យូហ្គោស្លាវី

**ប្រទេសយូហ្គោស្លាវី** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាល និងអាគ្នេយ៍ ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩១៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៩២។

រដ្ឋមួយនេះបានលេចចេញជារូបរាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបញ្ចប់ ដោយដំបូងមានឈ្មោះថា ព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប ក្រូអាត និងស្លូវេន (កើតចេញពីការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានៃព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី ជាមួយនឹងបណ្ដារដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប ដែលសុទ្ធតែជាអតីតទឹកដីនៃចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី)។ នៅទីបំផុត ប្រជាជនស្លាវខាងត្បូងក៏បានរួបរួមគ្នាបង្កើតចេញជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ ក្រោយពីស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាបរទេសអស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍មក ពោលគឺ ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី។ ស្ដេចស៊ែប៊ីព្រះនាម ពេទ័រទី១ បានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រដំបូងនៃរដ្ឋមួយនេះ។ ព្រះរាជាណាចក្រថ្មីថ្មោងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩២២ នៅក្នុងសន្និសីទឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។ ឈ្មោះផ្លូវការរបស់រដ្ឋនេះត្រូវបានប្តូរមក *ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី* នៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៩។

ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានមហាអំណាចអ័ក្សចូលឈ្លានពាននៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៤៣ សហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយចលនាតស៊ូបក្សព័ន្ធ (*ប៉ាធីសង់*)។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ ព្រះមហាក្សត្រយូហ្គោស្លាវីដែលត្រូវបាននិរទេសក្រៅស្រុក ព្រះនាមពេទ័រទី២ បានប្រកាសទទួលស្គាល់សហព័ន្ធនោះថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់។ រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តថ្មីត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយរបបរាជានិយមពីមុនក៏ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល ខណៈឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសត្រូវបានប្តូរទៅ *សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី*។ ជាថ្នូរនឹងវិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ីតាលីដូចជា អ៊ីស្ត្រា រីជេកា និងហ្សាដារ ត្រូវបានកាត់ប្រគល់ឱ្យយូហ្គោស្លាវី។ មេដឹកនាំនៃអតីតចលនាប៉ាធីសង់គឺលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីពីឆ្នាំ១៩៤៤ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីរហូតដល់ថ្ងៃមរណៈរបស់គាត់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០។ នៅឆ្នាំ១៩៦៣ ប្រទេសនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាលើកចុងក្រោយមក សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (សសសយ)។

នៅក្នុងសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីគឺមានសាធារណរដ្ឋធម្មនុញ្ញចំនួនប្រាំមួយដែលផ្សំបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជារដ្ឋប្រទេសមួយនេះ ដោយក្នុងនោះមានដូចជា សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ក្រូអាត ម៉ាសេដ្វាន ម៉ុងតេណេគ្រោ ស៊ែប៊ី និងស្លូវេនី។ ចំណែកនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស៊ែប៊ីវិញគឺមានខេត្តស្វយ័តសង្គមនិយមចំនួនពីរ ពោលគឺ កូសូវ៉ូ និងវ៉ូយវ៉ូឌីណា ហើយនៅក្រោយឆ្នាំ១៩៧៤ ខេត្តទាំងពីរក៏បានទទួលស្វ័យភាពស្មើនឹងសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុងសហព័ន្ធ។ បន្ទាប់ពីបានជួបនូវវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ គំនិតជាតិនិយម និងជម្លោះក្រុមជនជាតិបានរីករាលសាយទៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេស ហើយទីបំផុត យូហ្គោស្លាវីក៏បានបែកបាក់ទៅតាមសាធារណរដ្ឋរៀងៗខ្លួន ដែលដំបូងឡើយបែកចេញជាប្រាំប្រទេស រួចបានបង្កកើតចេញជាសង្រ្គាមយូហ្គោស្លាវី។ ដោយសារតែភាពឃោរឃៅនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្កើតតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវីឡើងដើម្បីកាត់ទោសមេដឹកនាំនយោបាយ និងយោធាពីអតីតយូហ្គោស្លាវីពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងឧក្រិដ្ឋកម្មផ្សេងៗទៀតដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម។

ក្រោយការបែកបាក់រដ្ឋ សាធារណរដ្ឋម៉ុងតេណេគ្រោ និងស៊ែប៊ីបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋសហព័ន្ធថ្មីមួយឡើងដែលមានឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (សសយ)។ រដ្ឋសហព័ន្ធថ្មីនេះបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋស្នងស្របច្បាប់តែមួយគត់បន្តពី សសសយ ប៉ុន្តែអំណះអំណាងអស់នេះត្រូវបានប្រឆាំងដោយអតីតសាធារណរដ្ឋនៃយូហ្គោស្លាវីពីមុន។ ដោយទទួលយកមតិយោបល់ពីគណៈកម្មាធិការមជ្ឈត្តកម្មបាដង់ទែរ សសយ ក៏សម្រេចប្តូរឈ្មោះផ្លូវការទៅជា *ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ* នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។ មកដល់ត្រឹមឆ្នាំ២០០៦ រដ្ឋមួយបានរំលាយខ្លួនជាផ្លូវការបន្ទាប់ពីម៉ុងតេណេគ្រោ និងស៊ែប៊ីបានប្រកាសជារដ្ឋឯករាជ្យរៀងៗខ្លួន ខណៈរដ្ឋកូសូវ៉ូនៅកំពុងមានជម្លោះទាក់ទិននឹងអធិបតេយ្យភាពខ្លួនចាប់តាំងពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ មក។

## ផ្ទៃរឿង 
គំនិតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋតែមួយសម្រាប់ជនជាតិស្លាវខាងត្បូងរួមបានផុសចេញមកឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៧ និងចាប់មានប្រជាប្រិយភាពតាមរយៈចលនាអ៊ីល្លីរីនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ ឈ្មោះរដ្ឋនេះគឺបានមកពីការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានៃពាក្យស្លាវថា *jug* (ប្រែមកថា "ត្បូង") និង *Slaveni/Sloveni* (ប្រែថា ស្លាវ)។ ចលនាបង្កើតរដ្ឋយូហ្គោស្លាវីជាផ្លូវការត្រូវបានពន្លឿនយ៉ាងរហ័សបន្ទាប់ពីសេចក្ដីប្រកាសគ័រហ្វូឆ្នាំ១៩១៧ ដែលបានធ្វើឡើងរវាងគណៈកម្មាធិការយូហ្គោស្លាវី និងរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី។

## ព្រះរាជាណាចក្រ 
ប្រទេសមួយនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ ភ្លាមៗក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានបញ្ចប់ ដោយដំបូងឡើយមានឈ្មោះថា ព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប ក្រូអាត និងស្លូវេនី ដែលជាសហភាពរវាងរដ្ឋស្លូវេន ក្រូអាត និងស៊ែប ជាមួយនឹងព្រះរាជាណាចក្រស៊ែប៊ី។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅនៅសម័យនោះថាជា "រដ្ឋវែសៃ"។ ក្រោយមក ទើបព្រះរាជាអាឡិចសាន់ដឺទី១ បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសមកជា *យូហ្គោស្លាវី* នៅឆ្នាំ១៩២៩។ ព្រះអង្គធ្វើបែបនេះក៏ព្រោះតែ​ចង់​ទប់ស្កាត់​​និន្នាការ​បំបែក​រដ្ឋ និង​កាត់​បន្ថយ​គំនិត​ជាតិ​និយមនៅតាមរដ្ឋនីមួយៗក្នុងព្រះនគររបស់ទ្រង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣១ ព្រះអង្គបាន​ប្រកាស​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី ហើយ​បាន​ប្រគល់អំណាចនយោបាយទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលវិញ។ មិនយូរប៉ុន្មាន គោលនយោបាយទាំងអស់ដែលបានដាក់ចេញអនុវត្តដោយព្រះអង្គក៏ត្រូវរងការប្រឆាំងពីមហាអំណាចអឺរ៉ុបផ្សេងៗ ពិសេសគឺនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ ដែលមនោគមវិជ្ជាហ្វាស៊ីស និងណាស៊ីបានកំពុងរីករាលដាលពាសពេញផ្ទៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយនិងសហភាពសូវៀត ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមមេផ្ដាច់ការហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន។ ដោយមិនពេញចិត្តនឹងយូហ្គោស្លាវី ប្រទេសអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់បានសម្ដែងការចង់កែប្រែសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលក្រោយបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ហើយចំណែកឯសូវៀតវិញបានកំពុងចិញ្ចឹមចិត្តចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅអឺរ៉ុបដូចកាលរបបមុនៗវិញ ពោលគឺស្ដារគោលនយោបាយអន្តរជាតិឱ្យសកម្មដូចសម័យចក្រភពរុស្ស៊ី។

ទន្ទឹមគ្នានេះ ព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺបានព្យាយាមធ្វើមជ្ឈការរដ្ឋប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ដោយទ្រង់បានលុបបំបាត់តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងឡាយនៅយូហ្គោស្លាវី ហើយព្រំប្រទល់ខាងក្នុងត្រូវបានគូសឡើងវិញដើម្បីបែងចែកខេត្ត ឬបាណូវីណាសារជាថ្មី។ នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ អ្នកនយោបាយជាច្រើនរូបត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការឃ្លាំមើលពីសំណាក់មន្ត្រីនគរបាល ហើយចលនាកុម្មុយនីស្តផ្សេងៗត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យមានជាដាច់ខាត។

ព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឃាត​នៅ​ទីក្រុងម៉ាសេល៍ក្នុងកំឡុង​ពេល​ដំណើរព្រះរាជទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៣៤ ក្រោមថ្វីដៃលោកវ៉្លាដូ ជែរណូហ្សេមស្គី ដែលត្រូវ​ជា​អ្នកជំនាញ​បាញ់​កាំភ្លើង​ម្នាក់របស់​អង្គការ​បដិវត្តន៍​ផ្ទៃក្នុង​ម៉ាសេដ្វានរួមចាប់ដៃគ្នាជាមួយអ៊ូស្តាឆេ ដែល​ជា​អង្គការ​បដិវត្តន៍​ហ្វាស៊ីស​ក្រូអាត។ រាជបល្ល័ង្កយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានស្នងដោយព្រះរាជបុត្រព្រះជន្ម ១១ វស្សារបស់ព្រះអង្គក្រោមព្រះរាជនាម ពីទ័រទី២ ខណៈអំណាចបានធ្លាក់ទៅក្រោមក្រុមប្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិដែលដឹកនាំដោយប្អូនជីដូនមួយព្រះបាទអាឡិចសាន់ដឺព្រះនាមប៉ូល។

### ១៩៣៤–១៩៤១
នៅលើឆាកនយោបាយអន្តរជាតិនាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ គេសង្កេតឃើញថាសម្ពាធនយោបាយកំពុងតែកើនឡើងនៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសមហាអំណាចសំខាន់ៗ ដោយក្នុងនោះ របបផ្តាច់ការបានកំពុងកើតមហិច្ឆតាឈ្លានពាន ហើយសណ្តាប់ធ្នាប់សកលដែលកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានកំពុងរសាយបន្តិចម្តងៗ ក៏ដូចជាការបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីបណ្ដាអ្នកគាំទ្រសណ្ដាប់ធ្នាប់សកលនោះ។ នៅក្នុងរដ្ឋក្រូអាតវិញ ដោយមានការគាំទ្រនិងការដាក់សម្ពាធពីអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីសនិងអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី មេដឹកនាំក្រូអាតម្នាក់គឺលោកវ៉្លាដកូ ម៉ាឆេកនិងគណបក្សរបស់លោកបានតស៊ូបង្កើតបាណូវីណាក្រូអាស៊ីឡើង (ពោលជាតំបន់ស្វយ័តដែលមានរដ្ឋាភិបាលផ្ទៃក្នុងផ្ទាល់ខ្លួន) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៩។​ កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងក្រូអាតនិងថ្នាក់ដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលីនោះបានបញ្ជាក់ថា រដ្ឋក្រូអាស៊ីនឹងបន្តជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែអត្តសញ្ញាណនយោបាយឯករាជ្យនៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ក្រូអាស៊ីគឺត្រូវវិវត្តរក្សាដោយខ្លួនឯង។

ព្រះអង្គម្ចាស់ប៉ូលបានចាញ់សម្ពាធរបស់ពួកហ្វាស៊ីស ហើយក៏ព្រមចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាត្រីភាគីនៅទីក្រុងវីយែនក្នុងថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤១ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចរក្សាយូហ្គោស្លាវីឱ្យនៅក្រៅសង្គ្រាម។ តែយ៉ាងណា សេចក្ដីសម្រេចរបស់ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យទ្រង់បាត់បង់នូវការគាំទ្រពីសំណាក់មហាជន។ មន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ក៏បានចេញមុខប្រឆាំងនឹងសន្ធិសញ្ញានោះ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ពួកគេក៏បានរួមគ្នាធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ដោយអំណាចរដ្ឋត្រូវធ្លាក់ក្រោមលោកឧត្តមសេនីយ៍ឌូសាន ស៊ីម៉ូវីជ។ ជាលទ្ធផល លោកឧត្តមសេនីយ៍បានចាប់ខ្លួនគណៈប្រតិភូនៃសន្ធិសញ្ញាក្រុងវីយែន និរទេសព្រះអង្គម្ចាស់ប៉ូល និងផ្តួលក្រុមប្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ ហើយក៏បានផ្ទេរអំណាចទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យព្រះមហាក្សត្រពីទ័រវិញ ដែលកាលនុះកំពុងមានព្រះជន្ម ១៧ ព្រះវស្សា។ មិនយូរប៉ុន្មាននៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១​ ហ៊ីទ្លែរក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រហារយូហ្គោស្លាវី ហើយភ្លាមៗនោះដែរ លោកមូសូលីនីក៏បានប្រកាសឈ្លានពានប្រទេសក្រិកជាថ្មី។

## សង្គ្រាមលោកលើកទី២
 លោកស្ទេប៉ាន ហ្វីលីប៉ូវីជកំពុងស្រែក "សូមឱ្យលទ្ធិហ្វាស៊ីសរលាយ សិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាជន" មុនពេលត្រូវបានប្រហារជីវិត (១៩៤២)]]

នៅវេលាម៉ោង ៥:១២ ព្រឹកប្រលឹមនៃថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤២ កងកម្លាំងចម្រុះមកពីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងហុងគ្រីបានចូលឈ្លានពានប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។ នៅក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះ កងកម្លាំងជើងអាកាសអាល្លឺម៉ង់ (លូហ្វវ៉ាហ្វឺ) បានបើកការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនទៅលើរាជធានីបែលក្រាដ និងទីប្រជុំជនធំៗសំខាន់ៗជាច្រើននៅទូទាំងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា តំណាងមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានរួមគ្នា​ចុះហត្ថលេខា​លើ​បទឈប់បាញ់​ជាមួយ​អាល្លឺម៉ង់​នៅ​បែលក្រាដ ដោយបានបញ្ចប់​សង្គ្រាមឈ្លានពានរយៈពេល ​១១ ថ្ងៃ​នោះ។ ជាលទ្ធផល មន្ត្រី និងពលទាហានយូហ្គោស្លាវីប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន។

ក្រោយពីមហាអំណាច​អ័ក្ស​បាន​កាន់កាប់​ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានដោយជោគជ័យ ពួកគេក៏​បានចាប់ផ្ដើម​បំបែក​យូហ្គោស្លាវីទៅជារដ្ឋដើមតូចៗ។ នៅក្នុងនោះ រដ្ឋឯករាជ្យ​ក្រូអាស៊ី​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ជារដ្ឋ​រណប​ពួកណាស៊ី ដែល​ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង​ដោយ​កងជីវពល​ហ្វាស៊ីស​និយមមួយដែល​គេ​ស្គាល់​ថា អ៊ូស្តាឆេ។ កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ក៏បានកាន់កាប់បូស្នីនិងអ៊ែរសេកូវីន ក៏ដូចជាផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសស៊ែប៊ីនិងស្លូវេនីដែរ ខណៈដែលផ្នែកផ្សេងទៀតនៃយូហ្គស្លាវីត្រូវបានបែងចែកកាន់កាប់ដោយប៊ុលហ្ការី ហុងគ្រី និងអ៊ីតាលី។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ របបអ៊ូស្តាឆេនៅក្រូអាស៊ីបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងសម្លាប់ជនជាតិស៊ែបប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ រួមជាមួយជនជាតិយូដា និងជនជាតិរ៉មស៍យ៉ាងតិច ៣០,០០០ នាក់ទៀត។ ជាមួយគ្នានេះដែរ ជនជាតិស៊ែបប្រមាណរាប់រយរាប់ពាន់នាក់ក៏ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីក្រូអាស៊ី ខណៈស៊ែបប្រមាណ ២០០,០០០ ទៅ ៣០០,០០០ នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សាសនាកាតូលិក។

នៅដើមដំបូង ចលនាតស៊ូប្រឆាំងរបបហ្វាស៊ីសនៅយូហ្គោស្លាវីគឺមានពីរក្រុម ពោលគឺ ក្រុមកុម្មុយនីស្តនិយមបក្សព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (និយមហៅថា *ប៉ាធីសង់*) និងក្រុមរាជានិយមហៅឆេតនីកស៍ ដោយក្នុងចំណោមក្រុមទាំងពីរនោះ ក្រុមកុម្មុយនីស្តគឺត្រូវបានកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តទទួលស្គាល់នៅឯសន្និសីទទីក្រុងតេហេរ៉ង់ (ឆ្នាំ១៩៤៣)។ ក្រុមឆេតនីកស៍និយមស៊ែប៊ីគឺស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំដោយលោកដ្រាហ្សា មីហាអ៊ីលឡូវីជ ខណៈដែលក្រុមបក្សព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីគឺដឹកនាំដោយលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ។

បក្សកុម្មុយនីស្តប៉ាធីសង់បានផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃ ដែលបានវិវត្តទៅជាកងទ័ពតស៊ូដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុបខាងលិចនិងកណ្តាលនាពេលនោះ។ ដំបូងឡើយ ពួកឆេតនីកស៍ត្រូវបានគាំទ្រដោយអតីតរាជរដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវី និងក៏ដូចជាក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួនផងដែរ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ចលនារាជានិយមមួយនេះក៏បានបង្វែរពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងកងកម្លាំងអ័ក្សមកផ្តោតលើការប្រឆាំងនឹងក្រុមប៉ាធីសង់ទៅវិញ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម ចលនាឆេតនីកស៍នោះបានប្រែក្លាយទៅជាកងជីវពលជាតិនិយមស៊ែប ដែលមានទំនាក់ទំនងនិងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការផ្គត់ផ្គង់ពីកម្លាំងអ័ក្ស។ ជាលទ្ធផល ពួកឆេតនីកស៍ក៏បានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងសម្លាប់ប្រជាជនមូស្លីម និងក្រូអាតទាំងឡាយដែលស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធររបស់ពួកគេ, ដោយចំនួនជនរងគ្រោះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពី ៥០,០០០ នាក់ទៅ ៦៨,០០០ នាក់ (ដែលក្នុងនោះមាន ៤១,០០០ នាក់ជាជនស៊ីវិល)។ តែទោះជាយ៉ាងណា ចលនាកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីនៅតែបន្តសង្គ្រាមទ័ពព្រៃរបស់ពួកគេដោយភាពអង់អាចក្លាហានមិនងាករេ។ ជ័យជម្នះសំខាន់ៗបំផុតរបស់ចលនាប៉ាធីសង់ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងកាន់កាប់អ័ក្សបានកើតឡើងនៅក្នុងសមរភូមិនេរ៉េត្វា និងស៊ូតយ៉េស្ទី។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២ ក្រុមប្រឹក្សាប្រឆាំងហ្វាស៊ីសដើម្បីរំដោះជាតិយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានកោះប្រជុំនៅក្រុងប៊ីហាឆនៃប្រទេសបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនបច្ចុប្បន្ន។ ក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវបានកោះប្រជុំឡើងវិញម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៣ នៅក្រុងយ៉ាយសេក្នុងប្រទេសបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនដដែរ ហើយក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ គេក៏បានបង្កើតគ្រឹះមូលដ្ឋានថ្មីសម្រាប់រៀបចំប្រទេសពេលចប់សង្គ្រាម ដោយបង្កើតជារដ្ឋសហព័ន្ធមួយ។

ក្រុមប៉ាធីសង់យូហ្គោស្លាវី​បានវាយ​បណ្តេញ​កម្លាំងអ័ក្ស​ចេញពី​ស៊ែប៊ីនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៤ ហើយនិងចេញពីទឹកដី​យូហ្គោស្លាវីទាំងមូលនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤៥។ នៅក្នុងនោះ ពួកគេបានទទួលជំនួយខ្លះៗដែរពីកងទ័ព​ក្រហមរបស់សូវៀត​ ពិសេសក្នុងការ​រំដោះ​ទីក្រុង​បែលក្រាដ។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រុមប៉ាធីសង់បានជួបជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនៅខាងក្រៅអតីតខ្សែព្រំដែនយូហ្គោស្លាវីពីមុន បន្ទាប់ពីបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងទ្រីយ៉េសស្តិ៍ និងផ្នែកខ្លះនៃខេត្តស្ទីរី និងការ៉ង់ធីនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអូទ្រីស។ ក៏ប៉ុន្តែ ពួកប៉ាធីសង់បានសម្រេចចិត្តដកថយពីទីក្រុងទ្រីយ៉េសស្តិ៍នៅក្នុងខែមិថុនានៃឆ្នាំដដែរ ក្រោមសម្ពាធពីស្តាលីន ដែលមិនចង់ប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយនឹងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោកខាងលិចដើម្បីបង្រួបបង្រួមចលនាតស៊ូយូហ្គោស្លាវីបានចោទជាបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញ ពិសេសនៅពេលដែលក្រុមប៉ាធីសង់បានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ឧត្តមភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវីចាស់ និងក្រុមដែលស្មោះត្រង់នឹងអតីតព្រះមហាក្សត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងទីតូ–ឈូបាឈីជត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងក្រុមទាំងពីរនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៤។ ថ្វីបើមានកិច្ចព្រមព្រៀងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមែន ប៉ុន្តែមេដឹកនាំប៉ាធីសង់គឺលោកសេនាប្រមុខយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ ជាក់ស្ដែងគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ លោកបានទទួលការគាំទ្រពីទីក្រុងម៉ូស្គូ និងឡុងដ៍ ហើយបានដឹកនាំចលនាតស៊ូដែលមានកម្លាំងទ័ពដ៏រឹងមាំបំផុតដែលមានពលទាហានសរុបប្រមាណ ៨០០,០០០ នាក់។

តួលេខប៉ាន់ប្រមាណផ្លូវការចំពោះជនរងគ្រោះនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺមានប្រមាណ ១,៧០៤,០០០ នាក់។ ការប្រមូលវិភាគទិន្នន័យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយប្រវត្តិវិទូលោកវ៉្លាឌីមៀរ ជេរ្យាវីជ និងបូហ្គូលយូប កូឆូវីបានបង្ហាញថាចំនួនអ្នកស្លាប់ពិតប្រាកដគឺមានប្រមាណជាង ១ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។

## សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី
នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ការបោះឆ្នោតសភាត្រូវបានធ្វើឡើង ដោយមានតែរណសិរ្សប្រជាជននិយមកុម្មុយនីស្តប៉ុណ្ណោះដែលមានវត្តមាននៅលើសន្លឹកឆ្នោត ហើយជាលទ្ធផល ពួកគេបានដណ្ដើមអាសនៈបានទាំង ៣៥៤ នៅក្នុងសភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា សភាធម្មនុញ្ញបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវីឡើង ដោយបានលុបបំបាត់របបរាជាធិបតេយ្យពីមុនចោល។ ដោយហេតុនេះ អំណាចទាំងប៉ុន្មានក៏បានធ្លាក់ទៅក្នុងដៃលោកសេនាប្រមុខទីតូ ហើយក្រុមប្រឆាំងក្នុងប្រទេសទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកម្ចាត់ចោលស្ទើរអស់។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៦ របស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាមានិតយូហ្គោស្លាវី ដែលយកគំរូតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហភាពសូវៀត បានបង្កើតសាធារណរដ្ឋចំនួនប្រាំមួយ ខេត្តស្វយ័តមួយ និងស្រុកស្វយ័តមួយ (ផ្នែកមួយនៃសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី)។ រដ្ឋធានីសហព័ន្ធនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក្នុងរបបថ្មីនេះគឺមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបែលក្រាដ។ គោលនយោបាយថ្មីៗក្រោយសង្គ្រាមច្រើនផ្តោតលើការសាងរដ្ឋាភិបាលមជ្ឈិមដ៏រឹងមាំមួយក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សកុម្មុយនីស្ត និងលើការទទួលស្គាល់សញ្ជាតិច្រើន ពោលគឺក្រុមជនជាតិទាំងឡាយនៅក្នុងប្រទេស។

ចំពោះកិច្ចការផ្ទៃក្នុងប្រទេសវិញ យូហ្គោស្លាវីបានដោះស្រាយបញ្ហាក្រុមជនជាតិនិងសញ្ជាតិដោយផ្ដល់សិទ្ធិដល់ជនជាតិនីមួយៗស្មើៗគ្នា។ តែទោះជាយ៉ាងណា យូហ្គោស្លាវីមិនបានអនុវត្តគោលការណ៍នេះទៅលើជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសខ្លួននោះឡើយ ដោយផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋាភិបាលយូហ្គោស្លាវីបានបណ្ដេញជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ទាំងនោះចេញទៅក្នុងប្រទេសអូទ្រីស ដោយលើកហេតុផលថា ពួកគេទាំងនោះបានសហការជាមួយរបបណាស៊ីត្រួតត្រាលើយូហ្គោស្លាវីកាលក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

### ការបែកបាក់ទំនាក់ទំនងយូហ្គោស្លាវី–សូវៀត និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ
យូហ្គោស្លាវីបានគម្លាតខ្លួនចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ (ដែលគេនិយមស្គាល់ថា សម័យអង់ហ្វមប៊ីរ៉ូ) ហើយបានចាប់ផ្ដើមកសាងនិងប្រកាន់យកលទ្ធិសង្គមនិយមផ្ទាល់ខ្លួនក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ។ ជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលធ្លាប់បានតាកតែងឡើងតាមគំរូរបស់សូវៀត ត្រូវបានកែលម្អជាថ្មីសារឡើងវិញ ដោយបានលុបបំបាត់នូវគោលគំនិតមជ្ឈិមនិយមប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបែរមកសង្កត់ធ្ងន់លើចំណាត់ការពលកម្មបុគ្គល និងវិមជ្ឈការនៃស្ថាប័នរដ្ឋវិញ។ បក្សកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីបានប្ដូរឈ្មោះមក សម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវី និងបានអនុម័តប្រកាន់យកលទ្ធិទីតូជាមនោគមវិជ្ជារដ្ឋនិងបក្សនៅក្នុងសមាជប្រជុំបក្សឆ្នាំ១៩៥២។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បណ្ដារដ្ឋប្រទេសកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបបានអនុវត្តតាមស្តាលីនដោយបានបដិសេធមិនទទួលជំនួយផែនការម៉ាសាល់ (ជំនួយអាមេរិកដើម្បីស្ដាររដ្ឋឡើងវិញក្រោយវិនាសកម្មនៃសង្គ្រាមលោក)។ ដើមឡើយ ទីតូបានអនុវត្តតាមប្រទេសកុម្មុយនីស្តទាំងនោះដូចគ្នា ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ បន្ទាប់ពីសូវៀតនិងយូហ្គោស្លាវីបានផ្ទុះជម្លោះនឹងគ្នាជុំវិញរឿងមនោគមវិជ្ជានិងគោលនយោបាយក្នុងតំបន់ ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីក៏បានបែរមកសុំជំនួយពីអាមេរិកវិញ។ ថ្នាក់ដឹកនាំអាមេរិកដំបូងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការបញ្ជូនជំនួយមកយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែទីបំផុត ពួកគេក៏បានព្រមព្រៀងគ្នារួចបានចាប់ផ្តើមបញ្ជូនកញ្ចប់ថវិកាតូចមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ហើយបន្តបញ្ជូលជំនួយធំៗបន្ថែមនៅរវាងឆ្នាំ១៩៥០–៥៣។

លោកទីតូបានរិះគន់ទាំងក្រុមប្រទេសប្លុកខាងកើត និងទាំងប្រទេសសមាជិកណាតូ ហើយបានចូលរួមជាមួយប្រទេសឥណ្ឌានិងបណ្ដាប្រទេសដទៃក្នុងការបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ដោយមានឈ្មោះជាសមាជិកផ្លូវការនៃសម្ព័ន្ធភាពមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំដែលយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានរំលាយ។

## សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី
 ប្រធានាធិបតីដំបូងនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី]]
នៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៣ ប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះផ្លូវការរបស់ខ្លួនមក សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (សសសយ) ខណៈលោកយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីពេញមួយជីវិតរបស់លោក។ នៅក្នុង សសសយ សាធារណរដ្ឋនិងខេត្តនីមួយៗគឺមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ តុលាការកំពូល សភា ប្រធានាធិបតី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីរៀងៗខ្លួន។ នៅ​ឯ​រដ្ឋាភិបាល​ថ្នាក់លើនៃយូហ្គោស្លាវីវិញគឺមាន​ប្រធានាធិបតី (ទីតូ) ជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំ ហើយបន្ទាប់មកគឺនាយករដ្ឋមន្ត្រី​សហព័ន្ធ និង​សភា​សហព័ន្ធ (ក្រុមប្រឹក្សា​ប្រធានាធិបតី​រួម​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​មរណភាព​លោក​ទីតូក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨០)។ ក្រៅពីនេះ ក្នុងសាធារណរដ្ឋនិងខេត្តនីមួយៗគឺមានអគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តរៀងៗខ្លួន ក៏ដូចជាអគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សកុម្មុយនីស្តផងដែរ។

បាតុកម្មធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ និងឆ្នាំ១៩៧១ ដែលគេតែងនិយមហៅថា វស្សាន​រដូវក្រូអាស៊ី ជាពេលដែលនិស្សិតនៅទីក្រុងសាក្រិបបានរៀបចំបាតុកម្មដើម្បីទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពស៊ីវិលបន្ថែម និងស្វ័យភាពក្រូអាស៊ី ហើយជាបន្ទាប់ ការតវ៉ាបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំក៏បានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងរដ្ឋក្រូអាស៊ី។ របបទីតូបានប្រតិកម្មដោយបង្ក្រាបចលនាបាតុកម្មទាំងនោះជាសាធារណៈ និងចាប់មេដឹកនាំបាតុកម្មដាក់ពន្ធនាគារ ខណៈតំណាងរាស្ត្រក្រូអាតសំខាន់ៗជាច្រើនរូប ថ្វីបើគេបានគាំទ្របុព្វហេតុនៃបាតុកម្មទាំងនោះពិតមែន ប៉ុន្តែពួកគេមិនបាននៅសម្ងំស្ងៀមស្ងាត់ដោយខ្លាចត្រូវរបបទីតូធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧៤ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ដោយក្នុងនោះ គេបានបើកសិទ្ធិសេរីភាពកាន់តែទូលាយជាងមុនដល់សាធារណរដ្ឋនីមួយៗនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងខេត្តនៅក្នុងរដ្ឋស៊ែប៊ី។

លោកទីតូដែលមានដើមកំណើតចេញពីសាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី បានកើតជាកង្វល់ព្រួយបារម្ភអំពីស្ថិរភាពយូហ្គោស្លាវី ហើយបានប្រើវិធីសាស្ត្រឆ្លើយតបបង្គាប់ចិត្តទាំងជនជាតិក្រូអាតនិងស៊ែប៊ី ដោយលោកបានបញ្ជាឱ្យមានការចាប់ខ្លួនក្រុមបាតុករនិទាឃរដូវក្រូអាស៊ី ហើយជាមួយគ្នានោះ លោកបានយល់ព្រមតាមសំណើទាមទារមួយចំនួនរបស់មហាជនបះបោរ។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវីឆ្នាំ១៩៧៤ ត្រូវបានអនុម័ត ឥទ្ធិពលរបស់ស៊ែប៊ីនៅក្នុងយូហ្គោស្លាវីនេះត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងសម្បើម ខណៈដែលខេត្តស្វយ័តក្នុងសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ីដូចជា វ៉ូយវ៉ូឌីណានិងកូសូវ៉ូបានទទួលនូវស្វ័យភាពកាន់តែទូលំទូលាយជាងមុន រួមជាមួយនឹងសិទ្ធិសេរីភាពបន្ថែមចំពោះជនជាតិអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូ និងជនជាតិហុងគ្រីនៅវ៉ូយវ៉ូឌីណា។ ស្វ័យភាពខេត្តទាំងពីរនៃស៊ែប៊ីនោះត្រូវបានតម្លើងស្ទើរតែស្មើទៅនឹងសាធារណរដ្ឋទាំងប្រាំមួយនៃប្រទេសយូហ្គោស្លាវីទៅហើយ ដោយខុសគ្នាត្រង់តែខេត្តទាំងពីរគឺគ្មានសិទ្ធិអាចបំបែកខ្លួនចេញបាន។

ករណីដែលខេត្តស្វយ័តទាំងពីរមានសិទ្ធិអំណាចបោះឆ្នោតដូចគ្នាទៅនឹងសាធារណរដ្ឋផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេស បានធ្វើឱ្យប្រជាជនក្រូអាតនិងស្លូវេនីមានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ក៏ប៉ុន្តែផ្ទុយមកវិញ សម្រាប់ប្រជាជនស៊ែប៊ី ពួកគេមើលឃើញថាវាជារឿងអវិជ្ជមានទៅវិញ។ ជនជាតិស៊ែបយល់ឃើញថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនេះគឺតាក់តែងឡើងដើម្បីបង្គាប់ផលប្រយោជន៍ក្រុមអ្នកជាតិនិយមក្រូអាត និងអាល់បានី។ ចំពោះប្រជាជនអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូវិញបានយល់ឃើញថាការតម្លើងស្វ័យភាពខេត្តនោះគឺនៅមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ហើយបានបន្តទាមទារឱ្យតម្លើងកូសូវ៉ូក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិអាចបំបែកចេញពីយូហ្គោស្លាវីបាន។ រឿងមួយនេះបានបង្កើតជាភាពតានតឹងនៅក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំកុម្មុយនីស្ត ពិសេសក្នុងចំណោមមន្ត្រីកុម្មុយនីស្តស៊ែប៊ីតែម្តង ដែលមើលឃើញថារដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៤ បានធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលស៊ែប៊ីចុះខ្សោយ និងធ្វើឱ្យខូចឯកភាពជាតិ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យសាធារណរដ្ឋនានាមានសិទ្ធិបំបែកខ្លួនចេញពីសហព័ន្ធ។

ក្រុមជនជាតិក្រូអាតជាច្រើនក្រុមមកពីអ៊ែរសេកូវីនបានបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងក្រុមអ៊ូស្តាឆេនៅក្រៅស្រុក ក្នុងគោលបំណងចង់កម្ទេចបំបែកប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យក្រូអាតមួយឡើងវិញ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧២ ក្រុមជាតិនិយមក្រូអាតមួយក្រុមឈ្មោះប៊ូហ្គុយណូបានព្យាយាមលួចចូលមកក្នុងទឹកដីយូហ្គោស្លាវីក្នុងគោលបំណងបញ្ចុះបញ្ចូលញុះញង់ឱ្យមានការរើបម្រះប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី។ ក្រុមមួយផ្សេងទៀតមានប្រភពពីក្រុងដូហ្វណូ ដែលយល់ឃើញដូចគ្នាទៅនឹងប៊ូហ្គុយណូ បានរៀបចំគម្រោងបះបោរដែរ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៨៥ សមាជិកពួកគេទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងកាត់ទោសជាប់ពន្ធនាគារពីបទប៉ុនប៉ងធ្វើភេរវកម្ម។

យោងតាមស្ថិតិផ្លូវការ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់រីកចម្រើនលឿនបំផុត ដោយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូហ្គោស្លាវីបានខិតជិតទៅដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងប្រទេសដទៃៗទៀតដែលកំពុងឆ្លងកាត់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់លើសពីការស្មាន។ ខុសពីរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីគឺរោងចក្រនានាដំណើរការជាសហករណ៍កម្មករ ពោលគឺរាល់សេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗមានលក្ខណៈវិមជ្ឈការជាក្រុមធ្លុងតែមួយច្រើនជាជាងស្ថិតលើអំណាចបុគ្គលតែម្នាក់ ដោយនេះជាមូលហេតុមួយដែលនាំឱ្យយូហ្គោស្លាវីមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ។ ទោះជាតម្លៃដាច់ខាតនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយូហ្គោស្លាវីមិនមានអត្រាខ្ពស់ដូចដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងស្ថិតិផ្លូវការក៏ដោយក្ដី តែទាំងសហភាពសូវៀតនិងយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាមានអត្រាកំណើនខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ទាំងប្រាក់ចំណូល និងការអប់រំនៅក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។​

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ក្រុមហ៊ុនចំនួន ២៤៨ ត្រូវបានប្រកាសក្ស័យធន ឬត្រូវបានរំលាយចោល ហើយកម្មករចំនួន ៨៩,៤០០ នាក់បានបាត់បង់ការងារធ្វើ នេះបើយោងតាមប្រភពផ្លូវការ។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំបួនខែដំបូងនៃឆ្នាំ១៩៩០ និងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការអនុម័តកម្មវិធីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ សហគ្រាសចំនួន ៨៨៩ ផ្សេងទៀតដែលមានកម្លាំងពលកម្មសរុបចំនួន ៥២៥,០០០ នាក់បន្ថែមបានបាត់បង់ការងារធ្វើដូចគ្នា។ និយាយរួមគឺក្នុងរយៈពេលតិចជាងពីរឆ្នាំក្រោមច្បាប់ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ពលករកម្មករជាង ៦០០,០០០ នាក់ក្នុងចំណោមកម្លាំងពលកម្មឧស្សាហកម្មសរុបប្រមាណ ២.៧ លាននាក់ ត្រូវបានបញ្ឈប់ពីការងារ។ កម្លាំងពលកម្មបន្ថែម ២០% ឬស្មើនឹងពលករកន្លះលាននាក់ មិនបានទទួលប្រាក់ឈ្នួលអ្វីឡើយនៅរយៈពេលប៉ុន្មានខែដំបូងនៃឆ្នាំ១៩៩០ ដោយសហគ្រាសមួយចំនួននាពេលនោះបានព្យាយាមកាត់បន្ថយការចំណាយដើម្បីជៀសវាងការក្ស័យធន។ ចំនួនក្រុមហ៊ុនក្ស័យធន និងការបញ្ឈប់ការងារច្រើនជាងគេគឺស្ថិតនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ម៉ាសេដ្វាន និងកូសូវ៉ូ។ ប្រាក់ចំណូលពិតបានរអិលដាំក្បាលចុះក្រោម ហើយកម្មវិធីសង្គមផ្សេងៗបានដួលរលំ បង្កើតជាបរិយាកាសអស់សង្ឃឹម និងក្ដីបារម្ភជាពន់ពេកនៅក្នុងសង្គមយូហ្គោស្លាវី។ ដោយលោកមានគោលដៅស្តារអធិបតេយ្យភាពស៊ែប៊ីនៅមុនឆ្នាំ១៩៧៤ ឡើងវិញ។ សាធារណរដ្ឋដទៃនៅក្នុងយូហ្គោស្លាវី ជាពិសេសគឺ ស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ី បានថ្កោលទោសប្រឆាំងនឹងសំណើរបស់លោកមីឡូឆេវីជដោយចោទវាថាជាកិច្ចព្យាយាមពង្រីកអនុត្តរភាពស៊ែប៊ី។ តាមរយៈចលនា "បដិវត្តន៍ប្រឆាំងការិយាធិបតេយ្យ" លោកមីឡូឆេវីជបានទទួលជោគជ័យក្នុងការកាត់បន្ថយស្វ័យភាពនៃខេត្តវ៉ូយវ៉ូឌីណានិងកូសូវ៉ូ ប៉ុន្តែអង្គភាពទាំងពីរនៅអាចរក្សាសិទ្ធិបោះឆ្នោតនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាប្រធានាធិបតីយូហ្គោស្លាវីបានដដែរ។ យន្តការ​ដែលធ្លាប់​បាន​ប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​ស៊ែប៊ី​ពីមុន​ត្រូវបាន​ប្រើ​ឡើងវិញតែលើកនេះគឺដើម្បី​បង្កើន​វា ពោលគឺនៅក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​ដែលមាន​សមាជិក​ប្រាំបី​រូប ស៊ែប៊ីគឺ​ពឹងផ្អែកបាន​លើ​សំឡេងឆ្នោត​យ៉ាងតិច​បួនគឺ៖ ស៊ែប៊ី​ខ្លួនឯងផ្ទាល់ សម្ព័ន្ធមិត្តម៉ុងតេណេគ្រោ និងខេត្តវ៉ូយវ៉ូឌីណានិង​កូសូវ៉ូដែលខ្លួនទើបបន្ថយស្វ័យភាពថ្មីៗ។

ជាលទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងលើ កម្មកររ៉ែអាល់បានីនៅកូសូវ៉ូបាននាំគ្នារៀបចំធ្វើកូដកម្មមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ រួចក៏បានវិវត្តទៅជាជម្លោះជាតិសាសន៍រវាងប្រជាជនអាល់បានី និងប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិអាល់បានី។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ៨០% នៅកូសូវ៉ូគឺសុទ្ធតែជាជនជាតិអាល់បានីដែលនាំឱ្យអាល់បានីជាជនជាតិភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តមួយនេះ។ នៅពេលដែលលោកមីឡូឆេវីជបានគ្រប់គ្រងលើខេត្តកូសូវ៉ូនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ប្រជាសាស្ត្រខេត្តមួយនេះក៏បានប្រែប្រួលគួរឱ្យកត់សម្គាល់

ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ រដ្ឋស្លូវេនីក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកមីឡាន គូឆាន និងរដ្ឋក្រូអាស៊ី បានបញ្ចេញសំឡេងគាំទ្រទៅដល់បាតុករជាកម្មកររ៉ែទាំងនោះ និងចលនាតស៊ូរបស់ពួកគេដើម្បីទាមទារការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ កូដកម្មមួយបានវិវត្តប្រែក្លាយទៅជាបាតុកម្មធំៗជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់មានមតិទាមទារបង្កើតសាធារណរដ្ឋកូសូវ៉ូមួយឡើង។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំស៊ែប៊ីមានការខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ជាហេតុជំរុញឱ្យពួកគេចេញបញ្ជាឱ្យកម្លាំងនគរបាលក្នុងស្រុក និងក្រោយមក នគរបាលសហព័ន្ធ ចេញបង្ក្រាបចលនាបាតុកម្មទាំងឡាយដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ស៊ីវិល។

នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៩០ សមាជវិសាមញ្ញលើកទី១៤ នៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្តយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានកោះប្រជុំ និងជាពេលដែលគណៈប្រតិភូស៊ែប៊ី និងស្លូវេនីបានជជែកតឹងសសៃកដាក់គ្នាអំពីអនាគតនៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនីស្ត ក៏ដូចជាប្រទេសយូហ្គោស្លាវីទាំងមូល។ គណៈប្រតិភូស៊ែប៊ី ដឹកនាំដោយលោកមីឡូឆេវីជនោះ បាននិយាយការពារគោលនយោបាយ "មនុស្សម្នាក់ សន្លឹកឆ្នោតមួយ" ដែលនឹងបន្ទេរអំណាចបន្ថែមដល់ប្រជាជនស៊ែប៊ីដែលជាជនជាតិភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី។ ចំពោះបក្សពួកម្ខាងទៀត ពោលគឺគណៈប្រតិភូស្លូវេនី ដោយមានការគាំទ្រពីគណៈប្រតិភូក្រូអាត បានលើកឡើងពីគោលបំណងចង់ធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋយូហ្គោស្លាវី ដោយផ្ទេរចែកចាយអំណាចបន្ថែមទៅឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗ ប៉ុន្តែសំណើរបស់ពួកគេនេះត្រូវបានស៊ែប៊ីនិងគ្នីគ្នាបោះឆ្នោតបដិសេធ។ ជាលទ្ធផល គណៈប្រតិភូ​ស្លូវេនីនិង​ក្រូអាតបាននាំគ្នាដើរចេញពី​សមាជប្រជុំ ហើយ​គណបក្ស​កុម្មុយនីស្ត​យូហ្គោស្លាវី​រួមក៏ត្រូវបានរំលាយ។

​ស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីបានរៀបចំការបោះឆ្នោតសេរីពហុបក្សជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ហើយជាលទ្ធផល រដ្ឋាភិបាលសេរីថ្មីដែលមានទំនោរទៅរកស្វ័យភាពទូលំទូលាយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។ នៅពេលជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោវិញបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបេក្ខជនដឹកនាំរដ្ឋដែលមានទំនោរទៅនឹងយូហ្គោស្លាវីបង្រួបបង្រួមមួយ។ ខណៈប្រជាជាតិក្រូអាតកំពុងធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរកឯករាជ្យភាព សហគមន៍ជនជាតិស៊ែបធំៗទាំងប៉ុន្មាននៅលើទឹកដីក្រូអាស៊ីបានងើបបះបោរ និងព្យាយាមបំបែកខ្លួនចេញពីអនាគតសាធារណរដ្ឋក្រូអាស៊ី។ ជនជាតិស៊ែបនៅក្នុងប្រទេសក្រូអាស៊ីបានមិនព្រមទម្លាក់ខ្លួនមកធ្វើជាជនជាតិភាគតិចនោះឡើយ ដោយពួកគេខ្លាចថាស៊ែបនឹងលែងមានឥទ្ធិពលអ្វីនៅក្នុងរដ្ឋឯករាជ្យថ្មី។

### សង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី
សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលរបបនៅតាមបណ្ដារដ្ឋឯករាជ្យថ្មីៗបានព្យាយាមប្ដូរកងកម្លាំងស៊ីវិលនិងយោធាយូហ្គោស្លាវីចេញ និងជំនួសវិញដោយកងកម្លាំងផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅកំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែលប្រទេសក្រូអាស៊ីថ្មីបានព្យាយាមប្ដូរកម្លាំងនគរបាលនៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនស៊ែបរស់នៅច្រើន ប្រជាជនស៊ែបទាំងនោះក៏បានភៀសខ្លួនទៅជ្រកកោននៅក្នុងបន្ទាយកងទ័ពយូហ្គោស្លាវី ខណៈដែលកងទ័ពយូហ្គោស្លាវីនៅមិនទាន់បញ្ចេញសកម្មភាពអ្វីនៅឡើយ។ ដោយឃើញពីអសកម្មភាពពីកងកម្លាំងយូហ្គោស្លាវី ប្រជាជនស៊ីវិលស៊ែបទាំងនោះក៏បានរៀបចំចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបក្រូអាត។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្រូអាត ("នគរបាល") និងប្រជាជនស៊ីវិលស៊ែប គឺជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី ដែលបានបន្តដុតបញ្ឆេះស្ទើរគ្រប់ស្រទាប់តំបន់នៅទូទាំងយូហ្គោស្លាវី។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ការប៉ុនប៉ងព្យាយាមជំនួសកម្លាំងនគរបាលព្រំដែនយូហ្គោស្លាវីដោយកងកម្លាំងនគរបាលស្លូវេនីបានបង្កឱ្យផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធមួយទៀតឡើង ក៏ប៉ុន្តែជម្លោះមួយនេះបានបញ្ចប់ទៅវិញដោយមានចំនួនអ្នកស្លាប់របួសតិចតួចបំផុត បើប្រៀបនឹងជម្លោះដទៃទៀតនៅក្នុងសង្គ្រាម។

ព្រឹត្តិការណ៍ស្រដៀងៗគ្នានេះក៏បានកើតឡើងនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនផងដែរ ដែលបាននាំឱ្យផ្ទុះសង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃអស់រយៈពេលជាងបីឆ្នាំ។ ជាលទ្ធផលនៃជម្លោះទាំងអស់នេះ ប្រជាជនស៊ែបស្ទើរទាំងអស់បានរត់ចាកចេញពីតំបន់ប្រទេសទាំងបីនោះ ខណៈរដ្ឋបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីនវិញបានប្រឈមនឹងចលនាបម្លាស់ទីប្រជាជនជាច្រើន ហើយរដ្ឋថ្មីៗចំនួនបីបានទទួលឯករាជ្យពីយូហ្គោស្លាវី។ ចំពោះការបំបែករដ្ឋម៉ាសេដ្វានចេញពីយូហ្គោស្លាវីវិញគឺបានប្រព្រឹត្តិទៅមួយភាគធំដោយសន្តិវិធី។ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ លោកតូម៉ាស កាមូសេល្លាបានអះអាងថា ថ្នាក់ដឹកនាំស៊ែប៊ីបានរំពឹងថាពួកគេប្រហែលជាអាចអនុវត្តគោលការណ៍បោសសម្អាតជនជាតិភាគតិចបានដោយគ្មានទោសពៃរ៍ ដោយផ្អែកលើកង្វះប្រតិកម្មអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ នៅពេលដែលរបបកុម្មុយនីស្តប៊ុលហ្ការីបានបណ្តេញប្រជាជនតួកគី និងឥស្លាមសាសនិកប្រមាណ ៣៦០,០០០ នាក់ចេញពីប្រទេសខ្លួន។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ រដ្ឋស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីបានក្លាយខ្លួនជាសាធារណរដ្ឋដំបូងគេដែលបានប្រកាសឯករាជ្យភាពពីយូហ្គោស្លាវី។ មន្ត្រីគយសហព័ន្ធនៅស្លូវេនីនៅតាមច្រកព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ីតាលី អូទ្រីស និងហុងគ្រី បានគ្រាន់តែប្តូរឯកសណ្ឋានចាស់ទៅថ្មីប៉ុណ្ណោះ ដោយពួកគេភាគច្រើនជាជនជាតិស្លូវេនីស្រាប់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិសហព័ន្ធបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងយោធាចូលគ្រប់គ្រង "ព្រំដែនដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ" ជាហេតុផ្ទុះសង្គ្រាមដប់ថ្ងៃឡើង។ នៅកំឡុងរយៈពេលបីខែនោះ កងទ័ពយូហ្គោស្លាវីបានដកខ្លួនចេញពីទឹកដីស្លូវេនីបានដោយជោគជ័យ ប៉ុន្តែនៅក្រូអាស៊ីវិញ ជម្លោះសង្គ្រាមមួយទៀតបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងសរទរដូវនៃឆ្នាំ១៩៩១។

នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩១ សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានមួយទៀតបានប្រកាសឯករាជ្យ ដោយក្លាយជាអតីតសាធារណរដ្ឋក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីតែមួយគត់ដែលទទួលបានអធិបតេយ្យភាពដោយគ្មានការតវ៉ាប្រឆាំងអ្វីពីសំណាក់អាជ្ញាធរទីក្រុងបែលក្រាដ។ ជាលទ្ធផល ទាហានអាមេរិកចំនួន ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកម៉ាសេដ្វានក្រោមទង់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យសង្កេតការណ៍ព្រំដែនភាគខាងជើងរបស់ប្រទេសម៉ាសេដ្វានជាមួយសាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី។

ដោយឃើញថាជម្លោះនៅក្នុងទឹកដីយូហ្គោស្លាវីបានកំពុងរាលដាលខ្លាំងឡើងៗ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានអនុម័តជាឯកច្ឆ័ន្ទនូវសេចក្តីសម្រេចលេខ ៧២១ នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីបើកផ្លូវឱ្យមានប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាពនៅយូហ្គោស្លាវី។

នៅសរទរដូវនៃឆ្នាំ១៩៩១ ក្រុមផ្សេងៗមកពីគណបក្សសកម្មភាពប្រជាធិបតេយ្យនិយមឥស្លាមបូស្នី និងគណបក្សសហភាពប្រជាធិបតេយ្យក្រូអាតនៃបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីននៅក្នុងសភាបូស្នី បានរួមគ្នារៀបចំសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីប្រកាសឯករាជ្យភាពបូស្នី ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យតំណាងរាស្ត្របូស្នីកាត់ជនជាតិស៊ែបនាំគ្នាដើរចេញពីសភា។ ជាលទ្ធផល ស្ថាប័ន និងអង្គការនានានៃសាធារណរដ្ឋបូស្នីត្រូវបានបែកបាក់បែងចែកទៅតាមពូជសាសន៍ជនជាតិនីមួយៗ។ បន្ទាប់មក គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យស៊ែបនៃបូស្នីក៏បានរៀបចំការបង្កើត "តំបន់ស្វយ័តស៊ែប" នៅលើទឹកដីប្រទេសបូស្នីណាដែលមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិស៊ែប។ សកម្មភាពស្រដៀងៗគ្នានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយជនជាតិក្រូ​​​អាតនៅបូស្នីផងដែរ។ 

ប្រជាមតិបូស្នី​ស៊ែប​​មួយ​ដែលបានចោទ​សួរ​ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន​ថា​តើ​ពួកគេ​ចង់បន្ត​នៅជាផ្នែកមួយនៃ​ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី​ឬអត់​នោះ​ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី៩ និង​ទី១០ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩១ ដោយទទួលបានចម្លើយវិជ្ជមានច្រើន។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩២ ជនជាតិបូស្នីស៊ែបបានប្រកាសបង្កើត "សាធារណរដ្ឋប្រជាជនស៊ែបនៅបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន" ឡើងនៅលើទឹកដីដែលត្រូវកាត់ចេញនោះ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៩ ខែកុម្ភៈ ដល់ថ្ងៃទី១​ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩២ ប្រជាមតិឯករាជ្យភាពបូស្នីដែលគាំទ្រដោយសហគមន៍អឺរ៉ុបត្រូវបានធ្វើឡើង ដែលក្នុងនោះ លទ្ធផលបានបញ្ជាក់ថា ៩៩.៧ ភាគរយនៃអ្នកចូលរួមបានបោះឆ្នោតចង់បានឯករាជ្យភាព។ បើរាប់អ្នកដែលមានសិទ្ធិចូលរួមបោះសំឡេងវិញគឺមានត្រឹមតែ ៦៣.៤ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែប្រជាមតិនោះត្រូវបានប្រជាជនបូស្នីស៊ែបធ្វើពហិការមិនចូលរួម។ ទោះជាយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាល​បូស្នីបានប្រកាសឯករាជ្យ​​របស់​ខ្លួនឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ខណៈសង្គ្រាមបូស្នីក៏បានផ្ទុះឡើង​ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​នោះ។

### ខ្សែកាល
កាលបរិច្ឆេទដែលគេបានចាត់ទុកថាជាចុងបញ្ចប់នៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីគឺមានច្រើនអាស្រ័យទៅតាមភូមិសាស្ត្រ ឬកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖
* ២៥ មិថុនា ១៩៩១៖ ប្រទេសក្រូអាស៊ី និងស្លូវេនីបានប្រកាសឯករាជ្យចេញពីយូហ្គោស្លាវី។
* ៨ កញ្ញា ១៩៩១៖ បន្ទាប់ពីបានធ្វើប្រជាមតិហើយ សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានក៏បានប្រកាសឯករាជ្យ ខណៈសភាម៉ាសេដ្វានបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា។
* ៨ តុលា ១៩៩១៖ ការបង្អាក់លើការបំបែកខ្លួនថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ដោយស្លូវេនី និងក្រូអាស៊ីត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយក្រូអាស៊ីក៏បានបញ្ជាក់ពីឯករាជ្យភាពខ្លួននៅក្នុងសភាក្រូអាត (ថ្ងៃនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទិវាឯករាជ្យផ្លូវការ)។
* ៦ មេសា ១៩៩២៖ ការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យភាពពេញលេញរបស់បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន ដោយសហភាពអឺរ៉ុប និងក្រោយមក សហរដ្ឋអាមេរិក។
* ២៧ មេសា ១៩៩២៖ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានបង្កើតឡើង។
* ១៤ ធ្នូ ១៩៩៥៖ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដេយតុនត្រូវបានចុះដោយមេដឹកនាំនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន និងក្រូអាស៊ី។

## រដ្ឋថ្មីៗ
### រដ្ឋស្នង (១៩៩២–២០០៣)
ខណៈសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវីបានកំពុងឆាបឆេះរាលឆាល់នៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបូស្នីនិងក្រូអាស៊ី ប៉ុន្តែសម្រាប់សាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ីនិងម៉ុងតេណេគ្រោវិញគឺមិនទាន់ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយសង្គ្រាមនៅឡើយទេ ហើយក៏បានរួមគ្នាបង្កើតចេញជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី (សសយ) ឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២។ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីថ្មីនេះមានគោលបំណងតាងខ្លួនជារដ្ឋស្នងបន្តស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី ប៉ុន្តែវាត្រូវបានជំទាស់យ៉ាងដាច់អហង្ការដោយអតីតសាធារណរដ្ឋដទៃទៀត។ លើសពីនេះទៅទៀតនោះ អង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានបដិសេធសំណើរបស់រដ្ឋថ្មីថ្មោងនេះក្នុងការបន្តសមាជិកភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិពីអតីតយូហ្គោស្លាវីទៀតផង ពោលគឺ សសយ​ មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋស្របច្បាប់បន្តពីយូហ្គោស្លាវីឡើយ។ រំលងមកដល់ឆ្នាំ២០០០ លោកមីឡូឆេវីជត្រូវបានតុលាការកំពូលចោទប្រកាន់ពីបទប្រព្រឹត្តិអំពើឃោរឃៅដែលបានធ្វើឡើងក្នុងកំឡុងពេលកាន់អំណាចរយៈពេលដប់ឆ្នាំរបស់លោកនៅក្នុងប្រទេសស៊ែប៊ី និងក្នុងសង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវី។ ព្រោះដោយសារពួកគេមិនទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់ សសយ ក្នុងនាមជារដ្ឋស្នងបន្តពីយូហ្គោស្លាវី។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០០១ រដ្ឋស្នងពីយូហ្គោស្លាវីទាំងប្រាំនាពេលនោះ បានរៀបចំតាក់តែងសេចក្តីព្រាងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីបញ្ហាស្នងរដ្ឋរបស់អតីតសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី។ ដោយបើកទំព័រថ្មីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីក៏បានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការរ​​បស់ខ្លួនមក ស៊ែប៊ី និងម៉ុងតេណេគ្រោ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។

យោងតាមកិច្ចព្រមព្រៀងស្នងរដ្ឋដែលបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងវីយែននៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០១ សម្បត្តិជាម្ចាស់ការទាំងប៉ុន្មានរបស់អតីតយូហ្គោស្លាវីត្រូវបានបែងចែករវាងរដ្ឋស្នងចំនួនប្រាំ៖

## ប្រជាសាស្ត្រ
 (ស៊ីអាយអេ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២]]
ប្រទេសយូហ្គោស្លាវីជាដែនដីដែលក្រសោបមនុស្សជាតិសាសន៍ច្រើនក្រុម ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះទេ ក៏ថែមទាំងមានជំនឿសាសនាច្រើនប្រភេទនិងនិកាយផងដែរ។ នៅក្នុងចំណោមសាសនាជាច្រើនសរុបជាង ៤០ ទាំងអស់ដែលមានវត្តមាននៅយូហ្គោស្លាវី ឥស្លាមសាសនា រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក យូដាសាសនា និងលទ្ធិប្រូតេស្តង់ ក៏ដូចជានិកាយគ្រិស្តអូស្សូដក់បូព៌ា គឺជាសាសនាដ៏លេចធ្លោសម្បូរអ្នកកាន់ប្រតិបត្តិច្រើនជាងគេ។ ប្រជាសាស្ត្រសាសនាក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីបានប្រែប្រួលផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ពិសេសនៅមុននិងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ជំរឿនមួយដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ និងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ១៩៤៨ បានបង្ហាញថា  ប្រជាជនយូហ្គោស្លាវីប្រមាណ ៩៩% គឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយនឹងជំនឿសាសនានីមួយៗដែលខ្លួនជឿ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបានបញ្ចប់ កម្មវិធីទំនើបកម្ម និងនគរូបនីយកម្មថ្មីៗដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត បានទាញភាគរយអ្នកមានជំនឿសាសនាចុះយ៉ាងគំហុក។ ទោះជាយ៉ាងណា លទ្ធិជំនឿសាសនាផ្សេងៗនៅតែបន្តឈរមានលំនឹងនៅក្នុងសង្គមយូហ្គោស្លាវី ខណៈទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាទៅនឹងសញ្ជាតិជនជាតិផ្សេងៗ បានបង្កការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរដល់គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តជុំវិញឯកភាពសាមគ្គីភាពជាតិ និងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋផ្សេងៗ។ ថ្វីបើយូហ្គោស្លាវីជាអទេវនិយមរដ្ឋក្ដី ប៉ុន្តែផ្ទុយពីរដ្ឋសង្គមនិយមដទៃៗនៅសម័យនោះ ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅតែបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងសង្គម ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ បុរីវ៉ាទីកង់ក៏បានផ្ដើមធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយយូហ្គោស្លាវី រួចក្រោយមកបានធ្វើការរួមគ្នាព្យាយាមបញ្ឈប់សង្គ្រាមវៀតណាម។ ដូចគ្នានេះដែរ ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ស៊ែប៊ីត្រូវបានលើកតម្កើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយខុសពីបណ្ដាប្រទេសដទៃទៀតនៅប្លុកខាងកើត យូហ្គោស្លាវីមិនបានចូលដៃក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងសាសនាណាក្នុងកម្រិតខ្ពស់នោះទេ។

នៅក្រោមរបបកុម្មុយនីស្ត ការស្ទង់មតិមួយដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ បានបង្ហាញថា ប្រជាជនយូហ្គោស្លាវីជាង ៧០% បានចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាអ្នកមានជំនឿសាសនា។ រដ្ឋដែលមានចំនួនមនុស្សកាន់សាសនាច្រើនជាងគេរួមមាន កូសូវ៉ូ (៩១%) និងបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន (៨៣.៨%)។ ចំពោះរដ្ឋដែលមានប្រជាជនកាន់សាសនាតិចជាងគេបំផុតវិញនោះរួមមាន ស្លូវេនី (៦៥.៤%) ស៊ែប៊ី (៦៣.៧%) និងក្រូអាស៊ី ៦៣.៦%។ ភាគរយនៃអ្នកគ្មានជំនឿសាសនាគឺមានអត្រាខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមជនជាតិយូហ្គោស្លាវី ពោលគឺ ៤៥% ខណៈជនជាតិស៊ែបគឺមានអត្រាខ្ពស់ច្រើនបន្ទាប់ ៤២%។ ភាពខុសគ្នានៃជំនឿសាសនាដូចជា និកាយអូស្សូដក់របស់ស៊ែបនិងម៉ាសេដ្វាន កាតូលិកក្រូអាតនិងស្លូវេនី និងឥស្លាមបូស្នីនិងអាល់បានី បូករួមជាមួយនឹងកំណើនលទ្ធិជាតិនិយម គឺសុទ្ធតែជាកត្តាធំៗរួមចំណែកដល់ការដួលរលំយូហ្គោស្លាវីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។

ព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីគឺប្រកាន់គោលនយោបាយមជ្ឈការ ដោយគាបសង្កត់លើស្វ័យភាពរដ្ឋនីមួយៗ និងប្រកាសមនោគមវិជ្ជាផ្លូវការថា ជនជាតិស៊ែប ក្រូអាត បូស្នី ម៉ុងតេណេគ្រោ ម៉ាសេដ្វាន និងស្លូវេនី គឺសុទ្ធតែជាកុលសម្ព័ន្ធស្ថិតក្រោមប្រជាជាតិយូហ្គោស្លាវីតែមួយ ប៉ុន្តែសម្រាប់ជនជាតិក្រូអាត និងក្រុមជនជាតិដទៃៗគឺគេមិនបានយល់ឃើញបែបនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជនជាតិផ្សេងៗបានចាត់ទុកវាជាការធ្វើស៊ែប៊ីនីយកម្មលើក្រុមជនជាតិយូហ្គោស្លាវីណាដែលមិនមែនជាជនជាតិស៊ែប៊ី។ បក្សកុម្មុយនីស្ត​កាន់អំណាច​នៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី គឺមានទំនោរប្រឆាំង​ដាច់ខាតចំពោះមនោគមវិជ្ជាមជ្ឈការជាតិសាសន៍ និងអនុត្តរភាពក្រោមអតីតរបបរាជានិយម ហើយផ្ទុយមកវិញ បានបែរមកលើកកម្ពស់​ភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងសង្គមយូហ្គោស្លាវីនិយម ក្រោមអត្ថន័យ "ភាតរភាព និងសាមគ្គីភាព" ខណៈដែលរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋផ្សេងៗត្រូវបានរៀបចំទៅតាមបែបសហព័ន្ធ។

### ភាសា
ភាសាសំខាន់ៗបីនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវីគឺ ភាសាស៊ែបូ-ក្រូអាត ស្លូវេនី និង ម៉ាសេដ្វាន។ ស៊ែបូ-ក្រូអាត ដែលជាភាសាតែមួយគត់ដែលត្រូវបានដាក់បង្រៀននៅទូទាំងអតីតយូហ្គោស្លាវី នៅតែជាភាសាទីពីររបស់ជនជាតិស្លូវេនី និងម៉ាសេដ្វានជាច្រើននាក់ ជាពិសេសអ្នកដែលកើតនៅក្នុងសម័យកាលយូហ្គោស្លាវីនេះតែម្តង។

## កំណត់សម្គាល់ 
## ឯកសារយោង 
## អានបន្ថែម
* Allcock, John B. *Explaining Yugoslavia* (Columbia University Press, 2000)
* Allcock, John B. et al. eds. *Conflict in the Former Yugoslavia: An Encyclopedia* (1998)
* Bezdrob, Anne Marie du Preez. *Sarajevo Roses: War Memoirs of a Peacekeeper*. Oshun, 2002. 
* 
* Chan, Adrian. ''Free to Choose: A Teacher's Resource and Activity Guide to Revolution and Reform in Eastern Europe*. Stanford, CA: SPICE, 1991. ED 351 248
* Cigar, Norman. *Genocide in Bosnia: The Policy of Ethnic-Cleansing*. College Station: Texas A&M University Press, 1995
* Cohen, Lenard J. *Broken Bonds: The Disintegration of Yugoslavia*. Boulder, CO: Westview Press, 1993
* Conversi, Daniele: *German -Bashing and the Breakup of Yugoslavia*, The Donald W. Treadgold Papers in Russian, East European and Central Asian Studies, no. 16, March 1998 (University of Washington: HMJ School of International Studies)
* Djilas, Milovan. *Land without Justice*, [with] introd. and notes by វីល្លៀម យ៉ូវ៉ាណូវីជ. New York: Harcourt, Brace and Co., 1958. 
* Dragnich, Alex N. *Serbs and Croats. The Struggle in Yugoslavia*. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1992
* Fisher, Sharon. *Political Change in Post-Communist Slovakia and Croatia: From Nationalist to Europeanist*. New York: Palgrave Macmillan, 2006 
* Glenny, Mischa. *The Balkans: Nationalism, War and the Great Powers, 1804–1999* (London: Penguin Books Ltd, 2000)
* Glenny, Mischa. *The fall of Yugoslavia: The Third Balkan War*, 
* Gutman, Roy. *A Witness to Genocide. The 1993 Pulitzer Prize-winning Dispatches on the "Ethnic Cleansing" of Bosnia*. New York: Macmillan, 1993
* Hall, Richard C., ed. *War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia* (2014) excerpt
* Hall, Brian. *The Impossible Country: A Journey Through the Last Days of Yugoslavia* (Penguin Books. New York, 1994)
* Hayden, Robert M.: Blueprints for a House Divided: The Constitutional Logic of the Yugoslav Conflicts. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000
* Hoare, Marko A., *A History of Bosnia: From the Middle Ages to the Present Day*. London: Saqi, 2007
* Hornyak, Arpad. *Hungarian-Yugoslav Diplomatic Relations, 1918–1927* (East European Monographs, distributed by Columbia University Press; 2013) 426 pages
* Jelavich, Barbara: *History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries*, Volume 1. New York: American Council of Learned Societies, 1983 ED 236 093
* Jelavich, Barbara: *History of the Balkans: Twentieth Century*, Volume 2. New York: American Council of Learned Societies, 1983. ED 236 094
* Kohlmann, Evan F.: *Al-Qaida's Jihad in Europe: The Afghan-Bosnian Network* Berg, New York 2004, ; 
* Malesevic, Sinisa: Ideology, Legitimacy and the New State: Yugoslavia, Serbia and Croatia. London: Routledge, 2002.
* Owen, David. *Balkan Odyssey* Harcourt (Harvest Book), 1997
* Pavlowitch, Stevan K. *The improbable survivor: Yugoslavia and its problems, 1918–1988* (1988). online free to borrow
* Pavlowitch, Stevan K. *Tito—Yugoslavia's great dictator : a reassessment* (1992) online free to borrow
* Pavlowitch, Steven. *Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia* (2008) excerpt and text search
* 
* Roberts, Walter R.: *Tito, Mihailovic, and the Allies: 1941–1945*. Duke University Press, 1987; .
* Sacco, Joe: *Safe Area Gorazde: The War in Eastern Bosnia 1992–1995*. Fantagraphics Books, January 2002
* Silber, Laura and Allan Little:*Yugoslavia: Death of a Nation*. New York: Penguin Books, 1997
* "New Power" at *Time* magazine (reprinted from 4 December 1944)
* West, Rebecca: *Black Lamb and Gray Falcon: A Journey Through Yugoslavia''. Viking, 1941

### ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសតិ
* Antolovi, Michael. "Writing History under the 'Dictatorship of the Proletariat': Yugoslav Historiography 1945–1991." *Revista de História das Ideias* 39 (2021): 49–73. online
* Banac, Ivo. "Yugoslavia." * American Historical Review* 97.4 (1992): 1084–1104. online
* Banac, Ivo. "The dissolution of Yugoslav historiography." in *Beyond Yugoslavia* (Routledge, 2019) pp.&nbsp;39–65. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780429044670-3/dissolution-yugoslav-historiography-ivo-banacabstract
*  online
* Brunnbauer, Ulf. "Serving the Nation: Historiography in the Republic of Macedonia (FYROM) After Socialism." *Historein* 4 (2003): 161–182. online
* 
* Cicic, Ana. "Yugoslavia Revisited: Contested Histories through Public Memories of President Tito." (2020). online
* Cosovschi, Agustin. "Seeing and Imagining the Land of Tito: Oscar Waiss and the Geography of Socialist Yugoslavia." ''Balkanologie. Revue d'études pluridisciplinaires* 17.1 (2022). online
* Dimić, Ljubodrag. "Historiography on the Cold War in Yugoslavia: from ideology to science." *Cold War History* 8.2 (2008): 285–297. https://doi.org/10.1080/14682740802018835
* Foster, Samuel. *Yugoslavia in the British imagination: Peace, war and peasants before Tito* (Bloomsbury Publishing, 2021) online. See also online book review
* Hoepken, Wolfgang. "War, memory, and education in a fragmented society: The case of Yugoslavia." *East European Politics and Societies* 13.1 (1998): 190–227. online
* Juhász, József. "Paradigms and narratives in the historiography on the disintegration of Yugoslavia." *Journal of Contemporary Central and Eastern Europe'' (2023): 1–12. online
* Karge, Heike. "Mediated remembrance: local practices of remembering the Second World War in Tito's Yugoslavia." ''European Review of History—Revue européenne d'histoire'' 16.1 (2009): 49–62. https://www.researchgate.net/profile/Heike-Karge/publication/249041057_Mediated_remembrance_Local_practices_of_remembering_the_Second_World_War_in_Tito's_Yugoslavia/links/0deec5260db5ca4d01000000/Mediated-remembrance-Local-practices-of-remembering-the-Second-World-War-in-Titos-Yugoslavia.pdfonline
* Kevo, Tomislav. "The Image of Socialist Yugoslavia in Croatian Historiography." (2013). online 
* Lampe, John R: *Yugoslavia As History: Twice There Was a Country* (1996) 
* Perović, Jeronim. "The Tito-Stalin split: a reassessment in light of new evidence." *Journal of Cold War Studies* 9.2 (2007): 32–63. online
* Sindbæk, Tea. "The fall and rise of a national hero: interpretations of Draža Mihailović and the Chetniks in Yugoslavia and Serbia since 1945." *Journal of contemporary European studies* 17.1 (2009): 47–59. online
* Sindbæk, Tea. "World War II genocides in Yugoslav historiography." (2006). online
* Stallaerts, Robert. "Historiography in the Former and New Yugoslavia." *Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis* 3 (1999): 4+ online.
* Tromp, Nevanka. "Ongoing Disintegration of Yugoslavia: historiography of the conflict that won't go away." *Leidschrift 36.november: 30 jaar postcommunisme. Op zoek naar een nieuw evenwicht* (2021): 31–48. https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3448677/viewonline
* Trošt, Tamara P. "The image of Josip Broz Tito in post-Yugoslavia: Between national and local memory." in *Ruler Personality Cults from Empires to Nation-States and Beyond* (Routledge, 2020) pp.&nbsp;143–162. online

## តំណភ្ជាប់ក្រៅ
* 
* ផែនទី
* *The First Yugoslavia: Search for a Viable Political System*, by Alex N. Dragnich
* European University Institute Yugoslavia
* "Yugoslavia: the outworn structure"—CIA report from November 1970
* Timeline: Break-up of Yugoslavia at BBC News
* Teaching about Conflict and Crisis in the Former Yugoslavia 
* Video on the Conflict in the Former Yugoslavia from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* The collapse of communist Yugoslavia

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យូហ្គោស្លាវី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅបាល់កង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតរដ្ឋរាជានិយម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេស