ប្រហារ, ប្រទេសកម្ពុជា

**ប្រហារ** គឺជា កន្លែងបុរាណវត្ថុ តាំងពី សម័យដើមដែក ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តព្រៃវែង នៃ ប្រទេសកម្ពុជា រវាងរាជធានី ភ្នំពេញ និងព្រំដែនជាមួយប្រទេសវៀតណាម។ នៅពេល​ដែល​កន្លែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ដោយ​អ្នក​បុរាណវត្ថុវិទ្យា​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​លួច​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​សម្ភារៈ​បុរាណវត្ថុ​នៅ​សល់​តិចតួច។ ប្រហារ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​កន្លែង​បញ្ចុះ​សព និង​វត្ថុ​ផ្នូរ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​ពិសេស​រួម​ទាំង​វត្ថុ​បុរាណ​លោហធាតុ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ជា​ច្រើន។  វត្ថុបុរាណមួយចំនួនដែលបានជីកកកាយនៅទីតាំងនោះបានចូលរួមចំណែកក្នុងការសិក្សាអំពីផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដែលតភ្ជាប់ **ប្រហារ** ទៅកាន់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

## ប្រវត្តិនៃតំបន់ 
**ប្រហារ** មានសកម្មភាពក្នុងយុគសម័យដែក ដោយការបញ្ចុះសពនៅកន្លែងនោះត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០ មុនគ.ស និង ១០០ គ.ស.។   នៅពេលនេះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អ្នកស្រុករស់នៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្មតូចៗ ដែលព្យាករណ៍ពីការអភិវឌ្ឍន៍នៃរដ្ឋមជ្ឈិមប្រទេសធំៗ។

## ការរកឃើញ 
នៅឆ្នាំ ២០០៧ អ្នកភូមិនៅ**ប្រហារ**បានរកឃើញវត្ថុបុរាណ ហើយចាប់ផ្តើមជីករកវត្ថុបុរាណដោយចេតនាក្នុងគោលបំណងលក់វា។  និស្សិតបុរាណវិទ្យាក្នុងតំបន់បានព្យាយាមធ្វើអន្តរាគមន៍ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលការជីកកកាយជាផ្លូវការត្រូវបានរៀបចំ កន្លែងបញ្ចុះសពភាគច្រើននៅក្នុងទីបញ្ចុះសពត្រូវបានលួច។  ផ្នែកតែមួយគត់នៃទីតាំងដែលនៅសេសសល់ភាគច្រើនគឺតំបន់ដែលដាក់នៅក្រោមផ្លូវធំដែលរត់កាត់ភូមិ។ ការជីកកកាយសង្គ្រោះជាបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៨, ២០០៩, និង ២០០១១ ដោយមានគោលដៅរក្សាបាននូវកំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាដែលនៅសេសសល់នៅកន្លែងនោះតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ 

## បុរាណវិទ្យា 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ការ​ជីក​កកាយ​បុរាណ​វិទ្យា​កំពុង​ដំណើរការ​នៅ​តំបន់​ **ប្រហារ**
ការជីកកកាយនៅ**ប្រហារ** គឺជាកិច្ចសហការរវាង វិទ្យាស្ថានបុរាណវិទ្យាអាល្លឺម៉ង់ (DAI) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៊ែកឡាំង និងមជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់នៅកម្ពុជា។

### លក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន 
ប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពក្តៅ និងកម្រិតសំណើមខ្ពស់។ វដ្តប្រចាំឆ្នាំនៃខ្យល់មូសុងកំណត់លំនាំអាកាសធាតុ; ខ្យល់បក់ពីទិសនិរតី ពីពាក់កណ្តាលរដូវក្តៅ ដល់ពាក់កណ្តាលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ មានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ខណៈដែលខ្យល់បក់ពីទិសឦសាន ផ្តល់សំណើមតិច និងចាប់ផ្តើមរដូវប្រាំងពីរដូវស្លឹកឈើជ្រុះដល់រដូវផ្ការីក។  សំណើមខ្ពស់បង្កើតឧបសគ្គដល់ការអភិរក្សសារធាតុសរីរាង្គ ដែលកំណត់អ្វីដែលអ្នកបុរាណវត្ថុវិទ្យាក្នុងតំបន់អាចសិក្សាបាន។

### ការបញ្ចុះសព 
កន្លែងបញ្ចុះសពចំនួន ៧៦ ត្រូវបានជីកនៅ **ប្រហារ** ដែលស្របនឹងកន្លែងបញ្ចុះសពសម័យសំរិទ្ធ និងយុគដែកផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់ ដែលមានអាយុកាលប្រហែលពី 150 មុនគ.ស ដល់ 50 គ.ស។   បុគ្គល​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​ដោយ​ដេក​លើ​ខ្នង។ បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានកប់ដោយវត្ថុផ្នូរដ៏សម្បូរបែប។ មានឧទាហរណ៍មួយចំនួននៃបុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងគេដែលកប់ក្បាលរបស់ពួកគេនៅក្នុង ស្គរមហាធិក ដែលជាលក្ខណៈនៃតំបន់ ឬនៅក្រោមថាសលង្ហិន។  ធ្មេញនៅតែបង្ហាញពីការពាក់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយសារតែការប្រើប្រាស់ធ្មេញយ៉ាងទូលំទូលាយ បង្ហាញពីគំរូស្របនឹងការរស់នៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្ម។ 

### វត្ថុបុរាណ 
#### លោហធាតុ 
វត្ថុបុរាណមួយចំនួនធំដែលមានលោហធាតុមានតម្លៃ ដូចជាមាស និងប្រាក់ ត្រូវបានរកឃើញនៅ**ប្រហារ**។ វត្ថុបុរាណមាស និងប្រាក់ចំនួន ៩៣ ត្រូវបានរកឃើញ ដែលភាគច្រើនជាបំណែកគ្រឿងអលង្ការ ដូចជាក្រវិល ចិញ្ចៀន និងខ្សែដៃ។ នេះ​ជា​រឿង​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​ព្រោះ​ទីតាំង​សម័យ​ដែក​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជីក​កកាយ​បង្ហាញ​ពី​វត្ថុ​បុរាណ​មាស​និង​ប្រាក់​តិច​ជាង។  វត្ថុបុរាណមាស និងប្រាក់ត្រូវបានជួញដូរពាសពេញតំបន់។ សមាសធាតុគីមីនៃវត្ថុបុរាណបង្ហាញថា ភាគច្រើនជាលោហធាតុនៃអេឡិចត្រូ និងប្រាក់ ជាមួយនឹងមាសពិតតិចតួច។ ការវិភាគលើសមាសធាតុផ្សេងៗនៃវត្ថុបុរាណ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីកំណត់ថា យ៉ាន់ស្ព័រត្រូវបានបង្កើតដោយចេតនា មានន័យថា សិប្បករដែលធ្វើការជាមួយនឹងមាសនឹងមានភាពស្និទ្ធស្នាលនឹង**ប្រហារ**។ 

#### អង្កាំ 
អង្កាំមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងការបញ្ចុះនៅ**ប្រហារ** ដែលមានចំនួនប្រហែល 2,580 ដែលភាគច្រើនជាកញ្ចក់ ប៉ុន្តែក៏មានអង្កាំថ្មធ្វើពី garnet, carnelian និង agate ផងដែរ។ ចំនួនអង្កាំនេះគឺជាតួយ៉ាងសម្រាប់តំបន់មួយចាប់ពីអំឡុងពេលនេះ។ 

### ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម 
អ្នកនិពន្ធ និងជាអ្នកដំណើរជនជាតិចិន លោក Zhou Daguan បានសរសេរអំពីប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១២៩៧ ដោយបានកត់សម្គាល់អំពីពាណិជ្ជកម្មមាស និងប្រាក់ដែលគាត់បានជួបប្រទះនៅទីនោះ។ លោកបានសរសេរថា ប្រជាជនកម្ពុជាគ្មានប្រភពមាស ឬប្រាក់សម្រាប់ជីកយករ៉ែដោយខ្លួនឯងទេ ដូច្នេះហើយពួកគេបានជួញដូរជាមួយជនជាតិចិនដោយប្រើទំនិញផ្សេងៗ ដូចជាស្នែងរមាស និងក្រវាញជាដើម។ នេះបង្ហាញថាមាសដែលរកឃើញនៅ **ប្រហារ** ប្រហែលជាមកពីប្រទេសចិន ហើយផ្តល់ឱ្យយើងនូវការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងដែលតំបន់ផ្សេងៗគ្នាបានចែករំលែក។  អង្កាំដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅប្រាសាទ ប្រហែលជាត្រូវបាននាំចូលផងដែរ ដោយសារតែមិនមានភស្តុតាងនៃការផលិតអង្កាំនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសកម្ពុជាតាំងពីពេលដែលទីតាំងនេះត្រូវបានកាន់កាប់។ អង្កាំកញ្ចក់ទំនងជាមានប្រភពមកពីឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម ខណៈដែលអង្កាំថ្មអាចមកពីប្រភពផ្សេងៗគ្នារួមមានប្រទេសថៃ ឥណ្ឌា និងស្រីលង្កា។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង