ហ៊ែល ស៊ុំផារ

## ជីវប្រវត្តិ
លោកហ៊ែល ស៊ុំផារកើតនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩២១ (១៩២២??) នៅសង្កាត់​ផ្សារក្រោម ស្រុក​បាកាន ខេត្ត​ពោធិសាត់។ លោក​ជា​បុត្រ​ទី៣ របស់​លេខាធិការ​ម៉ូវ ហ៊ែល និងនាង​ស៊ឹង លិញ។ កាលពី​កុមារ​ លោកបាន​ចូលរៀន​នៅ​សាលាបឋមសិក្សា​កំពង់ស្ពឺ ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៣១ បន្ទាប់​មក​ នៅសាលាបឋមសិក្សា​កំពង់ចាម ក្នុងឆ្នាំ១៩៣២ ជា​ទី​ដែល​លោក​ត្រូវ​ផ្លាស់​ពី​កំពង់ស្ពឺ​មក។ ឆ្នាំ១៩៣៣ ឪពុក​លោក​ទទួល​មរណភាព​ ពេលនោះ លោកក៏​ត្រលប់​មក​ភ្នំពេញវិញ រួចចូល​រៀន​នៅសាលាបឋមសិក្សាហ្រ្វង់ស្វាបូដ្វាំង ដោយ​មាន​ការ​ឧបត្ថម្ភ​ពីឪពុកមាររបស់​លោក​ផង។ លោក​ប្រលង​ជាប់​ប្រកាសនីយប័ត្រ«២» ហើយ​ចូលរៀន​ក្នុង​សាលា​រដ្ឋបាល​នៃ​ប្រទេសកម្ពុជា​ ផ្នែកតុលាការ​ ដែលមានមធ្យមភាគ១៣,០០ និង​ចំណាត់ថ្នាក់«៣» ១៧ក្រោម២០។
## ប្រវត្តិការងារ
លោកត្រូវបាន​តែងតាំង​ជា​សមុហបញ្ជី​ថ្នាក់លេខ២ បំរុងរាជការនៅសាលាដំបូង​កំពង់ធំ នៅថ្ងៃទី១៥ មិនា ‍​‌«ប្រកាស​របស់ទីស្តីការ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​លេខ៧២ ចុះ​ថ្ងៃទី​១៥ មិនា ១៩៤៣» ហើយនៅថ្ងៃទី៣០ តុលា ១៩៤៤ លោក​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ស៊ុប​ក្នុង​តំណែង​«ទីស្តីការ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌ ចុះថ្ងៃទី​ ២៧ កញ្ញា១៩៧១» នៅថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៥ លោកបាន​ទទួល​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​មន្ត្រី​បំរុង​រាជការ​ កាន់​មុខងារ​ជាសុភាចារបុរស(សភា??)នៅ​សាលា​ដំបូង​សៀមរាប​ដែល​ជា​មុខតំណែង​ថ្មី​ជំនួស​លោកចៅក្រម នូ ហាច ដែលត្រូវផ្លាស់​មកភ្នំពេញវិញ« ប្រកាសលេខ ១២៧៥ ចុះថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៥ ក្រសួង​យុត្តិធម៌»។ ថ្ងៃទី០៤ វិច្ឆិកា ១៩៤២ លោកបាន​​រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​នាង តាន់ គីវកូរ​ ហៅកឡា នៅក្រុងសៀមរាប« សំបុត្រអាពិពាហ៍ពិពាហ៍លេខ៥២ សៀមរាប»។ ថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៧ លោកត្រូវបានតែងតាំងស៊ប់​ក្នុង​តំណែង​ជាចៅក្រមថ្នាក់លេខ៤ រួចផ្លាស់មកភ្នំពេញវិញដែលមាន​មុខងារ​ជា​អគ្គ​ព្រះរាជអជ្ញារងអមសាលាឧទ្ធរណ៍។ ថ្ងៃទី៤​ កក្កដា ១៩៥០ ឡើងឋាន្តរសក្តិចៅក្រមថ្នាក់លេខ៣។ ថ្ងៃទី ៩ វិចិ្ឆកា ១៩៥១ រាជការផ្លាស់លោកឲទៅ​ធ្វើការ​នៅខេត្តកំពង់ចាម ដោយ​មាន​ងារ​ជាសុភាចារបុរសរហូតដល់​ឆ្នាំ១៩៥៥ ទើបត្រលប់​មក​ភ្នំពេញវិញ«កម្ពុជសុរិយា លេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨ ទំព័រ ៤៣៥»។ គឺក្នុងរយៈពេលនេះដែលអ្នកនិពន្ធចាប់ផ្តើមសរសេរជាបន្តបន្ទាប់នូវរឿង ចោរបិទមុខ ចោរលួចប្រាក់ ប៉ូលនិងវីរហ៊្សីនី ក្នុងមុខតំណែងជាព្រះរាជអាជ្ញារងសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ លោកបានទទួលឋានន្តរសក្តិជាចៅក្រមថ្នាក់លេខ១នៅថ្ងៃទី១០ មេសា ១៩៥៥។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ លោកបានឡើង​ឋានន្តរសក្តិមួយទៀត ជាចាងហ្វាងសាលាដំបូងថ្នាក់លេខ៣«ក្រមលេខ២៤ អិន.អេស ចុះថ្ងៃ១១ មេសា ១៩៤៥»។ ថ្ងៃទី១៣ មេសា ១៩៥៨ លោក​ត្រូវ​បាន​ឡើង​ជា​ចាងហ្វាង​សាលាដំបូង​ថ្នាក់លេខ២​«ក្រិត្យលេខ៤៤៥ អិន.អេស ចុះថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ១៩៥៨»។ ឆ្នាំ១៩៥៩-១៩៦០ សម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ​បាន​ឲ្យ​តំណែង​លោក​ជា​និពន្ធនាយករង​នៃ​សារព័ត៌មាន​អ្នកជាតិនិយម​«កម្ពុជសុរិយាលេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨ ទំព័រ៤៣៥-៤៣៦»។ ថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ១៩៦០ លោក​បាន​ឡើង​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​ចាងហ្វាង​សាលាដំបូង​ថ្នាក់លេខ១​«ក្រិត្យលេខ៥៩០ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ១៩៦០»។ ថ្ងៃទី២០ មិថុនា ១៩៦២ លោកបានជាប់ឆ្នោតជាតំណាងរាស្ត្រនៃសង្គមរាស្ត្រនិយមប្រចាំមណ្ឌលជីក្រែង ក្នុងស្រុកសូត្រនិគម និងជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប«ក្រិត្យលេខ ២២៦ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី២០ ឧសភា ១៩៦២»។ ថ្ងៃទី២០ មិថុនា ១៩៦៣ លោកបានទទួលឋានន្តរសក្តិជាចាងហ្វាងសាលាដំបូងថ្នាក់ផុតលេខ«ក្រិត្យលេខ៧១២ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី៤ ធ្នូ ១៩៦៥»។ ថ្ងៃទី៤ ធ្នូ ១៩៦៥ លោកបានឡើងជាទីប្រឹក្សាអមសាលាវិនិច្ឆ័យថ្នាក់លេខ៣។ ថ្ងៃទី៦ សីហា ១៩៦៦ លោក​បាន​ចូល​ជា​សមាជិក​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ដែល​មាន​មុខ​តំណែង​ជា​រដ្ឋលេខាធិការ​ក្រសួង​សង្គមកិច្ច​និង​ការងារ​អស់​រយៈពេល​២ខែ។ ថ្ងៃទី១០ តុលា ឆ្នាំ១៩៦៨ លោកបានឡើងជាទីប្រឹក្សាអមសាលាវិនិច្ឆ័យថ្នាក់លេខ២ ផ្នែកក្រុមវិវាទ«ក្រិត្យលេខ៤៧៩ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃ១០ តុលា ១៩៦៨»។ ថ្ងៃទី៣ កញ្ញា ១៩៧០ លោក​បាន​ឡើង​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​ទីប្រឹក្សា​អម​សាលាវិនិច្ឆ័យ​ថ្នាក់លេខ១ «ក្រិត្យលេខ៤០៥ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃ៣ ធ្នូ ១៩៧០» និងនៅថ្ងៃទី ២៩ សីហា ឆ្នាំដដែល លោក​ត្រូវ​បាន​ចូល​ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​ថ្មី​ជា​ឧត្តមចៅក្រម​ថ្នាក់លេខ១«ក្រិត្យលេខ៤៨៦ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី២៩ សីហា ១៩៧០»។ 
### សកម្មភាពផ្សេងៗ
ក្រៅពី មុខងារជាមន្ត្រីរដ្ឋបាលផ្នែកតុលាការ លោកបានធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗទៀតជាច្រើនក្នុងក្របខណ្ឌនៃការលើកស្ទួយអក្សរសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ជាតិដូចជា៖
នៅឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៦៤ លោកបានធ្វើជាប្រធានសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ បានធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យនៅមហាវិទ្យាល័យច្បាប់ បានចូលជាសមាជិកគណៈកម្មការវប្បធម៌ផ្នែកអក្សរ«ក» ធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងចលនាយុវជននៃកងយុវជនឥណ្ឌូចិន និងចលនាយុវជនរាជសង្គមនិយមខ្មែរ។
នៅឆ្នាំ១៩៦៧ លោកជាវាគ្មិនដ៏សំខាន់ក្នុងសមាជជាតិ ដោយលោកបានស្នើរបៀបវារៈមួយដោយសុំឲ្យខ្មែរទូទាំងប្រទេសប្រើភាសាខ្មែរជាផ្លូវការ និងសុំឲ្យបង្កើតខេមរយានកម្មសិក្សា។
នៅឆ្នាំ១៩៧១ លោកបានចូលជាសមាជិកគណៈកម្មការទូលំទូលាយធ្វើគម្រោងដើមនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយនៅទីចុងបំផុត លោកបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានសមាគមពុទ្ធិកយុវជនខ្មែរ។
## ឥទ្ធិពល
អ្នកនិពន្ធរូបនេះបានទទួលឥទ្ធិពលដំបូងពីគ្រិស្តសាសនា ព្រោះជាសិស្សនៅអនុវិទ្យាល័យមីស្ហ  ដែលតែងតែត្រូវបានអប់រំឲ្យជឿ និងគោរពព្រះយេស៊ូ ចំណែក​គ្រួសារ​របស់​លោក​ជា​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា។ ឥទ្ធិពលនៃសាសនាទាំង២នេះ ពុំបានបង្កើតនូវទំនាស់អ្វីរវាងលោក និងគ្រួសារលោកទេ។ លុះក្រោយមក ដោយលោកជាអ្នកស្រឡាញ់អក្សរសាស្ត្រជាតិ វប្បធម៌ជាតិ ចិត្ត​គំនិត​លោក​ឃ្លាត​ចេញ​បន្តិចម្តងៗពីគ្រិស្តសាសនា ព្រោះលោកតែងតែទៅចូលរួមប្រជុំគណៈកម្មការវប្បធម៌ជាមួយសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ជាញឹកញយ រហូតដល់ទីបំផុត លោក​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធាន​សមាគមពុទ្ធិកយុវជនខ្មែរ «ព័ត៌មានបានមកពីការសាកសួរផ្ទាល់ជាមួយគ្រួសារ និងកំណត់ផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ»។ ក្រៅពីនេះ លោកបានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសជាច្រើនក្នុងសកលលោក ដូចជាប្រទេសបារាំង ប្រទេសអង់គ្លេស ប៊ែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ ស្វ៊ីស សៀម វៀតណាមខាងត្បូង ក្រុងហុងកុង ប្រទេសជប៉ុន សហរដ្ឋអាមេរិច ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល ឥណ្ឌា សហភាពសូវៀត អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ប្រទេសក្រិច អេហ្ស៊ីប និងវៀតណាមខាងជើង«កម្ពុជសុរិយាលេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨»។
## លទ្ធផល
### ស្នាដៃ
លោកបានបន្សល់ទុកស្នាដៃជាច្រើនខាងអក្សរសាស្ត្រ និងនីតិសាស្ត្រដូចជា៖
* រឿង ចិត្តឪពុក គ.ស ១៩៤៨
* រឿង ចោរបិទមុខ គ.ស ១៩៥១
* រឿង ចោរលួចប្រាក់ គ.ស ១៩៥២
* រឿង ចោរភ្នំត្បែង គ.ស ១៩៥៤
* រឿង ប៉ូល និងវីរហ្ស៊ីនី «បកប្រែពីបារាំង» គ.ស ១៩៦០
* ពន្យល់ច្បាប់ ភាគ១ដល់ភាគ១២
* វចនានុក្រមច្បាប់ គ.ស ១៩៦៦
* គួរពិចារណាដើម្បីចេះខ្មែរ គ.ស ១៩៦៥។
ក្រៅពីនេះលោកបានសរសេរអត្ថបទខ្លីៗ បែបរិះគន់ អប់រំជាកាព្យ និងជាពាក្យរាយជាច្រើន ចុះក្នុងសារព័ត៌មានអ្នកជាតិនិយម។
### គ្រឿងឥស្សារិយយស
លោកបានទទួលគ្រឿងឥស្សារិយយស៖
* អស្សឬទ្ធិ មុនីសារភណ្ឌ គ.ស ១៩៥០
* វឌ្ឍនាការប្រាក់ គ.ស ១៩៥១ 
* អស្សឬទ្ធិ សុវត្ថារា គ.ស ១៩៦០
* អស្សឬទ្ធិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គ.ស ១៩៦០
* សេនា នៃសម្តេចព្រះមហាក្សត្រីយានីកុសុមៈ គ.ស ១៩៦២
* ធិបឌិន្ទ មុនីសារភណ្ឌ គ.ស ១៩៦២

១៤  កក្កដា ១៩៧៣ - ពែក អន
និស្សិតវិញ្ញាបនបត្រឧត្តមសិក្សាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ