ស្ថិតនៅលើច្រមុះ និងអង្គុយនៅលើខ្នង។*
: *រំពាត់ត្រូវបានដាក់នៅលើចំហៀង។* *វីរបុរស​លាត​ភ្លៅ​ដាច់​ពី​គ្នា ដូច​ស្ត្រី​ពេល​ទារក​កើត។* (trans. Griffith)

យោងតាម RV 7 .18.19 កុលសម្ព័ន្ធ Dasyu (Ajas, Shigrus និង Yakshus) ក៏មានសេះផងដែរ។ McDonnell និង Keith ចង្អុលបង្ហាញថា Rigveda មិនពិពណ៌នាអំពីមនុស្សជិះសេះក្នុងសមរភូមិទេ។  នេះគឺស្របទៅនឹងការណាត់ជួបធម្មតានៃ Rigveda ដល់ចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ នៅពេលដែលសេះដើរតួជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនជាចម្បងជាសត្វព្រាង (ខណៈពេលដែលការបញ្ចូល ទ័ពសេះ មានកាលបរិច្ឆេទដល់ យុគសម័យដែក ដំបូង អាចជាជនជាតិ អ៊ីរ៉ង់ (ជាពិសេស Parthian ) ។ ការបង្កើតថ្មីនៃសតវត្សទី 9 មុនគ។

RV 1 .163.2 ទេវកថាសំដៅលើការណែនាំអំពីសេះ និងការជិះសេះ៖

: *ស្ទីល​នេះ​ដែល ​យម ​បាន​ឲ្យ​នោះ​មាន ​​ត្រិត ​ ហើយ​គាត់​ជា​ទី​មួយ​ដែល ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ឡើង​លើ។*
: *ខ្សែដៃ គន្ធវ៌ បានចាប់។* *ឱ វសុ អ្នក ​រាល់​គ្នា ​បាន​បង្ហាញ​ពី ​ព្រះអាទិត្យ ​ចេញ​ពី​ព្រះអាទិត្យ។* (trans. Griffith)

ការ បូជា Ashvamedha ឬការបូជាសេះគឺជាពិធីគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយនៃ Yajurveda ។

### ទេវកថាហិណ្ឌូ 
អវតារដ៏ល្បីល្បាញមួយរបស់ ព្រះវិស្ណុ ហយគ្រិវ ត្រូវបានបង្ហាញដោយក្បាលសេះ។ ហយគ្រិវ ត្រូវបានគោរពបូជាជាព្រះសម្រាប់ចំណេះដឹង។

រឿងព្រេងរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ចែងថាសេះដំបូងបានផុសចេញពីជម្រៅនៃមហាសមុទ្រកំឡុងពេលនៃ ការកូរសមុទ្រ ។ វា​ជា​សេះ​ពណ៌​ស ហើយ​មាន​ស្លាប​ពីរ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះរបស់ ឧច្ចិះស្រវះ ។ រឿងព្រេងនិទានបន្តថា ព្រះឥន្ទ្រ ជាព្រះមួយអង្គនៃសាសនា ហិណ្ឌូ បានយកសេះ ទេវកថា ទៅកាន់លំនៅឋានសួគ៌ារបស់ព្រះអង្គគឺ ស្វគ៌ (ឋានសួគ៌)។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ក៏​កាត់​ស្លាប​សេះ​ចេញ ហើយ​បង្ហាញ​មនុស្ស​លោក​ដូច​គ្នា។ ស្លាប​ត្រូវ​បាន​កាត់​ដើម្បី​ធានា​ថា​សេះ​នៅ​តែ​មាន​នៅ​លើ​ផែនដី ( ប្រថ្វិ ) ហើយ​មិន​បាន​ហោះ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ទៅ សុវគ៌ របស់​ព្រះ​ឥន្ទ​។

### ការបកស្រាយទំនើប 
## សូមមើលផងដែរ 
* Ashvamedha – Horse sacrifice ritual followed by the Śrauta tradition of Vedic religion
* Ashvins – Hindu twin gods of medicine
* Ratha – Indo-Iranian term for a spoked-wheel chariot

## ឯកសារយោង
ស្វគ៌

[រូបភាពតូច|380x380ភីកសែល| Frieze នៃ គន្ធវ៌ និង [អប្សរា, អ្នកស្រុក ស្វគ៌]]
**ស្វគ៌**   ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **សួគ៌**, **ឥន្ទ្រលោក** និង **សួគ៌ា** គឺជាលំនៅឋានសួគ៌របស់ ទេវតា ក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។  ស្វគ៌ គឺជាផ្នែកមួយនៃ លោកា ខ្ពស់ទាំងប្រាំពីរ ( esoteric planes ) នៅក្នុង cosmology ហិណ្ឌូ ។  ស្វគ៌ ត្រូវបានបកប្រែជាញឹកញាប់ថាជាស្ថានសួគ៌   ទោះបីជាវាត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនដូចគ្នាទៅនឹងគោលគំនិតនៃ ស្ថានសួគ៌ សាសនាអ័ប្រាហាំ ក៏ដោយ។  

## ការពិពណ៌នា 
ស្វគ៌ គឺជាបណ្តុំនៃពិភពសេឡេស្ទាលដែលស្ថិតនៅលើ និងលើ ភ្នំព្រះសុមេរុ ជាកន្លែងដែលអ្នកដែលបានដឹកនាំជីវិតដោយសុចរិតដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគម្ពីរបានត្រេកអរក្នុងសេចក្តីរីករាយ មុនពេលកើតនៅលើផែនដីបន្ទាប់។ វាត្រូវបានពិពណ៌នាថាត្រូវបានសាងសង់ដោយអាទិទេព ត្វស្ត្រ ដែលជាស្ថាបត្យករ វេទ ។ 
រូបភាពតូច|253x253ភីកសែល| គំនូររបស់ព្រះឥន្ទ្រជាអ្នកគ្រប់គ្រង ស្វគ៌ លើ អៃរវត
ស្តេចនៃ ទេវៈ ព្រះឥន្ទ្រ ជាស្តេចសោយរាជ្យ ទ្រង់សោយរាជ្យជាមួយនឹងមហេសី ព្រះឥន្ទ្រានី ។  វាំង​របស់​ទ្រង់​នៅ​ក្នុង​លំនៅ​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា វៃជយន្ត។  ព្រះបរមរាជវាំងនេះមានសាលដ៏ល្បីល្បាញគឺ សុធម៌ ដែលមិនអាចប្រៀបផ្ទឹមបានក្នុងចំណោមតុលាការព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងអស់។ រាជធានីនៃ ស្វគ៌ គឺ អមរវតី ហើយច្រកចូលរបស់វាត្រូវបានការពារដោយដំរីរឿងព្រេងនិទាន អៃវរត ។  ស្វគ៌ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាផ្ទះរបស់ កមធេនុ ដែលជាគោដ៏ច្រើន ក៏ដូចជា បរិជត ដែលជាដើមឈើដែលផ្តល់សេចក្តីប្រាថ្នាទាំងអស់។  ដើម អល្បវ្ឫិក្ស រឿងព្រេងនិទានដុះនៅកណ្តាលសួនច្បារ នន្ទន ដែលត្រូវបានដាំនៅទីនោះដោយព្រះឥន្ទ្របន្ទាប់ពីវាផុសចេញពី សមុទ្រមន្ថ ដែលជាការញាក់នៃមហាសមុទ្រ។ ដោយសារតែទីតាំងរបស់វា ស្វគ៌ ត្រូវបានគេហៅថា ត្រីទិវ ដែលជាឋានសួគ៌ខ្ពស់បំផុតទីបី។ 

នៅក្នុង ទេវកថាហិណ្ឌូ ការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកទេវតាលើ ស្វគ៌ ជារឿយៗជាចំណុចចម្បងនៃការឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅក្នុងសង្គ្រាមដ៏អស់កល្បរបស់ពួកគេជាមួយនឹងគូប្រជែងរបស់ពួកគេគឺ អសុរ ។ ប្រធានបទទូទៅនៅក្នុងរឿងព្រេងទាំងនេះគឺស្តេច អសុរ ដូចជា ហិរញ្យកសិបុ ដណ្តើមយកអាណាចក្រសម្រាប់ខ្លួនគាត់។ ព្រះ ​វិស្ណុ ​ជា​អ្នក​ថែរក្សា​ជា​ញឹក​ញាប់​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ដើម្បី​ស្ដារ​ស្ថានភាព​ដដែល។ ជួនកាលគាត់សន្មតថា អវតារ ដូចជា នរសិង្ហ ដើម្បីកម្ចាត់ស្តេចអសុរ ស្ដារព្រះឥន្ទ្រ និងទេវៈមកកន្លែងរបស់ពួកគេ។  ក្នុង​សម័យ ​ព្រាហ្មណ៍ ​និមួយៗ (ការ​រលត់​គ្នា​យ៉ាង​ធំ) អាណាចក្រ​ទាំង​បី​ដំបូង​គឺ ភុលោក, ភុវ៌លោក, និង ស្វគ៌លោក ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ។ នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូសហសម័យ ស្វគ៌ ខ្លួនវាជារឿយៗត្រូវបានទម្លាក់ទៅក្នុងឋានៈនៃស្ថានសួគ៌ទាប ដែលជាឋានសួគ៌ខាងវិញ្ញាណក៏ដូចជារូបកាយនៅក្រោម វៃកុម្ថ និង កៃលាស ដែលជាកន្លែងសេឡេស្ទាលរបស់ ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះសិវៈ ។
រុទ្រវីណា

***រុទ្រវីណា*** ( សំស្ក្រឹត  रुद्र वीणा ) (ក៏សរសេរថា ***Rudraveena***  ឬ ***Rudra vīnā***  )—ហៅផងដែរថា ***Bīn*** នៅភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា  —ជា ឧបករណ៍ភ្លេងខ្សែ ធំដែលប្រើក្នុង តន្ត្រីហិណ្ឌូស្ថាននី ជាពិសេស ធ្រុបាទ ។ 

## ឈ្មោះនិងនិរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះ "រុទ្រវីណា" មកពី រុទ្រ ដែលជាឈ្មោះសម្រាប់ ព្រះសិវៈ ។ *រុទ្រ វីណា* មានន័យថា "ពិណរបស់សិវះ"   នៅក្នុងប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ Sachs-Hornbostel ។ រាងកាយរបស់ វីណា ( *dandi* ) គឺជាបំពង់ ឬស្សី ចន្លោះពី  158 វែង ភ្ជាប់ជាមួយ ឧបករណ៍បំពងសម្លេង *ធំ* ពីរដែលធ្វើពីផ្លែ ឃ្លោក ។   *Tumba* s នៅលើ រុទ្រវីណា គឺប្រហែល  អង្កត់ផ្ចិត; ខណៈពេលដែលអ្នកលេង វីណា ធ្លាប់បានភ្ជាប់ *tumba* s ទៅនឹង *dandi* ជាមួយនឹង thongs ស្បែក ឧបករណ៍ទំនើបប្រើបំពង់វីសលង្ហិនដើម្បីភ្ជាប់ *tumba* s ។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|440x440ភីកសែល| Dagar-vani rudra veena បង្ហាញ frets, dandi, ក្ងោកឆ្លាក់ និង makara, និង tumbas
ឦសាន

**ឦសាន** ( សំស្ក្រឹត ៖ ईशान, IAST : Īśāna) គឺជា ព្រះហិណ្ឌូ និងជា *ទិកបាល* នៃទិសឦសាន។ ជារឿយៗទ្រង់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទម្រង់មួយនៃ ព្រះសិវៈ   ព្រះអង្គត្រូវបានគោរពបូជាក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ   និង សាសនាជេន ។  នៅក្នុង Vastu Shastra ជ្រុងខាងជើងឆៀងខាងកើតនៃដីមួយត្រូវបានគេសំដៅថាជា "ឦសាន" ។  ឦសាន ក៏ចែករំលែកគុណសម្បត្តិជាមួយ Samhara Bhairava ហើយដូច្នេះជាផ្នែកមួយនៃ Ashta Bhairava ។

## រូបតំណាង 
ឦសាន ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​មាន​ភ្នែក​បី រូបរាង​ស្ងប់ស្ងាត់ និង​សម្បុរ​ស ស្លៀកពាក់​ក្រណាត់​ស និង​ស្បែក​ខ្លា។  នៅលើក្បាលរបស់គាត់ *ជត មកុដ* ដែលមានព្រះច័ន្ទនៅពីលើ។ 

ប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានតំណាងដោយដៃពីរ ដៃរបស់គាត់ត្រូវកាន់ trident និង កបាល ឬដៃម្ខាង (ខាងឆ្វេងជាទូទៅ) ប្រហែលជានៅក្នុង *វរទមុទ្រ* ; ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើគាត់មានដៃបួន ផ្នែកខាងមុខពីរគួរតែត្រូវបានឆ្លាក់ដូចជាលេងនៅលើ ពិណ និងផ្សេងទៀតនឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅក្នុង *វរទ* និង *អភយមុទ្រ* ។  Gopinatha Rao ផ្តល់យោបល់ថា ការពិពណ៌នាប្រហែលជាមិនត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះថា ពិណ ត្រូវតែកាន់ដោយដៃម្ខាងនៃដៃខាងមុខ ដែលជាដៃដែលចាំបាច់សម្រាប់ *វរទមុទ្រ* និង *អភយ* pose ។  ខណៈដែលនៅក្នុងខគម្ពីរមួយរបស់ Shiva Purana គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា "ស្រដៀងនឹងគ្រីស្តាល់"។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ត្រិភង្គ

រូបភាពតូច|ចម្លាក់ព្រះរាមរចនាបថភ្នំដា, ក្នុងទម្រុងត្រិភង្គ (អភង្គ)
**ត្រិភង្គ** ឬ **ត្រិពុង្គ** គឺជាទីតាំងរាងកាយឈរ ឬ ជំហរ ដែលប្រើក្នុង សិល្បៈប្រពៃណីឥណ្ឌា និងទម្រង់ របាំបុរាណឥណ្ឌា ដូចជា Odissi ដែលរាងកាយពត់ឬបត់បែនឬអែនអនក្នុងទិសដៅមួយនៅជង្គង់ ទិសដៅផ្សេងទៀតនៅត្រគាក ហើយបន្ទាប់មកមួយទៀតនៅស្មា និង ក។  

រូបចម្លាក់នេះបានត្រលប់មកវិញយ៉ាងហោចណាស់ ២០០០ ឆ្នាំនៅក្នុងសិល្បៈឥណ្ឌា ហើយមានចរិតលក្ខណៈយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់រយៈពេលនេះ "ត្រូវបានគេរកឃើញម្តងហើយម្តងទៀតនៅក្នុងឧទាហរណ៍រាប់មិនអស់នៃ ចម្លាក់ និងគំនូរឥណ្ឌា " ។  សាសនាឥណ្ឌា បានយកវាទៅអាស៊ីបូព៌ា និងអាគ្នេយ៍។ ដូចជា contrapposto សមមូល និង "S Curve" បង្ហាញនៅក្នុងសិល្បៈលោកខាងលិច វាបង្ហាញពីចលនានៅក្នុងតួរលេខ និងផ្តល់នូវ "ភាពរលោងនៃចង្វាក់ និង ... ថាមពលយុវវ័យ" ។ 

ពាក្យ​នេះ​មក​ពី ​សំស្រ្កឹត ​ដែល *ភង្គ* (ឬ *ភង្គហ* ) ជា​ពាក្យ​សម្រាប់​ឥរិយាបទ​ឬ​មុខ​តំណែង​មួយ​ដែល​មាន *​បី* ​ន័យ​ថា "បី​ដង​" ការ​ធ្វើ​ឱ្យ "ទីតាំង​ពត់​បី" ។ ក្បាច់ផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងអត្ថបទចាស់អំពីការរាំគឺ *សមភង្គ* សម្រាប់ "តួលេខនៅក្នុង equipoise" មិនថាឈរ អង្គុយ ឬ reclining និង *អភង្គ* សម្រាប់ពត់បន្តិចនៅក្នុងជើងមួយដែលផ្តល់នូវខ្សែកោងតូចជាងទៅនឹងតួលេខនេះ។ មុខតំណែងស្មុគស្មាញផ្សេងទៀតនៅក្នុងការរាំគឺ *អតិភង្គ* ;  តួលេខ សិវ នររាជ ដ៏ល្បីល្បាញគឺជាឧទាហរណ៍នៃរឿងនេះ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិនៃជំហរនេះត្រូវបានគេនិយាយជាញឹកញាប់ដើម្បីត្រលប់ទៅ  ដ៏ល្បីល្បាញពី Mohenjo-Daro ប្រហែលគ។ 2300–1750 មុនគ.ស.  ទោះបីជាវាមិនបង្ហាញទម្រង់ក្រោយធម្មតាក៏ដោយ។ វាប្រហែលជាបានមកពីការរាំមុនសិល្បៈ  ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាដែលនៅសល់ក្នុងសិល្បៈដំបូងគឺច្បាស់ជាង។ កំណែដំបូងបំផុតគឺស្ទើរតែទាំងអស់នៅក្នុងតួស្រី ប៉ុន្តែវារីករាលដាលបន្តិចម្តងៗដល់បុរស។ កំណែនៃជំហរអាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្នុង (ព្រះពុទ្ធ) យក្សិ នៅ Bharhut, គ។ 100 មុនគ.ស. និងទម្រង់បុរាណនៃជំហរនៅ Sanchi ប្រហែល 10 គ.ស.  និង Bhutesvara Yakshis (សតវត្សទី 2 នៃគ.ស.)។

រូបសំណាកត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅលើកាក់ជាច្រើននៃ ចក្រភពហ្គូបតា (គ.ស.៣១៩ ដល់ ៥៤៣ គ.ស.) ដោយស្តេចទាំងសងខាង និងអាទិទេពនៅ ខាង បញ្ច្រាស និងនៅក្នុង រូបចម្លាក់ Gupta ។  ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទាំង​ក្នុង​សិល្បៈ​ពុទ្ធសាសនា និង​ហិណ្ឌូ (ព្រម​ទាំង ​សិល្បៈ ជេន )។  រូបគំនូរឥណ្ឌាបុរាណដ៏ល្បីបំផុត រូបធំរបស់ Padmapani ក្នុងរូងភ្នំទី 1 នៅ គុហា Ajanta (គ. 478) មានរូប  ដែលនៅតែមានជាទូទៅនៅក្នុងរូប ព្រះពោធិសត្វ ។

ប្រហែលជាសតវត្សទី 9 កំណែខ្លាំងនៃជំហររីករាលដាលដល់ប្រភេទនៃតួលេខភាគច្រើនហើយកាន់តែសម្គាល់។ ទំនោរនេះចាប់ផ្តើមថយចុះពីប្រហែលសតវត្សទី 13 ។ ព្រះពុទ្ធ ​មាន​ជំហរ​តែ *​ត្រិភង្គ* ​បន្តិច​បន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ចេតិយ ​ជេន ត្រិថ៍ន្ករ ​ស្ទើរតែ​មិន​ដែល​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ជំហរ​នោះ​ទេ។ ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះព្រហ្ម ជាធម្មតាមានគោលជំហរបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាសាទដ៏ល្បីរបស់ Khajuraho ដែលផ្តល់នូវភាពច្របូកច្របល់នៃ tribhanga poses រួមបញ្ចូលឧទាហរណ៍សម្រាប់ពួកគេទាំងពីរ។  គ្រិស្ណា ការលេងខ្លុយរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងជាប់លាប់នៅក្នុងកំណែនៃក្បាច់ជាមួយនឹងជើងទាបមួយឆ្លងកាត់ (ឬពីក្រោយ) ម្ខាងទៀត និងនៅលើចុងម្រាមជើង ហើយគាត់ និងព្រះសិវៈច្រើនតែត្រូវបានផ្តល់ជំហរខ្លាំងជាងមុន។

នៅក្នុងសិល្បៈពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូនៃ អាស៊ីបូព៌ា និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជំហរមាននិន្នាការជាសញ្ញាសម្គាល់នៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌានាពេលថ្មីៗនេះ ហើយតួលេខ ជាពិសេសវត្ថុសំខាន់ៗ បន្ទាប់មកក៏ត្រង់បន្តិចម្តងៗ នៅពេលដែលពេលវេលាកន្លងផុតទៅ។  នៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ ទំនោរនេះប្រហែលជាមិនអនុវត្តចំពោះតួលេខដែលបានបង្ហាញជាការរាំនោះទេ។
រូបភាពតូច|ព្រះគ្រិស្ណា,រចនាបថភ្នំដា
រូបភាពតូច|ទេពប្រុសរចនាបថឃ្លាំង-កោះកេ
រូបភាពតូច|រចនាបថបន្ទាយស្រី
រូបភាពតូច|ទេពស្រីកោះក្រៀងសតវត្សទី៧

## ការដកស្រង់
ព្រះពុទ្ធក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ

ព្រះពុទ្ធ ( សំស្ក្រឹត:      बुद्ध ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា អវតារ ទី ៩ ក្នុងចំណោម អវតារសំខាន់ៗទាំង ១០ របស់ ព្រះវិស្ណុ យោងតាមប្រពៃណី Vaishnava នៃ សាសនាហិណ្ឌូ ។     [note 1]

ព្រះពុទ្ធ​បាន​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​កម្លាំង​នៃ​ការ ​បង្កើត​សាសនា​ហិណ្ឌូ ។ អត្ថបទហិណ្ឌូក្នុងតំបន់អស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ បានបង្ហាញនូវទិដ្ឋភាពជាច្រើនអំពីព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រកួតប្រជែងរវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណីព្រាហ្មណ៍។  នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូសហសម័យ ព្រះពុទ្ធត្រូវបានគោរពដោយហិណ្ឌូ ដែលជាធម្មតាចាត់ទុកថា "ព្រះពុទ្ធសាសនាជាទម្រង់មួយផ្សេងទៀតនៃសាសនាហិណ្ឌូ" ។  ហិណ្ឌូផ្សេងទៀតបដិសេធការកំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុ ដោយសំដៅលើអត្ថបទរបស់ Puranas និងកំណត់អត្តសញ្ញាណទាំងពីរជាបុគ្គលផ្សេងគ្នា។

## អវតារនៃព្រះវិស្ណុ 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ព្រះវិស្ណុ​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​នៅ​ខាង​មុខ​ដោយ​សិស្ស
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធជាអវតារនៅប្រាសាទ Dwaraka Tirumala ក្នុងរដ្ឋ Andhra Pradesh
ព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង Vaishnavism តាមរយៈទេវកថារបស់វានៅក្នុង Vaishnava Puranas ដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអវតារទីប្រាំបួននៃព្រះវិស្ណុ។  យោងទៅតាម Agni Purana ព្រះវិស្ណុបានចាប់បដិសន្ធិនៅលើផែនដីនេះដោយសារតែ daityas (ការប្រណាំងនៃ អសុរ ) កម្ចាត់ ទេវៈ ក្នុងសមរភូមិរបស់ពួកគេ។ ដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ធម្មជាតិឡើងវិញ គាត់បានបញ្ឆោតអសុរសដោយការបង្រៀនរបស់គាត់។ នេះ​ជា​លទ្ធផល​នាំ​ឱ្យ​គេ​បោះបង់​មាគ៌ា​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​ព្រះ​គម្ពីរ​វេទ ខណៈ​ដែល​ពួកគេ​បាន​ចូល​មក​កាន់ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួក​គេ​លែង​មាន ​ធម៌ ។ នេះបណ្តាលឱ្យពួកគេក្លាយជា *ទស្យុស* (មិនមែន វេទ ដែលជារឿយៗជាកុលសម្ព័ន្ធឥណ្ឌាបុរាណដែលមានអរិភាព) នៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិ យុគ ។ ជាលទ្ធផល ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅ នរក ដោយគ្មានអាកប្បកិរិយាល្អ។     ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​បញ្ញត្ដ​ឲ្យ​មាន​អាយុ​កំណត់​ដោយ​ការ​លាយ​បញ្ចូល​គ្នា​នៃ ​វណ៌ និង​ការ​ត្រួតត្រា​ដោយ ​ម្លេច្ឆ (កម្លាំង​ព្រៃផ្សៃ និង​បរទេស​ចំពោះ​វប្បធម៍​វេទ)។  ក្រោយមក យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់ វាបានក្លាយជាទំនួលខុសត្រូវរបស់ អទិ សន្ករចារ្យ និងអនាគត Vaishnava acharyas ក្នុងការបង្កើត សាសនា ឡើងវិញ។ 

### កាលប្បវត្តិ 
ការទទួលយកព្រះពុទ្ធនៅក្នុងអត្ថបទដែលទាក់ទងនឹងព្រះហិណ្ឌូ និងព្រះហិណ្ឌូនៅក្នុងអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាគឺពិបាកក្នុងការដាក់តាមកាលប្បវត្តិ។ យោងតាមលោក Doniger  របស់ព្រះពុទ្ធរូបបដិមាបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យមុន គុប្ត នៅពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ វេទ បែបព្រាហ្មណ៍គ្រិស្តអូស្សូដក់ត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការកើនឡើងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាជេន (និងដោយពួកឈ្លានពានបរទេស។ ដើម្បីចាត់ទុកព្រះពុទ្ធជាអវតារនៃព្រះវិស្ណុនៅចន្លោះគ.ស ៤៥០ ដល់ស.វទី៦" ដែលលេចចេញជាលើកដំបូងនៅក្នុង ព្រះវិស្ណុបុរណ។ (៤០០-៥០០ គ.ស.)។  យោងតាមលោក John Holt "ការជំនួសព្រះពុទ្ធជា "មនុស្សលោហធាតុ" នៅក្នុងមនោគមវិជ្ជាទេវកថានៃស្តេចឥណ្ឌា [... ] បានកើតឡើងនៅពេលដំណាលគ្នាដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបានបញ្ចូលនិងអនុលោមតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍នៃព្រះវិស្ណុ។ 

### នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ 
ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ថា​ជា​អវតារ​នៃ​ព្រះ​វិស្ណុ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​វីរភាព​ដូច​ជា៖

* *ហរិវង្ស* (1.41)
* *ព្រះវិស្ណុបុរណ* (៣.១៨)
* *Bhagavata Purana* (1.3.24, 2.7.37, 11.4.22) 
* *Garuda Purana* (1.1, 2.30.37, 3.15.26)
* *Agni Purana* (16, 49.8)
* *Naradiya Purana* (2.72)
* *Linga Purana* (1.71)
* *Padma Purana* (3.252) 

## សូមមើលផងដែរ 
* ពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា
* ដាសាវតារ៉ា
* សាសនាវៃស្នា
លលិតាសន

[រូបភាពតូច| [ព្រះសិវៈ|សិវៈ, ចូឡាសំរឹទ្ធ, សតវត្សទី 12]]
[រូបភាពតូច| [ព្រះម៉ែគង់សុីអុីម|គង់អ៊ីម ឈើរបស់ចិននៅក្នុង "រាជភាពងាយស្រួល" រាជវង្សសុង]]
**លលិតាសន** គឺជា pose ឬ មុទ្រ នៅក្នុង សិល្បៈឥណ្ឌា និងសិល្បៈនៃ សាសនា ធម៌ នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀត។ ជារឿយៗវាត្រូវបានគេហៅថា "ឋានៈរាជវង្ស" ឬ " **ភាពងាយស្រួលរាជវង្ស** " ជាភាសាអង់គ្លេស ហើយជាការអង្គុយធម្មតានៅក្នុងរូបភាពរាជវង្ស និងរូបចម្លាក់សាសនាដែលគុណលក្ខណៈ "ស្តេច" ។ រូប​នេះ​អង្គុយ​លើ​បល្ល័ង្ក​ដោយ​ជើង​ម្ខាង​ដាក់​ចូល​លើ​កៅអី ហើយ​ម្ខាង​ទៀត​សម្យុង​ចុះ​ក្រោម ("ប៉ោល") ដើម្បី​ប៉ះ​ដី ឬ​​លើ​ជើង​ទ្រ (ច្រើន​តែ​ជា ​បល្ល័ង្ក​ផ្កាឈូក )។ ជាធម្មតាវាគឺជាជើងស្តាំ ត្រឹមត្រូវ ដែល dangs ប៉ុន្តែរូបភាពបញ្ច្រាសអាចត្រូវបានរកឃើញ។ ជើងទទេគឺធម្មតាអង្គុយ *អាសន* ជាពាក្យទូទៅសម្រាប់អង្គុយអង្គុយ មកពី សំស្ក្រឹត *āsana* “អង្គុយចុះ” (ពី आस *អាស* “អង្គុយចុះ”) ឥរិយាបថអង្គុយ, កៅអីមួយ។  

ប្រភពខ្លះបែងចែករវាងឥរិយាបថ *លលិតាសន* ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ និង "រាជានិយម" ( *មហារាជ**លលិតាសន*** ឬ *រាជា**លលិតាសន*** ) ដែលជើងខាងស្តាំ (ជាធម្មតា) ពត់ ហើយជើងស្ថិតនៅកម្រិតដូចគ្នាទៅនឹងរាងកាយអង្គុយ ហើយលាតសន្ធឹង។ ដៃត្រូវបានដាក់នៅលើជង្គង់ដែលបានលើកឡើង។  ជាមួយនឹងបំរែបំរួលទាំងអស់ ឃ្លាបច្ចេកទេសពិពណ៌នាអំពីតួរលេខមួយថាជា "នៅក្នុង" ទីតាំង: "អង្គុយក្នុង ***លលិតាសន*** " ។  ប្រភព​ផ្សេង​ទៀត​ចាត់​ទុក​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ដូច​គ្នា​។ 

ក្បាច់ដាក់ដៃលើជង្គង់លើកត្រូវបានគេឃើញជាពិសេសនៅក្នុងសិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនាចិន សម្រាប់រូបភាព ព្រះពោធិសត្វ  ប៉ុន្តែត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសិល្បៈឥណ្ឌាយ៉ាងហោចណាស់សតវត្សទី ៨  ជាមួយនឹងឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញមួយពី គុហា Ajanta ( ស្តេចនាគដែលបានបង្ហាញខាងក្រោម) ប្រហែលជាមានអាយុកាលប្រហែលឆ្នាំ ៤៧៨។  វាត្រូវបានភ្ជាប់នៅក្នុងប្រទេសចិនជាមួយ គង់អ៊ីម ពីចុងសតវត្សទី ៩ ។  ក្នុង​ក្បាច់ *លលិតាសន* ​របស់​ចិន​ជា​ច្រើន ជាពិសេស​សម្រាប់ ​មៃត្រេយ ជើង​ជាប់​នឹង​ភ្លៅ​ម្ខាង​ទៀត ដែល​ជាទូទៅ​មិន​មាន​ឃើញ​ក្នុង​សិល្បៈ​ឥណ្ឌា​ទេ។ 

## តួលេខបង្ហាញជាទូទៅនៅក្នុង *លលិតាសន* 
### ពុទ្ធសាសនិក 
ក្នុងសម័យក្រោយៗមក រូបបដិមាគឺជារឿងធម្មតាណាស់សម្រាប់រូបព្រះពោធិសត្វ និងអាទិទេពដូចជា តារា ប៉ុន្តែកម្រមានសម្រាប់ព្រះពុទ្ធអង្គឯង លើកលែងតែ "ព្រះពុទ្ធអនាគត" មៃត្រេយ ។  វាត្រូវបានគេមើលឃើញជាញឹកញាប់ពណ៌នាអំពីព្រះនៃទ្រព្យសម្បត្តិ, ជម្ជល នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និង កុពេរ ទៅហិណ្ឌូ។

### ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
ក្បាច់គឺជារឿងធម្មតាសម្រាប់ ព្រហ្ម,  ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ និងមហេសីរបស់ពួកគេ ចាប់ពីសម័យគម្ពីតមក។ ផងដែរ មត្រិក ដែលជាធម្មតាត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយអ្នកគាំទ្រសត្វផ្សេងគ្នារបស់ពួកគេ និងតួលេខជាច្រើនទៀត។ ជាលក្ខណៈពិសេសក្នុងតំបន់ ប្រាសាទនៅក្នុង Odisha ក្នុង រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម Kaḷinga បុរាណជាញឹកញាប់មានរូបរបស់ Gajalaxmi នៅក្នុង *លលិតាសន* ជា *លលិតាពិប* ឬរូបភាពការពារកណ្តាលនៅមាត់ទ្វារទៅកាន់ប្រាសាទ ឬទីសក្ការៈមួយ។ 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបន្ទាយស្រី 

## កំណត់ចំណាំ
អំណោយបុណ្យណូអែល

រូបភាពតូច| អំណោយបុណ្យណូអែលនៅក្រោម ដើមឈើណូអែល ។
**Christmas gift** ឬ **​អំណោយ​បុណ្យ​ណូអែល** គឺ​ជា ​អំណោយ ​ដែល​បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​ក្នុង​ការ​ប្រារព្ធ ​បុណ្យ​ណូអែល ។ អំណោយបុណ្យណូអែលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាញឹកញាប់នៅ ថ្ងៃណូអែល (ថ្ងៃទី ២៤ ខែធ្នូ)  ថ្ងៃបុណ្យណូអែលខ្លួនឯង (ថ្ងៃទី ២៥ ខែធ្នូ) ឬនៅថ្ងៃចុងក្រោយនៃ រដូវបុណ្យណូអែល ដប់ពីរថ្ងៃ យប់ទីដប់ពីរ ( ថ្ងៃទី ៥ ខែមករា )។  ការអនុវត្តនៃការផ្តល់អំណោយក្នុងអំឡុងពេលបុណ្យណូអែល យោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់របស់គ្រិស្តបរិស័ទ គឺជានិមិត្តរូបនៃ ការបង្ហាញអំណោយ ដោយ អ្នកប្រាជ្ញទាំងបី ដល់ ទារកព្រះយេស៊ូវ ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការ​ជូន​អំណោយ ​ជា​ទូទៅ​គឺ​ជា​ប្រពៃណី​បុរាណ​មួយ​ដែល​បាន​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​ពិធី​បុណ្យ ​គ្រីស្ទាន គ្រីស្ទម៉ាស់ ។

នៅ ទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ ការផ្តល់អំណោយប្រហែលជាបានកើតឡើងនៅជិត រដូវរងារ solstice ក្នុងខែធ្នូ ដែលត្រូវបានប្រារព្ធក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃឈប់សម្រាក Saturnalia ។ 

ជាមួយនឹង រដូវកាលបុណ្យណូអែល មានរយៈពេលដប់ពីរថ្ងៃ យោងទៅតាម ប្រតិទិនសាសនា នៃព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាជាច្រើន អំណោយមួយត្រូវបានផ្តល់ឱ្យសម្រាប់ ដប់ពីរថ្ងៃនៃបុណ្យណូអែល នៅក្នុងវប្បធម៌មួយចំនួន ខណៈដែលនៅក្នុងគ្រួសារគ្រីស្ទានផ្សេងទៀត អំណោយត្រូវបានផ្តល់ឱ្យតែនៅ ថ្ងៃបុណ្យណូអែល ឬ យប់ដប់ពីរ ប៉ុណ្ណោះ, ថ្ងៃដំបូង និងចុងក្រោយនៃរដូវបុណ្យណូអែល រៀងគ្នា។ 

## សូមមើលផងដែរ 
* អ្នកនាំអំណោយបុណ្យណូអែល
* ការរុំបុណ្យណូអែល
* ទិវា St Nicholas
* ថ្ងៃប្រដាល់

## ឯកសារយោង