open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
កោះសូឡូម៉ុន

**កោះសូឡូម៉ុន** ឬ **កោះសូឡូម៉ុង** ដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងសាមញ្ញថាជា **សូឡូម៉ុន** គឺជាប្រទេសដែលមានកោះធំៗចំនួនប្រាំមួយ និងកោះតូចៗជាង៩០០ នៅតំបន់មេឡាណេស៊ី ដែលជាផ្នែកមួយនៃទ្វីបអូសេអានី នៅភាគឦសាននៃប្រទេសអូស្ត្រាលី។ ប្រទេសនេះជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយបណ្ដាលប្រទេសដូចជា ប៉ាពួនូវែលគីនេនៅភាគខាងលិច អូស្ត្រាលីនៅភាគនិរតី កាលីដូនៀ និងវ៉ានូអាទូ នៅភាគអាគ្នេយ៍ ហ្វីជី វ៉ាលីសនិងហ្វូធូណា និងទូវ៉ាលូនៅភាគខាងកើត ហើយ ណូរូ និងសហព័ន្ធមីក្រូណេស៊ីនៅភាគខាងជើង។ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ២៨,៨៩៦គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១១,១៥៧ម៉ាយ៍) និងចំនួនប្រជាជនចំនួនប្រហែល ៧៣៤,៨៨៧នាក់ យោងតាមការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការសម្រាប់ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៣។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺ ហូនៀរ៉ា មានទីតាំងនៅលើកោះធំជាងគេគឺ ហ្គោដាល់ខេណាល់។ ប្រទេសនេះយកឈ្មោះរបស់ខ្លួនពីតំបន់ធំទូលាយនៃប្រជុំកោះសូឡូម៉ុន ដែលជាបណ្តុំនៃកោះមេឡាណេស៊ី ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ស្វយ័តបោហ្គេនវីល (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃប៉ាពួនូវែលគីនេ) ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលកោះសាន់តាគ្រុសទេ។ 

កោះនេះត្រូវបានតាំងលំនៅតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ចន្លោះពី ៣០,០០០ ទៅ ២៨,៨០០មុនគ.ស ជាមួយនឹងរលកនៃជនចំណាកស្រុកនៅពេលក្រោយ ជាពិសេសប្រជាជនឡាពីតា ដែលលាយបញ្ចូលគ្នា និងបង្កើតចំនួនប្រជាជនជនជាតិដើមភាគតិចពួកកោះសូឡូម៉ុន។ នៅឆ្នាំ១៥៦៨ អ្នករុករកជនជាតិអេស្ប៉ាញឈ្មោះ អាល់វ៉ារ៉ូ ដឺ ម៉ែនដាញ៉េ (Álvaro de Mendaña) គឺជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលបានទៅលេងពួកគេ។ ទោះបីជាមិនត្រូវបានដាក់ឈ្មោះដោយម៉ែនដាញ៉េ (Mendaña) ក៏ដោយ វាត្រូវបានគេជឿថាកោះនេះត្រូវបានគេហៅថាសូឡូម៉ុន "The Solomon" ដោយអ្នកដែលក្រោយមកបានទទួលពាក្យពីការធ្វើដំណើររបស់គាត់ ហើយបានគូសផែនទីការរកឃើញរបស់គាត់។ ម៉ែនដាញ៉េ ត្រលប់មកវិញជាច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៥៩៥ ហើយបេសកកម្មអេស្ប៉ាញមួយផ្សេងទៀតដែលដឹកនាំដោយអ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ ភីដ្រូ ហ្វឺណេនដែស ដឺ ខ្វេរ៉ស់ (Pedro Fernandes de Queirós) បានទៅលេងសាឡូម៉ុននៅឆ្នាំ១៦០៦។

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៩៣ អនុសេនីយ៍ឯក ហឺប៊ឺត ហ្គីបសុន នៃនាវាគូរ៉ាកូអា បានប្រកាសកោះសូឡូម៉ុនភាគខាងត្បូងជាអាណាព្យាបាលរបស់អង់គ្លេស។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ យុទ្ធនាការកោះសូឡូម៉ុន (១៩៤២-១៩៤៥) បានឃើញការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លារវាងសហរដ្ឋអាមេរិក កងកម្លាំងចក្រពត្តិអង់គ្លេស និងចក្រភពជប៉ុន រួមទាំងសមរភូមិហ្គោដាល់ខាណាល់។

ឈ្មោះផ្លូវការរបស់រដ្ឋបាលអង់គ្លេសនៅពេលនោះត្រូវបានប្តូរពី "អាណាព្យាបាលកោះសាឡូម៉ូនរបស់អង់គ្លេស" ទៅជា "កោះសាឡូម៉ុន" ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងត្រូវបានសម្រេចនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ ឯករាជ្យភាពត្រូវបានទទួល ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជា "កោះសាឡូម៉ុន" (ដោយគ្មានអត្ថបទច្បាស់លាស់) នៅឆ្នាំ១៩៧៨។ នៅឯករាជ្យ កោះសាឡូម៉ូនបានក្លាយជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ព្រះមហាក្សត្រនៃកោះសាឡូម៉ូនគឺ ឆាលស៍ទី ៣ ដែលត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងប្រទេសដោយអគ្គទេសាភិបាលដែលត្រូវបានតែងតាំងតាមដំបូន្មានរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី។

## ឯកសារយោង
អាកាសយានដ្ឋានកំពង់ឆ្នាំង

**អាកាសយានដ្ឋានកំពង់ឆ្នាំង** គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលគេបោះបង់ចោល នៅជិតក្រុងកំពង់ឆ្នាំង ដែលជាទីរួមខេត្តនៃខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ ដែល​មាន​ទីតាំងចម្ងាយ​ប្រហែល៦០ គីឡូម៉ែត្រ​ភាគ​ពាយព្យ​នៃ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ អាកាសយានដ្ឋានត្រូវបានសាងសង់ និងបោះបង់ចោលក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍កម្ពុជា។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ផែនការសាងសង់អាកាសយានដ្ឋានបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ដែលរៀបចំដោយខ្មែរក្រហម ដោយមានជំនួយយ៉ាងច្រើនពីទីប្រឹក្សាចិន។ ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅដើមឆ្នាំ១៩៧៦ ជាមួយនឹងកម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ ស្រដៀងនឹងគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងទៀតដែលផ្តួចផ្តើមដោយខ្មែរក្រហម។ ចំនួន​កម្មករ​សរុប​ដំបូង​មាន​រាប់​រយ​នាក់ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៧ ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា​មាន​ជាង ១ម៉ឺន​នាក់។ កម្មករ​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ចំនួន​ច្រើន​ដោយសារ​កង្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ ការ​ប៉ះពាល់​ជំងឺ និង​ការ​ប្រហារជីវិត ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​ក្នុង​ផ្នូរ​ដ៏ធំ​នៅ​កន្លែង​នោះ។ គេមិនដឹងថា តើមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់បានស្លាប់ក្នុងអំឡុងការសាងសង់នោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកភូមិក្នុងតំបន់បាននិយាយថា ក្លិនស្អុយនៃសាកសពដែលរលួយបាននៅតែមានអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ពីទីតាំងនេះត្រូវបានបោះបង់ចោល។ មិនមានផ្លាកសញ្ញា ឬវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍នៅកន្លែងនោះទេ។ 

## គ្រឿងបរិក្ខារ 
អាកាសយានដ្ឋានស្ថិតនៅកម្ពស់  ខាងលើកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យម ។ ដែលមានផ្លូវរត់មួយដែលបានរចនា ១៨/៣៦ ជាមួយនឹងផ្ទៃបេតុង ទំហំ  ។  អាកាសយានដ្ឋានត្រូវបានបោះបង់ចោលតាំងពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
យុន យ៉ាត

**យុន យ៉ាត** ( កើតនៅឆ្នាំ១៩៣៤ - ១៥ មិថុនា ១៩៩៧) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះហៅក្រៅថា **សមមិត្តនារីអាត** ជាភរិយារបស់លោកសុន សេន រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ។ ថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៥ គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា បានដាក់លោកស្រីឱ្យទទួលបន្ទុកផ្នែកព័ត៌មាន និងអប់រំក្នុង និងក្រៅប្រទេស។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ នាងត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានបន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួននិងប្រហារជីវិតរបស់ ហ៊ូ នឹម ។ 

នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកខៀវ សំផន (អតីតប្រធានគណៈប្រធានរដ្ឋ ) បានប្រកាសថា យុន យ៉ាត និងសុន សេន ត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាចារកម្មលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន និង វៀតណាម ហើយប្រកាសថាជាជនក្បត់។ យុន យ៉ាត និងសុន សេន និងសាច់ញាតិប្រាំបីនាក់របស់ពួកគេត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧ ដោយរបបខ្មែរក្រហម ។  

## ឯកសារយោង
បវរកញ្ញាចក្រវាល 2024

**បវរកញ្ញាចក្រវាល 2024** គឺជាការប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាលលើកទី 73 ដែលនឹងប្រារព្ធឡើងនៅ Arena CDMX ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក ប្រទេសម៉ិកស៊ិកនៅថ្ងៃទី 16 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 2024 ។ សេននីស ប៉ាឡាស៊ីអូ បវរកញ្ញាចក្រវាល 2023 ដែលមកពីប្រទេស នីការ៉ាហ្គា នឹងត្រូវផ្ទេរមកុដរបស់នាងទៅឱ្យអ្នកឈ្នះបន្ទាប់នៅចុងបញ្ចប់នៃការប្រកួត។

## ការរៀបចំការប្រកួត 
### ទីតាំង និង កាលបរិច្ឆេទ 
ថ្ងៃទី 18 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2023 ក្នុងពេលការប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាល 2023 អ្នកជំនួញលោក រ៉ូល រ៉ូឆា កាន់ទូ បានប្រកាសតាមរយៈការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ក្នុងការប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាល 2023 ថាការប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាល 2024 ដែលត្រូវជាលើកទី 73 នឹងត្រូវប្រព្រឹត្តទៅនៅប្រទេសម៉ិកស៊ិក។
### ការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួម
នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ 2023 ក្នុងអំឡុងពេលកម្មវិធី Tanner Fletcher នៅ New York Fashion Week បវរកញ្ញាចក្រវាលឆ្នាំ 2022 R'Bonney Gabriel បាននិយាយថា អង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាលបានធ្វើការសម្រេចចិត្តដកការរឹតបន្តឹងអាយុសម្រាប់បេក្ខនារីដែលមានអាយុលើសពី 18 ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានអនុវត្តចាប់ពីការប្រលងឆ្នាំ 2024 ។ មុននេះ បវរកញ្ញា​បាន​ដាក់កំហិត​ការ​ចូលរួម​ចំពោះ​ស្ត្រី​អាយុ​ចន្លោះ​ពី 18-28 ឆ្នាំ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ប្រកួត ក្រៅ​ពី​កាលទេសៈ​ពិសេស។ ដូចគ្នានេះផងដែរវានឹងមិនមានកម្ពស់និងគ្មានការរឹតបន្តឹងទម្ងន់ទៀតនោះទេ។

## បេក្ខនារី 
បេក្ខនារីខាងក្រោមនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ជាបេក្ខជន

## ឯកសារយោង
ការ៉ាកុល តេលេវីស៊ីយ៉ូន

**ការ៉ាកុល តេលេវីស៊ីយ៉ូន** () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍កូឡុំប៊ីគ្រប់គ្រងដោយ Grupo Valorem ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាក្រុមហ៊ុនផលិតទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី 28 ខែសីហា ឆ្នាំ 1969 ហើយបានបើកដំណើរការជាផ្លូវការជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី 10 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1998។

វាគឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍ឯកជនឈានមុខគេមួយនៅក្នុងប្រទេសកូឡុំប៊ី រួមជាមួយនឹង Canal RCN និង Canal 1។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅប្រទេសកូឡុំប៊ី
អេរ៉េសេអេណេ តេលេវីស៊ីយ៉ូន

**អេរ៉េសេអេណេ តេលេវីស៊ីយ៉ូន** () គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍កូឡុំប៊ីគ្រប់គ្រងដោយ Organización Ardila Lülle។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាក្រុមហ៊ុនផលិតទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី 23 ខែមីនា ឆ្នាំ 1967 ហើយបានបើកដំណើរការជាផ្លូវការជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នៅថ្ងៃទី 10 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1998។

វាបានផលិត Yo soy Betty, la fea ដែលជារឿងភាគទូរទស្សន៍ដ៏ជោគជ័យបំផុតមួយ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅប្រទេសកូឡុំប៊ី
ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ

**ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ** ( **USAID** ) គឺជាទីភ្នាក់ងារឯករាជ្យរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលទទួលខុសត្រូវជាចម្បងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំនួយបរទេសស៊ីវិល និង ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ ។ ជាមួយនឹងថវិកាជាង ៥០ពាន់លានដុល្លារ ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ គឺជាទីភ្នាក់ងារជំនួយផ្លូវការដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក ហើយមានច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃជំនួយបរទេសទាំងអស់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតក្នុងពិភពលោកគិតជាប្រាក់ដុល្លារ។

សភាបានអនុម័តច្បាប់ជំនួយបរទេស នៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦១ ដែលបានរៀបចំកម្មវិធីជំនួយបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឡើងវិញ និងបានកំណត់ឱ្យបង្កើតទីភ្នាក់ងារមួយដើម្បីគ្រប់គ្រងជំនួយសេដ្ឋកិច្ច។ ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដោយបញ្ជាប្រតិបត្តិរបស់ប្រធាន ចន អេហ្វ កេណេឌី ដែលបានព្យាយាមបង្រួបបង្រួមអង្គការ និងកម្មវិធីជំនួយបរទេសដែលមានស្រាប់ជាច្រើននៅក្រោមទីភ្នាក់ងារតែមួយ។  ទីភ្នាក់ងារជំនួយអាមេរិក (USAID) បានក្លាយជាអង្គការជំនួយបរទេសដំបូងគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលការផ្តោតសំខាន់គឺការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គមរយៈពេលវែង។

កម្មវិធីរបស់ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយសភានៅក្នុងច្បាប់ជំនួយបរទេស  ដែលសភាបំពេញបន្ថែមតាមរយៈការណែនាំក្នុងសកម្មភាពផ្តល់មូលនិធិប្រចាំឆ្នាំ និងច្បាប់ផ្សេងទៀត។ ជាធាតុផ្សំផ្លូវការនៃគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ ប្រតិបត្តិតាមការណែនាំរបស់ ប្រធានាធិបតី រដ្ឋលេខាធិការ និង ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ ។   ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ មានបេសកកម្មនៅក្នុងប្រទេសជាង១០០ ជាចម្បងនៅក្នុង ទ្វីបអាហ្រ្វិក អាស៊ី អាមេរិកឡាទីន មជ្ឈិមបូព៌ា និង អឺរ៉ុបខាងកើត ។

## គោលបំណង 
បណ្តាញវិមជ្ឈការនៃបេសកកម្មផ្នែកលំនៅដ្ឋានរបស់ទីភ្នាក់ងារជំនួយអាមេរិក (USAID) ត្រូវបានគូរឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្មវិធីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសដែលមានចំណូលទាបសម្រាប់គោលបំណងជាច្រើន។ 

* ការសង្គ្រោះគ្រោះមហន្តរាយ
* ការសង្គ្រោះភាពក្រីក្រ
* កិច្ចសហប្រតិបត្តិការបច្ចេកទេសលើ បញ្ហាសកល រួមទាំងបរិស្ថាន
* ផលប្រយោជន៍ទ្វេភាគីរបស់អាមេរិក
* ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម

[ស្តាំ|រូបភាពតូច| កញ្ចប់ USAID ត្រូវបានបញ្ជូនដោយបុគ្គលិក [ឆ្មាំឆ្នេរសមុទ្រសហរដ្ឋអាមេរិក]]

## ឯកសារយោង
ប្រាង្គឬស្សី

ស្តាំ|រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| ផែនទីខ្មែរសំខាន់ៗ
ប្រាង្គឬស្សីជាប្រាសាទរបស់ខ្មែរដែលមានទីតាំងនៅ ប្រទេសថៃ ក្នុង ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ Sri Thep ( ខេត្ត ពេជ្របូណ៍ ) ។ វា​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​ប៉ាសាក់ ខាង​ជើង ភាគ​ខាង​កើត​នៃ​ក្រុង Si Thep ចម្ងាយ​ប្រហែល ២ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​កណ្តាល​ក្រុង។ ជា​សំណង់​បែប​ខ្មែរ​សង់​ពី​ឥដ្ឋ។ វាប្រហែលជាសហសម័យជាមួយ ប្រាង្គសីទេព ដូច្នេះហើយបានកសាងឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អគារនេះត្រូវបានកែប្រែជាច្រើនដង ទាំងកាលពីអតីតកាល និងថ្មីៗនេះ។ វា​ជា​ប៉ម​តែ​មួយ មាន​ទ្វារ​ចំហ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ​មាន​ជញ្ជាំង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ នៅខាងកើតប៉មនេះ នៅសល់នៃអគារតូចមួយ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prang_Reussi-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Reussi-003.jpg|alt=Vue actuelle du prang (mai 2009)|ទិដ្ឋភាពបច្ចុប្បន្ននៃ ប្រាង្គ (mai 2009 )

* *ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ Sri Thep*, (ទស្សនាការណែនាំជាភាសាអង់គ្លេស)
មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត

**មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត** ដែលមានទីតាំងនៅមហាវិថីព្រះមុនីវង្ស  រាជធានីភ្នំពេញ គឺជាមន្ទីរពេទ្យសាធារណៈ ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងសុខាភិបាល និងឧបត្ថម្ភថវិកាដោយរដ្ឋាភិបាល កម្ពុជា និង បារាំង ។  មន្ទីរពេទ្យនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពដ៏លេចធ្លោរបស់កម្ពុជា។  មន្ទីរពេទ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាមលោក អាល់ប៊ឺត កាល់ម៉ែត ដែល​ជា​គ្រូពេទ្យ​ជំនាញ​ខាង​បាក់តេរី​ជនជាតិ​បារាំង​ដ៏​ល្បីល្បាញ។

មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែតត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ហើយបានទទួលការគាំទ្រពីអង្គការបារាំងមួយចំនួន។ នៅឆ្នាំ១៩៩៨ វាត្រូវបានបុគ្គលិកដោយគ្រូពេទ្យ ៣០ នាក់និងគ្រូពេទ្យវះកាត់និងគិលានុបដ្ឋាយិកា ៥០ នាក់ ។ មានគ្រែចំនួន២៥០ ក៏ដូចជាផ្នែកវះកាត់ វេជ្ជសាស្ត្រ រោគស្ត្រី និង សម្ភព រួមជាមួយនឹងអង្គភាព វិទ្យុសកម្ម (រួមទាំង អ៊ុលត្រាស៊ូដ និង អេកូខាឌីអូក្រាម ប៉ុន្តែមិនមានការធ្វើធូម៉ូក្រាហ្វីកុំព្យូទ័រ ) មន្ទីរពិសោធន៍ ឈាមវិទ្យា ជីវគីមី និង មីក្រូជីវវិទ្យា សម្រាប់ការវិភាគវេជ្ជសាស្រ្ត ឱសថស្ថានកណ្តាល និងបន្ទប់ពិគ្រោះជំងឺក្រៅ ក៏មានបន្ទប់ថែទាំដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងចំនួន ១០ គ្រែផងដែរ,  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់វៀតណាមមកកម្ពុជា មន្ទីរពេទ្យបដិវត្តន៍ ដូចដែលវាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះ មានវេជ្ជបណ្ឌិតតែ ៣ នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោម ៤០ នាក់ ដែលប៉ាន់ស្មានថានៅសល់ទូទាំងប្រទេស។  ក្រុមវេជ្ជបណ្ឌិតវៀតណាមមួយក្រុមត្រូវបាននាំយកមក ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ នឹងត្រូវបានចូលរួមដោយ ជនជាតិគុយបា អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត រុស្ស៊ី និងប៊ុលហ្គារី។ ភាសាបារាំងធ្លាប់ជាភាសាឱសថក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន វាបានក្លាយទៅជាពហុភាសា។ និង​លោក​វេជ្ជបណ្ឌិត ហេង តៃឃី ដែល​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រធាន​ផ្នែក​វះកាត់ ចេះ​ភាសា​ចំនួន ៦។

នៅឆ្នាំ១៩៨៩ វេជ្ជបណ្ឌិតពិភពលោក បានធ្វើការសិក្សាមួយដែលបានផ្តល់អនុសាសន៍ថាមន្ទីរពេទ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញជាកន្លែងសាធារណៈ ។ នៅពេលនោះ វាត្រូវបានបម្រុងទុក ៩០ភាគរយសម្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និង ១០ភាគរយសម្រាប់អ្នកក្រីក្រ។  នាក់ត្រូវបានជាន់គ្នារហូតដល់ស្លាប់ មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែតគឺជាកន្លែងសំខាន់ក្នុងការព្យាបាល និងកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះនៃហេតុការណ៍រត់ជាន់គ្នា។ 

ជនរងគ្រោះនៃសោកនាដកម្ម បានទទួលការព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃ បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ប្តេជ្ញាថា រដ្ឋាភិបាលនឹងចេញថ្លៃព្យាបាលរបួសក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ឬក្រៅប្រទេស ប្រសិនបើចាំបាច់។ 

## ឯកសារយោង
ប្រាង្គខែក

**ប្រាង្គខែក** មានទីតាំងនៅ លពបុរី ដើមឡើយជាប្រាសាទហិណ្ឌូ។ ប្រាង្គ ​ទាំង​បី​ជា​ប្រាង្គ​ខ្មែរ​ចំណាស់​ជាង​គេ​នៅ​ភាគ​កណ្តាល​ប្រទេស​ថៃ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញនៅ សតវត្សទី១៧ ​ដោយ​ព្រះបាទ ​ណារៃ ​ដ៏​អស្ចារ្យ​។

ស្ថិតនៅលើទួលមួយនៅកណ្តាលទីក្រុង វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រាង្គបីនៅលើអ័ក្សខាងជើងទៅខាងត្បូង។ ទល់​មុខ​ប្រាង្គ​កណ្តាល​ដែល​ធំ​ជាង​គេ​គឺ ​វិហារ ​ដែល​ខូច​ខាត។ ប៉មទាំងបីនេះ ធ្វើពីឥដ្ឋក្រហម ជាមួយនឹងជញ្ជាំងជាន់ ដែលនៅមានដានខ្លះនៃបាយអ ។ រាង​ប៉ម​សងខាង​គឺ​នឹក​ឃើញ​ពី​ទម្រង់ ​ភ្នំ​រុង ។

## គន្ថនិទ្ទេស 
* Michael Freeman, *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ*, Rivers Books, ឆ្នាំ ១៩៩៦
* Michael Freeman, *Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ*, River Books, 2001
* Yoshiaki Ishizawa, *តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999
* Claude Jacques និង Philippe Lafond, *The Khmer Empire*, River Books, 2007
* Vittorio Roveda, *រូបភាពនៃព្រះ៖ ទេវកថាខ្មែរនៅកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ*, សៀវភៅទន្លេ, ២០០៥
* Betty Gosling, *ប្រភពដើមនៃសិល្បៈថៃ*, River Books, 2004
ព្រះធាតុដុំ

**ព្រះធាតុដុំ** មានទីតាំងនៅ Tambon Ngew Don សកលនគរចម្ងាយ 3 គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងតាមផ្លូវទៅសាលា Phatthana Suksa ។ ដើម​ឡើយ​មានប្រាសាទ ខ្មែរ ​ធ្វើ​ឥដ្ឋ​ចំនួន​៣​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​ថ្មបាយក្រៀម​តែ​មួយ​គត់​។​

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* អាជ្ញាធរទេសចរណ៍ថៃ
វត្តកំពែងលែង

**វត្ត កំពែងលែង** ( ថៃ วัดกำแพงแลง ) គឺជាទីសក្ការបូជារបស់ខ្មែរដែលមានទីតាំងនៅក្នុងបរិវេណនៃ វត្ត សកម្មភាគអាគ្នេយ៍នៃ ខេត្ត Phetchaburi (ប្រទេសថៃ) ។

ដើមឡើយវាជាប្រាសាទហិណ្ឌូ ក្រោយមកបានប្តូរទៅជាទីសក្ការៈបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា។
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-004.jpg|alt=Le prang central|ប្រាង្គកណ្តាល
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-029.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-029.jpg|alt=Le prang central| ប្រាង្គកណ្តាល
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-030.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-030.jpg|alt=Sommet du prang central| កំពូលប្រាង្គកណ្តាល
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-016.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-016.jpg|alt=Le prang central| ប្រាង្គកណ្តាល
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-006.jpg|alt=Sommet d'un des prangs latéraux| កំពូលប្រាង្គមួយចំហៀង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-007.jpg|alt=Un des prangs latéraux| ប្រាង្គមួយចំហៀង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-011.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-011.jpg|alt=Un des prangs latéraux| ប្រាង្គមួយចំហៀង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-008.jpg|alt=L'oratoire| អធិប្បាយ
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng.jpg|alt=L'oratoire| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-003.jpg|alt=L'oratoire (détail)| រាង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-014.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-014.jpg|alt=Un des prangs latéraux| ប្រាង្គមួយចំហៀង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-015.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-015.jpg|alt=Un des prangs latéraux| ប្រាង្គមួយចំហៀង
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-020.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-020.jpg|alt=Décoration en stuc d'un fronton| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-019.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-019.jpg|alt=Décoration en stuc d'un fronton (détail)| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-021.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-021.jpg|alt=Décoration en stuc des redents| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-022.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-022.jpg|alt=Décoration en stuc des redents| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-023.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-023.jpg|alt=Restes d'un bouddha en latérite et stuc| នៅសល់ពីថ្មបាយក្រៀម និងរូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធ
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-025.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-025.jpg|alt=Frise décorative en stuc| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-026.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-026.jpg|alt=Frise décorative en stuc| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-027.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-027.jpg|alt=Frise décorative en stuc| 
ឯកសារ:Wat_Kampaeng_Laeng-031.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Wat_Kampaeng_Laeng-031.jpg|alt=Détail du mur d'enceinte| 

* Michael Freeman, *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ*, Rivers Books, ឆ្នាំ ១៩៩៦
ស៊ែប៊ី

**ប្រទេសសែប៊ី** ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋសែប៊ី** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍ និងកណ្ដាលនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅក្នុងតំបន់បាល់កង់ ស៊ែប៊ីមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយនឹងប្រទេសហុងគ្រីនៅភាគជើង ប្រទេសរូម៉ានីនៅភាគឦសាន ប្រទេសប៊ុលហ្ការីនៅភាគអាគ្នេយ៍ ម៉ាសេដ្វានខាងជើងនៅភាគត្បូង ប្រទេសក្រូអាតនៅភាគពាយព្យ ប្រទេសបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីននៅភាគលិច និងម៉ុងតេណេគ្រោនៅភាគនិរតី។ប្រទេសសែប៊ីក៏បានអះអាងដែរថាខ្លួបមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសអាល់បានីតាមរយៈទឹកដីកូសូវ៉ូដែលសព្វថ្ងៃកំពុងជាប់ក្នុងជម្លោះជាមួយស៊ែប៊ី។ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលកូសូវ៉ូ សែប៊ីមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៦.៦ លាននាក់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ព្រះរាជាណាចក្រសែប៊ីបានបង្រួបបង្រួមជាមួយអតីតទឹកដីហាបស្បួកនៅវ៉ូយវ៉ូឌីណា ហើយក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្រួមបន្តជាមួយប្រជាជាតិស្លាវដទៃទៀតនៅក្នុងតំបន់បង្កើតបានជាយូហ្គោស្លាវី ដែលមានអត្ថិភាពរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែលសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវីផ្ទុះឡើង។ បន្ទាប់ពីយូហ្គោស្លាវីបានបែកបាក់ ប្រទេសស៊ែប៊ីក៏បានទៅចងសហភាពជាមួយប្រទេសម៉ុងតេណេគ្រោ មុនពេលត្រូវបានរំលាយដោយសន្តិវិធីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដែលនាំឱ្យស៊ែប៊ីស្ដារឯករាជ្យភាពខ្លួនក្នុងនាមជារដ្ឋអធិបតេយ្យតែមួយឡើងវិញ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ តំណាងរាស្ត្រនៃសភាកូសូវ៉ូបានប្រកាសកូសូវ៉ូជារដ្ឋឯករាជ្យដោយឯកតោភាគី ដោយទទួលបាននូវប្រតិកម្មចម្រុះពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈស៊ែប៊ីនៅបន្តទាមទារកូសូវ៉ូជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ស៊ែប៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចប្រាក់ចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសកល បូករួមទាំងប្រព័ន្ធអប់រំបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។ សព្វថ្ងៃ ស៊ែប៊ីជាឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិយមសភា និងជារដ្ឋសមាជិកមួយក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប អង្គការសន្តិសុខ និងសហប្រតិបត្តិការអឺរ៉ុប ភាពជាដៃគូដើម្បីសន្តិភាព អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្រខ្មៅ កិច្ចព្រមពៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុបកណ្ដាល ហើយកំពុងតែបោះជំហានចូលជាសមាជិកនៃអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ មក ប្រទេសស៊ែប៊ីបានកំពុងចរចាចូលជារដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប ហើយអាចក្លាយជាសមាជិកនៃសហភាពមួយនេះនៅឆ្នាំ២០៣០។ ស៊ែប៊ីបច្ចុប្បន្នគឺប្រកាន់ខ្ជាប់ជាផ្លូវការនូវគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតភាពយោធា។

## និរុត្តិសាស្ត្រ
## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ែប៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅបាល់កង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីដែលមានភាសាស៊ែប៊ីជាភាសាផ្លូវការ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ព្រះប្រថនចេតី

**ព្រះប្រាថនចេតី** (    , ) ជា ​ស្តូប ​ចំណាស់​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ដែល​មាន​កម្ពស់  ។ ចេតិយ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង **​វត្ត​ព្រះ​ប្រា​ថន​ចេតិយ​វរៈ​វិហារ** (  ) ប្រាសាទ​មួយ​នៅ ​ខេត្ត​នគរបឋម ប្រទេស​ថៃ ៣&nbsp;គីឡូម៉ែត្រខាងកើតនៃ ព្រះបឋមចេតី។

ឈ្មោះ​ថា ប្រាថុន​ចេឌី ប្រែ​ថា​ចេតិយ​សក្ការៈ​របស់​ថន ឬ​ធ្នល់ (   ) ឈ្មោះនៃរង្វាល់បុរាណ។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងបន្ទាប់ពី ការបូជាសព របស់ ព្រះពុទ្ធគោត្តម ព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបែងចែកស្មើគ្នាក្នុងចំណោមរាជវង្សទាំង 8 និងពួកសិស្សរបស់ព្រះអង្គដោយប្រើធ្នល់មាស។ ធ្នល់មាសនេះនៅទីបំផុតបានបញ្ជូនទៅនគរជ័យស្រីបុរាណនៅ សុវណ្ណភូមិ ហើយរក្សាទុកក្នុងចេតិយថ្មនៅឆ្នាំ៥៩០។ ស្តេច ស្រីលង្កា ចង់បានធ្នល់មាស ទើបទ្រង់ចាត់ព្រះសង្ឃទៅសុំធ្នល់មាសពីស្តេចនគរជ័យស្រី។ ព្រះរាជាបានយល់ព្រមជាថ្នូរនឹងការដោះដូរព្រះសារីរិកធាតុបរិសុទ្ធរបស់ព្រះពុទ្ធមួយ ហើយបានសាងសង់ចេតិយថ្មី ដើម្បីរក្សាព្រះសារីរិកធាតុដ៏បរិសុទ្ធនោះ គឺ ព្រះបឋមចេតី ។ នៅឆ្នាំ ៦៥៦ ស្តេច ល្វោ បានសោយរាជ្យនគរជ័យស្រី ហើយបានកសាងចេតិយនេះឡើងវិញ ហើយដាក់ឈ្មោះថា ព្រះប្រាថនចេឌី។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
### អាណាចក្រខ្មែរ និងការឈ្លានពានបាកាន 
បន្ទាប់ពី អាណាចក្រខ្មែរ បានបញ្ចូលអាណាចក្រទ្វាវតី រួមទាំងនគរបឋមបុរាណផងនោះ នៅសតវត្សទី១១ ចេតិយត្រូវបានកែប្រែជាមួយនឹងប្រាសាទបែបខ្មែរនៅលើកំពូលនៃចេតិយ។ ព្រះ​បាទAnawahtaនៃ ​នគរ​បាកាន ​បាន​ចូល​លុក​លុយ​នគរ​បឋមបុរាណ។ ពេល​នោះ​ទីក្រុង និង​ចេតិយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​បង់​ចោល ហើយ​ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បាន​ព្រៃ​ដុះ​ពេញ​ព្រៃ។

### ការអភិវឌ្ឍន៍នៅពេលក្រោយ 
ព្រះ​មហា ​Mongkut ​បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ស្ដារ​ប្រាសាទ​ព្រះ​ប្រាថនចេតី​។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​សាងសង់​ប្រាង្គ​តាម​រចនាបថ​ខ្មែរ​នៅ​លើ​កំពូល​ចេតិយ​ដែរ ដោយ​ព្រះអង្គ​មាន​ជំនឿ​ថា​ការ​រចនា​ប្រាសាទ​ព្រះ​ប្រាថនចេតីគឺ​ដូច ​ព្រះ​បឋមចេតី  ដែរ។ ក្រោម​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះអង្គ ប្រាសាទ  ក៏​មាន​ការ​ជួស​ជុល​យ៉ាង​ធំ​ផង​ដែរ។ ព្រះចៅ​វជីរ៉ាវុឌ្ឍ បាន​ចាប់​ផ្តើម​ជីក​កកាយ​នៅ​លើ​ដី​ប្រាសាទ ហើយ​បាន​រក​ឃើញ​វត្ថុ​បុរាណ​ជា​ច្រើន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រាសាទ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣១។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅឆ្នាំ 1962 បន្ទាប់ពីការធ្វេសប្រហែសជាយូរ ប្រាសាទ បានដួលរលំមួយផ្នែក ដោយសារតែខ្វះថវិកា ឬជំនួយណាមួយពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ព្រះសង្ឃនៃប្រាសាទ  បានជួសជុលចេតិយនេះឡើងវិញ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការដួលរលំបន្ថែមទៀត។ នៅឆ្នាំ 1999 ព្រះប្រាថនចេតី ត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញជាទម្រង់ ទ្វារវតី ជាលើកដំបូងដោយ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈ ។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-005.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-004.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-008.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-2.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-1-HDR.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-006.jpg
ឯកសារ:Chedi_Phra_Pathon-003.jpg
ប្រាង្គ ស្រីទេព

រូបភាពតូច|297x297ភីកសែល| ផែនទីខ្មែរសំខាន់ៗ
**ប្រាង្គស្រីទេព** ( ថៃ : ​ปรางค์ศรีเทพ) ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ក្នុង ​ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ស្រី​ថេប ( ​ខេត្ត​ផាត់​ចាប៊ុន ​) ។

វាជាប៉មដ៏ធំមួយដែលមានទីតាំងនៅខាងក្រោយ Prang Song Phi Nong ហើយមានមូលដ្ឋានកំពស់ 1 ម៉ែត្រ ពីលើដី។ រចនាបថនៃប្រាង្គស៊ីទេពគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹង Prang Song Phi Nong ហើយមានមូលដ្ឋានថ្មបាយក្រៀម និងច្រកទ្វារបួន។ តួសំខាន់នៃប៉ម និងដំបូលធ្វើពីឥដ្ឋ។ នៅសល់នៃ ប្រាង្គ សព្វថ្ងៃនេះមានកំពស់ 12 ម៉ែត្រ។ ប៉ម​មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​នៅ​ខាង​លិច ទ្វារ​ផ្សេង​ទៀត​ជា​ទ្វារ​ក្លែងក្លាយ។ ដើមឡើយ ច្រកខាងជើងដែលនាំទៅដល់ប៉ម ត្រូវគ្របដោយដំបូលឈើ។ នៅខាងមុខប៉មធំមានបណ្ណាល័យពីរ។ មូលដ្ឋានកណ្តាលនៅពីមុខរាបស្មើរត្រូវបានពង្រីកដោយផ្លូវាងឈើឆ្កាងដែលនាំទៅដល់កម្រិតទាប។ នៅ​ចុង​ផ្លូវ​មាន​ក្បាល ​នាគ ។ ក្បាលនាគពិតជាមានទីតាំងនៅចុងផ្លូវនីមួយៗ ផ្លូវនេះបង្កើតបានជា *ស្ពាននាគ* ជានិមិត្តរូបនៃទំនាក់ទំនងរវាងស្ថានសួគ៌ និងផែនដី។ បន្តិចទៀត ឆ្ពោះទៅ Prang Song Phi Nongមានជញ្ជាំងថ្មបាយក្រៀមនៅលើមូលដ្ឋានជាកម្មសិទ្ធិរបស់សំណង់ផ្សេងៗ។

ប្រាង្គ​ស្រីទេព​កសាងនៅសតវត្សទី ១១  ​និងទី​១២ បើ យោង តាម ផ្ដែ ដែល បាន រក ឃើញ  ។ មាន​ដាន​ជាក់ស្តែង​នៃ​ការ​ជួសជុល​ប៉ម ជា​ឧទាហរណ៍​ក្នុង​ទម្រង់​ជា ​ការ​ជួសជុល ​មិន​ទាន់​រួចរាល់។ យើង​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា​ដើម​ឡើយ​ជា​ទីសក្ការៈ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែល​ពេល​នោះ​ត្រូវ​បាន​ប្រែក្លាយ​សម្រាប់​ការ​គោរព​បូជា​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​មហាយាន ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​ជ័យវរ្ម័នទី ៧ ។ យើងរកឃើញការផ្លាស់ប្តូរនេះនៅក្នុងការគោរពបូជានៅកន្លែងជាច្រើនដែលជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ការងារ​ជួសជុល​ត្រូវ​បាន​បញ្ឈប់​មុន​ពេល​ Si Thep ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​បង់​ចោល។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prang_Si_Thep-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Si_Thep-004.jpg|alt=Détail du soubassement de latérite|ព័ត៌មានលម្អិតនៃមូលដ្ឋាន ថ្មបាយក្រៀម
ឯកសារ:Prang_Si_Thep-2-HDR-pano.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Si_Thep-2-HDR-pano.jpg|alt=Le prang central| ប្រាង្គកណ្តាល
ឯកសារ:Prang_Si_Thep-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Si_Thep-005.jpg|alt=Reconstitution de l'état d'origine| ការស្ដារឡើងវិញនូវសភាពដើម
វត្ត​ព្រះ​ធាតុ​ជើង​ជុំ​ វរវិហារ

**វត្ត​ព្រះ​ធាតុ​ចុង​ជុំ​ **មានទីតាំងនៅជាប់ផ្លូវ Nong Han ផ្លូវ ចម្រើនមឿង  ស្រុកមឿងសកលនគរ ខេត្តសកលនគរ។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| Gable of
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ហ្លួងផងព្រះអង្គសាន

## អាគារខាងក្នុងប្រាសាទ 
### ព្រះធាតុ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះធាតុជើងជុំនិង​ព្រះវិហារ
ស្តាំ|រូបភាពតូច| វិហារ វត្ត​ព្រះ​ធាតុ​ជើងជុំ
ព្រះ​ធាតុជើងជុំ បែរមុខទៅ ទិសខាងកើត ជាចេតិយ ធ្វើពីឥដ្ឋ និងបាយអ រាងការ៉េ កម្ពស់ ២៤ ម៉ែត្រ មូលដ្ឋានមាន រាងការ៉េ ហើយផ្នែកខាងលើមាន រាងផ្កាឈូកបួនជ្រុង។ មិន​មាន​លំនាំ​តុបតែង​ទេ នៅ​មូលដ្ឋាន​វត្ត​មាន​ក្លោង​ទ្វារ​ទាំង​បួន។ កំពូល​ក្បាច់​មាស​នៅ​ខាង​លើ​ប្រាង្គ​។ កំពូល ​ប្រាសាទ ​ខាង​ក្នុង​រឹង​ធ្វើ​ពី ​ថ្មបាយក្រៀម និង ​ថ្មភក់ ​ពណ៌​ក្រហម ក្លោងទ្វារខាងជើង ខាងត្បូង និងខាងលិច ទៅខាងខាងកើត ។ តាំងពីដើមមក ប្រាង្គជើងជុំ ជាប្រាសាទថ្មភក់ក្នុងសម័យខ្មែរ នៅ​ក្នុង​ស៊ុម​ទ្វារ​នៃ​ផ្លូវ​ចូល​ផ្លូវ​រូង​ក្រោម​ដី​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ​មាន ​សិលាចារឹក​ព្រះ​ធាតុជើងជុំ ជា អក្សរខ្មែរបុរាណ ប្រហែល​ជាសតវត្ស​ទី ១០ប្រាសាទ​បច្ចុប្បន្ន​គឺ សិល្បៈឡានឆាង ដោយសារ​សម័យ​ដែល​ឥទ្ធិពល​នៃ​អាណាចក្រ​ឡាន​សាង​បាន​សាយភាយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ភូមិភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ។ ប្រហែលជាសតវត្សទី 19 ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។

### វិហារ 
នៅ​ខាងក្នុង​ប្រាសាទ​នោះ​មាន​រូប​ព្រះ​អង្គ​ហ្លួង​ផងព្រះអង្គសាន ​ជា​ព្រះពុទ្ធ ​បដិមា​មារវិជ័យ សិល្បៈ​ឈៀង​សែន ជា​ព្រះពុទ្ធ​រូប​ដែល​ប្រជាជន ​សកលនគររក្សា​ទុក​ជា​សម្បត្តិ​បេតិកភណ្ឌ។

### ឧបោសថ 
ព.ស ២៣៧០ វត្តចាស់​ចាស់ត្រូវបានសាងសង់ វាមានរូបរាងដូចសាល។ រចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានធ្វើពីឈើនិងឥដ្ឋ។ ដំបូលគឺជាក្បឿង។ បែរមុខទៅទិសខាងត្បូង
ស្តាំ|រូបភាពតូច| អណ្តូងបរិសុទ្ធ
ធ្វេង|រូបភាពតូច| រោង​ស្គរ

### ប៉មស្គរ 
ប៉មស្គរ ឬប៉មជួង វាជាប៉មស្គរបីជាន់។ សាងសង់នៅ ឆ្នាំ 1960 ដោយជនជាតិវៀតណាមដែលចូលមករស់នៅក្នុងខេត្តសកលនគរ រួមគ្នាកសាង និងឧទ្ទិសថ្វាយព្រះបរមសារីរិកធាតុ ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យ ជូនដល់ព្រះជន្មាយុយឺនយូរ។
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច

## យោង 
* http://www.radc.go.th/index.php?lay=show&ac=article&Id=159257&Ntype=
ព្រះថាភូពេក

**ព្រះធាតុភូពេក ឬ ព្រះថាភូពេក ឬ ប្រាសាទភូពេក** ( ថៃ : พระธาตุภูเพ็ก) គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយនៅក្នុង ខេត្តសកលនគរ ក្នុងតំបន់ ឥសាន នៃ ប្រទេសថៃ ។ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរនេះ សង់ពីថ្មភក់ ឈរលើថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ ​ក្នុង​ទម្រង់​ជា​ចេតិយ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី ១៦-១៧ នៃ​ព្រះពុទ្ធសករាជ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស ដោយសារ​វា​មាន​ប្រតិទិន​ព្រះអាទិត្យ ដែល​ជា​ថ្ម​រាង​ជា​គូប​នៅ​ក្នុង​ចេតិយ​របស់​វា។ បុរាណបានប្រើវាសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញទីតាំងរបស់ព្រះអាទិត្យ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិធីសាសនា។

ព្រះធាតុភូពេក ស្ថិត​នៅ​ក្នុង *តំបល់*ណាហួបូ ស្រុកផាន់ណានិគមខេត្តសកលនគរ  ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ប្រមាណ​ជា៣៧&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ខាងលិចក្រុង សកលនគរ ។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ឧទ្យាន​ជាតិ​ភូផាន នៅ ​ជួរ​ភ្នំ​ភូផាន ។ ដើម្បីទៅដល់ទីនោះ ប្រើផ្លូវសកលនគរឧប៊ុនធានី ចម្ងាយ ២២ គីឡូម៉ែត្រ ហើយដើរតាមផ្លូវខាងឆ្វេង ១៤ គីឡូម៉ែត្រ បន្ទាប់មកឡើង ៤៩១ ជំហាន។ វត្ត​ថ្មបាយក្រៀម​ស្ថិត​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​រាង​ការ៉េ ហាក់​ដូច​ជា​មិន​ទាន់​សាងសង់​រួច​ទេ ព្រោះ​មិន​មាន​ដំបូល ឬ​កំពូល​វត្ត។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* ហោរាសាស្រ្តនៅភូភេក
* រូបថត
នគរជីទូ

**ជីធូ** (ក៏សរសេរថា **Chihtu**, **Chitu** ឬ '''Ch-ih-t'u** ; សំស្ក្រឹត ៖ **Raktamaritika** ឬ **Raktamrittika'* Chinese        ; ភាសាម៉ាឡេ ៖ *Tarah Marah* ) គឺជារាជាណាចក្របុរាណមួយដែលបានរៀបរាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសចិន។ ពង្សាវតារ រាជវង្សស៊ុយ បានពិពណ៌នាអំពីនគរជឿនលឿនមួយហៅថា Chi Tu ក្នុងឆ្នាំ 607 នៅពេលដែលឆាងឈុនត្រូវបានបញ្ជូនធ្វើជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីនោះ។ ទីតាំងរបស់ Chi Tu មានជម្លោះ; សំណើសម្រាប់ទីតាំងរបស់វារួមមានតំបន់នៅក្នុងរដ្ឋ កេឡានតាន ឬ ប៉ាហាង ក្នុង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឬនៅក្នុងខេត្ត សងខ្លា និង ប៉ាតានីភាគខាងត្បូង ប្រទេសថៃ ។ ភ័ស្តុតាងដ៏ល្អបំផុតដើម្បីគាំទ្រទ្រឹស្ដី កេឡានតានគឺថា នៅពេលដែលបេសកជនចាកចេញពី Chi Tu ពួកគេបានចំណាយពេល 10 ថ្ងៃដើម្បីជិះទូកទៅកាន់ ចម្ប៉ា នេះបង្ហាញថាព្រះរាជាណាចក្រស្ថិតនៅកន្លែងណាមួយ "ដែនដីក្រហម" ជុំវិញទន្លេសំខាន់នៃ កេឡានតាន ។ សិលាចារឹក ពុទ្ធគុប្ត ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង កេដាស បានរៀបរាប់អំពី Raktamrttika ដែលមានន័យថា "ដីក្រហម" ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| រូប​ចម្លាក់ ​ពុទ្ធគុប្ត​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ [គូឡាឡាំពួ|ទីក្រុង​គូឡាឡាំពួ ។]]
នគរ Chi Tu ត្រូវបានគេជឿថាមានតាំងពីដើមឆ្នាំ 100 មុនគ.ស ដល់សតវត្សទី 6 នៃគ.ស។  ព្រះនាមរបស់រាជវង្សគឺ Chu-dan (ដែលមានន័យថា ព្រះពុទ្ធគោត្តម ) ហើយស្តេចគឺ Li-fo-duo-se ។  យោងតាមឯកសាររបស់ចិន Chi Tu ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយជនជាតិ *ខ្មែរ* ( មន-ខ្មែរ ) ដែលជិះទូកពីឆ្នេរសមុទ្រ ហ្វូណន ( ឥណ្ឌូចិន ភាគខាងត្បូង) ដែលនៅទីបំផុតបានរៀបការជាមួយប្រជាជនក្នុងតំបន់។ "...&nbsp;Chi Tu ជាជនជាតិដើមកំណើតនៃហ្វូណន ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងសមុទ្រភាគខាងត្បូង ជិះទូករាប់រយថ្ងៃទៅដល់ ដីភាគច្រើនមានពណ៌ក្រហម ទើបដាក់ឈ្មោះថា នគរដីក្រហម (Chi មានន័យថាក្រហម , Tu មានន័យថាផែនដី)។ ខាងកើតជាប់ព្រំប្រទល់ Po-Lo-La, ខាងលិចជាប់ Po-Lo-So, ខាងត្បូងជាប់នឹង *Ho Lo Tan'', រាប់ពាន់ម៉ាយការ៉េក្នុងផ្ទៃដី។  ព្រះរាជាមានមហេសី ៣ អង្គ ហើយនគរបានប្រកាន់យក ព្រះពុទ្ធសាសនា&nbsp;... "។

Chi Tu រួមជាមួយនឹង លង្កាសុខា, កេដាស និងកន្លែងផ្សេងទៀតគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ដំបូងបង្អស់ (ប្រហែល 100 មុនគ.ស ដល់ 700 គ.ស.)។  ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កប៉ាល់មកពី ប្រទេសចិន ហ្វូណន និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា នឹងឈប់នៅឆ្នេរសមុទ្រនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។ ពួកគេនឹងទទួលអ្នកដឹកជញ្ជូនក្នុងស្រុកដើម្បីដឹកជញ្ជូនទំនិញរបស់ពួកគេ ដោយប្រើក្បូន,ដំរី និងកម្លាំងមនុស្សនៅតាម បណ្តោយផ្លូវកាត់ដើមដំបូង និងផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវគ្រឿងទេស បុរាណ។ ដល់ឆ្នាំ ៨០០ នៃគ.ស នគរ Chi Tu បានធ្លាក់ចុះ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
វិក្រាន្តវម៌្មទី២

**ព្រះបាទវិក្រាន្តវម៌្មទី២** (?–៧៤១ គ.ស) ជាស្តេចទី ៧ នៃរាជវង្សទី ៤ នៃ ចម្ប៉ា បច្ចុប្បន្ននៅវៀតណាមកណ្តាលសម័យទំនើប សោយរាជ្យពីឆ្នាំ ៦៨៦ ដល់ ៧៤១។ ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ ​វិក្រាន្តវម៌្មទី១ ។ គាត់ត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណថាជា  Jianduodamo (ភាសាចិន៖ 建多达摩, ភាសាចិនកណ្តាល ៖ **kɨanh-tɑ-dɑt-mɑ* ) នៅក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រចិនមជ្ឈិមសម័យនៃ *សៀវភៅ ថាង ថ្មី ។* នៅក្នុង kośa របស់គាត់សម្រាប់ លិង្គ របស់ វាមេស្វរ នៅ Mỹ Sơn, វិក្រាន្តវម៌្មទី២ ត្រូវបានគេគោរពដូចជា *សត្វតោក្នុងចំណោមស្តេច។*  

សិលាចារឹកនៅលើស្តូលចុះថ្ងៃទី 19 ឧសភា 687 នៅ Mỹ Sơn ត្រូវបានសន្មតថាជាពិធីឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ។ នៅថ្ងៃដដែលនោះ ទ្រង់ក៏បានដំឡើងស្គរ និងមកុដសម្រាប់ព្រះដ៏ជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គពីរអង្គ គឺព្រះឥសានេស្វរ និងព្រះភទ្រេស្វរ ដែលលេចចេញជារូបរាងនៅលើលិង្គ។  

## ឯកសារយោង
វត្ត​មហា​ធាតុវរវិហារ (ខេត្តរាជបុរី)

**វត្ត​មហា​ធាតុវរវិហារ** ជា ​ព្រះ​អារាមហ្លួង ​បីជាន់ ជាប្រភេទ​វរវិហារ ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​តាំង​ពី​សម័យ​អង្គរនារជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧  ប្រហែលសតវត្សរ៍ទី១៣ នៅផ្លូវខៅងូស្រុកណាមឿង ស្រុក មឿង រាជបុរី ខេត្តរាជបុរី មានទីតាំងនៅកណ្តាលទីក្រុង រាជបុរី ប៉ែកខាងលិចនៃ ទន្លេមេក្លង ពីមុនមានឈ្មោះថា "វត្តនាព្រះធាតុ" និង "វត្តព្រះស៊ីរ័ត្នមហាធាតុ" មាន ប្រាង្គ ធ្វើអំពី ថ្មបាយក្រៀម នៅខាងក្នុងមាន គំនូរ លើប្រាង្គដែលជាប្រាសាទ តម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធ។

## កត់ត្រា 
ប្រាសាទទីមួយត្រូវបានកសាងឡើងក្នុង សម័យ ទ្វាវតី ប្រហែលសតវត្សទី ៧ ក្រោយមក ប្រហែលសតវត្សទី១២-១៣ វប្បធម៌ខ្មែរបានសាយភាយចូលទៅក្នុងទឹកដីនៃរាជបុរី។ ដូច្នេះហើយ កន្លែងសាសនាមួយនៅកណ្តាលរាជបុរី ត្រូវបានសាងសង់ និងប្តូរទៅជាប្រាសាទប្រាង្គ។ ហើយ​បាន​សង់​កំពែង​ថ្មបាយក្រៀម​ជុំវិញ​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​កណ្តាល​ក្រុង​តាម​ជំនឿ​ខ្មែរ​បុរាណ​អំពី​ចក្រវាឡ  ក្រោយមក​នៅ​សម័យ​អយុធ្យា​ដើម ប្រហែលនៅសតវត្សទី ១៤-១៥ វត្តអយុធ្យាត្រូវបានសាងសង់នៅពីលើគ្នា ហើយប្រាង្គបីទៀតត្រូវបានសាងសង់នៅលើមូលដ្ឋានតែមួយ។

ក្រោយមកនៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះករុណា ព្រះបាទ ព្រះពុទ្ធលើសឡានភាល័យ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រោស​ព្រះរាជទាន​ដោយ​ព្រះទ័យ ផ្លាស់​ទី​ក្រុង​រាជបុរី​ពី​ខាង​លិច​ទៅ​ខាង​កើត។ មនុស្ស​ក៏​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទៅ​តាម​ការ​រីក​ចម្រើន។ វត្ត​នាធាតុ​បាន​ក្លាយ​ជា​វត្តដែល​គេ​បោះ​បង់​ចោល​គ្មាន​ព្រះសង្ឃ​គង់​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ចូល​វស្សា។ ក្រោយមកនៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះករុណា ព្រះបាទណាងក្លៅចៅយូហួ  ព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាម ព្រះប៊ុនម៉ា បាន​ទៅ​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​ហើយ​ឃើញ​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​មាន​កន្លែង​មាន​ម្លប់។ ស័ក្តិសម​នឹង​ការ​ប្រតិបត្តិ​ព្រះធម៌​ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​យើង​បាន​សុំ​ការ​សហការ​ពី​ពុទ្ធសាសនិក​ក្នុង​ការ​ជួយ​បោសសម្អាត​និង​ជួសជុល​អគារ​ផ្សេងៗ​ជា​ទីបំផុត វត្ត​នា​ធាតុ​បាន​ត្រឡប់​មក​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សាសនា​ដូច​មុន​វិញ ។ ហើយ​នៅ​តែ​បន្ត​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ប្រាង្គធំត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៃខ្មែរ។

*
* 

## យោង
ហរិភុញ្ជ័យ

**ហរិភុញ្ជ័យ**    ( ភាគកណ្តាល និង ខាងជើង ថៃ :  RTGS ៖ Hariphunchai ដែលសរសេរថា **Haribhuñjaya** ) គឺជារាជាណាចក្រ មន នៅ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដែលមានតាំងពីសតវត្សទី 7 ឬទី 8 ដល់សតវត្សទី 13 នៃគ ។ រាជធានី​របស់​វា​គឺ​នៅ ​ឡាំភុន ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ហរិភុញ្ជ័យ។  នៅ​ឆ្នាំ​១២៩២ ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ឡោមព័ទ្ធ និង​ចាប់​បាន​ដោយ ម៉ាងរ៉ៃ នៃ​នគរ ​តៃ ឡានណា ។     ប្រាយ៉ាយីបា ដែលជាស្តេចចុងក្រោយនៃហរិភុញ្ជ័យត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ ទីក្រុងឡាំប៉ាង ។  

## បញ្ជីនៃអ្នកគ្រប់គ្រង 
ព្រះ​នាម​របស់​រាជាណាចក្រ​ហរិភុញ្ជ័យ តាម​តាំណាន ហរិភុញ្ជ័យ ( *ប្រវត្តិ​រាជាណាចក្រ​ហរិភុញ្ជ័យ* )៖

# Camadevi (662-669)
# ហាណាយ៉ូស (៦៦៩-៧៤៩)
# កុមាញ្ជរាជ(749-789)
# រុទន្ទ្រ(789-816)
# សូណាម៉ាន់ជូសាកា (៨១៦-៨៤៦)
# សាមសារ៉ា (846-856)
# បទមរាជ(856-886)
# កុលទេវា(886-894)
# នោករាជ
# ទសរាជ
# គុត្ត
# សេរា
# យុវរាជ
# ព្រហ្មតារាយោ
# មុក្សា
# ត្រផាកា
# Uchitajakraphad, ស្តេចនៃ Lavo
# កម្បោល
# Jakaphadiraj ស្តេចនៃ Atikuyaburi
# វសុទេវ
# យេយ្យល
# មហារាជ ស្តេចឡាំប៉ាង
# សិលា
# Kanjana
# ឈីលង្កា
# Pĥunthula
# ឌីតា
# ជេដ្ឋាធិរាជ
# ជយករាជ
# ផតិជ្ជរាជ
# ធម្មិករាជ
# Ratharaj
# សុភសិទ្ធ
# ជេដ្ឋារាជ
# ជេយករាជ
# Datvanyaraj
# គង្គា
# សិរិប៊ុន
# Uthen
# Phanton
# Atana
# Havam
# Trangal (1195-1196)
# យ៉តតា (1196-1270)
# យីប (១២៧០-១២៩២)

## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង
ខ្សែររាជវង្សរបស់ស្តេចថៃ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ ​រាជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ​ការ​បង្កើត ​នគរ​សុខោទ័យ ​ដែល​បាន​សម្ពោធ​ដោយ ​ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យក្នុង​ឆ្នាំ ១២៣៨  ​ត្រូវ​បាន​បន្តរដោយ ​នគរ​អយុធ្យា និង ​នគរ​ធនបុរី ​ដែល​មាន​ពេលវេលាដ៏​ខ្លី។ រាជវង្ស ​ដែល​កំពុង​សោយរាជ្យ​បច្ចុប្បន្ន គឺ ​រាជវង្ស​ចក្រី បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៧៨២ ដោយ​បាន​បង្កើត ​នគរ​រតនៈ​កូស៊ីន ។ របបរាជានិយមអាស្រ័យធម្មនុញ្ញ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1932 ។ ស្តេចចក្រីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រាមាៈ ស្តេចសោយរាជ្យគឺព្រះបាទ រាមាទី X (វជ្រាឡុងកន) ។

## ខ្សែររាជវង្ស 
នគរសុខោទ័យ 
-ព្រះរោងរាជវង្ស (១២៣៨-១៣៦៨ ; ១៣៦៨-១៤៣៨)
នគរអយុធ្យា
-ឧទងរាជវង្ស (១៣៥០-១៣៥០;១៣៧០-១៤០៩)
- សុវណ្ណភូមិរាជវង្ស 
(១៣៧០-១៣៨៨;១៤០៩-១៥៦៩)
-សុខោទ័យរាជវង្ស
(១៥៦៩-១៦២៩)
- ប្រាសាទថងរាជវង្ស
(១៦២៩-១៦៨៨)
-បានផ្លុហ្លួងរាជវង្ស 
(១៦៨៨-១៧៦៧)
នគរធនបុរី
-ធនបុរីរាជវង្ស 
(១៧៦៨-១៧៨២)
នគររតនកោសិនិងនគរថៃ
- ចក្រីរាជវង្ស 
(១៧៨២-បច្ចុប្បន្ន)

## ឯកសារយោង 
* 
* 
* 
* 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
បដិមាព្រះពុទ្ធ

រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធនៅ បរិនិព្វាន សិល្បៈគន្ធរ សតវត្សទី២ ឬទី៣
[រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធចូល [ព្រះនិព្វាន|បរិនិព្វាន ខេត្ត Bắc Ninh ប្រទេសវៀតណាម សតវត្សទី១៧នៃគ.ស]]
**ព្រះពុទ្ធ​បដិមា**​គឺជា​រូប​តំណាង ​ព្រះពុទ្ធ ​ដែល​កំពុង​ផ្ទំ ហើយ​ជា​រូប​តំណាង​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង ​សិល្បៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​។ វា​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ប្រវត្ដិ​សាស្ដ្រ ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ទ្រង់​មាន​ជំងឺ​ចុង​ក្រោយ​ទ្រង់​ជិត​ចូល ​បរិនិព្វាន ។  គាត់​ផ្ទំ​ផ្អៀង​ខាងស្តាំ ព្រះកេស​លើ​ខ្នើយ ឬ​ពឹង​កែងដៃ​ស្តាំ ទ្រ​ព្រះកេស​។

នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​បាន​លេច​ឡើង​នៅ​ពេល​ដូច​គ្នា​នឹង​ការ​តំណាង​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ក្នុង ​សិល្បៈ Greco-Buddhist នៃ Gandhara ។

## នៅក្នុងសិល្បៈថៃ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមានៃ Galvihara នៅ Polonnaruwa (ស្រីលង្កាសតវត្សទី 12)
ចំពោះឥរិយាបថព្រះពុទ្ធថៃ (    ; ) ព្រះពុទ្ធបដិមា (   ;  ) អាច​យោង​ទៅ​វគ្គ​បី​ផ្សេង​គ្នា ខណៈ​ពេល​ដែល​លក្ខណៈ​របស់​នីមួយៗ​នៅ​តែ​មិន​ច្បាស់។

* ឥរិយា បទនិព្វាន (    ; )
* បង្រៀនឥរិយាបទរាហូអសុរិន (    ;  )
* ឥរិយាបថផ្ទំ (    ;  )

## ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារបស់ Zhangye
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​នៃ​រូងភ្នំ​ឈ្នះ​
[alt=reclining buddha kratie|រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារមាស នៅភ្នំសំបុក [ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា ]]
រូបភាពតូច| *Butunehanzu* (仏涅槃図) នៅ Kongōbu-ji (សម័យ Heian)
[រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមា [វត្តពោធិ៍|វត្តភូ]]
រូបភាពតូច| បដិមាព្រះពុទ្ធបដិមានៅសម័យរស់ឡើងវិញឡេ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅប្រាសាទ Mendut ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ភូមា ៖

* ព្រះពុទ្ធ Winsein Tawya ( Mawlamyaing ) -  
* ព្រះពុទ្ធ Shwethalyaung ( Bago ) -  

ប្រទេសឥណ្ឌា ៖

* ល្អាង #26 នៃ Ajanta

ឥណ្ឌូនេស៊ី ៖

* Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, ជ្វាខាងកើត ។

ជប៉ុន

* Kongōbu-ji នៅ ភ្នំកូយ៉ា ។
* Nanzo-in ក្នុង ខេត្ត Fukuoka - 

ម៉ាឡេស៊ី ៖

* វត្ត​ឆាយា​មង្គល​រាម ក្នុង​ក្រុង​ពូឡៅ ទី គុស ប៉េណាង
* ប្រាសាទ Sam Poh Tong នៅ Ipoh, Perak
* វត្ត​ពោធិ៍​ទី​វ​ហាន ក្នុង​ក្រុង​ទុំ​ប៉ាត ប្រទេស​កល​តាន

ស្រី​លង្កា :

* ដាមប៊ូឡា
* Gal Vihara នៅ Polonnaruwa (សតវត្សទី 12)

តាជីគីស្ថាន ៖

* ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងនិព្វាន នៃ Ajina-Tepa (ប្រវែង 13 ម៉ែត្រ) ដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិ នៅ ទីក្រុង Dushanbe

ប្រទេសថៃ ៖

* វត្ត Dhammachaksemaram ខេត្ត Nakhon Ratchasima -  ព្រះពុទ្ធបដិមានៃសតវត្សទី៧ ក្នុងរចនាបថ ទ្វាវតី មកពីមឿងសីមា
* វត្តឃុនឥន្ទ្រព្រះមុនី នៅ អង្គថុង -  ប្រាសាទបុរាណមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុង សម័យសុខោទ័យ
* វត្ត Lokkayasutha នៅ អាយុធ្យា -  ព្រះពុទ្ធបដិមាដ៏ធំបំផុតនៅអយុធ្យា
* វត្ត​ប៉ាក់​ម៉ុក​វ​រា​វី​ហាន នៅ ​អង្គ​ថង -  ព្រះពុទ្ធបដិមាករត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុង សម័យសុខោទ័យ
* វត្តភូ នៃ ទីក្រុងបាងកក - 
* វត្តព្រះកែវ ក្នុង ក្រុងកំផែងភេត (សតវត្សទី១៥)
* វត្ត Phra Si Iriyabot នៅ Kamphaeng Phet ប្រាសាទ​សតវត្សរ៍​ទី 15 ដែល​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ជា​បួន​រូប​គឺ ដើរ អង្គុយ ឈរ និង​បដិមា ក្នុង ​រចនាបថ​សិល្បៈ​សុខោទ័យ។
* វត្ត Wichian Bamrung នៅ Phetchabun - 

សហរដ្ឋអាមេរិក

* វិហារពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son នៅ Santa Fe រដ្ឋ Texas

វៀតណាម ៖

* ប្រាសាទ Hội Khánh, Thủ Dầu Một, Bình Dương

* ព្រះវិស្ណុបដិមា
* Bhishma នៅលើគ្រែនៃព្រួញ
* បញ្ជីនៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធខ្ពស់បំផុត

## ឯកសារយោង
អង្គការណាសា

**អង្គការណាសា** ដែលមានឈ្មោះពេញជាផ្លូវការថា **រដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍និងអវកាសជាតិ** (ភាសាអង់គ្លេស៖ National Aeronautic and Space Administration; **NASA**; /ˈnæsə/) គឺជាភ្នាក់ងារឯករាជ្យមួយនៃរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលទទួលខុសត្រូវលើកម្មវិធីអវកាសស៊ីវិល ការស្រាវជ្រាវអាកាសចរ និងការស្រាវជ្រាវអវកាស។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1958 វាត្រូវបានទទួលជោគជ័យពីគណៈកម្មាធិការជាតិសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រ អាកាសចរ ដើម្បីផ្តល់ការអភិវឌ្ឍអវកាសអាមេរិកជាការដាច់ដោយឡែកស៊ីវិល ធ្វើឱ្យមានការអនុវត្តដោយសន្តិភាពក្នុង វិទ្យាសាស្ត្រអវកាស។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អង្គការជាតិអវកាសនិងអាកាសចរអាមេរិក បានដឹកនាំកម្មវិធីស្វែងរកអវកាសភាគច្រើនរបស់អាមេរិក រួមមានគម្រោង Mercury គម្រោង Gemini គម្រោងអាប៉ូឡូចុះចតលើព្រះចន្ទ ក្នុងឆ្នាំ 1968–1972 ស្ថានីយអវកាស ស្កាយឡេប និង យានអវកាស។ បច្ចុប្បន្ន អង្គការជាតិអវកាសនិងអាកាសចរអាមេរិក គាំទ្រស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ និង កម្មវិធីនាវិកពាណិជ្ជកម្ម និងត្រួតពិនិត្យការអភិវឌ្ឍ

## ប្រវត្តិ 
**ណាសា** ម ានដើមកំណើតមកពីគណៈកម្មិទ្យាសាស្ត្រ អាកាសយាននិក (គ.ជ.ស.អ)។ ទោះបីជាអាមេរិកជាជាតិដំបូងនៃការហោះហើរក៏ដោយ ក្នុងឆ្នាំ 1914 សហរដ្ឋអាមេរិកបានដឹងថា នឹងបាត់បង់សមត្ថភាពអាកាសចរ ប្រៀបធៀបនឹងអឺរ៉ុប។ ដើម្បីដណ្ដើមយកមកវិញនូវភាពជាមេដឹកនាំអាកាសចររបស់អាមេរិក ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញរដ្ឋសភា បានបង្កើតផ្នែកអាកាសចរនៃកងសញ្ញាលេខ 1 នៃកងទ័ពអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ 1914 ហើយបង្កើត (គ.ជ.ស.អ) ក្នុងឆ្នាំ 1915 ដើម្បីជំរុញការស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍអាកាសចរ។ ក្នុងរយៈពេលបួនសិបឆ្នាំបន្ទាប់ (គ.ជ.ស.អ) បានធ្វើការស្រាវជ្រាវអាកាសចរ ដើម្បីគាំទ្រកងទ័ពអាកាសអាមេរិក និង កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក និងវិស័យអាកាសចររបស់ស៊ីវិល។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបញ្ចប់ (គ.ជ.ស.អ) បានចាប់អារម្មណ៍នឹងប្រព័ន្ធនាវាមីស៊ីលនិងយន្តហោះល្បឿនលឿន ដោយបានអភិវឌ្ឍនិងធ្វើតេស្ត Bell X-1 ក្នុងកម្មវិធីសហការជាមួយកងទ័ពអាកាសអាមេរិក។ ការចាប់អារម្មណ៍របស់ (គ.ជ.ស.អ) ទៅលើអវកាស បានចេញមកពីកម្មវិធីនាវាមីស៊ីលរបស់ខ្លួននៅអង្គភាពស្រាវជ្រាវយន្តហោះគ្មានអ្នកបើកបរ។
ប្រាសាទបានថាណន់ ហាក់

**ប្រាសាទបានថាណន់ហាក់** (    , )ជា​ប្រាសាទបាក់បែក​តូច​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ក្រុង Ban Thanon Hak ឃុំ Ban Mai ស្រុក Nong Bun Mak ខេត្តនគររាជ។

ជា ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ ​ខ្មែរ ​កសាង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១១។ ប្រាសាទ​មាន​ទំហំ​ប្រមាណ ,  វែង និង  ក្រាស់។ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយមានសំណង់ចំនួន ៥ ព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង និង *បារាយណ៍* (គូទឹក)។ នៅ​ជញ្ជាំង​ខាង​កើត​មាន *​គោបុរៈ* (​ក្លោង​ទ្វារ​ចូល​) គឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​ច្រក​ចេញ​នៅ​ត្រើយ​ម្ខាង។ ធ្នឹម និងផ្ទាំងថ្មចម្លាក់ធ្វើអំពីថ្មភក់ និងសំរិទ្ធ ជាមួយនឹងខ្មុកខ្មែរពណ៌ត្នោត-ខ្មៅ។

ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ថា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​ដើម្បី​ធ្វើ​ពិធី​សាសនា​ក្នុង​និកាយ Vaishnavism នៃ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឬ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។

ទីតាំង​របស់​វា​ជា​ផ្លូវ​រាង​បួន​ជ្រុង​ដូច​ប្រឡាយ ហើយ​មាន​ពំនូក​មួយ​នៅ​កណ្តាល​ហៅ​ថា ណុន​យ៉ៃ​ជី (   , ) ផ្លូវគឺប្រហែល  ទទឹងនិងប្រហែល 2គីឡូម៉ែត្រ វាត្រូវបានបំផ្លាញដោយទឹក រហូតដល់មានស្នាមរហែកជាច្រើន។ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា "ថាណនយហាក់" (   បកប្រែដោយផ្ទាល់ថា "ផ្លូវខូច") ។ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| ប្រាសាទ និង [បារាយណ៍]]
ប្រាសាទ​ប្រហែល4គីឡូម៉ែត្រ ផ្លូវជាតិលេខ 24 (ផ្លូវចោមចៅ-ដេតឧត្តម) និងប្រហែល 60 គីឡូម៉ែត្រភាគអាគ្នេយ៍នៃ ទីក្រុងនគររាជសីមា ។

នៅឆ្នាំ 2017 ចិញ្ចៀនមាសមួយឈុតជាមួយនឹងរ៉ែថ្មខៀវល្អក់កករក្នុងស្ថានភាពល្អឥតខ្ចោះដែលមានអាយុប្រហែលដើមសតវត្សទី 11 ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅទីនេះផងដែរ។ 

## ឯកសារយោង
ប្រាសាទ​មឿង​កៅ

**ប្រាសាទ ​មឿង​កៅ** ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ស្រុក ​ស៊ឹងនឿន ខេត្ត​នគររាជសីមា ។ វាត្រូវបានសាងសង់ពីថ្មបាយក្រៀម និងថ្មភក់។ ការជីកកកាយដែលបានធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ 1990-1991 បានបង្ហាញថាវាជាវិហារនៃមន្ទីរពេទ្យ ( *អរោគសាលា* ) ហើយវាមានអាយុកាលតាំងពី  សតវត្សទី 13 ។  

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-2-HDR.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-2-HDR.jpg|alt=Vue d'ensemble|ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-3-HDR.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-3-HDR.jpg|alt=Le sra à proximité de l'ensemble| ស្រះ  នៅជិតប្រាសាទ
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-002.jpg|alt=L'ensemble, vu du nord ouest: dans l'enceinte, les ruines de la tour sanctuaire et en fond, le gopura| រូបទាំងមូល ឃើញពីទិសពាយ័ព្យ 
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-006.jpg|alt=Gopura| គោបុរៈ
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-007.jpg|alt=Ruines de la tour sanctuaire| ប្រាសាទ
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khao-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khao-005.jpg|alt=Le bouton de lotus en grès qui ornait le haut de la tour sanctuaire| ថ្មភក់​ដែល​លម្អ​លើ​កំពូល​ប្រាង្គ​ទីសក្ការៈ

## កំណត់ចំណាំ
ប្រាសាទយ៉រ

**ប្រាសាទ​យ៉រ** ​ជា ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ សតវត្ស ​ទី​១០  មានទីតាំងនៅ ប្រទេសថៃ ក្នុង ខេត្តស៊ីសាកេត ។ ធ្វើពីឥដ្ឋ និងថ្មភក់ មិនទាន់បានជួសជុលឡើងវិញទេ (ដើមឆ្នាំ ២០០៩)។

ធ្នឹមពីរនៅនឹងកន្លែង។

*

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Yer-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-002.jpg
ឯកសារ:Prasat_Yer-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-003.jpg|alt=Lintau: Indra juché sur l'éléphant Airavata| ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ គង់លើដំរី 
ឯកសារ:Prasat_Yer-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-004.jpg|alt=Kâla surmonté d'une divinité, probablement Shiva| ព្រះកាល នៅខាងលើប្រហែលជា ព្រះសិវៈ
ឯកសារ:Prasat_Yer-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-005.jpg|alt=Linteau (détail): Indra juché sur l'éléphant Airavata| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-006.jpg|alt=Linteau: détail: un Garuda| គ្រុឌ
ឯកសារ:Prasat_Yer-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-007.jpg|alt=Linteau: détail; on voit une tête de monstre mythique, un Garuda et un Naga| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-008.jpg|alt=Linteau: détail d'une guirlande

ឯកសារ:Prasat_Yer-pano-1.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-pano-1.jpg|alt=Indra juché sur l'éléphant Airavata| ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​គង់​នៅ​លើ​ដំរី​
ឯកសារ:Prasat_Yer-pano-2.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-pano-2.jpg|alt=Kâla surmonté d'une divinité, probablement Shiva| 

## កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 
* ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ* សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦

* Michael Freeman, *Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ*, River Books, 2001

* Yoshiaki Ishizawa, *តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999

* Vittorio Roveda, *រូបភាពនៃព្រះ៖ ទេវកថាខ្មែរនៅកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ*, សៀវភៅទន្លេ, ២០០៥

* Betty Gosling, *ប្រភពដើមនៃសិល្បៈថៃ*, River Books, 2004
ប្រាសាទតាមណាក់សៃ

**ប្រាសាទ​តាម​ណាក់​សៃ** គឺជា​មន្ទីរពេទ្យ​មួយ​ដែល​សាងសង់​ដោយ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​បាក់​ដុង ជិត​ខុន​ហាន ( ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ភាគ​ខាងកើត​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន​) ។

យោងតាមសិលាចារឹកដែលរកឃើញនៅ ប្រាសាទតាព្រហ្ម ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានសាងសង់ អរោគសាលា ចំនួន ១០២ (ឬ អរោគ្យសាលា) មន្ទីរពេទ្យ រាលដាលពាសពេញអាណាចក្រ តាមបណ្តោយផ្លូវធំៗ។ នៅក្បែរមន្ទីរពេទ្យនីមួយៗមានវិហារមួយគេជឿថាមន្ទីរពេទ្យសាងសង់ពីឈើ។ សិលាចារឹកជាច្រើនជា ភាសាខ្មែរ និង សំស្រ្កឹត ត្រូវបានរកឃើញនៅជិត អរោគ្យសាលា ទាំងនេះ ទាក់ទងនឹងមន្ទីរពេទ្យ។

ដូចអគារមន្ទីរពេទ្យភាគច្រើននៃ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ផែនការនេះគឺសាមញ្ញណាស់។ ៖ ជា​ប្រាង្គ​ឥដ្ឋ​តូច​មួយ​មាន​បាត ​ថ្មបាយក្រៀម មាន​រានហាល​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ។ នៅលើដី គេអាចមើលឃើញថ្មរាងផ្កាឈូកដែលតុបតែងលើកំពូលប្រាសាទ។ នៅពីមុខច្រកចូលមានសិង្ហថ្មពីរ។ ទ្វារត្រូវបានគ្របដោយធ្នឹមតំណាងឱ្យព្រះនរាយណ៍ (ព្រះវិស្ណុ) ផ្ទំលើសត្វពស់ នាគ ជាមួយនឹង លក្សី្មនៅ។ ធ្នឹម​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ ​សារមន្ទីរ​ជាតិ ភិម៉ៃ សព្វថ្ងៃ។

## រូបថត 
រូបភាពតូច
ឯកសារ:01-Prasat_Tam_Nak_Sai-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:01-Prasat_Tam_Nak_Sai-002.jpg|alt=Un des lions qui "gardent" l'entrée|សត្វតោមួយក្បាលដែល "យាម" ច្រកចូល
ឯកសារ:Prasat_Tam_Nak_Sai-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Tam_Nak_Sai-007.jpg|alt=Le bouton de lotus en pierre qui décorait le haut de la tour| ផ្កាឈូកថ្មដែលតុបតែងកំពូលប៉ម
ឯកសារ:01-Prasat_Tam_Nak_Sai-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:01-Prasat_Tam_Nak_Sai-008.jpg|alt=Vue latérale| រូបភាព​មើល​ពី​ចំហៀង

## កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 
* ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ* សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦
ប្រាសាទបានបិណ្ឌ

**ប្រាសាទ​បាន​បិណ្ឌ** (អង់គ្លេស : Prasat Ban Ben) គឺជា​ប្រាសាទ​​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ភូមិណងអ៊ំ ឃុំណងអ៊ំ ស្រុកធុងស្រីឧត្ដម ខេត្តឧប្បលរាជធានី ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទនេះកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ ប្រហែលជានៅសតវត្សរ៍ទី ១១ ជារចនាបថបន្ទាយស្រីនិងឃ្លាំងធ្វើពី​ឥដ្ឋនិង​ថ្មភក់​រីឯខឿនធ្វើពីថ្មបាយក្រៀម។មានប្រាង្គចំនួន ០៣ បែរមុខទៅទិសខាងកើតនិងមានគោបុរៈតែមួយនាំចូលទៅដល់ទីសក្ការៈ។​ប្រាសាទ​នេះមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញរាង ០៤ ​ជ្រុងនិងមានរានហាលនៅទិសខាងកើត។ផ្ទាំងចម្លាក់ដែលគេរកឃើញនៅទីនោះពិពណ៌នាអំពីព្រះឥន្ទ្រគង់នៅលើដំរីឯរាវ័ណ។ 

## រូបថត
ប្រាសាទ​ហ្វយ​ថាប់​ថាន

**ប្រាសាទ ហ្វយថាប់ថាន** (   , ) ជា​ប្រាសាទបាក់បែក​តូច​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ប្រាសាទ ស្រុក​ហ្វយថាប់ថាន ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ភាគ​ឦសាន​ប្រទេស​ថៃ ។

## ព័ត៌មានលម្អិត 
ស្ថិតនៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​ប្រាសាទ​ផាន់​ណា​រាម ប្រហែល  ភាគនិរតីនៃទីប្រជុំជន ស៊ីសាកេត ។  វាត្រូវបានគេរកឃើញ និងចុះបញ្ជីជាសំណល់ជាតិនៅឆ្នាំ 1935។ 

ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា **​ប្រាសាទ​បាន​ប្រាសាទ** ​, **ប្រាសាទនើនថាត** មូលហេតុ​ដែល​វា​មាន​ឈ្មោះ​ច្រើន​គឺ​ដោយសារ​វា​ជា​ទម្លាប់​ធម្មតា​នៅ ​ភូមិ​ឥសាន (​ភូមិភាគ​ឦសាន​) ពួកគេ​តែងតែ​សាងសង់​ប្រភេទ​នេះ ( ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ ​ខ្មែរ ​) ជា *​ប្រាសាទ​បានប្រាសាទ*​។ ការ​ជួសជុល​សំណង់​បែប​នេះ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​រូបរាង ទើប​គេ​ហៅ​វា *​ថា ចេតិយ* ឬគ្រាន់តែហៅថា *នើនថាត* . ក្រោយ​មក​ពេល​គេ​រក​ឃើញ​សំណង់​បន្ថែម​ទៀត ដូច្នេះ​ដើម្បី​បញ្ជាក់​ឱ្យ​ច្បាស់​ថា​មួយ​ណា​ដែល​វា​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទីតាំង​ដូច​ជា​ប្រាសាទ​នេះ​គេ​ហៅ​ថា *​ប្រាសាទ​ហ្វយ​ថាប់​ថាន់* ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ប្រាសាទ​ហ្វយយ​ថាប់​ថាន​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ក្នុង​សម័យ ​បាពួន (ប្រហែល​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្ស​ទី​១១) ក្នុង​អរិយធម៌​ខ្មែរ​បុរាណ។ ក្រោយមក ប្រហែលសតវត្សទី១៨-១៩ នគរឡានឆាង កាន់តែមានឥទិ្ធពលខ្លាំងឡើង ដូច្នេះកំពូលនៃសំណង់បានផ្លាស់ប្តូរ ហើយប្តូរឈ្មោះទៅជា *ថា ចេតិយ* ។ ជំនឿ​សាសនា​ក៏​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ពី ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឬ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង ​ព្រះត្រៃមូតិ៍ ដែល​មាន ​ព្រះសិវៈ ព្រះវិស្ណុ និង ​ព្រហ្ម ។ នោះហើយជារបៀបដែលចេតិយបីត្រូវបានសាងសង់ជានិច្ច។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

នៅក្នុងអរិយធម៌ ឡានឆាង កំពូលនៃចេតិយបានផ្លាស់ប្តូររូបរាងរបស់វាទៅជា *ព្រះធាតុ* (śarīra) ដែលជាជំនឿរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

នៅពេលសាងសង់ដំបូង សំណង់ទាក់ទងនឹងទិសដៅនៃការសាងសង់ ដូច្នេះប្រាសាទទាំងអស់បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំង។ ដូច្នេះ​ហើយ អគារ​បី​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​លើ​គ្រឹះ​តែ​មួយ។ អាគារសំខាន់នៅចំកណ្តាលដែលមានអាគារពីរទៀតនៅខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំរបស់វា។ ប្រភេទនៃការបង្កើត ត្រៃមូតិ៍ ។ សំណល់បុរាណ និងសំណង់ទាក់ទងនឹងសាសនាបានផ្លាស់ប្តូរមុខងាររបស់ពួកគេក្នុងអំឡុងពេលនោះ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

បច្ចុប្បន្ន​ទ្វារ​អគារ​ទាំង​សងខាង​ត្រូវ​បាន​បិទ។ ស៊ុមទ្វារថ្មភក់បង្ហាញថាមានទ្វារនៅទីនោះ ហើយមានតែអគារសំខាន់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅខាងក្នុង។ ឥដ្ឋនៅលើសំណង់គឺជាឥដ្ឋថ្មីនិងចាស់។ 

## ឯកសារយោង
ប្រាសាទខៅណយ

**ប្រាសាទ ខៅណយ** ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ក្នុងស្រុក ​អារញ្ញ​ប្រទេសនិង​ខេត្ត​ស្រះកែវ ។ វាមានទីតាំងនៅលើកំពូលភ្នំតូចមួយ ( *ខៅ* ) ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប៉មទីសក្ការៈចំនួនបី ( *ប្រាង្គ* ) បែរមុខទៅទិសខាងកើត មានតែមួយគត់ដែលនៅតែឈរ (វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅ សតវត្សទី 11 ) ។  និងថ្មីៗនេះត្រូវបានជួសជុលដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈនៃប្រទេសថៃ)។ យើងបានបន្ថែម "ស៊ីជម្ពូ" ទៅឈ្មោះរបស់វា ប៉ម​ទាំង​បី​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្ទះ​ថ្មបាយក្រៀម​តែមួយ។

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការជីកកកាយនៅនឹងកន្លែង ផ្ដែចំនួនប្រាំត្រូវបានរកឃើញ ដែលទាំងអស់ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អ មួយមកពីប្រាង្គកណ្តាល និងបួនទៀតមកពីប៉មខាងជើង។ ផ្ដែដែលត្រូវបានរកឃើញនៅលើប៉មកណ្តាល (ប្រហែលជាត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញ) គឺជាវត្ថុចាស់ជាងគេមួយ។ តួ​ប៉ម​ខាង​ត្បូង និង​ខាង​ជើង​មាន​រចនាបថ​ដូច​គ្នា គឺ ​រចនាបថ​សំបូរ​ព្រៃ​គុក ។ ចំណែក​តួ​ប៉ម​ខាង​កើត និង​ខាង​លិច​នៃ​ប៉ម​ខាង​ជើង​ក្រោយ​មក​តាម​រចនាបថ ​ព្រៃ​ក្មេង ។

សិលាចារឹកដែលមានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ ៦៣៧ (រជ្ជកាល ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ ) លិង្គ និងជើងទម្រ និងបំណែកនៃសេរ៉ាមិចដែលមានដើមកំណើតចិន ក៏ត្រូវបានរកឃើញផងដែរ។ លិង្គ ទាំងនេះត្រូវបានខ្ទេចខ្ទីតដែលបង្ហាញពីការបំផ្លិចបំផ្លាញ ប្រហែលជាក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម ឬការផ្លាស់ប្តូរទេវៈ (យើងដឹងពីឧទាហរណ៍នៃការបំផ្លិចបំផ្លាញដូចជា បាយ័ន បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ )។

ផ្ដែ​នៅ​នឹង​កន្លែង​គឺ​ជាវត្ថុ​ចម្លង វត្ថុ​ដើម​មាន​នៅ​ក្នុង​សារមន្ទីរ ព្រះជិនបុរី ព្រម​ទាំង ​លិង្គ ​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​នឹង​កន្លែង
ប្រាសាទ​ហិន​ចោម​ប្រា

**ប្រាសាទ​ហិន​ចោម​ប្រា** ជា *អរោគសាលា*របស់​ខ្មែរ  កសាង​ដោយ ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី ៧ ក្នុង  សតវត្សទី ១២  ​នៅ​ជិត ​សុរិន្ទ ​លើ​ផ្លូវ​រាជ​ដែល​ចេញ​ពី ​អង្គរ ​ទៅ ​ភីម៉ៃ ។ ទីសក្ការៈ​រាង​ការ៉េ​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​ថ្មបាយក្រៀម​តម្រង់​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​របង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ ទាំង​មូល​ខូច​ខាត​ហើយ​មិន​ទាន់​បាន​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​ទេ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-001.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-002.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-003.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-004.jpg|alt=Vue depuis l'entrée, à l'extérieur de l'enceinte| មើលពីច្រកចូល នៅខាងក្រៅ
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-006.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-007.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-008.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-009.jpg|alt=Le sanctuaire| 

## គន្ថនិទ្ទេស 
* ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ* សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦

* Michael Freeman, *Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ*, River Books, 2001

* Yoshiaki Ishizawa, *តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999