ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ

**ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋ**ជាតួងង្គមួយនៃច្បាប់ដែលទាក់ទងទៅនិងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋហើយក៏ជាតួរអង្គនៃច្បាប់ដែលធ្វើការការពារនិងមិនអនុញ្ញា
តិមានការរំលបបំពានចំពោះជនណាម្នាក់ទាំងសុខមាលភាពផ្សេងៗនិងក៏ត្រូវបានដាក់ទោសចំពោះជនណាដែលបំពានលើច្បាប់នេះ
ហើយច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនេះត្រូវបានដកចេញពីច្បាប់ស៊ីវិល។

## ប្រវត្តិនៃច្បាប់ឧក្រិដ្ឋ
ដំបូងឡើយប្រជាជនទូទៅមិនទាន់យល់ពីអ្វីទៅដែលហៅថាច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលនៅឡើយនោះទេច្បាប់តំបូងត្រូវបានតាក់
តែងឡើងដោយលោកស៊ូម៉ារៀន។កំឡុងឆ្នាំ២១០០ដល់ឆ្នាំ២០៥០មុនគ្រឹះសករាជលោកណាំម៊ូនិងលោកស៊ូម៉ារៀនជាព្រះរាជានៃចក្រ
ភព(Ur)បានអមុម័ត្តច្បាប់ចាស់ដែលបានបង្កើតឡើងហើយដែលមានឈ្មោះថាច្បាប់យូអរណាម៊ូដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២
៣៨០ដល់ឆ្នាំ២៣៦០មុនគសបានអនុម័ត្តរួចហើយក៏ដោយក៏នៅមានច្បាប់មួយដែលសំខាន់ទៀតគឺច្បាប់ហាម៉ារ៉ាប៊ីដែលជាមូលដ្ឋាន
គ្រិះសំខាន់របស់ច្បាប់ប៊េប៊ីឡូនៀន។ច្បាប់នេះដំបូងឡើយមិនទាន់បានបែងចែកថាអ្វីទៅជាច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឋនិងអ្វីទៅជាច្បាប់ស៊ីវិល
នោះនៅឡើយទេ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋដំបូងរបស់ក្រិចគឺច្បាប់រស់រានមានជីវិតជាឧទាហរណ៏ដូចជាច្បាប់សាឡូម៉ុននិងច្បាប់ដ្រាកូ។
ច្បាប់ផ្សេងៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនិងច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋដែរដូចជាការប្រព្រឹត្តិអំពើចោរកម្មនិងការប្រព្រឹត្តិនូវការលាក់បាំងផ្សេងៗ។ចំពោះអំពើចោរកម្មនិងអំពើហិង្សាត្រូវបញ្ចូលជាការលុកលុយទ្រព្យសម្បត្តិ។ការរំលបបំពាន
លើច្បាប់នេះត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដោយពិន័យជាការបង់ប្រាក់ឬក៏អាចជាការពិន័យផ្សេងៗទៅតាមទោសទន្ទ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋរបស់ចក្រភព
រ៉ូមត្រូវបានចងក្រងទុកក្នុងសៀវភៅច្បាប់ក្នុងមាត្រា៤៧និង៤៨។បន្ទាប់ពីការបង្កើតច្បាប់របស់ចក្រភពរ៉ូមឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី១២
រយៈពេល៦សតវត្សដោយការបែងចែកនិងគ្រោះមហន្តរាយរបស់រាជាណាចក្ររ៉ូមាំងគឺបានផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រិះដល់ការនៃការបែងចែ
កនូវអ្វីដែលហៅថាបទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលរបស់ច្បាប់អឺរ៉ុបរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ល័ក្ឋខ័ណ្ឌផ្សេងៗទំនើបសម័យជាច្រើនដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងកំឡុងពេលដែលប្រទេសណកមែនបានធ្វើការចូលលុកលុយប្រទេសអង់គ្លេស។ចំណុចសំខាន់របស់
បទឧក្រិដ្ឋជាកាព្រួយបារម្មរបា់ពួកអឺរ៉ុបនិងត្រូវកើតឡើងនៅក្នុង(Spanish Late Scolasticism)។នៅពេលដែលពួកក្រុមទេវរបស់ព្រះជា
ម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ទោសព្រហ្មទណ្ឌដល់ចិត្តគំនិតរបស់ពួកគេនោះក៏ក្លាយជាច្បាប់នៃសាសនាទៅវិញនិងជាចុងក្រោយក៏ក្លាយជាច្បា
ប់សង្គមវិញតែម្តង។ការវិវឌ្ឍន៏របស់ភាពយុត្តិធម៏នៅក្នុងតុលាការលើកតំបូងក៏បានក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងសតវត្សទី១៨នៅពេល
ដែលបណ្តាប្រទេសទាំងឡាយនៅក្នុងអឺរ៉ុបចាម់ផ្តើមរៀបចាំឡើងវិញនូវប៉ូលីសផ្សេងៗ។ដោយសារតែចំណុចនេះបានធ្វើអោយមាន
ការបង្កើតឡើងនូវការបង្ខិតបង្ខំឡើង។
## គោលបំណងរបស់ច្បាប់នេះ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋមានលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នាចំពោះបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នានិងមានលក្ខណៈជាក់លាក់ឬក៏កាសច្ចនុម័ត្តផ្សេងៗចំពោះការធ្លាក់ចុះ
នៃច្បាប់នេះរាល់បទឧក្រិដ្ឋទាំងអស់ទ្រូវបានកំណត់សម្គាល់នៅក្នុងចំណុចសំខាន់ៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ការដាក់ទោ
សទណ្ឌសំខាន់ៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅការកាត់ទោសក្នុងសាលាក្តីមួយចំនួនទៅតាមបទឧក្រិដ្ឋដែលធ្ងន់ឬស្រាល។ការដាក់ទោស
ចំពោះរាងកាយត្រូវបានកំណត់ដោយការដែលធ្វើទោសតាមបែបការវាយឬការដែលអោយសត្វឆ្កែខាំបើទុកជាការដាក់ទោសបែបនេះ
ត្រូវបានហាមប្រាមដោយបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅលើពិភពលោកក៏ដោយនិងករណីទោសផ្សេងៗទៀតអាចដាក់គុកយោងទៅលើ
កំរិតនៃទោសដែលជនល្មើសដែលប្រព្រឹត្តិកន្លងមកនិងអាចជាការដាក់ទោសមួយជិវិតផងដែរបើទោះជាមន្ត្រីដែលមានតំនែងនៅក្នុង
រដ្ឋាភិបាលឬក៏ប្រជារស្ត្រក៏ដោយគឺត្រូវដាក់ទោសទាន់ដូចគ្នា។ការផ្តន្ទាទោសត្រូវអនុឡោមតាមដែលជាក់លាក់មួយឬអាចដោះលែង
វាអាស្រ័យទៅតាមរបបនិងនិន្នាកានយោបាយរបស់ប្រទេសនីមួយៗផងដែរ។ការពិន័យទាំងឡាយការដកហូតដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ
ពីជនជាប់ចោទក៏ជាការដែលដាក់ទោសទាន់នោះដែរ។
វត្ថុបំណងប្រាំធំៗដែលចាត់ទុកជាបទឧក្រិដ្ឋដែរនោះគឺការដាក់ទោស,ការធ្វើអោយញញើត,ការធ្វើអោយអស់សម្ថភាព,បុនិតីសម្បទា
និងបដិទាន។
*ការដាក់ទោៈបទឧក្រិដ្ឋអាចទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់មួយចំនួននេះជាករណីដែលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុតប៉ុន្តែបទឧករិដ្រជាច្រើនក៏បាន
នាំមនូវផលប្រយោជន៏។យោងទៅលើបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗដែលមានជាបន្តបន្ទាប់ច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលបន្ថែមនូវច្បាប់មួយចំ
នួនបន្ថែមទៀត។ចំពោះមនុស្សណាដែលមិនប្រព្រឹត្តខុសនិងច្បាប់នេះនិងគ្មានទោសទាន់អ្វីឡើយតែផ្ទុយទៅវិញនិងមានទទួលទោ
សចំពោះជនដែលប្រព្រឹត្តខុសដូចជាការដែលមានទោសដល់ការសម្លាប់ជនណាម្នាក់នោះការដាក់ទោសគឺជាការដែលត្រូវប្រហាជី
វិតជននោះវិញតែម្តងយោងទៅលើច្បាប់និងសិទ្ធិ។
*ការធ្វើអោយអស់សម្ថភាពសំដៅទៅលើការដែលប្រមាថមើលងាយជាលក្ខណៈចំៗលើជនណាម្នាក់នោះគឺមានន័យថាដាក់ទោសចំ
ពោះការប្រមាថមើលងាយជាលក្ខណៈទៅតាមបទល្មើសរបស់ជនឧក្រិដ្ឋ។ការប្រមាថមើលងាយនេះភាគច្រើនកើតមានឡើងនៅក្នុង
សង្គមស៊ីវិលតែម្តង។
*បុនិតីសម្បទាច្បាប់នេះបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងចង់រក្សាសន្តិសុខក្នុងសង្គមកុំអោយកើតមានឡើងដូច្នេះសង្គមមួយនិងអាចជៀ
សផុតពីអំពើអបាយមុខនិងបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗបានទោតផងដែលនាពេលបច្ចបុន្ននេះការដាក់ទោសគឹតាមទម្រង់នេះជាករដែលដាក់គុ
កឬពន្ធាគានោះឯងទោសប្រហាជីវិតក៏ត្រូវបានផ្តល់ចំពោះជនឧក្រិដ្ឋដែរ។
*បដិទានក្នុងគោលបំណងបន្ធបន្ថយនូវទោសទាន់ដែលបានប្រព្រឹត្តខុសនោះមានន័យថាជាគោលដៅយ៉ាងសំខាន់ដែលការពារនូវកា
រប្រមាថមើលថាយដោយការដែលបទឧក្រិដ្ឋក្នុងការមើលងាយដោយអចេតនា។
## ការជ្រើសរើសជាបទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ជាច្រើនត្រូវនាបដាក់ទោសចំពោះជនឧក្រិដ្ឋជាទោសឧក្រិដ្ឋតែតាមធាតុពិតវាមានភាពទូលំទូលាយជាបន្តបន្ទាប់។ភាពទូលំទូលា
យនៃបទឧក្រិដ្ឋនេះជាភាពឆ្លាតវៃរបស់គំនិតប្រាជ្ញាស្មារតីទៅវិញ។ចំណុចជាបន្តបន្ទាប់ជាបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗ។
### ធាតុផ្សេងៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាច្បាប់មួយដែលបានហាមប្រាមចំពោះអំពើទាំងឡាយណាដែលមិនគួរប្រព្រឹត្តិឬប្រព្រឹត្តិដោយអចេតនាបើទោះជាភស្តុតា
ងគឺទាមទានូវសកម្មភាំមួយចំនួនដើម្បីបញ្ជាក់ក៏ដោយ។បទឧក្រិដ្ឋមួយចំនួនដែលនាពេលបច្ចប្បន្ននេះមិនត្រូវការប្រើប្រាស់ទៀតឡើយ
ភាពទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសរបស់ខ្លួនជាឧទាហរណ៏ដូចជាគ្រោះថ្ានក់ចរាចរណ៏មួយនៅលើផ្លួវនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ជាការបើក
បរដែលមានជាតិអាកុលនោះមានន័យថាជាការបើកបរក្នុងពេលដែលស្រវឺងដែលច្បាប់បានហាមប្រាមមិនអោយមានករណីបែបនេះ
ឡើយបើទុកជាយ៉ាងណាក៏ដោយគឺដោយសារតែការដែលគ្រប់គ្រងនិងការពាររបស់ច្បាប់នេះចំពោហបទឧក្រិដ្ឋទាំងឡាយមានភាព
ល្អប្រសើរនោះគឺចៅក្រមនៅក៏បានស្វែងរកនូវកំហុសធ្វន់ធ្ងរបន្ថែមទៀត។កំហុសគឺជាគំនិត។

## ទោសកំហុស
(Actus reus)ជាពាក្យដែលកំចីមកពីភាសាបារំាងដែលមានន័យថាសកម្មភាពនៃទោសកំហុសនិងជាបទល្មើសដែលប្រព្រឹត្តដល់រាង
កាយដែលតហរូវបានប្រព្រឹត្តិដោយរាងកាយផ្ទាល់តែម្តង។សកម្មភាពកំរាមកំហែងនិងត្រូវតែទទួលទោសចំពោះមុខច្បាប់។ជាឧទា
ហរណ៏ការគំរាមកំហែងរបស់លោកAចំពោះលោកBឬក៏សកម្មភាពមួយដែលឪពុកម្តាយមិនបានផ្តលអាហារគរ្ប់គ្រាន់ចំពោះកូនៗរ
បស់ពួកគេក៏អាចត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដែរ។
នៅពេលណាដែលការដាក់ទោសមានភាពមិនប្រកតីនោះជាសកម្មភាពមួយនៃការយល់យោគការដែលចង់បំពេញនូវការកាត់ក្តីអោ
យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់នោះគឺដោយការគោរពតាមកិច្ចសន្យា,​ការដែលស្ម័គ្រចិត្តនិងសាច់ញាតិដែលនៅរស់រៀនមានជីវិតនៅឡើ
យនិងជាធម្មតាដោយតំនែងនិងមុខនាទីដែលមាននៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។មុខតំនែងអាចកើតមានបានដោយសារតែការខិតខំប្រឹងប្រែង
របស់បុគ្គលរាងៗខ្លួនពីស្ថានភាពលំបាកៗនោះឯង។ម្យ៉ាងវិញទៀតនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសក៏មានការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់