open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ចម្លាក់តោ

**តោ** ឬ **សិង្ហ** ឬ **សឹង្ហ** ឬ **សីហ** ឬ **សីហា** (សំស្ក្រឹត : सिंह ,នរសិំហ ; បាលី : सीह, សីហ) តោ គឺជាសត្វចតុបាទមានរស់នៅក្នុងព្រៃ មានជើងបួន ដែលមានអំណាចអង់អាច មាឌធំក្រអាញបន្តិច ហើយឥរិយាបថរបស់វាជាសត្វដែលអង្គុយលើត្រគាកក្រោយ ឬឈរនៅលើជើងក្រោយ មាត់បើកចំហរយ៉ាងធំ និងមានចង្កូមបង្ហាញពីលក្ខណៈគំរាមកំហែងគួរឲ្យខ្លាច។  គេដឹងថាសត្វតោ កើតមានដំបូងបង្អស់នៅសម័យភ្លីអូសែន (Pliocence) ប្រហែល ៥ - ១.៨លានឆ្នាំមុន ក្នុងទ្វីបអាព្រិច ដែលកើតមានឡើងប្រហាក់ប្រហែលនឹងពូជមនុស្សដែរ ព្រោះគេដឹងតាមរយៈការវិភាគឆ្អឺងសត្វតោដែលបានរកឃើញ។ តោ ជានិមិត្តរូបនៃអំណាចថាមពលខ្លាំងក្លា។ 
នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា គេយល់ថាសត្វតោ ជាសត្វមួយប្រភេទក្នុងចំណោមសត្វជាច្រើនដែលមានភាពអង់អាចក្លាហាន មានអំណាចខ្លាំងក្លា ជាស្តេចនៃសត្វចតុបាទ រស់នៅខាងជើងភ្នំព្រះសុមេរុដែលជាស្នូលចក្រវាលដែលមានតួនាទីជាឆ្មាំចាំការពារភ្នំព្រះសុមេរុដែលទីស្ថានរបស់ទេពនិករទាំង ៣៣ គង់នៅ។  តោ ជាយានជំនិះរបស់ព្រះនាងទុគ៌ា ព្រះកេតុ ព្រះកុបេរ ជួនកាលមានតួនាទីអូសរទេះឲ្យក្រុងរាពណ៍ ជួនកាលអូសរទេះឲ្យព្រះឥសូរ។ លើសពីនេះ យើងដឹងថាអវតារមួយរបស់ព្រះវិស្ណុមានឈ្មោះថា “នរសិង្ហ” មានខ្លួនជាមនុស្ស ក្បាលជាតោ ចុះមកសម្លាប់បិសាចការពារស្ថានកណ្តាល។ 
ចំណែក នៅក្នុងលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា កាលពីរវាងស.វ.ទី៣ មុនគ.ស. នៅស្រុកឥណ្ឌា ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ អសោក ដែលជាស្តេចល្បីល្បាញខ្លាំងធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនារីកចម្រើនឡើង ទ្រង់បានធ្វើជាសសរមួយដែលខាងលើសសរគេបានឆ្លាក់ជាសត្វតោឈរចំនួនបី។ គេឆ្លាក់សត្វតោនេះឡើងក្នុងបំណងជឿថា សត្វតោជាសត្វមានអំណាចអនុភាពខ្លាំងក្លា នៅពេលដែលសត្វតោគ្រហឹម ឬស្រែក មានន័យថាឥទ្ធិពលនៃការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាទៅកាន់ពិភពលោកកាន់តែមានភាពល្បីសុះសាយ។  ជាងនេះទៅទៀត នៅស្រុកឥណ្ឌាគេយល់ថាតោជានិមិត្តរូបនៃសន្តិវង្សស្តេចនិងជានិមិត្តរូបនៃច្បាប់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសារតែអំណាចរិទ្ធានុភាព និងការសម្តែងធម៌ទេសនានៃព្រះពុទ្ធអង្គមានអំណាចដូចសម្រែកសត្វតោ។

នៅក្នុងសិល្បះខ្មែរ គេឃើញចម្លាក់តោត្រូវបានឆ្លាក់នៅមុខប្រាសាទឬទីកន្លែងគោរពបូជាផ្សេងដែលតំណាងជាឆ្មាំការពារឬជាយានជំនិះរបស់ទេពឬសម្រាប់លម្អរក្នុងសិល្បះ។

## ចម្លាក់ 
រូបភាពតូច|តោនៅប្រាសាទតោ C1
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះគោ
រូបភាពតូច|ភ្នំបាខែង
រូបភាពតូច|កោះកេ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះខ័ន
រូបភាពតូច
មានសារ

រូបភាពតូច|ផែនការទីក្រុងមួយចំនួនដែលបានណែនាំនៅក្នុងអត្ថបទ *មានសារ* សំស្ក្រឹត ឆ្នាំ 700 នៃគ.ស. នៅលើស្ថាបត្យកម្មហិណ្ឌូ
***មានសារ*** ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *មានស* ឬ *មានសារសិល្បសាស្ត្រ*ជា សំស្ក្រឹត បុរាណស្តីពីស្ថាបត្យកម្ម និងការរចនាឥណ្ឌា។  វាគឺជាអត្ថបទមួយក្នុងចំណោម អត្ថបទហិណ្ឌូ ជាច្រើននៅលើ *សិល្បះសាស្ត្រ* - វិទ្យាសាស្រ្តនៃសិល្បៈ និងសិប្បកម្ម - ដែលធ្លាប់មាននៅក្នុងសហវត្សទី 1 នៃគ.ស.។  *មានសារ* ស្ថិតក្នុងចំណោម ស្ថាបត្យកម្មឥណ្ឌាបុរាណ មួយចំនួនដែលសាត្រាស្លឹករឹតពេញលេញបានរស់រានមានជីវិតក្នុងយុគសម័យទំនើប។ វា​គឺ​ជា​សន្ធិសញ្ញា​ដែល​ផ្តល់​នូវ​គោលការណ៍​ណែនាំ​លម្អិត​អំពី​ការ​កសាង ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ ចម្លាក់ ផ្ទះ សួនច្បារ ធុង​ទឹក ការ​ដាក់​ចេញ​ពី​ទីប្រជុំជន និង​សំណង់​ផ្សេងៗ។
ហង្ស (បក្សី)

រូបភាពតូច| Hamsa ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​សំដៅ​ទៅ​លើ goose ក្បាល​របារ ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា (ឆ្វេង) ឬ​ប្រភេទ​នៃ swan ។
**ហង្ស** ( សំស្ក្រឹត : हंस *Hansa* ឬ *ហម្ស* ) គឺជា បក្សីដែលធ្វើចំណាកស្រុក ក្នុងទឹក សំដៅលើសំស្រ្កឹតបុរាណ ដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងៗបានបកស្រាយថា ផ្អែកលើសត្វ ក្ងាន  ឬសូម្បីតែ កុកពណ៌ផ្កាឈូក ។   រូបភាពរបស់វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវប្បធម៌ ឥណ្ឌា និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជានិមិត្តសញ្ញាខាងវិញ្ញាណ និងជាធាតុតុបតែង។ វាត្រូវបានគេប្រើផងដែរក្នុងន័យប្រៀបធៀបជាមួយបក្សីដែលសន្មតថាមានសមត្ថភាពទេវកថាដើម្បីទាញយកទឹកដោះគោពីល្បាយនៃទឹកដោះគោនិងទឹកឬល្អពីអាក្រក់។ នៅក្នុង រូបចម្លាក់ហិណ្ឌូ *ហង្ស* គឺជា វាហនៈ (ឬ *យានជំនិះ* ) របស់ ព្រហ្ម គាយត្រី  សារ៉ាស្វតិនិង វិស្វក្រម ។ 

## ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ 
សាស្ត្រាចារ្យភាសាអាស៊ី Monier Williams បកប្រែពាក្យពីសំស្រ្កឹតថា "a goose, gander, swan, flamingo (ឬបក្សីក្នុងទឹកផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបក្សីឆ្លងកាត់ [បក្សីចំណាកស្រុក] ... )" ។  ពាក្យ​នេះ​ក៏​ប្រើ​សម្រាប់​បក្សី​ទេវកថា ឬ​កំណាព្យ​ដែល​មាន​ចំណេះ។ នៅក្នុង Rig Veda វាគឺជាបក្សីដែលអាចបំបែក សោម ចេញពីទឹកនៅពេលដែលលាយបញ្ចូលគ្នា។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាក្រោយៗមក បក្សីបំបែកទឹកដោះគោចេញពីទឹកនៅពេលលាយបញ្ចូលគ្នា។  នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌា *ហង្ស* តំណាងឱ្យព្រលឹង ឬវិញ្ញាណបុគ្គល (កំណត់ដោយពន្លឺថ្ងៃសុទ្ធ-ពណ៌ស ដូចពណ៌សត្វក្ងាន) ឬ "ព្រលឹងសកល ឬវិញ្ញាណកំពូល" ។ 

ពាក្យ *ហង្ស* ត្រូវបាន បកប្រែ ជាភាសាឡាតាំង "(h)anser", ក្រិក "χήν", អាល្លឺម៉ង់ "Gans", ហូឡង់ "gans", ភាសាអង់គ្លេស "goose", ភាសាអេស្ប៉ាញ "ganso" និងរុស្ស៊ី "гусь" ។
រូបភាពតូច|កាក់រូបប្រាសាទនៅរជ្ជកាលព្រះអង្គដួង⅛
រូបភាពតូច|កាក់តម្លៃ១០សេន ឆ្នាំ១៩៥៣
រូបភាពតូច|ហង្សនៅក្រោមចម្លាក់ទេវតានៅប្រាសាទបន្ទាយស្រី
រូបភាពតូច|ប្រាសាទ Ku Pon Rakkang, ប្រាសាទខ្មែរនៅរ៉យអេត
រូបភាពតូច|ព្រះសន្កគង់ហង្ស
សាលា

រូបភាពតូច| ព្រះពន្លាដែលគ្របដណ្ដប់ ( មណ្ឌប ) គឺជាប្រភេទនៃ *សាលា* នៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មឥណ្ឌា ហើយពាក្យ *សាល* ក៏មានន័យថា ពន្លានៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមាននៅក្នុងប្រទេសថៃ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។  ខាងលើ៖ កុដិសម្រាប់ភ្ញៀវនៅមុខប្រាសាទ Ranakpur Jain រដ្ឋ Rajasthan ។
សាលា (śālā) គឺជាពាក្យសំស្រ្កឹតដែលមានន័យថា "ផ្ទះ ទីធ្លា ពន្លា ឬ ឯករភជប់" នៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មឥណ្ឌា។  នៅក្នុងបរិបទផ្សេងទៀតសាលា -&nbsp;សរសេរផងដែរ *ចាលៃ* ឬ *សាលៃ* នៅឥណ្ឌាខាងត្បូង - មានន័យថាផ្ទះចិញ្ចឹមឬមហាវិទ្យាល័យនៃការសិក្សាកម្រិតខ្ពស់ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងប្រាសាទហិណ្ឌូឬ ជេន និងគាំទ្រដោយប្រជាជនក្នុងស្រុកនិងអ្នកឧបត្ថម្ភអ្នកមាន។   នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនាដើមនៃប្រទេសឥណ្ឌា *សាលា* មានន័យថា "ខ្ទម ក្រឡា សាល ពន្លា ឬ ស្រក់" ដូចនៅក្នុង វេទ សាលា (ពន្លាសម្រាប់ការសូត្រ វេទ), អគ្គីសាលា (សាលដែលមានភ្លើង), បនិយសាលា (បន្ទប់ទឹក) ។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ពាក្យ *សាលា* (សំស្ក្រឹត: शाला) លេចឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ វេទ ដូចជា ខ 3.12.1, 5.31.5 និងផ្សេងទៀតនៃ *Atharva Veda*, ខ 1.2.3.1 នៃ *Taittirīya Brāhmaṇa*, និង 1.1.3 នៃ *Maadish* ។  ការ​ប្រើ​ប្រាស់​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​របស់​វា​ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត​បុរាណ​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​ក្នុង​ខគម្ពីរ​ផ្សេងៗ​ដូច​ជា 6.2.102 និង 6.2.121 នៃ *Astadhyayi* នៃ Panini ។ 

ពាក្យ *សាលា* លេចឡើងក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាសម័យដើមក្នុងន័យថា "ផ្ទះ", "បន្ទប់" ឬ "សាល" ។ ឧទាហរណ៍ *Samyutta Nikaya* នៅក្នុងផ្នែកទី 4.210–214 (36) ចែងថា ព្រះពុទ្ធធម្មទេសនាបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុង *គិលាន-សាលា* ដែលមានន័យថា "បន្ទប់ឬសាលជាមួយមនុស្សឈឺ" (សាលគិលានុបដ្ឋាយិកាឬបន្ទប់ដែលមនុស្សមកជាមួយជំងឺ) នៅក្នុង បរិបទនៃវត្តអារាម។  

នៅក្នុង សិល្បសាស្ត្រ ដូចជា *មានសារ* វាសំដៅទៅលើផ្ទះ ឬវិមាន ឬវិមាន ក៏ដូចជាសាល ឬចន្លោះដែលបង្កើតឡើងដោយជញ្ជាំង មណ្ទប ឬទីសក្ការបូជានៅក្នុងប្រាសាទ។ វា​ក៏​ជា​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម 64 ប្រភេទនៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​ដែល​បាន​ស្រមៃ​ក្នុង​អត្ថបទ​ហិណ្ឌូ​ដូចជា *Agni Purana* ជាដើម។   *Śālā* ឬ shala ក៏ត្រូវបានគេប្រើជាបុព្វបទ ឬបច្ច័យ ស្រដៀងនឹងអក្សរសិល្ប៍បាលីនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ ដូច្នេះវាអាចលេចឡើងជា គោសាលា (ទ្រុងគោ), បកសាលា (ផ្ទះបាយ), ធម៌សាលា (ផ្ទះសម្រាក), ទានសាលា (សាលសម្រាប់ការបរិច្ចាគសប្បុរសធម៌) ។   ពាក្យ​ដដែល​នេះ​ក៏​សំដៅ​លើ ​ដើម​សលា ដែល​ជា​ឈើ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ប្រើ​សម្រាប់​សាងសង់​ផ្ទះ និង​អគារ​ផ្សេងៗ។ 

ពាក្យ *śālā* លេចឡើងជាបច្ច័យនៃពាក្យផ្សេងទៀតដែលមានអត្ថន័យនៃ "ផ្ទះ" ឬ "បន្ទប់" នៅក្នុងអត្ថបទជាច្រើននៃសហវត្សទី 1 ដែលនិពន្ធដោយអ្នកនិពន្ធឥណ្ឌាដំបូងក៏ដូចជាដោយអ្នកធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា។ ឧទាហរណ៍ Xuanzang - ធម្មយាត្រាចិនទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌាពិពណ៌នាអំពី "Punya-śālās" ជាច្រើន (ផ្ទះនៃសេចក្តីល្អ, កុសល, សប្បុរសធម៌) នៅក្នុងសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍របស់គាត់ 629 CE ។   គាត់បានរៀបរាប់អំពី *សាលា* ទាំងនេះនៅក្នុង តកក្ក (Punjab) និងកន្លែងឥណ្ឌាខាងជើងផ្សេងទៀតដូចជានៅជិតប្រាសាទ ទេវ នៃ Haridwar នៅមាត់ទន្លេ Ganges និងប្រាសាទទេវប្រាំបីនៅ Mulasthanapura ។ ទាំងនេះ កត់ត្រា Xuanzang បម្រើជនក្រីក្រ និងជនក្រីក្រ ផ្តល់អាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងថ្នាំពេទ្យដល់ពួកគេ ព្រមទាំងស្វាគមន៍អ្នកដំណើរ និងទុរគតជនផងដែរ។ គាត់បានសរសេរថា "អ្នកធ្វើដំណើរ [ដូចគាត់] គឺមិនដែលមានគ្រោះថ្នាក់ទេ" ។
សិល្បៈថាឡាបរិវ៉ាត់

**រចនាប័ទ្មសិល្បៈ ថាឡាបរិវ៉ាត់**   ហៅតាមឈ្មោះកន្លែងរកឃើញ ក្រុម​ផ្ដែរ​ក្នុង​តំបន់​ក្រុង ​ថាឡាបរិវ៉ាត់ ​ ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា តាម​បណ្តោយ​ដង ​ទន្លេ​មេគង្គ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង ​ប្រទេស​លាវ ពី​តំបន់​ដែល​ទឹក​ទន្លេ​ហូរ 

ដោយសារតែធម្មជាតិនៃផ្ដែរ រចនាបថថាឡាបរិវ៉ាត់គឺស្រដៀងនឹងសិល្បៈ ឥណ្ឌា នៃរចនាប័ទ្ម គុប្ត និងក្រោយ គុប្ត ដូច្នេះអ្នកប្រាជ្ញកំណត់អាយុប្រហែល សតវត្ស ទី ៦ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សិល្បៈ
ប្រាសាទរាជរបស់ស្តេចខ្មែរ

សិលាចារឹកស្ដុកក់ធំ រៀបរាប់ថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី២ (ប្រហែលឆ្នាំ ៧៧០-៨៣០) ដែលតាមសិលាចារឹកនេះ បានមកពី "ជ្វា"  មកតាំងលំនៅនៅលើភ្នំមហេន្ទ្រ (ដែលត្រូវនឹង ភ្នំគូលែន ) នឹងបានអនុវត្ត។ ពិធីមួយដើម្បីធ្វើឱ្យប្រទេសនៃ កម្វុជទេស ឯករាជ្យនៃ "ជវា" ហើយថាមានអធិបតេយ្យភាពសកលតែមួយគត់គឺ *ចវក្រវាត៌ិន* ; បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ *ទេវរាជ*  ដែលជាគោលគំនិតជុំវិញដែលរបបរាជានិយមខ្មែរត្រូវបានរៀបចំឡើង។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២  នឹងចាប់ផ្តើមសាងសង់ប្រាសាទភ្នំ បាគង នៅ ហរិហរាល័យ ដែលស្នងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ បញ្ចប់ដោយប្រកាសជាប្រាសាទរាជ និងជាកន្លែងដែល *ទេវរាជ* នឹងសោយរាជ្យ។ បន្ទាប់​មក អ្នក​ស្នង​រាជ្យ​ពី​ព្រះបាទ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​១ ដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​រាជធានី​នឹង​សាង​សង់ **​ប្រាសាទ​រាជ** ​ថ្មី។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ខែល

ខែលគឺជាគ្រឿង​បិទ​បាំង​ការពារ អាវុធ​មាន​សណ្ឋាន​មូល​ដូច​ចង្អេរ ធ្វើ​ដោយ​ដែក ឬ ឈើ សម្រាប់​ចូល​សង្រ្គាម ។
រូបភាពតូច|ទាហានខ្មែរនៅចម្លាក់ប្រាសាទបាយ័ន
រូបភាពតូច|ទាហានចិននៅប្រាសាទបាយ័ន
រូបភាពតូច|អង្គរវត្ត
រូបភាពតូច|អង្គរវត្ត
រូបភាពតូច|អង្គរវត្ត
រូបភាពតូច|អង្គរវត្ត
រូបភាពតូច|គំនូរនៅសតវត្សទី១៩
រូបភាពតូច|សតវត្សទី១៩
រូបភាពតូច|វត្តព្រះកែវ
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ទាហានក្រិកនៃ សង្គ្រាមក្រិក - ពែរ្ស ។ ខាងឆ្វេង៖ អ្នកលេងសៀក ក្រិក។ ស្តាំ: hoplites ។ កណ្តាល៖ ខែលរបស់ hoplite មានវាំងននដែលបម្រើជាការការពារពីព្រួញ។
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|កងទ័ពនៃ [អាណាចក្រខ្មែរ ប្រើប្រាស់ខែលមូល។ ចម្លាក់ប្រាសាទ បាយ័ន]]
រូបភាពតូច|ប្រាសាទបាភួន
សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-ថៃឆ្នាំ១៩៤៦

**កិច្ចព្រមព្រៀងដំណោះស្រាយរវាងបារាំង និងសៀម** ត្រូវបានបញ្ចប់នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដើម្បីដោះស្រាយផលវិបាកនៃ សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃនៃការបញ្ចប់របស់វា ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុង *ស៊េរីសន្ធិសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ* នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៩។ 

## មូលហេតុ 
បន្ទាប់ពីការកាន់កាប់របស់អាល្លឺម៉ង់លើប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៤០ ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងលើអាណានិគមនៅអាស៊ីបូព៌ាត្រូវបានចុះខ្សោយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមេដឹកនាំនៃចក្រភពជប៉ុនដើម្បីដាក់លើរដ្ឋាភិបាលបារាំងក្នុងការរៀបចំ Vichy ដែលអនុញ្ញាតឱ្យឈរជើងរបស់កងកម្លាំងជប៉ុននៅក្នុងផ្នែកផ្សេងៗ។ ផ្នែកខ្លះនៃឥណ្ឌូចិន ក្នុងគោលបំណងរៀបចំផែនការសង្រ្គាមថ្មីប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយនោះ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សៀមក្នុងការដណ្តើមយកទឹកដីមួយចំនួនដែលនៅជាប់នឹងព្រះរាជាណាចក្រសៀមជាថ្នូរនឹងការយល់ព្រមរបស់សៀមឱ្យឈរជើងនៅទីនោះកងទ័ពជប៉ុន។ នេះបាននាំឱ្យមានការគាំទ្ររបស់ជប៉ុនចំពោះទីតាំងសៀមក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមខ្លីដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងខែតុលាឆ្នាំ ១៩៤០ ហើយនៅថ្ងៃទី ០៩ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៤១ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពបារាំង-សៀមត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងតូក្យូដែលផ្តល់ឱ្យសៀមគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃឥណ្ឌូចិន។ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ចក្រភពជប៉ុននៅខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ រដ្ឋាភិបាលសៀមបានព្យាយាមស្តារទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត ដើម្បីជៀសវាងគោលនយោបាយព្រហ្មទណ្ឌដ៏ឃោរឃៅ។ ដោយសារការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក សៀមបានទទួលលក្ខខណ្ឌធូរស្រាលបន្តិចក្នុងនាមជាប្រទេសដែលចាញ់ ហើយ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអង់គ្លេស-ថៃ និង សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអូស្ត្រាលី-ថៃ បានបដិសេធមិនឱ្យសៀមចេញពីផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសដូចដែលមានមុនឆ្នាំ ១៩៤១ ។

## សន្ធិសញ្ញា 
ជាមួយនឹងការសម្រុះសម្រួលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សន្ធិសញ្ញាដំណោះស្រាយបារាំង-សៀម ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ ប្រយោគរបស់វាបានបង្កើតសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព ទោះបីជាពាក្យខ្លួនឯងមិនត្រូវបានប្រើនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាក៏ដោយ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១ ត្រូវបានលុបចោលដោយសន្ធិសញ្ញាថ្មី។ រដ្ឋាភិបាល​សៀម​បាន​ប្រគល់​ឱ្យ​បារាំង​នូវ​ទឹកដី​ទាំងអស់​ដែល​បាន​កាន់កាប់​ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​បារាំង​-​ថៃ ហើយ​ទំនាក់ទំនង​ការទូត​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត្រូវបាន​ស្តារឡើងវិញ​។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​យល់​ព្រម​លើក​កម្ពស់​សមាជិក​ភាព​សៀម​ក្នុង ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ ។
សាសនាហិណ្ឌូ និងប្រធានបទ LGBTQ

**ទស្សនៈហិណ្ឌូអំពីការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា** និង LGBTQ (ស្ត្រីស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ខ្ទើយ អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា និងអ្នកប្តូរភេទ) ជាទូទៅមានភាពចម្រុះ ហើយក្រុម ហិណ្ឌូ ផ្សេងៗគ្នាមានទស្សនៈខុសៗគ្នា។

ប្រទេសឥណ្ឌានៅក្រោមសាសនាហិណ្ឌូមិនមានការរឹតបន្តឹងផ្នែកច្បាប់ ឬសីលធម៌លើការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ឬការប្តូរភេទសម្រាប់ប្រជាជនទូទៅមុនសម័យដើមសម័យទំនើប (អ៊ីស្លាម) និងអាណានិគមនិយម (គ្រិស្តសាសនា) ប៉ុន្តែក្រមសីលធម៌ផ្នែកធម៌មួយចំនួនហាមប្រាមការប្រព្រឹត្តិខុសផ្លូវភេទ (ទាំងភេទដូចគ្នា និងភេទដូចគ្នា) ក្នុងចំណោម វណ្ណៈខ្ពស់នៃបូជាចារ្យ និងព្រះសង្ឃ និងក្រមសាសនានៃសាសនាបរទេសដូចជាគ្រិស្តសាសនា និងសាសនាឥស្លាមបានដាក់ច្បាប់ថ្កោលទោសការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នាលើប្រជាជនរបស់ពួកគេ។   សាសនាហិណ្ឌូក៏ពិពណ៌នាអំពី ភេទទីបី ដែលស្មើនឹងភេទផ្សេងទៀត ហើយឯកសារនៃភេទទីបីត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងអត្ថបទវេជ្ជសាស្ត្របុរាណរបស់ហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនា។ 

អត្ថបទហិណ្ឌូជាច្រើនបានបង្ហាញពីបទពិសោធន៍ នៃការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ជាធម្មជាតិ និងរីករាយ កមសុត្រ បញ្ជាក់ និងទទួលស្គាល់ទំនាក់ទំនងភេទដូចគ្នា  ហើយមានប្រាសាទហិណ្ឌូជាច្រើនដែលមានចម្លាក់ដែលពណ៌នាទាំងបុរស និងស្ត្រីដែលចូលរួមក្នុងអំពើស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។ 

មាន​អាទិទេព​ហិណ្ឌូ​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ថា​មាន ​លក្ខណៈ​យេនឌ័រ និង​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​វិសាលគម LGBT។   ទំនាក់ទំនងភេទដូចគ្នា និង ភាពខុសគ្នារវាងយេនឌ័រ ត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូតាំងពីបុរាណកាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន នៅក្នុងពិធីសាសនា សៀវភៅច្បាប់ ទេវកថា សាសនា ឬនិទានរឿង អត្ថាធិប្បាយ គំនូរ និងសូម្បីតែរូបចម្លាក់។ មានតួអង្គមួយចំនួននៅក្នុង *មហាភារត* ដែលយោងទៅតាមកំណែមួយចំនួននៃវីរភាពនេះ ផ្លាស់ប្តូរភេទដូចជា សិខន្ទិ ដែលជួនកាលត្រូវបានគេនិយាយថាកើតជាស្ត្រី ប៉ុន្តែកំណត់អត្តសញ្ញាណជាបុរស ហើយទីបំផុតរៀបការជាមួយស្ត្រី។ ពហុចារ មត គឺជាទេពធីតានៃការមានកូន ដែលត្រូវបានគោរពបូជាដោយ *ហិជ្រ* ជាអ្នកឧបត្ថម្ភរបស់ពួកគេ។

អថ៌សត្រ អះអាងថា ការរួមរ័ក្សភេទដូចគ្នាខ្លះ ជាអំពើល្មើស ហើយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានព្រហ្មចារីយ៍ (ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏អនុវត្តចំពោះការរួមភេទភេទដូចគ្នាដែរ)។ ធម៌សត្រ ទទួលស្គាល់អត្ថិភាពនៃ ការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ហើយថ្កោលទោសដោយបើកចំហចំពោះការរួមភេទដោយគ្មានទ្វារមាសក្នុងន័យសាសនា ឬសីលធម៌។  មនុស្ម្រិតិ ចាត់ទុកអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា (ក៏ដូចជាភេទដូចគ្នា) ធ្វើសកម្មភាពនៅក្នុងរទេះគោជាប្រភពនៃការបំពុលពិធីសាសនាដែលជាអ្វីមួយដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញដោយបុរសព្រាហ្មណ៍តាមរយៈពិធីជ្រមុជទឹក។  អត្ថាធិប្បាយទាំងនេះត្រូវបានសរសេរជាមគ្គុទ្ទេសក៍សម្រាប់ការប្រព្រឹត្តិខុសផ្លូវភេទ (អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា និងភេទដូចគ្នា) ក្នុងចំណោមពួកសង្ឃ និងព្រះសង្ឃ។ 

ការងារសិក្សាបានលើកយកករណីបូជាចារ្យហិណ្ឌូធ្វើពិធីរៀបការភេទដូចគ្នានៅក្នុងព្រះវិហារជាច្រើនករណី ចាប់តាំងពីឯករាជ្យពីអាណានិគមនិយម ទោះបីជាភាគច្រើននៅតែបន្តប្រឆាំងក៏ដោយ។  ស្ថាប័ន​ហិណ្ឌូ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ក៏​បាន​សម្តែង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​យុទ្ធនាការ​គាំទ្រ​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ភេទ​ដូចគ្នា​ផង​ដែរ។ 

ក្នុងឆ្នាំ 2009 តុលាការជាន់ខ្ពស់ក្រុងដេលី បានធ្វើឱ្យស្របច្បាប់ ការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ុន្តែ តុលាការកំពូលនៃប្រទេសឥណ្ឌា បានបដិសេធការសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់។  តុលាការកំពូលនៃប្រទេសឥណ្ឌា នៅក្នុងសេចក្តីសម្រេចក្រោយក្នុងឆ្នាំ 2018 បានបដិសេធសាលក្រមមុនរបស់ខ្លួន និងបានកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ និងទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ។
មយូរា (ទេវកថា)

រូបភាពតូច|មយូរានៅក្នុងប្រាក់ហួងខ្មែរ
**មយូរា** ( សំស្ក្រឹត : मयूर *Mayūra* ) គឺជាពាក្យសំស្រ្កឹតសម្រាប់ ក្ងោក  ដែលជាសត្វស្លាបដ៏ពិសិដ្ឋមួយនៃវប្បធម៌ហិណ្ឌូ។ វាត្រូវបានសំដៅទៅលើ គម្ពីរហិណ្ឌូ មួយចំនួន។ វាក៏ជាឈ្មោះហិណ្ឌូសហសម័យដែលប្រើនៅក្នុងផ្នែកជាច្រើននៃប្រទេសឥណ្ឌា។

## ផ្ទៃខាងក្រោយ 
alt=An Indian Peacock|ស្តាំ|200x200ភីកសែល| សត្វក្ងោកឥណ្ឌា
រឿងព្រេងបាននិយាយថា មយូរា ត្រូវបានបង្កើតឡើងពីរោមរបស់ គ្រុឌ ដែលជាបក្សីដ៏ទេវភាពមួយផ្សេងទៀតនៃវប្បធម៌ហិណ្ឌូ។ គ្រុឌ ត្រូវបានគេជឿថាជា ពាហនៈ (ការដឹកជញ្ជូន) របស់ ព្រះវិស្ណុ ដែលជា ព្រះត្រៃមរតី ។ នៅក្នុងរូបភាពនៃ មយូរា ជាសត្វស្លាបទេវកថា វាត្រូវបានពណ៌នាថាជាការសម្លាប់សត្វពស់ ដែលយោងទៅតាមគម្ពីរហិណ្ឌូមួយចំនួន គឺជានិមិត្តសញ្ញានៃ *វដ្តនៃពេលវេលា* ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## សារៈសំខាន់ 
មយូរា ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះ និងអាទិទេពមួយចំនួននៃសាសនាហិណ្ឌូ រួមមានដូចខាងក្រោម៖

* រឿងមួយក្នុងរឿង *ឧត្តររាមាយណ* រៀបរាប់យ៉ាងលម្អិតអំពី ព្រះឥន្ទ្រ ដែលមិនអាចយកឈ្នះ ក្រុងរាពណ៌ បានជ្រកក្រោមស្លាបមយូរា ហើយក្រោយមកបានប្រទានពរដល់វាដោយ "ភ្នែកមួយពាន់" និងការភ័យខ្លាចពីសត្វពស់។ រឿង​មួយ​ទៀត​មាន ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​ដែល​ត្រូវ​បណ្តាសា​ដោយ​ដំបៅ​មួយ​ពាន់​បាន​ប្រែ​ជា​មយូរា​មាន​ភ្នែក​មួយ​ពាន់។ ភ្នែក​មួយ​ពាន់​សំដៅ​ទៅ​លើ​ភ្នែក​លើ​រោម។ 
* កត៌ិកេយ ជាទូទៅត្រូវបានបង្ហាញដោយ មយូរា ហើយ មយូរា ក៏ដើរតួជាអ្នកដឹកជញ្ជូនរបស់គាត់ផងដែរ។
* មយូរា ដែលមានឈ្មោះថា **បរវនិ** ដើរតួជាអ្នកដឹកជញ្ជូនរបស់ព្រះ កត៌ិកេយ ។
* ក្រឹស្ណ ជាទូទៅត្រូវបានតំណាងដោយរោមសត្វ មយូរា ដែលតុបតែងក្បាលរបស់គាត់។
* ព្រះនាង លក្ម្សី ដែលជាមហេសីរបស់ ព្រះវិស្ណុ គឺជាព្រះនៃសេចក្តីរុងរឿង សំណាង និងភាពស្រស់ស្អាត។ នាងត្រូវបានតំណាងដោយ មយូរា ។
* **មយួរេស្វរ** ការចាប់កំណើតរបស់ គណេស ដែលភ្នំគឺជាសត្វមយូរា (នៅក្នុង Ganesha Purana )
* មយូរា ដែលមានឈ្មោះថា **ចិត្រមេខលា** ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង សារស្វតិ ដែលជាអាទិទេពតំណាងឱ្យសេចក្តីសប្បុរស ការអត់ធ្មត់ ចិត្តល្អ មេត្តា និងចំណេះដឹង។
* Sri Chanda Bhairavar, មួយនៃ Ashta Bhairava *("Eight Bhairavas")* ; ភ្នំ​ដែល​ជា​សត្វ​មយូរ៉ា។
* **វិកដ** ( Vikaṭa ) *("ទម្រង់មិនធម្មតា", "misshapen")* ដែលជាអវតាររបស់ គណេស ដែលភ្នំរបស់គាត់គឺជាសត្វមយូរា (នៅក្នុង Mudgala Purana ) ។

ជាទូទៅ រោមរបស់ មយូរា ត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ ហើយត្រូវបានគេប្រើដើម្បីលុបរូបសាសនា និងការអនុវត្តសាសនាហិណ្ឌូ។

នៅក្នុងរឿងព្រេងអាស៊ី ជាពិសេសនៅក្នុងរឿង វេទ នៃប្រទេសស្រីលង្កា មយូរាសមនឹងទទួលបានការសរសើរ ចាប់តាំងពីបក្សីនេះសម្លាប់សត្វផ្ចិត និងពស់។
រូបភាពតូច|ព្រះសន្កន្ទគង់មយូរា
រូបភាពតូច|ព្រះសន្កន្ទគង់មយូរា
រូបភាពតូច|ចម្លាក់ប្រាសាទបាយ័ន
រូបភាពតូច|របាំក្ងោកប៉ៃលិន
កៃលាស

[រូបភាពតូច| រូបភាពដែលពិពណ៌នាអំពី [ព្រះសិវៈ ជាមួយគ្រួសាររបស់គាត់នៅ កៃលាស]]
**កៃលាស**   គឺជាកន្លែងនៅសេឡេស្ទាលរបស់ ព្រះសិវៈ ហិណ្ឌូ ។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាប្រពៃណីថាជាភ្នំមួយដែលព្រះសិវៈគង់នៅជាមួយព្រះមហេសី បវត៌ិ និងកូនរបស់ពួកគេ គណេស និង កត៌ិកេយ ។  ភ្នំ  ដែលមានទីតាំងនៅ Transhimalaya នៅភាគខាងលិចនៃ ខ្ពង់រាបទីបេ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញភូមិសាស្ត្រនៃ កៃលាស ។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះនេះត្រូវបានផ្តល់ជា " ***កៃលាស*** " ( ;  *Kailāśa*  ) ជា ភាសាសំស្ក្រឹត ។   វាអាចមកពីពាក្យ " *កេលាស* " ( ) ដែលមានន័យថា "គ្រីស្តាល់" ។ 

## ទេវវិទ្យានិងទេវកថា 
លំនៅរបស់ **កៃលាស** ត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានការពារដោយសំណុំនៃ ganas ដឹកនាំដោយ នន្ទិ, *វហន* (ភ្នំ) នៃ សិវៈ ។  យោងទៅតាម *Puranas* នោះ សិវៈ និង បរត៌ិ ជារឿយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាបានចូលរួមក្នុងការពិភាក្សាទាក់ទងនឹងទស្សនវិជ្ជាហិណ្ឌូដែលអង្គុយនៅ **កៃលាស** ។  ព្រះ និង ​ទេវៈ ​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​ការ​ជួប​ជុំ​គ្នា​នៅ **កៃលាស** ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​ព្រះ​សិវៈ​ទទួល​យក​ទម្រង់​ជា នតរាជ និង​ចូល​រួម​ក្នុង ​របាំ​លោហធាតុ ។ 

ហិណ្ឌូ ជឿថា **កៃលាស** គឺជា ភ្នំព្រះសុមេរុ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជណ្តើរទៅកាន់ *សួគ៌* ដែលជាឋានសួគ៌ដែលទេវតាស្នាក់នៅ។  ព្រះមេរុ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ចក្រវាឡ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​មាន  ខ្ពស់ភ្ជាប់ផែនដីជាមួយពិភពលោកក្រោម និងស្ថានសួគ៌ជាមួយព្រះសិវៈគង់នៅលើកំពូលភ្នំ។ 

## ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ភ្នំ  ដែលមានទីតាំងនៅ Transhimalaya ជារឿយៗត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញភូមិសាស្ត្រនៃ **កៃលាស** ។
ភ្នំ  ស្ថិតនៅក្នុង ជួរ កៃលាស (ភ្នំ Gangdisê) នៃ Transhimalaya នៅភាគខាងលិចនៃខ្ពង់រាបទីបេត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញភូមិសាស្ត្រនៃ **កៃលាស** ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។  ទន្លេជាច្រើនមានប្រភពចេញពីភ្នំទាំងនេះ រួមទាំង Yarlung Tsangpo (ដែលក្លាយជា Brahmaputra ), Indus, Sutlej និង Karnali ដែលជាដៃទន្លេនៃ គង្គា ។ ប្រព័ន្ធ​ទន្លេ​ទាំង​អស់​នេះ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ    តំបន់ក្នុងតំបន់ **កៃលាស** ។  **កៃលាស** មានទីតាំងនៅជិតបឹង Manasarovar និង Rakshastal ។ Mansarovar គឺជាបឹងទឹកសាបដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ដែលចិញ្ចឹមដោយផ្ទាំងទឹកកក ហើយហូរចូលទៅក្នុង Rakshastal ដែលជាបឹង ទឹកប្រៃ ។ 

ដោយសារ​ភាព​ពិសិដ្ឋ​របស់​វា ប្រជាជន​មកពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា នេប៉ាល់ និង​ប្រទេស​ផ្សេងទៀត​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​មួយ​ហៅថា *យាត្រា* ​ទៅកាន់​ភ្នំ។   ធម្មយាត្រាពាក់ព័ន្ធនឹងការដើរទៅកាន់បឹង Manasarovar និងការឆ្លងកាត់ភ្នំ **កៃលាស** ។ ផ្លូវជុំវិញភ្នំ **កៃលាស** គឺ  វែង។ អ្នកធ្វើធម្មយាត្រា ជឿថា ការធ្វើធម្មយាត្រាលើភ្នំ **កៃលាស** ដោយថ្មើរជើង គឺជាការអនុវត្តប្រកបដោយប្រយោជន៍ខាងវិញ្ញាណ ដែលអាចនាំមកនូវផលវិជ្ជមានផ្សេងៗ ដូចជាការប្រមូលកម្មផលបុណ្យ ការសម្អាតអំពើបាបចេញពីមនសិការ និងសំណាងល្អ។ ការកាត់រង្វង់ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមទិសទ្រនិចនាឡិកាដោយពួកហិណ្ឌូ។
ថាច់ ធូ ថៅ

**Thạch Thu Thảo** (កើតថ្ងៃទី ១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០១) គឺជាតារាបង្ហាញម៉ូដ និងជាម្ចាស់កម្មវិធីប្រកួតប្រជែងសម្រស់ របស់វៀតណាម ។ នាង​បាន​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ ២ ក្នុង​កម្មវិធី Miss Ethnic Vietnam 2022 ហើយ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​តែង​តាំង​ជា Miss Earth Vietnam 2022 ។  តំណាងឱ្យ ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងការប្រលង បវរកញ្ញាផែនដីឆ្នាំ 2022 ហើយបានជាប់  

## ជីវិតដំបូង និងការអប់រំ 
ធូថៅ កើត និងធំធាត់នៅត្រាវិញ ហើយជាសមាជិកនៃជនជាតិ ខ្មែរក្រោម ។ នាងក៏ជានិស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យ South Can Tho ផងដែរ។ 

## ការប្រកួត 
### បវរកញ្ញាសាកលវិទ្យាល័យ South Can Tho ឆ្នាំ 2021 
នៅឆ្នាំ 2021 នាងបានចូលរួមក្នុងការប្រលងបវរកញ្ញាសាកលវិទ្យាល័យ South Can Tho និងទទួលបានតំណែងខ្ពស់បំផុតជារួម។ 

### បវរកញ្ញាចក្រវាលវៀតណាមឆ្នាំ ២០២២ 
នៅឆ្នាំ 2022 នាងបានចុះឈ្មោះចូលរួមប្រកួត បវរកញ្ញាចក្រវាលវៀតណាម រដូវកាលទី 5 ហើយបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខ 71 ។ 

### បវរកញ្ញាជនជាតិវៀតណាមឆ្នាំ 2022 
បន្ទាប់ពីឈប់ឈរនៅ Top 71 បវរកញ្ញាចក្រវាលវៀតណាម 2022 នាងបានបន្តចុះឈ្មោះចូលរួមកម្មវិធី បវរកញ្ញាជនជាតិវៀតណាម 2022 ទីបំផុតនាងបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ 2 និងទទួលបានពានរង្វាន់រង ម៉ូតកញ្ញាជនជាតិ ។ 

### បវរកញ្ញាផែនដីឆ្នាំ 2022 
ក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានរបស់ក្រុមហ៊ុន Nova Entertainment អំពីការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះការប្រលង បវរកញ្ញាផែនដី  2023 នៅ ទីក្រុងញ៉ាត្រាង ប្រទេសវៀតណាម ធូថៅ ត្រូវបានប្រកាសថាជាអ្នកតំណាងបន្ទាប់របស់វៀតណាមក្នុងកម្មវិធី  បវកញ្ញាផែនដី 2022 ដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅប្រទេស ហ្វីលីពីន ។  នៅក្នុងកម្មវិធីចុងក្រោយ នាងបានជាប់ Top 20។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
វត្តបឹងរ៉ាយចាស់ (កំពង់ពោធិព្រឹក្ស)

**វត្តបឹងរ៉ាយចាស់ (កំពង់ពោធិព្រឹក្ស)** ជា​(Chùa Vàm Ray) វត្ត​មួយ​ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក ​ត្រា​គុ ខេត្ត ​ត្រាវិញ ហើយ​ជា​វត្ត​ខ្មែរ​ធំ​ជាង​គេ ​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ។  

## ភូមិសាស្ត្រ 
វត្តបឹងរ៉ាយចាស់ ស្ថិតនៅក្នុងភូមិ Vam Ray ឃុំ Ham Tan (អតីតឃុំ Ham Giang) ស្រុក ត្រាគុ ដែលមានអាយុកាលជាង ៦០០ ឆ្នាំ  ។ ដើម្បីថែរក្សាវត្ថុបុរាណដែលនៅសេសសល់ លោក ត្រាំ ប៊ី បានឧបត្ថម្ភការស្តារ និងជួសជុលឡើងវិញ ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ដោយចំណាយថវិកាសរុបជាង ១ លានដុល្លារ  ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
**វត្តបឹងរ៉ាយចាស់** (វត្ត កំពង់ពោធិ៍ព្រឹក្ស បឹងរ៉ាយចាស់) បានចាប់ផ្តើមជួសជុល និងជួសជុលពី ថ្ងៃទី ៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ថ្ងៃទី ៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០០៨ នៅពេលសាងសង់រួចរាល់  ហើយត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១០  ដែលជាស្ថាបត្យកម្ម ខ្មែរ ធម្មតា  ។ សាល​ធំ​នៃ​វត្ត​វាម​រៃ​មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​៤ ខ្លោង​ទ្វារ​ធំ​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​ដូច​វត្ត​ខ្មែរ​ខាង​ត្បូង  ។ មើល​ពី​ខាង​ក្រៅ វត្ត​មាន​រាង​ជា​វាំង​មាស​ដែល​មាន​លំនាំ និង​ក្បាច់​ឆ្លាក់​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់។ វត្ត​នេះ​មាន​រូប​សំណាក​ព្រះ​សក្យមុនី ប្រវែង ៥៤ ម៉ែត្រ ចូល​បរិនិព្វាន។
វត្តសង់ច្រវាថ្មី

**Chùa mới** ត្រូវបានគេហៅថា *វត្តសង់ច្រវាថ្មី*  ឈ្មោះបាលីគឺ *Keo Padumapupphä Saravanna Samantarikārāma* (   ឈ្មោះ​ខ្មែរ​នៃ​វត្ត​ជា​ឈ្មោះ​ទីកន្លែង​នៃ​តំបន់​នេះ​។ ពាក្យ "សង់" ជាភាសាខ្មែរមានន័យថា "សាងសង់" ពាក្យ "ចូវា" ជាភាសាខ្មែរមានន័យថា "ច្រវា" និងជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់សម្រាប់ចែវលើទូក និងកាណូតនៅតាមដងទន្លេខាងលិច។ មូលហេតុដែលប្រជាពលរដ្ឋហៅឈ្មោះនោះ ព្រោះកាលពីអតីតកាល កប៉ាល់ឈ្មួញជាច្រើនមកពីកន្លែងផ្សេងៗតែងតែមកឈប់នៅទីនេះ ដើម្បីសម្រាក និងបោះជំរំដើម្បីការពារខ្លួនពីភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាមួយនឹងច្រវា។ ម្តងម្កាល ព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គមកទីនេះដើម្បីធ្វើពិធីសាសនា។ ដូច​នេះ​ពី​មួយ​ថ្ងៃ​ទៅ​មួយ​ថ្ងៃ កន្លែង​បោះ​ដោយ​ច្រវា​តែង​កើត​ឡើង​ជា​រឿយៗ ដូច្នេះ​អ្នក​ស្រុក​ហៅ​កន្លែង​នេះ​ថា ភូមិ​ស្រុក​ច្រវា។  វត្តសង់ច្រវាថ្មីស្ថិតនៅភូមិស្រុកច្រវា ដូច្នេះឈ្មោះកន្លែងគេយកជាឈ្មោះវត្ត។ ឈ្មោះយួនគឺ វត្តថ្មី ជាឈ្មោះថ្មីដែលលេចឡើងនៅពេលក្រោយ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងតំបន់បន្ទាប់ពីវត្តដែលមានពីមុន។ ដូច្នេះ​*វត្តសង់ច្រវាថ្មី*​បាន​ក្លាយ​ជា​វត្ត​ថ្មី​បើ​ធៀប​នឹង​វត្ត​ចាស់​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង ដូច្នេះ​ហើយ​អ្នក​ស្រុក​នៅ​តែ​ហៅ​វត្ត​ថ្មី​ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​សម្គាល់​បាន​ន័យ​ថា វត្ត​កើត​ឡើង​បន្ទាប់​ពី ​វត្ត​ចាស់​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង (Huu Thanh) ។

ក្នុង​ខ្យល់​ត្រជាក់​ពេញ​ដោយ​ម្លប់​ដើមឈើ​ផ្កាយ​លើ​ផ្ទៃដី​១​ម៉ឺន​ម៉ែត្រការ៉េ ខ្យល់​អាកាស​ត្រជាក់​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ឃុំ ​ត្រាកុង ។
វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ

**វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ** (Chùa Xiêm Cán) ស្ថិតនៅភូមិ Bien Dong B ឃុំ Vinh Trach Dong ទីក្រុង បាក់លាវ ខេត្ត បាក់លាវ គឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏ឆ្នើម និងជាកន្លែងរៀបចំពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំរបស់ ប្រជាជនខ្មែរ ។  វត្តនេះមានបរិវេណទំហំ 4 ហិចតា  គឺជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្ម សាសនា ដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងតំបន់ ដីសណ្ដមេគង្គ ។  

## ឈ្មោះនិងទីតាំង 
វត្ត Xiem Can ដើមឡើយមានឈ្មោះ ខ្មែរ ថា Komphisako នៅពេលដែល ជនជាតិចិន តាំងទីលំនៅ  ភាគច្រើនជាជនជាតិ Chaozhou  ពួកគេបានហៅវត្ត Xiem Can,  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្តនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងខែមេសា  1887, 

វត្ត​នេះ​ជា​កន្លែង​ដែល​សៀវភៅ​ខ្មែរ​បុរាណ​សរសេរ​លើ​ស្លឹក​ឈើ​មាន​កម្រាស់​ដល់​ទៅ ៧០ ទំព័រ។ 

នៅ ថ្ងៃទី 29 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2022 គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្ត បាក់លាវ បានចេញសេចក្តីសម្រេចលេខ 247/QD-UBND ទទួលស្គាល់វត្ថុបុរាណ និងវប្បធម៌នៃ**វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ** ជាគោលដៅទេសចរណ៍ធម្មតានៃតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ  ។
ខេត្តអំណាចចម្រើន

**អំណាចចម្រើន** ( ភាសាថៃ:   อำนาจเจริญ ; ភាសាឦសាន :  อำนาจเจริญ,) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោម ខេត្ត ចិតសិបប្រាំមួយរបស់ប្រទេសថៃ ( *ឆាងវ៉ាត* ) និងស្ថិតនៅ ភាគឦសានប្រទេសថៃ ដែលត្រូវបានគេហៅថា អ៊ីសាន ផងដែរ។ ខេត្តជិតខាងគឺ (ច្រាសទ្រនិចនាឡិកាពីភាគខាងត្បូង) ឧប្បលរាជធានី, យសោធរ និង មុក្ដាហារ ។ ខាងកើតជាប់ព្រំប្រទល់ ខេត្តសារ៉ាវ៉ាន់ នៃ ប្រទេសឡាវ ។ ឈ្មោះ​របស់​វា​គឺ​ជា​ការ​រួម​គ្នា​នៃ​ อำนาจ ("អំណាច") និង​ เจริญ ("រុងរឿង") ។ 

## ភូមិសាស្ត្រ 
ខេត្តនេះស្ថិតនៅជ្រលង ទន្លេមេគង្គ ។ នៅរដូវប្រាំង ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ដល់ខែឧសភា ទឹកក្នុងទន្លេមេគង្គមានការថយចុះ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យកោះលេចចេញជារូបរាង។ កោះរួមមាន Kaeng Tanglang នៅភូមិ Si Sombun ជិត Amphoe Chanuman និង Kaeng Hin Khan នៅ Ban Hin Khan ចម្ងាយ 30 គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងត្បូង Amphoe Chanuman ។ ទន្លេ​ពីរ​ទៀត​ក្នុង​ខេត្ត​គឺ​ទន្លេ​ឡាំ​សា​បុក និង​ឡាំ​សា​បៃ ។ ផ្ទៃដីព្រៃឈើសរុប    ឬ ៩.៥ ភាគរយនៃខេត្ត។ 

### ឧទ្យានជាតិ 
មានឧទ្យានជាតិមួយ រួមជាមួយនឹងឧទ្យានជាតិចំនួនប្រាំផ្សេងទៀត បង្កើតជា តំបន់ទី 9 (ឧប្បលរាជធានី) នៃតំបន់ការពាររបស់ប្រទេសថៃ។

* ឧទ្យានជាតិ ភូស្រះដកបៅ,     

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អំណាចចម្រើន ទទួលបានឋានៈជាទីក្រុងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ រាមាទី៣ ។ វា​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដំបូង​ពី​នគរ​ខេមរដ្ឋ ហើយ​បន្ទាប់​មក​ពីឧប្បល​រាជ​ធានី។ វា​បាន​ក្លាយ​ជា​ខេត្ត​នៅ​ក្នុង​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី 12 ខែ​មករា ឆ្នាំ 1993 នៅ​ពេល​ដែល​វា​ត្រូវ​បាន​បំបែក​ចេញ​ពី ឧប្បល​រាជធានី ។ ដូច្នេះវាគឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តថ្មីបំផុតទាំងបួនរបស់ប្រទេសថៃ រួមជាមួយនឹងខេត្ត ណងបួរឡាំភូ និង ស្រះកែវ ដែលទាំងពីរក៏បានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1993 និង បឹងកាល ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 2011។

## សេដ្ឋកិច្ច 
ខេត្ត​នេះ​មាន​កសិកម្ម​ច្រើន​លើសលប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2008 អ្នកស្រុក អំណាចចម្រើន បានបង្កើតនូវអ្វីដែលគេហៅថា "កសិកម្មដោយធម៌" ដោយផ្អែកលើការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ហើយមានគោលបំណងធ្វើឱ្យខេត្តក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់កសិកម្មសរីរាង្គ។ យោងតាមការិយាល័យសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម អំណាចចម្រើន ក្នុងឆ្នាំ 2016 មានផ្ទៃដីសរុបចំនួន 883,499 រ៉ៃ ដែលដាំនៅក្នុងអង្ករ ផ្ការំដួល ។ ចម្ការអំពៅបានកើនឡើងពី 40,688 រ៉ៃក្នុងឆ្នាំ 2015 ដល់ 51,446 រ៉ៃក្នុងឆ្នាំ 2016។ 

## និមិត្តសញ្ញា 
នៅចំកណ្តាលត្រាខេត្ត មានរូប ព្រះពុទ្ធ មួយអង្គ ហៅថា ព្រះមង្គលមិងមឿង។ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ព្រះយ៉ៃ (ព្រះធំ) រូបសំណាកដែលមានកំពស់ 20 ម៉ែត្រនេះគឺជាកន្លែងពិសិដ្ឋបំផុតនៅក្នុងទីក្រុង អំណាចម្រើន 

ដើមឈើខេត្ត គឺ *ដើមគគីរ* ។ ជីវិត​ក្នុង​ទឹក​ខេត្ត​គឺ ​ត្រី​រៀលតុប ( *Henicorhynchus siamensis* ) ។

ពាក្យស្លោករបស់ខេត្តគឺ *ព្រះមង្គល អាងទន្លេប្រាំពីរ ល្អាងពិសិដ្ឋ ព្រះឡាវ កោះដ៏ស្រស់ស្អាត និងភ្នំ សូត្រដ៏មានតម្លៃ និងប្រជាជនសាសនា* ។

## ការបែងចែករដ្ឋបាល 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|256x256ភីកសែល| ស្រុក អំណាចចម្រើន

### រដ្ឋបាលខេត្ត 
ខេត្តនេះចែកចេញជា ៧ ស្រុក ( *ឃុំ* )។ ស្រុក​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ចេញ​ជា​៥៦​ស្រុក​( *​ឃុំ* ​)​និង​៦៥៣​ភូមិ​( *​មុ​បាន* ​)​។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
រោងស្គរ (អាស៊ី)

រូបភាពតូច|រោងស្គរវត្តភ្នំ
[រូបភាពតូច| ស្គរ​នៅ​វត្ត​ស៊ីសាកេត ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា​ក្នុង [វៀងច័ន្ទន៍|​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍ ប្រទេស​ឡាវ]]
**រោងស្គរ**  ឬ **gulou** គឺជារោងឬប៉មមួយនៅចំកណ្តាលទីក្រុងឬភូមិអាស៊ីចាស់ ភាគច្រើនជាប្រទេសចិន ស្គរសញ្ញា ផ្ទះ។  ជាធម្មតាក៏មាន ប៉មជួង នៅក្បែរនោះដែរ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
វត្ត ស្វាយទង

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពក្នុងបរិវេណវត្ត
**វត្ត Xa Ton** ឬ **វត្តស្វាយទង** ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមទី 3 ទីក្រុង Tri Ton ស្រុក Tri Ton ខេត្ត អានយ៉ាង ។ វត្តនេះតំណាងឱ្យសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មនៃប្រាង្គវត្តរបស់ ប្រជាជនខ្មែរ នៅ ភាគខាងត្បូង គឺជាវត្តខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងខេត្ត និងជាកន្លែងរក្សាទុកសៀវភៅសូត្រមន្តភាគច្រើននៅ ប្រទេសវៀតណាម  ។

## ឈ្មោះ 
រឿងព្រេង​និទាន​ថា​កាលពី​អតីតកាល តំបន់​នេះ​នៅ​តែ​ព្រៃ​ក្រាស់​នៅ​លើ​មែកឈើ​ខ្ពស់ៗ ក្រុម​ស្វា​ដឹក​គ្នា​ទៅ​ជុំវិញ​។ នៅពេលដែលមនុស្សកាន់តែច្រើនឡើងមកទីនេះដើម្បីរស់នៅ និងកសាងវត្ត ពួកគេបានឆ្លៀតយកទិដ្ឋភាពដ៏ចម្លែក និងសប្បាយរីករាយនេះភ្លាមៗ ហើយបានដាក់ឈ្មោះថា វត្ត *ស្វាតោង* យូរៗទៅឈ្មោះ *ស្វាតោង* បានផ្លាស់ប្តូរការបញ្ចេញសំឡេងរបស់វាទៅជា *Xa Ton* ដើម្បីឱ្យវាកាន់តែងាយស្រួលក្នុងការអាន។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ព្រះវិហារធំនៃវត្ត  និងចេតិយជុំវិញ
មិនដឹងថាវត្តនេះសាងសង់នៅឆ្នាំណាទេ គ្រាន់តែឮព្រះសង្ឃនិយាយថា វត្ត មានអាយុកាលជាង ២០០ ឆ្នាំមកហើយ។

ដំបូងឡើយ វត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ដោយស្លឹកឈើ និងឈើភ្នំនៅលើដីទាប។ ដល់ ឆ្នាំ១៨៩៦ វត្ត និងប្រជាជនជុំវិញតំបន់នោះបានព្យាយាមអស់ពីសមត្ថភាពដើម្បីជីកបឹងមួយនៅខាងមុខដែលមានផ្ទៃដី ០.១៥០ ហិកតា ដើម្បីប្រើប្រាស់ដីដើម្បីលើកគ្រឹះវត្ត។ គ្រឹះ​វត្ត​មាន​កម្ពស់ ១,៨ ម៉ែត្រ ហើយ​សង់​ពី​ថ្ម​ពណ៌​បៃតង កំបោរ និង​ឆ័ត្រ។ បន្ទាប់​មក វត្ត​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​យ៉ាង​រឹង​មាំ​ដោយ​ឥដ្ឋ ប្រក់​ក្បឿង និង​សសរ ​ឈើ ដែល​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ​ដើម្បី​បញ្ចប់​គម្រោង​នេះ ហើយ​មាន​រូបរាង​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ។

នៅ ឆ្នាំ 1933 វត្ត  បានជួសជុលបន្តិចបន្តួច ទ្រុងខាងក្រោយសាលធំត្រូវបានខូចខាត មាននរណាម្នាក់ជំនួសវាដោយទ្រនិចថ្មី ហើយបានសាងសង់បង្គោល បេតុង បន្ថែមចំនួនពីរបន្ថែមទៀត។

## រូបភាពខ្លះ 

ឯកសារ:Cổng_chùa_Xà_Tón.jpg|តំនភ្ជាប់=Tập_tin:Cổng_chùa_Xà_Tón.jpg|alt=Cổng chùa Xà Tón.| ក្លោងទ្វារវត្ត 
ឯកសារ:Trong_khuôn_viên_chùa_Xà_Tón_(2).jpg|តំនភ្ជាប់=Tập_tin:Trong_khuôn_viên_chùa_Xà_Tón_(2).jpg|alt=Lối đi chính trong chùa.| ផ្លូវដើរសំខាន់នៅក្នុងព្រះវិហារ។
ឯកសារ:Trong_khuôn_viên_chùa_Xà_Tón_(1).jpg|តំនភ្ជាប់=Tập_tin:Trong_khuôn_viên_chùa_Xà_Tón_(1).jpg|alt=Một cảnh trong khuôn viên chùa Xà Tón.| ទិដ្ឋភាពក្នុងបរិវេណវត្ត
វត្តឧត្ដុងមានជ័យ ប

**វត្ត Phat Lon** គឺជាវត្តបុរាណ ខ្មែរ ដែលមានឈ្មោះព្រះពុទ្ធសាសនាថា វត្តឧត្ដុងមានជ័យ បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅផ្ទះលេខ ១៥១ ផ្លូវ Quang Trung សង្កាត់ Vinh Quang ទីក្រុង Rach Gia ខេត្ត កៀនយ៉ាង ។ វត្តនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងព័ត៌មាន (ឥឡូវជាក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍) ជាវិមានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ជាតិ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០១។

## ស្ថាបត្យកម្មនិងប្រវត្តិសាស្រ្ត 
វត្តនេះមានបរិវេណធំទូលាយ ហើយត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤  ឆ្នាំ ២០៤៧ ។ ក្រោយ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទីតាំង​ចំនួន​៣​លើក​មក​នេះ​ត្រូវ​បាន​ក្រសួង​វប្បធម៌ កីឡា និង​ទេសចរណ៍​ជួសជុល​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ។ វត្តផាត់លន់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមោទនភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងទីក្រុង ដោយសារតែប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វា មាត្រដ្ឋានស្ថាបត្យកម្មតែមួយគត់ និងការផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងតម្លៃវប្បធម៌ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិខ្មែរ ភាគនិរតី ។ ទស្សនាវត្តនេះ ភ្ញៀវទេសចរអាចមានអារម្មណ៍ថាមានលំហដ៏បរិសុទ្ធ រួមជាមួយផ្នែកតូចៗនៃស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណីធម្មតា។

វត្ត​មាន​ស្ថាបត្យកម្ម​បែប​វត្ត​បុរាណ​ខ្មែរ លំនាំ​តុបតែង​សាលធំ សាល​បង្រៀន ខ្លោង​ទ្វារ​ប្រាសាទ របង... ជាមួយនឹងបន្ទាត់ស្មុគ្រស្មាញណាស់។ ក្នុង​វត្ត​មាន​ប្រាង្គ​បុរាណ និង​ដើម​ឈើ​មាន​អាយុ​រាប់​រយ​ឆ្នាំ​ជា​ច្រើន​ដែល​កម្រ​មាន​ណាស់​ក្នុង​វត្ត​ក្នុង​ខេត្ត។ ជាពិសេសដើម U Dam ។ នៅមុខសាលធំសព្វថ្ងៃមានដើម U Dam (ហៅដើម Ka Rang ជាភាសាខ្មែរ) មានមែក និងស្លឹកខៀវស្រងាត់។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ វត្តគឺជាទីសក្ការៈតែមួយគត់ ដូច្នេះហើយ ទោះបីជីវិតជួបការលំបាកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ប្រជាពលរដ្ឋនៅតែចូលរួមវិភាគទាន និងឧបត្ថម្ភថវិកា ដើម្បីសាងសង់ ជួសជុល និងជួសជុលវត្តដ៏ធំទូលាយផងដែរ។ វត្តនេះមានស្ថាបត្យកម្មប្លែកពីគេ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់តាមរយៈលំនាំតុបតែង ចម្លាក់លៀន និងរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ ដែលសុទ្ធតែជាម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក និងស្រោបមាស៖ រូបសំណាកព្រះមាហាព្រហ្ម រូបសំណាក មហាគរុឌ រូបសំណាករបស់ រូបចម្លាក់នាគ និងសត្វខ្លា រូបសំណាកសត្វស្វា រូបសំណាកសត្វស្វា...
ស្រះប្រាសាទ

រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ស្រះប្រាសាទនៅ Hampi, Karnataka ។
**ស្រះ​ប្រាសាទ** ​ជា ​អណ្តូង ឬ ​អាង​ស្តុក​ទឹក ​ដែល​បាន​សាងសង់​ជា​ផ្នែក​នៃ​ប្រាសាទ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​។ ស្រះមួយចំនួនត្រូវបានគេនិយាយថាអាចព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗ និងជំងឺគ្រុនចាញ់ពេលងូតទឹក។
វត្តបួនព្រះភក្ត្រ

**Chùa Bốn Mặt** ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា **ព្រះបួនព្រះភ័ក្ត្រ**   **វត្តបារាយណ៍** **វត្តព្រះបួនមុខ**  **វត្តបួន-ព្រះ-ភក្ត្រ** ឬ **វត្តព្រះអង្គព្រះបួនព្រះភក្ត្រ** ជា ភាសាខ្មែរ ។ ប្រាសាទបុរាណក្នុងប្រព័ន្ធវត្ត ខ្មែរ ក្នុងខេត្ត សុកត្រាំង ។ សាងសង់នៅដើម សតវត្ស 16  ហើយមានអាយុកាលជិត 500 ឆ្នាំហើយ  

កន្លែងនេះគឺជាគោលដៅវប្បធម៌របស់ សុកត្រាង ជាមួយនឹងការរចនាធម្មតា និងសកម្មភាពសាសនា វប្បធម៌ ការបង្រៀន និងការកម្សាន្តប្រចាំខែសម្រាប់កុមារក្នុងតំបន់។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ទីធ្លា​ប្រាសាទ​ក៏​រៀប​ចំ​ពិធី​បុណ្យ​ប្រពៃណី​ជា​ច្រើន​របស់ ​ជន​រួម​ជាតិ​ខ្មែរ ​នៅ ​ខេត្ត​សុកត្រាំង ។ 

## ប្រភព 
រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ នៅ​មាន​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​ច្រើន​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​បង្កើត​ប្រាសាទ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កំណែមួយក្នុងចំណោមកំណែដែលបានអនុម័តជាទូទៅគឺនៅ សតវត្ស ១៦ 

## ស្ថាបត្យកម្ម 
### បរិវេណវត្ត និងព្រះវិហារ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះវិហារនៃវត្តមុខបួន និងប្រាង្គព្រះពុទ្ធមុខបួន។
វត្តបួនមុខ ត្រូវបានសាងសង់លើផ្ទៃដីទំហំ 6.5 ហិកតា ស្ថិតនៅក្នុងភូមិ Phuoc Thuan ឃុំ Phu Tan ស្រុក Chau Thanh ខេត្ត សុត្រាង ។  ស្ថិតនៅប្រហែល 6 គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាល ទីក្រុង សុកត្រាង&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ​ទៅ​ទិស​ពាយ័ព្យ (​ស្រុក ​កែសាច )។ 

Tam Quan Gate គឺជាគម្រោងទីមួយនៃវត្តបួនមុខ ដែលរចនាដោយប្រាង្គមូលប្រាំជាន់ចំនួនបី។ ប្រាង្គ​មាន​រូប​ចម្លាក់​សំខាន់ៗ​ក្នុង​សាសនា​ខ្មែរ​រួម​មាន ព្រះ​រាហ៊ូ ព្រះ​ពស់ ព្រះ​នាគ និង ​​ គរុឌ ។ នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​មាន​រូប ​​នាគ ​ក្បាល​ប្រាំបួន​មួយ​គូ ប្រវែង​ជាង​២០​ម៉ែត្រ។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា នាគរាជបានជ្រក ព្រះពុទ្ធសក្យមុនី ពីភ្លៀង ហើយក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរត្រូវបានគេមើលឃើញថាជានិមិត្តរូបនៃសុខុមាលភាព ភាពរុងរឿង បណ្តេញវិញ្ញាណអាក្រក់ និងដឹកនាំផ្លូវទៅកាន់ ឋានសួគ៌ ។  ព្រះវិហារត្រូវបានបើកដោយមានបន្ទប់ពីរជាបួនជ្រុង បែរមុខទៅទិសខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង និងខាងជើង  នេះជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មដែលមើលពីទិសទាំងបួននៃសកលលោក តាម លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ 

គែម និង​ជ្រុង​ដំបូល​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ដោយ​រូប ​នាគ​ខ្មែរ  ​ជា​ទេពអប្សរ​មាន​រាង​ដូច​បក្សី ឃីន័រ។ រូបសំណាករបស់ព្រះ គរុឌ ដែលមានត្បូងទទឹមនៅក្នុងមាត់របស់គាត់ឈរនៅក្រោមប្រសព្វនៃដំបូលនិងសសរដែលជានិមិត្តរូបនៃកម្លាំងដែលគាំទ្រដល់ព្រះវិហារ។ នៅខាងក្នុង រូបសំណាកព្រះពុទ្ធមុខបួន ធ្វើពីថ្ម ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងរឿងព្រេងនៃការបង្កើតវត្ត មានអាយុកាល 500 ឆ្នាំមកហើយ ហើយត្រូវបានគេគោរពបូជានៅខាងមុខបែរមុខទៅទិសខាងលិច។  នៅ​ខាង​ក្រោយ​បន្ទប់​ខាង​មុខ​គឺ​ជា​កន្លែង​គោរព​បូជា​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ចំនួន ៤០ អង្គ​ទៀត។   នៅឆ្នាំ ២០២០ រូបសំណាកថ្មបុរាណដែលគេជឿថាជា ព្រះវិស្ណុ  ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងទីធ្លា ក្បែរវត្តមុខទាំងបួន  បន្ទាប់មករូបបដិមានេះក៏ត្រូវបានមនុស្សនាំយកទៅបូជាក្នុងព្រះវិហារ។  

### ការងារបន្ទាប់បន្សំ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាព​នៃ​ច្រក ជិត​វត្ត​បួន​មុខ។
វត្តមុខបួន Soc Trang ត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ហើយសំណង់ជាច្រើនទៀតត្រូវបានសាងសង់ជាបន្តបន្ទាប់។ អ្វីដែលគួរអោយកត់សំគាល់បំផុតនោះគឺ ស្រះទឹក មច្ឆលិញ ដែលមានប៉មខ្ពស់ 20 ម៉ែត្រ នៅខាងក្នុងមានរូបសំណាកព្រះសក្យមុនី គង់លើពស់នាគ ហើយលាតត្រដាងដើម្បីការពារព្រះពុទ្ធ។ នៅ​ជុំវិញ​ស្រះ​មាន​រូបចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​មុខ​បួន និង​សត្វ​រាសី​ខ្មែរ​ចំនួន​ដប់ពីរ​ក្បាល​៖ ១០​ក្បាល​ជា​ពូជ​យួន និង​ពីរ​ទៀត​ជា​ឆ្មា ក្របី​ជំនួស​ដោយ​ទន្សាយ និង​គោ​ខ្មែរ​។ ទាំង​នេះ​ជា​និមិត្ត​សញ្ញា​ដ៏​សំខាន់​នៃ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ​ខ្មែរ ។  ជុំវិញ​វត្ត​មាន​ប្រព័ន្ធ​ជំនួយ​ពេញលេញ​សម្រាប់​ការ​ប្រតិបត្តិ​៖ ផ្ទះ​សំណាក់ កន្លែង​បូជាសព ចេតិយ ចេតិយ​ព្រះសង្ឃ ផ្ទះ​សក្ការៈ...
ណូសហ្វើរ៉ាតុ (ភាពយន្ត 2024)

**ណូសហ្វើរ៉ាតុ** (អង់គ្លេស: Nosferatu) គឺជាខ្សែភាពយន្តភ័យរន្ធត់របស់អាមេរិកគ្រោងនឹងចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ 2024 ។ ដឹកនាំ និងសរសេររឿងដោយ Robert Eggers។ សម្តែងដោយ ប៊ីល ស្កាស៍ហ្គាដ Bill Skarsgård ដើរតួជាតួអង្គសំខាន់គឺ Count Orlok ។

## តួអង្គ 
* Bill Skarsgård ជា Orlok
* Nicholas Holt ជា Thomas Hutter
* Lily-Rose Depp ជា Ellen Hutter
* Aaron Taylor-Johnson ជា Friedrich Harding
* Emma Corrin ជា Anna Harding
* Willem Dafoe ជា Albin Eberhart Von Franz
* Simon McBurney ជា Herr Knock
* Ralph Einson ជា Wilhelm Sievers

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
*
ណូសហ្វើរ៉ាតុ

**ណូសហ្វើរ៉ាតុ៖ និមិត្តសញ្ញានៃភាពរន្ធត់** ឬត្រូវបានស្គាល់ថា **ណូសហ្វើរ៉ាតុ (**អង់គ្លេស: Nosferatu: A Symphony of Horror, អាល្លឺម៉ង់៖ Nosferatu, eine Symphonie des Grauens) ភាពយន្តភ័យរន្ធត់ អាល្លឺម៉ង់ ដែលបានចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៩២២ វា​គឺ​ជា ​ខ្សែភាពយន្តគ្មានសម្លេង ស-ខ្មៅ។

ពាក្យ ណូសហ្វើរ៉ាតុ មានន័យថា បិសាចជញ្ជក់ឈាម ឬ វេមផាយ ក្នុងភាសា រ៉ូម៉ានី 

ណូសហ្វើរ៉ាតុ បានកែសម្រួលពីរឿងប្រលោមលោករបស់អ្នកនិពន្ធជនជាតិអៀរឡង់ គឺលោក ប្រាម ស្ទូឃើរ នៃភាពយន្ត ដ្រាគូឡា (Dracula) ដោយរក្សាខ្លឹមសារដើមវាទាំងអស់។ មានតែ​ឈ្មោះ​តួអង្គ និង​ឈ្មោះ​ទីកន្លែង​ប៉ុណ្ណោះ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ទៅជា​ភាសា​អាល្លឺម៉ង់។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ខោនត៍ ដ្រាគូឡា (Count Dracula) ក្លាយទៅជា ខោនត៍ អរ៍ឡក (Count Orlok), ចូណាថាន់ ហេកហ្គើរ (Jonathan Hagger) បាន​ប្តូរ​ទៅជា ថូម៉ាស ហាត់តើរ (Thomas Hutter) ហើយ​ទីកន្លែង​នៃ​ឧបទ្ទវហេតុ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ពីទីក្រុងឡុងដ៍ (London) ទៅជា វីប៊ឺគ (Wiesborg) ជំនួស​វិញ។

ណូសហ្វើរ៉ាតុ ដឹកនាំដោយ អេហ្វ. ដាប៊ិលយូ. ម័រនូវ គឺអ្នកដឹកនាំរឿង ជនជាតិអាឡឺម៉ង់ ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើ សិល្បៈ និង វប្បធម៌ អាល្លឺម៉ង់ក្នុង ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 រហូតដល់ ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ជាពិសេស ខ្សែភាពយន្តបែបអេចប្រេស៊ិនីសត៍ (Expressionist) របស់អាល្លឺម៉ង់។

តួសម្តែង ខោនត៍ អរ៍ឡក គឺសម្ដែងដោយ ម៉ាកស៍ ស្រីក (Max Schreck) ដែលដើរតួបានយ៉ាងអស្ចារ្យ។ ជាពិសេស ការតុបតែងខ្លួន និង​ការ​បង្ហាញ​ខ្លួន​មើលទៅ​ដូចជា វេមផាយ ​ពិតៗ​ ដោយ​មាន​ខ្នង​កោង និង​ក្រចក​ដៃ​វែង​មុត​ស្រួចគួរ​ឲ្យ​រន្ធត់។
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ខោនត៍ អរ៍ឡក
នៅពេលខ្សែភាពយន្តនេះបញ្ចាំង វាត្រូវបានប្តឹងពីច្បាប់រក្សាសិទ្ធិដោយអតីតភរិយារបស់ ស្ទូឃើរ ជាលទ្ធផលលោក ម័រនូវ បានចាញ់ក្ដី ហើយខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានបំផ្លាញ ប៉ុន្តែនៅតែមានច្បាប់ចម្លងដែលបាននៅសេសសល់។ មូលហេតុចម្បង ព្រោះលោក ម័រនូវ បានចម្លងស្ទើរតែទាំងអស់ពីប្រលោកលោក ខោនត៍ ដ្រាគូឡា (Count Dracula) ជាមួយបញ្ហា​រក្សាសិទ្ធិ​ដែល​ពួកគេ​មិន​​យល់ព្រម​គ្នាមុន​ពេល​ថត។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ណូសហ្វើរ៉ាតុ គឺជាខ្សែភាពយន្តដែលត្រូវបាននិយាយតៗគ្នានៅក្នុងពិភពខ្សែភាពយន្តលើ គេហទំព័រ IMDb វាបានវាយតម្លៃខ្សែភាពយន្តនេះ 8.1 ក្នុងចំណោម 10 ហើយបានក្លាយជាការលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកដឹកនាំជនជាតិអាឡឺម៉ង់ម្នាក់ទៀតនៅក្នុងសម័យនេះគឺ វើនើរ ហើរហ្ស៊ក (Werner Herzog) ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​រឿង​ដែល​មាន​ស្នាដៃ​ល្អ​ក្នុង​ការ​ផលិត​របស់​ខ្លួន  បាន​ធ្វើ​រឿង​មួយ​ទៀត​ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ បានដាក់ឈ្មោះថា *Nosferatu the Vampyre* និងខ្សែភាពយន្តអាមេរិកមួយបែបខ្នាតតូច (Independent film) ក្នុងឆ្នាំ1999 ត្រូវបានគេហៅថា *Shadow of the Vampire* ដែលជារឿងនិយាយពីការថតរឿង ណូសហ្វើរ៉ាតុ របស់ ម័រនូវ។

## យោង 
## ឯកសារយោងផ្សេងទៀត 
*
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តប្រទេសអាល្លឺម៉ង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តប្រទេសរ៉ូម៉ានី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តរន្ធត់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បិសាចជញ្ជក់ឈាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វេមផាយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តសខ្មៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តគ្មានសម្លេង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តឆ្នាំ 1922
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តខ្មោច
ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា

**MOULINAKA** ( ខ្មែរ:   ម៉ូលីណាកា ; **Mouvement pour la Liberation Nationale du Kampuchea** ; **ចលនារំដោះជាតិ កម្ពុជា** ) គឺជាអង្គការយោធានិយម សីហនុ ដែលបង្កើតឡើងក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែន ថៃ - កម្ពុជា ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
**ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា** ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដោយ លោក គង់ សិលា ជាមេទ័ពជើងទឹកក្នុង របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលធ្លាប់នៅប្រទេស បារាំង បន្ទាប់ពីលោកបានបដិសេធសំណើរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍ ឌៀន ដេល ក្នុងការចូលរួមជាមួយមេទ័ពព្រំដែនផ្សេងទៀតក្នុងការបង្កើត រណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ (KPNLF)។ ) សិលា​ចង់​បាន​អង្គការ​រួបរួម​មួយ​ជំនួស​ឱ្យ​រណសិរ្ស ក៏ដូចជា​រចនាសម្ព័ន្ធ​បញ្ជាការ​បង្រួបបង្រួម។ វា​ជា​ក្រុម​តស៊ូ​ដំបូង​ដែល​បាន​សន្យា​ភក្ដីភាព​ចំពោះ​សម្ដេច ​នរោត្តម សីហនុ ដែល​ក្រោយ​មក​បាន​ក្លាយ​ជា​ស្លាប​យោធា​នៃ​គណបក្ស ​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ​របស់​ទ្រង់។ ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា បានទទួលការគាំទ្រភាគច្រើនពីនិរទេសកម្ពុជាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ បារាំង ហើយមូលដ្ឋានគាំទ្ររបស់ខ្លួនគឺនៅក្នុង ជំរុំជនភៀសខ្លួន តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ជាចម្បង ជំរុំជនភៀសខ្លួន ណងចាន់ ក្បែរ អរញ្ញប្រទេស ។  **ចលនារំដោះជាតិកម្ពុជា** គឺជាអ្នកនាំមុខគេនៃអង្គការឆ័ត្រ ANS ឬ Armée Nationale Sihanoukiste ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់។ 

សិលា បានទទួលមរណភាពក្នុងអាយុ ៤៥ ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៨០ ដោយ ជំងឺគ្រុនចាញ់ ហើយលោកវរសេនីយ៍ឯក ញ៉ែម សុផុន បានឡើងកាន់អំណាចគ្រប់គ្រង មូលីណាកា តែម្នាក់ឯង។  ឧត្តមសេនីយ In Tam ក្រោយមកបានទទួលបន្ទុកប្រតិបត្តិការយោធារបស់ ANS ។  ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​ស្នង​រាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៥ ដោយ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះ ​នរោត្តម រណឫទ្ធិ ។

នៅឆ្នាំ ១៩៩២ ក្រុមបំបែកចេញពីគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច គឺ មូលីណាកា ណាកាទ័រ-ស៊ូ (គណបក្សអ្នកប្រយុទ្ធសេរីភាពកម្ពុជា) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ព្រំ នាគរាជ។ គណបក្សនេះបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ហើយទទួលបានមួយអាសនៈនៅ ខេត្តកំពង់ចាម ប៉ុន្តែត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ដោយសារតែជម្លោះ។

មូលីណាកា ក៏បានចូលរួមជាមួយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា របស់ លោក ហ៊ុន សែន បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលធ្វើឲ្យគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច រងការរិះគន់ផងដែរ ត្បិតពួកគេទាំងពីរធ្លាប់បានប្រយុទ្ធជាមួយគ្នាប្រឆាំងនឹងរបប ស.ប.ក/ស.ក គាំទ្រ- ហាណូយ ហើយដោយសារតែ ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច បានផ្តល់រដ្ឋាភិបាល មូលីណាកា។ ទីតាំងដោយចំណាយផ្ទាល់ខ្លួន។ 

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមឧទ្ទាមនៅកម្ពុជា
អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមិលតុន(នាវិក)

រូបភាពតូច|225x225ភីកសែល| ផែនទីនៃ ឥណ្ឌូខាងកើត ពីការបោះពុម្ពឆ្នាំ ១៧៤៤ របស់ Capt. អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមិលតុន នៃគណនីថ្មីនៃ East Indies
**អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមីលតុន** (មុនឆ្នាំ ១៦៨៨ - ក្រោយឆ្នាំ ១៧៣៣) គឺជា ប្រធានក្រុមសមុទ្រ ស្កុតឡេន ឯកជន និងពាណិជ្ជករ។ ក្រោយ​មក​គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​មេ​បញ្ជាការ ​កង​ម៉ារីន Bombay ដែល​ទទួល​បន្ទុក​បង្ក្រាប ​ការ​លួច​ចម្លង ។

## ជីវប្រវត្តិ 
រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល| Fleurons ពីសៀវភៅរបស់ Hamilton
ក្នុង​វ័យ​ដំបូង​របស់​គាត់ គាត់​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​តាម​រយៈ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប ឆ្នេរ Barbary ភាគ​ខាង​លិច​ឥណ្ឌា ឥណ្ឌា និង ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ នៅពេលគាត់មកដល់ ទីក្រុងបុមបៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៨ គាត់ត្រូវបាន គេសង្កត់ យ៉ាងខ្លីឱ្យចូលបម្រើការងារនៅ ក្រុមហ៊ុន East India Company នៅក្នុងសង្គ្រាមក្នុងស្រុក ហើយបន្ទាប់មកបានបង្កើតជាពាណិជ្ជករប្រទេសឯកជនដែលប្រតិបត្តិការពី សុរ៉ាត់ ប្រទេសឥណ្ឌា។

គាត់​ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​មេ​បញ្ជាការ ​កង​ម៉ារីន Bombay នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ១៧១៧ ដែល​ក្នុង​នោះ​តំណែង​គាត់​បាន​បង្ក្រាប ​ការ​លួច​ចម្លង ។  នៅឆ្នាំ ១៧១៨ គាត់បានទៅលេង អយុធ្យា (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) ហើយកំណត់ហេតុរបស់គាត់បានទៅលេងនៅទីនោះ។

ប្រភពសំខាន់នៃព័ត៌មាននៅលើ Captain Hamilton គឺជាសៀវភៅផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ '''' (១៧២៧) ។ ពាក្យថា 'East Indies' បន្ទាប់មកគ្របដណ្តប់តំបន់ភូមិសាស្ត្រធំទូលាយជាងវាសព្វថ្ងៃនេះ - 'ប្រទេស និងកោះភាគច្រើននៃពាណិជ្ជកម្ម និងការរុករក រវាង Cape of Good Hope និងកោះជប៉ុន'។ ដោយបានគូររូបជាមួយនឹងរឿងខ្លីដ៏រស់រវើក វាផ្តល់នូវការយល់ដឹងដ៏មានតម្លៃចំពោះការចូលរួមរបស់អង់គ្លេសនៅក្នុង និងការយល់ឃើញនៃអាស៊ី សម័យទំនើបដំបូង ។ 

ដោយ​យល់​ច្រឡំ គាត់​បាន​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា *Canton* ដើម្បី​សំដៅ​ទៅ​លើ​ទីក្រុង​កំផែង ( ក្វាងចូវ ) និង​ខេត្ត ( ក្វាងទុង ) ប៉ុន្តែ​បាន​ប្រើ *កនទុង* ញឹកញាប់​ជាង​សម្រាប់​ទីក្រុង និង *ក្ខាងតុង* ម្តងម្កាល​សម្រាប់​ខេត្ត។
សេមពះ

***សេមពះ***  គឺជាការស្វាគមន៍ និង កាយវិការ នៃការគោរព និងការគោរព របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ពេលកំពុងសំដែង សិមបា ម្នាក់កាន់បាតដៃជាមួយគ្នាយ៉ាងឱឡារិក ក្នុងរបៀបអធិស្ឋានដែលហៅថា *សុហុន* ឬ *សុសុហុន* ជា ភាសាជ្វា ឬ *មេន្យុសុន ចារី សេបុលុះ* ("ដើម្បីរៀបចំម្រាមដៃដប់") ជាភាសា ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេ ដោយដាក់វានៅពីមុខទ្រូងរបស់ពួកគេ ហើយរំកិលបាតដៃសង្កត់ឡើងទៅលើចង្ការបស់ពួកគេ ឬរហូតដល់មេដៃរបស់ពួកគេប៉ះចុងច្រមុះរបស់ពួកគេ។ ខណៈពេលដែលអោនបន្តិច។    ទម្រង់ណាមួយនៃទម្រង់ទាំងពីរនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងអាស្រ័យលើស្ថានភាពរបស់អ្នកដែលត្រូវបានស្វាគមន៍។  ពេល​នោះ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ជា អញ្ជុលីមុទ្រា ហើយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​ព្រះធម៌​នៃ ​អរិយធម៌​ពុទ្ធសាសនា ​នៅ ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា ។

នៅដើមសតវត្សទី 1 អរិយធម៌ហិណ្ឌូ - ព្រះពុទ្ធបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយនៅដើមសតវត្សទី 4 នយោបាយហិណ្ឌូបានបង្កើតការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេនៅកោះជ្វា ស៊ូម៉ាត្រា និងបូណេអូ។ ដូចជានគរ តារូម៉ាណាការ៉ា និង គូតៃ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី 6 ដល់ទី 9 អរិយធម៌ហិណ្ឌូ - ពុទ្ធសាសនាបានឈរយ៉ាងរឹងមាំនៅក្នុងកោះជ្វា បាលី និងស៊ូម៉ាត្រា ខណៈដែលនគរ ស្រីវិជ័យ និង មេឌាំងម៉ាតារ៉ាម បានកើនឡើង។ រូបភាពនៃ *សេមពះ* ឬ *អញ្ជលីមុទ្រ* លេចឡើងនៅក្នុងចម្លាក់លៀនស្រាលនៃ *candis* ជ្វា ដូចជាប្រាសាទ Borobudur និង ប្រណម សតវត្សទី 9 សតវត្សទី 9 ។ ចាប់ពីពេលនោះមក កាយវិការ *សេមពះ* គឺកើតមានក្នុងតំបន់ ជាពិសេសនៅកោះជ្វា និងកោះបាលី។
អញ្ជលី មុទ្រា

ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបសំណាកដោយដៃនៅក្នុងទីតាំង អញ្ជលី មុទ្រា ទូទៅបំផុត។
[រូបភាពតូច| រូបសំណាកជប៉ុនរបស់ព្រះពោធិសត្វ [ព្រះពោធិសត្វមហាស្ថាមប្រាប្ត|Mahasthamaprapta ធ្វើ ***អញ្ជលី មុទ្រា***]]
***អញ្ជលី មុទ្រា*** ( សំស្ក្រឹត:   Añjali Mudrā ) គឺជាកាយវិការដៃដែលទាក់ទងយ៉ាងសំខាន់ជាមួយ សាសនា និងសិល្បៈឥណ្ឌា ដែលជួបប្រទះទូទាំង អាស៊ី និងលើសពីនេះ។ វា​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ក្បាច់​រាំ​បុរាណ​របស់​ឥណ្ឌា​ដូច​ជា Bharatanatyam,  ការ​ហាត់​យោគៈ,  និង​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ស្វាគមន៍ នមស្ត ។ ក្នុងចំណោមសិល្បៈសម្តែង ***អញ្ជលី មុទ្រា*** គឺជាទម្រង់នៃការប្រាស្រ័យទាក់ទងដែលមិនមែនជាពាក្យសំដីទៅកាន់ទស្សនិកជន។ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ 24 សម្យុក្ត មុទ្រា នៃសិល្បៈបុរាណឥណ្ឌា។ 

កាយវិការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង ​លំហាត់ ​យោគៈ​ជា​ច្រើន។   ***អញ្ជលី មុទ្រា*** ខុសពី នមស្ត ដោយកាយវិការមិនមែនពាក្យសំដី ខណៈពេលដែល នមស្ត អាចនិយាយដោយ ឬគ្មានកាយវិការណាមួយ។ យោងទៅតាម Bhaumik និង Govil, ***អញ្ជលី មុទ្រា*** និង មនស្ការ មុទ្រ គឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ ផ្នែកខាងក្រោយនៃមេដៃនៅ ***អញ្ជលី មុទ្រា*** ប្រឈមមុខនឹងទ្រូង ហើយកាត់កែងទៅនឹងម្រាមដៃផ្សេងទៀត ខណៈដែលមេដៃនៅ នមស្ការមុទ្រា ត្រូវបានតម្រឹមជាមួយម្រាមដៃផ្សេងទៀត។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
*អញ្ជលី* (अञ्जलि) ជាពាក្យ សំស្រ្កឹត ដែលសំដៅលើប្រហោងដែលបង្កើតនៅចន្លោះបាតដៃ ដោយផ្នត់ដៃជាប់គ្នា ដើម្បីកាន់ និងថ្វាយផ្កា ឬទឹក ឬបរិច្ចាគ ឬទទួលអ្វីមួយ។  នៅពេលដែលដៃសង្កត់លើគ្នាហើយលើកឡើង វាមានន័យថា "ការគោរព" "ការគោរព" "ការថ្វាយបង្គំ" "ការជំរាបសួរ" ឬទម្រង់នៃ "ការអង្វរ" ។  *អញ្ជលី* មានន័យថា "ការថ្វាយដ៏ទេវភាព" "កាយវិការនៃការគោរព" ។ 

***អញ្ជលី មុទ្រា*** ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងអត្ថបទឥណ្ឌាបុរាណដូចជានៅក្នុងខ 9.127–128 នៃ *Natya Shastra* (200 BCE – 200 CE) នៅក្នុងអត្ថបទស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទចុះកាលបរិច្ឆេទបន្ទាប់ពីសតវត្សទី 6 នៃគ.ស. ដូចជានៅក្នុងខ 5.67 នៃ *Devata murti prakarana* និង អ្នកនៅលើផ្ទាំងគំនូរមួយឈ្មោះថា *Citrasutras* ។ *Natya Shastra* ដែលជាអត្ថបទរបាំបុរាណឥណ្ឌាពណ៌នាថាវាជាឥរិយាបថដែលដៃទាំងពីរត្រូវបានបត់ចូលគ្នាក្នុងស្ថានភាពគោរព ហើយនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីអធិស្ឋាននៅចំពោះព្រះអាទិទេព ទទួលបុគ្គលណាម្នាក់គោរព និងសួរសុខទុក្ខមិត្តភក្តិផងដែរ។ *Natya Shastra* បញ្ជាក់បន្ថែមថា សម្រាប់ការបួងសួងនៅក្នុងព្រះវិហារ មូដ***អញ្ជលី មុទ្រា*** គួរតែត្រូវបានដាក់នៅជិតក្បាល ឬខាងលើ ខណៈពេលដែលការជួបនរណាម្នាក់ វាត្រូវបានគេដាក់នៅមុខមុខ ឬចង្កា និងសម្រាប់មិត្តភក្តិនៅជិតទ្រូង។  

កាយវិការនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា *ហ្ឬទ័យអញ្ជលីមុទ្រា* មានន័យថា "ការគោរពចំពោះត្រាបេះដូង" (ពី *ហ្ឬទ* មានន័យថា "បេះដូង") និង *អត្មនអញ្ជលីមុទ្រា* មានន័យថា "ការគោរពចំពោះត្រាខ្លួនឯង" (ពី *អត្មន* មានន័យថា "ខ្លួនឯង") ។ 
* ហនុមានសាណា (រូបស្វា) 
* ម៉ាឡាសាណា (ផ្កាថ្ម) 
* Matsyasana (ត្រី pose) - វ៉ារ្យ៉ង់កម្រិតខ្ពស់ 
* Prasarita Padottanasana (ជើងធំទូលាយបត់ទៅមុខ) - វ៉ារ្យ៉ង់កម្រិតខ្ពស់ជាមួយនឹង 
* Rajakapotasana (Pigeon Pose/King Pigeon Pose) - anjali mudra in Pigeon pose 
* Tadasana / samasthiti (mountain pose) - វ៉ារ្យ៉ង់នៃ pose ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងអំឡុងពេលលំដាប់ នៃការស្វាគមន៍ 
* Utkatasana (chair pose, ព្យញ្ជនៈ "ជំហរដ៏កាចសាហាវ") ដៃពីលើក្បាល
* Urdhva Hastasana (លើកដៃសំពះឡើងលើ/លើកជើងភ្នំ) - អាវុធពី 
* Virabhadrasana I (អ្នកចម្បាំង I) - អាវុធលើក្បាល 
* Vrikshasana (tree pose)
តន្ត្រ

**តន្ត្រ** ( Tantra ) គឺជាទំនៀមទម្លាប់ យោគ  ដែលបានអភិវឌ្ឍនៅលើ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសហវត្សទី 1 នៃគ.ស. តទៅ ទាំងនៅក្នុង សាសនាហិណ្ឌូ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ [1]

ពាក្យ *តន្ត្រ* នៅក្នុងទំនៀមទំលាប់ របស់ឥណ្ឌា ក៏មានន័យថា "អត្ថបទ ទ្រឹស្ដី ប្រព័ន្ធ វិធីសាស្រ្ត ឧបករណ៍ បច្ចេកទេស ឬការអនុវត្តជាប្រព័ន្ធ"។  [3] លក្ខណៈសំខាន់នៃទំនៀមទំលាប់ទាំងនេះគឺការប្រើ មន្ត្រ ហើយដូច្នេះពួកគេត្រូវបានគេសំដៅជាទូទៅថាជា **មន្ត្រមាគ៌** ("ផ្លូវនៃ មន្ត្រ") នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ឬ **មន្ត្រយាន** ("Mantra Vehicle") និង **គុហ្យមន្ត្រ** ("Secret Mantra") នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ [4] [5]

នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទំនៀមទម្លាប់ វជ្រយាន ត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់គំនិត និងការអនុវត្តដ៏តឹងរ៉ឹង ដែលផ្អែកលើ ព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌា តន្ត្រ ។ [6] ពួកគេរួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនាឥណ្ឌូ-ទីបេ ព្រះពុទ្ធសាសនា Esoteric របស់ចិន ព្រះពុទ្ធសាសនា Shingon របស់ជប៉ុន និង ព្រះពុទ្ធសាសនា Nepalese Newar ។ ទោះបីជា ពុទ្ធសាសនា Esoteric ភាគខាងត្បូង មិនសំដៅដោយផ្ទាល់ទៅលើ តន្ត្រ ក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្ត និងគំនិតរបស់វាស្របគ្នាដែរ។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្របានជះឥទ្ធិពលលើសិល្បៈ និងរូបតំណាងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ និងអាស៊ីបូព៌ា ក៏ដូចជាប្រាសាទគុហាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសឥណ្ឌា និងសិល្បៈនៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ [7] [8] [9]

ប្រពៃណីសាសនាហិណ្ឌូ និងព្រះពុទ្ធសាសនា តន្ត្រ ក៏បានជះឥទ្ធិពលលើ ទំនៀមទំលាប់សាសនាបូព៌ា ផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា សាសនា ជេន ប្រពៃណី Tibetan Bön សាសនា Dao និងប្រពៃណី Shintō របស់ជប៉ុន។ [10] របៀបមួយចំនួននៃការថ្វាយបង្គំដែលមិនមែនជា វេទ ដូចជា បូជា ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានភាពរញ៉េរញ៉ៃនៅក្នុងគំនិត និងពិធីរបស់ពួកគេ។ សំណង់ ប្រាសាទហិណ្ឌូ ជាទូទៅក៏ស្របតាមរូបតំណាងរបស់តានត្រាផងដែរ។ [note 1] [11] អត្ថបទហិណ្ឌូដែលពិពណ៌នាអំពីប្រធានបទទាំងនេះត្រូវបានគេហៅថា មន្ត្រ, អាគម ឬ សម្ហិតាស ។ [12] [13]

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
តាន់ត្រា ( तन्त्र ) មានន័យថា "ត្បាញ, ត្បាញ, ត្បាញ" ។    យោងទៅតាម Padoux ឫសពាក្យសំដី តន មានន័យថា "ពង្រីក", "រីករាលដាល", "បង្វិលចេញ", "ត្បាញ", "បង្ហាញ", "ដាក់ចេញ" និង "តែង" ។ ដូច្នេះ តាមរយៈផ្នែកបន្ថែម វាក៏អាចមានន័យថា "ប្រព័ន្ធ" "គោលលទ្ធិ" ឬ "ការងារ"។ [16]

អត្ថន័យនៃពាក្យ *តន្ត្រ* ដើម្បីមានន័យថាការអនុវត្ត Esoteric ឬពិធីសាសនាគឺជាការច្នៃប្រឌិតរបស់អឺរ៉ុប សម័យអាណានិគម ។ [17] [18] [19] ពាក្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ពាក្យ​ប្រៀបធៀប​នៃ ​ការ​តម្បាញ ដែល​លោក Ron Barrett និយាយ​ថា ជា​កន្លែង​ដែល *​ឫស* ​សំស្រ្កឹត​មាន​ន័យ​ថា ​ការ​ត្បាញ ​ខ្សែ​នៅ​លើ​ត្បាញ។  វាបង្កប់ន័យ "ការត្បាញប្រពៃណី និងការបង្រៀនជាខ្សែស្រឡាយ" ទៅក្នុងអត្ថបទ បច្ចេកទេស ឬការអនុវត្ត។  

ពាក្យនេះមាននៅក្នុងទំនុកតម្កើងរបស់ *Rigveda* ដូចជានៅក្នុង 10.71 ជាមួយនឹងអត្ថន័យនៃ " warp (ត្បាញ) " ។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ ​សម័យ​ Vedic ជា​ច្រើន​ទៀត ដូច​ជា​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក ១០.៧.៤២ នៃ *Atharvaveda* និង Brahmanas ជា​ច្រើន។   នៅក្នុងអត្ថបទទាំងនេះ និងក្រោយវេឌី អត្ថន័យបរិបទនៃ *តន្ត្រ* គឺ "ផ្នែកសំខាន់ ឬសំខាន់ ចំណុចសំខាន់ គំរូ ក្របខ័ណ្ឌ លក្ខណៈពិសេស" ។  នៅក្នុង Smritis និង វីរភាព នៃសាសនាហិណ្ឌូ (និង ជេន) ពាក្យមានន័យថា "គោលលទ្ធិ ច្បាប់ ទ្រឹស្ដី វិធីសាស្រ្ត បច្ចេកទេស ឬជំពូក" ហើយពាក្យនេះលេចឡើងទាំងពាក្យដាច់ដោយឡែក និងជាបច្ច័យទូទៅ ដូចជា *អត្ម-តន្ត្រ* មានន័យថា " គោលលទ្ធិ ឬទ្រឹស្តី អត្ម (ខ្លួនឯង)។
មហាទ្វារនិកាយ

**មហាទ្វារនិកាយ** ( ភូមា:  မဟာဒွာရနိကာယ, Mahādvāra Nikāya ); សរសេរថា **មហាទ្វាយនិកាយ** ឬ Mahādvāra Nikāya គឺជានិកាយតូចមួយនៅ មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) ជាចម្បងនៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាក្រោម ។  បទបញ្ជានេះគឺមានលក្ខណៈអភិរក្សយ៉ាងខ្លាំងទាក់ទងនឹងបទប្បញ្ញត្តិ វិន័យ ។  វា​ជា​ដីកា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ដីកា​របស់​ព្រះសង្ឃ​ចំនួន ៩ ដែល​បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ស្រប​ច្បាប់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ក្រោម​ច្បាប់​ស្ដីពី​អង្គការ​សង្ឃ​ឆ្នាំ ១៩៩០។ 

## ស្ថិតិ 
យោងតាមស្ថិតិឆ្នាំ 2016 ដែលចេញផ្សាយដោយ គណៈកម្មាធិការរដ្ឋ មហានិកាយ ព្រះសង្ឃ 6,166 អង្គជាកម្មសិទ្ធិរបស់និកាយនេះតំណាងឱ្យ 1.15% នៃព្រះសង្ឃទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាលំដាប់ធំទីបីបន្ទាប់ពី ថុធម្ម និង ស្វេគ្យីននិកាយ ។  ទាក់ទងទៅនឹងតំណាងភូមិសាស្រ្ត ភាគច្រើនមានមូលដ្ឋាននៅ ប្រទេសភូមាក្រោម ដោយមានព្រះសង្ឃ មហាទ្វារ ច្រើនអង្គរស់នៅក្នុង តំបន់ អយេយាវ៉ាឌី (40.69%) បន្ទាប់មក តំបន់ យ៉ាងហ្គន (20.65%) តំបន់ បាគូ (20.61%) និង រដ្ឋមន ( ៩.៩៧%)។ 

## ប្រភពដើម 
ការបង្កើត **មហាទ្វារនិកាយ**ត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយការកែទម្រង់ និកាយ នៅក្នុង ប្រទេសស្រីលង្កា ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី 19 ។  និកាយ នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1855 ជុំវិញជម្លោះជាមួយ ថុធម្មនិកាយ លើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ *សីមា* (  ឬ *ក្នុង* ភាសាភូមា) ដែលជាព្រំប្រទល់ផ្លូវការដែលពិធីសាសនាព្រះពុទ្ធ (រាប់បញ្ចូលទាំងការតែងតាំង ព្រះសង្ឃ ) កើតឡើង។ 

នៅឆ្នាំ 1900 និង 1918 មានក្រុមពីរទៀតគឺអាណាចក្រទ្វារ (  ) និង មូលទ្វារ (  ; Mūladvāra ) រៀងគ្នាបំបែកចេញពី **មហាទ្វារនិកាយ** ជុំវិញជម្លោះភាពជាអ្នកដឹកនាំ។
Paperback

១៩០៧៧៦៤៩៥  : លោក សុផាន់ណាប់ ORK SOPHANNAN  ថ្ងៃខែឆ្នាំកំនើត ១២.១២.១៩៩៨ ឆេទ: ប្រុស កំពស់ ១៧០ ស.ម ទឹកន្លែងកំណើត: ឃុំកំពង់ថ្កូវ ស្រុកក្រឡាញ់ សៀមរាប  អាសយដ្ឋាន: ផ្ទះ ផ្លូវ. ភូមិតារាងចាល់  សង្កាត់កំពង់ស្វាយ ក្រុងសិរីសោភ័ណ បន្ទាយមានជ័យ  សុពលភាព: ១៩.០៤.២០១៦ ដល់ថ្ងៃ ១៨.០៥.២០២៦  តែមាន: ប្រជ្រុយប់ ២ ស.ម ក្រោយលើស្លាបព្រមុះស្តាំ  IDKHM1907764950<<<<<<<<<<<<<<<<<9812127M2605188KHM<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<  ORK<<GASPANNAN<<<<<<<<<<<<<<<<