រឿង​កោសម្ពិកភិក្ខុ

លំនាំ​សង្ខេប​នៃ​រឿង​នេះ មាន​ដូច​តទៅ ៖

*ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ ...* 

សេចក្ដី​ដំណាល​ថា មាន​ភិក្ខុ​ពីរ​អង្គ មួយ​អង្គ​ជា​វិន័យ​ធរ មួយ​អង្គ​ទៀត​ជា​ធម្មកថិក គង់​នៅ​វត្ត​​ឃោសិតារាម ជិត​ក្រុង​កោសម្ពី ។ លោក​ទាំង​អង្គ​ មាន​ភិក្ខុ​សិស្ស​​ចំនួន ៥០០ អង្គ​​ដូច​គ្នា ។

ថ្ងៃ​មួយ ភិក្ខុ​ជា​ធម្មកថិក​ចូល​ទៅ​បន្ទោ​បង់​ឧច្ចារៈ ( បត់​ជើង​ធំ ) ក្នុង​បង្គន់ ហើយ​មិន​បាន​ចាក់​ទឹក​សំណល់​លាង​លាមក​ចោល ។ 

បន្ទាប់​មក​ ភិក្ខុ​ជា​វិន័យ​ធរ​បាន​ចូល​ទៅ​ក្រោយ ឃើញ​ទឹក​សំណល់​នោះ ហើយ​ចេញ​មក​វិញ​សួរ​ថា ៖ " លោក​ម្ចាស់​​ទុក​ទឹក​សំណល់​ពី​លាង​លាមក​នៅ​ក្នុង​បង្គន់​ឬ ? " ។ 

ធម្មកថិក​ថា " ករុណា " ។ 

វិន័យ​ធរ​បន្ត​​ទៀត​ថា ៖ " លោក​ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ មិន​ដឹង​ត្រូវ​អាបត្តិ​ទេ​ឬ ? " 

ធម្មកថិក​តប​ថា ៖ " ខ្ញុំ​ករុណា​អត់​ដឹង​ទេ បើ​ខ្ញុំ​ករុណា​ត្រូវ​អាបត្តិ ខ្ញុំ​សូម​សំដែង​អាបត្តិ​នោះ​ចេញ " ។ 

ពេល​នោះ​វិន័យ​ធរ​ឆ្លើយ​ថា ៖ " បើ​លោក​ធ្វើ​ដោយ​គ្មាន​ចិត្ត​ក្លែង​ទេ​នោះ លោក​ក៏​ពុំ​ត្រូវ​អាបត្តិ​អ្វី​ដែរ " ។ 

កាល‌‍ឮ​ដូច្នោះ ធម្មកថិក​ក៏​ស្ងៀម​នៅ ដោយ​សំគាល់​ថា ៖ " ខ្លួន​ឥត​ត្រូវ​អាបត្តិ​​អ្វី​ឡើយ " ។ 

ក្រោយ​មក វិន័យ​ធរ​បាន​និយាយ​ប្រាប់​សិស្ស​​​របស់​​ខ្លួន​ថា ៖ " ធម្មកថិក​ប្រព្រឹត្ត​ខុស ត្រូវ​អាបត្តិ​ហើយ មិន​ដឹង​ខ្លួន​ត្រូវ​អាបត្តិ​ទៀត " ។ 

សិស្ស​​​របស់​វិន័យ​ធរ បាន​យក​ពាក្យ​នេះ​បន្តុះ​បង្អាប់​សិស្ស​របស់​ធម្មកថិក​ថា ៖ " គ្រូ​របស់​អ្នក​ឯង​ល្ងង់​ណាស់ ត្រូវ​អាបត្តិ​ហើយ មិន​​ដឹង​ខ្លួន​ថា​ត្រូវ​​អាបត្តិ​ទៀត " ។ 

សិស្ស​​​របស់​ធម្មកថិក​ក៏​នាំ​ពាក្យ​នេះ​ទៅ​ប្រាប់​គ្រូ​របស់​ខ្លួន ។ 

ធម្មកថិក​ក៏​ប្រាប់​សិស្ស​របស់​ខ្លួន​វិញ​ថា ៖ " វិន័យ​ធរ​ជា​អ្នក​ពោល​ពាក្យ​មុសាវាទ " ព្រោះ​ពេល​មុន លោក​និយាយ​ថា ៖ "​ ខ្ញុំ​មិន​ត្រូវ​អាបត្តិ​ទេ តែ​ឥឡូវ​នេះ បែរ​ជា​និយាយ​ថា​ខ្ញុំ​ត្រូវ​អាបត្តិ​ទៅ​វិញ " ។ 

សិស្ស​របស់​​​ធម្មកថិក យក​ពាក្យ​នេះ​ផ្ចុញ​ផ្ទាល់​សិស្ស​របស់​វិន័យធរ​វិញ ។ 

សិស្ស​របស់​វិន័យ​ធរ​មាន​ការ​ថ្នាំង​ថ្នាក់​ ក៏​ចោទ​ភិក្ខុ​ធម្មកថិក​ថា ៖ " ជា​អ្នក​មាន​ទោស ហើយ​មិន​ឱ្យ​​ចូល​រួម​ធ្វើ​សង្ឃកម្ម​ជា​មួយ " ។ 

ទំនាស់​រវាង​វិន័យធរ​ និង​ធម្មកថិក ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​ខ្លាំង​ឡើងៗ រហូត​ដល់​គ្នា​ជា​ពីរ​ពួក ។

លំដាប់​នោះ មាន​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​បាន​ចូល​ទៅ​ក្រាប​ទូលព្រះ​ពុទ្ធ​ អំពី​ការ​បែក​បាក់​គ្នា​ក្នុង​សង្ឃ​មណ្ឌល​នេះ ។ 

ព្រះ​សាស្ដា កាល​បើ​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ ក៏​ផ្ដែ​ផ្ដាំ​ទៅ​ថា ៖ " ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ចូរ​កុំ​ទាស់​ទែង​គ្នា​​អី ​ចូរ​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ឡើង​វិញ​ទៅ " ។​ 

អស់​វារៈ​បី​ដង ក៏​ពួក​​ភិក្ខុ​ទាំង​នៅ​តែ​ឈ្លោះ​ប្រកែក​គ្នា​ដដែល ។ 

ព្រះ​ពុទ្ធ​​ក៏​ទ្រង់​យាង​ទៅ​ជួប​ផ្ទាល់​នឹង​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ ហើយ​មាន​ពុទ្ធ​ដីកា​ថា ៖ " ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា​សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​ឥត​មាន​ទោស​ពៃរ៍​អ្វី​ឡើយ ត្រូវ​តែ​សាមគ្គី​គ្នា​ឡើង​វិញ " ។ នៅ​ពេល​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ពន្យល់​ណែនាំ​អំពី​​ទោស​នៃ​ការ​បែក​បាក់​គ្នា ឈ្លោះ​ប្រកែក​គ្នា​ជា​ច្រើន​អនេកកប្បការ​ឱ្យ​​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ស្ដាប់​ទៀត​ផង ប៉ុន្ដែ​អន្តរាគមន៍​របស់​ព្រះ​សាស្ដា គ្មាន​បាន​ការ​អ្វី​ទាំង​អស់ គឺ​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ រឹត​តែ​ប្រទូសរ៉ាយ​គ្នា​ខ្លាំង​​ឡើង​ៗ រហូត​ដល់​ជេរ​ប្រទេច វាយ​ដំ​គ្នា​​នៅ​ក្នុង​វត្ត និង​នៅ​តាម​ភូមិ​អ្នក​ស្រុក​ទៀត​ផង ។

គ្រា​នោះ មាន​ភិក្ខុ​ជា​បក្ស​ពួក​របស់​វិន័យន​ធរ បាន​ចូល​ទៅ​ក្រាប​​ទូល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ថា ៖ " បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន សូម​ព្រះ​អង្គ​គង់​នៅ​ជា​សុខ​ចុះ កុំ​​ខ្វល់​ខ្វាយ​ព្រះ​ទ័យ​នឹង​ខ្ញុំ​ព្រះ​ង្គ​អី ដ្បិត​ខ្ញុំ​មិន​អាច​បញ្ឈប់​ការ​ទាស់​ទែង​​គ្នា​បាន​ទេ ពុំ​អាច​សាមគ្គី​គ្នា​បាន​ទេ ។ 

ពេល​នោះ ព្រះ​សាស្ដា​បាន​ខិត​ខំ​ពន្យល់​ណែនាំ​ទៀត​ថា " ពី​អតីតកាល ព្រះ​បាទ​ព្រហ្មទត្ត និង​ទិឃាវុ​កុមារ ជា​ស្ដេច​សុទ្ធ​តែ​មាន​សាស្ត្រា​វុធ​ក្នុង​ដៃ​ដូច​គ្នា គេ​អាច​យោគយល់​គ្នា ជា​នា​គ្នា​បាន ចុះ​ហេតុ​ដូច​ម្ដេច​បាន​ជា​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​បាន​បួស​ក្នុង​វិន័យ​យ៉ាង​ត្រលាំង បែរ​ជា​មិន​អាច​អត់​ឱន​​ឱ្យ​​គ្នា មិន​អាច​ជា​នា​គ្នា មិន​អាច​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ទៅ​កើត " ។ 

ទោះ​បី​មាន​ការ​ណែនាំ​​ម្ដង​ជា​ពីរ​ដង​ក៏​ដោយ ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​​ក៏រឹត​​តែ​មានៈ​រឹង​រូស​ឈ្លោះ​ប្រកែក​គ្នា​តទៅ​ទៀត ។

ដោយ​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ភិក្ខុ​ទាំង​នេះ​មិន​ស្ដាប់​ព្រះ​អង្គ​ទេ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ទ្រង់​យាង​ទៅ​ជួប​នឹង​ភិក្ខុ​ទាំង​អស់​ដែល​ទាស់​ទែង​គ្នា​នោះ ហើយ​ទ្រង់​មាន​ពុទ្ធ​ដីកា​ជា​ចុង​ក្រោយ ជា​អាទិថា ៖

*បុថុសទ្ទោ សមជនោ, ន ពាលោ កោចិ មញ្ញថ; សង្ឃស្មិំ ភិជ្ជមានស្មិំ, នាញ្ញំ ភិយ្យោ អមញ្ញរុំ ។* *បរិមុដ្ឋា បណ្ឌិតាភាសា, វាចាគោចរភាណិនោ; យាវិច្ឆន្តិ មុខាយាមំ, យេន នីតា ន តំ វិទូ ។*

*Puthusaddo samajano, na bālo koci maññatha; Saṅghasmiṃ bhijjamānasmiṃ, nāññaṃ bhiyyo amaññaruṃ. Parimuṭṭhā paṇḍitābhāsā, vācāgocarabhāṇino; Yāvicchanti mukhāyāmaṃ, yena nītā na taṃ vidū.*

*(​ព្រះ​សាស្តា​ ​ត្រាស់​ថា​)​ ​ជន​សុទ្ធតែ​មានសម្លេង​ខ្លាំង​ស្មើគ្នា​ ​មិន​មាន​ជន​ណាមួយ​ដឹង​ថា​ ​អាត្មាអញ​ជា​បុគ្គល​ពាល​ឡើយ​ ​កាលបើ​សង្ឃ​កំពុង​បែកគ្នា​ ​ក៏​មិន​មាន​ជន​ណាមួយ​ ​ដឹង​នូវ​ហេតុ​ដទៃ​ ​ឲ្យ​ក្រៃលែង​ជាង​នេះ​ទៅទៀត​។​ ពួក​ជន​អ្នក​ភ្លេចស្មារតី​ ​មាន​អាការ​ស្រដៀងនឹង​បណ្ឌិត​ ​មាន​វាចា​ជា​អារម្មណ៍​ ​ចេះតែ​ល្មោភ​និយាយ​ ​តាមដែល​ខ្លួន​ចង់និយាយ​ឲ្យតែ​រួចពីមាត់​ ​មាន​គេ​ដឹកនាំ​ ​ដោយ​ជំលោះ​ណា​ ​ក៏​នៅតែ​មិន​ស្គាល់​នូវ​ជំលោះ​នោះ​ឡើយ​។* *(ព្រះត្រៃបិដកសៀវភៅ​ភាគ៥៩ ទំព័រទី ១៣៧ ​កោសម្ពិយជាតក​ ​ទី២​)*​ 

រួច​ហើយ​ព្រះ​​ពុទ្ធ​ ក៏​សម្រេច​ព្រះ​ទ័យ​ចេញ​ពី​​ដែន​​កោសម្ពី​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​ទៅ​គង់​ចាំ​វស្សា​ក្នុង​ព្រៃ​​រក្ខិតវ័ន ដែល​មាន​ដំរី​ឈ្មោះ បាលិលេយ្យកៈ ​ជា​អ្នក​បម្រើ​​នៅ​ទី​នោះ ។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះ​សាស្ដា និមន្ត​ចេញ​​បាត់​ពី​វត្ត​ឃោសិតារាម​ទៅ ពួកពុទ្ធ​បរិស័ទ​ខាន​បាន​ស្ដាប់ព្រះ​ធម៌អាថ៌ ក៏​នឹក​ឆ្ងល់​ថា ៖ " ចុះ​ព្រះ​​ពុទ្ធ​​យាង​ទៅ​ណា បាន​ជា​ពុំ​ដែល​ឃើញ​សោះ ? " លុះ​បាន​ដឹង​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​​​ទ្រង់​ភៀស​ព្រះ​កាយ​ចេញបាត់​ទៅ​ដោយ​សារ​តែ​ពួក​ភិក្ខុ​ទាស់​ទែង​គ្នា ធ្វើ​ឱ្យ​​ព្រះ​អង្គ​លំបាក​ព្រះ​ទ័យ ពួក​គេ​ក៏​នាំ​គ្នា​ថ្កោល​ទោស​លែង​គោរព លែង​ដាក់​បាត្រ ដូច​ពេល​សព្វ​ដង​ទៀត ។ ពួក​​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ ក៏​រស់​នៅយ៉ាង​លំបាក​ដោយ​ខ្វះ​ខាត​ចតុប្បច្ច័យ ទើប​យល់​ពី​កំហុស​របស់​ខ្លួន ហើយ​គិត​នាំ​គ្នា​ទៅ​សុំ​​ខមាទោស​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ប៉ុន្តែ​​ពេល​នោះ ជួន​ជា​ថ្ងៃ​ចូល​​វស្សា បាន​ចូល​មក​ដល់ ក៏​នាំ​គ្នា​ទ្រាំ​ចូល​វស្សា​ទាំង​លំបាក​ខ្វះខាត​តទៅ ។

លុះ​ពេល​ចេញ​វស្សា​ហើយ អនាថបិណ្ឌិក​សេដ្ឋី នាង​វិសាខា និង​ភិក្ខុ​ចំនួន ៥០០ អង្គ បាន​​សុំ​ឱ្យ​​អានន្ទ​ទៅ​និមន្ត​ព្រះ​សាស្ដា​ពី​ព្រៃ​មក​កាន់​វត្ត​ជេនពន ព្រោះ​ពួក​គេ​ខាន​បាន​ស្ដាប់​ធម្មទេសនា​​របស់​ព្រះ​អង្គ​​​ច្រើន​ខែ​កន្លង​មក​ហើយ ។ ព្រះ​អានន្ទ​ ក៏​បាន​​នាំ​ពួក​ភិក្ខុ​ចំនួន ៥០០ អង្គ​ទៅ​កាន់​សំណាក់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ កាល​និមន្ត​ជិត​ដល់​អាស្រម  ព្រះ​អានន្ទ​​ក៏​បាន​​គិ​ត​ថា ៖ " អាត្មា​អញ​នាំ​ពួក​ភិក្ខុ​ដ៏​ច្រើន​ដូច្នេះ​ទៅ​ជួប​ព្រះ​សាស្ដា​ ជា​ការ​​មិន​គួរ​គប្បី​​ទេ " ។ ព្រះ​អានន្ទ​​បាន​​បញ្ឈប់​ពួក​ភិក្ខុឱ្យ​​រង់ចាំ​នៅ​ខាង​ក្រៅ​​សិន ទើប​ព្រះ​អានន្ទ​​​ចូល​ទៅ​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​ ។ គ្រាន់​តែ​​ចូល​ទៅ​ដល់​ភ្លាម​ ស្រាប់​តែ​​ដំរី​បាលិលេយ្យកៈ ចាប់​ដំបង​បំរុង​ប្រហារ​ព្រះ​អានន្ទ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​ឃាត់​ថា " កុំ! កុំ! នេះ​ជា​ពុទ្ធុបដ្ឋាក​​របស់​តថាគត​ទេ " ។ ដំរី​ក៏​​ទម្លាក់​​ដំបង​ចោល ។ បន្ទាប់​ពី​ធ្វើ​អភិវន្ទន​កិច្ច​ហើយ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​សួរ​ថា " ម្នាល​អាន្ទន អ្នក​មក​តែ​ម្នាក់​ឯង​ទេ​ឬ ? "

ព្រះ​អាន្ទន​ក៏​បាន​​ក្រាប​ទូល​ថា ៖ " ទូល​បង្គំ មក​ជាមួយ​ភិក្ខុ​ចំនួន ៥០០ អង្គ ឥឡូវ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​បញ្ឈប់​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​​ឱ្យ​​​រង់​ចាំ​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ឯនោះ " ។ 

ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​បង្គាប់ឱ្យ​​​នាំ​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ចូល​មក ។ ភិក្ខុ​ទាំង​អស់​នោះ លុះ​​ថ្វាយ​​បង្គំ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រួច​ ក៏​ក្រាប​ទូល​សួរ​ថា ៖ " ព្រះ​អង្គ​នៅ​តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​យ៉ាង​នេះ ទំនង​ជា​មាន​ការ​លំបាក​ណាស់ ព្រោះ​ពុំ​មាន​អ្នក​ណា​បម្រើ " ។

ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​តប​វិញ​ថា ៖ " តថាគតនៅ​ទី​នេះ​មាន​ដំរី​បាលិលេយ្យកៈ ជា​អ្នក​បម្រើ​​កិច្ចការ​គ្រប់​យ៉ាង " ។ ជា​មួយ​នោះ ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទ្រង់​សំដែង​គាថា ​ថា ៖

*សចេ លភេថ និបកំ សហាយំ* *សទ្ធឹ ចរំ សាធុវិហារិ ធីរំ* *អភិភុយ្យ សព្វានិ បរិស្សយានិ* *ចរេយ្យ តេនត្តមនោ សតីមា ។* *នោ ចេ លភេថ និបកំ សយាយំ* *សទ្ធឹ ចរំ សានុវិហារិ​ ធីរំ* *រាជាវ រដ្ឋំ វិជិតំ បហាយ* *ឯកោ ចរេ មាតង្គរញ្ញេវ នាគោ ។*

*ឯកស្ស ចរិតំ សេយ្យោ​ នត្ថិ ពាលេ សហាយតា* *ឯកោ ចរេ ន ច បាបានិ កយិរា អប្បោស្សុក្កោ មាតង្គរញ្ញេវ នាគោ ។* *(ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រទី ៩០ ធម្មបទគាថា នាគវគ្គ ទី ២៣)* 

*Sace labhetha nipakam sahayam* *saddhim caram sadhu vihari dhiram* *abhibhuyya sabbani parissayani* ''careyya tena' ttamano satima.* *No ce labhetha nipakam sahayam* *saddhim caram sadhu vihari dhiram* *rajava rattham vijitam pahaya* *eko care matanga' ranneva nago.* *Ekassa caritam seyyo* *natthi bale sahayata* *eko care na ca papani kayira* *appossukko matanga' ranneva nago.*

*(Source: Dhammapada Verses 328, 329 and 330 - Sambahulabhikkhu Vatthu.​ Follow the Link)*

*(ប្រែថា) បើ​បុគ្គល​បាន​​សំឡាញ់ ដែល​មាន​​​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​រក្សា​ខ្លួន មាន​​ប្រាជ្ញា​ចងចាំ មាន​គុណធម៌​ជា​គ្រឿង​​នៅ​ញ៉ាំង​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សម្រេច ជា​អ្នក​ត្រាច់​ទៅ​​ជាមួយ​​​គ្នា គួរ​ជា​អ្នក​មាន​ចិត្ត​ត្រេកអរ មាន​ស្មារតី គ្រប​​​សង្កត់​​សេចក្ដី​​អន្តរាយ​ទាំង​ពួង​ ហើយ​ត្រាច់​ទៅ​ជាមួយ​​​នឹង​សំឡាញ់​នោះ​ឯង ។ បើ​​ស្វែងរក​មិន​បាន​សំឡាញ់ ដែល​មាន​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​រក្សា​ខ្លួន មាន​ប្រាជ្ញា​ចងចាំ មាន​គុណធម៌​ជា​គ្រឿង​ញ៉ាំង​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សម្រេច ជា​អ្នក​ត្រាច់​ទៅ​ជាមួយ​ទេ គួរ​ត្រាច់​ទៅ​តែ​ឯង​វិញ ដូច​ព្រះ​រាជា​លះបង់​រដ្ឋ ដែល​ទ្រង់​ឈ្នះ​ហើយ​ស្ដេច​ទៅ​តែ​ឯកអង្គ ពុំនោះសោត ដូច​ដំរី​ឈ្មោះ​មាតង្គៈ​ដែល​លះ​ហ្វូង​ត្រាច់​ទៅ​តែ​ឯកអង្គ​ក្នុង​ព្រៃ ដូច្នោះ​ដែរ ។ ការ​​ត្រាច់​ទៅ​​របស់​បុគ្គល​ឯក​អង្គ ជា​គុណជាតិ​ប្រសើរ​ផុត (ព្រោះ​ថា) សហាយតាគុណ រមែង​មិន​មាន​​ក្នុង​ជន​ពាល​ឡើយ បុគ្គល​នោះ​គប្បី​ជា​អ្នក​មិន​មាន​សេចក្តី​ខ្វល់ខ្វាយ ត្រាច់​ទៅ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ផង មិន​គប្បី​ធ្វើ​​​អំពើ​បាប​ទាំងឡាយ​ផង ដូច​ដំរី​ឈ្មោះ​មាតង្គៈ ជា​សត្វ​មិន​មាន​សេចក្តី​ខ្វល់ខ្វាយ លះបង់​ហ្វូង ត្រាច់​ទៅ​តែ​ឯកឯង​ក្នុង​ព្រះ ដូច្នោះ​ដែរ ។*

*(ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រទី ៩០ ធម្មបទគាថា នាគវគ្គ ទី ២៣)*

ពេល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ពោល​​ចប់​គាថា​នេះ​ហើយ ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង ៥០០ អង្គ​ក៏​បាន​សម្រេច​មគ្គផល​​គ្រប់​​​អង្គ ។ 

ឆ្លៀត​ពេល​នោះ ព្រះ​អាន្ទន​ក៏​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​អំពី​បំណង​របស់​អរិយសាវ័ក​ដ៏​ចម្រើន មាន​អានាថបិណ្ឌិក​សេដ្ឋី​ជាដើម ក្នុង​ការ​សុំ​យាង​ព្រះ​សាស្ដា​ទៅ​វិញ ។ ព្រះ​សមុទ្ធ​គ្រាន់តែ​​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​ភ្លាម​ក៏​ទ្រង់​បញ្ជា​ឱ្យ​​យក​បាត្រ និង​ចីវរ ហើយ​ចេញ​ពុទ្ធ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​វត្ត​ជេតពន​ភ្លាម ។ 

គ្រា​នោះ ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​ត្រាស់​នឹង​ដំរី​បាលិលេយ្យកៈ​ថា ៖ " ម្នាល​បាលិលេយ្យកៈ! ដំណើរ​នេះ​ជា​ដំណើរ​មិន​ត្រឡប់​វិញ​របស់​តថាគត ឈាន​ក្ដី វិបស្សនា​ក្ដី មគ្គ​ក្ដី ផល​ក្ដី មិន​មាន​ដល់​អ្នកក្នុង​អត្តភាព​នេះ​ទេ អ្នក​ចូរ​ស្ថិត​នៅ​ចុះ " ។ គ្រាន់​តែឮ​បន្ទូល​នេះ​ភ្លាម​ ដំរី​យក​ប្រមោយ​​ញាត់​ក្នុង​មាត់ ស្រែក​រោទ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដើរ​តាម​ក្រោយ​ព្រះ​សាស្ដា ។ 

កាល​បើ​ជិត​ដល់​ភូមិ​ស្រុក​ហើយ ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ទៅ​កាន់​ដំរី​ថា ៖ " ម្នាល​បាលិលេយ្យកៈ! ចាប់​ពី​ទី​នេះ​ទៅ មិន​មែន​ជា​ទី​នៅ​អាស្រ័យ​របស់​អ្នក​ទេ គឺ​ជា​ទី​នៅ​អាស្រ័យ​របស់​មនុស្ស អ្នក​ឈប់​ត្រឹម​នេះ​ចុះ " ។ 

ដំរី កាល​ឮ​ពុទ្ធដីកា​នោះ​ភ្លាម ក៏​ឈប់​ឈរ​ត្រឹង​ស្រែក​យ៉ាង​ខ្លាំង សម្លឹង​មើល​ដំណើរ​ព្រះ​សាស្ដា​មិន​ពព្រិច​ភ្នែក ។ គ្រាន់​តែ​ព្រះ​ពុទ្ធ​​និមន្ត​ផុត​រង្វង់​ចក្ខុ​របស់​ខ្លួន ដំរី​នោះ​ក៏​បែក​ទ្រូង​ស្លាប់ ហើយ​បាន​ទៅ​កើត​នៅ​​ស្ថាន​ត្រៃត្រិង្ស មាន​នាម​ថា បាលិលេយ្យកទេវបុត្រ ។ ​ 

ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​មិន​និមន្ត​ដល់​វត្ត​ជេតពន ពួក​កោសម្ពិកភិក្ខុ​​ដឹង​ហើយ​ក៏​ប្រញាប់​ប្រញាល់​ទៅ​សុំ​ខមាលទោស​ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ ។ ពេល​នោះ ព្រះ​បាទ​ព្រហ្មទត​និង​អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី​ បាន​ឮ​ដំណឹង​នេះ ក៏​ទៅ​ទូល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ថា ៖ " ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​មិន​ឱ្យ​​ពួកកោសម្ពិកភិក្ខុ​ដែល​ទាស់​ទែង​គ្នា​នោះ​ចូល​មក​កាន់​ក្រុង និង​វត្ត​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ឡើយ " ។ 

ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​ទៅ​វិញ​ថា ៖ " កុំ​អី ព្រោះ​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ ជា​អ្នក​នៅ​មាន​សីល គ្រាន់​តែ​ទាស់​ទែង​គ្នា និង​មិន​ស្ដាប់​ឱវាទ​​របស់​តថាគត​ប៉ុណ្ណោះ ។ ឥឡូវ​ពួក​​គេ​មក​សុំ​ទោស​តថាគត​ហើយ ។ សូម​ឱ្យ​​ពួក​គេ​ចូល​មក​ចុះ " ។ 

ចំណែក​ពួក​ភិក្ខុ​ដទៃ​ទៀត ក៏​មិន​ព្រម​អង្គុយ ឈរ​ជិត ឬ​និយាយ​រក​ពួក​កោសម្ពិកភិក្ខុ​ដែរ ។ មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មក​កាន់​ទី​នោះ ក៏​នាំ​គ្នា​ចូល​ទៅ​សួរ​ព្រះ​សាស្ដា​ថា ៖ " ពួក​ភិក្ខុ​ដែល​ទាស់ទែង​គ្នា​នៅ​ឯណា ? " 

ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទ្រង់​តប​ថា ៖ " នុះ! នុះ! " ។ 

មនុស្សទាំង​ឡាយ​ក៏​ចង្អុល​ប្រាប់​គ្នីគ្នា​ថា ៖ " នុះ​តើ ភិក្ខុ​ដែល​ទាស់ទែង​គ្នា ! " ។ 

ពួក​កោសម្ពិកភិក្ខុ មាន​ការ​អៀន​ខ្មាស់​យ៉ាង​ខ្លាំង មិន​ហ៊ាន​ងើប​មុខ ក្រាប​ចុះ​ទៀប​ព្រះ​បាទា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ សុំ​ឱ្យ​ព្រះ​សាស្ដា​មេត្តា​អត់​ទោស​ឱ្យ​​ខ្លួន ។ 

ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា​ ៖ " ម្នាល​ភិក្ខុទាំង​ឡាយ​! អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់ តថាគត​ណែនាំ​ឱ្យ​​លះ​បង់​ចោល ប៉ុន្តែ​អ្នក​ទាំងឡាយ​មិន​ព្រម​ស្ដាប់​សោះ ។ នេះ​វា​ផ្ទុយ​ស្រឡះ​ពី​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ពី​បុរាណ ព្រោះ​លោក​ទាំង​នោះ​ជឿ គោរព ធ្វើ​តាម មិន​ហ៊ាន​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​ដំបូន្មាន​ឪពុក​ម្ដាយ​របល់​លោក​ទេ ទោះ​បី​មាតា​បិតា​លោក​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ហើយ​ក៏​ដោយ " ។

ពេល​នោះ ពួក​កោសម្ពិកភិក្ខុ ក៏​បាន​យល់​ច្បាស់​ពី​កំហុស​​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​ធ្វើ​សង្ឃ​សាមគ្គី​ឧបោសថ​ជានា​គ្នា តរៀង​ទៅ ។

ភ្លើង​ឆេះ​ពី​សំរាម ។ រឿង​តូច​តាច​សោះ អាច​បណ្ដាល​ឱ្យ​​ជារឿង​​ធំ​បាន​រហូត​បែក​បាក់​ជាបក្ស ជា​ពួក ប្រឈម​មុខ​ដាក់​គ្នា ប្រទូសរ៉ាយ​គ្នា ភ្លេច​ថា​​ខ្លួន​ជា​អ្នក​បួស ជា​សមណសក្យ​បុត្ត ។

ពុទ្ធ​បរិស័ទ ទាំង​បព្វជិត ទាំង​គ្រហស្ថ គួរ​យក​ធម៌​វិន័យ​ជា​ធំ ( ធម្មាធិបតេយ្យ ) ដើម្បី​រក្សា​តម្លៃ​​ និង​សាសនា​របស់​ខ្លួន ។ ប្រសិនបើ​ឃើញ​អ្នក​ណា​មួយ​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ឆ្គង គប្បី​ជួយ​តាស់​តឿន ក្រើន​រំលឹក​គ្នា​ក្នុង​ន័យ​ស្ថាបនា ក្នុង​ន័យ​មនោសញ្ចេតនា​សន្ដោស ចង់​ឲ្យ​​អ្នក​ដែល​ជ្រុល​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នោះ​​មាន​ឱកាស​​ភ្ញាក់​រលឹក ​កែ​លម្អ​​ខ្លួន​ឡើង​វិញ ទាន់​​ពេលវេលា ។ ប្រសិន​បើ​ឃើញ​សហធម្មិក​ផង​គ្នា​ត្រូវ​អាបត្តិ ​គួរ​ជួយ​ក្រើន​រំលឹក ឬ​បង្ក​លក្ខណៈងាយ​ស្រួល​ឱ្យ​​ធម្មិក​​នោះ បាន​សំដែង​អាបត្តិ​នោះ​ផង ចៀស​វាង​ចាំ​តែ​ចាប់​កំហុស បន្ដុះ​បង្អាប់ សន្សំ​រឿង​ហេតុ មើល​ឃើញ​កំហុស​តូច​តាច​របស់​គេ ហាក់​ប៉ុន​ភ្នំ ពេល​ស្រឡាញ់ មើល​ឃើញ​សុទ្ធ​តែ​ត្រូវ សុទ្ធ​តែ​ល្អ ពេល​ស្អប់ មើល​ឃើញ​សុទ្ធ​តែ​ខុស សុទ្ធ​តែអាក្រក់​ទាំង​អស់ ។ រី​ឯ​អ្នក​ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ជ្រុល​​ហើយ​នោះ ក៏​ត្រូវ​តែ​ចេះ​វិភាគ ចេះ​ភ្ញាក់​រលឹក ខំ​កែលម្អ​​ជា​បន្ទាន់ ជៀង​វាង​អស្មិ​មានៈរឹង​រូស​យក​ត្រូវ​ម្នាក់​ឯង មិន​ហ៊ាន​ទទួល​កំហុស ខ្លាច​បាក់​មុខ និង​ប៉ះពាល់​​​កិត្តិយស​ខ្លួន ។

កន្លង​មក តាមការ​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា នៅ​វត្ត​ខ្លះ​មាន​ការ​បែក​បាក់​​សាមគ្គី​គ្នា​រវាង​ព្រះ​សង្ឃ​និង​ព្រះ​សង្ឃ ដោយ​សារ​តែ​រឿង​ជែង​លាភ​សក្ការៈ ជែង​មុខ​មាត់​គ្នា បន្តិច​បន្តួច ហើយ​ឆេះ​រាល​ដាល​ទៅ​ជា​អធិករណ៍ ក៏​មាន ។ អ្នក​ខ្លះ​ពេញ​ចិត្ត​លោក​​គ្រូ​សូត្រ​ ស្អប់​លោកគ្រូ​ចៅ​អធិការ ​ពួក​គេ​​ខំ​អួតអាង​​លើក​តម្កើង ឬ​បន្តុះ​បង្អាប់ ចាប់​កំហុស កាច់​បំបាក់​តែ​ម្ខាង​ៗ លែង​មើល​ឃើញ​ការ​ពិត​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ធម៌​វិន័យ​អ្វី​ទាំង​អស់ ។ យូរ​ៗ​ទៅ លោក​គ្រូ​ចៅ​អធិការ និង​លោក​​គ្រូ​សូត្រ ក៏​ហាក់​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មាន់​ដែល​គេ​​លាប​ធ្យូង​មុខ​ឱ្យ​​ជល់​គ្នា ហើយ​ខិត​ខំ​តែ​ពី​ប្រឹង​គន់​រំពៃ​ទោស ចាប់​កំហុស​គ្នា ចោទ​ប្រកាន់ កាច់​បំបាក់​​គ្នា ។ លទ្ធផល​ចុង​ក្រោយ បាន​ត្រឹម​តែ​ការ​បែកបាក់​ ប្រេះ​ឆា​គ្នា​​ជា​ពីរ ជា​បី​ពួក ហើយ​វត្ត​អារាម​គ្មាន​មេកោយ​​ពិត​ប្រាកដ អនាធិបតេ្យ អន្តរាយ គ្មាន​ការ​រីក​ចម្រើន ខាង​ផ្លូវ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ក៏​ដូច​ជា​ការងារ​សង្គម​ផ្សេង​ៗ ។

ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំងឡាយ​ ជា​ពិសេស​ភិក្ខុសង្ឃ  គួរ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​កុំ​ឱ្យ​​រឿង​បែប​នេះ​កើត​មាន​នៅ​ក្នុង​​សាសនា​របស់​​យើង ។ ត្រូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ប្រិត​ប្រៀង​ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្តិ​ធម៌ និង​វិន័យ សំដៅ​ធ្វើ​ឱ្យ​​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា រក្សា​បាន​តម្លៃ​សីលធម៌ និង​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សង្គម ក្នុង​ភាព​​ត្រឹមត្រូវ ​បរិសុទ្ធ ម៉ត់ចត់ តាម​ពុទ្ធ​ប្បញ្ញត្តិ និង​ពុទ្ធា​នុញ្ញាត ព្រម​ទាំង​រក្សា​បាន​នូវ​ជំនឿ​របស់​ប្រជា​រាស្ត្រ​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​រក្សា​បាន​ឋានៈ​ជា​សាសនា​របស់​រដ្ឋ តទៅ ។

## **ឯកសារ​យោង** 
1.     ដោយ​ ម៉ែន ប្រាង និង អាំ ឆន

2.     តាម​ព្រះ​យោបល់​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជគណៈ​មហានិកាយ

3.     ​ព្រះ​ត្រៃបិដក វិន័យ​បិដក សៀវភៅភាគ៨

4.     ​ធម្មបទអដ្ឋកថា ភាគ​ទី ១

*5.     ព្រះត្រៃបិដកសៀវភៅ​ភាគ៥៩ ទំព័រទី ១៣៧ ​កោសម្ពិយជាតក​ ​ទី២*​

*6.     ព្រះត្រៃបិដក សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រទី ៩០ ធម្មបទគាថា នាគវគ្គ ទី ២៣''

7.     

8.     

9. https://www.tipitaka.net/tipitaka/dhp/verseload.php?verse=328