សង្គ្រាមចាម្ប៉ា-ដាយវៀត (១៤៧១)

**សង្គ្រាមចាម-ដាយវៀត ឆ្នាំ១៤៧១** ឬ **ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមលើចម្ប៉ា** គឺជាបេសកកម្មយោធាដែលធ្វើឡើងដោយ ឡេថាញ់តុង នៃ ដាយវៀត ក្រោម រាជវង្សឡេ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលសម្គាល់ការដួលរលំនៃ ចម្ប៉ា ។ ក្នុងការសងសឹកចំពោះការវាយឆ្មក់របស់ចាម កងកម្លាំងវៀតណាមបានវាយប្រហារ និងបណ្តេញចេញនូវរដ្ឋទីក្រុងដ៏ធំបំផុតរបស់នគរគឺ វិជ័យ ហើយបានកម្ចាត់កងទ័ពចាម ដែលនាំឱ្យនគរចាម្ប៉ាដល់ទីបញ្ចប់។ 

## ផ្ទៃខាងក្នុង 
ចាម​និង​យួន​មាន​ប្រវត្តិ​ជម្លោះ​ជាយូរ​អង្វែង។ នៅក្នុងដំណើរនៃសង្រ្គាមរបស់ពួកគេ សន្តិភាពជារឿយៗកើតឡើងស្របពេលជាមួយនឹងភាពថយចុះខាងសេដ្ឋកិច្ច ដោយពួកប្រឆាំងបានកសាងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេឡើងវិញ ដើម្បីឈានទៅរកសង្រ្គាមម្តងទៀត។  នៅពេលដែលការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅឆ្នាំ ១៤៧១ នគរចម្ប៉ាបានរកឃើញថាខ្លួនឯងចុះខ្សោយ និងឯកោ។ ដែលបានឆ្លងកាត់ សង្រ្គាមស៊ីវិល ជាច្រើន ហើយនៅពេលមួយ មានមេដឹកនាំប្រាំផ្សេងគ្នា។  ដោយសារការវាយលុករបស់ចាមពីមុនមកលើ ក្រុងអង្គរ  ជនជាតិខ្មែរ មិនបានអើពើនឹងការស្នើសុំជំនួយរបស់ពួកចាម នៅពេលដែលដាយវៀតចូលឈ្លានពាន។  បន្ទាប់ពីបេសកកម្មទៅកាន់ ចម្ប៉ា ឆ្នាំ ១៤៤៦ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ដាយវៀតដើម្បីកាន់កាប់ស្តេចចាមជាសេនាធិការបានបរាជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយទំនាក់ទំនងរវាងនគរទាំងពីរកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។  ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៥ តទៅ អំណាចរបស់ចម្ប៉ាច្បាស់ជាត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ។ គ្មានសិលាចារឹក វិជ័យ របស់ចាម ឬឯកសារណាមួយនៅរស់រានមានជីវិតបន្ទាប់ពីចុងក្រោយបង្អស់ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ ១៤៥៦ ប៉ុន្តែប្រហែលជានេះគឺដោយសារតែការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃ ម៉ាន់ដាឡា ក្នុងឆ្នាំ ១៤៧១ ដោយជនជាតិយួន។ ការធ្លាក់ចុះនៃចម្ប៉ាដែលមិនបានសិក្សាពេញលេញ ដូចដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត មីឆែល វីកឃឺរី  បានអះអាង ត្រូវតែត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាពីប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម និងចិន ហើយត្រូវបានពង្រឹងឡើងវិញ។

យោងតាម *មីង ស៊ីលូ* ជនជាតិ ដាយវៀត បានបើកការលុកលុយជាដំបូងលើចម្ប៉ាក្នុងឆ្នាំ ១៤៦១ ដែលបានបង្ខំប្អូនប្រុសរបស់ស្តេច មហាផាន់លូយៀស (摩訶槃羅悅) ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំ។ ស្តេចដែលកំពុងកាន់អំណាចគឺ ផាន់លូចាន់ក្វាន់ (槃羅茶全), ផាន់ឡូតឆាតសឹន (ក្នុងសេចក្តីជូនដំណឹងប្រវត្តិសាស្ត្រជេស៊ូត នៅលើកូសាំងស៊ីន) ឬ ត្រា តូន ដែលបានឡើងសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៤៦០ ដល់ ១៤៧១ រហូតដល់ត្រូវបានចាប់បានដោយ ដាយវៀត ។ 

ជនជាតិចាមក៏បានស្នើសុំឱ្យ រាជវង្សមីងចិន ធ្វើអន្តរាគមន៍ និងជួយនាំជនជាតិវៀតណាមមកវិញដោយកម្លាំង និងបោះបង្គោលព្រំដែនរវាងចាម្ប៉ា និងវៀតណាម។ យ៉ាង​ណា​មិញ ចិន​បាន​តែ​ស្តី​បន្ទោស​ដោយ​ផ្ទាល់​មាត់​ចំពោះ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ចំពោះ​ការ​ញុះញង់​របស់​ខ្លួន ខណៈ​ដែល​ចិន រាជវង្សមីង បាន​ព្យាយាម​ការពារ​ពាណិជ្ជកម្ម និង​សន្តិសុខ​ព្រំដែន ជាជាង​ការ​បន្ត​ពង្រីក។ យួនមិនអើពើនឹងការស្តីបន្ទោស ហើយបន្តផែនការបំផ្លាញគូប្រជែងរបស់គេ។ 

អធិរាជថ្មីនៃដាយវៀត ឡេថាញ់តុង បានឃើញចម្ប៉ា ក៏ដូចជាកិច្ចការបរទេសក្នុងបញ្ហាផ្សេងៗ។ គាត់ជានិស្សិតខុងជឺ ហើយចំណុចសំខាន់មួយរបស់ ថាញ់តុង ក្នុងការទូតគឺការទទួលយក និងទទួលយកទស្សនៈពិភពលោក ស៊ីណូកណ្តាល ក្នុងចំណោមរដ្ឋអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយគាត់ចង់កម្ចាត់ទំនាក់ទំនងផ្លូវការជាមួយនគរអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្សេងទៀតក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបដិវត្តន៍ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរព្រះរាជាណាចក្ររបស់គាត់ពីអាណាចក្រ។ 'គំរូ​អភិជន​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ចម្រុះ' ទៅ​កាន់​ការិយាធិបតេយ្យ​ដែល​ផ្អែក​លើ​ស្ថាប័ន​របស់​មីង​ចិន។  ការផ្តោតអារម្មណ៍របស់គាត់លើទំនាក់ទំនងស្នេហាជាមួយចម្ប៉ាគឺច្បាស់ណាស់ថា: "ដើម្បីនាំយកអរិយធម៌ (ស៊ីនិកSinitic - ទំនោរ) ដែលគាត់ចាត់ទុកថាជា មិនស៊ីវីល័យ" ។    ដើម្បីសម្រេចបាននូវផែនការរបស់គាត់ក្នុងការទទួលចាម្ប៉ា លោក ថាញ់តុង បានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំដើម្បីរៀបចំកងទ័ព ការផ្តល់ និងបង្កើនភាពច្របូកច្របល់ និងកំហឹងចំពោះចាម។  កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមមានការចល័តកម្លាំងមនុស្សយ៉ាងច្រើន និងជាពិសេស អង្គភាពកាំភ្លើងធំ ដែលបានគូសបញ្ជាក់យ៉ាងសំខាន់ពីគំរូ រាជវង្សមីង ។  ការយកចិត្តទុកដាក់ពិសេសលើអាវុធ ការដឹកជញ្ជូន និងការទំនាក់ទំនងត្រូវបានអនុវត្ត។ 

ទីបំផុត ថាញ់តុង បានពង្រីក និងបំផ្លើសការវាយឆ្មក់របស់ចាមនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់គាត់ទៅកាន់ពួកមីង ដោយជ្រើសរើសពួកគេធ្វើជាលេសសម្រាប់ធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងចម្ប៉ា។ 
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Di_t%C3%ADch_th%C3%A0nh_Th%E1%BB%8B_N%E1%BA%A1i%2C_Tuy_Phong%2C_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh.JPG/220px-Di_t%C3%ADch_th%C3%A0nh_Th%E1%BB%8B_N%E1%BA%A1i%2C_Tuy_Phong%2C_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច| សំណល់ជញ្ជាំងនៃបន្ទាយធី ណៃ  ជិត ក្រុងវិជ័យ

តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Vietnam_%281500%29.png/220px-Vietnam_%281500%29.png|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទឹកដីដាយវៀត ១៤៧៩ ក្រោយសង្គ្រាមចាម-វៀតណាម។

## ឯកសារយោង