open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
អាកាសយានដ្ឋានខេត្តក្រចេះ

**អាកាសយានដ្ឋានខេត្តក្រចេះ** គឺជាព្រលានមួយនៅក្នុងទីរួមខេត្តក្រចេះ ក្នុងខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ចម្ងាយរបស់វាគឺប្រហែល ៣.៥គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង។ ផ្ទៃដីរបស់ព្រលានយន្តហោះមានប្រហែល១២.៥ហិកតា។ ប្រវែងផ្លូវរត់របស់អាកាសយានដ្ឋានក្រចេះគឺ ១,១៨០ម៉ែត្រ ទទឹង ៣ ម៉ែត្រ លើផ្ទៃថ្មបាយក្រៀម។

បើកជាលើកដំបូងជាអាកាសយានដ្ឋានយោធានៅឆ្នាំ១៩៧៧ អាកាសយានដ្ឋាននេះត្រូវបានប្តូរទៅជាការប្រើប្រាស់ស៊ីវិលនៅឆ្នាំ២០០៦។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
ប៉េងប៉ោះ

**ប៉េងប៉ោះ** គឺជាវល្លិដើមទាបពួកមួយ ជាដំណាំក៏មាន ដុះឯងក៏មានផ្លែប្រើជាបន្លែជាដើម ។ បន្លែដែលមកពីក្រុមដើមស្ពៃទឹក (nightshade) ដែលមានដើមកំណើតនៅអាមេរិកខាងត្បូង។ ប៉េងប៉ោះគឺជាប្រភពអាហារបំប៉នដ៏សំខាន់នៃសារធាតុលីកូប៉ែនដែលមានសារជាតិប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងអត្ថប្រយោជន៍សុខភាពជាច្រើនរួមមានការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺបេះដូង និងជំងឺមហារីក។ វាក៏ជាប្រភពដ៏អស្ចារ្យនៃវីតាមីនសេ ប៉ូតាស្យូម ហ្វូឡាត និងវីតាមីនK ។ ជាធម្មតាវាមានពណ៌ក្រហមនៅពេលពេញវ័យ ប៉េងប៉ោះក៏អាចមានច្រើនពណ៌រួមមានពណ៌លឿង ទឹកក្រូច បៃតង និងស្វាយ។ លើសពីនេះទៅទៀតប៉េងប៉ោះតូចៗជាច្រើនមានរូបរាង និងរសជាតិខុសៗគ្នា។ 
រូបភាពតូច|ប៉េងប៉ោះពណ៌ក្រហមខ្ចី និងផ្នែកដែលពុះនៃប៉េងប៉ោះមួយទៀតដាក់នៅចំហៀងសម្រាប់ការប្រៀបធៀប។  ទំហំនៃប៉េងប៉ោះមិនទាន់កាត់មានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល ១០សង់ទីម៉ែត្រ
ពូជប៉េងប៉ោះជាច្រើនប្រភេទត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងអាកាសធាតុក្តៅនៅទូទាំងពិភពលោក ជាមួយនឹងផ្ទះកញ្ចក់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យផលិតប៉េងប៉ោះពេញមួយរដូវនៃឆ្នាំ។  រុក្ខជាតិប៉េងប៉ោះជាធម្មតាលូតលាស់ដល់កម្ពស់ ១-៣ ម៉ែត្រ។  រុក្ខជាតិប៉េងប៉ោះដែលមិនចេះកំណត់អាយុ គឺជារុក្ខជាតិដែលមានអាយុច្រើនឆ្នាំនៅក្នុងទីជម្រកកំណើតរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែត្រូវបានដាំដុះជាប្រចាំឆ្នាំ។ ទំហំរបស់ប៉េងប៉ោះប្រែប្រួលទៅតាមពូជដែលមានចន្លោះពី ១–១០សង់ទីម៉ែត្រ ។ 

## ឯកសារយោង
រាមាធិបតីទី១

**រាមាធិបតីទី១** ឬ **ពញ្ញាយ៉ង** (អង់គ្លេស: Reamea Thipadei I) or (Ponhea Yorng) (ប្រ.ស|គ.ស ១៦៧៣-១៦៩៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦៩៥-១៦៩៦) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៅរាជធានីឧដុង្គ ព.សករាជ ២២៣៩ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦៩៥ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៦១៨ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **"ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាមាធិបតី"** ជាបុត្ររបស់ ព្រះកែវហ្វាទី២ អង្គជី ទ្រង់ឡើងសោយរាជដោយការផ្ទេររាជសម្បត្តិពី ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ អង្គស៊ូ ដែលត្រូវជាព្រះបិតុលា (ពូ) របស់ទ្រង់ ដែលត្រូវជាព្រះអនុជ (ប្អូន) នៃ ព្រះកែវហ្វាទី២ ។ ព្រះរាមាធិបតីទី១ បានរៀបអភិសេកនិង មហេសីមួយអង្គព្រះនាម ព្រះសុជាតិវត្តី ហើយទ្រង់ប្រសូតបានបុត្រាមួយអង្គនាម អង្គទងរាជា ដែលត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូសម្គាល់ជា អង្គទងទី២ ។ ព្រះរាមាធិបតីទី១ នៃ អង្គពញ្ញាយ៉ង ទ្រង់ឡើងសោយរាជក្នុងព្រះជន្ម ២៣ វស្សា ហើយទ្រង់សោយរាជបានតែ ១០ខែ ប៉ុនណ្ណោះ ទ្រង់ក៏យាងសោយព្រះទីវង្គត់ដោយរោគប្រឈួន (ជំងឺក្អក) ក្នុងឆ្នាំ ១៦៩៦ នៃគ.សករាជ ដូចនេះរាជបល្ល័ងត្រូវបានបង្វែរទៅថ្វាយដល់ ព្រះជ័យជេស្ឋាទី៣ វិញ ។ 

## ចំណារពន្យល់ 
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។

## តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ 
## ឯកសារយោង
ត្រកួន

**ត្រកួន** គឺជារុក្ខជាតិវល្លិវារិជជាតិមួយពួក ទងនិងស្លឹកប្រើធ្វើជាបន្លែ អន្លក់ ឬ ធ្វើម្ហូបអាហារក៏បានដូចជា សម្លម្ជូរ...។ ត្រកួនជាប្រភេទដំណាំម្យ៉ាងដែលប្រជាកសិករ ក៏ដូចជាប្រជាជនមូលដ្ឋានចូលចិត្តដាំ ដោយសារតែវាងាយស្រួលដាំ ងាយថែទាំ និងឆាប់បានផល ជាពិសេស ជាប្រភេទបន្លែដែលអាចច្នៃជាម្ហូបអាហារដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់សុខភាព ។ ប្រភពដើមនៃត្រកួន គឺមិនច្បាស់ទេ ប៉ុន្តែជាទូទៅវាត្រូវបានគេជឿថាមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយត្រូវបានដាំដុះជាលើកដំបូងនៅទីនោះ។ 
រូបភាពតូច|រូបរាងនៃដើមត្រកួន
រូបភាពតូច|ការពណ៌នាអំពីដើមត្រកួន
ត្រកួនបានផ្ដល់ថាមពល និង ជាតិសរសៃ រីឯវីតាមីន និង សារធាតុរ៉ែ ផ្សេងទៀតក៏មានច្រើនដែរ ដូចជា វីតាមីនA វីតាមីនC វីតាមីនB1 វីតាមីនB2 វីតាមីនB3 កាល់ស្យូម ផូស្វ័រ និង ជាតិដែក ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះត្រកួន ក៏មានជាតិកាល់ស្យូម និង សារធាតុបេតាការ៉ូទីន (Beta-carotene) ដែលជួយចិញ្ចឹមកែវភ្នែកបានយ៉ាងល្អ ជាពិសេស កាបរិភោគត្រកួនឆៅ ។ 

## ឯកសារយោង
ទូរស័ព្ទ iPhone ១៥

Iphone15bromix

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ 2021 គណៈកម្មាធិការអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមពិចារណាលើសំណើរសម្រាប់កំណត់អាណត្តិ USB-C នៅលើឧបករណ៍ទាំងអស់នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប រួមទាំងទូរស័ព្ទ iPhone ផងដែរ។ នៅឆ្នាំ 2022 សំណើនេះត្រូវបានអនុម័តទៅជាសេចក្តីបង្គាប់ (EU) 2022/2380 ។ អ្នកវិភាគ Apple លោក Ming-Chi Kuo បានអះអាងថា Apple នឹងបញ្ឈប់ឧបករណ៍ភ្ជាប់ Lightning ដែលមានកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ 2023។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2022 Apple បានបញ្ជាក់ថា ខ្លួននឹងគោរពតាមបទប្បញ្ញត្តិរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។

## លក្ខណៈបច្ចេកទេស 
### ផ្នែករឹង 
#### អេក្រង់ 
iPhone 15 មានអេក្រង់ទំហំ 6.1 អ៊ីង (155 mm) ជាមួយនឹងបច្ចេកវិទ្យា Super Retina XDR OLED ជាមួយនឹងកម្រិតភាពច្បាស់ 2556×1179 ភីកសែល និងដង់ស៊ីតេភីកសែលប្រហែល 460 PPI ។ iPhone 15 Plus មានអេក្រង់ទំហំ 6.7 អ៊ីង (170 មីលីម៉ែត្រ) ជាមួយនឹងបច្ចេកវិទ្យាស្រដៀងគ្នាដែលមានកម្រិតបង្ហាញ 2796 × 1290 ភីកសែល និងដង់ស៊ីតេភីកសែលប្រហែល 460 PPI ។ ម៉ូដែលទាំងពីរមានអេក្រង់ OLED Super Retina XDR ជាមួយនឹងកម្រិតពន្លឺធម្មតារហូតដល់ 1,000 nits, peak brightness (HDR) ដល់ទៅ 1,600 nits និង peak brightness (ក្រៅ) រហូតដល់ 2,000 nits។ មុខងារ Dynamic Island ឥឡូវនេះគឺជាស្តង់ដារនៅលើ iPhone 15 ដោយជំនួសអេក្រង់ Notch ។

#### រចនា 
iPhone 15 និង iPhone 15 Plus នឹងមានពណ៌ខៀវ ពណ៌ផ្កាឈូក លឿង បៃតង និងខ្មៅ។

#### ការបញ្ចូលថ្មនិងល្បឿនបញ្ជូន 
iPhone 15 និង iPhone 15 Plus នឹងប្រើ USB-C ជាមួយនឹងល្បឿនផ្ទេរ USB 2.0 (ប៉ាន់ស្មានរហូតដល់ 480 Mbps / 60MBps) ខណៈ iPhone 15 Pro និង iPhone 15 Pro Max នឹងមានល្បឿនផ្ទេរ USB 3.1 លឿនជាងមុន (ប៉ាន់ស្មាន) រហូតដល់ 10Gbps / 1.25GBps) ។

#### លទ្ធផលវីដេអូ 
ម៉ូដែល iPhone 15 ទាំងអស់គាំទ្រ DisplayPort Alt Mode តាមរយៈលទ្ធផលវីដេអូ USB-C ជាមួយនឹងកម្រិតភាពច្បាស់ 4K HDR ។

ទូរស័ព្ទ iPhone ម៉ូដែលមុនៗ (iPhone 5 ដល់ iPhone 14) មានកម្រិតភាពច្បាស់អតិបរមា 1600 x 900 (ទាបជាងបន្តិច 1080p) ជាមួយ Lightning Digital AV Adapter ដោយសារការកម្រិតបច្ចេកទេសរបស់ iPhone មានឧបករណ៍ភ្ជាប់ Lightning ។

#### ថ្ម 
iPhone 15 Plus ផ្តល់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់នូវការចាក់វីដេអូរហូតដល់ 26 ម៉ោង និងការចាក់សំលេងរហូតដល់ 100 ម៉ោង ខណៈពេលដែល iPhone 15 ផ្តល់ជូនតិចជាងបន្តិច ដោយអាចចាក់វីដេអូរហូតដល់ 20 ម៉ោង និងចាក់សំលេងបានរហូតដល់ 80 ម៉ោង។

### កម្មវិធី 
iPhone 15 និង iPhone 15 Plus នឹង​ចេញ​ជាមួយ iOS 17។ ទូរសព្ទ​នេះ​នឹង​មាន​មុខងារ Dynamic Island។

## ឯកសារយោង 
* ប្រគល់ជូន iPhone 15 Pro និង iPhone 15 Pro Max  នៅលើគេហទំព័រ MGBL វៀតណាម
សែនមនោរម្យ

**សែនមនោរម្យ** ជាទីរួមខេត្តនិងទីក្រុងធំនៃខេត្តមណ្ឌលគិរី នៃប្រទេសកម្ពុជា ។ ដែលជាទីក្រុងសំខាន់តែមួយគត់នៅក្នុងខេត្ត។ ទីក្រុង​នេះ​មាន​ប្រជាជន​ជាង ១០ ០០០នាក់រស់នៅ ហើយ​ច្រើន​តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រៀប​ធៀប​ទៅ​នឹង​ទីក្រុង​ព្រំដែន​នៅភាគខាងលិចអាមេរិកចាស់ ។

សែនមនោរម្យ រស់នៅដោយជនជាតិដើមភាគតិចព្នង ។ កុលសម្ព័ន្ធព្នង និង​កុលសម្ព័ន្ធ​ស្ត្រី​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ធំៗ។ ទីក្រុង​នេះ​ពេញ​និយម​ដោយ​កម្មករ​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល អ្នក​កាប់​ឈើ និង​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ទាំង​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​មក​ពី​រាជធានីភ្នំពេញ ​របស់​កម្ពុជា។ 

យោងតាមរបាយការណ៍ពីអង្គការសាក្សីពិភពលោក (Global Witness) បានឱ្យដឹងថា ខេត្តមណ្ឌលគិរីកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកកាប់ឈើខុសច្បាប់ដែលប៉ុនប៉ងធ្វើអាជីវកម្មព្រៃព្រហ្មចារីក្នុងតំបន់នេះ។  តំបន់ការពារនៅជិតក្រុងសែនមនោរម្យ រួមមាន ដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមា ដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំព្រិច និង ដែនជម្រកសត្វព្រៃស្រែពក ។

ដោយសារការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស ក៏ដូចជាភាពដ៏អាក្រក់ដែលបណ្តាលមកពីការប៉ាន់ស្មានអចលនទ្រព្យ តម្លៃដីនៅសែនមនោរម្យបានហក់ឡើង។ ដីឡូតិ៍ដែលមានតម្លៃ ១៥០ដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០០៨ បានទៅបីឬបួនដងច្រើនជាងពីរឆ្នាំក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ២០១០។ 

ភ្នំដោះក្រមុំ គឺជាភ្នំដែលមានរាងដូចដោះក្រមុំ ដែលមានទីតាំងនៅជិតក្រុងសែនមនោរម្យ។ សមាជិក​នៃ​ជនជាតិដើមពួកព្នង ​តែង​តាំង​បារមី​ពី​លើ​ភ្នំ ហើយ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​តែង​ធ្វើ​បុណ្យ​នៅ​ទីតាំង​នោះ។ 

## ឯកសារយោង
អម្ពិល

**អម្ពិល** គឺជារុក្ខជាតិមានផ្លែនឹងស្លឹកមានរសជាតិជូរ ខ្លះមានរសជាតិផ្អែមទុកសម្រាប់យកមកទទួលទានទុកធ្វើជាបង្អែម។ អម្ពិលជាឈើមួយពួក មានដើមធំសាច់ស្វិត ស្លឹកល្អិតៗមានរសជូរហើយផ្លែវែងៗ អម្ពិលខ្លះមានរសជូរ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងម្ជូរ ខ្លះមានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចៗសម្រាប់ប្រើជាបង្អែមក៏បាន ស្លឹកខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែស្លបាន ។ អម្ពិលមានឈ្មោះ ៣ ប្រភេទគឺ **អម្ពិលក្ដារ** ផ្លែធំៗសំប៉ែតៗមានរសជូរច្រើន **អម្ពិលក្ដាម** ឬ **អម្ពិលអាចម៍ឆ្មា** ផ្លែតូចៗមូលៗច្រើនតែមានរសជូរអែមល្មមឆ្ងាញ់ **អម្ពិលផ្អែម** ច្រើនតែមានផ្លែតូចៗ មានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចបន្តួច។ អម្ពិលទាំង ៣ ប្រភេទនេះមានដើមនិងស្លឹកតែបែបមួយ ផ្សេងគ្នាតែសណ្ឋានផ្លែនិងរសជាតិផ្លែ ជាឈើងាយកើត, រស់នៅបានយូរអង្វែងឆ្នាំ ជាឈើមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អម្ពិល គឺជាដើមឈើដែលបង្កើតផលផ្លែដែលអាចបរិភោគបាន ដែលមានដើមកំណើតនៅទ្វីបអាហ្រ្វិកត្រូពិច និងមានតាមលក្ខណៈធម្មជាតិនៅអាស៊ី។ ដើមអម្ពិល ជាដើមដុះលូតលាស់មធ្យមមានអាយុវែងមានកំពស់ដល់ទៅ ២៥ ម៉ែត្រ ដើមឈើដុះលូតលាស់បានល្អនៅក្នុងពន្លឺព្រះអាទិត្យពេញ។ 
រូបភាពតូច|ការបង្ហាញពីរូបរាងនៃផ្លែអំពិល
អម្ពិលទុំមានលក្ខណៈសម្បត្តិច្រើននៃការបន្សាបជាតិពុល ជួយបិទរន្ធញើស កាត់បន្ថយស្នាមនិងស្នាមជាំដែលទាក់ទងនឹងអាយុ និងរក្សាស្បែករបស់អ្នកឱ្យស្អាត។ អម្ពិលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម ដែលការពារស្បែករបស់អ្នក ពីរ៉ាឌីកាល់សេរីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងមានលក្ខណៈសម្បត្តិព្យាបាលរបួស។ 

## ឯកសារយោង
សំហេង បូរ៉ា

**សំហេង បូរ៉ា** ( អង់គ្លេស ៖ Samheng Bora កើតថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៦) ជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងពាណិជ្ជកម្មនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ឯកឧត្តម សំហេង បូរ៉ា ត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ សម្រាប់នីតិកាលទី៧ ដែលមាន លោកជំទាវ ចម និម្មល ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម។

## មើលផងដែរ 
* គេហទំព័រផ្លូវការនៃក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជា
ត្រឡាច

**ត្រឡាច** គឺជាវល្លិស្រុកមួយប្រភេទ មានផ្លែប្រើជាបន្លែក៏បាន ធ្វើតំណាប់ក៏បាន ជាដំណាំមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន។ ត្រឡាច ជារុក្ខជាតិវល្លិផ្លែវាអាចមានទម្ងន់ ពី ១- ៦គីឡូ រាងធំមូលវែង ហើយគេដាំវាដើម្បីធ្វើជាបន្លែ។ ប៉ុន្តែ គេដឹងថាក្នុងត្រឡាចស្រស់ អាចមានសារធាតុគីមីមួយចំនួនដូចជា ជាតិទឹក៦៧,៤% សារធាតុប្រូទីត០,៤% សារធាតុលីពីត០,១% សារធាតុសែលុយឡូស០,៧%។ ចំពោះវីតាមីនវិញ នៅក្នុងផ្លែត្រឡាច មានការ៉ូទីន ០,០១មិល្លីក្រាម វីតាមីន B1 ០,០១ មិល្លីក្រាម វីតាមីន B2 ០,០២មិល្លីក្រាម វីតាមីន P.P ០,០៣ មិល្លីក្រាម និង វីតាមីន C ១៦ មិល្លីក្រាម។ ការញ៉ាំត្រឡាចចំនួន ១០០ ក្រាម វាផ្ដល់ ថាមពលបាន ១២ កាឡូរី។  
រូបភាពតូច|រូបភាពនៃផ្លែត្រឡាច
ដំណាំត្រឡាច គឺជាប្រភេទដំណាំ វាលើដីក៏បាន ឬឡើងទ្រើងក៏បាន គេនិយមចូលចិត្តដាំ និងយកទៅធ្វើជាបន្លែ។គេអាចដាំបានគ្រប់រដូវ ការជ្រើសរើសរដូវដាំដុះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ក្នុងការដាំដុះដំណាំគ្រប់ ប្រភេទ ទាំងអស់មិនថា ដំណាំណានោះទេ។  ដោយសារតែ ការដំាដុះនៅរដូវក្តៅ វាមានបញ្ហា ច្រើន ដែលប្រឈមមុខ ដូចជា កត្តាសត្វល្អិត បាក់តេរី វីរុស និងពពួកផ្សិត។  

## សូមមើលផងដែរ 
• ឫស្សី 

• ផ្សិតចំបើង 

• ពោត 

• កៅស៊ូ 

• ដូងប្រេង 

• ផ្ការំដួល 

• ផ្កាកុលាប

## ឯកសារយោង
ភាសាសិង្ហលៈ

**ភាសាសិង្ហលៈ** គឺជាភាសាឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន ដែលនិយាយជាចម្បងដោយប្រជាជនសិង្ហលៈ នៃប្រទេសស្រីលង្កា ដែលបង្កើត ជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំជាងគេនៅលើកោះដែលមានចំនួនប្រហែល ១៦លាននាក់។  ភាសាសិង្ហលៈ ក៏ត្រូវបាននិយាយជាភាសាដំបូងដោយក្រុមជនជាតិផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ដែលមានចំនួនសរុបប្រហែល ២លាននាក់គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០១។  ភាសាត្រូវបានសរសេរដោយប្រើ អក្សរសិង្ហលៈ ដែលជា អក្សរព្រាហ្មណ៍ ដែលទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងអក្សរហ្គ្រេនថានៃប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង។ 

សិង្ហលៈ គឺជាភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាជាតិរបស់ប្រទេសស្រីលង្កា។ រួមជាមួយភាសាបាលី ដែលបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍អក្សរសាស្ត្រព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ។ ទម្រង់ដំបូងនៃភាសាសិង្ហលៈ ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅដើមសតវត្សទី ៣មុនគ.ស។ ភាសានៃសិលាចារឹកទាំងនេះដែលមានស្រៈវែង និងព្យញ្ជនៈគឺ ប្រាក្រឹត ស្រដៀងទៅនឹង មៈកៈហ៊ី ដែលជាសហការីក្នុងតំបន់នៃប្រាក្រឹត ឥណ្ឌាមជ្ឈិម ដែលត្រូវបានប្រើក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ។ សាច់ញាត្តិជិតស្និទ្ធបំផុតគឺភាសាវេត្ដា (ជាភាសាក្រេអូល ជនជាតិដើមដែលជិតផុតពូជ នៅតែនិយាយដោយជនជាតិភាគតិចស្រីលង្កា ដោយលាយសិង្ហលៈ ជាមួយនឹងប្រភពដើមមិនស្គាល់ និងពីដែលសិង្ហលៈចាស់បានខ្ចីទិដ្ឋភាពផ្សេងៗចូលទៅក្នុងស្រទាប់ខាងក្រោមឥណ្ឌូ-អារ័្យនសំខាន់របស់វា) និងប្រាក្រឹត ភាសាម៉ាល់ឌីវ មានពូជសំខាន់ៗពីរគឺ សរសេរ និងនិយាយ ហើយជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃបាតុភូតភាសាដែលគេស្គាល់ថាជាដាយឡូសស្សៀ (diglossia) ។ 

## ឯកសារយោង
អ៉ិត សំហេង

**អុិត សំហេង** (អង់គ្លេស៖ Ith Samheng) គឺជាតំណាង​រាស្ត្រ​មណ្ឌលរាជធានីភំ្នពេញ និងសមាជិករដ្ឋសភា នីតិកាល​ទី​៧​នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ឯកឧត្តមបណ្ឌិត អុិត សំហេង បានបំពេញតួនាទីជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ (២០១៣–២០២៣) និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា (២០០៣–២០១៣)។ នៅឆ្នាំ២០០៣ លោកត្រូវបានបង្គាប់តែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីជាលើកដំបូងបំផុត ក្នុងនាមជាអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* រដ្ឋសភា (កម្ពុជា)

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* គេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋសភា 
* គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ
* គេហទំព័រផ្លូវការរបស់សង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ
វិទ្យស្ថានពហុបច្ចេកទេសខេត្តកំពង់ឆ្នាំង

មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិទួលក្រឡាញ់ សង្កាត់កំពង់ឆ្នាំង ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។  វិទ្យាស្ថានពហុបច្ចេកទេស​ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង បានប្រែក្លាយមកពីមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈខេត្តកំពង់ឆ្នាំង តាមអនុក្រិត្យលេខ ១៦ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី០៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ស្តីពីការប្រែក្លាយមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាល​វិជ្ជាជីវៈខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ទៅជាវិទ្យាស្ថានពហុបច្ចេកទេសខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

វិទ្យាស្ថានមានរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំដោយ នាយក១រូប នាយករង៥រូប ការិយាល័យ៣ និងដេប៉ាតឺម៉ង់៥។

អត្ថបទដែលរៀបចំសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវមានដូចជា៖

ដែកថែបក្នុងឡភ្លើង
ទុរេន

**ទុរេន** គឺជាឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែមានឱជារសផ្អែមសម្រាប់ប្រើជាបង្អែមមានតម្លៃ សំបកផ្លែមានបន្លារឹងមានក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដាំកើតត្រង់ទីតំបន់ខ្លះដោយអន្លើដូចជា ខេត្តកំពត បាត់ដំបង កោះកុង...។ អ្នកខ្លះចាត់ទុកទុរេនថាមាន ក្លិនឈ្ងុយគួរឱ្យរីករាយ ចំណែកឯអ្នកខ្លះទៀតយល់ថាមាន មានក្លិនស្អុយជាក្លិនបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មធ្វើឲ្យមានការស្អប់ខ្ពើមជាខ្លាំងជាពិសេសនៅបណ្ដាពួកនៅបស្ចឹមប្រទេស។ ទុរេនត្រូវបានគេជឿថាវាមានប្រភពមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទុរេនមានផ្ទុកទៅដោយ វីតាមីន សារធាតុចិញ្ចឹម និង សារធាតុគីមីសរីរាង្គជាច្រើនទៀតដែលដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម។
រូបភាពតូច|ផ្លែធុរេននៅយូណានប្រទេសចិន
ទុរេនមានលក្ខណៈប្លែកពីទំហំធំមានក្លិនខ្លាំង និងសំបកមានបន្លាធំ។ ផ្លែអាចធំរហូតដល់ ៣០សង់ទីម៉ែត្រ បណ្តោយ និង ១៥សង់ទីម៉ែត្រ នៅក្នុងអង្កត់ផ្ចិត ហើយជាទូទៅវាមានទម្ងន់ពី ១ទៅ ៣គីឡូក្រាម ។ រូបរាងរបស់វាមានរាងមូល ពណ៌សំបករបស់វាពីពណ៌បៃតងទៅត្នោត ហើយសាច់របស់វាពីពណ៌លឿងស្លេក។ ផ្លែទុរេនជារ៉ាឌីកាល់សេរីអាចបំផ្លាញកោសិកា DNA និង អាចបំប្លែងកោសិកាទាំងនោះទៅជាកោសិកាមហារីក ដែលក្រោយមកអាចបង្កទៅជាសាច់កាច ឬ លូតលាស់ ជាដុំសាច់មហារីក។ សារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មជួយកាត់បន្ថយអុកស៊ីតកម្ម ភាពតានតឹងលើសរីរាង្គ នៃរាងកាយដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ដល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។ ផ្លែទុរេន មានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីកម្មទាំងនេះ រួមមាន វីតាមីនC វីតាមីន B កំផ្លិច និង វីតាមីនE ដែលអាចជួយប្រឆាំង នឹង កោសិកាមហារីក។

## ឯកសារយោង
ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ

**ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ** (ភាសាថៃ: อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่) គឺជាឧទ្យានជាតិមួយក្នុងប្រទេសថៃ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ជាឧទ្យានជាតិទីមួយរបស់ប្រទេសថៃ ជាឧទ្យានជាតិធំជាងគេទីបីនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលិចនៃជួរភ្នំសាមកំំំពែង នៅព្រំប្រទល់ភាគនិរតីនៃខ្ពង់រាបគោរាជ។ ភ្នំខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់នៃឧទ្យាននេះមានភ្នំខោរ៉មកំពស់ ១ ៣៥១ម៉ែត្រ។ ឧទ្យាននេះភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខេត្តនគររាជសីមា ប៉ុន្តែក៏មានផ្នែកខ្លះនៃខេត្តសារ៉ាបុរី, ប្រាចិនបុរី និង នគរនាយក ផងដែរ។ 

ឧទ្យានជាតិខោយ៉ៃ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ២១៦៦គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានរុក្ខជាតិចំនួន ៣០០០ប្រភេទ សត្វស្លាបចំនួន ៣២០ប្រភេទ។ ការសិក្សាអំពីសត្វព្រៃនាពេលថ្មីៗនេះ បង្ហាញថា ជួរសត្វ ជាពិសេសសត្វខ្លារស់នៅតិចតួច ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយសកម្មភាពរបស់មនុស្សនៅជិតកណ្តាលឧទ្យាន។ 

## ឯកសារយោង
មន្ទីរពេទ្យចៅព្រះយាអភ័យភូបេស្រ

**មន្ទីរពេទ្យចៅព្រះយាអភ័យភូបេស្រ** គឺជាមន្ទីរពេទ្យសំខាន់នៃខេត្តប្រាចិនបុរី ប្រទេសថៃ ហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដោយក្រសួងសុខាភិបាលសាធារណៈជាមន្ទីរពេទ្យប្រចាំតំបន់។ មន្ទីរពេទ្យនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់អគារដំបូងរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ១៩០៩ ជាមន្ទីរពេទ្យឱសថបុរាណថៃឈានមុខគេ ហើយគ្រោងនឹងអភិវឌ្ឍទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងអាស៊ាន។ 

កថាថនឈុំ ជាអភិបាលខេត្តបាត់ដំបងបានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសថៃនៅពេលដែលខេត្តបាត់ដំបងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា កថាថនឈុំបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់អគារដោយក្រុមហ៊ុនស្ថាបត្យកម្មបារាំងឱ្យស្រដៀងនឹងលំនៅឋានរបស់អភិបាលខេត្តបាត់ដំបងបច្ចុប្បន្ននេះឯង។ គោលបំណងក្នុងការសាងសង់អគារនេះគឺ ដើម្បីទុកជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ស្ដេចចុល្លាង្ករណ៍ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ដែលព្រះអង្គយាងទៅកាន់ខេត្តប្រាចិនបុរី។ 

## ឯកសារយោង
ឪឡឹក

**ឪឡឹក** គឺជាដំណាំមួយប្រភេទ ដើមជាវល្លិបោះទងវារលើដី ផ្លែធំៗ មិនសមនឹងទង មានពូជច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នាយកសម្រាប់ប្រើជាអាហារ បង្អែមចំអាបផ្លែឈើ ។ ឪឡឹក ជាផ្លែឈើសម្បូរជាតិទឹក និងផ្ទុកវីតាមីន A C B B6 និងសារជាតិរ៉ែមួយចំនួនដូចជា ប៉ូតាស្យូម ជាកាឡូរីទាប ជាតិសរសៃ។ ឪឡឹកជា​ផ្លែឈើ​ដែល​មាន​ការ​ដាំដុះ​ខ្ពស់​នៅ​ជុំវិញ​ពិភពលោក​ដែល​មាន​ជាង ១០០០ពូជ។ ឪឡឹកត្រូវបានដាំដុះនៅក្នុងអាកាសធាតុអំណោយផលពីតំបន់ត្រូពិចរហូតដល់តំបន់អាកាសធាតុនៅទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ផ្លែឈើដែលអាចបរិភោគបាន។ សាច់​ផ្អែម​មាន​ជាតិ​ទឹក​ច្រើន​ជា​ធម្មតា​មាន​ពណ៌​ក្រហមក្រម៉ៅទៅជាពណ៌ក្រហមស្រស់ (ជួនកាលមានពណ៌លឿងថែមទៀតផង) មាន​គ្រាប់​ខ្មៅ​ជា​ច្រើន។ ផ្លែឈើអាចបរិភោគឆៅ ឬបង្អែម ហើយសំបកអាចបរិភោគជាអាហារបានទៅលើសមត្ថភាពច្នៃប្រឌិត។ ឪឡឹកក៏អាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទឹកផ្លែឈើ ឬជាគ្រឿងផ្សំក្នុងភេសជ្ជៈចម្រុះផងដែរ។ 
រូបភាពតូច|រូបភាពនៃផ្លែឪឡឹកដែលនៅកសិដ្ឋានមួយនៅប្រទេសតៃវ៉ាន់
ឪឡឹក អាចមានប្រភពនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលមានអាយុកាលប្រហែល ៣៥០០ មុនគ.ស។ ផ្លែឪឡឹកបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោកនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កាត់ពូជគួរឱ្យកត់សម្គាល់បានបង្កើតពូជដែលធន់នឹងជំងឺ។ ពូជជាច្រើនអាចរកបានដែលបង្កើតផលពេញវ័យក្នុងរយៈពេល ១០០ថ្ងៃនៃការដាំ។  នៅឆ្នាំ២០១៧ ប្រទេសចិនបានផលិតឪឡឹកប្រហែល ២ភាគ ៣ នៃចំនួនសរុបរបស់ពិភពលោក។ ផ្លែឪឡឹកមានទឹក ៩១% មានជាតិស្ករ ៦% និងមានជាតិខ្លាញ់កម្រិតទាប។ នៅក្នុងការបម្រើ ១០០ក្រាម ផ្លែឪឡឹកផ្តល់ថាមពលអាហារ ១២៥គីឡូស៊ូល (៣០គីឡូកាឡូរី) និងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗតិច មានតែវីតាមីនC ប៉ុណ្ណោះ។ ឪឡឹកជាប្រភេទផ្លែឈើនេះក៏ផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សុខភាពបេះដូង ពិសេសជួយឲ្យបេះដូង​បំពេញមុខងារបានល្អ។  ឪឡឹកមានផ្ទុកទៅដោយ ម៉ាញ៉េស្យូម និង ប៉ូតាស្យូម ដែលកន្លងមកយើងក៏ដឹងដែរថា រ៉ែទាំងពីរប្រភេទនេះ មានសារៈសំខាន់ ចំពោះបេះដូង និង ចរន្ដឈាមខ្លាំងណាស់។ ដូច្នេះញ៉ាំផ្លែឪឡឹកជាប្រចាំក្នុងបរិមាណល្មម ក៏ជួយឲ្យបេះដូងរបស់យើង រឹងមាំល្អផងដែរ។ ជាតិទឹកដ៏ច្រើនលើសលុបដែលមានក្នុងផ្លែឪឡឹក ជួយលាងសម្អាតជាតិពុលក្នុងខ្លួន និងទប់ស្កាត់ជម្ងឺគ្រួសតម្រងនោមផងដែរ តាមរយៈការប្រព័ន្ធទឹកនោម ជំនួយដល់សម្ពាធឈាម កាត់បន្ថយហានិភ័យជម្ងឺបេះដូង និងជម្ងឺមហារីក។ 

## ឯកសារយោង
ប្រធានក្រុមភាគតិចនៃរដ្ឋសភា

**ប្រធានក្រុមភាគតិចនៃរដ្ឋសភា** ឬ **មេបក្សប្រឆាំង** ដឹកនាំគណបក្សនយោបាយធំជាងគេ មិននៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលក្នុងរដ្ឋសភាកម្ពុជា ។ មេដឹកនាំ​ភាគតិច​ដើរតួ​ជា​ដៃគូ​សន្ទនា​របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង ​ប្រធានក្រុមភាគច្រើន ​។ គណបក្សភាគតិចផ្លូវការត្រូវតែទទួលបានយ៉ាងហោចណាស់ ២៥% នៃអាសនៈសរុបនៅក្នុងសភា។

តួនាទីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសភាក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៤  ធ្វើឱ្យ សម រង្ស៊ី ក្លាយជាប្រធានក្រុមភាគតិចផ្លូវការដំបូងគេ។  ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា មុន​នេះ​លោក សម រង្ស៊ី ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា *​ញឹកញាប់* ​ថាជាមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង។

ដូចនៅក្នុងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យស្ទើរតែគ្រប់សភាជុំវិញពិភពលោក ប្រធានក្រុមភាគតិចមកពីគណបក្សនយោបាយដែលមានចំនួនអាសនៈច្រើនជាងគេនៅក្នុងសភា ប៉ុន្តែមិនមែនជារដ្ឋាភិបាលទេ។ ប្រធានក្រុមភាគតិចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដែលកំពុងបន្តវេន។

តំណែងនេះត្រូវបានសភាលុបចោលនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០១៧។ 

## បញ្ជីឈ្មោះមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង 
## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា
វត្តរាជបូណ៌

** វត្តរាជបូណ៌ ឬ វត្តបូព៌** (អង់គ្លេស : Wat Bo) គឺជាបូជនីយដ្ឋាននិងបុរាណដ្ឋា​ន​ដ៏ល្បីមួយ​នៅក្នុង​ខេត្ត​សៀម​រាបដែលបានកសាងឡើងនៅរវាងឆ្នាំ ១៦៥០ បើ​គិត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​មាន​អាយុ​កាល​ជាង ៤០០ ឆ្នាំមកហើយ។វត្តរាជបូណ៌មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅភូមិវត្តបូព៌ សង្កាត់សាលាកំរើក ក្រុងសៀមរាប ខេត្ត​សៀមរាប។ព្រះវិហារវត្តបូព៌គឺជាមរតកវប្បធម៌ដ៏ល្អឯកមួយដែលមានក្បូរក្បាច់រចនានិងស្នាដៃសិល្បៈខ្មែរពិតៗទាំងដំបូល តួព្រះវិហារ គ្រឹះ ហោជាង សន្លឹកទ្វារ សន្លឹកបង្អួច ព្រះពុទ្ធបដិមា បល្ល័ង្ក សសរ រូបគំនូរ ពណ៌គឺសុទ្ធតែជាទីចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិរួមទាំងអ្នកមកសិក្សាស្រាវជ្រាវផងដែរ។នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រនិងមានគំនូរបុរាណរឿងរាមកេរ្តិ៍ដែលជារឿងដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ខ្មែរ។ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារនិងបង្អួច។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
វត្តរាជបូណ៌កសាងឡើងនៅរវាងឆ្នាំ ១៦៥០ ហើយព្រះវិហារកសាងនាសម័យកាលក្រោយនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តម។វត្តរាជបូណ៌គឺជាបូជនីយដ្ឋានដ៏ល្បីមួយដែលសម្បូរទៅដោយអ្នកប្រាជ្ញនិងមន្រ្តីសង្ឈដែលមានឋានានុក្រមខ្ពស់ៗគង់នៅ។និយាយអំពីការអប់រំនៅក្នុងវត្តរាជបូណ៌មានសាលាពុទ្ធកវិទ្យាល័យដែលផ្តល់ឲ្យព្រះសង្ឃនៅក្នុងខេត្តដ៏ដូចជាព្រះសង្ឃមកពីបណ្តាខេត្តនានាមានឱកាសរៀននូវចំណេះដឹងទាំងខាងពុទ្ធចក្រនិងអាណាចក្ររួមទាំងមានស្ថានីយវិទ្យុពុទ្ធសាសនា នៅក្នុងវត្តនេះទៀតផង។ជាមួយគ្នានេះផងដែរវត្តរាជបូណ៌ក៏មានមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌និងសិល្បៈដែលមានបង្រៀននូវចំណេះដឹងខាងផ្នែករបាំ ផ្នែកដាប់ឆ្លាក់ ផ្នែកគំនូរ ផ្នែកភ្លេងបុរាណមានទាំងស្បែកតូច ស្បែកធំ ភ្លេងពិណពាទ្យ ភ្លេងប្រពៃណីជាពិសេសក៏មានវត្តុបុរាណរាប់រយមុខដែលតាំងនៅក្នុងកុដិប្រៀបដូចជាសារៈមន្ទីរតូចមួយសម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិចូលទស្សនា និងស្វែងយល់ដែលញ៉ាំងចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាពន់ពេក។ភាពអស្ចារ្យនៃក្បូរក្បាច់រចនាដ៏ល្អវិចិត្រនៃព្រះវិហារបុរាណអាយុកាលប្រមាណជិត ៤០០ ឆ្នាំនេះទាំងសំណង់ ចម្លាក់ គំនូរទាំងនោះត្រូវបានខូចខាតនិងបាត់បង់សោភ័ណដើមដោយអន្លើនៅកន្លែងខ្លះដោយសារអាកាសធាតុ អាយុកាល ការធ្វើថ្មី ការប្រេះស្រាំ ធូលី ផ្សែងធូបទៀន ការលាបពណ៌ថ្មី និង ការជួសជុលផ្សេងៗពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ជាដើម។ប៉ុន្តែសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌខេត្តសៀមរាបមួយនេះត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់សង្គ្រោះនិងអភិរក្សដោយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានសហការជាមួយអ្នកជំនាញអ៊ីតាលីដើម្បីជួសជុលព្រះវិហារនេះនៅក្នុងបំណងអភិរក្សនិងលើកតម្កើងតម្លៃវប្បធម៌នៃសិល្បៈរបស់ខ្មែរនាសម័យបុរាណកាលឲ្យរស់រវើកនាពេលបច្ចុប្បន្នឡើងវិញ។នៅតាមជញ្ជាំង សសររូបចម្លាក់នៅលើស៊ុមបង្អួចមានស្រទាប់ថ្នាំខុសៗគ្នា ចន្លោះពី ០៧ ទៅ ០៣ ស្រទាប់ហើយរាល់ការសម្អាតឬជួសជុល ទាមទារខ្លាំងណាស់នូវការអត់ធ្មត់និងប្រិតព្រៀងបំផុតពិសេសត្រូវមានជំនាញលាយគ្រឿងផ្សំឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស ដើម្បីកុំឲ្យមានប្រតិកម្មនឹងថ្នាំចាស់។រយៈពេល ០២ ឆ្នាំមកនេះ ក្រុមការងារសម្រេចបានការសម្អាតជើងសសរ ព្រះពុទ្ធបដិមា បល្ល័ង្ក រូបចម្លាក់មួយចំនួន សន្លឹកបង្អួច ០៩ ផ្ទាំង រូបគំនូរ ០៣ ផ្ទាំងនៅក្នុងចំណោម ១៥៧ ផ្ទាំងខ្លះគូរត្រេលើរូបដែលបាត់មុខ ហើយបិទម្នាងសិលាលើកន្លែងចន្លោះប្រហោងធំៗជាដើម។នៅលើជញ្ជាំងព្រះវិហារផ្នែកខាងក្នុងមានសិល្បៈដ៏រស់រវើកល្អវិចិត្រគឺគំនូរបុរាណរឿងរាមកេរ្តិ៍ដែលជារឿងដ៏ល្បីល្បាញនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍គូរនៅរវាងឆ្នាំ ១៩២០-១៩២៤ ដោយជាងឈ្មោះ**ប៉ិល**និងក្មួយរបស់គាត់ឈ្មោះ**ឌិត**។ជាងគំនូរទាំង ០២ នាក់នេះគឺជាជាងធ្វើណាំងសម្រាប់ល្ខោនស្បែកធំទើបគំនូរមានទម្រង់កាយវិការបែបដូចស្បែកធំ។ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រៅមានចម្លាក់លៀនយ៉ាងរស់រវើកនៅលើទ្វារនិងបង្អួចដោយលោក**កុសល**បានបញ្ជាក់ថាព្រះវិហារដ៏ចំណាស់មួយនេះធ្លាប់មានការជួសជុលតាំងពីសម័យអាណានិគមនិយមបារាំងមកម្ល៉េះ។

## ឯកសារយោង
ស្ពានព្រែកក្តាម

**ស្ពានព្រែកក្ដាម** គឺជាស្ពានមួយដែលស្ថិតក្នុងភូមិសាស្ត្រស្រុកពញាឮ ដែលមានប្រវែង ៩៨១ម៉ែត្រ ទទឹង ១៣.៥ម៉ែត្រ។ ស្ពាននេះ បានបើកការដ្ឋានស្ថាបនានៅថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៧ និងបញ្ចប់ការស្ថាបនានៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ ហើយដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១០។  
រូបភាពតូច|ស្ពានព្រែកក្ដាមនៅឆ្នាំ២០២០ 

## ឯកសារយោង
ហ្គេមយុវជនអាស៊ី

**ព្រឹត្តិការណ៍ហ្គេមយុវជនអាស៊ី** ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា **AYG** គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ពហុកីឡា ​ដែល​បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​រៀងរាល់​បួន​ឆ្នាំ​ម្តង​ក្នុងចំណោមអត្តពលិក ​មកពី​ទូទាំង​អាស៊ី ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ ក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី (OCA)។ ហ្គេម​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ពហុ​កីឡា​ធំ​ទី​ពីរ​បន្ទាប់​ពី ​ព្រឹត្តិការណ៍អាស៊ីហ្គេម ។
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិកអាស៊ី
ការ​បង្កើតហ្គេមយុវជនអាស៊ី គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ដេញ​ថ្លៃ​របស់​សិង្ហបុរី​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិកយុវជនរដូវក្ដៅឆ្នាំ២០១០ ។ វា​មាន​បំណង​បង្ហាញ​ពី​សមត្ថភាព​ស្ថាប័ន និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​របស់​សិង្ហបុរី។ 

ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រទេស​ចំនួន​ពីរ​បាន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​កីឡា​យុវជន​អាស៊ី។ ប្រទេសចំនួន៤៥បានចូលរួមក្នុងហ្គេមនេះ។

ហ្គេមចុងក្រោយ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅ ទីក្រុងណានជីង ប្រទេសចិន ពីថ្ងៃទី១៦ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ ហើយ ហ្គេមបន្ទាប់ នឹងធ្វើឡើងនៅ ទីក្រុងតាសខេន ប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ និងហ្គេមបន្ទាប់មកទៀតប្រព្រឹត្តឡើងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា នៅឆ្នាំ២០២៩។ 

## បញ្ជីឈ្មោះហ្គេមយុវជនអាស៊ី 
## ឯកសារយោង
ម្រោកអ៊ូ

**ម្យោកអ៊ូ**  គឺជាទីក្រុងមួយនៅភាគខាងជើង រដ្ឋរ៉ាឃីន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ជាទីក្រុងនៃទីប្រជុំជនម្យោកអ៊ូ ដែលជាអនុតំបន់នៃស្រុកម្យោកអ៊ូ ។

ម្យោកអ៊ូ មានសារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌សម្រាប់ ប្រជាជនរ៉ាឃីននៅក្នុងតំបន់ ហើយជាទីតាំងនៃទីតាំងបុរាណវត្ថុសំខាន់ៗជាច្រើន។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៤៣០ ដល់ឆ្នាំ១៧៨៥ វាជារាជធានីនៃរាជាណាចក្រម្យោកអ៊ូ ដែលជារាជាណាចក្ររ៉ាឃីនដ៏ធំ និងមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

## ភូមិសាស្ត្រ 
ម្យោកអ៊ូ មានចម្ងាយប្រហែល  ភាគខាងកើតនៃទន្លេកល្លាដាននៅលើច្រាំងទន្លេតូចៗរបស់វា។ ទីប្រជុំជន​នេះ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​លើ​វាល​ស្មៅ​តូចមួយ​នៃ​ទន្លេរ៉ាក់ឃីនយ្យូម៉ា នៅ​ត្រើយ​ខាងកើត​នៃ​វាលទំនាប​កាឡាដាន។ ដូច្នេះហើយ ទីជនបទជុំវិញមានភ្នំខ្ពស់ ប៉ុន្តែក៏មានបឹង ព្រៃកោងកាង និងបឹងជាច្រើនផងដែរ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ម្យោកអ៊ូ ឬ អារ៉ាកាន (ទីក្រុងអារ៉ាកាន) នៅក្នុងផែនការដំបូងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ ។
នៅ​ឆ្នាំ ១៤៣០ ព្រះបាទ​មី្យន​សៅមន ​បាន​បង្កើត​នគរ​ម្យោកអ៊ូ​ជា​រាជធានី​នៃរាជាណាចក្រអារ៉ាកាន ​ដែល​បង្រួបបង្រួម​ចុងក្រោយ​បង្អស់​។ នៅទីបំផុតទីក្រុងបានឈានដល់ទំហំ ១៦០ ០០០ នៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរ។  ម្យោកអ៊ូ បានបម្រើការជារាជធានីនៃនគរម្យោកអ៊ូ និងស្តេចចំនួន ៤៩អង្គរហូតដល់ការសញ្ជ័យនៃនគរដោយរាជវង្សកូនបោន ភូមានៅឆ្នាំ១៧៨៤។

នគរអ៊ូត្រូវបានបែងចែកជាបីសម័យកាល៖ យុគសម័យដំបូងបំផុត (១៤៣០-១៥៣០) យុគសម័យកណ្តាល (១៥៣១-១៦៣៨) និងយុគសម័យចុងក្រោយ (១៦៣៨-១៧៨៤)។ វត្ថុបុរាណនៅអារ៉ាកាន នៅម្យោកអ៊ូហាក់ដូចជាផ្តល់ភស្តុតាងសមហេតុសមផលអំពីកន្លែងដែលព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានតាំងទីលំនៅ។ ថ្ងៃមាសនៃទីក្រុងម្យោកអ៊ូ ដែលនៅសតវត្សទី១៦ និង១៧ គឺជាសម័យកាលនៃស្តេច ទូដ័រ(Tudor), មុកហុល្ស (Moghuls), ស្តេចអយុធ្យា និង អាវ៉ា (Inwa:អ៊ិនវ៉ា), តោងនុ  និង ហង្សាវត្តី ស្តេចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ម្យោកអ៊ូ គឺជាទីក្រុងដែលមានលក្ខណៈចម្រុះ ដែលត្រូវបានពង្រឹងដោយកំពែងប្រវែង ៣០គីឡូម៉ែត្រ និងមានសំណាញ់ប្រឡាយ និងប្រឡាយដ៏ស្មុគស្មាញ។ នៅកណ្តាលទីក្រុងគឺ ព្រះរាជាវាំង ដែលមើលទៅខ្ពស់ជុំវិញតំបន់ជុំវិញដូចជា បន្ទាយអាស៊ី ។ ផ្លូវទឹកដែលបង្កើតឡើងដោយប្រឡាយ និងព្រែក ទទួលបានកិត្តិនាមនៃភាពស្រដៀងនឹងទីក្រុងវេនីស្ស ។

ម្យោកអ៊ូ ផ្តល់​ជូន​នូវ​ទីតាំង​បុរាណវត្ថុ​ដែល​មាន​បំផុត​មួយ​ចំនួន​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទាំងនេះរួមមាន សិលាចារឹក រូបព្រះពុទ្ធ ស្នាមជើងរបស់ព្រះពុទ្ធ និងវត្តដ៏អស្ចារ្យ ដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ ដែលបានដោះផ្នែកខាងលើដែលសាងសង់នៅពេលក្រោយ នឹងមានការរចនាដូចគ្នាទៅនឹងរចនាប័ទ្មចេតិយ នៃប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ។ នៅទីក្រុងមាសម្យោកអ៊ូ មានវត្តអារាម និងវត្តអារាមរាប់មិនអស់ ដែលរក្សាទុកជាទីកន្លែង អាស្រ័យហេតុនេះ មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់ប្រជាជន។

ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស ម្យោកអ៊ូត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "មៈយោង (Mrohaung)" ឬ "ម្យោក(Myohaung)"។ តំបន់​នេះ​ជា​កន្លែង​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​យុទ្ធនាការ អារ៉ាកាន នៅ​ផ្នែក​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទីពីរ។

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៨ ក្រុមអ្នកតវ៉ារ៉ាឃីនបានធ្វើបាតុកម្មកុបកម្ម នៅជិតអគាររដ្ឋាភិបាលក្នុងទីក្រុងម្យោកអ៊ូ បន្ទាប់ពីមានការហាមឃាត់ត្រូវបានចេញដោយអាជ្ញាធរក្នុងតំបន់ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលរំលឹកខួបនៃការរំលាយព្រះរាជាណាចក្រម្យោកអ៊ូ ។   ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងក្រុមបាតុករដែលប៉ុនប៉ងរឹបអូសយកអគាររដ្ឋាភិបាល ប៉ូលិសបានបាញ់គ្រាប់ពិត ចូលទៅក្នុងហ្វូងមនុស្ស ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រាំពីរនាក់ និងរបួសដប់ពីរនាក់។  

## ឯកសារយោង
ដាឡាត

**ដាឡាត** (ភាសាវៀតណាម៖ Đà Lạt) គឺជាទីរួមខេត្តនៃខេត្តឡឹមដុង និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃតំបន់ខ្ពង់រាបភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម ។ ទីក្រុងនេះមានទីតាំងនៅ ១៥០០ ម៉ែត្រ (៤៩០០ហ្វ៊ីត) ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រនៅលើខ្ពង់រាបដាឡាត ។ ទីក្រុងដាឡាត គឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមបំផុតមួយនៅវៀតណាម ។  ធ្លាប់ជាទឹកដីនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ចម្ប៉ាមុនការកាន់កាប់របស់វៀតណាម

ទិដ្ឋភាពជាក់លាក់របស់ទីក្រុងដាឡាត់ គឺព្រៃស្រល់ និងផ្លូវបត់ដែលពោរពេញដោយផ្កាត្រចេក (hoa dã quỳ) និងផ្កាកែវត្រង់ ក្នុងរដូវរងារ។ អាកាសធាតុក្តៅរបស់ទីក្រុងគឺផ្ទុយពីអាកាសធាតុត្រូពិករបស់ប្រទេសវៀតណាម ។ អ័ព្ទគ្របដណ្តប់ជ្រលងភ្នំស្ទើរតែពេញមួយឆ្នាំនាំឱ្យឈ្មោះរបស់វា « ទីក្រុងនៃនិទាឃរដូវដ៏អស់កល្បជានិច្ច » ។

អ្នកស្រុកនិងអ្នកទេសចរបាននិយាយថា ទីក្រុងដាឡាតមានរដូវទាំងបួនក្នុងមួយថ្ងៃគឺ និទាឃរដូវនៅពេលព្រឹក រដូវក្តៅនៅពេលថ្ងៃត្រង់ រដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៅពេលរសៀល និងរដូវរងានៅពេលយប់ចាប់ពីថ្ងៃលិចរហូតដល់ថ្ងៃរះ ។

ដាឡាតត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាតំបន់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងវិស័យជីវបច្ចេកវិទ្យា  និង រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ ។ 

ជាមួយនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ពេញមួយឆ្នាំ ទីក្រុងដាឡាត ផ្គត់ផ្គង់ផលិតផលកសិកម្មដែលមានសីតុណ្ហភាពដ៏ច្រើនសម្រាប់ទូទាំងប្រទេសវៀតណាម ឧទាហរណ៍៖ ស្ពៃ ផ្កាខាត់ណា ផា្កស្ពអាត តែ ស្រា ផ្លែទន្លាប់ និង កាហ្វេ ។ ឧស្សាហកម្មផ្ការបស់វាផលិតផ្កាលក្ខណៈបីគឺ រុក្ខជាតិហាយដ្រេនដ្យឹ (cẩm tú cầu) ផ្កាកុលាបដាឡាត់ និង ផ្កាឈូករត្ន័ក្បាលតូច (hoa bất tử)។  ឧស្សាហកម្មធ្វើនំ ​ផ្តល់​ជូន​នូវ​ប្រភេទ​ផ្លែឈើ​ជាច្រើន​ប្រភេទ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​ទៅ​នឹង ​ផ្លែ​វ៉ារេន ដែល​ធ្វើ​ពី ​ផ្លែ​ស្ត្របឺរី មូលបឺរី ផ្លែ​មួរដំឡូងជ្វា និង ផ្កាកុលាប ។

ដាឡាតត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងតំបន់សម្រាប់ការ៉េមផ្លែបឺរី បាញ់ត្រាងអាំង (bánh tráng nướng) និងទីផ្សារសម្លៀកបំពាក់ដ៏ធំរបស់វា ជាមួយនឹងជម្រើសដ៏ធំទូលាយនៃសម្លៀកបំពាក់អាកាសធាតុត្រជាក់ ។

## ឯកសារយោង
ឧទ្យានជាតិបាបេ

**ឧទ្យានជាតិបាបេ** (  ) គឺជាតំបន់បំរុងក្នុងខេត្តបាកកាន ភាគឦសាននៃប្រទេសវៀតណាម បង្កើតឡើងដើម្បីការពារបឹងដែលពោរពេញដោយទឹកថ្លា (នឹងបានេ,វៀតណាម:Ba Bể Lake) រួមជាមួយនឹង ថ្មកំបោរ និងព្រៃភ្នំខ្ពស់ៗ។ វាស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២៤០គីឡូម៉ែត្រភាគពាយ័ព្យនៃរដ្ឋធានីហាណូយ ។

## ទីតាំង 
ឧទ្យានជាតិបាបេ ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តបាកកាន,  ប្រហែល ២៤០គីឡូម៉ែត្រខាងជើងទីក្រុងហាណូយ ប្រហែល ៧០&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ភាគពាយព្យនៃទីរួមខេត្តបាកកាន និងប្រហែល ១៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ​ភាគ​ខាងលិច​ក្រុង​ចូរ៉ា។

## បឹងបាបេ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| បឹងបាបេនៅរដូវប្រាំង
បឹងបាបេ(   មានន័យថា "បឹងបី" នៅក្នុងភាសាតាយ) គឺជាបឹងទឹកសាបធម្មជាតិដ៏ធំបំផុតដែលលាតសន្ធឹងប្រហែល ៨&nbsp;គីឡូម៉ែត្រក្នុងទិសដៅពីខាងជើងទៅខាងត្បូង។ ផ្ទៃបឹងប្រែប្រួលចន្លោះពី ៣ ទៅ ៥&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ ចន្លោះរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។ មិនដូចបឹងជាច្រើននៅតំបន់ ថ្មកំបោរ ថ្មកាស បឹងនេះមិនដែលស្ងួតទេ។ ជម្រៅជាមធ្យមរបស់វាប្រែប្រួលពី ១៧ ទៅ ២៣ ម៉ែត្រជម្រៅអតិបរមាគឺ ៣៥ ម៉ែត្រ។ បឹងនេះមានកម្ពស់ប្រហែល ១៥០ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាបឹងខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេសវៀតណាមផងដែរ។ ឈ្មោះ "បឹងបី" សំដៅលើផ្នែកទាំងបីនៃបឹងដែលមានឈ្មោះថា បេឡេង(Pe Leng), បេលូ(Pe Lu) និង បេឡាម (Pe Lam)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្នែកទាំងបីនេះត្រូវបានភ្ជាប់ទៅក្នុងតួទឹកតែមួយ។

ទន្លេតាហាន បូលូ និង ឡេង ចូលបឹងពីខាងត្បូង និងខាងលិច។ ក្នុង​រដូវប្រាំង ទឹក​ត្រូវ​បង្ហូរ​ចេញ​ពី​បឹង​ពី​ជើង​ទៅ​ទន្លេ​ណាង។ ក្នុងអំឡុងពេលមានទឹកជំនន់ខ្លាំងនៅរដូវវស្សា លំហូរចុងក្រោយគឺបញ្ច្រាស់ ហើយបឹងយកទឹកពីទន្លេណាងដោយហេតុនេះដើរតួជាទ្រនាប់ទប់ទល់នឹងទឹកជំនន់។

## ឧទ្យានជាតិ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ផ្លាកសញ្ញាសួនច្បារនៅជិតស្ថានីយ៍គ្រប់គ្រងបឹង
ឧទ្យានជាតិបាបេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១០០.៤៨&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ គ្រឿងបរិក្ខាររួមមានមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាន ផ្ទះសំណាក់ ស្ថានីយ៍គ្រប់គ្រងបឹង និងស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ីដែលបានបើកនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤។

## ឯកសារយោង
ហាងចូវ

**ហាងចូវ** (ភាសាចិន: 杭州市 អានថា: ហឹងចូវស៊ី) ជាទីរួមខេត្ត ទីក្រុងកម្រិតខេត្ត និងទីក្រុងអនុខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៃខេត្តចេជៀង ប្រទេសចិន។ ហាងចូវ  ជាទីក្រុងនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ វិទ្យាសាស្ត្រ និងការអប់រំ មជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងការដឹកជញ្ជូន។ ហើយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិកដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រទេសចិន និងជាទីក្រុងធំទីពីរនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដ យ៉ង់សេ បន្ទាប់ពីទីក្រុងស៊ាងហៃ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ តំបន់ទីប្រជុំជនហាងចូវ ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថានឹងផលិតផលិតផលទីក្រុងសរុប (បន្ទាប់បន្សំ) ចំនួន ៣.២ ពាន់ពាន់លានយ័ន (៤៨៦.៥៣ ពាន់លានដុល្លារ) ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងនេះធំជាងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា (ធំជាងគេនៅអាហ្វ្រិក)។ 
តាមជំរឿនប្រជាជនចិនឆ្នាំ២០២០ ទីក្រុងមានប្រជាជនសរុប ១១ ៩៣៦ ០១០នាក់ លើផ្ទៃដី ៨ ១០៧.៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានសង្កាត់ក្រុងទាំងអស់នៅក្នុងទីក្រុងហង់ចូវ និងសង្កាត់ចំនួន៣ នៃទីក្រុងសៅស៊ីង។￼មជ្ឈមណ្ឌលនៃខេត្តចេជៀង ជាទីក្រុងកណ្តាលនៅស្លាបខាងត្បូងនៃដីសណ្ដទន្លេយ៉ង់សេ និងតំបន់ទីប្រជុំជនហាងចូវ ដែលជាទីក្រុងស្នូល ហាងចូវស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន នៅភាគខាងជើងនៃខេត្តចេជៀង នៅថ្ងៃទី ផ្នែកខាងក្រោមនៃទន្លេឆៀងតាង និងនៅចុងខាងត្បូងនៃប្រឡាយធំ ប៉េកាំង-ហាងចូវ ។ 

## ឯកសារយោង
មុយណេ

**មុយណេ** គឺជាទីក្រុងនេសាទមាត់សមុទ្រមួយនៅ ​ខេត្តប៊ិញថ្វឹនភាគ​ខាង​ត្បូង ​ប្រទេសវៀតណាម ។ ទីប្រជុំជនដែលមានប្រជាជនប្រហែល ២៥ ០០០នាក់គឺជាវួដនៃទីក្រុងហ្វានធៀត។ មុយណេ និងវួដផ្សេងទៀតនៃហ្វានធៀត លាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រប្រហែល ៥០គីឡូម៉ែត្រ ហើយត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជារមណីយដ្ឋានតាំងពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ នៅពេលដែលមនុស្សជាច្រើនបានទៅលេងតំបន់នេះដើម្បីមើលសូរ្យគ្រាសនៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៥ ។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះ វិស័យទេសចរណ៍បានអភិវឌ្ឍនៅក្នុងតំបន់ពីកណ្តាលទីក្រុងហ្វានធៀត ដល់ មុយណេ ដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាងមួយរយ ក៏ដូចជាភោជនីយដ្ឋាន ខ្លឹបបារ ហាង និងហាងកាហ្វេផងដែរ។

វួដមុយណេ មានឆ្នេរពីរ។ ឆ្នេរកាញ់ និនិងឆ្នេរស៊ួយនឿក ទាំង​រមណីយដ្ឋាន​មួយ​ចំនួន និង​ហាង និង​ភោជនីយដ្ឋាន​មួយ​ចំនួន។ ប៉ុន្តែ​តំបន់​ដែល​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ខ្លាំង​បំផុត​គឺ​ឆ្នេររ៉ាង នៅនៅក្នុងវួដហាំទៀន (ដែល​ជា​ញឹកញាប់​គេ​ហៅ​ខុស​ថា "ឆ្នេរមុយណេ" ដោយ​ជនបរទេស) ដែល​លាតសន្ធឹង​ទៅ​ភាគ​ខាងលិច​ក្រុងមុយណេ។

រដូវទេសចរណ៍គឺចាប់ពីខែធ្នូដល់ខែមេសា។ សីតុណ្ហភាពជាមធ្យមគឺ ២៧&nbsp;°C ហើយអាកាសធាតុក្តៅ និងស្ងួតច្រើននៃឆ្នាំ។

មុយណេ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​ច្បាស់​សម្រាប់​វាល​ខ្សាច់​ស​ប្លែក​ពី​គេ ដែល​មាន​បឹង​ជា​ច្រើន ហើយ​សូម្បី​តែ​វាលភក់​ត្រង់​កណ្ដាល​ដី​ខ្សាច់។

## វប្បធម៌ 
### ម្ហូប 
មុយណេ ល្បីល្បាញខាងអាហារសមុទ្រ។ វាលខ្សាច់ត្រូវបានរស់នៅដោយ អ៊ីហ្គូណា ដែលហៅថា ដុង ជាភាសាវៀតណាម។ វា​ជា​សត្វ​ល្មូន ដែល​ស្រដៀង​នឹង​សត្វ​ចចក ប៉ុន្តែ​ធំ​ជាង និង​វែង​ជាង។ ប្រជាជនក្នុងតំបន់ចម្អិន អ៊ីហ្គូណា ក្នុងវិធីប្រាំពីរយ៉ាង៖ ដុត ចំហុយ ចៀន អាំង ឆៅ បម្រើក្នុងបបរ នំអន្សម និងបម្រើជាមួយបន្លែ។ ដូច្នេះហើយ ទើបអ្នកស្រុកហៅម្ហូបនេះថា ម្ហូបទាំងប្រាំពីរមុខនេះ ។

## វិចិត្រសាល 
## ឯកសារយោង
សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៥

សូរ្យគ្រាស ជាសរុបរួមបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៥ ។ សូរ្យគ្រាស កើតឡើងនៅពេលដែល ព្រះច័ន្ទ ឆ្លងកាត់រវាង ផែនដី និង ព្រះអាទិត្យ ដោយហេតុនេះធ្វើឱ្យរូបភាពរបស់ព្រះអាទិត្យមានភាពងងឹតទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែកសម្រាប់អ្នកមើលលើផែនដី។ សូរ្យគ្រាសសរុបកើតឡើងនៅពេលដល អង្កត់ផ្ចិតជាក់ស្តែង របស់ព្រះច័ន្ទមានទំហំធំជាងព្រះអាទិត្យ ដំំំណើររារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់ទាំងអស់ ធ្វើឱ្យថ្ងៃក្លាយជាយប់ងងឹត។ សូរ្យគ្រាសកើតឡើងនៅក្នុងផ្លូវតូចចង្អៀតមួយឆ្លងកាត់ផ្ទៃផែនដី ជាមួយនឹងសូរ្យគ្រាសមួយផ្នែកដែលអាចមើលឃើញនៅលើតំបន់ជុំវិញដែលមានទទឹងរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្លូវនៃចំនួនសរុបបានឆ្លងកាត់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ អាហ្វហ្គានីស្ថាន ប៉ាគីស្ថាន ឥណ្ឌា ភាគនិរតីនៃ បង់ក្លាដែស ភូមា ថៃ កម្ពុជា វៀតណាម កោះស្ព្រាតលី ចុងភាគឦសាននៃ សាបា របស់ ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន និង ឥណ្ឌូនេស៊ី ។

ឯកសារ:SE1995Oct24T.gif

## ឯកសារយោង
ឧទ្យានជាតិផុងញ៉ា-កេបាង

**ផុងញ៉ា-កេបាង** (  ) គឺជាឧទ្យានជាតិ និងជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងស្រុកប៊ូច្រាត់ និង មីងហ្វា នៃខេត្តក្វាងប៊ិញ ឆ្នេរកណ្តាលភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសវៀតណាម ប្រហែល ៥០០&nbsp;គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងទីក្រុងហាណូយ ។ ឧទ្យាននេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងឧទ្យានជាតិហ៊ីនណាមណូ ក្នុងខេត្តខាំមួន ប្រទេសឡាវ នៅភាគខាងលិច និង ៤២&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ខាងកើតនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង ពីចំណុចបន្ទាត់ព្រំដែនរបស់វា។ ឧទ្យានជាតិផុងញ៉ា-កេបាង ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ថ្មកំបោរចំនួន ២០០០&nbsp;គ.ម ២ ក្នុង​ទឹក​ដី​វៀតណាម និង​មាន​ព្រំប្រទល់​ជាប់​នឹង​តំបន់​ថ្មកំបោរ​មួយ​ទៀត​ចំនួន ២.០០០&nbsp;គ.ម .២ នៃហ៊ីនណាមណូ ក្នុងទឹកដីឡាវ។ តំបន់ស្នូលនៃឧទ្យានជាតិនេះគ្របដណ្តប់ ៨៥៧.៥៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ និង​តំបន់​ការពារ​ចំនួន ១.៩៥៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ . 

ឧទ្យាននេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីការពារតំបន់ថ្មកាស ដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោកដែលមានរូងភ្នំចំនួន៣០០ និង គុហា ហើយក៏ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី នៃព្រៃ ថ្មកំបោរ នៃតំបន់ ជួរភ្នំអណ្ណាមិត នៅឆ្នេរកណ្តាលខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាមផងដែរ។  

ឧទ្យានជាតិផុងញ៉ា-កេបាង ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​សម្គាល់​ថា​មាន​ល្អាង​ និង​ប្រព័ន្ធ​រូង​ភ្នំ​ ព្រោះ​វា​មាន​រូង​ចំនួន​ ៣០០ និង​គុហា។ ការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០០៩ បាននាំមកនូវប្រវែងសរុបដែលបានរកឃើញនៃប្រព័ន្ធរូងភ្នំដល់ប្រហែល ១២៦&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ,  ជាមួយនឹងតំបន់ជាច្រើននៅតែមិនត្រូវបានរុករកបានល្អ។ រូងភ្នំសឺងដុង ដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០០៩ ដោយក្រុមអ្នករុករកជនជាតិអង់គ្លេស និងវៀតណាម ត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូងភ្នំដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ សូម្បីតែមុនការរកឃើញនេះក៏ដោយ ក៏ផុងញ៉ា បានកត់ត្រារូងភ្នំពិភពលោកជាច្រើន រួមទាំងទន្លេដែលវែងជាងគេ ក៏ដូចជារូងភ្នំ និងផ្លូវឆ្លងកាត់ដ៏ធំបំផុតរួមបញ្ចូលគ្នាផងដែរ។  ខ្ពង់រាប​ដែល​ឧទ្យាន​សម្រាក​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​ដ៏​ល្អ​បំផុត និង​ប្លែក​បំផុត​នៃ​ទម្រង់​ដី​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។  ឧទ្យានជាតិនេះត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ សម្រាប់តម្លៃភូមិសាស្ត្ររបស់វា ដូចដែលបានកំណត់ក្នុងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យទី៨។ 

## ឯកសារយោង
ននោង

**ននោង** គឺជាវល្លិដំណាំដែលឡើងទ្រើង មានផ្លែជាអាហារ មានច្រើនប្រភេទគឺ ននោងជ្រុង, ននោងទេស, ននោងសាញ ជាដើម ។ មានដើមកំណើតនៅអាស៊ីខាងត្បូង និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ននោងដុះលូតលាស់នៅតំបន់ត្រូពិក និងអនុតំបន់ត្រូពិក ហើយវាអាចដុះលូតលាស់ដល់កំពស់ ៩ ម៉ែត្រ មានស្លឹកពណ៌បៃតងចាស់ និងមានផ្កាលឿង។ ននោងត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោករួមទាំងផ្នែកជាច្រើននៃអាមេរិកខាងជើង អូស្ត្រាលី និងអឺរ៉ុប។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាំដុះ និង​បរិភោគ​ជា​បន្លែ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ប្រមូល​ផល​ក្នុង​ដំណាក់កាល​លូតលាស់​វ័យក្មេង ទើប​អាច​បរិភោគ​បាន។  បន្លែនេះមានប្រជាប្រិយភាពនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ចិន នេប៉ាល់ ប៊ូតង់ បង់ក្លាដែស វៀតណាម និងកម្ពុជា។  នៅពេលដែលផ្លែទុំពេញ វាមានសរសៃច្រើន។ 
រូបភាពតូច
ននោងជ្រុងសំបូរទៅដោយសមាសធាតុសំខាន់ៗដូចជាជាតិសរសៃចំណីអាហារ ទឹក វីតាមីន A វីតាមីន C ជាតិដែក ម៉ាញ៉េស្យូម និងវីតាមីន B6 ។ តាមធម្មជាតិពួកវាមានបរិមាណកាឡូរី និងកូលេស្តេរ៉ុលទាប។ លើសពីនេះទៀតពួកគេមានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មខ្លាំង និងសមាសធាតុ alkaloid ដែលគ្រប់គ្រងការរំលាយអាហារ និងបំបាត់ជាតិពុលចេញពីរាងកាយ។ 

## ឯកសារយោង
ភ្នំរ៉ាសម័រ

**អនុស្សាវរីយ៍ជាតិភ្នំរ៉ាសម័រ** គឺជាអនុស្សាវរីយ៍ជាតិដែលផ្តោតលើរូបចម្លាក់ដ៏ធំមហិមា ដែលឆ្លាក់លើមុខថ្មក្រានីតនៃ **ភ្នំរ៉ាសម័រ** ( ឡឹខូតា : *Tȟuŋkášila Šákpe*, ឬ **ជីតាទាំងប្រាំមួយ** ) នៅភ្នំខ្មៅ ក្បែរឃីស្តូន រដ្ឋដាខូតាខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាងចម្លាក់ ហ្គូតហ្សុន បូលឡុំ បានរចនារូបចម្លាក់នេះ ដែលមានឈ្មោះថា ***ទីសក្ការៈបូជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ***,  ហើយបានមើលការខុសត្រូវគម្រោងនេះពីឆ្នាំ១៩២៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៤១ ដោយមានជំនួយពីកូនប្រុសរបស់គាត់ លីនខុន បូលឡុំ ។   រូបចម្លាក់នេះមាន ១៨ ម៉ែត្រ ប្រមុខនៃប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកបួនរូប៖ ចច វ៉ាស៊ីនតោន, ថូម៉ាស ជេហ្វឺសិន, ធៀដ័រ រ៉ូសេវែល, និង អាប្រាហាម លីនខូន,  ត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីតំណាងឱ្យប្រទេសកំណើត ការលូតលាស់ ការអភិវឌ្ឍន៍ និងការអភិរក្សរៀងៗខ្លួន។  ភ្នំរ៉ាសម័រ ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាងពីរលាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ  ទៅកាន់ឧទ្យានរំលឹកដែលគ្របដណ្តប់ ១២៧៨ហិកតា ៥.១៧គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។  កម្ពស់ភ្នំគឺ ១៧៤៥ម៉ែត្រ ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។  

## ឯកសារយោង
កោះភីភី

**កោះភីភី** ( หมู่เกาะพีพี,សរសេរ: កោះពីពី ,) គឺជាក្រុមកោះមួយក្នុងប្រទេសថៃ រវាងកោះធំភូកេត និង ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា នៃប្រទេសថៃ។ កោះនេះជាផ្នែកមួយនៃរដ្ឋបាលនៃខេត្តក្របី។ កោះភីភីដន ( ) គឺជាកោះធំជាងគេ និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៃក្រុម ទោះបីជាឆ្នេរនៃកោះធំជាងគេទីពីរគឺកោះភីភីលេ ( ) ត្រូវបានទៅទស្សនាដោយមនុស្សជាច្រើនផងដែរ។ កោះដែលនៅសេសសល់ក្នុងក្រុមរួមមាន ប៊ីដាណុក ប៊ីដាណៃ និង កោះម៉ៃផៃ គឺមិនច្រើនជាងថ្មកំបោរធំៗ ដែលលោតចេញពីសមុទ្រនោះទេ។ កោះនេះអាចទៅដល់បានដោយសាឡាង ទូកល្បឿនលឿន ឬ ទូកកន្ទុយវែង ដែលភាគច្រើនជាញឹកញាប់មកពីទីក្រុងក្របី ឬពីកំពង់ផែក្នុងខេត្តភូកេត ។ 

ភីភីដន ត្រូវបាន​អ្នកនេសាទថៃម៉ាឡេរស់នៅដំបូងក្នុងអំឡុងចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ហើយ​ក្រោយមក​បាន​ក្លាយជា​ចម្ការដូង។ ប្រជាជនថៃដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុងភីភីដន នៅតែជាជនជាតិឥស្លាមច្រើនជាង ៨០ភាគរយ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ចំនួនប្រជាជនបច្ចុប្បន្ន — ប្រសិនបើរាប់អ្នកធ្វើការបណ្តោះអាសន្ន—គឺកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនជាងអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម។ ចំនួនប្រជាជនរស់នៅចន្លោះពី ២,០០០ ទៅ ៣,០០០ នាក់ (២០១៨) ។ 

កោះ​នេះ​បាន​លេច​ធ្លោ​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​នៅ​ពេល​ដែល កោះភីភីលេ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ទីតាំង​សម្រាប់​ភាពយន្ត ​អង់គ្លេស - អាមេរិក ​ឆ្នាំ២០០០ *ឆ្នេរសមុទ្រ* (The Beach)។  នេះបានទាក់ទាញការរិះគន់ ដោយមានការអះអាងថាក្រុមហ៊ុនភាពយន្តបានធ្វើឱ្យខូចបរិស្ថានកោះ-ផលិតករបានឈូសឆាយតំបន់ឆ្នេរ និងដាំដើមត្នោតដើម្បីឱ្យវាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការពិពណ៌នានៅក្នុងសៀវភៅ  ការចោទប្រកាន់អ្នកផលិតខ្សែភាពយន្ត។ ការ​កើន​ឡើង​នៃ​វិស័យ​ទេសចរណ៍​ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត​ថា​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​ភាពយន្ត​នេះ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ការ​រិចរិល​បរិស្ថាន ​។ ភីភីលេ គឺជាផ្ទះរបស់"គុហាវីគីង" ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​មាន​ឧស្សាហកម្ម​រីក​ចម្រើន​ប្រមូលផលសំបុកបក្សីអាចបរិភោគបាន ។

កោះភីភី ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយរលកយក្សស៊ូណាមិមហាសមុទ្រឥណ្ឌាក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៤ នៅពេលដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្ទើរតែទាំងអស់របស់កោះនេះត្រូវបានបំផ្លាញ។

## ឯកសារយោង
TrapangMtes Football FC.

**Trapang Mtes Football Team** (), បង្កើតឡើងដើម្បីលើកមុខមាត់អ្នកភូមិត្រពាំងម្ទេស នឹង តំណាងឲ្យភូមិ ត្រពាំងម្ទេស ផងដែរ!

## Player
Pink Floyd

**Pink Floyd** ជា​ក្រុម​តន្ត្រី​រ៉ក់​របស់​អង់គ្លេស​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ទីក្រុង​ឡុងដ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦៥។សមិទ្ធិផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតរបស់ក្រុមនេះរួមមានអាល់ប៊ុម The Dark Side of the Moon (1973), Wish You Were Here (1975), Animals (1977) និង The Wall (1979)។

## Discography
អាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោ

-The Piper at the Gates of Dawn (1967)
-A Saucerful of Secrets (1968)
-More (1969)
-Ummagumma (1969)
-Atom Heart Mother (1970)
-Meddle (1971)
-Obscured by Clouds (1972)
-The Dark Side of the Moon (1973)
-Wish You Were Here (1975)
-Animals (1977)
-The Wall (1979)
-The Final Cut (1983)
-A Momentary Lapse of Reason (1987)
-The Division Bell (1994)
-The Endless River (2014)
សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ-សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ និងឱសថសាស្រ្ត

**កំពុងកែប្រែ​ សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ-សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ និងឱសថសាស្រ្ត** (；) គឺជាសាកលវិទ្យាល័យឯកទេសខាង ឱសថ និង ឱសថ នៅ វៀតណាម សមាជិកនៃ សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅថ្ងៃទី 20 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2010 សាស្រ្តាចារ្យ PhD. Mai Trong Nhuan (អតីតនាយកនៃ VNU-HN) បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីសម្រេចបង្កើត មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ និងឱសថសាស្រ្ត - សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ ឈរលើមូលដ្ឋាននៃការទទួលមរតកប្រពៃណី និងបន្តប្រវត្តិនៃការអភិវឌ្ឍន៍របស់វិទ្យាស្ថាននៃសាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌូចិន - សាច់ញាតិពីមុនរបស់ សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ ។

សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ និងឱសថសាស្រ្ត គឺជាសាកលវិទ្យាល័យសមាជិករបស់ VNU-HN ដែលបង្កើតឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយផ្អែកលើការទទួលមរតកនៃមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ និងឱសថការី ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយនាយកនៃ សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ ។ (VNU-HN) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយផ្អែកលើប្រពៃណី និងបន្តការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិទ្យាស្ថាននៃសាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌូចិន ដែលជាជំនាន់មុននៃ សាកលវិទ្យាល័យជាតិវៀតណាម ទីក្រុងហាណូយ។ ផ្ទៃក្នុង រួមទាំងមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ (Ecole supérieure de Médecine - 1906) ក៏ដូចជាដើម្បីបំពេញតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍របស់ VNU-HN ទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលសាកលវិទ្យាល័យពហុវិន័យ និងពហុវិស័យតាមនិន្នាការសមាហរណកម្មអន្តរជាតិរបស់ប្រទេស។

## ការដំឡើង 
* **Xuân Thủy**

Dịch Vọng Hậu, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam.

* **Hòa Lạc**

Thạch Hòa, Thạch Thất, Hà Nội, Việt Nam.

## វត្ថុ 
ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល:

* នាយក៖ Prof. MD. PhD. Le Ngoc Thanh - អតីតនាយកមជ្ឈមណ្ឌលសរសៃឈាមបេះដូងនៃមន្ទីរពេទ្យ Central E; អតីតប្រធានមន្ទីរពេទ្យ Central E ។
* អនុប្រធាន៖

# Prof. MD. PhD. Nguyen Thanh Hai
# Prof. MD. PhD. Dao Trung Co (ដំណាលគ្នា)
# Prof. MD. PhD. Pham Nhu Hai
# Prof. MD. PhD. Dinh Doan Long
# Prof. MD. PhD. Trinh Hoang Ha (ដំណាលគ្នា)
# MD. PhD. Duong Duc Hung (ដំណាលគ្នា)

## កម្មវិធីសិក្សា 
### **វដ្ដទីមួយ (០៦)** 
* ឱសថ។
* ទន្តសាស្ត្រ 
* ថែទាំ។
* ឱសថស្ថាន
* បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្រ្ត
* អ្នកបច្ចេកទេសរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ

### លោកគ្រូ (១០) 
* ពេទ្យកុមារ
* រោគភ្នែក 
* ទន្តសាស្ត្រ 
* ការវះកាត់
* ការប្រើថ្នាំសន្លប់
* អូតូរីន រោគវិទ្យា
* ឱសថខាងក្នុង (ជ្រើសរើស ១ ក្នុងចំណោម ៣ មុខជំនាញ៖ វេជ្ជសាស្ត្រផ្ទៃក្នុង វេជ្ជសាស្ត្រកីឡា ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល និងជំងឺសរសៃឈាមខួរក្បាល)
* សម្ភព និងរោគស្ត្រី
* ជំងឺមហារីក
* វិទ្យុសកម្ម និងថ្នាំនុយក្លេអ៊ែរ

### លំនៅឋាន (១៣) 
* ជំងឺមហារីក 
* ការវះកាត់
* រូបភាពវេជ្ជសាស្ត្ររោគវិនិច្ឆ័យ
* រោគភ្នែក 
* ឱសថខាងក្នុង
* សម្ភព និងរោគស្ត្រី
* ពេទ្យកុមារ
* អូតូរីន រោគវិទ្យា
* ការប្រើថ្នាំសន្លប់
* វះកាត់​កែស​ម្ឆ​ស្ស
* រោគវិទ្យា
* ថ្នាំសង្គ្រោះបន្ទាន់
* ទន្តសាស្ត្រ

### បន្តការសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្ត 
វគ្គបណ្តុះបណ្តាលរយៈពេលខ្លីធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅសាកលវិទ្យាល័យដូចជា៖

* មូលដ្ឋាន ECG
* ទូទៅ អ៊ុលត្រាសោន
* រដ្ឋបាលសុខភាព
* គរុកោសល្យវេជ្ជសាស្រ្ត
* ការការពារ និងការគ្រប់គ្រងការឆ្លងមេរោគ
* មូលដ្ឋាន ការផ្សាំធ្មេញ
* ឱសថសាភ័ណភ្ព និងការប្រើប្រាស់ ឡាស៊ែរ និង បច្ចេកវិទ្យាកោសិកាដើម នៅក្នុង រោគសើស្បែក
ឧទ្យានជាតិបាច់ម៉ា

**ឧទ្យានជាតិបាច់ម៉ា** (  ) គឺជា​តំបន់​ការពារ​មួយ​នៅ​ភាគ​កណ្តាលប្រទេសវៀតណាម ជិត​ទីក្រុងហ្វេ ដែលគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដី ២២០&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ២ និង​មាន​តំបន់​បី៖ តំបន់​ស្នូល​ការពារ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង តំបន់​រដ្ឋបាល និង​តំបន់​ការពារ។

នៅឆ្នាំ២០០៤ ឧទ្យាននេះត្រូវបានពិចារណាសម្រាប់ការពង្រីកដើម្បីបង្កើតច្រករបៀងពីព្រំដែនឡាវ ទៅកាន់សមុទ្រ។

ឧទ្យាននេះអាចចូលបានដោយថ្មើរជើង កូនម៉ូតូ ឬជាមួយរថយន្តរបស់មគ្គុទ្ទេសក៍ឧទ្យាន។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ១៩៣២ កំពូលភ្នំបាច់ម៉ាត្រូវបានជ្រើសរើសដោយវិស្វករជនជាតិបារាំងញីរ៉ាដ៍(Girard) ឱ្យក្លាយជាស្ថានីយ៍ភ្នំសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងអាណានិគមហ្វេ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ភូមិមួយ រួមទាំងវីឡា និងសណ្ឋាគារចំនួន១៣៩ ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ដើម្បី​សម្រួល​ដល់​អ្នក​ឈប់​សម្រាក និង​ជៀសវាង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​នៅ​លើ​ផ្លូវ​ចោត  ផ្លូវទៅកាន់ទីក្រុងធំបន្ទាប់ មានការិយាល័យប្រៃសណីយ៍ ផ្សារ និងមន្ទីរពេទ្យ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៧ ចំនួនផ្ទះវិស្សមកាលបានកើនឡើងដល់១៣៩ ហើយវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ដាឡាត់នៃភាគកណ្តាលវៀតណាម" ។ អ្នកទស្សនាភាគច្រើនគឺជាវីអាយភីជនជាតិបារាំងលំដាប់ខ្ពស់។ មិនគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលទេដែលវៀតមិញបានព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីបំផ្លាញថ្ងៃឈប់សម្រាក - តំបន់នេះបានឃើញការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យពីបារាំង បាច់ម៉ាត្រូវបានបំភ្លេចចោល ហើយវីឡាត្រូវបានបោះបង់ចោល។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ពួក​គេ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ការ​ខូច​ខាត​ទាំង​ស្រុង ហើយ​នៅ​សល់​តែ​ជញ្ជាំង​ថ្ម​មួយ​ចំនួន​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅកម្ពស់១២៥០ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ឧទ្យានជាតិគឺជាកន្លែងសម្រាកនៅរដូវក្តៅដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ជនជាតិវៀតណាម ដែលមកទទួលអារម្មណ៍ធូរស្រាលនៃសីតុណ្ហភាពដ៏ត្រជាក់របស់បាច់ម៉ា។

តំបន់ជុំវិញបាច់ម៉ា ត្រូវបានការពារជាលើកដំបូងជាព្រៃបម្រុងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧ ហើយត្រូវបានប្រកាសជាតំបន់ការពារដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២។ នៅឆ្នាំ១៩៨៦ តំបន់នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាឧទ្យានជាតិ ។ ព្រៃឈើនៃឧទ្យាន ដូចជា ឧទ្យានជាតិកាត់ទៀន បានទទួលរងពីការប្រើប្រាស់សារធាតុបន្សាបពណ៌ទឹកក្រូចដូចជា ភ្នាក់ងារទឹកក្រូច ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ។

## ជីវៈចម្រុះបាច់ម៉ា 
ឧទ្យានជាតិបាច់ម៉ា ស្ថិតនៅលើជួរភ្នំអណ្ណាម និងជាកន្លែងមួយក្នុងចំនោមកន្លែងសើមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ភ្នំរបស់វាត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងពី ថ្មក្រានីត ហើយសណ្ឋានដីរបស់ឧទ្យានជាទូទៅគឺចោតខ្លាំង។

ទីតាំងរបស់បាច់ម៉ា នៅព្រំដែនជីវភូមិសាស្ត្រ រវាងភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម រួមផ្សំជាមួយនឹងជម្រកផ្សេងៗរបស់វា ចាប់ពីឆ្នេរសមុទ្រ រហូតដល់ភ្នំខ្ពស់ មានន័យថា ឧទ្យាននេះសម្បូរទៅដោយជីវចម្រុះ ។ វាមានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃភាពចម្រុះនៃរុក្ខជាតិក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ប្រភេទបន្លែសំខាន់ៗគឺ ព្រៃបៃតងសើម និង ព្រៃម៉ុងតាន ក៏ដូចជាតំបន់ វាលស្មៅ និងតំបន់ដែលមានការរំខានពីមនុស្សខ្ពស់។

ថនិកសត្វនៃឧទ្យាននេះមិនត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់ទេ ទោះបីតាមប្រវត្តិសាស្ត្រវាកាន់កាប់ប្រភេទសត្វសំខាន់ៗដូចជា ដំរីអាស៊ី ទោចថ្ពាល់ស និង ទោចក្រហម ។ វា​ក៏​ការពារ​ប្រភេទ​សត្វ​ស្លាប​សំខាន់ៗ ជាពិសេស ​សត្វ​ពាហនៈ ​របស់​ប្រទេស​វៀតណាម ដូចជា ​សត្វ​ចង្រៃ​របស់វៀតណាម សត្វ​ស្លាបអណ្ណាម និង ​សត្វ​ស្លាប​របស់មាន់ព្រៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ថា​ផុត​ពូជ។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ភូមិ

## ភូមិអង្គ 
ភូមិអង្គ (អង់គ្លេស: Arong) ស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់ប្រទះឡាង ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ។ យោងតាមទិន្នន័យរដ្ឋបាលសង្កាត់ប្រទះឡាងក្នុងឆ្នាំ 2024 មានប្រជាជនសរុបចំនួន 490 នាក់ ស្រី 261 នាក់ គិតជាចំនួនគ្រួសារមាន 160 គ្រួសារ និង មានចំនួន 152 ខ្នងផ្ទះ។

## ទិន្នន័យប្រជាពលរដ្ឋ 
តារាងទិន្នន័យប្រជាពលរដ្ឋភូមិអង្គ ចាប់ពីអាយុ 0ឆ្នាំ ដល់ 61 ឆ្នាំឡើង ប្រចាំឆ្នាំ 2024។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលមានអាយុចាប់ពី ១៨ឆ្នាំ ដល់ ៦១ឆ្នាំឡើងទៅ មានចំនួន 411នាក់។

## ស្ថិតិដីធី្ល 
ស្ថិតិដីធី្លភូមិរវៀងត្បូង ឃុំរុងរឿង ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ។

## ឯកសារយោង
មន្ត្រីរាជការ

## មន្ត្រីរាជការតាមសិលាចារឹក 
ភូមិបក្សក្នេត (ភូមិរបស់អ្នក្រកបការងារនៅថ្ងៃខ្នើតពី១កើតជាអ្នកប្រកបការងារ ដើម្បីវត្តអារាម) ។ ពាក្យថា បក្សក្នេត ច្រើនមានប្រើតាមសិលាចារឹកតាំងពីសម័យមុនអង្គរ សម្រាប់សម្គាល់អ្នកធ្វើការខាងខ្នើត ជាពាក្យប្រើទូទៅជាមួយពាក្យមួយទៀត បក្សណ្ណេ៌ច ដែលជាអ្នកប្រកបការងារចាប់ពីថ្ងៃ ១រោច ដល់១៥រោច។ ពាក្យទាំងពីរនេះ ចង់បង្ហាញពីរបៀបរបបនៃការបំពេញការងាររបស់ប្រជាពលករ ដែលយើងអាចនិយាយថា ប្រជាពលករបំពេញការងារសម្រាប់រាជការ ( កិច្ចការសម្រាប់រដ្ឋ) ឬបំពេញដារសម្រាប់វត្ថអារាម។ បានសេចក្តីថា អ្នកទាំងនោះធ្វើ ការសម្រាប់វត្តអារាម ឬរាជការចំនួន ១៥ថ្ងៃ ហើយមកបំពេញការងារសម្រាប់គ្រួសាររបស់ខ្លួនចំនួន ១៥ថ្ងៃ។ អ្នកទាំងនោះប្រហែលបំពេញការងារដោយគ្មានប្រាក់ឈ្មួលដូចសម័យបច្ចុប្បន្នទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ គេមិនអាចនិយាយថា អ្នកទាំងនោះគ្មានបានទទួលរង្វាន់អ្វីសោះឡើយ ហេតុថា តាំងពីសម័យអង្គរមានប្រើពាក្យឈ្មួល(ជ្នួល) សម្រាប់សម្គាល់មនុស្សដែលគេជួល។ ចំពោះមន្ត្រីវិញ ឬក៏មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ របស់ដែលគេទទួលក្នុងការបំពេញងារ (ការងារ) គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិ មានតាំងពីស្រូវ អង្គរ រហូតដល់សត្វពាហនៈ មាស ប្រាក់ ឬដីធ្លី។ ចំពោះមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដូចមានសិលាចារឹកស្តុកក់ធំជាសក្តីភាព ត្រកូលអភិជន ច្រើនតែទទួលនូវ ភូមិរាជ្យប្រសាទ បានសេចក្តីថា ជាដីភូមិអំណោយ ដោយព្រះមហាក្សត្រ។
## ឯកសារយោង
កោះតារុតោ

**កោះតារុតោ** (  ) គឺជា​កោះ​ធំ​បំផុត​នៃឧទ្យានជាតិតារុតោ ​ក្នុង​ខេត្ត​សាទូន ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ថៃ ។  កោះ​នេះ​មាន  វែង និង  ធំទូលាយ។ វា​ជា​កោះ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កោះ​ដែល​គ្មាន​ការ​ខូច​ខាត​បំផុត​នៅសមុទ្រអង់ដាម៉ង់ និង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ទាំង​អស់។ កោះ​តារៅ​មាន​ទីតាំង​ប្រហែល  ភាគខាងជើងនៃកោះលង្កវី ក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ពាក្យ ម៉ាឡេ *តឺតោ* ឬ *តារុតោ* មានន័យថា *ចាស់* និង *បុរាណ* ។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
មានផ្លូវបេតុងមួយខ្សែរត់កាត់លើកោះ ប៉ុន្តែដីមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និងជាភ្នំដែលមានកំពូលភ្នំជាច្រើនលាតសន្ធឹងជាង  ខ្ពស់។ កំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតគឺ  ខ្ពស់។ ភាគច្រើននៃទឹកដីកោះនេះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ ព្រៃដុះក្រាស់។ ដើមកោងកាង និងច្រាំងថ្មកំបោរគ្របដណ្តប់លើច្រាំងកោះ។  ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចមានឆ្នេរខ្សាច់សវែង និងធំទូលាយ ដែលជាកន្លែងសំបុកប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សត្វអណ្តើក សត្វទោច, ស្វាសឹមសែន និងជ្រូកព្រៃគឺជារឿងធម្មតានៅលើកោះនេះ។

ឆ្នេរអ៊ូរសុន នៅ​ត្រើយ​ខាង​លិច​នៃ​កោះ​មាន​ជាង  វែងជាង  ធំទូលាយ។

ពីត្រើយខាងកើតរបស់វា កោះធំជាងនៃកោះតារូតាវត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកោះតូចៗនៅឈូងសមុទ្រជាង 10 និងកោះ ថ្មកំបោរ ដូចជា កូស៊ីង កូម៉ាន់ កូកូឡូ កូឃ្លាង កូពូឡៅណា កូដែង កូឡែក កូឡឹក។, ហើយ​ផ្សេងទៀត។

## ឯកសារយោង
ក្រុងអូរកាប់

**ក្រុងអូរកាប់ ឬ វុងតាវ** គឺជាទីក្រុងធំបំផុតនៃខេត្តអូរកាប់ភាគខាងត្បូងវៀតណាម(ដែនដីកម្ពុជាក្រោម)។ តំបន់ទីក្រុងមានទំហំ ១៤០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានសង្កាត់ចំនួន១៣ និងឃុំមួយនៃកោះត្រឡាច។ អូរកាប់គឺជាទីក្រុងនៃខេត្ត រហូតដល់ត្រូវបានជំនួសដោយទីក្រុងព្រះសួគ៌ាតូចជាងនៅថ្ងៃទី២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១២។ ទីក្រុងនេះក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលទាញយកប្រេងឆៅរបស់ប្រទេសវៀតណាមផងដែរ។

## ឯកសារយោង