សាសនាម៉ានី

**សាសនាម៉ានី បានគេពេញនិយាមកាន់តាមក្នុងឆ្នាំ ២១៦ ដល់ ឆ្នាំ ២៧៦ នៃអាណាចក្រ សាសានៀន  ដែលបង្កើតឡើងដោយសាស្ត្រាចារ្យ ម៉ានី** (/ˌmænᵻˈkiːɪzəm/;
in Modern Persian  .

សាសនា ម៉ានី បានបង្រៀនមួយ គម្ពីរ dualític cosmology ឧឡារិកពិពណ៌នាអំពីការតស៊ូរវាងពិភពលោកល្អខាងវិញ្ញាណនៃពន្លឺនិងពិភពលោកដ៏អាក្រក់សម្ភារៈនៃភាពងងឹត។ តាមរយៈដំណើរការដែលកំពុងកើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្សពន្លឺត្រូវបានគេយកចេញបន្តិចម្តង ៗ ពីពិភពលោកនៃបញ្ហាហើយត្រឡប់ទៅពន្លឺនៃពន្លឺវិញ។ ជំនឿរបស់វាគឺពឹងផ្អែកទៅលើចលនាមេវិទ្យាសាស្ដ្រមេសូប៉ូតាម៉ាមនិងសាសនា។

សាសនាម៉ានី ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័សនិងបានរីករាលដាលយ៉ាងឆ្ងាយតាមរយៈតំបន់ដែលនិយាយភាសាអារ៉ាប់ - ស៊ីរី។ ហើយបានចរីកម្រើនរវាងសតវត្សទី 3 និងទី 7 ហើយគឺជាសាសនាដែលរីករាលដាលបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ វិហារគ្រឹស្តម៉ានីយ៉ែសនិងគម្ពីរបានកើតមានឆ្ងាយណាស់ដូចជាប្រទេសចិននិងផ្សាយទៅទិសខាងលិចជាចក្រភពរ៉ូម។សាសនាម៉ានីមានការប្រកួតប្រជែងដ៏ចម្បងមួយដើម្បីគ្រីស្ទសាសនា​ ក្នុងការប្រកួតប្រជែងដើម្បីជំនួសនិកាយមិនជឿនិយម។ សាសនាម៉ានី បានរស់រានមានជីវិតយូរអង្វែងនៅភាគខាងកើតជាងនៅភាគខាងលិចហើយវាហាក់ដូចជាចុងក្រោយបានរសាត់បាត់បន្ទាប់ពីសតវត្សទី 14 នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។ សហសម័យក្នុងការធ្លាក់ចុះនៅក្នុងប្រទេសចិន  សាសនាចក្រនៃបូព៌ាក្នុងរាជវង្សមិង។ ក្នងខណៈចិនបានកត់ត្រាទុក តែត្រូវបាត់គម្ពីរឯសារស្ទើតែទាំងអស់ដោយសារមានសាសនាដទៃវាយកម្ចាត់។

 ការប្រកាន់ខ្ជាប់នៃ សាសនាម៉នី ជាពិសេសនៅក្នុងប្រភពចាស់ជាង Manichee ឬ Manichaean ថ្មីៗនេះ។ ពាក្យថា "ម៉ាក់ម៉ានីន" ត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយ (ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើជាពាក្យប្រមាថមើលងាយ) ជាគុណវិញ្ញាណមួយចំពោះទស្សនវិជ្ជានៃការប្រកាន់ពូជសាសន៍សីលធម៌ដែលយោងទៅតាមសកម្មភាពនៃការប្រកាន់សីលធម៌ដែលទាក់ទងនឹងជម្រើសល្អ (ឬសាមញ្ញ) ឬជានាមដែលតំណាងឱ្យមនុស្សដែលមានទស្សនៈបែបនេះ។

## ប្រវត្តិ 
### ជីវិតរបស់ឥសីម៉នី 
រូបភាពតូច|បូជាចារ្យម៉ានីយ៉ែលដែលបានគេគូរ។ សៀវភៅសាត្រាស្លឹករឹតរបស់ជីវចាង (គួចចូវ) តាទុមនៃប្រទេសចិន។
រូបភាពតូច|គំនូរសំពត់សូត្ររាជវង្ស យៀន ពីសាសនាម៉នី ។
ម៉ានីជាជនជាតិអ័កសស៊ីដពែរស៊ីសកើតមកនៅឆ្នាំ 216 គ។ ស។ នៅក្នុងមេសូប៉ូតាមៀ (សម័យទំនើបអ៊ីរ៉ាក់) ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពើស៊ីហើយក្រោយមកនៅអាស៊ាតានីសានអាស៊ានសាន។ យោងតាម ​​Cologne Mani-Codex ឪពុកម្តាយរបស់ Mani គឺជាសមាជិកនៃនិកាយហ្គីស្តុស្តនិយមជ្វីហ្វដែលគេស្គាល់ថាជាអេលែសសេស

 ម៉ានីបានផ្សំបញ្ចូលសំណេរចំនួនប្រាំពីរដែលក្នុងនោះមានប្រាំមួយនិពន្ធនៅក្នុងស៊ីរីកាអារ៉ាម៉ា។ ទីប្រាំពីរគឺ Shabuhragan ត្រូវបានសរសេរដោយ Mani នៅមជ្ឈឹមពែរនិងបង្ហាញដោយគាត់ទៅស្តេចនាសម័យ Sassanid Persian Shapur I នៅរដ្ឋធានី Persian នៃ Ctesiphon.ទោះបីជាគ្មានភស្តុតាង ក៏ដោយ  សាស្ត្រាចារ្យម៉ានី គាត់អត់ធ្មត់ចំពោះការរីករាលដាលនៃ សាសនាម៉ានី និងទប់ស្កាត់ពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញវានៅក្នុងព្រំដែនអាណាចក្ររបស់គាត់។ យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់មួយគឺគឺម៉ាននីផ្ទាល់ដែលបានបង្កើតស្គ្រីបស៊ីរីក្លាសដែលមានឈ្មោះថាម៉ានីចៀសដែលត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងសៀវភៅទាំងអស់ដែលបានសរសេរនៅក្នុងចក្រភពពែរថាតើពួកគេនៅស្រុកស៊ីរីកឬកណ្តាលពែរហើយនិងសម្រាប់ភាគច្រើន ការងារដែលបានសរសេរនៅក្នុងចក្រភពអៃហឺ។ ភាសាដើមនៃបាប៊ីឡូន (ភាសារដ្ឋបាលនិងវប្បធម៌នៃអាណាចក្រ Sassanid) នៅគ្រានោះគឺខាងកើតមជ្ឈឹមរ៉ូមដែលរួមបញ្ចូលគ្រាមភាសាសំខាន់ៗបីគឺយូដូ - អាសរ៉ូម (ភាសាតាល់មូដ) មណ្ឌានអារ៉ាមៀ (ភាសាម៉ង់ដាន) សាសនា) និង Syriac Aramaic ដែលជាភាសារបស់ ម៉ានី ក៏ដូចជាពួកគ្រីស្ទាន Syriac ។

ខណៈពេលដែល សាសនាម៉ានី ត្រូវបានរីករាលដាល, សាសនាដែលមានស្រាប់ដូចជា Zoroastrianism នៅតែមានការពេញនិយមនិងគ្រីស្ទសាសនាត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលសង្គមនិងនយោបាយ។
ថ្វីបើមានអ្នកកាន់សាសនាតិចតួចក៏ដោយក៏ម៉ានីកូស៊ីសបានឈ្នះអ្នកគាំទ្រនយោបាយនយោបាយជាន់ខ្ពស់ជាច្រើន។ ដោយមានជំនួយពីចក្រភពពែរម៉ានីបានចាប់ផ្តើមបេសកកម្មបេសកកម្ម។ បន្ទាប់ត្រូវបរាជ័យដោយសាការគាំទ្រនៃព្រះមហាក្សត្រពែដែលពេញចិត្តរបស់បព្វជិត Zoroastrian។ សាស្ត្រាចារ្យ​ ម៉ានី ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានស្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារកំពុងរង់ចាំការប្រហារជីវិតដោយព្រះចៅអធិរាជ Persian Bahram I. កាលបរិច្ឆេទនៃការស្លាប់របស់គាត់ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មាននៅឆ្នាំ 276 -277.

### មាន​ឥទ្ធិពល 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|សេចក្ដីអធិប្បាយនៅលើការបង្រៀននៃការសង្គ្រោះរបស់ម៉ានីក្នុងសតវត្សទី 13 គំនូរសូត្រចិនម៉ានីយ៉ែន។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|474x474ភីកសែល| ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទជាព្យាការីម៉ានីសម្នាក់តួនោះអាចត្រូវបានកំណត់ថាជាតំណាងនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទដោយឈើឆ្កាងមាសតូចដែលអង្គុយនៅលើជើងក្រហមពណ៌ក្រហមនៅក្នុងដៃឆ្វេងរបស់ទ្រង់។

## References