រចនាបថនាគរ

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ការ​រចនា​ប្រាសាទ​ព្រះ​វិស្ណុ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់ *​រចនាបថ នាគរ* ដែល​គូរ​នៅ​ឆ្នាំ 1915 នៃ​គ.ស.
**រចនាបថនាគរ** ឬ **រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ** គឺជារចនាប័ទ្ម ហិណ្ឌូ នៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ ដែលមានប្រជាប្រិយភាពនៅ ភាគខាងជើង ខាងលិច និង ខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា (លើកលែងតែតំបន់ Bengal  ) ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ជុំវិញ Malwa, Rajputana និង Kalinga ។  ប្រាសាទដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង Madhya Pradesh, Uttar Pradesh, Rajasthan, Gujarat, Odisha,  Jharkhand,  Bihar,  Maharashtra, Andhra Pradesh (តំបន់ជាប់ព្រំដែន Odisha) និង West Bengal (ភាគនិរតី និងតំបន់ Sundarbans )

នៅ សតវត្សទីប្រាំ ការប្រើ *សិខរ* កោងសាមញ្ញ ( spiers ) ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រាសាទ។ ប្រាសាទ​បុរាណ​បំផុត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​រចនាបថ​ណាហ្គា​ដំបូង។  រចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជារចនាប័ទ្ម នាគរ ដើមនៅក្នុង សតវត្សទី ៧ ។ 

រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្មនេះគឺជារចនាប័ទ្មសំខាន់មួយក្នុងចំណោមរចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរនៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ មួយទៀតជារចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ ។  រចនាបថ នាគរ មានរចនាប័ទ្មរង ឬសាលាចំនួនបី ដែលខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចពីគ្នាទៅវិញទៅមក។ រចនាប័ទ្មរងឬសាលារៀនគឺ *សាលា Orissa* *សាលា Chandel* និង *សាលា Solanki* ។

រចនាបទប្រាសាទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា រចនាបថប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើវេទិកាថ្មដ៏សាមញ្ញមួយ។ *សិខរ* មួយ ឬច្រើនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ ប៉ុន្តែប្រាសាទដំបូងបំផុតមាន *សិខរ* តែមួយ។ *គភ៌គ្រឹះ* តែងតែមានទីតាំងនៅខាងក្រោម *សិខរ* ខ្ពស់បំផុត។ ផងដែរ រចនាប័ទ្ម នាគរ ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយអវត្តមាននៃជញ្ជាំងព្រំដែនដែលត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងរចនាប័ទ្ម ស្ថាបត្យកម្មទ្រាវិឌ នៃ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ ។ សំណង់ប្រាសាទមួយចំនួន និងរចនាសម្ព័ន្ធបុគ្គលនៅក្នុងរចនាប័ទ្មណាហ្គារ៉ា ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជី បេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
### ប្រភពដើមនិងដំណាក់កាលបង្កើត 
រចនាបថប្រាសាទ នាគរ បានវិវត្តន៍ពីរចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ Gupta ។ ចាប់ពីសតវត្សន៍ទី 5 មក ការអភិវឌ្ឍន៍នៃរចនាបថប្រាសាទនាគរបានចាប់ផ្ដើម ដែលឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលទ្រង់ទ្រាយបី ហើយទទួលបានទម្រង់បច្ចុប្បន្ន។ 

## សាលារៀនរចនាប័ទ្មនាគរ 
រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅភាគខាងជើង ខាងលិច និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ តាំងពីដើមកំណើតមក រចនាប័ទ្មនេះបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗចំពោះទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់វា។ បំរែបំរួលក្នុងរចនាប័ទ្មបានវិវឌ្ឍន៍តាមពេលវេលាពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារចនាប័ទ្មរង។ រចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម នាគរ មានរចនាប័ទ្មរងចំនួនបីគឺ *ចន្ទេល,* *សោលន្កិ* និងរចនាប័ទ្មរង *Odisha* ។

### សាលាចន្ទេល 
*សាលា ចន្ទេល* ឬ ចន្ទេល *រចនាប័ទ្មរង* នៃការសាងសង់ប្រាសាទមានដើមកំណើតនៅ កណ្តាលប្រទេសឥណ្ឌា ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជវង្ស ចន្ទេល ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃតំបន់ Bundelkhand (បន្ទាប់មកហៅថា *Jejakabhukti* ) ។ សាលា ឬរចនាប័ទ្មរងនៃការសាងសង់ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាសាលា *Khajuraho* ឬរចនាប័ទ្មរង។ ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​ក្នុង​រចនាបថ​នេះ​មាន​ចម្លាក់​ល្អិតល្អន់ ដែល​តុបតែង​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង និង​ខាងក្រៅ។ រូបចម្លាក់នៅក្នុងប្រាសាទត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រធានបទត្រេកត្រអាលដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ *Kama Sutra* របស់ Vatsyayana ។ ថ្មភក់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងក្នុងការសាងសង់ប្រាសាទ។ 
ឯកសារ:RNS_Khajuraho23.jpg|alt=Vamana Temple| ប្រាសាទ វ៉ាម៉ាណា
ឯកសារ:Vishwanath_N-MP-23.jpg|alt=Vishwanath temple| ប្រាសាទវិស្ណុ
ឯកសារ:The_Chitragupta_temple,_Khajuraho_03.jpg|alt=Chitragupta temple| ប្រាសាទ Chitragupta

### សាលាសោលន្កិ 
សាលា *សោលន្កិ* ឬរចនាប័ទ្មរងនេះមានដើមកំណើតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសនៅក្នុងរដ្ឋ Gujarat និង Rajasthan ប្រទេសឥណ្ឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលដែលរចនាប័ទ្មរងនេះបានពង្រីក និងអភិវឌ្ឍ ស្តេច សោលន្កិ បានផ្តល់ការគាំទ្រ និងការលើកទឹកចិត្ត។ ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ដែល​សាងសង់​តាម​រចនាបថ​រង សោលន្កិ គឺ​គ្មាន​រូបចម្លាក់។ ខាងក្នុង និងខាងក្រៅ *គភ៌គ្រឹះ* និង *មណ្ឌប* មានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ធុង​ទឹក​រាបស្មើ​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា *Surya Kund* ត្រូវ​បាន​ជីក​នៅ​ជាប់​ប្រាសាទ​នៃ​រចនាប័ទ្ម​រង​នេះ។ រចនាប័ទ្មរងនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាលា  ឬរចនាប័ទ្មរងចាប់តាំងពីសតវត្សទី 20 ។ 
ឯកសារ:Rani_ki_vav_02.jpg|alt=Rani ki vav, Patan, India| Rani ki vav, Patan, ប្រទេសឥណ្ឌា
ឯកសារ:Taranga_Jain_Tirth,_Satlasana,_Mehsana,_Gujarat,_India_(2017).jpg|alt=Taranga Jain temple| ប្រាសាទ Taranga Jain
ឯកសារ:Navlakha_arial_view_03.jpg|alt=Front view of Navlakha Temple| ទិដ្ឋភាពខាងមុខប្រាសាទនវលខ

### សាលា Odisha 
សាលា *Odisha* ឬរចនាប័ទ្មរងមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេស រដ្ឋឥណ្ឌា បច្ចុប្បន្ន Odisha និង Andhra Pradesh ជាប់ព្រំដែន Odisha ។ សាលា​នេះ ឬ​រចនាបថ​រង​នៃ​ការ​សាងសង់​ប្រាសាទ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​សាលា '''' ឬ​រចនាប័ទ្ម​រង​។  
ឯកសារ:Lingaraj_Temple_complex_at_dusk_during_Shivratri_2020.jpg|alt=Lingaraj Temple complex| ប្រាសាទ Lingaraj
ឯកសារ:Konark_Temple_Panorama2.jpg|alt=Panorama view of Konark Sun Temple| ទេសភាពនៃ ប្រាសាទ Konark Sun
ឯកសារ:Shri_Jagannatha_Temple.jpg|alt=Jagannath Temple, Puri| ប្រាសាទ Jagannath, Puri