ល្បើកអង្គរវត្ត

***ល្បើកអង្គរវត្ត***  គឺជាកំណាព្យខ្មែរដែលមានតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី១៧។ វានិយាយពី ប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលជាប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនៅ អង្គរ ហើយពិពណ៌នាអំពី  នៅក្នុងវិចិត្រសាលប្រាសាទដែលបង្ហាញពី *រឿងរាមកេរ្តិ៍* ។  ល្បើក*អង្គរវត្ត* ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ស្នាដៃ​អក្សរសាស្ត្រ​ដើម​ដំបូង​បំផុត​ក្នុង ​ភាសា​ខ្មែរ ។  វា​គឺ​ជា ​កំណាព្យ​វីរភាព ​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​ក្នុង​ចំណោរូបភាពតូច|alt=ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ
ម​កំណាព្យ​វីរភាព​ពីរ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាមួយ *​រឿង​រាមកេរ្តិ៍*  ក្នុង​រចនាប័ទ្ម ​កំណាព្យ​វីរភាព​ឥណ្ឌា ។ 

## សង្ខេប 
*ល្បើកប្រាសាទអង្គរវត្ត* គឺជារឿងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់កេតុមាលា ដែលជាបុត្ររបស់ ព្រះឥន្ទ្រ ដែលពុំអាចគង់នៅក្នុងឋានព្រះបានឡើយ ដោយព្រោះទ្រង់មានក្លិនមនុស្សទើបព្រះអង្គមិនអាចទ្រាំទ្របានចំពោះដោយ *ទេវតា ។* ដោយសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះព្រះរាជបុត្រទ្រង់បាននិរទេសខ្លួនព្រះអង្គ ។ព្រះឥន្ទ្រក៏បញ្ជូនស្ថាបត្យករផ្ទាល់គឺ ព្រះពិស្ណុការ (ឬ Braḥ Bisṇukār, Vishvakarman ) មកផែនដី ដើម្បីសាងសង់ព្រះរាជវាំងមួយសម្រាប់ព្រះកេតុមាលាក្នុងឋានមនុស្ស។

ព្រះពិស្ណុការ ចាត់ចែង អ្នកបម្រើមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីកសាងព្រះរាជវាំង។ ព្រះ​ពិស្ណុការ​បញ្ជា​ឱ្យ​កាប់​រាន​ព្រៃ​ជុំវិញ ​ភ្នំ​បាខែង និង​យក​ថ្ម​ដែល​មាន​គុណភាព​ខ្ពស់​មក​សាងសង់​ប្រាសាទ លុះ​ចប់​សព្វគ្រប់ ព្រះ​កេតុមាលា​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វាំង​ថ្មី​របស់​ទ្រង់​ឈ្មោះ​ឥន្តប្រស ដែល​ទ្រង់​សោយ​រាជ្យ​ជា​ស្តេច​ *មហារាជា* ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ការវិភាគ 
### កំណែ 
កំណែនៃ ល្បើក*អង្គរវត្ត* ដើមឡើយត្រូវបានចារឹកលើប្រាសាទអង្គរវត្ត ហើយត្រូវបានសរសេរដំបូងជាអក្សរសម័យទំនើបនៅឆ្នាំ 1878 ដោយអ្នកវិទូជនជាតិបារាំង Étienne Aymonier ថាជា " ''Edification d'Angkor Vat ou Satra de Prea Kêt Mealéa* " ( *sic* ).  ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៩ បានរៀបចំឡើងវិញទៅជាអក្សរសិល្ប៍ទំនើបងាយស្រួលអាន រួមទាំងសទ្ទានុក្រមសម្រាប់បកស្រាយពាក្យបុរាណដែលប្រើក្នុងកំណាព្យ។

### កាលបរិច្ឆេទ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធ 
យោងតាមអ្នកជំនាញខ្មែរ លោក ហ្គ្រេហ្គោរី មីកាលៀន ល្បើក*អង្គរវត្ត* គឺជាអត្ថបទ អក្សរសាស្ត្រ នៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ថ្មីមួយដែលរាជវង្ស ឧដុង្គ ចង់បាន ដើម្បីចូលរួមក្នុងវដ្តនៃការស្តារអំណាចឡើងវិញបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជធានី លង្វែក ដែលត្រូវបានសៀមបំផ្លាញនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ 

ផ្សេងៗគ្នាចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១៥៩៨ និង ១៦២០ ការសិក្សាទស្សនវិជ្ជានៃ *ល្បើកអង្គរវត្ត* ដោយ ពៅសាវរស បានបង្កើតកាលបរិច្ឆេទនៃការតែងនិពន្ធនៅឆ្នាំ ១៦២០ នៃគ.ស ហើយសន្មតថាការនិពន្ធរបស់វាទៅជា ប៉ាងតាត ហៅថា អ្នកប៉ាង។ 

### រចនាប័ទ្ម 
កំណាព្យខ្មែរសំបូរទៅដោយពាក្យ អក្ខរក្រម និង វចនានុក្រម ។ កំណាព្យ​នេះ​មាន​ប្រវែង​វែង និង​ប្រើ​បី ​បទ ​ផ្សេង​គ្នា​គឺ *ព្រហ្មគិត កាកគតិ* និង *​ពំនោល* ។  យោងតាម ពៅ សាវរស ភាគច្រើនវាប្រឆាំងនឹងភាពវៃឆ្លាតណាមួយ ដែលផ្ទុយនឹងភាពច្បាស់លាស់នៃ សិលាចារឹកខ្មែរ IMA 38 ដែលគេស្គាល់ថាជា "សិលាចារឹកអង្គរដ៏អស្ចារ្យ"។ 

### ការផ្លាស់ប្តូរការចងចាំ 
*ល្បើកអង្គរវត្ត* គឺជាសាក្សីនៃការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នៃប្រទេសកម្ពុជាបន្ទាប់ពី ការដួលរលំនៃទីក្រុងលង្វែក ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី "ការចុះសម្រុងគ្នានៃបេតិកភណ្ឌព្រាហ្មញ្ញញ និងមនោគមវិជ្ជាថេរវាទ"។ 

តួអង្គសំខាន់មួយគឺ កេតុមាលា ត្រូវនឹងព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅពាក់កណ្ដាលទីមួយនៃសតវត្សទី១២ ដែលជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តពិតប្រាកដ  ប៉ុន្តែនៅពេលតែងកំណាព្យនៅសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មានរួចហើយតែបានភ្លេចពីចិត្តមនុស្ស។ 

## ឥទ្ធិពល 
### ដាន​បុរាណ​វិទ្យា​ក្នុង​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​៖ ការ​ប្រារព្ធ​សម្រស់​អង្គរវត្ត 
*រឿងអង្គរវត្ត* ដែលមានតាំងពីដើមសតវត្សទី 17 បង្ហាញពីប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនៅអង្គរ និងរៀបរាប់អំពីចម្លាក់លៀននៃប្រាសាទនៅក្នុងវិចិត្រសាលប្រាសាទដែលបង្ហាញពីរឿងរាមកេរ្តិ៍។ វីរភាព​លើក​តម្កើង​សិរី​រុងរឿង​របស់​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ខ្មែរ និង​អបអរ​សាទរ​សម្រស់​នៃ​វាំង​របស់​ពួក​គេ គឺ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត។ 

ព្រះពិស្ណុការ ជាវីរៈបុរសសំខាន់នៃកំណាព្យ នៅតែត្រូវបានហៅ ថាជាអ្នកឧបត្ថម្ភដោយជាងឈើ សិល្បករ និងអ្នកសាងសង់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា  ថាជាអ្នកសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត។  គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ដោយ ​អ្នក​ទ្រឹស្ដី​ក្រៅ​ភព ។

### កន្លែងសម្គាល់អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ 
*ល្បើកអង្គរ* ​មាន​ឥទ្ធិពល​យូរអង្វែង​លើ​វប្បធម៌ និង​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ។

តាមន័យវិទ្យា តួអង្គសំខាន់នៃកំណាព្យក៏បានដាក់ឈ្មោះតាមភូមិសាស្ត្រខេត្តសៀមរាបផងដែរ៖ ឈ្មោះកេតុមាលា ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ដាក់ឈ្មោះ បេងមាលា វត្តពុទ្ធសាសនាទំនើប វត្តបេងមាលា និងភូមិ ឃុំ បេងមាលា។ ដែលមានទីតាំងនៅ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប ។ វាត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ឈ្មោះមន្ទីរពេទ្យព្រះកេតុមាលាក្នុងរាជធានីភ្នំពេញផងដែរ។

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ *ល្បើកអង្គរ* ត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្តែងល្ខោន និង របាំ ប្រជាប្រិយ ក៏ដូចជានៅក្នុង របាំព្រះរាជទ្រព្យរបស់កម្ពុជា ។ 

### ស្នាដៃនៃកំណាព្យ 
*ល្បើកអង្គរវត្ត'' បង្ហាញពីសក្តានុពលកំណាព្យនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត។ សក្ដានុពលនៃកំណាព្យនេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងស្នាដៃរបស់ កវី ជំនាន់ក្រោយ ទាំងខ្មែរ និងបរទេស ដូចជាកវីជនជាតិអាមេរិក Allen Ginsberg 's " *Ankor Wat* " ដែលជាការបំផុសគំនិតដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃប្រាសាទខ្មែរនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ទំនើប។ 

រឿងព្រេង​អង្គរ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​នោះ​ទេ។ វាបង្ហាញពីការបង្កើតដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយ ដែលមិនមែនចេញពីអ្វីទាំងអស់ ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្សំឡើងពីធាតុផ្សំនៃប្រពៃណីផ្សេងៗគ្នា ប្រពៃណីហិណ្ឌូឥណ្ឌា និងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យោងតាមSaveros Pou ទេពកោសល្យរបស់កវីបានធ្វើនៅសល់ដោយចាក់ឫសគល់នៅក្នុងបេះដូងរបស់ប្រជាជនខ្មែរ៖ វាជាប់នឹងទេពកោសល្យ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ