វត្ត

**វត្ត** ( ភាសាខ្មែរ:   វត្ត, vôtt [ ʋɔət ] ; ភាសាឡាវ:  ວັດ, vat   ; ភាសាថៃ:วัด, wat [wát]   ; ភាសាតៃលូ:  「ᩅᨯ᩠ᨰ」(waD+Dha) ; ថៃខាងជើង : 「ᩅ᩠ᨯ᩶」 (w+Da2), [wa̋t] ) គឺជាប្រភេទប្រាសាទ ពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ រដ្ឋសានខាងកើត យូណាន ខេត្តភាគខាងត្បូង នៃប្រទេសស្រីលង្កា និង ប្រទេសថៃ ។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ *​ថា វត្ត* ​ត្រូវ​បាន​គេ​ខ្ចី​មក​ពី​ភាសា ​សំស្ក្រឹត *វាដ* ( ទេវ​ណា​គរី ​: वाट,vāṭa) ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ជា​បរិក្ខារ​។   ពាក្យនេះមានអត្ថន័យខុសៗគ្នានៅតាមតំបន់នីមួយៗ ជួនកាលសំដៅទៅលើប្រភេទជាក់លាក់នៃប្រាសាទដែលទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាល ឬប្រាសាទធំៗ ពេលខ្លះសំដៅទៅលើប្រាសាទពុទ្ធសាសនា ឬហិណ្ឌូណាមួយ។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា *វត្ត* មួយគឺជាទីសក្ការៈដ៏ពិសិដ្ឋរបស់ពុទ្ធសាសនិក ដែលមាន វិហារ ប្រាសាទមួយ កន្លែងដាក់រូបព្រះពុទ្ធដ៏ធំ និងកន្លែងសម្រាប់មេរៀន។ ទីតាំងដែលមិនមាន *ភិក្ខុ* និវាសនជនយ៉ាងហោចណាស់បីរូប មិនអាចពិពណ៌នាបានត្រឹមត្រូវថាជាវត្តទេ ទោះបីពាក្យនេះត្រូវបានគេប្រើញឹកញាប់ជាង សូម្បីតែប្រាសាទបុរាណក៏ដោយ។ ជាកិរិយាសព្ទអន្តរកាល ឬវិចារណញ្ញាណ, '** មានន័យថា វាស់, រង្វាស់; ប្រៀបធៀប **' ដែលមកពី '** ណាដែលមានឫសដូចគ្នានឹង **' ។

នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា *វត្ត* គឺជាកន្លែងគោរពបូជា។ " *វត្ត* " ជាទូទៅសំដៅលើទីសក្ការៈបូជារបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ប៉ុន្តែពាក្យច្បាស់លាស់គឺ *vôtt pŭttsasnéa* (  ) ។ " អង្គរវត្ត " (  ângkôr vôtt ) មានន័យថា "ទីក្រុងនៃប្រាសាទ" ។

ជា​ភាសា​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ «វត្ត» ជា​កន្លែង​គោរព​បូជា​ណា​ក៏​ដោយ លើក​លែង​តែ ​វិហារ​ឥស្លាម ( ថៃ:  สุเหร่า, surao ; ឬ มัสยิด ) ឬ សាលាប្រជុំ (โบสถ์ยิว, bot yio ) ។ ដូច្នេះ *វត្តចិន* ( ) ឬ *សានចូវ* (  ) គឺជាប្រាសាទចិន (ទាំង ពុទ្ធសាសនា ឬ តាវ ) *វត្តខែក* ( ;    ) ឬ *ទេវសាថាន* ( , ទេវស្ថាន ) ជា ប្រាសាទហិណ្ឌូ *វត្តស៊ីក* ( วัดซิกข์ និង *bot khrit* (  ) ឬ *វត្តបារាំង* ( វត្តប្រ័ង;    ) គឺជាព្រះវិហារ គ្រិស្តសាសនា ទោះបី  ថៃក៏ដោយ អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​ពណ៌នា​ដូច​នឹង​វិហារ​ឥស្លាម។

## ប្រភេទ 
យោងតាមច្បាប់ថៃ ប្រាសាទពុទ្ធសាសនាថៃមានពីរប្រភេទ៖

* វត្ត (วัด; wat ) គឺជាប្រាសាទដែលបានទទួលការយល់ព្រមពីរដ្ឋ ហើយបានទទួល *វិសុងខាមសីមា* (วิสุงคามสีมา) ឬដីសម្រាប់បង្កើត សាលកណ្តាល ដោយព្រះមហាក្សត្រ។ ប្រាសាទទាំងនេះចែកចេញជា៖ 
** អារាមហ្លួង ( พระอารามหลวง ៖ phra aram Luang ) : បង្កើតឡើង ឬ ឧបត្ថម្ភដោយព្រះមហាក្សត្រ ឬសមាជិកគ្រួសាររបស់ព្រះអង្គ។
** វត្តរាស្ត្រ ( วัดราษฎร์ wat rat ) : បង្កើតឡើងដោយប្រជាពលរដ្ឋឯកជន។ ទោះបីជាពាក្យថា "រាស្ត្រ" ក៏ដោយ ប្រាសាទឯកជនត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ និងជាទីតាំងនៃសកម្មភាពសាសនាសាធារណៈ។
* *សំណាក់សង្ឃ* ( สำนักสงฆ์) គឺជាប្រាសាទ ឬវត្តអារាមដែលគ្មានការយល់ព្រមពីរដ្ឋ និង *វិសុងខាំសីមា* ។ ឧទាហរណ៍ វត្ត Tham Krabok នៅ Phra Phutthabat ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា *​សំណាក់សង្ឃ* ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1975 ហើយ​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឋានៈ​ជា *​វត្ត* ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ2012 

## រចនាសម្ព័ន្ធ 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| ស្តូបព្រះរាជទ្រព្យ *គន្ធបុប្ផា* ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយប្រើ [ស្ថាបត្យករខ្មែរ|រចនាបថស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ក្នុងសម័យ អង្គរ ក្នុងទម្រង់ជាចេតិយ ប្រាសាទ វត្តប្រាក់ រាជធានីភ្នំពេញ។]]
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ចេតិយ​សំខាន់​នៅ ​វត្ត​ព្រះ​មហាធាតុ [ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ|នគរ​ស្រីធម្មរាជ]]
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|229x229ភីកសែល| ព្រះធាតុហ្លួង [វៀងច័ន្ទន៍|ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ]]
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| វត្ត ជ័យមង្គលរាម, George Town, ម៉ាឡេស៊ី
វត្តពុទ្ធសាសនិកធម្មតា មានអាគារដូចខាងក្រោមៈ

* ប៉មជួង ()
* *ឧបោសថ*
* ចេតិយ 
* Chantakhara (): a room in which fire and water are kept.
* រោងស្គរ 
* Hong Song Nam (): បង្គន់.
* ហោត្រ័យ 
* Kappapiya Kudi () utility and storage room.
* កុដិ 
* *មណ្ឌប*
* ស្រះ 
* សាលា 
** ឧបស្ថានសាលា ឬ សាលាបុណ្យ ឬ សាលាវត្ត
** សាលាបាលី ឬ សាលាពិទ្ធិកសិក្សា  
** សាលាឆាន់
** សាលាឆទាន 
** Sala Kan Parian () or Ho Chaek (; ): study hall, 
** Sala Song (): the room where monks receive holy water blessings.
** សាលាធម្មសភា ឬ ធម្មសាលា 
** Sala Tha Nam (): pier pavilion.
* *វិហារ*
* វច្ចកុដិ 

វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​តាម ​រចនាប័ទ្ម​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ ។ វត្ត​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​តុបតែង​យ៉ាង​ប្រណិត​ដោយ បុស្បុក​ (វត្តខ្លះមានបុស្បុកបីឬប្រាំ ខ្លះមិនមាន) នៅលើដំបូល អមដោយ ជហ្វា(ជាគ្រឿងតុបតែងលម្អដែលត្រូវបានដាក់នៅគែមខាងលើនៃដំបូលនីមួយៗ នៅពីលើចុងជើងនីមួយៗ)។ នៅខាងក្រោមគែមដំបូល និងនៅផ្នែកខាងលើនៃសសរខាងក្រៅ តួរលេខ គ្រុឌ ឬ កិន្នរី ត្រូវបានបង្ហាញថាទ្រដំបូល។ មានសត្វតោមួយគូ និងក្បាលមួយ ឬជាច្រើន (បី ប្រាំ ប្រាំពីរ ឬប្រាំបួន) ។ រូបចម្លាក់ នាគ ស្ថិតនៅក្បែរច្រកចូលនីមួយៗនៃវត្ត។ នៅខាងក្នុងវិហារ ( វិហារ ) និងសាលាឆាន់ផ្ទាំងគំនូរពណ៌នាអំពីជីវិតរបស់ ព្រះពុទ្ធ  និងជីវិតមុនរបស់ព្រះអង្គ។

ដំបូល​វត្ត​ថៃ​តែង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ដោយ ​ជហ្វា ។

## ឧទាហរណ៍ 
វត្ត​ល្បី​មួយ​ចំនួន​រួម​មាន​:

### កម្ពុជា 
នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០១៧ មាន​វត្ត​ចំនួន ៤.៨៧២ មាន​ព្រះសង្ឃ ៦៩.១៩៩ អង្គ ដែល​គាំទ្រ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា ។  នៅឆ្នាំ 2019 វាត្រូវបានបង្ហាញថា 97.1 ភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា  ធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានពុទ្ធសាសនិកច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។

* អង្គរវត្ត ខេត្តសៀមរាប
* វត្តព្រះកែវ រាជធានីភ្នំពេញ
* វត្តបទុមវត្តី រាជធានីភ្នំពេញ
* វត្តមហាមន្ត្រី រាជធានីភ្នំពេញ
* វត្តឧណ្ណាលោម រាជធានីភ្នំពេញ
* វត្តភ្នំ រាជធានីភ្នំពេញ
* វត្តបាកាន ពោធិសាត់

### ឡាវ 
* វត្តស៊ីសាកេត ក្រុងវៀងច័ន្ទ
* វត្ត សៀងថង, ហ្លួងព្រះបាង
* វត្ត Mai Suwannaphumaham, ហ្លួងព្រះបាង
* វត្ត មនោរម្យ, ហ្លួងព្រះបាង

### ម៉ាឡេស៊ី 
* វត្តបុប្ផារាម, ប៉េណាំង
* វត្ត​ជ័យមង្គលរាម ក្រុង​ប៉េណាំង
* វត្តជេតពន, Selangor
* វត្ត ពោធិ៍វិហារ ,កាឡាន់តាន់

ទោះបីជាមានពុទ្ធសាសនិកត្រឹមតែ 3.8 ភាគរយនៅក្នុងរដ្ឋ កាឡាន់តាន់ ក៏ដោយ រដ្ឋ កាឡាន់តាន់ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមានវត្តថៃជាច្រើន។ 

### សិង្ហបុរី 
* វត្តអានន្ទ
* វត្តបាលេលៃ

### ប្រទេសថៃ 
 ប្រទេសថៃមាន 39,883 វត្ត។ បីរយដប់គឺជាវត្តហ្លួង នៅសល់ជាឯកជន (សាធារណៈ)។ ព្រះសង្ឃថៃមានចំនួន ២៩៨.៥៨០ អង្គ ក្នុងនោះ ២៦៤.៤៤២ អង្គជា មហានិកាយ លំដាប់និង 34,138 នៃ ធម្មយុត្ត ។ ព្រះសង្ឃចំនួន ៥៩.៥៨៧ អង្គ។

* វត្តសុថាត់ ក្រុងបាងកក
* វត្ត​បញ្ចមពោធិ៍ (ប្រាសាទថ្មម៉ាប)
* វត្ត រាជានត្ទរាម
* វត្តព្រះកែវ
* វត្តអរុណ
* វត្ត​បវនិ​វេ​សវិហារ​
* វត្តភូ
* វត្តសាកេត
* វត្ត Phra That Doi Suthep ឈៀងម៉ៃ
* វត្តឈៀងម៉ាន់ ឈៀងម៉ៃ
* វត្តចេតិយហ្លួង ឈៀងម៉ៃ
* វត្តព្រះសិង្ហ ឈៀងម៉ៃ
* វត្តព្រះធាតុឡាំប៉ាងហ្លួង ឡាំប៉ាង
* វត្តភូមិន្ទ, ណាន
* ព្រះបឋមចេតិយ, នគរបឋម
* វត្ត Pah Nanachat (វត្តព្រៃអន្តរជាតិ), ឧប្បលរាជធានី

## វិចិត្រសាល 
### កម្ពុជា 
រូបភាពតូច|វត្តរាជបូព៌, សៀមរាប
រូបភាពតូច|វត្តមហាលាភ

ឯកសារ:Angkor_Wat.jpg|alt=Angkor Wat| អង្គរវត្ត
ឯកសារ:VatNokor_08.jpg|alt=Wat Nokor, Kompong Cham, Cambodia| វត្តនគរ ខេត្តកំពង់ចាម ប្រទេសកម្ពុជា
ឯកសារ:2016_Phnom_Penh,_Pałac_Królewski,_Srebrna_Pagoda_(05).jpg|alt=Silver Pagoda| វត្តប្រាក់
ឯកសារ:Wat_Peapahd.Battambang.2009.jpg|alt=Vihear of Wat Peapet, Battambang, Cambodia| វិហារវត្តពែពេត ខេត្តបាត់ដំបង ប្រទេសកម្ពុជា
ឯកសារ:2016_Phnom_Penh,_Wat_Botum_(09).jpg|alt=Vihear of Wat Botum Wattey, Phnom Penh, Cambodia| វិហារវត្តបទុមវត្តី រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា
ឯកសារ:Phnom_Penh_Wat_Unalom_01.jpg|alt=Wat Ounalom| វត្តឧណ្ណាលោម
ឯកសារ:2016_Phnom_Penh,_Wat_Langka_(22).jpg|alt=Wat Langka| វត្តលង្កា

### ឡាវ 

ឯកសារ:Wat_Xieng_Thong_(Luang_Prabang,_Laos).JPG|alt=Wat Xieng Thong, Luang Prabang| វត្ត សៀងថង, ហ្លួងព្រះបាង
ឯកសារ:Wat_Si_Saket_side_view,_Vientiane,_Laos.jpg|alt=Wat Sisaket| វត្តស៊ីសាកេត

### ប្រទេសថៃ 

ឯកសារ:Wat_Phra_That_Chang_Kham,_bôt,_chedi_et_viharn,_Nan.jpg|alt=Two wihans and a chedi at Wat Phra That Chang Kham, Nan| វិហារ​ពីរ និង​ចេតិយ​មួយ​នៅ​វត្ត Phra That Chang Kham, ណាន
ឯកសារ:Wat_Mahathard_-_panoramio.jpg|alt=Wat Phra Si Rattana Mahathat, Phitsanulok| វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតនា​មហាធាតុ ក្រុង​វិស្ណុលោក
ឯកសារ:Photo_from_Bangkok_by_Roman_Kharkovski_(20).jpg|alt=Wat Phra Kaew| វត្តព្រះកែវ
ឯកសារ:วัดราชนัดดารามวรวิหาร_เขตพระนคร_กรุงเทพมหานคร_(27).JPG|alt=Wat Ratchadatdaram| វត្ត​រាជ​ដា​រាម
ឯកសារ:Phra_That_Doi_Suthep_01.jpg|alt=Wat Phra That Doi Suthep, Chiang Mai| វត្ត Phra That Doi Suthep ឈៀងម៉ៃ
ឯកសារ:Bangkok_Wat_Arun_P1130161.JPG|alt=Mondop and Chedi of Wat Arun| មណ្ឌប និងចេតិយនៃវត្តអរុណ
ឯកសារ:Wat_Niwet_Thamaprawat_-_panoramio_(3).jpg|alt=Wat Niwet Thammaprawat, Ayutthaya| វត្តនិវេតធម្មប្រវត្ត អយុធ្យា

### ប្រទេសផ្សេងៗ 

ឯកសារ:Wat_Buddhapadipa,_Buddhist_Temple_02.jpg|alt=Wat Buddhapadipa in Wimbledon, London, UK| វត្ត Buddhapadipa ក្នុង Wimbledon, London, ចក្រភពអង់គ្លេស
ឯកសារ:Buddharama_Nukari.jpg|alt=Interior of the Thai Buddhist wat in Nukari, Nurmijärvi, Finland| ផ្នែកខាងក្នុងនៃវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាថៃនៅ Nukari, Nurmijärvi ប្រទេសហ្វាំងឡង់