គោលការណ៍ ប្រាំគួរ

គោលការណ៍ ប្រាំ គួរ
									ដោយ :​ព្រឹទ្ធាចារ្យ ឆេង ផុន

## សង្ខេប
	១- ទស្សនៈ 	គួរ មាន
	២- បញ្ហា 	គួរ ស្គាល់
	៣- វិធី		គួរ មាន
	៤- ផ្លូវ		គួរ ដើរ
	៥- ផល	គួរ ទទួល​បាន

## ទី ១ - ទស្សនៈ​គួរ​មាន :
	- រក​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ឃើញ
	- ស្គាល់​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ច្បាស់
	- មាន​ខ្លួន​ឯង​ជា​ទីពឹង
	- រក​ព្រះ​ឲ្យ​ឃើញ ទើប​មាន​ព្រះ​ជា​ទីពឹង
	- ព្រះ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន ប្រសើរ​ជាង​ព្រះ​នៅ​ក្រៅ​ខ្លួន
	- ព្រះ​ជួយ​បុគ្គល​ណា ដែល​ចេះ​ជួយ​ខ្លួន​ឯង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ
	- ស្វែង​យល់​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​បាន​ច្រើន ទើប​លើក​លែង​ទោស​អ្នក​ដទៃ​បាន​ល្អ ។
	- បញ្ញខន្ធ ជា​ផ្ទះ​សម្នាក់ គ្រាន់​តែ​ស្នាក់​នៅ​ជា​បណ្ដោះ​អាសន្ន មិន​មាន​គំនិត​ហួងហែង​តុបតែង​	  ជួសជុល​អ្វី​ទេ ព្រោះ​បម្រុង​នឹង​ដើរ​ចោល
	- ជីវិត គឺ​ជា​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ដោយ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​វិថី និង​យានយន្ត​ប្លែក ៗ គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ ។
	- អ្វី​នៅ​លើ​លោក​នេះ បី​ដូចជា​របស់​បញ្ឆោត​ទាំងអស់ កើត​រលត់ ៗ ឃើញ​បាត់ ៗ (មាយា) ។

### ជីវិត​គឺ​ជា​ការ :
	- ឈ្លោះ​គ្នា​ផង ត្រូវ​គ្នា​ផង
	- សម្លាប់​គ្នា​ផង បង្កើត​គ្នា​ផង
	- ស៊ី​គ្នា​ផង ចិញ្ចឹម​គ្នា​ផង
	- ជួយ​គ្នា​ផង បំផ្លាញ​គ្នា​ផង
	- កេង​ប្រវ័ញ្ច​គ្នា​ផង អាជីវកម្ម​គ្នា​ផង 
	- ជេរ​សរសើរ បន្ទោស លួមលោម បោក​បញ្ឆោត ប្រើប្រាស់​គ្នា​ជា​វដ្ដៈ ។

### វដ្ដៈ គឺ ជា​អ្វី​ទាំងអស់ ៗ គឺ​ជា​វដ្ដៈ
	- វដ្ដៈ ជា​ផ្លូវ​ដ៏​វែង​ឆ្ងាយ មាន​ឧបសគ្គ​ច្រើន​អនេក
	- វដ្ដៈ មិន​ដឹង​ការ​ចាប់​ផ្ដើម និង​ទី​បញ្ចប់​ឡើយ
	- វដ្ដៈ គឺ​ល្អ និង អាក្រក់ វដ្ដៈ គឺ​ត្រូវ​និង​ខុស
	- វដ្ដៈ គឺ​ពេញ​ចិត្ត និង​មិន​ពេញ​ចិត្ត
	- វដ្ដៈ គឺ​ស្រឡាញ់ ស្អប់ ភ័យ ខ្លាច
	- វដ្ដៈ គឺ ឈឺ ជា និង សុខ ទុក្ខ ។

## ទី ២ - បញ្ហា​គួរ​យល់ :
	- ភាព​សៅហ្មង​នៃ​ចិត្ត (តណ្ហា ១០៨ កិលេស ១៥០០) ។

### អកុសល​ធម៌ ៩ កង :
	១- អាសវៈ ៤ (គ្រឿង​តាំង​ក្នុង​ខន្ធ សន្តាន) 
	២- ឱយៈ ៤ (ដូច​អន្លង់​ទឹក​គួច – សត្វ​លង់​ក្នុង​វដ្ដៈ)
	៣- យោគៈ ៤ (គ្រឿង​ប្រកប​សត្វ​ទុក​ជា​ក្នុង​វដ្ដៈ)
	៤- គន្ថៈ ៤ (គ្រឿង​ដោត​ក្រង​សត្វ​ទុក​ក្នុង​វដ្ដៈ)
	៥- ឧបាទាន ៤ (គ្រឿង​ប្រកាន់​មាំ មិន​របេះ)
	៦- នីវរណៈ ៦ (គ្រឿង​រារាំង​ចិត្ត​មិន​ឲ្យ​ទៅ​កាន់​សេចក្ដី​ល្អ សេចក្ដី ស្ងប់) 
	៧- អនុសយ ៧ (កិលេស​ល្អិត ដេក​សម្ងំ​ត្រាំ ក្នុង​ខន្ធ​សន្តាន)
	៨- សំយោជនៈ ១០ (គ្រឿង​រួប​រឹត សត្វ​ទុក​ក្នុង​វដ្ដៈ)
	៩- កិលេស ១០ (គ្រឿង​សៅហ្មង​ចិត្ត)

### មន្ទិល ៩ យ៉ាង : 
(មៈលៈ - មន្ទិល ឬ​សង្ស័យ ៩ យ៉ាង)

	១- កោធៈ = ក្រោធ ខឹង ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខឹង​មាន​កម្លាំង ។
	២- មក្ខៈ = រមិល​គុណ ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​រមិល​គុណ​មាន​កម្លាំង ។
	៣- ឥស្សា = ឫស្យា - ច្រណែន ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​ច្រណែន​មាន​កម្លាំង ។
	៤- មច្ឆរិយៈ = កំណាញ់  ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​កំណាញ់ មាន​កម្លាំង ។
	៤- មាយា = លាក់​ទុក ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​លាក់​ពុត មាន​កម្លាំង ។
	៦- សាថេយ្យ = ពោល​អួត ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​ពោល​អួត មាន​កម្លាំង ។
	៧- មុសា = កុហក ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​កុហកមាន​កម្លាំង ។
	៨- បាបិច្ឆៈ = ប្រាថ្នា​អាក្រក់ ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រាថ្នា​អាក្រក់ មាន​កម្លាំង ។
	៩- មិច្ឆា​ទិដ្ឋិៈ = ឃើញ​ខុស ព្រោះ​មន្ទិល – មន្ទិល​ធ្វើ​ឲ្យ​ឃើញ​ខុស មាន​កម្លាំង ។

### អាកោធៈ ៩ (ការ​មិន​ខឹង ៩ យ៉ាង) 
	១- សេចក្ដី​ខឹង​ក្រោធ ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​សម្រស់
	២- ខឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​រំខាន សេចក្ដី​ស្ងប់​ស្ងាត់ ស្ងប់​កាយ ស្ងប់​វាចា ស្ងប់​ចិត្ត (បេះដូង លែង​ធម្មតា)
	៣- ខឹង​ជា​ប្រធាន​នៃ​សេចក្ដី​វិនាស
	៤- ខឹង​ជា​លក្ខណៈ​ពាល ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គល (កាន់​តែ​បុគ្គល កាន់​តែ ខឹង​ច្រើន កាន់​តែ​ពាល​	     ខ្លាំង)
	៥- គ្មាន​ភ្លើង​ណា ក្ដៅ​ស្មើ​នឹង​ភ្លើង​ទោសៈ​ឡើយ 
	៦- គ្មាន​ទារុណកម្ម​ណា ស្មើ​នឹង​ទារុណកម្ម​ទោសៈ​ឡើយ
	៧- គ្មាន​វង្វេង​ណា  ស្មើ​នឹង​វង្វេង​ទោសៈ​ឡើយ
	៨- ពេល​ខឹង​ខ្លាំង​គ្មាន​ស្ដាប់​ហេតុ​ផល​ឡើយ ធ្វើ​ឲ្យ​ទុក្ខ​ផ្លូវ​ចិត្ត​កាន់​តែ​មាន​កម្លាំង 
	៩- កំហឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​រលាក​ខ្លួន​ឯង មុន​អ្នក​ដទៃ ។

### ឧប​កិលេស ១៦ :(ឬ​ការ​លះ​នូវ​ឧប​កិលេស ១៦ យ៉ាង)
	១- លះ​គំនិត​ដែល​គិត​តែ​ពី​ចង់​បាន
	២- លះ​គំនិត​ដែល​គិត​តែ​ពី​ចង់​ព្យាបាទ
	៣- លះ​គំនិត​ដែល​គិត​តែ​ពី​ចង់​ប្រទូសរ៉ាយ​នឹង​គេ
	៤- លះ​គំនិត​ដែល​ចង​គំនុំ នឹង​គេ
	៥- លះ​គំនិត​រមិល​គុណ​គេ មួល​បង្កាច់​អំពើ​ល្អ​របស់​គេ
	៦- លះ​គំនិត​គំនិត​លើក​កំពស់​ខ្លួន​ឯង
	៧- លះ​ច្រណែន​និន្ទា​ឈ្នានីស​គេ
	៨- លះ​កំណាញ់​ដែល​គិត​តែ​ពី​អាត្មា​ខ្លួន
	៩- លះ​ល្បិច​កិច្ចកល​មាយា​លាក់​ពុត
	១០- ឡះ​ការ​អួត​អាង
	១១- លះ​ចចេស​រឹង​រួស
	១២- លះ​ចង់​តែ​ឈ្នះ ឥត​គិត​ហេតុ​ផល រហូត​ដល់​បំផ្លាញ​ដើម្បី​ឈ្នះ
	១៣- លះ​ប្រកាន់​ខ្លួន
	១៤- លះ​ថា​មាន​តែ​ខ្លួន​ឯង​ខ្លាំ​ជាង​គេ
	១៥- លះ​ស្រវឹង​ស្រី​ស្រា ល្បែង​ស៊ីសង
	     - ស្រវឹង​យសសក្តិ បុណ្យ​អំណាច
	     - ស្រវឹង​ពាក្យ​ពោល​សរសើរ បញ្ចើច
	     - ស្រវឹង​លាភ​សក្ការៈ
	     - ស្រវឹង​សុខ ក្នុង​ទុក្ខ
	១៦- លះ​ប្រមាថ ប្រហែស ខ្ជីខ្ជា ។

### ស្រវឹង ៤០ :
	១- ស្រវឹង​លោក​ធម៌ គឺ​ស្រវឹង​ថ្នាំ​ពុល
	២- សប្បាយ​លោក​ធម៌ គឺ​សប្បាយ​នឹង​អសិរពិស
	៣- ប្រលែង​លោក​ធម៌ គឺ​ប្រលែង​នឹង​ភ្លើង
	៤- ចាញ់​បោក​លោក​ធម៌ គឺ​ចាញ់​បោក​សត្រូវ
	៥- ស្រវឹង​នឹង​បាន​លាភ ប្រទុស្ត​នឹង​បាត់​លាភ
	៦- ស្រវឹង​នឹង​កិត្តិយស ប្រទូស្ត​នឹង​បាត់​យស
	៧- ស្រវឹង​នឹង​ពាក្យ​សរសើរ ខ្លាច​ពាក្យ​និន្ទា
	៨- ស្រវឹង​នឹង​សុខ ព្រួយ​នឹង​ទុក្ខ
	៩- ស្រវឹង​នឹង​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ
	១០- ស្រវឹង​នឹង​បរិវា​យស (ឥស្សរយស)
	១១- ស្រវឹង​នឹង​ហែរហម
	១២- ស្រវឹង​នឹង​វណ្ណៈ (ឋានៈ)
	១៣-  ស្រវឹង​នឹង​សក្ការៈ (ការ​គោរព)
	១៤-  ស្រវឹង​នឹង​អាយុ​វែង
	១៥-  ស្រវឹង​នឹង​គុរការ (ការ​បូជា​គ្រូ)
	១៦-  ស្រវឹង​នឹង​បាន​ធ្វើ​ប្រធាន – បាន​ធ្វើ​ប្រមុខ – បាន​នាំ​គេ និង​បាន​គេ​តាម​ច្រើន
	១៧-  ស្រវឹង​នឹង​ទ្រព្យ
	១៨-  ស្រវឹង​នឹង​ពហុសូត្រ (រៀន​សូត្រ​ច្រើន)
	១៩-  ស្រវឹង​នឹង​ការ​ឈ្លាសវៃ (វាងវៃ)
	២០-  ស្រវឹង​នឹង​បាន​បួស​មុន​គេ
	២១-  ស្រវឹង​នឹង​គ្មាន​គេ​មើល​ងាយ (គ្មាន​គេ​ប្រមាថ)
	២២-  ស្រវឹង​នឹង​បិណ្ឌបាត​ជា​វដ្ដៈ (បាន​បិណ្ឌបាត​រាល់​ថ្ងៃ)
	២៣-  ស្រវឹង​នឹង​មាន​ឥរិយាបថ​បួន​សមរម្យ
	២៤-  ស្រវឹង​នឹង​ឫទ្ធិ (បាន​អភិញ្ញា)
	២៥-  ស្រវឹង​នឹង​ជោគជ័យ (ជ័យជំនះ)
	២៦-  ស្រវឹង​នឹង​បដិសណ្ឋារកិច្ច
	២៧-  ស្រវឹង​នឹង​អញ (អាត្មា)
	២៨-  ស្រវឹង​នឹង​រូប​ស្អាត
	២៩-  ស្រវឹង​នឹង​វណ្ណៈ​ថ្កើងថ្កាន (ខ្ពង់ខ្ពស់ កិត្តិយស​ច្រើន​រុងរឿង)
	៣០-  ស្រវឹង​នឹង​កម្លាំង​ខ្លាំង
	៣១-  ស្រវឹង​នឹង​អត់ធ្មត់
	៣២-  ស្រវឹង​នឹង​ស្ដាប់
	៣៣-  ស្រវឹង​នឹង​មើល
	៣៤-  ស្រវឹង​នឹង​ស្ទាប
	៣៥-  ស្រវឹង​នឹង​ល្បែង
	៣៦-  ស្រវឹង​នឹង​ភាព​ប្លែក (និយម​ចម្លែក)
	៣៧-  ស្រវឹង​នឹង​សប្បាយ រីករាយ ត្រេក​ត្រអាល
	៣៨-  ស្រវឹង​នឹង​ព្រួយ ទុក្ខ​សោក វិវេក
	៣៩-  ស្រវឹង​នឹង​រស់
	៤០-  ស្រវឹង​នឹង​ស្លាប់

## ទី ៣ - វិធី​គួរ​មាន :
	ធម៌​គួរ​ដល់​ការ​ប្រតិបត្តិ ១១ យ៉ាង	
	១- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ប្រាស​ចាក​តម្រេក​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​បង្កើត​តម្រេក
	២- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​ទុក្ខ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ប្រកប​ដោយ​ទុក្ខ
	៣- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ធ្វើ​ឲ្យ​កិត្តិយស​ស្ដើង ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌​សន្សំ​កិត្តិយស
	៤- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ប្រាថ្នា​តិច ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌​ដែល​ប្រាថ្នា​ធំ
	៥- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី សណ្ដោស​ចំពោះ​វត្ថុ​កាម​តាម​មាន​តាម​បាន​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ 	     	     ដែល​មិន​សណ្ដោស​តាម​មាន តាម​បាន
	៦- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ស្ងាត់​ចាក​ពួក​ខណៈ​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ពួក​	    	     គណៈ
	៧- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី សេចក្ដី​ព្យាយាម ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ខ្ជិល​	      ច្រអូស
	៨- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ងាយ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ក្រ
	៩- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី នឿយណាយ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​ញៀន​	  	     ញ៉ាម
	១០- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី លះបង់ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ជំពាក់
	១១- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ត្រាស់ដឹង ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​នាំ​ឲ្យ​វង្វេង​វីវក់ ។

### រើ​បម្រះ​ឲ្យ​រួច : ៦ ចំណុច
	១- រួច​ផុត​ពី​ទាសករ​នៃ​ជីវិត
	  - រួច​ផុត​ពី​កញ្ជះ​កាម​គុណ គឺ​កញ្ជះ​តណ្ហា
	  - រួច​ផុត​ពី​គំនាប​សង្គម
	២- រួច​ផុត​ពី​ទាសភាព​សង្គម (គឺ​រស់​មិន​មាន​ទោស​ដល់​ខ្លួន​ឯង ដល់​អ្នក​ដទៃ ដល់​សង្គម) 
	៣- រួច​ពី​សំណាញ់​លោក​ធម៌ (រួច​ផុត​ពី​ច្រវាក់​អគតិ)
	៤- រលាស់​ចោល​នូវ​ការ​យល់​ខុស​ទាំងឡាយ រស់​នៅ​ធូរ​ស្រាល មិន​មាន​អ្វី​ជាប់​ជំពាក់ មិន​មាន​	     អ្វី​ធ្វើ​ជា​ទម្ងន់ យល់​ច្បាស់​ពី​ច្បាប់​ធម្មជាតិ
	៥- សតិ​ជា​អ្នក​បើកបរ​ដ៏​ចំណាន​បំផុត ជា​ការ​រលឹក​ត្រូវ​ជា​ប្រចាំ​សម្បជញ្ញៈ​ជា​ការ​ឃើញ​ត្រូវ​ធ្វើ​	     ឲ្យ​ខុស​រត់​បាត់​អស់
	៦- ជីវិត​កើត​ពី​ល្ងង់ ខំ​ប្រឹង​ណាស់​ទើប​រស់​ត្រូវ ។

### រស់​ត្រូវ​គឺ :
	- យល់​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- គិត​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- និយាយ​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- ធ្វើ​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- ចិញ្ចឹម​ជីវិត​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- ព្យាយាម​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- រលឹក​មិន​ឲ្យ​ខុស
	- តម្កល់​ចិត្ត​មិន​ឲ្យ​ខុស ។

### កែ​ទម្លាប់ : ៤ ចំណុច 
	១- ទម្លាប់​ធ្វើ​ទាន :

	- ជា​ទម្លាប់​គិត​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក
	- ជា​ទម្លាប់​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ដឹង​គុណ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក
	- ជា​ទម្លាប់​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្មោះ​ត្រង់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក
	- បន្ថយ​ភាព​ជា​សត្រូវ
	- បន្ថយ​ភាព​អត្តទត្ថ​បុគ្គល​រវាង​គ្នា​នឹង​គ្នា ។

	២- ទម្លាប់​មាន​សីល : (រក្សា​សីល​វិន័យ)

	- ធ្វើ​អោយ​ចេះ​គោរព​ខ្លួន​ឯង និង​ចេះ​គោរព​អ្នក​ដទៃ
	- ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ទុក​ចិត្ត នឹង​មាន​ជំនឿ
	- ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ខាង​ក្នុង និង​ខាង​ក្រៅ
	- វិន័យ​នាំ​ឲ្យ​សម្រេច​ការងារ​ធំ ៗ បាន ។

	៣- ស្មារតី​ពលី ទម្លាប់​ពលី :

	- អ្នក​ហ៊ាន​ហត់ ទើប​ហូប​ហល់
	- អ្នក​ហ៊ាន​ខុស ទើប​ភ្លឺស្វាង
	- អ្នក​ហ៊ាន​បាត់ ទើប​បាន​បាន ។

	៤- ជីវិត​លោកីយ៍ ជា​ការ​ប្រយុទ្ធ​អចិន្ត្រៃយ៍ :

	- រវាង​ល្អ និង​អាក្រក់
	- រវាង​បុណ្យ និង​បាប
	- រវាង​កុសល និង​អកុសល
	- ដង្ហើម​ចូល​ជា​អកុសល​ចិត្ត ដង្ហើម​ចេញ​ជា​អកុសល​កម្ម
	- ជីវិត​លោកីយ៍ ជា​បន្ទប់​ពិសោធន៍ (ជំងឺ​កាន់​តែ​កាច ថ្នាំ​កាន់​តែ​ពូកែ)
	- ជីវិត​លោកីយ៍ ជា​ការ​លះ​ហើយ​ទៅ ទៅ​ហើយ​លះ (គ្មាន​អ្វី​នៅ​នឹង គ្មាន​ជា​របស់​ខ្លួន គ្មាន​អ្វី​	  ជា​ខ្លួន​ឡើយ)

### ខន្តី និង​វីរិយៈ : ១៩ ចំណុច
	១- ខន្តី​លះបង់​ក្រោធ លះ​ទោសៈ
	២- ខន្តី​ជា​ធម៌​សកងប់ (ចូល​ខន្តី ចូល​សមាធិ)
	៣- ខន្តី​នាំ​ឲ្យ​សម្តេច​ធម៌​ឯ​ទៀត ៗ
	៤- ខន្តី​ជា​ទីពឹង​ឯង​ខ្លួន
	៥- ខន្តី​បារមី ឈ្នះ​រាល់​អកុសល
	៦- ខន្តី​ឈ្នះ​រាល់​ការ​លំបាក
	៧- ខន្តី​ជា​កម្លាំង
	៨- ខន្ដី​ជា​ពល
	៩- ខន្តី​ឈ្នះ​ភាព​តានតឹង
	១០- ខន្តី​ឈ្នះ​ភាព​ចង្អៀត​ចង្អល់
	១១- ខន្តី​ឈ្នះ​ភាព​ក្ដៅ ត្រជាក់
	១២- ខន្តី​ឈ្នះ​ភាព​ស្រេក​ឃ្លាន
	១៣- អ្នក​ធំ​ជេរ​អាច​ទ្រាំ​បាន ព្រោះ​ខ្លាច​គេ
	១៤- អ្នក​តូច​ជេរ លំបាក​ទ្រាំ​ណាស់ ព្រោះ​បុគ្គល​ក្រាស់ អញ​ក្រាស់
	១៥- ខឹង​នឹង​អ្នក​ធ្វើ​ខុស ទោសៈ អាណិត​អ្នក​ធ្វើ​ត្រូវ​លោភៈ
	១៦- អកុសល​អ្នក​ដទៃ អូស​ទាញ​យក​កុសល​ខ្លួន​បាត់
	១៧- ពេល​ខឹង​ខ្លាំង ក្ដៅ​ខ្លាំង នឹង​ដល់​ភ្លើង​នរក
	១៨- ពេល​ឃ្លាន​ខ្លាំង លោភ​ខ្លាំង នឹក​ដល់​ប្រេត​ឃ្លាន
	១៩- ពេល​ស្រវឹង​ខ្លាំង វង្វេង​ខ្លាំង បាត់​សតិ នឹក​ដល់​តិរច្ឆាន ។

### ចម្រើន : ១៣ ចំណុច
	១- ចម្រើន​វិជ្ជា 	សម្រាប់​លះ​អវិជ្ជា
	២- ចម្រើន​បញ្ញា	លះ​ល្ងង់
	៣- ចម្រើន​សតិ	លះ​វង្វេង
	៤- ចម្រើន​ដឹង	លះ​មិន​ដឹង
	៥- ចម្រើន​កុសល 	លះ​អកុសល
	៦- ចម្រើន​ត្រូវ	លះ​ខុស
	៧- ចម្រើន​គុណ	លះ​ទោស
	៨- ចម្រើន​បុណ្យ	លះ​បាប
	៩- ចម្រើន​ល្អ		លះបង់​អាក្រក់
	១០- ចម្រើន​មេត្តា	លះ​ខឹង
	១១- ចម្រើន​វិមុត្តិ	លះ​ទុក្ខ
	១២- ចម្រើន​មុទិតា	លះ​ច្រណែន
	១៣- ចម្រើន​ឧបេក្ខា	 លះ​ប្រកាន់ ។

### កែ​ទម្លាប់ គឺ កែ​ចរិត ៗ គឺ កែ​ធម្មជាតិ ៗ ត្រូវ​តែ​កែ​ទម្លាប់
រស់​នៅ​បរិសុទ្ធ​ស្លូត​ត្រង់ :

	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​មេត្តា (plein d'amour universel)
	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​ករុណា (plein de compassion)
	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​អំពើ​ល្អ (plein de bonté)
	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​ការ​រាប់អាន (plein de sympathie)
	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​ការ​យោគយល់ (plein de compréhension)
	- រស់​នៅ​ពោរពេញ​ដោយ​ចិត្ត​សណ្ដោស  (plein de toléranc)
	- ប្ដូរ​ពី​ពហុ​ចិត្ត​ច្រើន មក​នៅ​យ៉ាង​ណា​យ៉ាង​ហ្នឹង
	- ប្ដូរ​ពី​ប្រកាន់​ច្រើន មក​លះបង់​ច្រើន
	- ប្ដូរ​ពី​មួរម៉ៅ មក​រីករាយ
	- ប្ដូរ​ពី​អំនួត មក​ធ្មតា	
	- ប្ដូរ​ពី​ស្មុគស្មាញ មក​ធូរ​ស្រាល
	- ប្ដូរ​ពី​ល្ងង់ មក​មាន​បញ្ញា
	- ប្ដូរ​ពី​ជោរជួរ មក​ធម្មតា
	- ប្ដូរ​ពី​ចង្អៀត​ចង្អល់ មក​ធំ​ទូលាយ ។

## ទី ៤ - ផ្លូវ​គួរ​ដើរ : មជ្ឈិម​ប្បដិបទា ៨
	១- សម្មា​ទិដ្ឋិ​ : 

	- យល់​ត្រូវ​តាម​អរិយ​សច្ច ៤ ត្រៃលក្ខណ៍ បដិច្ច​សមុប្បាទ យល់​នូវ​ធម៌​ជា​កុសល និង​អកុសល ការ​យល់​ឃើញ​ក្នុង​ចន្លោះ​ទិដ្ឋិ​ទាំង ២ (សស្សត​ទិដ្ឋិ និង​ឧច្ឆេទ​ទិដ្ឋិ) គឺ​យល់​ថា ការ​ស្លាប់ និង​កើត​មាន​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​គ្នា ។

	២- សម្មា​សង្កប្បៈ : 

	- ត្រិះរិះ​នូវ​កុសល​វិតក្កៈ ៣ (នេក្ខម្មៈ - អព្យាបាទ – អវិហិង្សា) ។

	៣- សម្មា​វាចា : 

	- វិចី​សុចរិត ៤ គឺ​វាចា​ដែល​ផ្ទុយ​អំពី មុសា - បិសុណា - ផរុសៈ - សម្ផប្បលាបៈ ។

	៤- សម្មា​កម្មន្តៈ : 

	- ការងារ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​សុចរិត ៣ (កាយ​សុចរិត ៤ ដែល​ផ្ទុយ​ពី​បាណា - អទិន្នា - កាមេសិមិច្ឆាចារ – វិចី​សុចរិត ៤ ដែល​ផ្ទុយ​ពី​មុសា - បិសុណា - ផរុសៈ - សម្ផប្បលាបៈ - មនោ​សុចរិត ៣ ដែល​អនភិជ្ឈា - អព្យាបាទ – សម្មា​ទិដ្ឋិ)​។ ម្យ៉ាង​ទៀត​គឺ​ឥទ្ធិបាទ ៤ (ឆន្ទ – វិរិយៈ - ចិត្ត – វិមង្សា)​។

	៥- សម្មា​អាជីវៈ : 

	- សម្មា​ជីវធម៌ ៤ (សមសទ្ធា - សមសីលា - សមចាគា - សមបញ្ញា) ។

	៦- សម្មា​វាយាមៈ : 

	- បធាន​គឺ​ព្យាយាម ៤ (សំវរៈ - បហានៈ - ភាវនា - អនុរក្ខនា) ។

	៧- សម្មា​សតិ : 

	- សតិប្បដ្ឋាន ៤ (កាយាបុបស្សនា គឺ​សតិ​កំណត់​នូវ​អនាបានស្សតិ ១ ឥរិយាបថ ១ សម្បជញ្ញៈ គឺ​ដឹង​នូវ​ចលនា​កាយ និង​ចិត្ត ១ បដិកូល​មាន​សិការៈ ១ ធាតុ​មនសិកាៈ ១ នវ សីវថិកា គឺ​ការ​ពិចារណា​សាក​សព​មាន​ភាព​នានា ហើយ​ខុស​គ្នា​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប្រាំបួន ១ វេទនា​នុបស្សនា គឺ​សតិ​កំណត់​នូវ​វេទនា​ថា គ្រាន់​តែ​ជា សុខ – ទុក្ខ – ឧបេក្ខា ចិត្តានុបស្សនា គឺ​ការ​កំណត់​នូវ​ចិត្ត​ថា មាន​រាគៈ ០ត​មាន​រាគៈ​មាន​ទោសៈ - ឥត​មាន​ទោសៈ - ចិត្ត​អណ្ដែត ឬ​ជា​សមាធិ ធម្មានុបស្សនា គឺ​សតិ​កំណត់​ដឹង​នូវ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​ធម៌​ទាំងឡាយ គឺ​នីវរណៈ ៥, ខន្ធ ៥, អាយតនៈ ១២ ពោជង្ឃៈ ៧ អរិយ​សច្ច ៤) ។

	៨- សម្មា​សមាធិ : 

	- ឈាន ៤ (បឋម​ជ្ឈាន វិតក្កៈ វិចារ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ទុតិយជ្ឈាន បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា តតិយជ្ឈាន សុខៈ ឯកគ្គតា តតិយជ្ឈាន សុខៈ ឯកគ្គតា ចតុត្ថជ្ឈាន ឧបេក្ខា ឯកគ្គតា) ។

## ទី ៥ - ផល​ដែល​គួរ​ទទួល​បាន :
	- ចិត្ត​ដែល​បាន​អប់រំ​ហើយ រមែង​តែ​មាន​សេចក្ដី​ស្ងប់ ចាក​នីវរណៈ​កិលេស ។
	- ចត្ត​ស្ងប់​ត្រជាក់​នឹង​ហ្ន៎ មិន​ឆាប់​ខឹង ឆេវឆាវ ។
	- សតិ​រឹងមាំ ប្រាជ្ញា​ជ្រះថ្លា មិន​ងាយ​ភ្លេច មិន​ងាយ​វង្វេង ឆាប់​បាន​ត្រាស់​ដឹង អរិយ​សច្ច ។
	- រស់​ប្រកប​ដោយ​សច្ចធម៌ និង​មេត្តា​ធម៌​ជានិច្ច ។

### មេត្តា​ធម៌
	ក- អវិជ្ជា :

	- មនុស្ស​កើត​ពី​អវិជ្ជា រស់​ក្នុង​អវិជ្ជា ធំ​ធាត់​ដោយ​អវិជ្ជា គេច​មិន​ផុត​ពី​ប្រឡាក់​អវិជ្ជា​ទេ នេះ​ជា​	  សច្ចៈ
	- មនុស្ស​ឥត​ល្ងង់​បញ្ញា​គ្រប់​ដប់ មិន​ចេះ​ខុស ឥត​មាន​ទេ នេះ​ជា​សច្ចៈ
	- កម្ម​ជា​អ្នក​ចាត់ចែង​ជីវិត កម្ម​ខុស ៗ​គ្នា​វិបាក​របស់​កម្ម ក៏​ខុស ៗ គ្នា​ដែរ
	- បំណង​ចង់​ឲ្យ​គេ​ដូច​យើង ជា​អសច្ចៈ
	- កិលេស (ល្ងង់) ជា​អ្នក​ញុះញុង ឲ្យ​មនុស្ស​ឈ្លោះ​គ្នា សម្លាប់​គ្នា
	- កិលេស​ជា​អ្នក​នាំ​ឲ្យ​មនុស្ស​ប្រកាន់​វណ្ណៈ ប្រកាន់​ឋានៈ 
	- កិលេស​ជា​អ្នក​នាំ​មនុស្ស​មើលងាយ​មនុស្ស ប្រមាថ​មនុស្ស​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក
	- កិលេស (ល្ងង់) ជា​មេ​អសច្ចៈ ។

	ខ- មេត្តា​ធម៌ : ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​សច្ច​ធម៌

	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួត​ផុត​ពី​ពហុចិត្ត​ទាំងឡាយ (Complexe)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​បញ្ហា​ពី​ការ​លំបាក ពី​កង្វល់ (Problème, Difficulté tracas) 
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ការ​ប្រកាន់​ទាំងឡាយ (Obsession)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ចំណង់​ប្រាថ្នា​បុគ្គល (Dèsir égoiste)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​អំនួត និង​ភាព​ឆ្មើងឆ្មៃ (Venité et Orgueil)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ឧបសគ្គ​ទាំងឡាយ (Empêchement)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​ឲ្យ​បុគ្គល​រស់​នៅ សប្បាយ​រីករាយ ធូរ​ស្រាល សុខ ស្ងប់ សន្តិភាព បរិសុទ្ធ (Joyeux, Jouissant, Satisfait, Calme, Paisible, Serein et Pur)
	- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​ឲ្យ​បុគ្គល​រស់​នៅ ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​ចិត្ត​អធ្យាស្រ័យ និង​សណ្ដោស​ប្រណី (Viver plein depardon et de tolérance) នេះ​ជា​សុខភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​ដ៏​សុក្រិត​បំផុត (Une Santé mentale parfaite) ។
- មាន​អត្តា មាន​អញ មាន​ឯង គឺ​មាន​ទុក្ខ ។
	- ចង់​ឈ្នះ​អញ ចង់​ឈ្នះ​ឯង
	- ឯង​គ្រាន់​ជាង​អញ អញ​គ្រាន់​ជាង​ឯង
	- អញ​ល្អ​ជាង អញ​ប្រសើរ​ជាង
	- អញ​ខ្លាំង​ជាង អញ​ធំ​ជាង អញ​ល្បី​ជាង អញ​មាន​ជាង ក៏​សុទ្ធ​ជា​ទុក្ខ​ដែរ
	- ប្រកួត​ប្រណាំង​គ្នា​គ្មាន​ទី​បញ្ចប់ ក៏​ជា​ទុក្ខ​ដែរ
	- ប្រឡង​ប្រជែង​យក​ចាញ់​ឈ្នះ រហូត​ដល់​សម្លាប់​គ្នា (ចាញ់​ក៏​ស្លាប់ ឈ្នះ​ក៏​ស្លាប់ ស្លាប់​ក៏​ជា​សច្ចៈ ហាម​ស្លាប់​មិន​បាន ព្រោះ​អសច្ចៈ)
	- កុំ​ស្ដាយ​អតីតកាល​ពេក ក៏​ពុំ​គួរ​ព្រួយ​នឹង​អនាគត​កាល​ពេក​រស់​នៅ​បច្ចុប្បន្ន​និយម ប្រាកដ​	 	  និយម ធូរ ៗ ស្រាល ៗ ស្មើ ៗ រីករាយ សប្បាយ​គ្រប់គ្រាន់​បរិសុទ្ធ ភ្លឺ​ថ្លា​ចេះ​េព្រម ចេះ​ល្មម 	  	  ប្រាស​ចាក​អគតិ​ធម៌​ទាំង ៤ (មោហោ - គតិ - ឆន្ទា​គតិ - ភ័យា​គតិ - ទោសោ​គតិ) 
	- រស់​នៅ​នឹងន មិន​ញាប់​ញ័រ មិន​ស្លន់ស្លោ និង​លោក​ធម៌​នេះ ជា​សភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​សុក្រិត​បំផុត ។