ប្រជាជនវ៉ា

រូបភាពតូច|260x260ភីកសែល| រដ្ឋវ៉ា នៅដើមសតវត្សទី 20 ផែនទី *Imperial Gazetteer of India* ។
**ជនជាតិ វ៉ា** ( វ៉ា : Vāx;    , [ វ៉ា̰ លុមចូʊ ] ; Chinese    ;    ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរស់នៅភាគច្រើននៅភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ភាគខាងជើងនៃ រដ្ឋសាន និងផ្នែកខាងកើតនៃ រដ្ឋ កាឈីន នៅជិត និងតាមបណ្តោយ ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយប្រទេសចិន ក៏ដូចជានៅក្នុង ខេត្តយូណាន របស់ប្រទេសចិនផងដែរ។

តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនជាតិ​វ៉ា​បាន​រស់នៅ ​រដ្ឋវ៉ា ដែលជា​ទឹកដី​ដែល​ពួកគេ​បាន​អះអាង​ថា​ជា​ទឹកដី​ដូនតា​របស់​ពួកគេ​តាំងពី ​បុរាណកាល​មក ​។  វា​ជា​តំបន់​ភ្នំ​ដ៏​រដុប ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ ​ទន្លេមេគង្គ និង ​ទន្លេ​សាល់​វៀន ដោយ​មាន​ទឹក​ហូរ​កាត់​ Nam Hka ។ ជនជាតិ វ៉ា ជាប្រពៃណីអនុវត្ត កសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ដោយដាំដុះ ស្រូវ សណ្តែក សណ្តែក អាភៀន និង Walnut ។ ពួក​គេ​បង្កាត់ ​ក្របី​ទឹក ដែល​ពួក​គេ​ប្រើ​ជា​ចម្បង​ក្នុង ​គោល​បំណង​បូជា ។  ជាទូទៅទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិ វ៉ា ក៏ដូចជារបៀបរស់នៅរបស់ពួកគេគឺស្រដៀងទៅនឹង ជនជាតិណាហ្គា ដែលបន្តទៅភាគពាយ័ព្យ។  ជនជាតិ វ៉ា និយាយ ភាសាវ៉ាដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមភាសា មន-ខ្មែរ ។

ភាគច្រើននៃពួក វ៉ា គឺជា អ្នកកាន់សាសនា ហើយចំនួនប្រជាជនមួយភាគតូចមានប្រភពមកពី ពុទ្ធសាសនា ឬ គ្រិស្តសាសនា ។

## ប្រវត្តិសាស្រ្តវប្បធម៌ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ការពណ៌នាភូមាដំបូងអំពីវ៉ា
[រូបភាពតូច| [:zh:翁丁村|Om Diem ភូមិ វ៉ា ក្នុង ​សង្កាត់​ស្វយ័ត Cangyuan Va នៃ​ខេត្ត​យូណាន]]
អ្នកកាសែតអង់គ្លេស និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគម លោក Sir George Scott បានរៀបរាប់ពីរបៀបដែលនៅក្នុង ទេវកថានៃប្រភពដើមរបស់វ៉ា ថា វ៉ាទីមួយមានប្រភពចេញពីបុព្វបុរសស្ត្រីពីរនាក់ *គឺ Ya Htawm* និង *Ya Htai* ដែលបានចំណាយពេលដំបូងរបស់ពួកគេជា កូនទា *(rairoh)* នៅក្នុងបឹងតូចមួយដែលគេស្គាល់ថា *Nawng Hkaeo* ។ បឹង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ទឹក​ដី វ៉ា ក្នុង​តំបន់​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស​ចិន និង​មីយ៉ាន់ម៉ា។ 

គេ​ដឹង​តិច​តួច​ណាស់​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដើម​នៃ​ពួក វ៉ា ។ អ្វី​ដែល​គេ​ដឹង​ភាគច្រើន​ត្រូវបាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​រឿងព្រេង​ក្នុងស្រុក​ដែល​ប្រាប់​ថា​កាលពី​អតីតកាល​ឆ្ងាយ​ពី ​រដ្ឋ វ៉ា ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ទឹកដី​ទាំងអស់​នៃ​រដ្ឋ សាន ភាគ​ខាងកើត ព្រមទាំង​តំបន់​ជាច្រើន​នៅ​ជាប់​គ្នា​នៃ​ប្រទេស​ចិន​បច្ចុប្បន្ន​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់ វ៉ា។ នៅ​ក្នុង​តំបន់​នៃ​អតីត ​រដ្ឋ​កេង​ទុង ពួក​វ៉ា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ១២២៩ ហើយ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​វាយ​ចាញ់​ដោយ​ស្តេច ​ម៉ាង​រ៉ៃ ។ នៅ​ពេល​ដែល ​អង់គ្លេស​គ្រប់​គ្រង​នៅ​ភូមា ពួក ​សាន ​គឺ​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​កេង​ទុង ដោយ​មាន​ក្រុម​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា អាខ និង ​ឡាហ៊ូ ​បង្កើត​ជា​សហគមន៍​ធំ​ទូលាយ។ បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិ វ៉ា បង្កើតបានជាជនជាតិភាគតិចប្រហែល ១០% ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងស្រុក កេងទុង ទោះបីធ្លាប់ជាប្រជាជនដើមក៏ដោយ។ 

ជនជាតិ វ៉ា ដើមឡើយមានជំនឿសាសនា និមិត្ដនិយម  ផ្តោតលើការបូជាឈាមតាមពិធីសាសនា។ ភូមិនានាមានអ្នកប្រោសវិញ្ញាណ *(តាកកៅឆៃ)* ហើយវិធីបុរាណក្នុងការព្យាបាលជំងឺ ឬបញ្ហាផ្សេងៗគឺបូជាមាន់ ជ្រូក ឬសត្វធំ អាស្រ័យលើទំហំនៃទុក្ខ។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងក្នុងស្រុក ការអនុវត្តកាត់ ក្បាលមនុស្ស គឺធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងធ្វើពិធីបូជា ដើម្បីលើកស្ទួយដល់ ការមានកូន របស់ស្រែ។ ភូមិប្រពៃណីក៏មានទីសក្ការៈបូជា *(Nyiex Moeg)* ដែលសត្វក្របីមួយក្បាលត្រូវបានបូជាជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅទីតាំងពិសេសរាងអក្សរ Y ដែលមានឈ្មោះថា *Khaox Si Gang* ជាមួយនឹងការថ្វាយឈាម សាច់ និងស្បែក។ លើសពីនេះ ក្នុងចំណោមការគោរពបូជាវិញ្ញាណប្រពៃណី វ៉ា ដែលជាការប្រតិបត្តិដែលនៅតែមានក្នុងចំណោមគ្រិស្តសាសនិក វ៉ាត្រូវបានបូជានៅឯពិធីបុណ្យដូចជាពិធីមង្គលការ និងពិធីបុណ្យសពជាដើម។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ជនជាតិ វ៉ា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលពុទ្ធសាសនា បានអភិវឌ្ឍទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នា។ 

### ភាសា និងអក្សរ 
រូបភាពតូច| ការសរសេរ វ៉ា និងនិមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌នៅលើអាវយឺត
ភាសាវ៉ា បង្កើត​ជា​ក្រុម​ភាសា​ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​សាខា Palaungic នៃ ​គ្រួសារ​ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី ។ វាពីមុនមិនមានអក្សរទេ ហើយ វ៉ា ពីរបីនាក់ដែលចេះអក្សរបានប្រើ អក្សរចិន ខណៈខ្លះទៀតប្រើ ភាសាសាន និងអក្សររបស់វា។ ការងារ ផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្ត ក្នុងចំណោមពួក វ៉ា បានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី 20 ជាលើកដំបូងនៅក្នុងភូមា និងក្រោយមកនៅក្នុងតំបន់ចិននៃទឹកដីវ៉ា។ វាត្រូវបានដឹកនាំដោយ លោក William Marcus Young នៃ រដ្ឋ Nebraska ។ ប្រតិចារិកដំបូងនៃភាសា វ៉ា ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ Young និង Sara Yaw Shu Chin ក្នុងឆ្នាំ 1931 ក្នុងគោលបំណងបកប្រែព្រះគម្ពីរ។ អក្ខរក្រម វ៉ា ទីមួយនេះត្រូវបានផ្អែកលើ អក្សរឡាតាំង ហើយការបោះពុម្ពលើកទីមួយគឺជាការចងក្រងនៃ ទំនុកតម្កើង វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1933  គម្ពីរសញ្ញាថ្មី របស់ វ៉ា ត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1938 ។ ការ​ចម្លង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "អក្ខរក្រម​ព្រះគម្ពីរ" ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "" ( lǎowǎwén     ) ជាភាសាចិន ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងនៅក្នុងតំបន់ វ៉ា របស់ភូមា និងក្នុងចំណោម វ៉ា ក្នុងប្រទេសថៃ។ អក្ខរាវិរុទ្ធព្រះគម្ពីរដែលត្រូវបានកែសម្រួលត្រូវបានអនុម័តជា "អក្ខរាវិរុទ្ធ វ៉ា ផ្លូវការ" ដោយអាជ្ញាធរនៃ ផ្នែកគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង នៅ Pangkham ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីកែលម្អអក្ខរកម្មនៃកងទ័ពរដ្ឋវ៉ា ។ ដូចគ្នានេះផងដែរបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ប្រជាជន វ៉ា នៅក្នុងបណ្តាញសង្គមដូចជា Facebook និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអនឡាញផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង វ៉ា នៅក្នុងបទចម្រៀង ខារ៉ាអូខេ  នៃបទចម្រៀង  ប្រើមីយ៉ាន់ម៉ានេះ (ព្រះគម្ពីរដែលបានកែប្រែ) "ផ្លូវការរបស់ Wa orthography" នៅក្នុងការប្រែប្រួលសំខាន់ៗរបស់វា។ . 

នៅក្នុងប្រទេសចិន ប្រតិចារិកដែលសម្របទៅនឹង ការសរសេររ៉ូម៉ាំង pinyin ថ្មី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា "អក្សរសាស្ត្រ PRC" ឬ "អក្សរកាត់ផ្លូវការរបស់ប្រទេសចិន" ត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រជាជន វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1956 ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបោះពុម្ពផ្សាយរបស់វា ដែលផ្សព្វផ្សាយជាចម្បងតាមរយៈរដ្ឋបាលខេត្តយូណាន មិនទាន់ទៅដល់សាធារណជនទូលំទូលាយជាងអ្នកសិក្សានៅឡើយ។  អក្ខរក្រមវ៉ាថ្មីនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាអក្សរផ្លូវការដំបូងនៃ វ៉ា ។ 

The Western Lawa ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្លូវការថាជាផ្នែកមួយនៃជនជាតិភាគតិច វ៉ានៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'tame Wa' ផងដែរ។ 

### ការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេស និងការប្រកាន់ពូជសាសន៍យូរអង្វែង 
### ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ 
### សកម្មភាពយោធា និងការផលិតគ្រឿងញៀន 
## ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|246x246ភីកសែល| យុវជន​វ៉ា​មកពី​ក្រុង​ពីង​សាយ​ជិត ​កេង​ទុង
រូបភាពតូច|523x523ភីកសែល| ផែនទីនៃប្រទេសភូមាបង្ហាញផ្នែកគ្រប់គ្រងស្វ័យគ្រប់គ្រងវ៉ាពណ៌ត្នោត។
ទឹកដី​ដែល​ជនជាតិ​វ៉ា​ធ្លាប់​រស់នៅ​ជា​ប្រពៃណី​ត្រូវបាន​បែងចែក​រវាង​ភូមា និង​ចិន។ ព្រំដែនអន្តរជាតិកាត់តំបន់ វ៉ា ដូនតាប្រហែលពាក់កណ្តាល។

### ចិន 
ជនជាតិវ៉ាគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 56 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយប្រទេសចិន។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ជនជាតិវ៉ា រស់នៅក្នុងសហគមន៍តូចចង្អៀតនៅក្នុង ខោនធីស្វយ័ត Ximeng Va (នៅ Wa: *Mēng Ka* ឬ *Si Moung* ) ខោនធីស្វយ័ត Cangyuan Va, Menglian Dai, Lahu និងស្រុកស្វយ័តវ៉ា ( *Gaeng Līam* ), Gengma Dai និងខោនធីស្វយ័តវ៉ា ( *Gaeng Mīex* ឬ *Gaeng Māx* ), Lincang ( *Mēng Lām* ), Shuangjiang Lahu, Va, Blang និង Dai Autonomous County ( *Si Nblāeng* or *Mēng Mēng* ) ខោនធី Zhenkang និង ខោនធី Yongde នៅភាគនិរតីនៃខេត្តយូណាន។ ចំនួនប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួន 400,000 ។

#### បេនរ៉េន 
បេនរ៉េន" () នៃខោនធី Yongde និងខោនធី Zhenkang យូណានត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការថាជា វ៉ា ដោយរដ្ឋាភិបាលចិន ប៉ុន្តែចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាជនជាតិដាច់ដោយឡែកពី វ៉ា។  ស្វ័យភាពរបស់ពួកគេគឺ "ស៊ីវ៉ា" () បេនរ៉េន ត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុង:

* ទីប្រជុំជន ម៉េងគង់(ថ្មីៗនេះបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងទីក្រុង Dedang) ខោនធី Yongde៖  នៅ Menggong, DabaSonglin, Dapingzhang, Hunai, Xiaodifang, លីលី. មាន 10,289  នៅក្នុងទីប្រជុំជនគិតត្រឹមឆ្នាំ 2010 ។
* ទីប្រជុំជន Desili, Fengqing County
* ទីប្រជុំជន Mangka, Cangyuan Va ខោនធីស្វយ័ត

### ភូមា 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ត្រកៀត ​ចាប់​បាន​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ដើម្បី​បុក​ម្ទេស​ក្នុង​ល្បាយ​ស្រដៀង​នឹង *​ផ្សិត* ​ថៃ
ក្រុម វ៉ា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 135 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ សមាមាត្ររបស់ពួកគេចំពោះចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ 0.16 ។  ទោះបីជាគេដឹងតិចតួចអំពីប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណនៃជនជាតិ វ៉ា ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតនៅក្នុងរដ្ឋ សាន ដូចជាជនជាតិ តៃយ៉ៃ ថាជាអ្នករស់នៅដើមនៃតំបន់នេះ។ 

នៅប្រទេសភូមា ជនជាតិ វ៉ា ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងភូមិតូចៗក្បែរ ក្រុងកេងទុង និងខាងជើង និងឦសាន ជិតព្រំដែនចិន ក៏ដូចជាតំបន់តូចមួយនៅភាគខាងកើតនៃ ក្រុងតាជីលិក ។ តំបន់ពិសេស វ៉ា 2 នៃរដ្ឋ សានភាគខាងជើង ឬ រដ្ឋវ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ កងទ័ព United Wa State Army (UWSA) និងសំណល់នៃអតីតក្រុមឧទ្ទាមបក្សកុម្មុយនិស្តភូមា ដែលបានដួលរលំនៅឆ្នាំ 1989 ។ រដ្ឋ វ៉ានិង UWSA ស្ថិតក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ដ៏ផុយស្រួយជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធាភូមា។  ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ខាង​លិច​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​មាន​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ជួញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន ប៉ុន្តែ​បាន​ហាម​ឃាត់​ការ​ផលិត​អាភៀន​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥ ហើយ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ក្នុង​ការ​កែ​លម្អ​កសិកម្ម​ស្រប​ច្បាប់។

ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញភូមាឆ្នាំ 2008 នៅថ្ងៃទី 20 ខែសីហា ឆ្នាំ 2010 ផ្នែកគ្រប់គ្រងស្វ័យគ្រប់គ្រង វ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើង។   វា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឱ្យ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ហើយ​ទឹកដី​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ​ជ្រលង​ទន្លេមេគង្គ និង​សាល់​វីន នៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​រដ្ឋ​សាន ជិត​ព្រំដែន​ជាមួយ​ខេត្ត​យូ​ណាន​របស់​ចិន​។

### ប្រទេសថៃ 
ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ សហគមន៍​វ៉ា​ខ្លះ​មក​ពី​ភូមា​បាន​ឆ្លង​ព្រំដែន​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ជា​កន្លែង​ដែល​ពួកគេ​មិន​មាន​ឋានៈ​ជា ​កុលសម្ព័ន្ធ​ភ្នំ ។ ជនជាតិ វ៉ា រស់នៅជាចម្បងនៅ ក្នុងស្រុក មែសៃ និងស្រុក មែយៅនៃ ខេត្តឈៀងរ៉ៃ ក៏ដូចជានៅ ស្រុក Wiang Pa Pao ក្នុងខេត្ត ឈៀងរ៉ៃ ភាគខាងត្បូង និង ស្រុកឈៀងដៅ ក្នុង ខេត្តឈៀងម៉ៃ។  នៅក្នុងប្រទេសថៃ ជនជាតិ វ៉ា ដែលទើបតែបានមកពីប្រទេសភូមា ជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា ' ឡាវ៉ា ' ទោះបីជាពួកគេមិនមែនជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចុងក្រោយក៏ដោយ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន