អាំម៉ូន

រូបភាពតូច|ទឹកដីឆ្នាំ៨៣០មុនគ.ស, ពណ៌ទឹកក្រូចជាទឹកដីអាំម៉ូន
**អាំម៉ូន** ( Ammonite : 𐤏𐤌𐤍 *ʻAmān* ; Hebrew  :''*) គឺជារាជាណាចក្រ និយាយភាសាស៊ិមិក បុរាណមួយ ដែលកាន់កាប់ភាគខាងកើតនៃ ទន្លេយ័រដាន់ ចន្លោះជ្រលងភ្នំ Arnon និង Jabbok ក្នុង ទន្លេយ័រដាន់ បច្ចុប្បន្ន។   ទីក្រុងសំខាន់របស់ប្រទេសគឺ *Rabbah* ឬ *Rabbat Ammon* ដែលជាទីតាំងនៃទីក្រុងទំនើបនៃ អាំម៉ាន ដែលជារដ្ឋធានីរបស់ យ័រដាន់ ។ Milcom និង Molech ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ក្នុង ​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ​ថា​ជា​ព្រះ​នៃ​អាំម៉ូន។ ប្រជាជន​នៃ​នគរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា **​ជា​កូន​របស់​អាំម៉ូន** ឬ **​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន** ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបសំណាក​របស់​ជនជាតិ​អាំម៉ូន​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ហ្ស៊កដានី ។ រូបសំណាក​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ជិត Amman Citadel ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​មាន​រហូត​ដល់​សតវត្សរ៍​ទី ៨ មុន​គ.ស។
ពួកអាំម៉ូនបានកាន់កាប់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល Trans-Jordanian ភាគខាងជើងពីផ្នែកចុងក្រោយនៃសហវត្សទី ២មុនគ.ស ដល់យ៉ាងហោចណាស់សតវត្សទី ២ នៃគ.ស។

អាំម៉ូនបានរក្សាឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនពី ចក្រភព Neo-Assyrian (សតវត្សទី ១០ ដល់ទី ៧ មុនគ.ស។  ពួក Kurkh Monolith រាយបញ្ជីកងទ័ពរបស់ស្តេចអាំម៉ូន Baasha ben Ruhubi ដែលកំពុងប្រយុទ្ធជាមួយ អហាប់ នៃ អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ស៊ីរី ប្រឆាំងនឹង Shalmaneser III នៅ សមរភូមិ Qarqar ក្នុងឆ្នាំ ៨៥៣ មុនគ.ស ដែលអាចជាសេនាធិការរបស់ Hadadezer ដែលជាស្តេច Aramaean នៃ Damascus ។ នៅឆ្នាំ ៧៣៤ មុនគ្រឹស្តសករាជ ស្តេចអាំម៉ូន Sanipu គឺជាសេនាធិការនៃ Tiglath-Pileser III នៃ Assyria ហើយអ្នកស្នងតំណែងរបស់ Sanipu Pudu-ilu បានកាន់តំណែងដូចគ្នានៅក្រោម Sennacherib ( r. ៧០៥–៦៨១ ) និង Esarhaddon ( r. ៦៨១–៦៦៩ )។  បញ្ជី​សួយសារអាករ​ជនជាតិ​អាសស៊ើរ​មាន​ចាប់ពី​សម័យកាល​នេះ ដែល​បង្ហាញ​ថា អាំម៉ូន​បាន​បង់​សួយសារអាករ​មួយ​ភាគ​ប្រាំ​ដូច​សាសន៍​យូដា​ដែរ។ 

បន្តិច​ក្រោយ​មក ស្ដេច​អាំម៉ូន​គឺ អាំមីណាដាប់​ទី ១ ( fl. ៦៥០ មុន គ.ស ។  ស្តេចផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងប្រភពសហសម័យគឺ Barachel (បញ្ជាក់នៅក្នុង ត្រា សហសម័យជាច្រើន) និង Hissalel ; Hissalel បានសោយរាជ្យប្រហែល ៦២០ មុនគ្រិស្តសករាជ ហើយត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកមួយនៅលើ ដបលង្ហិនដែលបានរកឃើញនៅ Tel Siran ក្នុង ទីក្រុង Amman នាពេលបច្ចុប្បន្ន រួមជាមួយកូនប្រុសរបស់គាត់គឺស្តេច Amminadab II ដែលបានសោយរាជ្យប្រហែល ៦០០ មុនគ.ស។

បុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា អាំម៉ូនបានរីកចម្រើនក្នុងកំឡុងសម័យ អាណាចក្រនេអូបាប៊ីឡូន (៦២៦ ដល់ ៥៣៩ មុនគ.ស)។ នេះផ្ទុយនឹងទស្សនៈដែលលេចធ្លោអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ដែលថា Transjordan ត្រូវបានបំផ្លាញដោយ Nebuchadnezzar II ឬបានទទួលរងនូវការថយចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សបន្ទាប់ពីការបំផ្លាញរបស់ Judah ដោយស្តេចនោះ។ ភ័ស្តុតាងថ្មីជាងនេះបង្ហាញថា អាំម៉ូន រីករាយនឹងការបន្តពី នីអូបាប៊ីឡូន ដល់សម័យ ពែរ្ស ពី ៥៥០ ទៅ ៣៣០ មុនគ.ស។  ហេតុផល​មួយ​រួម​មាន អាំម៉ូន​ក្លាយ​ជា​ខេត្ត​បាប៊ីឡូន មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ដោយ​នេប៊ូក្នេសា​ទី ២ ក្នុង​ឆ្នាំ ៥៨០ មុន​គ.ស។ 

នៅក្នុងគណនីនៅក្នុង សៀវភៅទីមួយនៃ Maccabees ជនជាតិអាំម៉ូន និងកុលសម្ព័ន្ធជិតខាងរបស់ពួកគេត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ឃើញថាបានប្រឆាំងនឹងការរស់ឡើងវិញនៃអំណាចរបស់សាសន៍យូដានៅក្រោម Judas Maccabaeus ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៦៧ ដល់ ១៦០ មុនគ។   រាជវង្ស Hyrcanus បានបង្កើត Qasr Al Abd ហើយជាកូនចៅនៃរាជវង្ស Seleucid Tobiad នៃ Tobiah ដែល Nehemiah លើកឡើងនៅសតវត្សទី ៥ មុនគ.

ដោយការសញ្ជ័យ រ៉ូម៉ាំង នៃ Levant ដោយ Pompey ក្នុង ៦៣ មុនគ.ស  

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការជូនដំណឹងចុងក្រោយរបស់ជនជាតិអាំម៉ូនកើតឡើងនៅក្នុងកិច្ចសន្ទនារបស់ Justin Martyr *ជាមួយ Trypho* (§ 119) នៅសតវត្សទី ២ នៃគ.ស. Justin បញ្ជាក់​ថា​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ជា​មនុស្ស​ជា​ច្រើន។  

## គណនីព្រះគម្ពីរ 
រូបភាពតូច| ដាវីឌ​ដាក់​ទោស​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន ដោយ Gustave Dore
ការ​លើក​ឡើង​ដំបូង​អំពី​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​នៅ​ក្នុង ​គម្ពីរ​ហេព្រើរ គឺ​នៅ​ក្នុង​លោកុប្បត្តិ ១៩:៣៧-៣៨។ មាន​ចែង​នៅ​ទី​នោះ​ថា ពួក​គេ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី ​បេន-អាំមី ជា​កូន​ប្រុស​របស់ ​ឡុត ​ជា​មួយ​នឹង​កូន​ស្រី​ពៅ​របស់​គាត់ ដែល​បាន​គ្រោង​នឹង​ប្អូន​ស្រី​របស់​ខ្លួន​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​ឡុត​ស្រវឹង ហើយ​ក្នុង​ស្ថានភាព​ស្រពិចស្រពិល​បាន​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​គាត់​ដើម្បី​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ។   បេន-អាំមី មានន័យថា " *កូនប្រុសរបស់ប្រជាជនរបស់ខ្ញុំ* " ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​បំផ្លាញ ​ក្រុង​សូដុំម និង​ក្រុង​កូម៉ូរ៉ា ផែនការ​របស់​កូន​ស្រី​របស់​ឡុត​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​មាន​គភ៌ និង​សម្រាល​បាន​អាំម៉ូន និង​បង​ប្រុស​របស់​គាត់​ឈ្មោះ ​ម៉ូអាប់ ។

ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​បាន​តាំង​ទី​លំនៅ​នៅ​ខាង​កើត​ទន្លេ​យ័រដាន់ ដោយ​វាយ​លុក​យក​ទឹក​ដី ​រេផែម ភាគ​ខាង​កើត​នៃ​ទន្លេ​យ័រដាន់ ចន្លោះ​ទន្លេ ​យ៉ាបបូក និង ​អើណូន ហើយ​វាយ​យក​ពួក​គេ​ទៅ​រស់​នៅ។ ទឹក​ដី​របស់​ពួក​គេ​ពី​ដើម​មាន​ទាំង​អស់​ចាប់​តាំង​ពី​ទន្លេ​យ័រដាន់​រហូត​ដល់​ទីរហោស្ថាន និង​ចាប់​ពី​ទន្លេ​យ៉ាបបូក​ខាង​ត្បូង​រហូត​ដល់​ទន្លេ​អើណូន។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទឹកដីនៃយក្ស។ ហើយ​យក្ស​នោះ​ពី​មុន​មក​រស់​នៅ​ក្នុង​នោះ ដែល​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​ហៅ​ថា ហ្សាមហ្ស៊ូមីម។ 

មិនយូរប៉ុន្មានមុនពេល និក្ខមនំ របស់អ៊ីស្រាអែល ជនជាតិ អាម៉ូរី នៅភាគខាងលិចនៃទន្លេយ័រដាន់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច ស៊ីហុន បានចូលលុកលុយ និងកាន់កាប់ ផ្នែកធំនៃទឹកដីម៉ូអាប់ និងអាំម៉ូន ។ ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​ស្រុក​បរិបូរណ៍​ក្បែរ​ទន្លេ​យ័រដាន់ ហើយ​បាន​ដក​ថយ​ទៅ​ភ្នំ និង​ជ្រលង​ភ្នំ​នៅ​ខាង​កើត។  ការ​ឈ្លាន​ពាន​របស់​ជន​ជាតិ​អាម៉ូរី​បាន​បង្កើត​ក្រូចឆ្មារ ហើយ​បំបែក​នគរ​ពីរ​របស់​អាំម៉ូន និង​ម៉ូអាប់។ 

នៅ​សម័យ ​ចៅក្រម ពួក​អាំម៉ូន​បាន​ចងសម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ ​អេកឡូន ​នៃ​ជន​ជាតិ​ម៉ូអាប់​ក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារ​អ៊ីស្រាអែល។ ជនជាតិអាំម៉ូនបានរក្សាការទាមទាររបស់ពួកគេចំពោះផ្នែកមួយនៃ Transjordan បន្ទាប់ពីវាត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកអ៊ីស្រាអែលដែលបានទទួលវាពី ស៊ីហុន ។ ក្នុង​សម័យ ​យេបថា ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​បាន​កាន់កាប់​ទឹកដី​ភាគ​ខាង​កើត​នៃ​ទន្លេ​យ័រដាន់ ហើយ​ចាប់​ផ្ដើម​ចូល​លុកលុយ​ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ខាង​លិច​ទន្លេ។ យែបថា​បាន​ក្លាយ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ក្នុង​ការ​ទប់ទល់​នឹង​ការ​ញុះញង់​ទាំង​នេះ។

ការបៀតបៀនឥតឈប់ឈរនៃសហគមន៍អ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងកើតនៃទន្លេយ័រដាន់ដោយជនជាតិអាំម៉ូនគឺជាកម្លាំងរុញច្រាននៅពីក្រោយការបង្រួបបង្រួមនៃកុលសម្ព័ន្ធនៅក្រោម ព្រះបាទសូល ។ ស្ដេច ​ណាហាស​នៃ​អាំម៉ូន ( c. ១០១០ – ៩៩០ មុនគ.ស) ឡោមព័ទ្ធ យ៉ាបេស-គីលាត Nahash លេចឡើងភ្លាមៗជាអ្នកវាយប្រហារ Jabesh-Gilead ដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅទឹកដីដែលគាត់បានទាមទារ។ ដោយបានបង្ខំអ្នកកាន់កាប់ឱ្យមាន ការឡោមព័ទ្ធ ប្រជាជនបានស្វែងរកលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ ការចុះចាញ់ ហើយត្រូវបានប្រាប់ដោយ Nahash ថាពួកគេមានជម្រើសនៃការស្លាប់ (ដោយដាវ) ឬដោយភ្នែកស្តាំរបស់ពួកគេចេញក្រៅ។ ប្រជាជនបានទទួលព្រះគុណរយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃពីណាហាស ក្នុងអំឡុងពេលនោះពួកគេនឹងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យស្វែងរកជំនួយពី ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់មកពួកគេនឹងត្រូវចុះចាញ់នឹងលក្ខខណ្ឌនៃការចុះចាញ់។ ពួកអ្នកកាន់កាប់បានស្វែងរកជំនួយពីប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ដោយបញ្ជូនអ្នកនាំសារពាសពេញទឹកដី ហើយ សូល ជាអ្នកគង្វាលហ្វូងសត្វនៅពេលនេះ បានឆ្លើយតបដោយការលើកទ័ពដែលបានកម្ចាត់ណាហាស និងក្រុមរបស់គាត់យ៉ាងដាច់អហង្ការនៅ បេសេក ។

ពាក្យដ៏ឃោរឃៅចម្លែកដែលបានផ្តល់ឱ្យដោយ Nahash សម្រាប់ការចុះចាញ់ត្រូវបានពន្យល់ដោយ Josephus ថាជា *ការអនុវត្តធម្មតា'' របស់ Nahash ។ ការពន្យល់ពេញលេញជាងនេះបានកើតឡើងជាមួយនឹងការរកឃើញនៃ រមូរសមុទ្រមរណៈ ៖ ទោះបីជាមិនមាននៅក្នុងអត្ថបទ Septuagint ឬ masoretic ក៏ដោយ អត្ថបទណែនាំមួយមុនការនិទានរឿងនេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងច្បាប់ចម្លងនៃសៀវភៅសាំយូអែលក្នុងចំណោមរមូរដែលរកឃើញនៅក្នុង គុហាទី ៤ : 

នេះ​នៅ​ទី​បំផុត​នាំ​ឲ្យ​មាន​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​សូល។ ក្រោម​ការ​បញ្ជា​របស់​ទ្រង់ ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​បាន​បន្ធូរបន្ថយ​ការ​ឡោមព័ទ្ធ ហើយ​បាន​កម្ចាត់​ស្ដេច​អាំម៉ូន ដែល​ជា​លទ្ធផល​នៅ​ទី​បំផុត​ក្នុង​ការ​បង្កើត ​នគរ​អ៊ីស្រាអែល ។

ក្នុង​រជ្ជកាល ​ស្តេច​ដាវីឌ ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​បាន​បន្ទាប​បន្ថោក​អ្នក​នាំ​សារ​របស់​ដាវីឌ ហើយ​បាន​ជួល​កង​ទ័ព​អារ៉ាម​ឲ្យ​វាយ​ប្រហារ​អ៊ីស្រាអែល។ នៅទីបំផុត នេះបានបញ្ចប់នៅក្នុងសង្រ្គាម និងការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលមួយឆ្នាំនៃ រ៉ាបា ដែលជារដ្ឋធានីនៃអាំម៉ូន។ សង្គ្រាម​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ក្រុង​ទាំង​អស់​របស់​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​ត្រូវ​បាន​វាយ​ដណ្តើម​យក និង​ប្លន់ ហើយ​ប្រជាជន​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់ ឬ​បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​តាម​បញ្ជា​របស់​ដាវីឌ។  

យោង​តាម​ស្តេច​ទី​១ ១៤:២១​-​៣១ និង​របាក្សត្រ​ទី​២ ១២:១៣ ណាអាម៉ា ​ជា​សាសន៍​អាំម៉ូន។ នាង​ជា​មហេសី​តែ​មួយ​គត់​របស់​ស្តេច ​សាឡូម៉ូន ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​តាម​ឈ្មោះ​ក្នុង​ Tanakh ថា​បាន​បង្កើត​កូន។ នាង​ជា​ម្ដាយ​របស់ ​រេហូបោម ជា​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ​របស់​សាឡូម៉ូន។ 

នៅពេលដែលពួកអារ៉ាមនៃទីក្រុងដាម៉ាសបានដកហូតព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែលពីកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេនៅភាគខាងកើតនៃទន្លេយ័រដាន់នោះជនជាតិអាំម៉ូនបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ បេនហាដាដ ហើយមានសមាជិក ១០០០ នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ស៊ីរីនៅក្នុង សមរភូមិ ដ៏ធំនៃជនជាតិអារ៉ាម។ ជនជាតិអាសស៊ើរនៅ Qarqar ក្នុងឆ្នាំ ៨៥៤ មុនគ.ស ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ Shalmaneser III ។

ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន ជន​ជាតិ​ម៉ូអាប់ និង ​មេនីម ​បាន​បង្កើត​ក្រុម​ចម្រុះ​ប្រឆាំង​នឹង ​ព្រះបាទ​យ៉ូសាផាត ​ជា​ជន​ជាតិ​យូដា។ ក្រោយ​មក​ក្រុម​ចម្រុះ​ត្រូវ​បាន​ច្រាន​ចោល​ដោយ​កង​ទ័ព​វាយ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។  ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចុះ​ចាញ់ ហើយ​បាន​ថ្វាយ​កិត្តិយស​ដល់​យ៉ូថាម។ 

បន្ទាប់ពីបានចុះចូលដល់ Tiglath-Pileser III ជាទូទៅពួកគេគឺជាដៃទន្លេនៃ ចក្រភព Neo-Assyrian ប៉ុន្តែបានចូលរួមក្នុងការបះបោរទូទៅដែលបានកើតឡើងនៅក្រោម Sennacherib ; ប៉ុន្តែ​គេ​បាន​ដាក់​ចូល ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​ដៃ​ទន្លេ​ក្នុង​រជ្ជកាល ​អេសារ-ហាដូន ។ អរិភាព​របស់​ពួក​គេ​ចំពោះ​យូដា​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​ជាមួយ​ពួក​ខាល់ដេ​ដើម្បី​បំផ្លាញ​វា។  អំពើឃោរឃៅរបស់ពួកគេត្រូវបានបរិហារដោយព្យាការីអេម៉ុស  និងការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់ពួកគេ (ជាមួយនឹងការត្រឡប់មកវិញរបស់ពួកគេនាពេលអនាគត) ដោយ យេរេមា ;  អេសេគាល ;  និង សេផានា ។  ការ​ធ្វើ​ឃាត​របស់​ពួក​គេ​លើ ​កេដាលី  ​ជា​ទង្វើ​ដ៏​អាក្រក់។ ពួក​គេ​ប្រហែល​ជា​បាន​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដី​ចាស់​របស់​ខ្លួន​មក​វិញ​នៅ​ពេល​ដែល Tiglath-pileser បាន​ចាប់​ជនជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត​ទន្លេ​យ័រដាន់​ទៅ​ជា​ឈ្លើយ។ 

ថូប៊ីយ៉ា ជា​ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​បាន​រួបរួម​ជា​មួយ ​សានបាឡាត ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​នេហេមា  ហើយ​ការ​ប្រឆាំង​របស់​ពួក​គេ​ចំពោះ​ជន​ជាតិ​យូដា​មិន​ឈប់​ឈរ​ជាមួយ​នឹង​ការ​បង្កើត​ក្រោយ​មក​នៅ​ស្រុក​យូដា​ទេ។

ជន​ជាតិ​អាំម៉ូន​បាន​បង្ហាញ​បញ្ហា​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ពួក ​ផារិស៊ី ដោយសារ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជា​ច្រើន​រវាង​បុរស​អ៊ីស្រាអែល និង​ស្ត្រី​ជនជាតិ​អាំម៉ូន (និង​ជនជាតិ​ម៉ូអាប់) បាន​កើត​ឡើង​នៅ​សម័យ ​នេហេមា ។  បុរស​ទាំង​នោះ​បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​ស្ត្រី​នៃ​ប្រជាជាតិ​នានា​ដោយ​គ្មាន​ការ​ប្រែចិត្ត​ជឿ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​កូន​ៗ​មិន​មែន​ជា​សាសន៍​យូដា។ ពួក​គេ​ក៏​បាន​ចូល​រួម​នឹង​ជន​ជាតិ​ស៊ីរី​ក្នុង​សង្គ្រាម​របស់​ពួក​គេ​ជាមួយ​នឹង​ពួក Maccabees ហើយ​ត្រូវ​ចាញ់​ដោយ​យូដាស។  «កូន​ចៅ​អាំម៉ូន» នឹង​ចុះ​ចូល​នឹង​អ៊ីស្រាអែល​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នៃ ​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ព្រះមេស្ស៊ី តាម​ព្យាការី​អេសាយ (អេសាយ ១១:១៤)។ សៀវភៅ​សេផានា ​បាន​ចែង​ថា​៖ ​«​ម៉ូអាប់​នឹង​បាន​ដូច​ជា​ក្រុង​សូដុំម ហើយ​កូន​ចៅ​អាំម៉ូន​ដូច​ក្រុង​កូម៉ូរ៉ា—ដី​ដែល​ពេញ​ដោយ​ស្មៅ និង​ពេញ​ដោយ​អណ្តូង​អំបិល ហើយ​ជា​ទី​ស្ងាត់​ជ្រងំ​ជា​រៀង​រហូត»។ (សេផានា ២:៩)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations