ទេពក្នុងពុទ្ធសាសនា

រូបភាពតូច| មណ្ឌល ដ៏អស្ចារ្យនៃ ប្រាសាទ Tôji imperial នៅក្យូតូ
ព្រះពុទ្ធសាសនារួមបញ្ចូល ទេព ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលគោរពបូជាក្នុងពិធីសាសនាផ្សេងៗ និងបរិបទពេញនិយម។ ដំបូងឡើយ ពួកគេរាប់បញ្ចូលទាំងឥស្សរជនឥណ្ឌាជាចម្បង ដូចជា ទេវ, អសុរ និង យក្ស ប៉ុន្តែក្រោយមកបានរួមបញ្ចូលវិញ្ញាណអាស៊ីផ្សេងទៀត និងព្រះក្នុងស្រុក (ដូចជា  ភូមា និង *កាមី* ជប៉ុន )។ ពួកវាមានចាប់ពី ព្រះពុទ្ធ ដែលបានត្រាស់ដឹង រហូតដល់វិញ្ញាណក្នុងតំបន់ ដែលពុទ្ធសាសនិកទទួលយក ឬប្រតិបត្តិតាមគែមនៃសាសនា។

ក្រោយមកពុទ្ធសាសនិកក៏បានចូលមកបញ្ចូលទិដ្ឋភាពពីប្រទេសដែលវាផ្សព្វផ្សាយ។ ដូចនេះ វារួមបញ្ចូលទិដ្ឋភាពជាច្រើនដែលយកចេញពីទេវកថាផ្សេងទៀតនៃវប្បធម៌ទាំងនោះ។

## ព្រះពុទ្ធ 
រូបភាពតូច| រូបសំណាក មណ្ឌល ដែលមានព្រះពុទ្ធរូបទាំងប្រាំអង្គនីមួយៗ ប្រឈមមុខនឹងទិសដៅជាក់លាក់របស់ព្រះអង្គនៅវត្ត Treasures ទីក្រុង Renge-in Tanjō-ji ប្រទេសជប៉ុន
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាអ្នក ត្រាស់ដឹង ច្បាស់ ដឹងច្បាស់នូវ អរិយសច្ច ៤ ។ នៅក្នុងទំនៀមទំលាប់ ថេរវាទ ខណៈពេលដែលមានបញ្ជីនៃព្រះពុទ្ធដែលបានទទួលស្គាល់កាលពីអតីតកាល ព្រះពុទ្ធ សក្យមុនី ជាប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាព្រះពុទ្ធតែមួយគត់នៃយុគសម័យបច្ចុប្បន្នរបស់យើង ហើយជាទូទៅមិនត្រូវបានគេមើលឃើញថាអាចចូលទៅដល់បាន ។ អក្សរសិល្ប៍បាលី នៃទំនៀមទំលាប់ ថេរវាទ រួមមានរឿងនិទានរបស់ ព្រះពុទ្ធចំនួនម្ភៃប្រាំបួនអង្គ ដែលជា ព្រះសក្យមុនី និងព្រះពុទ្ធចំនួនម្ភៃប្រាំបីអង្គ ដែលមុនព្រះអង្គ។

ពុទ្ធសាសនិក មហាយាន គោរពបូជាព្រះពុទ្ធច្រើនអង្គ លើសពីទំនៀមទំលាប់ថេរវាទ រួមទាំង មេត្រេយ្យនិង អមិតាភ ដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងអំណាចដ៏អស្ចារ្យ ដែលគ្រប់គ្រងលើ ទឹកដីដ៏បរិសុទ្ធ ដែលអាចធ្វើដំណើរទៅកាន់សេចក្ដីស្លាប់។ ប្រពៃណី មហាយាន និង វជ្រយាន ក៏ទទួលស្គាល់ ព្រះពុទ្ធបឋមចំនួនប្រាំ ៖

* វៃរិចណ ("អ្នកបំភ្លឺ") ដែលជាតួអង្គសំខាន់នៅក្នុង *អវតម្សកសូត្រ* និង *វៃរោចនាភិសំពោធិសូត្រ* ។ ព្រះអង្គជាព្រះពុទ្ធកណ្តាលក្នុងពុទ្ធសាសនា Huayan ព្រះពុទ្ធសាសនា Esoteric ចិន និង Shingon ។ ដីបរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា បទ្មគភ៌លោកភាតុ (ពិភពរតនាគារផ្កាឈូក) និងជា " អកណិស្ថ" ( *Ghanavyūhakaniṣṭha* ) ។
* អក្សោភ្យ ("The Imperturbable"), វាលព្រះពុទ្ធរបស់ទ្រង់គឺ អភិរតិ (ភ្លឺ"The Joyous") ។
* អមិតាភ (អមិទពុទ្ធ, "Infinite Light") ដែលជាព្រះពុទ្ធដ៏សំខាន់នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនាដែនដីបរិសុទ្ធ ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា សក្ខវតី (សុខ)។
* អមោឃសិទ្ធិ ("ជោគជ័យដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន")
* រតនសម្ភវ ("កើតរតនៈ")

នីមួយៗ​ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ជា​មួយ​នឹង​ការ​រួម​គ្នា​ផ្សេង​គ្នា ទិសដៅ សរុប (ឬ​ទិដ្ឋភាព​នៃ​បុគ្គលិក​លក្ខណៈ) អារម្មណ៍ ធាតុ ពណ៌ និមិត្តសញ្ញា និង​ការ​ម៉ោន។  ក្រោយមកទៀត ជាពិសេសប្រភព tantric ព្រះពុទ្ធបុរសនីមួយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះពុទ្ធស្រីជាក់លាក់មួយ (ទោះបីជាឈ្មោះ និងលក្ខណៈរបស់ពួកគេខុសគ្នាតាមប្រភពពុទ្ធសាសនាផ្សេងៗក៏ដោយ)។ នេះគឺជាបញ្ជីទូទៅមួយនៃព្រះពុទ្ធស្រីទាំងប្រាំ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ប្រាជ្ញ ឬ វិទ្យ):  

* អាកាសធាត្វីស្វរី ("ព្រះនាងម្ចាស់នៃលំហនៃលំហគ្មានកំណត់"), ប្រាជា្ញនៃ វៃរោចណ
* លោចនា, ប្រាជា្ញរបស់ អក្សោភ្យ
* មាមកី ("អ្នក​ធ្វើ​រ៉ែ") ប្រាជា្ញរបស់ រតនសំភវ
* បណ្ឌារវាសិនី ("អាវ​ស​មួយ​"​) ប្រាជា្ញរបស់ អមិតភ
* តារា ('តារា") ពេលខ្លះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង អមោឃសិទ្ធិ, ពេលខ្លះ អមិតភ

នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ព្រះពុទ្ធស្រីមួយចំនួនក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ផងដែរ ដូចជា តារា ដែលជាព្រះពុទ្ធស្រីដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ ដែលមានច្រើនទម្រង់ និងច្រើនពណ៌។ រូប​ព្រះពុទ្ធ​ស្រី​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន វជ្រយោគិនិ, នៃរតម្យ, និង កុរុកុល្លា ។

ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ផ្សេង​ទៀត​ក្រៅ​ពី​ទាំង​ប្រាំ​នេះ​រួម​មាន ភៃសជ្យគុរុ (ព្រះពុទ្ធ​នៃ​ឱសថ​) និង នាគស្វររាជ (ស្ដេច​នៃ នាគ ​) ។

## ព្រះពោធិសត្វ 
[រូបភាពតូច| រូបសំណាករបស់ [ព្រះម៉ែគង់សុីអុីម|ក្វានយីន ដែលមានក្បាលដប់មួយ និងអាវុធមួយពាន់ ( *Shíyīmiàn Guānyīn* ) ជាមួយនឹង ទេវតា អាណាព្យាបាលទាំង 28 រូបដែលទាក់ទងនឹងការសម្ដែងនេះនៅខាងនាង។ ទីតាំងនៅទីសក្ការៈបូជា ក្វាងយីន នៅលើ ភ្នំ Putuo Guanyin Dharma Realm ក្នុង ខេត្ត Zhejiang ប្រទេសចិន]]
[រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធដែលមានអ្នកការពារ [វជ្របាណិ ក្នុងរចនាប័ទ្មក្រិកស្រដៀងទៅនឹង Heracles ឬ Zeus សតវត្សទីពីរ]]
រូបភាពតូច| រូបភាពជនជាតិនេប៉ាល់អំពី មញ្ជុស្រី
នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ *ព្រះពោធិសត្វ* គឺជាពាក្យដែលប្រើជាចម្បងសម្រាប់ព្រះពុទ្ធសក្យមុនី មុនពេលទ្រង់ត្រាស់ដឹង។ គេជឿជាទូទៅថា អនាគតព្រះពុទ្ធ ព្រះនាម មេត្រយ្យ (បាលី: មេត្តេយ) បច្ចុប្បន្នគង់នៅក្នុងឋានសួគ៌ ទុសិត ហើយរូបនេះគឺជាព្រះពោធិសត្វមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះពោធិសត្វមួយចំនួនដែលមានទីតាំងលេចធ្លោក្នុងថេរវាទ។  

នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាមហាយាន ព្រះពោធិសត្វ គឺជាសត្វណាដែលដាស់ ព្រះពោធិសត្វ (ស្មារតីភ្ញាក់រឭក) ដូច្នេះហើយ ទើបធ្វើការឆ្ពោះទៅកាន់ ពុទ្ធសាសនា ពេញលេញ។ ព្រះពោធិសត្វ​ដែល​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​អ្នក​មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​មាន​ការ​គោរព​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​ប្រពៃណី​នេះ។

នៅប្រទេសឥណ្ឌា បញ្ជីឈ្មោះដែលហៅថា "បុត្រាទាំងប្រាំបី" (សំស្ក្រឹត. *អស្តឧតបុត្រ* ) បានក្លាយជាសំណុំសំខាន់នៃព្រះពោធិសត្វនៃព្រះសក្យមុនីដែលជាបួសរបស់ព្រះពុទ្ធគឺ៖  

* មញ្ជុស្រី("សិរីល្អ") កុមារភុត ("ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេង") ដែលជាព្រះពោធិសត្វដ៏សំខាន់នៃប្រាជ្ញា
* អវលោកេស្វរ("ព្រះអម្ចាស់ដែលក្រឡេកមើលពិភពលោក") ដែលជាព្រះពោធិសត្វសង្គ្រោះនៃមេត្តាករុណាដ៏អស្ចារ្យ
* វជ្របាណិ ("ព្រះមានវជ្រនៅក្នុងដៃ") ព្រះពោធិសត្វនៃការការពារ, ជាអ្នកការពាររបស់ព្រះពុទ្ធ (នៅក្នុងប្រភពអាស៊ីបូព៌ា, ត្រូវបានយកដោយ មហាស្ថាម ប្រាប្ត, ទោះបីជា វជ្របាណិត្រូវបានរកឃើញផងដែរនៅក្នុងប្រពៃណីទាំងនេះ)
* ព្រះមៃត្រេយ ("មិត្តភាព") នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធនៃពិភពលោករបស់យើងនាពេលអនាគត
* ក្សិតិគភ៌ ("ប្រភពផែនដី") ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកសង្គ្រោះនៃសត្វពីនរក
* អាកាសគភ៌ ("ប្រភពអវកាស") ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា គគនគញ្ជ ដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងធាតុអវកាស ។
* សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន ("ព្រះអង្គដែលរារាំងឧបសគ្គ")
* សមន្តភទ្រ ("សក្តិសមជាសកល" ឬ "ល្អទាំងអស់") ដែលភ្ជាប់ជាមួយពាក្យសច្ចា

នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាទីបេ ដែលជា ប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា វជ្រយាន ព្រះពោធិសត្វសំខាន់ៗគឺ "ព្រះពោធិសត្វដ៏អស្ចារ្យទាំងប្រាំបី" ។ 

### ព្រះធម៌ទេសនា ម្ភៃបួន 
នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន មានបញ្ជីនៃ អាទិទេពការពារម្ភៃបួន ( ចិន : 二十諸天; pinyin : *Èrshísì Zhūtiān* )។ ធម៌ ​ទាំង​នេះ (អ្នក​ការពារ​ធម៌) ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​អ្នក​ការពារ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​ជា​អ្នក​ការពារ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​អាក្រក់ ឬ​គ្រោះ​អាក្រក់។ ពួកគេ​គឺ:

# មហេស្វរ(ព្រះសិវៈ)
# ព្រហ្ម
# ឥន្ទ្រា
# លក្ស្មី
# សារស្វតិ
# វៃស្រវណ
# វីរូធក
# Dhrtarastra
# វិរូបាក្ស
# សុរិយា
# ចន្ទ្រា
# គុហ្យបាទ
# បញ្ចិក
# ស្កាន្ដា
# ប្ឬថ្វី
# វិញ្ញាណនៃដើមពោធិ៍
# ហារីតី
# មារីចិ
# សាគរ
# យម
# កិន្នរ
# អធិរាជ Zi Wei
# អធិរាជ Dongyue
# ផ្គរលាន់ព្រះ

## ទេវ 
រូបភាពតូច| ដំណើរ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ និង​ព្រាហ្មណ៍​ទៅ​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា Sanchi Stupa No. ១
រូបភាពតូច| រូបសំណាកព្រះព្រហ្ម ដែលពុទ្ធសាសនិកថៃ នៅតែគោរពបូជាថា ព្រះព្រហ្ម ជាអាទិទេពនៃលាភសំណាង និងការការពារ។
[រូបភាពតូច| [ព្រះវេស្សវ័ណ|វៃស្រវណ ( *Tamonten-Bishamonten* ) នៅ Tōdai-ji ប្រទេសជប៉ុន]]

* Dhṛtarāṣṭra - អាណាព្យាបាលនៃបូព៌ា។ មេដឹកនាំនៃ gandharvas និង piśācas ។
* Virūḍhaka - អាណាព្យាបាលខាងត្បូង។ មេដឹកនាំនៃ kumbhāṇḍas និង pretas ។
* Virūpākṣa - អាណាព្យាបាលនៃលោកខាងលិច។ អ្នកដឹកនាំ ណាហ្កា និង ពុទ្ធាណាស ។
* Vaiśravaṇa - អាណាព្យាបាលខាងជើង។ មេដឹកនាំនៃ យ៉ាកុប និង រាក់សិកា ។

## យីដាំ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ចក្រាសាមវរ៉ា

### ទេព​ដែល​មាន​កំហឹង 
## សត្វផ្សេងៗ 
### អសុរា 
Asuras ជួនកាលត្រូវបានបកប្រែថាជា Titans ឬ Demigods ជារឿយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាសត្រូវរបស់ Devas ហើយប្រយុទ្ធនឹងពួកគេក្នុងសង្គ្រាម។ គេ​និយាយ​ថា​ចាញ់​ដោយ​ទេវៈ ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​សាក្រា ជា​ស្តេច​នៃ​ទេវៈ។  ជារឿយៗពួកគេត្រូវបានគេមើលឃើញថាត្រូវបានដឹកនាំដោយតណ្ហាខ្លាំង ដូចជាការស្អប់ និងការលោភលន់ជាដើម។

### មារ 
### យក្សា 
### វិញ្ញាណផ្សេងទៀត។ 
មាន​វិញ្ញាណ​លោកិយ និង​សត្វ​ព្រេងនិទាន​ជា​ច្រើន​ដែល​មាន​ក្នុង ​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា និង ​ទេវកថា​ពុទ្ធសាសនា ។ ទាំងនេះជាច្រើនត្រូវបានចែករំលែកជាមួយ ទេវកថាហិណ្ឌូ ។ ទាំងនេះ​រួម​បញ្ចូល​ទាំង:

* នាគ ជាអាទិទេព serpentine ឬពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រពៃណីហិណ្ឌូ ពុទ្ធសាសនា និងចេន
* គ្រុឌ, ឥន្ទ្រីដូចជាសត្វ
* អប្សរា ទឹកអប្សរ
* គន្ធវ៌ តន្ត្រីករសេឡេស្ទាល។
* កិន្នរ
* មហោរគ
* កុម្ភម្ត
* បជេន្យ
* មណីមេខលា

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ពុទ្ធសាសនា
* ព្រះចិននិងអមតៈ
* អាទិទេពហិណ្ឌូ
* pantheon ព្រះពុទ្ធសាសនាជប៉ុន
* កម៌ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា
* សាសនានៅអាស៊ី