open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ដេសសូ រ៉ាហ្វាល់

រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|រ៉ាហ្វាលរបស់ឥណ្ឌា
**ដេសសូ រ៉ាហ្វាល់** (ឬ ខ្យល់ព្យុះ ក្នុងភាសាខ្មែរ) ជាយន្តហោះបារាំង ដែលមាន ម៉ាសុីនពីរ និងមានស្លាបជារាងត្រីកោង, ប្រភេទប្រយុទ្ធចំរុះ ផលិតនិងកែច្នៃអោយក្រុមហ៊ុន Dassault Aviation បារាំង បំពាក់ដោយសព្វាវុធយ៉ាងទូលំទូលាយ រ៉ាហ្វាលផលិតឡើងដោយចង់បាន ឧត្តមភាពផ្លូវអាកាស ការរារាំង ការឈ្លបយកការណ៍តាមអាកាស ការគាំទ្រដី ការវាយប្រហារស៊ីជម្រៅ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនាវា និងបេសកកម្ម រារាំងនុយក្លេអ៊ែរ ។ វាត្រូវបានសំដៅថាជាយន្តហោះ "omnirole" ដោយ Dassault ។

នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ កងទ័ពអាកាសបារាំង និង កងទ័ពជើងទឹកបារាំង បានស្វែងរកការជំនួសឬកែច្នៃ យន្តហោះដែលមានស្រាប់របស់ពួកគេ។ ដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយលើការអភិវឌ្ឍន៍ និងជំរុញការលក់នាពេលខាងមុខ ប្រទេសបារាំងបានចូលរួមក្នុងការរៀបចំមួយជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងអេស្ប៉ាញ ដើម្បីផលិតយន្តហោះចម្បាំងពហុគោលបំណងដ៏រហ័សរហួន "អនាគតអឺរ៉ុប" (ដែលនឹងក្លាយទៅជា ព្យុះទីហ្វុង Eurofighter ) ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាជាបន្តបន្ទាប់លើការបែងចែកការងារ និងតម្រូវការខុសគ្នាបាននាំឱ្យប្រទេសបារាំងបន្តកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍របស់ខ្លួន។ Dassault បានបង្កើត អ្នកបង្ហាញបច្ចេកវិទ្យា ដែលហោះហើរលើកដំបូងនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៨៦ ដែលជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីសាកល្បងការហោះហើររយៈពេលប្រាំបីឆ្នាំ ដោយត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការអនុម័តគម្រោងនេះ។

យន្តហោះ Rafale មានភាពខុសប្លែកពីយន្តហោះប្រយុទ្ធនៅអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតក្នុងសម័យរបស់វា ដែលវាត្រូវបានសាងសង់ស្ទើរតែទាំងស្រុងដោយប្រទេសតែមួយ គឺប្រទេសបារាំង ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង អ្នកម៉ៅការការពារ សំខាន់ៗរបស់ប្រទេសបារាំង ដូចជា Dassault, Thales និង Safran ។ និងលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនរបស់យន្តហោះ ដូចជា ការបញ្ចូលសំឡេងផ្ទាល់ រ៉ាដា RBE2 AA សកម្មស្កេនអេឡិចត្រូនិក (AESA) និងឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា ស្វែងរក និងតាមដានអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ *ផ្នែកខាងមុខ optronique secteur* (IRST) ត្រូវបានបង្កើតក្នុងស្រុក និងផលិតសម្រាប់កម្មវិធី Rafale ។ ដើមឡើយគ្រោងនឹងចូលបម្រើសេវាកម្មក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ Rafale បានទទួលរងនូវការពន្យារពេលយ៉ាងសំខាន់ដោយសារតែការកាត់បន្ថយថវិកាក្រោយ សង្គ្រាមត្រជាក់ និងការផ្លាស់ប្តូរអាទិភាព។ មានរឿងសំខាន់បីគឺ Rafale C កំណែផ្អែកលើដីកៅអីតែមួយ Rafale B កំណែផ្អែកលើដីកៅអីភ្លោះ និង Rafale M កំណែផ្អែកលើក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនកៅអីតែមួយ។

ត្រូវបានណែនាំនិងដាក់លក់ក្នុងឆ្នាំ 2001 យន្តហោះ Rafale ត្រូវបានផលិតសម្រាប់ទាំងកងទ័ពអាកាសបារាំង និងសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ ដែលមានមូលដ្ឋានលើក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ នៅក្នុងកងនាវាចរបារាំង។  វាត្រូវបានទីផ្សារសម្រាប់នាំចេញទៅកាន់ប្រទេសជាច្រើន ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ទិញដោយ កងទ័ពអាកាសអេហ្ស៊ីប កងទ័ពអាកាសឥណ្ឌា កងទ័ពជើងទឹកឥណ្ឌា កងទ័ពអាកាសកាតា កងទ័ពអាកាស Hellenic កងទ័ពអាកាស ក្រូអាស៊ី កងទ័ពអាកាស ឥណ្ឌូនេស៊ី កងទ័ពអាកាសអារ៉ាប់រួម និង កងទ័ពអាកាស ស៊ែប៊ី។ រ៉ាហ្វាលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាយន្តហោះចម្បាំងទំនើប និងមានសមត្ថភាពបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក  និងក្នុងចំណោមយន្តហោះចម្បាំងដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតជាប្រទេសជុំវិញពិភពលោក។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​នៅ​លើ​ប្រទេស​អាហ្វហ្គានីស្ថាន លីប៊ី ម៉ាលី អ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី និង​ដោយ​ឥណ្ឌា​នៅ​ជិត​ព្រំដែន​របស់​ខ្លួន​ជាមួយ​ប៉ាគីស្ថាន។
មីល មី-១៧

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល|Mil MI-17 របស់កងអាកាសឥណ្ឌូនេសុី
**Mil Mi-17** ( ឈ្មោះហៅក្រៅរបស់អង្គការណាតូ ៖ **ហ៊ីប** ) គឺជាគ្រួសារ ឧទ្ធម្ភាគចក្រយោធា រុស្ស៊ីដែលរចនាដោយសូវៀតដែលត្រូវបានណែនាំក្នុងឆ្នាំ 1975 (Mi-8M) ដោយបន្តផលិត   នៅរោងចក្រចំនួនពីរក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅ Kazan និង Ulan-Ude ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាស៊េរី **Mi-8M** នៅក្នុងសេវាកម្មរុស្ស៊ី។ ឧទ្ធម្ភាគចក្រនេះភាគច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់ជា ឧទ្ធម្ភាគចក្រដឹកជញ្ជូន ទួរប៊ីនភ្លោះមធ្យម ក៏ដូចជាប្រភេទ កាំភ្លើងធំ ផងដែរ។
យន្តហោះចម្បាំងMiG-21មិកូយ៉ាន់-ហ្គូរ៉េវីច

យន្តហោះចម្បាំងMiG-21មិកូយ៉ាន់-ហ្គូរ៉េវីច បង់ក្លាដេស
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល
យន្តហោះចម្បាំងMiG-21មិកូយ៉ាន់-ហ្គូរ៉េវីច(ភាសារុស្សី Микоян и Гуревич МиГ-21) ឈ្មោះក្រៅហៅដោយអង្គការណាតូ៖ **Fishbed** ) គឺជា យន្តហោះចម្បាំង និង យន្តហោះស្ទាក់ចាប់ ល្បឿនលឿន ដែលត្រូវបានរចនាដោយ ការិយាល័យរចនា Mikoyan-Gurevich ក្នុង សហភាពសូវៀត ។ ឈ្មោះហៅក្រៅរបស់វារួមមាន: " *Balalaika* " ពីព្រោះ ទម្រង់ របស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹង ឧបករណ៍ភ្លេង ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា; " *Ołówek* " ជាភាសាប៉ូឡូញ សម្រាប់ "ខ្មៅដៃ" ដោយសារតែរូបរាងនៃ តួ របស់វា  និង " *Én Bạc* " មានន័យថា " លេប ប្រាក់" ជាភាសា វៀតណាម ។

ប្រទេសប្រមាណ 60 នៅទូទាំងទ្វីបទាំង4 បានធ្វើការហោះហើរ MiG-21 ហើយវានៅតែបម្រើប្រទេសជាច្រើនក្នុងរយៈពេលប្រាំពីរទសវត្សរ៍បន្ទាប់ពីការហោះហើរលើកដំបូងរបស់ខ្លួន។ វាបានបំបែកកំណត់ត្រាក្លាយជា យន្តហោះចម្បាំង supersonic ដែលផលិតបានច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលជាយន្តហោះប្រយុទ្ធដែលផលិតបានច្រើនបំផុតចាប់តាំងពី សង្គ្រាមកូរ៉េ ហើយគឺជាយន្តហោះចម្បាំងដែលផលិតបានយូរជាងគេ។
រថក្រោះ T-54/T-55

350x350ភីកសែល

រថក្រោះ **T-54** និង **T-55** គឺជារថក្រោះធុនមធ្យម របស់សូវៀត  ដែលត្រូវបានណែនាំអោយស្គាល់និងចេញលក់ក្នុងឆ្នាំក្រោយ សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។ គំរូ T-54 ដំបូងត្រូវបានបង្កើតរួចរាល់ បញ្ចប់នៅ Nizhny Tagil នៅចុងឆ្នាំ ១៩៤៥  ចាប់ពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រថក្រោះ តេ-៥៤ នៅទីបំផុតបានក្លាយជារថក្រោះសំខាន់សម្រាប់អង្គភាពពាសដែកនៃ កងទ័ពសូវៀត កងទ័ពនៃប្រទេសនៃ កិច្ចព្រមព្រៀងវ៉ារស្សាវ៉ា និងជាច្រើនទៀត។ T-54s និង T-55s បានចូលរួមក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនរបស់ពិភពលោកចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមរបស់ពួកគេនៅក្នុងពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សទី 20 ។

ស៊េរី T-54/55 គឺជារថក្រោះដែលផលិតច្រើនជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចំនួនផលិតកម្មប៉ាន់ស្មានសម្រាប់ស៊េរីមានចាប់ពី ៩៦,៥០០ ដល់ ១០០,០០០ ។ រថក្រោះទាំងនោះត្រូវបានជំនួសដោយរថក្រោះ T-62, T-64, T-72, T-80 និង T-90 នៅក្នុង កងទ័ពសូវៀត និងរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយកងទ័ពរហូតដល់ ៥០ ផ្សេងទៀតនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយខ្លះបានទទួលការជួសជុលនិងកែច្នៃ ដ៏ទំនើប។ កំណែចិននៃ T-54A គឺជា ប្រភេទ 59 ។

ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមត្រជាក់ រថក្រោះសូវៀតមិនដែលប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយសត្រូវរបស់ អង្គការណាតូ ក្នុងការប្រយុទ្ធ នៅអឺរ៉ុប ទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងរបស់ T-54/55 នៅភាគ ខាងលិច ជុំវិញកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ (បន្ទាប់មកជាការចាប់ផ្តើមនៃសង្រ្គាមត្រជាក់) បានជំរុញឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសបង្កើតកាំភ្លើងរថក្រោះថ្មីមួយគឺ Royal Ordnance L7 និង សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីបង្កើត រថក្រោះ M60 ។
AK-47

300x300ភីកសែល

**អាកា-៤៧ ឬ AK-47** ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា **Avtomat Kalashnikova** ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **Kalashnikov** ឬគ្រាន់តែ **AK** ) គឺជា កាំភ្លើងវាយប្រហារ ដែលត្រូវបានដាក់សម្រាប់ប្រអប់ព្រីនធ័រ 7.62 × 39mm ។ បង្កើត​ឡើង​នៅ ​សហភាព​សូវៀត ​ដោយ​អ្នក​រចនា​អាវុធ​ធុន​តូច​រុស្ស៊ី Mikhail Kalashnikov វា​ជា ​អាវុធ ​ដើម​កំណើត​នៃ ​កាំភ្លើង​វែង Kalashnikov (ឬ "AK") ។ បន្ទាប់ពីជាងប្រាំពីរទសវត្សរ៍ចាប់តាំងពីការបង្កើតរបស់វា ម៉ូដែល AK-47 និងប្រភេទរបស់វានៅតែជាអាវុធដ៏ពេញនិយម និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោកសម្បីតែខ្មែរយើងក៏មានប្រើដែល។

ការងាររចនានៅលើ AK-47 បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ។ វាត្រូវបានបង្ហាញសម្រាប់ការសាកល្បងយោធាជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ កំណែ ថេរ ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសេវាកម្មសកម្មសម្រាប់អង្គភាពដែលបានជ្រើសរើសនៃ កងទ័ពសូវៀត ។ នៅដើមឆ្នាំ 1949 កាំភ្លើង AK ត្រូវបានទទួលយកជាផ្លូវការដោយ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសូវៀត  ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋសមាជិកភាគច្រើននៃ កិច្ចព្រមព្រៀងវ៉ារស្សាវ៉ា ។

ម៉ូដែលរបស់វាត្រូវទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាសាកលរបស់ពួកគេចំពោះភាពជឿជាក់របស់វា ទោះក្រោមលក្ខខណ្ឌដ៏អាក្រក់ ហើយមានតម្លៃផលិតកម្មទាប (បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអាវុធទំនើប) ភាពអាចរកបាននៅស្ទើរតែគ្រប់តំបន់ភូមិសាស្រ្ត និងភាពងាយស្រួលនៃការប្រើប្រាស់។ កាំភ្លើង AK ត្រូវបានផលិតឡើងក្នុងប្រទេសជាច្រើន ហើយត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានសេវាកម្មជាមួយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ក៏ដូចជា កងកម្លាំងមិនទៀងទាត់ និង ការបះបោរ នៅទូទាំងពិភពលោក។ , "of the estimated 500 million firearms worldwide, approximately 100 million belong to the Kalashnikov family, three-quarters of which are AK-47s". គំរូនេះគឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍនៃប្រភេទផ្សេងទៀតជាច្រើននៃបុគ្គល, បម្រើដោយនាវិក, និងអាវុធឯកទេស។
ទ្រឹស្តីឃុបឃិតអំពីការស្លាប់របស់ Adolf Hitler

ទ្រឹស្តី និង សមគំនិត អំពីការស្លាប់របស់ Adolf Hitler ដែលជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការនៃប្រទេសអាឡឺម៉ង់ពីឆ្នាំ ១៩៣៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤៥ ផ្ទុយនឹងការពិតដែលថា គាត់បានធ្វើអត្តឃាត នៅ *Führerbunker* នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ។ ភាគច្រើនផ្តើមចេញពីយុទ្ធនាការ ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត របស់សូវៀត ភាគច្រើននៃទ្រឹស្ដីទាំងនេះបានចាត់ទុកថា ហ៊ីត្លែរ និងភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះ អ៊ីវ៉ា ប្រ៊ុន បានរួចរស់ជីវិត និងរត់គេចពី ទីក្រុងប៊ែរឡាំង ដែលជាធម្មតាអះអាងថាគាត់បានភៀសខ្លួនទៅ អាមេរិកខាងត្បូង ។

នៅក្នុងឆ្នាំក្រោយសង្រ្គាម ការិយាល័យស៊ើបអង្កេតសហព័ន្ធ (FBI) និង ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់កណ្តាល (CIA) របស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានស៊ើបអង្កេតរបាយការណ៍ពាក់ព័ន្ធ និងរូបថតដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ ប៉ុន្តែមិនបានគាំទ្រភាពត្រឹមត្រូវរបស់ពួកគេទេ។ ការចាត់ថ្នាក់នៃឯកសារទាំងនេះនៅសតវត្សរ៍ទី 21 បានជួយដល់ទ្រឹស្តីបន្ថែមលើការបើកបង្ហាញដែលថាលលាដ៍ក្បាលនៅក្នុងបណ្ណសារសូវៀតដែលអះអាងថាលលាដ៍ក្បាលរបស់ហ៊ីត្លែរពិតជារបស់ស្ត្រី។

ការអះអាងនេះបានទទួលការលាតត្រដាងមួយចំនួននៅក្នុងវប្បធម៌ដ៏ពេញនិយម ប៉ុន្តែត្រូវបានចាត់ទុកដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រថាត្រូវបានបដិសេធដោយ ភស្តុតាងរឹង នៃធ្មេញរបស់ហ៊ីត្លែរ (រួមទាំងធ្មេញនៅលើបំណែក ឆ្អឹងកង ដែលជាផ្នែកតែមួយគត់នៃរាងកាយរបស់គាត់បានបញ្ជាក់សាក្សីមួយចំនួន)
អាអឹមអិច-១៣

300x300ភីកសែល

អាអឹមអិច-១៣ គឺជា រថក្រោះធុនស្រាល របស់បារាំងផលិតពីឆ្នាំ ១៩៥២ ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៧ ។ វាបានបម្រើការជាមួយកងទ័ពបារាំង ដូចជា **Char 13t-75 Modèle 51** ហើយត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់ប្រទេសជាង 26 ផ្សេងទៀត។ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមទម្ងន់ដំបូងរបស់វា 13 តោន ហើយមានតួដ៏រឹងមាំ និងអាចទុកចិត្តបាន  វាត្រូវបានបំពាក់ជាមួយនឹង ទួណឺវីស ដែលផលិតដោយ GIAT Industries (ឥឡូវ Nexter ) ជាមួយនឹងទស្សនាវដ្តីប្រភេទកាំភ្លើងវែង ដែលត្រូវបានគេប្រើផងដែរនៅលើ SK-105 Kürassier អូទ្រីស។  រាប់បញ្ចូលទាំងគំរូដើម និងកំណែនាំចេញ មានវ៉ារ្យ៉ង់ជាងមួយរយ ដែលរួមមាន កាំភ្លើងបាញ់ដោយខ្លួនឯង ប្រព័ន្ធ ប្រឆាំងយន្តហោះ APCs និងកំណែ ATGM ។
យន្តហោះបំបាំងកាយB-2ស្ពិរីត

300x300ភីកសែល

យន្តហោះ **Northrop B-2 Spirit** គឺជា យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ ធុនធ្ងន់ របស់អាមេរិក ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា បំបាំងកាយ ដែលអាចសង្កេតបានទាប ដើម្បី ជ្រាបចូលទៅក្នុង ប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងយន្តហោះ ដ៏ទំនើប។ វាត្រូវបានគេសំដៅជាញឹកញាប់ថាជា **អ្នកបំផ្ទុះគ្រាប់បែកបំបាំងកាយ** ។ 

B-2 ត្រូវបានរចនាឡើងដោយ Northrop (ក្រោយមក Northrop Grumman ) ជាអ្នកម៉ៅការសំខាន់ ដោយមាន Boeing , Hughes និង Vought ជាអ្នកម៉ៅការបន្តសំខាន់ ។ វាត្រូវបានផលិតពីឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ឆ្នាំ ២០០០។    យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកអាចទម្លាក់អាវុធ ធម្មតា និង ទែម៉ូនុយក្លេអ៊ែ,  ដូចជា រហូតដល់ទៅ ២៣០គីឡូ Mk 82 JDAM GPS -guided bombs ឬដប់ប្រាំមួយ ស្មើ ១,១០០គីឡូ គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ B83 ។ យន្តហោះ B-2 គឺជាយន្តហោះដែលមានការទទួលស្គាល់តែមួយគត់ដែលអាចផ្ទុក អាវុធទប់ទល់ ដែនអាកាស ដ៏ធំនៅក្នុងការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធបំបាំងកាយ។

ការអភិវឌ្ឍន៍បានចាប់ផ្តើមក្រោមគម្រោង Advanced Technology Bomber (ATB) កំឡុងពេល រដ្ឋបាល Carter ដែលបានលុបចោល យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក B-1A ដែលមានសមត្ថភាព Mach 2 មួយផ្នែក ដោយសារតែ ATB បានបង្ហាញការសន្យាបែបនេះ ប៉ុន្តែការលំបាកក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍បានពន្យារពេលដំណើរការ និងជំរុញការចំណាយ។ ទីបំផុត កម្មវិធីនេះផលិតបាន ២១ B-2s ក្នុងតម្លៃជាមធ្យម 2.13 ដុល្លារ&nbsp;ពាន់លានក្នុងមួយគ្រឿង (~$4.17&nbsp;ពាន់លានក្នុងឆ្នាំ២០២៤  ) រួមទាំងការអភិវឌ្ឍន៍ វិស្វកម្ម ការធ្វើតេស្ត ការផលិត និងលទ្ធកម្ម។  ខណៈដែលការចំណាយ លើលទ្ធកម្ម សរុប (រួមទាំងការផលិត គ្រឿងបន្លាស់ បរិក្ខារ ការជួសជុលឡើងវិញ និងការគាំទ្រផ្នែកទន់) ជាមធ្យម $៩២៦&nbsp;លាន (~១.១ពាន់លាន $) ក្នុងមួយគ្រឿង។ 

កងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិក មានយន្តហោះ B-2 ចំនួន ១គ្រឿងកំពុងប្រើគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤  មួយត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង ការធ្លាក់យន្តហោះឆ្នាំ ២០០៨   ហើយមួយទៀតទំនងជាចូលនិវត្តន៍ពីសេវាកម្មបន្ទាប់ពីត្រូវបានខូចខាតនៅក្នុងការធ្លាក់នៅឆ្នាំ ២០២២។
រថក្រោះឡេអូផាត់១

300x300ភីកសែល

**រថក្រោះឡេអូផាត់ ឬ រថក្រោះ Kampfpanzer Leopard** ជាបន្តបន្ទាប់ **Leopard 1** បន្ទាប់ពីការបញ្ចូល Leopard 2 ជាបន្តបន្ទាប់ គឺជា រថក្រោះប្រយុទ្ធដ៏សំខាន់ ដែលរចនាដោយ ក្រុមហ៊ុន Porsche និងផលិតដោយ Krauss-Maffei នៅ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ដោយបានចូលបម្រើសេវាកម្មលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងយុគសម័យមួយ ដែលក្បាលគ្រាប់ HEAT ត្រូវបានគេគិតថា ផលិតគ្រឿងសឹកធុនធ្ងន់ធម្មតា ដែលមានតម្លៃមានកំណត់ ការរចនា Leopard បានផ្តោតលើកម្លាំងបាញ់ និងការចល័តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ជំនួសឱ្យការការពារធ្ងន់។ វាមានបំពាក់នូវកាវក្រោះដែកកម្រិតមធ្យម ដែលមានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងនឹងកាំភ្លើងយន្តដែលមានកម្រិតទាប និងកាំភ្លើងយន្តធុនធ្ងន់ ដែលផ្តល់ឱ្យវានូវ សមាមាត្រថាមពលធៀបនឹងទម្ងន់ ខ្ពស់។ នេះគួបផ្សំនឹងការផ្អាក និងប្រព័ន្ធបើកបរដ៏ទំនើប បានផ្តល់ឱ្យ Leopard នូវភាពចល័ត និងដំណើរការឆ្លងប្រទេសដ៏ប្រសើរ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងរថក្រោះប្រយុទ្ធសំខាន់ៗដទៃទៀតនៃសម័យនោះ ដោយគ្រាន់តែត្រូវបានគូប្រជែងដោយ French AMX-30 និង Swedish Strv 103 ប៉ុណ្ណោះ។ គ្រឿងសព្វាវុធសំខាន់របស់ Leopard មានអាជ្ញាប័ណ្ណផលិតដោយអាឡឺម៉ង់នៃកងពលធំ របស់អង់គ្លេស Royal Ordnance L7 105&nbsp;mm rifled gun ដែលជាកាំភ្លើងរថក្រោះដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងរីករាលដាលបំផុតនៃសម័យកាល។

ការរចនានេះបានចាប់ផ្តើមជាគម្រោងសហការក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 រវាងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច និង ប្រទេសបារាំង ហើយក្រោយមកត្រូវបានចូលរួមដោយ ប្រទេសអ៊ីតាលី  ប៉ុន្តែភាពជាដៃគូបានបញ្ចប់ភ្លាមៗ ហើយការរចនាចុងក្រោយត្រូវបានបញ្ជាដោយ Bundeswehr ជាមួយនឹងការផលិតទ្រង់ទ្រាយពេញលេញចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ។ សរុបមក រថក្រោះ Leopard ចំនួន ៦,៤៨៥ គ្រឿងត្រូវបានសាងសង់ ដែលក្នុងនោះ៤,៧៤៤  ជារថក្រោះប្រយុទ្ធ និង ១,៧៤១ គឺជាប្រភេទឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ និងប្រឆាំងយន្តហោះ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលរថយន្តគំរូ ៨០ និងរថយន្តមុនស៊េរី។

ខ្លារខិនបានក្លាយជាស្ដង់ដារនៃយោធាអឺរ៉ុបជាច្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយនៅទីបំផុតបានបម្រើការជារថក្រោះប្រយុទ្ធដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រទេសជាងរាប់សិបទូទាំងពិភពលោក ដោយប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច អ៊ីតាលី និងហូឡង់ គឺជាប្រតិបត្តិករដ៏ធំបំផុតរហូតដល់ពួកគេចូលនិវត្តន៍។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០ មក Leopard 1 ត្រូវបានកាត់ចេញជាបណ្តើរៗទៅកាន់តួនាទីបន្ទាប់បន្សំនៅក្នុងកងទ័ពភាគច្រើន។ នៅក្នុង កងទ័ពអាឡឺម៉ង់ Leopard 1 ត្រូវបានបញ្ឈប់ទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដោយ Leopard 2 ខណៈដែលយានជំនិះដែលមានមូលដ្ឋានលើ Leopard 1 នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតួនាទីឧបករណ៍ប្រើប្រាស់។

Leopard 2 បានជំនួស Leopard 1 ក្នុងការបម្រើជាមួយប្រទេសជាច្រើនទៀត ដោយរថយន្តដែលបានមកពីការប្រើប្រាស់ Leopard 1 hull នៅតែឃើញសេវាកម្ម។ បច្ចុប្បន្ន ប្រតិបត្តិករធំបំផុតគឺ ប្រទេសក្រិច ដែលមានរថយន្តចំនួន ៥២០ គ្រឿង ប្រទេសទួរគី មានរថយន្តចំនួន ៣៩៧ គ្រឿង ប្រទេសប្រេស៊ីល មានរថយន្តចំនួន ៣៧៨ គ្រឿង និង ប្រទេសឈីលី មានរថយន្តចំនួន ២០២ គ្រឿង។ យានជំនិះទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងជាមួយនឹងការកែលម្អផ្សេងៗទៅលើពាសដែក កម្លាំងភ្លើង និងឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា ដើម្បីរក្សាសមត្ថភាពរបស់ពួកគេក្នុងការចូលរួមការគំរាមកំហែងបែបទំនើប។
មីសុីលក្រោមទឹក(ត័រពី)

]]

**មីសុីលក្រោមទឹក**សម័យទំនើបគឺជាអាវុធក្រោមទឹកដែលបាញ់ពីលើ ឬក្រោមផ្ទៃទឹក រុញដោយខ្លួនឯងឆ្ពោះទៅរកគោលដៅ ជាមួយនឹង ក្បាល គ្រាប់ផ្ទុះដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបំផ្ទុះទាំងនៅពេលប៉ះ ឬនៅជិតគោលដៅ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ឧបករណ៍បែបនេះត្រូវបានគេហៅថាត្រីត័រពី។ ពាក្យ *ត័រពី* ដើមឡើយបានអនុវត្តចំពោះឧបករណ៍ជាច្រើនប្រភេទ ដែលភាគច្រើនសព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានគេហៅថា មីន ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩០០ មកត័រពីត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីកំណត់ឧបករណ៍បំផ្ទុះនៅក្រោមទឹកដែលដំណើការដោយខ្លួនឯង។

ខណៈពេលដែល នាវាចម្បាំង នៅសតវត្សរ៍ទី 19 បានវិវត្តន៍ជាចម្បងជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពនៃការចូលរួមរវាងនាវាចម្បាំងអាវក្រោះដែកជាមួយនឹង កាំភ្លើងធំ ការច្នៃប្រឌិត និងការកែលម្អនៃត័រពីចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1860 តទៅបានអនុញ្ញាតឱ្យ ទូកត័រពី  តូចៗបាញ់ចេញពីនាវាទឹកខាតតូចផ្សេងទៀតដែលស្រាលជាងមុន នាវាមុជទឹក / នាវាមុជទឹក សូម្បីតែ ទូកនេសាទ ឬ នាវាមុជទឹក ។ យន្តហោះ ដើម្បីកម្ទេចកប៉ាល់ធំៗ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើកាំភ្លើងធំ ទោះបីជាពេលខ្លះមានហានិភ័យនៃការរងការវាយប្រហារដោយកាំភ្លើងធំរយៈចម្ងាយឆ្ងាយក៏ដោយ។

ត័រពីសម័យទំនើបត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាជាទម្ងន់ស្រាល ទម្ងន់ធ្ងន់ រត់ត្រង់ និងប្រភេទដឹកនាំដោយខ្សែ។ ពួកគេក៏អាចដាក់ឱ្យបាញ់ចេញពីលើគោកផងដែល។ នៅក្នុងសង្គ្រាមសម័យទំនើប គ្រាប់ត័រពីបាញ់ចេញពីនាវាមុជទឹកគឺស្ទើរតែប្រាកដថាត្រូវចំគោលដៅក្នុងការវាយលុករបស់វា។ ការដើម្បីការពារពីវាដ៏ល្អបំផុតគឺការវាយបកដោយប្រើត័រពី  ផ្សេងទៀត។  
រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល|ត័រពីបាញ់ចេញពីនាវាចម្បាំង
ប្រតិបត្តិការចុះចតនៅន័រម៉ង់ឌី

**ការចុះចតនៅ Normandy** គឺជា ប្រតិបត្តិការចុះចត និងប្រតិបត្តិការតាមផ្លូវអាកាសដែលពាក់ព័ន្ធនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៤ នៃការលុកលុយ របស់ពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត លើ Normandy ក្នុង ប្រតិបត្តិការ Overlord កំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។ ឈ្មោះកូដ **ប្រតិបត្តិការណិបទូន** ហើយជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា **D-Day** (បន្ទាប់ពី ពាក្យយោធា ) វាគឺជាការលុកលុយតាមសមុទ្រដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រតិបត្តិការ​នេះ​បាន​ចាប់​ផ្តើម ​រំដោះ​បារាំង និង​អឺរ៉ុប​ខាង​លិច​ដែល​នៅ​សល់ ហើយ​បាន​ចាក់​គ្រឹះ​នៃ​ជ័យជម្នះ​របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​លើ ​រណសិរ្ស​លោក​ខាង​លិច ។

ផែនការសម្រាប់ប្រតិបត្តិការបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៣ ។ ក្នុងប៉ុន្មានខែដែលឈានទៅដល់ការលុកលុយ សម្ព័ន្ធមិត្តបានធ្វើការ បោកបញ្ឆោតយោធា យ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលមានឈ្មោះកូដថា Operation Bodyguard ដើម្បីបំភាន់ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់អំពីកាលបរិច្ឆេទ និងទីតាំងនៃការចុះចតសំខាន់របស់សម្ព័ន្ធមិត្ត។ អាកាសធាតុនៅថ្ងៃដែលបានជ្រើសរើសសម្រាប់ថ្ងៃប្រតិបត្តិការ D-Dayគឺមិនល្អទេ ហើយប្រតិបត្តិការត្រូវពន្យារពេល 24 ម៉ោង។ ការពន្យារពេលបន្ថែមទៀតនឹងមានន័យថាមានការពន្យារពេលយ៉ាងហោចណាស់ពីរសប្តាហ៍ ដោយសារអ្នករៀបចំផែនការមានតម្រូវការសម្រាប់ដំណាក់កាលនៃព្រះច័ន្ទ ជំនោរ និងពេលវេលានៃថ្ងៃ ដែលមានន័យថាមានតែពីរបីថ្ងៃក្នុងមួយខែត្រូវបានគេចាត់ទុកថាសមរម្យ។ មេដឹកនាំអាឡឺម៉ង់ Adolf Hitler បានដាក់ Field Marshal Erwin Rommel ជាបញ្ជាការរបស់កងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់ និងអភិវឌ្ឍបន្ទាយនៅតាម ជញ្ជាំងអាត្លង់ទិក ក្នុងការប្រមើលមើលការលុកលុយ។ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Franklin D. Roosevelt បានដាក់បញ្ចាអោយឧត្តមសេនីយ Dwight D. Eisenhower ឱ្យដឹកនាំកងកម្លាំងពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត។

ការឈ្លានពានបានចាប់ផ្តើមភ្លាមៗបន្ទាប់ពីពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រនៅព្រឹកថ្ងៃទី ៦ ខែមិថុនាជាមួយនឹងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសនិងកងទ័ពជើងទឹកក៏ដូចជា ការវាយលុកតាមអាកាស - ការចុះចតនៃ កងទ័ពអាកាសអាមេរិក អង់គ្លេស និងកាណាដា ចំនួន ២៤,០០០ នាក់ ។ ការវាយលុកពីលើអាកាសនាពេលព្រឹកព្រលឹមត្រូវបានបន្តដោយ ការចុះចត amphibious របស់ពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត នៅលើឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសបារាំង នាម៉ោង 6:30នាទីព្រឹក គោលដៅ មានចម្ងាយ ៨០គីឡូម៉ែត្រ លាតសន្ធឹងនៃឆ្នេរសមុទ្រ Normandy ត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំផ្នែក៖ យូថាហ៍ អូម៉ាហា មាស ជូណូ និង ដាវ ។ ខ្យល់បានបក់ខ្លាំងបានបក់បោកយានចុះចតនៅភាគខាងកើតនៃទីតាំងដែលគេគ្រោងទុក ជាពិសេសនៅរដ្ឋយូថាហ៍ និងអូម៉ាហា។

បុរសទាំងនោះបានធ្លាក់ក្រោមការបាញ់ប្រហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពី កន្លែងដាក់កាំភ្លើង ដែលមើលឃើញឆ្នេរ ហើយច្រាំងសមុទ្រត្រូវបាន ជីកយករ៉ែ និងគ្របដណ្តប់ដោយឧបសគ្គដូចជាបង្គោលឈើ ជើងទម្រដែក និងលួសបន្លា ដែលធ្វើឲ្យការងាររបស់ក្រុមបោសសម្អាតឆ្នេរមានការលំបាក និងគ្រោះថ្នាក់។ ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសច្រើនជាងគេគឺនៅ Omaha ដែលមានច្រាំងថ្មចោទខ្ពស់។ នៅ Gold, Juno, និង Sword ទីក្រុងដែលមានកំពែងរឹងមាំជាច្រើនត្រូវបានសម្អាតនៅក្នុង ការប្រយុទ្ធគ្នាពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ ហើយកន្លែងដាក់កាំភ្លើងធំពីរនៅ Gold ត្រូវបានបិទខ្ទប់ដោយប្រើរថក្រោះទំនើប។

ពួកសម្ព័ន្ធមិត្តអាចបង្កើត ក្បាលឆ្នេរ នៅទីតាំងចុះចតទាំងប្រាំនៅថ្ងៃដំបូង ប៉ុន្តែ Carentan, Saint-Lô និង Bayeux នៅតែស្ថិតក្នុងដៃរបស់ពួកណាសុីអាល្លឺម៉ង់។ Caen ដែលជាគោលដៅសំខាន់មិនត្រូវបានកាន់កាប់រហូតដល់ថ្ងៃទី ២១ ខែកក្កដា។ មានតែឆ្នេរពីរប៉ុណ្ណោះ (ជូណូ និងមាស) ត្រូវបានតភ្ជាប់នៅថ្ងៃដំបូង ហើយក្បាលឆ្នេរទាំងប្រាំមិនត្រូវបានតភ្ជាប់រហូតដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា។ អ្នកស្លាប់និងអ្នករបួសរបស់អាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃ D-Day ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានបុរសពី ៤,០០០ ទៅ ៩,០០០ នាក់ ។ គេបានវិភាគថាចំនួនអ្នកស្លាប់ខាងសម្ព័ន្ធមិត្តមានយ៉ាងហោចណាស់ ១០,០០០ នាក់ ដោយមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៤,៤១៤ នាក់បានរកឃើញ។
ទួលបាសាន

ទួលបាសានមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះទន្លេធំ និងទន្លេតូច។
កំពង់ផែរកូរេ

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|នាវាមុជទឹកជប៉ុន គូរយូ ផលិតនៅកំពង់ផែកូរេ

កំពង់ផែរកូរេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៨៩ នៅក្រុងកូរេ ខេត្តហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ប្រទេសជប៉ុន។ វាជា កំពង់ផែសំខាន់ទីពីរ របស់កងទ័ពជើងទឹកជប៉ុន ដែលមានបេសកកម្មសម្រាប់ ការពារដែនកោះរបស់ជប៉ុន។ ដំណាលនឹងការបង្កើតនេះ គេបានបង្កើត រោងចក្រជួសជុលនាវា ដោយនាំយកគ្រឿងសម្ភារៈពីរោងចក្រនៅអូនូហាម៉ា ដែលស្ថិតនៅជិតក្រុងកូបេ។

ការសាងសង់ រោងចក្រនេះបានធ្វើឡើងក្រោម ការដឹកនាំរបស់វិស្វករជនបារាំង មានឈ្មោះថា Louis-Émile Bertin។ នាវាចម្បាំងដំបូងដែលបានផលិតនៅទីនោះមានឈ្មោះថា មីយ៉ាកូ (Miyako) ហើយត្រូវបានប្រកាសចេញជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៨៩៧។

នៅឆ្នាំ ១៩០៣ រោងចក្រ និងកំពង់ផែនេះ ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការ ជា “រោងចក្រនាវាចម្បាំងកូរេ” (Kure Naval Arsenal)។

វាក៏បានត្រូវការខូចខាតជាបន្ទាប់បន្តៗដោយសារពួកសម្ព័ន្ធមិត្តទម្លាប់គ្រាប់បែក។
ម៉ូសេ ដាយ៉ាន

ម៉ូសេ ដាយ៉ាន (ភាសាអ៊ីស្រាអែល  משה דיין) លោកកើតនៅថ្ងៃទី ២០ ខែមិនា ឆ្នាំ១៩១៥ និងស្លាប់នៅខែតុលា ថ្ងៃទី១៦ ឆ្នាំ១៩៨១ លោកជាមេបញ្ជារការ អ៊ីស្រាអែល និងអ្នកនយោបាយ

អំឡុង ឆ្នាំ១៩៤៨ នៅពេល សង្គ្រោម អ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាបលើកទី១ចាប់ផ្ដើម គាត់ជាមេបញ្ជាការ ចលនាយេរូសេឡឹម

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៨ លោកជាអគ្គសេនាធិការនៃកងការពារអ៊ីស្រាអែល និងបានជួយអ៊ីស្រាអែលក្នុងសមរភូមិ ព្រែកជីកសុីណាយ ផងដែលនៅឆ្នាំ១៩៥៦។

នៅឆ្នាំ១៩៦៧ លោកជាមន្រ្ដីការពារជាតិ លោកបានដើរតួសំខាន់និងអំឡុង សង្គ្រោម ៦ ថ្ងៃ និងក្លាយជានិមិត្តរូបរបស់កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល

លោកធ្លាប់បម្រើការក្នុង កងកម្លាំង ហាកាណាស់នៅឆ្នាំអំឡុងឆ្នាំ១៩៣០ លោកធ្លាប់បានហ្វឹកហាត់ជាមួយកងកម្លាំងពិសេស ណាយ ស្វត ក្រោមការបណ្ដុះបណ្ដាលពីពួកអង់គ្លេស អំឡុងសង្គ្រោមលោកលើទី២ លោកបានប្រយុទ្ធជាមួយពួក វីឈីបារាំង នៅលីបង់ ក្រោយមកលោកក៏ត្រូវបាន អ្នកបាញ់សីប បាញ់ត្រូវភ្នែក បណ្ដាលអោយលោកខ្វាក់ភ្លែកមួយចំហៀងនិងត្រូវពាក់របាំងភ្លែក ឯខាងនយោបាយ លោកបានភាពជិតសិទ្ធិ ជាមួយលោក ដេវីឌ បេន ហ្គរីន អំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៣ គាត់ត្រូវបានរិះគន់ដោយសារ ក៏មិនប្រយ័ត្នរបស់លោក បណ្ដាលអោយ ពួក អេសុីបលួចវាយប្រហារ ក្នុងសង្រ្គោម យម គីពពួរ បន្ទាប់ពីនិងមកលោក ក៏លាលែងពីតំណែងឈរជើង គាត់ក៏បានជួយសម្រួល រវាង អេសុីប-អ៊ីស្រាអែល ផងដែល
សង្គ្រាមអារ៉ាប់ - អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ១៩៤៨

**សង្រ្គាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨** ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **សង្រ្គាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលលើកទីមួយ** ជាសង្គ្រោមរវាងរដ្ធអ៊ីស្រាអែល វាបានចាប់ផ្ដើមបន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលប្រកាសខ្លួនជាប្រទេសឯករាជ្យនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ថ្ងៃទី១៤ ហើយ អង់គ្លេសបានចាកចេញពីដែនដីប៉ាលេស្ទីន។ មុននិងទៀត ពួកអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាបបានប្រយុទ្ធរួចមកហើយនៅចុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្តមក អង្គការសហប្រជាជាតិបានសម្រេចបែងបែកដែនដីនេះជា ២ ប្រទេស។ មួយអោយទៅពួកអារ៉ាប់ និងមួយទៀតអោយពួកជ្វីស ក្រុងយេរ៉ូសេឡឹមត្រូវចាត់ទុកជាក្រុងនៅក្រោម
រូបភាពតូច|ទាហានអារ៉ាប់ស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ ឆ្នាំ ១៩៤៨
អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោយពីការចាកចេញរបស់អង់គ្លេសនៅដែនប៉ាលេស្ទីន កងទ័ពអារ៉ាប រួមមាន ប្រទេស អេហ្សីប ហ្សកដានី សុីរី អ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បីច្បាំងជួយអារ៉ាបនៅប៉ាលេស្ទីន ប៉ុន្តែរឿងដ៏អស់សំណើចគឺថា កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានប្រយុទ្ធយកឈ្នះលើរដ្ធអារ៉ាបទាំងនោះ ហើយវាយដណ្ដើមបានដែនដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិផ្ដល់អោយទៀត លទ្ធផល ក្រោយសង្គ្រោមគឺថា

អ៊ីស្រាអែលដណ្ដើមបានដែនសឹងតែទាំងអស់របស់ប៉ាលីស្ទីន ហើយតំបន់ West Bank ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ ហ្សកដានី ហើយច្រកកាស្សាត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអេហ្សីប
រូបភាពតូច|ទាហានអ៊ីស្រាអែលក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល និង អារ៉ាប់ ឆ្នាំ ១៩៤៨

## មេដឹកនាំ អ៊ីស្រាអែល និង អារ៉ាប់ 
រូបភាពតូច|លោក ដេវីដ ប៊ែន ហ្គូរីអន
រូបភាពតូច|លោក ម៉ូសេ ដាយ៉ាន់ (Moshe Dayan)
រូបភាពតូច|លោក យីតសាក រ៉ាប៊ីន (Yitzhak Rabin)
រូបភាពតូច|ស្ដេច ហ្វារូក (King Farouk)
រូបភាពតូច|ស្ដេច អាប់ដុល្លាហ៍ទី១ (King Abdullah I)

រូបភាពតូច|លោក មូសាហ៊ីម អាល់-ផាហាជ៉ី (Muzahim al-Pachachi)
រូបភាពតូច|លោក អាមីន អាល់-ហ៊ុស្សេនី (Amin al-Husseini)
បដិវត្តហុងគ្រីឆ្នាំ ១៩៥៦

**បដិវត្តហុងគ្រីឆ្នាំ ១៩៥៦** គឺការបះបោរ ១៥ថ្ងៃ ដោយប្រជាជនហុងគ្រី ប្រឆាំងទៅនិងរដ្ធភិបាលរបបកម្មុនីស និងសហភាពសូវៀត 

## ការចាប់ផ្ដើម 
វាបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ដល់ ថ្ងៃទី ៤ ខែ វិច្ចិកា វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចលនាប្រឆាំងនិងរបបកម្មុនីសខ្លាំងបំផុតក្នុងអំឡុងសម័យ សង្គ្រាមត្រជាក់។ ហេតុនាំអោយមានការបះបោក៏ដោយសារតែ ហុងគ្រីរងការគ្រប់គ្រង់ធ្ងន់ធ្ងរពេកពី
រូបភាពតូច|រថក្រោះសូវៀតនៅហុងគ្រី
សហភាពសូវៀត និងបាននាំប្រទេសពួកគេអោយក្លាយជារដ្ធកម្មុនីស ហើយក៏ដោយសារ ពួកគេគ្មានសេរីភាព ការរស់នៅលំបាក និងមានប៉ូលីសសម្ងាត់បានចាប់និងធ្វើទារុណកម្ម។ នៅថ្ងៃទី ២២ ខែ តុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ និស្សិតនៅរដ្ធធានី ប៊ូដាប៉េស បានធ្វើការបាតុកម្ម ដើម្បីសិទ្ធិសេរីភាព និង សិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយ មនុស្សកាន់តែច្រើនបានចូលរួម។ ក្រោយមកការបាតុកម្មបានក្លាយជាហិង្សា ពួកនិស្សិតបានធ្វើបទសម្ភាសនៅតាមវិទ្យុ ប៉ុន្តែប៉ូលីសសម្ងាត់បានចាប់ពួកគេ ក្រោយមកការបាតុកម្មកាន់តែខ្លាំងឡើងក៏បានធ្វើប៉ូលីសសម្ងាត់ហុងគ្រីបើកការបាញ់រះទៅលើពួកបាតុករ ក្រោយមកវាបានក្លាយជា ភាពវឹកវរ ដោយអតីតៈទាហានកុងគ្រីក៏បានចូលរួមជាមួយ បាតុករ បង្កើតបានក្រុមប្រឆាំងប្រដាប់អាវុធខ្នាត់តូចដើម្បីសេរីភាពនិងការពារខ្លួន ក្រុមទាហានទាំងនោះបានបាញ់ពួកប៉ូលីសសម្ងាត់ដែលបាញ់ទៅកាន់បាតុករ ហើយនិងពួកសូវៀតដែលមាននៅក្នុង ហុងគ្រីពេលនោះ ក្រោយមកពួកគេក៏ទទួលបានជោគជ័យដោយដកមេដឹកនាំកម្មុនីសចោលទាំងអស់ និងបោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ក្រោយមកវាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំដដែល
រូបភាពតូច|រដ្ធធានី ហុងគ្រីអំឡុងពេលបដិវត្ត
ប៉ុន្តែសូវៀតមិនព្រមដោយបានលើកទ័ពវាយប្រហោចូលហុងគ្រីតែម្ដង នៅខែវិច្ចការ ឆ្នាំដដែល ថ្ងៃទី ៤។ បដិវត្តនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ១០ ខែវិច្ចការ ហើយ បន្សល់ទុក អ្នកស្លាប់ ២៥០០ ជនជាតិហុងគ្រី និង ៧០០ ទាហានសូវៀតបានស្លាប់ ប្រជាជនប្រមាណ ២០០,០០០នាក់រត់ទៅ អូទ្រីសក្រោយមកហុងគ្រីក៏នៅតែក្លាយជារដ្ធកម្មុនីសដដែល ពិភពលោកបាន ភ្ញាក់ផ្អើល ប៉ុន្តែគ្មានប្រទេសណាលុកដៃចូលទេ វាបានបង្ហាញពីឥទ្ធិភពសូវៀតនៅអុឺរ៉ុបខាងកើត ហើយបង្ហាញថាពួកប្រទេសលោកខាងលិចនិងមិនហ៊ានប្រថុយជួយហុងគ្រីនោះទេ ព្រោះខ្លាច សង្គ្រាមលោកលើកទី៣
ការវាយប្រហារបស់មនុស្សស្លាប់(សង្គ្រាមប្រាសាទអូសូវីយ៉េច)

ការវាយប្រហារបស់មនុស្សស្លាប់ គឺបានកើតនៅឆ្នាំ ១៩១៥ ខែសីហា ថ្ងៃទី ៨ នៅប្រាសាទអូសូវីយ៉េច ឥឡូវនៅប៉ូឡូញ។ ក្នុងអំឡុងពេលច្បាំងគ្នាអាល្លឺម៉ង់បានប្រើអាវុធជីវៈសាស្រ្ដ គឺថ្នាំពុលបាញ់ដល់ទាហានរុស្សីតែការពារប្រាសាទអូសូវីយ៉េច

ផ្សែងថ្នាំពុលទាំងនោះពិតជាមានឥទ្ធិពល ដោយពួកគេបានក្អកចេញឈាម និងក្អកមកចេញកម្ទេចគ្រឿងក្នុងរបស់ពួកគេ មុខរបស់ពួកគេចាប់ផ្ដើមស ដូចសាកសពមនុស្សស្លាប់ បើទោះបីពួករងទុក្ខវេទនា ពួកគេក៏បានព្យាយាមយកក្រណាត់អាវមករំមុខ ហើយបានបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំត្រឡប់មកវិញ ដោយសាររូបរាងពណ៍សរបស់ពួកគេ និងរូបកាយពពេញដោយឈាម ពួកអាល្លឺម៉ង់បានហៅពួកគេ ថា (**មនុស្សស្លាប់**)

រូបភាពតូច|លោក លេតឺណង វ្លាឌីមៀរ កោតលិនស្គី (Lieutenant Vladimir Kotlinsky) ជាមេបញ្ជាការរបស់ប៉ុស្តិ៍អូសូវីយ៉េចអំឡុងការវាយប្រហារ
ពួកគេវាយបកវិញ ដោយមានភាពខ្លាហាបំផុត និងបានក្ដោបបានស្ថានការមកវិញ និងបានវាយបក បណ្ដាលអោយពួកអាល្លឺម៉ង់បរាជ័យទាំងស្រុង ដោយហេតុបើវា មានភាពល្បីល្បាញជុំវិញអុឺរ៉ុបដោយសារភាព ក្លាហាន និង កម្លាំង របស់ពួកគេ ដែលប្រយុទ្ធអំឡុងមានផ្សែងបំពុល
សង្គ្រាមយមគីបពួរ(សង្គ្រាម អ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់លើកទី៤)

សង្គ្រាមយមគីបពួរ ឬ សង្គ្រាម អ៊ីស្រាអែលលើកទី៤ គឺជាសមរភូមិសង្គ្រាមដែលបានប្រុយុទ្ធចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៣ ខែតុលា ថ្ងៃទី ៦ ដល់ ថ្ងៃទី ២៥ រវាងអ៊ីស្រាអែល និង រដ្ធអារ៉ាប់ ដោយប្រទេសសំខាន់ខាងរដ្ធអារ៉ាប់គឺ អេហ្សីប និង សុីរី
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល|កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលក្នុងសង្គ្រាមយោមគីបពួរ
កសង្គ្រាមពីបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់ឧបទ្វីបសុីណាយទាំងមូល និង ហ្គូឡាន ពីសុីរី។ នៅឆ្នាំ១៩៧៣ អេហ្សីប និង សុីរី ដោយគ្មានក៏ដឹងមុនពី ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល នៅថ្ងៃ យមគីបពួរ វាថ្ងៃបុណ្យរបស់ ជនជាតិជ្វីហ្វ ហើយក៏ជាបុណ្យ រ៉ាម៉ាដាន របស់ ប្រជាជនមូស្លីម។អេហ្សីបបានឆ្លងព្រែកជីកស៊ុយអេ ហើយបានវ៉ៃដណ្ដើមយកដែនដីខ្លះនៅឧបទ្វីប សុីណាយ ហើយសុីរីបានវ៉ៃខាងតំបន់ហ្គូឡាន មុនដំបូង រដ្ធអារ៉ាប់ហាក់ដូចជាមានព្រៀបតែមិនយូរប៉ុន្មាន អ៊ីស្រាអែលបានវាយសម្រុកចូលរដ្ធធានីសុីរី និង ឡោមព័ន្ធ កងទ័ពអេហ្សីប ដោយ អ៊ីស្រាអែល ទទួលបានកាគាំទ្រពីអាមេរិច ហើយរដ្ធបានការគាំទ្រពីសូវៀត បទឈប់បាញ់ចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា ថ្ងៃទី ២៣ តែបានរំលោភបំពាន ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទើបដំណើរមែនទែន
លទ្ធផល គឺបានធ្វើអោយប្រទេសអេហ្សីបមានមោទភាពនិងខ្លួនអែងដែលបានប្រយុទ្ធដ៏ប្រសើរបំផុត ក្រោយចាញ់អ៊ីស្រាអែលនៅឆ្នាំ១៩៦៧ យ៉ាងអាម៉ាសមុខ។ សង្គ្រាមនេះបានបង្ហាញអ៊ីស្រាអែលថាអ៊ីស្រាអែលខ្លាំងប៉ុន្តែក៏មិនមានន័យថា ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសុវត្តិភាពដែល វាក៏បានប្តូនយោបាយអេហ្សុីបអោយងាក់ទៅរកពួកលោកខាងលិច ហើយបោះបង់សូវៀត
កូរ៉េក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន

នៅឆ្នាំ១៨០០ជាង ប្រទេសទាំងពីរ កូរ៉េ និង ជប៉ុន គឺជារាជាណាចក្របែបបុរាណ ប៉ុន្តែនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៩ ពិភពលោកបានផ្លាស់ប្ដូយ៉ាងលឿន ពួកលោកខាងលិចបានបង្ខំអោយប្រទេសនៅអាសុី បើកព្រំដែនរបស់ពួកគេក្នុងការជួញដូរ

## ប្រវត្តិសាស្រ្ដ 
នៅឆ្នាំ១៨៥៤ កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិចបានបង្ខំ ជប៉ុនអោយបើកព្រំដែនក្នុងការជួញដូរ នេះនាំមកនៅ ចលនាទំនើបកម្មមីជីនៅឆ្នាំ១៨៦៨។ ជប៉ុនបានព្យាយាមស្ដារប្រទេសអោយក្លាយជាប្រទេសមានវិស័យឧស្សាហកម្មននិងទំនើបកម្មព្រមទាំងកងទ័ពបែបទំនើប តែកូរ៉េវិញ គឺផ្ទុយពីជប៉ុន អោយកូរ៉េនៅតែរក្សានយោបាយបិទប្រទេសពីប្រទេសខាងក្រៅ ក្រោមឥទ្ធិពល រាជវង្សឈីង 
រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|កងទ័ពជប៉ុនចូលបើកការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចិននៅសៀងហ្វាន (Seonghwan) ក្នុងសង្គ្រាមជប៉ុន-ចិន
ជប៉ុនឃើញ កូរ៉េជាដែនដីដែលខ្លួនអាចពង្រីកឥទ្ធិពលបាន
ព្រោះតែការបះបោរបស់កសិករកូរ៉េនៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ព្រោះកសិករទាំងនោះមិនចូលចិត្ត ឥទ្ធិពល លោកខាងលិច រួមទាំង កំហឹងលើរដ្ធភិបាលដែលពុករលួយនិងយកពន្ធថ្លៃៗ ជប៉ុនឃើញថា នេះជាឱកាសរបស់ខ្លួនក្នុងការចូលរួមច្បាំងដណ្ដើមយកកូរ៉េពីចិន ដោយស្ដេចកូរ៉េបានស្នើសូមជំនួយពីចិន ដើម្បីប្រឆាំងនិងពួកបាតុករ ឯជប៉ុនបានគាំទ្រពួកបាតុករ

បង្កអោយមានសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ  ជប៉ុនបានយកឈ្នះយ៉ាងងាយស្រួលលើចិន បង្កអោយមាន សន្ធិសញ្ញាសុីមូនូសេគី ដោយចិនសុខចិត្ត ផ្ដល់ដែនដីកូរ៉េដល់ជប៉ុន ហើយកូរ៉េបានប្រកាសខ្លួនជាប្រទេសឯករាជ្យប៉ុន្តែតាមពិតគ្រាន់តែ កូនអាយ៉ងជប៉ុនប៉ុណ្ណោះ ជប៉ុនបានបញ្ចូន មនុស្សសង្ងត់អោយធ្វើឃាត រាជានីកូរ៉េ **អ្នកម្នាង ម៊ិន** ដែលប្រឆាំងនិងបញ្ជារបស់ជប៉ុន ជាបានធ្វើអោយមានការភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំងពីប្រជាជនកូរ៉េ។ ប្រជាជនកូរ៉េចាប់ផ្ដើមខឹង ខ្លាំងទៅៗ ជប៉ុនក៏បិទសិទ្ធ ខ្លាំងទៅៗដូចគ្នា កូរ៉េបានព្យាយាមបង្កើតចក្រភពកូរ៉េឡើងវិញតែវាមិនបានដំណើរការទេ ព្រោះ ជប៉ុនជាមហាអំណាចតំបន់ទៅហើយ បន្ទាប់មក រុស្សីក៏ចង់ដណ្ដើម ដែនដីម៉ាន់ជូរីនិងកូរ៉េពីជប៉ុនបណ្ដាលអោយមានជម្លោះរវាងរុស្សីនិងជប៉ុន បង្កើតបានសង្គ្រាម រុស្សី-ជប៉ុន ជប៉ុនបាន
រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|កងទ័ពជប៉ុនចូលទៅក្នុងកំពង់ផែរដែលខូចខាតរបស់រុស្សីបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ ក្នុងសង្គ្រាមជប៉ុន-រុស្ស៊ី
វាយកម្ទេចរុស្សីបានយ៉ាងស្រួល បណ្ដាលអោយពិភពលោកភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំង ចាប់តាំងពីពេលនោះមកជប៉ុនបានក្លាយជាមហាអំណាចនៅអាសុី ក្រោយសង្គ្រាម ជប៉ុនបង្ខំ ចុះកិច្ចសន្យាលើ សន្ធិសញ្ញាអឺលសា ប្រែកូរ៉េទៅជា ប្រទេសក្រោមអាណាព្យាបាលជប៉ុន កូរ៉េបានបាត់បង់អ្វីទាំងអស់ មិនថា សុទ្ធសេរីភាព នយោបាយ រាជាការ ជប៉ុនជាអ្នកចាត់ចែងទាំងអស់

អធិរាជ ហ្គូជូង បានព្យាយាម ប្រឆាំងនិងបដិសេព ប៉ុន្តែត្រូវបានគេបង្ខំអោយដាក់រាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩០៧ នៅឆ្នាំ១៩១០ ជប៉ុនបានបង្ខំអោយ កូរ៉េចុះកិច្ចសន្យា ឧបសម្ព័ន្ធជប៉ុន-កូរ៉េដើម្បីព្រមទទួលស្គាល់ថាកូរ៉េជាដែនអាណានិគមជប៉ុន ចាប់ពីពេលនោះមក ជប៉ុនបានប្ដូឈ្មោះ ដែនដីកូរ៉េ ទៅជា ឆូសេន

ហើយវាត្រូវបានគ្រប់គ្រង់ពីរដ្ធាភិបាលជប៉ុន នៅ កីជូ ឬ សេអ៊ូល បច្ចុប្បន្ន
សាកលវិទ្យាល័យ Humboldt នៃទីក្រុងប៊ែកឡាំង

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨២៨ រហូតដល់ការបិទទ្វារនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ វាត្រូវបានគេហៅថា **រាជាសាកលវិទ្យាល័យ Friedrich Wilhelm នៃក្រុងប៊ែកឡាំង** ( **FWU Berlin** ភាសាអាល្លឺម៉ង់*Königliche Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin* )    ក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមត្រជាក់ សាកលវិទ្យាល័យបានរកឃើញ ប៊ែរឡាំងខាងកើត ហើយត្រូវបានបំបែកជាពីរនៅពេលដែល សាកលវិទ្យាល័យ Free of Berlin បានបើកនៅ West Berlin *។* សាកលវិទ្យាល័យបានទទួលឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួនជាកិត្តិយសដល់ Alexander និង Wilhelm von Humboldt ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ 

សាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជាមហាវិទ្យាល័យចំនួនប្រាំបួនរួមទាំង សាលាវេជ្ជសាស្ត្រ របស់ខ្លួនដែលបានចែករំលែកជាមួយ Freie Universität Berlin ។ សាកលវិទ្យាល័យមាននិស្សិតចុះឈ្មោះចូលរៀនប្រហែល ៣៥,០០០ នាក់ ហើយផ្តល់ជូននូវកម្មវិធីសញ្ញាប័ត្រនៅក្នុង ១៧១ មុខវិជ្ជា ចាប់ពីថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រដល់កម្រិតក្រោយបណ្ឌិត។  បរិវេណសំខាន់របស់វាមានទីតាំងនៅ  មហាវិថីនៅកណ្តាលទីក្រុងប៊ែរឡាំង។ សាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ការត្រួសត្រាយផ្លូវ នៃគំរូរបស់Humboldtian នៃការអប់រំឧត្តមសិក្សា ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុប និងលោកខាងលិចផ្សេងទៀត។ 

ជាទូទៅវាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសាកលវិទ្យាល័យដ៏លេចធ្លោរបស់ពិភពលោកសម្រាប់ វិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០ ដោយសារតែសាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងរបកគំហើញសំខាន់ៗនៅក្នុងរូបវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងទៀតដោយសាស្រ្តាចារ្យរបស់ខ្លួនដូចជា Albert Einstein ។  មហាវិទ្យាល័យអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ន និងអតីតនិស្សិតគួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមាន 57 រង្វាន់ណូបែល  (ភាគច្រើននៃសាកលវិទ្យាល័យអាល្លឺម៉ង់ណាមួយ) ក៏ដូចជាអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកសិក្សារួមទាំង Hermann von Helmholtz, Emil du Bois-Reymond, Robert Koch, Theodor Mommsen, Karl Marx, Friedrich Engels, Hurcken von Arthaus, Otto., Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Walter Benjamin, Max Weber, Georg Simmel, Karl Liebknecht, Ernst Cassirer, Heinrich Heine, Eduard Fraenkel, Max Planck, Weernher von Braun and the Brothers Grimm ។
សន្ធិសញ្ញា សុីមូនូសេគី

សន្ធិសញ្ញា សុីមូនូសេគី (ភាសាជប៉ុន 下関条約)

ធ្វើនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៩៥ រវាង រាជវង្សឈីង និង អធិរាជជប៉ុន នៅក្រុងសុីមូនូសេគី(下関市)សន្ធិសញ្ញនេះត្រូវបានធ្វើ ក្រោយសង្គ្រាម ចិន-ជប៉ុនលើកទី១

## សនិ្ធសញ្ញា 
* អ្នកចុះកិច្ចសន្យា តំណាងអោយជប៉ុន៖ លោក អ៊ីតូ ហ៊ីរូបូមី និង លោក ម៉ាតសូមូនេមីតសូ

* អ្នកចុះកិច្ចសន្យា  តំណាងអោយរាជវង្ស ឈីង៖ លោក លី ហុងហ្សាង និងកូនប្រុសរបស់លោក លី ជីញហ្វាង

ក្នុងសន្ធិសញ្ញានេះមានដូចជា

* ១.កូរ៉េនិងក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យ មិនស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ចិនទៀតទេ

* ២.ចិនត្រូវប្រគូល សុីដេ មកអោយជប៉ុន ក្នុងសុីដេ រួមមាន កោះប៉េងហូ តំបន់ឡៅតុង និង កោះតៃវ៉ាន់

* ៣.ចិនត្រូវប្រគូល ប្រាក់សុទ្ធចំនួន ៧,៤៦០តោនអោយជប៉ុន

* ៤.ចិនត្រូវបើកក្រុងចំនួន៤ អោយជប៉ុនជួញដូរ រួមមាន សាសុី ឆុងឈីង ស៊ូចូវ ហាំងចូវ
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី - ជប៉ុន

**សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន** ( រុស្ស៊ី ៖ Русско-японская война, *Russko-yaponskaya voyna* ; ជប៉ុន ៖ 日露戦争 សង្គ្រាម រុស្សី-ជប៉ុន គឺជាសមរភូមិប្រយុទ្ធរវាង អធិរាជជប៉ុន និង ចក្រភពរុស្សី ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ថ្ងៃទី៨ ដល់ ខែកញ្ញា ថ្ងៃទី៥

កណ្តាល|រូបភាពតូច|407x407ភីកសែល|កងទ័ពជប៉ុនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន
ប្រទេសទាំងពីប្រយុទ្ធដើម្បី ត្រួតត្រាដែនដីកូរ៉េ និង ដែនដីម៉ាន់ជូរី

សមរភូមិបានចាប់ផ្ដើមនៅភាគខាងត្បូង ម៉ាន់ជូរីនិង ទីក្រុងមូកដិន រួមទាំងតំបន់ឡៅតុង

សមរភូមិជើងទឹក បានប្រយុទ្ធ នៅសមុទ្រលឿង និង សមុទ្រជប៉ុន នៅថ្ងៃទី៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩០៤ ជប៉ុនបានបើកការវាយប្រហារទៅកាន់កំពង់ផែរអាថឺរ ជប៉ុនបានកម្ទេចនាវាចម្បាំងរុស្សីច្រើនគួរសម ហើយបន្តមក ជប៉ុនបានដឹកកងទ័ពរបស់ខ្លួន ដាក់ក្នុងដែនដីកូរ៉េ ជប៉ុនបានឡោមព័ន្ធកំពង់ផែរអាថឺរ ហើយរុស្សីក៏ចុះចាញ់
កណ្តាល|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីបានលិច បន្ទាប់ពីបុកនឹងមីនក្នុងទឹករបស់ជប៉ុន
សមរភូមិ មូកដិន គឺជាសមរភូមិក៏ធំបំផុតនៅអំឡុងសម័យនោះដែលមាន កងទ័ពប្រមាណ ៦០០,០០០ ប្រយុទ្ធគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយលទ្ធផលគឺ ជប៉ុនជាអ្នកឈ្នះ កងនាវាបាល់ទិច រុស្សី បានធ្វើដំណើរតាំងពីអុឺរ៉ុបមក ដើម្បីច្បាំងគ្នាជាមួយជប៉ុន ប៉ុន្តែរឿងដែលនឹកស្មានមិនដល់គឺថា កងនាវាជប៉ុនបានត្រៀមចាំ បាញ់ប្រហារជាមុនបាត់ទៅហើយ កងនាវាជប៉ុន កម្ទេចនាវាទាំងនោះ ខ្ទេចអស់រលីងគ្មានសល់

នេះជាប្រវត្តិសាស្រ្ដរបស់កងនាវាជប៉ុនដែលបានយកឈ្នះលើសង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យបែបនេះ
ក្រោយមកក៏មាន សន្ធិសញ្ញាផតស្មីត ដែលសម្រួលប្រទេសទាំងពីរ ដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិច លោក ធីអូដូរី រ៉ូសសាវ៉ែល ក្នុង សន្ធិសញ្ញានោះរួមមាន៖

១.ជប៉ុននិងគ្រប់គ្រង់ដែនដីកូរ៉េ
២.ដែនដីឡៅតុង
៣.ពាក់កណ្ដាលនៃ កោះ សាខាលីន
៤.ផ្លូវរថភ្លើងនៅដែនដីម៉ាន់ជូរីខាងត្បូង 
វាជាលើកទី១ ដែលប្រទេសអាសុីអាចយកឈ្នះលើប្រទេសនៅអុឺរ៉ុបបាន

វាបានបង្ហាញទៅកាន់ប្រទេសអាសុីដទៃទៀតដែលបានស្ថិតក្រោមអាណានិគមពួកអឺរ៉ុបនៅសម័យនោះ ថា អាសុីមិនអន់ទេ
នាវាចម្បាំងជប៉ុន មូសាសុី

រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល|រូបខាងមុខរបស់នាវាចម្បាំងមូសាស៊ី (Musashi)
នាវានេះត្រូវបានណែនាំអោយស្តាល់និងតែងតាំងនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៤២ *Musashi* ត្រូវបានកែប្រែនិងច្នៃដើម្បីបម្រើជា នាវាចម្បាំង នៃក្រុមកងនាវាចរចម្រុះ ហើយបានចំណាយពេលនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានឆ្នាំធ្វើការចូលរួមប្រយុទ្ធ ។ នាវានេះត្រូវបានផ្ទេរទៅកាន់ Truk ដែលជាមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកដ៏សំខាន់ របស់ជប៉ុន ក្នុងសម័យសង្គ្រាមនៅ រោងមហោស្រពប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង នៅដើមឆ្នាំ ១៩៤៣ហើយបានយកបម្រើការ ជាច្រើនដងក្នុងឆ្នាំនោះជាមួយនឹងកងនាវាជប៉ុនក្នុងការស្វែងរកកងកម្លាំង អាមេរិក ។ នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ផ្ទេរ​កងកម្លាំង​និង​ឧបករណ៍​រវាង​ជប៉ុន​និង​កោះ​ដែល​កាន់កាប់​ជាច្រើន​ដង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៤៤ ។ នាវានេះបានត្រូវបានបាញ់ដោយមីសុីលក្រោមទឹក នៅដើមឆ្នាំ ១៩៤៤ ដោយ នាវាមុជទឹក អាមេរិក *Musashi* ត្រូវបានបង្ខំឱ្យត្រឡប់ទៅប្រទេសជប៉ុនវិញដើម្បីជួសជុល ក្នុងអំឡុងពេលនោះកងទ័ពជើងទឹកបានបង្កើន គ្រឿងសព្វាវុធប្រឆាំងយន្តហោះ របស់នាវានេះយ៉ាងខ្លាំង។ នាវានេះមានវត្តមានក្នុងអំឡុងពេល សមរភូមិសមុទ្រហ្វីលីពីន ក្នុងខែមិថុនា ប៉ុន្តែមិនបានជួបឬប្រយុទ្ធមួយកងកម្លាំងអាមេរិកទេ។ ក្នុងអំឡុងពេល សមរភូមិឈូងសមុទ្រ Leyte នាវា *Musashi* ត្រូវបានលិចដោយការប៉ាន់ប្រមាណដោយសារការបាញ់ត្រូវជាមួយ torpedo និងគ្រាប់បែកបានវាយប្រហារពី យន្តហោះដែលមានមូលដ្ឋានលើក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ អាមេរិចនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៤៤ ដោយនាវាបានរងការវាយប្រហារពី មីសុីលក្រោមទឹក ប្រមាណ ១៩គ្រាប់ និង គ្រាប់បែកពីផ្ទៃអាកាសប្រហែល ១៧គ្រាប់។ ជាងពាក់កណ្តាលនៃនាវិករបស់នាវាត្រូវបានជួយសង្គ្រោះ។ ការបំបែកការខូច​ខាត​របស់​នាវាបានរកឃើញ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១៥ ដោយ​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​ដែល​ជួល​ដោយ​សហ​ស្ថាបនិក ​ក្រុមហ៊ុន Microsoft លោក Paul Allen ។
សន្ធិសញ្ញា ផតស្មីត

, Komura, Takahira, Satō ។ សន្ធិសញ្ញាបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Meiji-mura ក្នុង Inuyama ខេត្ត Aichi ប្រទេសជប៉ុន។]]

**សន្ធិសញ្ញា ផតស្មីត** គឺ​ជា​សន្ធិសញ្ញាក្នុងការ​បញ្ចប់​ជា​ផ្លូវការ​នៃសង្រ្គាម​រុស្ស៊ី​-ជប៉ុន ​ឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៥។ វាត្រូវបានចុះកិច្ចសន្យាជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥

វាបានធ្វើឡើង ពីថ្ងៃទី៦ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩០៥ នៅកំពង់ផែរ ស្មីត

ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ធីអូដូរី រ៉ូសសាវ៉ែល  គឺជាឧបករណ៍សំខាន់ក្នុងការចរចា ហើយបានឈ្នះ រង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព សម្រាប់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់គាត់ ដែលជាអ្នកទទួលជនជាតិអាមេរិកដំបូងគេ។ ក្នុងកិច្ចសន្យានេះជប៉ុន និងទទួលបានដូចជា៖

១.ដែនដីកូរ៉េ

២.ដែនដីឡៅតុងព្រមទាំងកំពង់ផែរអាថឺរ

៣.ពាក់កណ្ដាលនៃកោះ សាខាលីន

៤.ផ្លូវរថភ្លើងនៅភាគខាងត្បូងម៉ាន់ជូរី
កោះសាខាលីន

កណ្តាល|រូបភាពតូច|360x360ភីកសែល|ដែនទីបង្ហាញខេត្តសាខាលីន ដែលជាកោះធំមួយនៅភាគខាងកើតរបស់រុស្ស៊ី។ កោះសាខាលីនមានផ្ទៃដីប្រហែលជា ៧២,៤៩២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
សាខាលីន (ភាសារុស្សីСахали́н) ជាកោះធំមួយនៅសមុទ្រប៉ាសុីហ្វិក មានទីតាំងនៅខាងជើងប្រទេសជប៉ុន ហើយនៅជិតឆ្នេខាងកើតប្រទេសរុស្សី ជាកោះមួយដែលបង្កជម្លោះរវាង ជប៉ុន និង រុស្សី នៅឆ្នាំ១៨០០ជាង ជប៉ុននិងរុស្សីប្រកាសរាងខ្លួនៗថាជាកោះរបស់ខ្លួន

មុនដំបូងពួកគេ សុខចិត

្តចែកគ្នា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៨៧៤ ជប៉ុនបានសម្រេចចិត្ត បោះបង់ការទាមទារ ក្នុងដោះដូរជាមួយ កោះគូរីល
ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម រុស្សី-ជប៉ុន ឆ្នាំ១៩០៤ដល់១៩០៥
ជប៉ុនបើកការវាយលុកចូលកោះហើយ ធ្វើអោយកងទ័ពរុស្សីបរាជ័យយ៉ាងងាយស្រួល ក្រោយមកទៀតក្នុងសន្ធិសញ្ញាផតស្មីត
បានប្រគូលភាគខាងត្បូងនៃកោះមកកាន់ប្រទេសជប៉ុន ជប៉ុនហៅកោះនេះ ថា(樺太) ចាប់ពីឆ្នាំ១៩០៥ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ ភាគខាងត្បូងនៃកោះនេះ ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជប៉ុន ភាគខាងជើងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង់របស់រុស្សី ប៉ុន្តែក្រោយពី សង្គ្រាមលោកទី២ បញ្ចប់ទៅ សូវៀតបានកាន់កាប់កោះទាំងមូលម្ដងទៀត
សព្វថ្ងៃ កោះនេះនៅតែស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង់របស់រុស្សី ប៉ុន្តែភាគខាងត្បូងនៃកោះនៅតែមានវប្បធម៏ជប៉ុននៅទីនោះ
សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|ទូករបស់ចិនបានលិច បន្ទាប់ពីការបាញ់ប្រហារជាមួយនាវាចម្បាំងជប៉ុន នៅក្នុងឈូងសមុទ្រអ៊ីកាយី ក្នុងសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ។
សង្គ្រាម ចិន-ជប៉ុនលើកទី១ បានចាប់ផ្ដើមនៅរវាងខែកក្កដា ថ្ងៃទី២៥ ឆ្នាំ១៨៩៤ ដល់ ខែមេសា ថ្ងៃទី១៧ ឆ្នាំ១៨៩៥ គឺជាសង្គ្រាមរវាង អធិរាជជប៉ុន និងរាជរង្សឈីង  

## ការចាប់ផ្ដើម 
ដើមហេតុនៃសង្គ្រាមគឺការទាមទារក្នុងការគ្រប់គ្រង់ដែនដីកូរ៉េ នៅពេលនោះកូរ៉េជាប្រទេសតូចមួយ មានទីតាំងរវាង ចិន និង ជប៉ុន។ ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ កូរ៉េនៅតែកូនរដ្ធរបស់ចិន មានន័យថា កូរ៉េគោរពចិននិងផ្ញើ សួយសារអាករ ដល់អធិរាជចិន 

រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល|រូបគំនូរ បង្ហាញពីការប្រយុទ្ធរវាងទ័ពចិន និងទ័ពជប៉ុន នៅទីក្រុងហ្វេងហ៊ួងឆេង ក្នុងសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ។
ខណៈប្រទេសជប៉ុនបានចាត់ទុកដែនដីកូរ៉េជាគោលដៅនៃការពង្រីកចក្រពត្តិរបស់ខ្លួន នៅ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៩៤ មានបះបោរមួយនៅកូរ៉េដែលហៅថា ដុងហាក់។ ស្ដេចកូរ៉េបានស្នើអធិរាជចិន អោយជួយបង្ក្រាបពួកបះបោរ

ចិនបានធ្វើតាមសំណើរ ដោយបញ្ចូនទាហាន ប្រមាណ ២,៨០០ នាក់មកដែនដីកូរ៉េ
ជប៉ុនបានចាត់ទុកថានេះជាការរំលោភលើ អនុសញ្ញា Tientsin ឆ្នាំ ១៨៨៥ ហើយបានបញ្ជូនកងកម្លាំងបេសកកម្មចំនួន ៨,០០០ នាក់ មកចុះចតនៅ Incheon ។ ដោយអនុសញ្ញានោះបាននិយាយថា ប្រទេសទាំងពីរនិងនិយាយគ្នាជាមុនសិន មុននិងបញ្ចូនទ័ពមកដែនដីកូរ៉េ ក្រោយទ័ពជប៉ុនបានមកដល់ ពួកគេបានធ្វើដំណើរទៅ សេអ៊ូល ហើយនិងត្រួតត្រា រាជវាងកូរ៉េ បន្ទាប់មកក៏បានចាប់ខ្លួនស្ដេចកូរ៉េ ជប៉ុនបានរៀបចំ រដ្ធាភិបាលកូរ៉េថ្មីមួយដែលអាយ៉ងជប៉ុន ចិនបានដកទ័ពចេញ ប៉ុន្តែមិនមែនទាំងអស់នោះទេ ហើយចិនក៏មិនទទួលស្គាល់រដ្ធាភិបាលថ្មីរបស់កូរ៉េផងដែល ហើយពេលនោះមានទ័ពចិនប្រមាណ ៣,០០០នាក់ មានវត្តមាននៅដែនដីកូរ៉េ ពួកគេអាចទទួល ជំនួយតែពីផ្លូវទឹកប៉ុណ្ណោះ ព្រោះជប៉ុនបិទមិនអោយចិនធ្វើដំណើរចូលកូរ៉េទេ

នៅឆ្នាំ១៨៩៤ ខែកក្កដា ថ្ងៃទី២៥ កងទ័ពនាវាជប៉ុនបានបើកការវាយប្រហារមកកាន់ ទូកចិន ដែលដឹកទាហានប្រមាណ ១,២០០ បន្ទាប់មក ប្រទេសទាំងពី ចិននិងជប៉ុនបាន ប្រកាសសង្គ្រាម នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៩៤ សង្គ្រាម បន្តរហូតដល់ខែកញ្ញា ថ្ងៃទី១៥ បន្ទាប់មកសង្គ្រាមដ៏សំខាន់មួយបានកើតមាននៅ ព្យុងយ៉ាង កងទ័ពចិនបានចិញនិងដកទ័ព ទៅ ម៉ាន់ជូរី(ភាគខាងជើងបំផុតរបស់ចិន) ពីរថ្ងៃក្រោយមកកងទ័ពជើងទឹកចិនបានរងការបរាជ័យយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារសង្គ្រាមនៅ ទន្លេ យ៉ាលូ ទូកចិនដែលរួចផុតពីសង្គ្រាមបានចូលចត នៅផែរអាថឺរ នៅខែតុលាឆ្នាំ ១៨៩៤ កងទ័ពជប៉ុនបានឈ្លានពាន ម៉ានជូរី ហើយនិងផែរអាថឺរ នៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា។ នៅខែមិនា ឆ្នាំ១៨៩៥ ចិនបានចរចា សន្តិភាពជាមួយជប៉ុន នៅខែមេសា ថ្ងៃទី១៧ ប្រទេសទាំងបានចុះសន្ធិសញ្ញាសុីមូនូសេគី

ជាមូលហេតុនៃការ បញ្ចប់សង្គ្រាម

ចិនត្រូវផ្ដល់លុយជាច្រើនដល់ជប៉ុន ព្រមទាំងកោះតៃវ៉ាន់ ហើយដែនដីកូរ៉េ
ច័រជស្ម៊ីធប៉ាដិន ជូនៀរ

កណ្តាល|រូបភាពតូច|322x322ភីកសែល|លោក ច័រជ ស្ម៊ីធ ប៉ាដិន ជូនៀរ
ច័រជស្ម៊ីធប៉ាដិន ជូនៀរ ជាមេបញ្ជាការដ៏ល្បីរបស់សហរដ្ធអាមេរិចក្នុងអំឡុងសង្គ្រោមលោកលើទី២។ គាត់បានកើតនៅ ខែវិច្ចិកា ថ្ងៃទី១១ ឆ្នាំ១៨៨៥ ហើយ ស្លាប់នៅថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូរ ឆ្នាំ១៩៤៥

លោកបានសិក្សារៀនសូត្រនៅ **Virginia Military Institute** ហើយនិង **West Point** លោកក៏បានរៀនមុខវិជ្ចា កីឡាចាក់សាប ហើយក៏បានរចនាបានដាវ មួយឈ្មោះថា Patton saber។ នៅឆ្នាំ ១៩១២គាត់បានប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក នៅស៊ុយអែត គាត់បានប្រកួត ប៉េតង់(មានកីឡាចាក់សាប កីឡាហែលទឹក កីឡាជិះសេះ កីឡារបាញ់ កីឡារត់)
គាត់បានចូលរួមសមរភូមិដំបូងនៅឆ្នាំ១៩១៦ ក្នុងអំឡុង  បេសកកម្ម Pancho Villa ហើយក៏ជាពេលដែលអាមេរិចប្រើរថយន្តសង្រ្គោមដំបូងគេផងដែល ក្នុងសង្គ្រោមលោកលើទី១ លោកបានចូលរួមជា កងពលរថក្រោះ និងជួយបង្វឹកទាហានរថក្រោះថ្មីៗ គាត់បានរងរបួស ក្រោយសង្គ្រោមលោកលើទី១ បានបញ្ចប់។
កណ្តាល|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|លោក ច័រជ ស្ម៊ីធ ប៉ាដិន ជូនៀរ
អំឡុងពេល សង្គ្រោមលោកលើទី២ គាត់បានដឹកនាំកង័ពអាមេរិចច្បាំងនៅ អាហ្រិកខាងជើង។ លោកក៏បានដឹកនាំកងពលទី៧ ប្រយុត្ធនៅប្រតិបត្តិការនៅ Sicily ផងដែល។ គាត់ធ្លាប់ត្រូវគេពិន័យព្រោះលោកបាន ទះកំផ្លៀង ទាហានពីនាក់ ដែលមានវិបត្តិផ្លូវចិត្តនិងមានភាពភ័យខ្លាច ក្រោយមកលោកក៏ត្រូវអោយទៅធ្វើ ប្រតិបត្តិការ Fortitude ដើម្បីបញ្ឆោតពួកអាល្លឺម៉ង់ លោកបានវាយលុកចូលជ្រៅនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ មុនពេលសង្គ្រោមបានបញ្ចប់។ លោកក៏ក្លាយជាអភិបាលយោធា នៅបាវ៉ារៀ អាល្លឺម៉ង់ផងដែល

កណ្តាល|រូបភាពតូច|336x336ភីកសែល|លោក ច័រជ ស្ម៊ីធ ប៉ាដិន ជូនៀរ
គាត់ត្រូវបានគេដកចេញព្រោះការរិះគន់របស់លោកទៅកាន់ សហភាពសូវៀត និងមិនគាំទ្រការដែល បង្ខំអាល្លឺម៉ង់អោយចុះខ្សោយ ដោយលោកបាននិយាយគាំទ្រពួកណាសុីផងដែល មានដល់ទុកពួកណាសុីអោយកាន់ការងារនៅតំបន់លោកគ្រប់គ្រង់ជាដើម ពាក្យស្លោក របស់លោក **(សង្គ្រាមអាចប្រយុទ្ធដោយអាវុធ ប៉ុន្តែចាញ់ឈ្នះសម្រេចដោយមនុស្ស) (គោលបំណងនៃសង្គ្រាមគឺមិនមែនសម្រាប់ស្លាប់ដើម្បីប្រទេសរបស់អ្នកទេ ប៉ុន្តែឲ្យសត្រូវអ្នកស្លាប់សម្រាប់ប្រទេសរបស់គេ)** លោក ប៉ាដិន បានស្លាប់ដោយសារមានរថយន្តយោធាបានទាញចង្កូតបុក គាត់បណ្ដាលអោយ បាក់ឆ្អឹងក របស់លោកហើយក៏ស្លាប់

មានពាក្យលឺតគ្នាៗខ្លះនិយាយថាការស្លាប់របស់លោកគ្រាន់តែការគ្រាងទុកប៉ុណ្ណោះ ហេតុតែលោកប្រឆាំង នយោបាយ អាមេរិចដែល មានភាពសិ្ធទ្ធជាមួយសូវៀត និងដោយសារលោករិះគន់អានេរិចដែលបាន បង្ខំពួកណាសុីអោយខ្សោយ និងការធ្វើបាបទៅកាន់ពួកទាហានណាសុី ដោយលោកគិតថា ពួកគេ ចូលរួម ក៏ព្រោះតែពួកគេ ចង់រក្សាការងារ របស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ ការដែលធ្វើបាបពួកណាសុីទាំងអស់គឺឆ្គងខ្លាំង
កោះតៃវ៉ាន់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន

កោះតៃវ៉ាន់ រួមជាមួយនឹង កោះប៉េងហ៊ូ បានក្លាយជាដែនដីរបស់ ចក្រភពជប៉ុន ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៥ នៅពេលដែល រាជវង្សឈីង បានប្រគល់ ខេត្ត Fujian-Taiwan ក្នុង សន្ធិសញ្ញាសុីមូនូសេគី បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះរបស់ជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ ។ មានជនជាតិតៃវ៉ាន់ខ្លះបានបង្កើតចលនាប្រឆាំងនិងជប៉ុន ព្រមទាំង រដ្ធាភិបាលផ្ទាល់ខ្លួនផងដែល ដោយវាមានឈ្មោះថា សាធារណៈរដ្ធ ហ្វ័ម៉ូសា ប៉ុន្តែជប៉ុនបានសម្អាតនិងកម្ទេចចោល ហើយគ្រប់គ្រងយ៉ាងពេញទំហឹង 

## ការរស់នៅក្រោមជប៉ុន 
ជប៉ុន​បាន​គ្រប់គ្រង​តៃវ៉ាន់​អស់​រយៈពេល ៥០​ឆ្នាំ រដ្ធធានីនៅកោះនោះមានឈ្មោះថា ជប៉ុនហៅថា តៃហូគូ ឬ តៃបុិ ជាកន្លែងដែល  អគ្គទេសាភិបាលជប៉ុនតាំងទី តៃវ៉ាន់ជាដែនដីដំបូងគេដែលជប៉ុនបានគ្រប់គ្រងនិងដាក់អាណានិគម ដូច្នេះជប៉ុនបានប្រើកោះតៃវ៉ាន់ជា ផ្ទាំងបង្ហាញអំពី ភាពរីកចម្រើនរបស់រដ្ធអាណានិគមរបស់ខ្លួនទៅកាន់ពិភពលោក ដោយ សាងសង់ ផ្លូវ រោងចក្រឧស្សាហកម្ម ជួយអភិវប្ឍ សេដ្ធកិច្ចនៅដែនដីនេះ និងផ្លាស់ប្ដូ វប្បធម៍កោះនេះ ដោយដាក់វប្បធម៍ជប៉ុនជំនួសវិញ ជាពិសេសក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧និង១៩៤៥ វាត្រូវបានហៅថា គោលនយោបាយនីយកម្មជប៉ុន ដោយគេចង់សំដៅ ទៅលើការផ្លាស់ប្ដូវប្បធម៍ពូជសាសន៍មួយឲក្លាយជាជនជាតិជប៉ុន

រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|ទាហានតៃវ៉ាន់ ហ្វឹកហាត់ដោយជប៉ុន ក្នុងសង្គ្រាមបាស៊ីហ្វិក
ជប៉ុនបានបង្កើត ទីផ្សារផ្ដាច់មុខមួយនៅកោះតៃវ៉ាន់ (ហៅថា Monopolies) ដោយវាមានតែក្រុមហ៊ុនមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលគេអាចលក់ អំបិល ស្រា អាភៀន….។  កូនក្មេងតៃវ៉ាន់ភាគច្រើនមិនបានចូលរៀនទេ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៣ទើបជប៉ុនបានប្រកាសអោយក្មេងៗតៃវ៉ាន់អោយចូលរៀនសាលារៀន ជាចាំបាច់ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅតៃវ៉ាន់បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ខែកញ្ញា។ សធារណៈរដ្ធចិន បានមកគ្រប់គ្រងតៃវ៉ាន់វិញ ក្រោយពីមានបញ្ជាពីមេបញ្ជាការ អាមេរិចលោក ដូគ្លាស ម៉ាកអាថឺរ ក្រោយមកមានសន្ធិសញ្ញាសានហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ ដោយជប៉ុនបានចាកចេញពីដែនដីតៃវ៉ាន់ដោយផ្លូវការ រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|រោងចក្រស្ករ នៅតៃវ៉ាន់
ចលនាទាមទារឯករាជ្យកូរ៉េ

រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|ទង់ជាតិរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នកូរ៉េ
**ចលនា​ទាមទារឯករាជ្យ​​កូរ៉េ** ​​ជា​ការ​ប្រឹងប្រែង​តាមផ្នែក​ការទូតព្រមទាំងផ្នែកទាហាន ​ជា​បន្តបន្ទាប់ៗ​ដើម្បី​រំដោះ ​កូរ៉េ​ពី​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ជប៉ុន ចលនានេះបានចាប់ផ្តើមនៅចុងសតវត្សទី ១៩ ឬដើមសតវត្សទី ២០ ហើយបានបញ្ចប់ដោយការ ចុះចាញ់របស់ប្រទេសជប៉ុន

## ប្រវត្តិសាស្រ្ដនិងការទាមទារ 
នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ចាប់តាំងពី ជប៉ុនគ្រប់គ្រងកូរ៉េយ៉ាងតឹងរឹងមក។ ចលនាសំខាន់ៗដែលកំពុងដំណើរមានតែនៅក្រៅប្រទេស ប៉ុណ្ណោះ ដោយក្រុមកូរ៉េរស់នៅក្រៅប្រទេសឬពួកបរទេសដែលគាំទ្រពីខាងក្រៅស្រុក

រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|សមាជិកចលនាឯករាជ្យកូរ៉េ បង្ហាញសកម្មភាពក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអំឡុងចលនាទាមទារឯករាជ្យពីជប៉ុន។
នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៨០០ជាង ជប៉ុន និងចិន បានបញ្ចប់នយោបាយបិទប្រទេសរបស់ពួកគេពីពួកលោកខាងលិច ប្រទេសជប៉ុនបានបន្តធ្វើទំនើបកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ដោយបង្ខំ  ប្រទេសកូរ៉េអោយបើកប្រទេសដូចជប៉ុនដោយបង្ខំ និងគ្រប់គ្រងដែនដីនេះជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩១០ ចលនាដំបូង ហៅថាចលនាមីនាទី១ បានកើតមាន នៅឆ្នាំ១៩១៩ ជាចលនាបះបោរដ៏ធំ ដែលបានលិចលឺដល់ប្រទេសលោកខាងលិច។ យ៉ាងណាមិញចលនានេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ ហិង្សារ ហើយពួកបះបោរដែលរួចខ្លួនពីជប៉ុន ភាគច្រើនបានរត់ទៅប្រទេសចិន។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩១៩ កូរ៉េបានបង្កើត **រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ**នៅខាងក្រៅ ពេលសង្គ្រាមលោកលើទី២បានចាប់ផ្ដើម នៅឆ្នាំ១៩៤១។ ចិនបាន
រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|រូបថតសមាជិកនៃរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នកូរ៉េ (Provisional Government of the Republic of Korea) ដែលបង្កើតនៅក្រៅស្រុកក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩ ដើម្បីប្រយុទ្ធនិងទាមទារឯករាជ្យពីជប៉ុន។
ចូលរួមជាមួយពួកសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនិងជប៉ុន អំឡុងសង្គ្រាមរវាង ចិននិងជប៉ុន។ ប្រទេសចិនបានព្យាយាមទាមទារអោយប្រទេសខាងពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត ទទួលស្គាល់ប្រទេសកូរ៉េ និងរដ្ធាភិបានបណ្ដុះអាសន្នកូរ៉េ។ ប៉ុន្តែ សហរដ្ធអាមេរិច នៅស្ទាក់ស្ទើរ តើប្រជាជនកូរ៉េបានត្រៀមខ្លួនក្នុងការក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យហើយឬនៅ ហើយក៏បានប្រកាស ថានិងចែកការគ្រប់គ្រង់ប្រទេសកូរ៉េទៅពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ជម្លោះក៏បានកើតឡើងក្រោយ ជប៉ុនបានចាញ់សង្គ្រាម ពេលសូវៀតបានប្រយុទ្ធនិងជប៉ុន សូវៀតក៏ចង់បានចំណែកនៃដែនដីកូរ៉េក្នុងការគ្រប់គ្រងផងដែល ក្រោយមកដែនដីទាំងពីក៏បានចែកជាពី ផ្នែកគឺ កូរ៉េខាងជើង ដែលមានសូវៀតជាអាណាព្យាបាល និង កូរ៉េខាងត្បូងដែលមានអាមេរិចជាអាណាព្យាបាល ថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ជាថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ប្រទេសទាំងពី និងក៏ជាថ្ងៃប្រកាស ឯករាជ្យ
ប្រជាជនរ៉ូម៉ានី

**ប្រជាជនរ៉ូម៉ានី** ឬ  ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **រ៉ូម៉ា** (**Rom**) ឬ **រ៉ូម៉ានី** គឺជាក្រុមជនជាតិ ឥណ្ឌូ-អារីយ៉ាន ដែលរស់នៅតាមបែបប្រពៃណីរស់នៅបែប ពនេចរ របៀបរស់នៅបែប ចល័តដោយគ្មានទីកន្លែងត្រឹមត្រូវ។ តាមការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ពួកគេមានដើមកំណើតពី អាសុីខាងត្បូងនៅប្រទេស ឥណ្ឌា ឬ ប៉ាគីស្ថាន បច្ចុប្បន្ន។

ក្រុមនេះបានចាប់ផ្ដើម បន្លាស់ទីទៅភាគខាងលិចជាក្រុមៗ អាចប្រហែលរវាង សតវត្សទី ៥ដល់ទី១១។ពួកគេអាចមកដល់អុឺរ៉ុបរវាងចន្លោះសតវត្សទី៧ដល់ទី១៤។ពួកគេច្រើនរស់នៅក្នុងប្រទេសអុឺរ៉ុបខាងកើត។ក្នុងភាសាអង់គ្លេស គេតែងតែហៅពួកគេថា ចិបសុី( Gypsies)ប៉ុន្តែជនជាតិមិនចូលចិត្តអោយគេហៅខ្លួនបែបនេះទេ។ភាសាពួកគេមានដើមកំណើតមកពី ឥណ្ឌូ-អារ៉ាយ៉ាន ប៉ុន្តែបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង ពីភាសា ក្រិចនិងស្លាវី។
ចលនាមីនាទី១

ចលនាមីនាទី១ ឬ ត្រូវគេស្គាល់ថា ចលនាសាមីល។ ជាចលនាដំបូងបំផុត និង សំខាន់បំផុតរបស់ប្រជាជនកូរ៉េដែលបង្ហាញពីរ ការតស៊ូប្រឆាំងពួកអាណានិគមនិយមជប៉ុន 

## ការចាប់ផ្ដើម 
ចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៩ ហើយបន្ទាប់មក បានរីករាលដាលពេញដែនដីកូរ៉េសម្បីតែសហគមន៍កូរ៉េនៅក្រៅប្រទេស បើទោះបីចលនានេះវាមិនបាននាំ ឯករាជ្យអោយកូរ៉េនៅពេលនោះក៏ដោយ។ ក៏វាបានដើតួរយ៉ាងសំខាន់ដល់ចលនាក្រោយៗទៀតហើយនិងចលនាប្រឆាំងពួកអាណានិគមនិយមដទៃៗទៀត មូលហេតុនៃការបង្កើតចលនានេះឡើងក៏ដោយសារជប៉ុនបានបិទសិទ្ធប្រជាជនកូរ៉េយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងបង្ក្រាបនិងលុបបំបាត់ វប្បធម៍កូរ៉េ ភាសា ការសិក្សារ នយោបាយនៅកូរ៉េ

រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|ហ្វូងពួកអ្នកបាតុកម្មនៅសេអ៊ុល
នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩១៩ ការស្លាប់របស់ ស្ដេច គូជូង។ ដោយប្រជាជនកូរ៉េភាគច្រើនបានជឿថា ជប៉ុនបានសម្លាប់ទ្រង់ដោយថ្នាំបំពុល។ ពាក្យចចាមអារ៉ាមបាននិយាយពីមួយទៅមួយ វាបានបង្កភាពខឹងសំបាដល់ប្រជាជនកូរ៉េ។ ព្រមទាំងអំឡុងពេលនោះមាន គំនិតអំពី ភាពម្ចាស់ក្នុងកិច្ចការប្រទេសខ្លួនអែង កំពុងល្បី ក្រោយសង្គ្រាមលោកទី១ ជាពិសេសដោយការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិចលោក  វ៊ូដ្រូ វីលសុន អំពី ចំណុចទាំង១៤

ប្រជាជនកូរ៉េឃើញវាជាឱកាសក្នុងការទាមទារឯករាជ្យ
នៅថ្ងៃទី ១ ខែ មីនា ឆ្នាំ១៩១៩ មេដឹកនាំសាសនា និង និស្សិតកូរ៉េចំនួន ៣៣ នាក់បានចុះហត្ថលេខា និងបានអានក្នុងទីសធារណៈអំពីគោលការប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប្រជាជនកូរ៉េ នៅឯភោជនីយដ្ធានមួយនៅទីក្រុងសេអ៊ូល ឈ្មោះ តេហ្វាក្វាន់ ក្រោយមកការបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅក្រុងផ្សេងទៀតៗ អ្នកបាតុករទាំងនោះភាគច្រើនបាន ប្រមូលគ្នាទៅ សួនច្បា និងតាមដងផ្លូវ ដោយបានក្រវីទង់ជាតិកូរ៉េ និងស្រែកអំពីឯករាជ្យជាតិគេ

បន្ទាប់មកប៉ុន្មានអាទិត្យក្រោយមក ចលនានេះបានរីករាលដាលពេញប្រទេសទាំងមូល
មានប្រមាណ ១៥០០-២០០០ បានកើនឡើងជាលំដាប់ៗ ការប៉ានស្មានបានបង្ហាញថា មានប្រជាជនកូរ៉េប្រមាណ ១.៥លាន ទៅ ២លាន បានចូលរួម។ សូមបញ្ជាក់ដែលថា ចំនួនប្រជាជនកូរ៉េសរុបបានតែប្រមាណ ១៧លានតែប៉ុណ្ណោះនាពេលនោះ ដោយបានបង្ហាញ់អោយយើងថា ចលនានេះពិតជាធំខ្លាំង។ ទោះបីវាជាបានបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីក៏ដោយ អាណានិគមនិយមជប៉ុនបានឆ្លើយតបវិញដោយប្រើកម្លាំងទ័ព។ មានបាតុករជាច្រើនបានត្រូវគេចាប់ដាក់គុក សម្លាប់ចោល បានត្រូវគេវាយ។ ការប៉ានស្មានបានបង្ហាញ់ថា មនុស្សប្រមាណ ៧,៥០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ និងប្រមាណ ១៥,០០០ ត្រូវរងរបួស និងមានប្រហែលជា ៤៧,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួ ព្រឹត្តិការណ៍ដែលឃោរឃៅ ដូចជា ការសម្លាប់រង្គាល់នៅជីនរី
បានបិទបាំងដោយពួកជប៉ុន
រឿងទាំងនេះបានលឺទៅសហគមន៍អន្តជាតិ ដោយកូរ៉េដែលរស់នៅក្រៅស្រុក ដូច នៅ ចិន អាមេរិច រុស្សី ចលនានេះវាមិនបាននាំកូរ៉េទៅការទទួលឯករាជ្យទេ ប៉ុន្តែវាបានផ្តល់ជាដំណែលដល់ចលនាក្រោយទៀតដូចជា
ការបង្កើតរដ្ធាភិបាលបណ្ដុះអាសន្ន ការនាំកូរ៉េអោយចេះសាមគ្គី
ពួកជប៉ុនបានបើកសិទ្ធខ្លះៗអោយកូរ៉េវិញ
ថ្វាយស៍ (ក្រុមតន្ទ្រី)

**ថ្វាយស៍** (រចនាជាអក្សរធំ , Hangul  : 트 와이스 , RR  : Teuwaiseu  , ជប៉ុន  :トゥワイス, Romaji  : Tuwaisu) គឺជាក្រុមចម្រៀង នារី កូរ៉េខាងត្បូង ដែលបង្កើតឡើង ដោយ JYP Entertainment តាមរយៈ កម្មវិធី Sixteen  ក្នុងឆ្នាំ 2015ក្រុមនេះមានសមាជិក 9 នាក់ដែលមានឈ្មោះថា Nayeon, Jeongyeon, Momo, Sana, Jihyo, Mina, Dahyun, Chaeyoung និង Tzuyu។ ឈ្មោះ **"ថ្វាយស៍"** ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសារតែសមាជិកទាំងនោះនឹងអាចធ្វើ ឱ្យអ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេបានឮម្តងតាមត្រចៀករបស់ពួកគេ និងជាលើកទីពីរតាមភ្នែករបស់ពួកគេ។".
មហាទុរ្ភិក្សនៅអៀរឡង់

មហាទុរ្ភិក្សអៀឡង់ ឬ គ្រោះអត់ឃ្លានអៀឡង់ គឺជាពេលដែលប្រជាជនអៀឡង់ស្រេកឃ្លាន និងមានជំងឺ នៅអៀឡង់ចាប់ពីឆ្នាំ១៨៤៥ ដល់ ១៨៥២ វាជាវិបត្តិដ៏ធំ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ដអៀឡង់ហើយចាក់ជ្រៅចូលសង្គមអៀឡង់ គ្រោះអត់ឃ្លាននេះបានប៉ះពាល់ដល់តំបន់ខាងលិចអៀឡង់ និងតំបន់ខាងត្បូងអៀឡង់ តំបន់នេះមនុស្សភាគច្រើនដែលបាននិយាយភាសាអៀឡង់ ហៅថា “An Drochshaol“ មានន័យថា ជីវិតដ៏លំបាក 

## ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
ឆ្នាំដែលអាក្រក់គឺជាឆ្នាំ ១៨៤៧ ឬ (**black’47**) មុននិងមានគ្រោះអត់ឃ្លាន អៀឡង់មានប្រជាជន ប្រហែល ៨,៨លាននាក់ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩០១ មានតែ ៤,៤លាននាក់ ប៉ុណ្ណោះ មានប្រជាជនប្រមាណ១លាននាក់ ត្រូវបានស្លាប់ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ១លាននាក់បានធ្វើដំណើរចេញពីប្រទេស ដែលភាគច្រើនបានសំដៅទៅប្រទេស អង់គ្លេស និង អាមេរិច មានប្រជាជនប្រហែល ២,១បានចំណាក់ស្រុក គ្រោះនេះកើតឡើងដោយមានជំងឺមួយឈ្មោះថា Blight មានប្រជាជន អៀឡង់ជាច្រើនរស់នៅពឹងលើដំឡូង ដំណាំបានខូចជាច្រើននៅបណ្ដាលប្រទេសនៅអុឺរ៉ុប ប៉ុន្តែអៀឡង់រងផលប៉ះពាល់ជាងគេ និងរួមទាំង

* មានពួកមន្ត្រីចាំទារពន្ធឥតឈប់ឥតឈរ

* ប្រជាជនអៀឡង់ពឹងលើដំឡូងខ្លាំងពេក

* ពួករដ្ធាភិបាលអង់គ្លេសកាត់ជំនួយទៅអៀឡង់

អំឡុងពេលមានជំងឺនិងគ្រោះអត់ឃ្លាន ប៉ុន្តែរដ្ធាភិបាលអង់គ្លេសនៅតែមិនខ្វល់និងប្រមូលយកផលដំណាំប្រជាជនអៀឡង់ដូចធម្មតា វាធ្វើអោយមានការខឹងសំបារពីប្រជាជនអៀឡង់ជាខ្លាំង ព្រោះរដ្ធាភិបាលអង់គ្លេសមិនបានរកដំណោះស្រាយមកដោះស្រាយទេ បែបជាយកបន្ទុកមកដាក់ថែម។ អ្នកមានដីធំ ពួកគេគ្មានជម្រើសទេ ដោយសុខចិត្តបោះបង់ដីចោល ព្រោះមានគោលការមួយរបស់អង់គ្លេសប្រសិនបើអ្នកណាអាចមានដីធំជាង ១/៤ ហិចតា រដ្ធាភិបាលនិងមិនជួយពួកគេទេ ដោយចាត់ទុកពួកគេថា អ្នកមានជីវភាពមធ្យមគ្រោះនេះបានផ្លាស់ប្តូអៀឡង់ជារាងរហូតដោយសារ កំណើនប្រជាជនអៀឡង់បានថយចុះជាខ្លាំង មានប្រជាជនអៀឡង់ជាច្រើនបានបោះបង់ទីកន្លែងកំណើត ព្រមទាំងបង្កអោយមានចលនាជាតិនិយមដែលនាំអោយមានសង្គ្រាមទាមទារឯករាជ្យអៀឡង់ នៅឆ្នាំ១៨៧៩ វាបានមកម្ដងទៀត ប៉ុន្តែលើកនេះប្រជាជនអៀឡង់និងអ្នកធំអៀឡង់អាចគ្រប់គ្រង់បាន ហើយបាននាំគ្នារួមដៃគ្នាប្រឆាំងទៅពួកមន្រ្តីទាំងនោះដោយ ពហិការមិនផ្តល់ពន្ធ ព្រោះតែការប្រឆាំងគ្នាលើនេះបានបណ្ដាលអោយមានមនុស្សស្លាប់ប៉ុន្មានអ្នកដែលសព្វថ្ងៃនេះមានមនុស្សប្រឆាំងគ្នា អំពីចំណងជើងនៃគ្រោះនេះដោយអ្នកខ្លះចង់ដាក់ **famine** ឬ **great famine** ដើម្បីបង្ហាញអំពីឃោឃៅរបស់អង់គ្លេស