គភ៌គ្រឹះ

[ស្តាំ|រូបភាពតូច| អ្នក​គោរព​បូជា​ថ្វាយ​បង្គំ​នៅ​គភ៌គ្រឹះ ក្នុង ​ប្រាសាទ Chennakeshava ក្នុង​ក្រុង Belur ដែល​ជា​ទី​តាំង​រូប​តំណាង​របស់​ព្រះ [ព្រះវិស្ណុ|​វិស្ណុ ។]]
[រូបភាពតូច| គភ៌គ្រឹះ នៅ Pattadakal ជាមួយនឹងរូបតំណាង [ព្រះសិវលិង្គ|លិង្គ នៃព្រះ សិវ ។]]
គភ៌គ្រឹះ (    , គភ៌គ្ឫហ ) គឺជា​ទីសក្ការៈ​ខាងក្នុង​បំផុត​នៃ​ប្រាសាទ ​ហិណ្ឌូ និង ​ជេន ដែល​អាច​ហៅថា " បរិសុទ្ធ​នៃ​បរិសុទ្ធ ​" ឬ " ​ទីសក្ការៈ​បូជា ​" ។

ពាក្យ *គភ៌គ្រឹះ* (ព្យញ្ជនៈ "បន្ទប់ស្បូន") មកពីពាក្យ សំស្ក្រឹត *គភ៌* សម្រាប់ស្បូន និង *គ្រឹះ* សម្រាប់ផ្ទះ។ ថ្វីត្បិតតែពាក្យនេះជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងប្រាសាទហិណ្ឌូក៏ដោយ វាក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ ជេន និង ពុទ្ធសាសនា ផងដែរ។ 

គភ៌គ្រឹះ គឺជាទីតាំងនៃ *មុតិ៍* (រូបភាពពិសិដ្ឋ) នៃ អាទិទេព ចម្បងរបស់ប្រាសាទ។ នេះប្រហែលជា ព្រះសិវៈ ជា លិង្គ ដែលជា ព្រះមហេសី របស់ព្រះអង្គ ក្នុងរូបព្រះនាង ឬជានិមិត្តរូប នៃ ព្រះវិស្ណុ ឬភរិយា ឬព្រះផ្សេងទៀតជានិមិត្តសញ្ញា ឬរូបភាព។  នៅក្នុង ប្រាសាទ Rajarani ក្នុង Bhubaneswar ជិត Puri មិនមាននិមិត្តសញ្ញានៅក្នុង គភ៌គ្រឹះ ដែលគ្មានពន្លឺនោះទេ។ 

## ស្ថាបត្យកម្ម 
រូបភាពតូច| គ្រោងការណ៍នៃប្រាសាទហិណ្ឌូដ៏សាមញ្ញមួយដែលបង្ហាញពីជម្រករបស់ គភ៌គ្រឹះ, អន្តរាល និង មណ្ឌប
រូបភាពតូច| ស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាសាទហិណ្ឌូ (រចនាប័ទ្មនាគរ) ។ ធាតុស្នូលទាំងនេះត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងប្រាសាទដែលមានចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅសតវត្សទី 5-6 នៃគ.ស
គភ៌គ្រឹះជាធម្មតាមានរាងការ៉េ (ទោះបីជាមានករណីលើកលែង  ) អង្គុយនៅលើ ជើងទម្រ ហើយយ៉ាងហោចណាស់ក៏ប្រហែលមួយ កូប ដែរ។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទំហំនៃប្រាសាទដែលអាចព័ទ្ធជុំវិញវា និងជាពិសេសប៉មធំដែលជាទូទៅគេរកឃើញនៅពីលើវា គភ៌គ្រឹះគឺជាបន្ទប់តូចមួយ។

សាសនាហិណ្ឌូ និង ជេន គភ៌គ្រឹះ ធម្មតាត្រូវបាននាំមុខដោយ សសរ ស្តម្ភមួយ ឬច្រើនដែលនៅជាប់គ្នា (រានហាល ឬសាល) ដែលត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងទីសក្ការៈដោយ vestibule បើកចំហ ឬបិទ ( អន្តរាល )  ហើយតាមរយៈការដែលបូជាចារ្យ ឬអ្នកកាន់សាសនាអាចចូលទៅជិត។ ទីសក្ការៈបូជា ដើម្បីបូជាដល់វត្តមានរបស់អាទិទេព ក្នុងសមាធិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ 

ក្រៅ​ពី​ជា​រាង​ការ៉េ គភ៌គ្រឹះ​ច្រើន​តែ​គ្មាន​បង្អួច មាន​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ​គត់​ដែល​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​នៃ​ព្រះអាទិត្យ​រះ (ទោះ​បី​ជា​មាន​ករណី​លើកលែង  ) ហើយ​មាន​ពន្លឺ​តិចៗ ដើម្បី​ឲ្យ​ចិត្ត​អ្នក​កាន់​សាសនា​ផ្ដោត​លើ​រូបី។ ទម្រង់នៃព្រះនៅក្នុងវា។ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសំណង់អគារដ៏អស្ចារ្យមួយ។ រចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃប៉មគឺ សិខរ (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ឬ វិមាន (នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា) ។

គំរូដើមដំបូងសម្រាប់រចនាប័ទ្មនៃ គភ៌គ្រឹះ នេះគឺ ប្រាសាទ Deogarh ក្នុងសតវត្សទីប្រាំមួយនៃគ.  រចនាប័ទ្មនេះបានលេចឡើងយ៉ាងពេញលេញនៅក្នុងសតវត្សទីប្រាំបីនៃគ.ស. ហើយបានបង្កើតការប្រែប្រួលក្នុងតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅក្នុងរដ្ឋ Orissa ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា Rajasthan និង Gujarat ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គួរចងចាំថា នៅទូទាំងអាស៊ីខាងត្បូង សំណង់ថ្មតែងតែមានចំនួនច្រើនលើសលុប ដោយអគារដែលធ្វើពីវត្ថុធាតុដែលអាចបំផ្លាញបាន ដូចជាឈើ ឫស្សី ប្រក់ និងឥដ្ឋ។  ដូច្នេះហើយ ខណៈពេលដែលគំរូថ្មដំបូងមួយចំនួនបានរួចរស់ជីវិត ការប្រើប្រាស់ដំបូងបំផុតនៃ គភ៌គ្រឹះ ការ៉េមិនអាចត្រូវបានកំណត់កាលបរិច្ឆេទដោយសាមញ្ញនោះទេ ដោយសារតែសម្ភារៈរចនាសម្ព័ន្ធដើមរបស់វាបានរលួយតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។

ករណីលើកលែងមួយចំនួនចំពោះច្បាប់ការ៉េមាន។ នៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួន ជាពិសេសនៅដើមដំបូង គភ៌គ្រឹះ គឺមិនមានរាងការ៉េទេ ហើយនៅក្នុងប្រាសាទមួយចំនួនទៀតវាអាចមានរាងចតុកោណ ដើម្បីធានាបាននូវទំហំស៊ីមេទ្រីគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់លំនៅដ្ឋានរបស់អាទិទេពច្រើនជាងមួយ ដូចជានៅ ប្រាសាទ Savadi Trimurti ជាដើម។  garbhagriha ចតុកោណកែងផ្សេងទៀតរួមមានប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram ) Manjeri និងនៅ Varahi Deula ។

មានឧទាហរណ៍មួយចំនួនតូចនៃភាពខុសគ្នាធំជាងនេះ៖ អង្គជំនុំជម្រះនៅ Gudimallam មានរាងពាក់កណ្តាលរង្វង់នៅខាងក្រោយ ហើយកំណត់នៅខាងក្រោមកម្រិតជាន់សំខាន់នៃប្រាសាទ (សូមមើលរូបភាពខាងក្រោម)។
[[ឯកសារ:Parasurameswara_temple_plan,_Gudimallam_Andhra_Pradesh_India.jpg|រូបភាពតូច| ផែនការ និងកំពស់នៃ ប្រាសាទ Gudimallam ក្នុងរដ្ឋ Andhra Pradesh នៃប្រទេសឥណ្ឌា *[ចំណាំរាងមូលជំនួសឱ្យការ៉េទំនៀមទម្លាប់ច្រើនទៀត] ។*]]
ប្រាសាទ Durga ដ៏ល្បីល្បាញនៅសតវត្សរ៍ទី 7 Aihole ក៏មាន apse រាងមូលនៅចុង គភ៌គ្រឹះ ដែលត្រូវបានបន្ទរតាមទម្រង់នៃបន្ទប់។ ដូច្នេះផងដែរ តើ គភ៌គ្រឹះ នៅ ប្រាសាទ Triprangode Siva មានរូបរាងមូលដែរឬទេ? គភ៌គ្រឹះ ទាំងមូលមាននៅប្រាសាទ Siva, Masaon ក៏ដូចជានៅប្រាសាទ Siva, Chandrehe ។ 

## ការតំរង់ទិស 
ប៉ម​ដែល​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ព្រះ​ឥសូរ​បង្កើត​ជា​អ័ក្ស​បញ្ឈរ​សំខាន់​នៃ​ប្រាសាទ  ហើយ​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​គេ​យល់​ថា​តំណាង​ឱ្យ​អ័ក្ស​នៃ​ពិភពលោក​តាម​រយៈ ​ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ ។ ផ្ទុយទៅវិញ គភ៌គ្រឹះ ជាធម្មតាបង្កើតជាផ្នែកនៃអ័ក្សផ្តេកសំខាន់នៃប្រាសាទ ដែលជាទូទៅដំណើរការពីខាងកើតទៅខាងលិច។ នៅក្នុងប្រាសាទទាំងនោះដែលមានអ័ក្សឆ្លងកាត់ផងដែរ គភ៌គ្រឹះ ជាទូទៅនៅចំនុចប្រសព្វរបស់ពួកគេ។

ទីតាំងសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានតម្រង់ទិសតាមទំនៀមទំលាប់ នៅចំណុចនៃលំនឹង និងភាពសុខដុមរមនាទាំងមូល ក្នុងនាមជាតំណាងនៃអតិសុខុមប្រាណនៃសកលលោក។ នេះត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈដ្យាក្រាមលោហធាតុ ( vastu purusha mandala នៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ) ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើពិធីតាមឋានានុក្រមនៃអាទិទេពនៅលើដីដែលប្រាសាទថ្មីនឹងត្រូវសាងសង់។  ពិតហើយ ប្លង់ដីនៃប្រាសាទឥណ្ឌាជាច្រើន គឺខ្លួនគេក្នុងទម្រង់ជាគំរូ មណ្ឌប អរូបី rectilinear ។  មុតិ៍នៃ​អាទិទេព​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​នៅ​ចំ​កណ្តាល​នៃ​ទីសក្ការៈ​ គភ៌គ្រឹះ ហើយ​តំណាង​ឱ្យ " axis mundi " ដែល​ជា​អ័ក្ស​ដែល​ពិភពលោក​ត្រូវ​បាន​តម្រង់​ទិស ហើយ​ដែល​តភ្ជាប់​ស្ថានសួគ៌​និង​ផែនដី។  

ស៊ីមេទ្រី​នេះ​រំលេច​អ័ក្ស​សំខាន់​នៅ​ក្រោម​ប្រាសាទ។ អ័ក្សស្នូលពីរ កាត់នៅមុំខាងស្តាំ តម្រង់ទិសផែនការដី៖ អ័ក្សបណ្តោយ (រត់តាមច្រកទ្វារ ជាធម្មតាខាងកើត-ខាងលិច) និងមួយឆ្លងកាត់ (ជាធម្មតាខាងជើង-ខាងត្បូង)។ អ័ក្សអង្កត់ទ្រូងរត់កាត់ជ្រុង គភ៌គ្រឹះ ហើយចាប់តាំងពីការ៉េគឺជាមូលដ្ឋានធម្មតានៃផែនការ វិមាន ទាំងមូលតាមរយៈជ្រុងខាងក្រៅ។ 

មាន​ករណី​លើកលែង​ខ្លះ​ចំពោះ​ក្បួន​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រាសាទ គភ៌គ្រឹះ នៅប្រាសាទ Sasta ( Karikkad Ksetram) នៅ Manjeri ប្រាសាទ Siva នៅ Masaon និងប្រាសាទ Siva នៅ Chandrehe ទាំងអស់បែរមុខទៅទិសខាងលិច។ Ernest Short ណែនាំថាប្រាសាទ Shiva ដែលបែរមុខទៅទិសខាងលិចទាំងនេះគឺជាលទ្ធផលនៃច្បាប់នៅក្នុង Shulba Sutras ដែលកំណត់ទម្រង់សមស្រប និងនិមិត្តសញ្ញានៃប្រាសាទហិណ្ឌូ។ ចំណែក​ទីសក្ការៈបូជា​ព្រាហ្មណ៍​បើក​ទាំង​បួន​ជ្រុង លោក​ខ្លី​និយាយ​ថា ប្រាសាទ​ព្រះ​វិស្ណុ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ចំណែក​ព្រះ​សិវៈ​ខាងលិច ។ 

## ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
គោលបំណងនៃប្រាសាទហិណ្ឌូនីមួយៗគឺដើម្បីធ្វើជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេពដែលរូបភាព ឬនិមិត្តសញ្ញាត្រូវបានដំឡើង ហើយវត្តមានរបស់វាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅបេះដូង និងផ្តោតសំខាន់នៃអគារ។ 

ច្រកចូលសាសនាហិណ្ឌូ គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានកំណត់ជាប្រពៃណីចំពោះបូជាចារ្យដែលធ្វើសេវាកម្មនៅទីនោះ  ទោះបីជានៅក្នុងព្រះវិហារដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការថ្វាយបង្គំសកម្ម (ផ្ទុយពីវិមានប្រវត្តិសាស្ត្រ) ការចូលប្រើយ៉ាងហោចណាស់ត្រូវបានរឹតបន្តឹងចំពោះហិណ្ឌូ។ នៅក្នុងប្រាសាទ ជេន ទាំងអស់ ជេន ដែលងូតទឹក និងបន្សុតសមរម្យត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុងខាងក្នុង។ 

ក្នុងនាមជាផ្ទះសម្រាប់អាទិទេព មុខងារនៃទីសក្ការៈគឺមិនត្រឹមតែផ្តល់ទីជំរកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្ហាញវត្តមាននៅក្នុងខ្លួន ដើម្បីជាការជាក់ស្តែង និងការចូលមកក្នុងពិភពនៃអាទិទេពផងដែរ។ ជានិមិត្ដរូប ទីសក្ការៈគឺជាតួរបស់ព្រះ ក៏ដូចជាផ្ទះ ហើយពាក្យសំស្ក្រឹតជាច្រើនសម្រាប់ធាតុស្ថាបត្យកម្មឆ្លុះបញ្ចាំងពីរឿងនេះ។  ទេវៈ​ដែល​បង្កប់​ដោយ​អំណាច​ដែល​បញ្ចេញ​ចេញ​ពី​ខាង​ក្នុង​ត្រូវ​បាន​លាត​ត្រដាង​នៅ​ខាង​ក្រៅ ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ស្ថាបត្យកម្ម​តាំង​នៅ​ជា​ចម្បង។  នេះគឺស្របជាមួយនឹងរូបភាពហិណ្ឌូដើមដទៃទៀត ដែលជារឿយៗតំណាងឱ្យការកើតនៃលោហធាតុ — ការចូលមកក្នុងអត្ថិភាពនៃការពិតដ៏ទេវភាពដែលនៅតែមិនមានទម្រង់—ក៏ដូចជា “ការស្ថាបនាសមាធិ”។ 

## ភាសាផ្សេងៗ 
នៅក្នុង ភាសាតាមីល គភ៌គ្រឹះ ត្រូវបានគេហៅថា *karuvarai* មានន័យថាផ្នែកខាងក្នុងនៃទីសក្ការៈបូជា និងមានន័យថា "បន្ទប់ស្បូន" ។ ពាក្យ "ការូ" មានន័យថាទារកនិង "អារ៉ា" មានន័យថាបន្ទប់។

*Satcitananda* គឺជា epithet និងការពិពណ៌នាសម្រាប់បទពិសោធន៍ប្រធានបទនៃការពិតដែលមិនផ្លាស់ប្តូរចុងក្រោយដូចជាការវាយអក្សរដោយ គភ៌គ្រឹះ ។ អ្នកគោរពបូជានៃ ប្រាសាទ Sabarimala អាចសំដៅទៅលើ គភ៌គ្រឹះ ជា *sannidhanam* ។ 

*Sreekovil* គឺជាពាក្យមួយផ្សេងទៀតសម្រាប់ គភ៌គ្រឹះ ។ 

## នៅកម្ពុជា 
នៅកម្ពុជាក៏មានប្រាសាទប្រភេទគភ៌គ្រឹះផងដែរ ដូចជាប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី, ប្រាសាទវិហារគុកឬN17នៅសំបូរព្រៃគុក,ប្រាសាទគុកខាងជើងខេត្តកំពង់ចាម,ល,
រូបភាពតូច|ប្រាសាទវិហារគុកឬN17
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations