មុទ្រា

[រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់សំរិទ្ធនៃ [រាជវង្សចោឡា|រាជវង្ស Chola សតវត្សរ៍ទី 10 របស់ព្រះហិណ្ឌូ នតរាជ ( ព្រះសិវៈ ) ដាក់រូបភក់ផ្សេងៗ]]
រូបភាពតូច| រមូរជប៉ុននៅសតវត្សរ៍ទី 12 បង្ហាញកាយវិការ មុទ្រាខុសៗគ្នា
**មុទ្រា**  "ត្រា", "សញ្ញា", ឬ "កាយវិការ" នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូសាសនាជេននិងពុទ្ធសាសនា។

## និរុត្តិសាស្ត្រ និងនាមនាម 
ពាក្យ មុទ្រា មានឫស សំស្ក្រឹត ។ យោងតាមអ្នកប្រាជ្ញ Sir Monier Monier-Williams វាមានន័យថា "ត្រា" ឬ "ឧបករណ៍ផ្សេងទៀតដែលប្រើសម្រាប់ការផ្សាភ្ជាប់" ។ 

## រូបតំណាងព្រះពុទ្ធសាសនា 
រូបព្រះពុទ្ធអាចមានភក់ធម្មតាមួយ រួមផ្សំជាមួយអាសាណាផ្សេងៗគ្នា។ មុទ្រ សំខាន់ៗដែលប្រើតំណាងឱ្យពេលវេលាជាក់លាក់ក្នុងជីវិតរបស់ ព្រះពុទ្ធ ហើយជាការពិពណ៌នាខ្លីៗអំពីទាំងនេះ។

### អភយមុទ្រ 
រូបភាពតូច|សម័យក្រោយអង្គរ
រូបភាពតូច|អង្គរវត្ត
*អភយមុទ្រ* "កាយវិការនៃភាពគ្មានការភ័យខ្លាច"  តំណាងឱ្យការការពារ សន្តិភាព សេចក្តីសប្បុរស និងការបំបាត់ការភ័យខ្លាច។ នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ជាធម្មតាគេធ្វើនៅពេលឈរដោយដៃស្តាំកោង ហើយលើកដៃឡើងលើកម្ពស់ បាតដៃបែរមុខទៅខាងមុខ ម្រាមដៃបិទជិត ចង្អុលត្រង់ និងដៃឆ្វេងសម្រាកដោយចំហៀង។ នៅប្រទេសថៃ និងឡាវ ភក់នេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង *ព្រះពុទ្ធដើរ* ដោយពេលខ្លះក៏បានបង្ហាញផងដែរនូវដៃទាំងពីរបង្កើត អភយមុទ្រ  ពីរដែលជាឯកសណ្ឋាន។

នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ជារឿយៗអាទិទេពត្រូវបានសម្តែងថាជាគូ អភយមុទ្រ ជាមួយនឹង មុទ្រ មួយទៀតដោយប្រើដៃម្ខាងទៀត។

### ភូមិស្បស៌មុទ្រា 
រូបភាពតូច|ព្រះកែវមរកត
*ភូមិស្បស៌មុទ្រា* ឬ "សាក្សីផែនដី" មុទ្រ នៃ ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម គឺជារូបភាពមួយក្នុងចំណោមរូបតំណាងទូទៅបំផុតនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ ឈ្មោះផ្សេងទៀតរួមមាន "ព្រះពុទ្ធហៅផែនដីធ្វើជាសាក្សី" និង "ការប៉ះផែនដី" ។ វាពិពណ៌នាអំពីដំណើររឿងពីរឿងព្រេងព្រះពុទ្ធសាសនានៃគ្រាដែលព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ ដឹង ពេញលេញ ដោយព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់ក្នុងសមាធិដោយដៃឆ្វេង បាតដៃត្រង់ លើភ្លៅ និងដៃស្តាំរបស់ព្រះអង្គប៉ះផែនដី។ នៅក្នុងរឿងព្រេងនិទានព្រះពុទ្ធត្រូវបានជំទាស់ដោយ មារ ដែលប្រកែកដើម្បីសាក្សីដើម្បីបញ្ជាក់សិទ្ធិរបស់គាត់ដើម្បីសម្រេចបាន។ ឆ្លើយតបនឹងមារ ព្រះពុទ្ធបានពាល់ដី ហើយ ព្រះធរណី ដែលជាព្រះនៃផែនដី បានបង្ហាញខ្លួនជាសាក្សីសម្រាប់ការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធ។  

នៅអាស៊ីបូព៌ា មុទ្រនេះ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ឥរិយាបទមារវិជ័យ ) អាចបង្ហាញម្រាមដៃរបស់ព្រះពុទ្ធមិនដល់ដី ដូចធម្មតាក្នុងរូបភូមា ឬឥណ្ឌា។

### ពោធ្យន្គិមុទ្រា 
*ពោធ្យន្គិមុទ្រា*, "មុទ្រ នៃធាតុទាំងប្រាំមួយ" ឬ "កណ្តាប់ដៃនៃប្រាជ្ញា"  គឺជាកាយវិការមួយដែលរួមបញ្ចូលម្រាមដៃចង្អុលដៃឆ្វេងត្រូវបានចាប់ដោយដៃស្តាំ។ វាត្រូវបានគេមើលឃើញជាទូទៅនៅលើរូបចម្លាក់របស់ព្រះពុទ្ធ វៃរោចន ។

### ធម៌ចក្រប្រាវត៌ិបមុទ្រា 
រូបភាពតូច|ខេត្តបាត់ដំបង
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសំដែងធម្មទេសនាលើកដំបូងបន្ទាប់ពីការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះអង្គនៅសួនសត្វ ក្នុង ក្រុងសារនាថ ។ ព្រះធម៌ចក្រ ឬ "បង្វិលកង់"  មុទ្រ តំណាងឱ្យគ្រានោះ។ ជាទូទៅមានតែព្រះពុទ្ធ  ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានបង្ហាញថាធ្វើ មុទ្រ នេះលើកលែងតែ មៃ​ត្រី ជាអ្នកចែកចាយនៃច្បាប់។ ធម្មចក្រមុទ្រា គឺ​ជា​ដៃ​ពីរ​នៅ​ជិត​គ្នា​នៅ​ពី​មុខ​ទ្រូង​ក្នុង វិត៌ក ដោយ​មាន​បាត​ដៃ​ស្តាំ​ទៅ​មុខ​និង​បាត​ដៃ​ឆ្វេង​ឡើង​លើ​, ជួនកាល​បែរ​មុខ​ទៅ​ទ្រូង​។ មានបំរែបំរួលជាច្រើនដូចជានៅក្នុងផ្ទាំងគំនូរ Ajanta Caves ដែលដៃទាំងពីរត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នា ហើយម្រាមដៃមិនប៉ះ។ នៅក្នុង រចនាប័ទ្មឥណ្ឌូ - ក្រិក នៃ គន្ធរ កណ្តាប់ដៃស្តាំហាក់ដូចជាហួសពីម្រាមដៃដែលភ្ជាប់ទៅមេដៃនៅខាងឆ្វេងដៃ។ នៅក្នុងរូបភាពនៃ Hōryū-ji នៅប្រទេសជប៉ុន ដៃស្តាំត្រូវបានដាក់ពីលើនៅខាងឆ្វេង។ តួរលេខមួយចំនួនរបស់ អមិតាភ ត្រូវបានគេឃើញប្រើ មុទ្រ នេះមុនសតវត្សទី 9 នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន។

### ធ្យានមុទ្រា 
រូបភាពតូច|បដិមារខ្មែរ, នៅ Met Museum
រូបភាពតូច|ប្រក់នាគ, នៅ Asian Arts Museum
រូបភាពតូច|ព្រះពុទ្ធស្ដេចថ្នាំខ្មែរ, នៅសារមន្ទីបាងកក
*ធ្យានមុទ្រា នៃសមាធិ* គឺជាកាយវិការនៃសមាធិ ការប្រមូលផ្តុំនៃច្បាប់ល្អ និង ព្រះសង្ឃ ។ ដៃទាំងពីរត្រូវបានដាក់នៅលើភ្លៅ, ដៃស្តាំនៅខាងឆ្វេងដោយម្រាមដៃលាតសន្ធឹងយ៉ាងពេញលេញ (ម្រាមដៃបួនដាក់នៅលើគ្នាទៅវិញទៅមកនិងមេដៃបែរមុខទៅម្ខាងទៀតតាមអង្កត់ទ្រូង) បាតដៃបែរមុខទៅខាងលើ; ក្នុង​លក្ខណៈ​នេះ ដៃ និង​ម្រាម​ដៃ​បង្កើត​ជា​រាង​ត្រីកោណ ដែល​ជា​និមិត្ត​រូប​នៃ​ភ្លើង​ខាង​វិញ្ញាណ ឬ ​គ្រឿងអលង្ការ​ទាំង​បី ។ មុទ្រ នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​តំណាង​របស់ គោត្តម និង អមិតាភ ។ ពេលខ្លះ ធ្យានមុទ្រា ត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងការតំណាងជាក់លាក់នៃ ភៃសជ្យគុរុ ជា "ព្រះពុទ្ធឱសថ" ជាមួយនឹងចានថ្នាំដាក់នៅលើដៃ។ វា​មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ទំនង​ជា​នៅ គន្ធារ និង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ក្នុង​អំឡុង​ពេល ​ភាគ​ខាង​ជើង Wei ។

### វរទមុទ្រា 
រូបភាពតូច|អវលោកេស្វរ,រចនាបថបាយ័ន
"កាយវិការសប្បុរសធម៌" *របស់ វរទមុទ្រា* តំណាងឱ្យការថ្វាយ ការស្វាគមន៍ សប្បុរសធម៌ ការផ្តល់ឱ្យ មេត្តា និងដោយស្មោះ។ វាត្រូវបានបង្ហាញស្ទើរតែជានិច្ចថាធ្វើឡើងដោយដៃឆ្វេងដោយតួរអង្គជាទីគោរព ឧទ្ទិសដល់ការសង្គ្រោះមនុស្សពីភាពលោភលន់ កំហឹង និងការវង្វេង។ វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ដោយ​ដៃ​កោង ហើយ​បាតដៃ​ដាក់​ឡើង​បន្តិច ឬ​ក្នុង​ករណី​ដៃ​បែរ​មុខ​ចុះ​មក​ក្រោម បង្ហាញ​ដោយ​ម្រាមដៃ​បញ្ឈរ ឬ​ពត់​បន្តិច។ វរទមុទ្រា កម្រត្រូវបានគេឃើញដោយគ្មាន មុទ្រ ផ្សេងទៀតដែលប្រើដោយដៃស្តាំជាធម្មតា អភយមុទ្រា។ វាត្រូវបានច្រឡំជាញឹកញាប់ជាមួយ វិត៌កមុទ្រា ដែលវាប្រហាក់ប្រហែលនឹង។ នៅក្នុងប្រទេសចិន និងជប៉ុនក្នុងអំឡុងយុគសម័យ Wei ខាងជើង និង Asuka រៀងគ្នា ម្រាមដៃគឺរឹង ហើយបន្ទាប់មកចាប់ផ្តើមបន្ធូរបន្តិចម្តងៗ នៅពេលដែលវាវិវត្តន៍ទៅតាមពេលវេលា ដែលនៅទីបំផុតនាំទៅដល់ស្តង់ដារ រាជវង្សថាង ដែលម្រាមដៃកោងតាមធម្មជាតិ។

នៅ ប្រទេសឥណ្ឌា វរទមុទ្រា ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយទាំងរូបអង្គុយ និងឈរ នៃព្រះពុទ្ធ និងព្រះពោធិសត្វ និងរូបផ្សេងទៀត ហើយនៅក្នុងសិល្បៈហិណ្ឌូត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាពិសេសជាមួយនឹង ព្រះវិស្ណុ ។ វាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងរូបភាពនៃ អវលោកេស្វរ ពី សិល្បៈ Gupta (សតវត្សទី 4 និងទី 5) បន្ត។ វរទមុទ្រា ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​រូបសំណាក ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

### វជ្រមុទ្រា 
កាយវិការផ្គរលាន់ *របស់ វជ្រ មុទ្រ* គឺជាកាយវិការនៃចំណេះដឹង។ 

### វិតក៌មុទ្រា 
រូបភាពតូច|ប្រតិមា​នេះ​សព្វថ្ងៃ​ទុក​នៅ​សារមន្ទីរ​ហ្គីម៉េត៍ ប្រភពមក​ពី​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ
រូបភាពតូច
រូបភាពតូច|មៃ​ត្រី
*វិតក៌មុទ្រា* "មុទ្រា នៃការពិភាក្សា" គឺជាកាយវិការនៃការពិភាក្សានិងការបញ្ជូននៃការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនា។ វា​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ដោយ​ការ​ភ្ជាប់​មេដៃ និង​លិបិក្រម​ចូល​គ្នា ហើយ​រក្សា​ម្រាម​ដៃ​ម្ខាង​ទៀត​ឱ្យ​ត្រង់​ដូច​ជា អភយ និង វរទមុទ្រា ប៉ុន្តែ​ដោយ​មេដៃ​ប៉ះ​ម្រាមដៃ​ចង្អុល។ មុទ្រ នេះមានបំរែបំរួលជាច្រើននៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ នៅក្នុង ពុទ្ធសាសនាទីបេ វាគឺជាកាយវិការអាថ៌កំបាំងរបស់ តារា និង ព្រះពោធិសត្វ ដែលមានភាពខុសគ្នាខ្លះដោយអាទិទេពនៅក្នុង យ៉ាបយ៉ុម ។ វរទមុទ្រា ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *វ្យាខ្យានមុទ្រា*("មុទ្រា នៃការពន្យល់") ។ នេះត្រូវបានគេហៅផងដែរថាជា ចិន-មុទ្រា ។ 

### ជ្ញានមុទ្រា 
*ជ្ញានមុទ្រា* ("mudra of wisdom") ធ្វើឡើងដោយការប៉ះមេដៃ និងលិបិក្រមជាមួយគ្នា បង្កើតជារង្វង់ ហើយដៃត្រូវកាន់ដោយដូងខាងក្នុងឆ្ពោះទៅបេះដូង។  មុទ្រា តំណាងឱ្យ ការត្រាស់ដឹងខាងវិញ្ញាណ នៅក្នុង សាសនាដើមកំណើតឥណ្ឌា ។ ពេលខ្លះ សធុស បានជ្រើសរើសដើម្បីកប់ទាំងរស់នៅក្នុងទីតាំង សមាធិ នេះ។ គ្រោងឆ្អឹងចាស់ 2700 ត្រូវបានរៀបចំដូចនេះ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Balathal ក្នុងរដ្ឋ Rajasthan ដោយបង្ហាញថា អ្វីមួយដូចជាយូហ្គាប្រហែលជាមាននៅពេលនោះ។ 

### ករនមុទ្រា 
*ករនមុទ្រា* គឺជា មុទ្រា ដែលបណ្តេញអារក្ស និងបំបាត់ឧបសគ្គដូចជាជំងឺ ឬគំនិតអវិជ្ជមាន។ វា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​លើក​លិបិក្រម និង​ម្រាមដៃ​តូច ហើយ​បត់​ម្រាមដៃ​ម្ខាង​ទៀត។ វាស្ទើរតែដូចគ្នានឹង " សញ្ញានៃស្នែង " របស់លោកខាងលិច ភាពខុសគ្នាគឺថានៅក្នុង ករនមុទ្រា មេដៃមិនសង្កត់កណ្តាល និងម្រាមដៃរោទ៍ទេ។ មុទ្រា នេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *តរ្ជនីមុទ្រា។*

### វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:「연가_칠년」이_새겨진_금동불입상_02_(cropped).jpg|alt=Korea's National Treasure 119. The right hand shows abhayamudra while the left is in the varadamudra.| កំណប់ជាតិរបស់ ប្រទេសកូរ៉េ 119. ដៃស្តាំបង្ហាញ អភយ​មុទ្រា ខណៈដែលខាងឆ្វេងស្ថិតនៅក្នុង វរទមុទ្រា ។
ឯកសារ:Buddha_sitting-MGR_Lyon-IMG_9878_(cropped).jpg|alt=The Buddha sitting in bhūmisparśa mudrā. Birmany. White marble with traces of polychromy. Gallo-Roman Museum of Lyon-Fourvière| ព្រះពុទ្ធគង់នៅ ភូមិស្បស៌មុទ្រា។ ថ្មម៉ាបពណ៌សដែលមានដាននៃពហុកោណ។ សារមន្ទីរ Gallo-Roman នៃ Lyon-Fourvière
ឯកសារ:철원_도피안사_철조비로자나불좌상.jpg|alt=Bodhyangi Mudrā| ពោធ្យាន្គិមុទ្រា
ឯកសារ:Buddha_in_Sarnath_Museum_(Dhammajak_Mutra).jpg|alt=A statue of the Buddha from Sarnath, Uttar Pradesh, India, 4th century CE. The Buddha is depicted teaching, while making the Dharmacakra Pravartana mudrā.| រូបសំណាកព្រះពុទ្ធមកពី ស្រុក Sarnath រដ្ឋ Uttar Pradesh ប្រទេសឥណ្ឌា សតវត្សទី៤នៃគ.ស។ ព្រះពុទ្ធត្រូវបានពណ៌នាការបង្រៀនខណៈពេលដែលកំពុងធ្វើឱ្យ ធម៌ចក្រប្រាវត៌នមុទ្រា។
ឯកសារ:Amitabha_of_Phat_Tich_pagoda_(reproduction),_Bac_Ninh_province,_1057_AD_DSC04844.JPG|alt=Reproduction of the Amitābha statue of Phật Tích Temple, Hanoi, demonstrating the dhyāna mudrā| ការបន្តពូជនៃរូបសំណាក Amitābha នៃ ប្រាសាទ Phật Tích ទីក្រុងហាណូយ បង្ហាញពី ធ្យាន មុទ្រា
ឯកសារ:VajraMudra.JPG|alt=Vajra Mudrā| វជ្រមុទ្រា
ឯកសារ:VitarkaMudra.JPG|alt=Vitarka mudrā, Tarim Basin, 9th century| វិតក៌មុទ្រា, Tarim Basin, សតវត្សទី 9
ឯកសារ:Pressapochista14_Karana_Mudra.jpg|alt=Joseon figure displays the karana mudrā.| រូប Joseon បង្ហាញ ករនមុទ្រ។