រាក្ស

[រូបភាពតូច|[រចនាបថកោះកែ|រចនាបថកោះកេរ]]
[រូបភាពតូច|ណាំស្បែក[ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ]]
 

**រាក្ស** ឬ **រាក្ស័ស** ( សំស្ក្រឹត:  , រាក្ឞស ; បាលី:    ;  "អ្នកថែរក្សា")  គឺជាពូជនៃសត្វសាហាវជាធម្មតាដែលមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាជេន និង សាសនាឥស្លាម Folk ។ ពួកគេរស់នៅលើផែនដី ប៉ុន្តែមានអំណាចអរូបី ដែលជាធម្មតាពួកគេប្រើសម្រាប់អំពើអាក្រក់ ដូចជាការរំខានដល់ ការបូជាវេទ ឬការស៊ីមនុស្ស។  

ពាក្យ​នេះ​ក៏​ប្រើ​ដើម្បី​ពណ៌នា​អំពី ​អសុរា ជា​វណ្ណៈ​នៃ​ពួក​អ្នក​ស្វែងរក​អំណាច​ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​ពួក ​ទេវៈ ​ដ៏​សប្បុរស​។ ពួកគេ​ច្រើនតែ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​ជា​អ្នកប្រឆាំង​នៅក្នុង​គម្ពីរ ​ហិណ្ឌូ ក៏ដូចជា​នៅក្នុង ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ​សាសនា​ជេន ​។ ទម្រង់ស្រីរបស់ រាក្ស គឺ **រាក្សសិ** ។ 

## ព្រហ្មញ្ញសាសនា 
### ការពិពណ៌នា 
រាក្ស ច្រើនតែត្រូវបានពណ៌នាថាជាសត្វដែលផ្លាស់ប្តូររូបរាង កាចសាហាវ រូបរាងដ៏មហិមា ដោយមាន ចង្កូម ពីរលេចចេញពីមាត់ខាងលើ និងមានក្រចកដៃមុតស្រួចដូចក្រញ៉ាំ។ ពួកវាត្រូវបានបង្ហាញថាជាមនុស្សអាក្រក់ សត្វដែលស្រែកថ្ងូរ និងជា សត្វដែលមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ ដែលអាចធុំក្លិនសាច់មនុស្សបាន។ សត្វដ៏កាចសាហាវមួយចំនួនត្រូវបានបង្ហាញដោយភ្នែក និងសក់ក្រហមឆេះ ផឹក ឈាម ដោយដៃរបស់ពួកគេ ឬពីលលាដ៍ក្បាលមនុស្ស (ស្រដៀងទៅនឹងតំណាងនៃ បិសាចជញ្ជក់ឈាម នៅក្នុងទេវកថាលោកខាងលិចក្រោយៗមក)។ ជាទូទៅពួកគេអាចហោះហើរ បាត់ខ្លួន និងមាន *ម៉ាយ៉ា* (អំណាចវេទមន្តនៃការបំភាន់) ដែលអាចឱ្យពួកគេផ្លាស់ប្តូរទំហំតាមឆន្ទៈ និងសន្មតថាជាទម្រង់នៃសត្វណាមួយ។ សមមូលស្ត្រីនៃ រាក្ស គឺ រាក្សសិ ។ &#x5B; *ត្រូវការការដកស្រង់បន្ថែម* &#x5D;

### នៅក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូ 
នៅក្នុងពិភពនៃ រាមាយណះ និង មហាភារត រាក្ស គឺជាពូជដែលមានប្រជាជនច្រើន។ មានរាក្សទាំងល្អ និងអាក្រក់ ហើយក្នុងនាមជាអ្នកចម្បាំង ពួកគេបានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពទាំងល្អ និងអាក្រក់។ ពួកគេ​ជា​អ្នក​ចម្បាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល វេទមន្ត​ជំនាញ និង​អ្នក​បំភាន់។ ក្នុងនាមជាអ្នកផ្លាស់ប្តូររូបរាង ពួកគេអាចសន្មតនូវទម្រង់រាងកាយផ្សេងៗគ្នា។ ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​បំភាន់​ភ្នែក ពួកគេ​មាន​សមត្ថភាព​បង្កើត​រូបរាង​ដែល​ពិត​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ជឿ​លើ​ពួកគេ ឬ​អ្នក​ដែល​បរាជ័យ​ក្នុង​ការ​បណ្តេញ​ពួកគេ។ រាក្សខ្លះត្រូវបានគេនិយាយថាជាអ្នកស៊ីមនុស្ស ហើយបានបង្ហាញខ្លួនយ៉ាងត្រេកត្រអាលនៅពេលដែលការកាប់សម្លាប់នៅលើសមរភូមិគឺអាក្រក់បំផុត។ ម្តងម្កាល ពួកគេបានបម្រើជាទាហានដែលមានឋានៈ និងឯកសារក្នុងការបម្រើមេទ័ពម្នាក់ ឬផ្សេងទៀត។

ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​ពួក​គេ​ចំពោះ​ឋានៈ​និង​ឯកសារ​ដែល​មិន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ រាក្ស វីរភាព​ប្រាប់​ពី​រឿង​របស់​សមាជិក​ខ្លះ​នៃ​សត្វ​ទាំង​នេះ​ដែល​មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ ជួនកាល​ជា​វីរបុរស ប៉ុន្តែ​ច្រើន​តែ​ជា​មនុស្ស​អាក្រក់។

Thapar ណែនាំថា រាក្ស អាចតំណាងឱ្យការបំផ្លើស និងពណ៌នាអរូបីនៃពួកអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃដែលមានបិសាច ដែលនៅក្រៅសង្គមវណ្ណៈ។ 

#### នៅ​ក្នុង *​រាមាយណៈរាជា* 
នៅក្នុងសៀវភៅ 3-6 នៃ *រាមាយណៈ*, រាក្ស គឺជាអ្នកប្រឆាំងសំខាន់នៃ narrative ។ តួឯក​រាម​សម្លាប់​រាក្សជា​ច្រើន​ពាសពេញ​វីរភាព រួម​មាន តាដកា, មារីច, និង រាពណ៌ ។  នៅក្នុងវីរភាពនេះ រាក្ស ត្រូវបានបង្ហាញជាអារក្សជាចម្បង ដែលមានចរិតឆេវឆាវ និងផ្លូវភេទ។ ពួកគេអាចសន្មតទម្រង់ណាមួយដែលពួកគេចង់បានដែល ក្រុងរាពណ៌ ប្រើដើម្បីឥទ្ធិពលល្អដើម្បីបោកបញ្ឆោតនិងចាប់ពង្រត់ សីតា ភរិយារបស់ ព្រះរាម ដែលជំរុញការនិទានរឿងដែលនៅសល់។ រាក្សអាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ខាង​ត្បូង​នៃ​វាល​ទំនាប​គង្គា និង​ក្នុង​បន្ទាយ​កោះ ​លង្កា ទាំង​ឆ្ងាយ​ពី​ដែនដី ​កោសល និង​ផ្ទះ​រាម។ ក្នុង​លង្កា រាជធានី​នៃរាពណ៍ ​មាន​រាក្សរស់នៅក្នុង​សង្គម​ដ៏​សមាញ​មួយ​ដែល​ប្រៀបធៀប​នឹង​មនុស្ស​នៃ ​អយុធ្យា ដែល​រាក្សខ្លះ​ដូចជា ​វិបស្សនា ​ជា​សត្វ​មាន​សីល​។ 

## ពុទ្ធសាសនា 
រាក្សជា​ច្រើន​លេច​ឡើង​ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​ផ្សេងៗ។ នៅក្នុងប្រពៃណីចិន រាក្ស ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា *luosha* (/)  នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន គេ​ស្គាល់​ថា​ជា *​រ៉ាសេត​ស៊ូ* ()

## ការពិពណ៌នាអំពីសិល្បៈ និងប្រជាប្រិយ 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចម្លាក់លៀន នៅ [ប្រាសាទព្រះខ័ន ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា បង្ហាញពីសមរភូមិលង្ការវាងរាក្សបង្ហាញពីសមរភូមិលង្ការវាង និងស្វា។]]
វិចិត្រករ ​អង្គរ ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​តែង​ពណ៌នា​អំពី ​រាពណ៌ ​ជា​ចម្លាក់​ថ្ម និង ​ចម្លាក់​លៀន​បាស ។ "ស្ពាន នាគ " នៅច្រកចូលទីក្រុង អង្គរធំ សតវត្សទី 12 ត្រូវបានតម្រង់ជួរដោយរូបចម្លាក់ថ្មធំ ៗ របស់ ទេវ និង អសុរ ដែលចូលរួមក្នុងការកូរ សមុទ្រទឹកដោះគោ ។ រាពណ៌ ក្បាលដប់ត្រូវបានបង្ហាញជាយុថ្កាខ្សែនៃ អសុរ ។ 

ចម្លាក់​លៀន​នៅ​ប្រាសាទ ​អង្គរវត្ត ​សតវត្សរ៍​ទី 12 បង្ហាញ​ពី​រូប​ដែល​កំពុង​ឆាបឆេះ​សមុទ្រ។ វារួមបញ្ចូល រាពណ៌ បោះយុថ្កាខ្សែ អសុរ ដែលកំពុងទាញក្បាលនាគ។ អ្នក​ប្រាជ្ញ​បាន​សន្មត​ថា​តួ​អង្គ​មួយ​ក្នុង​ត្រកូល ​ទេវៈ ​គឺ ​ព្រះ​វិភិសន ​ជា​បង​ប្រុស​របស់​រាពណ៌ ពួកគេទាញកន្ទុយនាគពួកគេទាញកន្ទុយ ដើម្បីកូរសមុទ្រទឹកដោះ។  ចម្លាក់​លៀន​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​មួយ​ទាព្ណ៌ហាញ​ពី​រ៉ាវណា​ប្រដាប់​អាវុធ​២០​ដើម​ដែល​អង្រួន ​ភ្នំ​កៃសា ។ 

វិចិត្រករអង្គរក៏បានពណ៌នាអំពីសមរភូមិលង្ការវាងរាក្ស ក្រោមការបញ្ជារបស់ រាពណ៌ និង វនរស ឬស្វាក្រោមបញ្ជារបស់ រាម និង សុគ្រិវ ។ ប្រាសាទអង្គរវត្តសតវត្សទី 12 មានចម្លាក់លៀនយ៉ាងអស្ចារ្យនៃសមរភូមិលង្ការវាង រាក្ស របស់ រាពណ៌ និងស្វារបស់ រាម ។ រាពណ៌ ត្រូវបានបង្ហាញដោយក្បាលដប់ និងដៃម្ភៃ ឡើងលើរទេះសេះដែលគូរដោយសត្វដែលមើលទៅដូចជាសត្វសេះ តោ និងបក្សី ។ ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​ឈរ​ពី​ក្រោយ​និង​តម្រឹម​ជាមួយរាមa និង​ប្អូន​ប្រុស​របស់​គាត់លក្ស្មណa ។កុម្ភកណ៌a ដែល​បាន​ដាក់​លើ​រទេះ​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយសុគ្រិពa ។ 

ការ​ប្រយុទ្ធ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ចម្លាក់​ស្រាល​ស្រាល​តិច​នៅ​ប្រាសាទ ​ព្រះខ័ន ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី ១២។