ហ្សង់ ក្លូដមីស

**លោក Jean-Claude Miche** M.E.P.(ថ្ងៃទី 9 ខែសីហា ឆ្នាំ 1805 ដល់ថ្ងៃទី 1 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1873) គឺជាបេសកជនបារាំង និងជាប៊ីស្សព។ គាត់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើត អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា ។ ត្រូវបានតែងតាំងនៅឆ្នាំ 1830 លោកបានចូលសិក្ខាសាលានៃ សមាគមបេសកកម្មបរទេសប៉ារីស (MEP) ក្នុងឆ្នាំ 1835 ។ បន្ទាប់ពីវគ្គសិក្សាខ្លីមួយស្តីពីភូមិសាស្ត្រ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ លោកបានចាកចេញទៅ កូសាំងស៊ីន នៅឆ្នាំបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពីស្នាក់នៅក្នុង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សៀម និង ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ មីចបានមកដល់ បាត់ដំបង ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៣៨។

លោកត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញប្រហែលមួយឆ្នាំក្រោយមក នៅពេលដែល អង្គ ឯម ដែលជាព្រះអង្គម្ចាស់បះបោររបស់កម្ពុជាបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាស្តេចខេត្តបាត់ដំបង ហើយទីក្រុងនេះនៅសល់តែអ្នករស់នៅទទេ។ គាត់​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ឡើង​លើ​ដៃ ​ទន្លេ បា ទៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ភាគ​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម ដោយ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បំប្លែង​ជនជាតិ ​ម៉ុងតាញ៉ា ​ឲ្យ​មក​កាន់ ​សាសនា​កាតូលិក ។ មិញម៉ាង អធិរាជវៀតណាម ដែលប្រឆាំងនឹងអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា បានចាប់គាត់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកស្នងតំណែងរបស់ មិញម៉ាងគឺ ធៀវ ទ្រី  បានលើកលែងទោសគាត់នៅឆ្នាំ 1843 បន្ទាប់ពីការអំពាវនាវរបស់ស្តេច ល្វីសភីលិពទី១នៃប្រទេសបារាំង។ លោក បានបន្តបេសកកម្មរបស់គាត់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវ។

នៅឆ្នាំ 1856 ក្រោមការណែនាំរបស់អ្នកការទូតបារាំង Louis Charles de Montigny លោកមិនបានជោគជ័យក្នុងការដាក់ញត្តិទៅ ព្រះបាទអង្គឌួង នៃប្រទេសកម្ពុជាឱ្យទទួលយកការការពាររបស់បារាំងដើម្បីរំដោះប្រទេសរបស់គាត់ចេញពីឥទ្ធិពលរបស់សៀម។ ការ​សោយ​ទិវង្គត​របស់​ដួង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦០ បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​វិបត្តិ​នយោបាយ​នៅ​ពេល​ដែល​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ គឺ​ព្រះ ​បាទ ស៊ីសុវត្ថិ និង ​ស៊ីវត្ថា បាន​បះបោរ។ នរោត្តម ត្រូវ​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ចេញ​ពី​ប្រទេស ហើយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​សៀម។ លោក រួម​ជាមួយ​ទាហាន​បារាំង​ប្រាំ​នាក់​បាន​រៀបចំ​កងទ័ព​ដែល​បណ្តេញ​ពួក​ឧទ្ទាម​ចេញ។ នៅប្រហែលឆ្នាំ ១៨៦៣-១៨៦៤ លោក បានទទួលការទុកចិត្តពីព្រះបាទនរោត្តម ហើយ លោក Ernest Doudart de Lagrée ដែលជាមន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកបារាំង បានបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះបាទនរោត្តម ឱ្យអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើត អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា ។ លោកបាន​បន្ត​សកម្មភាព​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​របស់​គាត់​នៅ​ឥណ្ឌូចិន​រហូត​ដល់​គាត់​ទទួល​មរណភាព​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៧៣ នៅ ​ទីក្រុង​សៃហ្គន ។

## ជីវិតដំបូងនិងអាជីព 
Jean-Claude Miche កើតនៅថ្ងៃទី 9 ខែសីហា ឆ្នាំ 1805 នៅ Bruyères, Vosges ប្រទេសបារាំង ដែលជាកូនពៅក្នុងចំណោមបងប្អូនបង្កើតជាច្រើន ។ គាត់​មាន​បងប្អូន​ស្រី​បួន​នាក់ និង​បងប្អូន​ប្រាំមួយ​នាក់​កើត​ចេញ​ពី​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ពីរ​។ គ្រួសារដែលភាគច្រើនជាកសិករ និងសិប្បករបានរស់នៅក្នុងទីក្រុង Vosges អស់រយៈពេលមួយសតវត្សមកហើយ។ សម្រាប់​ហ្សង់-ក្លូដ​ដើម្បី​ទទួល​យក​អាជីព​សាសនា​មិន​មែន​ជា​លក្ខណៈ​ធម្មតា​របស់​គ្រួសារ​នោះ​ទេ ទោះ​បី​បង​ប្រុស​ម្នាក់​របស់​គាត់​គឺ យ៉ូសែប-វិចទ័រ ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា​បូជាចារ្យ​ដែរ។ 

បន្ទាប់​ពី​សិក្សា​នៅ Senaide លោក Jean-Claude Miche បាន​ចូល​រួម​ថ្នាក់​សិក្ខាសាលា​របស់ Foucharupt នៅ Saint-Dié-des-Vosges ។ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងនៅថ្ងៃទី 5 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1830 នៅ Saint-Dié-des-Vosges ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅជាព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅ Moyenmoutier ដែលបងប្រុសរបស់គាត់ Joseph-Victor ជាអ្នកថែរក្សា។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក គាត់ត្រូវបានផ្ទេរទៅ Fraize ជាកន្លែងដែលគាត់ស្នាក់នៅរហូតដល់គាត់បានចូលសិក្ខាសាលានៃ សមាគមបេសកកម្មបរទេសប៉ារីស (MEP) នៅថ្ងៃទី 10 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1835 ។ វគ្គនេះគឺខ្លីមួយដែលផ្តល់ឱ្យគាត់នូវចំណេះដឹងភូមិសាស្រ្តជាមូលដ្ឋានអំពីការប្រកាសប្រហាក់ប្រហែលរបស់គាត់ ប៉ុន្តែមិនមែនជាភាសាដែលគាត់ត្រូវរៀនក្នុងអំឡុងពេលធ្វើដំណើរតាមសមុទ្ររយៈពេលប្រាំមួយខែ។ ដោយធ្វើតាមប្រពៃណី លោកទើបតែបានដឹងពីទីតាំងពិតប្រាកដនៃបេសកកម្មរបស់គាត់គឺ កូសាំងស៊ីនក្នុងអំឡុងពេលពិធីបញ្ជូនចេញនៅក្នុងវិហារ MEP នៃ Rue du Bac ។ ពីរបីថ្ងៃក្រោយមក នៅថ្ងៃទី 27 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1836 គាត់បានចេញដំណើរបេសកកម្ម។ 

## មកដល់កូសាំងស៊ីន 
[រូបភាពតូច| ព្រះចៅអធិរាជ [មិញ ម៉ាង|មិញម៉ាង នៃប្រទេសវៀតណាម]]
លោកមិន​អាច​បន្ត​ទៅ​កូសាំងស៊ីន​ដោយ​ផ្ទាល់​បាន​ទេ​ដោយ​សារ​ការ​បៀតបៀន​ពួក​គ្រីស្ទាន​នៅ​ទីនោះ។ បន្ទាប់​ពី​ឆ្លង​កាត់ ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី លោក​បាន​ទៅ​ដល់ ​មហាវិទ្យាល័យ College General នៅ Penang ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ហើយ​បាន​ស្នាក់​នៅ​ទីនោះ​មួយ​រយៈ។  មកដល់ តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៨៣៦ លោកត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យទៅបេសកកម្មវៀតណាមភាគកណ្តាល និងភាគខាងត្បូង។   គាត់ទទួលខុសត្រូវលើការងារផ្សព្វផ្សាយសាសនាជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ឡាវ និង ម៉ុងតាញ៉ា ។  ក្រោយមក លោកបានផ្លាស់ទៅរស់នៅ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេស សៀម ជាកន្លែងដែលគាត់បានសិក្សា ភាសាខ្មែរ ក្រោមគ្រិស្តបរិស័ទខ្មែរ ដែលបានភៀសខ្លួនពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ នៅឆ្នាំ 1838 ទីបំផុតគាត់បានផ្លាស់មកប្រទេសកម្ពុជាដោយធ្វើដំណើរជាមួយសាសនទូតមួយរូបឈ្មោះ Pierre Duclos ទៅកាន់ ប៉ាក់ណាម ដោយជិះទូក បន្ទាប់មកឆ្លងកាត់ព្រៃទៅកាន់ បាត់ដំបង ដោយថ្មើរជើង។ ពួក​គេ​បាន​មក​ដល់​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ក្នុង​ពេល​វេលា​ដើម្បី​ប្រារព្ធ ​ពិធី​បុណ្យ​មាឃបូជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៥ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៣៨ 

ពេលវេលារបស់លោកនិង Duclos ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ក្នុងចំណោមក្រុមអ្នកជំនួញជនជាតិចិនភាគច្រើន និងពូជពង្សជាតិសាសន៍ព័រទុយហ្គាល់ត្រូវបានកាត់បន្ថយក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំក្រោយមក។ អង្គ ឯម ជា​ព្រះអង្គម្ចាស់​ខ្មែរ​ដែល​បះបោរ​បាន​ប្រកាស​ខ្លួន​ជា​ស្តេច​បាត់ដំបង។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបះបោរ ទីក្រុងនេះស្ទើរតែគ្មានប្រជាជនរស់នៅទាំងស្រុង ដែលជំរុញឱ្យអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាទាំងពីរនាក់ចាកចេញដើម្បីស្វែងរកទីក្រុងថ្មីមួយសម្រាប់ការងាររបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 1840 ពួកគេបានចាកចេញទៅកាន់ទីក្រុងបាងកក មកដល់នៅថ្ងៃទី 2 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1841។ 

នៅដើមឆ្នាំ 1842 លោក និងបូជាចារ្យម្នាក់ទៀតបានធ្វើដំណើរពីភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាមឡើងលើ ដៃទន្លេ បា ទៅកាន់ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម ជាកន្លែងដែលជនជាតិម៉ុងតាញ៉ារស់នៅ   ដោយសង្ឃឹមថានឹងប្តូរពួកគេទៅជា គ្រិស្តសាសនា ។  មិញម៉ាង ដែលជា អធិរាជរបស់វៀតណាម បានប្រឆាំងនឹងការដាក់បញ្ចូលសាសនាគ្រឹស្ត   ហើយកងទ័ពវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនបូជាចារ្យនៅពេលពួកគេទៅដល់ភូមិម៉ុងតាញ៉ាដំបូង។  ពួកគេត្រូវបាននាំទៅ ទីក្រុងវ៉េ,  ចំណាយពេលនៅក្នុងគុកជាច្រើន  ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្ម,  ហើយត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកស្នងតំណែងរបស់ មិញម៉ាង គឺ ធៀវ ទ្រី បានលើកលែងទោសនៅថ្ងៃទី 19 ខែមីនា ឆ្នាំ 1843 បន្ទាប់ពីការអំពាវនាវរបស់ស្តេច ល្វីសភីលិពទី១នៃប្រទេសបារាំង។   លោក បានចាកចេញពីប្រទេសវៀតណាមតាមនាវាកងទ័ពជើងទឹកបារាំង។ 

## កម្ពុជា។ 
[រូបភាពតូច| ព្រះបាទ [នរោត្តម នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។]]
លោកបាន​បន្ត​សកម្មភាព​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​របស់​គាត់ ដែល​លើក​នេះ​មក​ពី​ជិត ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។  គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជា ប៊ីស្សព របស់ Dansara នៅថ្ងៃទី 13 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1847 ដោយ Dominique Lefèbvre ។  គាត់​បាន​ទទួល​ភារកិច្ច​ផ្សាយ​ដំណឹង​ល្អ​ម្ដង​ទៀត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង ​ឡាវ ។ នៅដើមឆ្នាំ 1849 លោកបានចាកចេញទៅដំណើរកំសាន្តតាមដង ទន្លេមេគង្គ ប៉ុន្តែទូករបស់គាត់មិនសមនឹងលក្ខខណ្ឌទេ ហើយគាត់បានទៅដល់ សំបុក ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ។ 

នៅឆ្នាំ១៨៥០ បេសកកម្មកម្ពុជាត្រូវបានបំបែកចេញពីបេសកកម្មវៀតណាមភាគខាងត្បូង។  លោកត្រូវបានតែងតាំងជា ព្រះគ្រូ នៃ ប្រទេសកម្ពុជា ហើយឥឡូវនេះទទួលបន្ទុកផ្សាយដំណឹងល្អប្រទេសឡាវ។   កិច្ចការ​បាន​បន្ត​បង្ហាញ​ថា​មាន​ការ​លំបាក។ ទោះបីជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាពីរនាក់បានគ្រប់គ្រងការតាំងទីលំនៅក្នុងចំណោមជនជាតិម៉ុងតាញ៉ានៅឆ្នាំ 1850 ក៏ដោយ បេសកកម្មនេះខ្វះធនធាន។  លោក បានព្យាយាមធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកម្តងទៀត ដែលលើកនេះក្នុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទឹកទន្លេមានផ្លូវធ្វើដំណើរច្រើន។ លោក​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​ទៅ​សួរ​សុខ​ទុក្ខ​និង​ពិនិត្យ​មើល​ការងារ​របស់​បូជាចារ្យ​បារាំង​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង ​ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង និង​រៀន​និយាយ ​ភាសា​ឡាវ ។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៥៣ គាត់បានទៅដល់គែមខាងត្បូងនៃទឹកដីរបស់ប្រជាជនឡាវ ប៉ុន្តែបានរកឃើញថា ពួកគេថែមទាំងមានឆន្ទៈចង់ប្រែចិត្តជាងជនជាតិខ្មែរទៅទៀត។ 

នៅឆ្នាំ 1854 លោកបានស្នើសុំសន្និសីទនៅទីក្រុងបាងកក ដើម្បីប្រមូលផ្តុំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្សាយដំណឹងល្អនៅប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែស្ថានភាពនយោបាយក្នុងតំបន់កាន់តែតានតឹង និងរារាំងសកម្មភាពរបស់គាត់។  នៅឆ្នាំ១៨៥៦ អ្នកការទូតបារាំង លោក Louis Charles de Montigny បានណែនាំលោកឱ្យដាក់ញត្តិទៅ ព្រះបាទអង្គឌួង នៃប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីទទួលយកការការពាររបស់បារាំង ដើម្បីរំដោះប្រទេសរបស់គាត់ចេញពីឥទ្ធិពលរបស់សៀម។  លោកបានព្រាងលិខិតស្នើសុំឋានៈអាណាព្យាបាលសម្រាប់ដួង ដើម្បីផ្ញើទៅអធិរាជ ណាប៉ូឡេអុងទី 3 នៃប្រទេសបារាំង។  លោកបានបរាជ័យក្នុងការបញ្ចុះបញ្ចូលដួងឱ្យស្វែងរកការការពារពីប្រទេសបារាំង។  ការសោយទីវង្គត់របស់​អង្គដួង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦០ បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​វិបត្តិ​នយោបាយ​ក្នុង​នគរ។ ព្រះរាជបុត្រ នរោត្ដម ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាស្តេច ហើយបងប្អូនរបស់ទ្រង់គឺ ស៊ីសុវត្ថិ និង ស៊ីវត្ថា បានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ ដោយបង្ខំឱ្យទ្រង់ភៀសខ្លួនទៅសៀម។ លោក រួមជាមួយនឹងទាហានបារាំងប្រាំនាក់ បានរៀបចំកងទ័ពដែលបណ្តេញពួកឧទ្ទាម ហើយបានអនុញ្ញាតឱ្យនរោត្តម ដោយមានជំនួយពីអាជ្ញាធរបារាំង ត្រឡប់មកវិញជាស្តេច។  នៅប្រហែលឆ្នាំ ១៨៦៣-១៨៦៤ លោក លោកបានទទួលការទុកចិត្តពីព្រះបាទនរោត្តម ហើយ លោក Ernest Doudart de Lagrée ដែលជាមន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកបារាំង បានបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះបាទនរោត្តម ឱ្យអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើត អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា ។  លោក បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ 

## ឆ្នាំក្រោយនិងការស្លាប់ 
លោកបានចំណាយពេលពេញមួយជីវិតរបស់គាត់ដើម្បីចូលរួមក្នុងសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយសាសនា  គាត់បានបង្កើតព្រះវិហារ និងសាលារៀននៅឥណ្ឌូចិន។  គាត់បាននិពន្ធវចនានុក្រមឡាតាំង-កម្ពុជា។ សំបុត្រមួយចំនួនរបស់គាត់ដែលរៀបរាប់ពីពេលវេលារបស់គាត់ត្រូវបានបោះពុម្ពនៅក្នុងសៀវភៅ  (១៨៦៣)។ 

គាត់បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី 1 ខែធ្នូឆ្នាំ 1873 នៅ សៃហ្គន ។  ពិធីបុណ្យសពរបស់គាត់បីថ្ងៃក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចប់ដោយការដង្ហែរនៃរទេះចំនួនពីររយទៅកាន់ផ្នូររបស់ Pierre Pigneau de Behaine ដែលជាបេសកជនបារាំងដ៏ល្បីល្បាញដែលមានចម្ងាយប្រាំគីឡូម៉ែត្រនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ អដ្ឋិធាតុរបស់លោកត្រូវបានគេធ្វើមាតុភូមិនិវត្តទៅប្រទេសបារាំងវិញបន្ទាប់ពី សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន ហើយត្រូវបានគេដាក់ក្នុងបន្ទប់សម្ងាត់នៃវិហារ MEP នៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ 1983។ 

លោកត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាឥទ្ធិពលរបស់អឺរ៉ុបដំបូងនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិន និងជាឧបករណ៍ក្នុងការបង្កើតអាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជា។   គាត់ក៏ជាអ្នកសង្កេតការណ៍លោកខាងលិចដំបូងបង្អស់នៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងតំបន់ ហើយបានថ្លែងសុន្ទរកថាដែលមិនសមហេតុផលមួយចំនួនអំពីជំនឿនោះ។