open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Three Gorges Dam

**Three Gorges Dam** គឺជា វារីអគ្គិសនី ដែលលាតសន្ធឹងលើ ទន្លេ Yangtze ក្បែរទន្លេ Sandouping ក្នុងស្រុក Yiling ទីក្រុង Yichang ខេត្ត Hubei ភាគកណ្តាលប្រទេសចិន ផ្នែកខាងក្រោមនៃជ្រលងភ្នំទាំងបី ។ វារីអគ្គិសនីនេះគឺជាស្ថានីយ៍ថាមពលធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ជាមួយនឹង សមត្ថភាពផ្គត់ផ្គង់ថាមពល (២២ ៥០០​ មេហ្គាវ៉ាត់ MW) ទំនប់ Three Gorges បង្កើតអានុភាពបាន ៩៥ ± ២០ តេរ៉ាវ៉ាត់ម៉ោង TWh នៃ អគ្គិសនី ក្នុងមួយឆ្នាំជាមធ្យម អាស្រ័យលើបរិមាណទឹកភ្លៀងនៅក្នុងអាងទន្លេ។ បន្ទាប់​ពី​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​មូសុង​ឆ្នាំ ២០២០ ទំនប់​នេះ​ផលិត​បាន​ជិត ១១២&nbsp;TWh បំបែកឯតទគ្គកម្មពិភពលោកពីមុនគឺ ~១០៣&nbsp;TWh កំណត់ដោយទំនប់ Itaipu ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។

ទំនប់ទាំងមូលត្រូវបានបញ្ចប់ការសាងសង់នៅឆ្នាំ ២០០៦ ហើយរោងចក្រថាមពលនេះត្រូវបានដំណើរការពេញលេញនៅឆ្នាំ ២០១២ នៅពេលដែល ទួរប៊ីនទឹក ចុងក្រោយនៅក្នុងរោងចក្រក្រោមដីបានចាប់ផ្តើមផលិតថាមពល។ ទួរប៊ីនទឹកសំខាន់ៗនីមួយៗមានសមត្ថភាពផលិត ៧០០&nbsp;មេហ្គាវ៉ាត់។ ទួរប៊ីនសំខាន់មានចំនួន ៣២របស់ទំនប់ រួមជាមួយទួរប៊ីនតូចៗចំនួន ២ ដែលផ្តល់ថាមពលសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងទំនប់វារីអគ្គិសនី ជាមួយនឹងការលើកស្ទូចនាវា។

បន្ថែមពីលើការផលិតអគ្គិសនី ទំនប់នេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពដឹកជញ្ជូនរបស់ទន្លេយ៉ាងសេ (Yangtze)។ តាមរយៈការផ្តល់កន្លែងស្តុកទុកទឹកជំនន់ ទំនប់វារីអគ្គិសនីកាត់បន្ថយសក្តានុពលនៃការជន់លិចនៅផ្នែកខាងក្រោម ដែលធ្លាប់ញាំញី តំបន់ទំនាប Yangtze ជារឿយៗ។ នៅឆ្នាំ ១៩៣១ ទឹកជំនន់ទន្លេបានសម្លាប់មនុស្សរហូតដល់ 4 លាននាក់។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសចិនបានចាត់ទុកគម្រោងនេះថាជាជោគជ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមដ៏ធំធេង  ជាមួយនឹងការរចនានៃទួរប៊ីន ដ៏ធំទំនើបបំផុត និងការផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅរកការការកាត់បន្ថយ ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ។  ប៉ុន្តែទំនប់នេះបាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអេកូឡូស៊ីមួយចំនួន រួមទាំងការកើនឡើងហានិភ័យនៃការបាក់ដី ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស។ 

## សមាសភាពនិងវិមាត្រ 
ទំនប់​នេះ​ផលិត​ពី​បេតុង និង​ដែក​មានបណ្តោយប្រវែង ២ ៣៣៥ម៉ែត្រ និងកំពស់ផ្នែកខ្ពស់បំផុត១៨៥ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ គម្រោងបានប្រើបេតុង ២៧,២ លានម៉ែត្រគូប (សម្រាប់ជញ្ជាំងទំនប់) និងប្រើប្រាស់ដែកចំនួន ៤៦៣,០០០ តោន (គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការសាងសង់ Eiffel Towers ចំនួន៦៣)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ខ្លា

**Tigger** គឺជាតួអង្គប្រឌិត ដែលជាសត្វខ្លា ដែលសំបូរ ទៅដោយ សត្វខ្លា ។ គាត់ត្រូវបានណែនាំដំបូងនៅក្នុងការប្រមូលរឿងឆ្នាំ 1928 *The House at Pooh Corner* ដែលជារឿងភាគនៃសៀវភៅ *Winnie-the-Pooh* ឆ្នាំ 1926 ដោយ AA Milne ។ ដូចតួអង្គ Pooh ផ្សេងទៀត Tigger គឺផ្អែកលើសត្វតុក្កតារបស់ Christopher Robin Milne ។ គាត់បានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលរបស់ Disney របស់ *Winnie the Pooh* និងបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងខ្សែភាពយន្តផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់គឺ *The Tigger Movie* (2000) ។

គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារឆ្នូតពណ៌ទឹកក្រូច និងខ្មៅប្លែកៗ ភ្នែកធំ ចង្កាវែង កន្ទុយស្រឡូន និងស្រលាញ់ការលោតរបស់គាត់។ ដូចដែលគាត់និយាយខ្លួនឯងថា "លោតគឺជាអ្វីដែល Tiggers ធ្វើបានល្អបំផុត" ។ Tigger មិនដែលសំដៅលើខ្លួនគាត់ថាជាខ្លាទេ ប៉ុន្តែជា "ខ្លា"។ ទោះបីជា ជារឿយៗគាត់សំដៅលើខ្លួនគាត់ក្នុងពហុវចនៈរបស់មនុស្សទីបី (ឧទាហរណ៍ "Tiggers don't like honey!") គាត់នៅតែអះអាងថាគាត់គឺជា "តែមួយគត់" ។
បុកល្ហុង

**បុកល្ហុង** (, , , និង ) គឺជាសាឡាត់ហឹរធ្វើពីផ្លែល្ហុងមិនទាន់ទុំ​ ជាទូទៅគេជឿថាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនជាតិឡាវ បុកល្ហុងក៏​ពេញ​និយម​នៅ​ប្រទេស​ជិត​ខាងភាគឦសានរបស់ប្រទេស​ថៃ​ដែរ ពីកន្លែងដែលវារាលដាលដល់ប្រទេសថៃ បុកល្ហុង​ក៏​បាន​រីក​រាលដាល​ដល់​ទ្វីប​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទៀត​ផង (កម្ពុជា, ភូមា និងវៀតណាម) ក៏ដូចជាស៊ីបសងប៉ានណា (ប្រទេសចិន)

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាឡាត់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបបន្លែរបស់ថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបឡាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចានបន្លែ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាឡាត់ផ្លែឈើ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបជាតិ
អាណាព្យាបាល

**អាណាព្យាបាល** គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាខេត្តឬការគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាខេត្ត។ អាណាព្យាបាល ក៏អាចមានន័យនៅក្នុងបរិបទនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ គឺជារដ្ឋដែលស្ថិតក្រោមការការពារដោយរដ្ឋមួយផ្សេងទៀត សម្រាប់ការពារប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពាន និងការរំលោភច្បាប់ផ្សេងទៀត។ ជាធម្មតាដែនដីនៃរដ្ឋណាមួយអាស្រ័យដែលទទួលយកនឹងស្វ័យភាពលើកិច្ចការផ្ទៃក្នុងភាគច្រើនរបស់ខ្លួន ខណៈពេលដែលនៅតែទទួលស្គាល់សិទ្ធិអំណាចនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យដ៏មានឥទ្ធិពលជាងដោយមិនមានកម្មសិទ្ធិ។ ជាការផ្លាស់ប្តូរ អាណាព្យាបាលជាធម្មតាទទួលយកកាតព្វកិច្ចដែលបានបញ្ជាក់អាស្រ័យលើលក្ខខណ្ឌនៃការរៀបចំរបស់ពួកគេ។ ជាទូទៅ អាណាព្យាបាលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈសន្ធិសញ្ញា ឬ នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌមួយចំនួន។ ឧទាហរណ៍ ដូចជាប្រទេសកម្ពុជានៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)។ អាណាព្យាបាលមានលក្ខណៈខុសពីអាណានិគម ដោយសារតែមានអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់។ រដ្ឋដែលស្ថិតនៅក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋមួយផ្សេងទៀត ខណៈពេលដែលរក្សា "*បុគ្គលិកលក្ខណៈអន្តរជាតិ*" របស់ខ្លួនត្រូវបានគេហៅថា "**អាណាព្យាបាល**" មិនមែនជារដ្ឋអាណាព្យាបាលទេ។ 

## ឯកសារយោង
ក្លោងទ្វារ:ប្រទេសជប៉ុន/box-header

{{Box-header
|title={} 
|editpage={} 
|noedit={}
|border=#000000           
|titleforeground=white    
|titlebackground=#EB0000  
|background=#f9f9ff       
|foreground=black         
|SPAN={}
}}
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក

វេទិកា**កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក** (**APEC**) គឺជាវេទិកានៃសេដ្ឋកិច្ចសមាជិកអាស៊ាន ២១ ប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលមានគោលដៅពង្រឹងទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។

APEC ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ 1989 ក្នុង​ការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​ការ​ពឹង​ផ្អែក​គ្នា​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​និង​ការ​កើត​ឡើង​នៃ​ប្លុក​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្នុង​តំបន់​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ពិភពលោក; ដើម្បីកាត់បន្ថយការភ័យខ្លាចថាប្រទេសជប៉ុនដែលមានឧស្សាហកម្មខ្លាំង (សមាជិកនៃ G8) នឹងគ្របដណ្តប់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ និងបង្កើតទីផ្សារថ្មីសម្រាប់ផលិតផលកសិកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមនៅខាងក្រៅអឺរ៉ុប។

APEC មានអ្នកសង្កេតការណ៍ផ្លូវការចំនួនបី៖ លេខាធិការដ្ឋានសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចប៉ាស៊ីហ្វិក និងលេខាធិការដ្ឋានវេទិកាប្រជុំកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះនៃឆ្នាំ APEC ជាធម្មតាត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមកិច្ចប្រជុំ G20 ក្នុងនាមជាអ្នកតំណាងប្រចាំតំបន់ យោងតាមការណែនាំរបស់ G20។

## សេដ្ឋកិច្ចសមាជិក 
## កិច្ចប្រជុំ ថ្នាក់ ដឹកនាំ សេដ្ឋកិច្ច APEC ប្រចាំ ឆ្នាំ 
## មើល​បន្ថែម​ទៀត 
* អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក

## ឯកសារយោង
អឺណិស្ត៍ ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ

**អឺណិស្ដ៍-ម៉ាក-លុយ-ដឺ-ហ្គុនហ្សាហ្គេ-ឌូដា-ដឺ-ឡាក្រេ** (ភាសាបារាំង:Ernest Marc Louis de Gonzague Doudart de Lagrée ; កើតថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨២៣ ដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៦៨) គឺជាមេដឹកនាំនៃបេសកកម្មមេគង្គបារាំងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៨៦៦-១៨៦៨។ លោកកើតនៅ សេន្ដ៍ វុាំំងសង់ដឺម៉ែលុស្ស (Saint-Vincent-de-Mercuze) នៅជិតហ្គ្រេនណូបល (Grenoble) នាឯប្រទេសបារាំង ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យពហុបច្ចេកទេស (École Polytechnique) ។ 
រូបភាពតូច|រូបគំនូររបស់លោកអឺណិស្ដ៍ ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ អំំពី"ការធ្វើដំណើរនៃការរុករកនៅឥណ្ឌូចិនឆ្នាំំ១៨៧៣
រូបភាពតូច|ឌូដា ដឺ ឡាក្រេ (ផ្នែកទីមួយនៅខាងឆ្វេង) ជាមួយសមាជិកនៃគណៈកម្មការវិទ្យាសាស្ត្រមេគង្គកំឡុងពេលស្នាក់នៅអង្គរក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦ (រូបថតដោយ អេមីល ជីហ្សែល)
លោកបានចាកចេញទៅកាន់ដែនដីកូសាំងស៊ីន ហើយបានចូលរួមក្នុងការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាដែលបានផ្តល់ឱ្យបារាំងនូវអាណាព្យាបាលលើកម្ពុជានៅថ្ងៃទី០៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៦៣ នៅទីក្រុងព្រៃនគរ។ លោកក៏ជាអ្នកជំនាញខាងរោគវិទ្យាផងដែរ។ ការប្រមូលសត្វល្អិតដែលធ្វើឡើងដោយខ្លួនគាត់នៅអាហ្វ្រិកត្រូវបានអភិរក្សនៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិ (d'histoire naturelle) ប្រទេសបារាំង ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ លោកក៏ទទួលមរណភាពនៅឯខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន។

## ឯកសារយោង
ជា ប៉េងឡុង

ជា ប៉េងឡុង (អង់គ្លេស៖ Chea Penglong) ជាមន្ត្រីរាជការមួយរូបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ លោក ជា ប៉េងឡុង បានបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ដុះបណ្ដាលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ពីនិងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទរដ្ឋបាល និងបានបញ្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់ពីសាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច។ 

## ឯកសារយោង 
## មើលផងដែរ 
* Official website 
* Facebook page
* Telegram Channel
របាំថៃ

របាំថៃ ឬ របាំបុរាណថៃ (ថៃ៖ របាំបុរាណថៃ) គឺជាសិល្បៈសម្តែងរួមផ្សំជាមួយនឹងតន្ត្រីថៃ។ របាំ​ថៃ​មាន​ឈ្មោះ​ខុស​គ្នា និង​ទម្រង់​ការ​សម្ដែង។ នេះគឺដោយសារតែទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់វា។ អាកាសធាតុក្នុងតំបន់នីមួយៗ ជំនឿ សាសនា ភាសា និងរបៀបរស់នៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ របាំ​ប្រពៃណី​ថៃ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ក្បាច់​រាំ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា រាំ​ច្រៀង។មកពីភាសាតាមីល ឬអក្សរតាមីល គឺជារបាំដ៏ស្រស់បំព្រង ជាមួយនឹងរបាំ ភ្លេង និងការសម្ដែង។ទន្ទឹមនឹងភាពស្រដៀងគ្នារវាងកាយវិការនៃរបាំថៃ ក៏មានការវិវត្តន៍ទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ Marrungruang នៅអយុធ្យា និងថុនបុរី។​ និង​រតនៈកូស៊ីន ដែលខុសពីណៃខ្មែរ និងខ្មែរនឹងជាការសម្តែងស្រដៀងនឹងបុរសព្រៃម្នាក់ ដែលខុសពីប្រាសាទអង្គរវត្តលើជញ្ជាំង។វប្បធម៌ថៃត្រូវបានអភិវឌ្ឍរហូតមានលក្ខណៈប្លែក ដូចជា ខុន របាំថៃ រាំវង់ ចម្រៀង ឧបករណ៍ភ្លេងជាច្រើនប្រភេទ រួមមាន ឥណ្ឌា ចិន ភូមា។ , មន​, ខ្មែរ​ដែល​មាន​សម្រស់​ស្រស់​បំព្រង ធ្វើ​ឱ្យ​ណា​រុំ​ធុំ​ក្លិន​នាំ​គ្រូ​ថៃ​មក​បង្រៀន​វិញ ។ កម្ពុជា​មាន​ភស្តុតាង​បញ្ជាក់​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ហើយ​បាន​ខ្ចី​អ្នក​របាំ​ថៃ​ពី​អង្គរវត្ត​ទៅ​សម្តែង​នៅ​ប្រទេស​បារាំង។ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់មិនពិត ព្រោះតែខុនថៃ ច្បាប់ដើម របស់​ខ្មែរ​ខុន​ដោយ​ការ​សម្តែង​ខ្មែរ​ខុន​ជាមួយ​នឹង​ថៃ​ដើម្បី​ជួយ​បន្ត​អក្សរ​ និងពេញលេញ សម្លៀក​បំពាក់​របស់​ខ្មែរ​ដែល​ឆ្លាក់​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា។ គ្មានសម្លៀកបំពាក់ រាមា​មិន​ពាក់​ម៉ាស់​ស្ទីល​ថៃ​ខុស​ពី​រូប​ក្នុង​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត រាំ​ថៃ​ឬ​រាំ​ថៃ​ប្លែក​ម្ល៉េះ ខ្មែរ​មក​រៀន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។ ដែល​ប្រជាជន​ថៃ​មិន​ធ្លាប់​សិក្សា​នៅ​កម្ពុជា។ ប្រទេសថៃនាំចេញអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួន ជាពិសេសកម្ពុជា ដែលយកផលិតផលថៃ ១០០% ហើយនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសឡាវ និងភូមា ក្នុងសម័យសហព័ន្ឋទី២។

## ឯកសារយោង
សង្គ្រាមខ្មែរ-ដាយវៀត

**សង្គ្រាមដាយវៀត-ខ្មែរ** គឺជាសង្រ្គាម និងជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់រវាងនគរដាយវៀត និងកងកម្លាំងចម្រុះនៃនគរចម្ប៉ា និង អាណាចក្រខ្មែរ ចន្លោះឆ្នាំ១១២៣ ដល់១១៥០ នៃគ.ស។

## ផ្ទៃក្នុង 
នៅអំឡុងពេលនោះ ដាយវៀត ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពងាយរងគ្រោះ ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយប្រទេសជិតខាង។ នៅឆ្នាំ១១២៧ ព្រះអង្គម្ចាស់ លី ថាន់តុង មានព្រះជន្ម ១២ឆ្នាំបានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំថ្មីរបស់យួនដាយវៀត។  ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ទាមទារឱ្យដាយវៀត បង់សួយសារអាករដល់អាណាចក្រខ្មែរ ប៉ុន្តែយួនមិនព្រមបង់សួយសារអាករដល់ខ្មែរទេ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានសម្រេចពង្រីកទឹកដីរបស់ព្រះអង្គទៅខាងជើង ចូលទៅក្នុងទឹកដីយួន។ 

## ជម្លោះ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|180x180ភីកសែល| ព្រះឆាយាលក្ខណ៍ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ នៅជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត
ការវាយប្រហារលើកទីមួយគឺនៅឆ្នាំ១១២៨ នៅពេលដែលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដឹកនាំទាហាន ២០.០០០នាក់ ពីសុវណ្ណខេត្ត ទៅ ខេត្តង៉ែអាន ប៉ុន្តែត្រូវបានវាយលុកក្នុងសមរភូមិ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២បានបន្តការប្រយុទ្ធគ្នានៅលើគោក ហើយបានបញ្ជូនសំពៅចំនួន ៧០០ គ្រឿងទៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ឆ្នេរនៃខេត្តដាយវៀត។ សង្គ្រាម​បាន​រីក​រាល​ដាល​នៅ​ឆ្នាំ១១៣២ ពេល​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​និង​ចម្ប៉ា​បាន​ចូល​លុក​លុយ​ក្រុង​ដាយវៀត ដោយ​ចាប់​បាន​ង៉ែអាន​មួយ​រយៈ​ខ្លី។ នៅឆ្នាំ១១៣៦ មេទ័ព ដូ អាញ់វុ បានដឹកនាំបេសកកម្មជាមួយកងទ័ពបីម៉ឺននាក់ចូលទៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ ប៉ុន្តែកងទ័ពរបស់លោកក្រោយមកបានដកថយវិញ បន្ទាប់ពីបានបង្ក្រាបកុលសម្ព័ន្ធខ្ពង់រាបនៅសៀងខ្វាង ។  នៅឆ្នាំ ១១៣៦ ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ នៃនគរចម្ប៉ា បានធ្វើសន្តិភាពជាមួយយួន ដែលនាំទៅដល់សង្រ្គាមខ្មែរ-ចាម។ នៅឆ្នាំ១១៣៨ លី ថាញ់តុង បានទទួលមរណភាពក្នុងអាយុ ២២ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺ ហើយត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសអាយុ ២ឆ្នាំឈ្មោះ លី អាញ់តុង ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ បានដឹកនាំការវាយប្រហារជាច្រើនលើកទៀតលើពួកយួនដាយវៀត រហូតដល់ទ្រង់សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១១៥០ នៃគ.ស។ 

## ផលវិបាក 
បន្ទាប់ពីការបរាជ័យក្នុងការប៉ុនប៉ងដណ្តើមយកកំពង់ផែសមុទ្រនៅភាគខាងត្បូងដាយវៀត ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២បានងាកទៅវាយលុកចម្ប៉ានៅឆ្នាំ១១៤៥ ហើយបានបណ្តេញវិជ័យដោយបញ្ចប់រជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ និងបំផ្លាញប្រាសាទនៅ មីសឺន ។   ភស្តុតាងសិលាចារឹកបង្ហាញថា ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ សោយទិវង្គតនៅចន្លោះឆ្នាំ១១៤៥ នៃគ.ស ដល់១១៥០ នៃគ.ស ប្រហែលជាក្នុងអំឡុងពេលយុទ្ធនាការកងទ័ពប្រឆាំងនឹងចម្ប៉ា។ ព្រះអង្គត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយ ព្រះបាទធរិនន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ជាបងប្អូនជីដូនមួយ ជាកូនរបស់ប្អូនប្រុសរបស់មាតារបស់ព្រះអង្គ។ រយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងទន់ខ្សោយ និងទំនាស់រាជវង្សបានចាប់ផ្តើម។

ខេត្តទាំងបី ដាយលី (ជ្រីយ), បូឈិញ (ត្រៃក), ម៉ាលីញ ដែលចម្ប៉ាបានចាញ់ដាយវៀតក្នុងរង្វង់ឆ្នាំ ១០៦៩-១០៧៦ ប្រហែលជាត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យផ្នែកនៃឥទ្ធិពលចាមក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១១៣១-១១៣៦ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយជនជាតិចិនទាំងពីរ និងប្រភពចាម។  

## ឯកសារយោង 
## ប្រភព 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៤៥)

**ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា** () គឺជារដ្ឋអាយ៉ងដែលមានអាយុកាលខ្លីនៃចក្រភពជប៉ុន ដែលមានរយៈពេលតាំងពីថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ក្នុងដំណាក់កាលបិទនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពួកជប៉ុនបានផ្តួលរំលំការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅឥណ្ឌូចិន ។ អ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង បានធូរស្រាលពីមុខតំណែង ហើយកងកម្លាំងយោធាបារាំងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យដកអាវុធ។ ជនជាតិជប៉ុនសង្ឃឹមថានឹងស្តារឡើងវិញនូវការគាំទ្រទង់ជាតិនៃប្រជាជនក្នុងតំបន់សម្រាប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្រ្គាមរបស់ទីក្រុងតូក្យូ ដោយការលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិដើមភាគតិចឱ្យប្រកាសឯករាជ្យ។  នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ បានប្រកាសឯករាជ្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ខណៈពេលដែលប្តូរឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសជាភាសាបារាំងពី *Cambodge* ទៅ *Kampuchea* ) តាមសំណើផ្លូវការរបស់ជប៉ុន។ មិនយូរប៉ុន្មានរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន បានផ្តល់សច្ចាប័នលើឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយបានបង្កើតស្ថានកុងស៊ុលមួយនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។  ព្រះរាជក្រឹត្យរបស់ព្រះសីហនុបានលុបចោលជាមួយសន្ធិសញ្ញាបារាំង-កម្ពុជាពីមុន ហើយទ្រង់បានសន្យាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ប្រទេសឯករាជ្យថ្មីជាមួយប្រទេសជប៉ុន។  រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​លុបចោល​នូវការប្រើភាសាខ្មែរនៃអក្សររ៉ូម៉ាំង ដែល ​រដ្ឋបាល​អាណានិគម​បារាំង ​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត និង​ដាក់​បញ្ចូលអក្សរខ្មែរ ឡើងវិញ​ជា​ផ្លូវការ​។ វិធានការនេះធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលរយៈពេលខ្លីនឹងមានប្រជាប្រិយភាព និងយូរអង្វែង ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គ្មានរដ្ឋាភិបាលណាមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានព្យាយាមប្រើភាសាខ្មែរម្តងទៀតឡើយ។  

ការ​កាន់កាប់​របស់​ជប៉ុន​នៅ​កម្ពុជា​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​ចុះចាញ់​របស់​ជប៉ុន​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៥។ បន្ទាប់ពីអង្គភាពយោធាសម្ព័ន្ធមិត្តចូលប្រទេសកម្ពុជា កងកម្លាំងយោធាជប៉ុនដែលមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសត្រូវបានដកហូតអាវុធ និងធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍។ បារាំង​អាច​គ្រប់គ្រង​អាណានិគម​ឡើងវិញ​នៅ​ភ្នំពេញក្នុងខែតុលាឆ្នាំដដែល។ បន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួន សឺង ង៉ុកថាញ់ ពីបទសហការជាមួយជនជាតិជប៉ុននៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា  អាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបាននិរទេសលោកទៅប្រទេសបារាំងជាកន្លែងដែលលោករស់នៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ ។ អ្នកគាំទ្ររបស់លោកមួយចំនួនបានទៅក្រោមដី ហើយបានរត់គេចខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសកម្ពុជាភាគពាយ័ព្យដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសថៃ ជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងនៅក្នុងក្រុមដែលគាំទ្រឯករាជ្យគឺ ខ្មែរឥស្សរៈ ។ ចលនាជាតិនិយមប្រឆាំងបារាំង ដែលមានលក្ខណៈខុសឆ្គងផ្នែកនយោបាយនេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយមានការគាំទ្រពីប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែក្រោយមកនឹងបំបែកទៅជាបក្សពួក។ 

## អ្នកដឹកនាំ 
## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ជប៉ុនកាន់កាប់កម្ពុជា។
* អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា។
* អាណាចក្រវៀតណាម
* ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាង

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
សង្រ្កាន្ត (ថៃ)

[រូបភាពតូច| ការជះទឹកនៅតាមដងវិថីនៅ[ឈៀងម៉ៃ ក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំំំំថៃ]]
**បុណ្យចូលឆ្នាំថៃ** ឬ **សង្ក្រាន្ត** (  ,) គឺជាថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិរបស់ថៃ ដែលមានភាពស្រដៀងប្រហាក់ប្រហែលពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរនិងបណ្ដាប្រទេសផ្សេងៗនិងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជា មីយ៉ាន់ម៉ា,ឡាវ...។ សង្ក្រាន្ត​គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១៣ ខែ​មេសា ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ​ថ្ងៃ​ឈប់​សម្រាក​បន្ត​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៤ ដល់១៥ ខែ​មេសា។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃបានពន្យារពេលពិធីបុណ្យទូទាំងប្រទេសដល់ប្រាំពីរថ្ងៃគឺថ្ងៃទី៩-១៦ ខែមេសាដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋធ្វើដំណើរទៅផ្ទះសម្រាប់ថ្ងៃឈប់សម្រាក។  នៅឆ្នាំ២០១៩ ថ្ងៃឈប់សម្រាកត្រូវបានប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី៩-១៦ ខែមេសា ខណៈដែលថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា បានធ្លាក់នៅថ្ងៃសៅរ៍។  ពាក្យ "សង្ក្រាន្ត" មកពីពាក្យសំស្រ្កឹត សង្ក្រាន្តិ (*saṃkrānti) ។* ព្យញ្ជនៈ "ហោរាសាស្ត្រ" មានន័យថា ការផ្លាស់ប្តូរ ឬផ្លាស់ប្តូរ។ វាស្របគ្នានឹងការកើនឡើងនៃមេសារាសី នៅលើតារាងហោរាសាស្រ្ត  និងជាមួយនឹងឆ្នាំថ្មីនៃប្រតិទិនជាច្រើននៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង ខាងត្បូង ស្របតាមប្រតិទិន ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ ។ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ធ្វើឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នានឹងការប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ីខាងត្បូង ដូចជា បង់ក្លាដែស ប្រទេសចិន ( ប្រជាជនតៃនៃខេត្តយូណាន) ប្រទេសឥណ្ឌា ឡាវ កម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា នេប៉ាល់ និងស្រីលង្កា។

នៅប្រទេសថៃ ឆ្នាំថ្មីត្រូវបានប្រារព្ធជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា។ សង្ក្រាន្តគឺជាឆ្នាំថ្មីផ្លូវការរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៨៨ នៅពេលដែលវាត្រូវបានប្តូរទៅកាលបរិច្ឆេទកំណត់នៃថ្ងៃទី០១ ខែមេសា។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩៤០ កាលបរិច្ឆេទនេះត្រូវបានប្តូរទៅថ្ងៃទី០១ ខែមករា។ បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ប្រពៃណី​ថៃ​ត្រូវ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ជាតិ។  ការប្រារព្ធពិធីមានភាពល្បីល្បាញដោយសារការប្រគុំទឹកសាធារណៈដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងជាការសម្អាតពិធី។

## ឯកសារយោង
ក្លោងទ្វារ:ចិន/box-header

{{Box-header | title={} 
|editpage={} 
|noedit={}
|border-width=2
|border-type = solid
|border=black         
|titleforeground=black    
|titlebackground=#ffcc00 
|foreground=black
|background=#fefeef 
}}
ព្យែរ-ប៉ូល ដឺឡា ហ្ក្រង់ឌីយ៉ែរ៍

**ព្យែរ ប៉ូល ម៉ារីបណ័ត ដឺឡា ហ្ក្រង់ឌីយ៉ែរ៍** (២៨ មិថុនា ១៨០៧ - ២៥ សីហា ១៨៧៦) គឺជាឧត្តមនាវីបារាំងម្នាក់ដែលជាអគ្គទេសាអភិបាលនៃអាណានិគមកូសាំងស៊ីន ពីឆ្នាំ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ១៨៦៨។ លោកបានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងលើវៀតណាម ហើយបានអភិវឌ្ឍទីក្រុងសៃហ្គន(ព្រៃនគរ) ជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់។

## ឧត្តមនាវីឯក (១៨៦១-៧៦) 
រូបភាពតូច| កប៉ាល់ឌូទេរ៉េរបស់បារាំង
រូបភាពតូច| ផែនទីឥណ្ឌូចិនបារាំង កូសាំងស៊ីន ជាខេត្តភាគខាងត្បូងបំផុត ដែលជាអតីតទឹកដីកម្ពុជាក្រោមរបស់ខ្មែរ។

## កំណត់ចំណាំ 
## ប្រភព
កច្ចានគោត្តសូត្រ

## កច្ចានគោត្តសូត្រទី ៥ 
[៤២] ទ្រង់​គង់​នៅ​ទៀប​ក្រុង​សាវត្ថី ... គ្រា​នោះ ព្រះ​កច្ចាយនគោត្រ​មាន​អាយុ ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ ក៏​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ រួច​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​សម​គួរ​។ លុះ​ព្រះ​កច្ចាយនគោត្រ​មាន​អាយុ អង្គុយ​ក្នុង​ទី​សមគួរ​ហើយ ក៏​ទូល​សួរ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដូច្នេះ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ព្រះ​អង្គ​តែង​ត្រាស់​ថា សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាទិដ្ឋិ ដូច្នេះ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ចុះ​សម្មាទិដ្ឋិ តើ​កើត​មាន ដោយ​ហេតុ​ប៉ុន្មាន​យ៉ាង ។ 

[៤៣] ម្នាល​កច្ចានៈ សត្វ​លោក​នេះ ច្រើន​តែ​អាស្រ័យ​នូវ​ចំណែក​ពីរ​យ៉ាង​គឺ អត្ថិភាព (សស្សតទិដ្ឋិ) ១ នត្ថិភាព (ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ) ១ ។ ម្នាល​កច្ចានៈ នត្ថិភាព​ក្នុង​លោក រមែង​មិន​មាន ដល់​បុគ្គល​ដែល​ឃើញ​នូវ​ហេតុ​ជា​ទី​កើត​នៃ​លោក ដោយ​ប្រាជ្ញា​ដ៏​ប្រពៃ​តាម​ពិត​ឡើយ ។ ម្នាល​កច្ចានៈ អត្ថិភាព​ក្នុង​លោក រមែង​មិន​មាន​ដល់​បុគ្គល​ដែល​ឃើញ នូវ​ទី​រលត់​នៃ​លោក ដោយ​ប្រាជ្ញា​ដ៏​ប្រពៃ​តាម​ពិត​ឡើយ ។ ម្នាល​កច្ចានៈ **សត្វ​លោក​នេះ ច្រើន​តែ​ជាប់ជំពាក់​ដោយ​ឧបាយ ឧបាទាន​និង​សេចក្តី​ប្រកាន់​មាំ ចំណែក​ខាង​អរិយសាវ័ក​នេះ រមែង​មិន​ចូល​ទៅ​ដល់ មិន​ប្រកៀក​ប្រកាន់ មិន​អធិដ្ឋាន នូវ​ឧបាយ​និង​ឧបាទាន នូវ​ការ​តាំង​ទុក​នៃ​ចិត្ត នូវ​សេចក្តី​ប្រកាន់​មាំ​និង​អនុសយក្កិលេស​នោះៗ​ថា ខ្លួន​របស់​អាត្មា​អញ​ដូច្នេះ​ឡើយ ។** ឧបាទានក្ខន្ធ​ទុក្ខ កាល​កើត​ក៏​កើត​ឡើង ឧបាទានក្ខន្ធទុក្ខ កាល​រលត់​ក៏​រលត់​ទៅ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ ទើប​អរិយសាវ័ក​មិន​សង្ស័យ មិន​ងឿង​ឆ្ងល់​ឡើយ ។ ញាណ​របស់​អរិយសាវ័ក​នោះ រមែង​មាន​ក្នុង​ឧបាទានក្ខន្ធទុក្ខ​នុ៎ះ ដោយ​មិន​បាច់​ជឿ​ពាក្យ បុគ្គល​ដ៏ទៃ​ឡើយ ។ ម្នាល​កច្ចានៈ សម្មាទិដ្ឋិ កើត​មាន​ដោយ ហេតុ​ប៉ុណ្ណេះ​ឯង ។ 

[៤៤] ម្នាល​កច្ចានៈ ទី​បំផុត​ទី ១ នេះ ថា វត្ថុ​ទាំង​ពួង​មាន ទី​បំផុត​ទី ២ នេះ ថា វត្ថុ​ទាំងពួង​មិន​មាន ។ ម្នាល​កច្ចានៈ តថាគត​មិន​អាស្រ័យ​នូវ​ទី​បំផុត​ទាំង​ពីរ​នុ៎ះ​ទេ ​តែង​សំដែង​នូវ​ធម៌​ដោយ​បទ​កណ្តាល​ថា សង្ខារទាំងឡាយ​កើត​មាន ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជា​បច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើត​មាន ព្រោះ​សង្ខារ​ជា​បច្ច័យ ។បេ។ ការ​កើត​ឡើង​ព្រម​នៃ​កង​ទុក្ខ ទាំង​អស់​នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាង​នេះ ។ ឯ​ការ​រលត់​នៃ​សង្ខារ ព្រោះ​ការ​វិនាស​និង​ការ​រលត់​ឥត​មាន​សេស​សល់​នៃ​អវិជ្ជា ការ​រលត់​នៃ​វិញ្ញាណ ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃ​សង្ខារ ។បេ។ ការ​រលត់​នៃ​កង​ទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាង​នេះ ។ 

ចប់​សូត្រ ទី ៥ ។

## ឯកសារយោង 
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > អាហារវគ្គ > កច្ចានគោត្តសូត្រទី៥ (បិដកលេខ​៣១  ឃ្នាប 42-44 ទំព័រ​ទី​ ៣៥)

To Kaccāna Gotta Kaccānagotta Sutta  (SN 12:15)

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๖ > พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๘ > สังยุตตนิกาย > นิทานวรรค > กัจจานโคตตสูตร
សាល អាន់តន់ ហ្វ្រង់ស័រ ថមសុន

**សាល អាន់តន់ ហ្វ្រង់ស័រ ថមសុន** ឬ **សាល ថមសុន** (២៥ កញ្ញា 1845 – ៨ កក្កដា ១៨៩៨) គឺជាមន្ត្រីរាជការជនជាតិបារាំង ដែលមានឋានៈជាអនុអភិបាល បន្ទាប់មកជាអភិបាលនៃនាយកដ្ឋានផ្សេងៗនៃទីក្រុងបារាំង។ ចន្លោះឆ្នាំ ១៨៨២ ដល់ ១៨៨៥ លោកជាទេសាភិបាលនៃអាណានិគមនៃកូសាំងស៊ីន នៅភាគខាងត្បូងដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសវៀតណាម(ដែនដីកម្ពុជាក្រោម)។ ក្នុង​ពេល​ឡើង​កាន់​តំណែង​ទ្រង់​បាន​បង្ខំ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ ​ឱ្យ​ទទួល​យក​ការ​បង្កើន​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​បារាំង​លើ​អាណាព្យាបាល​កម្ពុជា។

## ឯកសារយោង
សាសនាប្រជាប្រិយវៀតណាម

[រូបភាពតូច| [ទង់ជាតិប្រាំពណ៌របស់វៀតណាម|ទង់ជាតិប្រាំពណ៌ - និមិត្តរូបនៃសាសនាប្រជាប្រិយវៀតណាម]]
[រូបភាពតូច| មនុស្ស​ម្នា​មក​ជួបជុំ​គ្នា​នៅ​ប្រាសាទ[ទ្រឹនញឹនតុង|ទ្រឹន ញឹនតុង ថ្មី​នៅហ្វេ]]
**សាសនាប្រជាប្រិយវៀតណាម** (  ពេលខ្លះគ្រាន់តែហៅថា ដោ លឿង ( )អក្សរចិន :) ជាសាសនាជនជាតិ របស់ជនជាតិវៀតណាម ។ ប្រហែល៨៦% នៃចំនួនប្រជាជននៅវៀតណាមមានទំនាក់ទំនងជាមួយសាសនានេះ។ 

សាសនាប្រជាជនវៀតណាមមិនមែនជាប្រព័ន្ធសាសនាមួយដែលបានរៀបចំទេ ប៉ុន្តែជាសំណុំនៃទំនៀមទំលាប់គោរពប្រណិប័តន៍ក្នុងស្រុកដែលឧទ្ទិសដល់ "ថាន់" ដែលជាពាក្យដែលអាចបកប្រែជា "វិញ្ញាណ" "ព្រះ" ឬជាមួយនឹងទីតាំងដ៏ទូលំទូលាយជាង "អំណាចបង្កើត" ។ ព្រះទាំងនេះអាចជា អាទិទេពធម្មជាតិ ឬ ជាតិ សហគមន៍ ឬ ព្រះញាតិវង្ស ឬព្រះដូនតា និង ព្រះដូនតា នៃគ្រួសារជាក់លាក់មួយ។ ព្រះ​ដូនតា​ជា​ញឹកញយ​ជា​បុគ្គល​ដែល​មាន​វីរជន។ ទេវកថាវៀតណាម រក្សានិទានរឿងប្រាប់អំពីសកម្មភាពរបស់ព្រះលោហធាតុ និងវីរបុរសវប្បធម៌ជាច្រើន។

 is a distinct form of Vietnamese shamanism, giving prominence to some mother goddesses into its pantheon. The government of Vietnam also categorises  as a form of Vietnamese indigenous religion, since it brings together the worship of the  or local spirits with Buddhism, Confucianism and Taoism, as well as elements of Catholicism, Spiritism and Theosophy.

## ឯកសារយោង
សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ

**សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ** ឬគេស្គាល់ជាភាសាថៃថា **សមរភូមិបានរ៉មកេឡា** (  ; ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨) គឺជាការប្រឈមមុខគ្នាដ៏ខ្លីរវាងកងកម្លាំងថៃ និងឡាវ។ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះលើផែនទីដែលធ្វើឡើងដោយអ្នកអង្កេតជនជាតិបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដើម្បីគូសព្រំដែនរវាង សៀម និង ឥណ្ឌូចិនបារាំង នៅជួរភ្នំហ្លួងព្រះបាង ភាគខាងត្បូង។ កម្មសិទ្ធិរបស់ភូមិបានរ៉មកេឡា ជាប់ព្រំប្រទល់ខេត្តពិស្ណុលោក និងភូមិព្រំដែនតូចៗចំនួនបីនៅជាប់ខេត្តឧត្ដរឌិត្ថ ត្រូវបានទុកចោល។ នេះ​ជា​ផែនទី​ដដែល​ដែល​គូសបញ្ជាក់​ពីជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាសម្រាប់កំណត់កម្មសិទ្ធិគឺតំបន់ទឹកធម្មជាតិ ប៉ុន្តែអ្នកបង្កើតផែនទីបារាំងពេលខ្លះមិនអើពើនឹងរឿងនេះទេ។  នៅពេលដែលទន្លេហឿង ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាបានបំបែកជាដៃទន្លេពីរ ភាគីទាំងពីរបានអះអាងផ្សេងគ្នាថាជាព្រំដែន ដែលទន្ទឹមនឹងជម្លោះកាប់ឈើបានបង្កឱ្យមានជម្លោះនេះ។ 

## សមរភូមិ 
ឧប្បត្តិហេតុ​បាញ់​ប្រហារ​តិចតួច​ជា​បន្តបន្ទាប់​បាន​កើត​ឡើង​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​ឡាវ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៤។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃបានកាន់កាប់ភូមិជម្លោះ បានរ៉មកេឡា ដោយលើកទង់ជាតិថៃពីលើទីតាំងនេះ។ រដ្ឋាភិបាល​នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ ​បាន​តវ៉ា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដោយ​ទទូច​ថា​ភូមិ​នេះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ស្រុកបំតែន នៃ​ខេត្តសៃយៈបូលិ ។ ប្រទេស​ថៃ​បាន​ឆ្លើយ​ថា ភូមិ​នោះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុកឆាតត្រៈការ ( *អាំភើ* ) នៃ​ខេត្តPhitsanulok។ ទ័ពព​ឡាវ ​បាន​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​មួយ​យប់​ទៅ​លើ​យោធភូមិ​តូច​របស់​ថៃ ដោយ​បាន​បណ្ដេញ​ទាហាន​ថៃ​ចេញ​ពី​ភូមិ ហើយ​ជំនួស​ទង់ជាតិ​ថៃ​ដោយ​ទង់ជាតិ​ឡាវ។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​បាន​បន្ត​ជា​ច្រើន​សប្តាហ៍​រហូត​ដល់​មាន​ការ​ប្រកាស​បទ​ឈប់​បាញ់​នៅ​ថ្ងៃ​ី ១៩ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នំ ១៩៨៨។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ យន្តហោះ F-5 របស់ថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងរបស់ឡាវនៅក្នុងតំបន់ ហើយមន្រ្តីឡាវបានអះអាងថា ប្រទេសថៃបានបាញ់ផ្លោងរហូតដល់ ១០គីឡូម៉ែត្រចូលទៅក្នុងខេត្តសាយ៉ាបុរី។ ការវាយប្រហារតាមអាកាសជាញឹកញាប់បានបន្តប្រឆាំងនឹងជនជាតិឡាវ ជាមួយនឹងការដោះដូរកាំភ្លើងធំ ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៨ ថៃបានអះអាងថាបានធានាបាន៧០% នៃដីនៅជុំវិញភ្នំ១៤២៨។ ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​បាន​បន្ត​ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ ខណៈ​ឡាវ​នៅ​តែ​រក្សា​ទីតាំង​ខ្ពស់​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ ដោយ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ផ្លូវ​អាកាស​របស់​ថៃ​បាន​បាត់​បង់​យន្តហោះ​ចំនួន ២ គ្រឿង។ ការពិភាក្សានៅទីបំផុតបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦-១៧ ហើយបទឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី១៩ បានធ្វើឱ្យភាគីទាំងពីរដកថយចម្ងាយ ៣គីឡូម៉ែត្រពីខ្សែទំនាក់ទំនង។ 

សង្រ្គាមរយៈពេលខ្លីបានទាមទារឱ្យមានអ្នកស្លាប់សរុបប្រហែល១ពាន់នាក់  ជនជាតិថៃបានរងទុក្ខកាន់តែខ្លាំងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមជាច្រើនដែលពួកគេកំពុងវាយលុកទីតាំងរបស់ឡាវ។ ឧត្តមសេនីយ ឆាលីត យ៉ងចៃយុទ្ធ គឺជាមេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិន្ទថៃនៅពេលមានសង្រ្គាម ហើយត្រូវបានរិះគន់ចំពោះការចូលរួមក្នុងវាប្រឆាំងនឹងការចង់បានរបស់ក្រសួងការបរទេសថៃ។ វៀតណាម ​បាន​ជួយ​ឡាវ ដោយ​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ពី​កងពលធំ​ទី​២​របស់ខ្លួន​ទៅកាន់​អាកាសយានដ្ឋានបាអានណាកក នៅសៃយ៉ៈបូលិ ដើម្បី​គាំទ្រ​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​ចំពេលមានការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែនជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​កម្ពុជា&#x2013;​ថៃ​។ 

## ផលវិបាក 
គណៈកម្មការព្រំដែនរួមថៃ-ឡាវ (JBC) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ដើម្បីបញ្ជាក់ព្រំដែនប្រវែង ១,៨១០គីឡូម៉ែត្រ និងដោះស្រាយភាពជាម្ចាស់នៃភូមិដែលមានជម្លោះ។ ការបោះបង្គោលព្រំដែនកំពុងបន្ត។ 

## ឯកសារយោង
បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា

**បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា** **(English: Miss Universe Cambodia)** បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា គឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ និងជាស្ថាប័នមួយ ដែលជ្រើសរើសតំណាងផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ទៅចូលរួមប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាល ក្នុងចំណោមបវរកញ្ញាអន្តរជាតិធំៗទាំងបួន។

បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នគឺ Sotima John ដែលគ្រងមកុដនៅថ្ងៃទី ៧ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៣ នៅសណ្ឋាគារណាហ្គាវើល ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។

## ប្រវត្តិ 
**ការប្រលងបវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា** ដូចគ្នាបវរកញ្ញាកម្ពុជាពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០១៨ ប៉ុន្តែពួកគេបានបង្កើតបវរកញ្ញាថ្មីមួយទៀតឈ្មោះថា **Miss Universe Cambodia** ក្រោមស្ថាប័នដដែល ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ បវរកញ្ញាកម្ពុជាប្តូរទិសអាទិភាពទៅបវរកញ្ញាអន្តរជាតិពីឆ្នាំ ២០២១។ មានបវរកញ្ញាកម្ពុជាក្នុង  2020 ប៉ុន្តែនោះគឺសម្រាប់បវរកញ្ញាពិភពលោក។  បវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា គឺជាកម្មវិធីប្រកួតដាច់ដោយឡែកមួយ ក្រោមទីភ្នាក់ងារគំរូកម្ពុជា (អង្គការតែមួយ ដែលជាម្ចាស់បវរកញ្ញាកម្ពុជា) ពីឆ្នាំ 2019 ដល់ឆ្នាំ 2022។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ 2023 ទីភ្នាក់ងារ Cambodia Models Agency ត្រូវផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណរបស់ពួកគេទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនមួយផ្សេងទៀត ដោយសារតែទីភ្នាក់ងារនេះបានបញ្ជូនស្ត្រីផ្សេងទៀតទៅចូលរួមកម្មវិធីប្រកួតអន្តរជាតិក្រៅពីបវរកញ្ញាចក្រវាល។  ដោយសារតែហេតុនេះហើយ ទើបក្រុមហ៊ុន **Mohahang Production** **(អតីតម្ចាស់ Miss Grand Cambodia ពីឆ្នាំ 2020 ដល់ 2022 និងម្ចាស់ Miss Supranational Cambodia បច្ចុប្បន្ន)** ត្រូវបានផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណ **Miss Universe Cambodia** ពីឆ្នាំ 2023។

## Edition 
បញ្ជីរាយនាមខាងក្រោម គឺជាព័ត៌មានលម្អិតនៃការប្រលងបវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា ចាប់តាំងពីការបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។

## Recent titleholders
ម៉ែក្រឡាភ្លើង

**ម៉ែក្រឡាភ្លើង** (អង់គ្លេស: The Dark Mother) គឺជាខ្សែរភាពយន្តភ័យរន្ធត់ បែបមនោសញ្ចេតនា ទុក្ខសោក ក្នុងជំនឿអរូបី របស់កម្ពុជា ដែលដឹកនាំរឿងដោយលោក គូ ដារ៉ាចាន់ ដែលនិពន្ធដោយអ្នកនាង សន ស្រីលីន ដែលនិពន្ធពាក់ព័ន្ធនឹងករណីដ៏លេចធ្លោនៃការលងបន្លាចរបស់តួអង្គខ្មោចម្ដាយ ដែលមានសេចក្ដីស្រលាញ់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះកូន ។

## គ្រោងរឿង 
**Plot Movie**

សាច់រឿង ម៉ែក្រឡាភ្លើង បង្ហាញពីគ្រួសារដ៏តូចមួយ ក្នុង​សម័យ​អតីតកាល​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ តួអង្គនួន បាន​ពពោះ​កូនបន្ទាប់អស់​ជា​ច្រើន​ខែ ដោយ​បារម្ភ​ថា​កូន​របស់​នាង​អាច​នឹង​មិន​រួច​ជីវិត កំឡុងពេលអវត្តមានប្តី របស់នាង ។ ក្រោយមកនាងបានស្លាប់ក្លាយជាខ្មោច អ្នកភូមិ និង កុមារក្នុងភូមិភ័យខ្លាច និងបដិសេធមិនលេងជាមួយកូនរបស់នាងនោះទេ ពួកគេបានរើសអើងកូនរបស់នួន ដូចនេះហើយ ទោះជានួន ក្លាយជាខ្មោចយ៉ាងណា ក៏នាងខិតខំការពារកូនរបស់ខ្លួនផងដែរ ។ ការលងបន្លាចបានចាប់ផ្ដើមបន្ទាប់ពី អ្នកភូមិចាប់ផ្ដើមមើលងាយដល់កូនរបស់នាង ។ មនោសញ្ចេតនា នៃសាច់រឿងបានបង្ហាញថា មិនថាមនុស្ស ឬ ខ្មោចទេ ត្រូវតែមានវត្តមានដើម្បីមើលថែកូនរបស់ខ្លួនជានិច្ច ក្នុងនាមជាម្ដាយ ។

## តួសម្ដែង 
**Cast**

## ផលិតកម្ម 
**Production**

## តន្ត្រីភាពយន្ត 
**Music Film**

## ផ្នែកទីផ្សារ 
**Marketing**

## ចេញផ្សាយ 
**Release**

## ដូចនេះ 
**See also**
* Cambodia Box Office

## ឯកសារយោង
កោះកាត់បា

**កោះកាត់បា** គឺជាកោះធំជាងគេក្នុងចំណោមកោះចំនួន៣៦៧ ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីចំនួន ២៦០&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ 2 (១០០ម៉ាយ៍) ដែលរួមមានប្រជុំកោះកាត់បា ដែលបង្កើតជាគែមភាគអាគ្នេយ៍នៃឈូងសមុទ្រឡានហា នៅភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម ។ កោះកាត់បា មានផ្ទៃក្រឡា ២៨៥&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ 2 (១១០ម៉ាយ) និងរក្សាបាននូវលក្ខណៈពិសេសដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល និងរឹងមាំនៃឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង ។

## ឯកសារយោង
សុសានចេតិយហូជីមិញ

**សុសានចេតិយប្រធានាធិបតីហូជីមិញ** (  ) គឺជា​ចេតិយ​ដែល​បម្រើ​ជា​ទីកន្លែង​បញ្ចុះសពរបស់អតីតមេដឹកនាំបដិវត្តន៍វៀតណាមនិងជាប្រធាន ​ហូជីមិញ នៅទីក្រុងហាណូយ ប្រទេស​វៀតណាម ។   ដែលជាអគារដ៏ធំមួយដែលមានទីតាំងនៅកណ្តាលនៃទីលានចតុកោងបាឌិញ ជាកន្លែងដែលលោកហូជីមិញ អធិបតីនៃបក្សពលករវៀតណាម ពីឆ្នាំ១៩៥១ រហូតដល់លោកបានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៩៦៩ បានអានសេចក្តីប្រកាសថ្ងៃឯករាជ្យ នៅថ្ងៃទី០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ។ ទីកន្លែងនេះបានបើកជាសាធារណៈរៀងរាល់ព្រឹក លើកលែងតែថ្ងៃច័ន្ទ។ 

## អាគារ 
រូបភាពតូច| អ្នកទស្សនាកំពុងតែតម្រង់ជួរទៅទស្សនាចេតិយលោកហូជីមិញ
ការងារសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយចេតិយនេះត្រូវបានសម្ពោធជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៥។  វាត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយចេតិយរបស់លោកលេនីន នៅទីក្រុងមូស្គូ ប៉ុន្តែរួមបញ្ចូលធាតុស្ថាបត្យកម្មវៀតណាមប្លែកៗ ដូចជាដំបូលជម្រាលជាដើម។ ផ្ទៃខាងក្រៅធ្វើពីថ្មក្រានីតប្រផេះ ចំណែកផ្នែកខាងក្នុងមានពណ៌ប្រផេះ ខ្មៅ និងថ្មប៉ូលាក្រហម។ ដំបូលផ្ដែររបស់ចេតិយមានពាក្យ "Chủ tịch Hồ-Chí-Minh" (មានន័យថា:ប្រធានាធិបតីហូជីមិញ) ចារឹកលើអគារនោះ។ បដា​នៅ​ក្បែរ​នោះ​សរសេរ​ថា “Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Muôn Năm” (ក្នុង​នោះ៖ “ សូម​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម​មាន​អាយុ​វែង ”)។

រចនាសម្ព័ន្ធគឺ  ខ្ពស់និង  ធំទូលាយ។ នៅជាប់ផ្នូរគឺជាវេទិកាពីរដែលមានប្រាំពីរជំហានសម្រាប់ការមើលក្បួនដង្ហែ។ ផ្លាហ្សា​នៅ​ខាង​មុខ​ចេតិយ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា ២៤០ ការ៉េ​ពណ៌​បៃតង​ដែល​បំបែក​ដោយ​ផ្លូវ។ សួនច្បារជុំវិញវិហារនេះមានរុក្ខជាតិ និងផ្កាជិត ២៥០ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា ដែលមកពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នានៃប្រទេសវៀតណាម។ ផងដែរក្នុងអំឡុងពេលដង្ហែរក្បួន សាលាជំនុំត្រូវបានប្រើជាកន្លែងមើលសម្រាប់អ្នកដឹកនាំដើម្បីមើលពីកន្លែងស្រដៀងនឹង ផ្នូររបស់លោកលេនីន ។

មឈូសលោកប្រធានហូជីមិញត្រូវ ​បានគេរក្សាទុកនៅក្នុងបន្ទប់ត្រជាក់កណ្តាល​នៃ​ផ្នូរ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ការពារ​ដោយ​ឆ្មាំ​កិត្តិយស​យោធា។ រាងកាយស្ថិតនៅក្នុងប្រអប់កញ្ចក់ដែលមានពន្លឺស្រអាប់។ ចេតិយ​នេះ​ជា​ទូទៅ​បើក​ជា​សាធារណៈ។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
រូបភាពតូច| ការផ្លាស់ប្តូរអ្នកយាមនៅទីបញ្ចុះសព

* សារមន្ទីរហូជីមិញ ដែលមានទីតាំងនៅជាប់នឹងផ្នូរ
* ទីបញ្ចុះសពម៉ៃស៊ិច

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ប៉ាង តាខុន

**ប៉ាង តាខុន** (  ; កើតឆ្នាំ១៩៩៦) គឺជាតារាម៉ូដែល តារាសម្តែង និងជាតារាចម្រៀងជនជាតិភូមា ។   លោកនចាប់ផ្តើមអាជីពកម្សាន្តក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្នុង​នាម​ជា​តារា​បង្ហាញ​ម៉ូដ​វិថីឡើងចុះ។   លោកជាពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាម្នាក់ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាមួយចំនួនដែលមានប្រវត្តិរូបអន្តរជាតិផងដែរ ដោយសារប្រទេសនេះទើបតែចាប់ផ្តើមបើកទូលាយដល់ពិភពលោកខាងក្រៅក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ 

ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ប៉ាង តាខុន បានបង្ហាញនៅក្នុង *កម្មវិធី BuzzFeed* "បុរសអាស៊ីខាងត្បូង ២៣នាក់ដែលស្រស់ស្អាតពេកសម្រាប់ពាក្យ" ។   ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ លោកត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជី *The Myanmar Times* "កំពូលតារាសម្ដែងទាំង១០"។ 

## ជីវិតដំបូង និងការអប់រំ 
ប៉ាង តាខុន កើត **ស៊ីត កូប៉ាង** (  )  ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ នៅកៅធឿង តំបន់តានីនថារី ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា  ទៅតុនម៉ (Tun Moe) និងភរិយារបស់គាត់ ឃីន ក្យូ (Khin Kyu)។ គាត់បានធំធាត់នៅខាមូកហ្យី (Khamaukgyi)។  លោក​ជា​កូន​ទី​៤​ក្នុង​ចំណោម​បងប្អូន​៦​នាក់ មាន​បង​ប្រុស​ស្រី​២ និង​ប្អូន​ប្រុស​២​នាក់ ។  លោកបានបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យាល័យពីវិទ្យាល័យអប់រំមូលដ្ឋានលេខ១ ខាមូកហ្យី។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ គាត់បានផ្លាស់ទៅ ទីក្រុងយ៉ាងហ្គូន ដើម្បីក្លាយជាតារាម៉ូដែល។ ក្ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ លោក​បាន​ចាប់​ផ្តើម​សិក្សាផ្នែកចិត្តវិទ្យា ​នៅសាកលវិទ្យាល័យអប់រំពីចម្ងាយទីក្រុងយ៉ាងហ្គូន។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ក្រុមហ៊ុនស៊ីម៉ងត៍អេសស៊ីជីថៃ

**ក្រុមហ៊ុនស៊ីម៉ងត៍សៀមសាធារណៈលីមីតធីត** គឺជាក្រុមហ៊ុនស៊ីម៉ងត៍ និងសម្ភារៈសំណង់ធំជាងគេ និងចំណាស់ជាងគេនៅប្រទេសថៃ និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។  ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ អេសស៊ីជីក៏ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាក្រុមហ៊ុនធំទីពីរនៅក្នុងប្រទេសថៃ និងជាក្រុមហ៊ុនសាធារណៈធំជាងគេទី៦០៤ នៅលើពិភពលោកដោយទស្សនាវដ្តីហ្វល *(Forbes)*។  ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានចុះបញ្ជី SET50 និង SETHD និងជាស្តង់ដារឧស្សាហកម្ម។ ម្ចាស់ភាគហ៊ុនធំរបស់ក្រុមហ៊ុនគឺ King វជិរាលង្ករណ៍ដែលកាន់កាប់ភាគហ៊ុន 3៣០ាគរយនៃក្រុមហ៊ុន អេស៊ីជីនេះ

ប្រាក់ចំណូលរួមមានចំនួន ៤៥០ពាន់លានបាត (១៤ពាន់លានដុល្លារ) នៅក្នុងឆ្នាំសារពើពន្ធឆ្នាំ២០១៧ ។  អង្គភាពស៊ីម៉ងត៍ និងសម្ភារសំណង់បានចូលរួមចំណែក ៣៨ភាគរយ។ ៤៤ ភាគរយពីអង្គភាពគីមី និង ១៨ភាគរយពីអង្គភាពវេចខ្ចប់។ 

ក្រុមហ៊ុន អេស ស៊ី ជី ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​បង្កើត​រោងចក្រ​ស៊ីម៉ងត៍​ដំបូង​គេ​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក ប្រទេស​ថៃ ដោយ​ព្រះរាជក្រឹត្យ​របស់​ព្រះបាទ​រាមា​ទី ៦ ( វជិរាវុធ ) ក្នុង​ឆ្នាំ១៩១៣។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្រុមហ៊ុនបានពង្រីកអាជីវកម្មផ្សេងៗជាមួយនឹងអង្គភាពអាជីវកម្មស្នូលចំនួនបី៖ អេសស៊ីជីស៊ីម៉ងត៍ សម្ភារសំណង់។ អេសស៊ីជីគីមី និង អេសស៊ីជី ការវេចខ្ចប់។  យ៉ាម៉ាតូ កូក្យូ ក្រុមហ៊ុន Aisin Takaoka Group ក្រុមហ៊ុន Nippon Steel ក្រុមហ៊ុន Toyota Motor ក្រុមហ៊ុន Michelin ក្រុមហ៊ុន Hayes Lemmerz ក្រុមហ៊ុន Siam Mitsui និងក្រុមហ៊ុន Dow Chemical ។  

## ស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ 
អេសស៊ីជី សង្កត់ធ្ងន់លើការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍន៍។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ការចំណាយ R&D គឺមួយភាគរយនៃការលក់ ហើយផលិតផលបន្ថែមតម្លៃបានរួមចំណែកច្រើនជាង ៣៥ភាគរយនៃការលក់។ 

នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ក្រុមហ៊ុន SCG Chemicals បានទិញយក៥១ភាគរយនៃ Norner  សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាប្លាស្ទិក និងវត្ថុធាតុផ្លយមើរ (polymer)។  ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ អេសស៊ីជី បានទទួលពានរង្វាន់ "Asia IP Elite 2016" សម្រាប់ឆ្នាំទី៣ជាប់ៗគ្នា។ ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានផ្តល់ដោយ *ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិបញ្ញា* (IAM) ដែលជាទស្សនាវដ្តីឈានមុខគេក្នុងការគ្រប់គ្រងជាយុទ្ធសាស្រ្តនៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ 

## ការឧបត្ថម្ភ 
អេសស៊ីជី គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភដល់ព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាបាល់ទាត់ វាយសី និង កីឡាវាយកូនហ្គោល នៅក្នុងប្រទេសថៃ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។   

## ឯកសារយោង
ភូមិអត់មនុស្ស

**ភូមិអត់មនុស្ស** (អង់គ្លេស: The Unmanned village) គឺជាខ្សែរភាពយន្តភ័យរន្ធត់ បែបកំប្លែង ដែលដឹកនាំរឿង និង និពន្ធដោយលោក ឌៀប សុវណ្ណតារា ដែលនិពន្ធពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមនិសិត្សសិស្សសាលាមួយក្រុម ចុះកម្មសិក្សាទៅស្រុកជនបទ ហើយជួបប្រទះ និង ភូមិដាច់ស្រយ៉ាលមួយ ឆ្ងាយពីតំបន់សហគម ហើយពួកគេជួបរឿងចម្លែកៗជាបន្តបន្ទាប់ ។

## ដូចនេះ 
**See also**
* Cambodia Box Office

## ឯកសារយោង
ឃុំត្រពាំងជោ

() ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកឱរ៉ាល់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ មានភូមិចំនួន២៣៖
បឋមពង្ស​ សម្បត្តិពិបូល្យ

**បឋមពង្ស​ សម្បត្តិពិបូល្យ** (; ៩ តុលា ១៩៦១ –) ជាអ្នកចម្រៀងរ៉ុកនិងអ្នកនិពន្ធចម្រៀងជនជាតិថៃ គាត់​ជា​អ្នក​ច្រៀង​នាំមុខ​ពី​ក្រុម​រ៉ុកថៃដូចជាក្រុម​ ហ៊ីនឡេកហ្វៃ (ថ្ម ដែក ភ្លើង) និងក្រុម​​ ឌឹសាន់ (The sun)

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
យូនីគុលូ

**យូនីគុលូ កិច្ចសហការមានកំណត់** (株式会社ユニクロ）គឺជាក្រុមហ៊ុនជប៉ុនដែលរចនា ផលិត និងលក់សម្លៀកបំពាក់ធម្មតា។ ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ក្រុមហ៊ុននេះបានពង្រីកហួសពីប្រទេសជប៉ុនក្នុងសតវត្សទី 21 ហើយបានក្លាយទៅជាម៉ាកសម្លៀកបំពាក់ដ៏សំខាន់មួយយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងក្រុមហ៊ុនដូចជា H&M ជាដើម។ នៅឆ្នាំ 2023 យូនីគុលូ នឹងមានហាងច្រើនជាង 2,400 នៅទូទាំងពិភពលោក។

## រឿង 
ត្យូនីគុលូរូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1949 នៅ យូបេ (យ៉ាម៉ាហ្គឹឈិ) ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមក្រុមហ៊ុន *Fast Retailing* ។

នៅឆ្នាំ 1984 ហាងលក់សំលៀកបំពាក់ធម្មតា unisex ដែលមានឈ្មោះថា "Unique Clothing Warehouse" បានបើកនៅទីក្រុង ហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ដែលក្រោយមកត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា "Uniqlo" ។

យូនីគុលូ បានបើកហាងដំបូងរបស់ខ្លួននៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុននៅទីក្រុងឡុងដ៍ក្នុងឆ្នាំ 2001 និងហាងដំបូងរបស់ខ្លួននៅទីក្រុងសៀងហៃក្នុងឆ្នាំ 2002 ។ នៅឆ្នាំ 2005 Uniqlo អាមេរិចដំបូងបានបើកនៅទីក្រុងញូវយ៉ក។

យូនីគុលូ បច្ចុប្បន្នមានបុគ្គលិកជាង 30,000 នាក់ និងប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសជាង 25 ។ មានហាង យូនីគុលូ ច្រើនជាង 800 នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន (ច្រើនជាង 100 នៅក្នុងទីក្រុងតូក្យូតែមួយ) និងច្រើនជាង 1,600 នៅក្រៅប្រទេសជប៉ុន។

## ឡូហ្គោ 

File:Uniqlo 1999.svg|អតីតនិមិត្តសញ្ញាយូនីគុលូ (1998-2009)
File:UNIQLO logo.svg|និមិត្តសញ្ញាយូនីគុលូនៅក្នុងអក្ខរក្រម
File:UNIQLO logo (Japanese).svg|និមិត្តសញ្ញាយូនីគុលូជាភាសាជប៉ុន

## ឯកសារយោង 
*គេហទំព័រផ្លូវការរបស់យូនីគុលូ

### អាគតដ្ឋាន 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន
ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច

រូបភាពតូច|ប្រទេសដែលនៅជុំវិញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ពណ៌ខៀវ
**ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច** សំដៅដល់ទីកន្លែងជុំវិញ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រួមទាំងកោះ និងកោះតូចៗនៅក្នុង "មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក" ។នៅក្នុង ភូគព្ភសាស្រ្ត ទឹកដីនៃ តំបន់ ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច ក៏ជាប់ទាក់ទងនឹងរង្វង់ភ្លើងផងដែរ។

## បញ្ជីរាយនាមប្រទេសនៅឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក 
ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ជីនៃបណ្តាប្រទេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ពីព្រោះពួកគេស្ថិតនៅលើច្រាំងនៃមហាសមុទ្រនេះ។

* អាស៊ីខាងកើត
** 
** 
** 
** 
** 
*** 
*** 
** 
* អាស៊ីអាគ្នេយ៍
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* មហាសមុទ្រ (រដ្ឋ អធិបតេយ្យ)
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* មហាសមុទ្រ (ពឹងផ្អែកលើដែនដី)
**  រដ្ឋ និងដែនដីនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី
*** 
**  អាណាចក្រនៃប្រទេសនូវែលសេឡង់
*** តូក្លូ
**  នៅក្រៅប្រទេសបារាំង
*** 
*** ជញ្ជាំង និង ហ្វូតូណា
*** ប៉ូលីណេស៊ី បារាំង
**  ទឹកដីក្រៅប្រទេសអង់គ្លេស
*** កោះ Pitcairn
**  សហរដ្ឋអាមេរិកតំបន់មិនប្រក្រតី
*** 
*** 
*** សាមុត អាមេរិក
** 
*** 
**  
*** 

* អាមេរិកខាងជើង
** 
** 
** 
* អាមេរិកកណ្ដាល
** 
** 
** ប្រទេសហុងឌូរ៉ាស
** 
** 
** 
* អាមេរិកខាងត្បូង
** 
** 
** 
** 

## ពាណិជ្ជកម្ម 
មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកគឺជាប្រភពសមុទ្រ។ ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ភិ​ច មាន 29 ក្នុងចំណោម កំពង់ផែដែល រវល់បំផុត 50 នៅលើ ពិភពលោក។

* 
** ប៊ូសាន (5ទី)
* 
** យ៉ូកូហាម៉ា (36ទី)
** តូក្យូ (25ទី)
** ណាហ្គូយ៉ា (47ទី)
** កូប (49ទី)
* 
** កៅសុង (12ទី)
*  
** ហុងកុង (3ទី)

* 
** សៀងហៃ (1ទី)
** សេនហ្សិន (4ទី)
** នីងបូ (6ទី)
** ក្វាងចូវ (7ទី)
** ឈីងតាវ (8ទី)
** តៀនជីន (10ទី)
** ស៊ីយ៉ាមេន (19ទី)
** ដាលី (21ទី)
** លៀនយ៉ុងហ្គាង (30ទី)
** យីងគុ (34ទី)

* 
** ទីក្រុងម៉ានីល (37ទី)
* 
** សាយហ្គន (28ទី)
* 
** ឡែមចាបាង (22ទី)
* 
** កំពង់ផែឃ្លាំង (13ទី)
** ចំណុចចេញផ្សាយ (16ទី)
* 
** សិង្ហបុរី (2ទី)

* 
** ហ្សាកាតា (24ទី)
** ស៊ូរ៉ាបាយ៉ា (38ទី)
* 
** វែនឃូវើរ៍ (50ទី)
* 
** ឡូសអេនជែលឡេស (17ទី)
** ឆ្នេរដ៏វែង (18ទី)
** ស៊ីថល/តាកូម៉ា (48ទី)
* 
** បាលបូអា (43ទី)

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក
Cambodia Box Office

**Cambodia Box Office** គឺជាការិយាល័យលក់សំបុត្រកុនរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានលក់ជាសាធារណៈ សម្រាប់ការចូលទស្សនាខ្សែរភាពយន្ត ។ ប្រអប់សំបុត្រភាពយន្ត ត្រូវបានបញ្ចាក់ពីចំនួននៃការរកប្រាក់ចំណូល ក្នុងឧស្សាហកម្មភាពយន្តនៅកម្ពុជា ហើយការរកចំណូលដ៏ច្រើនរបស់ភាពយន្តនៅកម្ពុជា គឺត្រូវបានជាប់ជាកំណត់ត្រាភាពយន្តដែលល្អបំផុតនៅកម្ពុជា ។

## ភាពយន្តក្នុងស្រុក ទសវត្សរ៍ ឆ្នាំ៦០-៧០
**Domestic box office 1960s-1970s**

## ភាពយន្តក្នុងស្រុក ស.វទី២១ 
**Domestic box office 21st century**

**Top Cambodia Movies** 

## ភាពយន្តអន្តរជាតិនៅកម្ពុជា 
**Domestic box office International movies in Cambodia**

**Top International Movies in Cambodia**

នេះជាប្រាក់ចំណូលនៃការដាក់បញ្ចាំងខ្សែរភាពយន្តបរទេសនៅកម្ពុជា ដែលស្ថិតិទាំងអស់នេះត្រូវបានស្រាវជ្រាវ តាមរយៈបណ្ដាញផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗ ។ មានរឿងបរទេសមួយចំនួនបានបកប្រែខុសវេយ្យករណ៍ជាតិកម្ពុជា ដូចនេះសូមឱ្យខាងតំណាងចែកចាយភាពយន្តបរទេសនៅកម្ពុជា ធ្វើការត្រួតពិនិត្យចំណងជើងភាពយន្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវជាមុនសិនសឹមមានការបង្ហោះនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព្រោះនិងធ្វើឱ្យបាត់បង់តម្លៃភាសាជាតិកម្ពុជា ។

* កម្សោយរបស់នាយកដ្ឋានភាពយន្តកម្ពុជា ការមិនយកចិត្តទុកដាក់ ទៅលើការប្រើប្រាសវេយ្យករណ៍ភាសាខ្មែរ សម្រាប់ការដាក់ចំណងជើងភាពយន្តបរទេសនៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃភាសាជាតិកម្ពុជា ក្រុមបុរាណាចារ្យ សង្ឃឹមថាអស់លោកខាងនាយកដ្ឋានភាពយន្តយកចិត្តទុកដាក់អំពីបញ្ហានេះ ។

## កំពូលភាពយន្តនៅកម្ពុជា 
**Top Movies in Cambodia**

## មតិពីបញ្ហាភាពយន្តកម្ពុជា 
* ការជ្រើសរើសតួសម្ដែង ដែលសាកសម 
* ការរៀបចំពាក្យពេចន៍ អ្នកដឹកនាំរឿង ត្រូវប្រឹក្សាជាមួយអ្នកជំនាញគួរបញ្ចូលពាក្យពេចន៍ គ្រាមភាសា ឱ្យច្រើន ដើម្បីជំនួសឱ្យការរៀបពាក្យ ដែលមានន័យថា ការនិយាយខុសពីការសរសេរ ឧទាហរណ៍: ទៅហេ ទៅដេស ទៅណា ទៅអត់ 
និង ការញាត់បញ្ចូលពាក្យ កំប្លែងស្ងួត ផ្សេងៗ ។
* តួសម្ដែងត្រូវមកបញ្ចូលសម្លេងតួអង្គរបស់ខ្លួនក្នុង Studio ម្ដងទៀត, ហើយសម្លេងផ្ទាល់ដែលយកអំឡុងពេលកំពុងថត Action ត្រូវកាត់ចេញ ។ 
* បែងចែក Background ព្រឹកថ្ងៃ ឱ្យបានច្បាស់លាស់ រឿងមួយចំនួន វេលាព្រឹក និង វេលាថ្ងៃ មានភាពងងឹតដូចគ្នា ដែលធ្វើឱ្យទស្សនិកជនបាត់ភាពស្រស់ស្រាយ ។ 
* អំពីសាច់រឿង អ្នកដឹកនាំ ត្រូវគិតពីស្តង់ដារ ត្រូវវិភាគសាច់រឿង ដែលកំពុងសម្ដែងថាសម ឬ មិនសម ចំណុចចាប់ផ្ដើម តែងសេចក្ដី តួសេចក្ដី ចំណោទបញ្ហាលើកទី១ លើកទី២ ឧបសគ្គសាច់រឿង សេចក្ដីបញ្ចប់រឿង តើបញ្ចប់រឿងត្រឹមនេះ ឬ បញ្ចប់ដោយអាថ៍កំបាង សម្រាប់វគ្គទី២ ។
* ត្រូវមានចម្រៀងសម្រាប់ភាពយន្ត ឬ មានបទភ្លេងសម្រាប់ភាពយន្ត , បទភ្លេងសម្រាប់វគ្គពិសេសនៃសាច់រឿង ។

## ឯកសារយោង
ប្រាស៊ីលីយ៉ា

**ប្រាស៊ីលីយ៉ា** () គឺជារាជធានីរបស់ ប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយមានប្រជាជន​ជាង ២.៨១៧.០៦៨ នាក់ និង ជាទីក្រុងធំលំដាប់ទី៣ ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេក្នុងប្រេស៊ីល។ ទីក្រុងប្រាស៊ីលីយ៉ាត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងនៅថ្ងៃទី ២១ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩៦០ ដោយប្រធានាធិបតី ជូសេលីណូ គូប៊ីសឆេក។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅប្រេស៊ីល
សាវប៉ូលឡូ

**សាវប៉ូលឡូ** () គឺជាទីក្រុងធំលំដាប់ទី១ ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេក្នុងប្រេស៊ីល, ដោយមានប្រជា ១២.៤០០.២៣២ នាក់។ ទីក្រុសាវប៉ូលឡូប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលមួយដែលមានសារសំខាន់លើ ពាណិជ្ជកម្, ហិរញ្ញាវត្ថុ, សិល្បៈនិងមធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅប្រេស៊ីល
ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)

**ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)** ឬ **អង្គស៊ូ** (អង់គ្លេស: Chey Chestha III/5th reign) or (Ang Suo) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៥៧-១៧០៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧០៣-១៧០៦) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៤៧ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧០៣ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦២៦ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **"សម្ដេច​ព្រះ​ជ័យ​ជេស្ឋាបរម​សុរិន្ទ​រាជា​ធិ​រាជ​រាមា​ឥសូរ"** ព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជជាលើកទី៥ ក្រោយពេលទ្រង់យករាជសម្បត្តិពីបុត្ររបស់ខ្លួនគឺព្រះបាទ ធម្មរាជាទី៣ មកសោយរាជ្យឡើងវិញ ។ 

## ព្រឹត្តិការណ៍ អាណាចក្រឡានឆាង បែកជា៣រដ្ឋ 
**Event of Lan Chhang Kingdom divided into 3 states**

គ.សករាជ ១៧០៤ រាជ​វង្សា​នុវង្ស​ឡាវ​មួយ​ក្រុមបាននាំ​បរិវារចំនួន ៥,០០០ នាក់ ​ភៀស​ខ្លួនមក​សុំសិទ្ធជ្រក​កោន​នឹង​ព្រះ​រាជា​ខ្មែរ ក្នុងរាជ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ នៃរជ្ជកាលទី៥ ​។ អ្នកអង្គម្ចាស់ឡាវ នាម ព្រះវង្ស បានទូលពីព្រឹត្តិការណ៍ នៃការបះបោរដណ្ដើមរាជសម្បត្តិនៅនគរឡានឆាង បណ្ដាល​អោយ​មាន​ការ​វឹក​វរ​ក្នុង​ផ្ទៃ​ប្រ​ទេស និងបានហែកនគរឡានឆាង ជាតំបន់ត្រួត្រា៣ ទី១-តំបន់ហ្លួងព្រះបាង ទី២-តំបន់វៀងច័ន្ទ ទី៣-តំបន់ប៉ាក់សេ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា ដែនដីចម្ប៉ាសាក់ពេលនោះ ជាដែនដីរបស់កម្ពុជានៅឡើយ ។ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ បានសម្រេចព្រះទ័យ ទទួលយកជនជាតិឡាវទាំងនោះដោយដាក់ឱ្យពួកគេទៅរស់នៅស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ ។ គ.សករាជ ១៧០៦ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ យាងចូលព្រះទីវង្គត់ បុត្ររបស់ទ្រង់ ធម្មរាជាទី៣ ទទួលរាជសម្បត្តិឡើងគ្រងរាជជាលើកទី២ នៅរាជធានីឧដុង្គ ។ 

## ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង
ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា

**ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា** ឬ **ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះនគរស្រីអយុធ្យា** (ថៃ:อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา) ដែលគ្របដណ្ដប់ទាំងស្រុងទៅលើប្រាសាទបុរាណនៃក្រុងអយុធ្យា ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ប្រទេសថៃ។ ទីក្រុងអយុធ្យាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយស្តេចរាមាធិបតីទី១ ក្នុងឆ្នាំ១៣៥១ ទោះបីជាទីក្រុងនេះទំនងជាមានវ័យចំណាស់ក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងជាច្រើនបានបង្ហាញថាតំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅរួចជាស្រេចទៅហើយក្នុងសម័យមនទ្វារវតី។ ប្រភពបន្តទៀតថា ប្រហែលឆ្នាំ ៨៥០នៃគ.ស ហើយបានបង្កើតបន្ទាយមួយនៅទីនោះ ដោយដាក់ឈ្មោះថា អយុធ្យា ទីក្រុងនេះមានឈ្មោះទាកទងទៅនឹងរឿងរាមកេរ្តិ៍ដែលជាឥទ្ធិពលនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាដែរ។។ ត្រង់ចំណុចដែលទន្លេទាំងបីជួបគ្នា។ ផែនទីកំណាយបង្ហាញពីដាននៃបារាយណ៍បុរាណមួយ (អាងស្តុកទឹក) នៅជិតចុងភាគនិរតីនៃវត្តយ៉ៃជ័យមង្គល ដែលអាចត្រូវបានសាងសង់នៅលើអតីតប្រាសាទបុរាណខ្មែរដ៏សំខាន់មួយ។ 
រូបភាពតូច|ប្រាសាទមហាធាតុស្ថិតនៅក្នុងឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា
ទីក្រុងនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជនជាតិភូមានៅឆ្នាំ១៥៦៩។ ទោះបីជាមិនត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ដោយ ក៏ទីក្រុងនេះបានបាត់បង់នូវ "វត្ថុមានតម្លៃ និងសិល្បៈជាច្រើន"។ ទីក្រុងមួយនេះជារាជធានីនៃប្រទេសសៀមរហូតដល់ការដុតបំផ្លាញដោយកងទ័ពភូមានៅឆ្នាំ១៧៦៧។ នៅឆ្នាំ១៩៦៩ នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃបានចាប់ផ្តើមជួសជុលប្រាសាទ ដោយពង្រីកគម្រោងនេះ បន្ទាប់ពីទីតាំងនេះត្រូវបានប្រកាសជាឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ផ្នែកមួយនៃឧទ្យាននេះត្រូវបានប្រកាសជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។ 

## ឯកសារយោង
គូប៊ីឡៃ ខាន់

**គូប៊ីឡៃ ខាន់** (ចិន:元世祖, កើតថ្ងៃទី:២៣ កញ្ញា ១២១៥ ដល់ ១៨ កុម្ភៈ ១២៩៤) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះប្រាសាទរបស់ព្រះអង្គថាជា**អធិរាជឈឺជូនៃយួន** និងនាមត្រកូលរបស់ព្រះអង្គ **សេតសេន ខាន់** (Setsen Khan) គឺជាអ្នកស្ថាបនិក និងជាអធិរាជទីមួយនៃរាជវង្សយួននៃប្រទេសចិន និងជាអធិរាជខាហ្គិនទីប្រាំនៃចក្រភពម៉ុងហ្គោលពីឆ្នាំ១២៦០ ដល់ឆ្នាំ១២៩៤ ទោះបីជាបន្ទាប់ពីការបែកបាក់នៃចក្រភពនេះគឺជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តក៏ដោយ។ លោកបានប្រកាសឈ្មោះរាជវង្សថា "**មហាយួន**" នៅឆ្នាំ១២៧១ ហើយបានគ្រប់គ្រងរាជវង្សយួនប្រទេសចិនរហូតដល់លោកស្លាប់នៅឆ្នាំ១២៩៤។ 
រូបភាពតូច|រូបភាពគូប៊ីឡៃខាន់
គូប៊ីឡៃខាន់ គឺជាកូនប្រុសទីពីររបស់ទូលូយ(Tolui) និងជាចៅប្រុសរបស់ព្រះចៅសង់ស៊ីខាន់។ លោកមានអាយុជិត ១២ ឆ្នាំនៅពេលដែលសង់ស៊ីខាន់ដែលជាជីតាបានស្លាប់នៅឆ្នាំ១២២៧។ នៅពេលដែលលោកបានស្នងតំណែងជាស្ដេចនាឆ្នាំ១២៦០ គឺមានសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលកើតឡើងរវាងបងប្អូនគ្នាឯង ដែលមានរយៈពេលយូររហូតដល់ឆ្នាំ១២៦៤។ រាជវង្សយួន បានចូលមកគ្រប់គ្រងលើទឹកដីភាគច្រើននៃប្រទេសចិននាពេលបច្ចុប្បន្ន ម៉ុងហ្គោលី កូរ៉េ ស៊ីបេរី ភាគខាងត្បូង និង តំបន់នៅជាប់គ្នាផ្សេងទៀត។ លោកក៏បានប្រមូលឥទ្ធិពលនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងអឺរ៉ុបដូចជា **ខាហ្គិន** ។ នៅឆ្នាំំ១២៧៩ ការសញ្ជ័យរាជវង្សយួនទៅលើរាជវង្សសុងត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយគូប៊ីឡៃខាន់ បានក្លាយជាអធិរាជមិនមែនជាពួកហានដំបូងគេដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនបានត្រឹមត្រូវ។ 

## ឯកសារយោង
ខេត្តហឺបុី

**ខេត្តហឺបុី** (ភាសាចិន: 河北省) គឺជាខេត្តភាគខាងជើងនៃប្រទេសចិន។ ហឺបុី គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីប្រាំមួយរបស់ប្រទេសចិន ដែលមានប្រជាជនជាង ៧៤,៦១០,២៣៥លាននាក់គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ ដោយរួមទាំងផ្ទៃដីសរុប១៨៨,៨០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ចំណែកឯ ជឺជៀឆួង (Shijiazhuang) ជាទីរួមខេត្ត។ ខេត្តនេះមានជនជាតិហាន ៩៦% ជនជាតិម៉ាន់ជូ ៣% ជនជាតិហ៊ូ ០.៨% និងជនជាតិម៉ុងហ្គោល ០.៣%។ គ្រាមភាសាចិនកុកងឺចំនួនបីត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងខេត្តនេះ៖ កុកងឺជីលូ, កុកងឺបុីជីង និង កុកងឺជីន។ 
រូបភាពតូច|មហាកំពែងចិនស្ថិតនៅខេត្តហឺបុី
រូបភាពតូច|ផែនទីរដ្ឋបាលខេត្តហឺបុី
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងអំឡុងពេលនិទាឃរដូវ និងសរទរដូវ និងសម័យសង្រ្គាម តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋចិន យាន និង ឆាវ ។ នៅក្នុងរាជវង្សយួន តំបន់នេះត្រូវបានគេហៅថា **ខេត្តចុងស៊ូ** ។ ហើយខេត្តនេះត្រូវបានគេហៅថា ស៊ីលីខាងជើង កំឡុងរាជវង្សមីង និងខេត្តស៊ីលី កំឡុងរាជវង្សឈីង។  ខេត្តហឺបុី សម័យទំនើបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩២៨ ។ ខេត្តហឺបុី មានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តសានស៊ី នៅភាគខាងលិច ហឺណាននៅភាគខាងត្បូង សានទុងនៅភាគអាគ្នេយ៍ លីវនីងនៅភាគឦសាន និងតំបន់ស្វយ័តម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុងនៅខាងជើង។ ខេត្តហឺបុី ក៏មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងក្រុងដែលគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ទីក្រុងប៉េកាំង និង ធៀនជីន ដែលទឹកដីរបស់វា (រួមជាមួយនឹងសមុទ្រប៊ូហៃ) ដោយព័ទ្ធជុំវិញទាំងស្រុង។  សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនផ្អែកលើ វិស័យកសិកម្ម និង ផលិតកម្ម។  ខេត្តនេះជាខេត្ត ផលិតដែកនាំមុខគេរបស់ប្រទេសចិន ទោះបីជាឧស្សាហកម្មដែក បង្កើតការបំពុលបរិយាកាសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ។ 

## សូមមើលផងដែរ 
• ប៉េកាំង 

• ភាសាកុកងឺ

• តៃវ៉ាន់ 

• ខេត្តហេយឡុងជៀង 

• ខេត្តសានទុង 

• ខេត្តសានស៊ី

## ឯកសារយោង
ជហ្វា

**ជហ្វា** គឺជាគ្រឿងតុបតែងលម្អរចនាស្ថាបត្យកម្មមួយប្រភេទសម្រាប់តាក់តែងលើដំបូលប្រាសាទ, វត្តអារាម, សាលា,ផ្ទះ,ព្រះរាជវាំង ដាក់នៅត្រង់ចុងមេដំបូល។ ដែលនៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួន ដូចជាប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ជហ្វាមានរូបរាងលក្ខណៈប្លែកៗទៅតាមដំបូលនីមួយនៃបណ្ដាខេត្តមួយចំនួននៅកម្ពុជា។ ជាទូទៅគេជឿថា ជហ្វា តំណាងឱ្យសត្វទេវកថាដូចជា សត្វគ្រុឌ ដែលពាក់កណ្តាលជាបក្សី និងពាក់កណ្តាលជាបុរស ដែលជាយានរបស់ព្រះវិស្ណុ។ 
រូបភាពតូច|ជហ្វានៅជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តនាសតវត្សទី១២
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រភពស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នបង្ហាញថា ជហ្វាដើមត្រូវបានគេឃើញមាននៅប្រាសាទអង្គរវត្តតាំងពីរាជ្យរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ មកម្ល៉េះ ដែលត្រូវបានសន្មតថាជហ្វាមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកំឡុង ឬមិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីរាជ្យរបស់របស់ព្រះអង្គ (១១១៣ នៃគ.ស ដល់ ១១៥០ នៃគ.ស)។ ជហ្វាទាំងនេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃការបង្រួបបង្រួមនៃនគរខ្មែរខាងជើង និងខាងត្បូង និងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។ ជហ្វា បានរីករាលដាលពាសពេញតំបន់រួមទាំងផ្នែកមួយនៃប្រទេស លាវ ឡានណា សុខោទ័យ អយុធ្យា និង តំបន់អ៊ីសាន សព្វថ្ងៃ ដែលធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ វត្តអារាម និងរាជវាំងភាគច្រើននៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងថៃ ត្រូវបានតុបតែងដោយជហ្វាទាំងនេះនៅត្រង់ចុងនៃដំបូលជាមួយនឹងប្រភេទ និងរូបរាងជាច្រើនទៅតាមលក្ខណៈតំបន់នីមួយៗ។  

## សូមមើលផងដែរ 
• ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រអយុធ្យា 

## ឯកសារយោង
ខេត្តហេយឡុងជៀង

**ខេត្តហេយឡុងជៀង** (ចិន:黑龙江) គឺជាខេត្តមួយនៅភាគឦសានប្រទេសចិន ជាខេត្តដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើង និងខាងកើតបំផុតនៃប្រទេស និងមានចំណុចភាគខាងជើងបំផុតរបស់ប្រទេសចិន (នៅក្នុងទីក្រុងមូហឺ តាមដងទន្លេអាមួរ) និងចំណុចខាងកើតបំផុត (នៅចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេអាមួរ និង ឧស្សុរី)។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដីសរុប ៤៥៤,៨០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៣១,៨៥០,០៨៨ នាក់ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ ដោយក្នុងនោះមានជនជាតិហាន ៩៥% , ម៉ាន់ជូ ៣% , កូរ៉េ ១% , ម៉ុលហ្គោល ០.៤% , ហ៊ូ ០.៣% ។ 
រូបភាពតូច|ទេសភាពព្រិលនៃទីក្រុងហៃលីននៃខេត្តហេយឡុងជៀង
រូបភាពតូច|ផែនទីរដ្ឋបាលខេត្តហេយឡុងជៀង
ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តជីលីន នៅភាគខាងត្បូង និងម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុងនៅខាងលិច ហើយក៏មានព្រំដែនជាមួយប្រទេសរុស្ស៊ី នៅខាងជើងនិងខាងកើត។ ទីរួមខេត្តនិងទីក្រុងធំជាងគេរបស់ខេត្តគឺ ហាប៊ីន។ ក្នុងចំណោមផ្នែករដ្ឋបាលថ្នាក់ខេត្តរបស់ចិន ទីក្រុងហេយឡុងជៀង គឺធំជាងគេទីប្រាំមួយដោយផ្ទៃដីសរុប មានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី១៥ និងក្រីក្របំផុតទីពីរដោយ GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់បន្ទាប់ពីខេត្តកាន់ស៊ូ តែមួយគត់។ ខេត្តនេះយកឈ្មោះរបស់វាពីទន្លេអាមួរ ដែលសម្គាល់ព្រំដែនរវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងរុស្ស៊ី។  ខេត្តនេះ មានផលិតកម្មកសិកម្មដ៏សំខាន់ និងវត្ថុធាតុដើមដូចជាឈើ ប្រេង និងធ្យូងថ្ម។ 

## ឯកសារយោង
បញ្ជីឈ្មោះម្ចាស់ពានបវរកញ្ញាចក្រវាល

ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ជីឈ្មោះម្ចាស់ពាន បវរកញ្ញាចក្រវាល ពីការប្រកួតប្រជែងលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដល់បច្ចុប្បន្ន។
## ជ័យលាភីបវរកញ្ញាចក្រវាលពីឆ្នាំ 1952–បច្ចុប្បន្ន
## ប្រទេសតាមចំនួនអ្នកឈ្នះ
ខេត្តសានស៊ី

**ខេត្តសានស៊ី** (ចិន:山西) គឺជាខេត្តជាប់ព្រំដែនគោកនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ចិនភាគខាងជើង។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំជាងគេរបស់ខេត្តគឺ តៃយួន ខណៈដែលទីក្រុងកម្រិតខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបន្ទាប់គឺ ចាងស៊ី និង ដាតុង ។ ឈ្មោះ សានស៊ី មានន័យថា "ភាគខាងលិចនៃភ្នំ" ដែលសំដៅទៅលើទីតាំងខេត្តនៅភាគខាងលិចនៃភ្នំតៃហាង (Taihang)។ សានស៊ីមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តហឺប៉ីនៅខាងកើត ហឺណាននៅភាគខាងត្បូង សានស៊ីនៅខាងលិច និងម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុងនៅខាងជើង។  ទីតាំងរបស់សានស៊ី ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយខ្ពង់រាបមួយផ្នែកដោយជួរភ្នំ។  វប្បធម៌របស់សានស៊ី ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយជនជាតិភាគតិចហាន ដែលមានចំនួនជាង៩៩% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួន។  ជនជាតិចិនជីន ត្រូវបានអ្នកភាសាវិទូខ្លះចាត់ទុកថាជាភាសាដាច់ដោយឡែកពីភាសាចិនកុកងឺ ហើយជួរភូមិសាស្ត្ររបស់ខេត្តគ្របដណ្ដប់លើភាគច្រើននៃខេត្តសានស៊ី។ ទាំងភាសាជីន និង កុកងឺ ត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងសានស៊ី ។ ខេត្តសានស៊ីមានផ្ទៃដីសរុប១៥៦,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៣៤,៩១៥,៦១៦នាក់ ឈរលើលេខរៀងទី១៩ ទាំងផ្ទៃដីនិងប្រជាជន។ 
រូបភាពតូច|វត្តពុទ្ធសាសនានៅភ្នំវូតៃ
រូបភាពតូច|ផែនទីរដ្ឋបាលខេត្តសានស៊ី
សានស៊ី គឺជាខេត្តដែលផលិតធ្យូងថ្មឈានមុខគេនៅក្នុងប្រទេសចិន ដែលមានប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រាក់បញ្ញើធ្យូងថ្មសរុបរបស់ប្រទេសចិន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់របស់សានស៊ី នៅតែទាបជាងមធ្យមភាគជាតិ។  ខេត្តនេះរៀបចំមជ្ឈមណ្ឌលបង្ហោះផ្កាយរណបតៃយួន ។  ខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការមានអគារប្រវត្តិសាស្ត្រច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមខេត្តទាំងអស់របស់ប្រទេសចិន ដោយកាន់កាប់ជាង៧០% នៃអគារដែលនៅរស់រានមានជីវិតរបស់ប្រទេសចិនដែលបានសាងសង់ឡើងក្នុងកំឡុង ឬមុនសម័យរាជវង្សសុង។ គួរកត់សំគាល់ផងដែរគឺ ល្អាងភ្នំយូកាង នៅដាតុង នៃសានស៊ី ដែលមានអាយុកាលជាង១៥០០ឆ្នាំ។ 

## ឯកសារយោង
រ៉ូសេ

**រ៉ូស៊ាននេ ផាក** MBE (កើតថ្ងៃទី 11 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1997) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Rosé (ភាសាកូរ៉េ៖ 로제) គឺជាអ្នកចម្រៀង និងអ្នករាំកូរ៉េ-នូវែលសេឡង់ ដែលមាន|មូលដ្ឋាននៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ កើតនៅប្រទេសនូវែលសេឡង់ និងធំធាត់នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី Rosé បានចុះហត្ថលេខាជាមួយផលិតកម្មកូរ៉េខាងត្បូង YG Entertainment បន្ទាប់ពីការធ្វើសវនកម្មជោគជ័យក្នុងឆ្នាំ 2012 ហើយបានហ្វឹកហាត់រយៈពេល 4 ឆ្នាំ មុនពេលបង្ហាញខ្លួនជាសមាជិកក្រុមចម្រៀងនារីកូរ៉េខាងត្បូង Blackpink ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ 2016

## ឯកសារយោង
ចិនកាតាំង

*អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត*ចិនកាតាំង (ចិនសាមញ្ញ៖ 广东话; ចិនបុរាណ៖ 廣東話; ចិន-វៀតណាម៖ គ្រាមភាសាកាតាំង) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភាសាវៀតណាម (ចិនសាមញ្ញ៖ 粤语; ចិនបុរាណ៖ 粵語) គឺជាសាខាដ៏សំខាន់មួយនៃការនិយាយភាសាចិននៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន ជាពិសេស។ នៅក្វាងទុង ក្វាងស៊ី ហុងកុង និងម៉ាកាវ។ភាសាចិនកាតាំងរួមមានគ្រាមភាសាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដែលក្នុងនោះពីរបានបម្រើការជាភាសាចិនកាំងតានៅក្នុងសហគមន៍ចិនក្រៅប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង៖ Taishan (សតវត្សទីដប់ប្រាំបួន) និងភាសាកាតាំង (សតវត្សទី 20)។ ភាសាកាតាំង - និយាយនៅក្នុងរដ្ឋធានីក្វាងចូវនៃខេត្តក្វាងទុង - គឺជាគ្រាមភាសាលេចធ្លោនៃសាខាភាសានេះ ហើយវាក៏ជាភាសាផ្លូវការនៃតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសពីរនៃទីក្រុងហុងកុង និងម៉ាកាវផងដែរ។ ភាសាកាតាំងក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចំណោមសហគមន៍ហាននៅក្រៅប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ជាពិសេសនៅវៀតណាម និងម៉ាឡេស៊ី ក៏ដូចជានៅប្រទេសសិង្ហបុរី និងកម្ពុជាក្នុងកម្រិតតិចជាង) និងនៅទូទាំងពិភពលោកនៅលោកខាងលិច។

គ្រាមភាសានៃភាសាកាតាំងមិនអាចយល់បានទៅវិញទៅមកជាមួយគ្រាមភាសាផ្សេងទៀតនៃភាសាចិន។[2] គ្រាមភាសាកាតាំងរក្សាព្យញ្ជនៈ និងប្រព័ន្ធសំឡេងចុងក្រោយភាគច្រើននៃភាសាចិនកណ្តាល ប៉ុន្តែមិនរក្សាទុកព្យញ្ជនៈដើម និងកណ្តាលមួយចំនួនដូចគ្រាមភាសាដទៃទៀតទេ។