សុជាតា

## និយមន័យ
"សុជាតា"​ (Sujātā, Sujāthā) គឺ​ជា​ពាក្យ​សំស្ក្រឹតកម្លាយ ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ 
 "អ្នកកើតមកដោយប្រពៃ អ្នកកើតចេញពីត្រកូលគ្រួសារល្អ" 
ដោយ​ពាក្យ "សុ" មាន​ន័យ​ថា ល្អ 
រីឯ​ពាក្យ​ថា "ជាតា" > ជាតិ មាន​ន័យថា កំណើត ។
ម្យ៉ាងទៀត​ បើយោងតាមវចនានុក្រមខ្មែរ ស្នាព្រះហស្ត​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ​ ជួន​ណាត​ :
 នាមសព្ទ​ ( បា.; សំ. ឝចី ឬ សចី ) នាមជាយាម្នាក់របស់ព្រះឥន្រ្ទ ( ម. ព. សុធម្មា ផង ) ។

## ប្រវត្តិ​ទាក់ទង​នឹង​​ឈ្មោះ​ សុជាតា
នៅ​ក្នុង​និទាន​មួយ​​ដែល​ពុទ្ធសាសនិក​ភាគ​ច្រើន​បាន​ដឹង​ឮ​ បន្ទាប់​ពី​ព្រះ​សិទ្ធត្ថ​កុមារ​បាន​បង្អត់​អាហារ​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ចុះ​ខ្សោយ​ស្ទើរ​មរណា ព្រះ​អង្គ​បាន​ទទួល​យក​ពំនូត​បាយ​លាយ​ទឹក​ដោះ​គោ (មធុបាយាស) ពី​នាង​សុជាតា (Sujata) ​ដែល​ជា​ក្មេង​ស្រី​ម្នាក់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​នោះ​ ។ រូបភាព​របស់​ព្រះ​សិទ្ធត្ថកុមារ​ដែល​មាន​រាងកាយ​ស្គមស្គាំង​សល់​តែ​ស្បែក​ដណ្តប់​ឆ្អឹង​នោះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​នាង​សុជាតា​យល់​ច្រឡំ​​ព្រះអង្គ​ថា​ជា​តួអង្គ​អ្នកតា (spirit) ដែល​បង្ហាញ​ខ្លួន​ដើម្បី​ជួយ​ប្រទាន​ពរ​មួយ​ដល់​នាង ។

អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ខាង​សាសនវិទូ​ច្រើន​នាក់​មាន​ទស្សនៈ​មិន​ត្រូវ​គ្នា​អំពី​ប្រវត្តិ​ពិត​របស់​តួ​អង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ លោក​ វ៉ដឌ័រ (Warder) បាន​ថ្លែង​ថា "ព្រះ​ពុទ្ធ​ [...] បាន​ចាប់​កំណើត​នៅ​ក្នុង​សាធារណរដ្ឋ​សក្យ (Sakya Republic) ដែល​ជា​រដ្ឋ​ទីក្រុង​ (city state) នៃ​កពិលវស្តុ (Kapilavastu) ឬ​កបិលភស្តុ ពោល​គឺ វា​ជា​រដ្ឋ​តូច​មួយ​នៅ​ជាប់​ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​នេប៉ាល់ និង ព្រំដែន​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។​ ចំណែក​លោក​ វ៉លស្ហ៍​(Walsh) វិញ​បាន​ថ្លែង​ថា "ព្រះ​ពុទ្ធ​គឺ​ជា​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​កុលសម្ព័ន្ធ​សក្យ (Sakya clan) ដែល​បោះទីតាំង​នៅ​ជាប់​ជើង​ជួរភ្នំ​ហិមាល័យ (Himalayas) ទីតាំង​កំណើត​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គឺ​នៅ​ប្រហែល​​ ៣ ឬ​ ៤​ គីឡូម៉ែត្រ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ព្រំដែន​របស់​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន ពោល​គឺ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេប៉ាល់ (Nepal) ។  តាមការពិត​ឪពុក​របស់​ព្រះពុទ្ធ​គឺ​ជា​មេកុលសម្ព័ន្ធ​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស​ឡើង​តាមរយៈការបោះឆ្នោត ពោល​គឺ​គាត់​មិន​មែន​ជា​ស្តេច​មួយ​អង្គ​ដែល​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​លើក​អួតសរសើរ​ឬ​លើក​តម្កើង​​នោះ​ទេ ។ ទោះជាយ៉ាងនោះ​ក៏ដោយ គោរម្យងារ​របស់​ឪពុក​របស់​ព្រះពុទ្ធ​គឺ រាជា (raja) ដែល​ជា​ពាក្យ​បង្កប់​ន័យ​ខ្លះៗ​នៅ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ថា "ស្តេច" ។ រដ្ឋ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​នៅ​សម័យ​នោះ​គឺ​ជា​រាជាណាចក្រ (kingdoms) ដែល​មាន​ស្តេច​គ្រប់គ្រង​រាជ និង រដ្ឋ​ខ្លះ​ទៀត​គឺ​ជា​សាធារណរដ្ឋ (republics) ដែល​មាន​មេកុលសម្ព័ន្ធ​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង ។ នៅ​សម័យ​នោះ​ សាធារណរដ្ឋ​ សក្យ (Sakyan republic) គឺ​ជា​រដ្ឋមួយ​នៅ​ក្រោម​ចំណុះ​របស់​ស្តេច​​​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​មួយ​អង្គ​នៃ​នគរ​ជិតខាង​ ពោល​គឺ នគរ​កោសល​ (Kosala) ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បួង​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សក្យ ។"

## រាយនាម"​សុជាតា"​ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិងព្រហ្មញ្ញសាសនា
សុជាតា​ គឺ​ជាឈ្មោះ​ស្រ្តី​ជាភិក្ខុនី/ទាយិកាមានកត្តិនាមដ៏ល្បីល្បាញនៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា ដែលរួមមានដូចជា​ : 

១). សុជាតាឃរសុណិសា ជាធីតានៃធនញ្ចយសេដ្ឋី និង​ជា​កូនប្រសារ​ដ៏កាចឆ្នាស​ មិនក្រោម​ឱវាទឪពុកក្មេក​​ដែលជាគហបតីគឺ អានាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី (Anathapindika)​ ក្រោយមកក្លាយ​ជា​ឧបាសិកា  ។ 

២). សុជាតា​ភិក្ខុនី គឺ​ជាព្រះ​អរហន្ត​​នីនិង​ជា​សាវិកាមួយ​អង្គ​របស់​ព្រះសម្មាស​ម្ពុទ្ធផងដែរ ។ 

៣). សុជាតា​គឺ​ជា​ទាយិកា(ស្រ្តីអ្នកអោយទាន)​  ដែលបាន​ប្រគេន​បាយ​លាយ​ទឹក​ដោះគោ (មធុបាយាស) មួយ​ភាជន៍មាសថ្វាយដល់​ព្រះពុទ្ធ​មុន​ពេលដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់ដឹងធម៌សម្រេចនូវ​អនុត្តរ​សម្មា​សម្ពោធិញ្ញាណ​ជាសព្វញ្ញុពុទ្ធ (ដែលជាមហាទានដំបូងគេក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា)​ ។

៤). នាងសុជាតាម្នាក់ទៀត គឺជាព្រះជាយានៃសក្កទេវរាជ​ (ព្រះឥន្ទ្រ)​ បច្ចុប្បន្ន ។

៥). សុជាតា​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ទេពធីតា​ ល័កស្មី (លក្ស្មី, Lakshmi) នៅ​ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែរ ។

## រឿងនាងសុជាតា និង ភរិយា ៧ ប្រភេទ​ នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក
សុជាតា (Sujata) គឺ​ជា​កូនប្រសារស្រី​របស់​គហបតី​ឈ្មោះ​អានាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ដែល​ជាសាវិកា​​​ដ៏​ល្បី​មួយ​រូប​នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya 7:59; IV 91-94)​ ​នៃ​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​បាលី (Pali Sutta) មាន​សេចក្តីបរិយាយយ៉ាងពិស្តារ ប៉ុន្តែសូមត្រឹមសង្ខេបយ៉ាងត្រឹមនេះថា÷
"  សម័យមួយ​ ព្រះមានព្រះភាគ​ ទ្រង់គង់នៅវត្តជេតពនជាអារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ សម័យនោះឯង​ មានស្រ្តីម្នាក់នាមសុជាតា ជាធនញ្ចយធីតា ហើយជាប្អូនស្រីនាងវិសាខា និងកូនប្រសារស្រីនៃអនាថបណ្ឌិកសេដ្ឋី​ ។ មានសេចក្តីពិពណ៌នាថា តាំងតែពីនាងសុជាតា​ បានរៀបការចូលទៅរស់នៅ​ ខាងផ្ទះស្វាមី គេហដ្ឋាននៃអាថបណ្ឌិកគហបតី​ (ឈ្មោះថា)នាងបានបំពេញយសដ៏ធំ ប៉ុន្តែ ដោយនាងជាបុត្រីនៃគ្រួសារមហាត្រកូល នាងមានកិរិយាចចេសរឹងត្អឹង ប្រកាន់មានះថាខ្លួនប្រសើរ មានសេចក្តីក្រេវក្រោធ
ខឹងសម្បារ​ កាច​ឆ្នាស​ មានសម្តីអាក្រក់ មិនធ្វើវត្តប្រតិបត្តិគោរពមាតាបិតាក្មេក និងស្វាមី ហើយជេរប្រទេចគំហកកំហែង វាយដំច្រំធាក់ ជនក្នុងផ្ទះ ។
ពេលមួយនោះ ព្រះមានព្រះភាគ​ ​មានភិក្ខុសង្ឃ500អង្គជាបរិវារ​ ស្តេចយាងទៅកាន់ផ្ទះអនាថបណ្ឌិកសេដ្ឋី ។ លុះយាងទៅដល់ហើយ ក៏ប្រ​ថាប់​ រួចត្រាស់សម្តែងធម្មទេសនា​ដោយមាន​ អនាថបណ្ឌិកសេដ្ឋីជាអ្នកសណ្តាប់ ។ វេលានោះឯង នាងសុជាតា បានស្រែកឈ្លោះប្រកែកជាមួយពួកទាសាទាសី ។ ព្រះបរមសស្តាក៏បញ្ចប់ធម្មីកថា ហើយត្រាស់សួរថា ម្នាលគហបតី​ នោះជាសំឡេងអ្វី? លោកសេដ្ឋីទូលតបថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ នោះជាសំឡេងនាងសុជាតា ជាបុត្រប្រសាររបស់ត្រកូល នាង​មិនមានសេចក្តីគោរពកោតក្រែង​ មិនធ្វើវត្តប្រណិប័តមាតាបិតាក្មេកនិងស្វាមី ជាស្រ្តីគ្មានសទ្ធា ចេះតែឈ្លោះទាស់ទែងរាល់ព្រឹកល្ងាច ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ដល់អនាថបណ្ឌិកសេដ្ឋី អោយគេហៅនាងសុជាតាចូលមក ។ លុះនាងសុជាតាចូលមកដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ ។ ព្រះមានព្រះភាគ​ ទ្រង់ត្រាស់ បទទេសនាទូន្មានដល់នាងសុជាតា 

នៅ​ក្នុង​បទទេសនា​​ទូន្មាន​នាង​សុជាតា​នោះ ព្រះពុទ្ធ​​បាន​ប្រដៅនាង​សុជាតា​អំពី​ភរិយា​ ៧ ពួក ។ 

ភរិយា ៣ ពួក​ ខាង​ដើម​​នឹង​នាំ​មក​នូវ​អពមង្គល​ (នៅ​ក្នុង​ជាតិ​នេះ​និង​អនាគតជាតិ) ។ ភរិយា​ទាំង ៣​ ពួក​ នេះមាន ៖

(១) វធកៈ ឬ​ វធកាភរិយា : 
(ភរិយាទុកស្មើរពេជឃ្ឃាត)​ ភរិយាដែលស្វាមីលោះមកដោយទ្រព្យហើយ ជាស្ត្រីមានចិត្តប្រទូស្តនឹងស្វាមី មានសេចក្តីមិនអនុគ្រោះនូវប្រយោជន៍ ជាស្រីត្រេកត្រអាលនឹងបុរសដទៃ មើលងាយប្តី ខ្វល់ខ្វាយដើម្បីសម្លាប់(ប្តី)​ ។ 

(២) ចោរិសមៈ ឬ ចោរីភរិយា​ (ភរិយាជាចោរ)​ : ស្វាមីនៃស្ត្រីបាននូវទ្រព្យណាហើយតម្កល់ទុក​ ដើម្បីធ្វើនូវសិល្បៈក្តី នូវជំនួញក្តី នូវកសិកម្មក្តី ស្ត្រីនោះ ប្រាថ្នាលួចកិបកេង​យកនូវទ្រព្យ សូម្បីបន្តិចបន្តួចពីទ្រព្យនោះ ។ 

(៣) អយ្យសមៈ ឬ​ អយ្យាភរិយា​ (ភរិយាទុកស្មើ​ចៅហ្វាយនាយ)​ : ស្រ្តីមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារ​ ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស ស៊ីច្រើន រឹងរូស​ ពោលនូវពាក្យអាក្រក់​ មាន​​ព្យាយាមប្រឹងប្រែងដើម្បីប្រព្រឹត្តិគ្រប់គាបសង្កត់​ស្វាមី  ។

ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​បន្តសំដែង​ថា ភរិយា​ ៤ ពួក ​ខាងចុងនឹង​នាំ​មក​នូវ​សុភមង្គល (នៅ​ក្នុង​ជាតិ​នេះ​និង​អនាគតជាតិ)​ ។ ។ ភរិយា​ទាំង​ ៤ ពួក​នោះ​រួមមាន ៖

(១) មាតុសមៈ ឬ​ មាតុភរិយា​ (ភរិយាទុកស្មើម្តាយ) ​: ស្រ្តីណា អនុគ្រោះនូវប្រយោជន៍សព្វៗកាល ចេះរក្សាប្តី​ ដូចម្តាយរក្សាកូន ទាងរក្សានូវទ្រព្យរបស់ស្វាមីដែលរកបានអំពីទំនោះៗ(ទីផ្សេងៗ)  ។

(២) ភគិនិសមៈ ឬ ភគិនីភរិយា(ភរិយាទុកស្មើប្អូនស្រី : ស្រ្តីមានសេចក្តីគោរពក្នុងស្វាមីរបស់ខ្លួន​ ដូចប្អូនគោរពបង​ មានសេចក្តីអៀនខ្មាស ប្រព្រឹត្តិទៅតាមអំណាចនៃភស្តា ។ 

(៣) ភរិយា​ជា​មិត្ត (friend-wife) ឬ​ សខិភរិយា (sakhibhariya) ។ ពាក្យ​ថា សខៈ មាន​ន័យ​ថា មិត្ត​ជិតស្និទ្ធ ដែល​ផ្ទុយ​ពី​ពាក្យ​ថា មិត្ត​ទើប​ស្គាល់​ថ្មីថ្មោង ។ ភរិយា​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​នេះ​អាច​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា សខិភរិយា (sakhibhariya) ប្រែថា ភរិយា​ជា​មិត្ត​រួម​ជីវិត (companion-wife) ។ នាង​ស្រឡាញ់​ប្តី​នាង​ដូច​ជា​នាង​ស្រឡាញ់​មិត្ត​សម្លាញ់​របស់​នាង​ដែរ ។ នាង​ធ្វើ​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង​ដើម្បី​ជួយ​ស្វាមី​នាង ។

(៤) ទាសភរិយា (slave-wife) ឬ​ ទាសីសមៈ ឬ ទាសីភរិយា (dasisama or dasibhariya) ។ ពាក្យ​ថា ទាសី ជា​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​បាលី ប្រែថា ស្ត្រី​ជា​អ្នក​បម្រើ ឬ ស្រីបម្រើ ។ ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ ភរិយា​នៅ​ក្នុង​ក្រុមនេះ​អាច​​មាន​ន័យ​ថា​ ប្រពន្ធ​ដែល​បម្រើ​ប្តី​ដូច​ស្រី​បម្រើ (slave-like wife, handmaid-wife and maid-wife”) ។ ភរិយា​ប្រភេទ​នេះ​មាន​ចិត្ត​ខន្តី, គ្មាន​ចិត្ត​ក្រោធខឹង និង ចុះចូល​ចំពោះ​ប្តី​ទោះ​បី​ប្តី​ខឹង​សម្បា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ។ នាង​គឺ​ជា​មនុស្ស​ចុះញ៉ម​​​យល់​ព្រម​ទទួល​យក​ការ​វាយវាត់​ធ្វើបាប​លើ​រាងកាយ​ទោះ​បី​ប្តី​ចង់​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ចំពោះ​ខ្លួន​ក៏​ដោយ ។ នាង​នឹង​ចុះញ៉ម​​ចំពោះ​ប្តី​ដោយ​គ្មាន​សួរ​នាំ​បន្តិច​សោះ​ឡើយ ។ 

បន្ទាប់​ពី​បទទេសនា​នេះ នាង​សុជាតា​មាន​ចិត្ត​រីករាយ​ចំពោះ​ពាក្យពេចន៍​របស់​ព្រះពុទ្ធ ។ នៅ​ពេលព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​សួរ​នាង​ថា តើ​នាង​ចង់​ក្លាយ​ជា​ភរិយា​ប្រភេទ​ណា​មួយ នាង​សុជាតា​បាន​ឆ្លើយ​តប​ថា ៖ "ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​នឹង​ក្លាយ​ជា​ភរិយា​ប្រភេទ​ចុង​ក្រោយ​បំផុត គឺ​ជា​ទាសភរិយា​របស់​ស្វាមី​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា ។" គ្រួសារ​របស់​នាង​សប្បាយ​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​តទៅ នាង​គឺ​ជា​ស្រីបម្រើ​របស់​ប្តី​នាង ។

## ឯកសារ​យោង
# Bhikkhu Bodhi, In the Buddha’s Words, Wisdom, Boston, 2005
# Hammalawa Saddhatissa, Buddhist Ethics, Wisdom, Boston, 1997
# Piyadassi Thera, The Buddha’s Ancient Path, Buddhist Publication Society, Kandy, 1996
# External links[edit]
# Sujata and the Seven Types of Wives (buddhanet.net)