open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
រ៉េត ថៃហ្គឺ

រ៉េត​ ថៃហ្គឺ (រ៉េត​ វិសុថាន់) គឺ​ជា​អ្នក​ក្បាច់​គុន​ខ្មែរ តារា​សម្ដែង និង​ក្បាច់​គុន​ខ្មែរ។

## ***ជីវប្រវត្តិ*** 
រ៉េត ថៃហ្គឺ កើតនៅថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅភូមិអំពិល ឃុំលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ ថៃហ្គឺបានមើលរឿងក្បាច់គុណកាលពីនៅក្មេង ហើយចាប់ផ្តើមត្រាប់តាម ថៃហ្គឺបានរៀនក្បាច់គុននៅវិទ្យាល័យក្នុងស្រុកក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។

## ***ជីវិត និងការងារ*** 
Tiger បានចាប់ផ្តើមអាជីពរបស់គាត់នៅក្នុងឧស្សាហកម្មភាពយន្ត ហើយបានការផ្តើមរបស់គាត់នៅក្នុងខ្សែភាពយន្តភាគនៃកម្មវិធីទូរទស្សន៍ក្នុងស្រុក។ គាត់បានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើន។ លោក​បាន​សម្ដែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៧ ជា​ភាពយន្ត​បែបវាយតប់ និងបាញប្រហារនៅ​កម្ពុជា។ ក្រៅពីការងារសិល្បៈ លោកក៏ជាមន្ត្រីរាជការក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលនៃក្រសួងផែនការនៅកម្ពុជាផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ 2017 គាត់ក៏បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងរឿង First They Killed My Father ជាតួអង្គកងទ័ពខ្មែរក្រហម​និងតួជំនួសផ្សងគ្រោះថ្នាក់។
នៅឆ្នាំ 2024 ថៃហ្គឺ បានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តអន្តរជាតិ ហើយក៏ជាតួអង្គសំខាន់ផងដែរ។ ភាពយន្ត​នេះ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា Phnom Penh Ground Zero។ ខ្សែភាពយន្តនេះមានតួអង្គសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ Maurice Chan, Derek Bidaut, Tharoth Sam និង Tiger Reth ។

## ***គុនខ្មែរ ក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ*** 
ថៃហ្គឺគាត់ ធ្លាប់​ចូលរួម​ក្នុង​កម្មវិធី​ក្បាច់គុន​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ផង​ដែរ។

### ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់ជាតិ 
- ពិធីសម្ពោធពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ឆ្នាំ២០២១

- ពិធីបិទការប្រកួតកីឡាជាតិលើកទី៣ ឆ្នាំ២០២២

- កម្មវិធីរាត្រីចងចាំនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ 2022

- កម្មវិធីរាត្រីស្រមោលស សំដែងនៅប្រាសាទចៅសាយទេវតា រៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ ២០២៣

### ការបង្ហាញក្បាច់គុនថ្នាក់អន្តរជាតិ 
- សម្តែងក្នុងពិធីបិទ និងបើកហ្គេម Sea Game លើកទី៣២ នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ២០២៣

- សម្តែងក្នុងពិធីបើកការប្រកួតកីឡាអាស៊ីប៉ារ៉ាហ្គេមនៅកម្ពុជាឆ្នាំ២០២៣

## ***ការវឹកហាត់ក្បាច់គុនខ្មែររបស់ថៃហ្គឺ*** 
ថៃហ្គឺគាត់បានវឹកហាត់គុនខ្មែរ (ប្រដាល់សេរី), គុនខ្មែរបុរាណ (យុទ្ធគុនខម, គុនល្បុក្កតោ).

## ***ភាពយន្តដែលគាត់បានសម្តែង*** 
## ***ឯកសារយោង*** 
## ***តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ*** 
. IMDb.

Tiger Reth Instagram.
គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិក និងប៉ារ៉ាឡាំពិកសហរដ្ឋអាមេរិក

**គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិក និងប៉ារ៉ាឡាំពិកសហរដ្ឋអាមេរិក (គ.ក.អ.ប.ស.អ.)** គឺជា**គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិក (NOC)** និង**គណៈកម្មាធិការជាតិប៉ារ៉ាឡាំពិក**សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1895 ហើយមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅរដ្ឋខូឡូរ៉ាដូ ។  គឺជា NOCs មួយក្នុងចំណោម NOCs បួននៅលើពិភពលោកដែលបម្រើការជាគណៈកម្មាធិការជាតិប៉ារ៉ាឡាំពិកសម្រាប់ប្រទេសរបស់ពួកគេ។  USOPC ទទួលខុសត្រូវចំពោះការគាំទ្រ ចូល និងត្រួតពិនិត្យក្រុមសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រាប់កីឡាអូឡាំពិក កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិក ហ្គេមអូឡាំពិកយុវជន ហ្គេមប៉ានអាមេរិក និងហ្គេមប៉ារ៉ាប៉ានអាមេរិក ហើយបម្រើការជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃចលនាអូឡាំពិក និងប៉ារ៉ាឡាំពិកនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
ស្រុកភ្នំត្បែងមានជ័យ

ក្លាយជាស្រុកមួយក្នុអខេត្តព្រះវិហារហើយ
ប្រជាជន ផ្រៃ

ផៃគឺជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅថៃ និង ឡាវ។ 

## Name Variation 
ផៃក៏ត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា ប្រាយ, ផាយ ថុងចាន់, ផ្រាយ ,ខា ផាយ  និង ប្រាយ។  នៅ​ប្រទេស​ឡាវ គេ​ក៏​ហៅ​ថា ហ្តិន ដែរ។ 

## ភាសា 
ផៃនិយាយភាសាមួយហៅថា *ផៃ* ដែលជាក្រុមភាសា ឃ្មុ នៃ ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក  មានគ្រាមភាសាជាច្រើនហៅថា *ផៃ* ដែលជួនកាលពិបាកយល់គ្នាទៅវិញទៅមក។

## ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 
* ចំនួន​ប្រជាជន​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ៖ 15,000 នៅ​ខេត្ត ផុងសាលី និង សៀងាបូលី 

ក៏មានភូមិ ផៃ រាប់សិបនៅក្នុងប្រទេសថៃផងដែរ។  &#x5B; *nbsp;ប្រភពnbsp;ត្រូវការ* &#x5D;
សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ 2024

**សហរដ្ឋអាមេរិក** តំណាងដោយគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិក និងប៉ារ៉ាឡាំពិកសហរដ្ឋអាមេរិក (USOPC) បានចូលរួមប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ 2024 នៅទីក្រុងប៉ារីស ចាប់ពីថ្ងៃទី 26 ខែកក្កដា ដល់ថ្ងៃទី 11 ខែសីហា ឆ្នាំ 2024។ អត្តពលិកអាមេរិកបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងរាល់ការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅនៃ  សម័យទំនើប លើកលែងតែព្រឹត្តិការណ៍លើទី 22 ក្នុងឆ្នាំ 1980 នៅទីក្រុងមូស្គូ នៅពេលដែលអាមេរិកបានដឹកនាំការធ្វើពហិការប្រទេសចំនួន 66 ក្នុងការតវ៉ាចំពោះការឈ្លានពានរបស់សូវៀតលើ អាហ្វហ្គានីស្ថាន។ នៅពេលដែលទីក្រុង ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស កំពុងតែនឹងត្រូវធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃ ព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ 2028 សហរដ្ឋអាមេរិកបានដើរដង្ហែយ៉ាងពេញទំហឹង មុនពេលក្រុមបារាំងក្នុងស្រុកចូលមកកាន់ Place du Trocadéro ក្នុងអំឡុងពេលព្យុហយាត្រានៃបណ្តាប្រទេសនានានៃពិធីបើក។  លើសពីនេះ ផ្នែកអាមេរិកដែលមាន H.E.R.  និង Tom Cruise មកពីទីក្រុងប៉ារីស និង Red Hot Chili Peppers, ប៊ីលលី អាយលីស, ស្នូប ដក, និង Dr. Dre មកពី ទីក្រុងឡុងប៊ិច ត្រូវបានសម្តែងក្នុងពិធីបិទព្រឹត្តិការណ៍។
អាឡាំង ដឺឡុង

លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង (៨ ខែវិច្ឆិកា ១៩៣៥ - ១៨ ខែសីហា ២០២៤) គឺជា តារាសម្តែង ជនជាតិបារាំង ។ គាត់​មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័សតាំងពីអាយុ ២៣ ឆ្នាំ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ ​ប្រៀបធៀប ​​ទៅ​នឹង​តារា​សម្ដែង​អាមេរិក លោក​ ជេមស៍ ឌីន។  លោក អាឡាំង ដឺឡុង មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីរន្ទឺជាច្រើនទសវត្សរ៍ជាប់ៗគ្នា លោក អាឡាំង ដឺឡុង បាន នាំសិល្បៈទី៧របស់បារាំងឲ្យពិភពលោកបានស្គាល់កាន់តែខ្លាំងតាមរយៈភាពប៉ិនប្រសព្វ ហើយនិងរូបរាងដ៏សែសស្រស់សង្ហារបស់លោក។ 

## ជីវិតដំបូង 
លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង កើតនៅតំបន់ជាយ ក្រុងប៉ារីស ។ ឪពុកម្តាយរបស់គាត់ឈ្មោះ Édith​ និង Fabien Delon បានលែងលះគ្នានៅពេលដែល Delon មានអាយុ ៤ ឆ្នាំ។  លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង​បានទៅរៀននៅសាលារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក  ប៉ុន្តែគាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ដក​ចេញ​ដោយ​សារ​អាកប្បកិរិយា​មិន​ល្អ​។

នៅពេលគាត់មានអាយុ ១៤ ឆ្នាំ លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង បានចាកចេញពីសាលារៀនតែម្ដង។ បន្ទាប់​មក គាត់​បាន​ធ្វើ​ការ​នៅ​ហាង ​លក់​សាច់ ​របស់​ឪពុក​ចុង​មួយ​រយៈ។ គាត់បានចូលបម្រើ កងទ័ពជើងទឹកបារាំង បីឆ្នាំក្រោយមក។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៣​ និង ១៩៥៤ គាត់បានបម្រើការជា *ទាហានជើងទឹក* ក្នុង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ ។ លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង បាននិយាយថា ក្នុងចំណោមការបម្រើយោធារយៈពេល ៤ ឆ្នាំរបស់គាត់ គាត់បានជាប់គុករយៈពេល ១១ ខែរដោយសារគា់ត "គ្មានវិន័យ" មានន័យថា អាកប្បកិរិយាអាក្រក់របស់គាត់បានធ្វើឱ្យគាត់ជាប់គុក។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៦ គាត់បានត្រលប់ទៅប្រទេសបារាំងវិញបន្ទាប់ពីចេញពីកងទ័ពជើងទឹក ដោយអាក់អន់ចិត្ត ។ គាត់​គ្មាន​លុយ​ទេ ហើយ​រស់​នៅ​លើ​លុយ​ណា​ដែល​គាត់​អាច​រក​បាន។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៦ គាត់បានចាប់ផ្តើមអាជីពថ្មីនៅក្នុងវិស័យភាពយន្ត ហើយដោយសារការសហការជាមួយតារាស្រីបារាំង និងអន្តរជាតិដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុត គាត់បានក្លាយជារូបតំណាងថ្មីនៃភាពជាបុរសយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រឿងស្នេហា និងទេពកោសល្យសម្ដែងរបស់គាត់បាននាំឱ្យគាត់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញជាង ៦០​​ ឆ្នាំរហូតដល់ពេលដែលគាត់បានស្លាប់។

លោក អាឡាំង ដឺឡុង បាន ទទួល មរណភាព នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែសីហា​ ឆ្នាំ២០២៤​ ក្នុង ជន្មាយុ ៨៨ ឆ្នាំ។ 

## ប្រជាប្រិយភាព 
ភាពល្បីល្បាញ របស់ តារាបារាំង រូបនេះ ដល់ ថ្នាក់លំដាប់ពិភពលោក ពិសេស ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រហូត គេ យក ឈ្មោះគាត់ មកធ្វើ ជាម៉ាកបារី នាទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ទៀត ផង។ ក្នុងពិភព សិល្បៈ ភាពយន្ត គ្មាន នរណាម្នាក់ ដែល មិនកោតសរសើរ លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង នោះឡើយ។ លោក​ អាឡាំង ដឺឡុង មានផលិតផលជាច្រើនដែលត្រូវបានលក់ក្រោមឈ្មោះរបស់គាត់ ចាប់តាំងពីក្រុមហ៊ុន ទឹកអប់ នាឡិកាដៃ សម្លៀកបំពាក់ វ៉ែនតា សម្ភារៈ ការិយាល័យ និង បារី ។ 

## គ្រឿង​ឥស្សរ​យស 
* នៅ មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិទីក្រុងប៊ែកឡាំងលើកទី 45 គាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ Golden Bear កិត្តិយស។ 
*  នៅថ្ងៃទី ២១​ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៩១​ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជា  សើវាលីយេរ (Chevalier de la Légion d'Honneur) និងបានតម្លើងឋានៈជា *មន្ត្រី* (មន្ត្រី) ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥​ គឺជាគ្រឿងឥស្សរិយយស ដែលបង្កើតឡើងដោយអធិរាជបារាំង​នាមណាប៉ូលេអុងនៅឆ្នាំ១៨០២ដើម្បីជារង្វាន់លើកទឹកចិត្តដល់អ្នកមានស្នាដៃឆ្នើមខាងយោធានិង​ខាងស៊ីវិល។  

## ឯកសារយោង 
## គេហទំព័រផ្សេងទៀត 
* alaindelon.ch , his official website
*
ហ្វ្លីប៊េក

**ហ្វ្លីប៊េក** (អង់គ្លេស: Fleabag) គឺជារឿងកំប្លែងរបស់ សហរាជាណាចក្រ អង់គ្លេស។ វាឈ្នះពានរង្វាន់ Primetime Emmy Award 2019 សម្រាប់រឿងកំប្លែងល្អបំផុត។

## តួសម្ដែង 
* Phoebe Waller-Bridge - Fleabag ជាស្ត្រីវ័យក្មេងរស់នៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍
* Sian Clifford - Claire ប្អូនស្រីរបស់ Fleabag
* Olivia Colman - ម្តាយរបស់ Fleabag ត្រូវជាប្រពន្ធទីពីរជាមួយឪពុករបស់នាង
* Bill Paterson - ឪពុករបស់ Fleabag
* Brett Gellman - Martin, ប្តីរបស់ Claire
* Hugh Skinner - Harry អតីតមិត្តប្រុសរបស់ Fleabag
* Jenny Rainsford - Boo មិត្តល្អបំផុតរបស់ Fleabag
* Andrew Scott - អាចារ្យ (រដូវកាលទី 2)
* Fiona Shaw - អ្នកប្រឹក្សារបស់ Fleabag (រដូវកាលទី 2)
* Kristin Scott Thomas - Belinda ស្ត្រីជំនួញជោគជ័យដែល Fleabag ជួបក្នុងពិធីប្រគល់រង្វាន់ (រដូវកាលទី 2)
ប្រជាជនឡាវា

**Lawa** ( or ) គឺជា ជនជាតិ​ដើមភាគតិច រស់នៅខាងជើងប្រទេស ថៃ។ ពួកគេនិយាយ ភាសាឡាវា ដែលជាភាសា មន-ខ្មែរ ពួកគេរស់នៅខេត្ត ម៉ែហងសន និង ឆៀងម៉ៃ.

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
ជនជាតិឡាវាជួនកាលត្រូវបានគេយល់ច្រឡំថាជាជនជាតិដូចគ្នាជាមួយនឹង ជនជាតិលូ នៃភាគខាងជើង ឡាវ និង ខេត្តណាន ប្រទេសថៃ ដែលជាអ្នកនិយាយ ភាសាខ្មុ ដែលមានទំនាក់ទំនងឆ្ងាយជាងនេះ។ បញ្ហានេះត្រូវបានផ្សំឡើងដោយពួកឡាវាខាងកើតនៃខេត្តឈៀងម៉ៃ ដែលចូលចិត្តហៅថា លូ ដោយអ្នកខាងក្រៅ ហើយដោយប្រជាជនថៃជាទូទៅសំដៅទៅលើអ្នកនិយាយភាសាប៉ាឡាំងកិចផ្សេងៗគ្នាទាំងនេះថាជា លូ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅ​សតវត្ស​ទី​៥​ដល់​ទី​១០ ជនជាតិ​ឡាវា​បាន​រស់នៅ ​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​រួម​ជាមួយ ​ជនជាតិ​មន ​ជា​អ្នក ​ស្រុក​លពបុរី ​បច្ចុប្បន្ន​។ ឈ្មោះ "លពបុរី" ត្រូវបានគេនិយាយថាបានមកពី "លវបូរី" ហើយទីក្រុងនេះបានបង្កើតជាស្នូលនៃនគរដំបូងនៅក្នុងអ្វីដែលឥឡូវនេះជាប្រទេសថៃ ព្រះរាជាណាចក្រល្វោ ដែលមានតាំងពីសតវត្សទី 7 នៃគ.ស. រហូតដល់វាត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង អយុធ្យានៅឆ្នាំ 1388 គ.ស។   ប្រភពផ្សេងទៀតដាក់ថា ឡាវា ជាអ្នករស់នៅដើមនៃភាគខាងជើងប្រទេសថៃ មុនការចំណាកស្រុកជនជាតិតៃចូលទៅក្នុងទឹកដីទាំងនេះ។   

### ឡាវា ក្នុងរឿងព្រេងថៃខាងជើង 
ជនជាតិឡាវាត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងរឿងព្រេងថៃភាគខាងជើង ដែលភាគច្រើនទាក់ទងនឹងការបង្កើតទីក្រុងរបស់ខ្លួន។ សៀវភៅ *ចាមទេវីវង្សា* សតវត្សទី 15 នៃគ.ស. ដោយព្រះសង្ឃឈៀងម៉ៃនាម ពោធិរាមសី រៀបរាប់ពីក្សត្រី មន  ចាមទេវី ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រល្វោ បានបង្កើតទីក្រុង ហរិបុញ្ជ័យ (បច្ចុប្បន្ន ឡាំភុន ) ក្នុងសតវត្សទី 7 នៃគ.ស ពួកឡាវាដែលមានទាហាន 80,000 នាក់។ ក្រោយ​ចាញ់​ព្រះ​នាង​ក៏​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​បុត្រទាំង​ពីរ​របស់​ស្តេច​ឡាវ ដែល​បន្ទាប់​មក​នគរ​ទាំង​ពីរ​ក្លាយ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត។ 

ការបង្កើតរដ្ឋទីក្រុង ងៀងយ៉ាង ក្នុងសតវត្សទី៨នៃគ.ស ដែលក្នុងនោះ ម៉ាងរៃ ជាព្រះអង្គម្ចាស់មុននឹងបង្កើត នគរឡានណា ក្នុងសតវត្សន៍ទី១៣ ក៏ត្រូវបានសន្មតថាជាពួកឡាវាក្នុងរឿង ដូយទុង ។ 

## See also
ប្រជាជនអូឌូ

* Population in Laos:  194 in Xiangkhouang Province
* Population in Vietnam:  301 in Tương Dương district of the Nghệ An Province (North Central Coast region)

ជនជាតិ **Ơ Đu** ( '''O'du''' ) គឺជា ក្រុម ជនជាតិដើមនៅ វៀតណាម និងឡាវ។ ចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ពួកគេគឺច្រើនជាង 570 នាក់។

## ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះ 
Ơ Đu ក៏ត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា O'Du, O Du, Iduh, Tay Hat, Haat និង Haat ។ 

## វប្បធម៌ 
Ơ Đu ចិញ្ចឹមជីវិតជាចម្បងលើកសិកម្ម  កាប់និងដុត និងចិញ្ចឹមគោ បង្កើនដោយការបរបាញ់ ការប្រមូលផ្តុំ និងការត្បាញ។

## ភាសា 
Ơ Đu មានភាសាមួយហៅថា ''O'du* ដែលជា ភាសា ឃ្មុ ។  ភាសាឃ្មុគឺភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី។  មាន​ការ​ជជែក​គ្នា​ខ្លះ​ថា​តើ​ភាសា​ឃ្មុជា​ភាសា ​មន​-​ខ្មែរ ​ដែរ​ឬ​ទេ ប៉ុន្តែ​មតិ​ភាគ​ច្រើន​យល់​ថា​មិន​មែន​ជា​ភាសា​ឃ្មុ​ទេ។ ភាគច្រើនបច្ចុប្បន្ន Ơ Đu និយាយ ភាសាថៃ ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់'' &#x5D;

## ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 
* Population in Laos:  194 in Xiangkhouang Province
* Population in Vietnam:  301 in Tương Dương district of the Nghệ An Province (North Central Coast region)
គ្រួសារនៃសត្វនាគ (ភាពយន្ត)

***គ្រួសារនៃសត្វនាគ*** () គឺជារឿងភាគទូរទស្សន៍ បែបស្មស្រមើស្រមៃ របស់អាមេរិកដែលបង្កើតឡើងដោយលោក *ចច អ័រ អរ ម៉ាទីន* និងលោក *រ៉ាយអិន ខនដាល* សម្រាប់ HBO ។ រឿង បុព្វេសន្និវាស ល្បែងនៃរាជបល្ល័ង្ក (2011-2019) វាជារឿងភាគទូរទស្សន៍ទីពីរនៅក្នុងសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់លោក ម៉ាទីន *បទចម្រៀងនៃទឹកកកនិងភ្លើង* ។ លោក ខនដាល និងលោក មីហ្គែល សាប៉ូនិក បានដើរតួជា អ្នកសំដែង សម្រាប់រដូវកាលដំបូង។ ផ្អែកលើផ្នែកខ្លះនៃសៀវភៅ *ភ្លើងនិងឈាម* ក្នុងឆ្នាំ 2018 របស់លោក ម៉ាទីន ស៊េរីចាប់ផ្តើមប្រហែល 100 ឆ្នាំបន្ទាប់ពី អាណាចក្រទាំងប្រាំពីរ ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយការសញ្ជ័យរបស់ត្រកូល *ថាហ្ការៀន* ជិត 200 ឆ្នាំមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ ល្បែងដណ្ដើមបល្ល័ង្ក និង 172 ឆ្នាំមុនពេលកំណើតរបស់ ដាណេរីស ថាហ្ការៀន។ ដោយមានការ សម្ដែងជាក្រុម កម្មវិធីនេះបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍ដែលនាំទៅដល់ការធ្លាក់ចុះនៃ ផ្ទះថាហ្ការៀន ដែលជា សង្រ្គាមដ៏សាហាវនៃការបន្តពូជសាសន៍ ដែលគេស្គាល់ថាជា "''''''''''"

រឿងគ្រួសារនៃសត្វនាគ ត្រូវបានបញ្ជាទិញឲ្យផលិតជាស៊េរីដោយផ្ទាល់នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2019 ដែលការជ្រើសរើសតួបានចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ 2020 និងការថតសំខាន់បានចាប់ផ្តើមនៅខែមេសា ឆ្នាំ 2021 នៅចក្រភពអង់គ្លេស។ ស៊េរីនេះបានចាក់ផ្សាយនៅថ្ងៃទី 21 ខែសីហា ឆ្នាំ 2022 ជាមួយនឹងរដូវកាលដំបូងដែលមាន 10 ភាគ។ ស៊េរីនេះត្រូវបានបន្តសម្រាប់រដូវកាលទី 2 បន្ទាប់ពីការចាក់ផ្សាយក្នុងរយៈពេល 5 ថ្ងៃ។ សាប៉ូនិក បានលាឈប់ពីតួនាទីជាអ្នកបង្ហាញស៊េរីបន្ទាប់ពីរដូវកាលដំបូង ទុកឲ្យ ខនដាល ធ្វើជា Showrunner តែម្នាក់ឯងសម្រាប់រដូវកាលទី 2។ រដូវកាលទី 2 បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 16 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024 ដែលមាន 8 ភាគ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024 មុនពេលចាក់ផ្សាយរដូវកាលទី 2 ស៊េរីនេះត្រូវបានបន្តទៀតសម្រាប់រដូវកាលទី 3។

រដូវកាលដំបូងទទួលបានការពិនិត្យវិចារណ៍វិជ្ជមាន ដោយទទួលបានការសរសើរពីការអភិវឌ្ឍតួអក្សរ, ប្រព័ន្ធទស្សនីយភាព, ការសរសេរសាច់រឿង, ពិភាក្សាសម្រាប់រៀបចំភ្លេងដោយ រ៉ាមីន ឌីចាវ៉ាឌី, និងការសម្តែង។ ទោះយ៉ាងណា ការប្រញ៉ាប់ប្រញាល់, ជាពិសេសការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលា, និងពន្លឺភ្លើងងងឹត ខ្លះនៃឆាកត្រូវបានរិះគន់។ ការចាក់ផ្សាយដំបូងរបស់ស៊េរីនេះមានអ្នកមើលជាង 10 លាននាក់តាមរយៈបណ្តាញផ្សាយផ្ទាល់និង HBO Max នៅថ្ងៃដំបូង ដែលគឺជាកំណត់ត្រាធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ អ៊ីចប៊ីអូ (HBO)។

## ភាគ 
## ឯកសារយោង
អូរចំណោម

## **ស្ថានភាពទូទៅ** 
**អូរចំណោម** ជាអូរធម្មជាតិមួយ ស្ថិតនៅចន្លោះភូមិចំណោមនៃឃុំកំពែង និងភូមិព្រៃរបង ភូមិព្រៃផ្តៅ នៃឃុំព្រៃផ្តៅ ដែលមានក្រឡាផ្ទៃប្រមាណជា ៥៤៤,២៥៤.២៨ ម² (ម៉ែត្រក្រឡា) នារដូវប្រាំង មានប្រវែងសរុប ៤.៣៩ គម ដែលអាចផ្ទុកទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រប់ ឬផ្គត់ផ្គង់ស្រែ ស្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋភូមិចំណោម ភូមិត្រពាំងអង្គ និងភូមិមួយចំនួនទៀត នៃឃុំកំពែង និងភូមិព្រៃរបង ភូមិគោកទ្រា និងភូមិព្រៃផ្តៅ នៃឃុំព្រៃផ្តៅ ទាំងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង(សម្រាប់ស្រូវប្រដេញទឹក និងស្រូវវស្សា)។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ អូរចំណោមនេះ ក៏ផ្តល់ជាជម្រកពពួកមច្ឆជាតិ ដូចជា ត្រីគ្រប់ប្រភេទ (ត្រីផ្ទក់ ត្រីរ៉ស ត្រីអណ្តែងរឹង ត្រីអណ្តែងទន់ ត្រីឆ្លូញ ត្រីឆ្ពិន ត្រីក្រាញ់ ត្រីដំរី ត្រីចង្វារ ត្រីកំភ្លាញ ត្រីកន្ត្រប់ កំពឹស ) ក្តាម ខ្យង លៀស គ្រំ កង្កែប ពស់ អន្ទង់ និងមានសត្វអណ្តើកខ្លះៗផងដែរកាលពីជំនាន់ដើម។ អូរចំណោមបច្ចុប្បន្ននៅសល់ព្រៃលិចទឹកតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែការវាតយកដីសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលផ្ទុញពីកាលជំនាន់ដើម គឺសម្បូរទៅដោយប្រភេទរុក្ខជាតិលិចទឹកជាច្រើន ដូចជា រពាក់ កប្បាសព្រៃ ថ្លើមអណ្តើក ភ្នំភ្នែង អញ្ចាញ រាំង ធ្មេញត្រី ស្នែងក្របី បរបាច វល្លិត្រី កន្ទាំងហែ រញា ស្នោ ប្រផេញ ក្រពីងបួយ ព្រលឹត លំចង់ ស្គន់ កំប្លោក ចក ថ្នក់ទឹក ជាដើម។ល។
រូបភាពតូច|953x953ភីកសែល|អូរចំណោម រដូវវស្សា

## **ផលប្រយោជន៍សម្រាប់បម្រើកសិកម្ម** 
**អូរចំណោម** ស្តុកទឹករាប់លានម៉ែត្រគីប ប្រភពទឹកនៃអូរចំណោម បានពី២ ប្រភព គឺ ទី១ បានពីទឹកភ្លៀងដែលហូរពីភូមិ ឬស្រែ ធ្លាក់ចូលទៅព្រែក ឬប្រឡាយនានាពីភូមិ ឃុំកំពែង និងហូរមកពីឃុំនានាផ្សេងទៀត ដូចជាឃុំពោធិ៍រំចាក ឃុំចំប៉ា ឃុំព្រៃផ្តៅ និងឃុំព្រៃកប្បាសជាដើម។ ប្រភពទី២ គឺហៀរចូលពី**បឹងកើត ឬ Boeng Keot ដែលជា**ទឹកទន្លេ នៃខែទឹកឡើង(ខែវស្សា)។ **អូរចំណោម** ខណ្ឌ ឬទប់ដោយទំនប់ ស្ពានអូរចំណោម ដើម្បីទប់ទឹកទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់អ្នកភូមិ ដែលមានសន្ទះទ្វាបិទបើកទឹក តាមលក្ខណៈបច្ចេកទេសរបស់គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងទឹកអូរ ។

## **បញ្ហាប្រឈម** 
ដោយសារតែ កត្តាធម្មជាតិ និងការវាតយកដីសម្រាប់បម្រើកសិកម្ម(ធ្វើស្រែប្រដេញទឹក)ពី១ឆ្នាំទៅ១ឆ្នាំ ធ្វើឱ្យអូរកាន់តែរាក់ទៅៗ ហើយទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក៏ពុំគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ប្រសិនបើគ្មានភ្លៀងក្នុងរដូវប្រាំងនោះទេ(ភ្លៀងកក់ខែ)។ អាជ្ញាធរឃុំសង្កាត់នៃឃុំទាំងពីរ គឺឃុំកំពែង និងឃុំព្រៃផ្តៅ ពុំដែលបានស្តារអូរចំណោមនឡើយ។ ប៉ុន្តែ កន្លងមកព្រះគ្រូចៅអធិការវត្តចំណោម បានជួលក្រុមហ៊ុនដឹកដី ដើម្បីជីកស្តារពោះអូរនេះ និងដើម្បីយកអាចម៍ដីប្រើប្រាស់ចាក់បំពេញបរិវេណវត្តចំណោម និងអ្នកភូមិទិញពីក្រុមហ៊ុនយកទៅប្រើប្រាស់ផង ទើបអូរនេះបានជ្រៅបន្តិច។
រូបភាពតូច|957x957ភីកសែល|*ទិដ្ឋភាពអូរចំណោមដែលជិតរីងនារដូវប្រាំង*
ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា

**ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា** (''''*) គឺ​ជា​កន្លែង​សាសនា​ចាម​ហិណ្ឌូ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​នាយក​រដ្ឋ​ចាម​នៃ ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា (Panduranga) ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា ផាន់រាំង (Phan Rang) នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងកិត្តិយសរបស់ស្តេច ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា (Po Klaung Garai) ដែលគ្រប់គ្រង ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា ពីឆ្នាំ ១១៥១ដល់ ១២០៥ ដោយស្តេចប្រវត្តិសាស្ត្រ Jaya Sinhavarman III, 

## ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ស្តេចចាមជយា ស៊ីមវវរ្ម័នទី ៣ (វៀត៖ *Chế Mân'') ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានសាងសង់ប៉មជាកិត្តិយសដល់ពោធិឃ្លាំងហ្គារ៉ាយ នៅចុងសតវត្សទី១៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វត្តមានរបស់ស្ទីលជាច្រើនពីសម័យមុននេះ បង្ហាញថា ព្រះបាទជ័យ ស៊ីមវវរ្ម័ន ប្រហែលជាគ្រាន់តែបានស្ដារ និងបន្ថែមទៅលើសំណង់ដែលមានស្រាប់ហើយ។

សិលាចារឹកចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ១០៥០ នៅ ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា រំលឹកដល់ជ័យជំនះយោធារបស់ស្តេចចាមពីរអង្គ (សន្មតថាតំណាងឱ្យរាជវង្សភាគខាងជើងនៃឥន្ទ្របុរៈដែលមានទីស្នាក់ការនៅជិត មីសឺន) លើប្រជាជន ប៉ាន់ឌូរ៉ាន់ហ្គា នៅភាគខាងត្បូងនៃចាម្ប៉ា។ យោងទៅតាមសិលាចារឹក ព្រះអង្គម្ចាស់ជ័យជម្នះបានប្រារឰឡើងដោយដំឡើងសិង្ហពីរ និងជួរឈរជ័យមួយ។

## ទីតាំងប្រាសាទ 
ប្រាសាទពោក្លោងយ៉ារ៉ា ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​រចនាប័ទ្ម​ថាប់​ម៉ម​នៃ​សិល្បៈ​និង​ស្ថាបត្យកម្ម​ចាម។ វាមានប៉មឥដ្ឋចំនួនបី៖ ប៉មធំមួយមានបីជាន់ ប៉មទ្វារតូចជាង និងប៉មពន្លូតដែលមានដំបូលដូចខ្នងសេះ។ ក្រុមនៃអគារត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ ហើយ "ត្រូវបានសម្គាល់ដោយភាពបរិសុទ្ធនៃគ្រោងរបស់វា និងភាពធន់នៃការតុបតែងរបស់វា។ ស្នាដៃនៃរចនាប័ទ្មថាប់ម៉ម។ រូបភាពដែលនៅសេសសល់គឺមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ទេ ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញពី "សិល្បៈមួយនៅក្នុងស្ថានីយធ្លាក់ចុះ ដោយសារតែភាពរឹងប៉ឹង និងការងារស្ងួត។"  ប៉មដែលមានដំបូលប្រក់ដូចបាវ ត្រូវបានគេនិយាយថា ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះនៃអណ្តាតភ្លើង ថាង ឈូ យ៉ាងពី។

រូបភាពសាសនាចម្បងនៅក្នុងប្រាសាទគឺ mukhalinga នៃសតវត្សទី ១៦ ឬ ១៧ ។ Mukhalinga គឺជា ព្រះសិវលិង្គ ដែលមានមុខមនុស្ស។ ជាទូទៅ លង្កាគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃព្រះសិវៈហិណ្ឌូ ប៉ុន្តែជនជាតិចាមនិយាយថា មួយនេះគឺជារូបសំណាករបស់ស្តេច ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា ។ ប្រាសាទនៅតែជាកន្លែងនៃពិធីបុណ្យសាសនាចាម។

## ឯកសារយោង
ត្រូពិច

[រូបភាពតូច| ផែនទីពិភពលោកជាមួយនឹងតំបន់អន្តរត្រូពិចត្រូវបានបន្លិចជា [ពណ៌ក្រហម]]
[រូបភាពតូច| តំបន់នៃពិភពលោកដែលមាន [អាកាសធាតុត្រូពិច]]
**តំបន់ត្រូពិច** គឺជាតំបន់នៃផែនដីជុំវិញ អេក្វាទ័រ ។ ពួកវាត្រូវបានកំណត់ក្នុងរយៈទទឹង ដោយ ត្រូពិចកក្កដានិវត្តន៍ នៅអឌ្ឍគោលខាងជើង នៅ 23°26′09.9″ (ឬ 23.43609°) N និង ត្រូពិចរាសីសេះ នៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង នៅ 23°26′09.9″ (ឬ 23.43609°) SS។  តំបន់ត្រូពិចក៏ត្រូវបានគេសំដៅផងដែរថាជា **តំបន់ត្រូពិចស្ងួត** និង តំបន់ត្រូពិចក្ដៅ (សូមមើល តំបន់ភូមិសាស្ត្រ )។

បើនិយាយពីអាកាសធាតុ តំបន់ត្រូពិចទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់ជាងផែនដីទាំងមូល ហើយជាទូទៅគឺក្តៅជាង និងសើម ដោយសារពួកវាមិនរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដូច រដូវកាលព្រះអាទិត្យ ។ ពាក្យថា "ត្រូពិច" ជួនកាលសំដៅទៅលើប្រភេទអាកាសធាតុនេះនៅក្នុងតំបន់ ជាជាងទៅតំបន់ភូមិសាស្រ្តខ្លួនឯង។ តំបន់ត្រូពិចរួមមានវាលខ្សាច់ និងភ្នំដែលគ្របដណ្តប់ដោយព្រិល ដែលមិនមែនជាតំបន់ត្រូពិចក្នុងន័យអាកាសធាតុ។ តំបន់ត្រូពិចត្រូវបានសម្គាល់ពីតំបន់អាកាសធាតុ និងជីវម៉ាទិកផ្សេងទៀតនៃផែនដី ដែលជា តំបន់រយៈទទឹងកណ្តាល និង តំបន់ប៉ូល នៅផ្នែកម្ខាងនៃតំបន់អេក្វាទ័រ។

តំបន់ត្រូពិចបង្កើតបាន ៣៩.៨% នៃផ្ទៃផែនដី  និងមាន ៣៦% នៃផ្ទៃដីរបស់ផែនដី។   តំបន់នេះក៏ជាផ្ទះសម្រាប់ ៤០% នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោកផងដែរ ហើយតួលេខនេះត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងឈានដល់ ៥០% នៅឆ្នាំ ២០៥០។ ដោយសារ ការឡើងកម្ដៅផែនដី លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនៃតំបន់ត្រូពិចកំពុងពង្រីកជាមួយនឹងតំបន់នៅ តំបន់ត្រូពិច  មានព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុខ្លាំងបន្ថែមទៀតដូចជារលកកំដៅ និងព្យុះខ្លាំងជាង។  

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ "ត្រូពិក" មកពី ឡាតាំងពី ក្រិកបុរាណ  ( tropē ) មានន័យថា "ងាក" ឬ "ផ្លាស់ប្តូរទិសដៅ" ។ 

## និយមន័យតារាសាស្ត្រ 
[រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| ទំនាក់ទំនងនៃទំនោរអ័ក្ស (ε) របស់ផែនដីទៅនឹងរង្វង់ត្រូពិច និងប៉ូល៖ ត្រូពិចនៃមហារីកគឺជាចំណុចរងនៃព្រះអាទិត្យតែមួយគត់នៅ [ខែមិថុនា solstice|ខែមិថុនា ហើយត្រូពិចនៃ Capricorn គឺមានតែនៅធ្នូ ]]
តំបន់ត្រូពិចត្រូវបានកំណត់ថាជាតំបន់រវាង តំបន់ត្រូពិកកក្កដានិវត្តន៍ នៅ  នៅ 23°26′09.9″ (ឬ 23.43609°) N និង ត្រូពិចរាសីសេះនៅ អឌ្ឍគោលខាងត្បូង នៅ 23°26′09.9″ (ឬ 23.43609°) S;  រយៈទទឹងទាំងនេះត្រូវគ្នាទៅនឹង ការទ្រេតអ័ក្សនៃផែនដី ។

ត្រូពិកនៃមហារីកគឺជារយៈទទឹងខាងជើងបំផុត ដែល ព្រះអាទិត្យ អាចមើលឃើញដោយផ្ទាល់ពីលើ ហើយត្រូពិចរាសីសេះ គឺជាតំបន់ភាគខាងត្បូងបំផុត។  នេះមានន័យថា តំបន់ត្រូពិចរួមបញ្ចូលគ្រប់ទីកន្លែងនៅលើផែនដី ដែលជា ចំណុចក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យ យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងកំឡុង ឆ្នាំព្រះអាទិត្យ ។ ដូច្នេះរយៈទទឹងអតិបរមានៃតំបន់ត្រូពិចមានចម្ងាយស្មើគ្នាពីអេក្វាទ័រនៅសងខាង។ ដូចគ្នានេះដែរ ពួកវាប្រហាក់ប្រហែលនឹងមុំនៃទំនោរអ័ក្សរបស់ផែនដី។ មុំនេះមិនត្រូវបានជួសជុលយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះនោះទេ ភាគច្រើនដោយសារតែឥទ្ធិពលនៃព្រះច័ន្ទ ប៉ុន្តែដែនកំណត់នៃតំបន់ត្រូពិចគឺជាអនុសញ្ញាភូមិសាស្ត្រ ហើយភាពខុសគ្នារបស់វាពីរយៈទទឹងពិតគឺតូចណាស់។

## ឯកសារយោង
លី កាវតុង

**លី កាវតុង** (៦ កក្កដា ១១៧៣ - ១៥ វិច្ឆិកា ១២១០) ឈ្មោះកំណើតឈ្មោះ **លី ឡុងត្រាតឡុងត្រាត** ព្រះនាម **ឡុង កាន** ជាអធិរាជទីប្រាំពីរនៃរាជវង្សលី គ្រប់គ្រង ដាយវៀត អស់រយៈពេល៣៥ ឆ្នាំ។ ព្រះអង្គ​បាន​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ខ្លួន​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះពុទ្ធ ស្រដៀង​នឹង ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​សម័យ​អង្គរ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧ ។  អ្នក​ខ្លះ​ចាត់​ទុក​រជ្ជកាល​របស់​ទ្រង់​ដើម្បី​ចាប់​ផ្តើម​ការ​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ភាព​ពុក​រល​នៃ ​រាជវង្សលី ដោយ​សារ​តែ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ខុស​ឆ្គង​របស់​ទ្រង់។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​ច្រើន​យល់​ស្រប​ថា​គាត់​មាន​ឥទ្ធិពល​សំខាន់​ក្នុង ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​វៀតណាម ។ 

## ឯកសារយោង
ជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤

**ជ័យយ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៤** គឺជាស្តេចរាជាណាចក្រចាម្ប៉ា ដែល​ជា​អតីត​តំបន់​មួយ​ស្ថិត​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ពី​ឆ្នាំ១១៦៧ ដល់ ១១៩២។ គាត់ប្រហែលជាមនុស្សដូចគ្នាជាមួយនឹងអ្នកគ្រប់គ្រង បណ្ឌុរង្គ គឺ ពោ ក្លោយ៉ារ៉ា ។ ជនបរទេសម្នាក់ “គាត់បានហៅខ្លួនឯងថា ជយឥន្ទ្រវរ្ម័ន លើវ៉ាទូ ហើយនិយាយថា គាត់មកពី 'កន្លែងដ៏ល្បីល្បាញដែលគេស្គាល់ដោយឈ្មោះ ន្ទ្រេមៈបុរៈវិជយ ។ គាត់ "ពោរពេញដោយថាមពល ភាពក្លាហាន និងមោទនភាព... ពូកែខាងផ្នែកទាំងអស់"។ គាត់​បាន​ផ្ញើ​សួយសារអាករ​ទៅ​តុលាការ​ចិន​និង ​ដាយវៀត ។ ដោយមិនបានជោគជ័យក្នុងការទិញសេះពីប្រទេសចិនសម្រាប់ការលុកលុយនៅលើដីគាត់បានរៀបចំកងនាវាចរ។  

គាត់ត្រូវបានគេកត់សម្គាល់សម្រាប់ការដឹកនាំចាម្ប៉ាឈ្លានពាន អាណាចក្រខ្មែរ នៅឆ្នាំ ១១៧៧ ។ កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​របស់​ទ្រង់​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ និង ​ទន្លេ​សាប ​ទៅ ​ទន្លេ​សាប ហើយ​បាន​បណ្តេញ ​អង្គរ ដោយ​សម្លាប់ ​ព្រះបាទភូវនាទិត្យវរ្ម័ន ។   សិលាចារឹកមួយរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងប្រាសាទពោនគរ ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១១៨៣ រៀបរាប់ថាទ្រព្យសម្បត្តិមាសប្រាក់ពីស្រុកកម្វុទ្ជៈ្យសម្បត្តិមាសប្រាក់ពីស្រុក (ចា) ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលដាក់លើរទេះសេះ ដឹកទៅកាន់ប្រទេសចំប៉ា ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីបរិច្ចាគដល់ព្រះឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤។ ព្រះនាងពោធិនាគ ដោយព្រះមហាក្សត្រិយានី Parameśvari ព្រះនាងរាជា ព្រះអង្គម្ចាស់ Bhägyavatī, Sumitrā, និង Sudakṣiṇā របស់ព្រះនាង ចំណែកពានរង្វាន់ខ្មែរដែលនៅសល់ត្រូវបានប្រគល់ជូនប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គទូទាំងនគរ។ 

នៅឆ្នាំ ១១៩០ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាព្រះរាជបុត្រ និងស្នងរាជ្យរបស់ ព្រះបាទធរិនន្ទ្រវរ្ម័នទី២ បានស្វែងរកការសងសឹកនឹងចម្ប៉ា។ រាជធានី​ត្រូវ​បាន​យក​ដោយ វិទ្យានន្ទន៍ ហើយ​ព្រះឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​ត្រឡប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​ទោស​។ ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក្រោយ​មក​បាន​ដោះលែង​ព្រះអង្គ​ដោយ​ប៉ុនប៉ង​ឡើង​សោយរាជ្យ​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១១៩១។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា វិទ្យានន្ទន៍ បាន​យក​ឈ្នះ​គាត់​ហើយ​បាន​សម្លាប់ ជ័យ ។  

គាត់បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១១៩២ ។ ឈ្មោះ​របស់​ព្រះអង្គ ប្រែ​ថា សំស្ក្រឹត ជ័យ; ព្រះឥន្ទ្រ "មានតំណក់ទឹកភ្លៀង" មកពីភាសាសំស្ក្រឹត इन्दु (indu) "a drop" និង र (ra) "possessing"; និង វរ្ម័ន សំស្ក្រឹត សម្រាប់អ្នកជំនាញខាង ក្បាច់គុន ។ ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ក៏​ជា ​ព្រះ​អ្នក​ចម្បាំង ​ហិណ្ឌូ ​បុរាណ​នៃ ​មេឃ ​និង ​ភ្លៀង ។ ទ្រង់ជាព្រះសំខាន់នៅក្នុងអត្ថបទហិណ្ឌូ Rigveda ។

## ឯកសារយោង
ជនជាតិម្នង

[រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ផ្ទះ​វែង ​មួយ​នៅ​ភូមិ ម្នង នៃ Buôn Jun នៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ភាគ​កណ្តាល [វៀតណាម|​ប្រទេស​វៀតណាម ។]]
រូបភាពតូច|258x258ភីកសែល| ស្ត្រី ម្នង នៅជិត Buon Ma Thuot
រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| អ្នកថែទាំដំរីរបស់ម្នង
ជនជាតិ **ម្នង** ឬ **មុនង** ( វៀតណាម : *người Mơ-nông* ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចរស់នៅ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាល និងតំបន់ ភាគអាគ្នេយ៍ នៃ ប្រទេសវៀតណាម និងតំបន់ភាគខាងកើតនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា​ពីរ​ក្រុម​ធំៗ​គឺ ម្នងខាងលិច និង ម្នងខាងកើត។ ជនជាតិភាគខាងលិចរួមមានក្រុមតូចៗដូចជា៖ Bhiet (Bhiat), Bu-Neur, Rehong, Kong-Khang, Ksèh, Nong, Prèh, Tí-Prì, Perong, Bu-Deung (ពូ-ថុង)។ ម្នងខាងកើតរួមមានៈ ហ្គា, ប្រេត, គីល (ឈីល), ក្រៀង, កេសុង (ឃ្យុង), រឡាម (រលឹម) រស់នៅភាគច្រើននៅតំបន់ភ្នំ។  

ក្រុមនីមួយៗនិយាយ ភាសាម្នង ផ្សេងៗគ្នា ដែលរួមជាមួយ ភាសា Koho ស្ថិតនៅក្នុង ក្រុម បាណាខាងត្បូង នៃគ្រួសារ មន-ខ្មែរ ។ 

សហគមន៍ដ៏ធំមួយដែលមានជនជាតិម្នងប្រហែល 47,000 នាក់រស់នៅក្នុងខេត្តជាប់ព្រំដែនភាគឦសាននៃ ប្រទេសកម្ពុជា នៃ ខេត្តមណ្ឌលគិរី ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា ព្នង។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## វប្បធម៌ 
Epic (ភាសាម្នង: Ot N'rong - **Ot** : និទានដោយច្រៀង, '''N'rong'* : old story) ចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតមនុស្ស ម្នង ។ វីរភាពទាំងនេះជាច្រើនដូចជា *Con đỉa nuốt bon Tiăng* (ភាសាម្នង: Ghu sok bon Tiăng, ភាសាអង់គ្លេស: The leech swallows Tiăng village),  ឬ *Mùa rẫy bon Tiăng* ( រដូវធ្វើស្រែចម្ការនៃភូមិ Tiăng) គឺពិតជាល្អណាស់វែង។ 

## មនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
* **Y Thu Knul** (1828 &#x2013; 1938) ជាជនជាតិ ឡាវ -ម្នង ដែលជាមេក្រុមដែលបង្កើត Buôn Đôn ជាភូមិបរបាញ់ដំរីដ៏ល្បីមួយនៅ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ Y Thu Knul ចាប់បានដំរីព្រៃជាង៤០០ក្បាលក្នុងមួយជីវិត។ នៅឆ្នាំ១៨៦១ គាត់បានចាប់ ដំរីស មួយក្បាលមកប្រគល់ជូនព្រះរាជវង្សានុវង្សថៃ ដឹកនាំស្តេច ថៃ ថ្វាយព្រះនាមថា "ឃុនជុនបប" (តាមន័យត្រង់ថា "ស្តេចអ្នកប្រមាញ់ដំរី")។  
* *'N'Trang Long'* ជាមេកុលសម្ព័ន្ធដែលបានដឹកនាំអ្នកភូមិប្រឆាំងនឹង អាណានិគមបារាំង ក្នុងការបះបោររយៈពេល 24 ឆ្នាំពីឆ្នាំ 1912 ដល់ Henri Maitre  - អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង អ្នករុករក និងជាអ្នកធ្វើអាណានិគម - ដែលល្បីល្បាញសម្រាប់សៀវភៅផ្សងព្រេង *Les Jungles Moï* (អង់គ្លេស៖ ម៉ុងតាញ៉ាក្នុងព្រៃ វៀតណាម៖ *Rừng Người Thượng'' ) ក៏ដូចជាសកម្មភាពឃោរឃៅប្រឆាំងនឹងជនជាតិម្នង ផងដែរ។  

## សូមមើលផងដែរ។ 
* ជនជាតិព្នង
* ហ្វូណន
ភាសាស្ទៀង

**Stieng** ( យួន : Xtiêng, ខ្មែរ :  ) ជា​ភាសា​របស់ ​ជនជាតិ​ស្ទៀង ​នៃ ​ប្រទេស​វៀតណាម ​ភាគ​ខាង​ត្បូង និង​តំបន់​ជាប់​គ្នា​នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​អាច​ជា​ប្រទេស​លាវ (ក្រោម​ឈ្មោះ ​ថារៀង )។ រួមជាមួយ ច្រៅ និង ម្នង ស្ទៀងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាភាសានៃក្រុម បាណា ខាងត្បូងនៃ ភាសាមន-ខ្មែរនៅក្នុងគ្រួសារភាសា អូស្ត្រូអាស៊ី ។ នៅក្នុងគ្រោងការណ៍  អូស្ត្រូអាស៊ីភាសាបាណា ត្រូវបានគេលើកឡើងជាញឹកញាប់ថាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយភាសាខ្មែរ។

មានគ្រាមភាសារបស់ស្ទៀង ដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់ ដែលខ្លះប្រហែលជាមិនអាចយល់បានទៅវិញទៅមក។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារកង្វះការស្រាវជ្រាវទូលំទូលាយ អត្ថបទនេះនឹងរៀបរាប់ជាចម្បងអំពីគ្រាមភាសាដែលគេស្គាល់ថាពូលូស្ទៀង និយាយនៅក្នុងខេត្ត Bình Phước, Lâm Đồng, Tây Ninh នៅភាគនិរតីនៃប្រទេសវៀតណាម និង ខេត្តក្រចេះ (ស្រុកស្នួល) និង ខេត្តមណ្ឌលគិរី នៅតំបន់ជាប់គ្នា។ នៃប្រទេសកម្ពុជាភាគខាងកើត។   ពូលូស្ទៀងត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​នៅ​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​ជាង​ភ្នំ​និង​ព្រៃ​ជាមួយ​នឹង​សាច់ញាតិ​ជិត​ស្និទ្ធ​របស់​វា​ឈ្មោះម្នង ។ គ្រាមភាសាផ្សេងទៀត រួមទាំង  និង Bu Biek ត្រូវបាននិយាយនៅតំបន់ទំនាប ហើយបង្ហាញឥទ្ធិពលកាន់តែច្រើនពីវៀតណាម។

ខុស​ពី​ភាសា​មន​-​ខ្មែរ​ជាច្រើន​ទៀត ស្ទៀង​មិន​បែងចែក ​គុណភាព​សំឡេង ​ទេ ហើយក៏​មិនមែនជា​ភាសា ​សំនៀង ​ដូច​ភាសា​យួន​ដែរ​។  ពាក្យអាចជា monosyllabic ឬ sesquisyllabic ។

## សូរស័ព្ទ 
### ព្យញ្ជនៈ 
Haupers (1969) វិភាគ ស្ទៀង ថាមានព្យញ្ជនៈចំនួន 25 ដែលមានភាពផ្ទុយគ្នាបីផ្លូវនៃការ បញ្ចេញសំឡេង ដែលមិនបញ្ចេញសំឡេង និង pre-glottalized ជាមួយនឹង សេចក្តីប្រាថ្នា ដែលបានពិពណ៌នាថាជាចង្កោមព្យញ្ជនៈដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសាមញ្ញ (ពោលគឺមិនមែន pre-glottalized) ឈប់បូក  .  ការវិភាគដែលរួមបញ្ចូលស៊េរីដែលចង់បានជាសូរសព្ទឯករាជ្យផ្តល់លទ្ធផលព្យញ្ជនៈ 33 និងកម្រិតពណ៌ប្រាំ។

ព្យញ្ជនៈ​ដែល​លេច​ឡើង​ជា​ព្យាង្គ​កូដ​ដា​ត្រូវ​បាន​បំប្លែង និង​មិន​បញ្ចេញ។ សម្រាប់ប្រហាក់ប្រហែល alveolar, trilled  ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង បំរែបំរួលដោយឥតគិតថ្លៃ ជាមួយ flapped  . ក្រអូមមាត់ដែលមិនចេះនិយាយ  លេចឡើងតែនៅក្នុងព្យាង្គ coda ជា allophone បំពេញបន្ថែម នៃ 

### ស្រៈ 
ប្រព័ន្ធស្រៈ ស្ទៀង មានដប់ប្រាំ monophthongs និង diphthongs ពីរ។ បន្ថែមពីលើគុណភាពស្រៈ ប្រវែងបរិមាណ (រយៈពេល) ក៏ជាសូរសព្ទសម្រាប់ស្រៈក្រៅពី នៅក្នុងព្យាង្គបិទ។ ស្រៈ គឺខ្លីមុន  និងយូរនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។ ការខ្វះខាត គូតិចតួចបំផុត សម្រាប់  និង  ណែនាំថា ,  ,  និង សុទ្ធតែជា allophones ។ 

និមិត្តសញ្ញានៅក្នុងវង់ក្រចកតំណាងឱ្យការប្រែប្រួល allophonic ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសាកាចក់

រូបភាពតូច| ជនជាតិកាចក់ជំហានចង្អេរ
រូបភាពតូច| ជីតាជម្រះស្មៅ
**កាចក់** ( **Kachok** ) គឺជា ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី របស់ ប្រទេសវៀតណាម ។ គ្រាមភាសាទាំងពីរគឺ កាចក់និង រោមាម គឺខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់។ ឡាមាម *(ល្មាម)* គឺជាឈ្មោះត្រកូលដែលត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោម កាចក់ មិនមែនជាភាសាផ្សេងគ្នាទេ។

នៅប្រទេសវៀតណាម ភាសារ៉ូម (រោ-មាម) ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិ លេ ឃុំ មោរ៉ាយស្រុក សាថាយ ខេត្ត កនទុំ (Đặng, et al. 2010:115)។
ភូមិអង្គជ្រូក

ភូមិអង្គជ្រូក គឺជាភូមិ១នៃភូមិទាំង៩ នៅក្នុងឃុំកំពែង ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ភូមិអង្គជ្រូកនេះ ជាភូមិថ្មី១ ហើយស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃឃុំកំពែង។ ភូមិអង្គជ្រូក ស្ថិតនៅដាច់តែឯងពីភូមិនានា ភូមិនេះនៅឆ្ងាយពីសាលាឃុំ ដោយត្រូវឆ្លងកាត់វាលស្រែល្វឹងល្វើយច្រើនហិចតា ទើបទៅដល់ភូមិចំណោម ឬកាត់តាមភូមិថ្មី ឬភូមិកំពែងធំតែម្តងទើបទៅដល់សាលាឃុំ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងឃុំនេះ មានការពិបាកបន្តិចក្នុងការប្រើប្រាស់សេវា នានារបស់ឃុំ ដូចជា សេវារដ្ឋបាល(ធ្វើលិខិតស្នាម) សេវាសុខាភិបាល(ឆ្ងាយពីមណ្ឌលសុខភាព) សេវាអប់រំ និងសាសនា គឺប្រើប្រាស់ជាមួយឃុំផ្សេង។ ភាគច្រើនពលរដ្ឋបញ្ជូនកូនទៅរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាតាកាហាស៊ីសមរមេត្រី នៃឃុំពោធិ៍រំចាក ព្រោះជិតជាងនៅសាលាបឋមសិក្សាចំណោម ឬសាលាកំពែង។ ទោះយ៉ាងណាក្តី ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបោះឆ្នោតនៅមណ្ឌលសាលាបឋមសិក្សាចំណោម នៅពេលបោះឆ្នោតម្តងៗ ។

**ផែនទីភូមិអង្គជ្រូក**
រូបភាពតូច|1024x1024ភីកសែល|ផែនទី ផ្ទៃដីភូមិអង្គជ្រូក
ជនជាតិខ្មែរនៅប្រទេសជប៉ុន

**ជនជាតិខ្មែរនៅប្រទេសជប៉ុន** (ជប៉ុន ៖ 在日カンボジア人) គឺមាន ជនជាតិខ្មែរ ដែលកើត ឬធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅប្រទេសជប៉ុន ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ មានប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ២៣.៧៥០នាក់ ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការតាំងទីលំនៅដំបូងរបស់ប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនគឺរួចទៅហើយនៅក្នុងសតវត្សទី១៧ នៅពេលដែលពាណិជ្ជកម្មដំបូងរបស់ពួកគេបានចាប់ផ្តើម។ 

នៅឆ្នាំ ១៩៥៣ នៅពេលដែល ជប៉ុន និង កម្ពុជា បង្កើតទំនាក់ទំនងការទូត ពលករខ្មែរជាច្រើនបានមកប្រទេសជប៉ុន។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ មក ប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនបានកើនឡើងដោយសារតែគោលនយោបាយទិដ្ឋាការជប៉ុនកាន់តែប្រសើរឡើងសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។ ពួកគេ​ភាគច្រើន​ជា​និស្សិត កម្មករ​រោងចក្រ និង​ជា​អ្នកធ្វើការ​នៅក្នុង​ភោជនីយដ្ឋាន​ខ្មែរ ឬ​ថៃ​។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ជា​រាជាធិបតេយ្យ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ល្អ​ជា​យូរ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។ មាន​ពិធីបុណ្យ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​សហគមន៍​ខ្មែរ​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន ដែល​ភាគច្រើន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅទីក្រុង​តូក្យូ ។  ពីប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ២៣,៧៥០ នាក់ ប្រជាជនកម្ពុជាជិត ៣,០០០ នាក់រស់នៅក្នុងខេត្តខាណាហ្កាវ៉ា តែមួយគត់តែ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាខេត្តដែលមានប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើន ដែលពួកគេភាគច្រើនធ្វើការនៅទីក្រុងតូក្យូ ឬ យូកូហាម៉ា ។

មាន​ការ​តវ៉ា​ជា​ច្រើន​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ប្រឆាំង​នឹង ​នយោបាយ​កម្ពុជា ​ស្រដៀង​នឹង​ការ​តវ៉ា​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​​ប្រជាជនភូមា ​នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន។ 

## ប្រាសាទខ្មែរល្បីៗនៅប្រទេសជប៉ុន 
* ប្រាសាទកម្ពុជា អ៊ីសេហារ៉ា ខាណាហ្គាវ៉ា
* មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌កម្ពុជា អាយកាវ៉ា កាណាហ្គាវ៉ា

## មនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
* ណេខូ ហ៊ីរ៉ូស៊ី

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
Stunt

ស្ទាន់ (Stunt) គឺជាការប្រើប្រាស់តួសម្ដែងបែបប្រថុយប្រថាន គ្រោះថ្នាក់
ភាពយន្តបាញ់ប្រហារ

**ភាពយន្តបាញ់ប្រហារ**  ឬ **ភាពយន្តប្រយុទ្ធ**  () គឺជាប្រភេទខ្សែភាពយន្ត ដែល តួឯក (អាចមានតួអង្គមួយ ឬច្រើន) ត្រូវបានរុញច្រានចូលទៅក្នុងបញ្ហាប្រឈមជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការដេញតាម ដោយហឹង្សា។ ការប្រយុទ្ធគ្នា និងការប្រើប្រាស់ជំនាញរាងកាយក្នុងការប្រយុទ្ធ ភាពយន្តបែបរំជួលចិត្តមានទំនោរបង្ហាញពីតួឯកថាជាមនុស្សរហ័សរហួន និងតស៊ូដើម្បីជម្នះការលំបាក។ មិន​ថា​វា​ជា​ស្ថានភាព​គំរាមកំហែង​ដល់​អាយុ​ជីវិត មនុស្ស​អាក្រក់ ឬ​ការ​ដេញ​តាម។ ប៉ុន្តែ​ជា​ទូទៅ​វា​តែង​តែ​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​តួឯក   

ថ្វីត្បិតតែភាពយន្តបាញ់ប្រហារគឺជាលក្ខណៈនៃខ្សែភាពយន្តតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយក៏ដោយ ក៏ប្រភេទ "ភាពយន្តបាញ់ប្រហារ" បានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃ ឈុតឆាកគ្រោះថ្នាក់ និង បែបផែនពិសេស ថ្ងៃនេះឈានទៅមុខ រូបភាពដែលបង្កើតដោយកុំព្យូទ័រ (CGI) អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកផលិតខ្សែភាពយន្តបង្កើតនូវពេលវេលាដ៏អស្ចារ្យ និងអស្ចារ្យ។ ការប្រើការកាត់ត (visual effect) បានក្លាយទៅការងារដែលមានតម្លៃថោកជាង និងងាយស្រួលជាងកាលពីអតីតកាល ដែលទាមទារឱ្យមានការខិតខំប្រឹងប្រែងដូចជាការប្រើ តួស្ទាន់ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទស្សនិកជនមានទំនោរប្រតិកម្មចំពោះរឿងការប្រើការកាត់តច្រើនពេក (CGI-heavy) ។ ភាពយន្ត​ដែល​ប្រើ​ចលនា​ដើម្បី​បង្កើត​ព្រឹត្តិការណ៍​មិន​ពិត​ប្រាកដ​ និង​មិន​គួរ​ឲ្យ​ជឿ​ច្រើន​តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​រិះគន់ 

ប្រភេទនៃខ្សែភាពយន្តនេះគឺទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ ភាពយន្តផ្សងព្រេង និងភាពយន្តបែបព្រឺព្រួច ហើយអាចមានធាតុផ្សំនៃ រឿងប្រឌិតអំពីចារកម្ម។
ភាសាថ្មូន

**ថ្មូន** ជា​ភាសា ​បាណា ​នៃ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។

ក្រោល, ថ្មូន, ខោញនិង មិល ទាំងអស់មានភាពស្រដៀងគ្នា lexical ប្រហែល 70% ជាមួយ ស្ទៀង ដែលជាភាសាបាណាភាគខាងត្បូង (Barr & Pawley 2013:32)។

ថ្មូន រស់នៅភូមិមេមុំ ស្រុកកោះញែក ខេត្តមណ្ឌលគិរី ។ ពួក​គេ​បាន​ផ្លាស់​ទៅ​ភូមិ​មេមុំ ពី​ ស្រុក​សំបូរ ខេត្ត​ក្រចេះ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសារ​សង្គ្រាម (Barr & Pawley 2013:28)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសារ៉ាអុង

**រ៉ាអុង** ជាភាសា បាណា នៃភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។ វា​អាច​ជា​ភាសា ​ស្ទៀង ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​និយាយ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម និង​កម្ពុជា (Barr & Pawley 2013)។

រ៉ាអុង ʼ និយាយនៅភូមិអូរអាម ឃុំស្រែខ្ទុម ស្រុកកែវសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី ប្រទេស កម្ពុជា។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសា មិល-ខោញ

**មិល**និង **ខោញ** បង្កើតជាភាសា បាណា នៃភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។

ក្រោល, ថ្មូន, ខោញ និង មិល ទាំងអស់មានភាពស្រដៀងគ្នា lexical ប្រហែល 70% ជាមួយ ស្ទៀង ដែលជាភាសា Bahnaric ភាគខាងត្បូង (Barr & Pawley 2013:32)។

មិល ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិខាងក្រោមនៃ ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា (Barr & Pawley 2013)។

* ស្រែតាហែន ឃុំសំបុក ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ
* អូរក្រៀង ឃុំអូរគ្រៀង ស្រុកសំបូរ

ខោញត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិខាងក្រោមនៃ ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា (Barr & Pawley 2013)។

* ឈូក ឃុំថ្មី ស្រុកចិត្របុរីក្រចេះ
* ខ្នាច ឃុំថ្មី ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ
* ភូមិក្បាលកោះ ឃុំចង្ក្រង់ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសាព្រៅ

**ព្រៅ** គឺជា ភាសាមន-ខ្មែរ របស់ ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និង វៀតណាម ។

## ពូជ 
យោងទៅតាម Ethnologue មានពូជបួនផ្សេងគ្នា ប៉ុន្តែអាចយល់បានគ្នាទៅវិញទៅមក ជួនកាលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ **ឡាវេ** (ព្រៅត្រឹមត្រូវ) **គ្រឹង** និង **កាវេត** (ក្រវេត) ដែលក្រោយមកនិយាយត្រឹមតែពីរពាន់ប៉ុណ្ណោះ។
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|276x276ភីកសែល| ស្រុកនៃ [ខេត្តរតនគិរី|ខេត្តរតនគិរី ប្រទេស កម្ពុជា]]
Sidwell (2003) ក៏រាយបញ្ជីសហគមន៍វាគ្មិនចំនួនបួនផងដែរ ដែលក្នុងនោះមានបីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

* **ឡាវៈ** (ឡាវេ,រាវេ)៖ និយាយនៅ ខេត្ត អាច់ក្រពើ ប្រទេសឡាវ ភាគខាងត្បូងនៃរាជធានី អាច់ក្រពើ ។ ឡាវៈ គឺ​ជា​ការ​កំណត់​ផ្លូវ​ការ​ដែល​ផ្តល់​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ។
* **គ្រឹង** : បាននិយាយជុំវិញ ក្រុងបានលុង ក្នុង ខេត្តរតនគិរី ប្រទេស កម្ពុជា
* **កាវែត** ៖ និយាយនៅ ស្រុកវឿនសៃ ខេត្តរតនគិរី ប្រទេស កម្ពុជា
* **ព្រៅ**  : និយាយក្នុង និងជុំវិញស្រុក តាវែង ក្នុង ខេត្តរតនគិរី ប្រទេស កម្ពុជា

**លន់** បាននិយាយនៅ ខេត្តស្ទឹងត្រែង ប្រទេសកម្ពុជា ទាក់ទងនឹង ឡាវេ និង កាវែត (Philip Lambrecht 2012)។ 

## ប្រជាសាស្រ្ត 
Sidwell (2003) បង្ហាញពីលទ្ធភាពនៃអ្នកនិយាយសរុបចំនួន 50,000 នាក់ ខណៈដែល Bradley (1994:161) ផ្តល់ការប៉ាន់ស្មានចំនួន 35,000 ។ ការប៉ាន់ស្មានទាំងអស់ខាងក្រោមត្រូវបានដកចេញពី Sidwell (2003:30)។

* ប្រទេសឡាវ៖ ជំរឿនប្រជាជនឡាវឆ្នាំ ១៩៩៥ បានដាក់ចំនួនប្រជាជន ឡាវៈ ចំនួន ១៧.៥៤៤នាក់។
* កម្ពុជា៖ ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ីបានផ្តល់ការប៉ាន់ប្រមាណថាចំនួន 29,500 នាក់គិតត្រឹមដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000។
* ប្រទេសវៀតណាម៖ ជនជាតិ ព្រៅ ប្រហែល 300 នាក់រស់នៅក្នុងភូមិ Đắc Mế ឃុំ Bờ Y ស្រុក Ngọc Hồi ខេត្ត Kon Tum (Đặng, et al. 2010:112)។  Parkin (1991:81) ក៏ប៉ាន់ប្រមាណរាប់រយ ព្រៅ នៅវៀតណាមផងដែរ។
* ប្រទេសថៃ៖ Parkin (1991:81) ប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជន ព្រៅ ចំនួន 2,500 នាក់នៅក្នុងប្រទេសថៃ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
ភាសាសំរ៉ែ

**សំរ៉ែ** ឬ **ជងខាងជើង**គឺជា ភាសាព័រ របស់ កម្ពុជា ។

## ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ 
សំរ៉ែ ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ខាងក្រោម​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។

* ខេត្តបាត់ដំបង ៖ តំបន់​ភូមិ​ឆករកា (​បា​រ៉ា​ដាត​)
* ខេត្តកោះកុង ៖ ខាងជើងឆ្ងាយ
* ខេត្តពោធិ៍សាត់ ៖ តំបន់ចំនួន២ គឺខាងជើង ខាងកើត និងខាងលិចភូមិតាសាញ់ និងទន្លេតាយុង ជុំវិញភូមិប្រម៉ោយ

សំរ៉ែ ​សៀមរាប ​ដែល​ផុត​ពូជ (មូរ៉ា ១៨៨៣) ជា​គ្រាមភាសា​នៃ​ភាសា​ដដែល។

## សូរស័ព្ទ 
### ព្យញ្ជនៈ 
### ស្រៈ
យុវជនកម្ពុជា

រូបភាពតូច| នារីខ្មែរពីរនាក់ជិះកង់
**យុវជននៅកម្ពុជា** (អាយុក្រោមសាមសិបឆ្នាំ) មានចំនួន ៦៥,៣% នៃប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ១៤,៨០៥,០០០នាក់។  ២៦ ភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានអាយុចន្លោះពី ១៤ ទៅ ៣០ ឆ្នាំ និង ៣០ ភាគរយទៀតមានអាយុក្រោម ១៤ ឆ្នាំ។  យុវជនទាំងអស់ក្នុងប្រទេស គឺជាកូនចៅជំនាន់ទីពីរ និងទីបីនៃអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបប ខ្មែរក្រហម ដែលជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដែលបានកើតឡើងពីឆ្នាំ១៩៧៥-១៩៧៩ ។ 

## កុមារភាពដល់វ័យជំទង់ 
កុមារកម្ពុជា អាចត្រូវបានមើលថែទាំរហូតដល់គាត់មានអាយុចន្លោះពី ២ ទៅ ៤ ឆ្នាំ។ រហូតដល់អាយុ ៣ ឬ ៤ ឆ្នាំ កុមារត្រូវបានផ្តល់ការស្រលាញ់រាងកាយ និងសេរីភាពយ៉ាងច្រើន ហើយមានការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែករាងកាយតិចតួចដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ កុមារដែលមានអាយុប្រហែល ៥ ឆ្នាំក៏អាចត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងជួយមើលថែទាំប្អូនស្រីតូចៗ និងជួយកិច្ចការជុំវិញផ្ទះផងដែរ។ ល្បែងកុមារសង្កត់ធ្ងន់លើសង្គមនិយម ឬជំនាញជាជាងឈ្នះ និងចាញ់។ 

នៅសម័យមុនកុម្មុយនិស្ត ឪពុកម្តាយបានប្រើសិទ្ធិអំណាចពេញលេញលើកូនរបស់ពួកគេរហូតដល់កូនៗរៀបការ ហើយឪពុកម្តាយបន្តរក្សាការគ្រប់គ្រងបានល្អខ្លះក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍។បុរសនិងស្ត្រីជាធម្មតារៀបការនៅអាយុ២៥  និង ២៣ ឆ្នាំដោយគោរព។  ភាពខុសគ្នានៃអាយុត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ថាមវន្តក្នុងចំណោមក្រុមអាយុផ្សេងៗគ្នា។ វាក្យសព្ទ​គួរសម​ត្រឹមត្រូវ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​នៅ​សម័យ​មុន​កុម្មុយនិស្ត ហើយ​ពាក្យ​ជំនាន់​ពិសេស​សម្រាប់ "អ្នក" បាន​បន្ត​ប្រើ​នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០ ។ វាគ្មិនវ័យក្មេងត្រូវបង្ហាញការគោរពចំពោះមនុស្សចាស់ រួមទាំងបងប្អូនបង្កើត ទោះបីជាអាយុរបស់ពួកគេខុសគ្នាត្រឹមតែប៉ុន្មាននាទីក៏ដោយ។  ការលើកលែងចម្បងចំពោះរឿងនេះកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលពិធីបុណ្យ ជាពិសេសពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី នៅពេលដែលក្មេងប្រុស និងក្មេងស្រីចូលរួមក្នុងហ្គេមជាក្រុម។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អត្រាចុះឈ្មោះខ្ពស់ទាំងនេះត្រូវបានទូទាត់ដោយអត្រាបញ្ចប់ការសិក្សាទាប ៤៦.៨% មានន័យថាជិតពាក់កណ្តាលដែលបានចុះឈ្មោះដំបូងបានបោះបង់ចោលមុនពេលពួកគេឈានដល់ថ្នាក់ទី៦ ។  ក្មេងជំទង់ភាគច្រើនក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហានៃការសម្ងាត់នៅពេលព្យាយាមស្វែងរកការថែទាំសុខភាព។ 

## ឯកសារយោង
សិលាចារឹក គ្រហិ

**សិលាចារឹក ក្រហិ** គឺជា សិលាចារឹក មួយដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅ ឆៃយ៉ា ភាគខាងត្បូង ប្រទេសថៃ ដែលសរសេរជាភាសាខ្មែរចាស់ ជាមួយនឹងអក្សរសុមាត្រានចាស់ ហើយចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១១៨៣ នៃគ.ស។   សិលាចារឹកនេះត្រូវបានសរសេរនៅលើ ជើងទម្រ នៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធសំរិទ្ធ ដែលតម្កល់ទុកនៅវត្ត Hua Wiang ។  ទីក្រុងនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃ នគរតម្ព្រលិង្គដែលធ្លាប់ជានយោបាយព្រំដែនរវាងនគរ ស្រីវិជ័យ និងនគរ ខ្មែរ នៅ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។  

# ១១០៦  សកថោះនក្សត្រ ត តបៈ សក្ដិ កម្រតេងអញ មហារាជឝ្រីមតត្រៃលោក្យរាជមោលិភូឞនពម្ម៌ទេព បិកេត
# ជ្យេឞ្ថនោះពុទ្ធពារមហាសេនាបតី គលានៃ ត ចាំ ស្រុក ក្រហិ អារាធនា ត ម្រតេងឝ្រីញានូ ថ្វេ ប្រ
# តិមា នេះ ទំងោន មាន សំរិត ភារម្វយ តុល ពិរ ត ជា ព្យាយ មាស តប តន្លិង តិ ឞ្ថាបនា ជា ប្រតិ
# មា មហាជន ផោង ត មាន សទ្ធ៌ា អនុមោទនា បូជា ណមស្ការ នុ នេះ លេង សបាន សវ្វ៌ជ្ញតា
# —ហ ត ជា

## ការបកប្រែ 
ការបកប្រែប្រហាក់ប្រហែលនៃសិលាចារឹកមានដូចខាងក្រោម៖  

: *នៅឆ្នាំមហាសករាជទី ១១០៥ (គ.ស.១១៨៣)ឆ្នាំថោះតបតាមបញ្ជាកម្រតេងអញ មហារាជឝ្រីមតត្រៃលោក្យរាជមោលិភូឞនពម្ម៌ទេព ថ្ងៃ ៣ កើត ខែជេស្ឋ ថ្ងៃពុធ នោះមហាសេនាបតីគលា នៃចាំស្រុកគ្រហិ អញ្ជើញ ម្រតេងឝ្រីញានូ ធ្វើបដិមានេះមានទម្ងន់ មានសំរិតមួយភារ ពីរតុល តម្លៃជាមាសដប់តម្លឹង ស្ងាបនាបដិមាដើម្បីបណ្ដាជនមានជំនឿ អនុមោទនា បូជា  នមស្សការ ជាប្រយោជន៍បាន  សម្ពោធិញ្ញាណ។ ហ ត ជា * *.*

## សូមមើលផងដែរ។ 
* ស្រុកឆៃយ៉ា ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ
* នគរ ធម៌ស្រ័យ
* រាជវង្ស Mauli
* រាជាណាចក្រ ស្រីវិជ័យ
* នគរ តម្ព្រលិង្គ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ
នូសាន់តារា (ទីក្រុង)

**នូសន្តរា** ជាផ្លូវការ **រដ្ឋធានីនូសន្តរា** (  ,  អក្សរកាត់ **IKN** ) គឺជ រដ្ឋធានីនាពេលអនាគតនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានទីតាំងនៅចន្លោះ អង្គភាព គូតៃ កាតាណេការ៉ា និង អង្គភាពបេណាចាំ ប៉ាសែសខាងជើង  កាលីម៉ាន់តាន់ភាគខាងកើត នៅលើកោះបរណេអូ ។  ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបបានថ្លែងថា តំបន់រដ្ឋធានីថ្មីនឹងក្លាយជាខេត្តដាច់ដោយឡែក ដោយមិនផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែម។   

ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ ដោយចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការឈូសឆាយដី និងការសាងសង់ផ្លូវចូល។ ដំណាក់កាលដំបូងដែលគេស្គាល់ថាជា "តំបន់កណ្តាលរដ្ឋាភិបាល" នឹងមានការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ។ គម្រោងនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានតម្លៃ៥២៣ពាន់ពាន់លានរូពី (៣៥ ពាន់លានដុល្លារ ) ហើយនឹងត្រូវបញ្ចប់ជា ៥ ដំណាក់កាល។ ដំណាក់កាលទី១  បានចាប់ផ្តើមនៅ   កម្មករប្រហែល ១៥០,០០០ ទៅ ២០០,០០០ នាក់មកពីជុំវិញប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះជាមួយនឹងកម្លាំងការងារបន្ថែមនៅជុំវិញតំបន់នូសាន់តារ៉ា ដើម្បីធានាឱ្យមានការចូលរួមរបស់កម្មករក្នុងស្រុក។    គម្រោង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រំពឹង​ថា​នឹង​បញ្ចប់​ទាំងស្រុង​នៅ​ឆ្នាំ​២០៤៥ ដោយ​ដំណាក់កាល​ទី​៥​ជា​ដំណាក់កាល​ចុងក្រោយ​។   នៅថ្ងៃទី១៧  ខែសីហាឆ្នាំ២០២៤4 ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានប្រារព្ធពិធីបុណ្យឯករាជ្យរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការជាលើកដំបូងនៅក្នុងរដ្ឋធានីនាពេលអនាគតដែលមិនទាន់បានបញ្ចប់។ 

## ភូមិសាស្ត្រ 
[រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| រូបភាព[កម្មវិធី Landsat|ដីសត ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ របស់ អង្គការណាសា]]
នូសាន់តារ៉ា ស្ថិតនៅលើឆ្នេរខាងកើតនៃកោះបរណេអូ ដែលជាកោះធំជាងគេទីបី របស់ពិភពលោក។ ទីក្រុងនេះមានព្រំប្រទល់ដីជាមួយខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ហើយមានខ្សែបន្ទាត់ឆ្នេរសមុទ្រដែលលាតសន្ធឹងទៅខាងកើតទៅ ច្រកសមុទ្រម៉ាកាស្សា និងខាងត្បូងទៅ ឈូងសមុទ្របាលិកប៉ាប៉ាន់ ។  នូសាន់តារ៉ា ក៏មានកោះចំនួនបួន (បេណាវ៉ា, ប៊ីសារ , បាទូប៉ាយ៉ោបាចាវ៉ាង៉ោ, Jសាប័ត និង Sabut) ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងនៃឈូងសមុទ្របាលិកប៉ាប៉ាន់  ។ ទីក្រុងនេះមានទេសភាពព្រៃភ្នំ ហើយពីមុនជ ព្រៃឧស្សាហកម្ម ដោយមានដីសម្បទាន ជាកម្មលោក ិទ្ធិរបស់ ស៊ូកាន់តូ តាណូតូ ។ 

## ឯកសារយោង
ភាសាកួយ

**គុយ** ឬ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា **គុយ** **ស៊ុយ** ឬ **កុយ** (ភាសា  ;   ) គឺជា ភាសា កាទុ ដែលជាផ្នែកមួយនៃ គ្រួសារ អូស្ត្រូអាស៊ី ធំជាង ដែលនិយាយដោយ ប្រជាជន កួយ នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

កួយ គឺជាភាសាមួយក្នុងចំនោម ភាសាកាទុ នៅក្នុង គ្រួសារអូស្ត្រូអាស៊ី ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​នៅ​ក្នុង ​ស្រុក​ឥសាន នៃ​ប្រទេស​ថៃ​ដោយ​មនុស្ស​ប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ នៅ ​ខេត្ត​សា​វ៉ា​ន់ សុវណ្ណ​ខេ​ត និង ​ខេត្ត​សេកុង ​នៃ​ប្រទេស​ឡាវ​ប្រមាណ ៦៤.០០០ នាក់ ។ និង ខេត្តព្រះវិហារ ស្ទឹងត្រែង និង ខេត្តកំពង់ធំ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា ចំនួន ១៥.៥០០នាក់។

## ឈ្មោះ 
បំរែបំរួលអក្ខរាវិរុទ្ធ និងពូជរួមមានដូចខាងក្រោម (Sidwell 2005:11)។

* Kui
* គុយ
* កួយ
* កៅយ
* សួយ។ ពាក្យ "សួយ" ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ចំពោះ​ក្រុម​ដទៃ​ទៀត​ដែរ​ដូច​ជា​សហគមន៍ ​ព័រ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។
* យូ
* ណានហាំង
* កួយ. សៀវភៅសិក្សាជាភាសាបារាំងត្រូវបានបោះពុម្ពសម្រាប់បំរែបំរួលនេះ ( Parlons Kouy  )។

## គ្រាមភាសា 
Van der haak & Woykos (1987-1988) បានកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជគុយធំៗចំនួនពីរនៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ និង ស៊ីសាកេត ភាគខាងកើតប្រទេសថៃ គឺ **កួយ**។ Van der haak & Woykos ក៏បានកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជ Kui *ផ្សេងគ្នា* ដូចខាងក្រោមនៅក្នុង ខេត្ត Sisaket ប្រទេសថៃ។ 

* **Kui Nhə** : ស្រុក ស៊ីសាកេត (10 ភូមិ), ស្រុក Phraibung (5 ភូមិ), ស្រុករ៉ាស៊ិសាលៃ (4 ភូមិ) ។ ប្រហែល ៨ ពាន់នាក់។
* **គុយញ៉ូវ** ( **គុយម៉ាយ** ) : ស្រុករសីសាឡៃ (៥ភូមិ) ស្រុកឧទុមផនភីសាយ (៩ភូមិ)។ ភូមិទាំងអស់លាយឡំជាមួយឡាវ/អ៊ីសាន្ត។
* **គុយព្រៅយ៉ៃ** : ឃុំព្រឺយ៉ៃ ស្រុកខាន់ខាន់ ។

Mann & Markowski (2005) បានរាយការណ៍អំពីគ្រាមភាសាកួយចំនួនបួនខាងក្រោមដែលនិយាយនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ភាគខាងជើងភាគកណ្តាល។

* **ន្ដៅ**
* **Ntra** : រាប់បញ្ចូលទាំងភាសារងនៃ **Auk** និង **វ៉ា**
* **ម្លា** : មានចំនួន 567 នាក់ នៅភូមិតែមួយ ឃុំក្រឡាពាស ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ
* " **ថ្មី** "

គុយ/កួយ ហៅថា **ន្យឺ** ( *ɲə* ) ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិ Ban Phon Kho, Ban Khamin, Ban Nonkat, Ban Phon Palat និង បានប្រាសាទន្យឺ ក្នុង ខេត្តស៊ីសាកេតប្រទេសថៃ។  ជនជាតិ ន្យឺ នៃ Ban Phon Kho អះអាងថា ដូនតារបស់ពួកគេបានចំណាកស្រុកពី Muang Khong ស្រុក Rasisalai ខេត្ត ស៊ីសាកេត។

នៅក្នុង ខេត្តបុរីរម្យ កួយត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងស្រុកចំនួន 4 គឺ Nong Ki, Prakhon Chai, Lam Plai Mat, និង Nong Hong (Sa-ing Sangmeen 1992:14)។  នៅក្នុងស្រុក ណងគី ភូមិកួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃឃុំយ៉យប្រាសាទ (យ៉ៃប្រា) និងនៅផ្នែកខាងលិចនៃសង្កាត់មឿងផៃ (ក្រុងไผ่) (សាំងសាំងមៀន ១៩៩២:១៦)។

## សូរស័ព្ទ 
ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​សូរសព្ទ​នៃ​ភាសា​កួយ (សុរិន)៖ 

### ព្យញ្ជនៈ 
### ស្រៈ 
សំឡេងស្រៈក៏អាចត្រូវបានសម្គាល់ដោយប្រើសំឡេងដកដង្ហើម៖

## ទីតាំង 
បញ្ជីខាងក្រោមនៃទីតាំងភូមិកួយក្នុង ខេត្តស៊ីសាកេត គឺមកពី Van der haak & Woykos (1987-1988:129) ។ សញ្ញាផ្កាយ (ដាក់នៅមុខឈ្មោះភូមិ) បង្ហាញពីភូមិចម្រុះជាតិសាសន៍ ដែលជនជាតិកួយរស់នៅជាមួយជនជាតិ ឡាវ ឬ ខ្មែរ ។

### គុយញ៉េ 
* ស្រុកមឿង
** *ឃុំ ផុនខ ផុន* ខៈ ផុនខ ផុនខកូ ណង យ៉ាណាង ឃ្លាំង ណុន
** *ស្រុក​ធុំ* : ខាំ​មីន
* ស្រុកផា យូ
** *ស្រុក​ផៃ​យូ* ​ពយៈ * នង​ធុំ
** *ភូមិព្រហ្មសណ្ឋាន ព្រហ្ម* សញ្ញវ័ន: សំរោង, ខន្ធវ
** *ឃុំ ណងភេក ណូន* ផេក * ខូកភេក កូកเพ็ក
* ស្រុក Phraibung ไพรบึง
** *Tambon Prasatyae* ประเทศเกาหลี: Prasatyaenua ​, Prasatyaetai ประเทศใต้, Khawaw, Phonpalat, Cangun
* ស្រុក រាសី សីឡៃ
** *ឃុំមឿងហុង* เมืองคง : យ៉ៃធំ
* ស្រុកសិលាឡាត់ សិលា ឡាត់
** *ឃុំ​គង់* ​គង : គង់​គង, មឿង​កូវ, ក្រុង​ចាស់, * ចក

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសានៃកម្ពុជា
សិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ (Võ Cạnh)

រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| សិលាចារឹកវ៉ូកាញ់ នៅ សារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម (ចាត់ថ្នាក់ជាកំណប់ជាតិរបស់វៀតណាម)
[រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| សិលាចារឹក Võ Cạnh សរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងភូមិ វ៉ូកាញ់, [ញ៉ាត្រាង, ខាញ់ហូវ ប្រទេសវៀតណាម ។ ការចម្លងនៅសារមន្ទីរ ខាញ់ហូវ។]]
សិលាចារឹក **វ៉ូកាញ់** ឬ **សិលាចារឹក C. 40** គឺជា សិលាចារឹក សំស្ក្រឹត ចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលមិនធ្លាប់មាននៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៨៥ នៅក្នុងភូមិវាំងកាញ ប្រហែល ៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង ញ៉ាត្រាងប្រទេសវៀតណាម ។   សិលាចារឹក​នេះ​មាន​ទម្រង់​ជា​បង្គោល​ថ្ម​កម្ពស់ ២,៥ ម៉ែត្រ ដែល​មាន​ជ្រុង​មិន​ស្មើគ្នា​បី។

សិលាចារឹកនេះរៀបរាប់អំពីព្រះនាមរបស់ស្តេច ស្រីមារៈដែលយោងទៅតាមការវិភាគ ពណ៌ស្លេក គឺជាអ្នកដែលវាត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយកូនចៅរបស់ទ្រង់នៅប្រហែលសតវត្សទី 2 ឬទី 3 នៃគ.ស។  នៅ​មាន​ការ​ជជែក​ដេញដោល​គ្នា​ថា​តើ​សិលាចារឹក​នោះ​ជា​កេរដំណែល​របស់ ​ឡាម អប, ចំប៉ា ឬ ​ហ្វូណន ។ លោក George Coedès បានលើកឡើងពីលទ្ធភាពនៃការកំណត់អត្តសញ្ញាណស្រីម៉ារ៉ាជាមួយ ហ្វាន ស៊ី-ម៉ាន់ (គ.ស.២៣០) ដែលយោងទៅតាមរវាំងចិនគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងម្នាក់នៃហ្វូណន។  Coedès បានចាត់ទុកសិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ជាភស្តុតាងនៃរលកដំបូងនៃ ឥណ្ឌានីយកម្មនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

បច្ចុប្បន្ន សិលាចារឹកនេះត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម នៅទីក្រុង ហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម។ ស្តុប​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ជា ​សម្បត្តិ​ជាតិ​របស់​ប្រទេស​វៀតណាម  ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់ ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​វៀតណាម ​ក្នុង​ឆ្នាំ 

## អត្ថបទ 
អក្សរសំស្រ្កឹតដែលសរសេរនៅលើសិលាចារឹកនេះត្រូវបានខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។  ក្នុងចំណោមជ្រុងទាំងបីនៃសិលាចារឹកនោះ នៅផ្នែកទីមួយ យ៉ាងហោចណាស់ បន្ទាត់ទាំងប្រាំមួយដំបូងគឺស្ទើរតែមិនច្បាស់ទាំងស្រុង ហើយដូច្នេះគឺ ប្រាំបីជួរដំបូងនៅផ្នែកទីពីរ។  នៅ​ផ្នែក​ទី​បី សូម្បី​តែ​តួ​អក្សរ​ពីរ​បី​ក៏​នៅ​តែ​អាច​អាន​បាន​ដែរ។  ពាក្យ *ករិន* អាច​មាន​ន័យ​ថា «ភ្លុក» ឬ «ពន្ធ» ដែល​នេះ​អាច​មាន​ន័យ​ថា ស្ដេច​ជា​មនុស្ស​សប្បុរស។
គ្រាមភាសា កាសង

**កាសង** ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ជងនៅត្រាត" គឺជាភាសា ព័រ ជិតផុតពូជនៃគ្រួសារ អូស្ត្រូអាស៊ី ដែលនិយាយនៅ ក្នុងស្រុក Bo Rai,  ខេត្ត ត្រាតនៃប្រទេសថៃ។  នៅលើមូលដ្ឋាននៃភាពស្រដៀងគ្នា lexical ដែលបានកំណត់ជាមួយនឹងបញ្ជីពាក្យខ្លីដែលទាក់ទង កាសងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាគ្រាមភាសានៃ ជងកណ្ដាល ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការសិក្សាបន្ថែម និងបញ្ជីពាក្យដែលវែងជាងនេះ ចង្អុលទៅកាសុងជាភាសាដាច់ដោយឡែកដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងចុង និងសំរ។
ភូមិឯកភាព

* ប្រវត្តិរបស់ភូមិឯកភាព
* មេភូមិឈ្មោះ
* ជិនអេម
ដូនទ្រី

### អារម្ភកថា 
ដោយបានកើតមកនៅស្រុកភូមិដ៏សប្បាយរីករាយ សប្បូរសប្បាយរូកមុខមាត់គ្រប់ញាតិក្នុងភូមិស្រុកនេះ, ជាភូមិបុរាណ
អក្សរ ហ្វ័កខាម

**អក្សរ Fakkham** (    *អក្សរ​ដើម​អំពិល* ​) ឬ **​អក្ណអក្សរថៃឡានណា** ​ជា ​អកអក្សរព្រាហ្មិប្រើ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក្នុង ​អាណាចក្រ​ឡាន​ណា ។ អក្សរនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់នៅក្នុងសិលាចារឹកឡានណា។

## ប្រភពដើម 
អក្សរនេះ មានប្រភពមកពី អក្សរសុខោទ័យ ចាស់ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា *អក្សរ Proto-Thai* ) ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងឡានណា នៅចន្លោះដើមសតវត្សទី១៥ និងចុងសតវត្សទី១៦។  អក្សរ នេះ អាចត្រូវបានណែនាំដល់ ឡានណា ដោយបេសកកម្មសាសនាពី សុខោទ័យ ។  អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​រូបរាង​ដើម ​អម្ពិល  ព្រោះ​អក្សរ​បាន​ពន្លូត និង​រាង​ជ្រុង​ជាង​ជា​រាង​ការ៉េ និង​កាត់​កែង​ដូច​អក្សរ​សុខោទ័យ​បុព្វបុរស។ អក្សរជាច្រើនមាន "កន្ទុយ" គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលលាតសន្ធឹងខាងលើនិងខាងក្រោមបន្ទាត់សរសេរសំខាន់។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរនេះ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​ដែល​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ស្តេច ​ឈៀងម៉ៃ នគរ​ឡានណា នៅ​ចន្លោះ​ដើម​សតវត្ស​ទី​១៥​ដល់​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៦។  គេបានសន្និដ្ឋានថា អក្សរនេះ ជាអក្សរផ្លូវការរបស់ ឡានណា និង នគរខាងជើងផ្សេងទៀត ចាប់តាំងពីអក្សរនេះ ត្រូវបានប្រើក្នុងកំណត់ចំណាំការទូតនៃនគរ ឡានណា ដែលផ្ញើទៅប្រទេសចិន។  នគរឡានណាបាន ប្រើសម្រាប់ចារិកផ្លូវការ អក្សរសំខាន់ៗ និងឯកសារផ្សេងៗទៀត ចំណែក អក្សរតៃថាម ប្រើសម្រាប់អត្ថបទសាសនា។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
ភាសាកាទុ

**កាទុ** ឬ **Low Katu** គឺ ភាសាកាទុ នៃភាគខាងកើត ឡាវ និង វៀតណាមកណ្តាល ។

នៅ វៀតណាម គេនិយាយនៅ ហ្វេ រួមទាំងនៅ ឃុំ A Lưới ផងដែរ។ យោងតាម ជំរឿន វៀតណាម ឆ្នាំ 2009 មាន ប្រជាជន កាទុ 61,588 នាក់។ 

## សូរស័ព្ទ 
### ព្យញ្ជនៈ
កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត

**កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត** ( ឥណ្ឌូនេស៊ី : Kalimantan Timur ) គឺជាខេត្តមួយរបស់ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ទឹកដីរបស់វារួមមានផ្នែកខាងកើតនៃកោះបរណេអូ ។ វាមានប្រជាជនប្រហែល ៣.០៣ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ២០១៩ (នៅក្នុងព្រំដែនបច្ចុប្បន្ន)  ៣.៤២ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ ២០១៥ និង ៣.៧៦៦ លាននាក់នៅជំរឿនឆ្នាំ២០២០ ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៣  គឺ ៤,០៣០,៤៨៨នាក់។  ទីរួមខេត្តរបស់វាគឺទីក្រុង សាម៉ារិនដា ។

កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតមានផ្ទៃដីសរុប   និងជាខេត្ត ដែលមានប្រជាជនតិចបំផុតទីពីរនៅកាលីម៉ាន់តាន់ ។  ភាគ​ច្រើន​នៃ​តំបន់​នេះ​មាន​ព្រំដែន​សមុទ្រ​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត​ជាមួយ​នឹង ​ភាគ​ខាងលិចស៊ូឡាវេស៊ី និង ភាគកណ្ដាលស៊ូឡាវេស៊ី ; ជ្រោយម៉ាងកាលិហាត់ របស់វាបំបែកច្រកសមុទ្រម៉ាកាស្សា ពី សមុទ្រសេឡេប៊ែស ។ អតីតតំបន់ភាគខាងជើងបំផុតរបស់វាត្រូវបានបំបែកចេញនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ ហើយសព្វថ្ងៃនេះគឺជា កាលីម៉ាន់តាន់ខាងជើង ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ វានៅតែចែកព្រំប្រទល់ដីទៅខាងលិចជាមួយ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងលិច និង កាលីម៉ាន់តាន់ភាគកណ្តាល ; នៅភាគខាងត្បូងរបស់វា កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតមានព្រំប្រទល់ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងត្បូង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ រដ្ឋសាបា មុនពេលមានការបំបែក ប៉ុន្តែនៅតែមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី តាមរយៈ តំបន់មហាខាម អ៊ូឡូ ។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ កងវរសេនាធំគូតៃខាងលិចដែលមានស្រាប់ត្រូវបានបំបែកជាពីរ ដោយខណ្ឌទាំងប្រាំភាគពាយ័ព្យបំផុតបង្កើតបានជា តំបន់មហាខាមអ៊ូឡ៊ូថ្មី។ កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ឥឡូវនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៧ តំបន់ និងទីក្រុងចំនួនបី។ អាកម៉ាល់ ម៉ាលិក គឺជា អភិបាលស្តីទីបច្ចុប្បន្ននៃកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ។ 

## ឯកសារយោង
ជនជាតិកាទុ

**ជនជាតិ កាទុ** (   ; ភាសាកាទុ : ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចប្រហែល 102,551 ដែលរស់នៅក្នុងភាគខាងកើតប្រទេសឡាវ និងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម។ រាប់ក្នុងចំណោម ជនជាតិ កាទុពួកគេនិយាយភាសា មន-ខ្មែរ ។ ភាសា កាទុ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Paul Sidwell,  ប៉ុន្តែការងាររបស់ Sidwell មិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងសហគមន៍ កាទុ ដោយសារបញ្ហាភាសា។

## ឡាវ 
កាទុក្នុងប្រទេសឡាវរស់នៅក្នុង ខេត្តសេកុង តាមដង ទន្លេសេកុង ខាងលើ និងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃទន្លេ សុងបូង ជាប់ព្រំដែនជាមួយខេត្ត ក្វាងណាម និង ហ្វេ ។ មាន 28,378 នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេនៅក្នុងប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ 2015 ។ 

## ប្រទេសវៀតណាម 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| គំរូនៃផ្នូររបស់ជនជាតិកាទុ
ឈ្មោះផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមសម្រាប់ជនជាតិ កាទុ គឺ "Co Tu" ។ ក្នុងប្រទេសវៀតណាម ជនជាតិ កាទុ គឺជាក្រុម  ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម ហើយពួកគេស្ទើរតែរស់នៅក្នុងខេត្ត Thừa Thiên-Huế, ក្វាងណាម និងទីក្រុង ដាណាង។ កាទុ នៅវៀតណាមមានចំនួន 50,458 នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ 1999,  61,588 នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ 2009 និង 74,173 នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ 2019។