ព្រះរាជក្រឹត្យនៃណង់

[រូបភាពតូច| [Henry IV នៃប្រទេសបារាំង|ហង់រីទី៤ នៃប្រទេសបារាំង *ដោយព្រះគុណនៃព្រះ ស្តេចគ្រីស្ទានបំផុតនៃប្រទេសបារាំង និងណាវ៉ារ*]]
រូបភាពតូច| ព្រះរាជ្យក្រឹត្យនៃណង់
ព្រះរាជក្រឹត្យណង់ (    ) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅខែមេសា ឆ្នាំ១៥៩៨ ដោយ ស្តេចហង់រីទី៤ និងបានផ្តល់សិទ្ធិដល់សាសនិកភាគតិច កាលវ៉ានីស ប្រូតេស្តង់ នៃប្រទេសបារាំង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា យូហ្គឺណុត នូវសិទ្ធិដ៏ច្រើនក្នុងប្រទេស ដែលប្រជាជនភាគច្រើនជា កាតូលិក ។

វាបានផ្តល់ការសមភាពខាងសាសនាដល់ពួកប្រូតេស្តង់ យូហ្គឺណុត ដែលបានធ្វើការតស៊ូយ៉ាងយូរ និងបង្ហូរឈាមដើម្បីសិទ្ធិរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។ ខ្លឹមសារសំខាន់ៗគឺ៖  

* សេរីភាព​នៃ​សតិសម្បជញ្ញៈ និង​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្តិ​សាសនា​របស់​ពួកគេ (ប្រូតេស្តង់) នៅ​តាម​ទីប្រជុំជន និង​ទីក្រុង​ជាក់លាក់​មួយ​ចំនួន​ទូទាំង​ប្រទេស​បារាំង។
* សិទ្ធិកាន់កាប់មុខតំណែងសាធារណៈ រួមទាំងសិទ្ធិក្នុងការបម្រើការជាចៅក្រម និងអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ដោយមិនចាំបាច់លះបង់សាសនារបស់ខ្លួន។
* សិទ្ធិក្នុងការថែរក្សាសាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ និងទទួលបានមូលនិធិពីរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់ពួកគេ។
* សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ពង្រឹងទីប្រជុំជននិង​ក្រុង​របស់​ខ្លួន ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន។
* សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​រក្សា​កង​កម្លាំង​យោធា​របស់​ខ្លួន (គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "កងជីវពលយូហ្គឺណុត") ដែល​ត្រូវ​បង់​ថ្លៃដោយ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង។
* សិទ្ធិក្នុងការចូលរួមក្នុងពាណិជ្ជកម្ម និងវិជ្ជាជីវៈជាក់លាក់មួយចំនួន រួមទាំងការផលិត និងលក់វាយនភណ្ឌ និងអាវុធ។
* សិទ្ធិ​ធ្វើ​ដំណើរ​ដោយ​សេរី​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​បារាំង​ដោយ​មិន​ត្រូវ​រង​ការ​ស្វែង​រក​ឬ​រឹប​អូស​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ខ្លួន។
* សិទ្ធិក្នុងការបញ្ចុះសពរបស់ពួកគេនៅក្នុងទីបញ្ចុះសពរបស់ពួកគេ។

ព្រះរាជក្រឹត្យណង់ បានជួយបញ្ចប់សង្គ្រាមសាសនានៅប្រទេសបារាំង ដែលបានផ្ទុះឡើងអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។ វាក៏បានធានាផងដែរថា ពួកភាគតិចប្រូតេស្តង់នៅក្នុងប្រទេសបារាំងនឹងមានវិធានការនៃសេរីភាពខាងសាសនា និងនយោបាយ ហើយបានជួយបង្កើតប្រទេសបារាំងជាសង្គមដែលមានសមភាព និងពហុនិយម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅទីបំផុតរាជក្រឹត្យនេះត្រូវបានដកហូតដោយស្តេចល្វីទី១៤ ក្នុងឆ្នាំ១៦៨៥ ដែលនាំឱ្យមានការបណ្តេញពួកយូហ្គឺណុតពីប្រទេសបារាំងយ៉ាងច្រើន និងការបាត់បង់ទេពកោសល្យ និងធនធានសម្រាប់ប្រទេស។

នៅក្នុង ក្រឹត្យ នេះ ស្តេចហង់រីមានគោលបំណងជាចម្បងដើម្បីលើកកម្ពស់ការរួបរួមជាតិ។  សេចក្តីសម្រេច បានបំបែកសង្គមចេញពីការរួបរួមជាមួយសាសនា ហើយបានចាត់ទុកពួកប្រូតេស្តង់មួយចំនួនជាលើកដំបូង លើសពី ពួកគិតខុសឆ្គង និងពួកបែកឆ្វេង ហើយបានបើកផ្លូវសម្រាប់ការបែង​ចែករវាងរដ្ឋនិងសាសនា និងសមភាពសង្គម។ ក្នុងការផ្តល់ សេរីភាពទូទៅនៃមនសិការ ដល់បុគ្គល ក្រឹត្យនេះបានផ្តល់សម្បទានជាក់លាក់ជាច្រើនដល់ពួកប្រូតេស្តង់ ដូចជាការលើកលែងទោស និងការផ្តល់ សិទ្ធិស៊ីវិល របស់ពួកគេឡើងវិញ រួមទាំងសិទ្ធិធ្វើការក្នុងវិស័យណាមួយ សូម្បីតែសម្រាប់រដ្ឋ និងនាំយកការតវ៉ាដោយផ្ទាល់ទៅថ្វាយដល់ស្តេច។ វា​បាន​សម្គាល់​ដោយ​ជោគជ័យ​នូវ​ការ​បញ្ចប់ ​សង្គ្រាម​សាសនា​របស់​បារាំង ដែល​បាន​ធ្វើ​ទុក្ខ​ដល់​ប្រទេស​បារាំង​ក្នុង​អំឡុង​ពាក់កណ្តាល​ទីពីរ​នៃ​សតវត្ស​ទី១៦។

ព្រះរាជក្រឹត្យនៃសាំងហ្ស៊ែរម៉ាំង ដែលប្រកាសឱ្យប្រើកាលពី៣៦ឆ្នាំមុនដោយក្សត្រី កាតេរីន ដឺមេឌីស៊ី បានផ្តល់សមភាពមានកម្រិតដល់ពួកយូហ្គឺណុត ប៉ុន្តែត្រូវបានរំខានដោយព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួន ធ្វើឲ្យវាមិនត្រូវបានចុះបញ្ជីជាផ្លូវការរហូតដល់បន្ទាប់ពី ការសម្លាប់រង្គាលនៅវ៉ាស៊ី នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៥៦២ ដែលបង្កជា សង្គ្រាមសាសនាបារាំង។

ព្រះរាជក្រឹត្យនៃហ្វុងតែនប្លូ ដែលបានដកហូតរាជក្រឹត្យរបស់ណង់ នៅខែតុលាឆ្នាំ១៦៨៥ ត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើដោយ ល្វីទី១៤ ដែលជារាជនត្តារបស់ស្តេចហង់រីទី៤។ ទង្វើនេះបានជំរុញឱ្យមានការនិរទេសនៃពួកប្រូតេស្តង់ និងបង្កើនអរិភាពជាមួយប្រទេសប្រូតេស្តង់ដែលជាប់ព្រំដែនប្រទេសបារាំង។

## ស្ថានភាពទូទៅ 
ក្រឹត្យ​នេះ​មាន​គោល​បំណង​ជា​ចម្បង​ដើម្បី​បញ្ចប់ ​សង្គ្រាម​សាសនា​បារាំង ​ដែល​អូសបន្លាយ​ពេល​យ៉ាងយូរ។ 

ស្តេច ហង់រីទី៤ ក៏មានហេតុផលផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ការគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចនេះ។ មុនពេលឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៥៨៩ ព្រះអង្គធ្លាប់ជាសាសនិក លទ្ធិប្រូតេស្តង់ ហើយទ្រង់នៅតែអាណិតអាសូរចំពោះបុព្វហេតុប្រូតេស្តង់។ វាត្រូវបានគេជឿយ៉ាងទូលំទូលាយថាទ្រង់បានប្តូរទៅកាន់ សាសនាកាតូលិក នៅឆ្នាំ ១៥៩៣ ដើម្បីធានាបានតំណែងជាមហាក្សត្រ។ ក្រឹត្យ​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ស្តារ​សន្តិភាព និង​ឯកភាព​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់ ​ប្រទេស​បារាំង ​ឡើង​វិញ ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​បំពេញ​ចិត្ត​ភាគី​ណា​មួយ​ឡើយ។ ពួកកាតូលិកបានច្រានចោលការទទួលស្គាល់ជាក់ស្តែងនៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់ជាធាតុអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុងសង្គមបារាំង ហើយនៅតែសង្ឃឹមថានឹងពង្រឹងឯកភាពសាសនា។ ពួកប្រូតេស្តង់ប្រាថ្នាចង់បានភាពស្មើគ្នាពេញលេញជាមួយពួកកាតូលិក ដែលក្រឹត្យនេះមិនបានផ្តល់។ George A. Rothrock បានសរសេរ ៖ "សមភាពនៅប្រទេសបារាំងគឺជាគំនិតរបស់ព្រះរាជា ហើយសមភាពខាងសាសនាគឺអាស្រ័យទៅលើការបន្តការគាំទ្ររបស់ស្តេច"។ 

ការស្តារឡើងវិញនូវសិទ្ធិអំណាចព្រះរាជានៅប្រទេសបារាំងទាមទារសន្តិភាពផ្ទៃក្នុង ដែលផ្អែកលើការសមភាពមានកម្រិតដែលអនុវត្តដោយស្តេច។ ដោយសារកងទ័ពស្តេចមិនអាចនៅគ្រប់ទីកន្លែង ពួកយូហ្គឺណុត ចាំបាច់ត្រូវផ្តល់លទ្ធភាពការពារខ្លួនដែលមានកម្រិតយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ 

## លក្ខខណ្ឌ 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| [Henry IV នៃប្រទេសបារាំង|ហង់រីទី៤ នៃប្រទេសបារាំង ដោយ ហ្រ្វង់ ពួបឺស ។]]
ព្រះរាជក្រឹត្យណង់ ដែលស្តេចហង់រីទី៤ បានចុះហត្ថលេខាមានអត្ថបទជាមូលដ្ឋានចំនួន៤ រួមទាំងអត្ថបទសំខាន់ៗដែលបង្កើតឡើងចំនួន ៩២អត្ថបទ ដែលភាគច្រើនផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដែលមិនជោគជ័យហើយបានចុះហត្ថលេខាក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមថ្មីៗនេះ។ សេចក្តីសម្រេចក៏បានរួមបញ្ចូល ៥៦អត្ថបទ "ពិសេស" (សម្ងាត់) ដែលទាក់ទងនឹងសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចប្រូតេស្តង់។ ជា​ឧទាហរណ៍ រដ្ឋ​បារាំង​បាន​ធានា​ការ​ការពារ​ពួក​ប្រូតេស្តង់​បារាំង​ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​បរទេស​ពី ​ការ​ស៊ើប​អង្កេតកាតូលិក ។ "នេះធ្វើឲ្យខ្ញុំដូចគេឆ្កាង" ជាបន្ទូលតវ៉ាប្រឆាំងពីសម្តេចប៉ាប ក្លេម៉ង់ទី៨ នៅពេលជ្រាបពីរាជក្រឹត្យ។ ផ្នែកពីរចុងក្រោយមាន *brevets* ( អក្សរប៉ាតង់ ) ដែលមានឃ្លាយោធា និងឃ្លាគ្រូគង្វាល។ ទាំងពីរនេះត្រូវបានដកចេញនៅឆ្នាំ១៦២៩ ដោយស្តេច ល្វីទី១៣ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលសាសនាចុងក្រោយ។

លិខិតប៉ាតង់ ចំនួនពីរ  បន្ថែមលើសេចក្តីសម្រេចនេះបានផ្តល់ជម្រកសុវត្ថិភាពដល់ពួកប្រូតេស្តង់ ( *places* *de sûreté* ) ដែលជាបន្ទាយទាហានដូចជា ឡា រ៉ូឆែល ដែលស្តេចបានចំណាយ ១៨០ ០០០ អេគុស ក្នុងមួយឆ្នាំ រួមជាមួយនឹងបន្ទាយសង្គ្រោះបន្ទាន់ចំនួន១៥០ បន្ថែមទៀត ( *កន្លែងជ្រកកោន* ) ហើយត្រូវបានថែរក្សាដោយការចំណាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកយូហ្គឺណុត ។ ទង្វើនៃសមភាពបែបនេះ គឺមិនធ្លាប់មានទេនៅ អឺរ៉ុបខាងលិច  ដែលធ្លាប់តែអនុវត្តស្តង់ដារ ដែលបានបង្ខំឱ្យប្រជារាស្រ្តធ្វើតាមសាសនារបស់អ្នកដឹកនាំរបស់ពួកគេក្រោមការអនុវត្តគោលការណ៍នៃ *cuius regio, eius religio* ។

ខណៈពេលដែលវាបានផ្តល់ឯកសិទ្ធិមួយចំនួនដល់ពួក យូហ្គឺណុត នោះ ក្រឹត្យនេះបានរក្សាជំហររបស់សាសនាកាតូលិកជាសាសនារដ្ឋរបស់ប្រទេសបារាំង។ ប្រូតេស្តង់មិនបានទទួលការលើកលែងពីការបង់ដង្វាយមួយ ភាគក្នុងដប់  ហើយត្រូវគោរព ថ្ងៃបុណ្យកាតូលិក និងការរឹតបន្តឹងទាក់ទងនឹងអាពាហ៍ពិពាហ៍។ អាជ្ញាធរបានកំណត់សេរីភាពនៃការគោរពប្រណិប័តន៍សាសនាប្រូតេស្តង់ចំពោះតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់។ ក្រឹត្យនេះបានដោះស្រាយតែការរួមរស់ជាមួយប្រូតេស្តង់ និងកាតូលិកប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនបាននិយាយអំពី ជនជាតិជី្វហ្វ ឬ មូស្លីម ដែលត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិជ្រកកោនបណ្តោះអាសន្ននៅប្រទេសបារាំង នៅពេលដែលពួក ម៉ារ៉ាណូស និង ម៉ូរីស្កូ ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ 

ច្បាប់ដើម​ដែល​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ​ក្រឹត្យ​នោះ​បាន​បាត់​ទៅ​ហើយ។ *បណ្ណាសារដ្ឋានជាតិ* នៅប៉ារីសបានក្សាទុកតែអត្ថបទនៃឯកសារខ្លីជាងនេះដែលត្រូវបានកែប្រែដោយសម្បទានដែលដកស្រង់ចេញពីព្រះមហាក្សត្រ ដោយបព្វជិតនិង សភាប៉ារីស ដែលបានពន្យារពេលដប់ខែមុនពេលចុះហត្ថលេខានិងបោះត្រាលើឯកសារនៅឆ្នាំ១៥៩៩ ។ ច្បាប់ចម្លងនៃសេចក្តីប្រកាសទីមួយ ដែលត្រូវបានផ្ញើសម្រាប់ការរក្សាសុវត្ថិភាពទៅកាន់ពួកប្រូតេស្តង់នៅ ហ្សឺណែវ បានបន្សល់ទុកមកដល់សព្វថ្ងៃ។ សភា ​ខេត្ត​ជំទាស់​នឹង​ការ​ប្រកាស​នេះ។ សភាដែលប្រកែកតវ៉ា​ច្រើន​ជាងគេ​គឺ ​សភា​នៃ​រឿន ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ដោយ​មិន​ទុក​ចិត្ត​លើ​ក្រឹត្យ​នេះទើប​តែ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៦០៩ប៉ុណ្ណោះ។ 

ទីតាំងនៃការចុះហត្ថលេខាគឺមិនមានភាពច្បាស់លាស់ទេ។ ក្រឹត្យ​នេះ​បាន​បញ្ជាក់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ថា «​ត្រូវ​បាន​ប្រទាន​នៅ ​ក្រុងណង់ ក្នុង​ខែ​មេសា ក្នុង​ឆ្នាំ​នៃ​ព្រះអម្ចាស់​នៃ​យើង​មួយ​ពាន់​ប្រាំ​រយ​កៅសិប​ប្រាំបី»។ នៅចុងសតវត្សទី១៩ ប្រពៃណីកាតូលិក  បានលើកឡើងពីការចុះហត្ថលេខានៅក្នុង Maison des Tourelles ដែលជាផ្ទះរបស់ពាណិជ្ជករអេស្ប៉ាញដ៏ល្បីល្បាញ អង់ដ្រេ រុយអ៊ីស ដែលត្រូវបានបំផ្លាញដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។

## ការដកហូត 
[រូបភាពតូច| ល្វីទី១៤ ដោយ [Hyacinthe Rigaud|យ៉ាស៊ីន រីហ្គូត]]
ក្រឹត្យនេះនៅតែមិនមានការផ្លាស់ប្តូរជាធរមាន ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយ *សភា* ថាជា "ច្បាប់ជាមូលដ្ឋាន និងមិនអាចដកហូតវិញបាន" លើកលែងតែ *brevets* ដែលត្រូវបានផ្តល់សម្រាប់រយៈពេលប្រាំបីឆ្នាំ ហើយត្រូវបានបន្តដោយស្តេចហង់រី ក្នុងឆ្នាំ១៦០៦ និងនៅឆ្នាំ១៦១១ ដោយម្ចាស់ក្សត្រី ម៉ារី ដឺមេឌីឈី  ដែលបានបញ្ជាក់ពីរាជក្រឹត្យ ក្នុងរយៈពេលមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការធ្វើគតស្តេចហង់រី ដោយសារមានការភ័យខ្លាចពីពួកប្រូតេស្តង់ចំពោះ ការសម្លាប់រង្គាលថ្ងៃសាំងបាត្លូមី ជាថ្មីម្តងទៀត។ ការឧបត្ថម្ភត្រូវបានកាត់បន្ថយជាលំដាប់ នៅពេលស្តេចហង់រីគ្រប់គ្រងអំណាចកាន់តែច្រើនលើនគរ។  ដោយ កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងម់ុងពើល្យ៊ែ ក្នុងឆ្នាំ១៦២២ បានការបះបោរពួកយូហ្គឺណុតនៅឡង់ហ្គឺដុក ទីក្រុងប្រូតេស្តង់ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹមពីរគឺ ឡា រ៉ូឆ៊ែល និង ម៉ុងតូបាន ។ *Brevets* ត្រូវបានដកចេញទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ ១៦២៩ដោយស្តេចល្វីទី១៣ បន្ទាប់ពី ការឡោមព័ទ្ធឡារ៉ូឆ៊ែល ដែលក្នុងនោះ កាឌីណាល់ រីឆល្យើ បានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងអស់រយៈពេលដប់បួនខែ។

ក្នុងកំឡុងពេញមួយរជ្ជកាលរបស់ស្តេចល្វីទី១៣ និងជាពិសេសក្នុងកំឡុងកុមារភាពនៃព្រះចៅល្វីទី១៤ ការអនុវត្តក្រឹត្យនេះមានការប្រែប្រួលពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ តាមរយៈសេចក្តីប្រកាស និងបញ្ជា ហើយក្នុងករណីការសម្រេចចិត្តនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សា មានការប្រែប្រួលទៅតាមនិន្នាការនៃនយោបាយក្នុងស្រុក និង ទំនាក់ទំនងរបស់បារាំងជាមួយមហាអំណាចនៅបរទេស។ 

នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៦៨៥ ស្តេចល្វីទី១៤ ដែលជារាជនត្តារបស់ស្តេចហង់រីទ៤ បានបោះបង់ចោលរាជក្រឹត្យនេះ ហើយបានប្រកាសថា លទ្ធិប្រូតេស្ដង់ជាសាសនាខុសច្បាប់ជាមួយនឹង ព្រះរាជក្រឹត្យហ្វុងតែនប្លូ ។ ទង្វើ​នេះ​ដែល​គេ​ហៅ​ជាទូទៅ​ថា ' *ការ​ដកហូតព្រះរាជ​ក្រឹត្យ​ណង់* ' បានផ្តល់ផលខូច​ខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​សម្រាប់ប្រទេស​បារាំង។ ខណៈពេលដែលសង្រ្គាមសាសនាមិនបានឆេះឡើងវិញ ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើប្រូតេស្តង់បានកើតឡើង។ មន្ត្រីប្រូតេស្តង់ទាំងអស់ត្រូវបានទុកពេលពីរសប្តាហ៍ដើម្បីចាកចេញពីប្រទេស លុះត្រាតែពួកគេបានប្តូរទៅកាន់សាសនាកាតូលិក ហើយពួកប្រូតេស្តង់ផ្សេងទៀតទាំងអស់ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចាកចេញពីប្រទេស។ ទោះជាមានការហាមឃាត់ក៏ដោយ ក៏ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាថ្មី រួមទាំងឧទាហរណ៍ជាច្រើននៃការធ្វើទារុណកម្ម បានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៤០០ ០០០នាក់ត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសបារាំងដោយប្រថុយនឹងជីវិតរបស់ពួកគេ។   ភាគច្រើនបានផ្លាស់ទៅ ចក្រភពអង់គ្លេស ព្រុ ស សាធារណរដ្ឋហូឡង់ ស្វីស អាហ្វ្រិកខាងត្បូង និង អាណានិគមបារាំងថ្មី និង អាណានិគមរដ្ឋទាំងដប់បី នៅអាមេរិកខាងជើង។  អ្នកខ្លះថែមទាំងបានផ្លាស់ទៅរស់នៅប្រទេសដាណឺម៉ាក ជាកន្លែងដែលទីក្រុង ហ្វ្រេដេរីស្យា ដែលត្រូវបានកម្ទេចដោយទ័ពស៊ុយអែតកាលពីឆ្នាំ១៦៥៦ ត្រូវការអ្នកតាំងលំនៅថ្មី និងមានឃ្លាជាក់លាក់មួយនៅក្នុងបទបញ្ញត្តិទីក្រុងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យសាសនិកក្រៅពី ពួកប្រូតេស្តង់និកាយលូទែរ៉ង់ អាចរស់នៅក្នុងទីក្រុងបាន។  ការនិរទេសនេះបានដកហូតប្រទេសបារាំងនូវបុគ្គលដែលមានជំនាញ និងឧស្សាហ៍ព្យាយាមបំផុតរបស់ខ្លួន ដែលមួយចំនួនក្រោយមកបានជួយគូប្រជែងរបស់បារាំងនៅប្រទេសហូឡង់ និងនៅប្រទេសអង់គ្លេស។ ការដកហូតព្រះរាជក្រឹត្យណង់ ក៏បានធ្វើឱ្យខូចដល់ប្រជាប្រិយភាពស្តេចល្វីទី១៤ នៅបរទេសថែមទៀត ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជាតិប្រូតេស្តង់ជាប់ព្រំដែនប្រទេសបារាំងកាន់តែមានអរិភាពចំពោះរបបរបស់ទ្រង់។ នៅពេលជ្រាបពីការដកហូតក្រឹត្យនេះ  ហ្វ្រេដេរីគ​ វីល្លៀម ដែលជាអ្នកបោះឆ្នោតនៃប្រាដេនបួក បានចេញ ក្រឹត្យនៃផតស្តាម ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យពួកប្រូតេស្តង់មករស់នៅ ប្រាដេនបួក ព្រុស ។

សេរីភាពក្នុងការគោរពប្រណិប័តន៍សាសនា និងសិទ្ធិស៊ីវិលសម្រាប់ជនមិនមែនកាតូលិកនៅក្នុងប្រទេសបារាំងមិនត្រូវបានស្តារឡើងវិញទេ រហូតដល់ការចុះហត្ថលេខាលើ រាជក្រឹត្យវែសៃយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រាជក្រឹត្យសមភាព ដោយស្តេចល្វីទី១៦ ១០២ឆ្នាំក្រោយមកនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៧៨៧ ។ ក្រឹត្យនេះត្រូវបានអនុម័តដោយ សភា ពីរខែក្រោយមក តិចជាងពីរឆ្នាំមុនពេលចុងបញ្ចប់នៃ របបរាជានិយម និង សេចក្តីប្រកាសនៃសិទ្ធិមនុស្សនិងពលរដ្ឋឆ្នាំ១៧៨៩ នឹងលុបបំបាត់ការរើសអើងសាសនានៅក្នុងប្រទេសបារាំងទាំងស្រុង។ 

## ការបកប្រែអត្ថបទដែលបានជ្រើសរើស 
ទាំងនេះគឺជាបទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ និងសេចក្តីសម្រេចសំខាន់បំផុតដែលត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅ ណង់ ប្រ៊ីតានី ប្រហែលជានៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៥៩៨: Henri by the grace of God king of France and of Navarre, to all to whom these presents come, greeting:

Among the infinite benefits which it has pleased God to heap upon us, the most signal and precious is his granting us the strength and ability to withstand the fearful disorders and troubles which prevailed on our advent in this kingdom. The realm was so torn by innumerable factions and sects that the most legitimate of all the parties was fewest in numbers. God has given us strength to stand out against this storm; we have finally surmounted the waves and made our port of safety,—peace for our state. For which his be the glory all in all, and ours a free recognition of his grace in making use of our instrumentality in the good work.... We implore and await from the Divine Goodness the same protection and favor which he has ever granted to this kingdom from the beginning....

We have, by this perpetual and irrevocable edict, established and proclaimed and do establish and proclaim:

I. First, that the recollection of everything done by one party or the other between March, 1585, and our accession to the crown, and during all the preceding period of troubles, remain obliterated and forgotten, as if no such things had ever happened....

III. We ordain that the Catholic Apostolic and Roman religion shall be restored and reëstablished in all places and localities of this our kingdom and countries subject to our sway, where the exercise of the same has been interrupted, in order that it may be peaceably and freely exercised, without any trouble or hindrance; forbidding very expressly all persons, of whatsoever estate, quality, or condition, from troubling, molesting, or disturbing ecclesiastics in the celebration of divine service, in the enjoyment or collection of tithes, fruits, or revenues of their benefices, and all other rights and dues belonging to them; and that all those who during the troubles have taken possession of churches, houses, goods or revenues, belonging to the said ecclesiastics, shall surrender to them entire possession and peaceable enjoyment of such rights, liberties, and sureties as they had before they were deprived of them....

VI. And in order to leave no occasion for troubles or differences between our subjects, we have permitted, and herewith permit, those of the said religion called Reformed to live and abide in all the cities and places of this our kingdom and countries of our sway, without being annoyed, molested, or compelled to do anything in the matter of religion contrary to their consciences, ... upon condition that they comport themselves in other respects according to that which is contained in this our present edict.

VII. It is permitted to all lords, gentlemen, and other persons making profession of the said religion called Reformed, holding the right of high justice [or a certain feudal tenure], to exercise the said religion in their houses....

IX. We also permit those of the said religion to make and continue the exercise of the same in all villages and places of our dominion where it was established by them and publicly enjoyed several and divers times in the year 1597, up to the end of the month of August, notwithstanding all decrees and judgments to the contrary....

XIII. We very expressly forbid to all those of the said religion its exercise, either in respect to ministry, regulation, discipline, or the public instruction of children, or otherwise, in this our kingdom and lands of our dominion, otherwise than in the places permitted and granted by the present edict.

XIV. It is forbidden as well to perform any function of the said religion in our court or retinue, or in our lands and territories beyond the mountains, or in our city of Paris, or within five leagues of the said city....

XVIII. We also forbid all our subjects, of whatever quality and condition, from carrying off by force or persuasion, against the will of their parents, the children of the said religion, in order to cause them to be baptized or confirmed in the Catholic Apostolic and Roman Church; and the same is forbidden to those of the said religion called Reformed, upon penalty of being punished with especial severity....

XXI. Books concerning the said religion called Reformed may not be printed and publicly sold, except in cities and places where the public exercise of the said religion is permitted.

XXII. We ordain that there shall be no difference or distinction made in respect to the said religion, in receiving pupils to be instructed in universities, colleges, and schools; nor in receiving the sick and poor into hospitals, retreats, and public charities.

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ព្រះរាជក្រឹត្យសមភាព
* សេរីភាពខាងសាសនា
* Michel de l'Hôpital ដែលជាបុព្វបទនៃគោលនយោបាយរបស់ស្តេចហង់រីទី៤
* សន្តិភាពនៃវែវីន

## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង 
### លេខយោង 
### ប្រភព 
ប្រភពដែលតាមពីក្រោយដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសម័យទំនើបភាគច្រើនគឺជនភៀសខ្លួន Huguenot Élie Benoist 's ''Histoire de l'édit de Nantes*, 3 vols ។ (Delft, 1693–95) ។ EG Léonard លះបង់ជំពូកមួយទៅកាន់ Edict of Nantes នៅក្នុង *Histoire général du protestantisme*, 2 vols ។ (ប៉ារីស) ឆ្នាំ 1961: II: 312–89 ។

## ការអានបន្ថែម 
* អាលកុក, អាន់តូនី។ *ប្រវត្តិនៃការការពារជនជាតិភាគតិចវប្បធម៍ក្នុងតំបន់នៅអឺរ៉ុប៖ ពីក្រឹត្យរបស់ Nantes រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន* (Springer, 2000)។ &#x5B; *ISBN&nbsp;បាត់* &#x5D;
* Baumgartner, Frederic J. "The Catholic Opposition to the Edict of Nantes, 1598-1599" ។ *Bibliothèque d'humanisme និង Renaissance* 40.3 (1978): 525–536 ។ លើបណ្តាញ
* Cavendish, Richard ។ "ក្រឹត្យរបស់ Nantes" ។ *ប្រវត្តិសាស្រ្តថ្ងៃនេះ* 48.4 (1998): 35+ ។
* Champeaud, Gregory ។ "Edict of Poitiers និងសន្ធិសញ្ញា Nérac ឬពីរជំហានឆ្ពោះទៅកាន់ Edict of Nantes"។ *ទិនានុប្បវត្តិសតវត្សទីដប់ប្រាំមួយ* (2001): 319–334 ។ លើបណ្តាញ
* Davis, Stephen M. *The French Huguenots and Wars of Religion: បីសតវត្សនៃការតស៊ូដើម្បីសេរីភាពនៃមនសិការ* (2021) 
* ស្មៅបៃតង, ម៉ាកុស។ "ក្រឹត្យរបស់ Nantes (1598)" ។ នៅក្នុង *Handbuch Frieden im Europa der Frühen Neuzeit* (2021): 897–910។ អនឡាញជាភាសាអង់គ្លេស
* Kleinman, Ruth ។ "ការផ្លាស់ប្តូរការបកស្រាយនៃក្រឹត្យរបស់ Nantes: ទិដ្ឋភាពរដ្ឋបាល, 1643-1661" ។ *ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង* 10.4 (1978): 541–571 តាមអ៊ីនធឺណិត
* Gerson, Noel B. *The Edict of Nantes* (Grosset & Dunlap, 1969) 
* Lualdi, Katharine J. "ការខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងសេចក្តីជំនឿ៖ ការថ្វាយបង្គំកាតូលិក និងអត្តសញ្ញាណសហគមន៍នៅពេលក្រោយនៃក្រឹត្យរបស់ Nantes" ។ *ទិនានុប្បវត្តិសតវត្សទីដប់ប្រាំមួយ* (2004): 717–734 ។ លើបណ្តាញ
* Orcibal, ហ្សង់។ "Louis XIV និងក្រឹត្យរបស់ Nantes" ។ នៅក្នុង *Louis XIV and Absolutism* (Palgrave Macmillan, 1976) ទំព័រ។&nbsp;១៥៤–១៧៦។ &#x5B; *ISBN&nbsp;បាត់* &#x5D;
* Parsons, Jotham, ed ។ *The Edict of Nantes: ការសរសេរអត្ថបទចំនួនប្រាំ និងការបកប្រែថ្មី* (National Huguenot Society, 1998)។
* Pugh, Wilma J. "សុខុមាលភាពសង្គមនិងក្រឹត្យរបស់ Nantes: Lyon និង Nimes" ។ *ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង* ៨.៣ (១៩៧៤)៖ ៣៤៩–៣៧៦។ លើបណ្តាញ
* Sutherland, Nicola M. "The Crown, the Huguenots, and the Edict of Nantes"។ នៅក្នុង *The Huguenot Connection: The Edict of Nantes, Its Revocation, and Early French Migration to South Carolina* (Springer, Dordrecht, 1988) ទំព័រ។&nbsp;២៨–៤៨។ &#x5B; *ISBN&nbsp;បាត់* &#x5D;
* Sutherland, Nicola Mary ។ "The Huguenots និង Edict of Nantes 1598-1629" ។ នៅ *Huguenots ក្នុង​ប្រទេស​អង់គ្លេស និង​ប្រវត្តិ​បារាំង​របស់​ពួកគេ ឆ្នាំ 1550–1800* (Palgrave Macmillan, 1987) ទំព័រ។&nbsp;១៥៨–១៧៤។ &#x5B; *ISBN&nbsp;បាត់* &#x5D;
* កំណប់, Geoffrey ។ *The Huguenots* (Yale UP, 2015) 
* Tylor, Charles ។ *The Huguenots ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ: រួមទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃក្រឹត្យរបស់ Nantes ពីការអនុម័តរបស់វានៅឆ្នាំ 1598 ដល់ការដកហូតរបស់វានៅឆ្នាំ 1685* (1892)
* Whelan, Ruth ។ *ការអត់ឱន និងអត្តសញ្ញាណសាសនា៖ ក្រឹត្យរបស់ Nantes និងឥទ្ធិពលរបស់វានៅក្នុងប្រទេសបារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស និងអៀរឡង់'' (២០០៣) 

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* The Edict of Nantes   
* ក្រឹត្យក្រមនៃសាត្រាស្លឹករឹត Nantes  និងការចម្លងជាភាសាបារាំងនៃ Edict of Nantes
* The Edict of Nantes ជាមួយនឹងអត្ថបទសម្ងាត់ និង Brevets បកប្រែដោយ Jotham Parsons