open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
រឿងពៅឈូកស

**រឿង ពៅឈូកស** គឺជាភាពយន្តខ្មែរដែលបានដឹកនាំដោយលោក ទា លឹមគុណ ផលិតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ មានការចូលរួមសម្ដែងដោយ ឌី សាវេត ជា យុទ្ធថន ម៉ង់ ដូលីន ម៉ែ មុឺន។ រឿងនេះត្រូវបាននិពន្ធដោយ ទា លឹមកង ដែលភាពយន្តមួយក្នុងចំណោមភាពយន្តខ្មែរផ្សេងទៀតដែលអាចជួយសង្គ្រោះ រួចផុតពីការបាត់បង់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ 
រូបភាពតូច|ភាពយន្តពៅឈូកស

## ដំណើររឿង 
ដោយនិយាយអំពីបុរសម្នាក់ឈ្មោះសង្វារកំសត់ទុរគតម្នាក់ រស់នៅដោយជួលដីសេដ្ឋីធ្វើចំការដោយគាត់ជំពាក់បំណុលសេដ្ឋីច្រើនណាស់ព្រោះដំណាំមិនបានផល ដោយគាត់ត្រូវសងបំណុលរបស់ឪពុករបស់គាត់ទៀតផង និយាយអំពីបុត្រីទាំងបួនរបស់ព្រះឥន្ទ នៅពេលព្រះឥន្ទ្រាធិរាជមានភារកិច្ចចាកចេញពីវិមានចំនួន៧ថ្ងៃក៏ឆ្លៀតឱកាសចាកចេញពីឋានសួគ៌មកលេងកម្សាន្តនៅឋានមនុស្សលោក នាងពៅឈូកសដែលជាទេពធីតាពៅបានធ្វើឲ្យផ្លែត្រសក់របស់នាយសង្វារមួយផ្លែជ្រុះចេញពីទង កម្មនេះធ្វើឱ្យពៅឈូកសត្រូវបម្រើនាយសង្វារអស់រយៈពេល ៧ឆ្នាំ។ នៅពេលដែលនាងត្រូវអស់យុទ្ធសិល្ប៍ ម្ចាស់បងរបស់នាងបានប្រគល់កែវមុន្នីមួយទុកសម្រាប់ការពារខ្លួននិងផ្ដាំកន្និដ្ឋាថាឱ្យឆាប់វិលមកឋានសួគ៌វិញ ។ នៅពេលដែលនាងរស់នៅជាមួយបុរសសង្វារនោះតែងតែមាននូវសុភមង្គលជាមួយគ្នា ក៏ប៉ុន្តែសេចក្តីសុខសុភមង្គលរបស់អ្នកទាំងពីរ គឺតែងតែមានឧបសគ្គជាច្រើន មានសេចក្តីច្រណែនឈ្នានីសធ្វើបាបពៅឈូកសពីប្រពន្ធសេដ្ឋីទាំងបួន និងរង់ចាំប្តីទៅកាប់អុសក្នុងព្រៃជ្រៅដោយដោះបំណុលពីសេដ្ឋី ដែលជាល្បិចរបស់សេដ្ឋីក្នុងយកនាងពៅឈូកស ។ ប្រពន្ធរបស់សេដ្ឋីទាំងបួនបានក្លាយទៅជា ពស់ និង ឈ្លូស ដោយសារតែកម្មពៀរធ្វើបានពៅឈូកស។ ទីបំផុតនាយសង្វារបានវិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញព្រមទាំងជំងឺនិងអាចដោះបំណុលរបស់សេដ្ឋីបាន យប់មួយព្រះឥន្ទ្រាធិរាជបានត្រឡប់មកវិញនិងបានយល់ពីដំណើររឿងសព្វគ្រប់ ក៏ចាប់បង្ខំពៅឈូកសឱ្យត្រឡប់ទៅឋានសួគ៌វិញ នាយសង្វារបានឃើញសភាពបែបនេះក៏ទទូចអង្វរដល់ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជឱ្យដោះលែងពៅឈូកសតែត្រូវបានព្រះឥន្ទ្រាធិរាជបដិសេធ ដោយមិនអាចតតាំងនឹងព្រះឥន្ទ្រាធិរាជបាននាយសង្វារក៏បានបោកក្បាលនិងឈើស្លាប់ ឃើញប្ដីស្លាប់ពៅឈូកសក៏សុខចិត្តស្លាប់ទៅតាមប្ដីដែរ ដោយលោតទម្លាក់ខ្លួនក្នុងបឹងក្លាយទៅជាឈូកសមួយ កាលចំណេរក្រោយទៅអ្នកក្លាយទៅជាមនុស្សរស់នៅដោយសុខសាន្តត្រាណទៅ។ 

## តារាសម្តែង 
## បទចម្រៀង 
• បទនាវាជីវិត ច្រៀងដោយ ស៊ិន ស៊ីសាមុត

• គេងទៅគេងទៅ ច្រៀងដោយ រស់ សេរីសុទ្ធា

• គេងទៅគេងទៅ ច្រៀងដោយ ស៊ិន ស៊ីសាមុត និង រស់ សេរីសុទ្ធា 

## ឯកសារយោង
ទន្លេដូនណៃ

**ទន្លេដូនណៃ ឬ ទន្លេដុងណៃ** (   ) គឺជាទន្លេមួយនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលនៃផ្នែកភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស។ វាគឺប្រហែល ៥៨៦&nbsp;គីឡូម៉ែត្រក្នុងប្រវែង  ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទន្លេដែលវែងបំផុតដែលមានទីតាំងនៅប្រទេសវៀតណាម។ វា​ដាក់​ឈ្មោះ​ទៅ ​ខេត្តដូនណៃ។

ទន្លេដូនណៃ ហូរកាត់ខេត្ត ឡឹមដុង, ដាក់ណុង, ប៊ិញហ្វឿក, ដុងណៃ, ប៊ិញសឿង និង ទីក្រុងព្រៃនគរ ដែលមានប្រវែងជាង ៤៣៧&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ និងអាងទឹក ៣៨.៦០០&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ បើ​គណនា​ពី​ប្រភព​ទន្លេដាដឹង គឺ ៥៨៦&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ។ ពីចំណុចប្រសព្វជាមួយទន្លេដាញីម ខាងក្រោម ទឹកជ្រោះពុនប៊ួរ វាវាស់ ៤៨៧&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ទន្លេដូនណៃ ហូរចូលសមុទ្រខាងកើតក្នុងស្រុកកាន់សឺ ។

បន្ទាប់​ពី​បាន​ជួប​នឹង ​ទន្លេប៊េ ទន្លេដូនណៃ បង្កើត​ជា​ព្រំប្រទល់​ធម្មជាតិ​រវាង ដូនណៃ នៅ​ភាគ​ខាង​កើត និង ​ខេត្តទួលតាមោក នៅ​ច្រាំង​ខាង​លិច។

រវាងចំណុចប្រសព្វជាមួយ ទន្លេសៃហ្គន និងកន្លែងដែលវាបំបែកទៅជាផ្នែកចែកចាយស៊យរាប់ (Soài Rạp) និងឡុងតាវ (Lòng Tàu) ទន្លេនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាទន្លេញ៉ាប៊េ (Nhà Bè)។ 

ទន្លេនេះហូរកាត់ទីក្រុងបៀនហ្វា បន្ទាប់មកហូរតាមព្រំដែនរវាងទីក្រុងដូនណៃ និងទីក្រុងហូជីមិញ រវាង អូរកាប់ (Ba Ria - Vung Tau) និងទីក្រុងព្រៃនគរ។

## វិចិត្រសាល 
## ឯកសារយោង
ឡូតូ (តារាសម្តែងកម្ពុជា)

**សួន ប៊ូ** ហៅ **ឡូតូ** (១៩៣៦-៧ សីហា ២០០៦) គឺជាតារាសម្តែងកម្ពុជានាទសវត្សទី៦០-៧០ សម័យយុគមាសនៃភាពយន្តកម្ពុជា លោកជាបុគ្គលមួយរូបដែលមានជីវិតរួចផុតពីរបបប្រល័ពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម។ 

ឡូតូ ជា​តួ​កំប្លែង​ដ៏​ល្បី​មួយ​រូប​ក្នុង​សម័យ ​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្ដែង​ក្នុង​រឿង​ល្បីៗ​ជា​ច្រើន​នា​សម័យ​នោះ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​សម្ដែង​ជា​តួ​កំប្លែង​ជា​ប្រចាំ​ដោយ​សារ​ទំហំ​តូចល្អិត(កន្តឿ)របស់​គាត់។  លោក​ជា​តារា​ដែលកម្ពស់​ខ្លី​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា។ 

## ភាពយន្ត 
* រស់នៅដោយសប្បាយ (១៩៦៨)
* ពស់កេងកង (១៩៦៩)
* ភក្តីស្នេហ៍ (១៩៧៣)
* ក្រៃថោងក្រពើឆារ៉ាវ៉ាន់ (១៩៧៣) 
* ពៅឈូកស (ទសវត្សទី៩០)
* ទីក្រុងខ្មោច (២០០២)

## ឯកសារយោង
ទ្រឹន ថាញ់មិន

រូបភាពតូច|លោកនៅឆ្នាំ២០២២
**ទ្រឹន ថាញ់មិន** (កើតថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦២) គឺជាអ្នកនយោបាយវៀតណាម ដែលបានធ្វើជាប្រធានរដ្ឋសភា តាំងពីថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។  បន្ទាប់ពីការលាលែងពីតំណែងរបស់ លោក វឿង ឌិញហ៊ួយ លោកមិន ត្រូវបាន "ចាត់តាំងឱ្យគ្រប់គ្រងសកម្មភាពរដ្ឋសភា" រហូតដល់ប្រធានថ្មីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសភា។  លោក​ក៏​ជា​សមាជិកការិយាល័យ​នយោបាយ​នៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​វៀតណាមផង​ដែរ។

នៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ លោកត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានរដ្ឋសភា។  

## ជីវិតដំបូង 
លោកកើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១២ ខែ​សីហា ឆ្នាំ១៩៦២ មាន​ស្រុក​កំណើត​នៅ​ឃុំថាញ់ស៊ួន ស្រុកចួ ថាញ់អា ខេត្តខេត្តផ្សំអំបើស ។ បច្ចុប្បន្នគាត់ស្នាក់នៅផ្ទះលេខ 81B ផ្លូវ ង្វៀន ច្រៃ (Nguyen Trai) សង្កាត់ថាន់អា (Tan A) ស្រុកនីញគៀវ (Ninh Kieu) ទីក្រុងព្រែកឫស្សី។

ក្នុង​វ័យ​ក្មេង លោក​បាន​ចូល​រៀន​វិទ្យាល័យ​នៅ​ស្រុក​កំណើត។ បន្ទាប់ពីប្រទេសត្រូវបានបង្រួបបង្រួមគាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សាពីការអប់រំទូទៅ: ថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ។ គាត់បានចូលរៀននៅសកលវិទ្យាល័យផ្នែកគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្ម ជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការពារដោយជោគជ័យនូវនិក្ខេបបទថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលបានបណ្ឌិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុង​អាជីព​ការងារ​របស់​បក្ស​រដ្ឋ លោក​បាន​សិក្សា និង​ទទួល​បាន​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​នយោបាយ​នៅ​បណ្ឌិតសភា​នយោបាយ​ជាតិ​ហូជីមិញ ជំនាញ​នយោបាយ ដោយ​ទទួល​បាន​បរិញ្ញាបត្រ​ផ្នែក​ទ្រឹស្តី​នយោបាយ។

លោក ត្រូវបានចូលជាសមាជិកបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨២ ហើយបានក្លាយជាសមាជិកបក្សជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៣។

## អនុប្រធានរដ្ឋសភា 
នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២១ ដោយបន្តកម្មវិធីនៃសម័យប្រជុំលើកទី១១ នៃរដ្ឋសភានីតិកាលទី១៤ រដ្ឋសភាបានដំណើរការនីតិវិធីបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអនុប្រធានរដ្ឋសភាមួយចំនួន។ គណៈប្រតិភូបានអនុម័តលើសេចក្តីសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសលោកជាអនុប្រធានអចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋសភា ដោយមានអត្រាអនុម័ត ៩៤,៧៩%។ លោក​ទទួល​តួនាទី​ថ្មី​ជា​អនុប្រធាន​អចិន្ត្រៃយ៍​នៃ​រដ្ឋសភា​វៀតណាម ក្រោម​អំណាច​របស់ប្រធាន​រដ្ឋសភា វឿង ឌិញហ៊ួយ ។ 

## ទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងសកម្មភាពរដ្ឋសភា 
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ឧកញ៉ាវ៉ាងជួន

**ឧកញ៉ាវាំងជួន** ឬ **ឧកញ៉ាចៅហ្វា វាំងជួន** (កើតនៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៤ - ខែកញ្ញា ១៩៤៦) គឺជាមន្ត្រីរដ្ឋខ្មែរនៃពួកអភិជនខ្មែរក្នុងសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង នៅឆ្នាំ១៨៨៥ លោកបានត្រូវ លោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី នាំទៅរៀននៅប្រទេសបារាំង។ ពេលត្រឡប់ចូលកម្ពុជាវិញ លោកបានត្រូវតែងតាំងជាអ្នកបកប្រែភាសានិងធ្វើការជាប់ជាមួយ លោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី ។ លោកបានកើតនៅស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដោយមានឪពុកជាពាណិជ្ជករចិន និងម្ដាយជាជនជាតិខ្មែរឈ្មោះ វេង ។ កាលនៅកុមារភាព លោកបានចូលរៀននៅសាលាបារាំង-កម្ពុជានៅភ្នំពេញ បន្ទាប់មកចូលរៀននៅវិទ្យាល័យឆាសសែលុប-លូបាត (Chasseloup-Laubat) ក្នុងទីក្រុងព្រៃនគរ ។
រូបភាពតូច|ឧកញ៉ាវាំងជួននៅឆ្នាំ១៩១០
លោកបានធ្វើដំណើរពីបាងកក ទៅលាវ ប៉ែកខាងកើត និងខាងលិច ជាមួយលោកអ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០០ លោកប៊ូឡូស ជារ៉េស៊ីដង់ស៊ុប៉េរីយ័រ បានចាត់គាត់ឲ្យទៅធ្វើការជាមួយមហាក្សត្រ នរោត្តម ហើយព្រះមហាក្សត្រ បានតែងតាំងគាត់ជា រដ្ឋមន្រ្តីព្រះបរមរាជវាំង ហិរញ្ញវត្ថុ និង វិចិត្រសិល្បៈ ហើយទទួលគោរមងារហៅថា ឧកញ៉ា ចៅហ៊្វា ។ នៅឆ្នាំ១៩០៦ លោកបានដង្ហែព្រះមហាក្សត្រស៊ីសុវត្ថិ ទៅធ្វើទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការនៅប្រទេសបារាំង។ ឧកញ៉ាចៅហ្វ៊ា ជួន បានបម្រើការងារក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបីជំនាន់ គឺតាំងពីរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទនរោត្តម ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ និងព្រះបាទមុនីវង្ស។ ឧកញ៉ាចៅហ្វ៊ា ជួន បានទទួលអនិច្ចកម្ម នៅខែកញ្ញា ១៩៤៦ ក្នុងជន្មាយុ ៨២ឆ្នាំ។ 

## ឯកសារយោង
ខែ្សហ្គីតាដែក

'*Meta Strings (*ខែ្សហ្គីតាដែក*)*' គឺជាភាពយន្តឯកសារតន្ត្រីដែលដឹកនាំដោយ *វឿន សុខប៉ូលី* ក្នុងឆ្នាំ 2024។ ភាពយន្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ការគាំទ្រសិល្បករក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងផ្តល់សារលើកទឹកចិត្តដ៏អស្ចារ្យទៅកាន់ពិភពលោក។

## ដំណើររឿង 
*ណារ៉ា* ឈរ​ក្នុង​នាម​ជា​សមាជិក​ក្រុម *Reign in Slumber* ដែល​ជា​ក្រុម​ភ្លេង​ខ្មែរ។ រួមជាមួយមិត្តរួមក្រុម *Alain, Ronan, Tin* និង *Nel។ Nara* ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សប្រភេទតន្ត្រីរបស់ពួកគេ។ ពួកគេប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាដូចជាការរើសអើងសិល្បករ ការបំពុលសង្គម និងការតស៊ូដើម្បីការរស់រានមានជីវិត ខណៈពេលដែលពួកគេព្យាយាមអប់រំអ្នកដែលមិនអាចយល់បានពេញលេញពីការខិតខំសិល្បៈរបស់ពួកគេ។

* *Nara Tsutra* ជាអ្នកវាយស្គរ។
* *Nel Briones* ជាអ្នកចម្រៀង។ *Nel* នាង​ជា​អ្នក​ចម្រៀង​ភ្លេង​មកពី​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន។ នាងក៏មានក្រុមតន្រ្តីមួយទៀតហៅថា *White Widow* ដែលជាគម្រោងសំលេងរបស់ហ្វីលីពីនដែលបង្កើតឡើងដោយ *Chester Masangya* និង *Nel Briones* បានចេញស្នាដៃជាច្រើនចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2019 មក។ ពួកគេសហការជាមួយសិល្បករដូចជា *James Shearman, MO*TE, ASTRO, Vomir* និង *Senyawa* ។ ការចេញផ្សាយចុងក្រោយរបស់ពួកគេគឺ Holographic Genocide នឹងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅខែមេសា ឆ្នាំ 2021 តាមរយៈ *Black Ring Rituals* ដែលបង្ហាញពីស្នាដៃសិល្បៈរបស់ *Roman Soleno* និង *John Ivan Pollo* ។ នាងបានចូលរួម *Reign in Slumber* ក្នុងឆ្នាំ 2023 បន្ទាប់ពីពិធីបុណ្យ *Slam City Seam Reap*។
* *Ronan Kemp* ជាអ្នកលេងហ្គីតា។

### អ្នកសម្ដែងបន្ថែម 
រូបភាពតូច|266x266ភីកសែល|S-T Demo Album Cover
* *Vanntin Hoeurn* ជាសមាជិកក្រុមតន្រ្តីចាស់។ *Vanntin* សមាជិក​ចាស់ *Silent6* និង *Reign in Slumber* គាត់​បាន​លេច​មុខ​ជាមួយ​នឹង​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ចាស់​ក្នុង​រឿង​នេះ។
* *Mourin Terry* ជាតួសម្តែងក្នុងផ្ទៃ។
* *ភក្តី មុន្នី* ជាអ្នកក្រឡុកស្រា។
* *ធីតា ខុម, រឿម សុតុងអាន, សាម៉ៃ ទូច, វិចិត្រ ប៉ែន និង សុវិជ្ជា បញ្ញាផាន់* ជាហ្វូងមនុស្ស។ "ST/Demo" រួមមាន 4 បទទៀតដូចជា ''"Fuck Off And Rot (featuring Mia Priest), "Witch's Dust", "Altered State", Contrition"* បទភ្លេងដើម *"Metal Strings"* ថ្មីមួយទៀតពីអាល់ប៊ុម *Reign in Slumber* ថ្មីឆ្នាំ 2024។

## ចេញផ្សាយ 
*Metal Strings* បានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅក្នុងកម្មវិធី *Cloud Metal International Fest* រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី 5 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024។ នេះជាការជ្រើសរើសជាផ្លូវការដោយ cloud។ សិល្បករ និងអ្នកផលិតភាពយន្តជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដូចជា *Reign in Slumber,* ក្រុមភាពយន្តរបស់ *Metal String'' និងសិល្បករតន្ត្រី។

## ការសរសើរ 
## ឯកសារយោង
ព្រះម៉ែសវាហា

**សវាហា** (ភាសាសំស្ក្រឹត: स्वाहा, IAST: Svāhā), ឬ **ព្រះ​អគ្គី​ទេវី​ **ឬ **ម៉ែ​ព្រះ​ភ្លេីង​​**, ជាទេពធិតាក្នុងព្រហ្មញ្ញ សាសនានិងហិណ្ឌូសាសនានៃ​ធាតុភ្លេីង​ក្នុងចំណោមធាតុទាំង​បួន មាន​ ទឹក​ ដី​ ភ្លេីង ​ខ្យល់​។. ព្រះនាងគឺជាទេពជាយានៃព្រះ​អគ្គីទេពភេទប្រុសរក្សា​​ធាតុភ្លេីង​និងទេវតារក្សាទិសទាំង៨ ព្រះនាងជាមានភាពកាចឆ្នាស់នៅក្នុងខ្លួន​ មានចិត្តឆេវឆាវ​ ខឹងឆាប់​ បាត់ឆាប់​។.
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទល្អ
ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ ពៅ

**ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ ពៅ** (គ.ស. ១៧៦៨ —គ.ស. ១៨២៩) គឺជាព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទនារាយណ៍រាជាទី២ (អង្តតន់) និង សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១ ព្រះអង្គគឺជាព្រះស្នំនៃសម្តេចព្រះបវររាជចៅមហាសុរសិង្ហនាថជាព្រះអនុជរួម ឧទរជាមួយនឹង សម្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ជូឡាលោក ព្រះមហាក្សត្រសៀមសម័យអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ព្រះអង្គមានព្រះរៀមនិងព្រះអនុជរួមព្រះឧទរចំនួនពីរអង្គ គឺ អ្នកអង្គ អី និង អង្គអេង

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ
*
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ
ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ អី

**អ្នកអង្គម្ចាស់ អ្នកអង្គ អី** (គ.ស. ១៧៦៨ —គ.ស. ១៨២៩) គឺជាព្រះរាជធីតានៃព្រះបាទនារាយណ៍រាជាទី២ (អង្តតន់) និង អ្នកម្នាង មែន ព្រះអង្គគឺជាព្រះស្នំនៃសម្តេចព្រះបវររាជចៅមហាសុរសិង្ហនាថជាព្រះអនុជរួម ឧទរជាមួយនឹង សម្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ជូឡាលោក ព្រះមហាក្សត្រសៀម សម័យអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍ ព្រះអង្គមានព្រះរៀមនិងព្រះអនុជរួមព្រះឧទរចំនួនបីអង្គ គឺ អ្នកអង្គ ពៅ អ្នកអង្គ មី និង អង្គអេង វត្តបវរស្ថានសុទាវាស គឺវត្តសាងសង់ដោយព្រះស្វាមីព្រះនាង នេះសាងសង់ដើម្បីឧទ្ទិសដល់មាតានៃព្រះនាង។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ
*
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ
សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១

**	សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១** (គ.ស. ១៧៦៨ ដល់ គ.ស. ១៧៧៥)គឺ សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីឆ្វេងនៃព្រះបាទព្រះបាទនារាយណ៍រាជាទី២ (អង្តតន់) ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាសម័យឧដុង្គ ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ គឺ ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ ពៅជាស្នំរបស់ សម្តេចព្រះបវររាជចៅមហាសុរសិង្ហនាថជាព្រះអនុជរួម ឧទរជាមួយនឹង សម្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ជូឡាលោក ព្រះមហាក្សត្រសៀមសម័យអាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ
*
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ
អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម

**អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ**  ( **FAO** ) គឺជាទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិ ដើម្បីកម្ចាត់ភាពអត់ឃ្លាន និងកែលម្អអាហារូបត្ថម្ភ និង សន្តិសុខស្បៀង ។ បាវចនាឡាតាំង  បកប្រែថា "អនុញ្ញាតឱ្យមាននំបុ័ង" ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ 

អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម មានសមាជិកចំនួន១៩៥ ដែលក្នុងនោះមាន១៩៤ប្រទេស និង សហភាពអឺរ៉ុប ។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វាគឺនៅ ទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី ហើយវារក្សាការិយាល័យប្រចាំតំបន់ និងតំបន់ជុំវិញពិភពលោក ដែលប្រតិបត្តិការនៅក្នុងជាង១៣០ ប្រទេស។  វាជួយរដ្ឋាភិបាល និងភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍សម្របសម្រួលសកម្មភាពរបស់ពួកគេដើម្បីកែលម្អ និងអភិវឌ្ឍកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ នេសាទ និង ធនធានដី និងទឹក ។ វាក៏ធ្វើការស្រាវជ្រាវ ផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេសដល់គម្រោង ដំណើរការកម្មវិធីអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល ព្រមទាំងប្រមូលទិន្នន័យ ទិន្នផលកសិកម្ម ផលិតកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍។  អគ្គនាយក គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ លោក ឈី ទុងយីនៃប្រទេសចិន មានតួនាទីជាប្រធានរដ្ឋបាល។  គណៈកម្មាធិការផ្សេងៗគ្រប់គ្រងបញ្ហាដូចជា ហិរញ្ញវត្ថុ កម្មវិធី កសិកម្ម និងនេសាទ។ 

## ឯកសារយោង
សមុទ្រខ្មៅ

រូបភាពតូច|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃសមុទ្រខ្មៅ និងកំពង់ផែធំៗ ឬលេចធ្លោមួយចំនួននៅជុំវិញវា។ សមុទ្រអាហ្សូវ និងសមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា ក៏ត្រូវបានដាក់ស្លាកផងដែរ។
រូបភាពតូច|សមុទ្រខ្មៅមើលពីលើអាកាស តាមរយៈផ្កាយរណប
រូបភាពតូច|សមុទ្រខ្មៅនៅតំបន់គ្រីមៀន
**សមុទ្រខ្មៅ** គឺជាសមុទ្រធំមួយស្ថិតនៅចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអ៊ុយក្រែននៅខាងជើង រុស្ស៊ីនៅភាគឦសាន ហ្សកហ្ស៊ីនៅខាងកើត តួកគីនៅភាគខាងត្បូង និងប៊ុលហ្គារី និងរ៉ូម៉ានីនៅខាងលិច។ សមុទ្រនេះស្ថិតនៅចន្លោះអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ភាគខាងកើតនៃតំបន់បាល់កង់ ភាគខាងត្បូងនៃវាលទំនាបអឺរ៉ុបខាងកើត ភាគខាងលិចនៃតំបន់កូកាស៊ីស និងភាគខាងជើងនៃអាណាតូលីយ៉ា។ សមុទ្រខ្មៅដែលមានរាងជារាងពងក្រពើ កាន់កាប់ជាអាងដ៏ធំមួយដែលមានទីតាំងនៅចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែបានតភ្ជាប់ទៅទឹកឆ្ងាយនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកដោយច្រកសមុទ្របូស្ពូរុស្ស (Bosporus) ដែលផុសចេញពីជ្រុងភាគនិរតីនៃសមុទ្រ ,សមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា (Marmara), សមុទ្រដាដាណែល (Dardanelles),  សមុទ្រអេហ្គៀន (Aegean) និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។  ឧបទ្វីបគ្រីមៀន (Crimean) ចូលទៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅពីភាគខាងជើង ហើយនៅភាគខាងកើតច្រកឃឺឆ (Kerch) តូចចង្អៀតភ្ជាប់សមុទ្រទៅសមុទ្រតូចជាង សមុទ្រអាហ្សូវ (Azov) ។  ឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅគឺមានភាពទៀងទាត់។  វិសាលភាពអតិបរមានៃសមុទ្រខាងកើតខាងលិចគឺប្រហែល១ ១៧៥គីឡូម៉ែត្រ ហើយចម្ងាយខ្លីបំផុតរវាងចុងគ្រីមៀន និងជ្រោយឃេរ៉េមប៊េ (Cape Kerempe) ទៅភាគខាងត្បូងគឺប្រហែល ២៦០km។ ផ្ទៃដីដោយមិនរាប់បញ្ចូលសមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា ប៉ុន្តែរួមទាំងសមុទ្រអាហ្សូវ គឺប្រហែល ៤៦១,០០០ សមុទ្រខ្មៅកាន់កាប់ផ្ទៃដីពិតប្រាកដប្រហែល ៤២២ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ ជម្រៅអតិបរមាលើសពី២២១០ម៉ែត្រ ត្រូវបានឈានដល់នៅក្នុងផ្នែកខាងត្បូងកណ្តាលនៃសមុទ្រ។ 

## ឯកសារយោង
សមុទ្រ​ក្រហម

**សមុទ្រក្រហម** គឺជាច្រកចូលសមុទ្រ នៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះ ទ្វីបអាហ្រ្វិក និង អាស៊ី ។ ការតភ្ជាប់របស់វាទៅមហាសមុទ្រគឺនៅភាគខាងត្បូងតាមរយៈច្រកសមុទ្រ បាប់ អល់ម៉ាន់ដេប និង ឈូងសមុទ្រអាដិន ។ នៅភាគខាងជើងរបស់វាស្ថិតនៅ ឧបទ្វីបស៊ីណៃ ឈូងសមុទ្រអាកាបា និង ឈូងសមុទ្រស៊ុយអេ (ឆ្ពោះទៅកាន់ ព្រែកជីកស៊ុអេ )។ វាស្ថិតនៅក្រោមការស្នាមប្រេះបែកសមុទ្រក្រហម ដែលជាផ្នែកមួយនៃជ្រលងស្នាមប្រេះធំ ។

សមុទ្រក្រហមមានផ្ទៃដីប្រហែល ៤៣៨,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១៦៩,០០០ម៉ាយ) គឺប្រហែល២,២៥០ គីឡូម៉ែត្រ វែងនិង — នៅចំនុចធំបំផុតរបស់វា —៣៥៥គីឡូម៉ែត្រ ធំទូលាយ។ វាមានជម្រៅជាមធ្យម៤៩០ ម៉ែត្រ ហើយនៅកណ្តាលរណ្ដៅស៊ួគីន (*Suakin Trough*) វាឈានដល់ជម្រៅអតិបរមា ៣,០៤០ម៉ែត្រ ។ 

ប្រហែល៤០% នៃសមុទ្រក្រហមគឺរាក់ណាស់ (តិចជាង១០០&nbsp;ម៉ែត្រ (៣៣០&nbsp;ហ្វីត.ជ្រៅ) ហើយប្រហែល២៥% គឺតិចជាង៥០&nbsp;ម៉ែត្រ (១៦៤&nbsp;ហ្វីត.ជ្រៅ)&#x5B; *មិន​បាន​បញ្ជាក់​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន* &#x5D; ធ្នើរាក់​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ត្រូវ​បាន​កត់​សម្គាល់​សម្រាប់​ជីវិត​សមុទ្រ​និង​ផ្កាថ្ម របស់​ពួក​គេ​។ ប្រភេទសត្វឆ្អឹងខ្នង ជាង១,០០០ និងផ្កាថ្មទន់ និងរឹងចំនួន ២០០ប្រភេទរស់នៅក្នុងសមុទ្រ។ សមុទ្រក្រហមគឺជាសមុទ្រត្រូពិចភាគខាងជើងបំផុតរបស់ពិភពលោក ហើយត្រូវបានគេកំណត់ថាជាសកល២០០អេកូរីជី ។
[រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាព​រៀបរាប់​អំពី​ទន្លេនីល និង​សមុទ្រ​ក្រហម​ដែល​មាន​ព្យុះ​ធូលី​មើល​ពី [ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ|​ស្ថានីយ​អវកាស​អន្តរជាតិ ]]
[រូបភាពតូច| វីដេអូនេះនៅលើ [សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ភាគអាគ្នេយ៍ និងចុះតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃសមុទ្រក្រហមត្រូវបានថតដោយនាវិកនៃបេសកកម្មទី២៩ (Expedition 29) នៅលើស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ។]]
[រូបភាពតូច| [ព្យុះធូលីលើសមុទ្រក្រហម]]
រូបភាពតូច| ផែនទីពណ៌នៃសមុទ្រក្រហម និងប្រទេសជាប់ព្រំដែនរបស់វា។

## ឯកសារយោង
ទន្លេនីល

**ទន្លេនីល**  គឺជាទន្លេដ៏សំខាន់ដែលហូរទៅភាគខាងជើងនៅភាគឦសាននៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ។ វាហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ។ ទន្លេនីលគឺជាទន្លេដែលវែងជាងគេនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា ទន្លេដែលវែងជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក   ទោះបីជាវាត្រូវបានប្រកួតប្រជែងដោយការស្រាវជ្រាវដែលបង្ហាញថាទន្លេអាម៉ាហ្សូន វែងជាងបន្តិចក៏ដោយ។   ក្នុងចំណោមទន្លេធំៗរបស់ពិភពលោក ទន្លេនីល គឺជាទន្លេតូចបំផុតមួយ ដែលវាស់វែងដោយលំហូរទឹកប្រចាំឆ្នាំគិតជាម៉ែត្រគូប។  ប្រហែល ៦,៦៥០គីឡូម៉ែត្រ (៤,១៣០ម៉ាយ)  វែង អាងបង្ហូររបស់វាគ្របដណ្តប់ ១១ប្រទេស៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ តង់ហ្សានី ប៊ូរុនឌី រ្វ៉ាន់ដា អ៊ូហ្គង់ដា កេនយ៉ា អេត្យូពី អេរីទ្រា ស៊ូដង់ខាងត្បូង ស៊ូដង់ និង អេហ្ស៊ីប ។  ជាពិសេស ទន្លេនីល គឺជាប្រភពទឹកចម្បងរបស់ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ស៊ូដង់ និងស៊ូដង់ខាងត្បូង។  លើសពីនេះ ទន្លេនីល គឺជាទន្លេសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ជួយដល់វិស័យកសិកម្ម និងនេសាទ។

ទន្លេនីលមានដៃទន្លេធំៗចំនួនពីរ៖ ទន្លេនីលស និង ទន្លេនីលខៀវ ។ ទន្លេនីលស ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ប្រពៃណី​ថា​ជាប្រភពទឹកទន្លេ ​។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ទន្លេនីលខៀវ ជា​ប្រភព​ទឹក​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ទន្លេនីល ដែល​មាន​ទឹក និង ​ដី​ល្បាប់ ៨០%។ ទន្លេនីលស គឺវែងជាង ហើយកើនឡើងនៅក្នុងតំបន់ បឹងធំ ។ វាចាប់ផ្តើមនៅ បឹងវិចតូរីយ៉ា ហើយហូរកាត់អ៊ូហ្គង់ដា និងស៊ូដង់ខាងត្បូង។ ទន្លេនីលខៀវ ចាប់ផ្តើមនៅបឹងតាណា ក្នុងប្រទេសអេត្យូពី  ហើយហូរចូលទៅក្នុងស៊ូដង់ពីភាគអាគ្នេយ៍។ ទន្លេទាំងពីរប្រសព្វគ្នា នៅរដ្ឋធានីខាទូមនៃប្រទេសស៊ូដង់។ 

ផ្នែកខាងជើងនៃទន្លេហូរទៅភាគខាងជើងស្ទើរតែទាំងស្រុងតាមរយៈវាលខ្សាច់នូប៊ីនទៅកាន់ទីក្រុងកៃរ៉ូ និង តំបន់ដីសណ្តធំរបស់វា ហើយទន្លេនេះហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅ អាឡិចសាន់ដឺ ។ អរិយធម៌អេហ្ស៊ីប និង ព្រះរាជាណាចក្រស៊ូដង់ បានពឹងផ្អែកលើទន្លេ និងការជន់លិចប្រចាំឆ្នាំតាំងពីបុរាណកាលមក។ ប្រជាជន និងទីក្រុងភាគច្រើននៃប្រទេសអេហ្ស៊ីបស្ថិតនៅតាមបណ្តោយផ្នែកទាំងនោះនៃជ្រលងភ្នំនីលភាគខាងជើងនៃ ទំនប់អាស្វាន ។ ស្ទើរតែគ្រប់កន្លែងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអេហ្ស៊ីបបុរាណបានអភិវឌ្ឍ និងត្រូវបានរកឃើញនៅតាមច្រាំងទន្លេ។ ទន្លេនីលគឺជាមួយ ទន្លេរ៉ូន និង ទន្លេពូ ដែលជាទន្លេមួយក្នុងចំណោមទន្លេមេឌីទែរ៉ាណេទាំងបីដែលមានការបញ្ចេញទឹកដ៏ធំបំផុត។ 

## ឯកសារយោង
ទន្លេអាម៉ាហ្សូន

រូបភាពតូច| ភូមិសាស្ត្រនៃអាងទន្លេអាម៉ាហ្សូន
**ទន្លេអាម៉ាហ្សូន** (អេស្ប៉ាញ: Río Amazonas, ព័រទុយហ្គាល់: Rio Amazonas) ស្ថិតនៅអាមេរិកខាងត្បូង គឺជាទន្លេដ៏ធំបំផុតដោយបរិមាណទឹកហូរនៅក្នុងពិភពលោក និងជាប្រព័ន្ធទន្លេដែលវែងជាងគេ ឬវែងជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោក ដែលជាចំណងជើងដែលមានជម្លោះជាមួយទន្លេនីល។

ក្បាលទឹកនៃទន្លេអាពូរីម៉ាក់ នៅលើភ្នំណេវ៉ាដូ មីសមី ត្រូវបានគេពិចារណាអស់រយៈពេលជិតមួយសតវត្សមកហើយថាជាប្រភពឆ្ងាយបំផុតរបស់អាងអាម៉ាហ្សូន រហូតដល់ការសិក្សាឆ្នាំ២០១៤ បានរកឃើញថាវាជាប្រភពទឹកនៃទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ នៅលើជួររ៉ូមីគ្រុស ក្នុងប្រទេសប៉េរូ ។  ទន្លេម៉ាន់តារ៉ូ និង អាពូរីម៉ាក់ចូលរួម ហើយជាមួយដៃទន្លេផ្សេងទៀតបង្កើតជា ទន្លេយូខាយ៉ាលី ដែលប្រសព្វនឹងទន្លេម៉ារ៉ាណូន ខាងលើនៃអ៊ីគីតូស ប្រទេសប៉េរូ បង្កើតបានជាប្រទេសផ្សេងក្រៅពី ប្រេស៊ីល ចាត់ទុកថាជាដើមចម្បងរបស់អាម៉ាហ្សូន ។ ប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅផ្នែកនេះថា ទន្លេសូលីមុស នៅពីលើចំណុចប្រសព្វរបស់វាជាមួយ រីយ៉ូណេរ៉ូ  បង្កើតបានជាអ្វីដែលប្រជាជនប្រេស៊ីលហៅថា អាម៉ាហ្សូន នៅឯកិច្ចប្រជុំនៃទឹក (  ) នៅម៉ាណូសដែលជាទីក្រុងធំបំផុតនៅលើទន្លេ។

ទន្លេអាម៉ាហ្សូនមានការហូរចេញជាមធ្យមប្រហែល ២១៥,០០០-២៣០,០០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយនាទី   — ប្រហែល ៦,៥៩១-៧,៥៧០ គីឡូម៉ែត្រគូប ក្នុងមួយឆ្នាំ ធំជាងទន្លេឯករាជ្យធំជាងគេទាំងប្រាំពីរបន្ទាប់បញ្ចូលគ្នា។ ទន្លេពីរក្នុងចំណោមទន្លេកំពូលទាំងដប់ដោយការហូរចេញគឺជា ដៃទន្លេនៃទន្លេអាម៉ាហ្សូន។ អាម៉ាហ្សូនតំណាងឱ្យ ២០% នៃការបញ្ចេញទឹកទន្លេពិភពលោកទៅក្នុងមហាសមុទ្រ។  អាងអាម៉ាហ្សូនគឺជា អាងទឹកដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ៧,០០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២,៧០០,០០០ម៉ាយ៍) ។ ផ្នែកនៃអាងបង្ហូរទឹករបស់ទន្លេនៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីលតែមួយគត់គឺធំជាងអាងទន្លេដទៃទៀត។ អាម៉ាហ្សូនចូលប្រទេសប្រេស៊ីលជាមួយនឹងលំហូរតែមួយភាគប្រាំចុងក្រោយវាហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ប៉ុន្តែមានលំហូរធំជាងនៅចំណុចនេះជាងការហូរចេញពីទន្លេដទៃទៀត។  

## ឯកសារយោង
ស៊ីឌី សាវេតស៊ីឡា

**ស៊ីឌី សាវេតស៊ីឡា** (  , សរសេរជាខ្មែរ ៖ សិទ្ធិ សេវតសិលា ,កើតថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៩ ដល់ ថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥) ជាមន្ត្រីយោធា និងជាអ្នកនយោបាយថៃ។ បន្ទាប់​ពី​បញ្ចប់​អាជីព​យោធា​ដោយ​មាន​ឋានន្តរស័ក្តិ​ជាមេទ័ព​អាកាស លោក​បាន​ធ្វើ​ជារដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​ថៃពី​ឆ្នាំ១៩៨០ ដល់​ឆ្នាំ១៩៩០។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១ លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិកគណៈក្រុមប្រឹក្សាឯកជន​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ ។ លោកគឺជាអតីតប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥ ជាមួយមុខតំណែងម៉មហ្លួងភីរៈពង្សកាសេមស៊ី ។ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដ្រៀស វេន អេជីធី ជាមួយ ស៊ីឌី សាវេតស៊ីឡាក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ ។

## ឯកសារយោង
សិទ្ធិទទួលបានអាហារ

រូបភាពតូច|**សិទ្ធិទទួលបានអាហារនៅជុំវិញពិភពលោក** (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១១-២០១២):    ចំណាំ៖ ប្រទេសតែមួយអាចធ្លាក់ក្នុងច្រើនប្រភេទ។ ពណ៌​ដែល​បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​ប្រទេស​មួយ​ត្រូវ​នឹង​ប្រភេទ​ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ខ្ពស់​បំផុត​ដែល​ប្រទេស​មួយ​ធ្លាក់។
**សិទ្ធិទទួលអាហារ** និងបំរែបំរួលរបស់វា គឺជា សិទ្ធិរបស់មនុស្ស ដែលការពារសិទ្ធិរបស់មនុស្សក្នុងការចិញ្ចឹមខ្លួនឯងប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ដោយបង្កប់ន័យថាមានអាហារគ្រប់គ្រាន់ ដែលមនុស្សមានមធ្យោបាយក្នុងការទទួលបាន និងថាវាគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការរបបអាហាររបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ សិទ្ធិទទួលបានអាហារការពារសិទ្ធិរបស់មនុស្សគ្រប់រូបឱ្យរួចផុតពី ភាពអត់ឃ្លាន អសន្តិសុខស្បៀង និង កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ។  សិទ្ធិទទួលបានអាហារមានន័យថា រដ្ឋាភិបាលមានកាតព្វកិច្ចផ្តល់អាហារដោយឥតគិតថ្លៃគ្រប់គ្រាន់ដល់អ្នកទទួលអត់ឃ្លាន ដើម្បីធានាបាននូវជីវភាពរស់នៅ វាមិនមានន័យថាជាសិទ្ធិសកលក្នុងការទទួលបានអាហារនោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើប្រជាជនត្រូវបានដកហូតសិទ្ធិទទួលបានអាហារដោយហេតុផលហួសពីការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ ឧទាហរណ៍ ដោយសារពួកគេជាប់ឃុំ ក្នុងគ្រាមានសង្គ្រាម ឬក្រោយគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ សិទ្ធិទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលផ្តល់អាហារដោយផ្ទាល់។ 

សិទ្ធិគឺបានមកពីកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងវប្បធម៌  ដែលមានរដ្ឋភាគីចំនួន១៧០ គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២០។  រដ្ឋដែលចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាយល់ព្រមចាត់វិធានការជាអតិបរមានៃធនធានដែលមានរបស់ពួកគេ ដើម្បីសម្រេចបានជាបណ្តើរៗនូវការអនុវត្តពេញលេញនៃសិទ្ធិទទួលបានអាហារគ្រប់គ្រាន់ ទាំងថ្នាក់ជាតិ និងអន្តរជាតិ។   នៅក្នុងប្រទេសសរុបចំនួន១០៦ សិទ្ធិទទួលបានអាហារគឺអាចអនុវត្តបានតាមរយៈការរៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃទម្រង់ផ្សេងៗ ឬតាមរយៈការអនុវត្តផ្ទាល់នៅក្នុងច្បាប់នៃសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិផ្សេងៗ ដែលសិទ្ធិទទួលបានអាហារត្រូវបានការពារ។ 

នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលស្បៀងអាហារពិភពលោក ឆ្នាំ១៩៩៦ រដ្ឋាភិបាលនានាបានអះអាងសារជាថ្មីអំពីសិទ្ធិទទួលបានអាហារ និងប្តេជ្ញាចិត្តខ្លួនឯងក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនអ្នកអត់ឃ្លាន និងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភពាក់កណ្តាលពី៨៤០ ទៅ ៤២០លាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចំនួននេះបានកើនឡើងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលឈានដល់កំណត់ត្រាដ៏អាក្រក់មួយក្នុងឆ្នាំ២០០៩ នៃមនុស្សជាង ១ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។  លើសពីនេះ ចំនួនដែលទទួលរងពីភាពអត់ឃ្លានលាក់កំបាំង - កង្វះមីក្រូសារជាតិដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការលូតលាស់រាងកាយ និងបញ្ញាចំពោះកុមារ - មានចំនួនជាង២ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។ 

ខណៈពេលដែលនៅក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ រដ្ឋត្រូវមានកាតព្វកិច្ចគោរព ការពារ និងបំពេញសិទ្ធិទទួលបានអាហារ ការលំបាកជាក់ស្តែងក្នុងការសម្រេចបាននូវសិទ្ធិមនុស្សនេះ ត្រូវបានបង្ហាញដោយអសន្តិសុខស្បៀងដែលរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក និងវិវាទដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងប្រទេសដូចជាឥណ្ឌាជាដើម។   នៅក្នុងទ្វីបដែលមានបញ្ហាទាក់ទងនឹងអាហារដ៏ធំបំផុត ដូចជា អាហ្រ្វិក អាស៊ី និង អាមេរិកខាងត្បូង មិនត្រឹមតែមានការខ្វះខាតស្បៀងអាហារ និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានការចែកចាយមិនគ្រប់គ្រាន់ និងការទទួលបានអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់ផងដែរ។ 

គំនិតផ្តួចផ្តើមរង្វាស់សិទ្ធិមនុស្ស  វាស់វែងសិទ្ធិទទួលបានអាហារសម្រាប់ប្រទេសជុំវិញពិភពលោក ដោយផ្អែកលើកម្រិតនៃប្រាក់ចំណូលរបស់ពួកគេ។ 

## ឯកសារយោង
ភាសាតាហ្ស៊ីក

**ភាសាតាហ្ស៊ីក** (забони тоҷикӣ, zaboni toçikī) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់។

តាហ្ស៊ីក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាតាហ្ស៊ីក
ធ្វេន់ដេ

***ធ្វេន់ដេ*** (, "តោះទៅ" ជាភាសាស្វាហ៊ីលី) គឺជារូបថ្លុកកេនយ៉ា បង្កើត​ឡើងដោយ ឆាលី ម៉ាស, រីហ្គែន រីស្កាស ម៉ាស, កៃឡា អាឆេរ និងម៉ៃឃ៍ ស្កូត និងត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៣ នៅលើ Showmax ។

## សាច់រឿង 
រូបថ្លុកនិយាយអំពីដំណើរផ្សងព្រេងធ្វេន់ដេ (Twende), និងមិត្តភក្តិរបស់គាត់នៅទីក្រុងមីលីម៉ា (Milima) នៅអាហ្វ្រិកខាងកើត។

## តួអង្គ 
* **ធ្វេន់ដេ** (, ) គឺជាពង្រូលកូលលឿង។
* **នូរូ** (, ) គឺជាបក្សីពណ៌ខៀវ។
* **បូស** (, ) គឺជាអាយីណា។
* **គីមបេ** (, ) គឺជាឈីតាហ្វ។
* **ម៉ាដាម ម៉ុងហ្គោស** (, ) គឺជាស្កា។
* **ឌីស៊ី** (, ) គឺជាស្កា។
* **ឆេឆេ** (, ) គឺជា Mellivora capensis។
* **សានី** (, ) គឺជាវាលដាបីស។
* **មេយ៉ា** () គឺជាដំរីទឹក។
* **ស៊ូរី** () គឺជាសេះ​​បង្កង់។

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* គេហទំព័រផ្លូវការនៅលើ Braintrust
* 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុក
អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ

**អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ e.V.** (កាត់ខ្លី:**TI**) គឺជាសមាគមដែលបានចុះបញ្ជីនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយអតីតបុគ្គលិករបស់ធនាគារពិភពលោក ។ មានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៊ែកឡាំង គោលបំណងមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនគឺដើម្បីចាត់វិធានការដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយជាសាកល  ជាមួយនឹងវិធានការប្រឆាំងអំពើពុករលួយរបស់សង្គមស៊ីវិល និង ទប់ស្កាត់សកម្មភាពឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតចេញពីអំពើពុករលួយ។ ការបោះពុម្ភផ្សាយដែលគួរអោយកត់សំគាល់បំផុតរបស់វារួមមាន ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អំពើពុករលួយសកល និង សន្ទស្សន៍ការយល់ឃើញអំពីអំពើពុករលួយ ។ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិមានតួនាទីជា អង្គការឆ័ត្រ មួយ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ សមាជិកភាពរបស់ខ្លួនបានកើនឡើងពីបុគ្គលមួយចំនួនទៅជាង១០០ ជំពូកជាតិ ដែលចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយនៅក្នុងប្រទេសកំណើតរបស់ពួកគេ។   អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ គឺជាសមាជិកនៃ ក្រុមប្រទេសទាំងម្ភៃ ស៊ីង ថេនស្ស៍ (Think Tanks),  យូណេស្កូ ស្ថានភាពពិគ្រោះយោបល់,  ការបង្រួមសកលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ,  បណ្តាញដំណោះស្រាយអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព  និងចែករំលែកគោលដៅនៃសន្តិភាព យុត្តិធម៌ ស្ថាប័នរឹងមាំ និងភាពជាដៃគូរបស់ ឯកភាពក្រុមអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពរបស់ប្រជាជាតិ (UNSDG) ។  អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ គឺជាដៃគូសង្គមរបស់ សម្ព័ន្ធសកលក្នុងការអប់រំគ្រប់គ្រង ។  អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ បានបញ្ជាក់ពីការមិនទទួលស្គាល់ជំពូកជាតិនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ២០១៧។ 

## ឯកសារយោង
មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរ

**មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​ខ្មែរ** ​គឺជា​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជនជាតិ​ខ្មែរ ខ្មែរ​ក្រៅប្រទេស ឬ ​វប្បធម៌​ខ្មែរ ​។ ដោយសារ​ខ្មែរ​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​អាច​សន្មត​ថា​ជា​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​និង​ការ​ស្អប់ខ្ពើម​របស់​ខ្មែរ​។

## មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​ខ្មែរ​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ 
### យួន 
ក្នុងសម័យស្ដេចមិញ ម៉ាង នៃរាជវង្សង្វៀន វៀតណាមបានបង្កប់នូវគោលនយោបាយមួយថា "Hán di hữu ngạn" 漢夷有限 ("ប្រជាជនយួន និងពួកឃោរឃៅត្រូវតែមានព្រំដែនច្បាស់លាស់") នៅពេលបែងចែករវាងខ្មែរ និងយួន។  អធិរាជ មិង ម៉ាង កូនប្រុសរបស់ យ៉ា ឡុង បាននិយាយទាក់ទងនឹងជនជាតិយួនដែលបង្ខំជនជាតិភាគតិចឱ្យធ្វើតាមទំនៀមទម្លាប់ចិន-វៀតណាមថា "យើងត្រូវសង្ឃឹមថាទម្លាប់ព្រៃផ្សៃរបស់ពួកគេនឹងរលាយសាបសូន្យទៅ ហើយថាពួកគេរាល់ថ្ងៃនឹងគំនិតហាន់ [ ទំនៀមទម្លាប់ចិន-យួន]។ 

### សៀម 
គួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញ ទស្សនវិស័យរបស់ថៃ ចំពោះខ្មែរគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នាដ៏ស្មុគស្មាញនៃការកោតសរសើរ និងការស្អប់ខ្ពើម។ ខណៈពេលដែលមានការដឹងគុណយ៉ាងពិតប្រាកដចំពោះវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ការស្អប់ខ្ពើមប្រវត្តិសាស្ត្រក៏មានផងដែរ។ ការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់មួយបានកើតឡើងក្នុងចំណោមជនជាតិថៃដែលមានការអប់រំ និងក្រុមអ្នកកាន់អំណាច ដោយបង្ហាញដោយខុសឆ្គងអំពីក្រុមជនជាតិ ខម និង ខ្មែរ ថាជាជនជាតិផ្សេងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបែងចែកនេះ កើតចេញពីការយល់ខុសជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាការស្ថាបនាតែមួយគត់នៅក្នុងនិទានរឿងថៃ ដែលធ្វើឡើងដោយប្រជាជនថៃទាំងស្រុង។ និទានកថានេះ នាំមកនូវផលវិបាកយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ធ្វើឱ្យមានការអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបិទបាំងទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតប្រាកដ និងបេតិកភណ្ឌរួមគ្នារវាងក្រុមទាំងពីរ។ វា​បិទបាំង​ការ​ស្រូប​យក​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ជ្រាល​ជ្រៅ​របស់ ​ប្រទេស​ថៃ ខណៈ​ពេល​ដំណាល​គ្នា​អះអាង​អំពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​វប្បធម៌​នោះ ដោយ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ការ​រួម​ចំណែក​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មិន​មាន។ ភាពអវិជ្ជមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រ នេះ ដែលជឿលើឥទ្ធិពលខ្មែរដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅមកលើអរិយធម៌ថៃ បានបណ្តុះនូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងខ្មែរនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ 

នៅខែមករា ឆ្នាំ២០០៣ កុប្បកម្មបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីកាសែតកម្ពុជាមួយបានរាយការណ៍មិនពិតថា តារាស្រីថៃម្នាក់បានរៀបរាប់ថា ប្រាសាទអង្គរវត្ត ជារបស់ប្រទេសថៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ស្ថានទូតថៃត្រូវបានដុតបំផ្លាញ ហើយជនអន្តោប្រវេសន៍ថៃរាប់រយនាក់បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសដើម្បីគេចពីអំពើហិង្សា។  ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ភ្នំពេញ​ដុត​រូរូបស្ដេចភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត និង​ប្រជាជន​ថៃ​នៅ​បាងកក​តវ៉ា​មុខ​ស្ថានទូត​ខ្មែរ​ដុត​ទង់ជាតិ​កម្ពុជា។ នេះ​ជា​ទី​បំផុត​នាំ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ផ្តាច់​ចំណង​ការទូត​ជាមួយ​កម្ពុជា។  លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ហាម​មិន​ឲ្យ​ចាក់​បញ្ចាំង​រឿង និង​ភាពយន្ត​ថៃ​តាម​ស្ថានីយ​ទូរទស្សន៍។ ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​២០០៨-១៣ កម្លាំង​យោធា​ថៃ និង​កម្ពុជា​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជុំវិញ​ការ​កាន់កាប់​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ​ខ្មែរដែល​នាំ​ឱ្យ​មានជម្លោះ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ ។ សេចក្តី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ជម្លោះ​នេះ​បាន​កាត់​សេចក្តី​ពេញ​ចិត្ត​ដល់​កម្ពុជា ដែល​បាន​បង្ក​ការ​ខឹង​សម្បារ​ក្នុង​ចំណោម​ពលរដ្ឋ​ថៃ។

### សហរដ្ឋអាមេរិក 
ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ត្រូវ​រង​ការ​រើសអើង​ពូជសាសន៍។ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​រើសអើង​ជាតិ​សាសន៍​អាស៊ី​ទូទៅ ប្រជាជន​កម្ពុជា​ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​មាន​ទំនាក់ទំនង​នឹង​គូប្រជែង​វៀតណាម​ពីសង្គ្រាម​វៀតណាម ។ 

## ឯកសារយោង
តៃប៉ិ

**តៃប៉ិ** ជាផ្លូវការ **ទីក្រុងតៃប៉ិ** គឺជារដ្ឋធានី  និងជាក្រុងពិសេសរបស់តៃវ៉ាន់ ។   មានទីតាំងនៅភាគខាងជើងនៃកោះតៃវ៉ាន់ ទីក្រុងតៃប៉ិគឺជាតំបន់ជុំវិញនៃក្រុងនៃទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី ដែលស្ថិតនៅប្រហែល ២៥គីឡូម៉ែត្រ (១៦ម៉ាយ៍) ភាគនិរតីនៃទីក្រុងកំពង់ផែភាគខាងជើងនៃគីលុង ។ ទីក្រុងភាគច្រើនស្ថិតនៅលើអាងតៃបុិដែលជាបឹងបុរាណ។ អាងនេះត្រូវបានព្រំប្រទល់ដោយជ្រលងតូចចង្អៀតនៃទន្លេ គីលុង និង ស៊ិនដៀន ដែលភ្ជាប់គ្នាបង្កើតជា ទន្លេថាំស៊ូអ៊ី តាមព្រំដែនភាគខាងលិចរបស់ទីក្រុង។ 

ទីក្រុងតៃប៉ិគឺជាផ្ទះសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាន់ស្មានចំនួន ២,៤៩៤,៨១៣នាក់ (ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣)  បង្កើតជាផ្នែកស្នូលនៃតំបន់ទីប្រជុំជនតៃប៉ិ-គីលុង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "មហាតៃប៉ិ" ដែលរួមមានទីក្រុងក្បែរនោះនៃទីក្រុងតៃប៉ិ និងទីក្រុងគីលុង ផងដែរ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន ៧,០៤៧,៥៥៩នាក់  ជាតំបន់ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី៤០ នៅលើពិភពលោក—ប្រហែលមួយភាគបីនៃពលរដ្ឋតៃវ៉ាន់រស់នៅក្នុងតំបន់រថភ្លើងក្រោមដី។ ឈ្មោះ "តៃប៉ិ" អាចសំដៅលើតំបន់ទីប្រជុំជនទាំងមូល ឬគ្រាន់តែក្រុងតែប៉ុណ្ណោះ។ តៃប៉ិបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនៃកោះនេះតាំងពីឆ្នាំ១៨៨៧ នៅពេលដែលវាបានក្លាយជាអាសនៈនៃខេត្តតៃវ៉ាន់ ដំបូងដោយរាជវង្សឈីងរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៥ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ ដោយរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន  ជាមួយនឹងចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៩៥ ដល់ ឆ្នាំ១៩៤៥ ជា​អាសនៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ទូទៅ​នៃ​កោះ​តៃវ៉ាន់ ​ក្នុង​អំឡុងការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ជប៉ុន ។ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជាអាសនៈជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលសាធារណរដ្ឋចិន ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៩ វាបានក្លាយជាក្រុងពិសេសរបស់ប្រទេស (ពេលនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាក្រុងគ្រប់គ្រងដោយយ័ន) នៅថ្ងៃទី០១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៧ ពីស្ថានភាពទីក្រុងខេត្ត ។

នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​ព័ត៌មាន​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស ឈ្មោះ *​តៃប៉ិ* ​ជា​ញឹក​ញាប់​ប្រើ​ជា ​ពាក្យ​ប្រជុំ ​សំដៅ​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​កណ្តាល​ដែល​គ្រប់​គ្រងតំបន់​តៃវ៉ាន់ ។ ដោយសារតែ ស្ថានភាពនយោបាយមិនច្បាស់លាស់របស់តៃវ៉ាន់ ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ពាក្យ *ចិនតៃប៉ិ* ក៏ត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ជាសទិសន័យ សម្រាប់ប្រទេសទាំងមូល ដូចជាពេលដែលតំណាងរដ្ឋាភិបាលរបស់តៃវ៉ាន់ចូលរួមក្នុងអង្គការអន្តរជាតិ ឬនៅពេលដែលអត្តពលិករបស់តៃវ៉ាន់ចូលរួមប្រកួតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិ រួមទាំង កីឡាអូឡាំពិក ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ភាសាអូសេទី

**ភាសាអូសេទី** (ирон ӕвзаг, iron ӕvzag) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់។

អូសេទី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអូសេទី
ភាសាអាវេស្តា

**ភាសាអាវេស្តា** គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់។

អាវេស្តា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអាវេស្តា
ប៉ាឡាវ៉ាន់

**ប៉ាឡាវ៉ាន់** ជាផ្លូវការ **ខេត្តប៉ាឡាវ៉ាន់** គឺជាខេត្តប្រជុំកោះ នៃ ប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលមានទីតាំងនៅ តំបន់នៃមីម៉ារ៉ូប៉ា ។ វាជាខេត្តធំជាងគេក្នុងប្រទេស បើគិតជាផ្ទៃដីសរុប ១៤,៦៤៩.៧៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៥,៦៥៦.២៩ម៉ាយ៍)។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំបំផុតគឺ ព័រតូ ព្រីនសេសា ដែលវាត្រូវបានដាក់ជាក្រុមតាមភូមិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែគ្រប់គ្រងដោយឯករាជ្យពីខេត្ត។ ប៉ាឡាវ៉ាន់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា *ព្រំដែនចុងក្រោយ* របស់ហ្វីលីពីន  និងជា *កោះល្អបំផុត* របស់ប្រទេសហ្វីលីពីន។ 
[រូបភាពតូច| កាពីតូលខេត្តប៉ាឡាវ៉ាន់នៅ[ព័រតូ ព្រីនសេសា ។]]
កោះប៉ាឡាវ៉ាន់ លាតសន្ធឹងរវាងកោះមីនដូរ៉ូ នៅភាគឦសាន និង កោះបរនេអូនៅភាគនិរតី។ វាស្ថិតនៅចន្លោះ សមុទ្រចិនខាងត្បូង និង សមុទ្រស៊ូលូ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​កោះ​ធំ​បំផុត​របស់​ខ្លួន កោះប៉ាឡាវ៉ាន់ ។

នៅឆ្នាំ២០១៩ វាត្រូវបានស្នើឱ្យបែងចែក ប៉ាឡាវ៉ាន់ ទៅជាខេត្តចំនួនបីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ទោះបីជាវាត្រូវបានច្រានចោលដោយប្រជាជនក្នុងតំបន់នៅ ឆ្នាំ២០២១ ក៏ដោយ។

## ឯកសារយោង
ភាសាយ៉ាហ្គាណូប៊ី

**ភាសាយ៉ាហ្គាណូប៊ី** (яғнобӣ зивок, yaɣnobī́ zivók) គឺជាភាសាអ៊ីរ៉ង់។

យ៉ាហ្គាណូប៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាយ៉ាហ្គាណូប៊ី
ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី

**ទីក្រុង​តៃប៉ិ​ថ្មី** គឺជា​ក្រុង​ពិសេសមួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅភាគ​ខាងជើង​កោះ​តៃវ៉ាន់។ ទីក្រុងនេះគឺជាផ្ទះសម្រាប់ប្រជាជនប៉ាន់ស្មានចំនួន៤,០០៤,៣៦៧នាក់ គិតត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ២០២៣  ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅតៃវ៉ាន់ ហើយក៏ជាក្រុងពិសេសធំបំផុតទីពីរតាមតំបន់នៅពីក្រោយ កៅស្យុង ។ ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មីមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង គីលុងនៅភាគឦសាន ស្រុកយីឡាននៅភាគអាគ្នេយ៍ និង តាវយ័ននៅភាគនិរតី ហើយព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុងតៃប៉ិទាំងស្រុង។ ស្រុកបានឆៅ គឺជាកន្លែងក្រុង និងជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ខ្លួន។

មុនពេលជនជាតិអេស្បាញ និង ហូឡង់ ចាប់ផ្តើមមកដល់កោះតៃវ៉ាន់ ហើយបានបង្កើតប៉ុស្តិ៍តូចៗនៅ ថាំស៊ូអ៊ី ក្នុងឆ្នាំ១៦២៦ តំបន់នៃទីក្រុងតៃប៉ិថ្មីនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ភាគច្រើនរស់នៅដោយជនជាតិដើមភាគតិចតៃវ៉ាន់ ដែលភាគច្រើនជា ជនជាតិកេថេកាឡាន ។ ចាប់ពី ចុងយុគសម័យឈីង កំពង់ផែថាំស៊ូអ៊ី ត្រូវបានបើកសម្រាប់ពាណិជ្ជករបរទេសជាកំពង់ផែសន្ធិសញ្ញា បន្ទាប់ពីរាជវង្សឈីង នៃប្រទេសចិនបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាធៀនស៊ិន ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៥៨។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៩០ កំពង់ផែថាំស៊ូអ៊ី មានចំនួន៦៣ភាគរយនៃពាណិជ្ជកម្មសរុបសម្រាប់តៃវ៉ាន់ទាំងមូល  ទីក្រុងកំពង់ផែនៅកណ្តាលទន្លេថាំស៊ូអ៊ី ក៏បានអភិវឌ្ឍទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងដឹកជញ្ជូនដ៏មមាញឹកផងដែរ។ ក្នុងអំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុននៅតៃវ៉ាន់ តំបន់ទាំងមូលនៃទីក្រុងតៃប៉ិថ្មីត្រូវបានរៀបចំជាផ្នែកមួយនៃ ខេត្តតៃហុគូ ។ បន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋចិន បានកាន់កាប់តៃវ៉ាន់នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មីនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានគេកំណត់នៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៦ ជា **ស្រុកតៃបុិ** ក្នុងខេត្តតៃវ៉ាន់ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអតីតខេត្តតៃហុគូ ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលការបែងចែកនាពេលបច្ចុប្បន្នរបស់ទីក្រុងតៃប៉ិ គីលុង និង ស្រុកយីឡាន ដែលក្រោយមកត្រូវបានផ្តាច់ចេញពីខោនធីតៃប៉ិនៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥០ ។ ស្ថានភាពស្រុក របស់វានៅតែមានរហូតដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១០ នៅពេលដែលវាត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាក្រុងពិសេស និងប្តូរឈ្មោះជា "ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី"។

ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី គឺជាការបង្រួបបង្រួម ដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាពីចំនួននៃ ភូមិភាគប៉ូលីស តំបន់ពាណិជ្ជកម្ម ជាយក្រុង ឬ ទីប្រជុំជនធ្វើដំណើរ ដើម្បីបង្កើតជាតំបន់ទីក្រុងបន្តមួយ។ រួមជាមួយនឹងទីក្រុងតៃប៉ិ និងទីក្រុងគីឡុង ទីក្រុងតៃប៉ិថ្មី បង្កើតបានភាគច្រើននៃ តំបន់ទីប្រជុំជនតៃប៉ិ-គីឡុង ដែលលាតសន្ធឹងពីឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងរបស់កោះទៅជួរភ្នំស៊ួសាន និងគ្របដណ្តប់ អាងតៃប៉ិទាំងមូលនៅក្នុងព្រំដែនរបស់វា។ ទីក្រុងនេះមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀតដែលនៅជិត ឬផ្នែកផ្សេងទៀតនៃកោះដោយការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈផ្សេងៗដូចជា សេវារថភ្លើងក្រោមដី រថភ្លើងល្បឿនលឿន និង ខ្សែអាកាសយានដ្ឋាន ដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតាវយ័ន ដែលជាអាកាសយានដ្ឋានកណ្តាល ដ៏សំខាន់នៅភាគខាងជើងតៃវ៉ាន់។ កំពង់ផែ​តៃប៉ិ ជា​កំពង់ផែ​អន្តរជាតិ​សិប្បនិម្មិត ស្ថិត​នៅ​ឆ្នេរ​ភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃ​ទីក្រុង​ក្នុង ​ស្រុក​បាលី ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
កៅស្យុង

**កៅស្យុង**  ជាផ្លូវការ **ទីក្រុងកៅស្យុង** គឺជាក្រុងពិសេសមួយដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងកោះតៃវ៉ាន់ ។ វាមានចាប់ពីកណ្តាលទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រដល់តំបន់ជួរភ្នំយូសាន ដែលមានផ្ទៃដី ២,៩៥២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១,១៤០ម៉ាយ៍) ។ ទីក្រុងកៅស្យ៉ង មានប្រជាជនប្រមាណ ២.៧៣លាននាក់គិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ហើយជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបីរបស់តៃវ៉ាន់ និងជាទីក្រុងធំជាងគេនៅភាគខាងត្បូងតៃវ៉ាន់ ។ 

ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី១៧ ជាភូមិពាណិជ្ជកម្មតូចមួយដែលមានឈ្មោះថា **តាកៅ** ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចនៃភាគខាងត្បូងតៃវ៉ាន់ជាមួយនឹងឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗដូចជា ផលិតកម្ម ការផលិតដែក ការចម្រាញ់ប្រេង ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ និង ការកសាងកប៉ាល់ ។ វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាទីក្រុងកម្រិត "ហ្គាម៉ា −" ដោយសកលភាវូបនីយកម្ម និងបណ្តាញស្រាវជ្រាវទីក្រុងពិភពលោក  ជាមួយនឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធលេចធ្លោមួយចំនួននៅក្នុងតៃវ៉ាន់។ កៅស្យុង មានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ប្រទេសជាតិ ដោយសារទីក្រុងគឺជាទីក្រុងកំពង់ផែសំខាន់របស់តៃវ៉ាន់។ កំពង់ផែកៅស្យុង គឺជាកំពង់ផែធំបំផុត និងមមាញឹកបំផុតនៅតៃវ៉ាន់ ហើយជាង៦៧% នៃការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញតាមកុងតឺន័ររបស់ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ កៅស្យុង ។  អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិកៅស្យុង គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដ៏មមាញឹកបំផុតទីពីរក្នុងចំនួនអ្នកដំណើរនៅតៃវ៉ាន់។ ទីក្រុងនេះមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀតដោយផ្លូវដែក ល្បឿនលឿន និង សាមញ្ញ ព្រមទាំងផ្លូវជាតិមួយចំនួនទៀត។ វាក៏ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះទីស្នាក់ការកង នាវាចរនៃសាធារណរដ្ឋចិន និង សាលាទ័ពជើងទឹក របស់ខ្លួនផងដែរ។ ការងារសាធារណៈថ្មីៗជាច្រើនទៀតដូចជា មជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈផ្តែរ-២ មជ្ឈមណ្ឌលជាតិសម្រាប់សិល្បៈកៅស្យុង និង មជ្ឈមណ្ឌលតន្ត្រីកៅស្យុង មានគោលបំណងលើកកម្ពស់ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ និងវប្បធម៌នៃទីក្រុង។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
ឡៃ ឈីងទឿ

**ឡៃ ឈីងទឿ** ឬហៅតាមការសរសេរជាឡាតាំងថា **ឡៃ ឈៀងតេ** (ភាសាចិន៖ 賴清德, កើតនៅថ្ងៃទី 6 ខែតុលា ឆ្នាំ 1959) ឬ **វីល្លៀម ឡៃ** គឺជាអ្នកនយោបាយតៃវ៉ាន់ និងជាអតីតគ្រូពេទ្យម្នាក់ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់)ចាប់តាំងពីខែឧសភា ឆ្នាំ 2024 មក។ លោកត្រូវ​ជា​សមាជិក​ទី​បី​នៃគណបក្ស​​ប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយម ដែលបាន​កាន់​អំណាច​ជា​ប្រធានាធិបតី។ លោកក៏ជាអនុប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចទីបីដែលបានឡើងបន្តតំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយជាអនុប្រធានាធិបតីដំបូងដែលឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈការបោះឆ្នោត ជំនួសឱ្យការស្នងតំណែងភ្លាមៗ។ លើសពីនេះ លោកក៏ត្រូវជាប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយមផងដែរដោយលោកបានកាន់តំណែងនេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2023​ មក។

កើត​ក្នុង​គ្រួសារអ្នក​ជីក​រ៉ែ​ធ្យូងថ្ម ​ថ្នាក់​កម្មករ​នៅស្រុកតៃប៉ិ លោកឡៃ បាន​សិក្សា​ផ្នែក​ស្តារនីតិសម្បទា និង​សុខភាព​សាធារណៈ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ក្នុង​ក្រុង​តៃប៉ិ ទីបំផុត​បាន​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​អនុបណ្ឌិត​ពី ​សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៣។ បន្ទាប់​ពី​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធាន​សមាគម​គាំទ្រ​គ្រូពេទ្យ​ជាតិ លោកឡៃ បាន​ឈរ​ឈ្មោះ​ក្នុងការ​បោះឆ្នោត​សភាយ័នឆ្នាំ១៩៩៦ ដោយ​បាន​ឈ្នះ​អាសនៈ​តំណាង​ឱ្យ​ទីក្រុងតៃណាន ។ បន្ទាប់​ពី​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​សមាជិក​នីតិប្បញ្ញត្តិយ័ន បួន​ដង​ជាប់​គ្នា លោកឡៃបាន​ឈរ​ឈ្មោះ​ជាអភិបាល​ក្រុងតៃណាន ក្នុងឆ្នាំ២០១០ ។ លោកឡៃ បាន​ឈ្នះ​និង​ធ្វើ​ជា​អភិបាល​ក្រុង​អស់​រយៈ​ពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ ដោយ​បាន​ឈ្នះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឡើង​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៤ ។ នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ប្រធានាធិបតី ត្សៃ អ៊ិងវិន បានប្រកាសថាលោកឡៃ នឹងជំនួសតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី លីន ឆ័ន ។

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ លោក បានប្រកាសពីចេតនារបស់គាត់ក្នុងការលាលែងពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្ទាប់ពីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយម បានរងបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងការបោះឆ្នោតក្នុងស្រុក ហើយបានចាកចេញពីតំណែងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩ បន្ទាប់ពីការស្បថចូលកាន់តំណែងជំនួសលោក ស៊ូ ត្សេងឆាង ។   លោក បានប្រឈមមុខនឹងលោកស្រីត្សៃ អ៊ិងវិន នៅក្នុងការបោះឆ្នោតបឋមជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយមឆ្នាំ២០១៩ ហើយបន្ទាប់ពីបរាជ័យ គាត់បានបម្រើការជាមិត្តរួមដំណែងរបស់លោកស្រីត្សៃ អ៊ិងវិន នៅក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ឆ្នាំ២០២០ ដែលក្រុមនេះបានទទួលជ័យជម្នះ។   នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ លោកឡៃ ត្រូវបានតែងតាំងដោយគណបក្សវឌ្ឍនភាពប្រជាធិបតេយ្យ ជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីរបស់ពួកគេសម្រាប់ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២៤ ហើយត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយសម្លេង៤០.០៥% ។ លោកបានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។

ដោយពណ៌នាអំពីខ្លួនគាត់ថាជា "កម្មករប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដើម្បីឯករាជ្យភាពរបស់តៃវ៉ាន់ " ដូចដែលគាត់ជឿថាវាអាចទៅរួចក្នុងការ "ស្រឡាញ់តៃវ៉ាន់ខណៈពេលដែលមានទំនាក់ទំនងស្នេហាជាមួយប្រទេសចិន"   ហើយចាត់ទុកទាំងពីរចំណងជើងថា "តៃវ៉ាន់" ឬ "សាធារណរដ្ឋចិន " ដែលអាចប្រើបានដោយសមធម៌ និងអាចផ្លាស់ប្តូរបាន ទាក់ទងនឹងឈ្មោះប្រទេស។  លោកឡៃ ពេញចិត្តក្នុងការរក្សាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ទាក់ទងនឹងស្ថានភាពនយោបាយរបស់តៃវ៉ាន់ ដោយលើកហេតុផលថា ខ្លួនជារដ្ឋឯករាជ្យរួចហើយ ក្រោមឈ្មោះ "សាធារណៈរដ្ឋចិន" ដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC) ក៏ដូចជាការពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និង ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យសេរី ផ្សេងទៀត។

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ទីក្រុង-រដ្ឋ

**ទីក្រុង-រដ្ឋ** គឺជាទីក្រុងដែលមានអធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យ ដែលបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជីវិតនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៅលើទឹកដីជាប់គ្នា។  ពួកវាមាននៅក្នុងផ្នែកជាច្រើននៃពិភពលោកចាប់តាំងពីពេលដើមដំបូងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ រួមទាំងទីក្រុងដូចជា រ៉ូម, ខាធេច, អាថែន និង ស្ប៉ាតា និង ទីក្រុង-រដ្ឋអ៊ីតាលី ក្នុងអំឡុង យុគសម័យកណ្តាល និង បុនវិឌ្ឍិសិល្បៈ ដូចជា ប្ល័រិន, វេនីស្ត, ជេណូ និង មីឡាន ។

ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃ រដ្ឋប្រជាជាតិ នៅទូទាំងពិភពលោក វានៅតែមានការខ្វែងគំនិតគ្នាមួយចំនួនលើចំនួននៃទីក្រុងទំនើបដែលនៅតែមាន។ ប្រទេសសិង្ហបុរី ម៉ូណាកូ និង បុរីវ៉ាទីកង់ គឺជាបេក្ខជនដែលត្រូវបានពិភាក្សាញឹកញាប់បំផុត។ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងនេះ សឹង្ហបុរីគឺជាប្រទេសធំជាងគេ និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ ហើយជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋទីក្រុងពិតប្រាកដចុងក្រោយបង្អស់ដែលនៅសេសសល់ក្នុងពិភពលោក ជាមួយនឹងអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ ព្រំដែនអន្តរជាតិ រូបិយប័ណ្ណផ្ទាល់ខ្លួន យោធាដ៏រឹងមាំ និងឥទ្ធិពលអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើននៅក្នុងរបស់ខ្លួនសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន។  *សេដ្ឋវិទូ* ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ប្រជាជាតិ​ថា​ជា "រដ្ឋ​ទីក្រុង​ដែល​មាន​មុខងារ​ពេញលេញ​តែ​មួយ​គត់​ក្នុង​ពិភពលោក"។ 

ទីក្រុងដែលមិនមែនជាអធិបតេយ្យភាពមួយចំនួនមានស្វ័យភាពខ្ពស់ ហើយជារឿយៗត្រូវបានយល់ច្រលំសម្រាប់រដ្ឋទីក្រុង។ ហុងកុង, ម៉ាកាវ,   និងសមាជិកនៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម — ជាពិសេសគឺ ឌូបៃ និង អាប៊ូដាប៊ី — ជារឿយៗត្រូវបានលើកឡើងដូចនេះ។   
[ស្តាំ|រូបភាពតូច| [សាធារណរដ្ឋ Ragusa|សាធារណរដ្ឋរ៉ាហ្គូសា ជារដ្ឋទីក្រុងសមុទ្រ មានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឌូប្រោនី ដែលមានកំពែង ។]]
[រូបភាពតូច| [ទីក្រុងអធិរាជដោយឥតគិតថ្លៃ|ទីក្រុងអធិរាជសេរីនៅឆ្នាំ១៧៩២។]]
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| [វ៉ាទីកង់|ទីក្រុងវ៉ាទីកង់ ជារដ្ឋទីក្រុងដែលល្បីថាជាប្រទេសតូចជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក]]

## ឯកសារយោង
ហ្វីជី

**ហ្វីជី** មានឈ្មោះជាផ្លូវការ **សាធារណរដ្ឋហ្វីជី**  គឺជាប្រទេសកោះមួយនៅតំបន់មេឡាណេស៊ី ដែលជាផ្នែកមួយនៃទ្វីបអូសេអានី នៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគខាងត្បូង។ ដោយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២,០០០គីឡូម៉ែត្រ ខាងជើង-ឦសាននៃប្រទេសនូវែលសេឡង់។ ហ្វីជីមានប្រជុំកោះ ជាង៣៣០កោះដែលក្នុងនោះប្រហែល១១០ ត្រូវបានរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ - និងកូនកោះច្រើនជាង៥០០ ដែលស្មើនឹងផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ១៨,៣០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៧,១០០ម៉ាយ៍) ។ ក្រុមកោះដាច់ស្រយាលបំផុតគឺ អូណូ-អ៊ី-ឡូ ប្រហែល៨៧% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប៨៨៣,៤៨៣នាក់ រស់នៅលើកោះធំពីរគឺ វីធី ឡេវូ និង វ៉ាណូ ឡេវូ ។ ប្រហែលបីភាគបួននៃជនជាតិហ្វីជីរស់នៅលើឆ្នេរសមុទ្ររបស់ វីធី ឡេវូ មិនថានៅក្នុងទីក្រុងស៊ូវ៉ា ឬនៅកណ្តាលទីក្រុងតូចៗដូចជា ណាឌី (ជាកន្លែងដែលទេសចរណ៍ជាឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកដ៏សំខាន់) ឬ ឡូតូកា (ដែលឧស្សាហកម្មស្ករអំពៅមានភាពលេចធ្លោ)។ ផ្ទៃខាងក្នុងនៃ វីធី ឡេវូ មានមនុស្សរស់នៅតិចៗ ដោយសារតែដីរបស់វា។ 

ភាគច្រើននៃកោះហ្វីជីត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសកម្មភាពភ្នំភ្លើងដែលចាប់ផ្តើមប្រហែល ១៥០លានឆ្នាំមុន។  សកម្មភាពកំដៅក្នុងផែនដីមួយចំនួននៅតែកើតឡើងសព្វថ្ងៃនេះនៅលើកោះវ៉ានូឡេវូ និង តាវូនី។ ប្រព័ន្ធកំដៅក្នុងផែនដីនៅលើវីធីឡេវូ មិនមែនជាភ្នំភ្លើងដែលមានដើមកំណើត ហើយមានការហូរចេញពីផ្ទៃសីតុណ្ហភាពទាប [ប្រហែលពី៣៥ ទៅ ៦០ អង្សាសេ (៩៥ និង ១៤០ °F)]។ មនុស្សបានរស់នៅក្នុងប្រទេសហ្វីជីតាំងពីសហសវត្សទី២ មុនគ.ស — ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ីដំបូង និងក្រោយមកមេឡាណេស៊ី ជាមួយនឹងឥទ្ធិពលប៉ូលីណេស៊ីមួយចំនួន។  ជនជាតិអឺរ៉ុបបានទៅទស្សនាប្រទេសហ្វីជីជាលើកដំបូងនៅសតវត្សទី១៧ ។ នៅឆ្នាំ១៨៧៤ បន្ទាប់ពីរយៈពេលខ្លីមួយដែលហ្វីជីជាប្រទេសឯករាជ្យ អង់គ្លេសបានបង្កើតអាណានិគមហ្វីជី។ ហ្វីជីបានក្លាយជាអាណានិគមរបស់រដ្ឋអាណានិគមមកុដរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០ នៅពេលដែលទទួលបានឯករាជ្យ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ដែនដីហ្វីជី (Dominion of Fiji) ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជាកោះ
ភាសាហ្វីជី

[រូបភាពតូច| អ្នកនិយាហ្វីជីថតជាភាសា[ហ្វីជី ។]]
**ហ្វីជី** ( '''' ) គឺជាភាសាអូស្ត្រូណេសៀនៃគ្រួសារម៉ាឡេយ៉ូ-ប៉ូលីណេសៀ ដែលនិយាយដោយជនជាតិហ្វីជីប្រមាណ ៣៥០,០០០-៤៥០,០០០នាក់ ជាភាសាកំណើត។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ២០១៣ បានបង្កើតភាសាហ្វីជីជាភាសាផ្លូវការរបស់ភាសាហ្វីជី រួមជាមួយនឹងភាសាអង់គ្លេស និង ហ្វីជីហិណ្ឌូ ហើយមានការពិភាក្សាអំពីការបង្កើតវាជា " ភាសាជាតិ " ។ ភាសាហ្វីជីគឺជាភាសា VOS ។ 

ស្តង់ដារហ្វីជីគឺផ្អែកលើគ្រាមភាសាប៊ួ ដែលជាភាសាហ្វីជីខាងកើត ។ ទម្រង់ភាសាលាយឡំគ្នា ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ជនជាតិឥណ្ឌូ-ហ្វីជី និង ជនជាតិចិន ជាច្រើននៅលើកោះនេះ ខណៈដែល ភីដជីន ហិណ្ឌូសតានី ត្រូវបានប្រើដោយជនជាតិភាគតិច ហ្វីជី និងជនជាតិចិននៅតាមជនបទជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិឥណ្ឌូ-ហ្វីជី។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចៅយាយ

**How to Make Millions Before Grandma Dies** ឬ **ចៅយាយ** ( , lit: "ចៅយាយ") គឺជាខ្សែភាពយន្តថៃ ឆ្នាំ 2024 ដឹកនាំ និងសហការនិពន្ធដោយ Pat Boonnitipat និងសម្តែងដោយ Putthipong Assaratanakul, Usha Seamkhum ។

## ដំណើររឿង 
M ដែលជានិស្សិតបោះបង់ការសិក្សានៅសកលវិទ្យាល័យដែលមិនសូវមានលុយ និងសំណាង ស្ម័គ្រចិត្តមើលថែទាំ Amah ដែលឈឺចុងក្រោយរបស់គាត់ ក្នុងក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់មរតក។

## តួសម្ដែង 
* Putthipong Assaratanakul ជា M ជាយុវជនដែលឈប់រៀនដើម្បីមើលថែលោកយាយ
* Usha Seamkhum ជា Mengju ឬហៅកាត់ថា Amah ស្ត្រីអាយុ 79 ឆ្នាំដែលមាន ជំងឺមហារីកពោះវៀនធំ ដំណាក់កាលចុងក្រោយហើយរស់នៅតែម្នាក់ឯង។
* Sarinrat Thomas ជា Chew កូនស្រីតែម្នាក់របស់ Mengju និងម្តាយទោលរបស់ M
* Sanya Kunakorn ជា Kiang កូនប្រុសច្បងរបស់ Mengju
* Pongsatorn Jongwilas ជា Soei កូនពៅរបស់ Mengju ជាកម្មករបរាជ័យ
* Himawari Tajiri ជា Rainbow កូនស្រីតែមួយរបស់ Kiang និង Pinn
* Tontawan Tantivejakul ជា Mui បងប្អូនជីដូនមួយរបស់ M
* Duangporn Oapirat ជា Pinn ភរិយារបស់ Kiang

## ការផលិត 
*How to Make Millions Before Grandma Dies* ឬដែលគេស្គាល់ក្នុងស្រុកថា *ចៅយាយ* គឺជាគម្រោងមួយក្នុងចំណោមគម្រោងរបស់ GDH ក្នុងឆ្នាំ 2023។ ដំបូង​វា​នឹង​មាន​ចំណង​ជើង​ថា *The Chinese Family* ព្រោះ​ខ្លឹមសារ​គឺ​និយាយ​អំពី​ទំនាក់ទំនង​របស់​សមាជិក​គ្រួសារ Sino Thai ។  ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយព្រឹត្តិការណ៍ពិតដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមថៃបច្ចុប្បន្ន។

តួសម្តែងគឺដឹកនាំដោយតារាវ័យជំទង់ដ៏មានប្រជាប្រិយ Putthipong "Billkin" Assaratanakul ហើយក៏ជាការសម្តែងលើកដំបូងរបស់តារាសម្តែងវ័យចំណាស់ Usha Seamkhum ផងដែរ។ 

Talat Phlu ដែលជាសហគមន៍ប្រពៃណីដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជា Chinatowns មួយក្នុងទីក្រុងបាងកក ត្រូវបានជ្រើសរើសជាទីតាំងថត ដោយ​ក្លែង​ធ្វើ​ជា​សង្កាត់​របស់​អាម៉ា។ 

## ចេញផ្សាយ 
កាលបរិច្ឆេទចេញផ្សាយដំបូងរបស់ខ្សែភាពយន្តគឺថ្ងៃទី 4 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024។ ត្រឹមតែរយៈពេល 14 ថ្ងៃដំបូង វាអាចរកចំណូលបាន 250 លានបាត ទូទាំងប្រទេស ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា ភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតក្នុងឆ្នាំ 2024 ។  ក្រោយមក វាបានបំបែកឯតទគ្គកម្មថាជា ភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតទី 11 គ្រប់ពេល និងជាភាពយន្ត GDH ដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅ ទីក្រុងបាងកក តំបន់ Metropolitan និង ឈៀងម៉ៃ ។

នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី 15 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2024 ជាមួយនឹងភាពជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាខ្សែភាពយន្ត GDH ដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  លើសពីភាពភ័យរន្ធត់របស់ថៃ-កូរ៉េ The Medium 's 700,000 admission in 2021 និងជាភាពយន្តអាស៊ីដ៏ធំបំផុតទីពីរនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី បន្ទាប់ពី ផ្នូរបិសាច ឬ Exhuma ។ 

ខ្សែភាពយន្តនេះបានក្លាយជាភាពយន្តថៃដែលរកចំណូលបានខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរីក្នុងរយៈពេលពីថ្ងៃទី 6 ដល់ថ្ងៃទី 9 ខែមិថុនាចុងសប្តាហ៍ជាមួយនឹងការលក់សំបុត្រចំនួន 1.16 លានដុល្លារ។ 

## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* *How To Make Millions Before Grandma Dies* at IMDb 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:2024 Thai films
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:GDH 559 films
ស៊ូវ៉ា

**ស៊ូវ៉ា** គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសហ្វីជី ។ ស៊ូវ៉ា​ជា​សស្រុកកំណើតនៃ​តំបន់​ទីប្រជុំជន​ធំ​បំផុត​របស់​ប្រទេស និង​បម្រើ​ជា​កំពង់ផែ​សំខាន់​របស់​ខ្លួន។ ទីក្រុងនេះមានទីតាំងនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគអាគ្នេយ៍នៃកោះវីធី ឡេវូ ក្នុងខេត្តរេវ៉ា, ផ្នែកកណ្តាល ។

នៅឆ្នាំ១៨៧៧ រាជធានីនៃប្រទេសហ្វីជីត្រូវបានផ្លាស់ទៅ ស៊ូវ៉ា ពី ឡេវូកា ដែលជាការតាំងទីលំនៅអាណានិគមអឺរ៉ុបដ៏សំខាន់នៅពេលនោះ ដោយសារតែភូមិសាស្ត្រ និងបរិស្ថានមានកម្រិត។ ការគ្រប់គ្រងអាណានិគមត្រូវបានផ្ទេរពីឡេវូកា ទៅស៊ូវ៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៨៨២។

គិតត្រឹមជំរឿនឆ្នាំ២០១៧ ទីក្រុងស៊ូវ៉ា មាន ប្រជាជនចំនួន៩៣,៩៧០នាក់ ហើយតំបន់ទីប្រជុំជនរបស់ស៊ូវ៉ា ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងតំបន់ជាយក្រុងឯករាជ្យរបស់ខ្លួន មានប្រជាជនចំនួន១៨៥,៩១៣នាក់។  ចំនួនប្រជាជននៅទីក្រុងរួមនៃស៊ូវ៉ា និងទីប្រជុំជននៃ ឡាមី , ណាស៊ីណូ និង ណូស៊ូរី ដែលមានព្រំប្រទល់វាមានប្រហែល ៣៣០,០០០: ជាងមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ (អគារទីក្រុងនេះ ដោយមិនរាប់បញ្ចូល ឡាមី ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ច្រករបៀងស៊ូវ៉ា-ណូស៊ូរី ) ។

ស៊ូវ៉ាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៃប្រទេសហ្វីជី។ វាក៏ជារដ្ឋធានីសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង ដែលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះភាគច្រើននៃទីស្នាក់ការកណ្តាលក្នុងតំបន់នៃសាជីវកម្មអន្តរជាតិធំៗ ទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិ និងបេសកកម្មការទូត។ ទីក្រុង​នេះ​ក៏​មាន​វិស័យ​សិល្បៈ និង​ការ​សម្តែង​ដ៏​រីក​ចម្រើន ហើយ​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​កាន់តែ​រីកចម្រើន​ជា​ទីក្រុងរចនាបថរបស់​តំបន់។

## ឯកសារយោង
ព្រះពុទ្ធសាសនាតាមប្រទេស

[alt=China40.5/|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ភាគរយនៃអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាតាមប្រទេស នេះបើយោងតាម[មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Pew|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវភីវ]]
បញ្ជីនៃ**ព្រះពុទ្ធសាសនាតាមប្រទេស**នេះបង្ហាញពីការបែងចែកសាសនាព្រះពុទ្ធ ដែលអនុវត្តដោយមនុស្សប្រហែល ៥៣៥ លាននាក់គិតត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០ តំណាងឱ្យ ៧% ទៅ ៨% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ពិភពលោក។ វាក៏រួមបញ្ចូលផងដែរនូវអង្គភាពផ្សេងទៀតដូចជាទឹកដីមួយចំនួន។

ពុទ្ធសាសនា​ជាសាសនា​ផ្លូវការ ​ក្នុង​ប្រទេស​ចំនួន​បួន​គឺ ប៊ូតាន កម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា និង ​ស្រីលង្កា ។  សាសនា​នេះ​ក៏​មាន​ឋានៈ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចំនួន​ពីរគឺ ​ថៃ និង ​ឡាវ ។

ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺជាសាសនាភាគច្រើននៅក្នុង ប្រទេសប៊ូតាន មីយ៉ាន់ម៉ា កម្ពុជា ស្រីលង្កា ថៃ ម៉ុងហ្គោលី និង ឡាវ ។ ហើយក៏ជាសាសនាដែលមានអ្នកដើរតាមច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រជាជាតិមួយចំនួន ឬដែនដីដែលគ្មានសាសនាភាគច្រើនដូចជា ចិនដីគោក ហុងកុង  ជប៉ុន,  ទីបេ, ម៉ាកាវ,  សិង្ហបុរី,  តៃវ៉ាន់, កាល់មីគៀ និង វៀតណាម ។  ពុទ្ធសាសនិកជនច្រើនរស់នៅក្នុង ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង នេប៉ាល់ ឥណ្ឌា និង កូរ៉េខាងត្បូង ។ ប្រទេស​ចិន ​មាន​ប្រជាជន​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ច្រើន​ជាង​គេ​គឺ​ប្រមាណ​ជា ២៤៤ លាន​នាក់ ឬ ១៨,២% នៃ​ចំនួន​ប្រជាជន​សរុប។  ពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកដើរតាមនិកាយចិន នៃ *មហាយាន* ដែលធ្វើឱ្យនេះជាផ្នែកដ៏ធំបំផុតនៃប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា។

*មហាយាន* ​ក៏​អនុវត្ត​នៅ​អាស៊ី​បូព៌ា​ទូលំទូលាយ​ដែរ​គឺ​តាម​ពីក្រោយ​ដោយ​ពុទ្ធសាសនិក​ជាង​ពាក់​កណ្តាល​នៃ​ពិភពលោក។ និកាយពុទ្ធសាសនាធំទីពីរគឺ *ថេរវាទ* ដែលភាគច្រើនធ្វើតាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង ស្រីលង្កា ។  និកាយធំទីបីនៃនិកាយ *វិជ្រយាន* ត្រូវបានគេអនុវត្តតាមភាគច្រើននៅ ទីបេ ប៊ូតាន នេប៉ាល់ ម៉ុងហ្គោលី និងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសរុស្ស៊ី ,  ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញពិភពលោក។ និកាយពុទ្ធសាសនាធំជាងគេទីបួនគឺ *នវៈយាន* ដែលភាគច្រើនធ្វើតាមនៅមហារាស្ត្រា ប្រទេសឥណ្ឌា ។  

## តាមប្រទេស 
## តាមតំបន់ 
## ប្រទេសចំនួន ១០ ដែលមានប្រជាជនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនជាងគេ 
## ឯកសារយោង