ការលេងស្រមោល

**ការលេងស្រមោល** ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **អាយ៉ងស្រមោល** គឺជាទម្រង់បុរាណនៃ ការនិទានរឿង និង ការកម្សាន្ត ដែលប្រើរូបចម្លាក់ដែលមានរាងសំប៉ែត (អាយ៉ងស្រមោល) ដែលធ្វើឡើងនៅចន្លោះប្រភពពន្លឺ និងអេក្រង់ថ្លា ឬ ស្គ្រីម ។ រូបរាងដែលកាត់ចេញរបស់អាយ៉ង ជួនកាលរួមបញ្ចូលពណ៌ល្អក់ ឬប្រភេទផ្សេងទៀតនៃការលម្អិត។ ឥទ្ធិពលផ្សេងៗអាចសម្រេចបានដោយការផ្លាស់ទីទាំងអាយ៉ង និងប្រភពពន្លឺ។ អ្នកលេងអាយ៉ង ដែលមានជំនាញអាចធ្វើអោយតួរអង្គអាចដើរ រាំ ប្រយុទ្ធ ងក់ក្បាល និងសើចបាន។

ការសម្តែងក្នុងស្រមោលមាន ៤ ប្រភេទគឺ៖ តួសម្តែងប្រើតួខ្លួនជាស្រមោល អាយ៉ងដែលតួសម្តែងធ្វើជាស្រមោលពេលថ្ងៃ ការមើលលំហរ និងមើលស្រមោលទាំងសងខាងនៃអេក្រង់។ 

ការលេងស្រមោលគឺមានការពេញនិយមនៅក្នុងវប្បធម៌ផ្សេងៗ ទាំងកុមារ និងមនុស្សពេញវ័យនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ ប្រទេសជាង ២០ ត្រូវបានគេដឹងថាមានក្រុមសម្តែងស្រមោល។ ការ​លេង​ស្រមោល​គឺ​ជា​ប្រពៃណី​ចំណាស់​មួយ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ជា​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​អរូបី ​របស់​ស៊ីរី ​ដោយ ​អង្គការ​យូណេស្កូ ។  វាក៏មានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  ម៉ាឡេស៊ី ថៃ ឡាវ និង ប្រទេសកម្ពុជា ។ វា​ជា​សិល្បៈ​បុរាណ​មួយ និង​ជា​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​រស់​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​ចិន ឥណ្ឌា អ៊ីរ៉ង់ និង ​នេប៉ាល់ ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរនៅក្នុង ប្រទេសអេហ្ស៊ីប តួកគី ក្រិក អាល្លឺម៉ង់ បារាំង និង សហរដ្ឋអាមេរិក ។    

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ការលេងស្រមោលប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីកម្មវិធី "par" ជាមួយនឹងឈុតនិទានរឿងដែលលាបលើក្រណាត់ធំមួយ ហើយសាច់រឿងដែលទាក់ទងបន្ថែមទៀតតាមរយៈបទចម្រៀង។ ខណៈ​ដែល​ការ​សម្តែង​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​ពេល​យប់​នោះ ភ្លើង​ត្រូវ​បាន​បំភ្លឺ​ដោយ​ចង្កៀង​ប្រេង ឬ​ទៀន។ ល្ខោនអាយ៉ងស្រមោលទំនងជាមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីកណ្តាល - ចិន ឬនៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងសហវត្សទី ១ មុនគ.ស.។  

ភ័ស្តុតាងនៃល្ខោនអាយ៉ងស្រមោល ត្រូវបានរកឃើញទាំងនៅក្នុងអត្ថបទបុរាណចិន និងឥណ្ឌា។ មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុតនៃល្ខោនស្រមោលគឺប្រទេសចិន អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ 

យោងតាមលោក Martin Banham មានការលើកឡើងតិចតួចអំពីសកម្មភាពល្ខោនជនជាតិដើមភាគតិចនៅមជ្ឈិមបូព៌ារវាងសតវត្សទី ៣ នៃគ.ស  ការលេងអាយ៉ងស្រមោល រដ្ឋ Banham ប្រហែលជាមានភាពល្បីល្បាញនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោល ហើយក្រោយមកវាបានបញ្ចូលការច្នៃប្រឌិតក្នុងស្រុកនៅសតវត្សទី ១៦ ។ ការលើកឡើងតិចតួចអំពីការលេងស្រមោលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥស្លាមនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទឹកដីទួរគី និងដែនដីដែលមានឥទ្ធិពលពីចក្រភពអូតូម៉ង់សតវត្សទី ១៩ ។  នៅពេលដែលកប៉ាល់ពាណិជ្ជករនៅអឺរ៉ុបបានបើកក្នុងការស្វែងរកផ្លូវសមុទ្រទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន ពួកគេបានជួយផ្សព្វផ្សាយសិល្បៈកម្សាន្តដ៏ពេញនិយម និងការអនុវត្តវប្បធម៌ទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប។ ល្ខោនស្រមោលបានក្លាយជាការពេញនិយមនៅក្នុងប្រទេសបារាំង អ៊ីតាលី អង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់នៅសតវត្សទី ១៧ ។  Goethe បានជួយសាងសង់ល្ខោនស្រមោលនៅ Tiefurt ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨១។  

### បុព្វេសន្និវាស 
យោងទៅតាមលោក Stephen Herbert រោងកុនស្រមោលដ៏ពេញនិយមបានវិវត្តទៅជាស្លាយដែលបានបញ្ចាំង ហើយទីបំផុតទៅជា ភាពយន្ត ។ គោលការណ៍ទូទៅនៅក្នុងការច្នៃប្រឌិតទាំងនេះគឺការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិតនៃពន្លឺ រូបភាព និងអេក្រង់បញ្ចាំង។  យោងតាមលោក Olive Cook មានភាពស្រដៀងគ្នាជាច្រើននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍នៃការលេងស្រមោល និងភាពយន្តទំនើប ដូចជាការប្រើប្រាស់តន្ត្រី សំឡេង ការព្យាយាមបង្ហាញពណ៌ និងប្រជាប្រិយភាពដ៏ធំ។ 

## តាមប្រទេស និងតំបន់ 
### អូស្ត្រាលី 
Richard Bradshaw គឺជាអាយ៉ងស្រមោលជនជាតិអូស្ត្រាលីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាតួអង្គរបស់គាត់ដូចជា "Super Kangaroo" ។  អាយ៉ងរបស់ Bradshaw ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ដែលផលិតដោយ Jim Henson ក៏ដូចជាកម្មវិធីទូរទស្សន៍កុមារ ABC ដែលដំណើរការយូរមកហើយ *Play School* ។

The Shadow Theatre of Anaphoria  (ផ្លាស់ទីលំនៅទៅអូស្ត្រាលីពីរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា) រួមបញ្ចូលគ្នានូវល្បាយនៃអាយ៉ងដែលបានសាងសង់ឡើងវិញ និងដើមជាមួយនឹងប្រភពពន្លឺជាច្រើន។ ក្រុមហ៊ុននេះស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ Kraig Grady ។

ហ្គេមដំបូងរបស់ក្រុមហ៊ុន Shadowplay Studios របស់អូស្ត្រាលី *Projection: First Light* ត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយរូបអាយ៉ងស្រមោល ហើយរចនាប័ទ្មសិល្បៈរបស់វាចម្លងផ្ទាំងក្រណាត់ស្រមោលបែបប្រពៃណីដោយប្រើប្រដាប់ប្រដាពណ៌ខ្មៅ និងផ្ទៃខាងក្រោយស៊ីភីយ៉ា។ ពួកគេបានទៅលេង Richard Bradshaw ដើម្បីទទួលបានការយល់ដឹងបន្ថែមអំពីអាយ៉ងស្រមោល ដើម្បីធ្វើឱ្យហ្គេមរបស់ពួកគេកាន់តែពិតប្រាកដ និងដើម្បីទទួលបានឯកសារយោងសម្រាប់តួអង្គអាយ៉ងស្រមោលរបស់ហ្គេម។ 

### កម្ពុជា 
រូបភាពតូច| ល្ខោន​ស្រមោល​កម្ពុជា​ពណ៌នា​សីតា
នៅ កម្ពុជា ល្ខោនស្រមោលស្បែកធំ ហៅថា *ណាំងស្បែកធំ*  ឬសាមញ្ញថា *ស្បែកធំ*  *ស្បែកតូច*  និង *ស្បែកពណ៌*។ 

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ពិធី​ពិសិដ្ឋ​ក្នុង​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ នៅ​ក្នុង​មុខងារ​ឯកជន និង​សម្រាប់​សាធារណជន​ក្នុង​ភូមិ​នានា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ល្ខោនដែលពេញនិយមរួមមានរឿង *រាមាយណៈ* និង *មហាភារតៈ* ព្រមទាំងទេវកថា និងរឿងព្រេងហិណ្ឌូផ្សេងទៀត។ 

*ស្បែកធំ* គឺផ្អែកលើកំណែជាភាសាខ្មែរនៃរឿង *រាមកេរ្តិ៍*  ដែលជារឿងវីរភាពអំពីរឿងល្អ និងអាក្រក់ ដែលទាក់ទងនឹង រាម សីតា លក្ម្សណ៍ ហនុមាន និង រាពណ៌ ។  វា​គឺ​ជា​ការ​សំដែង​ដ៏​ពិសិដ្ឋ ដែល​បង្កប់​នូវ​ជំនឿ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន និង​ទេវកថា​នៃ ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ។  ទោះបីជាមានកំណត់ត្រាមុន ៗ ជាច្រើននៃប្រភេទអាយ៉ងនៅក្នុងប្រទេសចិនក៏ដោយ ការលើកឡើងយ៉ាងច្បាស់អំពីការលេងស្រមោលរបស់ចិនមិនបានកើតឡើងរហូតដល់រាជវង្ស សុងខាងជើង (960-1127) ។ សៀវភៅឆ្នាំ 1235 រៀបរាប់ថា ដើមអាយ៉ងត្រូវបានកាត់ចេញពីក្រដាស ប៉ុន្តែក្រោយមកធ្វើពីស្បែកពណ៌ ឬក្រដាសពណ៌។ រឿង​ភាគ​ច្រើន​ផ្អែក​លើ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​រឿង​ប្រឌិត​ពាក់កណ្តាល​ការពិត ប៉ុន្តែ​រឿង​កំប្លែង​ក៏​ត្រូវ​បាន​សម្ដែង​ផង​ដែរ។ 

ការលេងស្រមោលនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានគេហៅថា *piyingxi ។* មានស្ទីលលេងស្រមោលពីរផ្សេងគ្នាគឺ Luanzhou (ភាគខាងជើងប្រទេសចិន) និង Sichuan (ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន)។ នៅក្នុងខេត្តស៊ីឈួន មានរចនាប័ទ្មពីរគឺ Chuanbei piyingxi (ភាគខាងជើង Sichuan) និង Chengdu piyingxi ។ ទីក្រុង​ដែល​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ភាគ​ខាងជើង​ស៊ីឈួន​គឺ Bazhong, Nanchong, និង Guangyuan ។ 

ល្ខោនស្រមោលបានក្លាយជាការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងនៅដើម រាជវង្សសុង នៅពេលដែលថ្ងៃឈប់សម្រាកត្រូវបានសម្គាល់ដោយការបង្ហាញនៃល្ខោនស្រមោលជាច្រើន។ ក្នុង ​រាជវង្ស​មីង មាន  ង​ស្រមោល​ពី​៤០​ទៅ​៥០​នាក់​ក្នុង​ទីក្រុង ​ប៉េកាំង ​តែ​ម្នាក់​ឯង។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; អេក្រង់ល្ខោនស្រមោលដំបូងបំផុតត្រូវបានធ្វើពី ក្រដាស mulberry ។ អ្នកនិទានរឿងជាទូទៅបានប្រើសិល្បៈដើម្បីប្រាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍រវាងនគរសង្គ្រាមផ្សេងៗ ឬរឿងរ៉ាវនៃប្រភព ព្រះពុទ្ធសាសនា ។  សព្វ​ថ្ងៃ អាយ៉ង​ដែល​ធ្វើ​ពី ​ស្បែក ហើយ​រំកិល​លើ​ដំបង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ប្រាប់​អំពី​កំណែ​ដ៏​អស្ចារ្យ​នៃ​រឿងនិទាន និង​ទេវកថា​ប្រពៃណី។ នៅក្នុងខេត្ត Gansu វាត្រូវបានអមដោយតន្ត្រី Daoqing ខណៈដែលនៅ Jilin អមជាមួយតន្ត្រី Huanglong បង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃល្ខោនអូប៉េរ៉ាទំនើប។ 
រូបភាពតូច| អាយ៉ងស្រមោលរបស់ចិនគឺជាទម្រង់នៃល្ខោនមួយដែលតួរលេខស្រមោលចម្រុះពណ៌សំដែងការលេងបែបបុរាណប្រឆាំងនឹងអេក្រង់ក្រណាត់ភ្លឺចាំង អមដោយតន្ត្រី។ ពីខេត្ត Kaifeng ។
អាយ៉ង​ស្រមោល​របស់​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត Zhang Yimou ឆ្នាំ 1994 *ដើម្បី​រស់* ។

#### តៃវ៉ាន់ 
ដើមកំណើតនៃអាយ៉ងស្រមោលរបស់ តៃវ៉ាន់ អាចតាមដានបាននៅសាលា ឆាវឆាវ នៃរោងអាយ៉ងស្រមោល។ ជាទូទៅគេស្គាល់ថាជាការបង្ហាញស្បែកសត្វស្វា ឬការបង្ហាញស្បែក ការលេងស្រមោលត្រូវបានគេពេញនិយមនៅក្នុង Tainan, Kaohsiung និង Pingtung នៅដើម រាជវង្ស Qing (1644-1911 នៃគ។ អ្នកអាយ៉ងចាស់ៗប៉ាន់ស្មានថា មានក្រុមអាយ៉ងស្រមោលយ៉ាងតិចចិតសិបនាក់នៅក្នុងតំបន់ Kaohsiung តែម្នាក់ឯងនៅក្នុងឆ្នាំបិទនៃ Qing ។  ជាប្រពៃណី រូបអាយ៉ង ប្រាំបី ទៅ ដប់ពីរអ៊ីញ និងទិដ្ឋភាពឆាក និងប្រដាប់ប្រដា ដូចជា គ្រឿងសង្ហារឹម ទេសភាពធម្មជាតិ វត្តអារាម សាល និងរុក្ខជាតិ សុទ្ធតែត្រូវបានកាត់ចេញពីស្បែក។ ដោយសារស្រមោលអាយ៉ងគឺផ្អែកលើពន្លឺដែលជ្រាបចូលតាមរយៈបន្ទះក្រណាត់ល្អក់នោះ "ស្រមោល" ពិតជារូបភាពដែលទស្សនិកជនមើលឃើញក្នុងទម្រង់ ឬមុខ។ ការលេងស្រមោលរបស់តៃវ៉ាន់ត្រូវបានអមដោយបទភ្លេង Chaochow ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា "បទភ្លេងរបស់សង្ឃ" ដោយសារភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពួកគេជាមួយនឹងតន្ត្រីដែលបូជាចារ្យតាវនិយមប្រើក្នុងពិធីបុណ្យសព។ ល្ខោនខោលដ៏ធំនៃស្គ្រីបប្រហែល 300 នៃសាលាល្ខោនភាគខាងត្បូងដែលប្រើក្នុងរឿងអាយ៉ងស្រមោល ហើយមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទីដប់បួន និងទីដប់ប្រាំ ត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងតៃវ៉ាន់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសម្បត្តិវប្បធម៌ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។

* 皮影戏, *píyĭngxì* គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលដែលប្រើអាយ៉ងស្បែក។ តួលេខជាធម្មតាត្រូវបានផ្លាស់ទីនៅពីក្រោយអេក្រង់ស្តើង។ វា​មិន​មែន​ជា​ការ​បង្ហាញ​ស្រមោល​ទាំង​ស្រុង​នោះ​ទេ ព្រោះ​ស្រមោល​គឺ​ជា​ស្រមោល​ជាង។ នេះផ្តល់ឱ្យតួលេខពណ៌មួយចំនួននៅលើអេក្រង់; ពួកគេមិនមែន 100% ខ្មៅនិងស។
* 纸影戏, *zhĭyĭngxì* គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលក្រដាស។
* 中国影戏, *Zhōngguó yĭngxì* គឺជារោងមហោស្រពស្រមោលរបស់ចិន។

### អឺរ៉ុប 
រូបភាពតូច| ឧទាហរណ៍នៃអាយ៉ងស្រមោលនៅប្រទេសក្រិក
នៅក្នុងទ្រឹស្ដីរបស់ ផ្លាតូ អំពីរូងភ្នំ (ប្រហែលឆ្នាំ 380 មុនគ.ស.) សូក្រាត បានពិពណ៌នាអំពីប្រភេទនៃការលេងស្រមោលជាមួយនឹងរូបចម្លាក់ដែលធ្វើពីថ្ម ឈើ ឬសម្ភារៈផ្សេងទៀត បង្ហាញដល់អ្នកទោសដែលក្នុងមួយជីវិតរបស់ពួកគេមិនអាចមើលឃើញអ្វីក្រៅពីស្រមោល។ នៅលើជញ្ជាំងនៅពីមុខពួកគេ។ នេះគឺជាការស្រមើលស្រមៃនៃគំនិតអំពី (មិនពិត ឬមានកំណត់) ទំនាក់ទំនងរវាងចំណេះដឹង ការអប់រំ និងការយល់ដឹងអំពីការពិត។ ផ្លាតូបានប្រៀបធៀបជញ្ជាំងដែលបិទបាំងមនុស្សដែលយកតួរលេខទៅនឹងប្រភេទនៃភាគថាសដែលអ្នកលេងអាយ៉ង ( marionette ) ប្រើដើម្បីលាក់ខ្លួន។  តាមមើលទៅមិនមានទម្រង់ល្ខោនស្រមោលដែលមានស្រាប់ដែលគេស្គាល់នៅក្នុង ប្រទេសក្រិកបុរាណ ដែលសូក្រាត/ផ្លាតូអាចសំដៅទៅលើនោះទេ។

ល្ខោនស្រមោលបានចាប់ផ្តើមរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុបនៅចុងសតវត្សទី 17 ប្រហែលជាតាមរយៈប្រទេសអ៊ីតាលី។ វាត្រូវបានគេដឹងថាអ្នកសំដែងអ៊ីតាលីជាច្រើនបានសម្តែងនៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់បារាំងនិងអង់គ្លេសក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ 

### ប្រទេសឥណ្ឌា 
[រូបភាពតូច| [ហនុមាន និង រាពណ៌ នៅ *ថូលូ បូម៉ាឡាតា* ប្រពៃណីអាយ៉ងស្រមោលនៃ រដ្ឋ Andhra Pradesh ប្រទេសឥណ្ឌា]]
អាយ៉ងស្រមោលគឺជាផ្នែកបុរាណ នៃ វប្បធម៌របស់ប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដូចជា *keelu bomme* និង *Tholu bommalata* នៃ Andhra Pradesh, *Togalu gombeyaata* នៅ Karnataka, *charma bahuli natya* នៅ Maharashtra, *Ravana chhaya* នៅ Odisha, the *Kolperavakoot* និង Tamil ។   ការលេងអាយ៉ងស្រមោលក៏ត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងទំនៀមទំលាប់រូបភាពក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដូចជាការគូរគំនូរលើជញ្ជាំងប្រាសាទ ផ្ទាំងគំនូរស្លឹករលុង និងគំនូរនិទានរឿង។  ទម្រង់របាំដូចជា Chhau of Odisha មានន័យថា "ស្រមោល" ។  ល្ខោន​ស្រមោល​ស្បែក​ជើង​ជា​ធម្មតា​សម្ដែង​នៅ​លើ​វេទិកា​ដែល​ភ្ជាប់​នឹង ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ ហើយ​នៅ​តំបន់​ខ្លះ​គេ​ហៅ​ថា *Koothu Madams* ឬ *Koothambalam* ។  នៅតាមតំបន់ជាច្រើន ការលេងល្ខោនអាយ៉ងត្រូវបានសំដែងដោយគ្រួសារសិល្បករដែលធ្វើដំណើរកម្សាន្តនៅលើឆាកបណ្តោះអាសន្នក្នុងពិធីបុណ្យធំៗ។  រឿងព្រេង​ពី​វីរភាព​ហិណ្ឌូ *Ramayana* និង *Mahabharata* គ្របដណ្ដប់​លើ​ការ​សំដែង​របស់​ពួកគេ។  
 

### ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី 
រូបភាពតូច| ការសម្តែងស្រមោល របស់ វ៉ាយ៉ាងកូលិត នៅ Semarang, Central Java ។
ល្ខោនអាយ៉ងស្រមោលត្រូវបានគេហៅថា *វ៉ាយ៉ាង* នៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី  ដែលក្នុងនោះរឿងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយត្រូវបានប្រាប់តាមរយៈស្រមោលដែលបោះចោលដោយអាយ៉ង ហើយជួនកាលរួមបញ្ចូលជាមួយតួអង្គមនុស្ស។  វ៉ាយ៉ាង គឺជាទម្រង់និទានរឿងបុរាណដែលល្បីល្បាញដោយសារអាយ៉ងដ៏ឧឡារិក និងស្ទីលតន្ត្រីដ៏ស្មុគស្មាញ។  ភស្តុតាងដំបូងបំផុតគឺមកពីចុងសហវត្សទី 1 នៃគ.ស. នៅក្នុងអត្ថបទនៃយុគសម័យមជ្ឈិមសម័យ និងកន្លែងបុរាណវិទ្យា។   ប្រហែលឆ្នាំ 860 នៃគ.ស. ធម្មនុញ្ញជ្វាចាស់ដែលចេញដោយ Maharaja Sri Lokapala និយាយអំពីអ្នកសំដែងបីប្រភេទគឺ atapukan, aringgit និង abanol ។ រីងហ្គីតត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងកំណាព្យជ្វាសតវត្សទី 11 ជារូបស្រមោលស្បែក។ 

### តួកគី 
រូបភាពតូច| ស្រមោលលេងអាយ៉ងKaragözមកពីប្រទេសទួរគី
រូបភាពតូច| ស្រមោល អាយ៉ង ឆ្នាំ ២០០៦

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations