open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ឃុំផ្សារ

ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកបរិបូណ៌ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ មាន ភូមិ៖
*ភូមិ kbal thnal
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំពន្លៃ(ស្រុកបរិបូណ៌)

ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកបរិបូណ៌ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ មាន ភូមិ៖
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំអភិវឌ្ឍន៍(ស្រុកទឹកផុស)

() ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង មានរដ្ឋបាលចំណុះ ភូមិ÷

*យោងតាម ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក

## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំទួលខ្ពស់

ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ មាន ភូមិ៖
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំខ្លុងពពក

() ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកទឹកផុស ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង មានរដ្ឋបាលចំណុះ ៧ភូមិ÷

*យោងតាម ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក

## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំពាមឆ្កោក

ឃុំពាមឆ្កោក ស្ថិតនៅ ស្រុកជលគិរី ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ ពាមឆ្កោក មាន 4 ភូមិ៖
*ភូមិពាមឆ្កោក
*ភូមិភ្លង
*ភូមិអន្លង់មេត្រី
*ភូមិក្បាលកន្លង់
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
## អត្ថបទផ្សេងទៀត
ឃុំព្រៃគ្រី

ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកជលគិរី ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ មាន ភូមិ៖​ ៥
*ភូមិតាកាន់
*ភូមិ ជំពារ
*ភូមិព្រៃគ្រីជើង
*ភូមិព្រៃគ្រីត្បូង
*ភូមិកោះធំ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ

## អត្ថបទផ្សេងទៀត
សង្កាត់បាទី

សំដៅទៅដល់÷
*សង្កាត់បាទី ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង
សង្កាត់បាវិត

('***) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង មាន ៥ភូមិ÷

*យោងតាម អនុក្រឹតលេខ ២២៨អនក្រ.បក	
		
**ព្រំប្រទល់នៃ**

=អប់រំ=
## បឋមសិក្សា
## អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
## ព្រះពុទ្ធសាសនា
### វត្ត
## គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ=
=មើលផងដែរ=
## មើលផងដែរ
{{Navbox
|name = ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា
|title = ខេត្ត-រាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
|state = {}
|liststyle = text-align:left;
|image = 
|group1 = **រាជធានី**
|list1 = ភ្នំពេញ 
|group2 = **ខេត្ត*'
|list2 = កណ្ដាល កែប កោះកុង កំពង់ចាម កំពង់ឆ្នាំង កំពង់ធំ កំពង់ស្ពឺ កំពត ក្រចេះ តាកែវ ត្បូងឃ្មុំបន្ទាយមានជ័យ បាត់ដំបង ប៉ៃលិន ពោធិ៍សាត់ ព្រៃវែង ព្រះវិហារ ព្រះសីហនុ មណ្ឌលគិរី រតនគិរី សៀមរាប ស្ទឹងត្រែង ស្វាយរៀង ឧត្ដរមានជ័យ 
|belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080;
|below=ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា​មាន ​រាជធានីចំនួន១​ ខេត្ត​ចំនួន​២៤

}}

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តស្វាយរៀង
បាវិត
ឃុំកំពង់ព្រះគគីរ

ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកបរិបូណ៌ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ឃុំ មាន ៤ភូមិ៖
*[ភូមិ កោះតាម៉ូវ
*[ភូមិ  ព្រែកស្ពាន
*ភូមិ  ស្ទឹងជ្រៅ
*ភូមិ  ដំណាក់រាជ្យ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ
*ភូមិ

## អត្ថបទផ្សេងទៀត
រដ្ឋបាលស្រុក ក្រុង

រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ >> រដ្ឋបាលខេត្ត 

* ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង-ស្រុក
* គណៈកម្មាធិការនានារបស់ក្រុមប្រឹក្សា
* គណៈអភិបាលក្រុង-ស្រុក
* នាយករដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក
* ការិយាល័យចំណុះសាលាក្រុង-ស្រុក
គណៈកម្មាធិការនានារបស់ក្រុមប្រឹក្សា

= ការបង្កើតគណៈកម្មាធិការនានារបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង =
ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង មានកាតព្វកិច្ចបង្កើតគណៈកម្មាធិការពិគ្រោះយោបល់​ចំនួនបីគឺ ៖

* គណៈកម្មាធិការសម្របសម្រួលបច្ចេកទេស
* គណៈកម្មាធិការពិគ្រោះយោបល់កិច្ចការស្ដ្រី និងកុមារ
* គណៈកម្មាធិការលទ្ធកម្ម។

ក្រៅពីគណៈកម្មាធិការជាកាតព្វកិច្ចទាំងបីខាងលើនេះ ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង​អាចបង្កើតគណៈកម្មាធិការបន្ថែមផ្សេងទៀតតាមការចាំបាច់។  គណៈ​កម្មាធិ​ការ

ដែលបង្កើតបន្ថែមនេះមិនត្រូវមានតួនាទី និងភារកិច្ចត្រួតគ្នាជាមួយនឹងតួនាទី ភារកិច្ចរបស់គណៈកម្មាធិការជាកាតព្វកិច្ចទាំងបីខាងលើឡើយ។ ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងអាចបង្កើតអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារ​ផ្សេងៗ​ទៀត តាមការស្នើសុំរបស់គណៈកម្មាធិការនានា ឬគណៈអភិបាលស្រុក ក្រុង។ អនុគណៈ​កម្មាធិការ ឬក្រុមការងារខាងលើនេះ ត្រូវមានគណនេយ្យភាពជាបឋមជា​មួយ​គណៈកម្មាធិការ ឬគណៈអភិបាលស្រុក ក្រុង។

ក្នុងការរៀបចំបង្កើតគណៈកម្មាធិការនានារបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង ក្រុម​ប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងត្រូវពិនិត្យ ពិចារណាលើចំណុចមួយចំនួនដូចខាងក្រោម ៖

* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងអាចតែងតាំងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង អភិបាល​ស្រុក ក្រុង អភិបាលរងស្រុក ក្រុង តំណាងក្រុមប្រឹក្សាសង្កាត់ បុគ្គលិករបស់ក្រុម​ប្រឹក្សា​ស្រុក ក្រុង តំណាងសហគមន៍ប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធនានា តាមការ​ចាំបាច់ សម្រាប់ជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើង
* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងត្រូវសម្រេចពីចំនួនសមាជិកគណៈកម្មាធិការ ឬអនុ​គណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារនីមួយៗ ការតែងតាំងប្រធាន អនុ​ប្រធាន និងកំណត់អំពីការរៀបចំនិងការប្រព្រឹត្ដទៅរបស់គណៈ​កម្មា​ធិ​ការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារនានាដែល​ខ្លួន​បាន​បង្កើត
* គណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារនីមួយៗ​ត្រូវ​មានតំណាងស្ដ្រីសមស្រប រួមទាំងតំណែងប្រធាន ឬអនុប្រធានគណៈ​កម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារផង
* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងអាចរំសាយគណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិ​ការ ឬក្រុមការងារ និងអាចបញ្ឈប់សមាជិកណាម្នាក់ពីគណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារ ដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើង តាម​ការចាំបាច់ ឬតាមសំណើរបស់គណៈកម្មាធិការ ឬគណៈ​អភិ​បាល​ស្រុក ក្រុង
* គណៈអភិបាលស្រុក ក្រុងអាចស្នើសុំក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង ដើម្បីឱ្យគណៈ​កម្មា​ធិ​ការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារណាមួយ ដែល​ក្រុម​ប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងបានបង្កើតឡើង រួមទាំងគណៈកម្មាធិការជាកាតព្វកិច្ច​ទាំងបីខាងលើ ជួយសិក្សាផ្ដល់យោបល់លើបញ្ហាណាមួយ ឬមួយ​ចំនួន ដែលស្ថិតក្នុងសមត្ថកិច្ចរបស់គណៈអភិបាលស្រុក ក្រុង
* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង ត្រូវទទួលខុសត្រូវរាល់ការសម្រេច និងសកម្ម​ភាព​របស់គណៈកម្មាធិការនានា និងទទួលខុសត្រូវចំពោះផលវិបាក​នានា ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពរបស់គណៈកម្មាធិការទាំងនេះ
* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង ត្រូវណែនាំឱ្យគណៈអភិបាលស្រុក ក្រុងផ្ដល់ការគាំទ្រ​កិច្ច​ការផ្នែកលេខាធិការដ្ឋាន ការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់ និងបច្ចេកទេស ព្រម​ទាំងការគាំទ្រដទៃទៀតដល់គណៈកម្មាធិការជាកាតព្វកិច្ចទាំងបី ឬ ដល់គណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារ ដែល​ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងបានបង្កើតឡើង
* គណៈកម្មាធិការដែលបានបង្កើតឡើង ត្រូវមានសេចក្ដីរាយការណ៍​ប្រចាំត្រីមាស ប្រចាំឆមាស ប្រចាំឆ្នាំ និងតាមតម្រូវការចាំបាច់​នានា។ សេចក្ដីរាយការណ៍នេះ ត្រូវចម្លងជូនគណៈអភិបាលស្រុក ក្រុង ដើម្បីបូក​សរុប និងរាយការណ៍ជូនក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង
* ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុង អាចតម្រូវឱ្យគណៈកម្មាធិការណាមួយរាយការណ៍​ដោយផ្ទាល់អំពីកិច្ចការពិសេស និងបន្ទាន់ណាមួយ ក្នុងកិច្ចប្រជុំ​ក្រុម​ប្រឹក្សាស្រុក ក្រុងតាមការចាំបាច់។
ឃុំអរញ្ញ

**ឃុំអរញ្ញ** ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអរញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ។
ស្រុកគោកសិង្ហ

**ស្រុកគោកសិង្ហ** ជាស្រុកដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តស្រះកែវ។
ទង់ជាតិកម្ពុជាក្រោម

ទង់ជាតិកម្ពុជាក្រោម មាន៣ពណ៌ ខៀវ លឿង ក្រហម ដែលមាន​ទំហំ​ស្មើគ្នា និង​មាន​ពណ៌​ផ្សេងគ្នា ហើយ​មាន​ខ្នាត​ទទឹង​ពីរភាគបី បណ្តោយ​បី​ភាគបី​។​ 
*  ពណ៌​ខៀវ​  នៅ​ខាងលើ ជា​និមិត្តរូប​នៃ​សិទ្ធិសេរីភាព​និង​ប្រជា​ធិប​តេ​យ្យ​ដែល ជា​សិទ្ធិ​ខ្ពស់​ជាងគេ​បំផុត​។​
*  ពណ៌​លឿង ​នៅ​ចំ​កណ្តាល ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ជាតិ​សាសន៍​របស់​ខ្មែរក្រោម ដែល​ស្រឡាញ់​សន្តិភាព​ និង​យុត្តិធម៌​។​
*  ពណ៌​ក្រហម ​នៅ​ខាងក្រោម ជា​និមិត្តរូប នៃ​វីរភាព អង់អាច​ក្លាហាន របស់​វីរជន ខ្មែរក្រោម ដែល​ហ៊ាន​បូជាជីវិត​ខ្លួន​ដើម្បី​ជាតិរស់​។។

=ទង់ជាតិកម្ពុជាក្រោមក្រោយសម័យអាណានិគមបារាំង=

ទង់ជាតិកម្ពុជាក្រោមក្រោយសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង មាន៣ពណ៌គឺ÷
* ពណ៌ក្រហម តំណាងអោយឈាម និង ភាពអង់អាចក្លាហាននៃកម្ពុជាក្រោម
* ពណ៌ខៀវ តំណាងអោយវិសាលនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម
* ពណ៌ស តំណាងអោយ សន្តិភាព និង ភក្តីភាពនៃដែនដីកម្ពុជាក្រោម
ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពត៍មាន

# អ្វីជាMIS ? ហេតុអី្វសិក្សាMIS?

Answer

** MIS គឺជាប្រព័ន្ធពត៍មានមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការសម្រេចចិត្ត

និងសម្រាប់ការសំរបសំរួល ការត្រួតពិនិត្យការវិភាគនិង ការមើលឃើញនៃព័ត៌មាននៅក្នុង អង្គការមួយ ជាពិសេសនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ។

** បានជាគេសិក្សា MIS ព្រោះ៖
*** ដោះស្រាយបញ្ហា បានឆាប់រហ័ស
*** ដឹងពីរបៀបគ្រប់គ្រង់ពេលវេលា និង ធនធានបានល្អ។
*** ស្វែងរកនូវយុទ្ធសាស្រ្ត ដើម្បីទទួលបានជោគជ័យ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។

2.      អ្វីជាData mining, Data warehouse , Database Management System?

** Data mining: គឺជាដំណើរការនៃការច្រោះយកទិន្នន័យធំៗដើម្បី កំណត់លំនាំគំរូនៃដំណើរ

ការអ្វីមួយក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាតាមរយៈការវិភាគទិន្នន័យ។

** Data warehouse: គឺជាឃ្លាំងសម្រាប់ផ្ទុកទិន្នន័យដែលបានប្រមូលមកពីប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិ

ជាច្រើនផ្សេងៗគ្នាក្នុងគោលបំណងដើម្បីប្រើប្រាស់និងវិភាគទិន្នន័យ។

** Database Management System : គឺជាប្រព័ន្ធ​​ Software មួយប្រើសម្រាប់គ្រប់គ្រង់ការផ្ទុក , Updating, ទាញយកទិន្នន័យនៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ។

3.        អ្វីទៅជា Network ? គេប្រើវាសម្រាប់ធ្វើអ្វី? ចំនុចពិសេសរបស់ Network មានប៉ុន្មាន

(មាន២៖ ល្បឿននិងចំងាយ)?

** Network: ជាបណ្តាញនៃឧបករណ៍ជាច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងជា

មួយគ្នាក្នុងការបញ្ចួននិងទទួលទិន្នន័យទៅវិញទៅមក។

** គេប្រើវាសម្រាប់ ផ្ទេរទិន្នន័យ ពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយផ្សេងទៀត។
** ចំនុចពិសេសរបស់ Network មានពីរគឺ៖
*** Network distance : ជារយៈចំងាយនៃការចែករំលែកទិន្នន័យ ។
*** Network network performance : ជាល្បឿននៃការចែករំលែកទិន្នន័យនិងមាន សុវត្ថិភាព។

ដូចនេះ បណ្តាញNetwork ជាទូទៅវាមានលក្ចណៈពិសេសពីរនេះគឺ អាចshare បានឆ្ងាយ បាន

លឿននិងមានសុវត្ថិភាព។
​វត្ត​សំរោង​ក្នុង

thumb|ព្រះវិហារវត្តសំរោងក្នុង
## ព័ត៌មានទូទៅ 
ព្រះវិហារដ៏ចំណាស់ ដែលមានអាយុកាលជាង៣០០ឆ្នាំ នៅវត្តសំរោងស្ថិតក្នុងភូមិសំរោងក្នុង ឃុំសំរោងក្នុង ស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង ត្រូវបានមន្ទីរវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ ខេត្តបាត់ដំបង កំពង់រៀបចំធ្វើការអភិរក្សទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ ឬជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកទេសចរទៅទស្សនា និងស្រាវជ្រាវ។ តាមព័ត៌មានពីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈបានឱ្យដឹងថា ក្រសួងចង់អភិរក្ស «ព្រះវិហារចាស់» ដែលមានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំនៅក្នុង វត្តសំរោងក្នុង ទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិ ឬជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ ព្រោះវាមានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោមណាស់ទៅហើយ ក្រែងមិនអាចនៅគង់វង្ស បើមិនបានថែទាំ ឬមិនបានជួសជុលឡើងវិញនៅផ្នែកខ្លះនោះទេ។ វត្តសំរោងក្នុង ស្ថិតក្នុង ភូមិសំរោងក្នុង ឃុំសំរោងក្នុង ស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង មានផ្ទៃដីទំហំ ២៩,៩៣៧ ម៉ែត្រក្រឡា កសាងនៅកំឡុងពុទ្ធសករាជ ២ ២៥០ គ្រឹស្ដសករាជ ១៧០៧ មកទល់ពេលនេះមានអាយុកាល ៣១១ ឆ្នាំហើយ ។ ដំបូងឡើយ វត្តសំរោងក្នុង គ្រាន់តែជាអាស្រមមួយនៅក្នុងព្រៃស្មសាននាសម័យនោះ ដែលរៀបដោយព្រះសង្ឃធុតង្គមួយអង្គព្រះនាម «ជ័យ»ប៉ុណ្ណោះ។ ជាបន្តបន្ទាប់មកព្រះអង្គបានកសាងព្រះវិហារដ៏ធំមួយធ្វើពីឈើ តែក្រោយមកបានសាងសង់ពីឥដ្ឋបូកបាយអ ប្រក់ក្បឿង សសរឈើ ហើយបានកសាងប្រាសាទផងដែរ ។ សំណង់ទាំងនេះមានបន្សល់ទុកនៅក្នុងបរិវេណវត្តសំរោងក្នុង ហើយបើគិតមកដល់បច្ចុប្បន្នសំណង់ព្រះវិហារចាស់នេះ មានអាយុកាល ៣១១ ឆ្នាំហើយ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ វត្តសំរោងក្នុង បានក្លាយជាគុកសម្រាប់ដាក់អ្នកទោសក្នុងរបប «កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ» ។ ពួកខ្មែរក្រហមបានយកព្រះវិហារបុរាណនេះ ធ្វើជាកន្លែងឃុំឃាំង ធ្វើទារុណកម្ម និងជាកន្លែងសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃបំផុត ។ គ្រប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទាំងអស់នៅក្នុងវត្តសំរោងក្នុងត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង ដោយរបបខ្មែរក្រហម ។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ទាំងប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ និងអាជ្ញាធរនាសម័យនោះ បានប្រឹងប្រែងរៀបចំវត្តសំរោងក្នុងឡើងវិញ ដើម្បីជាទីសក្ការបូជាសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទ និងបានកសាងសមិទ្ធផលបន្តិច ម្ដងៗ រហូតប្រែក្លាយវត្តសំរោងក្នុង ដែលប្រឡាក់ដោយឈាមក្រហមច្រាលក្នុងរបបប៉ុល ពត ឱ្យទៅជាទីអារាមដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ប៉ុន្តែដោយឃើញព្រះវិហារបុរាណនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមទើបមានគម្រោង ដាក់ជាបេតិកភណ្ឌជាតិ ដើម្បីទទួលបានការអភិរក្សឱ្យប្រសើរឡើងវិញ ៕
## ឯកសារយោង
ខេត្តជើងបាដែង

**ខេត្តជើងបាដែង** អតីតកាលគឺជាខេត្តស្ថិតនៅក្នុងសម័យចតុមុខនិងសម័យលង្វែកមុនសម័យអាណានិគមបារាំងហើយបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានប្ដូរទៅជាស្រុកជើងបាដែង ខេត្តរោងដំរីទឹកដីកម្ពុជាក្រោមវិញ។
ឃុំប្រាសាទ(ស្រុកសន្ទុក)

() ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷

**ព្រំប្រទល់នៃ**
ខេត្តស្រីយសោធរៈ

**ខេត្តស្រីយសោធរៈ** គឺជាខេត្តរបស់ខ្មែរហើយត្រូវបានប្រទេសសៀមឈ្លានពានយកទៅនិងលុបបំបាត់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រចោលអស់គ្មានសល់។
អាឡេក បេនចាមីន

**អាឡេក បេនចាមីន** (; កើតនៅថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤) គាត់ល្បីឈ្មោះដោយសារបទចម្រៀងរបស់គាត់ដូចជា "Paper Crown", "The Water Fountain", "End of the Summer","Boy in the Bubble" និង "Let Me Down Slowly"។ គាត់ក៏ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពពីការផលិតចម្រៀងដោយខ្លួនឯងផងដែរ។ ជាងនេះទៅទៀត បេនចាមីន ក៏ទទួលបានភាពជោគជ័យក្នុងការតែងចម្រៀងជាមួយតារាចម្រៀងដូចជា Jon Bellion ដោយរួមបញ្ចូលទាំងបទ "New York Soul Pt. ii" ក្នុងអាល់ប៊ុម *The* *Human* *Condition* របស់ Jon។ អាឡេក គឺចង់ក្លាយជាតារាដោយសារ  Eminem និង Paul Simon។

ចម្រៀងមួយបទចំណងជើងថា "I Built a Friend" របស់ អាឡេក បេនចាមីន ត្រូវបានយកមកធ្វើជា background song សម្រាប់ការរាំរបស់បេក្ខជន Merrick Hanna នៅវគ្គទី១ នៃកម្មវិធី America's Got Talent (រដូវកាលទី ១២) នៅថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៧។

## Discography
### Mixtapes 
### Singles 
## References
## External links
* Official site
* Soundcloud 
* Instagram
* Twitter
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច
ប្រាសាទត្នោតជុំខាងជើង

ប្រាសាទត្នោតជុំខាងជើងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិត្នោតជុំ៤ ឃុំត្នោតជុំ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងនៅក្នុងសម័យចេនឡា ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ ក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៧ ឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

ត្នោតជុំខាងជើង
គុកជើង គឺជាឈ្មោះដែលអ្នកស្រុកហៅសព្វថ្ងៃ ដ្បិត គុក គឺមានន័យថា “ប្រាសាទ” ហើយជើង គឺ​​សំដៅលើប្រាសាទនេះស្ថិតនៅទិសខាងជើងភូមិ។ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះហៅប្រាសាទ​នេះ​ថា “ប្រាសាទកំបុត”​ ដ្បិតពាក្យនេះសំដៅលើកំពូលប្រាសាទនេះបាក់បែកអស់។ គុកជើង មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅភូមិត្នោតជុំទី៤ ឃុំ​ត្នោតជុំ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ។ កន្លងមកមានអ្នកស្រាវ​ជ្រាវជាច្រើន ដែលធ្លាប់បានមកសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅប្រាសាទនេះ ហើយចាប់ផ្តើមឡើងដំបូងដោយអ្នកស្រាវ​ជ្រាវជនជាតិបារាំង គឺលោក Étinne Aymonier។ ក្រោយមកក៏មានអ្នកបុរាណវិទូ អ្នកប្រវត្តិសិល្បៈ និងសិលាចារឹកជាច្រើននាក់ទៀតមកសិក្សាបន្ថែម។
ខេត្តកំពង់លែង

**ខេត្តកំពង់លែង** បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្ដូរទៅជាស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងវិញ។
ក្រុងព្រះវិហារ

ក្រុងព្រះវិហារត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយកាត់ឃុំចំនួនពីរពីស្រុកត្បែងមានជ័យគឺឃុំកំពង់ប្រណាក និងឃុំប៉ាលហាល នាថ្ងៃទី០៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៩។ សាលាស្រុកត្បែងមានជ័យដែលស្ថិតនៅសង្កាត់ប៉ាលហាលត្រូវប្ដូរមកឲ្យសាលាក្រុងព្រះវិហារវិញ។
*សង្កាត់កំពង់ប្រណាក
*សង្កាត់ប៉ាលហាល
ប្រាសាទស្វាយអៀ

ប្រាសាទស្វាយអៀមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្វាយអៀ ឃុំចំណារក្រោម ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងនៅក្នុងសម័យអង្គរ ដោយព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់សាសនាព្រាហ្មណ៍។

ស្វាយអៀ
បើពោលរៀបរាប់អំពីប្រាសាទបុរាណនៅស្រុកស្ទោង សាមញ្ញជនទូទៅពុំសូវមានការចាប់អារម្មណ៍ឡើយ ព្រោះអ្នកខ្លះមិនធ្លាប់ដឹងថានៅស្រុកស្ទោងនៅសេសសល់ប្រាសាទបុរាណច្រើនឡើយ។ ជាទូទៅ ប្រសិនយើងគិតប្រាសាទដែលនៅឈរមានរូបរាងល្អក្នុងស្រុកស្ទោង មានចំនួន៣ រួមមាន ប្រាសាទបន្ទាយស្ទោង ប្រាសាទស្វាយអៀ និងប្រាសាទអំពិលរលំ ហើយក្រៅពីនេះប្រាសាទដែលបាក់បែកផ្សេងទៀតមានរហូតដល់ទៅជិត ៥០ ប្រាសាទ។ នៅក្នុងអត្ថបទខ្លីនេះ យើងសូមលើកយកមកនិយាយតែប្រាសាទស្វាយអៀមួយប៉ុណ្ណោះ
}}
ប្រាសាទអំពិលរលំ

ប្រាសាទអំពិលរលំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិអំពិលរលើង ឃុំចំណារ ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកលាងឡើងនៅក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ឬព្រះនាងទេវី នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

អំពិលរលំ
ប្រាសាទអំពិលរលំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិអំពិលរលើង ឃុំចំណារ ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកលាងឡើងនៅក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ ឬព្រះនាងទេវី នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ប្រាសាទបន្ទាយស្ទោង

ប្រាសាទបន្ទាយស្ទោងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិបន្ទាយស្ទោង ឃុំបន្ទាយស្ទោង ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅក្នុងសម័យអង្គរ ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងអឡុងសតវត្សរ៍ទី១១ ដើម្បីឧទ្ទិសព្រាហ្មណ៍សាសនា។កន្លងមកប្រាសាទនេះពុំសូវមានអ្នកសិក្សាចាប់អារម្មណ៍ច្រើនឡើយ តែក៏នៅតែមាន​អ្នកធ្លាប់មក​សិក្សាតាំងពីរវាងដើមស.វ.ទី២០ ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវទាំងនោះមានដូច លោក Lunet De Lajonquière ឆ្នាំ១៩០២ លោក Henri Parmentier ឆ្នាំ១៩១៣ លោក M. Dufosse ឆ្នាំ១៩១៨ លោក Robert Dalet ឆ្នាំ១៩៣៦ ។ល។ ប៉ុន្តែ ការសិក្សាទាំងអម្បាលម៉ាន រៀបរាប់សង្ខេបតិច​បំផុត ពោល គឺអាចរាប់បានថាជាបញ្ជីសារពើ​ភណ្ឌតែប៉ុណ្ណោះ។
បន្ទាយស្ទោង
ប្រាសាទភ្នំបារៀង

ប្រាសាទភ្នំបារៀងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិកំពង់ជ្វា ឃុំគោល ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទភ្នំបារៀងនេះត្រូវបានកសាងនៅក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ នៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

ភ្នំបារៀង
ក្រុមប្រាសាទភ្នំបារៀង គឺជាបុរាណដ្ឋានដ៏មានសារៈសំខាន់មួយកន្លែងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅឃុំគោល ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ដែល​ព័ទ្ធជុំវិញដោយភូមិចំនួនបួន គឺភូមិកគោ ភូមិកំពង់ជ្វា ភូមិបាក់ស្រី និងភូមិចារ ហើយស្ថិតនៅខាង​ត្បូងស្ទឹងសែនចម្ងាយប្រមាណ១គ.ម. និងខាងកើតតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុកប្រមាណ ២០គ.ម.។
ប្រាសាទត្រពាំងប្រើស

ប្រាសាទត្រពាំងប្រើសមានទីតាំងនៅក្នុងព្រៃឡង់ ឃុំសុចិត ស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទបុរាណសម្ងំលាក់ខ្លួនក្នុងព្រៃដ៏ជ្រៅនោះឈ្មោះថា ប្រាសាទត្រពាំងប្រើស មាន៣ប្រាសាទតម្រៀបគ្នាទទឹងថ្ងៃ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ហើយនៅក្បែរប្រាសាទចម្ងាយ១៥០ម៉ែត្រ មានត្រពាំងធំមួយ ដែលអ្នកភូមិហៅថាត្រពាំងប្រើស មានចម្ងាយពីភ្នំជីប្រមាណ៥គ.ម និងស្ថិតនៅចម្ងាយ៣៦គីឡូម៉ែត្រពីខាងលិចសម្ពុបុរៈ ស្រុកសម្បូរ ខេត្តក្រចេះ។
គួរ​រំលឹក​ផងដែរ​ថា កាលពី​ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៧ គ្រប់​ប្រព័ន្ធ​បណ្តាញ​ផ្សព្វផ្សាយ បាន​ផ្សាយ​ពី​ការរកឃើញ​ប្រាសាទបុរាណ​ថ្មី​មួយ មិនទាន់​ចុះបញ្ជី នៅ​កណ្តាល​ព្រៃ​ឡង់​។ ប៉ុន្តែ​បើតាម លោក ម៉​ង់ វ៉ា​លី នេះ​មិនមែនជា​ព័ត៌មាន​ពិត​ឡើយ ដោយហេតុថា​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិ​បារាំង ធ្លាប់​បានមក​សិក្សា​អំពី​ស្ថាបត្យកម្ម សិល្បៈ និង​ចុះបញ្ជី​ប្រាសាទត្រពាំង​ប្រើស​នេះ តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩២០ ម្ល៉េះ​។ សព្វថ្ងៃនេះ មាន​អ្នកស្រុក​បាន​សាងសង់​អាស្រម​មួយ និង​សង់​សំណង់​ស្រាល​មួយចំនួន​នៅ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ តែ​មិនមាន​ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ​ទេ​៕

ត្រពាំងប្រើស
ប្រាសាទដើមចាន់

ប្រាសាទដើមចាន់ នៃរមណីយដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក អតីតរាជធានីឦសានបុរៈ
កំពង់ធំ៖ ប្រាសាទដើមចាន់ (N15) ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមប្រាសាទសំបូរ ឬក្រុមខាងជើងនៃរមណីយដ្ឋានសំបូរព្រៃគុក អតីតរាជធានីឦសានបុរៈ នៃអាណាចក្រចេនឡាក្នុងចន្លោះចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ដើមសតវត្សរ៍ទី៧នៃគ្រឹស្តសករាជ។ 
ប្រាសាទឥដ្ឋ ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយនេះ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះសិវៈ ក្នុងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទដើមចាន់ ស្ថិតក្នុងក្រុមប្រាសាទសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ជាប្រាសាទក្នុងតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក បនាភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។
តំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលជាទីតាំងអតីតរាជធានីខ្មែរសម័យចេនឡា និងមានឈ្មោះដើមថា “ឦសានបុរៈ” ត្រូវបានចុះបញ្ជីក្នុងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) នៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា  ឆ្នាំ២០១៧ ក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលលើកទី៤១ នៃគណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៅទីក្រុងក្រាកូវ (Krakow) ប្រទេសប៉ូឡូញ។
ដើមចាន់
ទឹកផុស៧ពណ៌លើភ្នំគូលែន

thumb| ទឹកផុស៧ពណ៌លើភ្នំគូលែន
នៅលើភ្នំគូលែន មានអាថ៌កំបាំង ជំនឿអរូបី និងបារមីផ្លូវងងឹតជាច្រើន ដែលបន្តនៅសេសសល់មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះទៀតផង។ ទឹកផុស៧ពណ៌ ដែលស្ថិតនៅកណ្តាលទ្រូងព្រៃយ៉ាងកណ្ដោចកណ្ដែងនៅលើភ្នំកម្ពស់ប្រមាណ៤៩២ម៉ែត្រ ដែលអ្នកស្រុក និងភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ជាទីកន្លែងស័ក្តិសិទ្ធិ និងជាទីសក្ការៈ ដែលគេបានមកអុជធូបទៀនបួងសួងសុំសេចក្តីសុខ និងដងទឹកនេះជាប្រចាំថ្ងៃ។ ទីតាំងរបស់ទឹក៧ពណ៌នេះ មានទំហំប្រមាណ២ម៉ែត្រ៤ជ្រុង និងមានជម្រៅប្រហែល២ទៅ២.៥ម៉ែត្រ។ នៅក្នុងអំឡុងខែសីហា ទឹកនេះមាន៧ពណ៌ គឺពណ៌ខៀវ បៃតង លឿង មាស ទឹកសមុទ្រជាដើម។ ទឹកនេះមានស្លែដុះជុំវិញ ថ្លាឆ្លុះឃើញដល់ខ្សាច់សក្បុសនៅបាតដី។ ពេលទឹកនេះត្រូវពន្លឺព្រះអាទិត្យជះចាំងម្តងៗ ពណ៌ផ្ទៃទឹកនេះភ្លឺដូចជាគ្រាប់ពេជ្រ។ ម្យ៉ាងទៀត បើយើងសង្កេតមើលបាតដីនោះ ឃើញទឹកនេះមានសភាពដូចទឹកកំពុងពុះ គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់។ នៅក្បែរទឹក៧ពណ៌ មានអាស្រមចាស់ៗអមសងខាង ដែលគេសង់សម្រាប់អុជធូប បួងសួងសុំសេចក្តីសុខ រកស៊ីមានបាន និងសុំទឹកនេះយកទៅព្យាបាលជំងឺជាច្រើន ប្រភេទតាមជំនឿរបស់ម្នាក់ៗថែមទៀតផង។
## ឯកសារយោង
បូជនីយដ្ឋានវីរជនខ្មែរ

រូបភាពតូច|បូជនីយដ្ឋានវិរជនខ្មែរ
បូជនីយដ្ឋានវីរជនខ្មែរ ស្ថិតនៅក្បែរច្រកព្រំដែនបឹងត្រកួន ក្នុងភូមិបន្ទាយមានឫទ្ធិ ឃុំគោករមៀត ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះជារូបសំណាកវីរជនខ្មែរ ដែលបានពលីជីវិតក្នុងបុព្វហេតុជាតិមាតុភូមិ ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៨០ រហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ កងទ័ពជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ(ក.ជ.រ.ប.ខ) ត្រូវបានបង្កើតឡើង នៅថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៩។ រណសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ(រ.ជ.រ.ប.ខ) ដែលហៅកាត់ថា ខេភី(KP) បានបង្កើតឡើងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលមានលោកតា សឺន សាន ជាប្រធាន។ ក្រោយមករណសិរ្សរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ(រ.ជ.រ.ប.ខ) បានចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រីភាគី ដោយមានសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជាប្រធាន និងសម្តេច សឺន សាន ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ សម្តេច សឺន សាន បានទទួលរង្វាន់"អ្នកក្លាហានដើម្បីសេរីភាព" ប្រចាំឆ្នាំ១៩៨៥ ផ្ដល់ដោយអង្គការសម្ព័ន្ធសេរីភាពនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៦ ក្នុងឱកាសពិធីរំលឹកខួបលើកទី៦ នៃទិវាសេរីភាពពិភពលោក។ 
នៅថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩០ សម្តេច សឺន សាន បានយល់ព្រមចូលជាសមាជិកឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីសម្រុះសម្រួលជាតិខ្មែរ។ ថ្ងៃទី២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩២ សម្តេច សឺន សាន បានទទួលការជ្រើសតាំងធ្វើជាប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា។ សម្ដេច សឺន សាន បានជាប់ឆ្នោតជាសមាជិកសភាមណ្ឌលភ្នំពេញ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយបានទទួលដំណែងជាប្រធានសភាធម្មនុញ្ញ រហូតដល់ថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ នៅពេលសភាធម្មនុញ្ញ បានក្លាយជារដ្ឋសភា។ ពេលនោះសម្ដេច សឺន សាន ជាព្រឹទ្ធបុរសនៃរដ្ឋសភា។ នៅឆ្នាំ១៩៩៤ សម្ដេច សឺន សាន បានទទួលតំណែងជាឧត្តមទីប្រឹក្សាផ្ទាល់របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ ឆ្នាំ១៩៩៧ សម្ដេចសឺន សាន បានទទួលដំណែងជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ដែលព្រះមហាក្សត្រ សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ទ្រង់បានតែងតាំងដោយផ្ទាល់។ 
ថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០០ សម្ដេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន បានទទួលអនិច្ចកម្មនៅរាជធានីភ្នំពេញ។ បូជនីយដ្ឋានវីរជនខ្មែរ ដែលបានកសាងនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រ ក្នុងថ្មពួក ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងទ័ពជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ របស់សម្តេច សឺន សាន កាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៨០ ដែលមាននាយទាហាន ពលទាហានបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងជំនាន់តស៊ូប្រដាប់អាវុធរវាងខ្មែរ និងខ្មែរនោះមានចំនួនជាង២ម៉ឺននាក់ តែនៅជុំវិញខឿននៃស្តូបនេះ មានឆ្លាក់ឈ្មោះជិត៣ពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ នៅតាមជ្រុងនីមួយៗ នៃស្ដូបវីរជនខ្មែរនេះ មានសរសេរពាក្យស្លោក ដែលមានន័យខុសៗគ្នា គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ពន់ពេកក្រៃ។ 
## ឯកសារយោង
ប្រាសាទព្រះថ្កោល

## ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ដើម្បីទៅទស្សនាប្រាសាទព្រះថ្កោល នេះ យើងអាចធ្វើដំណើរបាន តាមរយៈផ្លូវ២ខ្សែគឺ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦២ ជាខ្សែទី១ ចេញពីតំបន់ភ្នំដែក ឃុំរមណីយ ស្រុករវៀង កាត់តាមស្រុកសង្គមថ្មី និងឃុំសាគ្រាម ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្ក របស់ខេត្តកំពង់ធំ។ ចំណែកខ្សែទី២ បែកចេញពីផ្លូវជាតិលេខ៦A ត្រង់ស្រុកស្ទោង ឆ្ពោះទៅក្រយា ឃុំសាគ្រាម របស់ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្ក និងបានទៅដល់ប្រាសាទព្រះថ្កោល ដូចគ្នា។ ប្រាសាទនេះ មានទីតាំងនៅ ភូមិតាសែង ឃុំរណសិរ្ស ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ ដោយមានចម្ងាយជាង ១គីឡូម៉ែត្រ ពីទីប្រជុំជនភូមិ និងចម្ងាយ ១០៥គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តព្រះវិហារ។ បុរាណដ្ឋាននេះ យើងអាចទៅទស្សនាបានគ្រប់រដូវ មិនថាប្រាំង ឬវស្សាឡើយ ព្រោះបច្ចុប្បន្ន រាជរដ្ឋាភិបាលបានកសាងផ្លូវធ្វើដំណើរបានស្រួល មិនព្រួយពីរឿងជាប់ភក់ផុងអ្វីឡើយ មិនដូចពីមុនដែលអាចធ្វើដំណើរបានតែក្នុងរដូវប្រាំងប៉ុណ្ណោះទេ។ 
ប្រាសាទព្រះថ្កោល ឬព្រះបុណ្យ មានសិលាចារឹកប្រាប់កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់ ដែលកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទេវ ទី១ រវាងគ.ស ១០០២ ដល់១០៥០ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះអាទិទេពក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ប៉ុន្តែបានកសាងបង្ហើយក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជយវម៌្មទេវ ទី៧ ដូចទៅនឹងប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ ដែរ។ប្រាសាទនេះអាចសម្គាល់បាន ដោយសត្វទេពឈរយាមនៅគ្រប់ជ្រុងទាំង៤ គឺបក្សីគ្រុឌ ប្រចាំការនៅជ្រុងខាងត្បូង និងខាងលិច ព្រមទាំងមានដំរីក្បាល៣ ឈរយាមនៅជ្រុងខាងជើងនិងខាងកើត ដែលជារូបសំណាកធំៗ អាចមើលឃើញពីចម្ងាយបាន។បន្ថែមពីលើនោះ នៅមានរូបចម្លាក់តូចៗ ពិពណ៌នា អំពីរឿងទេវកថានានា ដោយឆ្លាក់ជាសាច់រឿងភ្ជាប់នឹងរូបធំៗទាំង៤។ នៅភូមិតាសែង ឃុំរណសិរ្ស ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ ក៏មានបុរាណដ្ឋានជាច្រើនទៀតដែរ ដូចជា ប្រាសាទព្រះថ្កោល ឬព្រះបុណ្យ ប្រាសាទព្រះដំរី បារាយណ៍បាដាក ឬប្រដាកប្រាសាទស្ទឹង ឬព្រះព្រហ្ម និងប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ ឬបាកានជាដើម៕
ប្រាសាទនេះអាចសម្គាល់បានដោយសត្វទេពឈរយាមនៅគ្រប់ជ្រុងទាំង៤ គឺបក្សីគ្រុឌ ប្រចាំការនៅជ្រុងខាងត្បូង និង ខាងលិច និង មានដំរីក្បាល៣ ឈរយាមនៅជ្រុងខាងជើង និងខាងកើត ដែលជារូបសំណាកធំៗ អាចមើលឃើញពីចម្ងាយបាន ។ បន្ថែមពីលើនេះ នៅមានរូបចម្លាក់តូចៗ ពិពណ៌នាអំពីរឿងទេវកថានានា ដោយឆ្លាក់ជាសាច់រឿងភ្ជាប់នឹងរូបធំៗទាំង៤ ៕

## ឯកសារយោង 
ព្រះថ្កោល
ប្រាសាទជ្រៃ

ប្រាសាទជ្រៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ប្រាសាទនេះនៅជិតប្រាសាទ N1 និង N17។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ ក្នុងសម័យចេនឡា ក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

ជ្រៃ
ប្រាសាទជ្រៃ សាងឡើងអំពីឥដ្ឋ មានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង បែរមុខទៅទិសខាងកើត។ នៅផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទ គេតម្រៀបជាបន្ទប់មានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង ដោយមានតម្រៀបជាពិតានភ្ជាប់គ្នាដោយថ្មភក់ព័ទ្ធជុំវិញ និងផ្នែកខាងលិចមានហ៊ឹងមួយធ្វើពីបន្ទះថ្មភក់ផ្តេកជាប់នឹងជញ្ជាំងរាងខ្ពស់បន្តិចដូចជាធ្នើរសម្រាប់ដាក់របស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗឬអាចតម្កល់ទេពផង។ នៅផ្នែកខាងជើងនៃបន្ទប់ខាងក្នុងដដែល យើងឃើញមានសោមសូត្រមួយធ្វើពីថ្មភក់សម្រាប់ការបង្ហូរទឹកមន្តចេញទៅខាងក្រៅប្រាសាទដែលគេភ្ជាប់ដោយទបង្ហូរទឹកមួយ។
ជារួមមក តាមការរៀបរាប់អំពីក្បាច់លម្អស្ថាបត្យកម្ម និងសិលាចារឹករួចមក យើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រាសាទជ្រៃ ទំនងកសាងឡើងនៅស.វ.ទី៧ ក្នុងចុងរជ្ជកាលព្រះបាទឦសានវរ្ម័នទី១ (គ.ស.៦១៦-៦៣៧) ឬដើមរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២  (គ.ស.៦៣៧-៦៥១) ក្នុងទម្រង់រចនាបថព្រៃក្មេង (គ.ស.៦៣៥-៧០០) ឧទ្ទិសថ្វាយដល់អាទិទេពព្រះនាម “ស្រីរត្នេស្វរ” ដែលជាព្រះនាមម្យ៉ាងរបស់ព្រះឥសូរ នៃព្រហ្មញ្ញសាសនា៕
ប្រាសាទក្បាលជ្រុក

ប្រាសាទក្បាលជ្រូកមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទក្បាលជ្រុកកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

ក្បាលជ្រុក

ប្រាសាទក្បាលជ្រុកកសាងឡើងក្នុងសម័យអង្គរ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។ ប្រាសាទតោគឺជាក្រុមប្រាសាទ ដែលនៅកណ្តាលក្នុងតំបន់សម្បូរព្រៃគក់។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញចំនួនពីរជាន់។ កំពែងខាងក្រៅមានប្រវែង ២០០មែត្របួនជ្រុងតែត្រូវដួលរលំបាក់បែកមួយផ្នែកធំ។
ប្រាសាទស្រង់ព្រះ

ប្រាសាទស្រង់ព្រះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទស្រង់ព្រះនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

ស្រង់ព្រះ
ក្នុងទេវកថារឿងសសរភ្លើង ព្រះព្រហ្មនិងព្រះនារាយណ៍ បានឈ្លោះប្រកែកនិងប្រយុទ្ធគ្នាមិនចាញ់មិនឈ្នះលើបញ្ហាថាតើនរណាជាអាទិទេពធំជាងគេ? រំពេចនោះ មានសសរភ្លើងមួយផុសឡើង ហើយនៅចំកណ្តាលសសរមានព្រះភក្រ្តព្រះឥសូរ ដោយទ្រង់បានអះអាងថា “ទ្រង់គឺជាអាទិទេពធំជាងគេបង្អស់។ ពេលនោះ ព្រះព្រហ្ម និងព្រះនារាយណ៍ មិនជឿ ក៏កើតទៅជាការដាក់បន្ទរចំនួនបីយ៉ាងរវាងព្រះឥសូរ និងអាទិទេពទាំងពីរ។ ក្នុងការស្រាយបន្ទរទីមួយព្រះព្រហ្ម បានកុហកព្រះឥសូរនិងព្រះនារាយណ៍ថាទ្រង់បានទៅដល់កំពូលសសរភ្លើង។ ដោយមានគំនិតមិនស្មោះត្រង់ នៅពេលចប់បន្ទរទាំងបីព្រះឥសូរក៏ដាក់ទណ្ឌកម្មដល់ព្រះព្រហ្មថា៖ “ចាប់ពីពេលនេះតទៅមិនឱ្យមានការសាងសង់ប្រាសាទឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្មឡើយ លុះត្រាតែទ្រង់យកផ្គាំរបស់យើងទៅរាប់ឱ្យអស់ ដើម្បីពិចារណានូវកំហុស ហើយបើមានប្រាសាទណាឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម លុះត្រាតែសាងប្រាសាទកណ្តាលឧទ្ទិសទៅយើងសិន ឬធ្វើជាប្រាសាទក្នុងលទ្ធិត្រីមូត៌ិ ដោយហេតុថាព្រះព្រហ្មជាបំណែកនៃព្រះកាយរបស់យើង យើងនឹងឱ្យពរទ្រង់ជាទេពបង្កើតលោកដូចយើងដែរ”។ ដូច្នេះហើយ សិល្បករខ្មែរទំនងចេះរឿងនេះយ៉ាងច្បាស់ ទើបបានជាប្រាសាទភាគច្រើនតែងឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ និងនារាយណ៍ ហើយបើមានប្រាសាទឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម គឺគេតែងឃើញថាជាប្រាសាទស្ថិតនៅរណបឱ្យសំណង់ព្រះឥសូរ។ នៅក្នុងអត្ថបទខ្លីនេះ យើងនឹងបង្ហាញឧទាហរណ៍មួយអំពីប្រាសាទឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្មនៅតំបន់សំបូរព្រៃគុក ដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថព្រៃក្មេង ស.វ.ទី៧ ទំនងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ (គ.ស.៦៣៧-៦៥១)។
ប្រាសាទសណ្តាន់

ប្រាសាទសណ្តាន់មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទសណ្តាន់កសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

សណ្តាន់
ប្រាសាទយាយព័ន្ធ

ក្រុមប្រាសាទយាយព័ន្ធ ឬក្រុមខាងត្បូង គឺជាក្រុមប្រាសាទដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងតំបន់​ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក។ នៅក្នុងក្រុមនេះមានប្រាសាទសរុបចំនួន ៣៥ ហើយតួប៉មដែលសំខាន់​ជាងគេ គឺតួប៉មនៅកណ្តាល ចុះបញ្ជី ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរដែលមានព្រះនាមថា ឝ្រីប្រហសិតេឝ្វរៈ (Çrīprahasiteçvaraḥ) ឬមានន័យជាភាសា​ខ្មែរថា “ព្រះសិវញញឹម”។ ក្រៅពីតួប៉មកណ្តាល ក្នុង​ក្រុមប្រាសាទយាយព័ន្ធ មានតួប៉មប្រាសាទប្រាំបីជ្រុងចំនួន ៦ ទៀត ដែលជាស្ថាបត្យកម្មពិសេស​ល្អឯកមួយប្រចាំតំបន់សំបូរព្រៃគុក។ អ្វីដែលគួរកត់សម្គាល់ផ្សេងទៀតនោះ គឺក្រុមប្រាសាទយាយព័ន្ធ គឺជាក្រុមប្រាសាទមួយនៅតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលសម្បូណ៌ដោយតួប៉មប្រាសាទសាងអំពីថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀមទាំងនោះមានចំនួន ៦ សង់នៅបរិវេណកំពែងខាងក្រៅ មានរាងបួនជ្រុងស្មើ បែរមុខទៅកើត និងសុទ្ធសឹងមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់តួប៉មទាំង​ប្រាំមួយ ហើយបើមើលទៅដូចជាតួប៉មរណបមួយឱ្យសំណង់សំខាន់ដែលនៅបរិវេណកំពែងខាង​ក្នុង។ ប្រាសាទថ្មបាយក្រៀមទាំងប្រាំមួយនេះ ចុះបញ្ជី S17-4, S17-5, S17-6, S17-7, S17-8, S17-9។ សំណង់ទាំងប្រាំមួយនេះ ភាគច្រើនបានបាក់បែកស្ទើរទាំងស្រុងទៅហើយ លើកលែងតែតួប៉មចំនួនពីរដែលនៅសល់រូបរាងគ្រាន់បើ ពោល គឺតួប៉មដែលចុះបញ្ជីលេខ S17-5 និង S17-6។
ប្រាសាទយាយព័ន្ធមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
យាយព័ន្ធ
ប្រាសាទអុក

ប្រាសាទអុកមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទអុកកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

អុក
  នាឱកាសគម្រប់ខួបមួយឆ្នាំ ដែលសំបូរព្រៃគុក១ក្លាយជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ខ្ញុំសូមជូនសំណេរខ្លីមួយដូចខាងក្រោម។
        កាលពីថ្ងៃទី ០៩ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០១៧ ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ចុះផ្សាយអត្ថបទមួយទាក់ទងនឹង «ចម្លាក់បរទេស» នៅសំបូរព្រៃគុក។ ខ្ញុំរីករាយដោយបានឃើញចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកសារពត៌និងមហាជនមកលើក្រុមប្រាសាទសម័យមុនអង្គរនេះ ហើយខ្ញុំស្វាគមន៍ការបកស្រាយពន្យល់របស់អ្នកស្រាវជ្រាវច្រើនរូប។ ដោយប្រធានបទនេះខ្ញុំធ្លាប់សរសេររួចហើយនៅក្នុង Khmer Rennaissance ដូច្នេះពុំចាំបាច់លើកមកច្រំដែលនៅទីនេះឡើយ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែចង់បញ្ជាក់ថានៅក្នុងអត្ថបទដ៏ខ្លីនោះ ខ្ញុំពុំនិយាយថារូបចម្លាក់នៅសំបូរ ឆ្លាក់ «រូបបុគ្គលបរទេស» ណាមួយឡើយ។ «ចម្លាក់រូប​ជនបរទេស» នោះខ្ញុំសំដៅទៅលើការចម្លងយក «សិល្បៈបរទេស» មកត្រាប់តាមដោយ​ជាង​ខ្មែរ ឬមានក្រុមជាងបរទេសចម្រុះ ដែលចូលរួមកសាងប្រាសាទសម័យមុនអង្គរ។ សិល្បៈបរទេសនោះ សំដៅឲ្យចំទៅលើនគរប្រាំនៅឧបទ្វីបឥណ្ឌាបុរាណគឺ នគរកុឞាណ Kuṣāṇa (អានថា គុសាន) នៅភាគពាយព្យ, នគរគុប្ត Gupta (អានថា ហ្គុបតា) និងសម្ព័ន្ធមិត្តគឺ នគរវាកាដក Vākāṭaka (អានថា វ៉ាកាតាកា) នៅភាគខាងជើង និង​កណ្តាល, នគរបល្លវ Pallava (អានថា ប៉ាឡាវ៉ា) និង នគរឆាឡុក្យា Chāḷukya (អានថា ឆាលុខ្យា) នៅភាគខាងត្បូង។
ប្រាសាទតោ

ប្រាសាទក្បាលជ្រូកមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទក្បាលជ្រុកកសាងឡើងក្នុងសម័យអង្គរ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។ ប្រាសាទតោគឺជាក្រុមប្រាសាទ ដែលនៅកណ្តាលក្នុងតំបន់សម្បូរព្រៃគក់។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញចំនួនពីរជាន់។ កំពែងខាងក្រៅមានប្រវែង ២០០មែត្របួនជ្រុងតែត្រូវដួលរលំបាក់បែកមួយផ្នែកធំ។ រីឯកំពែងខាងក្នុងក៏មានស្ថានភាពបាក់បែកផងដែរ ដែលមានប្រវែង ១៥០ម៉ែត្របួនជ្រុង។ ក្រុមប្រាសាទតោទាំងអស់មានតួប៉មចំនួន ៤៣ប្រាសាទ។ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះមានចំនួនតែមួយប្រាសាទដែលមានរូបរាងគឺប្រាសាទតោនេះតែម្តង។ ក្រៅពីនោះឃើញតែសំណល់ទីទួលដូចដំបូក និងឃើញសល់តួថ្មខ្លះ។ មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យប្រាសាទនៅក្នុងក្រុមប្រាសាទតោ ក៏ដូចជាប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុងតំបន់សម្បូរព្រៃគក់ដោយសារកត្តាចំនួន៣ដូចជា ទីមួយកត្តាធម្មជាតិ ទីពីរគឺកត្តាមនុស្សប៉ផ្លាញនិងទីបីដោយសារកត្តាសង្គ្រាមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០។ ក្រុមប្រាសាទនៅតំបន់សម្បូរព្រៃគក់គឺកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ ឆ្នាំ៦១៦-៦៣៥នៃគ.ស ព្រះអង្គបានតាំងរាជធានីនៅឦសានបុរៈ ដែលត្រូវនឹងរមណីយដ្ឋានសម្បូរព្រៃគក់។ ដោយឡែងប្រាសាទតោកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ និងដើមសតវត្សរ៍ទី៦ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលព្រះអង្គយាងចុះពីភ្នំគូលែនហើយមកកសាងនិងរៀបចំនៅទីនេះ។ នៅពេលចូលដល់មុខប្រាសាទនិងឃើញមានតោចំនួនពីរឈរអមសង្ខាងកាំជណ្តើរ ដោយរូបតោទាំងពីនេះមានរូបរាងខុសពីរសត្វសីហៈនៃប្រាសាទនានាក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ព្រោះដោយសារតោនេះមានសក់រួញៗមើលទៅហាក់ទៅដូចជាមានអំណាច នេះមានន័យថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ចង់បង្ហាញឬទ្ធិចេស្តារបស់ព្រះអង្គក្នុងសម័យកាលនោះ ដែលព្រះអង្គមានស្នាមប្រហត្ថរំដោះប្រជារាស្រ្ត និងទឹកដីឱ្យរួចពីគ្រប់គ្រងរបស់ជ្វា និងធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិសន្តិភាពឡើងវិញ។ ប្រាសាទតោសង់ឡើងអំពីឥដ្ធ ថ្មភក់ មានកម្ពស់២០ម៉ែត្រ មានរាងចតុកោណកែង និងកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ ប្រាសាទតោមានកាំជណ្តើរចំនួន៧កាំនិងមានកម្រាលជើងជណ្តើរជារាងត្របកផ្កាឈូកមួយសន្លេក។ ជាទូទៅប្រាសាទនៅតំបន់សម្បូរព្រៃគក់នេះ ភាគច្រើនមានកម្រាលនៅកាំជណ្តើរមានរាងជាត្របកផ្កាឈូកមួយសន្លឹកនិងមានកាំជណ្តើរ៣កាំ នេះដោយសារប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា តាមជំនឿព្រះរាជា ដែលយាងមកជាន់កម្រាលនេះ ត្រូវលាងព្រះបាទនិងលាងបាបរួចរាល់ហើយទើបអាចឡើងទៅធ្វើពីធីទឹកមន្តបាន ចំណែកឯប្រជារាស្រ្តមិនអាចឡើងតាមច្រកនេះបានឡើយគឺបានតែត្រឹមតាមស្នាមទ្រនីនៅខាងក្រៅប្រាសាទតែប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯកាំជណ្តើរបីកាំវិញមានជំនឿថាតំណាងឱ្យឋានទាំងបី កាំខាងលើតំណាងឱ្យស្ថានលើ កាំកណ្តាលតំណាងឱ្យស្ថានកណ្តាល កាំក្រោមតំណាងឱ្យស្ថានក្រោម។ ដោយឡែកប្រាសាទតោ ដែលមានកាំជណ្តើរប្រាំពីរកាំពីព្រោះប្រាសាទតោជាប្រាសាទកសាងក្នុងសម័យអង្គរ ដែលមានការលាឡំគ្នារវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ចំណែកនៅតាមជញ្ចាំងទាំងអស់ណៃប្រាសាទមានប្រាសាទអណ្តែត ឬប្រាសាទគំរូតាមជញ្ជាំងគ្រប់ទិសទាំងអស់។ បានជាគេនិយាយថាប្រាសាទនៅជញ្ជាំងជាប្រាសាទអណ្តែតដោយសារនៅខាងក្រោមប្រាសាទមានសត្វដែលមានស្លាប់ទ្រប្រាសាទឱ្យផុតពីដី។ ចំនែកប្រាសាទនៅតាមជញ្ជាំងជាប្រាសាទគំរូដោយសារតែប្រាសាទតូចនេះមានស្ថានដូចប្រាសាទធំ ដែលមាផ្តែរ ហោជាង សសរពេជ្រនិងរូបទេពនៅខាងលើ។ សសរដែលទល់ទ្រផ្តែរប្រាសាទថ្មីនេះធ្វើអំពីស៊ីម៉ង់ត៍ ដោយកសាងដោយអភិរក្សអង្គរ អភិរក្សសម្បូរព្រៃគក់ និងសហគមន៍នៅក្នុងតំបន់នៅឆ្នាំ១៩៩៥។ ចំណែកផ្តែរនៅខាងលើជាផ្តែរក្នុងរចនាបថព្រៃក្មេង និងរចនាបថកំពង់ព្រះសម័យមុនអង្គរ។
## រូបភាព 

រូបភា
រូបភា
រូបភា
រូបភា
រូបភា
រូបភា
រូបភា

## ឯកសារយោង 
តោ
ប្រាសាទគោករកា

ប្រាសាទគោករកាមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិរកា សង្កាត់ស្រយូវ ក្រុងស្ទឹងសែន ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាយឡើងក្នុងសម័យអង្គរ ក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅក្នុងអំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដែលជាមន្ទីរពេទ្យនៅក្នុងសម័យនេះ។

គោករកា
នៅក្នុងឯកសារមុនៗដែលសិក្សាដោយអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំង គេច្រើនហៅប្រាសាទនេះថា “គោករកា” ប៉ុន្តែឈ្មោះនេះសព្វថ្ងៃពុំមានអ្នកស្រុកណាម្នាក់ស្គាល់ឡើយ ព្រោះអ្នកស្រុកហៅតៗគ្នាថា “ព្រះធាតុ” ឬ “ព្រះធាតុរកា”។ ពាក្យ “ព្រះធាតុ” ច្រើនតែជាពាក្យដែលគេហៅសំណង់ប្រាសាទប្រៀបប្រដូចទៅនឹងចេតិយ។ ព្រះធាតុរកា មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិរកា សង្កាត់ស្រយូវ ក្រុងស្ទឹងសែន ខេត្តកំពង់ធំ និងមានចម្ងាយ៥០០ម៉ែត្រ ខាងត្បូងទួលដំរីស។ កន្លងមក ប្រាសាទនេះបានទាក់ទាញអ្នកស្រាវជ្រាវជាតិ និងបរទេសមកសិក្សាច្រើនណាស់ ចាប់តាំងពីដើមស.វ.ទី២០មក ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវទាំងនោះមានដូចជា លោក Goerge Groslier ឆ្នាំ១៩២៤ លោក Henri Parmentier ឆ្នាំ១៩៣៥ លោក Goerge Coedès ឆ្នាំ១៩៥៣ លោក​ស្រី Mireille Bénisti ឆ្នាំ១៩៧៤, ១៩៧៧ លោក ម៉ក់ ភឿន ឆ្នាំ១៩៩៥ លោក បេ តៃសែ ឆ្នាំ២០០៣ និងលោក ភុំ រតនៈពិសិដ្ឋ ឆ្នាំ២០១៤។
ប្រាសាទគក់ទ្រូង

ប្រាសាទគក់ទ្រូងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ជារួមមក តាមការរៀបរាប់ខាងលើនេះ ប្រាសាទគក់ទ្រូង គឺអាចចាត់ទុកថាជាសំណង់ទោលមួយដែលស្ថិតនៅដោយឡែកពីក្រុមប្រាសាទសំខាន់ៗទាំងបី នៃតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលទំនងកសាងឡើងនៅស.វ.ទី៧ និងអាចចាត់ថ្នាក់ជារចនាបថសំបូរព្រៃគុក ក្នុងចន្លោះរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីឦសានវរ្ម័នទី១ (គ.ស.៦១៦-៦៣៧) ឬព្រះបាទស្រីភវវរ្ម័នទី២ (គ.ស.៦៣៧-៦៥៧)។ ដោយសារកង្វះព័ត៌មានសិលាចារឹក យើងមិនដឹងថាប្រាង្គដ៏សំខាន់នេះតម្កល់អាទិទេពណាមួយឡើយ។ ប៉ុន្តែ ដោយយោងទៅលើប្រហោងនៅកណ្តាលជើងទម្រដែលរកឃើញនៅផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទ (គភ៌គ្ឫហ) ប្រាសាទនេះទំនងតម្កល់ព្រះសិវលិង្គដូចប្រាសាទផ្សេងទៀតដែរ ដែលទំនងជាប្រាសាទក្នុងលទ្ធិសៃវនិយម ក្នុងនិកាយបាសុបត ឬនិកាយសៃវ។

គក់ទ្រូង
បឹងកក់

**បឹងកក់** គឺជាបឹងនៃរាជធានីភ្នំពេញ គិតចាប់ពី សង្កាត់ស្រះចក ខណ្ឌដូនពេញ ទៅទល់នឹង ខណ្ឌទួលគោក។
* អតីតកាលបឹងនេះ ជាកន្លែងកំសានលំហែកាយ ដែលមានដើមរាំងដុះជាច្រើន និងមានស្ពានឈើសំរាប់ដើរលំហែ។
* បច្ចុប្បន្នបឹងនេះត្រូវបានចាក់ខ្សាច់លុបបាត់រូបរាងហើយ។ 

## ផលប៉ះពាល់ 
* នៅថ្ងៃទី ១០ ខែសីហាឆ្នាំ ២០១២ លំនៅដ្ឋានជាង ១៥០ កន្លែងនៅតំបន់បឹងកក់ត្រូវបានគេចេញនូវសេចក្តីជូនដំណឹងស្តីពីការបណ្តេញចេញដំបូង។ ការស្នាក់នៅត្រូវបានផ្តល់ឱ្យមួយសប្តាហ៍ដើម្បីជ្រើសរើសនិងទទួលសំណងពីរដ្ឋាភិបាលដូច្នេះដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរបានកើតឡើងយ៉ាងលឿន។
* ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបានផ្តល់ជូននូវជម្រើសចំនួនបី ពីដ្ឋាភិបាលជាសំណងសម្រាប់ការបាត់បង់ដីរបស់ពួកគេ។ 
** សំណង់ពួកគាត់ត្រូវបានផ្តល់ជូនទាំង ៨៥០០ ដុល្លា
** សំណងជាផ្ទះល្វែងមួយនៅលើការអភិវឌ្ឍនៅកន្លែង
** សំណងបន្ថែមលើ ៥០០ ដុល្លារ ឬការតាំងទីលំនៅ ២០ គីឡូម៉ែត្រនៅខាងក្រៅរាជធានីភ្នំពេញ ពីលើទឹកប្រាក់ ៨៥០០ ដុល្លា។ 
អ្នកស្រី ហេង មុំ អ្នកភូមិបឹងកក់ម្នាក់បានមានប្រសាសន៍ថា ប្រាក់សំណងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេដើម្បីដីធ្លីនៅជុំវិញរាជធានីភ្នំពេញ។
* គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៧ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០១២ បឹងកក់មិនអាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅលើផែនទី Google នៃតំបន់នេះទៀតទេដោយសារតែបឹងនេះពោរពេញដោយខ្សាច់។

## ប្រវត្តិទីកន្លែង 
គួររំឭកថា  តំបន់បឹងកក់ ដើមឡើយគឺជាបឹងធម្មជាតិមួយ ដែលមានផ្ទៃក្រឡា ទំហំប្រមាណជា ១០ហិកតា នៅរដូវប្រាំង និង ជា​អាង​​ស្តុក​ទឹក ដ៏ធំមួយ​ របស់​រាជធានីភ្នំពេញ ដែលអាច ជួយការពារ​ទប់ទល់​ នូវការ​លិច​លង់​​នៅក្នុង​ទីក្រុង ដែល​បណ្តាល​មក ពី​ជំនន់​​នៃទឹក​​ភ្លៀង ព្រោះ​​នៅក្នុងរដូវវស្សា បឹងកក់ មាន​​វិសាល​ភាព​ធំទូលាយ គ្របដណ្តប់​​ លើដីវាល​ទំនាប​ ជុំវិញជាប់មាត់បឹង​ រហូត​ដល់​ជាង ១០០​ហិកតា ។

ឆ្នាំ​១៩៨៧ បឹងនេះ​ ត្រូ​វបានបង្កើត ទៅជាតំបន់​រមណីយ​ដ្ឋាន​​វប្បធម៌ និងធម្មជាតិ និងមជ្ឈ​មណ្ឌល​​កំសាន្ត​ ដែល​គ្រប់​គ្រងដោយ​ គណៈកម្មាធិការ​​ប្រជាជន​​បក្ស​ដិវត្តន៍​រដ្ឋ​ធានី​​ភ្នំពេញ ពេលនោះ​ប្រជាពល​រដ្ឋ ក្នុងទី​ក្រុង​​ភ្នំពេញ បានចាប់ផ្តើម ​ដើរ​លំហែរ​កាយ​​នៅ​ទី​នេះ។

ប៉ុន្តែក្រោយមក នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៩០ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ប្រជាពលរដ្ឋ រាប់រយ​គ្រួសារ ដែលបាន​ធ្វើមាតុភូមិ​និវត្ត​ន៍ ពីជុំរុំ​ជនភៀស​ខ្លួននានា​ ជាប់ព្រំដែនថៃ បាន​នាំគ្នា​មក​បោះ​តាំង​​ទីលំ​នៅ​ ក្នុង​តំបន់​នេះ ដោយមាន​ការដឹងឮ​ និងទទួល​​ស្គាល់​​ ពីអាជ្ញាធរ​មូល​ដ្ឋាន​ ​ក្នុង​តំបន់​នោះ។ ការហូរចូល ​នៃអ្នក​ចំណូលថ្មី កាន់តែច្រើនឡើងៗ ពិសេស​ក្រោយ​ថ្ងៃ​​ផ្ទុះ​​អាវុធ ០៦កក្កដា​ ១៩៩៧ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ចំនួនប្រជាពលរដ្ឋ កើនឡើងរហូតដល់ ប្រមាណជា ៤២៥២​ គ្រួសារ។
ដោយភាពចាំបាច់ និងតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍ រដ្ឋាភិបាល កាលពីថ្ងៃទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៨ បានសម្រេចធ្វើអនុបយោគទីតាំងបឹងកក់ ពីទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ របស់រដ្ឋ ទៅជាទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន របស់រដ្ឋ ដោយប្រគល់អោយក្រុមហ៊ុន ស៊ូកាគូអ៊ីន ជាអ្នកអភិវឌ្ឍ ក្នុងរយៈពេល៩៩ឆ្នាំ ជាមួយនឹងទឹកប្រាក់ចំនួន ៧៩.០០២.០០០ដុល្លារ។ បន្ទាប់ពីមានការអភិវឌ្ឍនៅតំបន់បឹងកក់នេះ គេចាប់ផ្ដើមឃើញមានភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើនផងដែរ។

## មើលផងដែរ 
*បឹងនៅប្រទេសកម្ពុជា
ប្រាសាទដូងមោង

ប្រាសាទដូនមោងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ដូងមោង
ព្រះវិហារវត្តព្រះឥន្ទឧស្សាន៍

ព្រះវិហារវត្តព្រះឥន្ទឧស្សាហ៍ជាព្រះវិហារបុរាណក្នុងវត្តខ័ណ្ឌសារសាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៨០ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៣៦ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងឃុំកំពង់ចិនខាងជើង ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ។
## ឯកសារយោង
ឃុំកំពង់ប៉េង(ស្រុកផ្សារថ្មី)

ឃុំកំពង់ប៉េង ស្ថិតនៅ ស្រុកផ្សារថ្មី ខេត្តលង់ហោរ។

ឃុំកំពង់ប៉េង មាន ភូមិ÷
*ភូមិព្រែកឈូក
*ភូមិ
ក្រុងនគរបឋម

**ខេត្តនគរបឋម** គឺជាខេត្តខ្មែរនៅភាគនារតីនៃអាណាចក្រខ្មែរដែលឯកសារសៀមបានក្រឡៃប្រវត្តិសាស្ត្រថាជាខេត្តដែលស្ថិតនៅក្នុងសម័យទ្វារវត្តីដែលជនជាតិសៀមចាត់ទុកថាបានកកើតឡើងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ០៦ ដល់ ១១។

តើជនជាតិសៀមឬប្រទេសសៀមដំបូងកកើតនៅសតវត្សរ៍ណា?ឆ្នាំណា?
កៅធរៈ

រាជធានីកៅធរៈ ('***) ជារាជធនីនៃប្រទេស។ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានយួនបំបែកឬឲទៅជា **ខេត្តខាញ់ហាវ Khanh Hoa** និង **ខេត្តភូយ៉េន Phu Yen**។

ជាមួយនឹងរាជធានីចំនួន ៤ ផ្សេងទៀត៖
*រាជធានីឥន្ទ្របុរៈ
*អម្រាវតី
*រាជធានីវិជ័យ
*រាជធានីបណ្ឌុរង្គ

=មើលផងដែរ=
{{Navbox
|name = រាជធានីខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសចម្ប៉ា(ចាម)
|title = រាជធានីខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសចម្ប៉ា(ចាម) 
|state = {}
|liststyle = text-align:left;
|image = 
|group1 = **រាជធានីធំ**
|list1 = ឥន្ទ្របុរៈ 
|group2 = **រាជធានីតូច*'
|list2 = អម្រាវតី វិជ័យ កៅធរៈ មណ្ឌរង្គ 
|belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080;
|below=រាជធានីចម្ប៉ា​មាន ​៥ រាជធានី

}}
ស្ពានកំពង់ធំ

thumb|ស្ពានកំពង់ធំ
ស្ពានកំពង់ធំ ឬស្ពានស្ទឹងសែនត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងទសត្សឆ្នាំ១៩២០ គឺនៅក្នុងសម័យអានិគមន៍និយមបារាំង ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់កំពង់ធំ ក្រុងស្ទឹងសែន។
ប្រាសាទតាមុំ

ប្រាសាទតាមុំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។

សូមបញ្ជាក់ថា ការសន្និដ្ឋានទាំងអម្បាលម៉ានរបស់លោក ចិន្ត ច័ន្តរតនា ក៏ពុំមានអ្វីរឹងមាំនោះឡើយ ព្រោះទេពនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាដែលអង្គុយនៅក្នុងកាយវិការមហារាជលីលាសន ជាលក្ខណៈធម្មតាទៅហើយ ពោល គឺព្រះសិវ ព្រះវិស្ណុ និងព្រះព្រហ្ម សុទ្ធសឹងមានកាយវិការអង្គុយបែបនេះដូចគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត កេតនភណ្ឌសំខាន់ៗដែលព្រះវិស្ណុកាន់ ដូចជា ខ្យងស័ង្ខ កងចក្រ ដំបង និងដុំមូល (ផែនដី) ក៏ពុំមានបង្ហាញនៅក្នុងចម្លាក់ទាំងនេះដែរ។ ពោល គឺសរុបមក យើងពិបាកកំណត់អត្តសញ្ញាណទេពទាំងអស់នៅក្នុងចម្លាក់វិមានអណ្តែតប្រាសាទតាមុំណាស់។

ជារួមមក ឆ្លងតាមការរៀបរាប់ខាងលើនេះ ប្រាសាទតាមុំ ឬជ្រូកគាស់ ឬឫស្សីរលៀក គឺជាសំណង់មួយដែលស្ថិតនៅជ្រុងឦសាននៃបរិវេណក្រុងឦសានបុរ នៃតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលទំនងកសាងឡើងនៅស.វ.ទី៧ ក្នុងចន្លោះរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីឦសានវរ្ម័នទី១ (គ.ស.៦១៦-៦៣៧) ឬព្រះបាទស្រីភវវរ្ម័នទី២ (គ.ស.៦៣៧-៦៥៧)។ ដោយសារកង្វះព័ត៌មានសិលាចារឹក និងការលំបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណទេពនៅក្នុងចម្លាក់វិមានអណ្តែត យើងមិនដឹងថាប្រាង្គដ៏សំខាន់នេះតម្កល់អាទិទេពណាមួយឡើយ។ អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ យោងទៅតាមប្រាង្គបាក់បែកតូចមួយដែលស្ថិតនៅទិសពាយព្យ យើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រាសាទនេះកសាងឡើងជា ២ ដំណាក់កាលផ្សេងគ្នា ពោល គឺដំណាក់កាលដំបូង គេសង់សំណង់ទោលសំខាន់មួយមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង អមដោយកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ និងដំណាក់កាលបន្ទាប់ស្ថាបត្យករទំនងមានបំណងកសាងសំណង់រណបតូចៗចំនួន ៤ ទៀតនៅអនុទិសនៃសំណង់សំខាន់ ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាទៅនឹងក្រុមប្រាសាទសំបូរ (ក្រុមខាងជើង) និងក្រុមប្រាសាទត្រពាំងរពាក់។
តាមុំ
ទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តការអន្តរជាតិកូរ៉េ (កម្ពុជា)

អំពី​​យើងខ្ញុំ

នៅឆ្នាំ 1991 កយកា KOICA បានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីសហប្រតិបត្តិការដោយការផ្តល់ជូនគ្រឿងបរិក្ខារការិយាល័យដល់ប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយឃើញថាកិច្ចសហការអភិវឌ្ឍន៍បានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះ កយកា KOICA បានបង្កើតការិយាល័យនៅភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ 2003 ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកកិច្ចសហការបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទងប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរ តាមរយៈកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍។

កយកា KOICA បានបើកការិយាល័យរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ 20​03​។​ កយកាជាអ្នកផ្តល់ជំនួយទ្វេភាគីធំបំផុតទីបួននៅកម្ពុជា។ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ បានសម្រេចគោលបំណងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកទទួលជំនួយដែលជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលផ្តល់ផ្តល់ជំនួយភាគច្រើនបំផុត ដែលបានក្លាយជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ (DAC) នៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការនិងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) នៅឆ្នាំ 2011 ។ ដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍ផ្ទាល់របស់កូរ៉េ កយកា KOICA អាចចូលរួមចំណែកយ៉ាងខ្លាំង ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបរិបទកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ ដោយផ្តោតយ៉ាងសំខាន់លើវិស័យកសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ វិស័យការអប់រំនិងសុខាភិបាលនោះ ប្រទេសកម្ពុជាជាប្រទេសដៃគូមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដៃគូសំខាន់ៗសម្រាប់កយកា KOICA ក្នុងន័យទំហំជំនួយ។

(ប្រភពឯកសារ៖ ការសែតភ្នំពេញប៉ុស្ត Phnom Penh Post, ).

សម្រាប់ព័ត៍មានបន្ថែម សូមទាក់ទង: 

Mr. Hort Sroeu, Senior Specialist of KOICA Cambodia Office 

Email: hortsroeu@gmail.com

Phone: +855-11774085

Website: http://www.koicacambodia.org/
ស្រីជ័យជេដ្ឋទី២

**ស្រីជ័យជេដ្ឋទី២** រឺ **អង្គស្ងួន** (១៧០៩ - ១៧៥៥)ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណចក្រកម្ពុជា​ពីគ.ស. ១៧៤៩ ដល់ គ.ស. ១៧៥៥

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
ធម្មរាជាទី៣

**ធម្មរាជាទី៣** ឬ **ស្រីធម្មរាជ** (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea III) or (Srei Dhamma Reach) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩០-១៧៤៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧០២-១៧០៣) ព្រះអង្គជាបុត្រ របស់ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ព្រះអង្គត្រូវបាន ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ បញ្ជូនឱ្យទៅសិក្សារៀនសូត្រនៅ រ៉យស្នោង ក្រុងអាយុធ្យា ហើយទ្រង់ត្រូវបាន ព្រះបិតារបស់ទ្រង់កោះហៅឱ្យត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ដើម្បីទទួលរាជសម្បត្តិនៅកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៧០២ នៃគ.សករាជ ដោយទ្រង់គង់នៅរាជដំណាក់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ហើយទ្រង់ មិនទាន់ទទួលបានការរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិជាផ្លូវការណ៍នោះទេ ។

## ការបះបោរ របស់ពួកសម្រែ 
**Samre Rebellion**

ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៧០២ នៃគ.សករាជ ជនជាតិភាគតិចសម្រែមួយក្រុម ដែលមានមេដឹកនាំឈ្មោះ នាយចាយ ឬ តាត្រសក់ផ្អែម (Trasak Paem) បានតាំងខ្លួនជាស្ដេចត្រាញ់ ហើយធ្វើការបះបោរដោយវាយចូលរាជដំណាក់ ព្រះស្រីធម្មរាជ នៅ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ព្រះស្រីធម្មរាជ បានភៀសខ្លួនមកដល់ ក្រុងឧដុង្គ វិញ  ។ ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ទ្រង់ខ្ញាល់យ៉ាងខ្លាំង បានបញ្ជារឱ្យចេញទ័ពតាមបង្ក្រាបពួកបះបោរទាំងអស់នេះ រហូតដល់បង្ក្រាបពួកបះបោរ របស់ពួកសម្រែបានទាំងស្រុង ដោយទ្រង់បញ្ជារឱ្យចាប់បញ្ជូនពួកជនជាតិភាគតិចសម្រែទាំងអស់នេះ ទៅថែរក្សាជួសជុលក្រុមប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាប រីឯនាយចាយ ឬ តាត្រសក់ផ្អែម ដែលរត់គេចខ្លួន ត្រូវបានក្រុមពលសេនា តាមធ្វើឃាតបានសម្រេចនៅតំបន់ចតុមុខ ។ ព្រះបាទ ជ័យជេស្ឋាទី៣ ដោយមើលឃើញថា បុត្ររបស់ខ្លួនមិនទាន់មានគំនិតចាស់ទុំដោះស្រាយព្រះរាជកិច្ចនគរបាន ព្រះបាទជ័យជេស្ឋាទី៣ បានឡើងសោយរាជជាលើកទី៥ ក្នុងឆ្នាំ ១៧០៣ នៃគ.សករាជ ។

## ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង
ទូកង

thumb
ទូក ង របស់កម្ពុជា បានបំបែកកំណត់ត្រាឯតទគ្គកម្មទូក ង វែងជាងគេលើពិភពលោករបស់ World Guinness Record កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ ដោយត្រូវបានដាក់សម្ពោធនៅត្រើយខាងកើតទន្លេមេគង្គអ្នកលឿង ក្នុងស្រុកពាមរក៍ ខេត្តព្រៃវែង ជាកំណត់ត្រាថ្មីមួយ។លោក Pravin Patel អ្នកវាយតម្លៃពី World Guinness Record បានថ្លែងក្រោយពេលវាស់វែងទូក ងនេះថា ៈ «ទូកនេះមានប្រវែងសរុប៨៧,៣ម៉ែត្រ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា ខេត្តព្រៃវែង និងរដ្ឋបាលខេត្តព្រៃវែង ជាអ្នកទទួលបានកំណត់ត្រាGuinness ថ្មីជាមួយនឹងទូក ដែលវែងជាងគេ»។លោកបានថ្លែងបន្តថា កម្ពុជាបានយកឈ្នះកំណត់ត្រាពិភពលោករបស់ចិន ដែលមានទូក«ង» វែងជាងគេ ដែលមានប្រវែងត្រឹមតែ៧៧,៨ម៉ែត្រ បានបង្កើតឡើងកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៦។លោក ជា សុមេធី អភិបាលខេត្តព្រៃវែង បានថ្លែងថា ទុកនេះមានប្រវែង៨៧,៣ម៉ែត្រ ទទឹងធំបំផុត១,៩៤ម៉ែត្រ និងជម្រៅជ្រៅបំផុត០,៨ម៉ែត្រ ដែលមានចំណុះមនុស្ស ១៧៩នាក់។ ទូកនេះត្រូវបានរចនាឡើងដោយមានក្បាលជានាគ កន្ទុយហង្ស និងចំណាយពេលសាងសង់ប្រមាណជា៦ខែ ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៨ ដោយមានប្រជាពលរដ្ឋចូលរួម១ម៉ឺន ៤ពាន់នាក់ និងអស់ថវិកាប្រមាណ៦ម៉ឺនដុល្លា។លោក ស សុខា តំណាងរាស្ត្រខេត្តព្រៃវែង និងជា ប្រធានសហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា ខេត្តព្រៃវែង បានថ្លែងថា ទូកនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា«កម្ពោជិកបុត្តាខេមរាតរី» ដែលមានអត្ថន័យថា«ទូក ង របស់កូនខ្មែររស់នៅក្នុងដែនដីកម្ពុជា»។ លោកក៏បានបញ្ជាក់ដែរថា ចំណុះមនុស្ស១៧៩នាក់ គឺតំណាងឲ្យថ្ងៃរំដោះ៧មករា ១៩៧៩ ពីរបបប៉ុលពត។ទូកនេះត្រូវបានកសាងឡើងដោយមានគោលដៅ៣យ៉ាង រួមមានៈ ទី១ គឺដើម្បីរំលឹកដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រទូក ង ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ជំនាន់ដើមគ្រប់ជំនាន់ក្នុងការការពារជាតិ។ ទី២ ដើម្បីលើកកិត្យានុភាពជាតិ ដោយបង្ហាញពិភពលោកថា កម្ពុជាបានបង្កើតស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យ និងទី៣ ដើម្បីជំរុញទឹកចិត្តស្នេហាជាតិរបស់យុវជន និងមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ ការបង្កើតឯតទគ្គកម្មនេះ ក៏ជយយលើកស្ទួយដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ តាមរយៈការទាក់តាញភ្ញៀវទេសចរផងដែរ។
នេះជាលើកទិ៤ងើយ ដែលកម្ពុចាទទួលបានឯតទគ្គកម្មពិភពលោក គឺនៅឆ្នាំ២០១៥ កម្ពុជាបំបែកកំណត់ត្រាដោយការរាំចង្វាក់ម៉ាឌីហ្សុន ដែលមានអ្នកចូលរួម២០១៥នាក់ នំអន្សមយក្ស ដែលមានទម្ងន់ចាង៤តោន កាលពិឆ្នាំ២០១៥ និងចុងក្រោយ គឺក្រមាវែងជាងគេលើពិភពលោក ដែលមានប្រវែងជាង១១៤៩ម៉ែត្រ។
## ឯកសារយោង
បទុមរាជាទី៣

**បទុមរាជាទី៣** រឺ **អង្គនន់ទី២** (១៦៥៤ - ១៦៩១)ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណចក្រកម្ពុជា​ពីគ.ស. ១៦៧៤ ដល់ គ.ស. ១៦៩១

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
ប្រាសាទត្រពាំងរពាក់

ប្រាសាទត្រពាំងរពាក់មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ត្រពាំងរពាក់

ត្រពាំងរពាក់ គឺជាឈ្មោះក្រុមប្រាសាទមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងលិចក្រុមប្រាសាទយាយព័ន្ធ ចម្ងាយប្រមាណ ៣៥០ ម៉ែត្រ ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ឈ្មោះ “ត្រពាំងរពាក់” គឺហៅសំដៅដល់ត្រពាំងបុរាណមួយដែលស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍ក្រុមប្រាសាទនេះ ពោល គឺអ្នកស្រុកហៅឈ្មោះប្រាសាទភ្ជាប់ជាមួយត្រពាំងនេះតែម្តង។ នៅទសវត្សរ៍ ១៩១០ ក្នុងពេលដែលលោក Henri Parmentier (អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំង) និងភរិយា ចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក លោកមិនបានកត់ឈ្មោះប្រាសាទថា “ត្រពាំងរពាក់” ឡើយ ពោល គឺលោកតាងក្រុមប្រាសាទនេះជា “ក្រុម Z” ហើយប្រាសាទរាងប្រាំបីជ្រុងមួយដែលស្ថិតនៅខាងលិចក្រុមប្រាសាទនេះ (សំណង់ទោល) លោកតាងដោយអក្សរ “Y”។ ម្ល៉ោះហើយ យើងមិនអាចដឹងច្បាស់ថាអ្នកស្រុកហៅឈ្មោះក្រុមប្រាសាទនេះថា ដូច្នេះចាប់តាំងពីពេលណាមកនោះទេ។ តើក្រុមប្រាសាទរពាំងរពាក់ មានប្រវត្តិ និងលក្ខណៈដូចម្តេចខ្លះ?
បទុមរាជាទី១

**បទុមរាជាទី១** ឬ **អង្គនន់** (អង់គ្លេស: Botum Reachea I) or (Ang Non) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦១៩-១៦៤២) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦៤០-១៦៤២) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២១៨៤ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦៤០ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥៦៣ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **"ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបទុមរាជា រាមារធិបតី"** ព្រះអង្គជាបុត្រាច្បង នៃសម្ដេចព្រះឧទ័យ ដែលបានធ្វើ រដ្ឋប្រហារយោធា ដណ្ដើមអំណាចពី ព្រះអង្គទងរាជា នៅរាជធានីឧដុង្គ ព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលបានឡើងសោយរាជនៅព្រះជន្មក្មេងវ័យត្រឹមតែ ២១ ព្រះវស្សារប៉ុនណោះ នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបានប្ដូរសាសនា ដោយមានជំនឿទៅលើ សាសនាកាតុលិក (Catholic Religion) របស់ពួកអុឺរ៉ុបផងដែរ ។

## រដ្ឋប្រហារយោធា 
'''Military coup d'état'''

ព្រះបទុមរាជា ដែលបានឡើងសោយរាជនៅរាជធានី ឧដុង្គ បានរយៈពេលខ្លីតែ ២ឆ្នាំ ប៉ុនណោះ ក៏ត្រូវបាន ចៅពញ្ញាចន្ទ ដែលត្រូវជាបុត្រទី៣ របស់ ព្រះជ័យជេស្ឋា បានធ្វើរដ្ឋប្រហារយោធាទម្លាក់ទ្រង់ចេញពីរាជបល្ល័ង ក្នុងឆ្នាំ ១៦៤២ នៃគ.សករាជ ដែលមានការជ្រោមជ្រែងពីសំណាក់ ឈ្មួញជប៉ុន និង ក្រុមចលនាបះបោលមកពីក្រុម ខ្មែរឥស្លាម ដែលមានន័យថា ប្រជាជនខ្មែរ ប៉ុន្តែពួកគេមានជំនឿទៅលើសាសនាឥស្លាម ។ ចៅពញ្ញាចន្ទដែលបានឡើងសោយរាជបន្តពី ព្រះបទុមរាជា នៅរាជធានីឧដុង្គ មានព្រះនាមក្នុងរាជថា "បរមរាជា រាមារធិបតី" ដែលត្រូវបានគេសម្គាល់ជាព្រះបរមរាជាទី៥ ។ ​

## ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង
រាមាធិបតីទី២

**រាមាធិបតីទី២** ឬ **អង្គទងទី២** (អង់គ្លេស: Reamea Thipadei II) or (Ang Tong II) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៩៥-១៧៥៧) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៧៤៧-១៧៤៩) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៩១ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៧៤៧ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦៧០ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះអង្គទងរាជាធិរាជ រាមាធិបតី** ព្រះអង្គជាបុត្រ ព្រះរាមាធិបតីទី១ នៃ អង្គពញ្ញាយ៉ង ទ្រង់ឡើងសោយរាជបន្តពីក្មួយរបស់ទ្រង់ គឺ ព្រះធម្មរាជាទី៤ ក្រោយមានការគាំទ្រពីក្រុមមន្ត្រី អំឡុងពេលទ្រង់បង្ក្រាបសកម្មភាពរដ្ឋប្រហាររបស់ព្រះសត្ថាទី២ អង្គយ៉ង ។

## អណ្ណាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ.សករាជ ១៧៤៩ 
**Annam invaded Cambodia, 1749 AD**

គ.សករាជ ១៧៤៩ អណ្ណាមបានបញ្ជូនទ័ព ចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជា និង បានច្បាំងយកខេត្តចំនួន២ របស់កម្ពុជា គឺ ខេត្តបាសាក់ (Hau Giang) និង ខេត្តឃ្លាំង (Soc Trang) ក្រោយច្បាំងដណ្ដើមយកខេតត្តទាំងពីររបស់កម្ពុជារួចហើយ អណ្ណាមបានលើកទ័ពចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) វាយចូលរាជធានីឧដុង្គ ក្នុងរាជ ព្រះរាមាធិបតីទី២ ដោយមើលឃើញថាកម្ពុជាមានទ័ពតិច មិនអាចទប់និងកងទ័ពអណ្ណាមបាន ទ្រង់បានភៀសខ្លួនទៅកាន់នគរសៀម រីឯកកងទ័ពពួកអណ្ណាម កំពុងតែច្បាំងនិងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីដណ្ដើមកាន់កាប់រាជធានីឧដុង្គ ។ កងទ័ពអណ្ណាមច្បាំង និង កងទ័ពកម្ពុជាអស់ពេលពេញមួយខែនៅតែមិនអាចយកក្រុងឧដុង្គបាន អំឡុងពេលនោះ ឧញ៉ាក្រឡាហោមឱក បានកេណ្ឌទ័ពពី ខេត្តពោធិ៍សាត់, បាត់ដំបង សៀមរាប, កំពង់ធំ, និង មានកងទ័ព ជំនួយសៀម មកចូលរួមផង ទ័ពកម្ពុជាប្រមូលបានមានចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) បានចូលច្បាំងបណ្ដេញពួកណាមចេញពីកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៧៤៩ នៃគ.សករាជ ។ ឧកញ៉ឱក ក្រោយយកឈ្នះកងទ័ពអណ្ណាម នៅរាជធានីឧដុង្គ លោកបានអញ្ជើញ អង្គស្ងួន ដែលជាបុត្រាពៅ របស់ព្រះធម្មរាជាទី៣ ពីនគរសៀមឱ្យឡើងមកគ្រងរាជនៅកម្ពុជា ព្រះអង្គស្ងួន ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា "ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះស្រីជ័យជេស្ឋាធិរាជ រាមារធិបតី ព្រះបរមបរពិត្រ" ទ្រង់ត្រូវបានក្រុមអ្នកប្រវត្តវិទូសម្គាល់នាមហៅថា ជ័យជេស្ឋាទី៤ ។

## ក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស 
**Royal family**
### ពង្សាវលី
*ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះកែវហ្វា រាមាធិបតី (អង្គជី)
**ព្រះបិតាព្រះនាម ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមាធិបតី (អង្គពញ្ញាយ៉ង) 
***ព្រះរាជបុត្រា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះនរាយណ៍រាជា រាមាធិបតី (អង្គតន់ទី២)
****ព្រះនត្តាព្រះនាម អង្គមី អង្គពៅ អង្គអី

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង