តើពាក្យប្រវត្តិវិទ្យាមានអត្ថន័យដូចម្ដេច?

**ប្រវត្តិវិទ្យា** ជាវិទ្យាស្យង់សិក្សាពីជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្សក្នុងពិភពលោក ជាច្រើនសម័យកាលកន្លងមក។ វិជ្ជានេះសិក្សាពន្យល់ពីមូលហេតុផ្សេងៗ ដោយប្រើឧបករណ៍របស់វិទ្យាស្យង់ដូចជា វិជ្ជាអក្សរបុរាណ សិលាចារឹក ទស្សនវិជ្ជា កាលប្រវត្តិវិទ្យា ជាតិពន្ធុវិទ្យា និងភូមិវិទ្យាជាដើម ។

**ប្រវត្តិសាស្ត្រ** គឺជាកម្រងហេតុការណ៍ និងព្រឹត្តិការណ៍អតីតកាលរបស់មនុស្ស ចំណេះដឹងអតីតកាលនៃមនុស្សជាតិ និងសង្គមនុស្ស។

**ប្រវត្តិវិទ្យា** គឺជាការសិក្សាអំពីហេតុការណ៍ ព្រឹត្តិការណ៍ បទពិសោធន៍អតីតកាលរបស់មនុស្សជាតិ ដោយពឹងផ្អែកលើកំណត់ត្រា និងសក្ខីកម្ម សម្រាប់សហសម័យ។ មុខវិជា្ជដែលសិក្សាអំពីអតីតកាលនៃមនុស្សជាតិ និងសង្គមមនុស្សដែលប្រវត្តិវិទូព្យាយាមកសាងឡើងនិងបកស្រាយឡើងវិញ ដោយពឹងផ្អែកលើកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសក្ខីកម្មសម្រាប់សហសម័យ។

**និយមន័យតាមវាក្យស័ព្ទ** 
ពាក្យថា “ប្រវត្តិវិទ្យា” (History) បានលេចឡើងក្នុងភាសាអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៣៩០ សម្រាប់បញ្ជាក់ន័យនៃ “ទំនាក់ទំនងនៃឧប្បត្តិវហេតុ ឬរឿងរ៉ាវ” ដោយខ្ចីភាសាបារាំងចាស់ Histos ពីភាសាឡាទីន Historia ដែលមាន័យថា “និទានកថាឬរឿងរ៉ាវ”។ ពាក្យចុងក្រោយផ្ទាល់មានប្រភពកំណើតពីភាសាក្រិក Historia មានន័យថា “ការរៀនសូត្រ ឬចង់ដឹងតាមរយៈការសួរ ប្រវត្តិសាស្ត្រ កំណត់ត្រា និងរឿងនិទានផ្សេងៗ”។

**និយមន័យតាមវចនានុក្រម**

**១៨២៨ វចនានុក្រមរបស់លោក Noah Webster** គាត់បានឱ្យនិយមន័យថា ប្រវត្តិសាស្រ្តគឺជារឿងសច្ចៈភាពស្របតាមប្រជាជាតិមួយ ឬរដ្ឋនានា គឺជាការពិពណ៌នានូវព្រឹត្តិការណ៍តាមលំដាប់ដែលវាបានកើតឡើង ដោយបញ្ជាក់ពីហេតុនិងផលច្បាស់លាស់។

**១៩១៣ វចនានុក្រមរបស់លោក Noah Webster** ប្រវត្តិសាស្រ្តគឺជាប្រព័ន្ធមួយដែលសរសេរពីរឿងរ៉ាវនៃព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសៗ ដែលមានឥទ្ធិពលលើប្រជាជាតិមួយនិងលើស្ថាប័នមួយ ដោយមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្រ្តនិងប្រកបដោយសិល្បៈ។ តាមលក្ខណៈធម្មតាគឺ ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយការពន្យល់តាមបែបទស្សនវិជ្ជានៃហេតុទាំងឡាយរបស់វា។

**តាមវចនានុក្រមខ្មែរ** ប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាគម្ពីរក្បួនសម្ដែងអំពីពង្សាវតារ ឬអំពីរបាក្សត្រ អំពីសន្តិវង្ស

**និយមន័យតាមទស្សនៈអ្នកប្រាជ្ញ**

**លោក វ៉ុលទែ(Voltaire)** ប្រវត្តិសាស្រ្ត គឺជានិទានកថានៃហេតុការណ៍ទាំងឡាយដែលពិត ផ្ទុយពីរឿងល្បើកដែលជានិទានកថាស្តីពីហេតុការណ៍ដែលមិនពិត។
**
**លោក ប៉ូល វ៉ាលេរី**(Paul Valéry) ប្រវត្តិសាស្រ្តគឺជាវិទ្យាសាស្រ្តស្តីពីរឿងរ៉ាវទាំងឡាយដែលមិនកើតមានច្រំដែល។

**លោក ស៊ីសេរ៉ុង**(Cicéron) ប្រវត្តិសាស្រ្តគឺជាសក្ខីភាពនៃសតវត្សកន្លងទៅ ជាពន្លឺនៃសច្ចភាព ជាព្រលឹងនៃលំនឹក និងជាម្ចាស់នៃជីវិត។

**លោក ចច អូវែល** បានសរសេរថា មនុស្សគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងអតីតកាល និងគ្រប់គ្រងអនាគតកាល។

**ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិប៉ាណារ៉ាសិរីវុឌ្ឍ** ប្រវត្តិសាស្ត្រជាចំណីអាហារដ៏ស័ក្តិសិទ្ធបំផុត សម្រាប់ចិញ្ចឹមមនសិការជាតិ។

**លោក កាលម៉ាក្ស** ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរបត់សង្គមដែលកើតមានតាំងពីដើមរហូតមកគឺជាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការតស៊ូវណ្ណៈ។

**លោកបណ្ឌិត ម៉ាយឃើល វិកឃើរី** ប្រវត្តិវិទ្យាជាអត្តសញ្ញាណជាតិមួយដែលមានលក្ខណៈទោលបំផុតសម្រាប់ប្រជាជាតិនីមួយៗ និងជាដួងព្រលឹងនៃប្រទេសជាតិមួយ និងមិនអាចមានប្រទេសណាមួយដូចបាន។

**លោក ហ្សក ឌុយហាម៉ែល** ប្រវត្តិវិទ្យាជាប្រលោមកថាស្ដីពីអតីតកាល។

**លោក ពុំសុមុនីរៈ** ជាទូទៅប្រវត្តិសាស្រ្តគឺជាសិក្សាទៅលើទង្វើសំខាន់ៗពីរដែលមនុស្សបានធ្វើ គឺទង្វើល្អនិងទង្វើអាក្រក់។

   ក.ទង្វើល្អគឺមនុស្សជំនាន់ក្រោយត្រូវធ្វើតាម។	
   ខ.ទង្វើអាក្រក់គឺមនុស្សជំនាន់ក្រោយត្រូវជៀសវាង។
**លោក កាលីឡេ** ប្រវត្តិវិទ្យា គឺជាវិជ្ជាល្អឥតខ្ជោះទាំងព្រមដោយវាធ្វើឱ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមានភាពឈ្លាសវៃ ហើយគេទទួលបានរង្វាន់នោះ តាមរយៈភ្នែកនិងព្រលឹង។

**អត្ថបទដោយ ឈិន ចណ្ឌី''' https://cambodiaofhistory.blogspot.com/(https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%8A%E1%9E%B9%E1%9E%84%E1%9E%90%E1%9F%92%E1%9E%84%E1%9F%83%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87)