ចិត្ត-គរុកោសល្យ៖ គំនិតខ្លះៗ

អត្ថបទទាំងឡាយដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅទីនេះត្រូវបានសរសេរក្នុងបំណងរួមចំណែកក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរចំណេះដឹងខាង
ចិត្តវិទ្យានិងគរុកោសល្យ។

=វិធីរៀនបុរាណនិងវត្ថុបំណងបច្ចុប្បន្ននៃការសិក្សា=

តាំងពីយូរមកហើយ នៅកម្ពុជា យើងច្រើនឮការណែនាំឲ្យអនុវត្តការរៀនសូត្រតាមសកម្មភាព៤គឺស្ដាប់ គិត សួរ និងកត់។ ដើម្បីជាជំនួយស្មារតី មានការតាក់់តែងកំណាព្យសម្រាប់ណែនាំអំពីរបៀបឬវិធីរៀនដូចនេះ ៖

"អ្នកដែលរៀនវិជ្ជា ប្រុសស្រីគ្រប់គ្នាតាមចំនួន ប្រកបដោយអង្គបួន គឺ “សុចិបុលិ”ចាំ។ “សុ”ប្រែថាស្ដាប់គេ “ចិ”គ្នាន់គ្នេរគិតចំណាំ “បុ”សាកសួរសាំ “លិ”ចម្លងកត់ត្រាទុក"។

ពាក្យសុចិបុលិ នេះត្រូវបានអ្នកសិក្សាខ្មែរយើងចាត់ថាជាក្បួនសម្រាប់អនុវត្តក្នុងការរៀនសូត្រឲ្យសម្រេចបានលទ្ធផលល្អ។
ក្នុងសាលារៀនជាច្រើន គេឃើញមានសរសេរពាក្យស្លោកថា”សុ ចិ បុ លិ “។

សព្វថ្ងៃនេះ ទន្ទឹមនឹងការនិយមពាក្យស្លោកសុ ចិ បុ លិ ក៏មានការនិយមណែនាំឲ្យយកចិត្តទុក
ដាក់ចំពោះសសរស្ដម្ភទាំង៤នៃការអប់រំឬការរៀនគឺ៖
#រៀនដើម្បីដឹង (Learn To Know)
#រៀនដើម្បីធ្វើ (Learn To Do)
#រៀនដើម្បីបានទៅជាមនុស្សល្អ (Learn To Be) និង
#រៀនដើម្បីរួមរស់ជាមួយគ្នា (Learn To Live Together)។

បើតាមខ្លឹសារសង្ខេបនៃសសរស្ដម្ភនីមួយៗដូចការបង្ហាញខាងលើ គេអាចយល់បានថាការកំណត់សសរស្ដម្ភទាំង៤គឺជាការឆ្លើយទៅនឹង
សំណួរថា”រៀនដើម្បីអ្វី?” ឬជាការកំណត់គោលបំណងនៃការអប់រំបច្ចុប្បន្ននេះឯង។

ជាមួយគ្នានេះដែរ ក្នុងការបង្រៀននិងរៀនឬក្នុងការសិក្សា ចិត្តវិទូខាងអប់រំនិយមប្រើចំណាត់
ថ្នាក់របស់លោកប្ល៊ូម( Benjamin S. Bloom) ក្នុងការចាត់ថ្នាក់វត្ថុបំណងនៃការរៀន (Bloom’s Taxonomy of Learning Objectives)។ ចំណាត់ថ្នាក់ប្ល៊ូមនេះថ្វីបើវានៅរក្សាទុកឈ្មោះលោក Benjamin S. Bloom  ប៉ុន្តែវាត្រូវបានចិត្តវិទូខាងអប់រំក្រោយៗមកកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ ហើយនិយមចែកវត្ថុបំណងនៃការរៀនដោយផ្អែកតាមវិស័យទាំងបីនៃជីវិតផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សគឺ៖
* វិស័យពុទ្ធិឬចំណេះដឹង(Cognitive  Domain) 
* វិស័យសញ្ចេតនា(Affective Domain) និង
* វិស័យឆន្ទ:ឬចិត្តចលនា(Psychomotor Domain)។

វិស័យឬប្រភេទទាំងបីនៃវត្ថុបំណងឬភារកិច្ចនៃការបង្រៀននិងរៀននេះត្រូវបានអ្នកបណ្ដុះ
បណ្ដាលគ្រូនិងអ្នកអប់រំនិយមហៅថា K S A ដែល៖
* K ជាអក្សរកាត់នៃKnowledgeគឺចំណេះដឹងឬពុទ្ធិដែលស៊ីគ្នានឹងវិស័យពុទ្ធិឬចំណេះដឹង(Cognitive Domain)      
* S ជាអក្សរកាត់នៃSkillsគឺបំណិនដែលស៊ីគ្នានឹងវិស័យឆន្ទ:ឬចិត្តចលនា (Psychomotor Domain) និង
* A ជាអក្សរកាត់នៃAttitudeគឺឥរិយាបថដែលស៊ីគ្នានឹងវិស័យសញ្ចេតនា(Affective Domain)។

សម្រាប់ផ្នែកពុទ្ធិ វត្ថុបំណងពីទាបទៅខ្ពស់នៃការរៀន តាមចំណាត់ថ្នាក់ប្ល៊ូម គឺ៖      
* ការរំលឹកឡើងវិញឬការចាំ(Remembering) 
* ការយល់(Understanding) 
* ការអនុវត្ត(Applying) 
* ការវិភាគ(Analyzing) 
* ការវាយតម្លៃ(Evaluating) និង
* ការច្នៃប្រឌិត(Creating)។

សម្រាប់ផ្នែកសញ្ចេតនាឬឥរិយាបថ វត្ថុបំណងពីទាបទៅខ្ពស់នៃការរៀន តាមចំណាត់ថ្នាក់ប្ល៊ូម គឺ៖
* ការទទួលបាតុភូតទាំងឡាយ(Receiving Phenomena)
* ប្រតិកម្មតបទៅនឹងបាតុភូត(Responding to Phenomena)
* ការឲ្យតម្លៃឬវាយតម្លៃ(Valuing)
* ការរៀបចំឬការចាត់ចែង(Organization)
* ការធ្វើមជ្ឈន្តិក:តម្លៃ(Internalizing Values)។

សម្រាប់ផ្នែកឆន្ទ:ឬចិត្តចលនាឬបំណិន ថ្វីបើលោក Benjamin S. Bloom និងអ្នករួមការងារ
របស់គាត់មិនបានកំណត់ ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវក្រោយៗមកទៀតបានសរសេរអំពីវត្ថុបំណងពី
ទាបទៅខ្ពស់នៃការរៀនសម្រាប់ផ្នែកនេះ។

តាមលោកDave(ឆ្នាំ១៩៧០) សម្រាប់ផ្នែកឆន្ទ:ឬចិត្តចលនាឬបំណិន វត្ថុបំណងពីទាបទៅខ្ពស់នៃការរៀនមាន៖
* ការធ្វើតាមឬការធ្វើត្រាប់(Imitation)ដែលរួមមានការធ្វើឡើងវិញនូវសកម្មភាពដែលគេបានធ្វើបង្ហាញឬពន្យល់
* ការចាត់ចែងឬប្រើប្រាស់ដោយប៉ិនប្រសប់(Manipulation)
* ភាពជាក់លាក់ឬភាពច្បាស់លាស់ឬភាពចំគោលដៅ(Precision)
* ការថ្លែងដោយវាចាឬដោយលិខិត(Articulation)
* ការធ្វើឲ្យធម្មតា(Naturalization)

តាមលោកSimson(ឆ្នាំ១៩៧២) សម្រាប់ផ្នែកឆន្ទ:ឬចិត្តចលនាឬបំណិន វត្ថុបំណងពីទាបទៅខ្ពស់នៃការរៀនមាន៖ 
* ប្រត្យក្សារម្មណ៍ឬប្រត្យក្សកម្ម ឬការដឹង(Perception or Awareness)
* ការរៀបចំឬត្រៀមធ្វើសកម្មភាព(Set or Readiness to act)
* ប្រតិកម្មដោយមានការណែនាំ(Guided Response)
* យន្តការឬយន្តម័យ ឬភាពប៉ិនប៉ៅជាមូលដ្ឋាន(Mechanism or Basic Proficiency)
* ប្រតិកម្មចំហស្មុគស្មាញ ឬជំនាញ(Complex Overt Response or Expert)
* ការសម្រប(Adaptation)
* ការបង្កើតថ្មីឬការច្នៃប្រឌិត(Origination)

ដោយគិតទៅដល់លទ្ធផលរំពឹងទុកនៃការអនុវត្តវិធីរៀន យើងអាចសន្និដ្ឋានថាការរៀនបែបបុរាណតាម
សុ(ស្ដាប់) ចិ(គិត) បុ(សួរ) និងលិ(កត់ត្រាទុក)ទំនងជាមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធ្វើឲ្យអ្នកសិក្សាសម្រេចបាន
លទ្ធផលតាមគោលដៅឬសសរស្ដម្ភទាំង៤នៃការអប់រំសព្វថ្ងៃនេះទេ ជាពិសេសសសរស្ដម្ភទីពីរដែលកំណត់ថា
"រៀនដើម្បីធ្វើ" សសរស្ថម្ភទីបីដែលកំណត់ថា"រៀនដើម្បីមានសីលធម៌ល្អ" និងសសរស្ដម្ភទីបួនដែលកំណត់ថា
"រៀនដើម្បីរួមរស់ជាមួយគ្នា"។

ដោយគិតទៅដល់លទ្ធផលរំពឹងទុកនៃការអនុវត្តវិធីរៀន យើងក៏អាចសន្និដ្ឋានថាការរៀនបែបបុរាណតាម
សុ(ស្ដាប់) ចិ(គិត) បុ(សួរ) និងលិ(កត់ត្រាទុក)ក៏ទំនងជាមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធ្វើឲ្យអ្នកសិក្សាសម្រេចបាន
លទ្ធផលតាមវត្ថុបំណងនៃការសិក្សាដូចមានក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ប្ល៊ូម(Bloom’s Taxonomy) ជាពិសេសវត្ថុបំណង
កម្រិតខ្ពស់ដូចជាការអនុវត្ត(Applying) ការវិភាគ(Analyzing) ការវាយតម្លៃ(Evaluating) និងការច្នៃប្រឌិត(Creating)នោះទេ។

ឯកសារយោង៖
* ញ៉ុង-ហេម៉ា, ចិត្តវិទ្យាភាគ១, សាកលវិទ្យាល័យភ្នំពេញ, ប្រើប្រាស់ផ្ទៃក្នុង, ១៩៨៨។
* Learning: The Treasure Within. Report to UNESCO of the International Commission on Education for the Twenty-First Century. UNESCO PUBLISHING/THE AUSTRALIAN NATIONAL COMMISSION FOR UNESCO, 1998.
* Bloom's Taxonomy of Learning Domains ( http://www.nwlink.com/~donclark/hrd/bloom.html ).
* Bloom's Taxonomy: The Affective Domain ( http://www.nwlink.com/~donclark/hrd/Bloom/affective_domain.html ).
* Bloom's Taxonomy: The Psychomotor Domain ( http://www.nwlink.com/~donclark/hrd/Bloom/psychomotor_domain.html ).

=ទស្សនៈមួយអំពីដំណើរការនៃពុទ្ធិ=

ក្នុងការអភិវឌ្ឍពុទ្ធិរបស់ខ្លួន មនុស្សម្នាក់ៗ(ទោះដោយដឹងខ្លួនក្ដីឬមិនដឹងខ្លួនក្ដី)តែងតែធ្វើសកម្មភាពតាមលំនាំឬ
ដំណើរការដែលរួមមាន៖
* ការសង្កេតដ៏រស់រវើក ឬអព្ភន្តរញ្ញាណដ៏រស់រវើក
* ការគិត(បែបអរូបី) និង
* ការប្រតិបត្តិ

ការសង្កេតដ៏រស់រវើក ឬអព្ភន្តរញ្ញាណដ៏រស់រវើករួមមាន ឥន្ទ្រីយារម្មណ៍និងប្រត្យក្សារម្មណ៍ ៖ឥន្ទ្រីយារម្មណ៍គឺជាការសង្កេតដោយប្រើសរីរាង្គឥន្ទ្រីយ៍ណាមួយ ។ ឥន្ទ្រីយារម្មណ៍មាន៖
** ចក្វិន្ទ្រីយារម្មណ៍(ការមើល) 
** សោតិន្ទ្រីយារម្មណ៍(ការស្ដាប់)
** ឃានិន្ទ្រីយារម្មណ៍(ការហិតក្លិន)
** ជីវ្ហិន្ទ្រីយារម្មណ៍ (ការភ្លក្សដោយប្រើអណ្ដាត) 
** កាយិន្ទ្រីយារម្មណ៍(ការស្ទាបដោយប្រើស្បែក) ។
* ប្រត្យក្សារម្មណ៍ជាការសង្កេតដោយប្រើសរីរាង្គឥន្ទ្រីយ៍ច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ។

ចំណេះដឹងឬពុទ្ធិដែលបានពីការសង្កេតដោយប្រើសរីរាង្គឥន្ទ្រីយ៍ហៅថាពុទ្ធិឥន្ទ្រីយ៍។

គេអាចថាឥន្ទ្រីយារម្មណ៍និងប្រត្យក្សារម្មណ៍គឺជា"ពុទ្ធិឥន្ទ្រីយ៍"ឬជា"អព្ភន្តរញ្ញាណ"ព្រោះពាក្យទាំងនេះ
ក៏សម្រាប់សម្គាល់លទ្ធផលនៃការសង្កេតផងដែរ។

រូប សម្លេង ក្លិន រសជាតិ ការដឹងដោយការស្ទាប លក្ខណៈទាំងស្រុងនៃវត្ថុឬបាតុភូតត្រូវបានចងចាំឬ
ផ្ដិតទុកជារូបតំណាងឬនិមិត្តរូបនៅក្នុងខួរក្បាល។លំនាំឬដំណើរការនៃការចងចាំនេះត្រូវបានហៅថាលំនឹក។

ដោយសារលំនឹកទើបយើងមានរូបតំណាងសម្រាប់ប្រើក្នុងការគិត និងចាំអ្វីៗដែលយើងបានជួប បានសង្កេត បានគិត បានធ្វើ ។
ភាសាជាឧបករណ៍នៃការគិត ពោលគឺមនុស្សប្រើភាសាសម្រាប់គិត។

ការគិតរបស់មនុស្សប្រព្រឹត្តទៅតាមរយៈប្រមាណវិធីឬប្រតិបត្តិការដែលរួមមាន៖
* វិភាគ
* សំយោគ
* ការប្រៀបធៀប
* ឱភាសកម្មឬទូទៅកម្ម
* អរូបីកម្ម
* រូបបីកម្ម

ផលិតផលនៃប្រមាណវិធីឬប្រតិបត្តិការនៃការគិតគឺ"បញ្ញត្តិ"។

បញ្ញត្តិស្ដែងចេញមកក្រៅតាមរយៈពាក្យ។

ដោយសារបញ្ញត្តិ យើងអាចបង្កើតបានជា"វិនិច្ឆ័យ"និង"វិចារ"។

វិនិច្ឆ័យគឺជាការភ្ជាប់គ្នារវាងបញ្ញត្តិ ៖ឧទាហរណ៍  "មនុស្សមិនអាចចៀសស្លាប់បានទេ"ជាវិនិច្ឆ័យមួយដែលភ្ជាប់បញ្ញត្តិពីរគឺ
"មនុស្ស" និង "មិនអាចចៀសស្លាប់បាន"។

វិចារគឺជាការភ្ជាប់គ្នារវាងវិនិច្ឆ័យ ។ ឧទាហរណ៍ ៖
# .មនុស្សមិនអាចចៀសស្លាប់បានទេ
# លោក ក ជាមនុស្ស
# ដូច្នេះលោក ក មិនអាចចៀសស្លាប់បានទេ ។

ទ្រឹស្ដី ការគិតឬការយល់ឃើញបែបណាមួយពោកគឺពុទ្ធិឬចំណេះដឹងមួយពុំអាចយកជាការឬចាត់ទុកថាត្រឹមត្រូវឬជាសច្ចធម៌
បានទេប្រសិនបើវាពុំបានទទួលស្គាល់ភាពត្រឹមត្រូវតាមរយៈការប្រតិបត្តិឬការអនុវត្តជាក់ស្ដែង។

ទ្រឹស្ដីត្រូវតែផ្សារភ្ជាប់នឹងការប្រតិបត្តិ។"ទ្រឹស្ដីខ្វះការប្រតិបត្តិគឺជាការឥតប្រយោជន៍ឬទទេ"  ឯ"ការប្រតិបត្តិខ្វះទ្រឹស្ដីគឺជា
ការងងឹតងងល់"។

សរុបមក មាគ៌ានៃពុទ្ធិគឺ "ពីការសង្កេតដ៏រស់រវើកទៅការគិតអរូបី រួច ពីការគិតអរូបីទៅប្រតិបត្តិ"។វាជាដំណើរគ្មានទីបញ្ចប់តាមផ្លូវឡើងដូចរមូរគូទខ្យងឬស្ពៀរ៉ាល់ឬរ៉េស័រ។

ឯកសារយោង៖
* ញ៉ុង-ហេម៉ា, ចិត្តវិទ្យាភាគ១, សាកលវិទ្យាល័យភ្នំពេញ, ប្រើប្រាស់ផ្ទៃក្នុង, ១៩៨៨។
* ញ៉ុង-ហេម៉ា, ចិត្តវិទ្យាភាគ២, សាកលវិទ្យាល័យភ្នំពេញ, ប្រើប្រាស់ផ្ទៃក្នុង, ១៩៨៨។
* ចាន់ រដ្ឋសុផា, ចិត្តវិទ្យាទូទៅសម្រាប់បណ្ដុះបណ្ដាលសាស្ត្រាចារ្យមធ្យមសិក្សា អធិការមធ្យមសិក្សា អធិការបឋមសិក្សា មន្ត្រីអប់រំ, មហាវិទ្យាល័យគរុកោសល្យ, ឆ្នាំ១៩៩៧។
* មេរៀនចិត្តវិទ្យាជាភាសាបារាំងសម្រាប់ការបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូកម្រិតសិក្សាទី២និងទី៣នៅសាលាគរុវិជ្ជាជាន់ខ្ពស់ ភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៨១និង១៩៨២។

=ទស្សនៈគរុកោសល្យ=
* កន្លងមកគ្រូជាច្រើនបានបង្រៀនសិស្សថា”ខ្លួនមនុស្សមាន៣ចំណែកគឺក្បាល
ដងខ្លួន និងអវយវៈ”ដោយពុំបានបើកទូលាយឲ្យសិស្សធ្វើការវិភាគនិងបង្ហាញ
យោបល់តាមការយល់ឃើញរបស់គេនោះទេ។

ការបង្រៀនដោយឲ្យសិស្សចាំតែថាតាម ទន្ទេញតាមនោះពុំអាចធ្វើឲ្យបុគ្គលិក
លក្ខណៈរបស់សិស្សមានការរីកចម្រើនបានល្អឡើយ។
* ការឲ្យសិស្សម្នាក់ឡើងថ្នាក់ដើម្បីបានបន្តរៀនទៅថ្នាក់ខ្ពស់ជាងវាប្រសើរជាងទុកឲ្យសិស្សនោះ
បោះបង់ការសិក្សានៅសាលាដោយសារគេមិនព្រមរៀនត្រួតថ្នាក់។
* ការអានស្ងាត់ចំណាយពេលនិងកម្លាំងតិចជាងការអានឮ។
* កាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០មានសៀវភៅមួយបានសរសេរ
គម្រូសំណួរនិងចម្លើយសម្រាប់វិញ្ញាសាភាសាបារាំងក្នុងការត្រៀមប្រឡងប្រជែងចូលរៀនថ្នាក់ទី៦ដូចនេះ៖
**សំណួរ៖ Aimez-vous les cultivateurs? Pourquoi? (តើអ្នកស្រឡាញ់អ្នកស្រែចម្ការឬទេ? ហេតុអ្វី?)
**ចម្លើយ៖ Oui, j’aime les cultivateurs parce que sans eux nous serons morts de faim.
(បាទ/ចាស ខ្ញុំស្រឡាញ់អ្នកស្រែចម្ការ ព្រោះបើគ្មានពួកគេយើងនឹងស្លាប់ដោយទុរ្ភិក្ស)។

កាលនោះសិស្សថ្នាក់ទី៧ទាំងឡាយដែលត្រៀមប្រឡងប្រជែងចូលរៀនថ្នាក់ទី៦ហើយដែលភាគច្រើន
ជាកូនកសិករ បានខំទន្ទេញចម្លើយខាងលើនេះ។ការទន្ទេញនិងការឆ្លើយតាមចម្លើយដែលជាពុម្ពគម្រូ
បែបនេះបានផ្ដល់ផលវិបាកអវិជ្ជមានជាច្រើនខាងគរុកោសល្យឬការអប់រំ ដូចជាសិស្សមិនបានខិតខំរិះរក
ចម្លើយដែលសមស្របតាមស្ថានភាពរបស់គេម្នាក់ៗ និងសិស្សជាកូនកសិករបានដកខ្លួនចេញពីជីវភាព
នៃគ្រួសាររបស់ខ្លួនជាដើម។
* ការចេះប៉ាន់ស្មានក្នុងមាត្រាប្រព័ន្ធ(រង្វាស់រង្វាល់)ជាបំណិនជីវិត(life skills)ចាំបាច់។ ហេតុនេះគ្រូគាប្បីឲ្យសិស្សសាកល្បងប៉ាន់ស្មានប្រវែងវត្ថុ ទម្ងន់វត្ថុ មាឌវត្ថុ…នៅពេលដែលគាត់បង្រៀនមេរៀនក្នុង
មុខវិជ្ជាមាត្រាប្រព័ន្ធ។
* គេអាចកសាងឬអភិវឌ្ឍអត្តចរិតតាមរយៈកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ(daily routine)។
* Rabelais អ្នកនិពន្ធបារាំងនាសតវត្សទី១៥-១៦ បានបញ្ចេញទស្សនៈគរុកោសល្យថាគាត់ចង់បាន”មនុស្សដែល
ពូកែចាំ”(j’y veux un abîme de science)។

ផ្ទុយទៅវិញ Montaigne អ្នកនិពន្ធបារាំងនាសតវត្សទី១៦បានបញ្ចេញទស្សនៈគរុកោសល្យថា“ការពូកែគិតគ្រាន់បើ
ជាងការពូកែចាំ”(une tête bien faite vaut mieux qu’une tête bien pleine)។

ជាការប្រសើរ នៅក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នយើងគាប្បីបណ្ដុះបណ្ដាលយុវជនយើងឲ្យមានគុណសម្បត្តិទាំងពីរ។