open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ម៉ាក់ណូលា

**ម៉ាក់ណូលា** (*Magnolia*) ជា​វង្ស​គ្រួសារ​រុក្ខជាតិ​មួយ ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​អ្នក​ភូតគ្រាមសាស្ត្រ លោក ព្យែរ ម៉ាក់ណូល​ (Pierre Magnol) ។ 

## លក្ខណៈ​
ពួជ​ចុះ​មួយ​ជាន់​មាន​ថា Kmeria (ក្មេរៀ) តាម​ឈ្មោះ​ជន​ជាតិ​ខ្មេរ តែ​បាន​រលាយ​ទៅ​ឈ្មោះ​ម៉ាក់ណូលា​វិញ។

### ពូជនៃប្រទេសកម្ពុជា
*ចម្ប៉ា (ចំប៉ា) ឬ *Magnolia × alba* ជាតិពីពូជផ្សមមកពីស្រុកជ្វា មានផ្កាសក្រអូបបំផុត ហៅថា ចម្ប៉ាស និង​សរសេរជា ចំប៉ា ក៏មាន
*ចម្ប៉ាក្រហម (ចំប៉ាថោង) ឬ *Magnolia champaca* មានផ្កាពណ៌លឿងធំ ហៅថា ចម្ប៉ាថោង ក៏មាន
*ចម្ប៉ាព្រៃ ឬ *Magnolia baillonii* ប្រភេទ Isotype របស់ពួជ​និះ​បាន​ចាក​ពី​កម្ពុជា​ដោយ​ លោក Jean Baptiste Louis Pierre ក្នុង​ឆ្នាំ 1870 
*មន្ទារ (មណ្ឌា) ឬ *Magnolia liliifera* មានផ្កាពណ៌លឿងខ្ចីស្រដៀងនិងពងទា
*យីហ៊ុប ឬ *Magnolia coco* មានផ្កាពណ៌សសុត្រ
**Magnolia mediocris 
**Magnolia duperreana* ឬឈ្មោះ​ឡាទាំង​ពី​ដើម *Kmeria duperreana* ។ ប្រភេទ Isotype របស់ពួជ​និះ​បាន​ចាក​ពី​កម្ពុជា​ដោយ​ លោក Jean Baptiste Louis Pierre ក្នុង​ឆ្នាំ 1870 កំពង់ស្ពឺ

### ពូជយូឡានា
ពូជយូឡានា (Yulania) ជា​ពូជ​ធ្លាក់​ស្លឹក​ក្នុង​សិសិររដូវ ។

*យូឡាន់ *Magnolia denudata* ភាសា​ចិន​ហៅ​ថា *yulan* (玉兰)
*មូឡាន់ *Magnolia liliflora* ភាសា​ចិន​ហៅ​ថា *mulan* (木兰)
*ម៉ាក់ណូលាកូប៊ូស៊ី *Magnolia kobus* ភាសា​ជប៉ុន​ហៅ​ថា​ *kobushi* (ខុប៊ុស្សី)
*ម៉ាក់ណូលាផ្កាយ *Magnolia stellata* ភាសា​ឡាតាំង​ដាក់តាម​ស្រដៀង​ផ្កាយ
*ម៉ាក់ណូលាស៊ូឡាំង *Magnolia × soulangeana* ជា​ពូជ​ផ្សម ដាក់ឈ្មោះ​តាម​លោក Étienne Soulange-Bodin

### ពូជ​មិចេលា
ពួជ មិចេលា (Michelia) មាន​ផ្កា​ស្រដៀង​និង​ផ្កា​ចម្ប៉ា 

*ចម្ប៉ាខែក ឬ *Magnolia figo* មានផ្កាតូចនិងក្លិនដូចផ្លែចេក យកមកពីប្រទេសចិន
*ចម្ប៉ាភ្នុំ ឬ *Magnolia montana* នៅ​ប្រទេស​ ម៉ាឡេស៊ី
*ចម្ប៉ាយូនណាន *Magnolia foveolata* ចម្ប៉ា​តូច​មួយ​ពី​ ខេត្ត​យូនណាន ប្រទេស​ចិន​ 
*ចម្ប៉ាស្រីតារា *Magnolia macclurei* ចម្ប៉ា​មួយ​ចិន​ដាំ​ប្រើ​​ឈើ​ 
*ចម្ប៉ាចិន *Magnolia maudiae* ច​ម្ប៉ា​មួយ​ពី​ស្រុក​ចិន
*ចម្ប៉ាហ្លួង *Magnolia rajaniana* ចម្ប៉ាមួយ​ដាក់ឈ្មោះ​តាម​នៃរាជា
*ចម្ប៉ាសិរិន្ធរ *Magnolia sirindhorniae* ចម្ប៉ា​សិរិន្ធរ (จำปีสิรินธร) ឈ្មោះដាក់តាម​ធីតា​នៃ​ថៃ ពួជ​ចម្ប៉ា​នេះ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ ចង្វាត់ លព​បុរី

### ពូជសំខាន់ផ្សេងៗ
*ម៉ាក់ណូលាកញ្ញា *Magnolia virginia* ម៉ាក់ណូលា​ដែល​មាន​សំខាន់​ដំបូងក្នុង​រុក្ខសាស្ត្រ​ម៉ាក់ណូលា (Type Species)
*ម៉ាក់ណូលាផ្កាធំ *Magnolia grandiflora* ម៉ាក់ណូលា​ដែល​មាន​ចិត្ត​អាមេរិក​ ផ្កាជាធំ​និង​ក្រអួប
*មន្ទារសួគ៌ *Magnolia delavayi*
*មន្ទារព្រៃ *Magnolia garretii*

## កម្រង​រូបភាព​

File:P4050020.jpg|យូឡាន់ (*Magnolia denudata*)
File:Yulan.jpg|កេសរ​របស់​ ផ្កា​យូឡាន់
File:Magnolija.jpg|កេសរ​របស់​​ ម៉ាក់ណូលា​ផ្កាយ (*Magnolia stellata*)
File:Magnolia stellata D.jpg|ម៉ាក់ណូលា​ផ្កាយ (*Magnolia stellata*)
File:Magnolia dianica01.jpg|ចម្ប៉ា​យូនណាន (*Magnolia laevifolia*)
File:Magnolia C4322.jpg|ម៉ាកណូលា​ខុប៊ុស្សី (*Magnolia kobus*)
File:Magnolia champaca3.jpg|ចម្ប៉ាក្រហម (*Magnolia champaca*) តែផ្កាជាពណ៌លឿងទេ
File:Magnolia x soulangeana.jpg|ម៉ាក់ណូលា​ស៊ូឡាំង (*Magnolia × soulangeana*) ជា​ពួជ​ផ្សម​មួយ​ច្រើន​ដាំ​នៅ​អាមេរិក​និង​អឺរ៉ុប។
File:Magnolia grandiflora9.jpg|*Magnolia grandiflora* ឬ ម៉ាក់ណូលា​ផ្កា​ធំ
File:Michelia montana from Blume Flora Javae.jpg|ចម្ប៉ា​ភ្នុំ ឬ *Magnolia montana''
File:Magnolia Watsoni.JPG|Magnolia × wieseneri ជា​ម៉ាក់ណូលា​ពួជ​ផ្សម
File:Magnolia 'Vulcan' (Magnoliaceae) flower.jpg|ពួជ​​ផ្សម ឈ្មោះ​ថា Magnolia × 'Vulcan'

## ឯកសារ​យោង
## ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ 
*ពូជម៉ាក់ណូលាទាំងអស់
ចម្ប៉ាក្រហម

**ចម្ប៉ាក្រហម** ឬ **ចម្ប៉ាថោង** ជារុក្ខជាតិពីអាស៊ីខាងត្បូងមួយក្នុងវង្សគ្រួសារ​ម៉ាក់ណូលា មានផ្កាពណ៌លឿងធំនិងលឿងខ្ចីក៏មាន។ ឈ្មោះភាសាឡាតាំងជា *Magnolia champaca*​ ពីមន់គឺ *Michelia champaca*។

## ពាក្យ 
ចម្ប៉ា ជាឈ្មោះឆ្លងមកពីពាក្យសំស្ក្រិត **ចម្បក**​(អានថា ចម់ប៉ៈកៈ) និងក្លាយជាចម្ប៉ា (ចំប៉ា) តែខ្មែរដាក់ពាក្យ​ចម្ប៉ាប្រើអោយផ្កា​ជា​ពណ៌ស ។ អំបូក​និះ​ក៏​សរសេរ​ ចម្ប៉ាថង និង ចំប៉ា​ថោង ផង ។

## ពូជ 
* *Magnolia champaca* (L.) Baill. ex Pierre នៅ​ទី​ទ្វីបអាស៊ីខាង​ត្បូង
* *Magnolia champaca* var. *pubinervia* (Blume) Figlar & Noot. ពី​ស្រុក​ចិន

### ពូជនៃ​ប្រទេស​ថៃ 
* ចម្ប៉ា​ក្រែះ ជា​ពួជ​តឿ​មួយ​បែប ដែល​មាន​ផ្កា​ពេល​តូច និង ត្ផ្កា​​ត្របក​ត្រមៀច ស្លឹក​អត់សូវ​​មាន​រោម (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาแคระ ឬ จำปามาเลย์)
* ចម្ប៉ា​ឥណ្ឌូ ជា​ពួជ​មាន​ផ្កា​ត្របក​ត្រមៀច (wide) តែ​​ជា​ឈើ​ក្ពស់ ប្រភេទ​ក្លាយ​មក​ពី​ប្រទេស Indonesia (ថៃ​ហៅ​ថា៖ จำปาอินโด ឬ จำปายะโฮ)

### ពូជ​កាត់អំបូរ 
* *Magnolia* × *alba* ពូជ​ជា​ផ្កា​ចម្ប៉ា ដែល​ផ្សម​ជា​មួយ​ចម្ប៉ាភ្នុំ (*Magnolia montana*) ដែល​មាន​ផ្កា​ស អង់គ្លេស​ហៅ​ថា 'White Champaca'
* *Magnolia champaca* x *liliifera* 'Mon Champa' មន្ត​ចម្ប៉ា កាត់​ជា​មួយ​ផ្កា​មន្ទារ ផ្កា​ដូច​ចម្ប៉ា​ក្រហម​ តែ​ត្របក​ជា​ធំៗ មក​ពី​ប្រទេស​ថៃ ហៅ​ថា มนต์จำปา (អាន​ថា មនចាំប៉ា)

## កម្រង​រូបភាព​ 

File:Magnolia champaca2.JPG
File:Magnolia champaca3.jpg
File:MChampaca02 Asit.jpg|ផ្លែ ផល្លា
File:Michelia champaca2.JPG
File:ചെമ്പകപ്പൂവ്.JPG
File:Magnolia3.jpg|ដើម​ឈើ

## មើលបន្ថែម 
* ចម្ប៉ា
* ម៉ាក់ណូលា 
* ប្រទេសចម្ប៉ា ឬ ស្រុកចាម

## ឯកសារ​យោង
យីហ៊ុប

**យីហ៊ុប** (*Magnolia coco*) ជា​រុក្ខជាតិ​ក្នុង​គ្រួសារ​ម៉ាក់ណូលា​មាន​ផ្កា​ស្រដៀង​ពង​មាន់​ពណ៌​ស ។ មាន​ផ្កាក្លិន​ក្រអូប​ក្នុង​វេលា​ប្រឹក ។ រុក្ខជាតិ​និះ​បាន​ឆ្លង​មក​ពី​ខេត្ត​កាតាំង (ឬ គ័ងតុង, Guangdong) ក្នុង​ប្រទេសចិន ។

## ពាក្យ
ឈ្មោះ​យីហ៊ុប​តាមភាសាចិន​នៃ​ស្រុក​ខ្មែរ និង​ថៃ​ក៏​​ប្រើ​ពាក្យ​និះផង តែភាសាចិន​ប៉េកាំង​ហៅថា យឹហឹហួ (*ye he hua* ឬ 夜合花) មាន​ន័យ​ថា​ ផ្កា​បញ្ចេញ​ក្រអូប​​ ពេញ​ព័ត​ពេល​រាត្រី ។ អង់គ្លេស ហៅ​ថា​ 'Coconut Magnolia' ពី​ព្រោះ​​ផ្កា​ស្រដៀង​និង​​សាច់​ដូង ពាក្យ​និះ​បាន​ឆ្លង​មក​ភាសា ព័រទុយហ្គាល់ ហៅ​ថា​ 'Fula Coco' ។

## លក្ខណៈ
សម្តេច​ជួន​ណាត់​បាន​សរសេរ​ថា៖ យីហ៊ុប (ន.) (ស.) ឈ្មោះ​ឈើ​ផ្កា​មួយ​ប្រភេទ ផ្កា ស្រដៀង​នឹង​មន្ទារតែ​តូច​ជាង ស្រទាប់​ខាង​ក្នុង​សម្បុរ​ស​ក្លិន​ក្រអូប​ឆ្អិត ។

## ការប្រើ
នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍និង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ យីហ៊ុប គឺ​ជា​​ផ្កាដែល​មាន​ចិត្ត​ស្រឡាញ់​​ ។ ផ្កា​​មាន​ក្លិន​ក្រអូប​​​និងដាំ​តាម​សួន​ និង​​ក្នុង​ផើង​ក្បែរ​ផ្ទះ ។

## មើលបន្ថែម
*មន្ទារ (មណ្ឌា) ជា​ម៉ាក់ណូលា​ដូច​យីហ៊ុប
*ម៉ាក់ណូលា

## ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ
*TopTropicals: *Magnolia coco*
*Dave's Garden PlantFiles: *Magnolia coco*

## ឯកសារយោង
*Tropicos.org: *Magnolia coco*
*Wikispecies: *Magnolia coco*
ព្រះម៉ែទុយបួយតេងនៀ

[200x250px|thumb|[ទេវរូប​ ព្រះម៉ែទុយបួយតេងនៀ. ]]

**​​  ព្រះម៉ែតឿនមូ ** () គឺ ទេពធីតានៃ  សាសនាអ្នកស្រុកចិន - សាសនាតាវ - សាសនាខុងជឺ  

### ព័ត៌មានលម្អិត 
* សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖  

## កំណត់
## មើលផងដែរ 
* ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ
* ព្រះត្រីសក្តិ
* ព្រះត្រីមូរតិ
* មាតរិកា
* នវទុរគា
* មហាវិទ្យា
* ព្រះជាយាព្រះគណេស
* ព្រះរាហុ
ត្រកៀត

**ត្រកៀត** ជាពួក​រុក្ខជាតិ​ដូចត្រាវ ធាង​និង​គល់​ប្រើ​ជា​បន្លែ​បាន : សម្ល​ម្ជូរ​ត្រកៀត ។ ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន *Monochoria hastata* និង ត្រកៀតប៉ោង (ឬ កំប្លោក; *Eichhornia crassipes*) ។ នាងមហោទរាទេវី ធីតាកបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ត្រកៀត ។
បាដិកវគ្គ

**ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ទីឃនិកាយ > បាដិកវគ្គ** (សៀវភៅ​ភាគ១៩) 

បាដិកវគ្គ មាន ​១១ ព្រះសូត្រ គឺ ៖ 
    
# បាដិកសូត្រ
# ឧទុម្ពរិកសូត្រ
# ចក្កវត្តិសូត្រ
# អគ្គញ្ញសូត្រ
# សម្បសាទនីយសូត្រ
# បាសាទិកសូត្រ
# លក្ខណសូត្រ
# សិង្គាលកសូត្រ
# អាដានាដិយសូត្រ
# សង្គីតិសូត្រ (Sangiti Sutta) (ទំព័រ​ទី ១២៣ - ២៥៣) 
# ទសុត្តរសូត្រ
ត្រកៀតប៉ោង

**ត្រកៀត​ប៉ោង** ឬ **កំប្លោក** ជាស្មៅ​ទឹក​ពួក​ត្រកៀត បែប​ភាព​ដូច​ត្រកៀត ប៉ុន្ដែ​កាល​ដែល​នៅ​តូច មាន​ពក​ផ្ដួច​ជា​ប្លោក​ប៉ោង​ឡើង ត​ទៅ​ទើប​បែក​ចេញ​ជា​ពន្លក​ជា​ស្លឹក ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ទើប​ហៅ​ថា ត្រកៀត​ប៉ោង; ត្រកៀត​នេះ​មាន​ប្រយោជន៍​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់ គឺ​ផ្កា​មាន​ជន​ខ្លះ គេ​ប្រើ​ជា​អន្លក់, ធាង​គេ​ប្រើ​ជា​បន្លែ​ក៏​បាន; ធាង​និង​ស្លឹក​ស្រស់​គេ​ប្រើ​ជា​ចំណី​ឲ្យ​គោ, ក្របី​ស៊ី; ធាង​បើ​កាត់​ហាល​ថ្ងៃ​ឲ្យ​ស្ងួត​ហើយ​ប្រើ​ការ​បាន​ច្រើន​ប្រភេទ គឺ​វេញ​ខ្សែ​ចំណង, ខ្សែ​ចែវ, ធ្វើ​អង្រឹង, ធ្វើ​កន្ទេល, ធ្វើ​សំពៀត ។ល។

{| class="wikitable"
|-
! ឈ្មោះជួរឈរ
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|
រលួស

**រលួស** ជា​ឈើ​មួយ​ប្រភេទ ពួក​អសារក​ព្រឹក្ស, ដើម​ខ្ចី​មែកខ្ចី​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ស្តើង​ទន់​, ផ្កា​ក្រហម; ស្លឹក​ខ្ចី​ប្រើ​ជា​របោយ​បាន, ផ្លែ​ខ្ចី​ប្រើ​ជា​បន្លែ​ស្ល​កកូរ​បាន :ដើម​រលួស​(ហៅ​ រលួស​បាយ​ ក៏​បាន​ ព្រោះ​មាន​ រលួស ផ្អុង ជា​ពួក​ជា​មួយ​គ្នា)។ ដំឡូង​មួយ​ប្រភេទ ដើម​ជា​វល្លិ ស្លឹក​ស្រដៀង​នឹងស្លឹក​រលួស, ក្នុង​មួយ​ដើម​មាន​មើម​តែ​មួយ រាង​ច្រឡោ​សាច់​ស​មាន​ទឹក​ដម​រលម សំបក​ស្វិត, ប្រើ​បរិភោគ​ឆៅ​ មាន​រស​ផ្អែម​ស្រាល​ត្រ​ជាក់​, កំណើត​ពូជ​ដើម​ដំបូង​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន : ដំឡូង​រលួស ( ចិនហៅ ប៉ិកួ: ) ។

## ពាក្យ
ភាសាបាលី​បាន​ហៅ​ឈើ​និះជា មន្ទារវ (Mandarava) ក៏​បាន​ប្រើ​និង មន្ទារ ។ *Erythrina variegata* Lour. ពី​មន់​ជា *Erythrina indica* និង *Erythrina orientalis* ។

## ឯកសារយោង
ចំប៉ី

**ចំប៉ី** ជាំ​ឈើ​មាន​ជ័រ​ស ស្រ​ដៀង​នឹង​ទឹក​ដោះ​ ផ្កា​ក្រអូប​ឆ្អិត​​​ ។

## មើលបន្ថែម
*ចំប៉ីសៀម
*ចម្ប៉ា

## ឯកសារយោង
ចំប៉ីសៀម

**ចំប៉ីសៀម** ភាសា​ឡាតាំង​ហៅ *Adenium* ជា​រុក្ខជាតិ​ពី​អហ្វ្រិក​និងអារ័ប មាន​ផ្កា​ក្រហមស្រដៀង​និង​យីថោ ​ឬ ​ចំប៉ី ។

## ប្រភេទ 
* *Adenium arabicum* Balf.f. (Arabia)
** *Adenium arabicum* subsp. *Thai Socotranum* (Thailand)
* *Adenium boehmianum* Schinz (Namibia, Angola)
* *Adenium multiflorum* Klotzsch. (Southern Africa, from Zambia south)
* *Adenium obesum* (Forssk.) Roem. & Schult. 
** *Adenium obesum* subsp. *obesum* (from Mauritania and Senegal to Sudan)
** *Adenium obesum* subsp. *oleifolium* (South Africa, Botswana)
** *Adenium obesum* subsp. *socotranum* (Socotra)
** *Adenium obesum* subsp. *somalense* (Eastern Africa)
* *Adenium swazicum* 
thumb|*Adenium arabicum*
## ឯកសារយោង
មេកានិច​សូលីដ

**មេកានិច​សូលីដ** ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​មេកានិច, រូបវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា ដែល​សិក្សា​លើ​លក្ខណៈ​របស់​សូលីដ ក្រោម​អំពើ​ពី​ខាង​ក្រៅ (ដែល​មាន​ កម្លាំង​ក្រៅ, បម្រែបម្រួល​សីតុណ្ហភាព, ។ល។)។ វា​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​​មេកានិច​នៃ​មជ្ឍដ្ឋាន​ជាប់ ។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ជាទូទៅ​មួយ​នៃ​មេកានិច​សូលីដ គឺ​សមីការ​ធ្នឹម​អយល័រ​-ប៊ែរនូលី។ មេកានិច​សូលីដ ប្រើប្រាស់​តង់ស៊័រ​យ៉ាង​ច្រើន ដើម្បី​សរសេរ​កុងត្រាំង ដេហ្វរម៉ាស្យុង និង ទំនាក់ទំនង​រវាង​ធាតុ​ទាំង​ពីរ។

## ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​មេកានិច​នៃ​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាប់​
ឈូក

200x250px|thumb|ផ្កាឈូក.
**ឈូក** () គឺ ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។

នាងរាក្សសាទេវី ធីតាកបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។ 

ឈូកអាមេរិក (American lotus) ក៏​មាន​ផ្កា​ពណ៌​លឿង​ និង ឈ្មោះ​ឡាតាំងជា *Nelumbo lutea* ។

**ផ្កាឈូក** ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។

នាង រាក្យៈសាទេវី ជាបុត្រីរបស់ កៈបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។ 

### ផ្កាឈូកខ្មែរ 
ឈូកជាបុប្ផាដែលដុះនៅក្នុងភក់ តែមានសម្រស់ស្រស់ត្រកាលគួរជាទីគយគន់។ ផ្កាឈូកតែងត្រូវបានលើកតម្កើង និងជាគ្រឿងសក្ការៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មូលហេតុអ្វី? ព្រោះឈូកតំណាងអោយបញ្ញាអ្នកគោរពរព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចានចាត់ទុកបញ្ញារបស់សត្វលោកដូចជាផ្កាឈូកបួនពួកក្នុងជលសា។

១ ពួកផ្កាដែលកំពុងដុះចេញពីភក់

២ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក

៣ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ហើយ តែផុតពីទឹក

៤ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ពីទឹក ហើយរងចាំព្រះសូរ្យសែងចាំងមកអាលនឹងរីក

តាមចម្លាក់នានារបស់ខ្មែរ ប្រសិនបុគ្គលណាគង់នៅលើស្រទាប់ក្បាច់ផ្កាឈូក បុគ្គលនោះជាបុគ្គលប្រកបដោយបញ្ញា តួយ៉ាងដូចជាព្រះពុទ្ធជាដើម។

 
**ការបកស្រាយពន្យល់លំអិតពីបង សុធា**

ឈូកមានបួន

១.តំណាងអោយ អ្នកដែលដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិ(ធម៌) ក្នុងពេលដែលបណ្ឌិតសំដែងដោយអត្ថខ្លីៗ ហៅថា«ឧគ្ឃតិតញ្ញូ»(សម្រេចធម៌ក្នុងពេលស្ដាប់) ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹករីកស្រស់បំព្រងគួរអោយគយគន់។
២. តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយ បណ្ឌិតសំដែងអត្ថលើកយកនូវអធិប្បាយមកបន្ថែមទើបជាក់ច្បាស់ មានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេស ស្ដួចស្ដើង ហៅថា«វិបចិត្តញ្ញូ» ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹកហើយរងចាំតែរស្មីនៃទិនករទើបរីកស្រស់បំព្រង។
៣.តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងបានដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយការអធិប្បាយហើយអធិប្បាយទៀត ទម្រាំនឹងបានយល់និងឃើញពីការពិតនៃធម្មជាតិ ជីវិត ត្រូវទទួលនូវការអប់រំហើយ អប់រំទៀត ព្រោះកិលេស តណ្ហា មានះ ទិដ្ឋិនៅមានខ្លះ ហៅថា«នេយ្យៈ» ប្រៀបដូចជាឈូកផុសចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក ត្រូវរងកម្មដោយការវាយប្រហារពីមច្ឆាជាតិ។
៤.តំណាងអោយអ្នកដែលពិបាននឹងធ្វើការពន្យល់ អធិប្បាយអោយយល់ (ប្រៀបដូចជាទាញថ្មឡើងភ្នំ)ទោះជាខំជួយយ៉ាងណា ក៏បុគ្គលនេះមិនអាចយល់ ឃើញច្បាស់ពីភាពពិតនៃធម្មជាតិព្រោះមានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេសច្រើនហូសនឹងជួយ ប្រៀបដូចជាឈូកក្នុងភក់ រងកម្មមួយអន្លើដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាអន្ទង់ ជាដើម ផុសចេញពីភក់តែស្ថិតនៅក្នុងទឹកត្រូវរងកម្មដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាត្រី ជាដើម។

## កំណត់
## មើលផងដែរ 
* ព្រះពិរុណចិន
* ព្រះ​ពាយចិន
* នាងមណីមេខលាចិន
* ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ
* ព្រះត្រីសក្តិ
* ព្រះត្រីមូរតិ
* មាតរិកា
* នវទុរគា
* មហាវិទ្យា
* ព្រះជាយាព្រះគណេស
* ព្រះរាហុ
* ឈូក​ច្រាល
ចម្ប៉ាខែក

**ចម្ប៉ាខែក** ជា​ម៉ាក់ណូលា​មួយពី​អាស៊ី​មាន​ផ្កា​ក្លិន​ក្រអូប​ដូច​ផ្លែ​ចេក​

## ពាក្យ
ហៅ​ថា​ខែក​តាម​មក​ពី ម៉ាឡេស៊ី

## មើលបន្ថែម
*ម៉ាក់ណូលា

## ឯកសារយោង
* Fact Sheet FPS-404 , University of Florida
* Detailed information on Banana Shrub, Port Wine Magnolia (Michelia figo)
LibreOffice

LibreOffice (បញ្ចេញ​សម្លេង​ជា ) គឺ​ជា​ឈុត​កម្មវិធី​ការិយាល័យ​មួយ ដែល​ជា​កំណែ​ក្រោយ និង​ជា​ឈ្មោះ​ថ្មី​របស់​កម្មវិធី OpenOffice.org ។ ហើយ LibreOffice គឺ​ជា​គម្រោង​របស់​ក្រុម The Document Foundation ដែល​ជា​គម្រោង​ថ្មី​បន្ទាប់​ពី​គម្រោង OpenOffice.org ដែល​ត្រូវ​បាន Oracle ទិញ​ផ្ដាច់​មុខ។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ក្រុម​អ្នក​អភិវឌ្ឍន៍គម្រោង OpenOffice.org នានា​បាន​នាំ​គ្នា​មកអភិវឌ្ឍ​លើ LibreOffice ជំនួស​វិញ។ LibreOffice ក៏​ជា​ប្រភេទ​កម្មវិធី​កូដ​បើក​ចំហ​ផង​ដែរ។ កម្មវិធី​នេះ​អាច​ប្រើ​បាន​នៅ​លើ​ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទាំង​បី​គឺ៖ Mac OS X, Linux, Windows។

## កម្មវិធី​អនុវត្ត​ដែល​មាន​បញ្ចូល​មក​ស្រាប់
ផ្នែក​កម្មវិធី​របស់ LibreOffice មាន​ដូច​ទៅ​នឹង​ផ្នែក​របស់ OpenOffice.org ផង​ដែរ, ដែល​មាន​ដូច​ជា៖

* **LibreOffice សំណេរ** គឺ​ជា​កម្មវិធី​សម្រាប់​វាយ​អត្ថបទ (word processor) នៅ​ក្នុង LibreOffice, ដែល​មាន​​ក្បួន​ប្រើ​ប្រាស់​ស្រដៀង​ទៅ​នឹង Microsoft Word ឬ WordPerfect ហើយ​ប្រភេទ​ឯកសារ​របស់ LibreOffice ក៏​អាច​បើក​បាន​នៅ​ក្នុង Microsoft Word ឬ WordPerfect ដែរ។ វា​ក៏​មាន​សភាព​លក្ខណៈ​ដូច​ទៅ​នឹង ឧបករណ៍កែ​សម្រួល WYSIWYG ដែរ។ LibreOffice Calc នៅ​មាន​ក្បួន​មួយ​ហៅ​ថា "Solver" តែវា​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​នៅ​ក្នុង OpenOffice.org តែ​បន្តិច​បន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ។

* **LibreOffice Impress** គឺ​ជាកម្មវិធីធ្វើបទបង្ហាញ ដែល​ប្រហាក់​ប្រហែល​ទៅ​នឹង Microsoft Powerpoint។ អត្ថបទ​បទ​បង្ហាញ អាច​នាំ​ចេញ​ជា​ឯកសារ​ប្រភេទ SWF, អាច​មើល​បាន​នៅ​លើ​គ្រប់​កុំព្យូទ័រ ដែល​បាន​ដំឡើង Adobe Flash រួច​ហើយ។ LibreOffice Impress ក៏​មាន​បញ្ចូល​នូវ​សភាព 3D transition ផង​ដែរ។

* **LibreOffice Base** គឺ​ជា​ កម្មវិធីគ្រប់គ្រងមូលដ្ឋានទិន្នន័យ ដែល​ស្រដៀង​ទៅ​នឹង Microsoft Access។ LibreOffice Base អនុញ្ញាត​ឲ្យ​បង្កើត និង គ្រប់​គ្រង​មូលដ្ឋាន​ទិន្នន័យ, ការ​រៀប​ចំ​បែបបទ (form) ដែល​ផ្ដល់​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ចូល​ទៅ​កាន់​ទិន្នន័យ។ ដូច​ទៅ​នឹង Access ដែរ កម្មវិធី​នេះ​អាច​ប្រើ​ជា​ផ្នែក​ខាង​មុខ (front-end) សម្រាប់​ប្រព័ន្ធ មូលដ្ឋាន​ទិន្នន័យ​ផ្សេងៗ, ដែល​មាន​រួម​បញ្ចូល​ដូច​ជា​មូលដ្ឋាន​ទិន្នន័យ​របស់ Access (JET), ប្រភព​ទិន្នន័យ ODBC, និង MySQL ឬ PostgreSQL។

* **LibreOffice Draw** គឺ​ជា កម្មវិធីកែសម្រួលក្រាហ្វិកវ៉ិកទ័រ និង​ជា​កម្មវិធី​គូស​ដ្យាក្រាម ស្រដៀង​ទៅ​នឹង​កម្មវិធី Microsoft Visio ដែរ ហើយ​អាច​ប្រៀប​ផ្ទឹម​លក្ខណៈ​ពិសេស​ទៅ​នឹង​កំណែ​ដំបូង​របស់ CorelDRAW។ កម្មវិធី​នេះ​ផ្ដល់​នូវ​ចំណុច​ប្រទាក់​រវាង​រូបសណ្ឋាន (shape) មួយៗ, ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ទីតាំង​រចនាបឋ​បន្ទាត់ និង ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​គូរ​សំណង់ ដូច​ជា flowcharts ជា​ដើម។ ហើយ​ក៏​មាន​រួម​បញ្ចូល​នូវ​លក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​ចំនួន ស្រដៀង​ទៅ​នឹង​កម្មវិធី​ផ្សព្វផ្សាយ ដូច​ជា Scribus និង Microsoft Publisher។

* **LibreOffice Math** គឺ​ជា​កម្មវិធី​ដែល​ត្រូវ​បាន​រចនា​ឡើង ដើម្បី​សរសេរ ឬ កែ​សម្រួល​រូបមន្ត​គណិត​វិទ្យា។ កម្មវិធីនេះ​ប្រើ​នូវ variant របស់ XML ដើម្បី​បង្កើត​រូបមន្ត ដូច​ដែល​បាន​កំណត់​នៅ​ក្នុង OpenDocument ។ រូប​មន្ត​ទាំង​នេះ​អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ឯកសារ​អត្ថបទ​ផ្សេងៗ នៅ​ក្នុង​ឈុត​កម្មវិធី LibreOffice ដូច​ជា​ឯកសារ​ដែ​បង្កើត​ដោយ Writer ឬ Calc, ដោយ​ធ្វើ​ការ​បង្កប់​រូបមន្ត​នោះ​ទៅ​ក្នុង​ឯកសារ​អត្ថបទ​ទាំង​នោះ។

LibreOffice មាន​ភ្ជាប់​មក​ជាមួយ​ឧបករណ៍​បង្កើត PDF និង​ឧបករណ៍​
នាំ​ចូល PDF ។

## ឯកសារ​យោង
នួន កន

## ជីវប្រវត្តិ
លោក នួន កន កើត​នៅ​ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៣៧ នៅសង្កាត់​​លេខ​៤ ក្រុង​ភ្នំពេញ។

## ស្នាដៃ
* ល្អផង ពិរោះផង រឿងល្ខោន ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ២ ប្រលង​ប្រជែង​ទូទៅអក្សរសាស្រ្ត
* ដាវ​ជោគជ័យ រឿងល្ខោន
* បទពង្សាវតារខ្មែរ

## ឯកសារយោង
សៀវភៅប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ,​ លោកជ័យចាប, ឆ្នាំ១៩៨៨
ផល ទិត

## ជីវប្រវិត្ត
លោក ផល ទិត កើតថ្ងៃ​ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤០ នៅសង្កាត់ព្រែកខ្ពប ស្រុក​សង្កែ ខែត្រ​បាត់ដំបង។ 

## ស្នាដៃសំខាន់ៗ
* រឿង ជួន ជា ពាក្យកាព្យ ជាប់លេខ២ ប្រលង​ប្រជែង​អក្សរសាស្ត្រផ្នែកកវីនិពន្ធន៍

## ឯកសារយោង
សៀវភៅប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ,​ លោកជ័យចាប, ឆ្នាំ១៩៨៨
ចាប ពិន

## ជីវប្រវត្តិ
លោក ចាប ពិន កើតនៅថ្ងៃ​ទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩០៧ នៅសង្កាត់ពាមជីកង ស្រុក​កងមាស ខែត្រ​កំពង់ចាម។
បានរៀបការជាមួយ លោកស្រី⁣ នេត ឡាំងសី

## ស្នាដៃសំខាន់
រឿង នគរកាយ កំណាព្យ
អធិប្បាយ៥​សុភាសិត​ ជាប់​លេខ​១ ប្រលងប្រជែងអក្សរសាស្រ្ត ផ្នែកកវីនិពន្ធន៍

## ឯកសារយោង
សៀវភៅប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ,​ លោកជ័យចាប, ឆ្នាំ១៩៨៨
ណុប សាវ៉ាន់

## ជីវប្រវត្តិ
លោក ណុប សាវ៉ាន់ កើតនៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩២៨​ នៅសង្កាត់ដំបូកខ្ពស់ ស្រុក​បន្ទាយមាស ខែត្រ​កំពត។

## ស្នាដៃសំខាន់
រឿង ជីវិតខ្ញុំ ជាប់លេខ៣ ប្រលងប្រជែងអក្សរសាស្រ្ត ផ្នែកកវីនិពន្ធន៍
250px|លោកណុប សាវ៉ាន់ទទួលរង្វាន់ពីព្រះកុរណា នរោត្តម សីហនុ

## ឯកសារយោង
សៀវភៅប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ,​ លោកជ័យចាប, ឆ្នាំ១៩៨៨
វីរៈ តារា

## ជីវប្រវត្តិ​សង្ខេប 
អ្នក​ស្រី​វីរៈ​ តារា​ ជាអតីត​តារា​ភាពយន្ត​មួយ​ដួង​ដែលមាន​ប្រជាប្រិយ​ភាព​កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី៦០​ និង​ទី​៧០​​ដែល​ទស្សនិកជន​នៅ​ចងចាំ​មិន​ទាន់​ភ្លេច​នូវ​ទេពកោសល្យ​សម្ដែង​ដ៏សក្តិសម​ឥតខ្ចោះ​របស់​អ្នកស្រី​តាម​រយៈខ្សែ​ភាពយន្ត​នាសម័យ​នោះ​។​ ​អ្នកស្រី​មានឈ្មោះ​ដើមថាគឹម​ ហៀក កើត​​នៅ​​ឆ្នាំ​ ​១​៩​៤​៧​​ នៅ​​ឯ​​ទី​រួម​​ខេត្ត​​កំពត​​។​  ​ឳពុក​​អ្នកស្រីមាន​ឈ្មោះ​កុក​ យិន​ អតីត​អ្នកបើកបរ​រថយន្តពេទ្យ​ ឯ​ម្ដាយអ្នកស្រី​ឈ្មោះ​ សេង​ ញុង​ ជា​មេផ្ទះ​ ។​  អ្នកស្រី​​បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយលោក​លី​​ ប៊ុនយីម​​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៤​ គឺ​មួយឆ្នាំមុនពេលដែល​អ្នកស្រី​ចូល​ប្រឡូក​វិស័យ​សិល្បៈ​​​​​ ហើយ​មានបុត្រ៥​នាក់​ សុទ្ធតែ​ប្រុស​។ នៅក្នុងរបប​ខ្មែរក្រហម អ្នកស្រី​ និង​​ ស្វាមី​​ ត្រូវ​បាន​​ជម្លៀស​ទៅរស់​នៅស្រុក​កំពង់ត្រាច​ ខេត្ត​កំពត​​ បាន​រយៈ​ពេល​៥​ខែ​ក៏​លួច​រត់​ចេញ​ទៅខេត្ត​ហាទៀង​ ប្រទេស​វៀតណាម​​ ហើយ​ឆ្លង​ចូល​ទៅប្រទេសឡាវ រហូត​បានចេញ​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៧៦​។  អ្នកស្រីបាន​លែង​លះជាមួយស្វាមីគឺ​លោក​ លី ប៊ុនយីម​ នៅឆ្នាំ​១៩៨៦​។​ សព្វថ្ងៃ​ អ្នកស្រី​កំពុង​រស់នៅ​ប្រទេស​បារាំង​។

## ជីវិតសិល្បៈ​ និង​​ ស្នាដៃ​ 
អ្នក​ស្រី​វីរៈ​ តារា​ បាន​ឈាន​ជើង​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​វិស័យ​សិល្បៈ​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥​​ ក្នុង​វ័យ​១៨​ឆ្នាំ​ តាមរយៈការ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង​របស់​លោកលី​ ប៊ុន​យីម​ ចាងហ្វាង​ផលិតកម្ម​រន្ទះពេជ្រ​ភាពយន្ត​ ដែល​ត្រូវ​ជា​ស្វាមី​របស់​អ្នកស្រី​។​​ តួ​ប្រុស​ដែល​អ្នកស្រី​ធ្លាប់​សម្ដែង​ជាមួយ​​​គឺ​លោក​គង់​ សំអឿន​ និង​ លោក​ណុប​ ណែម​។​ អ្នកស្រី​បាន​សម្ដែង​ភាពយន្តឱ្យ​ផលិតកម្ម​​​រន្ទះពេជ្រ​​ភាពយន្ត​​សរុប​បាន​ប្រមាណ​១០​រឿង​ ​​ជា​អាទិ៍​រួម​មាន ​៖​
# រឿង​សព្វសិទ្ធិ​ ១៩៦៥​
# រឿង​ពុទ្ធិសែន​នាង​កង្រី​ ១៩៦៧​
#​ រឿងអដ្ឋិ​សុវណ្ណ​ចន្ទ​កេសរ​ ១៩៦៩​
# រឿង​សំគម​បាញ់​លលក​ ១៩៧០​
# រឿង​អន​អើយ​ស្រី​អន​ ១៩៧២​
# រឿង​ចំណង​ដៃ​ទឹក​ភ្នែក​ ១៩៧៤
#​ រឿង​ឯណា​ប្រពន្ធ​ខ្ញុំ​ ១៩៧៥​
# រឿង​ភ្នំ​ពរ​កូន​
# រឿង​សេះ​សមុទ្រ​(មិន​ទាន់​បាន​បញ្ចាំង​)

## ឯកសារ​យោង​ 
# ទស្សនាវដ្តីជីវិតកំសាន្ត
# ទស្សនាវដ្តីព្រះច័ន្ទ
#  Golden Age of Khmer Cinema
ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោក

*តើពិភពលោ​កកំពុងតែ​ប្រឈមមុខ​នឹងការកើនឡើ​ងច្រើន​នៃចំនួ​នប្រជាជ​នមែនទេ? តើភពផែនដី​អាចទ្រទ្រង់​ជីវិត​មនុស្ស​បានចំនួ​នប៉ុន្មាននាក់? តើប្រទេ​សនីមួយ​ៗគួរតែព្យាយា​មកម្រិត​ចំនួ​នប្រជាជ​នរបស់​គេដែ​រឬទេ?* ទាំងនេះ​គឺជាចំណោទ​មួយចយ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ចំពោះរដ្ឋាភិបាល​ អង្គការ​អន្តរជាតិ និងមនុស្ស​គ្រប់រូប ឲគួរតែចាប់​ផ្តើមគិតគូរ​អំពី​បញ្ហា​នេះ។

ចំនួន​ប្រជាជន​នៅលើពិភពលោក​ចាប់ផ្តើម​កើនឡើង​កាន់តែ​រហ័ស។ កាលពី​១០,០០០ឆ្នាំ​មុនគ.ស មានប្រជាជន​ប្រហែល១០លាននាក់។ នៅគ.សទី១ ចំនួន​ប្រជាជន​មានប្រមាណ​៣០០លាននាក់។ អស់រយៈកាល​១៧៥០ឆ្នាំ ប្រជាជន​បានកើនឡើង​ដល់​៦២៥លាននាក់ គឺកើនឡើងពីរដងធៀបទៅនឹងដើមគ.ស។ ១០០ឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ១៨៥០ ចំនួនប្រជាជន​ ស្ទើរតែកើនឡើងទ្វេរម្តងទៀត ចំនួន១១៣០លាននាក់។ នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩៥០ ការប៉ាន់ស្មាន​ បានកើនឡើងដល់​២៥១០លាននាក់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ មានប្រជាជន​ប្រាមណ៥៣០០លាននាក់។ រហូតមក​ដល់ឆ្នាំ​២០០០ គេរំពឹងថា​ ប្រជាជន​នៅលើពិភពលោក​ អាចនឹងកើនឡើង​ដល់ជាង​៦០០០,០០០,០០០នាក់ ហើយ១០,០០០,០០០,០០០នាក់ នៅឆ្នាំ​២០៥០។
លើសពីនេះទៅទៀត ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ នឹងរស់នៅតំបន់​ក្រីក្រអនាធិបតេយ្យ​តាមបណ្តាទីក្រុង​ធំៗ។ បច្ចុប្បន្ននេះ(១៩៩៩) ៩៥ភាគរយនៃ​ប្រជាជន​ពិភពលោក រស់នៅក្នុង​ប្រទេសក្រីក្រ។ មានន័យថា ប្រជាជន​ភាគច្រើន ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ក្រីក្រនៅឡើយ។ ចំនួនប្រជាជន កាន់តែ​កើនឡើងឆាប់រហ័ស​នៅក្នុងទីក្រុង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ទីក្រុងនៃប្រទេស​លោកទី៣តែមួយប៉ុណ្ណោះ មានប្រជាជន​រហូតដល់៥លាននាក់។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០០០ ចំនួន​នេះនឹងកើនឡើង​ដល់៤៦លាននាក់។ ដូច្នេះ ពលរដ្ឋភាគច្រើន នឹងរស់នៅក្នុងទីក្រុង។ 
សំណួរស្រដៀងគ្នានេះ បានចោទសួរឡើងថា តើផែនដីមានធនធាន​ធម្មជាតិគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទ្រទ្រង់មនុស្សដ៏​ច្រើនសន្ធឹក​សន្ធាប់នេះ​បានទេ? អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ខុសៗគ្នា ផ្តល់ចម្លើយ​ខុសៗគ្នា​ដែរទៅ​នឹងសំណួរខាង​លើនេះ។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ខ្លះនិយាយថា ធនធាន​នៅលើផែនដី​អាចគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់​ទ្រទ្រង់មនុស្សជាង​៦០០០លាននាក់។ ទោះជាយ៉ាង​នេះក្តី ក្រុមប្រទេស​អ្នកមានដែលមានតិចតួច​ក្នុងចំណោម​ប្រជាជន​ពិភពលោក បែរជា​ប្រើប្រាស់​ធនធានច្រើនជាង​គេទៅវិញ។ ប៉ុន្តែប្រជាជន​គ្រប់រូប នឹងទទួលបាន​ធនធាន​គ្រប់គ្រាន់ ប្រសិនបើ ធនធានទាំងនេះ ត្រូវ​បានចែកចាយដោយតុល្យភាព​ទៅជុំវិញ​ពិភពលោក។ 
អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ផ្សេងទៀត បាននិយាយថា យើងគួរតែកម្រិតកំណើន​ប្រជាជន ពីព្រោះធនធាន​របស់យើង​មានកំណត់។ មានតែ១០ភាគរយ​នៃផ្ទៃដីសរុប​ប៉ុណ្ណោះ អាចប្រើប្រាស់​សម្រាប់កសិកម្ម​ដាំដុះ ហើយ២០ភាគរយ​ផ្សេងទៀត សម្រាប់​ការចិញ្ចឹម​សត្វ។ ការបង្កើន​ទំហំផ្ទៃដីដាំដុះ អាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែបានតិចតួច។ ដីខ្លះនៅក្នុង​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍន៍ អាចនឹង​ទទួលបានផលច្រើន​ពីវិស័យកសិកម្ម​ ប្រសិនបើ​គេប្រើប្រាស់​យុទ្ធវិធីដាំដុះ​តាមបែប​ទំនើប ប៉ុន្តែវិធីនេះ ក៏នៅតែ​មិនអាចបង្កើន​ផលិតកម្ម​ទូទាំង​ពិភពលោក​បានច្រើន​ណាស់ណា​ដែរ។ 
យើងគ្រប់គ្នា បានដឹងហើយថា បរិមាណ​ឥន្ធនៈមានកំណត់។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ បរិមាណនៃ​ដែក ប្រាក់ មាស និងលោហៈផ្សេង​ទៀត ក៏មានកំណត់ដែរ។ សូម្បីតែទឹកដែល​យើងអាច​ប្រើប្រាស់​សព្វថ្ងៃ ក៏មានកំណត់ ដែលភាគច្រើន​នៃទឹកនៅលើផែនដី​គឺជាទឹកប្រៃ ហើយទឹកសាបភាគច្រើន គឺជាទឹកកកដែល​មានតែនៅតាម​ប៉ូលខាងជើង និងខាងត្បូងតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែកូរេខាងត្បូង
ឌី សាវេត

**ឌី សាវេត** (អង់គ្លេស: Dy Saveth) តារាភាពយន្តខ្មែរ ទសវត្សរ៍ ៦០-៧០ (កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៤) អ្នកស្រីគឺជាតារាសម្ដែង ជនជាតិខ្មែរ ដែលជារឿយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា តារាសម្ដែងល្អបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាទសវត្សន៍ទី៦០ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ អ្នកស្រី ត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសសម្រាប់ភាពប៉ិនប្រសប់នៃការសម្ដែង ជាមួយនិងការដាក់អារម្មណ៍នៃមនោសញ្ចេតនាពិតៗ ក្នុងខ្សែរភាពយន្ត ហើយអ្នកស្រី បានទទួលការអបអរសាទរជាច្រើនពេញមួយអាជីពរបស់គាត់ ដែលផ្ដោតទៅលើការឈ្នះពានរង្វាន់ភាពយន្ត និង ការតែតាំងបំពាក់មេដាយកិត្តិយសផងដែរ ។

## ជីវិតចាប់ផ្ដើម 
**Early life**
 

ឌី សាវេត កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៤ នៅសាលាសង្កាត់គីឡូម៉ែត្រលេខ៦ ខណ្ឌឫស្សីកែវ ក្រុងភ្នំពេញ ។ អ្នកស្រីមានឪពុកឈ្មោះ ឌី ណយ ជាចាងហ្វាងស្មៀននៃ សាលាឧទ្ធរណ៍-រាជធានីភ្នំពេញ និង មានម្ដាយឈ្មោះ សាត់ រឹម ជាសិល្បៈនាដរបាំ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង អ្នកស្រីមានបងប្អូនបង្កើត ៦នាក់ ហើយអ្នកស្រីជាកូនទី៧ ដែលជាកូនពៅផងដែរ រីឯបងប្អូន៥នាក់ទៀត របស់អ្នកស្រីបានស្លាប់ ក្នុងសម័កាល កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ឬ គ្រប់គ្នាស្គាល់ថាជាសម័យកាល របស់ពួកខ្មែរក្រហម ដែលសម្លាប់ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់អស់រាប់លាននាក់ដែលគិតចាប់ពីឆ្នាំ 1975 ដល់ឆ្នាំ 1979 មានតែបងស្រី សាវេតតែម្នាក់ប៉ុនណោះដែលនៅរស់ គាត់មានឈ្មោះថា ឌី សាវ៉ៃ បច្ចុប្បន្នគាត់រស់នៅ ប្រទេសបារាំង ។ ក្នុងវ័យកុមារភាព អ្នកស្រី ឌីសាវេត បានសិក្សានៅសាលាបឋមសិក្សា សម្ដេចសុធារស់ និង បានបន្តការសិក្សាថ្នាក់វិទ្យាល័យ នៃសាលា វិទ្យាល័យចតុមុខ ក្រោយមក សាវេត បានចូលរួមប្រឡងបវរកញ្ញាឯកថ្នាក់ជាតិ ប្រចាំក្រុងភ្នំពេញផងដែរ ហើយជាភាពជោគជ័យមួយផងដែរ ដែលសាវេតបានជាប់ជ័យលាភីលេខ១ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ ហើយជាពេលដែល សាវេត មានភាពល្បីឈ្មោះនិងត្រូវបានផលិតករក្នុងស្រុកជាច្រើនទាក់ទងឱ្យទៅសម្ដែងធ្វើជាតារាភាពយន្ត ហើយវាជាពេលចាប់ផ្ដើមដំបូងរបស់ សាវេត ក្នុងការបោះជំហ៊ានទៅក្នុងពិភពសិល្បៈ ជាមួយនិងការថតខ្សែរភាពយន្តលើកដំបូង មានចំណងជើងថា "ក្បូនជីវិត" ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1960 ។

## អជីបសម្ដែងភាពយន្ត 
**Movie career**
### ភាពជោគជ័យដំបូង (១៩៦០-១៩៦៣) 
**The First Success (1960-1963)**

អជីបសិល្បៈដំបូងរបស់អ្នកស្រី ឌី សាវេត ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1960 គឺអ្នកស្រីបានតំណែងជាតួឯកស្រី ក្នុងរឿង "ក្បូនជីវិត" ដែលជាការដឹកនាំរឿងដោយលោក អួង កន់ធួក លោកជាចាងហ្វាងផលិតកម្ម កងចក្រភាពយន្ត ដែលបានដាក់បញ្ចាំងរឿងនេះក្នុងរោងភាពយន្ត ចំនួន៨ នៅរាជធានីភ្នំពេញ និង បានដាក់បញ្ចាំងរយៈពេល ២ខែ នាចុងឆ្នាំ ១៩៦០ ភាពល្បីល្បាញនៃខ្សែរភាពយន្តនេះ ត្រូវបានអ្នកសារពត៌មានក្នុងស្រុកយកមកចុះផ្សាយនៅលើកាសែត និង ទស្សនាវដ្តីជាបន្តបន្ទាប់ នាដើមឆ្នាំ ១៩៦១ ហើយជាពេលដែលអ្នកស្រី ឌីសាវេត ត្រូវបានគេស្គាល់ច្រើនថាជាតារាសម្ដែងដ៏សាកសមក្នុងរឿងនេះផងដែរ ។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៦១ ស្នាដៃបន្ទាប់របស់អ្នកស្រី ឌី សាវេត គឺរឿង "លលកញីឈ្មោល" របស់ផលិតកម្មចន្ទឆាយាភាពយន្ត ដែលអ្នកស្រីបានដើរតួជាក្មេងស្រីសិស្សសាលាក្នុងរឿងនេះផងដែរ ហើយរឿងនេះដែរមានភាពល្បីល្បាញក្នុងការដាក់បញ្ចូលបទភ្លេងដើម (Original Sound Track) គឺបទ លលកញីឈ្មោល បកស្រាយដោយលោក មាស ហុកសេង ។ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ឌី សាវេត បានបន្តថតខ្សែរភាពយន្តជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងនោះមានរឿង "ហួសហើយជាតិនេះ"  (It Is Over for This Life) ដែលជាការសហការផលិតលើកដំបូងជាមួយ ផលិតករហុងកុង ហើយរឿងនេះដែរមានភាពល្បីល្បាញក្នុងការដាក់បញ្ចូលបទភ្លេងដើម (Original Sound Track) គឺបទ "ហួសហើយជាតិនេះ" បកស្រាយដោយលោក ស៊ីន ស៊ីសាមុត និង អ្នកស្រី ម៉ៅ សារ៉េត បទមួយនេះផងដែរមានភាពពេញនិយមចាក់ស្ដាប់ជាច្រើនតាមបណ្ដាញវិទ្យុផងដែរ ។

## សមិទ្ធិផល 
**Achievement**

## ឯកសារយោង
ជីវក

**ជីវក កោមារភត្ត**​ លោក​គឺ​ជា​កូន​ប្រុស​របស់​ស្រី​ផ្កាមាសម្នាក់ (ធម្មតា​ស្រី​ផ្កាមាស​ ពេល​កើត​បាន​កូន​ប្រុស តែង​យក​កូន​ប្រុស​នោះ​ទៅ​បំបោរបង់​ចោល ទុក​តែ​កូន​ស្រី​ប៉ុណ្ណោះ​ដើម្បី​បន្ត​មុខ​របរ​របស់​ខ្លួន)។ លោក​មាន​បង​ស្រី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​នាង​សិរិមា​ដែល​ជា​ស្រី​សោភិនី​លេខ​១​ប្រចាំ​នៅ​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ។ លោក​​ត្រូវ​បាន​**ព្រះ​អភ័យ​រាជ​កុមារ** ស្តេច​ទៅ​ជួប​ ហើយ​ក៏​អោយ​នាំ​យក​លោកចូល​ក្នុង​នគរ ប្រគល់​អោយ​មេដោះ​ចិញ្ចឹម​រក្សា។ មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​លោក​ថា **ជីវក** បាន​សេចក្តី​ថា​"នៅ​រស់" ​និង​តាំង​ឈ្មោះ​ថា កោមារភត្ត ព្រោះ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទ្រង់​ចិញ្ចឹម។ លុះ​លោក​ចម្រើន​វ័យ​ លោក​បាន​រៀន​ផ្នែក​ខាង​វិជ្ជា​ពេទ្យ ក្លាយ​ជា​ពេទ្យ​ប្រចាំ​ក្នុង​រាជ​វាំង។ លោក​មាន​កំលាំង​ស្មើ​នឹង​ដំរី​សារ​៥។
## ពុទ្ធសាសនា 
សម័យ​មួយ​ ពេទ្យ​ជីវក បាន​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​វរកាយ​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដែល​ស្រពាប់​ស្រពោន​ដោយ​រោគ អោយ​សះ​ស្បើយ​ជា​ប្រក្រតី​ហើយ​បាន​ថ្វាយ​សំពត់​មួយ​គូ ដែល​ត្បាញ​អំពី​ដែន​សីវី ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ធ្វើ​អនុមោទនា ពេល​អនុមោទនា​ចប់​ ពេទ្យ​ជីវក​បាន​តាំង​នៅ​ក្នុង​សោតាបត្តិផល ទើប​គិត​ថា យើង​គួរ​នឹង​ថែ​រក្សា​ព្រះ​ពុទ្ធ​មួយ​ថ្ងៃ ២​ទៅ​៣​ដង។ លោក​គិត​ទៀត​ថា ផ្លូវ​ទៅ​ភ្នំ​គិជ្ឈកូដ និង​ព្រះ​វិហារ​វេឡុវ័ន​នៅ​ឆ្ងាយ​ហួស​ប្រមាណ។ លោក​ក៏​បាន​កសាង​ព្រះ​វិហារ​មួយ​ក្នុង​សួន​អម្ពវ័ន​របស់​លោក​ហើយ​វេរ​ប្រគេនព្រះ​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន។

## យោង 
អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី ព.ស.​២៥៥៣

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
អ្នកយកការណ៍នៅទ្វីបអាស៊ី (Asian Correspondent)

​**អ្នកយកការណ៍នៅទ្វីបអាស៊ី (Asian Correspondent)**​ គឺជាគេហទំព័រមួយសំរាប់អ្នកកាសែត ដែលធ្វើការនៅទ្វីបអាស៊ី ហើយជាក្រុមហ៊ុនរបស់ *ហៃព្រិត ញូស៍ លីមីធីដ* (Hybrid News Limited) ដែលបានបង្កើតគេហទំព័រនៅ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ សំរាប់អ្នកកាសែត អ្នកបង្កើតប្លក់ល្អ និងភ្នាក់ងារសារពត៌មាននៅទ្វីបអាស៊ី។ នៅ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៩ មានអ្នកកាសែត និងបង្កើតប្លក់៤០នាក់​ព្រមទាំងអ្នកភ្នាក់ងារសារពត៌មានរបស់សមាគមន៏សារពត៌មាន Associated Press។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គេហទំព័រ  ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
តូនី វ៉ាការ៉ូ

**លោកតូនី វ៉ាការ៉ូ **

លោកតូនីវ៉ាការ៉ូកើតខែធ្នូទី២០ឆ្នាំ១៩២២ ។ ឬហៅក្រៅថាមីឆែល ( Michael ) ជាជាងថតរូបអាមេរិចកាំងដែលគាត់ទទួលកិត្តិយសល្បីល្បាញ
នេះដោយសារតែរូបថតរបស់គាត់ដែលបានថតក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងកំឡុងពេលឆ្នាំ១៩៤៤ ៕ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ នៅក្នុងប្រទេសអាឡឺម៉ង់
បន្ទាប់ពីសង្រាមលោកលើកទី២ គាត់ក្លាយជាជាងថតហ្វេសិនសូ និងឡាយសតាយរបស់ទស្សនាវត្តីអាមេរិច ៕
គាត់កើតនៅក្នុង គ្រីនស្បើក នៅក្នុងគ្រួសារ ផិនសីលវ៉ានា ហើយជាកូនទី២ក្នុងចំនោមកូន៣នាក់ ។គាត់ជាកូនប្រុសតែមួយក្នុងគ្រួសារពុក
របស់គាត់ជាជនអន្តោប្រវេសអ៊ីតាលី។ពុករបស់គាត់ឈ្មោះយូសេបអានតាណូ កើតនៅ ទី១៤តុលាឆ្នាំ១៨៧៤ ។ហើយគ្រួសាររបស់ទាំងមូល
ក៏បានប្តូទីលំនៅទៅអ៊ីតាលីវិញជាកន្លែងដែលតូនីចំនាញភាពជាយុវវ័យរបស់គាត់ ។
វ៉ាការ៉ូបានប្រយុទ្ធចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៤ដល់១៩៤៥​ជាសាធារណនិងលើកទី៨៣នៃការបំបែកទ័ពជើងគោករបស់អាមេរិកក្នុងណ័រមាឌី​ហើយបន្ទាប់
មកនៅក្នុងអាឡឺម៉ង់ ។ ការងាររបស់គាត់គឹជាសេនាដសស្តាំដែលមានពេលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងពេលថ្ងៃសំរាប់ថតរូប នៅចុងបញ្ជប់នៃសង្គាមក្នុង
អឺរ៉ុប ។ លោកវ៉ាការរ៉ូបានក្លាយជាមន្រីផ្នែកខាងថតរូបការសែតឌីវ៉ាយសិនញូផេភើ  នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ គាត់បានលាឈប់ពីសង្រ្គាម
វ៉ាការ៉ូក៏ស្នាក់នៅក្នុប្រទេសអាឡឹម៉ង់ជាកន្លែងដែលគាត់បានទទួលការងាតំបូងរបស់គាត់ជាជាងថតរូបសំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិច ហើយនៅចុង
សបា្តហ៏គឹនៅថ្ងៃអាទិត្យជាស៊ុបព្លីមិនរបស់អាមេរិច និង អាមីញូផេភើស្តា និង ស្ត្រីប រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៩ លោកវ៉ាការ៉ូបានធ្វើការថតរូបនៅ
ក្នុងប្រទេសអាឡឺម៉ង់  អឺរ៉ុប ជា Documenting post war life .បន្ទាបើពីការវិលត្រឡប់របស់គាត់មកប្រទេសអាមេរិចក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ កាត់បាន
ធ្វើការដើម្បីរកប្រាក់ចិញ្ចឺមជិវិតរបស់គាត់និងបន្ទាប់មកក៏បានចូលរួមកាងាក្នុងទស្សនាវត្តីហ្វែ ( the magazine Flair​ ) ។ រូបថតរបស់គាត់ដេលខិតខំថតក្នុងកំឡុងពេលសង្រ្គាមដែលចំនួន៤០០០រូបភាពក៏ត្ូវបាត់បង់ទៅដោយចៃដន្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ។ 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកាសែត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកថតរូប
ម៉ាស៊ីនថត លេកា

## ប្រវត្តិ
### មុនសង្រ្គាមលោកលើកទី២
thumb|left|ការផលិតឡើងវិញនៃគំរូដើម​ម៉ាស៊ីនថតលេកា, 1913, 1:3,5

គំរូនៃម៉ាស៊ីនថតលេកាដំបូងបានបង្កើតឡើងដោយ**អូស្ការបារណែក**នៅ** អ៊ឺសលេសអុពធីចវែក​**វេស្លេរឆ្នាំ​ ១៩១៣ ។ នៅក្នុងថ្ងៃអនាគតវាជាម៉ាស៊ីន
ថតតូចមួយសម្រាប់ថតទេសភាព ជាពិសេសក្នុងពេលដែលធ្វើរដំណើរឡើងភ្នំជាដើម ម៉ាស៊ីនថតលេកាបានប្រតិបត្តិដំបូង៣៥ មម ម៉ាស៊ីនថត ។
ស្តង់ដារនៅក្នុងភាពយន្តគឺ ៣៥​មម ហ្វីល ។ ម៉ាស៊ីនថតលេកានាំយករូបភាពដែលផ្តេក ហើយពង្រីកទំហំរហូតដល់ ២៤x៣៦មម ជំនួស ១៨x២៤មម ត្រូវ
បានប្រើដោយអ្នកថតវីឌីអូ ហើយបានយកទៅផលិតខ្សែភាពយន្តដោយថតបញ្ឈ ជាមួយនិង ​២:៣ ទ្រង់ទ្រាយ  ។

ម៉ាស៊ីនថតលេកាជាធម្មតាបានបង្ហាញឡើងវិញ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៣ លោកបារណែក បានទទួលទំនុកចិត្រពីចៅវ៉ាយរបស់លោក  អ៊ឺសលេស២
បង្កើតគំរូដើមជាក្រុមនៃ ៣១ ។ ម៉ាស៊ីនថតបានទទួលជោគជ័យភ្លាមៗ ខណ:ពេលដែលបានបង្ហាញនៅឆ្នាំ ១៩២៥ ឡេពហ្សិក ស្ពិងហ្វែគឺជាម៉ាស៊ីនថត
លេកា ១ (សម្រាបម៉ាស៊ីនថតលេស) ។ ផ្ទៃរាបនៃចំនុចរួមពន្លឺបានរៀបចំពី ១/២០ ទៅ ១/៥០០វិនាទី ​ នៅក្នុងការបន្ថែមទៅ Z សម្រាប់ហ្សិត(ពេល)
តួនាទី ។
ដោយសារតែគំនិតរបស់លោក​ បារណែក សម្រាប់ម៉ាស៊ីនថត លេកា បានប្រើជាម៉ាស៊ីនថតតូចមួយ  គំនិតអវិជ្ជមានដ៏តូចមួយអាចបង្កើតរូបភាពធំមួយ
ដោយការបង្រីក("អវិជ្ជមានដ៏តូចទៅជារូបភាពយ៉ាងធំ"គឺគំនិត) ម៉ាស៊ីនថតត្រូវកាកែវពង្រីកដែលមានគុណភាពខ្ពស់ដើម្បីបង្កើតដែលស្រួច ។​ កែវពង្រីក
ម៉ាស៊ីនថតលេកាដំបូងបង្អស់គឺ ៥០មម ហ/៣.៥ រចនាដោយត្រីភាគីនៃឆ្នាំ១៨៩៣​ បានយកលំនាំតាមសាស្រ្តាចារ្យ មែក ប៊ឺរែខ នៅលែស៏ ។ កែវពង្រីក
មានប្រាំធាតុនៃបីផ្នែកហើយបានហៅថាលែស៏ អាណេស្ទិកមេត ។ ដែលមិនដូចផ្នែកដ៏ទៃទៀត លែស៏ អាណេស្ទិកមេត កន្លែងសន្ទះរវាងទីមួយនិងទីពី ។ 
កែវនៃម៉ាស៊ីនថតបានដូរឈ្មោះជា ELMAX សម្រាប់ E​​ លេស៏ និង MAX ប៊ឺរ៉ែក ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ លេស៏មានកានឿយហត់និងការងារក្នុងការការផលិត
កែវជាមួយ​ រីកចំរើននៃភ្នែកទ្រព្យសម្បត្ត និងសាស្រ្តាចារ្យ ប៊ឺរ៉ែក​ បានរចនាអោយមានការីកចំរើក្នុងជំនាន់នៃ ELMAR ហើយបានហៅថា អ៊ីលមារ ជាមួយនិង ជាមួយនិងការងារដែលងាយៗនៅក្នុងបីក្រុម ។​ សាស្រ្តាចារ្យ ប៊ឺរ៉ែកមានឆ្កែពីរ ហែកធ័រ និង រែក ។ ពីដំបូងនៃឆ្កែទាំងនេះ គឺ​ ហែកធ័រ បានអោ
យឈ្មោះរបស់គាត់ជាក្រុមនៃកែវ លេកា ហើយឈ្មោះនៃការបង្ហាញទីពីរនៅក្នុង  សាម៉ារែក  ។
### បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមលោកលើកទី ២
បន្ទាប់ពីសង្រ្គាម លោក​លែស៏​​ បានបន្តធ្វើរការផលិតពីជំនាន់ក្រោយនៃ ម៉ាស៊ិនថតលេកា ២ និងម៉ាស៊ិនថតលេកា ៣ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤ លោកលែស៏បានបង្ហាញ ម៉ាស៊ីនថតលេកា M3 ដោយការបង្ហាញនូវម៉ាស៊ីនថតលេកាថ្មី M ដាក់យ៉ាងជិត
វាជាប្រភេទកែវស្រួច ។ ម៉ាស៊ីនថតនេះបានរួមផ្សំនឋាន ហើយវត្ថុដែលមើលឃើញទៅក្នុងគឺផ្នែកដ៏ធំមួយ
គំហើញយ៉ាងច្បាស់ជាមួយនិងរូបភាពភ្លឺច្បាស់ពីរដងនៅកណ្តាល ។ របៀបនេះបានបង្ហាញផងដែរជារបៀបមួយ ជំនួយនៃកាជួសជុល ។
នៅក្នុងការបន្ថែម វាមានទ្រាប់កៅស៊ូថ្មី អាចទុកចិត្តបាន គឺផ្ទៃរាបនៃចំនុចរួមពន្លឺបិទជិត ។ គំរូនេះបានបន្តទៅសំអាត (ជំនាន់យឺតបំផុតបាននិងកំពុងចាប់ផ្តើម M7និងMPទាំងពីរជាមួយទំរង់គឺ ២៨,៣៥,៥០,៧៥,៩០,និង១៣៥មមកែវពង្រីកជាមួយនិងការបង្ហាញដោយ
ស្វ័យប្រវត្តិ​ភាពខុសគ្នាកែវពង្រីកគឺនៅទល់ខាងលើ)  ។

Image:LEI0060 186 Leica I Sn.5193 1927 Originalzustand Front-2 FS-15.jpg
Image:LeicaIIIf-600.jpg|ម៉ាស៊ីនថតលេកាIIIf (1950), មួយនៃកាដាក់ចុងក្រោយនៃមាស៊ីនថតលេកា,ជាមួយនិង 50មម/f1.5 សាំម៉ារី
Image:Leica MP (2003) and Leica M3 (1954).jpg|MPរបស់ លេកានៃឆ្នាំ 2003 និង M3 នៃឆ្នាំ 1954
Image:Leica M.jpg|ម៉ាស៊ីនថត​ លេកាសម័យទំនើបប្រភេទ M

### រោងចក្រមានការីកចមរើន
លេស៍បានខិងខំដើម្បីអោយរោងចក្រមានការីចំរើនយ៉ាងលឿនទៅលើម៉ាស៊ីនថតសម័យថ្មីរហូតដល់ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៥០។ ម៉ាស៊ីនថតជាច្រើនបានបញ្ជូនបករោងចក្រវិញ ហើយនឹងកែតំរូវម៉ូដចាស់អោយបានប្រសើរឡើង។ បានកែប្រែពីម៉ាស៊ីនថតកែមពីរទៅជាម៉ស៊ីនថតដែលមានលំដាប់ថ្នាក់។
ម៉ាស៊ីនថត​​ លេកា

The first Leica prototypes were built by Oskar Barnack at Ernst Leitz Optische Werke, Wetzlar, in 1913. Intended as a compact camera for landscape photography, particularly during mountain trips, the Leica was the first practical 35 mm camera, using standard cinema 35 mm film. The Leica transports the film horizontally, extending the frame size to 24×36 mm, instead of the 18×24 mm used by cinema cameras which transported the film vertically, with a 2:3 aspect ratio.

The Leica went through several iterations, and in 1923 Barnack convinced his boss, Ernst Leitz II, to make a prototype series of 31. The camera was an immediate success when introduced at the 1925 Leipzig Spring Fair as the Leica I (for Leitz camera). The focal plane shutter had a range from 1/20 to 1/500 second, in addition to a Z for Zeit (time) position.
## ប្រវត្ត
### មុនសង្រ្គាមលោកលើកទី២
thumb|left|ការផលិតឡើងវិញនៃគំរូដើមម៉ាស៊ីនថតលេកា, 1913, 1:3,5

  គំរូនៃម៉ាស៊ីនថតលេកាដំបូងបានបង្កើតឡើងដោត អូស្ការ បារណែក នៅ អ៊ឺសលេសអុពធីចវែក​វេស្លេរឆ្នាំ​ ១៩១៣ ។ នៅក្នុងថ្ងៃអនាគតវាជាម៉ាស៊ីន
ថតតូចមួយសម្រាបថតទេសភាព ជាពិសេសក្នុងពេលដែលធ្វើរដំណើរឡើងភ្នំជាដើម ម៉ាស៊ីនថតលេកាបានប្រតិបត្តិដំបូង ៣៥ មម ម៉ាស៊ីនថត ។
ស្តងដានៅក្នុងភាពយន្តគឺ ៣៥​ មម ហ្វីល ។ ម៉ាស៊ីនថតលេកានាំយករូបភាពដែលផ្តេក ដែលពង្រីកទំហំរហូតដល់ ២៤x៣៦មម ជំនួស ១៨x២៤មម ត្រូវ
បានប្រើដោយអ្នកថតវីឌីអូ ហើយបានយកទៅផលិតខ្សែភាពយន្តដោយថតបញ្ឈ ជាមួយនិង ​២:៣ ទ្រង់ទ្រាយ  ។
ភ្នាក់ងារសារព័ត៍មាន

## កិច្ចដំបូង
មុនពេលដែលសារព័ទ៍មានត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដ់មសតវត្សទ១៧ គឺមន្រីរដ្ឋាភិបាលប្រើក្តាព័ទ៍មានព័ត៍មានដើម្បីផ្សព្វផ្សាយ។

## ប្រវត្តិដំបូង
ឯកសារដំបូងនៃសារព័ទ៍មានត្រូវបានសរសេនៅក្នុងភាសាអេហ្ស៊ីបដែលលោក Pharohsបានប្រើនូវការផ្សព្វផ្សាយនូវកំរិតសារព័ទ៍មានក្នុងរដ្ឋ
ចមនួន( ២៤០០មុនគ្រឺសករាជ) ការសាកល្បងនេះគឺជាដើមហេតុនៃការអនុវត្តន៍សំាន់ជាងគេ។នៅក្នុងសម័យរ៉ូមដំបូងឬActa Diurna 

In Ancient Rome, Acta Diurna, or government announcement bulletins, were made public by Julius Caesar. They were carved in metal or stone and posted in public places.
In China, early government-produced news sheets, called tipao, circulated among court officials during the late Han dynasty (second and third centuries AD). Between 713 and 734, the Kaiyuan Za Bao ("Bulletin of the Court") of the Chinese Tang Dynasty published government news; it was handwritten on silk and read by government officials. In 1582 there was the first reference to privately published newssheets in Beijing, during the late Ming Dynasty;[5]
អង្គការសហភាពអន្តរជាតិដើម្បីអភិរក្សធម្មជាតិ

**អង្គការសហភាពអន្តរជាតិដើម្បីអភិរក្សធម្មជាតិ** (, អក្សរកាត់ **IUCN**) គឺជា អង្គការអន្តរជាតិមួយដែលបានបង្កើតឡើងដើម្បីការពារអភិរក្ស plants, animals and habitats. It was first called the "សហភាពអភិរក្សពិភពលោក (World Conservation Union)." It was started in 1948, with its main office in Gland, Switzerland. The IUCN brings together 83 states, 108 government agencies, 766 Non-governmental organizations and 81 international organizations and about 10,000 experts and scientists from countries around the world.

IUCN's purpose is to influence, encourage and assist countriess around the world to conserve the quality and diversity of nature. It also has to make sure that any use of natural resources is fair and  sustainable without harming the earth..

At the first meeting at Fontainebleau, France, on 5 October, 1948, 18 governments, seven international organisations, and 107 national nature conservation organisations agreed to form the International Union for the Protection of Nature.

From the start the most important task has been to explore and develop arrangements that can allow development as well as helping people and nations to better preserve their flora and fauna. The ICUN has always argued that needs of local communities, people and nations have to be the main part of a conservation plan. Areas needing protection and threatened species would be best protected:

The IUCN now has offices in many of the nations around the world. It is able to provide the services of a large group of mainly voluntary specialists, providing local level advice and conservation services.

## មើលផងដែរ 
* IUCN Red List of Threatened Species

## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* IUCN official website
* Friends of World Heritage A non-profit organization that identifies projects that support local tourism activities that can help provide jobs and protect World Heritage sites.
* Review of the 2008 Red List of Threatened Species

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
មហាត្មះគន្ធី

**មហាត្មះ​ ការាំចាន់ គន្ធី**(០២-តុលា-១៨៦៩​ ដល់ ៣០-មករា-១៩៤៨) ជាមេដឹកនាំមនោគមវិជ្ជា និងជាអ្នកនយោបាយដ៏ពូកែនៃប្រទេសឥណ្ឌាអំឡុងពេលចលនាទាមទារឯករាជ្យជាតិឥណ្ឌា។​ គាត់ជាអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការទប់ទល់ពីការគាបសង្កត់អ្នកបាសបោរជាច្រើន ដោយការប្រកាន់ភ្ជាប់ភាពអត់ធ្មត់ អហិង្សា **គន្ធី**បានធ្វើអោយប្រទេសឥណ្ឌាឆ្ពោះទៅរកញភាពឯករាជ្យ និងបានបំផុសអោយមានចលនាតស៊ូសំរាប់សិទ្ធនិងសេរីភាព ក្នុងពិភពលោក។ ជារឿយៗ**គន្ធី**ត្រូវបានអះអាងថាជា**មហាត្មះ**រឺ វិញ្ញានខក្ខដ៏អស្ចារ្យ,​ ជាកិត្តិយសមួយដំបូងដែលបានអនុវត្ដន៍ចំពោះគាត់ដោយ រ៉ាប៊ីនដ្រិណាថ​ តាហ្គរ។ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅ​ **បាពូ**(Bapu)ដែលមានន័យថា **ឪពុក**​ ហើយត្រូវបានដាក់កិត្តនាមថា **បិតាជាតិ** ។គាត់បានកើតនៅថ្ងៃ,​ ០២-តុលា, ត្រូវបានរំលឹកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាជាបុណ្យជាតិឈ្មោះថា **គន្ធី ដ្យាយន្តទី** ហើយក្នុងពិភពលោកជាថ្ងៃ**បុណ្យសន្ដិភាពជាតិ**។
ដំបូង គន្ធីបានជួលជាមេធាវីនេរទេសន៍គ្មានហិង្សាទៅក្នុងអាព្រិចខាងត្បូង, ក្នុងការតស៊ូរបស់សហគមន៍ឥណ្ឌាសំរាប់សិទ្ធប្រជាជន។ បន្ទាប់ពីការត្រឡប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩១៥, គាត់បានរៀបចំអំពីការងារកសិកម្ម កសិករ​ និងកម្មករទីក្រុងតវ៉ាពន្ធដីឡើងថ្លៃ និងភាពរើសអើងប្រកាន់ពូជសាសន៍។ ក្នុងការប៉ានស្មានរបស់អ្នកដឹកនាំនៃសមាជជាតិឥណ្ឌាក្នុងឆាំ១៩២១, គន្ធីបានបញ្ចុះបញ្ចូលប្រទេសទាំងមូលចំពោះភាពក្រីក្រដោយងាយស្រួល, ការពង្រីកសិទ្ធនារី​, កសាងសាសនា និងមិត្តភាពជាតិពន្ធ,​ បង្កើនការជឿជាក់លើសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនឯង,  តែការសម្រេចច្បាប់ទាំងនោះ​ និងឯករាជ្យភាពគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេស។ គន្ធី បានដឹកនាំជនជាតិឥណ្ឌាយ៉ាងប្រសើរក្នុងការតវ៉ាបង់ពន្ធអំបិលរបស់អង់គ្លេសនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣០ ហើយក្រោយមកបានបន្ដេញអង់គ្លេសចេញពីឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩៤២។ គាត់ត្រូវបានគេដាក់គុកអស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ ក្នុងប្រទេសអាព្រិចខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។ គន្ធី បានខិតខំអនុវន្តភាពគ្មានអំពើហិង្សា និងសេចក្តីពិតក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់និងជួយឧបត្ថម្ភដូចដែលអ្នកផ្សេងៗទៀតបានធ្វើ។ 
គាត់បានរស់នៅយ៉ាងសមរម្យក្នុងសហគមន៍ ហើយគាត់ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីឥណ្ឌា។​ 
​​​​​        ក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយរបស់គាត់ គឺគាត់មិនសប្បាយចិត្តចំពោះការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌា និងគាត់បានបញ្ឍប់ការកាប់សំលាប់រវាងសាសនាម៉ូស្លីមជាមួយសាសនាឥណ្ឌូនៅព្រំប្រទល់នៃប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ គាត់ត្រូវបានគេសម្លាប់នៅថ្ងៃទី**៣០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៨** អ្នកជាតិនិយមឥណ្ឌូ ដោយពួកគេគិតថា គាត់លំអៀងទៅខាងសាសនាម៉ូស្លីមក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ថ្ងៃទី៣០ ខែមករាគឺជាថ្ងៃ**បុណ្យនៃសេចក្ដីទុក្ខ**ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា('''Martyrs' Day**)។ គេបានដាក់ឈ្មោះអោយគាត់ថា **មហត្មះ** មានន័យថា **ព្រលឹងដ៏អស្ចារ្យ** នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៤។ គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅថា **បាពូ** មានន័យថា **ឪពុក**។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **បិតានៃសន្ដិភាព** ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយថ្ងៃកំណើត-ថ្ងៃទី០២ ខែតុលា ជាថ្ងៃបុណ្យរំលឹករបស់លោក **គន្ធី ចាយ៉ាន់ធី** , **បុណ្យជាតិ** និងជាថ្ងៃ**បុណ្យទិវាគ្មានអំពើហិង្សា'''លើពិភពលោក។
### ជីវប្រវត្តិ
សុង សេងហ៊ន

## ជីវប្រវត្តិសង្ខេប 
អ្នកស្រី​សុង សេងហ៊ន​ កើតនៅឆ្នាំ ១៩៥៨ ជា​​តារា​ចម្រៀង​​ដ៏​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​បោះ​សម្លេ​ងល្បី​ល្បាញ​​ទូទាំងប្រទេស​កម្ពុជាកាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​​៩០​។ ​អ្នកស្រីមានស្រុក​កំណើត​​នៅ​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​។ ​អ្នកស្រី ជាកូនទី២​ ក្នុងចំណោមបងប្អូនបង្កើត​ទាំង​អស់​៤នាក់ (​ស្រី​ ២នាក់ ប្រុស​២នាក់) ។ ចំពោះប្រវត្តិការ​សិក្សា អ្នកស្រី​សុង សេងហ៊ន ធ្លាប់បានសិក្សានៅ​​សាសាបឋមសិក្សា ​ពៅ​ អ៊ុំ (បច្ចុប្បន្ន​ក្លាយជា​​សាលាបឋមសិក្សាទួលគោក​)​ ហើយក្រោយមកអ្នកស្រីបានបន្តការសិក្សា​នៅ​​វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ។ លុះមកដល់របបខ្មែរ​ក្រហម​ អ្នកស្រី​ត្រូវ​បាន​គេជម្លៀស​ទៅ​កាន់ ​​​ស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបាត់ដំបង (សព្វថ្ងៃខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ)។​ នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៩​ ក្រោយ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ដួល​រលំ​ ក្រុម​គ្រួសារ​អ្នក​ស្រី​សុង​ សេងហ៊ន​​បាន​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ ហើយ​បាន​បង្កើត​បណ្ណាល័យ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា​​សាយណ្ហ​ណារ៉ា​ ដើម្បី​ប្រកប​អាជីវកម្ម​ថតកាស្សែត​និង​ថាស​ចម្រៀង​។​ សព្វថ្ងៃ​អ្នកស្រី​សុង​ សេងហ៊ន​ កំពុង​រស់នៅ​រដ្ឋ​​ផេនស៊ីលវ៉ានី​ញ៉ា​ ភាគឦសានសហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ ជាមួយក្រុមគ្រួសារ​។​

## ជីវិតសិល្បៈ​ និង​ ស្នាដៃ 
អ្នក​ស្រី​បាន​ចាប់​អាជីព​ជាតារា​ចម្រៀង​ឱ្យបណ្ណាល័យសាយណ្ហ​ណារ៉ា​ នៅឆ្នាំ​១៩៨២។​​​ បទចម្រៀង​របស់​អ្នក​ស្រី​ទាំងអស់ សុទ្ធតែ​ថតឱ្យបណ្ណាល័យសាយណ្ហ​ណារ៉ា​ ពោលគឺ​អ្នកស្រី​ពុំដែលធ្លាប់បាន​ថតឱ្យផលិតកម្ម​ណា​ផ្សេង​ឡើយ​ សូម្បី​តែ​ច្រៀង​តាម​វេទិកា​ប្រគំ​តន្រ្តីនានា​ឬ ចូលរួម​ច្រៀង​ជាកិត្តិយស​ក្នុង​កម្មវិធី​ណា​មួយ​ក៏​មិន​ដែល​ផង​។​​​ បទ​ចម្រៀង​របស់​អ្នក​ស្រី​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ត្រង់​ថា​បទ​ភាគ​ច្រើន​គឺ​អ្នក​ស្រី​ជា​អ្នក​និពន្ធ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ផ្ទាល់​តែម្ដង​។​ ក្នុង​អំឡុង​ទ.វទី​៩០ បទ​ចម្រៀង​របស់​អ្នក​ស្រី​សុង​ សេង​ហ៊ន​ បាន​ទទួល​ការ​ពេញ​និយម​គាំទ្រ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​សំណាក់​ប្រិយ​មិត្ត​អ្នក​ស្ដាប់​ចម្រៀងខ្មែរ​​គ្រប់មជ្ឈ​ដ្ឋាន​ទូទាំង​ប្រទេស​។​ ជា​ញឹក​ញាប់​ នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​សំណូមពរ​បទ​ចម្រៀង​នា​សម័យ​នោះ​ គេ​តែង​ឮប្រិយ​មិត្ត​អ្នក​ស្ដាប់​សំណូម​ពរ​ឱ្យ​ចាក់​បទ​ចម្រៀង​របស់​អ្នក​ចម្រៀង​រូប​នេះ​ទាំង​នៅស្ថានីយ៍​​វិទ្យុ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទាំង​នៅ​វិទ្យុ​សម្លេង​សហរដ្ឋអាមេរិក​​ ព្រោះ​គេយល់ថាទឹកដម​​សម្លេងអ្នក​ស្រី​ពិរោះ​លន្លង់​លន្លោច​ស្រាល​ស្រទន់​សក្តិសម​ទាំង​បទ​មនោសញ្ចេតនា​ទាំង​បទ​ញាក់​កន្រ្តាក់អារម្មណ៍​​។​ តារា​ចម្រៀង​ល្បី​ៗ​ជំនាន់​ស្របាល​អ្នក​ស្រីមាន​ដូ​ចជា​​គឺលោក​កែវ​ សារ៉ាត់​ លោកឈួយ​ សុភាព​ លោក​ទឹង​ ភិរម្យ​​ អ្នក​ស្រី​ឡុង​ ស៊ីដា​​ អ្នក​ស្រី​ដួង​ ម៉ាឡៃ ជាដើម​។​ 
បទ​​ចម្រៀង​ល្បីៗ​របស់​​អ្នកស្រីសុង​ សេង​ហ៊ន​​រួម​មាន​៖​

### បទមនោសញ្ចេតនា​ 
# បទទឹកភ្នែកសម្ងាត់​ (ខ្នើយប៉ាក់​)​
# បទ​វីយូឡុង​ស្នេហា​
# បទ​ខ្ញុំបាន​រូបថតគេបានបង​
# បទ​ដល់​វេលា​ត្រូវសារភាព​ 
# បទសុំបេះដូងមួយចំណែក​
# បទយកចិញ្ចៀនពេជ្រទៅវិញចុះ
# បទ​ស្នេហ៍វ័យកុមារ​
# បទ​ឆ្នាំមុន​
# បទ​នរណា​ធ្វើឱ្យអូន​យំ​
# បទ​ច័ន្ទរះ​ក្នុងចិត្តក្រមុំ
# បទ​អប្សរាសក់ខ្មៅ​
# បទ​ដប់ឆ្នាំ​ចាំ​ស្នេហ៍​
# បទ​ទន្លេ​ផ្ញើទុក្ខ
# ​បទនិស្ស័យតារា
# បទ​សុបិន្តតែបង
# បទស្នេហ៍ឬមិត្ត
# បទថ្ងៃនេះបងក្បត់
# បទឈឺចិត្ត
# បទផ្កាក្នុងរបង
# បទ​ស្នេហ៍យាយតា​
# បទ​បណ្ដាំឦសាន​
# បទGood Bye My Love
# បទផ្ពាល់សំណល់ (បទដើមអ្នកស្រីម៉ៅ សារ៉េត​​)
# បទរៃលាបង្គង (បទដើមអ្នកស្រ ឈួន ម៉ាឡៃ​​)

### បទញាក់​ 
# បទអញ្ជើញចូលចុះបើស្រឡាញ់
# បទក្រមុំខ្ញុំអ្នកណាសង
# បទវិលវិញហើយស្នេហ៍ស្នង
# បទវ៉ែនតាខ្មៅអាវស្បែក​
# បទបោកកូនជ្រូកទៅលេងស្រុក​
# បទចង់តែស្លាប់​
# បទ​ឌិបឌិបអ៊ូយ​
# បទ​ចាប់ក្ដាម​
# បទចេះតែស្រៈអួយ
# បទ​ចាក់ចូចបានបុណ្យ​
# បទ​កណ្ដឹងស្នេហ៍
# បទ​កុំបោះបង់ផ្កា​
# បទ​ឃើញហើយក៏ហួសចិត្ត​
# បទឡាំភ្លើនបាំងកាឡូ
# បទផ្កាកុលាបស
# បទពើតឱរ៉ា
# បទជឿមិនបាន

## ឯកសារយោ 
Description

# ទស្សនាវដ្តីប្រជាប្រិយ
ESET

**ESET** គឺ​ជា​ទី​ស្នាក់​ការ​ក្រុម​ហ៊ុន​ប្រ​ព័ន្ធ​សុវត្ថិភាព​ពត៌មាន​វិទ្យា​នៅក្នុងBratislava,Slovakia ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ដោយ​សហ​ទុន​​ក្រុម​ហ៊ុន​ពីរ។​ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួល​កិត្តិយស​ជា​ក្រុមហ៊ុនស្លូវ៉ាគី​ដែលជោគជ័យបំផុត​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៨​, ២០០៩ និង​២០១០។ ESET មានការរិយាល័យផ្តាល់នៅ  San Diego, Califonia, Buenos, Aires, Argentina, Prague, Czech Republic, and Kraków, Poland ជាអ្នកចែកចាយជំវិញ១៨០ប្រទេស។

ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១០, ក្រុមហ៊ុននេះបានប្រកាសឈ្មោះលោក Richard Marko ជា Global CEO, Milan masaryk ជា​ CFO, Pavol luka ជា​ CTO, Juraj Malcho ជា Chief Research Officer, Ignacio Sbampato ជា​អ្នកគ្រប់គ្រងខាងផ្នែកលក់និង​ទីផ្សារ​, ហើយ​ Andrew Lee ជា CEO នៃ​សាខានៅអា​មេរិច​ខាង​ជើង​។

## សមិទ្ធផល
សមិត្ថិផល​ដំបូង​របស់​ESET គឺ NOD, ជា​មក្ម​វិធី​កំ​ចាត់​មេរោគ​សំរាប់​កំ​ព្យូទ័រ​ដំណើរការ​ក្នុង​ MS-DOS។ នៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៩៨ ESETបានណែនាំ​ NOD32 ១.០ ដល់ Microsoft Windows ហើយចំពោះ​ជំនាន់ទី ២.០នៅឆ្នាំ​២០០៣​។ ការស្ថាបនា​ចុង​ក្រោយ​នៃ​ជំនាន់មូលដ្ឋានកូដ២.x គឺ ២.៧០.៣៩ និងបាន​ចេញអោយប្រើនៅ​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៦ ដើម្បី​អោយត្រូវ​គ្នា​ជា​មួយ​ Microsoft Windows Vista។ នៅក្នុងខែ​មករា​ ឆ្នាំ​២០១០, ESET បានប្រកាស​ថា​ពួកគេ​នឹង​ឈប់ការលក់​ ឬក៏​ផ្ត់នូវ​ការ​ទាញ​យក​ NOD32 ជំនាន់ទី២.x ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ២០១០ ហើយនឹងឈប់ផ្តល់ជំនួយទាន់សភាពការ​បន្ទាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១២។

ក្នុងខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០០៧ ESET បាន​ចេញជំនាន់ ៣.០ នៃ ESET NOD32 Antivirus និង ESET Smart Security ជំនាន់​ទី ៣.០ ជាមួយនឹងការរួម​បញ្ចូល​គ្នា​ នូវ ESET NOD32 antivirus នឹង មុខងារ antispam និង Firewall។ ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០០៩ ESET បានចេញជំនាន់​ទី​៤.០ ហើយនៅខែមីនា​ ឆ្នាំ​២០១០ ESET ចេញជំនាន់ទី ៤.២ទៀត។

ក្នុង​ខែកញ្ញាឆ្នាំ​២០១០ ESET បាន​ចេញ​ ESET NOD32 Antivirus សំរាប់​ Mac OS X Business Edition ហើយក្នុង​ខែវិច្ចិកា​ ឆ្នាំ​២០១០ មានកំណែសំរាប់តាមផ្ទះ ឈ្មោះ​ ESET Cybersecurity សំរាប់ Mac OS X ដូចគ្នា។

ESET NOD32 antivirus និង ESET Smart Security ៤.២ គឺអាចប្រើបានលើ Windoows 2000, XP, Server 2003, Server 2003 R2, Vistar, Server 2008, Server 2008 R2 និង Windows 7 បន្ថែមនឹងទៀត ESET NOD32 Antivirus ៤.២ ត្រូវគ្នាជាមួយនឹង Microsoft Windows NT ៤.០ Service Pack ៦a។ វាក៏ត្រូវគ្នា​ជាមួ​យ ៦៤-bit (x៨៦-៦៤ មិនមែន IA-៦៤ទេ)។ យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ចំពោះ​ Windows ៩៥, ៩៨, Me និង NT ៤.០ ត្រូវការ​តំឡើង ជំនាន់ចាស់ ២.៧០.៣៩។

ក្នុង​ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១១ ESET បានចាប់ផ្តើម​សាក​ល្បង​ជាមួយនឹង​ ESET NOD32 Antivirus និង ESET Smart Security ជំនាន់​ ៥។

ESET ក៏មាន ESET Mobile Security សំរាប់ Windows Mobile និង Symbian OS ដែរ ក្នុងគោលបំណងការពារ នូវ malware ដោយមាន Anitispam សំរាប់ សារSMS, firewall និង anti-theft ដូចជា SIM Locking និង Remote wipe។  

## ឯកសារយោង
* ទំព័រ វីគីជាភាសាអង់គ្លេស

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ
ភពសៅរ៍

​ភពសៅរ៍​ត្រូវ​បានផ្សំ​ឡើង ដោយមាន​ស្នូលតូចជាវត្ថុរឹង​រុំព័ទ្ធ​ដោយស្រទាប់​ឧស្ម័នដូចជា អាម៉ូញាក់ និងមេតាន ហើយក៏មានទឹកតិចតួច​ផងដែរ។ សម្រាប់​ស្រទាប់​ក្រៅរបស់​ភពនេះវិញ គឺសុទ្ធសឹងតែ​ជាឧស្ម័នអេល្យូម និងអ៊ីដ្រូសែន ដែលឧស្ម័ន​ភាគច្រើន​របស់វាទាំងនេះ គឺមានម៉ាស់មាឌ (ដង់ស៊ីតេ) ទាបជាងទឹក។ ដូច្នេះបើមាន​មហាសមុទ្រ​ធំណាមួយ យើង​អាចបណ្តែតភព​សៅរ៍នៅ​លើនោះ​បាន។
ដោយសារ​តែ​វាស្រាល​ជាងទឹក ដូច្នេះវាអាច​អណ្ដែត​លើទឹកបាន មិនខុសពីវត្ថុជាច្រើន​លើផែនដីដែលអាចអណ្តែតលើទឹកនោះឡើយ។ គ្មានភពផ្សេង​ណាមួយ​ នៃប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ​របស់យើង ដែលអាចធ្វើ​ដូច្នេះបានឡើយ ព្រោះភពទាំងនោះ​មានដង់ស៊ីតេ​ធ្ងន់ ជាងទឹក។ ភពសៅរ៍​មានដង់ស៊ីតេទាប​ជាងភពណាៗ​ទាំងអស់ ដែលនេះ​មានន័យថា វាមិនមែនមាន​ទម្ងន់ធ្ងន់​ដូចទំហំខ្លួន​របស់វា ដូចជាភពដទៃ​ទៀតនោះ​ទេ។

ភពសៅរ៍​មានមុខកាត់ ១១៦,៤៦៤គីឡូម៉ែត្រ ដូច្នេះវាអាច​ផ្ទុកវត្ថុប៉ុន​ភព​ផែនដី​​បានរហូត​ដល់ទៅ ៧៦០ ឯណោះ។ ភពមានលេខរៀង​ទី ៦ ពីព្រះអាទិត្យនេះ​គឺមានគម្លាតពីព្រះអាទិត្យ ១.៤៣៣ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ និងប្រើពេល ២៩ឆ្នាំផែនដី ទើបគោចរបាន​មួយជុំ​ព្រះអាទិត្យ ខណៈភព​ព្រហស្បតិ៍​ត្រូវការពេល ១២ឆ្នាំ និងភពអង្គារ​ត្រូវការ ៦៨៧ថ្ងៃផែនដី។
ចំណុច​ចុងក្រោយ គឺភពសៅរ៍ជា​ភព​មានព្រះច័ន្ទច្រើន​បំផុត​លំដាប់ទីពីរ ដោយមាន​ព្រះច័ន្ទ​សរុប ៥៣ (បើមិនរាប់ដុំថ្មធំៗ​មួយចំនួន ដែលស្ថិតនៅក្នុង​ខ្សែក្រវាត់ភព) ហើយមួយ​ថ្ងៃនៅលើភពនេះ គឺមាន​រយៈពេល ១០ម៉ោង និង ៤២នាទី។ ព្រះច័ន្ទ​ដែលស្ថិត​នៅក្នុងគោលដៅស្រាវជ្រាវ​របស់អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ គឺ Titan និង Enceladus៕

## មើលផងដែរ 
* ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
រិសថា

**រិសថា** (និមិត្តសញ្ញា៖ ) 

## មើលផងដែរ
* ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
ភ្លុយតុង

រូបភាពតូច|ភ្លុយតុង
ភព **ភ្លុយតុង** (និមិត្តសញ្ញា៖ , ឬ ;  ព្លូតុន) ជាភពមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ភពនេះស្ថិតនៅបន្ទាប់ពី ភពណិបទូន ភពភ្លុយតុង ជាភពតូចជាងគេនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយជាងគេ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៩២ របកគំហើញបានបង្ហាញថា អង្គដែលស្ថិតនៅជិត ភពភ្លុយតុង ក្នុងតំបន់មួយមានឈ្មោះជា ខ្សែក្រវាត់ Kuiper ក៏មានផ្ទុកអង្គ ផ្សេងៗដូច ព្លុយតុងដែរ ។ កាលពីថ្ងៃទី ២៧ ខែ សីហា ឆ្នាំ២០០៦ សហព័ន្ធ តារាសាស្ត្រ អន្តរជាតិបានយល់ព្រមកាត់បន្ថយចំនួន ភព ដោយតាមការអះអាងថា ភពត្រូវតែធ្វើ ចលនា តាម គន្លង ព្រះអាទិត្យ ពុំមែនជាភពរណប ត្រូវតែមាន ម៉ាសធំល្មម ដើម្បីរក្សាទំំំនាញ រាងឲ្យ មូលនិងទំហំធំ ល្មមក្នុងការរក្សា គន្លង របស់វា ក្នុងលក្ខខណ្ឌ ចុងក្រោយ ភ្លុយតុង លែងទទួលឈ្មោះជាភពទៀតហើយ ដូច្នេះទើបភពទាំងអស់ក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានតែ ប្រាំបី វិញ។
frameless|right|Pluto as seen by Hubble
frameless|right

## មើលផងដែរ 
* ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
ភព

**ភព** () គឺជាវត្ថុដ៏ធំដូចភពព្រហស្បតិ៍ឬ ភពផែនដីដែលមានគន្លងគោចរវិលជុំវិញដួងតារា (ផ្កាយ) មានទំហំតូចជាងផ្កាយ តែមិនបញ្ចេញពន្លឺទេ មានរាងវិស័យដូចបាល់។ Objects that orbit planets are called moons. សូរ្យព័ន្ធចក្រមានភពចំនួនប្រាំបីអង្គ. Pluto used to be known as a planet, but in August 2006, the International Astronomical Union decided it was a dwarf planet instead. There are four more known dwarf planets, Ceres, Makemake, Eris and Haumea.

ភាសាខ្មែរសម័យប្រើពាក្យ "ភព" មកពីពាក្យដើម "ភវ" នៃសំស្គ្រឹត និងបាលីដែលមានន័យថា៖ ប្រទេសឬ​​ទី​សម្រាប់សព្វ​សត្វ​កើត​ស្លាប់​, លោក​ : សត្វ​ទាំង​ឡាយ​តែង​អន្ទោល​កើត​ស្លាប់​ក្នុង​ភព​តូច​ភព​ធំ, ទាំង​ផែនភព​ ឬ ទាំង​ភពផែន ទាំង​ពិភពលោក។

Until the 1990s, people only knew of those in the Solar System.  As of June 2011, we know of 563 other planets. All of these newly found planets are orbiting other stars: they are *extrasolar* planets. Sometimes people call them "exoplanets".

## ក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ 
[thumb|right|upright=1.5|Planets from the [solar system.]]
The planets in the Solar System have names of Greek or Roman gods, apart from Earth, because people did not think Earth was a planet in old times. However, Earth is occasionally referred by the name of a Roman god: *Terra*. Other languages, for example Chinese, use different names. Moons also have names of gods and people from classical mythology, or from the plays of Shakespeare. 

### ភព 
Here is a list of planets in our Solar System. They are ordered by how close they are to the Sun, nearest first. 

### ប្រភេទនៃភព 
Astronomers speak about *major* (or true) planets, and minor planets, which are smaller objects that go around the Sun. Some examples of "minor planets" are asteroids, comets, and trans-Neptunian objects.

Planets in the Solar System are of three sorts:
* *Terrestrial* or *rocky*: Planets that are similar to Earth — in them is mostly rock: Mercury, Venus, Earth, Mars
* *Jovian* or *gas giant*: These planets are mostly made of gas: Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune. Uranian planets are a special sort of gas giants, they have less hydrogen and helium.
* *Icy*: Sometimes people also have a third sort, for bodies such as Pluto (though Pluto is no longer called a planet by everyone). These planets are mostly made of ice.
Many objects in the Solar System that are not planets are also "icy". Examples are the icy moons of the outer planets of the Solar System (like Triton).

## ឯកសារយោង 
## មើលផងដែរ 
* List of planets
* Ice dwarfs