តំបន់តានីនថារី

**តំបន់ តានិនថារី** ( ភាសាភូមា:   တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး; Mon: ; ភាសាមន :  ឬ  ;ភាសាអង់គ្លេស: Tanintharyi Region; អតីត **កងពល Tenasserim** និង **Tanintharyi Division** ) គឺជា តំបន់ មួយនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលគ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងត្បូងដ៏តូចចង្អៀតដ៏វែងនៃប្រទេសនៅលើ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ខាងជើង ឈានដល់តំបន់ កោះក្រា ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ សមុទ្រ អាន់ដាម៉ាន់ ខាងលិច និង ភ្នំ តេណាសេរិម ហួសពី ប្រទេសថៃ ទៅខាងកើត។ នៅខាងជើងគឺ រដ្ឋមន ។ មានកោះជាច្រើននៅឆ្នេរសមុទ្រ ប្រជុំកោះ Mergui ធំនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូង និងកណ្តាល និង កោះ Moscos តូចៗនៅឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើង។ រាជធានី​នៃ​កងពល​គឺ ​ក្រុង​ដាវី ​(​តា​វោ​យ​)​។ ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន Myeik (Mergui) និង Kawthaung ។ ផ្នែកនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី  និងមានប្រជាជនចំនួន 1,406,434 នៅជំរឿន 2014។

## ឈ្មោះ 
តានិនថារី ត្រូវបានគេស្គាល់តាមប្រវត្តិសាស្ត្រដោយឈ្មោះមួយចំនួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសារតំបន់នេះបានផ្លាស់ប្តូរដៃពី កេដៈ Sultanate ទៅជា នគរ ហង្សាវតី, អយុធ្យា និង កោនបូង និង អង់គ្លេសភូមា ។  តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ***តានះ សារិ*** ជា​ភាសា​ម៉ាឡេ ប្រទេស ***តះនាវស្រី*** ជា​ភាសា​ថៃ, និង  នៅ​ក្នុងភាសាមន។ នៅឆ្នាំ 1989 ឈ្មោះ ភាសាអង់គ្លេស របស់ផ្នែកត្រូវបានប្តូរជាផ្លូវការពី **តេនាសេរិម** ទៅ តានិនថារិ ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
 
តំបន់ តានិនថារី ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររួមបញ្ចូល តំបន់ តានិនថារី ទាំងមូល — តំបន់តានិនថារី  ថ្ងៃនេះ រដ្ឋ មន និង  រដ្ឋកាយិន ភាគខាងត្បូង។ នៅសតវត្សទី២ តំបន់នេះឈ្មោះទៀនស៊ុន ដែលជាតំបន់មួយដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចហ្វូណនស្រីមារញ។ តំបន់ភាគខាងជើងបំផុតគឺជាផ្នែកមួយនៃ អាណាចក្រថាតុន មុនឆ្នាំ 1057 ហើយឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូលបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ អាណាចក្រប៉ាហ្កាន របស់ ស្តេចអណ្ណារតា បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1057 ។ ក្រោយ​ការ​ដួលរលំ​នៃ​បាកាន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១២៨៧ តំបន់​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​អាណាចក្រ​សៀម​នៃ ​សុខោទ័យ ហើយ​ក្រោយមក​បាន​បន្ត​ពី ​អាណាចក្រ​អយុធ្យា ​។ ព្រំប្រទល់​ខាងជើង​បំផុត​របស់​តំបន់​គឺ​នៅ​ជុំវិញ ​ទន្លេ​ថា​ល​វី​ន (​សាល់​វី​ន​) ក្បែរ ​ក្រុង​មុ​ល​មាន ​នា​បច្ចុប្បន្ន​។

តំបន់នេះបានត្រលប់ទៅការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមានៅឆ្នាំ 1564 នៅពេលដែលស្តេច Bayinnaung នៃ រាជវង្ស តងង៉ូ បានសញ្ជ័យសៀមទាំងអស់។ អយុធ្យាបានទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៥៨៧ ហើយបានដណ្តើមយកពាក់កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃ តេនិនថារី នៅឆ្នាំ 1593 និងឧបទ្វីបទាំងមូលនៅឆ្នាំ 1599។  នៅឆ្នាំ 1614 ស្តេច Anaukpetlun បានយកមកវិញនូវពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រទៅ ដាវី ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការចាប់យកនៅសល់។  ដែន​ដី​តៃ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ក្រុង​តៃ​ (តវ) ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​សៀម។ កំពង់ផែ Myeik (Mergui) គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់រវាងសៀម និងអឺរ៉ុប។ 

អស់រយៈពេលជិតប្រាំពីរទសវត្សរ៍មកហើយ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 18 ដល់ដើមសតវត្សទី 19 ភូមា និងសៀមបានចូលរួមនៅក្នុង សង្រ្គាមជាច្រើន ដើម្បីគ្រប់គ្រងឆ្នេរសមុទ្រ។ ឆ្លៀតយកប្រយោជន៍ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលភូមាឆ្នាំ ១៧៤០-១៧៥៧ សៀមបានផ្លាស់ទីដោយប្រុងប្រយ័ត្នតាមឆ្នេរសមុទ្រទៅភាគខាងត្បូងនៃ ម៉ុតតាម៉ា ក្នុងឆ្នាំ ១៧៥១។ អ្នកឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ព្រះបាទ អណ្លង់ពយ៉ា នៃ រាជវង្សកោនបង បានយកមកវិញនូវឆ្នេរសមុទ្រ ទៅ ដាវី ពីសៀមនៅឆ្នាំ 1760 ។ ព្រះរាជបុត្រ Hsinbyushin បានសញ្ជ័យឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូល នៅឆ្នាំ 1765  *(នៅផ្នែកខាងមុខខាងជើង ភូមា និងសៀមក៏ត្រូវបានជាប់គាំងក្នុងការតស៊ូដើម្បីគ្រប់គ្រង កេងទុង និង ឡានណា ។ )*

ភូមា​បាន​ប្រគល់​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ ​ទន្លេ​សាល់វិន ​ទៅ​ឲ្យ ​អង់គ្លេស ​បន្ទាប់​ពី ​សង្គ្រាម​អង់គ្លេស​-ភូមា​លើក​ទី១ (១៨២៤-១៨២៦) ក្រោម ​សន្ធិសញ្ញា​យ៉ាន់ដាបូ ។ អង់គ្លេស និងសៀមបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាកំណត់ព្រំដែននៅថ្ងៃទី ២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨២៦ និងមួយទៀតនៅឆ្នាំ 

នៅពេលទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ 1948 ស្រុកភាគឦសាននៃ តានិនថារី ត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងរដ្ឋ ការ៉េន ដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅឆ្នាំ 1974 ផ្នែកខាងជើងនៃ តានិនថារី ដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានឆ្លាក់ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋមន។  សហគមន៍សាសនាជនជាតិភាគតិចរួមមាន គ្រិស្តសាសនា (7.2%) មូស្លីម (5.1%) និង ហិណ្ឌូ (0.2%) ដែលប្រមូលផ្តុំជាសមូហភាពនៃចំនួនប្រជាជននៅតំបន់  ដែលនៅសេសសល់។  ព្រះសង្ឃភាគច្រើនជាកម្មសិទ្ធរបស់ និកាយថុធម្ម  (83.8%) បន្ទាប់មកគឺ កាយស្វេស្យិង (1.1%) ដោយព្រះសង្ឃដែលនៅសល់ជា កម្មសិទ្ធរបស់ព្រះសង្ឃ តូចៗផ្សេងទៀត។  978 thilashin ត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងតំបន់  ដែលរួមមាន 1.6% នៃសហគមន៍ thilashin សរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។