គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា

គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបែងចែកទៅជាពីរក្រុម ឬពីរគណៈធំៗ គឺ៖ **គណៈសង្ឃមហានិកាយ** និង **គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយ** ។ យោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងធម្មការ និងសាសនានៅក្នុងឆ្នាំ ស្ដីពីចំនួនវត្តអារាម និងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាទាំងពីរគណៈក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅដើមឆ្នាំ ២០២៣ នេះ វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំនួន ៥១៣៣ (វត្តមហានិកាយ ៤៨៦៦ និងវត្តធម្មយុត្តិកនិកាយ ២៦៧) និងព្រះសង្ឃមានចំនួន ៦៨៩៦៧ (មហានិកាយចំនួន ៦៦៦០៩ អង្គ និងធម្មយុត្តិកនិកាយចំនួន ២៣៥៨ អង្គ)។ គណៈសង្ឃទាំងពីរក្រុមនេះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកដែលជាប្រមុខសង្ឃទាំងពីរគណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ៖​ ក) គណៈសង្ឃមហានិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា **សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី** សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ និង ខ)គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា **សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី** សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈគ្រប់គ្រង់គណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា ដោយមានការជួយសម្រួលការងារដោយក្រុមព្រះរាជាគណៈ ដែលជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាខ្មែរមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។ ចំពោះព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯក ត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យធ្វើជាគណៈសង្ឃនាយក (តួនាទីមានចែងក្នុងគណៈសង្ឃនាយក)។  ដោយឡែក រាជាគណៈក្នុងតំណែង ៣ ទៀតគឺ ទោ ត្រី ចត្វា ព្រមទាំងរាជាគណៈកិត្តិយស តោងមានតួនាទីនិងភារកិច្ចដូចគ្នា។  នៅក្នុងសម័យបុរាណរហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៤៨ គណៈសង្ឃជាន់ខ្ពស់ មានសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកបានរៀបចំឱ្យព្រះរាជាគណៈ បំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនដោយចាត់ទៅតាមបណ្ដាខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ មានប៉ុន្មានអង្គៗ ទៅតាមទំហំការងារនៃខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ។ ការងារដែលមន្ត្រីសង្ឃរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ត្រូវបំពេញរួមមាន៖

* ជាសេនាធិការរបស់សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក។
* បំពេញតួនាទីជាមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់កណ្ដាល និងមានភារៈចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធី ជាប្រពៃណីរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនិងក្រៅរាជវាំងតាមលំអានពីបុរាណ។
*ការត្រួតមើលការងារគ្រប់គ្រងរបស់មន្ត្រីសង្ឃ និងឧបជ្ឈាយ៍ខេត្ត/ក្រុង អនុវត្តការងារដែលសង្ឃសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំបានដាក់ចុះកាលពីឆ្នាំកន្លងមក។
*ជួយតម្រង់ទិសដៅការងារមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋានឱ្យត្រូវតាមទិសដៅ។
*ស្រង់យកលទ្ធផលការងាររបស់ខ្លួន និងធ្វើរបាយការណ៍ស្តីពីការងាររបស់មន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងវាយតម្លៃទៅលើលទ្ធផលការងារក្នុងខេត្ត/ក្រុង របស់ខ្លួនទទួលបន្ទុក ហើយរាយការណ៍ទូលថ្វាយ សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក។
*ចុះតាមមូលដ្ឋានខេត្ត/ក្រុង ដើម្បីពិនិត្យទៅលើវិស័យពុទ្ធិកសិក្សា ដោយសិក្សាទៅលើចំណុចរីកចម្រើន និងចំណុចមិនរីកចម្រើន ព្រមទាំងចំណុចខ្សោយនិងចំណុចខ្លាំង។
*ដឹកនាំព្រះមេគណខេត្ត/ក្រុងដែលខ្លួនទទួលបន្ទុក ចូលគាល់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយករៀងរាល់ឆ្នាំតាមប្រពៃណីដែលហៅថា «ឡើងគណ» ដោយរាយការណ៍ទៅលើចំណុចរីកចម្រើន និងចំណុចមិនរីកចម្រើន ព្រមទាំងចំណុចខ្វះខាតនិងចំណុចគ្រប់គ្រាន់។
*ចូលរួមប្រជុំអនុសំវច្ឆរសន្និបាតមន្ត្រីសង្ឃទូទាំងប្រទេសប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីផ្ដល់យោបល់កែលម្អលើកយកចំណុចខ្វះខាត ដែលខ្លួនជួបប្រទះក្នុងខេត្ត/ក្រុងរបស់ខ្លួនទទួលបន្ទុកដាក់ក្នុងមហាសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីឱ្យអង្គសន្និបាតជួយដោះស្រាយ និងផ្ដល់អនុសាសន៍ជាមួយអង្គមហាសន្និបាតសំដៅលើកទិសដៅទៅឆ្នាំខាងមុខ។

## គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ
គណៈសង្ឃនាយកនៃព្រះរាជាណាកម្ពុជាមានតួនាទីមានគ្រប់គ្រង់ និងដឹកនាំរដ្ឋបាលសង្ឃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ គណៈសង្ឃនាយកបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត តាមរយៈសំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី។ គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយមានឋានន្តរៈជា **សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី** សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ។

### រាជាគណៈខាងគណៈមហានិកាយ
ព្រះរាជាគណៈ ជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈមហានិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។  

#### ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
រាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ៣ រូបគឺ៖ 
# ព្រះធម្មលិខិត (ព្រះសង្ឃនាយករងទី​ ១)
# ព្រះពោធិវ័ង្ស (ព្រះសង្ឃនាយករងទី​ ២)
# ព្រះវ័នរ័ត (ព្រះសង្ឃនាយករងទី ៣)

#### ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ
រាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៦ រូបគឺ៖
# ព្រះមហាវិមលធម្ម
# ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
# ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ
# ព្រះឃោសធម្ម
# ព្រះសាសនមុនី
# ព្រះមុនីកោសល
#### គ) រាជាគណៈថ្នាក់ត្រី
រាជាគណថ្នាក់ត្រីមាន ៦ រូបគឺ៖ 
# ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស
# ព្រះពុទ្ធវង្ស
# ព្រះសាក្យវង្ស
# ព្រះឧបាលិវង្ស
# ព្រះញាណវង្ស
# ព្រះសុមេធវង្ស

#### ឃ) រាជាគណៈថ្នាក់ចត្វា
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ចត្វាមាន ២០ រូបគឺ៖​
# ព្រះធម្មវិបស្សនា
# ព្រះសមាធិធម្ម
# ព្រះញាណកោសល
# ព្រះសិរីសង្គាមមុនី
# ព្រះសិរីវិសុទ្ធិ
# ព្រះធម្មវង្សា
# ព្រះញាណសំវរៈ
# ព្រះវិន័យសំវរៈ
# ព្រះឥន្ទមុនី
# ព្រះទេពមុនី
# ព្រះវិន័យមុនី
# ព្រះទេពសត្ថ
# ព្រះសីលសំវរៈ
# ព្រះគម្ពីរថេរៈ
# ព្រះអរិយមគ្គញ្ញាណ
# ព្រះវិភទ្ទញ្ញាណ
# ព្រះបវរសត្ថា
# ព្រះញាណវិសុទ្ធិវង្ស
# ព្រះធម្មវិសុទ្ធិវង្ស
# ព្រះបិដកធម្ម

## គណៈសង្ឃនាយកគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា **សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី** សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។ 
### រាជាគណៈខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖​ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។
#### ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ២ រូបគឺ៖ 
# ព្រះមង្គលទេព្វាចារ្យ
# ព្រះពុទ្ធាចារ្យ

#### ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៣ រូបគឺ៖​
# ព្រះមហាព្រហ្មមុនី
# ព្រះធម្មឧត្តម
# ព្រះអរិយកស្សប

#### គ) រាជាគណៈថ្នាក់ត្រី 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ត្រីមាន ៤ រូបគឺ៖​
# ព្រះអរិយវង្ស
# ព្រះធម្មកវីវង្ស
# ព្រះញាណវង្សី
# ព្រះមហាវីរវង្សាចារ្យ

#### ឃ) រាជាគណៈថ្នាក់ចត្វា 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ចត្វាមាន ១២ រូបគឺ៖ 
* ព្រះបុទុមវង្សា
* ព្រះធម្មមុនី
* ព្រះវជិរមេធា
* ព្រះអរិយមុនី
* ព្រះទេពមោលី
* ព្រះធម្មតេ្ថរ
* ព្រះអមរាភិរក្ខិត
* ព្រះមហារាជធម្ម
* ព្រះរតនមុនី
* ព្រះធម្មត្រ័យលោកាចារ្យ
* ព្រះធម្មវរោត្តម
* ព្រះញាណវីរិយ

## សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយស
សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយសរួមមាន៖​ សម្ដេចកិត្តិយស និង រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយស។ 
### សម្ដេចកិត្តិយស
សម្ដេចកិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់នៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
### រាជាគណៈកិត្តិយស
រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់ឡើយនៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

## គណៈសង្ឃថ្នាក់ខេត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ខេត្តរួមមាន៖
# ព្រះមេគណ
# ព្រះបាឡាត់គណ
# ព្រះសមុហ៍គណ
# ព្រះវិន័យធរគណ
# ព្រះធម្មធរគណ
# ព្រះលេខាធិការគណ

## គណៈសង្ឃថ្នាក់ស្រុក
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ស្រុករួមមាន៖
# ព្រះអនុគណ
# ព្រះវិន័យធរអនុគណ
# ព្រះធម្មធរអនុគណ
# ព្រះសមុហ៍អនុគណ
# ព្រះលេខាអនុគណ
## គណៈសង្ឃវត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋានរួមមាន៖
# ព្រះគ្រូចៅអធិការ
# ព្រះគ្រូសូត្រស្ដាំ
# ព្រះគ្រូសូត្រឆ្វេង
# ព្រះ​វិន័យធរវត្ត
# លេខា​វត្ត