តេហេរ៉ង់

**តេហេរ៉ង់**  គឺជា រដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីរ៉ង់ ។  វាក៏ជារដ្ឋធានីនៃ ខេត្តតេហេរ៉ង់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលសម្រាប់ ស្រុកតេអេរ៉ង់ និង ស្រុកកណ្តាល របស់វា។  ដោយមានប្រជាជនប្រហែល ៩ លាននាក់នៅក្នុងទីក្រុង    និង ១៦.៨ លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជន  តេហេរ៉ង់គឺជា ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ នៅក្នុងអ៊ីរ៉ង់ និង អាស៊ីខាងលិច  ជា តំបន់ទីប្រជុំជនធំទីពីរ នៅ មជ្ឈិមបូព៌ា បន្ទាប់ពី ទីក្រុងគែរ និងជាតំបន់ទីប្រជុំជនដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ២៤ នៅលើពិភពលោក។ 

នៅ សម័យបុរាណ ផ្នែកមួយនៃទឹកដីនៃទីក្រុងតេហេរ៉ង់សព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយទីក្រុង រ៉ាហ្គេស ដែលជាទីក្រុង មេដៀន ដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងការឈ្លានពាន របស់អារ៉ាប់ ទួគី និង ម៉ុងហ្គោល នៅមជ្ឈិមសម័យ។  ទីក្រុងរ៉ាហ្គេសសម័យទំនើបត្រូវបានស្រូបចូលទៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់ដ៏ធំ។ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាលើកដំបូងជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៦ ដោយ អាហ្គា ម៉ូហាម៉ាដ ខាន់ នៃ រាជវង្សកាចា ដោយសារតែវានៅជិតទឹកដីរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅ កូកាសាស — ដែលត្រូវបានប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ីរ៉ង់ — និងដើម្បីជៀសវាងក្រុមប្រកួតប្រជែងនៃរាជវង្សអ៊ីរ៉ង់មុនៗ។ រដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរច្រើនដងពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់ខ្លួន ដោយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាទីក្រុងទី ៣២។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណាស៊ើរ អាល់-ឌីន សាហ៍ ( r. ១៨៤៨-១៨៩៦ ) ទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានជួបប្រទះនឹង វិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា ដំបូងគេរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ធនាគារ ផ្លូវរថភ្លើង និងសារមន្ទីរ។ ការងារសាងសង់ទ្រង់ទ្រាយធំបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ ហើយទីក្រុងតេអេរ៉ង់បានក្លាយជាគោលដៅសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកយ៉ាងច្រើនពីទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០។  ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃ បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ ហើយបានជួបប្រទះនឹងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ សង្គ្រាមដប់ពីរថ្ងៃ ឆ្នាំ ២០២៥ និង សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ២០២៦ ។

ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមទាំង វិមាន Golestan ដែល ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៃ រាជវង្ស Qajar និងស្មុគស្មាញវិមាន Masoudieh, Sa'dabad, Niavaran និង Marmar នៃរាជវង្ស Qajar និង Pahlavi ។ ទីសម្គាល់សំខាន់ៗរួមមាន ប៉ម Azadi ដែលជាវិមានមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 1971 ដើម្បីអបអរសាទរ ខួបលើកទី 2,500 នៃចក្រភពពែរ្ស ; ប៉ម Milad ដែល ជាប៉មទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងខ្ពស់បំផុតទីប្រាំមួយ របស់ពិភពលោក ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2007; និង ស្ពាន Tabiat ដែលបានបញ្ចប់ការសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2014។ 

ប្រជាជនភាគច្រើននៃទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជា ជនជាតិពែរ្ស   ដែលក្នុងនោះប្រហែល ៩៩% និយាយ ភាសាពែរ្ស ។ មាន ក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើនទៀត ដែលត្រូវបាន បកប្រែជាពែរ្ស និងរួមបញ្ចូល។  ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជា "កន្លែងរលាយវប្បធម៌" ដែលមាន ជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់ ច្រើនជាងទីក្រុងដទៃទៀតនៅក្នុងពិភពលោក។       ទីក្រុងតេអេរ៉ង់មាន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអ៊ីម៉ាមខូម៉ៃនី រួមជាមួយ អាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកមេរ៉ាបាដ ស្ថានីយ៍រថភ្លើងកណ្តាល រថភ្លើងក្រោមដី តេអេរ៉ង់ ប្រព័ន្ធ ដឹកជញ្ជូនរហ័សរថយន្តក្រុងតេអេរ៉ង់ រទេះភ្លើង និង បណ្តាញផ្លូវហាយវេដ៏ធំមួយ ។

ដោយសារតែ ការបំពុលខ្យល់ ការរញ្ជួយដី និង កង្វះខាតទឹក មានផែនការ ផ្លាស់ប្តូររដ្ឋធានី ទៅកាន់តំបន់ផ្សេងទៀត ទោះបីជាគ្មានទីក្រុងណាមួយត្រូវបានអនុម័តក៏ដោយ។ ការស្ទង់មតិមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ លើទីក្រុងចំនួន ២៣០ នៅទូទាំងពិភពលោកដោយ Mercer បានចាត់ថ្នាក់ទីក្រុងតេអេរ៉ង់លេខ ២០៣ សម្រាប់ គុណភាពជីវិត ។  យោងតាម សន្ទស្សន៍ទីក្រុងគោលដៅសកល ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោម គោលដៅទេសចរណ៍ដែលមានការរីកចម្រើន លឿនបំផុតទាំងដប់។  នៅឆ្នាំ ២០១៦ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងតេអេរ៉ង់ បានប្រកាសថ្ងៃទី ៦ ខែតុលាថា "ទិវាតេអេរ៉ង់" ដោយអបអរសាទរកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៩០៧ នៅពេលដែលទីក្រុងនេះបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាផ្លូវការ។ 

## ឯកសារយោង