បដិសម្ភិទាមគ្គ

## **មហាវគ្គ** 
### ញាណកថា (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៦៩) 
### សុតមយញាណកថា 
#### អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេស 
#### សច្ចនិទ្ទេស 
[១០] ​**ទុក្ខ**​ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​**ទុក្ខ​សមុទ័យ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​**ទុក្ខ​និរោធ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​**ទុក្ខ​និរោធគាមិនីបដិបទា** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**រូប** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **រូបសមុទ័យ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **រូបនិរោធ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **រូបនិរោធគាមិនីបដិបទា** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**វេទនា** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ។បេ។ 

**សញ្ញា** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​

**សង្ខារ**​ទាំង​ឡាយ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**វិញ្ញាណ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**ចក្ខុ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ។បេ។ 

**ជរា មរណៈ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**ជរាមរណសមុទ័យ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**ជរាមរណនិរោធ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

**ជរាមរណនិរោធគាមិនីបដិបទា** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១១] ​**អត្ថ**​នៃ​ការកំណត់​ដឹង​នូវ​ទុក្ខ​ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​លះ​បង់​នូវ​ទុក្ខ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់​នូវ​ទុក្ខ​និរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចម្រើន​នូវ​ទុក្ខ​និរោធគាមិនី​បដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ ​

អត្ថ​នៃ​ការ​កំណត់​ដឹង​នូវ​រូប ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​លះ​បង់​នូវ​រូបសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់​នូវ​រូបនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចម្រើន​នូវ​ទុក្ខ​និរោធគាមិនី​បដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ ​

អត្ថ​នៃ​ការ​កំណត់​ដឹង​នូវ​រូប ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​លះ​បង់​នូវ​រូបសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់​នូវ​រូបនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចម្រើន​នូវ​រូបនិរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់  ។

នូវ​វេទនា ។បេ។ ​

នូវ​សញ្ញា ​

សង្ខារ​ 

វិញ្ញាណ 

ចក្ខុ ។បេ។ ​

អត្ថ​នៃ​ការ​កំណត់​ដឹង​នូវ​ជរាមរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​លះ​បង់​នូវ​ជរាមរណសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់​នូវ​ជរាមរណនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចម្រើន​នូវ​ជរាមរណនិរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១២] ​អត្ថ​នៃ​ការចាក់ធ្លុះនូវការកំណត់​ដឹង​ទុក្ខ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​លះ​បង់​ទុក្ខ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់​ច្បាស់​ទុក្ខ​និរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​សេចក្ដី​ចម្រើន​ទុក្ខ​និរោធគាមិនី​បដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ ​

អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នៃ​ការ​កំណត់​ដឹង​រូប ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​លះ​បង់រូបសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់​នូវ​រូបនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​ចម្រើន​រូបនិរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​។

នូវ​វេទនា ។បេ។ ​

នូវ​សញ្ញា ​

សង្ខារ​ 

វិញ្ញាណ 

ចក្ខុ ។បេ។ ​

អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​កំណត់​ដឹង​ជរាមរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ​នូវ​ការ​លះ​បង់​ជរាមរណ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​ការ​ចាក់ធ្លុះ ​នូវ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ក់ច្បាស់ជរាមរណនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​អត្ថ​នៃ​**ការ​ចាក់ធ្លុះ**​នូវ​ការ​ចម្រើន​ជរាមរណនិរោធគាមិនី​បដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៣] ​ទុក្ខ​ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​និរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​សមុទយនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​ឆន្ទរាគនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​ស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ទុក្ខាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​និស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ។

រូប ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបសមុទ័យនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបឆន្ទរាគនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបនិស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

វេទនា​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ។បេ។ 

សញ្ញា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​

សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

វិញ្ញាណ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ 

ចក្ខុ ។បេ។ 

ជរាមរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណៈ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណ​សមុទយនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណឆន្ទរាគនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណនិស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៤] ​ទុក្ខ​ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​សមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​និរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​និរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​ស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ទុក្ខាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ទុក្ខ​និស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ រូប ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបនិរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ រូបនិស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ វេទនា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ។បេ។ សញ្ញា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ វិញ្ញាណ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ចក្ខុ ។បេ។ ជរាមរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណសមុទ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណនិរោធ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណនិរោធគាមិនីបដិបទា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណស្សាទៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណាទីនវៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរាមរណនិស្សរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៥] **អនិច្ចានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ថា​**មិន​ទៀង**) បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **ទុក្ខានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ថា​**ជា​ទុក្ខ**​) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **អនត្តានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ថា​**មិន​មែន​របស់​ខ្លួន**) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **និព្វិទានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​នឿយណាយ**) ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **វិរាគានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​ប្រាសចាក​តម្រេក**) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **និរោធានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​រលត់**) ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ **បដិនិស្សគានុបស្សនា** (ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​លះ​បង់**) ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ 

ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ​ ក្នុង​**រូប** ថា​**មិន​ទៀង** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**រូប** ថា​ជា​**ទុក្ខ** ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**រូប** ថា​**មិន​មែនខ្លួន** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​នឿយណាយ​ក្នុង​រូប** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​ប្រាសចាក​តម្រេក​ក្នុង​រូប** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​រលត់​ក្នុង​រូប** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​**សេចក្ដី​លះ​បង់​ក្នុង​រូប** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​

ក្នុង​វេទនា ។បេ។ ​

ក្នុង​សញ្ញា ​

សង្ខារ​ 

វិញ្ញាណ 

ចក្ខុ ។បេ។ 

ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ**​ ថា​**មិន​ទៀង** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ថា​ជា​**ទុក្ខ** ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ​ថា​**មិន​មែនខ្លួន** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ថា​ជា​**សេចក្ដី​នឿយណាយ** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ថា​ជា​**សេចក្ដី​ប្រាសចាក​តម្រេក** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ​ថា​ជា​**សេចក្ដី​រលត់** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ពិចារណា​ឃើញ​រឿយៗ ​ក្នុង​**ជរាមរណៈ** ថា​ជា​**សេចក្ដី​លះ​បង់** ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៦] ការ​កើត​ឡើង​ (ព្រោះ​កម្ម​អំពី​មុន​ជា​បច្ច័យ​) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ (​របស់​ពួក​សត្វ) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រមូល​មក ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ បដិសន្ធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ គតិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​កើត (​នៃ​ខន្ធ​ទាំង​ឡាយ​) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ជាតិ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ព្យាធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ មរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​សោក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​តានតឹង ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។ ការ​មិន​កើត​ឡើង ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​កំណត់ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិត​ទៅ​ទៀត ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​គតិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​កើត​ឡើង ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ (​នៃ​វិបាក) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​ជាតិ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ ការ​មិន​មាន​ជរា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ស្លាប់ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​សោក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ខ្សឹកខ្សួល ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​តានតឹង ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៧]​ ការ​កើត​ឡើង​ បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ការ​មិន​កើត​ឡើង ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​កំណត់ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រមូលមក​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ បដិសន្ធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ គតិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​គតិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​កើត​ឡើង ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​កើត​ឡើង ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ (​នៃ​វិបាក) ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​ជាតិ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​ជាតិ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ជរា​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​ជរា ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ព្យាធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ មរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​មរណៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​សោក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ​សេចក្ដី​តានតឹង ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់។

[១៨] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ការ​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ទៅ​ទៀត​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា បដិសន្ធិ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា គតិ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបា​ក​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​ជាតិ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជរា​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ព្យាធិ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា មរណៈ​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​សោក​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល​ជា​ទុក្ខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​តានតឹង​ជា​ទុក្ខ​។

[១៩] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​ការ​មិន​កើត​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​កំណត់​ (នូវ​សង្ខារ​) ​ជា​សុខ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​គតិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​បាន​កើត​ឡើង​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ការ​មិន​មាន​ជាតិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​ជរា​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ស្លាប់​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង​ជា​សុខ។

[២០] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​កើត​ឡើង​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​ការ​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា បដិសន្ធិ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា គតិ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​គតិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​កើត​ឡើង​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​ជាតិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជរា​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​ជរា​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ព្យាធិ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថាមរណៈ​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​មរណៈ​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ​សេចក្ដី​សោក​ជា​ទុក្ខ​ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​ខ្សឹក​ខ្សួល​ជា​ទុក្ខ​ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល​ជា​សុខ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ​សេចក្ដី​តាន​តឹង​ជា​ទុក្ខ​ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង​ជា​សុខ។

[២១] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា​ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា បដិសន្ធិ ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា គតិ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត​ឡើង​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ជរា​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថាព្យាធិ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា មរណៈ​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ​សេចក្ដី​សោក​ជា​ភ័យ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល​ជា​ភ័យ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​តានតឹង​ជា​ភ័យ។

[២២] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​កើត​ឡើង​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​) ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​គតិ​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​កើត​ឡើង​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក​ ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​ជាតិ​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​ជរា​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ ​ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​មរណៈ​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក​ ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តាន​តឹង​ ជា​ទី​ក្សេម។

[២៣] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត​ឡើង**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​កើត​ឡើង**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**ការ​កំណត់ (នូវ​សង្ខារ​)** ​ជា​ភ័យ **ការ​មិន​កំណត់ (នូវ​សង្ខារ​)** ​ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ការ​ប្រមូលមក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​ប្រមូល​មក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិត​ទៅ​ទៀត​ ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **បដិសន្ធិ**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **គតិ**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​គតិ** ​ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ការ​កើត​ឡើង**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​កើត​ឡើង**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**ជាតិ**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​ជាតិ** ​ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ជរា** ​ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​ជរា**​ ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ព្យាធិ** ​ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **មរណៈ**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​មរណៈ**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​សោក**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក**​ ជា​ទីក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល**​ ជា​ទី​ក្សេម ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​តានតឹង**​ ជា​ភ័យ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង**​ ជា​ទី​ក្សេម។

[២៤] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត​ឡើង**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​)** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រមូលមក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិត​ទៅ​ទៀត ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **បដិសន្ធិ** ​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **គតិ** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត​ឡើង**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**ជាតិ**​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ជរា** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ព្យាធិ** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **មរណៈ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​សោក**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​តានតឹង**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ។

[២៥] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​កើត​ឡើង**​ មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​កំណត់​ (នូវ​សង្ខារ​)** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​ប្រមូល​មក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​គតិ**​ មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​កើត** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​ជាតិ** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​ជរា** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​មរណៈ** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ។

[២៦] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត​ឡើង**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​កើត​ឡើង** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​)** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​កំណត់ (​នូវ​សង្ខារ​)** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រមូលមក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិត​ទៅ​ទៀត ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​ប្រមូលមក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **បដិសន្ធិ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **គតិ** ​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​គតិ** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​កើត**​ មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**ជាតិ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​ជាតិ** មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ជរា** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​ជរា** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ព្យាធិ**​ ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **មរណៈ** ​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​មរណៈ** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​សោក** ​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល** ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​តានតឹង** ​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង** ​មិន​ប្រកប​ដោយ​អាមិសៈ។

[២៧] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត​ឡើង** ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ** ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កំណត់** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​ប្រមូល​មក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **បដិសន្ធិ**​ ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា គតិ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​កើត** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**ជាតិ** ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ជរា** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ព្យាធិ** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **មរណៈ** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​សោក** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​**សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ​**សេចក្ដី​តានតឹង** ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​។

[២៨] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​កើត​ឡើង** ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ** ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​បាន​កំណត់** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​ប្រមូលមក** ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​គតិ** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​កើត** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​ជាតិ** ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់​ថា **ការ​មិន​មាន​ជរា** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​មរណៈ** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក** ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា **ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល** ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន។

[២៩] បុគ្គល​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការកើត​ឡើង ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​កើត​ឡើង ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កំណត់ ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​កំណត់ ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រមូល​មក ​គឺ​កម្ម​ដែល​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​ប្រមូលមក ​គឺ​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​ហេតុ​នៃ​បដិសន្ធិ​ត​ទៅ​ទៀត ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា បដិសន្ធិ ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​បដិសន្ធិ ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា គតិ ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​គតិ ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​កើត ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​កើត ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​នៃ​វិបាក ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​ជាតិ ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​ជាតិ ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជរា ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​ជរា ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ព្យាធិ ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​ព្យាធិ ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា មរណៈ ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ មិន​មាន​មរណៈ ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​សោក ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​សោក ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន ​ត្រូវ​ដឹង​ច្បាស់ថា ​សេចក្ដី​តានតឹង ​ឈ្មោះ​ថា​សង្ខារ​ ការ​មិន​មាន​សេចក្ដី​តានតឹង ​ឈ្មោះ​ថា​និព្វាន។

#### ទុតិយភាណវារ 
#### តតិយភាណវារ - បរិញ្ញេយ្យនិទ្ទេស 
#### តតិយភាណវារ - បហាតព្វនិទ្ទេស 
#### ចតុត្ថភាណវារ - ភាវេតព្វនិទ្ទេស 
#### សច្ឆិកាតព្វនិទ្ទេស 
#### លក្ខណត្តិកនិទ្ទេស 
#### ទុក្ខសច្ចនិទ្ទេស 
#### សមុទយសច្ចនិទ្ទេស 
#### និរោធសច្ចនិទ្ទេស 
#### មគ្គសច្ចនិទ្ទេស 
#### សីលមយញាណនិទ្ទេស 
#### សមាធិភាវនាមយញ្ញាណនិទ្ទេស 
#### ធម្មទិដ្ឋិតិញាណនិទ្ទេស 
#### សម្មសនញាណនិទ្ទេស 
#### ឧទយព្វយញាណនិទ្ទេស 
#### ភង្គានុបស្សនាញាណនិទ្ទេស sanhedrin 
#### អាទិនវញ្ញាណនិទ្ទេស 
#### សង្ខារុបេក្ខាញាណនិទ្ទេស 
#### គោតរភូញាណនិទ្ទេស 
#### មគ្គញាណនិទ្ទេស 
#### ផលញាណនិទ្ទេស 
#### វិមុតិញាណនិទ្ទេស 
#### បច្ចវេក្ខណញាណនិទ្ទេស 
#### វត្ថុនានត្តញ្ញាណនិទ្ទេស 
#### គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេស 
#### ចរិយានានត្តញាណនិទ្ទេស 
#### ភូមិនានត្តញាណនិទ្ទេស 
#### ធម្មនានត្តញាណនិទ្ទេស 
#### ញាណបញ្ចកនិទ្ទេស 
#### បដិសម្ភិទាញាណនិទ្ទេស 
#### ញាណត្តយានិទ្ទេស 
#### អានន្តរិកសមាធិញាណនិទ្ទេស 
#### អរណវិហារញាណនិទ្ទេស 
#### និរោធសមាបត្តិញាណនិទ្ទេស 
[២១៧] បញ្ញា​ដែល​មាន​ភាពស្ទាត់ជំនាញ ព្រោះ​ហេតុប្រកប​ដោយ​កម្លាំង​ ២ ផង ព្រោះ​ការ​ស្ងប់រម្ងាប់​នៃ​សង្ខារ ៣ ផង ព្រោះ​ញាណចរិយា​ទាំង ១៦ ផង ព្រោះ​សមាធិ​ចរិយា​ទាំង ៩ ផង ​ឈ្មោះ​ថា​និរោធសមាបត្តិញ្ញាណ តើ​ដូច​ម្ដេច​?

ពាក្យ​ថា ​ដោយ​កម្លាំង​ ២ គឺ ​កម្លាំង​មាន​ ២ យ៉ាង គឺ ​កម្លាំង​សមថៈ ១ ​កម្លាំង​វិបស្សនា ១ ។

[២១៨] ​កម្លាំង​សមថៈ តើ​ដូច​ម្ដេច​? ការ​មិន​រាយមាយ គឺភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​នេក្ខម្មៈ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ការ​មិន​រាយមាយ គឺ​ភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​មិន​ព្យាបាទ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ការ​មិន​រាយមាយ គឺភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារ្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​អាលោកសញ្ញា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ការ​មិន​រាយមាយ គឺភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​មិន​រាយមាយ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​។បេ។ ការ​មិន​រាយមាយ គឺភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​កិរិយា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​ធម៌​ជា​គ្រឿង​លះបង់​នូវ​កិលេស ហើយ​ដកដង្ហើម​ចេញ​ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ការ​មិន​រាយមាយ គឺភាព​នៃ​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ​ដោយ​អំណាច​នៃ​កិរិយា​ឃើញ​រឿយៗ ​នូវ​ធម៌​ជា​គ្រឿង​លះបង់​នូវ​កិលេស ​ហើយ​ដកដង្ហើមចូល ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ។

[២១៩] ​សំណួរ​ត្រង់​ពាក្យ​ថា ​កម្លាំង​សមថៈ តើ​កម្លាំង​សមថៈ ​ដោយ​អត្ថ​ដូច​ម្ដេច​? ​ធម្មជាតិ​មិន​កំរើក ​ក្នុង​នីវរណធម៌ ​ដោយ​បឋមជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កំរើក ​ក្នុង​វិតក្កៈ និង​វិចារៈ ​ដោយ​ទុតិយជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​បីតិ ​ដោយ​តតិយជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​សុខ ​និង​ទុក្ខ​ ​ដោយ​ចតុត្ថជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​រូបសញ្ញា ​ក្នុង​បដិឃ​សញ្ញា​ក្នុង​នានត្តសញ្ញា ​ដោយ​អាកាសានញ្ចា​យតនសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​អាកាសានញ្ចា​យតនសញ្ញា ​ដោយ​វិញ្ញាណញ្ចា​យតន​សមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ​ដោយ​អាកិញ្ចញ្ញា​យតនសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា ​ដោយ​នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន​សមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក មិន​ឃ្លេងឃ្លោង មិន​ញាប់ញ័រ ​ក្នុង​ឧទ្ធច្ចៈ​ផង ​ក្នុង​កិលេស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ឧទ្ធច្ចៈផង ​ក្នុង​ខន្ធ​ផង ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​សមថៈ នេះ​កម្លាំង​សមថៈ ។

[២២០] ​កម្លាំង​វិបស្សនា តើ​ដូច​ម្ដេច​? ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាមិន​ទៀង ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​ទុក្ខ​ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​មិន​មែន​ខ្លួន​ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាគួរ​នឿយណាយ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​គ្រឿង​ប្រាស​ចាក​តម្រេក ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​ទីរំលត់​ទុក្ខ​ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា គួរលះ​បង់ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាមិន​ទៀង​ក្នុង​រូប ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​។បេ។ ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា ​ជា​គ្រឿង​លះបង់​ក្នុង​រូប ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា មិន​ទៀង​ក្នុង​វេទនា ​។បេ។ ​ក្នុង​សញ្ញា ​ក្នុង​សង្ខារ ​ក្នុង​វិញ្ញាណ ​ក្នុង​ចក្ខុ ​។បេ។ ​ក្នុង​ជរា​មរណៈ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​។បេ។ ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា ​ជា​គ្រឿង​លះបង់​ក្នុង​ជរាមរណៈ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ។

[២២១] ​សំណួរ​ត្រង់​ពាក្យ​ថា ​កម្លាំង​វិបស្សនា តើ​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ដោយ​អត្ថ​ដូច​ម្ដេច​? ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​និច្ចសញ្ញា ​ដោយ​អនិច្ចានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​សុខសញ្ញា ​ដោយ​ទុក្ខានុបស្សនា​ ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​អនត្តសញ្ញា ​ដោយ​អនត្តានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​សេចក្ដី​ត្រេកអរ ​ដោយ​និព្វិទានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​រាគៈ ​ដោយ​វិរាគានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​កិរិយា​កើត​ឡើង ​ដោយ​និរោធានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក​ក្នុង​សេចក្ដី​ប្រ​កាន់​មាំ ​ដោយ​បដិនិស្សគ្គានុបស្សនា ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា ​ធម្មជាតិ​មិន​កម្រើក ​មិន​ឃ្លេងឃ្លោង មិន​ញាប់ញ័រ​ក្នុង​អវិជ្ជាផង ​ក្នុង​កិលេស​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អវិជ្ជាផង ​ក្នុង​ខន្ធ​ផង ​ឈ្មោះ​ថា​កម្លាំង​វិបស្សនា នេះ​កម្លាំង​វិបស្សនា ។

[២២២] ​សំណួរ​ត្រង់​ពាក្យ​ថា ការ​ស្ងប់រម្ងាប់​នៃ​សង្ខារ ៣ តើការ​ស្ងប់រម្ងាប់​នៃ​សង្ខារ ៣ ​ដូច​ម្ដេច​? កាលបុគ្គល​ចូល​កាន់​ទុតិយជ្ឈាន វចីសង្ខារ គឺ​វិតក្កៈ និង​វិចារៈ រមែង​ស្ងប់រម្ងាប់ កាលបុគ្គល​ចូល​កាន់​ចតុត្ថជ្ឈាន កាយសង្ខារ គឺអស្សាសៈ និង​បស្សាសៈ រមែង​ស្ងប់រម្ងាប់ កាលបុគ្គល​ចូល​កាន់​សញ្ញាវេទយិតនិរោធ ចិត្តសង្ខារ គឺ​សញ្ញា និង​វេទនា រមែង​ស្ងប់រម្ងាប់ នេះ​ការ​ស្ងប់រម្ងាប់​នៃ​សង្ខារ ៣ ។

[២២៣] ​សំណួរ​ត្រង់​ពាក្យ​ថា ញាណចរិយា ១៦ តើ​ញាណចរិយា ១៦ ​ដូច​ម្ដេច​? ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាមិន​ទៀង ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​ទុក្ខ​ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាមិន​មែន​ខ្លួន​ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថាគួរ​នឿយណាយ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​គ្រឿង​ប្រាសចាក​តម្រេក ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​គ្រឿង​រំលត់​ទុក្ខ​ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​គ្រឿង​លះបង់​កិលេស ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា ការ​ឃើញ​រឿយៗ ថា​ជា​គ្រឿង​ប្រាស​ចាកការ​វិលវល់ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា សោតាបត្តិមគ្គ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា សោតាបត្តិផល​សមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា សកទាគាមិមគ្គ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា សកទាគាមិផលសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា អនាគាមិមគ្គ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា អនាគាមិផលសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា អរហត្តមគ្គ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា អរហត្តផលសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណចរិយា នេះ​ញាណចរិយា ១៦ ។

[២២៤] ​សំណួរ​ត្រង់​ពាក្យ​ថា ​សមាធិ​ចរិយា ៩ តើ​សមាធិ​ចរិយា ៩ ​ដូច​ម្ដេច​? បឋមជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​សមាធិ​ចរិយា ទុតិយជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​សមាធិ​ចរិយាតតិយជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​សមាធិ​ចរិយា ចតុត្ថជ្ឈាន ​ឈ្មោះ​ថា​សមាធិ​ចរិយា អាកាសានញ្ចាយតន​សមាបត្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​សមាធិ​ចរិយា វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ និង​ចិត្តេកគ្គតា (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ដល់​កិរិយា​បាន​នូវ​បឋមជ្ឈាន ​។បេ។ វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ និង​ចិត្តេកគ្គតា (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ដល់​កិរិយា​បាន​នូវ​នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ នេះ​សមាធិ​ចរិយា ៩ ។

[២២៥] ​ពាក្យ​ថា ​សេចក្ដី​ស្ទាត់ ​អធិប្បាយ​ថា ​សេចក្ដី​ស្ទាត់​មាន​ ៥ យ៉ាង គឺ​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការនឹក ១ សេចក្តីស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ចូល ១ ​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​អធិដ្ឋាន ១ ​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ចេញ​ ១ ​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការពិចារណា ១ ។ បុគ្គល​នឹក​នូវ​បឋមជ្ឈាន​ដែល​ខ្លួន​ប្រាថ្នា​ ​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ប្រាថា្នត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​នឹក​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​នឹក បុគ្គល​ចូល​កាន់​បឋមជ្ឈាន ​ដែល​ខ្លួ​ន​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ​ប្រាថ្នា​ត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​ចូលមិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ចូល បុគ្គល​អធិដ្ឋាន​នូវ​បឋមជ្ឈាន​ដែល​ខ្លួន​ប្រាថ្នា​ ​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ​ប្រាថ្នា​ត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​អធិដ្ឋាន​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​អធិដ្ឋាន បុគ្គល​ចេញ​អំពីបឋមជ្ឈា​ន ​ដែល​ខ្លួ​ន​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ប្រាថា្នត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​ចេញ​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ចេញ​ បុគ្គល​ពិចារណា​នូវ​បឋមជ្ឈាន​ដែល​ខ្លួន​ប្រាថា្ន​ក្នុង​ទីណា ប្រាថា្ន​ក្នុង​កាល​ណា ប្រាថា្នត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​ពិចារណា​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ពិចារណា បុគ្គល​នឹក​នូវ​ទុតិយជ្ឈាន ​។បេ។ ​នូវ​នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ​ដែល​ខ្លួន​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ​ប្រាថ្នា​ត្រឹមណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​នឹក​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​នឹក បុគ្គល​ចូល​កាន់​នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន​សមាបត្តិ ​ដែល​ខ្លួន​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ទីណា ​ប្រាថ្នា​ក្នុង​កាលណា ​ប្រាថ្នា​ត្រឹមណា ​។បេ។ បុគ្គល​អធិដ្ឋាន​ចេញ​ ពិចារណា ​សេចក្ដី​យឺតយូរ​ក្នុង​ការ​ពិចារណា​មិន​មាន​ ហេតុ​នោះ ​ឈ្មោះ​ថា​សេចក្ដី​ស្ទាត់​ក្នុង​ការ​ពិចារណា នេះ​ឯង ​សេចក្ដី​ស្ទាត់ ៥ យ៉ាង ​ឈ្មោះ​ថា​ញាណ ​ដោយ​អត្ថថា​ដឹង​នូវ​ធម៌​នោះ ​ឈ្មោះ​ថាបញ្ញា ​ដោយ​អត្ថថា​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ធម៌​នោះ ហេតុ​នោះ លោកពោលថា បញ្ញាគឺភាវៈ​នៃ​សេចក្ដី​ស្ទាត់ ព្រោះ​ហេតុ​ប្រកប​ដោយ​កម្លាំង​ទាំង ២ ផង ​ដោយ​ការ​ស្ងប់រម្ងាប់​សង្ខារ ៣ ផង ​ដោយ​ញាណចរិយា ១៦ ផង ​ដោយ​សមាធិ​ចរិយា ៩ ផង ​ឈ្មោះ​ថា​និរោធសមាបត្តិញ្ញាណ ។

#### បរិនិព្វានញាណនិទ្ទេស 
#### សមសីសដ្ឋញាណនិទ្ទេស 
#### សល្លេខដ្ឋណាណនិទ្ទេស 
#### វីរិយារម្ភញាណនិទ្ទេស 
#### អត្ថសន្ទស្សនញាណនិទ្ទេស 
#### ទស្សនវិសុទ្ធិញាណនិទ្ទេស 
#### ខន្តិញាណនិទ្ទេស 
#### បរិយោគាហណញាណនិទ្ទេស 
#### បទេសវិហារញាណនិទ្ទេស 
#### វិវដ្ដញាណឆក្កនិទ្ទេស 
#### ឥទ្ធិវិធញាណនិទ្ទេស 
#### សោតធាតុវិសុទ្ធិញាណនិទ្ទេស 
#### ចេតោបរិយញាណនិទ្ទេស 
#### បុព្វេនិវាសានុសតិញាណនិទ្ទេស 
#### ទិព្វចក្ខុញាណនិទ្ទេស 
#### អាសវក្ខយញាណនិទ្ទេស 
#### សច្ចញាណចតុកទវយនិទ្ទេស 
#### សុទ្ធិកបដិសម្ភិទាញាណនិទ្ទេស 
#### ឥន្ទ្រិយបរូបរិយត្តញាណនិទ្ទេស 
#### អាសយានុសយញាណនិទ្ទេស 
#### យមកបាដិហារិយញាណនិទ្ទេស 
#### មហាករុណាសមាបត្តិញាណនិទ្ទេស 
#### សព្វញ្ញុតញាណនិទ្ទេស 
### **ទិដ្ឋិកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **អានាបាណកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **ឥន្ទ្រីយកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **វិមោក្ខកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **គតិកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **កម្មកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **វិបល្លាសកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **មគ្គកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧០) 
### **មណ្ឌបេយ្យកថា** (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧១) 
## **យុគនទ្ធវគ្គ (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧១)** 
##យុគនទ្ធកថា
##សច្ចកថា
##ពោជ្ឈង្គកថា
##មេត្តាកថា
##វិរាគកថា
##បដិសម្ភិទាកថា
##ធម្មចក្រកថា
##លោកុតរកថា
##ពលកថា
##សុញ្ញកថា

## **បញ្ញាវគ្គ (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៧១)** 
## មហាបញ្ញាកថា
## ឥទ្ធិកថា
## អភិសមយកថា
## វិវេកកថា
## ចរិយាកថា
## បាដិហារិយកថា
## សមសីសកថា
## សតិបដ្ឋានកថា
## វិបស្សនាកថា
## មាតិកាកថា

## សទ្ទានុក្រម​ 
ការប្រមូល

ការមិនប្រមូល

ខ

គ

ឃ

ង

ច

ឆ

ទុក្ខ

និទ្ទេស

និរោធ

### បដិសម្ភិទា : 
[ប៉ៈដិសាំភិទា] (បា.; សំ.) ( ន. ) (ប្រតិ--) (Patisambhidā, analytical knowledge, discrimination) ការ​បែក​ប្រាជ្ញា​យល់​ច្បាស់, ប្រាជ្ញា​ដែល​បែក​អាច​យល់​ធ្លុះ​ធ្លាយ​ឥត​ទើស​ទាក់, ប្រាជ្ញា​ដែល​ភ្លឺ​ស្វាង​អាច​ពិចារណា​យល់​ជាក់​ប្រាកដ​ភ្លាម​ៗ នូវ​ហេតុ​ផល​នៃ​កិច្ចការ​ទាំងពួង : *កាល​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​សម្ដែង​ធម៌​នោះ​ចប់​ហើយ ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ក៏​បាន​សម្រេច​អរហន្ត​ផល ព្រម​ទាំង​បដិសម្ភិទា​ផង ។* 

**បដិសម្ភិទា** មាន ៤​យ៉ាង​គឺ ៖

១-**អត្ថប្បដិសម្ភិទា** (attha-patisambhidā) = ការ​បែក​ប្រាជ្ញា​យល់​ធ្លុះ​ធ្លាយ​ក្នុង​អត្ថ (true meaning); 

២-**ធម្មប្បដិសម្ភិទា** (dhamma-patisambhidā) = ការ​បែក​ប្រាជ្ញា​យល់​ធ្លុះធ្លាយ​ក្នុង​ធម៌ (the law);

៣-**និរុត្តិប្បដិសម្ភិទា** (nirutti-patisambhidā) = ការ​បែក​ប្រាជ្ញា​យល់​ធ្លុះ​ធ្លាយ​ក្នុង​និរុត្តិ (language) (ម. ព. និរុត្តិ ទៀត​ផង); 

៤-**បដិភាណប្បដិសម្ភិទា** (patibhāna-patisambhidā) = ការ​បែក​ប្រាជ្ញា​យល់​ធ្លុះ​ធ្លាយ​ក្នុង​បដិភាណ (ready wit) (ម. ព. បដិភាណ ទៀត​ផង) ។

1) The analytical knowledge of **the meaning** is *the knowledge with regard to the sense.*

2) The analytical knowledge of **the law Dhamma** is *the knowledge with regard to the law*.

3) The analytical knowledge of **language** is *the knowledge of the language with regard to those former 2 things.*

4) The analytical knowledge of **ready-wit** is *the knowledge about the former 3 kinds of knowledge.*

### វិមោក្ខ 
វិវេក

សមុទយ

សេចក្ដី​ខ្សឹកខ្សួល

សេចក្ដី​តានតឹង

## ឯកសារយោង 
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > បដិសម្ភិទាមគ្គ (ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ ៦៩ ទំព័រ​ទី ១)

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๑  > พระสุตตันตปิฎก เล่ม ๒๓ > ขุททกนิกาย > นาย.อัษฎาวุธ รัตนพันธ์ ปฏิสัมภิทามรรค 

**Patisambhidamagga (The Path of Discrimination)**