សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន

{{Infobox military conflict
| conflict   = សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន
| partof     = សម័យអន្តរសង្គ្រាម បដិវត្តន៍កុម្មុយនីស្តចិន និងសង្គ្រាមត្រជាក់
| image      = 
| image_size = 
| caption    = រូបពីលើចុះក្រោមនិងពីស្តាំទៅឆ្វេង៖ ទាហានកុម្មុយនីស្តនៅក្នុងសមរភូមិហ្សឺភីង, ទាហានឥស្លាមនៃ ក.ប.ជ., លោកម៉ៅ សេទុងនៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០, លោកឈៀង កៃសេកកំពុងត្រួតពិនិត្យកងទ័ព, ឧត្តមសេនីយ៍ គ.ក.ច. លោកស៊ូ យូកំពុងត្រួតពិនិត្យមើលទ័ពក្រោយយុទ្ធនាការមឹងលាំងគូ
| date       = ១ សីហា ១៩២៧ — ធ្នូ ១៩៣៦ (ដំណាក់កាលទីមួយ)១០ សីហា ១៩៤៥ — ៧ ធ្នូ ១៩៤៩ (ដំណាក់កាលទីពីរ)
| place      = ចិនដីគោក
| territory  = * បក្សកុម្មុយនីស្តបានត្រួតត្រាចិនដីគោក
* សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើង
* រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋចិនបានរត់ដកថយទៅកោះតៃវ៉ាន់
| result     = ជ័យជម្នះខាងបក្សកុម្មុយនីស្តចិន
* ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបញ្ចប់ប៉ុន្តែគ្មានយុទ្ធសន្តិភាពឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ្វីត្រូវបានចុះនោះឡើយ
* កុបកម្មប្រឆាំងតូចៗបានបន្តនៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០
* ការចាប់ផ្តើមនៃជម្លោះឆ្លងសមុទ្រ
| combatant1 = **១៩២៧–១៩៣៧**
*  គួមីនតាង
*  កងទ័ពបដិវត្តន៍ជាតិ
| combatant2 = **១៩២៧–១៩៣៧**
:  សាធារណរដ្ឋសូវៀតចិន (ពីឆ្នាំ១៩៣១)
:  សូវៀតជាំងស៊ី (១៩៣១–១៩៣៤)
*  បក្សកុម្មុយនីស្តចិន
**  កងទ័ពក្រហមចិន

| combatant1a = **១៩៤៥–១៩៤៩**
*  គួមីនតាង
*  កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ស.ច.

| combatant2a = **១៩៤៥–១៩៤៩**
:  សូវៀតយ៉ានអាន
:  សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៤៩)
*  បក្សកុម្មុយនីស្តចិន
**  កងទ័ពរំដោះប្រជាជន

| commander1 =  **ឈៀង កៃសេក** ប៉ៃ ឆុងស៊ី ឆិន ចេង លី ជុងរិន យេន ស៊ីសាន ហ្វឹង យូស៊ៀង*និងមានមេដឹកនាំជាច្រើនទៀត*
| commander2 =  **ម៉ៅ សេទុង** ជូ អេងឡាយ ផឹង ទឿហ៊ួយ លីន ពីវ លីវ បូឆេង ចាង គ័រតរ*និងមានមេដឹកនាំជាច្រើនទៀត*
| strength1 = ទាហាននិយ័តចំនួន ២ លាននាក់កងជីវពលចំនួន  ២.៣ លាននាក់ (សីហា ១៩៤៨)
| strength2 =ទាហាននិយ័តចំនួន ១.២ លាននាក់កងជីវពលចំនួន ២.៦ លាននាក់ (កក្កដា ១៩៤៥)
| casualties1 = ៣៧០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតសរុប ១.៥–១.៧ លាននាក់ 
* ដំណាក់កាលទីពីរ៖ ប្រមាណ ២.៥ លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រាប់ទាំងជនស៊ីវិល)
* អាចឡើងទៅដល់ ៦ លាននាក់សរុប (ដំណាក់កាលទីពីរ)} មិនយូរប៉ុន្មាន រដ្ឋទាំងពីរក៏ប្រឈមមុខផ្នែកនយោបាយនិងយោធាឥតឈប់ឈរនៅឯច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ដោយភាគីនីមួយៗបានអះអាងថាខ្លួនគេគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រជាជាតិចិនរួម។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ គេមិនដែលឃើញមានការចុះហត្ថលេខាលើយុទ្ធសន្តិភាពឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ្វីនោះឡើយដោយភាគីទាំងពីរដូច្នេះហើយបានជាប្រវត្តិវិទូមានសំណួរចោទសួរជាច្រើនដងថា តើសង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយស្របច្បាប់ឬនៅ ឬក៏គ្រាន់តែជាការបញ្ឈប់មួយរយៈសិន?។

## ផ្ទៃរឿង
ក្រោយពីបដិវត្តន៍ផ្តួលរលំរាជវង្សឆេងបានបញ្ចប់ ប្រទេសចិនក៏បានធ្លាក់ចូលក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមស៊ីវិលមួយរយៈខ្លីមុនពេលត្រូវលោកយ័ន ស៊ីខាយបានឡើងកាន់កាប់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋចិនថ្មី។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីនោះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថារដ្ឋាភិបាលប៉ីយ៉ាងដោយមានរដ្ឋធានីនៅទីក្រុងប៉េកាំង។ ដោយត្រូវជាអតីតមន្ត្រីមួយរូបនៃរាជវង្សឆេង លោកយ័ន ស៊ីខាយនូវមានគំនិតរាជានិយមក្នុងខ្លួននូវឡើងហើយមិនយូរប៉ុន្មានគាត់ក៏សម្រេចបង្កើតចេញនូវរបបរាជានិយមម្តងទៀតនៅឆ្នាំ១៩១៥ ដោយមានខ្លួនលោកជាព្រះចៅអធិរាជប៉ុន្តែផ្ទុយពីការគិតរបស់លោក របបរាជានិយមថ្មីនេះមិនត្រូវទទួលបានការគាំទ្រពីសំណាក់ប្រជាជនចិននោះទេហើយមិនយូរប៉ុន្មាន លោកក៏សម្រេចចិត្តដាក់រាជ្យវិញ។ ក្រោយពីមរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ១៩១៦ ប្រទេសចិនក៏ឈានចូលដល់សម័យកាលមួយទៀតដែលគេតែងស្គាល់ថា "សករាជមេកន្ទ្រាញ" ដោយក្នុងសម័យកាលនេះ មេបញ្ជាការនៃកងទ័ពប៉ីយ៉ាងនៅតាមតំបន់នីមួយៗបានប្រកាសសង្គ្រាមលើគ្នាដោយម្នាក់ៗលោភចង់បានអំណាចត្រួតត្រាប្រទេសចិនទាំងមូល។ ក្នុងខណៈពេលនោះ លោកស៊ុន យ៉ាតសេនបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ខ្លួនមួយដែលមានឈ្មោះថាគួមីនតាង (គ.ម.ត) នៅក្នុងទីក្រុងក្វាងចូវក្នុងគោលបំណងបញ្ឈប់ចលាច័លនិងភាពអសន្តិសុខរបស់ពួករដ្ឋាភិបាលប៉ីយ៉ាង។

លោកស៊ុន យ៉ាតសេនបានងាកទៅរកជំនួយពីបរទេសប៉ុន្តែគ្មានរដ្ឋមួយណាមកអើពើលើសំណើរបស់លោកនោះទេ លុះនៅឆ្នាំ១៩២១ លោកក៏សម្រេចចិង្តងាកទៅរកសហភាពសូវៀត។ ដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលនិងអំណាចនយោបាយរបស់ខ្លួន រដ្ឋាភិបាលសូវៀតក៏យល់ព្រមផ្តល់ការគាំទ្រនិងជំនួយមកឱ្យរដ្ឋាភិបាលរបស់ស៊ុន យ៉ាតសេន និងគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិនដែលទើបតែបង្កើតថ្មី។ ជាលទ្ធផល ចលនាតស៊ូដើម្បីអំណាចគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនរវាងបក្សពួកទាំងពីរក៏ផ្ទុះឡើង។

នៅឆ្នាំ១៩២៣ អ្នកតំណាងសូវៀតម្នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកប្រទេសចិនដើម្បីរកដំណោះស្រាយជួយឱ្យចិនបង្រួបបង្រួមក្លាយជារដ្ឋតែមួយវិញ។ ភ្នាក់ងារនៃអង្គការកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិបានចុះមកដល់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំដដែរនោះដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលបក្សគួមីនតាងឱ្យចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩២៤ ចាង កាយចៀកបានក្លាយជាប្រមុខនៃបណ្ឌិត្យសភាយោធានៃសាធារណរដ្ឋចិនហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ឡើងកាន់តំណែងបន្តពីស៊ុន យ៉ាតសេនក្នុងងារជាមេដឹកនាំបក្សគួមីនតាង។

សមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តអាចចូលរួមជាមួយ គ.ម.ត បានដែរដោយត្រូវឈរលើមូលដ្ឋានបុគ្គល។ ចំណែកឯគួមីនតាងវិញគឺមានសមាជិកភាពរហូតដល់ទៅ ៥០,០០០ នាក់ឯណោះនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៣។

### បេសនកម្មភាគខាងជើង និងការបែកបាក់គ្នារវាងគួមីនតាងនិងបក្សកុម្មុយនិស្ត
នៅឆ្នាំ១៩២៧ ការប្រជែងគ្នារវាងពួកគួមីនតាងនិងពួកកុម្មុយនិស្តបាននាំឱ្យមានការបែកបាក់សាមគ្គីភាពគ្នានៅក្នុងជួរបដិវត្តន៍។ បក្សកុម្មុយនិស្តចិននិងសមាជិកឆ្វេងនិយមនៃគួមីនតាងបានសម្រេចចិត្តរើអាសនៈរបស់ខ្លួនពីក្វាងចូវមកអ៊ូហានដែលត្រូវជាសម្បុកកុម្មុយនិស្តដ៏ធំមួយនាពេលនោះ។

នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា លោកកាយចៀកនិងថ្នាក់ដឹកនាំគួមីនតាងមួយចំនួនទៀតបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំមួយដែលក្នុងនោះពួកគេបានស្នើថា 'សកម្មភាពរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តគឺកំពុងបង្កឱ្យមានការរំខានដល់សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចដូច្នេះយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចក៏ដោយដើម្បីបញ្ឈប់សកម្មភាពអ្នកទាំងនោះនិងដើម្បីបន្តបដិវត្តន៍ជាតិនិយម'។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា នៅទីក្រុងស៊ាងហៃ (សៀងហៃ) ឧត្តមសេនីយ៍បៃ ឆុងស៊ីបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងរបស់ខ្លួនចេញ"បោសសម្អាត"ទីក្រុង ពោលគឺចាប់ខ្លួនអ្នកកុម្មុយនិស្តទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមានក្នុងក្រុងរួចយកទៅសម្លាប់ចោល។ មនុស្សទូទៅបានសម្តៅមកលើព្រឹត្តិការណ៍នេះថា ព្រឹត្តិការណ៍ ១២ មេសា ឬការសម្លាប់រង្គាលនៃទីក្រុងស៊ាងហៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងកាយចៀកនិងលោកវ៉ាង ជិងវីយ (សមាជិកឆ្វេងនិយមគួមីនតាងដែលកាន់កាប់ទីក្រុងអ៊ូហាន) បែកបាក់ប្រេះឆាកាន់តែខ្លាំងឡើង។

ជាលទ្ធផល សមាជិកឆ្វេងនិយមគួមីនតាងក៏សម្រេចចិត្តដកសមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តចិនចេញពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ូហានប៉ុន្តែទោះបីជាធ្វើយ៉ាងណាក្តីក៏អ្នកឆ្វេងនិយមទាំងនោះនូវតែត្រូវកាយចៀកដកអំណាចចេញដដែរ។ បន្ទាប់មក គួមីនតាងក៏បន្តយុទ្ធនាការរបស់ខ្លួនប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេកន្ទ្រាញ (អាចហៅបានដែរថា ស្តេចត្រាញ់) នៃប្រទេសចិន ហើយនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩២៨ កងកម្លាំងរបស់លោកក៏បានឡើងត្រួតត្រាលើទីក្រុងប៉េកាំងដោយជោគជ័យ។ បន្តិចក្រោយមក ទឹកដីចិនភាគខាងលិចក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលណានជិង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋាភិបាលជាតិនិយមបានទទួលការទទួលស្គាល់ពីអន្តរជាតិថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រទេសចិនទាំងមូល។ ស្របទៅតាមលោកស៊ុន យ៉ាតសេន រដ្ឋាភិបាលគួមីនតាងបានប្រកាសថា មាគ៌ាសម្រាប់ដំណើរបដិវត្តន៍ទាំងបីរួមមាន៖ ការបង្រួបបង្រួមយោធា ការគ្រប់គ្រងនយោបាយ និងប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

## កុបកម្មកុម្មុយនិស្ត (១៩២៧–១៩៣៧)
នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២៧ បក្សកុម្មុយនិស្តបានធ្វើការបះបោរមួយនៅទីក្រុងណានឆាងដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលជាតិនិយមនៅឯទីក្រុងអ៊ូហាន។ កងទ័ពក្រហមចិនត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលទ្ធផលនៃជម្លោះមួយនេះ។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែសីហា កងកម្លាំងដើមរបស់កងទ័ពក្រហមបានធ្វើដំណើរចាកចេញពីក្រុងណានឆាងសម្រុកទៅភាគខាងត្បូងដើម្បីវាយប្រហារលើទីក្រុងក្វាងដុង។ ឃើញបែបនេះ កងកម្លាំងជាតិនិយមក៏សម្រុកចូលមកកាន់កាប់ទីក្រុងណានឆាងម្តងទៀតខណៈពេលដែលអ្នកកុម្មុយនិស្តទាំងប៉ុន្មានដែលឈរជើងនៅក្នុងក្រុងបាននាំគ្នារត់លាក់ខ្លួន។ នៅខែវិច្ឆិកា ចាង កាយចៀកបានទៅទីក្រុងស៊ាងហៃដោយមានបំណងអញ្ជើញលោកជិងវីយឱ្យចុះចូលជាមួយគាត់។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ ពួកកុម្មុយនិស្តបានបង្កើតការបះបោរមួយនៅក្រុងក្វាងចូវហើយបានត្រួតត្រាទីក្រុងនោះរហូតដល់ថ្ងៃទី១៣ នៅពេលដែលគួមីនតាងបានវាយប្រហារតបវិញក្រោមបញ្ជាពីឧត្តមសេនីយ៍ចាង ហ្វាគួយ។ ថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ លោកជិងវីយបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេសបារាំង។ ក្នុងរយៈពេលនេះ ប្រទេសចិនគឺមានរដ្ឋធានីរហូតដល់ទៅបី៖ ទីមួយគឺរដ្ឋធានីប៉េកាំងដែលស្ថិតនៅក្រោមសាធារណរដ្ឋចិន ទីពីរគឺអ៊ូហានដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកកុម្មុយនិស្តនិងអ្នកឆ្វេងនិយមគួមីនតាង និងទីបីគឺណានជីងដែលនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ពួកស្តាំនិយមគួមីនតាងហើយត្រូវជារដ្ឋធានីរបស់គួមីនតាងនៅដប់ឆ្នាំខាងមុខទៀត។

នៅចិនដីគោក គេបានសម្តៅមកលើការតស៊ូប្រដាប់អាវុធរយៈពេលដប់ឆ្នាំ (១៩២៧–៣៧) នេះថា "សង្គ្រាមស៊ីវិលដប់ឆ្នាំ" (十年内战)។ នៅឆ្នាំ១៩៣០ សង្គ្រាមវាលទំនាបកណ្តាលបានផ្ទុះឡើងដែលត្រូវជាជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់គួមីនតាង។ វាបានផ្តើមឡើងដោយលោកហ្វុង យូសៀង យាង ស៊ីសាន និងវ៉ាង ជិងវីយ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមវាលទំនាបកណ្តាលបានបញ្ចប់ ពួកគួមីនតាងបានងាកមកផ្តោតលើយុទ្ធនាការឡោមព័ទ្ធវិញ។ យុទ្ធនាការទីមួយនិងទីពីរត្រូវទទួលបរាជ័យទាំងស្រុងរីឯយុទ្ធនាការទីបីត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយសារតែព្រឹត្តិការណ៍ម៉ាន់ជូរី។ គួមីនតាងបានទទួលលទ្ធផលជោគជ័យខ្លះៗពីដំបូងនៅក្នុងយុទ្ធនាការទីបួនប៉ុន្តែចុងក្រោយត្រូវបរាជ័យវិញ។ ក្នុងយុទ្ធនាការទាំងអស់ខាងលើ កម្លាំងគួមីនតាងបានធ្វើការវាយលុកចូលតំបន់កុម្មុយនិស្តយ៉ាងរហ័សប៉ុន្តែមិនសូវបានទទួលផលអ្វីទេដោយសារតែទីសមរភូមិជាទីជនបទនិងព្រៃភ្នំដាច់ស្រយាល។

ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៩៣៤ កាយចៀកក៏ផ្តើមយុទ្ធនាការទីប្រាំដែលនឹងត្រូវឡោមព័ទ្ធតំបន់កុម្មុយនិស្តជាំងស៊ីដោយមានការប្រើប្រាស់ប្លុកកូស (ការដ្ឋានដ៏តូចមួយដែលមានរាងដូចជាផ្ទះ)។ ខុសពីយុទ្ធនាការមុនៗ លើកនេះពួកគេបានកសាងប្លុកកូសនៅជុំវិញដោយប្លុកកូសនីមួយៗមានចម្ងាយឆ្ងាយពីគ្នាប្រហែល ៥ ម៉ាយ។ ការសាងប្លុកកូសនៅជុំវិញតំបន់ដែលត្រូវវាយលុកបែបនេះនឹងអនុញ្ញាតឱ្យគួមីនតាងងាយស្រួលកាត់ផ្តាច់ផ្លូវដឹកជញ្ជូនគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់និងស្បៀងអាហាររបស់សត្រូវ។

ចលនាដកថយទ័ពរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តបានបញ្ចប់នៅពេលដែលពួកគេបានមកដល់ក្នុងខេត្តស្សានស៊ី។ នៅតាមផ្លូវ ទ័ពកុម្មុយនិស្តបានរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិនិងគ្រឿងអាវុធពីសំណាក់មេកន្ទ្រាញនិងម្ចាស់ដីក្នុងស្រុកដែលពួកគេបានទៅដល់នោះ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ពួកកុម្មុយនិស្តបានឆ្លៀតកេណ្ឌយកកម្លាំងបន្ថែមដែលភាគច្រើនជាប្រជាកសិករនិងជនក្រីក្រដោយពង្រឹងការអំពាវនាវរបស់ខ្លួនទៅកាន់មហាជន។ ចលនាចល័តទ័ពវែងបានចាប់ផ្តើមដោយមានចំនួនមនុស្សប្រមាណពី ៩០,០០០ ទៅ ១០០,០០០ នាក់ប៉ុន្តែពេលមកដល់ខេត្តស្សានស៊ី ចំនួនមនុស្សគឺនៅសល់តែ ៧,០០០ ទៅ ៨,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ នៅដើមពេលនៃចលនាចល័តទ័ពវែង កងកម្លាំងចម្បងគួមីនតាងបានកំពុងរវល់វាយប្រហារលើកងទ័ពរបស់លោកចាង គូថាវ។ ដោយមិនអាចតទល់ជាមួយមហាទ័ពគួមីនតាងបាន ចាង គូថាវក៏បញ្ជាឱ្យទ័ពរបស់ខ្លួនរត់ដកថយពីទិសពាយព្យខណៈពេលកំពុងទទួលរងការវាយប្រហារពីគួមីនតាង។ ពេលមកដល់ស្សានស៊ី ទ័ពរបស់ថាវដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានក៏បញ្ចូលទៅក្នុងកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តរបស់ម៉ៅសេទុង។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យម៉ៅសេទុងបានក្លាយជាសមាជិកកំពូលម្នាក់ដ៏ឆ្នើមអស្ចារ្យហើយលោកក៏ក្លាយជាមេដឹកនាំនៃបក្សកុម្មុយនិស្តចិនចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

គួមីនតាងបានប្រើប្រាស់ទ័ពជនជាតិកាំប៉ាដើម្បីប្រយុទ្ធជាមួយកម្លាំងកុម្មុយនិស្តនិងបង្ខិតបង្ខំឱ្យមេកន្ទ្រាញតាមតំបន់ចុះចូលជាមួយពួកគេ។ សម្រាប់ក្រុមមេកន្ទ្រាញណាដែលបដិសេដនោះទ័ពកាំប៉ានឹងរកវិធីធ្វើឱ្យក្រុមនោះអន្តរាយភ្លាម។ គួមីនតាងបានជ្រើសយកជនកាំប៉ាចំនួន ៣០០ នាក់រួចបញ្ចូលពួកគេទៅក្នុងកងកម្លាំងគណៈកម្មការបង្រួបបង្រួមដោយពួកគេមានគោលដៅចូលជ្រៀតជ្រែងនិងបង្កឱ្យមានអស្ថិរភាពដល់ក្រុមមេកន្ទ្រាញនៅតាមតំបន់នីមួយៗដូចជាក្រុមរបស់លោកលីវ វិនហួយជាដើម។ កងកម្លាំងគណៈកម្មការបង្រួបបង្រួមត្រូវបានគួមីនតាងប្រើឱ្យប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងទ័ពក្រហមចិនផងដែរប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យដោយសារតែមេដឹកនាំរបស់ពួកគេត្រូវបានកម្លាំងកុម្មុយនិស្តចាប់ខ្លួនបាន។

File:Nationalist China 1929 - 1937.PNG|ស្ថានភាពនៅប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ១៩២៩៖ បន្ទាប់ពីបេសនកម្មភាគខាងជើងបានបញ្ចប់ គួមីនតាងបានគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់លើតំបន់ភាគខាងលិចនិងកណ្តាលប្រទេសចិនខណៈដែលតំបន់ម៉ាន់ជូរីត្រូវនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់មេកន្ទ្រាញដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរដ្ឋាភិបាលជាតិនិយម។ 
File:China Soviet Zones.png|ផែនទីបង្ហាញពីតំបន់ដែលស្ថិតនៅក្រោមក្រុមកុម្មុយនិស្តសូវៀតចិននៅអំឡុងនិងក្រោយយុទ្ធនាការឡោមព័ទ្ធ។ 
File:The Long March 1934 - 1935.PNG|ផែនទីបង្ហាញពីផ្លូវនៃចលនាចល័តទ័ពវែង។ 
File:Long-march.jpg|មេដឹកនាំកុម្មុយនិស្តម្នាក់កំពុងនិយាយសុន្ទរកថាទៅកាន់អ្នកដែលរួចជីវិតពីចលនាចល័តទ័ពវែង។

## សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២ (១៩៣៧–១៩៤៥)
នៅពេលដែលជប៉ុនចូលឈ្លានពាននិងបានកាន់កាប់តំបន់ម៉ាន់ជូរី លោកចាង កាយចៀកបានធ្វើការបដិសេដមិនចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចិនកុម្មុយនិស្តដើម្បីប្រឆាំងនឹងជប៉ុនឡើយដោយលោកមើលឃើញថាពួកកុម្មុយនិស្តគឺជាសត្រូវដែលគ្រោះថ្នាក់ជាងជប៉ុនទៅទៀត។ សម្រាប់កាយចៀក លោកចង់បង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនទាំងមូលនិងកំទេចសត្រូវផ្ទៃក្នុងចោលឱ្យអស់សិនមុននឹងប្រយុទ្ធជាមួយជប៉ុន។ លោកជឿថាប្រទេសចិនគឺនូវទន់ខ្សោយនៅឡើយក្នុងការប្រយុទ្ធចម្បាំងជាមួយជប៉ុនហើយចិនគឺត្រូវការចំនួនកម្លាំងយោធាច្រើនបន្ថែមជាងចំនួនដែលខ្លួនកំពុងតែមាន។ កាយចៀកមិនបានអើពើនឹងកំហឹងឬការមិនពេញចិត្តរបស់ប្រជាជនចិនចំពោះគោលនយោបាយសម្របសម្រួលជាមួយជប៉ុនរបស់លោកនោះទេ ហើយគាត់ថែមទាំងបានបញ្ជាឱ្យឧត្តមសេនីយ៍គួមីនតាងចំនួនពីររូបគឺលោកចាង ស៊ូលាំង និងយ៉ាង ហ៊ូឆិងឱ្យលើកទ័ពបន្តទៅប្រយុទ្ធជាមួយពួកកុម្មុយនិស្តវិញក៏ប៉ុន្តែទ័ពប្រចាំខេត្តរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានពួកកុម្មុយនិស្តកំទេចចោលស្ទើរអស់។

នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៣៦ លោកចាង ស៊ូលាំងនិងយ៉ាង ហ៊ូឆិងបានកើតការមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងជាមួយលោកចាង កាយចៀកហើយអ្នកទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមរៀបគម្រងចាប់ចំរិតចៀករួចបង្ខំឱ្យគាត់ចុះហត្ថលេខាលើយុទ្ធវិស្រមជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន។ ហេតុការណ៍ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ព្រឹត្តិការណ៍ស៊ីអាន។ ក្រោយមក ភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រមឈប់ចម្បាំងគ្នាហើយក៏រួមគ្នាបង្កើតចេញជារណសិរ្សរួបរួមទីពីរដើម្បីបញ្ឈប់ការចូលឈ្លានពានរបស់ជប៉ុន។ ខុសពីកម្លាំងគួមីនតាងដែលប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រប្រយុទ្ធធម្មតាជាមួយជប៉ុន, កងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តចិនបានប្រើប្រាស់ព្រៃក្រាស់ៗដើម្បីប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយកងទ័ពជប៉ុន។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនិងការសម្របសម្រួលគ្នារវាងគួមីនតាងនិងបក្សកុម្មុយនិស្តនាសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺមានកម្រិតទាបបំផុត។ នៅអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤០ ចាង កាយចៀកបានទាមទារឱ្យមានការជម្លៀសកងទ័ពទីបួនថ្មីរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តចិនចេញពីខេត្តអានហុយនិងជាំងស៊ូព្រោះមកពីមានការរករឿងនិងការយាយីពីសំណាក់ទ័ពរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តនេះមកលើកងកម្លាំងគួមីនតាងនៅក្នុងតំបន់នោះ។ ដោយសារតែមានការដាក់សម្ពាធធ្ងន់ពីចាង កាយចៀក, មេបញ្ជាការរបស់កងទ័ពទីបួនថ្មីក៏យល់ព្រមធ្វើតាម។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ខណៈពេលដែលកំពុងដកថយ កងទ័ពទីបួនថ្មីក៏ទទួលរងនូវការវាយប្រហារពីកងកម្លាំងគួមីនតាងដែលជាហេតុនាំឱ្យបាត់បង់ទ័ពប្រមាណរាប់ពាន់នាក់។

ជាទូទៅ សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២ បានផ្តល់គុណសម្បត្តិច្រើនជាងគុណវិបត្តិសម្រាប់បក្សកុម្មុយនិស្តចិនព្រោះថាការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃរបស់ពួកគេគឺមានប្រសិទ្ធិភាពខ្ពស់ហើយវាថែមទាំងទាក់ទាញមនុស្សជាច្រើនឱ្យចុះចូលជាមួយពួកគេទៀតផង ជាពិសេសគឺក្នុងតំបន់ដែលស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន។ សម្រាប់ពួកគួមីនតាងវិញកាលណាខ្លួនត្រូវជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់ចិនដូច្នេះពួកគេគឺមានភារកិច្ចក្នុងការការពារប្រទេសជានិច្ចពីយុទ្ធនាការឈ្លានពានធំៗរបស់ជប៉ុន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤ ជប៉ុនបានបើកការវាយលុកដ៏ធំចុងក្រោយរបស់ខ្លួនមកលើគួមីនតាងដែលមានឈ្មោះថាប្រតិបត្តិការអ៊ីឈីគូហើយជាលទ្ធផល គួមីនតាងបានទទួលរងនូវការខូចខាតបាត់បង់អស់ជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ សម្រាប់បក្សកុម្មុយនិស្តចិនវិញគឺពួកគេទទួលរងការខាតបង់តិចជាងឆ្ងាយតាមរយៈយុទ្ធវិធីទ័ពព្រៃ។ នៅចុងសង្គ្រាម សមាជិកកងទ័ពក្រហមចិនបានកើនដល់ចំនួន ១.៣ លាននាក់បូករួមជាមួយកងជីវពលប្រមាណ ២.៦ លាននាក់បន្ថែមទៀត ហើយប្រជាជនចិនប្រមាណ ១០០ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បក្សកុម្មុយនិស្តនាពេលនោះ។

## ការប៉ះទង្គិចគ្នាភ្លាមៗនៅក្រោយសង្គ្រាម (១៩៤៥–១៩៤៦)
ដោយមានការបង្គាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុនបានសុំទទួលចុះចាញ់តែចំពោះកងទ័ពគួមីនតាងតែប៉ុណ្ណោះនិងមិនបានទទួលចុះចាញ់ចំពោះពួកកុម្មុយនិស្តចិននោះទេ។ នៅតំបន់ម៉ាន់ជូរី ដោយគ្មានវត្តមានរបស់កងទ័ពគួមីនតាងដូច្នេះជប៉ុនក៏សុំទទួលចុះចាញ់ចំពោះសហភាពសូវៀត។ លោកចាង កាយចៀកបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពជប៉ុនបន្តឈរជើងនៅទីនោះរហូតទាន់តែទ័ពគួមីនតាងបានទៅដល់និងមិនត្រូវទទួលចុះចាញ់ចំពោះពួកកុម្មុយនិស្តនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែភាគីទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមឆ្ងល់ពីគុណសម្បត្តិនៃការកសាងជាតិឡើងវិញដោយសន្តិវិធីប៉ុន្តែសន្និសីទនោះមិនបានផ្តល់ផលជាក់ស្តែងឱ្យនោះទេ។ ប្រតិបត្តិការនោះបានកម្ចាត់ទ័ពក្វាងទុងក្នុងរយៈពេលតែបីសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះដោយបន្សល់ទុកតែកម្លាំងសូវៀតឱ្យកាន់កាប់តំបន់ម៉ាន់ជូរីតែម្នាក់ឯង។ ជាលទ្ធផល កងទ័ពជប៉ុនប្រមាណ ៧០,០០០ នាក់ដែលឈរជើងនៅតំបន់នោះបានសុំទទួលចុះចាញ់។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោកចាង កាយចៀកបានដឹងថាខ្លួនកំពុងខ្វះខាតធនធានក្នុងការការពារតំបន់ម៉ាន់ជូរីពីការចូលត្រួតត្រារបស់ពួកកុម្មុយនិស្តចិនក្រោយពីសូវៀតបានកំណត់ពេលដកកម្លាំងខ្លួនចេញ។ ដូច្នេះគាត់ក៏ព្យាយាមបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសូវៀតដោយក្នុងនោះលោកបានសុំឱ្យសូវៀតពន្យាពេលដកទ័ពរបស់ពួកគេរហូតទាន់តែគួមីនតាងមានកម្លាំងថ្មីគ្រប់គ្រាន់អាចបញ្ជូនទៅកាន់កាប់តំបន់ម៉ាន់ជូរីបាន។ ក៏ប៉ុន្តែ សូវៀតបានបដិសេដនឹងសំណើនោះដោយអះអាងថាពួកគេនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យកងទ័ពជាតិនិយមឈានជើងជាន់លើទឹកដីរបស់ពួកគេជាដាច់ខាត។ ឃើញដូច្នេះ អាមេរិកក៏សម្រេចចិត្តបញ្ជូនកម្លាំងគួមីនតាងតាមយន្តហោះរបស់ពួកគេចុះទៅកាន់កាប់ទីក្រុងសំខាន់ៗនៅភាគខាងជើងប្រទេសចិនខណៈពេលដែលតំបន់ទីជនបទកំពុងត្រូវត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្ត។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ សាធារណរដ្ឋចិនបានបើកយុទ្ធនាការរារាំងមិនឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តពង្រឹងមូលដ្ឋានទ័ពរបស់ពួកគេ។

នៅឆ្នាំ១៩៤៥–៤៦ ខណៈពេលដែលយុទ្ធនាការម៉ាន់ជូរីរបស់កងទ័ពក្រហមសូវៀតកំពុងតែប្រព្រឹត្តិទៅ មេដឹកនាំសូវៀតលោកស្តាលីនបានបញ្ជាឱ្យឧត្តមសេនីយ៍ដែលទទួលខុសត្រូវលើយុទ្ធនាការម៉ាន់ជូរីឱ្យប្រគល់គ្រឿងអាវុធដែលខ្លួនប្រមូលបានទាំងប៉ុន្មានពីកងទ័ពជប៉ុនឱ្យទៅកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តចិនទាំងអស់។

កងកម្លាំងថ្មើរជើងរបស់ចាង កាយចៀកបានដើរកាន់កាប់ទីក្រុងភាគខាងជើងរហូតដល់ទីក្រុងជីនចូនៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយបានជួបនូវការវាយបកវិញបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះពីសំណាក់ទ័ពកុម្មុយនិស្ត។ បន្ទាប់មក ពួកកុម្មុយនិស្តបានបើកការវាយប្រហារកាន់កាប់លើឧបទ្វីបសានទុងបានដោយជោគជ័យ, ឧបទ្វីបភាគច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសចិនបានធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់ពួកកុម្មុយនិស្តទាំងស្រុងលើកលែងតែមួយចំនួនតូចដែលស្ថិតនៅក្រោមគ្រប់គ្រងរបស់អាមេរិក។

## វគ្គចុងក្រោយនៃសង្គ្រាម (១៩៤៦–១៩៤៩)
### ផ្ទៃរឿងនិងការរៀបចំត្រៀមកម្លាំង
ឥទ្ធិពលនិងអំណាចនៃបក្សកុម្មុយនិស្តចិនបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅពេលដែលសង្គ្រាមចិន‐ជប៉ុនលើកទី២ បានបញ្ចប់។ កងកម្លាំងដើមឬបឋមរបស់ពួកគេមានចំនួនប្រមាណ ១.២ លាននាក់រួមជាមួយកងជីវពលបន្ថែមប្រមាណ ២ លាននាក់ដែលធ្វើឱ្យចំនួនកម្លាំងសរុបមាន ៣.២ លាននាក់។ នៅឆ្នាំ១៩៤៥ តំបន់រំដោះរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តមានមូលដ្ឋានទ័ពរហូតដល់ទៅ ១៩ កន្លែងហើយពួកគេបានត្រួតត្រាលើទឹកដីមួយភាគបួននៃទឹកដីប្រទេសចិនសរុបនិងមានចំនួនប្រជាជនប្រមាណមួយភាគបីនៃប្រជាជនចិនសរុប។ លើសពីនេះទៅទៀតនោះ សហភាពសូវៀតបានប្រគល់រាល់គ្រឿងអាវុធដែលខ្លួនដកហូតបានពីកងទ័ពជប៉ុននិងរួមទាំងគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់មួយចំនួនរបស់ពួកគេមកឱ្យចិនកុម្មុយនិស្តទៀតផង។

នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយសារតែមានការទាមទារជាច្រើនដងពេកពីលោកចាង កាយចៀក, កងទ័ពក្រហមសូវៀតក្រោមបញ្ជារបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍រ៉ូយ្យូន ម៉ាលីណូវស្គីក៏បានបន្តពន្យាការដកថយចេញពីតំបន់ម៉ាន់ជូរី។ ប៉ុន្តែលោកម៉ាលីណូវស្គីបានបញ្ជូនសារសម្ងាត់ទៅឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តចិនថាត្រៀមនាំកម្លាំងមកពីក្រោយកងទ័ពគួមីនតាងដែលជាហេតុនាំឱ្យសង្គ្រាមដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់ទិសឥសាន្តប្រទេសចិនផ្ទុះឡើង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងច្រើននៅក្នុងថ្នាក់ដឹកនាំនៃបក្សកុម្មុយនិស្តចិនដោយវាបានផ្តល់គុណសម្បត្តិទៅដល់ជនមូលវិវដ្តដែលមានបំណងចង់គ្រប់គ្រងលើប្រទេសចិនទាំងមូលដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាសុទ្ធ។ 

យោងតាមលោកចច ម៉ាសាល់បានឱ្យដឹងថា គ្មានភស្តុតាងអ្វីដែលបញ្ជាក់ថាចិនកុម្មុយនិស្តបានទទួលគ្រឿងសព្វាវុធពីសហភាពសូវៀតនោះទេ, ចិនកុម្មុយនិស្តបានប្រើប្រាស់អាវុធដែលបន្សល់ចោលពីទ័ពជប៉ុននិងថែមទាំងរថក្រោះមួយចំនួនទៀតផងប៉ុន្តែពួកគេគឺមិនចេះប្រើប្រាស់រថក្រោះជប៉ុនដែលបន្សល់ទុកចោលនោះឡើយលុះទាន់តែកម្លាំងគួមីនតាងដែលទទួលចុះចាញ់ចូលជួរកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តទើបអាវុធទំនើបៗ (រថក្រោះ) ត្រូវបានចាប់ប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យយោធាពួកកុម្មុយនិស្ត។ មុនបានដៃប្រើប្រាស់អាវុធទំនើបទាំងនោះ បក្សកុម្មុយនិស្តចិនគឺបានពឹងផ្អែកលើកំណែទម្រង់ដីធ្លីទាំងស្រុង។ គោលការណ៍នៃកំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះគឺចង់បង្គាប់ចិត្តប្រជាកសិករក្រីក្រនៅតាមតំបន់ជនបទឱ្យចូលរួមក្នុងចលនាបដិវត្តន៍របស់ពួកគេដោយបានសន្យាទៅប្រជាកសិករទាំងនោះថាពួកគេនឹងទទួលបានដីធ្វើស្រែចម្ការដោយខ្លួនឯងប្រសិនបើបក្សកុម្មុយនិស្តទទួលបានជ័យជម្នះ។

យុទ្ធសាស្ត្របែបនេះបានបណ្តោយឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តទទួលបាននូវកម្លាំងយ៉ាងច្រើនរាប់ស្ទើរមិនអស់ទាំងនៅក្នុងជួរកងទ័ពនិងក្នុងប្រព័ន្ធដឹកនាំសាស្ត្រ។ ទោះជាពួកកុម្មុយនិស្តបានបាត់បង់ចំនួនកម្លាំងជាច្រើននៅក្នុងយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធផ្សេងៗគ្នាក្តីក៏ពួកគេនូវតែទទួលបានកម្លាំងច្រើនបន្ថែមរហូតដល់ពេលខ្លះបានទទួលកម្លាំងលើសលប់ពីរដងច្រើនជាងចំនួនទ័ពដែលខ្លួនមានទៅទៀត។ ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងយុទ្ធនាការហួយហៃ កងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តបានកេណ្ឌកសិករប្រមាណ ៥,៤៣០,០០០ នាក់ឱ្យចូលរួមជាមួយពួកគេដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងគួមីនតាង។

ក្រោយពីសង្គ្រាមជាមួយជប៉ុនបានបញ្ចប់ លោកចាង កាយចៀកបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនរត់ទៅតំបន់រំដោះថ្មី (ទឹកដីចិនដែលធ្លាប់ជប៉ុនឈ្លានពាននិងកាន់កាប់) ដើម្បីទទួលយកការសុំទទួលចុះចាញ់ពីជប៉ុនមុនពួកកុម្មុយនិស្ត។ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ពួកកុម្មុយនិស្តក៏វាយដណ្តើមយកមកវិញ, នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៧ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានឆ្លងទន្លេលឿង ឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ភ្នំដាប៊ីរួចបានស្តារការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេឡើងវិញនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរ កម្លាំងកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្តើមវាយលុកតំបន់ឥសាន្ត តំបន់ភាគខាងជើង និងខាងលិចនៃប្រទេសចិន។ កងទ័ពទីមួយថ្មីដែលត្រូវគេចាត់ទុកថាជាកម្លាំងទ័ពដ៏ល្អបំផុតរបស់គួមីនតាងត្រូវបង្ខំចិត្តសុំចុះចាញ់បន្ទាប់ពីកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តបានធ្វើការឡោមព័ទ្ធពួកគេនៅទីក្រុងឆាងឈុនអស់រយៈពេល ៦ ខែដែលជាលទ្ធផលវាបានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៥០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារភាពអត់ឃ្លាន។

ការចាប់បានអង្គភាពទ័ពគួមីនតាងដ៏ធំនៅឆាងឈុនមិនត្រឹមតែផ្តល់ឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តចិននូវកម្លាំងបន្ថែមប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តល់ឱ្យនូវគ្រឿងសព្វាវុធទំនើបៗបន្ថែម កាំភ្លើងធន់ធ្ងន់ និងព្រមទាំងរថក្រោះមួយចំនួនទៀតផង។ ត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងលូយ៉ាងបានយ៉ាងជោគជ័យខណៈពេលកាត់ផ្តាច់កងទ័ពគួមីនតាងចេញពីទីក្រុងស៊ីអាន។ នៅយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធជាបន្តបន្ទាប់ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចូលត្រួតត្រាលើទីក្រុងជីណានរួចខេត្តសានទុងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៨។ យុទ្ធនាការហួយហៃដែលដំណើរការពីចុងឆ្នាំ១៩៤៨ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ១៩៤៩ បានអនុញ្ញាតឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តចូលត្រួតត្រាភាគកណ្តាលនៃប៉ែកខាងលិចនៃប្រទេសចិន។ ទទួលបានផលជោគជ័យពិតមែនប៉ុន្តែភាគីកុម្មុយនិស្តបានទទួលរងការបាត់បង់ជាច្រើនគួរសមទាំងចំនួនកម្លាំងទ័ពនិងគ្រឿងសព្វាវុធ។ ជាពិសេសគឺខណៈពេលកំពុងចូលកាន់កាប់ទីក្រុងចាងជាំងខូ ធៀនជិន និងកំពង់ផែរបស់វា។ លោកម៉ៅសេទុងបានបដិសេដនឹងសំណើរបស់ស្តាលីនហើយនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា លោកក៏បានបញ្ជាឱ្យទ័ពរបស់លោកឆ្លងទន្លេនោះបន្តបេសកកម្មវាយប្រហារលើទ័ពគួមីនតាង។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា កម្លាំងកុម្មុយនិស្តក៏វាយដណ្តើមបានរដ្ឋធានីគួមីនតាងគឺណានជិង។

### ការថយចុះនៃភ្លើងសង្គ្រាម
នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ លោកម៉ៅសេទុងបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឡើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅទីក្រុងប៉េកាំង។ លោកចាង កាយចៀកជាមួយនឹងកងទ័ពគួមីនតាងចំនួន ២ លាននាក់បូករួមទាំងអ្នកគាំទ្រមួយចំនួនទៀតបាននាំគ្នាដកថយរត់ទៅកោះតៃវ៉ាន់នៅអំឡុងខែធ្នូបន្ទាប់ពីកងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានវាយលុកចូលខេត្តស៊ីឈួន។ បន្ទាប់ពីពួកកុម្មុយនិស្តបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុងឆិងឌូនៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ ចលនាតស៊ូរបស់គួមីនតាងភាគច្រើននៅទិសខាងត្បូងប្រទេសចិនក៏រលាយសាបសូន្យដោយបន្សល់ទុកតែចលនាតស៊ូតូចៗ។

ការប៉ុនប៉ងចូលកាន់កាប់កោះគីនមិនដោយចិនកុម្មុយនិស្តត្រូវទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិហ្គូនីងហូហើយឱកាសរបស់ ស.ប.ច ក្នុងការចូលត្រួតត្រាកោះតៃវ៉ាន់ក៏ត្រូវរលាយ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ លោកចាងកាយចៀកបានប្រកាសជ្រើសតាំងទីក្រុងតៃប៉ិជារដ្ឋធានីបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋចិននិងបន្តធ្វើការអះអាងថារដ្ឋាភិបាលរបស់លោកគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេសចិនទាំងមូល។

នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៥០ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចេញប្រតិបត្តិការវាយយកកោះមួយចំនួនដែលមានទីតាំងនៅជិតចិនដីគោក។ កោះហៃណានត្រូវបាន ស.ប.ច កាន់កាប់នាអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥០, បន្ទាប់មកគឺទីប្រជុំកោះវ៉ានសាន (ឧសភា–សីហា ១៩៥០) ហើយនិងកោះចូសាន (ឧសភា ១៩៥០)។

## លទ្ធផល និងព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយសង្គ្រាម
កងកម្លាំងយោធាកុម្មុយនិស្តប្រមាណ ១.៣ លាននាក់បានទទួលរងផលប៉ះពាល់នៅក្នុងសង្គ្រាមវគ្គចុងក្រោយនេះ (១៩៤៥–១៩៤៩)៖ ក្នុងនោះមាន ២៦០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ១៩០,០០០ នាក់បានបាត់ខ្លួន និង ៨៥០,០០០ នាក់បានទទួលរងរបួស។ ស.ប.ច បានធ្វើការកត់សម្គាល់ថាកងទ័ពជាតិនិយមដែលទទួលផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាមនេះមានប្រមាណ ៥,៤៥២,៧០០ នាក់ (កម្លាំងទៀងទាត់) និង ២,២៥៨,៨០០ (កម្លាំងមិនទៀងទាត់)។

អ្នកសង្កេតការណ៍ភាគច្រើនបានគិតថាមិនយូរប៉ុន្មានទេរដ្ឋាភិបាលរបស់ចៀកនៅកោះតៃវ៉ាន់នឹងត្រូវរងការឈ្លានពានពីសំណាក់កងទ័ពរំដោះប្រជាជនរបស់ចិនដីគោកជាមិនខាន ម៉្យាងវិញទៀតសហរដ្ឋអាមេរិកកាលនុះកំពុងតែមានភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចេញមុខគាំទ្រតៃវ៉ាន់ម្តងទៀត។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥០ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកហារី ទ្រូម៉ាន់បានប្រកាសថាអាមេរិកនឹងមិនលូកដៃចូលក្នុងជម្លោះនៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ឡើយហើយប្រជាជាតិរបស់លោកនឹងមិនចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ឡើយប្រសិនបើកោះតៃវ៉ាន់ទទួលរងនូវការវាយលុកឈ្លានពានពី ស.ប.ច។ ស្ថានភាពដែលបានចែងនៅខាងលើក៏បានផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមកូរ៉េនៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០។ ប្រការនេះបានបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរបរិយាកាសនយោបាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកហើយលោកប្រធានាធិបតីទ្រូម៉ាន់ក៏សម្រេចចិត្តបញ្ជូនកងនាវាសហរដ្ឋអាមេរិកទី៧ ទៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ដែលជាផ្នែកនៃគោលនយោបាយថ្មីរបស់អាមេរិកពោលគឺប្រឆាំងទប់ទល់នឹងការរីករាលដាលនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត។

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៩ សាធារណរដ្ឋចិនបានប្រកាស"បិទ"កំពង់ផែទាំងអស់នៅចិនដីគោកហើយនឹងស្ទាក់ចាប់នាវាបរទេសណាដែលបើកឆ្លងកាត់ដែនទឹកជុំវិញកោះរបស់ខ្លួន។ ការបិទនេះគឺចាប់ចេញពីចំណុចខាងជើងនៃមាត់ទន្លេមីនក្នុងខេត្តហ្វូជៀនរហូតដល់មាត់ទន្លេឡីវក្នុងខេត្តឡីវនីង។ ដោយសារតែបណ្តាញផ្លូវដែកនៅចិនដីគោកមានការខ្វះខាតការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនដូច្នេះពាណិជ្ជកម្មភាគខាងជើង–ត្បូងគឺត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើផ្លូវទឹកទាំងស្រុង។ សកម្មភាពកងទ័ពជើងទឹករបស់សាធារណរដ្ឋចិនបានបង្កឱ្យមានភាពលំបាកយ៉ាងខ្លាំងដល់អ្នកនេសាទដែលមកពីចិនដីគោកនិងផ្តល់គុណវិបត្តិដល់វិស័យនេសាទរបស់ចិនដីគោកជារួម។

បន្ទាប់ពីបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើចិនដីគោក ក្រុមទ័ពគួមីនតាងប្រមាណ ៣,០០០ នាក់បាននាំគ្នារត់ទៅជ្រកកោននៅឯប្រទេសភូមា ហើយពួកគេបានធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃអុកលុកតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ សកម្មភាពវាយលុកខាងលើនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាកុបកម្មមូស្លីមគួមីនតាង (១៩៥០–១៩៥៨) និងយុទ្ធនាការនៅព្រំដែនចិន–ភូមា។ មេដឹកនាំរបស់ពួកគេគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍លី មីដែលបានស៊ីប្រាក់ខែពីរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋចិននិងទទួលងារ (មានតែឈ្មោះ) ជាអភិបាលខេត្តយូណាន។ ដំបូង សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រក្រុមទ័ពគួមីនតាងនោះហើយបានផ្តល់ជំនួយយោធាតាមរយៈទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការកណ្តាល។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលភូមាបានធ្វើការអំពាវនាវពីរឿងនេះដល់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅឆ្នាំ១៩៥៣ សហរដ្ឋអាមេរិកក៏ចាប់ផ្តើមដាក់សម្ពាធឱ្យសាធារណរដ្ឋចិនប្រកាសដកទ័ពរបស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានចេញពីភូមា។ នៅត្រឹមចុងឆ្នាំ១៩៥៤ កងទ័ពគួមីនតាងជិត ៦,០០០ នាក់ត្រូវបានដកចេញពីប្រទេសភូមាហើយលោកឧត្តមសេនីយ៍លីមីក៏បានប្រកាសថាកងទ័ពលោកត្រូវបានរំសាយចោល។ ទោះជាយ៉ាងណា កងទ័ពគួមីនតាងរាប់ពាន់នាក់នូវតែបន្តឈរជើងនៅក្បែរៗព្រំដែននោះជាសម្ងាត់ដោយមានសាធារណរដ្ឋចិនជាអ្នកផ្តល់គ្រឿងផ្គត់ផ្គង់និងកម្លាំងបន្ថែម។

សាធារណរដ្ឋចិនបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅអង្គការសហប្រជាជាតិអំពីបទរំលោភលើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពនិងសម្ព័ន្ធភាពចិន–សូវៀតពីសំណាក់សហភាពសូវៀតក្នុងគោលបំណងគាំទ្របក្សកុម្មុយនិស្តចិន។ មហាសន្និបាត អ.ស.ប លេខ ៥០៥ ត្រូវបានអនុម័តឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥២ ដោយថ្កោលទោសសហភាពសូវៀត។

កោះនៅក្នុងខេត្តហ្វូជៀនគឺជាចំណុចដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់សាធារណរដ្ឋចិនក្នុងការធ្វើយុទ្ធនាការឈ្លានពានចិនដីគោកនាពេលអនាគត។ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៤ ជម្លោះច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់លើកទី១ បានផ្ទុះឡើងបន្ទាប់ពី ក.រ.ប បានបើកការបាញ់ប្រហារលើកោះគីនមិននិងថែមទាំងគំរាមយកកោះដាឆេនទៀតផង។

### ការថយចុះនៃជម្លោះនយោបាយ
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានចាប់ទទួលស្គាល់ ស.ប.ច និងទាត់សាធារណរដ្ឋចិនចេញចោលពីសមាជិកភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ។ មុនត្រូវបណ្តេញចេញ សាធារណរដ្ឋចិនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងថែមទាំងជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍ទាំង ៥ នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផងដែរ។ ដោយឃើញបែបនេះ ប្រទេសផ្សេងៗក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើតម្រាប់តាម អ.ស.ប ដោយទទួលស្គាល់ ស.ប.ច ជំនួសឱ្យសាធារណរដ្ឋចិនវិញ។

នៅឆ្នាំ១៩៨៤ ប្រទេសទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមបន្ថយអរិភាពដាក់គ្នាតាមរយៈការធ្វើទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគ្នា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចេញចូលធ្វើវិនិយោគគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស្ថានភាពនៃសង្គ្រាមត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋចិននៅឆ្នាំ១៩៩១។ ទោះជាអរិភាពត្រូវបានបញ្ចប់ក្តី ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងគឺមិនបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឬសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពណាមួយដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមជាផ្លូវការឡើយ។

ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីថ្មីគឺលោកលី តេងហួយ បទប្បញ្ញត្តិបណ្តោះអាសន្នប្រឆាំងនឹងការបះបោរកុម្មុយនិស្តដែលជាផ្នែកនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់សាធារណរដ្ឋចិនត្រូវបានលុបចោលនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩១ ចំណែកឯឱកាសរបស់បក្សគួមីនតាងក្នុងការវាយដណ្តើមចិនដីគោកក៏ត្រូវបានបាត់ទៅតាមដែរ។

## ឯកសារយោង
## អានបន្ថែម
* Cheng, Victor Shiu Chiang. "Imagining China’s Madrid in Manchuria: The Communist Military Strategy at the Onset of the Chinese Civil War, 1945–1946." *Modern China* 31.1 (2005): 72–114.
* Chesneaux, Jean, Francoise Le Barbier, and Claire Bergere. *China from the 1911 Revolution to Liberation.* (1977).
* Chi, Hsi-sheng. *Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–45* (U of Michigan Press, 1982).
* Dreyer, Edward L. *China at War 1901–1949* (Routledge, 2014).
* Dupuy, Trevor N. *The Military History of the Chinese Civil War* (Franklin Watts, Inc., 1969).
* Eastman, Lloyd E. "Who lost China? Chiang Kai-shek testifies." *China Quarterly* 88 (1981): 658–668.
* Eastman, Lloyd E., et al. *The Nationalist Era in China, 1927–1949* (Cambridge UP, 1991).
* Fenby, Jonathan. *Generalissimo: Chiang Kai-shek and the China He Lost* (2003).
* Ferlanti, Federica. "The New Life Movement at War: Wartime Mobilisation and State Control in Chongqing and Chengdu, 1938—1942" *European Journal of East Asian Studies* 11#2 (2012), pp.&nbsp;187–212 online how Nationalist forces mobilized society
* Jian, Chen. "The Myth of America's “Lost Chance” in China: A Chinese Perspective in Light of New Evidence." *Diplomatic History* 21.1 (1997): 77–86.
* Lary, Diana. ''China's Civil War: A Social History, 1945–1949* (Cambridge UP, 2015). excerpt
* Levine, Steven I. "A new look at American mediation in the Chinese civil war: the Marshall mission and Manchuria." *Diplomatic History* 3.4 (1979): 349–376.
* Lew, Christopher R. *The Third Chinese Revolutionary Civil War, 1945–49: An Analysis of Communist Strategy and Leadership* (Routledge, 2009).
* Li, Xiaobing. *China at War: An Encyclopedia* (ABC-CLIO, 2012).
* Lynch, Michael. *The Chinese Civil War 1945–49* (Bloomsbury Publishing, 2014).
* Mitter, Rana. "Research Note Changed by War: The Changing Historiography Of Wartime China and New Interpretations Of Modern Chinese History." *Chinese Historical Review* 17.1 (2010): 85–95.
* Nasca, David S. *Western Influence on the Chinese National Revolutionary Army from 1925 to 1937.* (Marine Corps Command And Staff Coll Quantico Va, 2013). online 
* Pepper, Suzanne. *Civil war in China: the political struggle 1945–1949* (Rowman & Littlefield, 1999).
* Reilly, Major Thomas P. *Mao Tse-Tung And Operational Art During The Chinese Civil War* (Pickle Partners Publishing, 2015) online .
* Shen, Zhihua, and Yafeng Xia. *Mao and the Sino–Soviet Partnership, 1945–1959: A New History.* (Lexington Books, 2015).
* Tanner, Harold M. *Where Chiang Kai-shek Lost China: The Liao-Shen Campaign, 1948'' (2015) excerpt, advanced military history
* Taylor, Jeremy E., and Grace C. Huang. "'Deep changes in interpretive currents'? Chiang Kai-shek studies in the post-cold war era." *International Journal of Asian Studies* 9.1 (2012): 99–121.
* Taylor, Jay. *The Generalissimo* (Harvard University Press, 2009). biography of Chiang Kai-shek
* Van de Ven, Hans. *War and nationalism in China: 1925–1945* (Routledge, 2003).
* 
* Wilson, Dick. *Chou: the story of Zhou Enlai, 1898–1976* (Hutchinson Radius, 1984).
* Yick, Joseph K.S. *Making Urban Revolution in China: The CCP-GMD Struggle for Beiping-Tianjin, 1945–49* (Routledge, 2015).

## តំណភ្ជាប់ក្រៅ
* Summary of Chinese Civil War 1946–1949 
* Chinese Civil War 1945–1950
* "Armored Car Like Oil Tanker Used by Chinese" *Popular Mechanics*, March 1930 article and photo of armoured train of Chinese Civil War
* Topographic maps of China Series L500, U.S. Army Map Service, 1954–
* Operational Art in the Chinese PLA’s Huai Hai Campaign
* Postal Stamps of the Chinese Post-Civil War Era

សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍នៅចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យចន្លោះសង្គ្រាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះឆ្លងសមុទ្រ