open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ដួងកែវកំណើតឆ្នាំទាំង១២

*    **ន ម ព ទ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំជូត
*    **ច ភ ក ស** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំឆ្លូវ
*    **ចី បិ សេ គិ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំខាល
*    **អ បា ម ចុ ប** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំថោះ
*    **អ សំ វិ សុ លោ អ បុ ស ពុ ភ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំរោង
*    **ទី មំ សំ អំ ខុ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំម្សាញ់
*    **សិ សំ ន មោ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំមមី
*    **សំ វិ ទ្ធា បុ ក យ ប** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំមមែ
*    **ឧទ្ឋំ អទ្ឋោ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំវក
*    **ឥ តិ អ សា** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំរកា
*    **អ ហ យ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំច
*    **ឥ ស្វា សុ** ដួងកែវកំណើតឆ្នាំកុល
វេឡុវ័ន

**វេឡុវ័ន** គឺ​ជា​សួន​ឫស្សីរបស់​ព្រះបាទ​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ ឡោម​ព័ទ្ទ​ដោយ​កំពែង​កំពស់​១៨​ហត្ថ ជា​ទី​ស្ថាន​ដែល​ព្រះ​រាជ​ជា​ព្រះ​រាជ​ទាន​ចំណី​ដល់​សត្វ​កង្ហែន។ កាល​ត​មក​ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ ជា​បរម​ក្សត្រ​ក្នុង​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ បាន​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន ហើយ​ស្តេច​ទ្រង់​កសាង​ព្រះ​គន្ធកុដិ​ធំ និង​ប្រាសាទ និង​កុដិ​ដែល​ជា​ទី​ស្នាក់​អាស្រ័យ ទាំង​ពណ្ឌប និង​ទី​ចង្រ្កម​រហូត​ដល់​ក្លោង​ទ្វារ ប្រគេន​ដល់​ភិក្ខុ​សង្ឃ។
## ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​អោយ​ចំណី​សត្វកង្ហែន 
ក្នុងកាល​មុន មាន​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​មួយអង្គ ដែល​សោយ​រាជ​ក្នុង​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះនោះ បាន​យាង​ប្រពាត​ព្រះរាជ​ឧទ្យាននោះ។ វេលាដែល​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ស្រវឹង​សុរា ក៏​ផ្ទុំ​លក់​ទៅ ចំណែក​រាជ​បរិវារ​ឃើញថា ព្រះ​រាជាផ្ទុំ​លក់​ហើយ ក៏​នាំ​គ្នា​ដើរ​លេងក្នុង​ព្រះឧទ្យា​ បេះ​ផ្កាឈើ​ជាដើម។ គ្រានោះ​មាន​ពស់​វែក​ខ្មៅ​បាន​ធំ​ក្លិន​សុរា ក៏​លូន​ចេញ​មក​អំពី​រន្ធ​នៃ​ដើម​ឈើ​មួយ ដោយ​លូន​ឆ្ពោះ​មុខ​ត្រង់​ទៅ​រក​ព្រះ​រាជា​ដែល​ផ្ទុំ រុក្ខទេវតាមួយ​អង្គ​បាន​ឃើញ​ដូច្នេះ មាន​ចិត្ត​មេត្តា​ប្រាថ្នា​នឹង​អោយ​ជីវិត​ដល់​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ ទើប​និមិ្មតកាយ​ជា​​សត្វ​កង្ហែន ទៅ​ស្រែក​នៅ​ជិត​ព្រះ​សោត​ព្រះ​មហាក្សត្រនោះ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ក៏​ភ្ញាក់​ពី​ផ្ទុំឡើង​ភ្លាម ពស់​នោះ​ក៏​លូន​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​រន្ធ​ឈើ​វិញ ព្រះមហា​ក្សត្រ​ទ្រង់​ឃើញ​ហេតុការណ៍​ថា សត្វ​កង្ហែន​មាន​គុណ​ដល់​ព្រះ​អង្គ​ណាស់ ទើប​ប្រោស​អោយ​ព្រះ​រាជ​ទាន​ចំណី​ដល់​ហ្វូង​សត្វ​កង្ហែន ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ឧទ្យា​នោះ ទាំង​បង្គាប់​អោយ​ប្រការ​ព្រះ​រាជ​ទាន​អភ័យ មិន​អោយ​អ្នក​ណា​មួយ​បៀត​បៀន​ដល់​ហ្វូង​សត្វ​កង្ហែន​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​ដូច្នោះ ព្រះ​រាជ​ឧទ្យាន​នោះ​ ទើប​ឈ្មោះ​ថា **កលន្ទកនិវាបស្ថាន** ជា​ទី​ព្រះរាជ​ទាន​ចំណី​ដល់​សត្វ​កង្ហែន វេលាតមក មាន​ឈ្មោះ​ហៅរួម​ជាមួយ​ពាក្យថា **ព្រះវេឡុវ័នកលន្ទកនិវាបស្ថាន**។
ប្រាសាទបន្ទាយគុក

**ប្រាសាទ​បន្ទាយគុក** ឬ **ប្រាសាទគុក**​នេះកសាងឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀម និង ថ្មភក់ ជារចនាបថសម្បូណ៌ព្រៃគុហ៍ ហើយប្រាសាទនេះកសាងឡើងដើម្បីឧទ្ទិស ដល់ទេវរូប និង ដួងវិញ្ញាណព្រះមហាក្សត្រដែលជាស្តេចបានធ្វើចម្បាំងឈ្នះអស់ សត្រូវមារទាំងពួង ។ ប្រាសាទបន្ទាយគុកនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិចម្ការគ ឃុំស្វាយចេក ស្រុកស្វាយចេក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ មានចម្ងាយពីព្រំប្រទល់ប្រទេស សៀម ២ គីឡូម៉ែត្រ មានចម្ងាយពីទីរួមខេត្តបន្ទាយមាន ជ័យប្រមាណជា ៤៥ គីឡូម៉ែត្រ ពោលគឺយើងធ្វើដំណើរកាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ ៦៩ A ឆ្ពោះទៅទីរួមស្រុកស្វាយចេក បន្ទាប់មកទៀតយើងធ្វើដំណើរ បន្ត​កាត់​ភូមិ​ចម្ការ​គពេលនោះយើងនឹងបានឃើញ ប្រាសាទមួយដែលកំពុងលាក់ខ្លួនពួនអាត្មានៅជ្រក ក្រោមកណ្តាលទ្រូងព្រៃគួរឱ្យ អាណិតអាសូរយ៉ាងពន់ពេក ព្រោះប្រាសាទនេះនៅដាច់ស្រយាលពីទីប្រជុំជន ធ្វើឱ្យក្រុមទមិឡមានឱកាសជីកកកាយរុករកវត្ថុបុរាណមានតម្លៃផ្សេងៗនៅក្នុងតួ ប្រាសាទគ្មានសេសសល់ ។

តាំងពីឆ្នាំ ២០០២ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងបានទៅសង់លំនៅស្ថាននៅក្បែរ ប្រាសាទ ព្រមទាំងបានកាប់ឆ្ការព្រៃវល្លិដែលរុំព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ ក៏បានប្រទះឃើញ ខ្នោះជើងបុរាណដែលបុព្វដូនតាយើងបានបន្សល់ទុកក្នុងបាតប្រាសាទ ទើបអ្នក ស្រុកនៅក្បែរប្រាសាទនេះដាក់នាមឱ្យប្រាសាទនេះថាជា“ប្រាសាទបន្ទាយគុក” ឬ “ប្រាសាទគុក”តមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។

ប្រាសាទបន្ទាយគុក ឬ ប្រាសាទគុក កសាងឡើងនារជ្ជកាលព្រះបាទជយវរ្ម័នទី ៧ ដើមឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.ស. ដែលធ្វើ អំពីថ្មបាយក្រៀម មានទំហំ ៧០០ x ៣០០ ម៉ែត្រ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះដួលរលំស្ទើរ ទាំងស្រុង ព្រោះប្រាសាទនេះនៅឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន ជាពិសេសទៅទៀតនោះ ជាអតីតសមរភូមិប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពរដ្ឋកម្ពុជា និង ពួកទ័ពព្រៃខ្មែរក្រហម ។

បន្ទាយគុក
ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង

ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនង អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ស.វទី១៨ (**ឧកញ៉ា** គឺជាស័ក **ព្រះឃ្លាំង** គឺជាងារ (តំណែង) និង **នង** គឺជាឈ្មោះគាត់ ) ។ 

## ប្រវត្តិ 
តាមឯកសារខ្លះ មានព្រះរាជពង្សាវតារនៃប្រទេសកម្ពុជា និងឯកសារបរទេសខ្លះបានពោលត្រួសៗនូវជីវប្រវត្តិនៃអ្នកនិពន្ធរូបនេះ។ អ្នកឧកញ៉ា ពិទូឈឹមក្រសេមបានពោលថា ឧកញ៉ាវង្សា ពេជ្ញ នង ជាប្អូនបង្កើតរបស់ព្រះមាតានៃព្រះបាទនរោត្ដម។ 

##### ប្រវត្តិសិក្សា 
ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនង បានបួសរៀនបរិយត្តិធម៌ដែរ តែមិនឃើញមានឯកសារណានិយាយបញ្ជាក់ឲច្បាស់ថាលោកបានសិក្សាដល់ថ្នាក់ណានោះទេ។ ព្រះឃ្លាំងនងដែលស្ថិតក្នុងភាពជាភិក្ខុ បានធ្វើជាចៅអធិការវត្តចតុទិសក្រុងឧត្តុង្គ។ លោកបានទទួលសមណសក្តិជា មហាព្រហ្មមុនី។ នៅពេលដែលលោកបានទទួលសមណសក្តិ លោកបានធ្វើជាព្រះរាជគ្រូនៃព្រះរាជបុត្ររបស់ សម្តេចព្រះនរាយណ៍រាមាធិបតី ៤ព្រះអង្គគឺ *ព្រះអង្គចន្ទ* *ព្រះអង្គស្ងូន* *ព្រះអង្គអឹម* និង*ព្រះអង្គឌួង*។ លោកមិនត្រឹមតែជាគ្រូប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានធ្វើជាព្រះរាជឧបជ្ឈាយ៍បំបួសព្រះអង្គឌួង ជាសាមណេរនៅឆ្នាំមមែ ត្រីស័ក គ.ស១៨១០។ នៅឆ្នាំវក ចត្វាស័ក គ.ស១៨១១ ព្រះអង្គអឹម និងព្រះអង្គឌួងយាងទៅបាងកក ព្រះមហាព្រហ្មមុនីនង​ បាននិមន្តជូនដំណើរព្រះរាជបុត្រា ទាំង២ ហើយគង់នៅបាងកកជាមួយព្រះបុត្រាទាំង២រហូតដល់ត្រលប់មកវិញ លោកក៏និមន្តត្រលប់មកវិញដែរ។ លោកមកគង់នៅស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបាត់ដំបង។ លោកមិនដឹងជាចាក សិក្ខាបទនៅឆ្នាំណានោះទេ តែនៅក្នុងពង្សាវតារក្រុងកម្ពុជាធិបតី ឃើញមានងារ មហាព្រហ្មមុនី បានទៅលើភិក្ខុ១អង្គផ្សេងទៀតព្រះនាម ភិក្ខុ ម៉ា(ម៉ាង?)នៅឆ្នាំខាល ឆស័ក គ.ស១៨៥៤។
::ដូចនេះ យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា​ ព្រះមហាព្រហ្មមុនីនង បានលាចាកសិក្ខាបទមុនឆ្នាំ១៨៥៤។ ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនង លាចាកសិក្ខាបទមករៀបការជាមួយនាង មាស ហើយបានកូនប្រុស ២នាក់ ស្រី៤នាក់។ លុះក្រោយមកព្រះហរិរក្សរាមា បានប្រទានអ្នកម្នាងតូច ឲធើ្វជាភរិយា១ទៀត ហើយអ្នកម្នាងនេះមានកូនប្រុស ២នាក់ ស្រី១នាក់។

## ប្រវត្តិការងារ 
##### បេសកកម្ម 
នៅឆ្នាំវក ទោស័ក គ.ស១៨៦០ ស្តេចនរោត្ដមបានបញ្ជាឲឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង ដែលក្នុងងារជាឧកញ៉ាធិរាជមន្ត្រី។ ធើ្វជាប្រតិភូជាមួយ*ឧកញ៉ាស្រីធម្មរាជ ហែម* និង*ឧកញ៉ាសន្ធររចនា សៅ* ឲទៅបាងកក ដើម្បីនាំរាជសារក្រាបបង្គំទូលព្រះចៅ *ចមក្លាវ* អំពីការចូលទីវង្គតនៃព្រះអង្គឌួង។

## ងារស័ក 
កាលនៅភិក្ខុ ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនងបានធើ្វជាចៅអធិការវត្តចតុទិស, ឧត្តុង្គ។
* ធើ្វជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍បំបួសព្រះអង្គឌួង
* មានសមណស័កជា ព្រះមហាព្រហ្មមុនី
កាលនៅជាគ្រហស្ថ មានងារស័ក៖
* ឧកញ៉ាវង្សាក្សត្រិយ
* ឧកញ៉ាធិរាជមន្រ្តី
* ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំង
* ឧកញ៉ាវង្សាពេជ្ញ

## ស្នាដៃ 
ឧកញ៉ា ព្រះឃាំ្លងនង ជាកវីឯកនៅក្នុងរាជព្រះអង្គអេង និងព្រះអង្គចន្ទ។ ពិតមែនតែលោកជាកវីនៅសម័យនោះ តែស្នាដៃរបស់លោកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីសុះសាយមកក្នុងរាជកាលស្តេច ហរិរក្សរាមាឥស្សារាធិបតីព្រះអង្គឌួង។ លោកបានផ្ចិតផ្ចង់រៀបរៀងខាងអក្សរសាស្រ្តជាច្រើនរហូតដល់បានឡើងងារជាឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំង គឺងារជាក្រុមព្រះរាជបណ្ឌិត ហើយលោកក៏ជាកវី របស់ស្តេចផងដែរ។ ស្នាដៃរបស់លោកដែលឆើតខាងអក្សរសាស្ត្រមានច្រើន។​ ឧកញ៉ា ព្រះឃ្លាំងនង បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃរបស់លោកដែលយើងបានរកឃើញគឺ៖

ច្បាប់សុភាសិត គ.ស១៧៩០
លោបនេយ្យជាត៌ក គ.ស១៧៩៤
ប៉ុញ្ញាសាសិរសារ គ.ស១៧៩៧
ភោគកុលកុមារ គ.ស១៨០៤
វរនុជវរនេត្រ គ.ស១៨០៦
ព្រះសមុទ្រ គ.ស១៨០៨
ពង្សាវតារ គ.ស១៨១៨

## ឯកសារពិគ្រោះក្នុងអត្ថបទ 
ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ឧកញ៉ាព្រះឃាំ្លងនង អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ជីវប្រវត្តិនិងស្នាដៃ បោះពុម្ពដោយបណ្ណាគារ សេង ងួនហួត

## ឯកសារយោង 
សៀងភៅ ជីវប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ, ជ័យ ចាប, ១៩៨៨
ណាយ៉ាន់ ចាន់ដា

លោក  ណាយ៉ាន់ ចាន់ដា (កើតក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា) ជាអ្នករាយការណ៍ជើងចាស់ និងជាអ្នកកាត់តនៅក្នុង (Far Eastern Economic Review) ហើយក៏ជាកវីនិពន្ធសៀវភៅជាច្រើនក្នុងឆាកនយោបាយអាស៊ាន, រឿងនយោបាយបរទេស និងសន្ថិសុខ។ គាត់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ស្នាដៃសៀវភៅរបស់គាត់, Brother Enemy:The War after the War. ថ្មីៗនេះ គាត់ធ្វើជាប្រធាននៃការបោះពុម្ភផ្សាយ​ក្នុងមជ្ឍមណ្ឌល​យ៉ាល់(Yale)ដើម្បីបូកសរុបការ​សិក្សា និងជាអ្នកកែប្រែតាមប្រព័ន្ធ Online YaleGlobal ធ្វើការស្វែងរកការបូកសរុបជាសកល។​

លោក ចាន់ដា

 បានបញ្ចប់ថ្នាក់មហាវិទ្យាល័យបរិញ្ញាប័ត្រប្រវត្តិសាស្រ្តនៅ **The prestigious Presidency College, Kolkata**. លោកបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ក្រោយទទួលសញ្ញាប័ត្រផ្នែកប្រវតិ្តសាស្រ្តពីមហាវិទ្យាល័យ **Jadavpur**។​ ចន្លោះថ្នាំ១៩៧១-៧៤ លោកបានបន្តការសិក្សាសាលា **International Relation** ក្នុង **Sorbonne**។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ លោកបានធ្វើការជានិក្ខេបទនៅ **Sarbonne** អំពីការលើកទឹកចិត្តនយោបាយ​បរទេសក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាក្រោយការដឹកនាំរបស់សម្តេចវិរៈក្រត្សនរោត្តម សីហនុ 

Chanda graduated with a degree in History at the prestigious Presidency College, Kolkata. He stood first in his class during his post-graduate degree in history from Jadavpur University. Between 1971 and 1974 he continued his studies in International Relations at the Sorbonne. In 1974 he was working on his thesis in the Sorbonne on the domestic roots of Cambodian foreign policy under Norodom Sihanouk when he was offered the job of Indochina correspondent for the Far Eastern Economic Review based out of Saigon. Curious to find out more about the Vietnam War, he decided to become a journalist to see history being made. In April 1975, Chanda decided to stay behind after the fall of Saigon.

កំពុងកែប្រែ....
ហូ ណូន

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រ្តីខ្មែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឃួន សុដារី

លោកជំទាវ **ឃួន សុដារី** (កើតថ្ងៃទី១៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥២) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរមួយរូប ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងបម្រើការជាប្រធានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងជាស្ត្រីដំបូងដែលបានកាន់តំណែងនេះ។ លោកជំទាវគឺជាតំណាងរាស្ត្រប្រចាំខេត្តកណ្ដាល និងជាអនុប្រធានទីពីរនៃរដ្ឋសភាពីឆ្នាំ២០១២ រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៤ និងម្តងទៀតពីឆ្នាំ២០១៨ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣។ លោកជំទាវមានគោរមងារពេញថា *សម្ដេចមហារដ្ឋសភាធិការបតី* ឃួន សុដារី។

## ការសិក្សា
* ១៩៨០៖ សញ្ញប័ត្រសារព័ត៌មាន ពីវិទ្យាស្ថានអន្តរជាតិសារព័ត៌មាន ប្រទេសហុងគ្រី
* ១៩៧០-១៩៧៥៖ បរិញ្ញាប័ត្រផ្នែកអក្សរសាស្រ្ត ពីសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ

## ប្រវត្តិការងារ
* ២០០៨-២០១២ ប្រធានគណៈកម្មការសិទិ្ធមនុស្ស ទទួលពាក្យបណ្តឹង អង្កេត និងទំនាក់ទំនងរដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភានៃរដ្ឋសភា
* ២០០២-បច្ចុប្បន្ន សមាជិកគណៈកម្មការកណ្តាលកាកបាទក្រហមកម្ពុជា
* ១៩៨៧-បច្ចុប្បន្ន អគ្គនិពន្ធនាយកសារព័ត៌មានប្រជាជន

## មើលផងដែរ
* បញ្ជីរាយនាមតំណាងរាស្រ្តនីតិកាលទី៧ នៃរដ្ឋសភា

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រ្តីខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយស្ត្រីកម្ពុជា
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំណាងរាស្ត្រនីតិកាលទី៧
ស ខេង

## ជីវប្រវត្តិ
សម្ដេច ស ខេង កើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥១នៅភូមិអណ្តូងស្អាត ឃុំក្របៅ ស្រុកកំចាយមារ ខេត្តព្រៃវែង។ សម្ដេច​បច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជាឧត្ដមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ សម្ដេច​មានភរិយាឈ្មោះ លោកជំទាវ ញ៉ែម សាខន និងមានបុត្រ​ចំនួន ៣នាក់។

### ការសិក្សា
* សញ្ញាប័ត្រកម្រិតថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ
* សញ្ញាប័ត្រមធ្យមសិក្សាកម្រិត១ អនុវិទ្យាល័យថ្នល់កែង ខេត្តព្រៃវែង

## ប្រវត្តិការងារ
* ២០២៣ ឧត្ដមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
* ២០០៦  ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ
* ១៩៩៣ ២០០៦ ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី សហរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ
* ១៩៩៣ បច្ចុប្បន្ន តំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលបាត់ដំបង
*  អនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្រ្តី នៃរដ្ឋកម្ពុជា

### គ្រឿងឥស្សរិយយស
មេដាយ ជាតូបការ (Royal Order of Cambodia)

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្រ្តី
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ

## ឯកសារយោង
{{Persondata 
| NAME              = ស ខេង
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃកម្ពុជា
| DATE OF BIRTH     = {birth date and age|1951|1|15}}
| PLACE OF BIRTH    =
| DATE OF DEATH     =
| PLACE OF DEATH    =
}}
គាត ឈន់

## ជីវប្រវត្តិ 
ឯកឧត្តម គាត ឈន់ កើតនៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៤ នៅភូមិឆ្លូង ស្រុកឆ្លូង ខេត្តក្រចេះ។ ឯកឧត្តមជាអតីតជាឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ។ ឯកឧត្តមមានគ្រួសារ និងមានកូនចំនួន២នាក់។

### ការសិក្សា 
* ២០០៣ បណ្ឌិតកិត្តិយសផ្នែកគ្រប់គ្រងធុរកិច្ច សាកលវិទ្យាល័យ Charles Sturt
* ១៩៦០ សញ្ញប័ត្រវិស្វករទេពកោសល្យបរមាណូ វិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសនុយក្លេអ៊ែរ Saclay សាធារណរដ្ឋបារាំង

## ប្រវត្តិការងារ 
* ២០០៨-បច្ចុប្បន្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ
* ២០០៤-២០០៨ ទេសរដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ
* ១៩៩៤-២០០៤ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ
* ១៩៩៣​​       ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលរដ្ឋកម្ពុជា និងជាទេសរដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុកកិច្ចការសម្បទា និងអភិវឌ្ឍន៍

### គ្រឿងឥស្សារិយស
* មេដាយ ជាតូបការ (Royal Order of Cambodia)

## ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រី
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឧត្តរា

នាង​**ឧត្តរា** ជា​កូន​ស្រី​របស់**​បុណ្ណកសេដ្ឋី** លុះដល់វ័យចម្រើន​ឡើង លោក**សុមនៈសេដ្ឋី** ដែល​ជា​មនុស្ស​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​បាន​មក​ស្តី​ដណ្តឹង​នាងឧត្តរា​អោយ​ទៅ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់​ដែល​ជា​អ្នក​មិច្ឆាទិដ្ឋិដែរ។ នាងឧត្តរា ក្រោយ​ពេល​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​រួច​មក នាង​មិន​ដែល​បាន​ធ្វើបុណ្យទាន​ជា​មួយ​នឹង​ភិក្ខុសង្ឃឡើយ ដោយ​ហេតុ​តែ​ស្វាមី​របស់​នាង​ជា​មនុស្ស​មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិន​អនុញ្ញាតិ​អោយ​នាងបាន​ធ្វើបុណ្យ។ ដោយ​មាន​ការ​តូច​ចិត្តជា​ខ្លាំង នាង​ក៏​បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​ទៅ​ឪពុក​នាង ក្នុងអត្ថន័យ​អោយ​ទម្លាក់​នាង​ជា​ទាសី​ទៅ​រៀប​ការ​ជាមួយ​អ្នក​ក្រី​ក្រ​ណា​ក៏​បាន អោយ​តែ​នាង​អាច​ឃើញ​ភិក្ខុសង្ឃ​ និង​អាច​មាន​សេរីភាពក្នុង​ការ​ធ្វើបុណ្យបាន។ លោក​បុណ្ណកសេដ្ឋី ក៏​បាន​បញ្ជូន​ប្រាក់ ១៥ពាន់​កហាបនៈ អោយ​កូន​ស្រី​ក្នុង​បំណង​អោយ​កូន​ជួល​អ្នក​ណា​មួយ​មក​អោយ​បម្រើ​ស្វាមី​របស់​ខ្លួន​ជំនួស ហើយ​ខ្លួន​ឯង​នឹង​មាន​ឱកាស​ធ្វើបុណ្យ។ នាង​ឧត្តរា ក៏​បាន​ជួល​នាង​សិរិមា ដែល​ជា​ស្រី​ផ្កាមាស​ប្រចាំ​នគរ អោយ​មកនៅ​បម្រើស្វាមីរបស់​នាង​ជំនួសក្នុង​រយៈពេល​១៥​ថ្ងៃ (ក្នុង១ថ្ងៃ នាង​សិរិមាយក​ថ្លៃ​១ពាន់​កហាបនៈ)។ នាងឧត្តរា​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​គ្រប់​យ៉ាង​អោយ​ទៅ​នាង​សិរិមា ដូចជា​ភរិយាដែរ អោយ​នៅ​គាប់​បម្រើ​ស្វាមី។ ដោយ​ការ​នៅ​បម្រើ​ សោយ​សុខ​ជា​មួយ​នឹង​ស្វាមី​របស់​នាងឧត្តរា នាង​សិរិមា​ក៏​ភ្លេច​ខ្លួន​ថា នាង​ជា​ស្រីសោភិនី​ដែល​នាង​ឧត្តរា​ជួល​មក ក៏​ចាត់​ទុក​ខ្លួនឯង​ដូច​ជា​ភរិយា​គេ​ពិត​ៗ នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ដែល​នាង​ឧត្តរា​កំពុង​ចាត់​ចែង​ភត្ត​ថ្វាយ​សង្ឃ នាង​សិរិមាបានឃើញ​ស្វាមី​ឈរ​សំលឹង​មើល​នាង​ឧត្តរា ហើយ​សើច​ញឹមៗ នាង​ក៏​មាន​ចិត្ត​ប្រច័ន្ទ ហើយ​ស្ទុះ​ទៅ​យក​បបរ​ក្តៅ​មក​ជះ​លើ​មុខ​នាង​ឧត្តរា។ ដោយ​អានុភាព​នៃ​ខន្តី​ចិត្ត​របស់​នាង​ឧត្តរា (ព្រោះ​នាង​គិត​ថា បើ​នាង​សិរិមា​មិន​មក​ជួយ​បម្រើ​ស្វាមី​ជំនួស​ទេ នាង​នឹង​មិន​បាន​ធ្វើបុណ្យ​ឡើយ នាង​ក៏​ដឹង​គុណរបស់​នាង​សិរិមា ហើយ​ក៏​មិន​អាច​មាន​ចិត្ត​ខឹង​នឹង​នាង​សិរិមា​នោះ​បាន​ឡើយ។) ទឹក​បបរនោះ​ក៏​បែរ​ជា​ត្រជាក់​មិន​អាច​ធ្វើ​អោយ​រលាក​ដល់​នាង​ឧត្តរា​បាន​ឡើយ។ នាង​សិរិមា​ក៏​បាន​ដឹង​ខ្លួន​ខុស សូម​ទោស​ចំពោះ​នាង​ឧត្តរា។ នាង​ឧត្តរា​បាន​អោយ​ទៅសូម​ទោស​ដល់​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ដែល​ជា​បិតាវិវដ្ត​របស់​នាង។ លុះ​បាន​ទៅ​ជួបនឹង​ព្រះ​ហើយ នាង​សិរិមា​ក៏​ដល់​នូវ​ព្រះ​រតនត្រ័យ​ដូច​ជា​នាង​ឧត្តរាដែ។
ទេវទហៈ

**ទេវទហៈ**​គឺ​ជា​ទីក្រុង​ចាស់មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេប៉ាល់។ ទីក្រុង​នេះ​គឺ​ជា​ជាតិ​ភូមិ​របស់​ព្រះ​នាង​មហា​មាយា​ដែល​ជា​មាតា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​ព្រះនាង​គោតមី​ដែល​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​មាតុច្ឆាព្រះ​អង្គ ដែល​ព្រះនាង​ទាំង​ពីរ​បាន​រៀប​អភិសេក​នឹង​ព្រះ​បាទ​សុទ្ធោទន​មហារាជ​ដែល​សោយ​រាជ​នៅ​នគរ​កបិលវត្ថុ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ដើមឡើយ​មាន​ព្រះរាជា​មួយ​ព្រះ​អង្គ​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​​ទី​ក្រុង​ពារាណសី​​បាន​កើត​រោគ​ឃ្លង់។ ព្រះអង្គ​ក៏​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​អោយ​ទៅ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ រួច​ក៏យាង​ទៅ​នៅ​ក្នុង​**ព្រៃ​សក្កៈ**​(ព្រៃ​ម៉ៃសាក់)។ ព្រះរាជា​អង្គ​នោះ​បាន​បេះ​ផ្លែឈើ​សោយ​ជា​អាហារ​ជា​ប្រចាំ។ ថ្ងៃ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បេះ​ចំ​ផ្លែឈើ​ដែល​ជា​ថ្នាំ​អាច​ព្យាបាល​ជំងឺ​ព្រះ​អង្គ​ ក្រោយ​ពី​បាន​សោយ​ហើយ ទ្រង់​ក៏​បាន​ជា​សះ​ស្បើយ​ពី​ជំងឺ។ ក្រោយ​មក​ស្តេច​ក៏​បាន​ជួប​នឹង​**ព្រះ​នាង​បិយា** ដែល​ជា​បុត្រី​ច្បង​របស់​ព្រះបាទ**​ឱក្កាករាជ**​ដែល​ត្រូវ​ព្រះ​បិតា​ព្រះនាង​បញ្ជូន​ចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ​​ដោយ​សារ​នយោបាយ​ផ្ទៃ​ក្នុងរាជ​វាំង។ កាល​ស្តេច​នោះ​ជ្រាប​​ថា ព្រះ​នាង​បិយា​មានជាតិ​ក្សត្រីយានី ព្រះ​អង្គ​ក៏​ជួយ​ព្យាបាល​រោគ​ឃ្លង់​ព្រះនាង​រហូត​ជា។ ទាំង​ពីរ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​រួម​រស់​ជា​មួយ​គ្នា យាង​រក​ទឹក​ដី​សាង​ព្រះ​នគរ​នៅ​ត្រង់​**ព្រៃ​កោលៈ** ឬ​**កោលិយៈ** ទើប​ទ្រង់​សន្មត​អោយ​ឈ្មោះ​ថា​**កោលិយនគរ** មាន​ទេវទហៈ​ជា​រាជ​ធានី។
តមក​ជា​ច្រើន​ជំនាន់​ **ព្រះបាទ​អញ្ជនៈ**​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ក្នុង​នគរ​នេះ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ប្អូន​ស្រី​ម្នាក់ ព្រះនាម**​កញ្ចនា**។ ព្រះ​នាង​កញ្ចនា​បាន​រៀប​អភិសេក​នឹង​ព្រះ​បាទ​**សីហហនុ**ដែល​ជា​ស្តេច​សោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​កបិលវត្ថុ មាន​ព្រះរាជ​បុត្រា​៥​ព្រះ​អង្គ​គឺ **ព្រះ​សុទ្ធោទនៈ១** **ព្រះ​សុក្កោទនៈ១** **ព្រះ​អមិតោទនៈ១** **ព្រះធោតោទនៈ១** និង​**ព្រះ​ខណិតោទនៈ១** មាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រី​២​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះ​នាង​​**អមិតា១** និង​ព្រះនាង​**បមិតា១**។
ចំណែក​ឯ​ព្រះ​បាទ​អញ្ជនៈ បាន​រៀប​អភិសេក​ជា​មួយ​ព្រះនាង​យសោធរា មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស​ពីរ​ គឺ​**សុប្បពុទ្ធ១** និង​**ទណ្ឌបាណិ១** និង​មាន​បុត្រី​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​គឺ ព្រះនាង​មហាមាយា១ និង​ព្រះ​នាង​គោតមី១។

## យោង 
សៀវភៅ ផ្លូវព្រះនិព្វាន
http://en.wikipedia.org/wiki/Devadaha

## មើលផងដែរ 
* ពុទ្ធប្បវត្តិ
* កបិលវត្ថុ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
មន ស

***មន ស*** ភាសា​បច្ចេកទេស​ហៅ​ថា ***Morus alba***, ជា​ប្រភេទ ​មន ​អាយុ​ខ្លី ដុះ​លឿន មាន​ទំហំ​តូច​ទៅ​មធ្យម ដែល​អាច​មាន​កម្ពស់​ ១០ ទៅ ២០ ម៉ែត្រ។ រុក្ខជាតិ​នេះ មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ចិន ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​ទៅ​ដាំដុះ​ និង ដុះ​ដោយ​ធម្មជាតិ នៅ​ពាស​ពេញកន្លែង​ផ្សេង​ទៀត។ ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត រុក្ខជាតិ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា តុតៈ និង ភាសា​អង់គ្លេស​ហៅ​ថា white mulberry។

មន​ស ត្រូវ​បាន​គេ​ដាំ​ ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ដង្កូវ​សូត្រ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ផលិត​សូត្រ​។ មន ស ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា មាន​សមត្ថភាព​បញ្ចេញ​លម្អង​​បាន​លឿន ដែល​ល្បឿន​បញ្ចេញលម្អង​​របស់​វា លឿន​ជាង​ពាក់​កណ្ដាល​ល្បឿន​សំឡេង​ទៅ​ទៀត​។

## រុក្ខាធិប្បាយ 
ដើម​មន ស តូច​ៗ ​មាន​ស្លឹក​ដែល​អាច​ប្រវែង​រហូត​ដល់ ៣០ សម និង មាន​កំពូក​រាង​ជ្រៅ។លើ​ដើម​ចាស់ ស្លឹក ជា​ទូទៅ​មាន​ប្រវែង ៥ ទៅ ១៥ សម គ្មាន​កំពូក ​មាន​រាង​ដូច​បេះដូង​នៅ​ខាង​គល់ និង មាន​រាង​មូល ទៅ​ស្រួច នៅ​ខាង​ចុង និង មាន​រាង​ធ្មេញ​រណា​នៅ​តាម​រឹម​ស្លឹក។ស្លឹក​ជ្រុះ​នៅ​រដូវ​រងារ ប៉ុន្តែ​ដើម​ដែល​ដុះ​នៅ​តំបន់​ត្រូពិច អាច​មាន​ពណ៌​បៃតង​រហូត។ផ្កា មាន​បណ្ដូល​ផ្កា​ឯកភេទ ដែល​បណ្ដូលផ្កា​ទាំង​ពីរ​ភេទ មាន​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​តែ​មួយ; បណ្ដូល​ផ្កា​ឈ្មោល មាន​ប្រវែង ២ ទៅ ៣,៥ សម និង បណ្ដូល​ផ្កា​ញី មាន​ប្រវែង ១ ទៅ ២ សម។ ផ្លែ​មាន​ប្រវែង ១ ទៅ ២,៥ សម; មន​សព្រៃ ច្រើន​មាន​ផ្លែ​ពណ៌ស្វាយ​​ចាស់​ ប៉ុន្តែ​ពពួក​មន​ស​ស្រុក​វិញ ផ្លែ​អាច​មាន​ពណ៌​ប្រែប្រួល​ពី​ស ទៅ​ ផ្កា​ឈូក; វា​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ តែ សាប មិន​មាន​រស​ខ្លាំង​ដូច​មន​ក្រហម ឬ មន​ខ្មៅ ​នោះ​ទេ។មនស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ដុះ​រាយប៉ាយ​ដោយ​សារ​បក្សី ដែល​ស៊ី​ផ្លែ​មន​ស និង ជុះ​អាចម៍​បញ្ចេញ​​គ្រាប់​ចេញ​​មក។

មន​ស មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ ដោយ​សារ​វា​បញ្ចេញ​លម្អងបាន​លឿន​។លម្អង​ដើរ​តួ​ជា ដង្ហក់ បញ្ចេញ​ថាមពល​រក្សា​ទុក​ចេញ​មក​តែ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ ២៥ µs ប៉ុណ្ណោះ។ ជា​លទ្ធផល ចលនា​មាន​ល្បឿន​ប្រហែល 560 km/h, ដែល​លឿន​ជាងពាក់​កណ្ដាល​នៃ​​ល្បឿន​សំឡេង​ទៅ​ទៀត ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​រុក្ខ​ចលនា​លឿន​បំផុត​។

## កម្រង​រូបភាព​ 

File:Morus alba fruits.jpg|មន ស ចេញ​ផ្លែ
File:FruitlessMulberry-3965.jpg|ដើម​មន ស គ្មាន​ផ្លែ​
File:Morusalbaleavessummer3800ppx.jpg|*មន ស* នា​ពាក់​កណ្ដាល​រដូវ​ក្ដៅ​
File:Morusalbaleavesandflowersspring2500ppx.jpg|ផ្លែ និង ផ្កា ក្នុង​រដូវ​ផ្កា​រីក

## ឯកសារ​យោង
ទឹកជ្រោះលេកប៉ូកប្រ៉ះ

**រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​លេកប៉ូកប្រ៉ះ**​មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅឃុំរមនា  ស្រុកសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគិរី  មានចម្ងាយផ្លូវ ប្រហែល១២-១៣គីឡូម៉ែត្រ ។ រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​លេក​ប៉ូកប្រ៉ះ​មាន​ទឹក​ជ្រោះ​ធម្មជាតិ ព្រៃ ភ្នំ​ខ្យល់​អាកាស​ល្អ​ស្រស់ត្រកាល​និង​មានភ្នំ ជាច្រើន ។ ទឹកជ្រោះ​លេកប៉ូកប្រះ​មាន​ល្បាក់​ទឹក​ធ្លាក់​កំពស់​ប្រហែល ៨ម និង​មុខកាត់​ទទឹង​ប្រហែល ៣៩ម  នៅ​រដូវវស្សា និង​រដូវប្រាំង​មុខកាត់​ទទឺង​ប្រហែល ២០ម តែប៉ុណ្ណោះ។ ទឹក​នេះ​ហូរ​ជា​ល្បាក់​ជម្រាល​ផ្នែក​ខាងក្រោម​មាន​អាងស្ដុកទឹក​យ៉ាងធំ ដែលអាច​ហែល​ងូតលេងបាន។ ក្រៅពី​មាន​ទឹកធ្លាក់​នៅតំបន់​នេះ មាន​ដើមឈើ​ធំៗ​ជាម្លប់​យ៉ាងត្រជាក់ ។ ពី​ទីរួមខេត្ដ​ដោយ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវលំ​ក្រាល​គ្រោះ​ក្រហម។
ទឹកជ្រោះលែងឃិន

**រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​លែងឃិន**​ស្ថិតនៅ ភូមិពូហ្យាម ឃុំសែនមនោរម្យ  ស្រុកអូររាំង   ខេត្តមណ្ឌលគិរី​។  រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​លែងឃិន ពុំ​ទាន់រៀបចំ​រចនាសម្ព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​នៅឡើយ។ រមណីយដ្ឋាន ទឹក​ជ្រោះ​លែងឃិន មាន ទឹកជ្រោះ ធម្មជាតិ ព្រៃភ្នំ ខ្យល់​អាកាសល្អស្រស់ត្រកាល  និង​មាន​ភ្នំជាច្រើន ។ ទឹកជ្រោះ​លែងឃិន​មាន​ល្បាក់ទឹកធ្លាក់​កំពស់​ប្រហែល ២២-២៥ម និង​មុខកាត់ទទឹង​ប្រហែល ៧-១០ម នៅ​រដូវ​វស្សា និង​រដូវប្រាំង​មុខកាត់ទទឹង​ប្រហែល ៨ម តែប៉ុណ្ណោះ ។  រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​លែងឃិន​ជារមណីយដ្ឋាន​ដែល​មាន​ទឹកជ្រោះ​ហូរធ្លាក់​កំពស់ខ្ពស់​ជាងគេ​នៅក្នុង​ខេត្ត ។ ទឹកនេះ​ហូរជាល្បាក់​ជម្រាល ផ្នែក​ខាង​ក្រោមមាន​អាងស្ដុក​ទឹក​យ៉ាងធំដែល​អាចហែលងូតលេង និង​មានដើម​ឈើធំៗ​ជាម្លប់ យ៉ាងត្រជាក់។
ទឹកជ្រោះអូរឆ្វេង

**រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះ​អូរឆ្វេង**​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ភូមិពូត្រុំ ឃុំរមនា ស្រុកសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគិរី។  មានប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ១៤១គ្រួសារ ប្រជាជនមានមុខរបរចម្បង គឺធ្វើចំការ ។ ចម្ងាយផ្លូវ ១២គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្ដដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវលំ ។ រមណីយដ្ឋាន​ទឹកជ្រោះអូរឆ្វេង គ្រប់គ្រងដោយនៅទីនោះ​ដោយផ្ទាល់។ចំនុច​ទាក់ទាញចម្បងរបស់រមណីយដ្ឋាន ទឹកជ្រោះអូរឆ្វេងមាន ទឹកជ្រោះ ធម្មជាតិ ព្រៃភ្នំ ខ្យល់អាកាសល្អ  និងមានព្រៃភ្នំជាច្រើន ។
ព្រែកត្នោត

**រមណីយដ្ឋានព្រែកត្នោត**មាន​ទីតាំងស្ថិតក្នុង ឃុំព្រែកត្នោត ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត។ នៅតំបន់នោះមានទឹកជ្រោះ ជាច្រើនកន្លែងដែលហូរចុះពីភ្នំបូកគោទៅទម្លាក់ក្នុងផ្ទៃសមុទ្រ ទើបធ្វើឱ្យទីនេះ ក្លាយទៅជាកន្លែងពេញនិយមរបស់ មន្ត្រីនានានៅខេត្តកំពត និង អ្នកទេសចរនៅ ខេត្តកំពតក៏ដូចជាទេសចរបរទេស បានចាត់ទុកថារមណីយដ្ឋាន ព្រែកត្នោតប្រៀប ប្រដូចថាជាទឹកឈូថ្មី ។
ជ្រៃយូស

**រមណីយដ្ឋានជ្រៃយូស**​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ភូមិឡៅកា ឃុំសុខដុម និងភូមិពូលូង ឃុំរមនា ស្រុកសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគិរី  និងមាន​ចម្ងាយផ្លូវប្រហែល ៦គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្ដ ដោយ​ធ្វើដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​លំ​គ្រួសក្រហម ។ រមណីយដ្ឋានជ្រៃយូស​គ្រប់គ្រង​ដោយ​មាន​ការសម្របសម្រួល​ពី​គណៈកម្មាធិការ​ប្រតិបត្ដិ​ខេត្ដមណ្ឌលគិរី និងឧបត្ថម្ភថវិកាមួយចំនួនពី​អង្គការដានីដារបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ រមណីយដ្ឋាន​ជ្រៃយូស​មានទឹកជ្រោះ ធម្មជាតិ  ព្រៃ ភ្នំ ខ្យល់អាកាសល្អ  និងភ្នំជាច្រើន ។ រមណីយដ្ឋាន ជ្រៃយូសមានអូរត្រេក និងអូរត្រាអមសងខាង ។ អូរត្រេកមានទំហំ ៥ម នៅរដូវវស្សា រដូវប្រាំងប្រហែល ១.៥ម។ ចំណែកអូរត្រាមានទំហំប្រហែល ៤ម នៅរដូវវស្សា ហើយរដូវប្រាំងមានទំហំប្រហែល ១ម ។
អ៊ូប៊ុនទូ

**ក្រុមហ៊ុន/អ្នកអភិវឌ្ឍ** Canonical Ltd. / Ubuntu Foundation
**ក្រុមប្រព័ន្ធដំនើរការ** Unix-like
**ស្ថានភាពការងារ** ដំនើរការ
**ទំរង់កូដ** ឥតគិតថ្លៃ និងបើកចំហ (ដោយមានករណីលើកលែងខ្លះ)
**ការចេញមុនដំបូង** ២០ តុលា ២០០៤
**ការចេញមានលំនឹងចុងក្រោយ** 11.04 (Natty Narwhal) / ២៨ មេសា ២០១១
**ការចេញគ្មានលំនឹងចុងក្រោយ** 11.10 (Oneiric Ocelot) / ២ មិថុនា ២០១១
**ភាសា** ច្រើនភាសា (លើសពី៥៥ភាសា)
**វិធីធ្វើឲទាន់សម័យ** APT
**កម្មវិធីគ្រប់គ្រងកញ្ចប់** dpkg (ផ្សេងទៀតដូចជា Synaptic ក៏មានផងដែរ)
**ប្រភេទរចនាបទ** i386, AMD64
**ប្រភេទខឺនែល** Linux (Monolithic)
**ផ្ទាំងសំរាប់ប្រើប្រាស់ជាទូទៅ** 10.04, 10.10: GNOME 2.x
                            11.04: Unity នៅពីលើ GNOME 2.x
                            11.10: Unity នៅពីលើ GNOME 3.x
**កម្មសិទ្ធបញ្ញា** ភាគច្រើនជា GNU GPL និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញាឥតគិតថ្លៃជាច្រើនទៀត និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញាបិទជិតខ្លះ
**គេហទំព័រផ្លូវការ** ubuntu.com

Ubuntu គឺជាប្រព័ន្ធដំនើរការមួយ ដែលផ្អែកលើ Debian GNU/Linux ហើយត្រូវបានចែកចាយជា សូហ្វវែរឥតគិតថ្លៃ និងកូដបើកចំហ។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមទស្សនៈរបស់ជនជាតិអាហ្វ្រិកខាងត្បូងថា Ubuntu (មនុស្សធម៌ឆ្ពោះទៅរកអ្នកដទៃ)។
Ubuntu ត្រូវបានរចនាឡើងជាសំខាន់ចំពោះ Desktop ទោះបីជាប្រភេទសំរាប់ Netbook និង Server ក៏មានផងដែរ។ ស្ថិតិក្នុងអ៊ិនធឺណែតបានសន្មតថាចំនួនប្រើប្រាស់របស់ Ubuntu នៅលើកុំព្យូទ័រ Desktop មានប្រហែល ៥០% ហើយបង្ហាញថាមានការកើនឡើងក្នុងការប្រើប្រាស់ជា Server។ Ubuntu មានការប្រើប្រាស់ក្នុងពិភពលោកប្រហែល១២លាននាក់លើ Desktop ហើយវាត្រូវបាន DistroWatch គិតថាជាប្រភេទLinux ដែលមានប្រជាប្រិយភាពជាងគេ។
Ubuntu ត្រូវបានឧបត្ថម្ភដោយក្រុមហ៊ុននៅចក្រភពអង់គ្លេសឈ្មោះ Canonical Ltd. គ្រប់គ្រងដោយសហគ្រិនអាហ្វ្រិកខាងត្បូងម្នាក់ ឈ្មោះ Mark Shuttleworth. ក្រុមហ៊ុនទទួលបានប្រាក់ចំនូលដោយលក់ការផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេស និងសេវាកម្មទាក់ទងនឹង Ubuntu, រីឯប្រព័ន្ធដំនើរការខ្លួនវានៅតែឥតគិតថ្លៃទាំងស្រុង។

# មុខងារ
Ubuntu ត្រូវបានផ្សំឡើងដោយកញ្ចប់សូហ្វវែរជាច្រើន ដែលភាគច្រើនត្រូវបានចែកចាយក្រោមកម្មសិទ្ធិបញ្ញាឥតគិតថ្លៃ។ ករណីលើកលែង នោះគឺ Driver មួយចំនួន។ Ubuntu ផ្ចង់ទៅលើភាពប្រើប្រាស់, សុវត្ថិភាព និងលំនឹង។ Ubiquity installer អនុញ្ញាតឲ Ubuntu តំឡើងទៅលើថាសរឹងតាមរយៈLive CD ដោយមិនចាំបាច់បើកកុំព្យូទ័រឡើងវិញបន្ទាប់ពីតំឡើងរួច។ Ubuntu ក៏ផ្ចង់ផងដែរទៅលើ
ភាពដែលអាចប្រើប្រាស់បាន និងសកលភាវូបនីយកម្ម ដើម្បីឆ្ពោះទៅដល់មនុស្សឲបានកាន់តែច្រើន។
Ubuntu ត្រូវបានតំឡើងជាមួយកម្មវិធីជាច្រើនដូចជា LibreOffice (OpenOffice មកដល់ជំនាន់ 11.04), Firefox, Empathy (Pidgin ក្នុងជំនាន់មុន 9.10), Transmission, GIMP (ក្នុងជំនាន់មុន 11.04) និងល្បែងស្រាលៗមួយចំនួនទៀតដូចជា Sudoku និងអុក។ កម្មវិធីបន្ថែមដែលមិនត្រូវបានបញ្ចូលមកអាចនឹងត្រូវបានទាញយកនិងតំឡើងដោយ Ubuntu Software Center រឺ Synaptic។ Ubuntu ក៏អាចប្រើកម្មវិធីសំរាប់ Microsoft Windows បានផងដែរតាមរយៈ Wine រឺក៏កម្មវិធីមួយចំនួនដូចជា VMWare Workstation និង VirtualBox។

# តំរូវការ
Ubuntu Desktop បច្ចុប្បន្នគាំទ្ររចនាបទ x86 ទាំង 32-bit និង64-bit។ ការគាំទ្រមិនផ្លូវការមាន PowerPC, IA-64 (Itanium) និង Playstation 3 (យ៉ាងណាក៏ដោយ Sony បានដកការគាំទ្រជាផ្លូវការសំរាប់OtherOS ក្នុងFirmware 3.21 ថ្ងៃទី ១ មេសា ២០១០) ក៏ដូចជារចនាបទProcessorចល័ត ARM ផងដែរ (ក្នុងករណីទូរស័ព្ទ HTC HD2)។ GPU ដែលអាចប្រើប្រាស់បានចាំបាច់សំរាប់ ប្រើប្រាស់រូប ភាពមានចលនា រួមទាំង Unity។ ក្នុងករណីដែលមិនអាចប្រើបាន ផ្ទាំងប្រើប្រាស់នឹងវិលទៅរក GNOME 2.

## ការចេញផ្សាយ
ហោជាង

## និយមន័យ 
ហោជាងជាបន្ទះក្តារផ្គុំជាប់គ្នាធ្វើជារូបឆាកមានសណ្ឋានស្រដៀងនិងត្រចៀកដំរី របាំងដាក់ខាងក្រោមចុងដំបូលព្រះវិហារ ឬសាលាជាដើមមានសណ្ឋានបីជ្រុងស្មើគ្នា ឬស្រួចខាងលើបន្តិច ធ្វើជាឋានលាតក៏មានឆ្លាក់ជាក្បាច់រចនាក៏មាន។ ហោជាងគឺជារបាំងដែលស្ថិតនៅត្រង់ខាងចុងដំបូលប្រាសាទ និងព្រះវិហារ ដែលមានរាងជាត្រីកោណ ឬ ៣ ជ្រុង។ 
## លក្ខណៈហោជាង 
រូបភាពតូច|ចម្លាក់លើហោជាងនៅប្រាសាទប្រាសាទចៅសាយទេវតាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
នៅក្នុងសំណង់ស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទ និងវត្តអារាម ចាប់តាំងពីសម័យបុរេអង្គរជារៀងរហូតមក ខ្មែរយើងតែងតែតុបតែងលំអនៅលើផ្ទៃហោជាង ដោយរូបចម្លាក់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងទេវកថា ឬក៏ក្បាច់ភ្ញីទេស។ ហោជាងមានទីតាំងស្ថិននៅលើផ្តែរ និងសសរពេជ្រនៅតាមប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។ ហោជាងព្រះវិហារសព្វថ្ងៃ ពិតជាកើតចេញពីហោជាងនៃសំណង់ប្រាង្គប្រាសាទបុរាណខ្មែរយ៉ាងប្រាកដ ដោយហេតុថា នៅក្នុងសំណង់ខ្មែរយើងហោជាងដែលបុព្វបុរសខ្មែរបាននិយមប្រើប្រាស់ នោះ គឺមានលក្ខណៈមិនខុសបែ្លកប៉ុន្មានពីហោជាងប្រាសាទឡើយ ។ ដូចករណីនៃហោជាងនៅប្រាសាទអាស្រមមហាឫសី នៅស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវជាដើម ។ ដោយឈរលើមូលដ្ឋាននេះ គ្មានបញ្ហាគួរឲ្យលំបាកនឹងយល់ទេ ព្រោះហោជាងព្រះវិហារ គឺផ្ដើមចេញពីហោជាងនៃសំណង់បែបព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ខុសពីហោជាងប្រាសាទ ហោជាងព្រះវិហារ ដែលមានក្បាច់ភី្ញទេសហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញ ចម្លាក់កណ្ដាលធ្វើអំពីឈើ(អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ) ។ តែសព្វថ្ងៃនេះ ការប្រើហោជាងឈើ ត្រូវបានបាត់បង់ទៅហើយ ដោយត្រូវបានជំនួសជាទូទៅដោយពុម្ពស៊ីម៉ង់ត៍ទៅវិញ ។ នាសម័យបុរេអង្គរ ក្នុងអន្តរកាលរវាងនគរភ្នំ និងចេនឡា ហោជាងមានរាងមូលឬកោង ដូចដែកក្រចកសេះ (គូលែន) ប៉ុន្ដែចាប់តាំងពីសម័យអង្គរមក ស្ថាបត្យករខ្មែរកសាងហោជាងខ្មែរមានសណ្ឋានបីជ្រុងទៅវិញ (ព្រះវិហារ) ។ លក្ខណៈពិសេសត្រង់ទម្រង់ជាត្រីកោណនេះ បញ្ជាក់ពីការផ្លាស់ប្តូរនូវការពេញនិយម ឬចូលចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះហើយបន្ទាប់ពីក្បាច់ផ្ដែរ ក្បាច់ហោជាងមានលក្ខណៈផ្ចិតផ្ចង់សំរិតសំរាំងខ្លាំងជាងគេបង្អស់ ក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្មបុរាណខ្មែរ ។ ក៏ដូចសំណង់ព្រះវិហារបុរាណដែរ ក្បាច់ចម្លាក់នៅចំកណ្ដាលផ្ទៃហោជាងប្រាសាទ មានការតុបតែងលំអផ្សេងៗ តែភាគច្រើនពាកព័ន្ធទៅនឹងយុទ្ធកថាធំៗ នៃលទ្ធិសាសនា ហើយតាមរយៈចម្លាក់ទាំងនោះ យើងអាចស្វែងយល់អំពី និន្នាការសាសនានាសម័យបុរាណ ។ ឧទាហរណ៍យោងតាមបដិមាសាស្ត្រ លើផ្ទៃហោជាង យើងអាចបកស្រាយថា ប្រាសាទដែលត្រូវបានស្ថាបនាហើយនោះ គេឧទ្ទិសចំពោះអាទិទេពអង្គណាយ៉ាងជាក់ច្បាស់ ។តួអង្គដែលនៅចំកណ្ដាលហោជាង ហើយដែលជាតួអង្គសំខាន់ជាងគេនោះ ភាគច្រើនគឺព្រះវិស្ណុ ព្រះគ្រឹស្ណៈ ព្រះឥន្ទ្រ ៘ រីឯនៅផ្នែកខាងក្រៅ នៃហោជាង គឺមានលំអនូវដងក្ដារដែលមានរាងជាខ្លួននាគសណ្ដូកសំយ៉ុងចុះមកក្រោម តាមជម្រាលដំបូល ហើយផ្នែកខាងក្រោមគឺលំអដោយក្បាលនាគ និងផ្នែកខាងលើចុះមេដំបូលលំអដោយខ្លួននាគដែលហៅ ជហ្វា។
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ
ទឹកជ្រោះតាប៉ន

**ទឹកជ្រោះ​តាប៉ន**​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅតាមដងផ្លូវជាតិលេខ ៤៨ មានចម្ងាយជាង ៥ គីឡូម៉ែត្រពីទីប្រជុំជនក្រុងខេមរភូមិន្ទ ខេត្តកោះកុង។ នៅ​ទីនេះជាកន្លែងមានការកែច្នៃពីធម្មជាតិច្រើន ពោល​គឺ​មិន​មាន​នៅ​ជាធម្មជាតិ​សុទ្ធសាធ​ឡើយ ហើយក៏ ទទួលបាននូវការពេញនិយមខ្លាំងណាស់ដែរពីភ្ញៀវទេសចរ ។ ទឹកជ្រោះ​ភ្នំ​តាម៉ាន​មាន​ព្រៃជុំជិត និង មានទឹកហូរទាំងរដូវប្រាំង និង វស្សា តែ​បច្ចុប្បន្ន​បន្ទាប់​ពី​ព្រៃឈើ​នៅ​តំបន់​ខាង​លើ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​គ្នា​កាប់បំផ្លាញ​យក​ដី​ធ្វើ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ស្ទើរ​តែ​អស់​រួច​មក ទឹកជ្រោះ​នោះ​នៅ​រដូវ​ប្រាំង​ពុំ​មាន​ទឹក​សម្រាប់​ឱ្យ​ភ្ញៀវ​ងូត​ទឹក​លេង​កម្សាន្ត​ឡើយ ។
វិន័យបិដក

**ព្រះត្រៃបិដក > វិន័យបិដក**  (សៀវភៅលេខ ១ ដល់ លេខ ១៣)

## គម្ពីរ​ទាំងឡាយ​ក្នុង​វិន័យបិដក
ព្រះ​វិន័យ​បិដក ​គឺ​​ជា​ ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្ពីរ​ពុទ្ធ​សាសនា ដែល​បាន​​ប្រមូល​ផ្តុំ​​​​ព្រះ​ពុទ្ធ​វចនៈ ផ្នែក​ខាង​ព្រះ​វិន័យ 
គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ប្បញ្ញត្តិ​ ដែល​ជា​ការ​ហាម, ការ​អនុញ្ញាត និង​ ​អភិសមាចារ (គឺ ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​រៀប​រយ ​គួរ​​ឲ្យ​​ពេញ​ចិត្ត, 
គួរ​ឲ្យ​​ជ្រះ​ថ្លា)សំរាប់​ភិក្ខុ និង​ ភិក្ខុនី ។ ជា​ទម្លាប់ មនុស្ស​ខ្លះ​បន្ត​​ហៅ វិន័យបិដក ​​ថា ​ព្រះ​វិន័យ ឬ​ សីល ។ 
ម្យ៉ាង​ទៀត ព្រះ​វិន័យ​ប្រៀប​ដូច​ជា​ធម្មនុញ្ញ ឬ ​ច្បាប់ ​របស់​​ភិក្ខុ​សង្ឃ ព្រោះ​វា​ជា​​ច្បាប់​​សំរាប់​គ្រប់​គ្រង​គណៈ​សង្ឃ 
ឲ្យ​​មាន​​របៀប​រៀប​រយ​ដោយ​ឯកន្តៈ ។ តាម​រយៈ​វិន័យ ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​អាច​បន្ត​មាន​វត្តមាន​ តាំង​ពី​អតីតកាល 
រហូត​មក​ដល់​​បច្ចុប្បន្ន​ និង អាច​បន្ត​​ទៅ​អនាគត ។ 

ប្រសិន​បើ អ្នក​បួស​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​គ្មាន​វិន័យ​​​ជា​​ច្បាប់​ និង និយាម (ស្តង់ដារ) សម្រាប់​គ្រប់​គ្រងទេ អ្នក​បួស​ទាំង​ឡាយ​នឹង​បាត់​សាមគ្គីភាព និង ការ​គោរព​ពី​សំណាក់​បរិស័ទ​ និង សហគមន៍ ដែល​ជួយ​ទំនុក​បម្រុង​ពួក​គេ ​ឲ្យ​អាច​​តាំង​នៅបាន ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង បទពិសោធន៍​បាន​បង្រៀន​ទាំង​អ្នក​បួស និង បរិស័ទ ឲ្យ​ឃើញ​ច្បាស់នូវ ការ​បែកបាក់​សាមគ្គីភាព​រវាង​អ្នក​បួស​ក្នុង​ធម្មវិន័យ ​នា​សម័យ​​ដំបូង​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ។ នោះ​គឺ​ជា​មូលហេតុ​ចម្បង​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​មូលហេតុ​ជាច្រើន​ទៀត ដែល​អ្នក​បួស​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​បាន​បែកខ្ញែក​គ្នា​ ទៅ​ជា​ច្រើន​ក្រុម​ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​​នេះ​​​ប្រជាជន​ទូទៅ​​ស្គាល់​ត្រឹម​តែ​ ២ និកាយ (ក្រុម) ពោល​គឺ ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ (ហីនយាន) និង ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ។ សូម្បី​តែ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​ថេរវាទ ក៏​នៅ​បន្ត​បែកខ្ញែក​ជា​ មហានិកាយ និង ធម្មយុត្តិកនិកាយ ហើយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ មាន​ការ​បង្កើត​ក្រុម​ ធម្មកាយ បន្ថែម​ទៀត ។ រីឯ ផ្នែក​មហាយាន​វិញ សព្វ​ថ្ងៃ​យើង​ឃើញ​មាន​​​ភាព​ខុស​គ្នា​ច្រើន​នៅ​តាម​​បណ្តា​ប្រទេស​ ដែល​បាន​ទទួល​យក​ការ​បង្រៀន​របស់​ក្រុម​នេះ​ទៅ​អនុវត្ត  ។ សូម្បី​នៅ​តបន់​ទីបេ​ក៏​និកាយ​មហាយាន​នេះ​បែក​ទៅ​ជា​ ៤ ក្រុម​ធំ​ៗ និង និកាយ​តូចតាច​ច្រើន​ទៀត​ដែរ  ។ 

​​វិន័យ​បិដក មាន​ ​២១០០០ ​ព្រះ​ធម្មក្ខន្ធ ចែក​ចេញ​ជា ​៥ ​គម្ពីរ គឺ ៖

# មហាវិភង្គ 
# ភិក្ខុនីវិភង្គ 
# មហាវគ្គ 
# ចុល្លវគ្គ 
# បរិវារវគ្គ

## មហាវិភង្គ ឬ​ ភិក្ខុវិភង្គ 
គឺ​ជា​គម្ពីរ​ដែល​រៀប​រាប់​ពី​វិន័យ​របស់​ភិក្ខុសង្ឃ​ទាំង​ ២២៧ ​សិក្ខាបទ។ សរុប​ទាំង​អស់​មាន​៤​ភាគ។ វិន័យ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​គោរព​ប្រតិបត្តិ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ក្នុង​ការ​រស់​នៅ​របស់​ភិក្ខុ​សង្ឃ។

## ភិក្ខុនីវិភង្គ 
**ភិក្ខុនីវិភង្គ** (Bhikkhuni Vibhanga) គឺ​ជា​ គម្ពីរ ​​រៀប​រាប់​វិន័យ​ទាំង​ឡាយ ​ដែល​​ភិក្ខុនី ត្រូវ​គោរព និង ប្រតិបត្តិ ។ វិន័យ​សម្រាប់​ភិក្ខុនី​ សរុប​ទាំង​អស់​​មាន​ ៣១១ សិក្ខាបទ ។ ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះត្រៃបិដក​​ខ្មែរ​បាន​ដាក់​តម្រៀប​វិន័យ​ទាំង​នោះ​នៅ​ក្នុង​ ភិក្ខុនីវិភង្គ ឬ ​សៀវភៅ​​លេខ ៥ ក្នុង​ចំណោម​សៀវភៅ​ទាំង ១៣ ក្បាល​​ នៃ​វិន័យបិដក ។​

## មហាវគ្គ 
គឺ​វគ្គ​ធំៗ ឬ ​ពួក​ធំៗ ដែល​ពោល​ដល់​សិក្ខាបទ​ក្រៅ​ពី​បាតិមោក្ខ ខាង​ដើម​ ១០ ​ខន្ធកៈ ឬ​ វគ្គ ​១០ មាន​ទាំង​អស់​ ៣​ ភាគ ។

## ចុល្លវគ្គ 
វគ្គ​តូច​ៗ ឬ​ពួក​តូច​ៗ ដែល​ពោល​ដល់​សិក្ខាបទ​ខាង​ចុង ១២ ​ខន្ធកៈ  ឬ​ ១២ ​វគ្គ មាន ​៣ ​ភាគ ។ តាម​ការ​​រៀបចំ​តាម​របៀប​ប្រែ​នៃ​ព្រះត្រៃបិដក​ភាសា​ខ្មែរ​ ចុល្លវគ្គ​​ត្រូវ​បាន​ចាត់​លំដាប់​ពី​សៀវភៅ​​លេខ​ ៩ ដល់​លេខ ១១ ។

## បរិវារវគ្គ
គឺ​ពួក​ដែល​ជា​ចំណែក​ប្រកប​ដោយ​ពាក្យ​សួរ ពាក្យ​ឆ្លើយ បង្កើន​ចំណេះ​ដឹង​ខាង​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ ដែល​រួម​បញ្ចូល​ជា​២​ភាគ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
វិគីភិឌា:WikiProject History/Outreach

The Outreach Department acts as a central location for various member outreach work, including project newsletters, recruitment and welcoming banners, and other related initiatives.

### Membership
To join this project simply add your name at members.

#### Userboxes
WikiProject History maintains a number of userboxes:

* 

* 

* 

#### Welcoming
If you see a new member, it is a good idea to place our welcome message on their talk page:
*

### Newsletter
The newsletter hasn't really been organized yet. A concept issue is available.

#### Current issue
* November (no. 1)
ទំពក់វាទៅ ទើបព្នៅវាជ្រុះ

«ទំពក់​វា​ទៅ​ទើប​ព្នៅ​វា​ជ្រុះ»សេចក្តី​យ៉ាង​ខ្លី​នេះ​មាន​អត្ថរស​យ៉ាង​សំខាន់​ដើម្បី​នឹង​ញាំង​ចរិយា​ជន​ណា​ដែល​ខ្ជិល​ទំរន់​ក្នុង​កិច្ចការ​សព្វ​សារពើ​កុំ​ឲ្យ​តែ​ដេក​ចាំ​តែ​ព្រេង​វាសនា​ជូន​ផល​ឲ្យ​។

## អត្ថនុរូប​របស់​ភាសិត​
បើ​យើង​ចង់​បាន​ផ្លែ​ព្នៅ​ដែល​នៅ​ជាប់​នឹង​សណ្តង់​នៅ​ឡើយ​យើង​ត្រូវ​ខ្វល់​ខ្វាយ​រក​ទំពក់​ទៅ​ថ្ពក់​ទាញ​យក​មក​ទើប​វា​ជ្រុះ​ដើម្បី​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណី​របស់​យើង​។​បើ​នៅ​ស្ងៀម​អង្គុយ​ចាំ​ឲ្យ​ផ្លែ​ព្នៅ​ជ្រុះ​មក​តែ​ម្តង​នោះ​កុំ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បាន​អាស្រ័យ​មុខ​ជា​«អង្គុយ​លេប​ទឹក​មាត់​ហើយ​»

## អត្ថបដិរូប​របស់​ភាសិត​
ផ្លែ​ព្នៅ​ដែល​យើង​ចង់​បាន​នេះ​គឺ​គេ​ចង់​និយាយ​អំពី​ផល​ឬ​បំណង​អ្វី​មួយ​ដែល​យើង​ប្រាថ្នា​នឹង​ឲ្យ​បាន​សំរេច​មក​យើង​។​យើង​មិន​មែន​ដេក​ចាំ​ឲ្យ​ផល​នេះ​វា​រត់​រក​យើង​ទេ​គឺ​ត្រូវ​ប្រឹង​ប្រែង​ខ្នះ​ខ្នែង​ប្រើ​កម្លាំង​កាយ​ឬ​កម្លាំង​ចិត្ត​ដើម្បី​ទៅ​ថ្ពក់​យក​នោះ​វិស័យ​ដូច​គេ​ខំ​ខ្នះខ្នែង​ធ្វើ​ទំពក់​រួច​ហើយ​ខំ​ថ្ពក់​យក​ផ្លែ​ព្នៅ​ជា​ចំណី​។​ឧទាហរណ៍​

១) ​កូន​សិស្ស​ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​សញ្ញាប័ត្រ​អ្វី​មួយ​នោះ​ត្រូវ​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​រៀន​សូត្រ​ឲ្យ​ណាស់​ព្រោះ​ចំណេះ​ដែល​បាន​ពី​ការ​ខំ​នេះ​ហើយ​ជា​ទំពក់​យ៉ាង​មាំ​ដើម្បី​ទៅ​ថ្ពក់​កាវ​យក​សញ្ញាប័ត្រ​។​

២) មាតា​បិតា​ទាំង​ឡាយ​បើ​ចង់​រក​ភរិយា​ឲ្យ​កូន​ប្រុស​តាម​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​តែ​គិត​គូរ​ខ្នះ​ខ្នែង​រក​គេ​ឯង​ឲ្យ​ជួយ​ស៊ើប​សួរ​ចូល​ទៅ​ដណ្តឹង​ដល់​ម៉ែ​ឪ​ខាង​កូន​ស្រី​។​បើ​មិន​ដូច្នោះ​ទេ​កូន​ស្រី​អ្នក​មាន​ពូជ​ពង្ស​មិន​ងាយ​នឹង​«ជ្រុះ»ដោយ​ងាយ​ទេ​ទាល់​តែ​មាន​ទំពក់​ទៅ​ទើប​ព្នៅ​ជ្រុះ​មក​កុំ​សង្ឃឹម​ថា​«​គេ​នឹង​លើក​ឲ្យ​ដោយ​ងាយ​នោះ​។​

៣) ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​បាន​ឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ក៏​មិន​មែន​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​យក​«​ទំពក់​ទៅ​ថ្ពក់​»​ដែរ​។​ចុះ​អ្វី​ជា​ទំពក់​នេះ​?​គឺ​គ្មាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​សេចក្តី​ប្រឹង​ប្រែង​របស់​សម្តេច​ព្រះ​បិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​ទេ​។​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រើ​ព្រះ​នយោបាយ​ដ៏​ភ្លឺ​ថ្លា​ធ្វើ​ជា​ទំពក់​ដើម្បី​ទៅ​ទាញ​យក​ឯករាជ្យ​ជូន​ជាតិ​។​

## សេចក្តី​បញ្ចប់
បើ​ចង់​ឲ្យ​បាន​ផល​អ្វី​មួយ​ដូច​សេចក្តី​បំណង​យើង​កុំ​នៅ​ស្ងៀម​ឲ្យ​រត់​មក​រក​នោះ​ត្រូវ​ចាំ​ឲ្យ​ជាក់​ថា​«​បើ​ចង់​ស្រួច​ដូច​បន្លា​ត្រូវ​តែ​ឧស្សាហ៏​ដុស​ដែក​ដុល​ទោះ​មាន​កុសល​អកុសល​កុំ​ចាំ​សេស​ផល​នោះ​ជួយ​ជូន​»​

## សម្គាល់
កែសម្រួលឡើងវិញដោយកែមសំអាង
ស៊ុយអែត

**ប្រទេសស៊ុយអែត** (ភាសាស៊ុយអែត៖ *Sverige*) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **ព្រះរាជាណាចក្រស៊ុយអែត** (ស៊ុយអែត៖ *Konungariket Sverige*) គឺជាប្រទេសន័រឌីកមួយដែលស្ថិតនៅអឺរ៉ុបប៉ែកខាងជើង។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសន័រវែសនៅភាគខាងលិចនិងជើង ប្រទេសហ្វាំងឡង់នៅទិសខាងកើត ហើយភ្ជាប់ជាមួយប្រទេសដាណឺម៉ាកនៅភាគនិរតីដោយស្ពាន-រូងក្រោមដីឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រអ៊ូរ៉េស៊ុន។ ដោយមានទំហំ ៤៥០,២៩៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប្រទេសស៊ុយអែតគឺជាប្រទេសធំជាងគេនៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង ជាប្រទេសធំជាងគេទីបីនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប និងជាប្រទេសធំជាងគេទីប្រាំនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺ ស្តុកខូល។ ប្រទេសស៊ុយអែតមានប្រជាជនសរុបចំនួន ១០,៦ លាននាក់ ដែលជាចំនួនច្រើនបំផុតប្រៀបនឹងបណ្តាប្រទេសន័រឌីកទាំងឡាយ ប៉ុន្តែមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបបំផុតគឺ ២៥.៥ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ៨៧% នៃប្រជាជនស៊ុយអែតទាំងអស់និយមផ្ដុំគ្នារស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុងដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីតែប្រមាណ ១.៥% នៃផ្ទៃដីសរុបប៉ុណ្ណោះ។

ស៊ុយអែដបានមានមនុស្សរស់នៅតាំងពីសម័យមុនប្រវត្តិសាស្រ្តប្រហែលឆ្នាំ 12,000 មុន គ.ស. ប្រជាជនដើមបង្អស់គេគេហៅថា ជនជាតិ Geats (ស៊ុយអែដ៖ Götar) និងជនជាតិ Swedes (Svear) ដែលជាផ្នែកមួយនៃជនជាតិសមុទ្រដែលគេហៅថា Norsemen។ រដ្ឋស៊ុយអែដដែលបានរួបរួមជារដ្ឋឯកភាព ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងចុងសតវត្សទី ១០។ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៩៧ ស៊ុយអែដបានចូលរួមជាមួយន័រវែស និងដាណឺម៉ាក ដើម្បីបង្កើតសហភាព Kalmar របស់ស្កេនឌីណាវី (Scandinavian Kalmar Union) ដែលស៊ុយអែដបានដកខ្លួនចេញវិញក្នុងឆ្នាំ ១៥២៣។ នៅពេលស៊ុយអែដចូលរួមសង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំនៅភាគខាងប្រទេសព្រិត្តេន ស៊ុយអែដបានចាប់ផ្តើមពង្រីកដែនដីរបស់ខ្លួនក្លាយជាសាធារណរដ្ឋអាណាចក្រ ដែលបានក្លាយជាអំណាចដ៏ធំបំផុតមួយនៅអឺរ៉ុបរហូតដល់ដើមសតវត្សទី ១៨។ ក្នុងរយៈពេលនោះ ស៊ុយអែដគ្រប់គ្រងសមុទ្របាល់ទិកភាគច្រើន។ ក្នុងរយៈពេលនោះ ស៊ុយអែដគ្រប់គ្រងសមុទ្របាល់ទិកភាគច្រើន។ ដែនដីភាគច្រើននៅខាងក្រៅពែនជាប់ស្កេនឌីណាវី ត្រូវបានបាត់បង់ក្នុងសតវត្សទី ១៨ និង ១៩។ ភាគកើតនៃស៊ុយអែដ ដែលពេលនេះគឺប្រទេសហ្វាំងឡង់ ត្រូវបានបាត់បង់ឱ្យរុស្ស៊ីអាណាចក្រ ក្នុងឆ្នាំ ១៨០៩។ សង្គ្រាមចុងក្រោយដែលស៊ុយអែដបានចូលរួមផ្ទាល់គឺនៅឆ្នាំ ១៨១៤ នៅពេលដែលស៊ុយអែដបានប្រើកម្លាំងយោធាដើម្បីបង្ខំន័រវែសឱ្យចូលរួមជាសហភាពផ្ទាល់ខ្លួន ដែលសហភាពនោះមានរយៈពេលរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៥។

ស៊ុយអែដគឺជាប្រទេសដែលអភិវឌ្ឍខ្ពស់ខ្លាំង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ទី ៥ ក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។ ប្រទេសនេះជារាជាណាចក្ររដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រជាធិបតេយ្យសភា ដោយអំណាចច្បាប់ស្ថិតនៅលើសភាឯកសភាពដែលមានសមាជិកចំនួន ៣៤៩ នាក់ ហៅថា Riksdag។ ស៊ុយអែដគឺជារដ្ឋឯកភាព ដែកចែកជាចំណាត់ថ្នាក់ ២១ ខេត្ដ និង ២៩០ សង្កាត់។ ប្រទេសនេះមានប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមស្ទីលស្កេនឌីណាវី ដែលផ្តល់សេវាសុខាភិបាល និងអប់រំបរិញ្ញាបត្រជាសាធារណៈដល់ប្រជាជន។ ស៊ុយអែដមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបតាមបុគ្គល (GDP per capita) ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៤ នៅលើពិភពលោក ហើយមានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ណាស់ផ្នែកគុណភាពជីវិត សុខភាព ការអប់រំ ការការពារសិទ្ធិស៊ីវិល ការប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ច សមភាពចំណូល សមភាពយេនឌ័រ និងសុខដុមភាព។ ស៊ុយអែដបានចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៥ និងចូលរួម NATO នៅថ្ងៃទី ៧ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤។ ស៊ុយអែដក៏ជាសមាជិកសហប្រជាជាតិ តំបន់ Schengen ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ក្រុមប្រឹក្សាស្កេនឌីណាវី អង្គការជួញដូរពិភពលោក និងអង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនិងអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) ផងដែរ។

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាន័រឌីក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសស្កង់ឌីណាវី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
សស្សតទិដ្ឋិ

## សស្សតទិដ្ឋិ (Eternalism)
ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល ភាពហួសហេតុ២យ៉ាង គឺសស្សតទិដ្ឋិ (sassatadiṭṭhi) និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (ucchedadiṭṭhi) ។ ដើម្បីបាននូវសមាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិដ៏ត្រឹមត្រូវ គេត្រូវយល់ច្បាស់ពីទិដ្ឋិហួសហេតុទាំង២យ៉ាងនេះ ។ សស្សតទិដ្ឋិជាទ្រឹស្តី ឬជំនឿដែលទាក់ទងទៅនឹង ជីវិតអចិន្រៃយ៍ ឬរបស់អចិន្រៃយ៍ ។ មុនពុទ្ធកាល គេបង្រៀនថា មានអង្គភាពអចិន្រៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូត ហើយមនុស្សអាចមានជីវិតអចិន្រៃយ៍ ដោយការរក្សាទុក នូវព្រលឹងអចិន្រៃយ៍របស់គេ ដើម្បីឲ្យបានចូលជាចំណែកនៃ រូបកំពូលអាទិទេព ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ជំនឿនេះហៅថាសស្សតទិដ្ឋិ ដែលស្ថិតស្ថេរដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះតែតណ្ហាដើម្បីភពអចិន្រ្តៃយ៍ ។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះពុទ្ធ មិនទទួលសស្សតទិដ្ឋិនេះ? ព្រោះថាកាលណាយើងយល់ អំពីអ្វីៗក្នុងលោកនេះ ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា យើងមិនអាចរកឃើញអ្វីណាមួយ ដែលស្ថិតស្ថេររហូត ជាអចិន្រ្តៃយ៍នោះឡើយ ។ វាតែងតែប្រែប្រួល ហើយបន្តការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច តាមការប្រែប្រួលនៃបច្ច័យ ដែលវាអាស្រ័យលើ ។ កាលណាយើងធ្វើការវិភាគនៃអ្វីៗ យើងមិនឃើញ មានអង្គភាពអចិន្រ្តៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូតទេ ។ ព្រោះហេតុនេះឯង ទើបថាសស្សតទិដ្ឋិ ជាទិដ្ឋិមិនត្រឹមត្រូវ ។

## ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ (Nihilism)
ទស្សនៈហួសហេតុទី២គឺ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ដែលអ្នកនិយមទិដ្ឋិនេះ ប្រកាសថា មនុស្សស្លាប់ទៅសូន្យមិនកើតទៀត ។ ទស្សនៈនេះជារបស់ រូបធាតុ-ទស្សនវិទ្យា (Materialistic philosophy) ដែលមិនយល់ព្រមទៅលើ ការចេះដឹងនៃហេតុបច្ច័យនៃចិត្ត ។ ទស្សនវិទ្យាផ្នែករូបនិយម Materialism យល់ដឹងតែ១ផ្នែកប៉ុណ្ណោះ (រូបធាតុ) ។ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយមមិនចាប់អារម្មណ៍ ពីផ្នែកមួយទៀតនៃជីវិត ដែលទាក់ទងទៅនឹង ហេតុបច្ច័យនៃចិត្តទេ ។ បើនរណាមួយប្រកាសថា ជីវិតដែលរលត់ទៅ មិនត្រឡប់កើតវិញទេ គឺជាការប្រកែកមិនទទួលស្គាល់ថា មានការបន្តនៃមនោសង្ខារ Mental conditions ។ ដើម្បីយល់ដឹងអំពីជីវិត គេត្រូវសិក្សាទាំងផ្នែករូបធាតុ និងចិត្តផង ទាំង២ផ្នែក ។ កាលណាយើងយល់ដឹងទាំងចិត្តសង្ខារ និងរូបសង្ខារផង យើងមិនអាចនិយាយថា គ្មានការកើតក្រោយការស្លាប់នោះឡើយ ។ ទស្សនៈរបស់អ្នកនិយមឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ចំពោះជីវិត ចាត់ទុកថាជាទស្សនៈខុស ព្រោះទស្សនៈនេះ គ្មានមូលដ្ឋានពេញលេញ ក្នុងការយល់ដឹង លើសេចក្តីពិត ។ ព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលព្រះពុទ្ធមិនទទួល យល់ព្រមទិដ្ឋិនេះ ។ 

## ផ្លូវកណ្តាល (The Middle Way) 
ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ អំពីកម្ម ជាការគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គមិនបង្រៀន អំពីទ្រឹស្តីស្លាប់ទៅសូន្យទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលព្រមថា ជីវិតមិនរលត់ សូន្យបន្ទាប់ពីស្លាប់ មិនមែនក្នុងន័យថា ជាព្រលឹងអចិន្រ្តៃយ៍ទេ ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃការបន្តភពថ្មី ។ ព្រះពុទ្ធមិនព្រមចូលរួម ក្នុងការប៉ាន់ស្មាន អំពីសកលលោកទេ ។ ព្រះអង្គប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាដែល ប្រឈមមុខ នឹងមនុស្សជាតិ មិនមែននៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល របស់ព្រះអង្គទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ភ្លាមៗនេះឯង ។ ចំណេះចេះដឹងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិយម និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម គ្មានផ្លូវនឹងជួយ មនុស្សឲ្យបំបែកសំយោជនៈកិលេស ដែលចងព្រះអង្គទៅនឹងភព ហើយដែលជាប្រភព នៃទោមនស្សទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលកើតមកការខ្វះលទ្ធភាព នឹងបំពេញតណ្ហាគ្រប់យ៉ាង របស់ព្រះអង្គ ។ មុននឹងបុគ្គលណាម្នាក់ ដើរលើផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះគប្បីមានសមាទិដ្ឋិជាមុនសិន គឺនៅពេលដែលគេដឹង អ្វីដែលគេស្វែងរក ពេលនោះគេនឹងអាចសម្រេចវាបាន ។

## ឯកសារយោង 
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > អាហារវគ្គ > កច្ចានគោត្តសូត្រទី៥ (បិដកលេខ​៣១ ឃ្នាប 42-44 ទំព័រ​ទី ៣៥)

To Kaccāna Gotta Kaccānagotta Sutta  (SN 12:15)

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๖ > พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๘ > สังยุตตนิกาย > นิทานวรรค > กัจจานโคตตสูตร 

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ស្វាកន្ទុយស

**ស្វាកន្ទុយស** ( ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ: ***Pygathrix nigripes ***) ជា​អំបូរ​ស្វា​ដែល​កំពុង​រង​ការ​វិនាស​ ដែល​មាន​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នា​ប្រទេស​វៀតណាម និង កម្ពុជា។ ស្វា​អំបូរ​នេះ  មាន​អំបូរ​ស្វា​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ត្រង់​មាន​មុខ​ធំ​ពណ៌​ខៀវ​ប្រផេះ។ របាយការណ៍​ថ្មី​ៗ​ដោយអង្គការសង្គមអភិរក្សជីវិតសត្វព្រៃ ​(Wildlife Conservation Society) បាន​ប៉ាន់ស្មាន​ថា មាន​ស្វា​កន្ទុយ​ស​ប្រមាណ​ជាង ២៣០០០ក្បាល​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ តំបន់​អភិរក្ស​ជីវៈចម្រុះកែវ​សីមា ហើយក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់ផងដែរនាពេលថ្មីៗនេះដោយអង្គការជីវិតសត្វស្លាប់អន្តរជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជា​(BirdLife International Cambodia Programme) មុន​របក​គំហើញ​នៅតំបន់​អភិរក្ស​ជីវៈចម្រុះ​​កែវសីមាចុងក្រោយ​នេះ  គេ​មានជំនឿថា ស្វា​អំបូរ​នេះមាន​ច្រើន​ជាង​គេ​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម  ដែល​នៅ​ទីនោះ​ស្វា​កន្ទុយ​សមាន​ចំនួន  ៦០០ក្បាល។ គេ​មិន​ទាន់​ដឹង​អំពី​ចំនួន​ស្វា​កន្ទុយ​សសរុប​នៅ​ឡើយ​ទេ។

## ឯកសារយោង
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ

## ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ Nihilism
ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល ទស្សនៈហួសហេតុ២យ៉ាង គឺឧច្ឆេទទិដ្ឋិ១ និងសស្សតទិដ្ឋិ១។ ដើម្បីបាននូវសមាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិដ៏ត្រឹមត្រូវ គេត្រូវយល់ច្បាស់ពីទិដ្ឋិហួសហេតុ ទាំង២យ៉ាងនេះ ។
ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ គឺទស្សនៈហួសហេតុ ដែលអ្នកនិយមទិដ្ឋិនេះ ប្រកាសថា មនុស្សស្លាប់ទៅសូន្យមិនកើតទៀត ។ ទស្សនៈនេះជារបស់ រូបធាតុ-ទស្សនវិទ្យា Materialistic philosophy ដែលមិនយល់ព្រមទៅលើ ការចេះដឹងនៃហេតុបច្ច័យនៃចិត្ត ។ ទស្សនវិទ្យាផ្នែករូបនិយម Materialism យល់ដឹងតែ១ផ្នែកប៉ុណ្ណោះ (រូបធាតុ) ។​ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយមមិនចាប់អារម្មណ៍ ពីផ្នែកមួយទៀតនៃជីវិត ដែលទាក់ទងទៅនឹង ហេតុ
បច្ច័យនៃចិត្តទេ ។ បើនរណាមួយប្រកាសថា ជីវិតដែលរលត់ទៅ មិនត្រឡប់កើតវិញទេ គឺជាការប្រកែកមិនទទួលស្គាល់ថា មានការបន្តនៃមនោសង្ខារ Mental conditions ។ ដើម្បីយល់ដឹងអំពីជីវិត គេត្រូវសិក្សាទាំងផ្នែករូបធាតុ និងចិត្តផង ទាំង២ផ្នែក ។ កាលណាយើងយល់ដឹងទាំងចិត្តសង្ខារ និងរូបសង្ខារផង យើងមិនអាចនិយាយថា គ្មានការកើតក្រោយការស្លាប់នោះឡើយ ។ ទស្សនៈរបស់អ្នកនិយមឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ចំពោះជីវិត ចាត់ទុកថាជាទស្សនៈខុស ព្រោះទស្សនៈនេះ គ្មានមូលដ្ឋានពេញលេញ ក្នុងការយល់ដឹង លើសេចក្តីពិត ។ ព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលព្រះពុទ្ធមិនទទួលយល់ព្រម ទិដ្ឋិនេះ ។ 
## សស្សតទិដ្ឋិ Eternalism
សស្សតទិដ្ឋិ ទស្សនៈហួសហេតុទី២ ជាទ្រឹស្តី ឬជំនឿដែលទាក់ទងទៅនឹង ជីវិតអចិន្រៃយ៍ ឬរបស់អចិន្រៃយ៍ ។ មុនពុទ្ធកាល គេបង្រៀនថា មានអង្គភាពអចិន្រៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូត ហើយមនុស្សអាច មានជីវិតអចិន្រៃយ៍ ដោយការរក្សាទុកនូវព្រលឹងអចិន្រៃយ៍ របស់គេ ដើម្បីឲ្យបានចូលជាចំណែកនៃ រូបកំពូលអាទិទេព ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ជំនឿនេះហៅថាសស្សតទិដ្ឋិ ដែលស្ថិតស្ថេរដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រោះតែតណ្ហាដើម្បីភពអចិន្រ្តៃយ៍ ។ ហេតុអ្វីបានជាព្រះពុទ្ធ មិនទទួលសស្សតទិដ្ឋិនេះ? ព្រោះថាកាលណាយើងយល់ អំពីអ្វីៗក្នុងលោកនេះ ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា យើងមិនអាចរកឃើញ​ អ្វីណាមួយ ដែលស្ថិតស្ថេររហូត ជាអចិន្រ្តៃយ៍នោះឡើយ ។ វាតែងតែប្រែប្រួល ហើយបន្តការផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច តាមការប្រែប្រួលនៃបច្ច័យ ដែលវាអាស្រ័យលើ ។ កាលណាយើងធ្វើការវិភាគនៃអ្វីៗ យើងមិនឃើញ មានអង្គភាពអចិន្រ្តៃយ៍ ដែលតាំងនៅរហូតទេ ។ ព្រោះហេតុនេះឯង ទើបថាសស្សតទិដ្ឋិ ជាទិដ្ឋិមិនត្រឹមត្រូវ ។
### ផ្លូវកណ្តាល
ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ អំពីកម្ម ជាការគ្រប់គ្រាន់ហើយ ចំពោះការបញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គមិនបង្រៀន អំពីទ្រឹស្តីស្លាប់ទៅសូន្យទេ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលព្រមថា ជីវិតមិនរលត់សូន្យបន្ទាប់ពីស្លាប់ មិនមែនក្នុងន័យថា ជាព្រលឹងអចិន្រ្តៃយ៍ទេ ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃការបន្តភពថ្មី ។ ព្រះពុទ្ធមិនព្រមចូលរួម ក្នុងការប៉ាន់ស្មាន អំពីសកលលោកទេ ។ ព្រះអង្គប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាដែលប្រឈមមុខនឹង មនុស្សជាតិ មិនមែននៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល របស់ព្រះអង្គទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ភ្លាមៗនេះឯង ។ ចំណេះចេះដឹងនៃសស្សតទិដ្ឋិនិយម និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិយម គ្មានផ្លូវនឹងជួយមនុស្ស ឲ្យបំបែក សំយោជនៈកិលេស ដែលចងព្រះអង្គទៅនឹងភព ហើយដែលជាប្រភព នៃទោមនស្សទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ដែលកើតមកការខ្វះលទ្ធភាព នឹងបំពេញតណ្ហាគ្រប់យ៉ាង របស់ព្រះអង្គ ។ 
មុននឹងបុគ្គលណាម្នាក់ ដើរលើផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន បុគ្គលនោះគប្បីមានសមាទិដ្ឋិជាមុនសិន គឺនៅពេលដែលគេដឹង អ្វីដែលគេស្វែងរក ពេលនោះគេនឹងអាចសម្រេចវាបាន ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ធុតង្គ

=និយមន័យ=

**ធុតង្គ** (dhutanga) ជា​ពាក្យ​ខ្ចី​ពី​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង បាលី អានថា ធុដុង ឬ ធូដុង ។ ធុតង្គ គឺជា​ អង្គ​របស់​ធម៌​ជា​គ្រឿង​កម្ចាត់​នូវ​កិលេស ។ ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​វត្ត​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​ឡែក សម្រាប់​បព្វជិត ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ​កាន់​តាម​កម្លាំង​សទ្ធា ដើម្បី​ទម្រោម​ធម៌​ជា​គ្រឿង​សៅហ្មង​ចិត្ត​ឲ្យ​ថយ​ចុះ ។ ធូតង្គ បានដល់​ធម៌​ជា​គ្រឿង​កម្ចាត់​កិលេស ឬ ​ដែល​និយម​ហៅ​ថា​ **ធុតង្គវត្ត** ដែល​សំដៅ​ដល់​ការ​បដិបត្តិ​ ដើម្បី​កម្ចាត់​កិលេស ឬ ​កិច្ច​ដែល​ភិក្ខុ​អ្នក​កាន់​ធុតង្គ​គួរ​ធ្វើ ។ 

=ធុតង្គ​​ មាន​ ​១៣ ​ប្រភេទ​=

# **បង្សុកូលិកធុតង្គ** ទ្រទ្រង់​សំពត់​បង្សុកូល​ជា​វត្ត។
# **តេចីវរិកធុតង្គ** ទ្រទ្រង់​ត្រៃ​ចីវរ​ជា​វត្ត។
# **បិណ្ឌបាតិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​ត្រាច់​បិណ្ឌបាត​ជា​វត្ត។
# **សបទានចារិកធុតង្គ** ដើរ​បិណ្ឌបាត​ទៅ​តាម​លំដាប់​ច្រក​ជា​វត្ត។ គឺ​ដើរ​បិណ្ឌបាតតាម​រៀង​នៃ​ផ្ទះ​ ​មិន​រំលងទៅ​ផ្ទះដទៃ។
# **ឯកាសនិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​អង្គុយ​ឆាន់ក្នុង​អាសនៈ​មួយ​ជា​វត្ត គឺ​ឆាន់​ក្នុង​កន្លែង​តែមួយ​រហូត​រួច​រាល់។
# **បត្តបិណ្ឌបាតិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​ឆាន់​ក្នុង​បាត្រ​១​ជា​វត្ត។
# **ខលុបច្ឆាភត្តិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​ហាម​ភត្ត​ដែល​នាំ​មក​ប្រគេន​ក្នុង​ខាង​ក្រោយ​ជា​វត្ត គឺ​ឆាន់​តែ​មួយ​ពេល (បើ​ចាប់​ផ្តើម​ឆាន់​ហើយ គឺ​មិន​ទទួល​ចង្ហាន់​ដែល​នាំ​មកតាម​ក្រោយឡើយ។
# **អារញ្ញិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​នៅ​ព្រៃ​ជា​វត្ត។
# **រុក្ខមូលិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​នៅ​ក្បែរ​គល់​ឈើ​ជា​វត្ត។
# **អព្ភោកាសិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​នៅ​ក្នុង​ទី​វាល​ជា​វត្ត។
# **សោសានិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​នៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​ស្មសាន​ជា​វត្ត។
# **យថាសន្ថតិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​នៅ​ក្នុង​អាសនៈ​ដែល​គេ​ចាត់​ចែង​អោយ​យ៉ាង​ណា​មួយ​ជា​វត្ត។
# **នេសជ្ជិកធុតង្គ** សមាទាន​ការ​អង្គុយ​ជា​វត្ត​ (មិន​ដេក) ។

ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ ទ្រង់​​អនុញ្ញាត​ធុតង្គវត្ត​ទុក ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ពុទ្ធ​បំណង​នឹង​អោយ​បដិបត្តិ​ដើម្បី​ជា​គ្រឿង​ដុស​ខាត់​កិលេស គឺ​គ្រឿង​សៅហ្មង​ដែល​ត្រាំ​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត ជា​អកុសល​ហេតុ​អោយ​កើត​សេចក្តី​ប្រាថ្នា​ច្រើន និង​អោយ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សភាព​ចិត្តទៅជា​ការ​ប្រាថ្នា​តិច សន្តោស គឺ​សេចក្តី​ត្រេក​អរ​តែ​ក្នុង​ចំណែក​ដែល​ខ្លួន​មាន ឬ​គប្បី​រក​បាន ដើម្បី​ការពារ​ចិត្ត​មិន​អោយ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ក្នុងលាភ​របស់​អ្នក​ដទៃ​ក្នុង​ផ្លូវ​ដែល​ខុស​សីលធម៌ ។

ក្នុង​ចំណោម​ធុតង្គ​ទាំង​១៣​​ប្រការ​នេះ ភិក្ខុដែល​ពេញ​ចិត្ត​បដិបត្តិធុតង្គ​ អាច​ជ្រើស​រើស​ប្រការ​ណា​មួយ​ក៏​បាន ឬ​ក៏​បដិបត្តិ​ទាំង​១៣​ប្រការ​នេះ តាម​ការ​ចូល​ចិត្ត គឺ​មិន​ដាច់​ខាត​ត្រូវ​បដិបត្តិ​​ដូច​ជា​ព្រះ​វិន័យ​ដែល​ភិក្ខុ​ត្រូវ​បដិបត្តិ​យ៉ាង​ដាច់​ខាត​គ្រប់​សិក្ខាបទ​ឡើយ។

=សម្រង់​ពី​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក=

=ផល​ប្រយោជន៍​ នៃវត្ត​ប្រតិបត្តិ​នេះ=

=ឯកសារ​យោង=
ទំនប់វារីអគ្គីសនីកម្ពុជា

## ទំនប់​វារី​អគ្គីសនី​កម្ពុជា
ជាងពាក់កណ្ដាលទស្សវត្ស​នេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​បានធ្វើការជំរុញឲ្យ​មានការកសាងទំនប់វារី​អគ្គីសនីជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែលរួម​មាន៖

## ឯកសារ​យោង​
អៀរឡង់

**ប្រទេសអៀរឡង់** (ភាសាអៀរឡង់៖ Éire និងភាសាអង់គ្លេស៖ Ireland) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋអៀរឡង់** (អៀរឡង់៖ Poblacht na hÉireann និងអង់គ្លេស៖ Republic of Ireland) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងជើង-លិចនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ ឌូប្លាំងគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេស។ រដ្ឋអធិបតេយ្យនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយអៀរឡង់ខាងជើងតែមួយគត់ ដែលស្ថិតក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រៅពីនេះ អៀរឡង់ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជាមួយនឹងសមុទ្រសែលទិកនៅភាគខាងត្បូង ច្រកសមុទ្រសាំងចចនៅភាគខាងត្បូង-កើត និងសមុទ្រអៀរឡង់នៅប៉ែកខាងកើត។

ប្រទេសអៀរឡង់បានចែករដ្ឋបាលជា ៣១ "ស្រុក"។ អៀរឡង់ជារដ្ឋសេរីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩២២ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងអង់គ្លេស-អៀរឡង់។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ពីថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៨០១ ដល់ ថ្ងៃទី ៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៩ កោះ អៀរឡង់ ស្ថិតនៅជាផ្នែកមួយនៃ ចក្រភពអង់គ្លេស ។

អៀរឡង់ គឺជាកោះមួយយ៉ាងធំដែលស្ថិតនៅខាងលិចប្រទេស អង់គ្លេស កោះនេះត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយប្រទេស អង់គ្លេស តាំងពីមុន សង្គ្រាមលោកលើកទី១ មកម្ល៉េះ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ត្រូវបានបញ្ចប់ទៅ ប្រជាជន អៀរឡង់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ដឺ វ៉ាឡឺរ៉ា(Devalera) ដែលជា មេដឹកនាំ គណបក្សជាតិនិយមឈ្មោះ សុីន ហ្វេន (sinn fein) បានងើបឡើង បះបោរប្រឆាំងនិងប្រទេស អង់គ្លេស ដើម្បីផ្តាច់ខ្លួនបង្កើតជារដ្ឋឯករាជ្យមួយ ស្ថិតនៅចំពោះស្ថានការណ៍បែបនេះ រាជរដ្ឋាភិបាល អង់គ្លេស បានចាត់វិធានការ បង្ក្រាប ចលនាបះបោរនេះយ៉ាង សាហាវបំផុតអស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ តែការបង្ក្រាបនោះពុំ បានលទ្ធផលឡើយ គឺ គ្រាន់តែបានធ្វើឲ្យ ស្ថានភាពប៉ះបោរ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ ទីបំផុតរាជរដ្ឋាភិបាល អង់គ្លេស បានសម្រេចយល់ព្រមប្រគល់ ឯករាជ្យ នៅប្រទេស អៀរឡង់ ដោយដកទ័ព និង មន្ត្រីស៊ីវិល ទាំងអស់ វិលត្រឡប់ទៅប្រទេស អង់គ្លេស វិញ ប៉ុន្តែ ទោះបីជាយ៉ាងណា ពេលនេះប្រទេស អង់គ្លេស មិនអនុញ្ញាត ឲ្យ រដ្ឋ អៀ (EIRE) ភ្ជាប់ តំំបន់ អុ៊លស្ទែរ ( Ulster ) បានឡើយ ក្នុង ស្ថានភាពបែបនេះ នៅឆ្នាំ ១៩២១ ប្រទេស អៀរឡង់ និង អង់គ្លេស បានព្រមព្រៀងគ្នា បែងចែកប្រទេស អៀរឡង់ ជាពីរផ្នែកគឺ៖

• តំបន់អុ៊លស្ទែរ ដែលភាគច្រើនកាន់សាសនា គ្រិស្ដនិកាយ ប្រូតេស្តង់ ត្រូវបានទទួល លក្ខន្តិកៈពិសេសមួយគឺ តំណាងរាស្ត្រ តំបន់នេះទៅប្រជុំនៅសភាអង់គ្លេស ទីក្រុងឡុងដ៍ ។

• ផ្នែកសល់ពី ( ULSTER )ប្រជារាស្ត្រតំបន់នេះកាន់ សាសនាគ្រិស្តនិកាយកាតូលិក តំបន់នេះត្រូវបានបង្កើត រដ្ឋឯករាជ្យមួយឈ្មោះ រដ្ឋសេរី នៃ កោះអៀឡង់ តែទោះជាបែបណាក្តី ប្រទេសអង់គ្លេស នៅតែត្រួតត្រា ព្រមទាំងមានតាំងមូលដ្ឋានទ័ពនៅរដ្ឋនេាះទៀតផង និយាយរួម ចលនាជាតិនិយមសុិនផេនមិនត្រឹមតែ ទាមទារឲ្យ អង់គ្លេស ដកទ័ពចេញពី អៀរឡង់ប៉ុណ្ណោះទេ គឺបានទាមទារឲ្យ អង់គ្លេស បញ្ចូលតំបន់អ៊ុលស្ទែរ ទៅក្នុង រដ្ឋអៀឡង់ ទៀតផង ។

## ភូមិសាស្រ្ត 
## មើលផងដែរ 
*អៀរឡង់
*អៀរឡង់ខាងជើង

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋអៀរឡង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ