ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ

លោក **ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ** (កើត និងស្លាប់នៅ ភ្នំពេញ) គឺជា វិចិត្រករ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត បុរាណវិទូ ជនជាតិភាគតិច និង អ្នកថតរូប ។ ហ្សកហ្រ្គូសលីយេ ជាអភិរក្ស ទីមួយ​នៃសារមន្ទីរជាតិ។

លោកបានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃនិពន្ធដ៏ក្រាស់ និងចម្រុះ ដែលមានស្នាដៃជាច្រើនលើផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងសិល្បៈនៃ ប្រទេសខ្មែរ ។ នៅឆ្នាំ ១៩១២ លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ គឺជាអ្នកបង្កើតសាលាសិល្បៈខ្មែរ ដែលក្លាយជា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ។ 

លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ បានកសាង សារមន្ទីរជាតិ ឡើង នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ នាសម័យអាណានិគមបារាំង មកលើព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

## ជីវប្រវត្តិ 
### ការអប់រំ 
លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ កើតនៅថ្ងៃទី ៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៨៧ នៅ ភ្នំពេញ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។

គាត់​បាន​សិក្សា​នៅ ​ប្រទេស​បារាំង ហើយ​បាន​ចូល​រៀន​គំនូរ​នៅ សាលាវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ារីស ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃការសិក្សាទាំងនេះ គាត់បានត្រលប់មក ប្រទេសកម្ពុជា ជាលើកដំបូងដែលគាត់បានរកឃើញប្រាសាទ អង្គរ ។

### ការសិក្សាសិល្បៈខ្មែរ 
អគ្គទេសាភិបាលនៃ ឥណ្ឌូចិន លោក អាល់ប៊ែរ សារូត៍ បានហៅ លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ ប្រគល់ឱ្យគាត់នូវបេសកកម្មនៃការធ្វើឱ្យរសិល្បៈនៃប្រជាជនឥណ្ឌូចិនមានគន្លែងមួយដើប្បីសិក្សារម្ដងទៀត។ គោលដៅចុងក្រោយរបស់គាត់គឺដើម្បីស្តារឡើងវិញដល់ប្រជាជនកម្ពុជានូវក្តីកង្វល់ និងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមរតកសិល្បៈរបស់ខ្មែរដែលនៅពេលនោះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពទ្រុឌទ្រោម។ ដូច្នេះគាត់ បានលះបង់ខ្លួនឯងដើម្បីចង់ស្ដាររបាំព្រះរាជទ្រព្យឱ្យដូចពីមុន។

ភាពជោគជ័យនៃសាលាសិល្បៈខ្មែរនេះ ដែលអភិវឌ្ឍកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ផលិតសិប្បកម្មខ្មែរ រួមចំណែកធ្វើឱ្យកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកជួយសិល្បៈខ្មែរជាច្រើន។ 

នៅចុងឆ្នាំ ១៩២៣ លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ មានតួនាទីសម្រេចចិត្តក្នុងការរំខានដល់ប្រតិបត្តិការកាប់ ដឹកជញ្ជូន និងលួចរូបចម្លាក់ពី ប្រាសាទបន្ទាយស្រី  ដោយ ​លោក អង់ដ្រេ ​ម៉ាល់រ៉ូ ។ 

### អ្នកថែរក្សាសារមន្ទីរនៅកម្ពុជា 
លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ គឺជាអ្នកបង្កើត រៀបចំ និងជាអ្នកថែរក្សាដំបូងនៃសារមន្ទីរ អាល់ប៊ែរ សារូត៍ នៅ ភ្នំពេញ ដែលជាឈ្មោះនៅឆ្នាំ ១៩២០ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅ ជាសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា នៅឆ្នាំ ១៩៥១ ដែលជាគំរូនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណ ដែលគាត់បានបង្កើតជាជម្រករបស់កម្ពុជា។ សិល្បៈ។

### ការចូលនិវត្តន៍ និងសេចក្ដីស្លាប់ 
បន្ទាប់ពីគ់ាតចូលនិវត្តន៍ពី ឆ្នាំ ១៩៤២ លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ នៅតែនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ហើយបានចូលរួមក្នុងការតស៊ូប្រឆាំងនឹងអ្នកកាន់កាប់របស់ជប៉ុនក្នុងនាមជាប្រតិបត្តិករវិទ្យុសម្ងាត់ បន្ទាប់ពី រដ្ឋប្រហាររបស់ជប៉ុននៅថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ នៅឥណ្ឌូចិន ។

នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៥​​ លោកហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងដាក់គុកដោយ កងទ័ពជប៉ុន ប៉ូលីសសម្ងាត់ជប៉ុន ឬប៉ូលីសគ្រប់គ្រងការគិត។ កងទ័ពជប៉ុន បានសាបព្រួសនូវភាពភ័យខ្លាច និងភាពភ័យរន្ធត់ពាសពេញឥណ្ឌូចិន បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារពីថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ លោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ បានចុះចាញ់នឹងការធ្វើទារុណកម្មទាំងមានអាយុ ៥៨ ឆ្នាំ។

## ស្នាដៃ 
#### ការបោះពុម្ពអំពីបុរាណវិទ្យា 
* *Danseuses cambodgiennes anciennes et modernes. Texte et dessins de George Groslier*, Paris, A. Challamel, 1913 (Préface de Charles Gravelle)
* *Objets anciens trouvés au Cambodge*, in *Revue archéologique*, 1916, 5e Série, vol. 4, p. 129–139
* ''A l'ombre d'Angkor. Notes et impressions sur les temples inconnus de l'ancien Cambodge*, A. Challamel, 1916 [1] [archive]
* *La Batellerie cambodgienne du VIIIe au XIIIe siècles*, in *Revue archéologique*, 1917, 5e Série, vol. 5, p. 198–204 Texte en ligne [archive]
* *Directeur-fondateur et éditeur de Arts et Archéologie khmères*, A. Challamel, 2 volumes publiés en 1921 et 1926
* *Objets cultuels en bronze dans l'ancien Cambodge*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1921-3, vol. 1, fasc. 3, p. 221–228.
* *Le temple de Phnom Chisor*, in *Arts et Archéologie khmers*, vol. 1, fasc. 1, p. 65–81
* *Le temple de Ta Prohm (Ba Ti)*, in *Arts et Archéologie khmers*, vol. 1.. fasc. 2, p. 139–148
* *Le temple de Preah Vihear*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1921-1922, vol. 1. fasc. 3, p. 275–294
* *Recherches sur les Cambodgiens d'après les textes et les monuments depuis les premiers siècles de notre ère*, Paris, A.Challamel, 1921
* *Essai sur l'architecture classique khmère*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1923, vol. 1, fasc. 3. p. 229–273
* *L'Art khmèr*, in *Arts et Décoration*, août 1923. vol. 27. No 260, p. 34–40
* *L'Art du bronze au Cambodge*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1923. vol. 1, fasc., p. 413–423
* *L'Art khmèr*, in *Arts et Décoration*, août 1923, vol. 1, p. 413–423
* *Amarendrapura dans Amoghapura*, in *Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient*, 1924, vol. 24, p. 359–372
* *Angkor, Les Villes d'Art célèbres*, Laurens, 1924
* *Catalogue du Musée de Phnom Penh*, IDEO, 1924
* *La Céramique dans l'ancien Cambodge*, in *Arts et Archéologie khmers'', 1924, vol. 2, fasc. 1, p. 31–64 (avec la collaboration d'Auguste Silice)
* *La Vie à Angkor au XIe siècle*, in *Pages indochinoises*, 15-1-1924, N.S., vol. 1, p. 9–17
* ''Les Empreintes du 'Pied du Buddha' d'Angkor Vat*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1924, vol. 2, fasc. 2. p. 65–80
* *La Région d'Angkor*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1924, vol. 2, fasc. 2, p. 113–130
* *La Région du Nord-Est du Cambodge et son art*, in *Arts et Archéologie khmers*, p. 131–141
* *L'Asram Maha Rosei*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1924, vol. 2. fasc. 2. p. 141–146
* *L'Art hindou au Cambodge*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1924. vol. 2, fasc. 1, p. 81–93
* *Essai sur le Buddha khmèr*, in *Arts et Archéologie khmers*, p. 93–112
* *Sur les origines de l'Art khmèr*, in *Mercure de France*, l-xii-1924, vol. 176, No 365, p. 382–404
* *Les Influences grecques au Cambodge et l'art pré khmèr'', L'Art Vivant, 1925
* ''Sur la route d'Angkor: le Prasat Phum Prasat*, in *Extrême-Asie*, décembre 1925, No 14, vol. 12, p. 493–494
* *Introduction à l'étude des arts khmèrs*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1925, vol. 2. fasc. 2, p. 167–234
* *La Sculpture khmère ancienne. Illustrée de 175 reproductions hors texte et similigravure*, G. Crès et Cie, coll. "française des arts orientaux", 1925 Texte en ligne [archive]
* *La Femme dans la sculpture khmère ancienne*, in *Revue des Arts asiatiques*, 1925, vol. 2, fasc. 1, p. 35–41
* *La Fin d'Angkor*, in *Extrême-Asie*, septembre 1925
* *Note sur la sculpture khmère ancienne'', Études asiatiques, École Française d'Extrême-Orient, 1925. vol. I, p. 297–314
* ''À propos d'art hindou et d'art khmèr*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1926, vol. 2, fasc. 3, p. 329–348
* *Les collections khmères du musée Albert-Sarraut*, G. Van Oest, coll. « Ars asiatica », 1931 (Préface de Georges Coedès)
* *Les Temples inconnus du Cambodge*, Toute la terre, 1931
* *Angkor, Les Villes d'Art célèbres*, Laurens, 1932 (trad. anglaise).
* *Troisième recherche sur les Cambodgiens*, in *Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient*, 1935, vol. 35, p. 159–206
* *Une merveilleuse cité khmère. Banteai Chhma, ville ancienne du Cambodge*, in *L'Illustration*, avril 1937, No 4909, p. 352–357
* *Les Monuments khmèrs sont-ils des tombeaux?*, in *Bulletin de la Société des Études Indochinoises*, 1941, N.S., vol. 16. N°l p. 121–126

#### ការបោះពុម្ពអំពីសិល្បៈជនជាតិដើមនៅកម្ពុជា 
* *La Convalescence des Arts cambodgiens*, in *Revue Indochinoise*, 2e sem. 1918, p. 207; 1er sem. 1919, p. 871–890
* *L'Agonie des Arts cambodgiens*, in *Revue Indochinoise*, 2e sem. 1918, p. 207
* *Question d'art indigène*, in *Bulletin des Amis du Vieux-Hué*, octobre—décembre 1920, p. 444–452
* *Étude sur la psychologie de l'artisan cambodgien*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1921, vol. 1, fasc. 2, p. 125–137
* *Seconde étude sur la psychologie de l'artisan cambodgien*, in *Arts et Archéologie khmers*, 1921, vol. 1. fasc. 2, p. 205–220
* *Royal Dancers of Cambodia*, in *Asia*, 1922, vol. 22, No 1, p. 47–55, 74-75
* *Soixante-seize dessins cambodgiens tracés par l'oknha Tep Nimit Mak et l'oknha Reachna Prasor Mao*, in *Arts et Archéologie khmers'', Société d'Édition Géographique, Maritime et Coloniale, 1923. 331-386 p
* *The Oldest Living Monarch*, in *Asia*, 1923. vol. 23. p. 587–589
* *La Reprise des arts khmèrs*, in *La Revue de Paris*, 15 novembre 1925. p. 395–422 Texte en ligne [archive]
* *Avec les danseuses royales du Cambodge*, in *Mercure de France*, 1er mai 1928, p. 536–565
* *La mort de S.M. Sisowath*, L'Illustration, octobre 1927
* ''Les cérémonies d'incinérations de S.M. Sisowath*, in *L'Illustration*, no 4443. Samedi 28 avril 1928. p. 410–415
* *Die Kunst der Kambodschanischen tànzerinn*, in *Atlantis*, janvier-mars 1929, vol. 1,p. 10–16
* *Le Théâtre et la danse au Cambodge*, in *Journal Asiatique*, janvier-mars 1929. vol. 214, p. 125–143 Texte en ligne [archive]
* *Contemporary Cambodian art studied in the Light of the Past Forms*, in *Eastern Art*, 1930. vol. 2, p. 127–141
* *La Direction des Arts cambodgiens et l'École des Arts cambodgiens*, in *Extrême-Asie*, mars 1930, no 45, p. 119–127
* *La Fin d'un art*, in *Revue des Arts Asiatiques*, 1929-1930, vol. 6, fasc. 3., p. 176–186; p. 184 et 251, fasc. 4, p. 244–254
* *La Fin d'une tradition d'art : les pagodes cambodgiennes et le ciment armé*, in *L'Illustration*, 11 janvier 1930, p. 50–53
* *De Pagode en Pagode*, Toute la Terre, juillet 1931
* *L'Orfèvrerie cambodgienne à l'Exposition Coloniale*, La Perle, 1931
* *Rapport sur les arts indigènes au Cambodge*, Congrès International et Intercolonial de la Société Indigène, 1931
* *L'Enseignement et la mise en pratique des Arts indigènes au Cambodge (1918-1930)*, in *Bulletin de Académie des Sciences Coloniales*, 1931
* *Les Arts indigènes au Cambodge*, Exp. int. des Arts et Techniques, Indochine Française, 1937
* *Les Arts indigènes au Cambodge'', X° Congr. de la Far-Eastern Association of Tropical Medecine, Hanoi, 1938, p. 161–181

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករុករកជនជាតិបារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ