និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា

ភិក្ខុមង្គលរក្ខិតោ ឃឹម សាលីម និស្សិតឆ្នាំទី១នៃមហាវិទ្យាល័យមហាបញ្ញា

----

អាស៊ីបូនឈ្មោះដែលគេស្គាល់គឺ មហាយាន១ ប្រពៃណីទីបេ (សាសនាឡាមៈ ឬលទ្ធិឡាមៈ ឬវជរយាន ដែលក្រោយមបានរាប់បញ្ចូលទាំងនិកាយហ្សិង្គង់របស់ជប៉ុន)១។

## ចំណាត់ថ្នាក់ 
:អត្ថបទ (ព្រះពុទ្ធសាសនា) និង (និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា) ដែលបានផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណេត (សព្វវចនាធិប្បាយនៃសាសនា) ចំណែកចេញជា៣ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា៖

* ចលនា៖
** ហីនយាន
** មហាយាន
** វជរយាន
* ទាំង៣និកាយនេះនៅមានទល់សព្វថ្ងៃ។
** ថេរវាទ, នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍
** ធម្មគុត្តកៈ, ក្នុងប្រទេសចិន កូរ៉េ និង​វៀតណាម
** មូលស៌វស្តិវាទ, ក្នុងប្រពៃណីទីបេ
* ធម្មិកនិកាយ

## សមោធានស័ព្ទ 
: យោងតាមសមោធានស័ព្ទក្នុងបំនែងចែកព្រះពុទ្ធសាសនាអាចមានភាពស្មុគស្មាញបន្តិចបន្តួចដូចជាការបែងនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញនិង​អ្នកបដិបត្តិធម៌ទាំង

ឡាយទៅតាមកម្រិតនៃការយល់ដឹងមិនថាដោយទស្សនវិទ្យា ឬប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតាមតំបន់ដែលខ្លួនរស់នៅនោះទេ ហើយព្រមជាមួយនឹងការដាក់ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នានិងជាញឹកញាប់ 

ត្រូវបានប្រើក្នុងបរិបទផ្សេងៗគ្នាទៀតផង។ ខាងក្រោមនេះអាចមានការប៉ះពាល់ដល់ការពិព៌ណនានូវការបែងចែកជានិកាយធំៗទាំងឡាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាផងដែរ៖ និកាយអភិរក្ស

និយម បានដល់ពួកដែលរក្សាទុកនូវធម៌វិន័យដូចដើមគឺពួកវិភជ្ជវាទី​(មានឈ្មោះហៅឆ្លាស់គ្នាសម្រាប់និកាយដំបូងៗនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។

;បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា

: និកាយដំបូងៗក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដែលបានបែកញែកជទៅតាមប្រទេសមួយចំនួនខ្លះនោះ មានតែមួយនិកាយប៉ុណ្ណោះដែលនៅមានទល់សព្វថ្ងៃគឺនិកាយថេរវាទ។ 

;ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអាស៊ីបូព៌ា

: ឈ្មោះដែលពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយប្រើប្រាសនោះ បានគ្រប់ដណ្តប់ទាំងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនានៅជប៉ុន កូរ៉េ សិង្ហបូរី និងភាគច្រើននៅប្រទេសចិននិងប្រទេសវៀតណាម។

;ព្រះពុទ្ធសាសនាបូព៌ា

: ការដាក់ឈ្មោះឲ្យពួកអភិរក្សនិយមដោយអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាអាស៊ីបូព៌ា ជូនណាគេប្រើដោយយោងទៅលើទម្រង់វប្បធម៌ប្រពៃណីនៃព្រះពុទ្ធសាសនាថា

ដូចជាការញែកខ្លួនចេញពីបែបពួកបស្ចិមនោះ។

; ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបបរមត្ថធម៌

: ជាធម្មតាគេបានចាត់ទុកនូវភាពស្រដៀងគ្នានេះទៅនឹងនិកាយវជរយាន។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានឲ្យឈ្មោះស្របទៅនឹងការប្រព្រឹត្តបដិបត្តិនូវធម៌វិន័យតាមបែបថេរវាទ ដោយចំពោះ 

គឺព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហ្នឹងឯង។
    
;ហីនយាន

: យានតូច​ ឬនិកាយអន់ថយដែលពួកនិកាយមហាយានបានបន្ថោកបន្ទាបចំពោះដៃគូរប្រកួតគឺនិកាយថេរវាទហ្នឹងឯង។ ពេលខ្លះត្រូវបានគេហៅដោយផ្អែកទៅលើនិកាយដំបូងបង្អស់នៃ 

ព្រះពុទ្ធសាសនារួមទាំងនិកាយថេរវាទក្នុងពេលស្របគ្នា ហេតុដូច្នេះសូម្បីតែនិកាយថេរវាទមានភាពត្រឹមត្រូវទៅនឹងធម៌វិន័យដែល ចងក្រងដោយព្រះអរហន្ត៥០០អង្គមានព្រះមហាកស្សប 

ព្រះអានន្ទ និងព្រះឧបាលីជាដើមហើយក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានគេបង្ករវិវាទនាពេលក្រោយផងដែរ។ ជាពិសេសគោលបំណងនៃការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានដោយពួកអ្នក

ប្រាជ្ញទាំងឡាយទៅតាមតំនង់ទាំងឡាយមានប្រទេសចិន កូរ៉េ ទីបេ និងជប៉ុនក៏គឺវាទប្បដិវាទហ្នឹងឯង ដែលក្រោយមកនិកាយមហាយាននេះស្ទើរតែមិននៅសល់ភាពដើមពោលគឺពុទ្ធវចនៈ

ដើមៗ ឬមិនមានសោះក៏ថាបាន។ មានក្រុមខ្លះគោរពប្រតិបត្តិធម៌វិន័យដែលកាត់បំផ្លែងពីពុទ្ធវចនៈផ្ទាល់ព្រះឱស្ឋ ដែលគេស្គាល់ថាជាពួកនិកាយអាស៊ីបូព៌ា និងប្រពៃណីទីបេដែលជាពួក

អាស្រ័យចិត្តវិញ្ញាណជាធម៌វិន័យហើយមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជានិកាយណាទេ។

;លទ្ធិឡាមៈ

: ឬព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយឡាម គឺមានពាក្យតាំងពីបរមបូរាណមកហើយដែលត្រូវបានគេថាឡាមៈៗដូច្នេះ និងមានភាពប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ហើយដោយរួម 

ត្រូវបានគេមើលដោយទស្សនៈអវិជ្ជមាន។

;មហាយាន

: ជាចលនាថ្មីមួយដែលបានញែកខ្លួនចេញពីបឋមនិកាយរួមទាំងពួកជំនាន់ក្រោយៗបានដល់ពួកនិកាយអាស៊ីបូព៌ា និងពុទ្ធសាសនាទីបេ។ ពេលខ្លះគេចាត់ទុកនិកាយវជរយានក្នុងបញ្ជី

ដោយឡែកពីគេឯង។ ធម៌វិន័យគ្រឹះរបស់ពួកនិកាយអាស៊ីបូព៌ានិងទីបេគឺអាស្រ័យចិត្តវិញ្ញាណជាគោល។

;នទីពុទ្ធសាសនា

: ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រៀបដូចប្រភពទឹកស្ទឹងបានដល់ការឲ្យឈ្មោះដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញទៅលើនិកាយដំបូងៗ ឬបឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។

;មន្រ្តយាន

:ជាធម្មតាគេចាត់ទុកថាជានិកាយវជរយាន។ និកាយតេនដៃនៃប្រទេសជប៉ុនត្រូវបានគេអធិប្បាយថាបានជះឥទ្ធិពលមកពីនិកាយមន្ត្រយាន។

;និកាយក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

:ពាក្យ ឬឈ្មោះប្រើសម្រាប់ហៅពួកបឋមនិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។

;មិនមែនមហាយាន

:ពាក្យ ឬឈ្មោះប្រើសម្រាប់ហៅពួកបឋមនិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។

;ឧត្តរពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនាប៉ែកខាងជើង

:ពាក្យ ឬឈ្មោះសម្រាប់ហៅព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ មានពាក្យបូរាណដែលពេលខ្លះសំដៅយកទាំងនិកាយអាស៊ីបូព៌ានិងនិកាយទីបេរួមគ្នា​ តែពេលខ្លះទៀតសម្រាប់ហៅតែនិកាយ 

អាស៊ីបូព៌ាមិនសំដៅដល់ពួកនិកាយទីបេទេ។

;ពុទ្ធសាសននិកាយ

:ពាក្យ ឬឈ្មោះសម្រាប់ហៅពួកបឋមនិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។

;ព្រះពុទ្ធសាសនាអាស៊ីអាគ្នេយ៍

:ពាក្យ​ ឬឈ្មោះសម្រាប់ហៅដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញសំដៅយកនិកាយថេរវាទ។

;ព្រះពុទ្ធសាសនាទក្សិណនិកាយ

:ពាក្យ​ ឬឈ្មោះសម្រាប់ហៅដោយពួកអ្នកប្រាជ្ញសំដៅយកនិកាយថេរវាទ។

;សាវកយាន

:ពាក្យ ឬឈ្មោះសម្រាប់ហៅពួកបឋមនិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។

;តន្រ្តយាន ឬព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយតន្រ្តៈ

:និកាយនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឺងនិកាយវជរយាន ហើយគេបានចាត់ទុកថាជានិកាយនេះឯង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកអ្នកប្រាជ្ញបានពណ៌នាថានិកាយតន្ត្រៈ 

ជាផ្នែកមួយនៃគម្ពីរសាសនាខាងទីបេរួមបញ្ចួលទាំងគម្ពីសាវកយាន មហាយាន និងវជរយាន។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានប្រើពាក្យថាតន្រ្តិកថេរវាទដោយសំអាងទៅលើការគោរព

ប្រតិបត្តិដែល បានគេរកឃើញ ជាពិសេសគឺព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

;ថេរវាទ

:ប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនានៃប្រទេសស្រីលង្កា ភូមា ថែឡង់ដ៍ ឡាវ កម្ពុជា និងមួយផ្នែកនៅប្រទេសវៀតណាម ចិន ឥណ្ឌា បង់ក្លាដេស និងម៉ាឡេស៊ី។ នេះជានិកាយដែល

នៅរស់រាន មានជីវិតទល់សព្វថ្ងៃនៃប្រវត្តិសាស្ត្រពុទ្ធសាសននិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។ ពាក្យថាថេរវាទ ជាទូទៅប្រើសម្រាប់ហៅនិកាយដំបូងហ្នឹងឯង។

;ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ

:រាប់បញ្ចូលទាំងព្រះពុទ្ធសាសនានៃប្រទេសទីបេ មង់គូល ភូតាន និងផ្នែកផ្សេងៗនៃចិន ឥណ្ឌា និងរុស្ស៊ីដែលគោរពតាមប្រពៃណីទីបេ។

;វជរយាន

:ជាចលនាមួយបានវិវឌ្ឍន៍ចេញពីនិកាយមហាយានរបស់ឥណ្ឌារួមទាំងនិកាយក្រោយៗផង។ មានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នាតាមភាពជាក់ស្តែងទៅនឹងបំនែកនិកាយទាំងនេះ។ 

ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ បានទទួលស្គាល់ជាសកលថាមានការបែងចែកដូច្នេះ ភាគច្រើនដែលរាប់បញ្ចូលទាំងនិកាយស្ហិង្គង់របស់ជប៉ុន។ ខ្លះទៀតសំដៅយកទំនៀមមិលគ្យោ

របស់កូរ៉េដែលមិនបានបំបែកជានិកាយទេ។ អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់បានមានប្រសាសន៍ថា ក្រៅពីភាពប្រឹងប្រែងរបស់ពួកជនជំនាន់ក្រោយនៃពុទ្ធសាសនិកផ្លាល់ វានៅតែមានភាព

លំបាកយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការឲ្យឈ្មោះដោយចំៗថានិកាយវជរយាន ជាផ្នែកមួយដែលបែកចេញពីនិកាយណាមក។

## បឋមនិកាយ 
[thumb|200px|right|An image of Gautama Buddha with a [Manji#Buddhism|Manji, traditionally a Buddhist symbol of infinity, on his chest. Ananda, the Buddha's disciple, appears in the background. This statue is from Hsi Lai Temple.]]

Numerous attempts have been made to tabulate these schools. Here is one.

* ស្ថាវិរវាទ
** បុគ្គលវាទ ('បុគ្គលនិយម') (២៨០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជ)
** ស៌វស្តិវាទ
*** វិភជ្ជវាទ (អំឡុង២៤០ឆ្នាំមុនគ្រឹសសករាជក្នុងសម័យរជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
**** ថេរវាទ (២៤០ឆ្នាំមគស) 
***** បំនែកនិកាយនៃថេរវាទ (មើលៈ ខាងក្រោម)
**** មហីសាសកៈ (after 232 BCE)
***** ធម្មគុត្តកៈ (after 232 BCE)
**** កស្សបិយៈ (after 232 BCE)
**** វជ្ជីបុត្រិយៈ (ក្នុងសម័យ ព្រះបាទអសោកមហារាជ) ក្រោយមកឈ្មោះ​ សម្មិតិយៈ
***** ធម្មុត្តរិយៈ
***** ភទ្រយានីយៈ
***** ឆន្នគិរិកៈ
*** មូលស៌វស្តិវាទ (third and fourth centuries)
*** សុត្តន្តិកៈ (ចន្លោះ៥០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជទៅ១០០ឆ្នាំនៃគ្រឹស្តសករាជ)
* មហាសង្ឃិកៈ ('Majority', c. 380 BCE)
** ឯកព្យាហារិកៈ (រជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
*** លោកុត្តរវាទ
** គោលុលិកៈ (រជ្ជកាល ព្រះបាទអសោកមហារាជ)
*** ពហុសុត្តិយៈ (late third century BCE)
*** បញ្ញប្បតិវាទ (ក្នុងរយៈពេលក្រោយៗប្រមាណសតវត្សទី៣មុនគ្រឹស្តសករាជ)
**** ចេតិយវាទ
** ចិត្តកៈ (ពាក់កណ្តាល-សតវត្សទី១មុនគ្រឹស្តសករាជ)
*** អបរសីល
*** ឧត្តរសីល

### និកាយទាំង២០នៃព្រះពុទ្ធសាសនា 
:ខាងក្រោមនេះគឺជាឈ្មោះនៃនិកាយហិនយាន ហើយខ្លះទៀតជានិកាយមហាយាន៖
:ស្ថាវិរវាទ ត្រូវបានបំបែកចេញជា១១និកាយគឺ៖
:(ស៌វស្តិវាទី)១ (ហេមវ័ត)១ (វជ្ជីបុត្រិយៈ)១ (ធម្មុត្តរៈ)១ (ភទ្រយនិយៈ)១ (សម្មិតិយៈ)១ (ឆន្នគិរិកៈ)១ (មហិសាសកៈ)១ (ធម្មគុត្តកៈ)១ (កស្សបិយៈ)១ (សុត្តន្តិកៈ)១. 

  ស្ថាវិរវាទ─┬─ ហេមវ័ត────────────────────────────────────────────
               └─ ស៌វស្តិវាទី─┬───────────────────────────────────
                                ├ វជ្ជីបុត្រិយៈ ─┬────────────────────
                                │               ├ ធម្មុត្តរៈ───────
                                │               ├ ភទ្រយនិយៈ─────
                                │               ├ សម្មិតិយៈ──────── 
                                │               └ ឆន្នគិរិកៈ─────
                                ├ មហិសាសកៈ─┬─────────────────────
                                │            └ ធម្មគុត្តកៈ──────
                                ├ កស្សបិយៈ────────────────────────
                                └ សុត្តន្តិកៈ──────────────────────

:មហាសង្ឃិកៈ ត្រូវបានបំបែកចេញជា៩និកាយគឺ៖
:(ឯកព្យាហារកៈ)១ (លោកុត្តរវាទី)១ (កុក្កុតិកៈ)១ (ពហុសុតិ្តយៈ)១ (បញ្ញប្បតិវាទ)១ (ចិត្តិកៈ)១ (អបរសីល)១ (ឧត្តរសីល)១.

 មហាសង្ឃិកៈ─┬──────────────────────┬─────
              ├ ឯកព្យាហារកៈ         ├ ចិត្តិកៈ
              ├ លោកុត្តរវាទី       ├ អបរសីល
              ├ កុក្កុតិកៈ           └ ឧត្តរសីល
              ├ ពហុសុត្តិយៈ
              └ បញ្ញប្បតិវាទី

### ឥទ្ធិពលក្នុងអាស៊ីបូព៌ា 
:និកាយក្រោយៗខាងក្រោមនេះប្រតិបត្តិវិន័យនៃ ធម្មគុត្តកៈ៖
* ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន ជាពិសេសគឺវិនយនិកាយ
* ព្រះពុទ្ធសាសនាកូរ៉េ ជាពិសេសគឺ គ្យេ ឧល
* ព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាម
* ព្រះពុទ្ធសាសនាជប៉ុន ឫត្សុ
:ខាងក្រោមនេះជាប់ទាក់ទិននឹងឥទ្ធិពលទស្សនវិជ្ជា
* ជោជិត្សុរបស់ជប៉ុនគេពិចារណាឃើញថាគឺជាមែកធាងនៃសុត្តន្តិកវាទ ហើយដទៃទៀតថាបានពីការផ្លាស់ប្តូរនៃពួកពហុសុត្តិយៈ។
* និកាយកុសារបស់ចិន និងជប៉ុនគឺជាមែកធាងនៃស៌វស្តិវាទដែលមានឥទ្ធិពលដោយវស្សុពន្ធុ។

## ថេរវាទនិកាយ 
right|frame

:និកាយផ្សេងៗនៃថេរវាទបានឲ្យទម្ងន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើចំណុចផ្សេងៗ ឬផ្នែកផ្សេងៗនៃព្រះត្រ័យបិដក ហើយក្រោយមក្នុងគម្ពីរអដ្ឋកថា

ឬផ្សេងពីធម្មបតិបត្តិពិតៗ។ មានភាពខុសគ្នាសំខាន់ៗជាច្រើនអន្លើនៃការប្រព្រឹត្តរឹង ឬធូររលុងចំពោះវិន័យ។

* *ប្រទេសបង់ក្លាដេស*:
** សង្ឃរាជនិកាយ
** មហាស្ថាវិរនិកាយ
* *ប្រទេសភូមា*:
** សុធម្មនិកាយ
*** វិបស្សនា សំណាក់នៃមហាសិ សេយ្យទោ និងបរិស័ទខ្លួន។
** ស្វេក្យិននិកាយ
** ទ្វាយនិកាយ ឬ ទ្វារនិកាយ (មើលៈ Mendelson, *ព្រះសង្ឃ និងរដ្ឋាភិបាលភូមា*, Cornell University Press, Ithaca, New York, 1975)
* *ប្រទេសស្រីលង្កា*:
** ស្យាមនិកាយ
*** វតុរវីល (ឬ មហាវិហារ វង្សិកៈ ស្យាមោបាលិ វនាវាស និកាយ)
** អមរបុរៈ និកាយ
*** កន្ទុពោទ (ឬ ស្វេជិន និកាយ)
*** តបោវន (ឬ កល្យាណវង្ស)
** រាមញ្ញនិកាយ
*** គល្ទុវៈ (ឬ លក្យាណ យោគស្រមយៈ សំស្ថាវ)
*** ទេល្ទុវៈ
** អរញ្ញនិកាយ
* *ប្រទេសថៃឡង់ដ៍*
** មហានិកាយ
*** ចលនាវត្តធម្មកាយ
** ធម្មយុត្តិកនិកាយ
*** ប្រពៃណីអរញ្ញិកភិក្ខុថៃ
**** ប្រពៃណីរបស់ ព្រះគ្រូឆា

## និកាយមហាយាន 
[thumb|right|200px|Chinese [Glazed stoneware of a Buddhist monk, or Future Buddha, dated to the 20th year of the យុគចេនឡា, or 1468 AD.]]

* មជ្ឈិមកៈ
** ប្រាសង្គកៈ
** សុតន្តិកៈ
** Sanlunសានលន់ (Three Treatise school)
*** សានរន់
** មហាមជ្ឈិមកៈ (ជោនម្បៈ)
* យោគាចារៈ 
** ចិត្តមាត្រា ក្នុងប្រទេសទីបេ
** វេ សិ (ចិត្តនិកាយ) ឬ ហ្វាសាំង (និកាយ ធម្មលក្ខណ៍)
*** ពស្សាង្គ
*** ហោស្សូ
* Tathagatagarbha
** Daśabhūmikā (absorbed in to Huayan)
** Huayan ()
*** Hwaeom
*** Kegon
* Chan / Zen / Seon / Thien
** Caodong
*** Soto
** Linji
*** Rinzai
*** Ōbaku
*** Fuke
*** Won Buddhism: Korean Reformed Buddhism
* Pure Land (Amidism)
** Jodo
** Jodo Shin
* Tiantai (Lotus Sutra School)
** Cheontae
** Tendai (also contained Vajrayana elements)
* Nichiren
** Nichiren Shū
** Nichiren Shōshū
** Nipponzan Myōhōji
** Soka Gakkai

## និកាយតន្រ្តិកៈ 
*see also: វិជ្រយាន*
*Subcategorised according to predecessors*
* Tibetan Buddhism
** Nyingma
** New Bön (synthesis of Yungdrung Bön and Nyingmapa)
** Kadam
** Sakya
*** Jonang
** Gelug
** Kagyu
*** Shangpa Kagyu
*** Rechung Kagyu
*** Dagpo Kagyu
**** Karma Kagyu (or Kamtshang Kagyu)
**** Tsalpa Kagyu
**** Baram Kagyu
**** Pagtru Kagyu (or Phagmo Drugpa Kagyu)
***** Taglung Kagyu
***** Trophu Kagyu
***** Drukpa Kagyu
***** Martsang Kagyu
***** Yerpa Kagyu
***** Yazang Kagyu
***** Shugseb Kagyu
***** Drikung Kagyu
 
** Rime movement (ecumenical movement)
* Japanese Mikkyo
** Shingon
** Tendai (derived from Tiantai but added tantric practices)

## មើលបន្ថែម 
* ព្រះពុទ្ធសាសនាតាមតំបន់
* ពុទ្ធសាសនានៃមនុស្សជាតិ
* ពុទ្ធសាសនាទិសឧត្តរ និងទក្សិណ
* បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា

## អត្ថបទយោង 
Coleman, Graham, ed. (1993). *A Handbook of Tibetan Culture*. Boston: Shambhala Publications, Inc.. ISBN 1-57062-002-4.

Warder, A.K. (1970). *Indian Buddhism*. Delhi: Motilal Banarsidass.

## តំនខាងក្រៅ 
* Mahayana vs. Theravada: a Multiform Comparison
* The Sects of the Buddhists by T.W. Rhys Davids, in the Journal of the Royal Asiatic Society, 1891. pp.409-422
* Sects & Sectarianism - The origins of Buddhist Schools 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា