open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន

**ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន** (អង់គ្លេស៖ ; ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **AFF Championship** ឬ **AFF Cup**) ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **ASEAN Hyundai Cup** ដោយសារហេតុផលឧបត្ថម្ភ គឺជាការប្រកួតបាល់ទាត់ពីរឆ្នាំម្តងដែលរៀបចំឡើងដោយសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន (AFF) សម្រាប់ក្រុមជម្រើសជាតិបុរសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

វាគឺជាការប្រកួតបាល់ទាត់មួយក្នុងចំណោមការប្រកួតបាល់ទាត់ដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេនៅក្នុងតំបន់។
រូបភាពតូច|133x133ភីកសែល|ឡូហ្គោនៃជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន

## ស្ថិតិការប្រកួត 
## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* AFF Cup — *RSSSF*
សមាគមបាល់ទាត់ថៃ

**សមាគមបាល់ទាត់ថៃ** (ថៃ៖ ) ឬ **FAT** សរុបមក គឺជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងបាល់ទាត់ ហ្វូតសាល និង បាល់ទាត់ឆ្នេរខ្សាច់ នៅប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩១៦។ សមាគមនេះបានចូលរួមជាមួយ FIFA នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩២៥ និង AFC ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤។

## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* Thailand at FIFA.com (archived)
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់ឡាវ

**សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់ឡាវ** គឺជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងបាល់ទាត់ក្នុងប្រទេសឡាវ។

## លីគ 
### របស់បុរស 
* ឡាវលីគ ១
* ឡាវលីគ ២

### នារី 
* លីគនារីឡាវ

## មើលបន្ថែម 
* ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិឡាវ

## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* ឡាវ នៅ​លើ​គេហទំព័រ FIFA។
* ឡាវ នៅ AFC
ប្រាជ្ញាបារមីតា

រូបភាពតូច|រចនាបថបាយ័ន
**ប្រាជ្ញាបារមីតា** មានន័យថា "ភាពល្អឥតខ្ចោះនៃប្រាជ្ញា" ឬ "ចំណេះដឹងលើសលប់" នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។ ប្រាជ្ញាបារមីតា សំដៅទៅលើវិធីដ៏ល្អឥតខ្ចោះមួយដើម្បីមើលឃើញ ធម្មជាតិនៃការពិត ក៏ដូចជា គម្ពីរមហាយាន មួយចំនួន ( សូត្រ ) ដែលគេស្គាល់ថាជាប្រាជ្ញាបារមីតាសូត្រ ដែលរួមមានអត្ថបទដូចជា បេះដូងសូត្រ និង ពេជ្រសូត្រ ។
រូបភាពតូច|រចនាបថឃ្លាំង

ពាក្យ *ប្រជ្ញាបារមិតា* ផ្សំពាក្យ សំស្ក្រឹត *ប្រជ្ញា* "ប្រាជ្ញា" (ឬ "ចំណេះដឹង") ជាមួយ *បារមិតា* "ឧត្តមភាព" "ភាពល្អឥតខ្ចោះ" "គុណភាពចរិតថ្លៃថ្នូរ" ឬ "អ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅ" "ទៅម្ខាងទៀត" " ហួសពីកម្រិត "។  ប្រាជ្ញាបារមីតា គឺជាគោលគំនិតកណ្តាលនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ហើយជាទូទៅត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងគំនិតដូចជា ភាពទទេ ( *ឝុន្យតា* ) 'កង្វះ ស្វភាវ ' ( ខ្លឹមសារ ) ធម្មជាតិ បំភាន់ ( *មាយា* ) នៃវត្ថុ របៀបដែលបាតុភូតទាំងអស់ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយ "ការមិនកើតឡើង" (  ពោលគឺមិនទាន់កើត) និងគំនិត មធ្យមក អំពី នាគាជ៌ុន ។   ការអនុវត្ត និងការយល់ដឹងរបស់វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាធាតុផ្សំដែលមិនអាចខ្វះបាននៃមាគ៌ា ពោធិសត្វ ។

យោងតាម លោក Edward Conze ព្រះសូត្រប្រាជ្ញាបារមីតា គឺជា "ការប្រមូលផ្តុំនៃអត្ថបទប្រហែលសែសិប ... ដែលត្រូវបានតែងនៅកន្លែងណាមួយនៅលើ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា រវាងប្រហែលឆ្នាំ ១០០ មុនគ.ស និងឆ្នាំ ៦០០ នៃគ.ស"។  ព្រះសូត្រប្រាជ្ញាបារមីតាមួយចំនួនត្រូវបានគេគិតថាជាក្នុងចំណោម ព្រះសូត្រមហាយាន ដំបូងបំផុត។  
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចូហរ

**ចូហរ**  គឺជារដ្ឋមួយរបស់ម៉ាឡេស៊ី នៅភាគខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង រដ្ឋប៉ាហាំង ម៉ាឡាកា និង នេគ្រេរីសេមប៊ីឡាន នៅភាគខាងជើង។ ចូហរមានព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រជាមួយ សិង្ហបុរី នៅភាគខាងត្បូង និង ឥណ្ឌូនេស៊ី នៅខាងកើត និងខាងលិច។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣ ប្រជាជនរបស់រដ្ឋនេះមានចំនួន ៤.០៩ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារដ្ឋដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី បន្ទាប់ពី រដ្ឋសេឡាំងគ័រ ។   ចូហរបារូ គឺជារដ្ឋធានី និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋ កូតាអ៊ីកាន់ដា គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលរដ្ឋ និង មួរ ជារាជធានីរបស់ស្ដេច។

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ចូហរបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹង ស៊ុលតង់ណាតចូហរ ដែលបានលេចចេញជា រដ្ឋត្រគាត មួយរបស់ ស៊ុលតង់ណាតម៉ាឡាកា ។ វាបានដំណើរការជា រដ្ឋអធិបតេយ្យ រហូតដល់ការមកដល់នៃមហាអំណាចអឺរ៉ុប នៅពេលដែល សន្ធិសញ្ញាអង់គ្លេស-ហូឡង់ឆ្នាំ ១៨២៤ បានបែងចែករដ្ឋាភិបាលទូលំទូលាយរវាង អង់គ្លេស និង ហូឡង់ ហើយបានកំណត់ព្រំដែនទំនើបរបស់ចូហរ។ ចូហរនៅតែគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងភាគច្រើនរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៨៥ នៅពេលដែលការត្រួតពិនិត្យរបស់អង់គ្លេសបានកើនឡើងតាមរយៈការតែងតាំងទីប្រឹក្សាទូទៅម្នាក់ ដែលដឹកនាំកិច្ចការទាំងអស់លើ ស៊ុលតង់ ក្រៅពីបញ្ហាសាសនា និងទំនៀមទម្លាប់ក្នុងស្រុក។ ចូហរបានក្លាយជា រដ្ឋអាណាព្យាបាលដោយអង់គ្លេស នៅក្នុង រដ្ឋម៉ាឡេដែលមិនមែនជាសហព័ន្ធ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៤ ដែលជាជំហរមួយដែលត្រូវបានរំខានដោយ ការកាន់កាប់របស់ជប៉ុននៅម៉ាឡាយ៉ា ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម វាបានចូលរួមជាមួយ សហភាពម៉ាឡាយ៉ា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ និងក្រោយមក សហព័ន្ធម៉ាឡាយ៉ា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលក្រោយមកទៀតទទួលបាន ឯករាជ្យពីអង់គ្លេស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ មុនពេលចូលទៅក្នុងម៉ាឡេស៊ីទំនើបក្រោម កិច្ចព្រមព្រៀងម៉ាឡេស៊ី ឆ្នាំ ១៩៦៣។ 

ចូហរមានភាពចម្រុះខ្ពស់ខាងជនជាតិភាគតិច វប្បធម៌ ភាសា ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសាររបាំប្រពៃណីរបស់ខ្លួនគឺ *ហ្សាពីន* និង *គូដា កេបាំង* ។ ប្រមុខរដ្ឋគឺ ស៊ុលតង់ចូហរ ចំណែកឯប្រមុខរដ្ឋាភិបាលគឺ ប្រមុខរដ្ឋមន្ត្រី ។ ប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានយកគំរូតាម ប្រព័ន្ធវេស្តមីនស្ទើរ។ ចូហរត្រូវបានបែងចែកជាស្រុករដ្ឋបាល ដោយ ស្រុកចូហរបារូ ជាស្រុកធំទីពីរនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន និងសេដ្ឋកិច្ច។   សាសនាអ៊ីស្លាមគឺជា សាសនារបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែសាសនាដទៃទៀតអាចអនុវត្តបានដោយសេរី។ ចូហរមាន ព្រៃត្រូពិចជីវចម្រុះ និង អាកាសធាតុអេក្វាទ័រ ។ ស្ថិតនៅជើងភ្នំភាគខាងត្បូងនៃ ភ្នំតេណាសេរីម ភ្នំតូចៗ និង ជួរភ្នំធំៗ គ្របដណ្តប់លើទេសភាពរាបស្មើរបស់រដ្ឋ ដោយ ភ្នំលីដាំង ជាចំណុចខ្ពស់បំផុត។

ចូហរ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលមាន ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ក្រៅពី ជ្រលងភ្នំខ្លាង ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋធំទីពីរ របស់ប្រទេស។ ប្រាក់ចំណូលគ្រួសារ និងប្រាក់ខែសរុបរបស់ខ្លួនក៏ខ្ពស់បំផុតទីពីរក្នុងចំណោមរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីទាំងអស់ផងដែរ។   ចូហរ មានមជ្ឈមណ្ឌល បញ្ញាសិប្បនិម្មិត ធំជាងគេទីពីររបស់ពិភពលោក មជ្ឈមណ្ឌលផលិតកម្ម និងភស្តុភារកម្មដ៏រឹងមាំ  និងជាទីតាំងនៃ កំពង់ផែ តាន់ជុង ពេឡេប៉ាស ដែលជា កំពង់ផែដ៏មមាញឹកបំផុតទី ១៥ នៅលើពិភពលោក ។  ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃចូហរ អ៊ីសកាន់ដា ម៉ាឡេស៊ី គឺជា តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស ធំបំផុតរបស់ម៉ាឡេស៊ី តាមតម្លៃវិនិយោគ។

## ឯកសារយោង
ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន ក្រោម២៣ឆ្នាំ

ការប្រកួតបាល់ទាត់ **ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន ក្រោម២៣ឆ្នាំ** (ដែលពីមុនមានឈ្មោះ **AFF U-23 Championship**) គឺជាការប្រកួតបាល់ទាត់អន្តរជាតិមួយដែលប្រកួតប្រជែងដោយក្រុមជម្រើសជាតិអាយុក្រោម 23 ឆ្នាំនៃប្រជាជាតិជាសមាជិកនៃសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន (AFF)។ ការប្រកួតលើកដំបូងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ ឆ្នាំ 2005។
## ឯកសារយោង
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន

**សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន** (អង់គ្លេស**៖** ; **AFF**) គឺជាអង្គការក្នុង សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី (AFC) និងជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិនៃបាល់ទាត់ ហ្វូតសាល និង បាល់ទាត់ឆ្នេរខ្សាច់ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ វាមានសហព័ន្ធនៃ ប្រទេសអូស្ត្រាលី ប្រ៊ុយណេ កម្ពុជា ទីម័រខាងកើត ឥណ្ឌូណេស៊ី ឡាវ ម៉ាឡេស៊ី មីយ៉ាន់ម៉ា ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ថៃ និង វៀតណាម។

## ប្រធានសហព័ន្ធ 
## សមាជិក 
វាមានសមាគមសមាជិកចំនួន 12 ដែល ទាំងអស់សុទ្ធតែជាសមាជិកនៃសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី។

## ការប្រកួត 
### ការប្រកួតជាតិ 
**របស់បុរស**

* ពានរង្វាន់ FIFA ASEAN
* ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់បុរស SEA Games
* ជើងឯក​យុវជន​អាយុ​ក្រោម ២៣ ឆ្នាំ​អាស៊ាន
* ការប្រកួតជើងឯកយុវជនអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតជើងឯកយុវជនអាយុក្រោម ១៧ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលបុរស Sea Games
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលយុវជនអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលយុវជនអាយុក្រោម ១៦ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ឆ្នេរខ្សាច់អាស៊ាន

**នារី**

* ការប្រកួតជើងឯកនារីអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់នារី SEA Games
* ពានរង្វាន់នារីអាស៊ាន
* ការប្រកួតជើងឯកនារីអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតជើងឯកនារីអាយុក្រោម ១៦ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលនារីអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលនារី Sea Games
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលនារីអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំអាស៊ាន
* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលនារីអាយុក្រោម ១៦ ឆ្នាំអាស៊ាន

### ការប្រកួតក្លឹប 
**របស់បុរស**

* ជើងឯកក្លឹបអាស៊ាន
* ជើងឯកក្លឹបមេគង្គ
* ការប្រកួតជើងឯកក្លឹបហ្វូតសាលអាស៊ាន

**នារី**

* ការប្រកួតបាល់ទាត់ហ្វូតសាលនារីជើងឯកអាស៊ាន

## ឯកសារយោង
មោហិនី

**ព្រះមោហិនី** គឺជា ទេពធីតានៃសាសនាហិណ្ឌូ ។ ព្រះនាងគឺជា អវតារ ស្រីតែមួយគត់របស់ ព្រះវិស្ណុ ក្នុងសាសនា ហិណ្ឌូ ។ ព្រះនាងត្រូវបានបង្ហាញជា *ស្ត្រីស្លាប់* ជាមន្តអាគម ដែលធ្វើឱ្យគូស្នេហ៍ និងអារក្សឆ្កួត ជួនកាលនាំពួកគេទៅរកវិនាស។ ព្រះមោហិនីត្រូវបានណែនាំទៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ នៅក្នុងវីរភាពនៃ *មហាភារតៈ* ។ នៅទីនេះ ព្រះនាងលេចឡើងជាទម្រង់របស់ព្រះវិស្ណុបន្ទាប់ពី ការកូរមហាសមុទ្រ ដែលជាសម្រស់ដ៏ទាក់ទាញដែលចែកចាយ អម្រិត (ថ្នាំនៃអមតៈ) ដល់ ទេវតា ដែលចុះខ្សោយ និងដកហូតវាទៅឱ្យ អសុរ (អារក្ស) ដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទេវៈយកឈ្នះអសុរជាមួយនឹងអមតៈថ្មីរបស់ពួកគេ។

រឿងព្រេងជាច្រើនបានរៀបរាប់អំពីការកេងប្រវ័ញ្ចផ្សេងៗរបស់នាង រួមទាំងការជួបប្រទះដ៏ល្បីល្បាញរបស់នាងជាមួយ ព្រះសិវៈ ។ រឿងនិទានទាំងនេះរៀបរាប់ពីកំណើតរបស់ព្រះ សាស្តា និងការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃ ភស្មសុរ ដែលជាអារក្សផេះ។ *មធ្យោបាយ* សំខាន់របស់ មោហិនី គឺបញ្ឆោត ឬល្បួងអ្នកដែលនាងជួប។ នាងត្រូវបានគេគោរពបូជានៅទូទាំងវប្បធម៌ឥណ្ឌា ប៉ុន្តែភាគច្រើននៅភាគខាងលិចប្រទេសឥណ្ឌា ជាកន្លែងដែលប្រាសាទនានាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់នាងក្នុងទម្រង់ជា ម្ហាល្ស - ជាកន្លែងដែលនាងត្រូវបានគេគោរពបូជាជា *Mahalasa* *Narayani* ។

## ឯកសារយោង
ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ វរ៉ាសាវឌី

**សម្ដេចព្រះស្រីវរ៉ាសាវឌី** ឬ ** ព្រះអង្គម្ចាស់ភីវ** (គសឆ្នាំ ១៨៧៤ - គសឆ្នាំ ១៩៤៤) ជាព្រះរាជធីតាព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ ចមចក្រពង្ស (ស្រីសុវត្ថិ)និង ម៉មយាយ នាម ព្រះស្នំឯក ជាព្រះជាយានៃអ្នកអង្គម្ចាស់ឃុនឆាង ណុបប៉ាវង្ស ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះចៅបរមវង្សធើ ក្រុមមុឺនមហេស្វរសិវៈវិរ៉ាស ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទមង្កុដ (ព្រះរាមទី ៤) ព្រះមហាក្សត្រសៀមអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ។  ព្រះនាងគឺជាព្រះនិមិត្តរូប អំណាច និងឥទ្ធិពលរបស់វីរនារីជនជាតិខ្មែរក្នុងរាជអាណាចក្រសៀមសម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។ 

## ប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គ ព្រះប្រសូតនៅឆ្នាំ ១៨៥៧ នារាជធានីក្រុងទេព​មហា​នគរ រាជអាណាចក្រសៀម ទ្រង់គឺជាព្រះរាជបុត្រីច្បង នៃព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ ចមចក្រពង្ស (ស្រីសុវត្ថិ)និង ម៉មយាយ នាម ព្រះស្នំឯក  កូនស្រីសាមញ្ញជនជាជនជាតិថៃ អនិច្ចកម្មនៅខែមករា ១៨៦៥។  ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងអ្នកអង្គម្ចាស់ឃុនឆាង ណុបប៉ាវង្ស ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះចៅបរមវង្សធើ ក្រុមមុឺនមហេស្វរសិវៈវិរ៉ាស (១៨៥៨–១៨៨៨) ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទមង្កុដ (ព្រះរាមទី ៤) ព្រះមហាក្សត្រសៀមអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ។  នឹង **អ្នកអង្គម្ចាស់ នារីរតនា** បានរៀបអភិសេកជាមួយនឹង ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ដួងម៉ាធូរ៉ាលើសពីនេះទៅទៀតនៅរជ្ជកាលព្រះបិតា ព្រះអង្គត្រូវបានតំឡើងងារជា «សម្ដេចព្រះស្រីវរ៉ាសាវឌី»។ 

## ព្រះរាជឥស្សរិយយស 
* ១៨៥៧ – ១៨៧៩ : ព្រះអង្គម្ចាស់ភីវ
* ១៨៧៩ – ១៨៨៨ : ព្រះអង្គម្ចាស់ភីវ អ្នកម្នាងនៃអ្នកអង្គម្ចាស់ឃុនឆាង ណុបប៉ាវង្ស
* ១៨៨៨ – ? ព្រះអង្គម្ចាស់ភីវ
* បន្ទាប់​ពី ១៩០៤ – សុគត : *សម្តេចព្រះស្រ៊ីវរ៉ាសាក់*

## ព្រះរាជគ្រួសារ
### ពង្សាវលី
*ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះករុណា ព្រះបាទរាមាធិបតីទី៤ (អង្គឌួង) និង សម្តេចព្រះវររាជនី ពៅ 
**ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ ចមចក្រពង្ស (ស្រីសុវត្ថិ) និងមាតា ជាម៉មយាយ នាម ព្រះស្នំឯក
***ព្រះស្វាមី អ្នកអង្គម្ចាស់ឃុនឆាង ណុបប៉ាវង្ស ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះចៅបរមវង្សធើ ក្រុមមុឺនមហេស្វរសិវៈវិរ៉ាស ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទមង្កុដ (ព្រះរាមទី ៤) ព្រះមហាក្សត្រសៀមអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍

## ឯកសារយោង
## សូមមើលផងដែរ
* បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
* វីរនារីខ្មែរ 
* វីរក្សត្រខ្មែរ 
* វាំងចៅខ្មែរ (ព្រះរាជវាំងរាជវង្ស​ខ្មែរនៅប្រទេសថៃ) 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម
ធន្វន្តរិ

**ធន្វន្តរិ** ( សំស្ក្រឹត :     धन्वन्तरि  , ធន្វន្តរិ , ធន្វម្តរិ     )  គឺជាគ្រូពេទ្យរបស់ ទេវតា នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ។   ទ្រង់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអវតាររបស់ ព្រះវិស្ណុ ។  ទ្រង់ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុង គម្ពីរបុរាណ ថាជាព្រះនៃ អាយ៌ុវេទ ។ 

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការចាប់កំណើតជាអវតាររបស់ព្រះអង្គនៅលើផែនដី ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រនៃកាសិ ដែលសព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានគេហៅថា ពារាណស៊ី ។ ធន្វន្តរិ ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជីតាទួតរបស់ ទេវោទសា ដែលជាព្រះមហាក្សត្រនៃកាសិ ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងគម្ពីរ វិស្ណុបុរៈ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបិតានៃការវះកាត់នៅក្នុងអាយុវវេទ។   

## រូបតំណាង 
រូបភាពតូច|គំនូររបស់ ធន្វន្តរិ។
យោងតាមស្នាដៃ សំស្ក្រឹត បុរាណ *Vishnudharamottara* ព្រះធន្វន្តរិគឺជាបុគ្គលដ៏សង្ហាម្នាក់ ហើយជាធម្មតាត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ ដៃបួន ដោយមួយឬពីរកាន់ចាន អម្រិត ដែលជាថ្នាំទិព្វនៃអមតៈ។  ធន្វន្តរិត្រូវបានពិពណ៌នាដោយរូបរាងស្រដៀងគ្នាទៅនឹងព្រះវិស្ណុ ដោយមានដៃបួនកាន់ សង្ខ័ ចក្រ ជលៅក (ឱសថ) និងឆ្នាំងដែលមានអមតៈ។ ជារឿយៗព្រះអង្គត្រូវបានបង្ហាញជាមួយនឹងដង្កូវនៅក្នុងដៃរបស់ព្រះអង្គជាជាងព្រះគម្ពីរ ដែលជានិមិត្តរូបសម្រាប់ការអនុវត្តប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ ការបង្ហូរឈាម ។ 

អត្ថបទខ្លះពិពណ៌នាអំពីគាត់ថាកាន់ខ្យងមួយ ទឹកអម្រិត ឱសថបុរាណ និងសៀវភៅ អាយ៌ុវេទ មួយក្បាល។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ប្រិថុ

**ប្រិថុ** ( សំស្រ្កឹត : पृथु, *ប្ឫថុ*, lit. "ធំ, អស្ចារ្យ, សំខាន់, បរិបូរ")  គឺជាអធិបតេយ្យមួយ ( ចក្រវតិ៍ ), លក្ខណៈពិសេសនៅក្នុង បុរាណ ។ យោងទៅតាម សាសនាហិណ្ឌូ គាត់គឺជា អវតារ (អវតារ) នៃព្រះអ្នកថែរក្សា - ព្រះវិស្ណុ ។ គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា **ប្រិថុ**, **ប្រិថិ** និង **ប្រិថ្វិ វៃន្យ**, ព្យញ្ជនៈ "ប្រិថុ &#x2014; កូន នៃ វេន " ។

ព្រះប្រិថុ «ត្រូវបានប្រារព្ធជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងគេដែលត្រូវបានតែងតាំង ដែលផែនដីបានទទួលព្រះនាម ( សំស្ក្រឹត ) គឺ ព្រះប្រិថ្វិ »។  ទ្រង់ភាគច្រើនត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងរឿងព្រេងនៃការដេញតាមទេពធីតាផែនដី ព្រះព្រះប្រិថុ ដែលបានរត់គេចខ្លួនក្នុងទម្រង់ជាគោ ហើយនៅទីបំផុតបានយល់ព្រមផ្តល់ទឹកដោះរបស់ទ្រង់ជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងរុក្ខជាតិរបស់ពិភពលោក។  មហាភារតៈ វីរភាព ព្រះវិស្ណុបុរៈ និង ភាគវតា បានពិពណ៌នាអំពីទ្រង់ថាជាអវតារមួយផ្នែក (ការចាប់កំណើត) របស់ព្រះវិស្ណុ។
ស៊ីសេរ៉ូ ម៉ូរ៉ែស

**ស៊ីសេរ៉ូ ម៉ូរ៉ែស** (; កើតនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨២ នៅ ឆាប៉េកូ) គឺជាអ្នករចនា និងអ្នកស្រាវជ្រាវ 3D ជនជាតិប្រេស៊ីល ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដោយសារការងាររបស់គាត់ក្នុងវិស័យការធ្វើកោសល្យវិច្ច័យមុខតាមវិទ្យាសាស្ត្រ (forensic facial reconstruction) ការស្តារមុខមាត់ឌីជីថលនៃតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រ https://khmernews.news/article/archives/131747 និងសាសនា https://old.khmerload.com/news/58168 ព្រមទាំងការរចនាប្រដាប់បញ្ចូលសរីរាង្គបោះពុម្ព 3D សម្រាប់មនុស្ស និងសត្វ https://www.mirror.co.uk/science/animal-avengers-saving-injured-creatures-8015912។

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ ស៊ីសេរ៉ូ ម៉ូរ៉ែស
តេមប៉ូដ្រុម

រូបភាពតូច|តេមប៉ូដ្រុម
**តេមប៉ូដ្រុម** (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា **Tempodrom** ឬ **Neues Tempodrom***)* គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់រៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ច្រើនយ៉ាងនៅក្នុងទីក្រុងប៊ែរឡាំង។

វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Irene Moessinger ហើយបានបើកនៅឆ្នាំ១៩៨០នៅជាប់នឹងជញ្ជាំងប៊ែរឡាំង នៅផ្នែកខាងលិចនៃ ទីលាន​ប៉ូតស្តាមើរ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងតង់សៀកធំមួយ។ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងជាច្រើនដង ឥឡូវនេះវាមានទីតាំងនៅក្នុងអគារអចិន្ត្រៃយ៍មួយនៅក្នុងសង្កាត់គ្រូសប៊ឺក (ភាសាអាល្លឺម៉ង់: *Kreuzberg*)។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ថ្មីៗនេះ Moessinger បានក្លាយជាគិលានុបដ្ឋាយិកា នៅពេលដែលនាងទទួលបានមរតក ៨០០,០០០ ពីឪពុករបស់នាង។ វាគឺជាមរតកនេះដែលនាងបានប្រើដើម្បីចាប់ផ្តើមតេមប៉ូដ្រុមនៅក្នុងតង់សៀក។ មូលនិធិដំបូងរបស់នាងបានអស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ព្រឹទ្ធសភាទីក្រុងប៊ែរឡាំងបានយល់ព្រមចូលរួមវិភាគទានដើម្បីបន្តប្រតិបត្តិការ។

ទីតាំងដើមបានទាក់ទាញការត្អូញត្អែរអំពីសំឡេងរំខាន ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ អគារតេមប៉ូដ្រុមបានផ្លាស់ប្តូរទៅទីតាំងមួយនៅ ទីយ៉េហ្គាទីន (Tiergarten) ជាកន្លែងដែលវានៅតែមានរហូតដល់ត្រូវបានជំនួសដោយការសាងសង់អធិការបតីអាល្លឺម៉ង់ថ្មី។ នៅពេលនេះ ការសាងសង់អគារបច្ចុប្បន្នថ្មីត្រូវបានស្នើឡើង ហើយតង់ទាំងនោះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅទីតាំងបណ្តោះអាសន្នមួយក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៩ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅទីតាំងបណ្តោះអាសន្នមួយផ្សេងទៀតនៅជិត អូស្តបាហនហូហ្វ។

នៅឆ្នាំ ២០០១ ទីកន្លែងអចិន្ត្រៃយ៍មួយត្រូវបានសាងសង់នៅលើទីតាំងនៃស្ថានីយ៍រថភ្លើង រថភ្លើងអាន់ហាលទ័រ (Anhalter Bahnhof) ចាស់ ដែលប្រាសាទបុរាណដែលរងការខូចខាតដោយសង្គ្រាមរបស់វាត្រូវបានកម្ទេចចោលនៅឆ្នាំ ១៩៦០។ ខណៈពេលដែលផ្នែកតូចមួយនៃផ្នែកខាងមុខស្ថានីយ៍ចាស់ត្រូវបានរក្សាទុក (ហើយនៅតែឈរ) ឃ្លាំងរថភ្លើងទាំងមូលត្រូវបានរុះរើចេញ ដោយបន្សល់ទុកតំបន់ធំទូលាយមួយ។

## ឯកសារយោង
Anna's Archive

Anna’s Archive គឺជាម៉ាស៊ីនស្វែងរក​ប្រភពបើកចំហ​មួយ សម្រាប់​បណ្ណាល័យស្រមោល ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបុគ្គលមិនបង្ហាញអត្តសញ្ញាណ​ម្នាក់ ដែលប្រើឈ្មោះក្លែងក្លាយថា «អាណា» មិនយូរប៉ុន្មាន​បន្ទាប់ពី​ការខិតខំប្រឹងប្រែង​របស់​អាជ្ញាធរអនុវត្តច្បាប់​ក្នុងការបិទ Z-Library នៅឆ្នាំ ២០២២។

គេហទំព័រនេះ​ប្រមូលផ្តុំ​កំណត់ត្រា​ពី Z-Library, Sci-Hub និង Library Genesis (LibGen) រួមទាំងប្រភពផ្សេងៗទៀត។ វាបានពណ៌នាខ្លួនឯងថា​ជា «បណ្ណាល័យបើកចំហ​ពិតប្រាកដ​ដ៏ធំបំផុត​ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ» ហើយបានបញ្ជាក់ថា​មានគោលបំណង​ក្នុងការកំណត់បញ្ជី​សៀវភៅ​ទាំងអស់​ដែលមានស្រាប់ និង​តាមដាន​វឌ្ឍនភាព​របស់មនុស្សជាតិ ក្នុងការធ្វើឱ្យ​សៀវភៅទាំងនេះ​អាចរកបាន​យ៉ាងងាយស្រួល​ក្នុងទម្រង់ឌីជីថល។

Anna’s Archive អះអាងថា​ខ្លួន​មិនទទួលខុសត្រូវ​ចំពោះ​ការទាញយក​ស្នាដៃ​ដែលមាន​ការការពារសិទ្ធិ​អ្នកនិពន្ធ ដោយសារតែ​វាមិនបង្ហោះ​ឯកសារ​ណាមួយ​ដោយផ្ទាល់​ទេ ប៉ុន្តែ​បម្រើ​ជា​កម្មវិធី​ចង្អុល​ទៅកាន់​ការទាញយក​ពី​ភាគីទីបី។ ទោះជាយ៉ាងណា គេហទំព័រនេះ​ក៏ត្រូវបាន​កំណត់គោលដៅ​ចោទប្រកាន់​ថា​ចូលរួម​ក្នុង​ការរំលោភបំពាន​ច្បាប់រក្សាសិទ្ធិ​ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ហើយបានប្រឈមមុខ​នឹង​ការរារាំង​ពី​រដ្ឋាភិបាល និង​សកម្មភាព​ផ្លូវច្បាប់​ពី​អ្នកកាន់សិទ្ធិ និង​សមាគម​ពាណិជ្ជកម្ម​ផ្នែក​បោះពុម្ពផ្សាយ។
រាជវង្សនៅកម្ពុជា

ប្រទេសកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់សម័យកាលដ៏វែងអន្លាយ ដោយមានក្សត្រច្រើនអង្គសោយរាជ្យបន្តដល់បច្ចុប្បន្ន។

## សម័យមុនអង្គរ 
### វង្សសោយរាជ្យនៅនគរចាម 
### វង្សពាលាទិត្យ 
## សម័យអង្គរ 
### វង្សជ័យវរ្ម័នទី២ 
### វង្សជ័យវរ្ម័នទី៤ 
### វង្សសូរ្យវរ្ម័ន 
### វង្សមហិធរបុរះ 
### វង្សព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ 
### វង្សនៅឡានឆាង 
### ស្ដេចខ្មែរក្នុងពង្សាវតា 
## ស្ដេចក្រោយអង្គ
គវម្បតិ (សិស្សរបស់ព្រះពុទ្ធ)

**គវាំបតិ** គឺជាសាវ័កដំបូងបំផុតមួយអង្គរបស់ ព្រះពុទ្ធគោតម ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសាវ័កដ៏អស្ចារ្យមួយអង្គក្នុងចំណោមសាវ័កទាំង ៨០ រូបក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូង។ លោកគឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោមព្រះសង្ឃ ១០ អង្គដំបូងគេដែលត្រូវបានបំបួស និងសម្រេចបាននូវឋានៈជា អថ៌ត ។

## មរតក 
នៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅ ប្រទេសថៃ ឡាវ កម្ពុជា និង រដ្ឋសាន គវបតិ បានក្លាយជាដ៏គួរឱ្យគោរព។ នៅប្រទេសថៃ លោកត្រូវបានតំណាងជាញឹកញាប់ក្នុងទម្រង់ជាគ្រឿងឥស្សរិយយសថាជា **ព្រះបិទមុខ** ។ ក្នុងចំណោមប្រជាជនមន ការគោរពបូជា គវម្បតិ បានរស់រានមានជីវិតអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ហើយនៅតែជាទិដ្ឋភាពសំខាន់មួយនៃការគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងតំបន់។ 

## ឯកសារយោង
ព្រះបិទមុខ

រូបភាពតូច|400x400ភីកសែល|គ្រឿងឥស្សរិយយសថៃ ព្រះបិទមុខ
**ព្រះបឹទមុខ ឬ គវម្បតិ** (ថៃ៖ พระปิดตา) គឺជាប្រភេទ ព្រះពុទ្ធរូប តូចមួយ ។ ទម្រង់លក្ខណៈរបស់វាពណ៌នាអំពីព្រះអរហន្តមួយអង្គលើកដៃឡើងគ្របមុខ (បិទភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ និងមាត់)។ 

ព្រះបឹទមុខមានបីប្រភេទ៖

* ប្រភេទអង្គុយចុះដោយបិទភ្នែក (គ្របដណ្តប់រន្ធទាំងប្រាំបួន)
* ប្រភេទ​ជើង​ខ្វែង​ដែល​មាន​ដៃ​បិទ​រន្ធ​ទាំង​ប្រាំបួន
* ប្រភេទ​ជើង​ខ្វែង ដោយ​ដៃ​ទាំង​សងខាង​គ្រប​មុខ ប៉ុន្តែ​មិន​គ្រប​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត។

ឧទាហរណ៍ល្បីៗរួមមាន៖

* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) មកពីវត្តតៃយ៉ាន ( ខេត្តជ័យនាថ )
* ប្រាបិត្រារ៉ែបាងផៃ (Phra Pidta Reae Bang Phai) នៃហ្លួងពូចាន់ ( វត្តម៉ូលី )
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) របស់ហ្លួងពូអៀម ( វត្តណាង )
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) របស់ហ្លួងផូថាប ( វត្តថង )
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) នៃហ្លួងពូណាក់ ( វត្តហួយចរាគ )
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta)  នៃ លួង ពូ សុខ
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) ធ្វើពីម្សៅពិសិដ្ឋលាយជាមួយថ្នាំលាប ដែលគេស្គាល់ថាជា "ខ្លាទាំងប្រាំនៃខេត្តឈុនបុរី" (หลวงพ่อแก้ว หลวงพ่อเจียม หลวงพ่อครีป หลวงพ่อโต หลวงพ่อภู)
* ប្រាបិត្រា (Phra Pidta) របស់ ហ្លួងភូហៀង (វត្តបា), ហ្លួងបុភូ ( Wat Ton Son, ឈុនបុរី) ជាដើម។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
យោងតាមប្រពៃណី ព្រះបឹទមុខ តំណាងឱ្យព្រះសាវ័កសំខាន់មួយអង្គគឺ ព្រះគវម្បតិ ។  វាតំណាងឱ្យអត្ថន័យជ្រៅជ្រះនៃធម៌ ហើយអ្នកកាន់សាសនាជឿថាវាអាចនាំមកនូវសំណាង ទ្រព្យសម្បត្តិ និងវិបុលភាព។ ការបិទរន្ធទាំងប្រាំបួន (ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ មាត់ រន្ធគូថ) — ហៅថា *មហាឧថ* — តំណាងឱ្យស្ថានភាព ព្រះគវម្បតិ ចូលទៅក្នុង *និរោធសមបត្តិ* ជាកន្លែងដែលទ្វារទាំងប្រាំបួនត្រូវបានបិទ លែងរងផលប៉ះពាល់ដោយកិលេសទៀតហើយ។ នេះតំណាងឱ្យការបញ្ចប់ទាំងស្រុងនៃកិលេស ( *អសវកិលេស* ) ដោយការពារពីគ្រោះថ្នាក់ទាំងអស់។ 

ប្រភពដើមនៃព្រះបឹទមុខ ត្រូវបានគេជឿថាមានប្រភពមកពីប្រពៃណីផលិតគ្រឿងឥស្សរិយយសរបស់ខ្មែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងសិល្បៈពិសិដ្ឋរបស់ថៃ។  ព្រះបឹទមុខ ដំបូងៗត្រូវបានសិតដោយលោហៈ ដូចជាគ្រឿងឥស្សរិយយសមកពីវត្តតៃយ៉ាន ( ស្រុកសង្ខបុរី ជ័យនាថ)។ ក្រោយមក គ្រឿងឥស្សរិយយសក៏ត្រូវបានផលិតពីម្សៅពិសិដ្ឋលាយជាមួយថ្នាំលាបដែរ ដូចជាប្រាបិត្រា (Phra Pidta) ដ៏ល្បីល្បាញរបស់លួងផូកែវ ( វត្តគ្រូរ៉ាវ៉ាន់ ខេត្តឈុនបុរី )។ ក្នុងអំឡុងដើមសម័យ រតនៈកូសិន  ប្រាបិត្រា (Phra Pidta)បានក្លាយជាការពេញនិយមយ៉ាងទូលំទូលាយ ជាមួយនឹងឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមានគ្រឿងឥស្សរិយយសមកពីវត្តភ្លុប ( វត្តរាជសិត្ថារាម ) វត្តណាំង វត្តថង លួងពូសុខ រ៉ៃបាងផៃ និងលួងពូយីម។ 

## ប្រភេទ 
* **អង្គុយពិន្ទ** ( *មហាឧថ*)៖ ឥរិយាបថអង្គុយចុះ គ្របដណ្តប់លើរន្ធទាំងប្រាំបួន ដែលគេជឿថាផ្តល់នូវភាពមិនងាយរងគ្រោះ ការការពារ និងការពារគ្រោះថ្នាក់។ 
* **ព្រះ:** ​គង់​ក្នុង​សមាធិ ដៃ​គ្រប​លើ​រន្ធ​ទាំង​ប្រាំបួន ដោយ​មាន​ឫទ្ធានុភាព​ការពារ​ពី​គ្រោះថ្នាក់។ 

## ឯកសារយោង
ម៉ាឡាគី

**ម៉ាឡាគី** គឺជាឈ្មោះហោរាម្នាក់ដែលសរសេរគម្ពីរម៉ាឡាគី។ 

អ្នកប្រាជ្ញខ្លះ  អះអាងថា សៀវភៅម៉ាឡាគី គឺជាលទ្ធផលនៃដំណាក់កាលជាច្រើននៃការកែសម្រួល;  អត្ថបទភាគច្រើនរបស់វាមានប្រភពដើមនៅក្នុង សម័យពែរ្ស ដោយស្រទាប់ចាស់បំផុតចាប់ពីប្រហែល ៥០០ មុនគ.ស និងការកែសម្រួលចូលទៅក្នុងសម័យកាល ក្រិកបុរាណ ។ 

## ឈ្មោះ 
ដោយសារតែឈ្មោះ *ម៉ាឡាគី* មិនមាននៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ទេ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះសង្ស័យថាតើវាមានបំណងជាឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្យាការីឬអត់។ ទម្រង់ ''mal'akhi* (តាមព្យញ្ជនៈ " *malakh* របស់ខ្ញុំ") មានន័យថា "អ្នកនាំសាររបស់ខ្ញុំ"; វាកើតឡើងនៅក្នុង ម៉ាឡាគី ៣:១  (ប្រៀបធៀបទៅនឹង ម៉ាឡាគី ២:៧ ប៉ុន្តែទម្រង់នេះស្ទើរតែមិនសមរម្យជាឈ្មោះត្រឹមត្រូវទេ បើគ្មានព្យាង្គបន្ថែមមួយចំនួនដូចជា យ៉ា ដែល *mal'akhiah* មកពីណា ពោលគឺ "អ្នកនាំសាររបស់ យ៉ា"។  សិលាចារឹក ដែលមិនមែនជាអក្សរកាត់ដែលមានបុព្វបទ នៅខាងមុខសៀវភៅ ទាំងនៅក្នុង Septuagint និង Vulgate ធានានូវការសន្មត់ថាឈ្មោះពេញរបស់ ម៉ាឡាគី បានបញ្ចប់ដោយព្យាង្គ -យ៉ា។  &#x5B; *nbsp;ប្រភពnbsp;ត្រូវការ* &#x5D; ហើយ Targum អានថា «ដោយដៃទេវតារបស់ខ្ញុំ ដែលមានឈ្មោះហៅថា អែសរ៉ា ជាអាចារ្យ »។  GG Cameron បានលើកឡើងថា ការបញ្ចប់ពាក្យ «ម៉ាឡាគី» គឺជាគុណនាម ហើយស្មើនឹងពាក្យឡាតាំង *angelicus'' ដែលមានន័យថា «អ្នកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីសារ ឬបេសកកម្ម» (អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា)។  

## កាលបរិច្ឆេទ 
មានមតិខុសៗគ្នាទាក់ទងនឹងកាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដរបស់ព្យាការី ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញស្ទើរតែទាំងអស់យល់ស្របថា ម៉ាឡាគីបានព្យាករណ៍ក្នុង សម័យពែរ្ស និងបន្ទាប់ពីការកសាងឡើងវិញ និងការសម្ពោធ ព្រះវិហារទីពីរ នៅឆ្នាំ ៥១៦ មុនគ.ស។  ជាពិសេស ម៉ាឡាគីទំនងជារស់នៅ និងធ្វើការក្នុងសម័យអែសរ៉ា និងនេហេមា។  ដែលវាហាក់ដូចជាប្រាកដណាស់ថាគាត់បានព្យាករណ៍ក្នុងពេលដំណាលគ្នាជាមួយនេហេមា ឬមិនយូរប៉ុន្មានក្រោយមក។ ប៊ឺកស្តានបានណែនាំថាគាត់បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ៣១២ មុនគ.ស។ 

 

## ឯកសារយោង
តើធ្វើយ៉ាងដូចម្តេចដើម្បីបង្ហោះឯកសារក្នុងwikipedia

''របៀបបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការមិនទទួលការដូពីនណាម្នាក៖
	ខ្ញុំពិតជាមានអំណរគុណយ៉ាងជ្រាវជ្រៅចំពោះការយកចិត្តទុកដាក់នេះ ហើយសូមថ្លែអំណរគុណចំពោះរបៀបដែលលោក...បានបង្ហាញពីការដឹងគុណនេះ។ ប៉ន្តែខ្ញុំមិនអាចទទួលយកអំណោយជាសម្ភារចំពោះការបំពេញតួនាទីទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្ញុំបានឡើយ ព្រោះជាទង្វើមិនគួរគប្បី។ ទោះបីជាទង្វើនេះ ស្របច្បាប់ទាំងស្រុក ហើយចេតនារបស់លោក....ជាចេតនាល្អបរិសុទ្ធយ៉ាងណាក្តី តែនេះអាចនាំឲ្យមានការភាន់ច្រឡំ ឬការបកស្រាយខុសពីសំណាក់សាធារណជនមួយចំនួន ព្រមទាំងអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រសិទ្ធាភាពការងាររបស់ខ្ញុំដែលកំពុងបម្រើការងារសេវាសាធារណៈក្នុងនាមជាមន្រ្តីរាជការផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្ញុំបានប្រគល់ភារកិច្ចទទួលខុសត្រូវសំខាន់ៗជាច្រើនឲ្យខ្ញុំ ហើយខ្ញុំត្រូវតែរក្សាចរិតស្អាតស្អំឲ្យបានដាច់ខាត។
ឡាំ លីម,ចរិតមេទ័ព(ភ្នំពេញ៖ September,2025),19។
ព្រះយេហូវ៉ា

**យេហូវ៉ា** ( /dʒ ɪ ˈ hoʊ v ə / ) គឺជា ពាក្យឡាតាំងដែលបកប្រែ ពីភាសា ហេព្រើរ។

ការឯកភាពគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ គឺថា ការបញ្ចេញសំឡេងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ Tetragrammaton នៅពេលនៃ ការកែសម្រួល តូរ៉ា (សតវត្សទី ៦)&nbsp;មុនគ.ស) ទំនងជា យ៉ាវ៉េ ។ ការបញ្ចេញសំឡេងប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានបាត់បង់ ពីព្រោះនៅក្នុង សាសនាយូដានៅប្រាសាទទីពីរ ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ៣ ដល់ទី ២&nbsp;មុនគ.ស. ការបញ្ចេញសំឡេងនៃ Tetragrammaton ត្រូវបានជៀសវាង ដោយត្រូវបានជំនួសដោយ អាដូណាយ ('ព្រះអម្ចាស់របស់ខ្ញុំ')។ ចំណុចស្រៈហេព្រើររបស់ អាដូណាយ ត្រូវបានបន្ថែមទៅ Tetragrammaton ដោយ Masoretes ហើយទម្រង់លទ្ធផលត្រូវបានសរសេរតាមសូរសព្ទនៅប្រហែលសតវត្សទី ១២ នៃគ.ស. ជា *យេហូវ៉ា* ។  ទម្រង់ដែលទទួលបាន *លេហូវ៉ា* បានលេចឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងសតវត្សទី ១៦។ ទម្រង់ *យេហូវ៉ា* បានចាប់ផ្តើមបោះពុម្ពបន្ទាប់ពីការវិវឌ្ឍន៍នៅសតវត្សទី ១៧ ដែលនាំឱ្យ J ក្លាយជាអក្សរដាច់ដោយឡែកសម្រាប់បោះពុម្ពព្យញ្ជនៈ I។ 

លោក William Tyndale បានណែនាំជាលើកដំបូងអំពីការបញ្ចេញសំឡេងនៃពាក្យ *“ព្រះយេហូវ៉ា”* សម្រាប់អក្សរ Tetragrammaton នៅក្នុងការបកប្រែរបស់គាត់អំពី និក្ខមនំ ៦:៣ ហើយវាលេចឡើងនៅក្នុងការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសដំបូងៗមួយចំនួនទៀត រួមទាំង ព្រះគម្ពីរម៉ាថាយ ព្រះគម្ពីរដ៏អស្ចារ្យ ព្រះគម្ពីរប៊ីស្សព ព្រះគម្ពីរហ្សឺណែវ និង កំណែ King James ។  សន្និសីទប៊ីស្សពកាតូលិកសហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ថា ដើម្បីបញ្ចេញសំឡេងអក្សរ Tetragrammaton “វាចាំបាច់ក្នុងការណែនាំស្រៈដែលផ្លាស់ប្តូរទម្រង់សរសេរ និងនិយាយនៃឈ្មោះ (ឧ. 'យ៉ាវេ' ឬ 'យេហូវ៉ា')”។  *ព្រះយេហូវ៉ា* លេចឡើងនៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់នៃការបកប្រែមួយចំនួនដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ រួមទាំង កំណែស្តង់ដារអាមេរិក (១៩០១) និង ការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈរបស់យ៉ង់ (១៨៦២, ១៨៩៩); បកប្រែពិភពលោកថ្មី (១៩៦១, ២០១៣) ប្រើ *ពាក្យ “ព្រះយេហូវ៉ា”* ទាំងនៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់ និងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ *ព្រះយេហូវ៉ា* មិនលេចឡើងនៅក្នុងការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសភាគច្រើនទេ ដែលខ្លះប្រើពាក្យ “ យ៉ាវេ ” ប៉ុន្តែភាគច្រើននៅតែបន្តប្រើ  “ព្រះអម្ចាស់” ឬ “ ព្រះ ” ដើម្បីតំណាងឱ្យ ពាក្យ “តេត្រាក្រាមម៉ាតុន” ។
វ្យាស

**វ្យាស** ( សំស្ក្រឹតត :    व्यास    , វ្យាស ) គឺជា *ឫស្សី* (ឥសី) ដែលមានតួនាទីលេចធ្លោនៅក្នុងប្រពៃណីហិណ្ឌូភាគច្រើន។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **វេទ វ្យាស** ( សំស្ក្រឹត :  वेदव्यास    ) ឬ **ក្រឹស្ណទ្យៃបាយន** ។ តាមប្រពៃណី វ្យាស ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកនិពន្ធនៃវីរភាព មហាភារត លោកក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាតួអង្គផងដែរ។ លោកក៏ត្រូវបានប្រពៃណីហិណ្ឌូចាត់ទុកថាជាអ្នកចងក្រង មន្ត នៃ គម្ពីរវេទ ទៅជាអត្ថបទចំនួនបួន ក៏ដូចជាអ្នកនិពន្ធនៃ បុរាណ ចំនួនដប់ប្រាំបី និង ព្រហ្មសូត្រ ។

វ្យាសត្រូវបានចាត់ទុកដោយពួកហិណ្ឌូជាច្រើនថាជា អវតារមួយផ្នែក ( អំឝាវតាវតារ   ) របស់ ព្រះវិស្ណុ ។ លោកគឺជាព្រះអមតៈមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះអមតៈដែលហៅថា ជីរញ្ជិវិ ដែលត្រូវបានអ្នកកាន់សាសនាជឿថានៅមានជីវិតនៅក្នុងយុគសម័យបច្ចុប្បន្នដែលគេស្គាល់ថាជា កលីយុគ ។

## អត្ថបទដែលបានសន្មត 
### មហាភារតៈ 
[រូបភាពតូច|វ្យាសកំពុងនិទានរឿង *មហាភារតៈ* ទៅកាន់ [ព្រះគណេស ដែលជាអ្នកសរសេរគម្ពីររបស់ព្រះអង្គ - អង្គរវត្ត]]
វ្យាសត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកនិពន្ធនៃមហាភារត ដែលជាវីរភាពដ៏សំខាន់មួយនៃអក្សរសិល្ប៍ហិណ្ឌូ។  ផ្នែកទីមួយនៃមហាភារតបានចែងថា គណេស បានសរសេរអត្ថបទតាមការសរសេរតាមអានរបស់វ្យាស  ប៉ុន្តែនេះត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញចាត់ទុកថាជាការបញ្ចូលនៅពេលក្រោយចំពោះវីរភាព ហើយផ្នែកនៃរឿងនេះក៏ត្រូវបានដកចេញនៅក្នុង "ការបោះពុម្ពរិះគន់" នៃមហាភារតផងដែរ។ 

បងប្អូនប្រុសបណ្ឌវ ទាំងប្រាំនាក់នៃត្រកូលរងនៃរាជវង្សកុរុ គឺជាអ្នកឈ្នះចុងក្រោយ ដូច្នេះហើយ វីរបុរសវប្បធម៌របស់ឥណ្ឌា ទំនាក់ទំនងរបស់វ្យាសជាមួយអ្នកឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមញាតិសន្តាននេះ គឺដូចជាអ្នកកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានបង្កើតឪពុករបស់អ្នកឈ្នះ។ តួអង្គសំខាន់ៗទាំងប្រាំនាក់នេះគឺជាកូនប្រុសជំនួសរបស់ បាន្ឌុ ដែលមានព្រះជាច្រើនអង្គជាព្រះក្នុងនាមស្តេចគុរុនេះ ដែលវ្យាសផ្ទាល់បានបង្កើត «ក្រោមការអនុវត្តនិយោគ» ជំនួសបងប្រុសច្បងដែលបានស្លាប់ដោយគ្មានអ្នកស្នងមរតក តាមបញ្ជារបស់ម្តាយរបស់គាត់គឺ សត្យវតី ។ វ្យាសក៏ជាឪពុករបស់អ្នកចាញ់ដែរ គាត់ពិតជាគ្រូពេទ្យវះកាត់ដែលបានដាក់បងប្អូនប្រុសមួយរយនាក់របស់បងប្អូនជីដូនមួយសត្រូវចូលទៅក្នុងការភ្ញាស់ ហើយដោយសារពួកគេត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានបង្កើតដោយពរជ័យដែលគាត់បានផ្តល់ឱ្យម្តាយរបស់ពួកគេ មានលទ្ធភាពខ្លះដែលគាត់ក៏ជាឪពុកបង្កើតរបស់ពួកគេដែរ។  ដូច្នេះ ការនិពន្ធ​គម្ពីរ *​មហាភារត* ​របស់​វ្យាស គឺ​តាមរយៈ​ជីវប្រវត្តិ​របស់​គ្រួសារ​របស់​លោក​ផ្ទាល់ រួមទាំង​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​បាន​ចិញ្ចឹម​ផងដែរ។ នេះ​គឺជា​ការតស៊ូ​រវាង​ចៅប្រុស​ដែល​ជា​មន្ត្រី​ផ្ទាល់​របស់​លោក។  ហើយ​វា​គឺ​ជា​ការ​បន្ត​នៃ​ការ​បង្កើត ​ស្មិតិ *ទី* ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ ក៏ដូចជា​ការ «ចងក្រង» គម្ពីរ ​ស្រុតិ ​សំខាន់ៗ​នៃ​គម្ពីរ​វេទ ដែល «វ្យាស» ត្រូវ​បាន​បន្ថែម​ជា​នាម​បន្ទាប់​មក​បាន​លុប​បំបាត់​ឈ្មោះ​កំណើត​ពីរ​របស់​លោក​គឺ *គ្រិស្ណៈ* និង *ទ្វិបាយន* ខណៈ​ដែល​ការ​បង្កើត​គម្ពីរ​ស្មិទី​របស់​លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​សាជីជ្រុង​ដែល​ឈ្មោះ​ដែនដី​របស់​វា ដោយ​ផ្អែក​លើ​ឈ្មោះ​ផ្ទាល់ខ្លួន​របស់​អ្នកគ្រប់គ្រង​រឿងព្រេង​និទាន​មួយ ឬ​ពីរ ដែល​រួម​បញ្ចូល​ក្នុង​អត្ថបទ​នៃ​រឿងព្រេង នៅតែ​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​ទម្រង់​ផ្លូវការ​សំស្ក្រឹត​ទៅ​ហិណ្ឌូ​ទំនើប គឺ ភារត គនរាជ្យ ក្នុង ​ឈ្មោះ​សម្រាប់​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ​តាមរយៈ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ខ្លួន។  

### បុរាណ 
វ្យាសក៏ត្រូវបានគេសរសើរចំពោះការសរសេរគម្ពីរ បុរាណ សំខាន់ៗចំនួនដប់ប្រាំបី  ដែលជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាដែលគ្របដណ្តប់លើប្រធានបទជាច្រើននៅក្នុងសព្វវចនាធិប្បាយដែលគ្របដណ្តប់លើគម្ពីរផ្សេងៗ។ 

### ព្រហ្មសូត្រ 
ព្រហ្មសូត្រ ដែលជាអត្ថបទគ្រឹះមួយរបស់ វេទន្តៈ ត្រូវបានសរសេរដោយ ពាទរាយណ ដែលត្រូវបានគេហៅថា វេទវ្យាស  "អ្នកដែលរៀបចំ"។  

## ឯកសារយោង
ដូម អូហ្វើរ រ៉ុក

**Dome of the Rock** គឺជាទីសក្ការៈបូជា ឥស្លាម រាងអដ្ឋកោណ ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃបរិវេណវិហារអ៊ីស្លាម អាល់អាកសា នៅលើ ភ្នំប្រាសាទ ក្នុង ទីក្រុងចាស់នៃក្រុងយេរូសាឡឹម ។ វាគឺជាស្នាដៃ ស្ថាបត្យកម្មឥស្លាម ចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលនៅសេសសល់ ហើយក៏ជារចនាសម្ព័ន្ធសាសនាដែលមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុវិទ្យាដំបូងបំផុត ដែលត្រូវបានសាងសង់ដោយអ្នកគ្រប់គ្រងមូស្លីម និងមាន សិលាចារឹក ដំបូងបំផុតដែលប្រកាសអំពីសាសនាឥស្លាម និង ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ ។  

ការសាងសង់ដំបូងរបស់វាត្រូវបានអនុវត្តដោយ Umayyad Caliphate តាមបញ្ជារបស់ Abd al-Malik ក្នុងអំឡុងពេល Fitna ទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ ៦៩១-៦៩២ គ.ស. ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាត្រូវបានដាក់នៅលើកំពូលនៃទីតាំងនៃ ប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ (សាងសង់ក្នុង c. ៥១៦ មុនគ.ស ដើម្បីជំនួស ព្រះវិហារសាឡូម៉ូន ដែលត្រូវបានបំផ្លាញ និងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញដោយ ហេរ៉ូឌដ៏អស្ចារ្យ (ហេរ៉ូឌដ៏មហិមា ) ដែលត្រូវបាន បំផ្លាញដោយពួករ៉ូមនៅឆ្នាំ ៧០ គ.ស ។ ដំបូលដើមបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១០១៥ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១០២២-១០២៣។

ស្ថាបត្យកម្ម និងផ្ទាំងគំនូរ mosaic របស់វាត្រូវបានយកលំនាំតាម ព្រះវិហារ និងវិមាន ប៊ីសង់ទីន នៅក្បែរនោះ។  រូបរាងខាងក្រៅរបស់វាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុង សម័យអូតូម៉ង់ដើម នៅពេលដែលក្បឿងដែលមានពណ៌ភ្លឺច្បាស់ ភាគច្រើនជា ក្បឿងរចនាប័ទ្ម Iznik ពណ៌ខៀវ និងស ត្រូវបានអនុវត្តទៅផ្នែកខាងក្រៅ   និងម្តងទៀតនៅក្នុងសម័យទំនើប ជាពិសេសជាមួយនឹងការបន្ថែមដំបូលស្រោបដោយមាស ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩-៦១ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។ ផែនការអដ្ឋកោណនៃរចនាសម្ព័ន្ធនេះអាចត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយព្រះវិហារសម័យ ប៊ីសង់ទីន នៃអាសនៈម៉ារី (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *Kathisma* ជា ភាសាក្រិច និង *al-Qadismu* ជាភាសាអារ៉ាប់) ដែលត្រូវបានសាងសង់រវាងឆ្នាំ ៤៥១ និង ៤៥៨ នៅលើផ្លូវរវាង ក្រុងយេរូសាឡឹម និង ក្រុងបេថ្លេហិម ។  

ដោយ​ត្រូវ​បាន ​អង្គការ​យូណេស្កូ ​កំណត់​ជា ​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "ទី​សម្គាល់​ដ៏​ល្បីល្បាញ​បំផុត​របស់​ក្រុង​យេរូសាឡឹម"  រួម​ជាមួយ​នឹង​សំណង់​ទីក្រុង​ចាស់​ពីរ​ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ៖ ជញ្ជាំង​ខាងលិច និង "រង្វង់​រាង​មូល​រាង​ដូច​ផ្នូរ" នៅ​ក្នុង ​ព្រះវិហារ​នៃ​ផ្នូរ​បរិសុទ្ធ ។  សិលាចារឹក​អ៊ីស្លាម​របស់​វា​បាន​បង្ហាញ​ថា​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ ដោយ​ក្រោយមក​វា​បាន​ក្លាយ​ជា​លក្ខណៈ​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​សំណង់​អ៊ីស្លាម ហើយ​ស្ទើរតែ​តែងតែ​និយាយ​អំពី​លោក មហាំមេដ។  ដូម​អហ្វើរ​រ៉ុក​នៅ​តែ​ជា "វិមាន​ដ៏​ពិសេស​នៃ ​វប្បធម៌​អ៊ីស្លាម ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​ទិដ្ឋភាព" រួម​ទាំង​ជា "ស្នាដៃ​សិល្បៈ និង​ជា​ឯកសារ​វប្បធម៌ និង​សាសនា" នេះ​បើ​យោង​តាម​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សិល្បៈ Oleg Grabar ។ 

## ស្ថាបត្យកម្ម 
### រចនាសម្ព័ន្ធ 
រូបភាពតូច|ផ្នែកឆ្លងកាត់នៃដូម (បោះពុម្ពពីឆ្នាំ 1887 បន្ទាប់ពីគំនូរលម្អិតដំបូងនៃដូម ដែលគូរដោយវិចិត្រករជនជាតិអង់គ្លេស Frederick Catherwood ក្នុងឆ្នាំ 1833)។
ផែនការមូលដ្ឋានរបស់ Dome of the Rock គឺមាន រាងអដ្ឋកោណ ។ វាត្រូវបានគ្របដណ្ដប់នៅចំកណ្តាលដោយ Dome ប្រហែល ២០ម៉ែត្រ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ដែលត្រូវបានម៉ោនលើ ស្គរ រាងជារង្វង់ខ្ពស់មួយ ដែលឈរលើជើងទ្រចំនួន ១៦ ( សសរចំនួន ៤ និង សសរចំនួន ១២)។  ព័ទ្ធជុំវិញរង្វង់នេះគឺជាទីលានរាងអដ្ឋកោណ ដែលមានសសរ និងសសរចំនួន ២៤។  ជួររង្វង់ខាងក្នុងនៃជើងទ្រស្គរ និង ទីលាន រាងអដ្ឋកោណបង្កើតជា ផ្លូវដើរ ខាងក្នុងដែលព័ទ្ធជុំវិញថ្មពិសិដ្ឋ។ ជញ្ជាំងខាងក្រៅក៏មានរាងអដ្ឋកោណផងដែរ។ ពួកវានីមួយៗមានទំហំប្រហែល ៦០ម៉ែត្រ ទទឹង និង ៣៦ម៉ែត្រ ខ្ពស់។  រាងអដ្ឋកោនខាងក្នុង និងខាងក្រៅបង្កើតជាកន្លែងដើរខាងក្រៅទីពីរ ព័ទ្ធជុំវិញកន្លែងខាងក្នុង។ ទាំងស្គរមូល និងជញ្ជាំងខាងក្រៅមានបង្អួចជាច្រើន។
វិស្វារូប (ព្រះវិស្ណុ)

រូបភាពតូច|អជ៌ុន ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះវិស្ណុ-គ្រិស្នា។
**វិស្វរូប** ( វិឝ្វរូប  ),  ដែលសរសេរថា **វិស្ណុរូប** និងត្រូវបានគេស្គាល់ថា **វិរាឌ្រូប** គឺជាទម្រង់ រូបតំណាង និង ជាទេវភាព របស់អាទិទេពហិណ្ឌូមួយអង្គ គឺព្រះវិស្ណុ នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ សម័យទំនើប។ ទោះបីជាមានទេវភាពវិស្ណុរូបច្រើនក៏ដោយ ក៏ទេវភាពដ៏ល្បីល្បាញបំផុតគឺនៅក្នុង *ភគវទគិត* ដែលបានផ្ដល់ឱ្យដោយ គ្រិស្ណា នៅក្នុងរឿង *មហាភារតៈ* វីរភាព ដែលត្រូវបានបង្ហាញដល់ព្រះអង្គម្ចាស់ បន្ទវ ព្រះអរជូន នៅលើសមរភូមិ កុរុក្សេត្រ ក្នុង សង្គ្រាម រវាង បន្ទវ និង កៅរវ ។ វិស្ណុរូប ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់កំពូលរបស់ព្រះវិស្ណុ ដែលសកលលោកទាំងមូលត្រូវបានពិពណ៌នាថាមាននៅក្នុងទ្រង់។
បណ្ឌវ

[រូបភាពតូច|រូបបោះពុម្ពមួយដោយ Ravi Varma Press ដែលពណ៌នាអំពីបងប្អូនប្រុស បណ្ឌវ — យុធិស្ថិរ (កណ្តាល), ភីម (ខាងក្រោមឆ្វេង), [អជ៌ុន (ខាងក្រោមស្តាំ), នកុល និង សហទេវ (ទាំងពីរនាក់ឈរក្បែរបល្ល័ង្ក) — ជាមួយភរិយារួមរបស់ពួកគេគឺ ទ្រៅបតី]]
**បណ្ឌវៈ** ( សំស្ក្រឹត ៖ पाण्डव, IAST ៖ Pāṇḍava) គឺជាឈ្មោះ បុព្វបុរស ដែលសំដៅទៅលើបងប្អូនប្រុសទាំងប្រាំនាក់គឺ យុធិស្ថិរ, ភិម, អជ៌ុន, នកុល និង សហទេវ ដែលជាតួអង្គសំខាន់នៃវីរភាពហិណ្ឌូបុរាណ *មហាភារតៈ* ។ ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាកូនប្រុសរបស់ បណ្ឌុ ដែលជាស្តេចនៃ កុរុ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្កើតដោយ *ទេវតា* ផ្សេងៗគ្នាដោយសារតែ ប៉ាន់ឌូ អសមត្ថភាពបណ្តាសាក្នុងការមានកូនដោយធម្មជាតិ។ នៅក្នុងវីរភាព បណ្ឌវៈបានរៀបការជាមួយ ទ្រៅបតី ដែលជាព្រះនាងនៃ បញ្ចល ហើយបានបង្កើតទីក្រុង ឥន្ទ្រប្រស្ថ បន្ទាប់ពីនគរកុរុត្រូវបានបំបែកដើម្បីជៀសវាងជម្លោះស្នងរាជ្យ។ បន្ទាប់ពីការបំបែក ផ្នែកមួយទៀតនៃនគរត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ពួកគេគឺ កៅរវៈ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បណ្ឌវៈបានបាត់បង់នគររបស់ពួកគេទៅឱ្យ ទុយ៌ោធន៍ (បុត្រច្បង និងជាស្តេចនៃ កៅរវៈ) នៅពេលដែល យុធិស្ថិរ បានលេងល្បែងអុក។ ការភ្នាល់ដែល យុធិស្ថិរ បានយល់ព្រមគឺថា ពួក បណ្ឌវ នឹងប្រគល់នគរទៅឱ្យពួក កៅរវ ហើយត្រូវនិរទេសខ្លួនរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ បន្ទាប់មកលាក់ខ្លួនមួយឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីពេលនេះ ពួក កៅរវ បានបដិសេធមិនព្រមប្រគល់នគរមកវិញទេ។ ជាលទ្ធផល ពួក បណ្ឌវ បានធ្វើសង្គ្រាមស៊ីវិលប្រឆាំងនឹងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ហើយជម្លោះនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សង្គ្រាម កុរុក្សេត្រ ។ ដោយមានជំនួយពីព្រះ ក្រិស្ណ ពួក បណ្ឌល នៅទីបំផុតបានឈ្នះសង្គ្រាមជាមួយនឹងការស្លាប់របស់ពួក កៅរវ ទោះបីជាត្រូវចំណាយប្រាក់ច្រើនក៏ដោយ។
ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ

**ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ** ឬ **ព្រះបរមមហារាជវាំងក្រុងកម្ពុជាធិបតី** គឺជាលំនៅដ្ឋានរបស់ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី ព្រះមហេសី ព្រះស្នំ និងសមាជិករាជវង្សានុវង្ស។ ស្តេច ដំណាក់ ទីធ្លា និងរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់មានមូលដ្ឋាននៅព្រះបរមមហារាជវាំង ព្រះរាជពិធីនិងមុខងាររដ្ឋជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្នុងព្រះបរមមហារាជវាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងគឺជា កន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធតែមួយព្រះបរមរាមហាជវាំងខ្មែរត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាគារជាច្រើនសាលសាលព្រះពន្លាដែលព័ទ្ធជុំវិញវាលស្មៅសួនច្បារនិងទីធ្លា។ ស្ទីលមិនស្មើគ្នានិងស្ទីលអេកូឡូស៊ីរបស់វាគឺដោយសារតែការអភិវឌ្ឍន៍ផ្ទៃក្នុងរបស់វាជាមួយនឹងការបន្ថែមនិងការកសាងឡើងវិញត្រូវបានធ្វើឡើងដោយស្តេចដែលគ្រងរាជ្យបន្តបន្ទាប់គ្នាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។ 

## ព្រះរាជមន្ទីរកម្វុជទេឝ 
 បច្ចុប្បន្នគឺជា វត្តវាំងចាស់ ឬ វត្តហរិរក្សរាជិនី។]]

ព្រះមហារាជមន្ទីរស្ថានកម្វុជទេឝទាំង ៧ កន្លែង ដែលមានដូចខាងក្រោម: ១. ភ្នំគូលែន ២. ប្រាសាទភិមានអាកាស ៣. ព្រះបរមរាជវាំងទួលបាសាន្ត ៤. ព្រះបរមរាជវាំងចតុមុខមង្គល ៥. ព្រះបរមរាជវាំងក្រុងលង្វែក ៦. ព្រះបរមរាជវាំងមហានគរឧដុង្គ ៧. ព្រះបរមរាជវាំងល្វាឯម។

### ព្រះរាជដំណាក់
**ព្រះរាជដំណាក់** គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានិងសមាជិករាជវង្សានុវង្សនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់កន្លែងផ្សេងៗគ្នា។

* ព្រះរាជដំណាក់ថាពោធិ ព្រះបរមរាជវាំងស្រះសារពើយុត្ត ខេត្តកំពង់​ស្ពឺ
* ព្រះរាជដំណាក់ទក្សិណភារម្យ ខណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញ
* ព្រះរាជដំណាក់ព្កុល ខណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញ
* ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប ខេត្តសៀមរាប 
* ព្រះដំណាក់ស្ទឹងត្រែង ខេត្តស្ទឹងត្រែង 
* ព្រះរាជដំណាក់កោះកុង ខេត្តកោះកុង
* ព្រះដំណាក់ក្រុងប៉េកាំង ក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន
* ព្រះដំណាក់ភ្នំថ្មមួយ ខេត្តសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ (សៀម)
* ព្រះដំណាក់ក្រុងបាងកក ក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ (សៀម)

## ឯកសារយោង
## សូមមើលផងដែរ 
* បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា 
* វីរនារីខ្មែរ 
* ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 
* រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទល្អ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជវាំងខ្មែរ
ឧច្ឆ័យស្វរ

នៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ  **ឧច្ឆ័យស្វរ**  (  ឧច្ចៃះឝ្រវស៑    ឬ  ឧច្ចៃះឝ្រវះ  ), (    )  គឺជា សេះហោះដែល មានក្បាលប្រាំពីរ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេល កូរមហាសមុទ្រ ។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជា សេះ ដ៏ល្អបំផុត ជាគំរូដើម និងជាស្តេចនៃសេះ។  រឿងព្រេងរបស់**ឧច្ឆ័យស្វរ** ដែលកើតចេញពីមហាសមុទ្រទឹកដោះ ក៏លេចឡើងនៅក្នុង *ព្រះវិស្ណុបុរាណ* *រាមាយណៈ* *មត្ស្យាបុរាណ* *វាយុបុរាណ*ជាដើម។ ខណៈពេលដែលប្រភពផ្សេងៗគ្នារាយបញ្ជីកំណប់ទ្រព្យផ្សេងៗគ្នា ( *រតនៈ* ) ដែលបានកើតចេញពីការកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ ភាគច្រើននៃពួកគេយល់ស្របថា **ឧច្ឆ័យស្វរ** គឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ។  
ធ្វេង|រូបភាពតូច|ក្បាលប្រាំពីរ **ឧច្ឆ័យស្វរ** ជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងទៀតពី សមុទ្រមន្ថន ។
**ឧច្ឆ័យស្វរ** ក៏ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុង *ភគវតគិត* (10.27 ដែលជាផ្នែកមួយនៃ *មហាភារតៈ* ) ដែលជាសុន្ទរកថារបស់ព្រះ គ្រិស្ណា ទៅកាន់ ព្រះអជ៌ុន ។ នៅពេលដែលព្រះគ្រិស្ណាប្រកាសខ្លួនឯងថាជាប្រភពនៃសកលលោក ទ្រង់ប្រកាសថាក្នុងចំណោមសេះ ទ្រង់គឺ**ឧច្ឆ័យស្វរ** ដែលជាអ្នកដែលកើតចេញពីអម្រិត។ 

### ព្រះវិស្ណុ បុរាណ 
*ព្រះវិស្ណុបុរាណ*កត់ត្រាថា នៅពេលដែល ព្រះព្រីធូ ត្រូវបានតែងតាំងជាស្តេចដំបូងនៅលើផែនដី អ្នកផ្សេងទៀតក៏ត្រូវបានផ្តល់ភារកិច្ចជាស្តេចផងដែរ។ បន្ទាប់មក **ឧច្ឆ័យស្វរ**ត្រូវបានតែងតាំងជាស្តេចសេះ។ 

### ស្នាដៃមិនមែនសាសនា 
គម្ពីរ *ហរិហរាចតុរន* នៃសតវត្សរ៍ទី១២ បានកត់ត្រាថា មានពេលមួយ ព្រះព្រហ្ម ដែលជាព្រះបង្កើត បានធ្វើយញ្ញបូជាមួយ ដែលក្នុងនោះមានសេះពណ៌សមួយក្បាលឈ្មោះ **ឧច្ឆ័យស្វរ** បានងើបចេញពីមហាសមុទ្រទឹកដោះនៃលោហធាតុ ហើយត្រូវបានស្តេចអារក្ស ( អសុរ ) បាលី យកទៅ ដែលបានប្រើវាដើម្បីសម្រេចបាននូវរឿងជាច្រើនដែលមិនអាចទៅរួច។ 

*កុមារសម្ភវ* ដែលសរសេរដោយ កាលីដាស រៀបរាប់ថា **ឧច្ឆ័យស្វរ** ដែលជាសេះដ៏ល្អបំផុត និងជានិមិត្តរូបនៃសិរីល្អរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ត្រូវបានអារក្ស តារាកសុរ លួចពី ស្ថានសួគ៌ ។ 

## សូមមើលផងដែរ 
* បញ្ជីសេះប្រឌិត

## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង
ប្រវត្តិ (កម្មវិធីរុករកបណ្តាញ)

ប្រវត្តិ (ភាសាអង់គ្លេស៖ Brave) គឺជាកម្មវិធីរុករកបណ្ដាញដែលផ្តោតលើឯកជនភាព និងដំណើរការ។ វារារាំងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងកម្មវិធីតាមដានតាមអ៊ីនធឺណិតតាមលំនាំដើម។ ការធ្វើបែបនេះកាត់បន្ថយពេលវេលាប្រមូលទិន្នន័យ និងពេលវេលាផ្ទុកទំព័រ។

Brave ខុសពីកម្មវិធីរុករកជាច្រើនទៀត ពីព្រោះមុខងារឯកជនភាពត្រូវបានបើកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ អ្នកប្រើប្រាស់មិនចាំបាច់ដំឡើងកម្មវិធីបន្ថែមមុខងារសម្រាប់ការការពារជាមូលដ្ឋានទេ។ កម្មវិធីរុករកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Brave Software។
រូបភាពតូច|អ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់បង្កើតសំណួរស្វែងរកនៅក្នុងកម្មវិធីរុករកបណ្ដាញ Brave។
Brave ក៏រួមបញ្ចូលមុខងារជាជម្រើសដែលទាក់ទងនឹងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មឯកជន និងការស្វែងរកផងដែរ។ មុខងារទាំងនេះគឺដាច់ដោយឡែកពីមុខងាររុករកស្នូល។

### ប្រវត្តិ 
Brave ត្រូវបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ 2016។ Brave ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Brendan Eich និង Brian Bondy។ Brendan Eich គឺជាវិស្វករផ្នែកសូហ្វវែរម្នាក់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារការងាររបស់គាត់លើបច្ចេកវិទ្យាគេហទំព័រដូចជា Java Script ជាដើម។ ស្ថាបនិក​បាន​បង្កើត Brave ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ភាពឯកជន ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និង​ការគ្រប់គ្រង​អ្នកប្រើប្រាស់​នៅលើ​គេហទំព័រ។ ពួកគេបានបង្កើត Brave Software Inc ដើម្បីបង្កើត និងថែទាំកម្មវិធីរុករក។ ការអភិវឌ្ឍដំបូងផ្តោតលើការទប់ស្កាត់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងកម្មវិធីតាមដាននៅកម្រិតកម្មវិធីរុករក។

ចន្លោះឆ្នាំ 2017 និង 2020 Brave បានពង្រីកដើម្បីគាំទ្រវេទិកាកុំព្យូទ័រលើតុ និងទូរស័ព្ទចល័តច្រើន។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កម្មវិធីរុករកបានបន្ថែមឧបករណ៍ឯកជនភាព និងការកែលម្អដំណើរការ។

ចាប់ពីឆ្នាំ 2021 តទៅ ការអភិវឌ្ឍបានបន្តលើការស្វែងរក ការគាំទ្រឧបករណ៍ចល័ត និងស្តង់ដារឯកជនភាព។ Brave នៅតែត្រូវបានថែទាំយ៉ាងសកម្មគិតត្រឹមពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2020។

### ឯកសារយោង
ឥន្ទ្រប្រស្ថ

**ឥន្ទ្រប្រស្ថ** (សំស្ក្រឹត៖ इन्द्रप्रस्थ ប្រែថា "វាលទំនាប ឥន្ទ្រ "  ឬ "ទីក្រុងឥន្ទ្រ") ដែលនៅសម័យនោះនៅ ទីក្រុងដេលី គឺជាទីក្រុងមួយដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាបុរាណថាជាធាតុផ្សំនៃ នគរកុរុ ។ វាត្រូវបានកំណត់ជារាជធានីនៃពួក បណ្ឌវ ដែលជាបងប្អូនប្រាំនាក់នៅក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូ *មហាភារតៈ* ។ ទីក្រុងនេះជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា *ខណ្ឌវប្រស្ថ* ឬ *ព្រៃខណ្ឌវ* ដែលជានាមត្រកូលនៃតំបន់ព្រៃឈើដែលមានទីតាំងនៅលើច្រាំងទន្លេ យមុន ដែលតាមវីរភាពហិណ្ឌូ *មហាភារតៈ* ត្រូវបានឈូសឆាយដោយ គ្រិស្ណា និង អជ៌ុន ដើម្បីសាងសង់ទីក្រុង។  ក្រោមទម្រង់ ភាសាបាលី នៃឈ្មោះរបស់វា គឺ *ឥន្ទ្របត្ត* វាក៏ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុង អត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនា ថាជារាជធានីនៃ កុរុ មហាជានាបទា ផងដែរ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ឥន្ទ្រប្រស្ថ ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុង *មហាភារតៈ* ដែលជាអត្ថបទ សំស្ក្រឹត បុរាណមួយ ដែលសរសេរដោយអ្នកនិពន្ធ វ្យាសៈ។ វាគឺជាកន្លែងមួយក្នុងចំណោមកន្លែងទាំងប្រាំ ដែលត្រូវបានស្វែងរកសម្រាប់ជាប្រយោជន៍នៃសន្តិភាព ហើយដើម្បីជៀសវាងសង្គ្រាមដ៏មហន្តរាយ គ្រឹស្ណា បានស្នើថា ប្រសិនបើ ហស្តិនបុរៈ យល់ព្រមផ្តល់ឱ្យពួក បណ្ឌវ ត្រឹមតែភូមិប្រាំប៉ុណ្ណោះ គឺ ឥន្ទ្រប្រស្ថ ស្វណ៌ប្រស្ថ (  សូនីប៉ាត ) បណ្ឌុប្រស្ថ ( ប៉ានីប៉ាត ) វ្យាឃ្រប្រស្ថ (បាកប៉ាត) និង ទិលប្រស្ថ ( ទីលប៉ាត )  នោះពួកគេនឹងពេញចិត្ត ហើយនឹងមិនធ្វើការទាមទារទៀតទេ។ ទុយ៌ោ បានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំង ដោយអត្ថាធិប្បាយថា គាត់នឹងមិនចែកដីសូម្បីតែចំណុចម្ជុលក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ដំណាក់កាលត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់សង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យ ដែលវីរភាពនៃ មហាភារតៈ ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់បំផុត។ មហាភារតៈ កត់ត្រា ឥន្ទ្រប្រស្ថ ថាជាជម្រករបស់ បណ្ឌវ ដែលសង្គ្រាមរបស់ពួកគេជាមួយ កៅរវ ដែលវាពិពណ៌នាអំពី។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|ដេលី ឆ្នាំ១៨៦៣
នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនា បាលី ឥន្ទ្រប្រស្ថត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ឥន្ទ្របត្ត។ ទីតាំងនៃឥន្ទ្រប្រស្ថមិនច្បាស់លាស់ទេ ប៉ុន្តែគម្ពីរ បុរាណគីឡា នៅទីក្រុងញូវដេលីសព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានដកស្រង់ជាញឹកញាប់  ហើយត្រូវបានកត់សម្គាល់ដូច្នេះនៅក្នុងអត្ថបទដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៤ នៃគ.ស។  ទម្រង់ទំនើបនៃឈ្មោះ ឥន្ទ្របត្ត នៅតែបន្តអនុវត្តចំពោះតំបន់បុរាណQilaរហូតដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី ២០   ហើយបន្ទាយនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា *Pandavon Ka Qila* (បន្ទាយរបស់បណ្ឌវ)។ 

## ទីតាំង 
Purana Qila ពិតជាការតាំងទីលំនៅបុរាណមួយ ប៉ុន្តែការសិក្សាខាងបុរាណវិទ្យាដែលបានធ្វើឡើងនៅទីនោះចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០   បានបរាជ័យក្នុងការបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធ និងវត្ថុបុរាណដែលនឹងបញ្ជាក់ពីភាពអស្ចារ្យខាងស្ថាបត្យកម្ម និងជីវិតដ៏សម្បូរបែបនៅក្នុងសម័យកាលដែល *មហាភារត* បានពិពណ៌នា។ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត Upinder Singh បានកត់សម្គាល់ថា បើទោះបីជាមានការជជែកវែកញែកខាងសិក្សាក៏ដោយ "នៅទីបំផុត គ្មានមធ្យោបាយណាមួយដើម្បីបញ្ជាក់ ឬបដិសេធថាតើ បណ្ឌវៈ ឬ កៅរវៈ ធ្លាប់រស់នៅឬអត់នោះទេ"។&nbsp;..."។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាអាចទៅរួចដែលថាផ្នែកសំខាន់នៃទីក្រុងបុរាណមិនទាន់ត្រូវបានជីកកកាយទៅដល់នៅឡើយទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញវាស្ថិតនៅក្រោមតំបន់ដែលមិនទាន់ជីកកកាយដែលលាតសន្ធឹងទៅភាគខាងត្បូងនៃ Purana Qila។  ជារួម ទីក្រុងដេលីគឺជាចំណុចកណ្តាលនៃតំបន់ដែលទីក្រុងបុរាណនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩១៣ ភូមិមួយឈ្មោះ *ឥន្ទ្រប៉ាត់* មាននៅក្នុងជញ្ជាំងបន្ទាយ។  គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៤ ការស្ទង់មតិខាងបុរាណវិទ្យានៃប្រទេសឥណ្ឌា កំពុងបន្តជីកកកាយនៅក្នុង Purana Qila។ 

## ឯកសារយោង
ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់

ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ជាការផ្សាយវីដេអូ ឬអូឌីយ៉ូក្នុងពេលវេលាជាក់ស្តែង ឬជិតពេលវេលាជាក់ស្តែង។ ខណៈពេលដែលជារឿយៗគេហៅថាការស្ទ្រីម "Stream" លក្ខណៈពេលវេលាពិតនៃការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ខុសគ្នាពីទម្រង់នៃការចាក់ផ្សាយខុសពីការផ្សាយកន្លងពេលវេលារួចផ្សេងទៀតនៃបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយដូចជាវីដេអូតាមតម្រូវការ វីឡូក និងវេទិកាចែករំលែកវីដេអូដូចជា YouTube និង TikTok ជាដើម។
និលកណ្ឋ (សាសនាហិណ្ឌូ)

រូបភាពតូច|ព្រះសិវៈ​ផឹក​កាលកុត ធ្វើឱ្យ​បំពង់ក​របស់​ទ្រង់​ឡើង​ពណ៌​ខៀវ។
**និលកណ្ឋ** គឺជា​នាម​មួយ​របស់ ​ព្រះសិវៈ ​នៃ​សាសនា ​ហិណ្ឌូ ។ 

## រឿងព្រេងនិទាន 
យោងតាម ទេវកថាហិណ្ឌូ ព្រះសិវៈ ទទួលបានងារនេះនៅពេលដែលព្រះអង្គបានលេបថ្នាំ កលកុត  ដែលចេញពី កូរសមុទ្រទឹកដោះ ដែលធ្វើឱ្យបំពង់ករបស់ព្រះអង្គឡើងពណ៌ខៀវ។ 

## សូមមើលផងដែរ 
* រុទ្រ
* ឥស្វរ
* មហេស្វរ

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ទក្សិណមូតិ៍

**ទក្សិណមូតិ៍**  គឺជាទិដ្ឋភាពមួយរបស់ ព្រះសិវៈ ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ក្នុងនាមជា គុរុ (គ្រូ)។ ព្រះអង្គត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំណាងនៃការយល់ដឹង ការយល់ដឹង និងចំណេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ឬខ្ពស់បំផុត។   ទក្សិណមូតិ៍  តំណាងឱ្យព្រះសិវៈ ជាគ្រូនៃ យោគៈ តន្ត្រី និងប្រាជ្ញា ដោយផ្តល់នូវការពន្យល់អំពី *សាស្ត្រា* ។  ព្រះអង្គត្រូវបានគោរពបូជាជាព្រះនៃប្រាជ្ញា និងសមាធិ។ 

## ការពណ៌នា 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច|ទក្សិណមូតិ៍ , សតវត្សទី 16, [សារមន្ទីរសិល្បៈបូព៌ា ហ្គីមេត|Musée Guimet (សារមន្ទីរ), ប៉ារីស។]]
នៅក្នុងទិដ្ឋភាពរបស់ព្រះអង្គជា ជ្នន ទក្សិណមូតិ៍  ព្រះសិវៈជាទូទៅត្រូវបានបង្ហាញជាមួយនឹង ព្រះហស្តទាំងបួន ។ ព្រះអង្គត្រូវបានពិពណ៌នាថាគង់នៅក្រោម ដើមពោធិ៍ មួយ បែរមុខទៅទិសខាងត្បូង។ ព្រះសិវៈគង់លើបល្ល័ង្កសត្វក្តាន់ ហើយហ៊ុំព័ទ្ធដោយពួកឥសីដែលកំពុងទទួលការណែនាំរបស់ព្រះអង្គ។  ព្រះអង្គត្រូវបានបង្ហាញថាគង់ជាមួយនឹងជើងស្តាំរបស់ព្រះអង្គនៅលើ អាបស្មរា ទេវកថា (អារក្សមួយក្បាលដែលនៅក្នុង ទេវកថាហិណ្ឌូ គឺជាតំណាងនៃភាពល្ងង់ខ្លៅ) ហើយជើងឆ្វេងរបស់ព្រះអង្គបត់នៅលើភ្លៅរបស់ព្រះអង្គ។ ពេលខ្លះសត្វព្រៃត្រូវបានពិពណ៌នានៅជុំវិញព្រះអង្គ។ នៅក្នុងដៃខាងលើរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គកាន់ពស់ ឬខ្សែអង្កាំ ឬទាំងពីរនៅដៃម្ខាង និងអណ្តាតភ្លើងនៅដៃម្ខាងទៀត។ ខណៈពេលដែលនៅដៃស្តាំខាងក្រោមរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងវ្យាគយានុទ្រា ដៃឆ្វេងខាងក្រោមរបស់ព្រះអង្គកាន់ស្មៅគូសា ឬគម្ពីរ។ ម្រាមដៃចង្អុលនៃដៃស្តាំរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានពត់ ហើយប៉ះចុងមេដៃរបស់ព្រះអង្គ។ ម្រាមដៃបីផ្សេងទៀតត្រូវបានលាតសន្ធឹងចេញពីគ្នា។ កាយវិការដៃនិមិត្តរូប ឬ មុទ្រា នេះគឺ គ្ណាណាមុទ្រា (ឬ ជណាមុទ្រា ឬ ជណាមុទ្រា) ដែលជានិមិត្តរូបនៃចំណេះដឹង និងប្រាជ្ញា។ ពេលខ្លះ ដៃនេះស្ថិតនៅក្នុង អភយមុទ្រា ដែលជាឥរិយាបថនៃការធានា និងពរជ័យ។ នៅ Melakadambur រូបសំណាករបស់  ទក្សិណមូតិ៍  ហាក់ដូចជាអង្គុយលើគោឈ្មោលមួយក្បាលនៅក្រោមដើមពោធិ៍ដែលមានរន្ធលាតសន្ធឹងពីត្រចៀកម្ខាងទៅត្រចៀកម្ខាងទៀត។  

ទក្សិណមូតិ៍ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាទម្រង់ដ៏មានអានុភាព ពោរពេញដោយសុភមង្គល និងសេចក្តីរីករាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ខណៈពេលដែលកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពយូហ្គានៃសមាធិអរូបី។ បំរែបំរួលនៃការតំណាងដ៏ល្បីល្បាញនេះរួមមាន វីណាធរ  ទក្សិណមូតិ៍  (កាន់ វីណា ) រិសភរុធ  ទក្សិណមូតិ៍  (ជិះលើ រិសភ - គោឈ្មោល)។
ចង្ហាន់

ន. (ស.ស.) អាហារសម្រាប់បព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា ជាសង្ឃសព្វ(វចនានុក្រមខ្មែរ)។
ម៉ាល់

* ជារាជធានីនៃម៉ាល់ឌីវ មានផ្ទៃក្រឡា ២៣ គម2ជាប្រពៃណី វាជាកោះស្តេច ដែលមកពីកន្លែងដែលរាជវង្សបុរាណគ្រប់គ្រង និងជាកន្លែងដែលរាជវាំងស្ថិតនៅ។ ទីក្រុងនោះត្រូវបានគេហៅថា Mahal ។ ពីមុនវាជាទីក្រុងដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែង និងទ្វារ (doroshi)។ ព្រះបរមរាជវាំង (Gan'duvaru) ត្រូវបានបំផ្លាញ រួមជាមួយនឹងបន្ទាយដ៏ស្រស់ស្អាត (koshi) និងបន្ទាយ (buruzu) នៅពេលដែលទីក្រុងនេះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធានាធិបតី Ibrahim Nasir បន្ទាប់ពីការលុបចោលរបបរាជានិយមក្នុងឆ្នាំ 1968។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អគារមួយចំនួននៅមានដូចជា វិហារ Malé Friday ។ ប៉ុន្មានទស្សវត្សចុងក្រោយនេះ កោះនេះត្រូវបានពង្រី  កទំហំគួរឱ្យកត់សម្គាល់តាមរយៈការចាក់ដីឡើងវិញ។ ប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ ម៉ាឡេគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការតវ៉ាផ្នែកនយោបាយ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ។ សាសនាឥស្លាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងតាំងពីឆ្នាំ ១១៥៣ នៃគ.ស. នៅពេលដែលជនជាតិម៉ាល់ឌីវបានប្តូរពីព្រះពុទ្ធសាសនាទៅជាឥស្លាមក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ពាណិជ្ជករ និងសាសនទូតអាហ្វ្រិកខាងជើង។ ការផ្លាស់ប្តូរសាសនានេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងស្ថាបត្យកម្មរបស់ម៉ាឡេ ដែលអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃនេះក្នុងទម្រង់ជាវិហារអ៊ីស្លាមដូចជា Hukuru Miskiy (វិហារអ៊ីស្លាមថ្ងៃសុក្រ) សតវត្សរ៍ទី 17 ដែលសាងសង់ពីថ្មផ្កាថ្ម និងចាត់ទុកថាជាវិហារអ៊ីស្លាមដ៏ចំណាស់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេស។[6] អស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ម៉ាឡេនៅតែមិនត្រឹមតែជារាជធានីប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាស្នូលនិមិត្តសញ្ញា និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃម៉ាល់ឌីវផងដែរ។
ព្រះរាជាណាចក្រប៉ាត់តានី

**ប៉ាត់តានី** ឬ **ស៊ុលតង់នៃប៉ាត់តានី** ( ចាវី :كسلطانن ڤطاني) គឺជារាជ្យស៊ុលតង់ម៉ាឡេនៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាតានី។ វាគ្របដណ្តប់ប្រហែលលើផ្ទៃដីនៃខេត្តប៉ាត់តានី យ៉ាឡា ណារ៉ាធីវ៉ាត របស់ថៃសម័យទំនើប និង ផ្នែកមួយនៃ រដ្ឋកេឡានតាន់ របស់ម៉ាឡេស៊ី ។ រដ្ឋលង្កាសុខា ពីសតវត្សរ៍ទី២ ដល់ទី១៥ និងរដ្ឋប៉ានប៉ាន ពីសតវត្សរ៍ទី៦ ដល់ទី៧ អាចមានទំនាក់ទំនងគ្នា។

យុគសម័យមាស របស់ប៉ាតានីបានចាប់ផ្តើមក្នុងរជ្ជកាលរបស់មហេសីទីមួយក្នុងចំណោមមហេសីបួនអង្គជាប់ៗគ្នាគឺ រាជា ហ៊ិចោ (មហេសីបៃតង) ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៥៨៤ ហើយត្រូវបានបន្តដោយ រាជា បីរូ (មហេសីខៀវ) រាជា អូងូ (មហេសីពណ៌ស្វាយ) និង រាជា គុនីង (មហេសីលឿង)។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កម្លាំងសេដ្ឋកិច្ច និងយោធារបស់ព្រះរាជាណាចក្របានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់អាចប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់សៀមធំៗចំនួនបួនលើក។ វាបានធ្លាក់ចុះនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៧ ហើយវាត្រូវបានសៀមឈ្លានពាននៅឆ្នាំ ១៧៨៦ ដែលនៅទីបំផុតបានទាញយករដ្ឋនេះបន្ទាប់ពីមហេសីចុងក្រោយរបស់ខ្លួនត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ ១៩០២។

## ឯកសារយោង
ប៉ាពួភាគនិរតី

**ប៉ាពួភាគនិរតី** (ឥណ្ឌូនេស៊ី ; Papua Barat Daya ) គឺជាខេត្តទី៣៨ របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយត្រូវបានបំបែកចេញពី ខេត្តប៉ាពួខាងលិច នៅថ្ងៃទី ៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២។  ទោះបីជាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា "ភាគនិរតី" ក៏ដោយ តាមពិតទៅ នេះគឺជា ឈ្មោះខុស ហើយខេត្តនេះមានទីតាំងនៅជ្រុងពាយ័ព្យនៃ ខេត្តប៉ាពួឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ខេត្តនេះរួមមានតំបន់ សុរុងធំ ( ឥណ្ឌូនេស៊ី ; Sorong Raya) ដែលមានក្រុង សូរុង ស្រុកសូរុង ស្រុកសូរុងខាងត្បូង ស្រុកម៉ៃប្រាត ស្រុកតាំប្រ៊ូវ និង ស្រុករ៉ាចាអាំផាត ។    សេចក្តីព្រាងច្បាប់ (RUU) ស្តីពីការបង្កើតខេត្តប៉ាពួរភាគនិរតីត្រូវបានអនុម័ត (ដោយច្បាប់លេខ ២៩ ឆ្នាំ ២០២២) ហើយវាបានក្លាយជាខេត្តទី ៣៨ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានប្រសិទ្ធភាពចាប់ពីថ្ងៃទី ៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២។ 

ភាគនិរតីនៃខេត្តប៉ាពួរ ស្ថិតនៅផ្នែកពាយ័ព្យនៃតំបន់ដែលគេស្គាល់ថាជាឧបទ្វីបដូបេរ៉ៃ ឬ ឧបទ្វីបក្បាលបក្សី ។ ចំណុចខាងលិចបំផុតរបស់ខេត្តនេះ រួមមានតំបន់ការពារនៃ កោះរ៉ាចាអាំផាត ដែលមានសត្វសមុទ្រជាច្រើនប្រភេទ។   ខេត្តប៉ាពួរភាគនិរតី ស្ថិតនៅជុំវិញទីរួមខេត្តសូរុង ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់សម្រាប់ឧស្សាហកម្មប្រេង និងឧស្ម័នរបស់តំបន់ និងជាច្រកទ្វារទៅកាន់ខេត្តប៉ាពួរ។ ជាមួយនឹងកំពង់ផែ និងអាកាសយានដ្ឋានទំនើបៗ សូរុង គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោមទីក្រុងដែលមានការអភិវឌ្ឍច្រើនបំផុតនៅក្នុងខេត្តប៉ាពួរ។  ខេត្តប៉ាពួរភាគនិរតី គឺជាជម្រកនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាច្រើនដែលត្រូវបានអភិរក្ស រួមទាំងព្រៃត្រូពិច និងភ្នំ។ ជាពិសេស ស្រុកតាំប៊្រូវ គឺជាគោលដៅ មើលសត្វស្លាប ដ៏ពេញនិយម ហើយបានប្រកាសតំបន់របស់ខ្លួនជាតំបន់អភិរក្ស ដើម្បីលើកកម្ពស់ទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី។  

## ឯកសារយោង
អូរស្មាច់

**អូរស្មាច់** គឺជាទីក្រុងតូចមួយរបស់កម្ពុជា នៅតាមព្រំដែន ថៃ ក្នុង ស្រុកសំរោង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃទីរួមខេត្តសំរោង ។ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ មានការប្រយុទ្ធគ្នាម្តងម្កាល ហើយតំបន់នេះមិនមានសុវត្ថិភាពទេ ព្រោះ ខ្មែរក្រហម ចុងក្រោយនៅតែគ្រប់គ្រង អន្លង់វែង ដែលនៅក្បែរនោះ។ នៅឆ្នាំ២០០៣ ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិមួយត្រូវបានបើករវាងអូរស្មាច់ និងទីក្រុងចុងចម ដែលនៅជាប់គ្នា ក្នុង ខេត្តសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានការបើកកាស៊ីណូមួយកន្លែង រវាងបញ្ជរត្រួតពិនិត្យលិខិតឆ្លងដែនកម្ពុជា និងថៃ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិថៃលេងល្បែងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់អន្តោប្រវេសន៍កម្ពុជា។ ការលេងល្បែងគឺខុសច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ហើយ ការលេងល្បែងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺស្របច្បាប់សម្រាប់តែអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែនបរទេសប៉ុណ្ណោះ។ អូរស្មាច់ ស្ថិតនៅចុងខាងជើងនៃផ្លូវលេខ៦៨ ដែលបត់ទៅខាងជើង ផ្លូវជាតិលេខ៦ នៅក្រវ៉ាន់ ខេត្តសៀមរាប ។ 

## ឯកសារយោង
យ៉ូកយ៉ាកាតា

**យ៉កយ៉ាកាតា**  គឺជារាជធានីនៃ តំបន់ពិសេសយ៉កយ៉ាកាតា ក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី នៅភាគខាងត្បូង-កណ្តាលនៃកោះជ្វា ។ ក្នុងនាមជាទីក្រុងរាជវង្សឥណ្ឌូនេស៊ីតែមួយគត់ដែលនៅតែគ្រប់គ្រងដោយ របបរាជានិយម យ៉កយ៉ាកាតា ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់មួយសម្រាប់ សិល្បៈ និងវប្បធម៌ជ្វា បុរាណ ដូចជារបាំបាឡេ វាយនភណ្ឌ *បាទិក* ល្ខោន អក្សរសាស្ត្រ តន្ត្រី កំណាព្យ ជាងទង សិល្បៈទស្សនីយភាព និងល្ខោនអាយ៉ង *វ៉ាយ៉ាង* ។  យ៉កយ៉ាកាតា ដែលល្បីល្បាញជាមជ្ឈមណ្ឌល អប់រំឥណ្ឌូនេស៊ី គឺជាជម្រករបស់ប្រជាជននិស្សិតយ៉ាងច្រើន និងសាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យរាប់សិប រួមទាំង សាកលវិទ្យាល័យកាចាមាតា ដែលជាវិទ្យាស្ថានអប់រំឧត្តមសិក្សាធំជាងគេរបស់ប្រទេស និងជាសាកលវិទ្យាល័យមួយក្នុងចំណោមសាកលវិទ្យាល័យដ៏មានកិត្យានុភាពបំផុតរបស់ខ្លួន។   

យ៉កយ៉ាកាតា គឺជារដ្ឋធានីនៃ រាជាណាចក្រស៊ុលតង់យ៉កយ៉ាកាតា ហើយបានបម្រើការជារដ្ឋធានីឥណ្ឌូនេស៊ីចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤៦ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤៨ ក្នុងអំឡុងពេល បដិវត្តន៍ជាតិឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយមាន កេឌុងអាគុង ជាការិយាល័យវិមានប្រធានាធិបតី។ ស្រុកមួយក្នុងចំណោមស្រុកនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃយ៉កយ៉ាកាតា គឺ កូតា គឺជារដ្ឋធានីនៃ រាជាណាចក្រស៊ុលតង់មាតារ៉ាម រវាងឆ្នាំ ១៥៨៧ និង ១៦១៣។

ចំនួនប្រជាជនទីក្រុងនេះមានចំនួន ៣៨៨,៦២៧ នាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ ២០១០  និង ៣៧៣,៥៨៩ នាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ ២០២០ ;  ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការគិតត្រឹមពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៣ មានចំនួន ៣៧៥,៦៩៩ នាក់ ដែលមានបុរសចំនួន ១៨២,៨៤០ នាក់ និងស្ត្រីចំនួន ១៩២,៨៥៩ នាក់។  តំបន់ទីប្រជុំជនធំៗរួមមានទីក្រុង ម៉ាកេឡាំង និងស្រុកចំនួន ៦៥ នៅទូទាំងតំបន់ ស្លេម៉ាន់, Klaten, បានទុល, គូឡន ប្រហ្គោ និង ម៉ាគេឡាំង ហើយមានប្រជាជនចំនួន ៤,០១០,៤៣៦ នាក់នៅឆ្នាំ ២០១០។ ទីក្រុង យ៉កយ៉ាកាតា មានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស ( HDI ) ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមតំបន់ និងទីក្រុងទាំងអស់របស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ជាមួយនឹងពិន្ទុ ០.៨៨៧។ 

## ឯកសារយោង