ទសជាតក

**ទសជាតក** ឫក៏ **អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមសុទ្ធ** គឺជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយម ដែលមានក្នុងព្រះត្រ័យបិដក មានរឿងទសជាតក និងរឿងសតជាតក ។ ដែលរួមមាន ១០រឿង ហៅថា ទសជាតក ។

ពាក្យថា **ទសជាតក** គឺជា​​ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវអតីតជាតិ ​របស់​ព្រះសក្យមុនី​គោតម បរម​សម្ពុទ្ធ​ក្នុង ១០ ព្រះជាតិ មុន​ព្រះជាតិ ដែល​បាន​ត្រាស់​។ រឿង​នេះ​ប្រភពដើម​ជា​ភាសាបាលី មាន​នៅក្នុង​គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ​ជាតក មហានិបាត ដែលពុទ្ធសាសនិកទាំងបព្វជិត និងគ្រហស្ថមានជំនឿថាជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ ពិតប្រាកដ ដែល​មាន​មក​ជាង​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​ហើយ​។ 

សេចក្ដី​នៃ​ព្រះពុទ្ធវចនៈ​គ្រប់តែ​ជាតក សុទ្ធតែ​ជា​គាថា​ខ្លី​ លំបាក​ប្រែ ពិបាកយល់ ​។ ឯ​សេចក្ដី​ក្នុង​អដ្ឋកថា ដែល​ជា​ការពន្យល់​នូវ​ពាក្យ​ជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ នោះ​ទើប​ងាយ​យល់ ហើយ​ជា​របៀប​ចងក្រង​រឿង​ជាតក​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ​ផង​។ អ្នកប្រាជ្ញ​បុរាណ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​បាន​ប្រែ​ជា​សម្រាយ យ៉ាង​ពិស្ដារ​តាម​អដ្ឋកថា ចែកចេញជា ១០ គម្ពីរស្លឹករឹត​ដែល​រួមគ្នា​ហៅថា "គម្ពីរទសជាតក" ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​ឧត្ដមគតិ ដំបូន្មាន និង ភាសិត​ដ៏​សំខាន់ៗ​។ គម្ពីរទសជាតក​ជា​គ្រឿង​និយម​រាប់អាន នៃ​ពុទ្ធសាសនិកជន​ទូទៅ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ (ប្រទេសថៃ និង លាវ​ក៏​រាប់អាន​ដូចគ្នា​ដែរ) ។

## បារមី ១០ 
"ទសបារមី" គឺជា​ការ​សាង​បារមី​ទាំង ​១០ ក្នុងជាតិទាំង ១០ របស់​ព្រះពោធិសត្វ ដោយត្រឹមត្រូវមុន​ពេល​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះពុទ្ធ។  បារមីទាំង ​១០ ​នោះ​គឺ ៖

១. **ទានបារមី** វេស្សន្ដរជាតក ​ ជាតកទី ១០

២. **សីលបារមី** ភូរិទត្តជាតក  ជាតកទី ៧

៣. **នេក្ខម្មបារមី** តេមិយជាតក  ជាតកទី ១

៤. **បញ្ញាបារមី** មហោសថជាតក ជាតកទី ៥ 

៥. **វិរយបារមី** មហាជនកជាតក ជាតកទី ២

៦. **ខន្តីបារមី** ចន្ទកុមារជាតក  ជាតកទី ៦

៧. **សច្ចបារមី** វិធុរជាតក  ជាតកទី ៩

៨. **អធិដ្ឋានបារមី** នេមិរាជជាតក  ជាតកទី ៤

៩. **មេត្តាបារមី** សុវណ្ណសាមជាតក  ជាតកទី ៣

១០. **ឧបេក្ខាបារមី** នារទព្រហ្មជាតក  ជាតកទី ៨

ព្រះពោធិសត្វ កាលទ្រង់ចាប់ជាតិទាំង ១០ (ដែលហៅថា ទសជាតិ) ក្នុងជាតិនីមួយៗ ទ្រង់ខំកសាងបំពេញបារមី ដោយតឹងរ៉ឹងហ្មឺងហ្មាត់ មិនដែលបន្ធូរបន្ថយ ឬ​បណ្តែត​បណ្តោយ​សោះ​ឡើយ។
*សួរថា* បារមី ប្រែថា ដូចម្តេច? អធិប្បាយយ៉ាងណា?
*ឆ្លើយថា* បារមីស័ព្ទនេះ លោកប្រែបានច្រើនយ៉ាង តែក្នុងទីនេះ យកតែស័ព្ទពីរយ៉ាងមកប្រែ ព្រមទាំងអធិប្បាយដូចមានសេចក្តីតទៅ៖
១. បារមី ប្រែថា គុណជាតិជាគ្រឿងដល់នូវព្រះនិព្វាន ព្រោះតែកិរិយាកសាងនូវបុណ្យកុសលអ្វីមួយ ដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ញា។
២. បារមី ប្រែថា ការរក្សា ឬការបំពេញ នូវគុណធម៌អ្វីមួយដែលជាធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
*សេចក្តីអធិប្បាយ*៖ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាគុណដ៏វិសេស មានទាន សីល ភាវនា ជាដើម ដ៏សម្បយុត្តដោយបញ្ញា ប្រាសចាកតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ធម៌​ទាំង​ឡាយ​នោះ ឈ្មោះ​ថា បារមី។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលមិនមានគុណដ៏វិសេស មានទាន សីល ភាវនា ជាដើម ដ៏ប្រាសចាកបញ្ញា ហើយសម្បយុត្តតែដោយតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ធម៌​ទាំង​ឡាយ​នោះ មិនឈ្មោះ​ថា បារមីទេ។	ទាន សីល ភាវនា ដែលសាធុជនបានធ្វើហើយ ដោយតាំងចិត្តថា មិនចង់បានលាភសក្ការៈ ឬ​គុណ​វិសេស​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​អ្នក​ទទួល​ក្តី ឬ​ក៏​មិន​ប្រាថ្នា​យក​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​យស​ស័ក្តិ ទៅ​កើត​ជានេះជានោះក្តី គឺធ្វើដោយតាំងចិត្តថា ឲ្យអស់តែកិលេសពីក្នុងខន្ធសន្តាន ហើយយកព្រះនិព្វានជាគោលប៉ុណ្ណោះ ទាន សីល ភាវនា​នោះ ទើប​ឈ្មោះ​ថា បារមីធម៌។ ទាន សីល ភាវនា ដែលសាធុជនបានធ្វើហើយ ដោយតាំងចិត្តប្រាថ្នា ចង់បានលាភសក្ការៈ ឬ ទាមទារគុណបំណាច់ ផលប្រយោជន៍ពីអ្នកទទួលក្តី ចង់ឲ្យ​គេ​ពោល​សរសើរ លើក​តំកើង​ខ្លួន ជាអ្នកធំ អ្នកគ្រាន់បើក្តី ឬមានបំណងចង់ទៅកើតជានេះជានោះឲ្យបានថ្កុំថ្កើងរុងរឿងក្តី ទាន សីល ភាវនានោះ មិនបានឈ្មោះថា បារមីធម៌ឡើយ។ ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន​ណា បានបំពេញកុសលអ្វីមួយ ប្រកបដោយចិត្តជ្រះថ្លារីករាយ ទាំងប្រកបដោយការចេះដឹងប៉ិនប្រសប់វាងវៃ ស្អប់ខ្ពើមធុញទ្រាន់ភពបី ពុទ្ធសាសនិកជននោះ បាន​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​បាន​បំពេញ​បារមី​ធម៌​ដោយ​ពិត។ កុសលនេះ ហៅថា វិវដ្តគាមិកុសល។ ពុទ្ធសាសនិកជនណា បានបំពេញកងការកុសល​អ្វី​មួយ​ដោយ​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា​រីករាយ​ដែរ តែ​ប្រាស​ចាក​បញ្ញា គឺ​​ធ្វើ​​ដោយ​​ការ​ល្ងង់​ខ្លៅ ហើយប្រាថ្នាភពតូចភពធំ ចង់​កើត​ជា​នេះ​ជា​នោះ​ជា​ដើម ពុទ្ធសាសនិក​ជន​នោះ​មិន​បាន​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​បំពេញ​បារមី​ធម៌​ទេ។ កុសលនេះ ហៅថា វដ្តគាមិកុសល។​

ក្នុង​បារមី​មួយ​ៗ លោកចែកចេញជាបីៗ រួមត្រូវជាបារមី ៣០ គត់។ បារមីទាំង ៣០ នេះ ព្រះពុទ្ធជាគ្រូនៃយើងក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងអនុពុទ្ធក្តី ឬ ព្រះអសីតិសាវ័កក្តី សុទ្ធ​តែ​បាន​បំពេញ​បារមី​ទាំង​នេះ គ្រប់ៗ អង្គ គ្រាន់តែមានបំណងប្រាថ្នានិងការកសាងធ្ងន់ ដោយបារមីនេះបារមីនោះខុសៗគ្នាប៉ុណ្ណោះ អង្គខ្លះប្រាថ្នាជាពុទ្ធភូមិ អង្គខ្លះប្រាថ្នាជាបច្ចេកភូមិ អង្គ​ខ្លះ​ប្រាថ្នា​ជា​សាវ័ក​ភូមិ ម្ល៉ោះ​ហើយ​លទ្ធផល គឺ​ផល​ដែល​បាន​សម្រេចនៃលោកទាំងនោះ ក៏ទៅជាធ្ងន់ស្រាលយូរឆាប់ស្រណុកពិបាកតាមលំដាប់ថ្នាក់ឧបនិស្ស័យវាសនាប៉ុណ្ណោះឯង។

**10.វេស្សន្តរជាតក បំពេញទានបារមី**

	ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាវេស្សន្តរ ជាបុត្តព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យព្រះចៅជេតុត្តរ ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះ ទ្រង់បំពេញទានបារមី។លំដាប់នោះ ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ទ្រង់អភិសេកព្រះពោធិសត្វនិងព្រះនាងមទ្រីឲ្យជាអគ្គមហេសី។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រពីរព្រះអង្គ គឺចៅជាលី និងនាងកណ្ហាជិនា។ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បំពេញ​ទាន​បារមី ចំណាយ​ព្រះរាជទ្រព្យជាទាន ក្នុង ១ ថ្ងៃរាប់សែនកោដិកហាបណៈ ដល់មនុស្សទុគ៌ត សូម្បីតែដំរីបច្ចយនាគ ក៏ទ្រង់បរិច្ចាគទានដែរ។ ឯ​ពួក​អ្នក​សិវិ​រាស្ត្រ ខ្លាច​ក្រែង​សាប​សូន្យ​រាជ​សម្បត្តិ ទើប​ចូល​ទៅ​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​រាជា​ឲ្យ​បំបរ​បង់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ចេញ​ពី​នគរ ព្រះ​ពោធិសត្វក៏នាំនាងមទ្រី និងបុត្រាបុត្រីចូលទៅនៅក្នុងព្រៃ។ សម័យ​ថ្ងៃ​មួយ ព្រះ​នាង​ដើរ​រក​បេះ​ផលា​នុផល​ក្នុង​ព្រៃ ទុក​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ឲ្យ​នៅ​ចាំ​អាស្រម។ ជួន​ជា​ក្នុង​កាល​នោះ មាន​ជូជក​ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ចូល​ទៅ​សុំ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ក៏​ប្រទាន​បុត្រា​បុត្រី​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ទៀត។ ក្រោយ​មក មាន​ឥន្ទ​ព្រាហ្មណ៍​ចូល​មក​សុំ​ព្រះ​នាង​មទ្រី ព្រះអង្គ​ក៏​ព្រម​ប្រទាន ប៉ុន្តែ​ព្រះ​ឥន្ទ​គ្រាន់​តែ​និម្មិត​បំពេញ​ទាន​បារមី​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ថ្វាយ​មក​វិញ។ ចំណែក​ឯ​ព្រះ​បាទ​ស្រី​សញ្ជ័យ ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​អស់​នាហ្មឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី ឲ្យ​ទៅ​អញ្ជើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ មក​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​វិញ ព្រះអង្គ​ក៏​ព្រម​ទទួល​ដោយ​ព្រះទ័យ​ជា​កតញ្ញុតា​ធម៌​ចំពោះ​គុណូបការ​នៃ​ព្រះ​វររាជ​បិតា។ ព្រះពោធិសត្វ​និង​នាង​មទ្រី ព្រម​ទាំង​បុត្រា​បុត្រី បាន​នៅ​ជា​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត ក្នុង​នគរ​ជេតុត្តរ​រៀង​ទៅ។ លុះ​អស់​ព្រះ​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ស្ថាន​តុសិត​ទេវលោក​នាយ។

### សីលបារមី 
	ការរក្សាកាយវាចាឲ្យរៀបរយប្រក្រតី ឲ្យមានចរិយាសណ្តាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវល្អក្តី ឬតាំងវិរតិចេតនាវៀរចាកបាប ហើយសមាទាននូវសិក្ខាបទ ៥, ៨, ២២០ក្តី សង្រួម​ឥន្ទ្រីយ​ក្នុង​សីល​ដែល​បាន​កាន់​ប្រព្រឹត្ត​ហើយ ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ផូរផង់ មិន​ឲ្យ​ពព្រុះ​ធ្លុះធ្លាយ ដើម្បី​សង្កត់​សង្កិន​នូវ​វិតិក្កមទោស ឲ្យ​ឃ្លាត​ចេញ​ពី​ខន្ធ​សន្តាន ទាំង​មិន​លុះ​ក្នុង​កណ្តាប់​ដៃ​នៃ​តណ្ហា គឺ​មិន​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​ស័ក្តិ​យស​នោះ​ៗ ​សោះ​ឡើយ មាន​តែ​ព្រះ​និព្វាន​យក​មក​ជា​គោល​អារម្មណ៍​ប៉ុណ្ណោះ​យ៉ាង​នេះ ហៅ​ថា សីលបារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​តែ​ការ​រក្សា​កាយ​វាចា​ឲ្យ​រៀប​រយ​ប្រក្រតី។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ ៖
១.បុត្តទារស្សបិ ការរក្សាកាយវាចាឲ្យរៀបរយប្រក្រតី ឬសង្រួមក្នុងសីល មិនឲ្យពព្រុះធ្លុះធ្លាយ ព្រោះតែបុត្រភរិយា ហៅថា សីលបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការរក្សាកាយវាចា ឲ្យរៀបរយប្រក្រតី  ឬសង្រួមក្នុងសីល មិនឲ្យពព្រុះធ្លុះធ្លាយ ព្រោះតែអវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួន ហៅថា សីលឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការរក្សាកាយវាចា ឲ្យរៀបរយប្រក្រតី ឬសង្រួមក្នុងសីល មិនឲ្យពព្រុះធ្លុះធ្លាយ ព្រោះតែជីវិត ហៅថា សីលបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**6.ភូរិទត្តកុមារ បំពេញសីលបារមី**

ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាភូរិទត្ត ទ្រង់បំពេញសីលបារមី។
កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងសមុទ្ទជា ជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទធតរដ្ឋក្នុងពិភពនាគ។ នាមដើមហៅថា “ទត្តកុមា” ក្រោយមក ព្រះអង្គ​បាន​ឡើង​ទៅ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ថ្វាយ​សក្ក​ទេវរាជ​ៗ​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ថា “ភូរិទត្តកុមារ” វិញ ព្រោះ​មាន​ប្រាជ្ញា​លើស​ទេវតា​ទាំង​ពួង។ ភូរិទត្ត​ពោធិសត្វ មាន​ចិន្តា​ថា “ប្រយោជន៍​អ្វី​ដល់​អាត្មា​អញ​នៅ​ជា​សត្វ​តិរច្ឆាន​ដូច្នេះ គួរ​តែ​អាត្មា​អញ​ទៅ​រក្សា​សីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ក្នុង​ស្ថាន​មនុស្ស​ប្រសើរ​ជាង” ក៏​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​សក្ក​ទេវរាជ​មក​កាន់​ស្ថាន​មនុស្ស។ ភូរិទត្ត​ទៅ​ព័ទ្ធ​ព័ន្ធ​នូវ​ដំបូក​មួយ​ជិត​ឆ្នេរ​យមុនានទី តាំង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​ថា “អាត្មា​អញ​នឹង​រក្សា​ឧបោសថ​សីល បើ​នរណា​មួយ ត្រូវ​ការ​ឆ្អឹង​សាច់​ឈាម​សរសៃ​ស្បែក​របស់​អញ ក៏​ចូរ​យក​តាម​ប្រាថ្នា​ចុះ” ហើយ​ធ្មេច​នេត្រា​ជា​សុខ​ក្នុង​ឧបោសថ​នោះ​ទៅ។ កាល​នោះ មាន​ព្រាហ្មណ៍​អាលម្ពាយ (ហ្ម​ពស់) ម្នាក់ ដើរ​ទៅ​ឃើញ​ព្រះអង្គ​ហើយ ក៏​ចូល​ទៅ​ចាប់​ទាញ​កន្ត្រាក់​ហែក​មាត់​ច្រក​ថ្នាំ​ពិស​ក្តី វាយ​ដំ​ច្រំ​ធាក់​ជិះ​ជាន់​ញាំ​ញី ទាល់​តែ​មាន​ព្រះ​លោហិត​ធ្លាក់​តាម​មាត់​នឹង​នាសិក​ក្តី ទោះបី​ព្រាហ្មណ៍​ប្រើ​ឲ្យ​រាំ ស៊ី​ឈ្នួល​អ្នក​ស្រុក​យក​ផល​ប្រយោជន៍​មក​ចិញ្ចឹម​ប្រពន្ធ​កូន​ក្តី ក៏​មិន​ប្រទូស្ត​តប​ត​វិញ​ឡើយ បើ​ជា​បើក​ពពារ​ព្រួស​ពិស អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ទៅ​ជា​ផេះ​ក៏​បាន ប៉ុន្តែ​នាគ​មិន​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ឡើយ តែង​តែ​ខំ​ប្រឹង​តាំង​ហរទ័យ​ឲ្យ​រឹង​ប៉ឹង​មាំ​មួន​ក្នុង​សីល​របស់​ខ្លួន​ជា​ដរាប។ លុះ​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស​ទេវលោក សោយ​ទិព្វ​សម្បត្តិ​អស់​កាល​យូរ​អង្វែង។

### នេក្ខម្មបារមី 
	ការចេញចាកកាម ទៅសាងបព្វជ្ជាដោយចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះសមណភេទក្តី មានចិត្តធុញទ្រាន់នឿយណាយក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិបុត្រភរិយាដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏​ខំ​ស្មឹង​ស្មាធ៍​ចំរើន​សមថ​ធម៌ និង​វិបស្សនា​ធម៌​ឲ្យ​កើត​ឯកគ្គតា​រម្មណ៍​ក្តី ឬ​ក៏​មាន​ចិត្ត​ភ័យ​ខ្លាច​តក់​ស្លុត​ចំពោះ​សត្វ​និង​សង្ខារ​ដែល​វិល​កើត​វិល​ស្លាប់ រក​ទី​បំផុត​គ្មាន ហើយ​ស្វែង​រក​ពោធិញាណ ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​កិលេស​ឲ្យ​អស់​ពី​ខន្ធ​សន្តាន យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា នេក្ខម្ម​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការចេញសាងបព្វជា្ជ ឥតជាប់ជំពាក់ទាក់ទាមនឹងបុត្រភរិយា ដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ហៅថា នេក្ខម្មបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការចេញសាងបព្វជា្ជ ឥតគិតដល់អវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួន ដែលជាទីគាប់ចិត្ត ហៅថា នេក្ខម្មឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការចេញសាងបព្វជា្ជ ឥតគិតដល់ជីវិត ដែលជាទីស្រឡាញ់បណ្តាច់បណ្តូលរបស់ចិត្ត ហៅថា នេក្ខម្មបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**1.តេមិយជាតក បំពេញនេក្ខម្មបារមី**

ព្រះពោធិសត្វ ចាប់ជាតិជាតេមិយ បំពេញនេក្ខម្មបារមី។
កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះនាងចន្ទាទេវី ជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទកាសិករាជ ក្នុងក្រុងពារាណសី។ កាលព្រះពោធិសត្វប្រសូតបានព្រះជន្ម ១ ខែ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ទាន​ពរ​ថានឹង​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​ដល់​តេមិយ​កុមារ​នេះ។ ព្រះ​អង្គ​គ្រាន់​តែ​ឮ​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ប៉ុណ្ណោះ ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឹក​ព្រួយ​ជា​ខ្លាំង ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឿយ​ណាយ​ក្នុង​កិលេស​កាម​និង​វត្ថុ​កាម ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា “រាជ​សម្បត្តិ​នេះ ដែល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​នរក វិល​កើត​វិល​ស្លាប់​រក​ទី​បំផុត​មិន​ឃើញ” ទើប​ព្រះ​អង្គ​ធ្វើ​ជា​មនុស្ស​ខ្វិន​ថ្លង់។ ទុក​ជា​ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា លួង​លោម​យ៉ាង​ណា​ក្តី គំរាម​កំហែង​ដោយ​ឧបាយ​ផ្សេង​ៗ​ ក្តី ព្រះ​បរម​ពោធិសត្វ​នៅ​តែ​មិន​ព្រម​ធ្វើ​តាម ទើប​ព្រះ​វរ​បិតា ទ្រង់​ប្រើ​សុនន្ទ​សារថី ឲ្យ​ចាប់​ព្រះ​អង្គ​យក​ទៅ​កប់​ចោល​ក្នុង​រណ្តៅ។ ពេល​នោះ ព្រះ​ពោធិសត្វ ទ្រង់​ដោះ​ព្រះ​អង្គ​រួច​ពី​គ្រោះ​ថ្នាក់​ហើយ ទើប​បណ្តេញ​សុនន្ទ​សារថី​ឲ្យ​ត្រឡប់​មក​វិញ ដើម្បី​ថ្វាយ​ដំណឹង​ដល់​ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា​ឲ្យ​បាន​ជ្រាប​ថា “ព្រះ​អង្គ​មិន​មែន​ជា​មនុស្ស​ខ្វិន​ថ្លង់​ទេ ដែល​ធ្វើ​ដូច្នោះ ព្រោះ​មិន​ត្រូវ​ការ​រាជ​សម្បត្តិ​ទេ​តើ!”។ ត​ពី​នោះ​មក ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បំពេញ​នេក្ខម្ម​បារមី ចេញ​ទៅ​ទ្រង់​ផ្នួស​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ។ ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា បាន​ជ្រាប​ដំណឹង​ហើយ ក៏​លើក​សេនា​ទៅ​តាម​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​មក​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​វិញ លុះ​បាន​ស្តាប់​ធម្ម​ទេសនា ក៏​កើត​សង្វេគ ទើប​នាំ​គ្នា​ចូល​កាន់​បព្វជ្ជា​ក្នុង​ពេល​នោះ​ឯង។

### បញ្ញាបារមី 
	ការដឹងច្បាស់នូវសាមញ្ញលក្ខណៈ មានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើមក្តី ការកំណត់ដឹងនូវបញ្ចក្ខន្ធដោយចំណែកៗ មានរូបក្ខន្ធជាដើមក្តី ការ​ឈ្វេង​យល់​ដោយ​ឧបាយ​នៃ​សេចក្តី​ករុណា​ចំពោះ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ឲ្យ​រួច​ចាក​ទុក្ខ គឺ​ការ​កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់​ក្នុង​ភព​វដ្ត​សង្សារ​ក្តី ការ​ត្រិះ​រិះ​ពិចារណា​ពិនិត្យ​ពិច័យ ចំពោះ​ហេតុ​ផល​ប្រយោជន៍​និង​ឥត​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​មិន​រើស​មុខ​ក្តី ហៅ​ថា​បញ្ញា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​ដឹង​ច្បាស់ ឬ​ការ​វិនិច្ឆ័យ។ បារមី​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការដកចិត្តផុតស្រឡះអំពីគ្រឿងឧបករណ៍ និងបុត្តភរិយា ហើយធ្វើនូវការត្រិះរិះវិនិច្ឆ័យ ចំពោះប្រយោជន៍និងមិនមែនប្រយោជន៍ដល់សត្វទាំងឡាយឥតរើសមុខ ហៅថា បញ្ញា​បារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការដកចិត្តផុតស្រឡះអំពីអវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួន ហើយធ្វើនូវការត្រិះរិះវិនិច្ឆ័យ ចំពោះប្រយោជន៍និងមិនមែនប្រយោជន៍ដល់សត្វទាំងឡាយឥតរើសមុខ ហៅថា បញ្ញា​ឧប​បារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការដកចិត្តផុតស្រឡះអំពីជីវិត គឺការរស់នៅ ហើយធ្វើនូវការត្រិះរិះវិនិច្ឆ័យ ចំពោះប្រយោជន៍ និង មិនមែនប្រយោជន៍ដល់សត្វទាំងឡាយឥតរើសមុខ ហៅថា បញ្ញា​បរមត្ថ​បារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**5.មហោសថជាតក** បំពេញបញ្ញាបារមី

ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះមហោសថ បំពេញបញ្ញាបារមី។ កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងសុមនាទេវី ជា​ភិរិយា​របស់​សិរី​វឌ្ឍ​សេដ្ឋី​ក្នុង​នគរ​មិថិលា។ 
កាល​ប្រសូត​មក មហាជនបានសន្មតនាមថា “មហោសថកុមារ” ព្រោះកុមារនេះ មានថ្នាំទិព្វនៅក្នុងដៃ។ ខាង​ក្រោយ​មក ព្រះ​រាជា ទ្រង់​ព្រះ​នាម​វិទេហ​រាជ សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង​នគរ​មិថិលា​នោះ បាន​តាំង​មហោសថ​កុមារ ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ច្បង​របស់​ព្រះ​អង្គ ដោយ​ហេតុ​កុមារ​នេះ មាន​បញ្ញា​ឈ្លាស​វៃ​លើស​លប់​ជាង​ជន​នានា​ទាំង​អស់។ លុះ​ពោធិសត្វ មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ​ ១៦​ វស្សា បាន​ចូល​ទៅ​ស្តី​ដណ្តឹង​នាង​អមរា ស្ត្រី​ប្រកប​ដោយ​បញ្ច​ពិធ​កល្យាណី​ជា​ភរិយា។ មហោសថ​បណ្ឌិត​បំពេញ​បញ្ញា​បារមី ដោយ​បាន​ដោះ​ស្រាយ​ប្រស្នា​ ១៩ ​ប្រការ ដែល​មហាជន​សាក​សួរ ព្រម​ទាំង​ប្រស្នា​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន បាន​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ព្រះ​រាជា ឲ្យ​មាន​សេចក្តី​សុខ​ក្សេម​ក្សាន្ត ក៏​ព្រោះ​តែ​ប្រាជ្ញា​របស់​ខ្លួន​ដែរ។ សម័យ​ថ្ងៃ​មួយ ព្រះ​រាជា​លើក​យក​មេណ្ឌ​បញ្ហា​មក​សួរ​ថា អ្នក​មាន​បញ្ញា និង​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ អ្នក​ណា​ប្រសើរ​ជាង? មហោសថ​បណ្ឌិត​ដោះ​ស្រាយ​ថា អ្នក​មាន​បញ្ញា​ប្រសើរ​ជាង ព្រោះ​សេចក្តី​សុខ​ដ៏​ក្រៃ​លែង បុគ្គល​នឹង​យក​ទ្រុព្យ​ទៅ​ទិញ​ពុំ​បាន​ឡើយ មាន​តែ​បញ្ញា​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្លួន​បាន​នូវ​ទី​រលត់​ទុក្ខ។ ព្រះ​រាជា​មាន​ព្រះ​ទ័យ​សោមនស្ស ហើយ​ព្រះ​រាជ​ទាន​ឲ្យ​មហោសថ​បណ្ឌិត នៅ​ជា​សុខ​សប្បាយ​ត​រៀង​ទៅ។

### វីរិយបារមី 
បុគ្គល​ដែល​មាន​ការ​ព្យាយាម​មិន​ថមថយ​​​អាចញុំាងឲ្យ​​​សម្រេច​គោលបំណង​របស់​ខ្លួន ។ ការតាំង​ចិត្ត​ស្មិងស្មាធិ៍​​ព្យា​យាម​​ជម្រះ​ចោល​​​កិលេស​​ឲ្យ​អស់​រលីង​ពី​ខន្ធ​សន្តាន​ហៅ​ថា វីរិយ​បារមី​ ។ វីរិយបារមី​​គឺ​ជា​គុណ​ជាតិ​ដ៏​ប្រពៃ​​អាច​ជួយ​អ្នក​បដិបត្តិ​ធម៌​សម្រេច​ការ​ត្រាស់ដឹង (​ព្រះ​និព្វាន) ។ ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធសាសនា​បែងចែក​បារមី​​ជា ​៣ ​យ៉ាង ​គឺ ៖
១. **បុត្តទារស្សបិ** : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសល ដូច​ជា​ការបរិច្ចាគទ្រព្យធនជាដើម ដោយ​មិនគិតគូរ​ដល់បុត្រាបុត្រី ឬ​ភរិយា ដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា **វីរិយបារមី​**​ ។
២. **អត្តនោ អង្គប្បច្ចង្គស្សបិ** : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសលយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយ​មិនគិតដល់អវយវៈរបស់ខ្លួន ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា​ **វីរិយឧបបារមី** ។
៣. **ជីវិតស្សបិ** : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសល​យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយ​សុខចិត្ត​​លះបង់ជីវិត មិនលះបង់ការ​ព្យាយាមចោល ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា **វីរិយបរមត្ថបារមី** ។ 

ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​​​នៃ​វីរិយបារមី​ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​ជាតក​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ក្នុង​និកាយ​ថេរវាទ ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា​ គ្រប់​និទានកថា​នៅ​ក្នុង​ជាតក​គ្រាន់​តែ​ជា​រឿង​ប្រតិដ្ឋ​​សម្រាប់​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​នូវ​ក្រមសីលធម៌​ណា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ សាច់រឿង​ទាំង​អស់​​នៅ​ក្នុង​ជាតក​មិន​មែន​ជា​រឿង​ពិត​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មនុស្ស​ទេ ។ ​

**2.ជនកជាតក បំពេញវីរិយបារមី**

​ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះជនក បំពេញវីរិយបារមី។ 
ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ច្យុត​​ចាកទេវលោក មកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃអគ្គមហេសី​របស់​ព្រះបាទអរិដ្ឋជនក នៅ​​​មិថិលាមហានគរ។ ក្រោយមក មានចម្បាំងក្នុងនគរ ព្រះ​រាជ​ស្វាមី​​របស់​ព្រះ​នាង​បាន​​សោយ​ទីវង្គត​ ។ ព្រះ​នាង​ក៏​បាន​​ភៀស​ខ្លួន​ចេញ​ពី​នគរ ។ ​​សក្ក​ទេវ​រាជ​បាន​​និម្មិត​​ជា​​​អ្នក​បរ​រទេះ​មក​នាំ​យក​ព្រះ​​នាង​​ទៅ​​​​​ចម្បា​​នគរ។ ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​​បាន​ប្រសូត និង ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ថា "មហា​ជនក​កុមារ" ។ ពេល​​ព្រះរាជកុមារ​​មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ​១៦​ វស្សា ព្រះ​អង្គ​បាន​​លា​ព្រះ​មាតា​​ទៅ​មិថិលា​មហា​នគរ​ ។ ពេល​ព្រះ​រាជកុមា​រ​បាន​​ជិះ​សំពៅ​​ដល់​កណ្តាល​សមុទ្រ ​ខ្យល់​ព្យុះ​បាន​​បោកបក់​​បែក​សំពៅ លិច​ក្នុង​លំហ​សាគរ ។ អ្នក​ជិះ​សំពៅ​​​​​ស្លាប់​អស់​ នៅ​សល់​​តែ​​ព្រះ​​ពោធិសត្វ​​​ ។ ព្រះ​រាជកុមារ​​​​ខំ​ព្យាយាម​ហែល​ទឹក​អស់​ពេល​​ ៧​ ថ្ងៃ ។ ​មណីមេខលា​ទេព​ធីតា បាន​មក​ស្រង់​យក​ព្រះ​រាជកុមា​​ទៅ​ដាក់​ក្រោម​ដើម​ស្វាយ​ក្នុង​ឧទ្យាន​ក្បែរ​នគរ​មិថិលា​ ។ ពួក​បណ្តា​ជន​នៃ​នគរ​មិថិលា​​​បាន​អភិសេក​​​ព្រះ​រាជកុមា​​ឲ្យ​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ រួច​ក៏​បាន​អភិសេក​នាង​សិម្ពិនី​​​ជា​អគ្គ​មហេសី ។ ក្រោយ​មក ​ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​​ទៅ​ដង្ហែ​យក​ព្រះ​មាតា​មក​​នគរ​មិថិលា​វិញ ។ ព្រះ​ពោធិសត្វបាន​​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​ ​៧ ​ឆ្នាំ ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​​បាន​​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​ច្រើន​អនេក​ដល់​ជន​ក្រីក្រ ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​​រក្សា​សីល​ពុំ​ដែល​​ខាន ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឿយ​ណាយ​ចំពោះ​កាម​សុខ ទើប​សេ្តច​ទ្រង់​យាង​​ចេញ​សាង​​ផ្នួស​ជា​​តាបស​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ។ ព្រះ​អង្គ​ខំ​ស្មិង​​ស្មាធិ៍​​​ធ្វើ​សមណ​ធម៌​អស់​​ពេល​ច្រើន​ឆ្នាំ​​ទើប​បាន​សម្រេច​ឈាន (ការ​សម្លឹង​អារម្មណ៍​ដែល​ជា​អប្បនាសមាធិ) និង​ អភិញ្ញា (សេចក្តី​ដឹង​យ៉ាង​ខ្ពស់) ។ លុះ​អស់​ព្រះ​ជន្មាយុ ព្រះ​អង្គ​​​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិក​នៅ​​​​ឯ​​ព្រហ្ម​លោក ។

### ខន្តិបារមី 
ការអត់ធន់ចំពោះសេចក្តីលោភ ក្រោធខឹងក្តី ចំពោះការស្រេកឃ្លាន ក្តៅត្រជាក់ ទុក្ខលំបាកក្តី ការទប់ទល់ទ្រាំទ្រ ចំពោះទោសកំហុសនៃជនដទៃ ដែល​ព្យាបាទ​បៀត​បៀន​សង្កត់​សង្កិន​ញាំ​ញី​ក្តី ហើយ​មិន​ប្រទូស្ត​តប​ត​ទៅ​វិញ ហៅ​ថា ខន្តិ​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​អត់​ធន់ ឬ​អត់​ទ្រាំ។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ ៖
១. បុត្តទារស្សបិ  ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះកំហុសនៃបុត្តភរិយា ឬក៏ជនដទៃ ហៅថា ខន្តិបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះសេចក្តីទុក្ខលំបាកនៃអវយវៈរបស់ខ្លួន ហៅថា ខន្តិឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះការផ្តាច់បង់នូវជីវិត ហៅថា ខន្តិបរមត្ថបារមី។ 
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**7.ចន្ទកុមារជាតក បំពេញខន្តិបារមី**

	ព្រះពោធិសត្វ ចាប់ជាតិជាចន្ទកុមារ ជាបុត្រព្រះបាទវសវត្តី ក្នុងក្រុងពារាណសី។ ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះ ទ្រង់បំពេញខន្តិបារមី។ ព្រះបាទវសវត្តី ទ្រង់តាំងចន្ទកុមារឲ្យជាឧបរាជ តាំង​កណ្ឌ​ហាល​ព្រាហ្មណ៍​បុរោហិត​ឲ្យ​ជា​អ្នក​វិនិច្ឆ័យ។ កាល​ព្រាហ្មណ៍​បុរោហិត​នោះ បាន​កាន់​ដំណែង​តុលាការ​ហើយ ក៏​មាន​ចិត្ត​ល្មោភ​ស៊ី​សំណូក អំពី​ប្រជាជន កាត់​ក្តី​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ច្បាប់។ ព្រះ​បាទ​វសវត្តី​ទ្រង់​ជ្រាប ទើប​ដក​កណ្ឌហាល​ព្រាហ្មណ៍​ចេញ​ពី​ដំណែង ហើយ​ប្រគល់​នា​ទី​នេះ ឲ្យ​ចន្ទកុមារ​វិញ។ ឯ​កណ្ឌហាល​ព្រាហ្មណ៍ តាំង​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក តែង​គយ​គន់​រំពៃ​មើល​ទោស​ចន្ទ​កុមារ​ជា​និច្ច ប៉ុន្តែ​រក​ចន្លោះ​នឹង​ចាប់​ថ្នាក់​ពុំ​បាន​សោះ។ ជួន​ជា​ក្នុង​រាត្រី​មួយ ព្រះ​វរ​បិតា​ទ្រង់​សុបិន​និមិត្ត ទើប​ត្រាស់​សួរ​ព្រាហ្មណ៍​ថា ខ្ញុំ​ឯង​យល់​សប្តិ​ឃើញ​ថា “បាន​ឡើង​ទៅ​កាន់​ឋាន​សួគ៌” តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​បុញ្ញ​កម្ម​អ្វី ទើប​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ឋាន​សួគ៌? ព្រាហ្មណ៍​ទុច្ចរិត​នឹក​ឃើញ​ដល់​ចន្ទកុមារ ដែល​ខ្លួន​ប៉ង​នឹង​ព្យាបាទ​នោះ ទើប​ក្រាប​ទូល​ថា “សូម​ព្រះ​អង្គ​សម្លាប់​ព្រះ​រាជ​បុត្ត ព្រះ​រាជ​ធីតា និង​អគ្គ​មហេសី ដើម្បី​បូជា​យញ្ញ​វិធី ទើប​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ឋាន​សួគ៌”។ ព្រះ​រាជា​ក៏​ព្រម​ធ្វើ​តាម។ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​ចាប់​ពោធិសត្វ ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង បម្រុង​នឹង​សម្លាប់ តែ​ពោធិសត្វ​ឥត​មាន​តក់​ស្លុត​នឹង​សេចក្តី​ស្លាប់​នោះ​សោះ ទ្រង់​ចេះ​តែ​ខំ​បំពេញ​ខន្តិ​បារមី មិន​ប្រទូស្ត​តប​ត​ចំពោះ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ឡើយ។ ដោយ​គុណានុភាព​បារមី​នេះ ស្រាប់​តែ​ក្តៅ​រំជួល​ដល់​អមរិន្ទ្រា​ធិរាជ​ ៗ ក៏​ចុះ​មក​ស្រែក​គំរាម​ឲ្យ​ដោះ​លែង​ពោធិសត្វ​ភ្លាម។ ពួក​មហាជន ក៏​ប្រហារ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ស្លាប់​ទៅ ហើយ​បណ្តេញ​ព្រះ​បាទ​វសវត្តី​ចេញ​ពី​នគរ រួច​អភិសេក​ពោធិសត្វ​ឲ្យ​សោយរាជ​សម្បត្តិ ទោះ​បី​ពោធិសត្វ​អង្វរ​ករ​គេ​យ៉ាង​ណា គេ​ក៏​ពុំ​ស្តាប់​សោះ​ឡើយ។ លុះ​អស់​ព្រះ​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ទេវ​លោក។

### សច្ចបារមី 
សេចក្តីទៀងត្រង់ គឺមិនពោលពាក្យកុហក មិននិយាយឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ឬក៏មិនពោលបំផ្លើសឲ្យលើហូសពីការដឹង ការឃើញ​ដោយ​តាំង​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​ពិត​ត្រង់​ចំពោះ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ ទុក​ដូច​​ជា​ក្រុម​ញាតិ​ឬ​មិត្ត​ភ័ក្ត ហើយ​មិន​ប្រាថ្នា​ទាម​ទារ​ផល​ប្រយោជន៍​គុណ​បំណាច់​អ្វី​មួយ​អំពី​សត្វ​ដទៃ​នោះ​ឡើយ គឺ​តាំង​ចេតនា​ឲ្យ​តែ​ទៀង​ត្រង់ ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​មុសាវាទ​ដែល​ជា​កិលេស​ជាតិ ឲ្យ​ឃ្លាត​ចាក​ខន្ធ​សន្តាន​ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា សច្ច​បារមី ៗ​ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ​គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​សេចក្តី​ទៀង​ត្រង់។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែបុត្រភរិយា ហៅថា សច្ចបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែអវយវៈរបស់ខ្លួន ហៅថា សច្ចឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែជីវិតហៅថាសច្ចបរមត្ថបារមី។ ដូចឧទាហរណ៍ថា

**9.វិធុរជាតក បំពេញសច្ចបារមី**

ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះវិធុរ បំពេញសច្ចបារមី។ 
កាលកន្លងទៅហើយ មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទធនញ្ជ័យកោរព្យ សោយរាជ្យសម្បត្តិនៅនគរឥន្ទបត្តបុរី ព្រះអង្គមានអ្នកប្រាជ្ញមួយរូបឈ្មោះ “វិធុរបណ្ឌិត” សម្រាប់​ទូន្មាន​ធម៌​ចំពោះ​ព្រះអង្គ ព្រមទាំងសេ្តច ១២១ អង្គទៀត។ សេចក្តី​ដំណាល​ថា មាន​សេ្តច ​៤ ​ព្រះ​អង្គ​គឺ៖ ព្រះ​ឥន្ទ្រា​ធិរាជ ១ ព្រះ​វរុណ​នាគរាជ ​១ សេ្តច​សុបណ្ណ​គុ្រឌ ១ ព្រះ​រាជ​បុត្ត​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ ​១ បាន​មក​ជួប​ជុំគ្នា រក្សា​ឧបោសថ​សីល ក្នុង​ព្រៃ​ឱទ្យាន​របស់​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ។ សេ្តច​ទាំង ​៤ ​អង្គ​នេះ តែង​អួត​ដណ្តើម​យក​សេចក្តី​បរិសុទ្ធ​រៀង​ៗ​ ខ្លួន ទើប​ចូល​ទៅ​រក​ព្រះ​វិធុរ​បណ្ឌិត ឲ្យ​កាត់​សេចក្តី​ថ្វាយ។ គ្រា​នោះ វិធុរ​បណ្ឌិត​វិនិច្ឆ័យ​ថា “បរិសុទ្ធ​ដូច​គ្នា​ទាំង ​៤ ​អង្គ”។ ធម្ម​ទេសនា​របស់​ពោធិសត្វ ក៏​ល្បី​ល្បាញ​សុស​សាយ ជ្រាប​ដំណឹង​ដល់​ព្រះ​នាង​វិមលា​ទេវី ជា​អគ្គ​មហេសី​នៃ​វរុណ​នាគ​រាជ ទើប​ព្រះ​នាង​ធ្វើ​ឧបាយ​កល ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ជួប​នឹង​ពោធិសត្វ។ កាល​នោះ បុណ្ណក​យក្ខ​ទទួល​យក​អាសា​ថា ទៅ​យក​បេះដូងពោធិសត្វ​ឲ្យ​បាន ទើប​បុណ្ណក​យក្ខ​ចូល​ទៅ​លេង​បាស្កា​ភ្នាល់​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ តាំង​ប្តេជ្ញា​ថា “ បើ​ព្រះ​រាជា​ចាញ់ នឹង​ឲ្យ​សម្បត្តិ​ក្នុង​នគរ​ទាំង​អស់”។ ព្រះ​រាជា​បរាជ័យ​ចាញ់​យក្ខ យក្ខ​សុំ​យក​តែ​វិធុរ​បណ្ឌិត​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រះ​រាជា​មិន​ព្រម​ឲ្យ ទើប​អញ្ជើញ​ពោធិសត្វ​ឲ្យ​មក​កាត់​សេចក្តី ពោធិសត្វ​បំពេញ​សច្ច​បារមី កាត់​សេចក្តី​ថា “ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​ទៅ​យក្ខ​ជា​ដាច់​ខាត”។ បុណ្ណក​យក្ខ ក៏​នាំ​ពោធិសត្វ​យក​ទៅ​សម្លាប់​អស់​វារៈ​៩​ដង តែ​មិន​ស្លាប់​ឡើយ ដោយ​គុណា​នុភាព​នៃ​សច្ច​បារមី​នោះ​ឯង។ លុះ​វិធុរ​បណ្ឌិត​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ទេវ​លោក។

### អធិដ្ឋានបារមី 
ការប្តេជ្ញាដោយផ្លូវចិត្ត ឬការតាំងចិត្តស៊ប់ ក្នុងកុសលធម៌ណាមួយដោយសេចក្តីបរិសុទ្ធ មិនលុះក្នុងអំណាចតណ្ហា គឺមិនប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ យសស័ក្តិ ឬផលប្រយោជន៍ពីជនដទៃ ហើយ​សមាទាន​នូវ​កម្ម​ជា​កុសល​ធម៌ ដោយ​សេចក្តី​តឹង​រ៉ឹង​មោះ​មុត​អង់​អាច ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​កិលេសាសវៈ​ទាំង​ពួង ទោះ​បី​មាន​ទុក្ខ​វេទនា​មក​ជ្រៀត​ជ្រែក ឬ​គ្រប​សង្កត់​ដូច​ម្តេច ក៏​មិន​បន្ធូរ​បន្ថយ​ឬ​លះ​បង់​ចិត្ត ដែល​បាន​តំកល់​ស៊ប់​ហើយ​នោះ​ចោល ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​បារមី ​ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ស៊ប់​ក្នុង​កុសល​ធម៌។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១.បុត្តទារស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ក្នុងកុសលធម៌ដោយមធ្យ័ត្ត ទោះបីបុត្រភរិយា មានទុក្ខលំបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបង្អោនចិត្តនឹកដល់បុត្រភរិយាទាំងនោះ ព្រម​ទាំង​មិន​បន្ធូរ​បន្ថយ​លះ​បង់​កុសល​ធម៌​ចោល យ៉ាង​នេះ ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​បារមី។
២. អត្តនោ អង្គប្បច្ចង្គស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ក្នុងកុសលធម៌ដោយតឹងរ៉ឹង ទោះបីមានសេចក្តីទុក្ខវេទនា ដល់អវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួនយ៉ាងណាក្តី ក៏មិនបន្ធូរបន្ថយលះបង់កុសលធម៌ចោល យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​ឧប​បារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ ក្នុងកុសលធម៌ដោយតឹងរ៉ឹង ទោះបីមានសេចក្តីអន្តរាយដល់ជីវិត ក៏មិនបន្ធូរបន្ថយលះបង់កុសលធម៌ចោល យ៉ាងនេះ ហៅថា អធិដ្ឋានបរមត្ថបារមី។
ដូចមានអតីតនិទានជាឧទាហរណ៍ថា……

**4.នេមិរាជជាតក បំពេញអធិដ្ឋានបារមី**

	ព្រះនេមិរាជពោធិសត្វ ទ្រង់បំពេញអធិដ្ឋានបារមី។
កាលនោះ ព្រះពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះអគ្គមហេសីព្រះមហាក្សត្រក្នុងនគរមិថិលា លុះគម្រប់ទសមាសហើយ ក៏ប្រសូតមក។ ព្រះមហាក្សត្រប្រទានព្រះនាមថា នេមិរាជ​កុមារ។ លុះ​ព្រះ​វរ​បិតា​មាន​ព្រះ​កេសា​ស្កូវ​ហើយ ក៏​អភិសេក​ព្រះ​នេមិរាជ​ឲ្យ​គ្រង​រាជ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ។ ព្រះ​នេមិរាជ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​សទ្ធា​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​សាង​សាលា​ ៥ ក្នុង​សាលា​មួយ​ៗ ទ្រង់​ចំណាយ ​១ ​សែន​កហាបណៈ រាល់​ៗ​ ថ្ងៃ​ឲ្យ​ទាន ទ្រង់​រក្សា​សីល​ ៥ និង​ឧបោសថ​កម្ម​ជាប់​ជា​និច្ច។ រាត្រី​មួយ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បរិវិតក្ក​ថា “មាន​ផល​អ្វី​ហ្ន៎! ប្រសើរ​ជាង​ទាន​សីល​ភាវនា ដែល​អាត្មា​អញ​បាន​ធ្វើ​មក​ហើយ​ដែរ​ឬ?” ។ លុះ​ទ្រង់​បរិវិតក្ក​ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ ក៏​ផ្ទំ​ស្កល់​ទៅ។ ស្រាប់​តែ​ដល់​រាត្រី​មជ្ឈិម​យាម ព្រះ​អមរិន្ទ​ឥន្ទ​កោសិយ ក៏​ហោះ​មក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ថា “អានិសង្ស​ផ្នួស​មាន​ផល​ប្រសើរ​ជាង​ផល​ទាំង​នេះ​ទៅ​ទៀត”។	កាល​បើ​ព្រះ​អមរិន្ទ​ឥន្ទ​កោសិយ បាន​ហោះ​ទៅ​ដល់​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស​ហើយ ក៏​ប្រើ​មាតលី​ទេវបុត្រ​ឲ្យ​ប្រដាប់​វេជយន្ត​រាជ​រថ ទឹម​ដោយ​សេះ​សិន្ទព​ទិព្វ​បរ​ហោះ​មក​អញ្ជើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ ឲ្យ​សេ្តច​យាង​ទៅ​កាន់​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស។ លុះ​ទៅ​ដល់​ហើយ  ព្រះ​អង្គ​ទេសនា​ថ្វាយ​សក្ក​ទេវ​រាជ ៗ មាន​សោមនស្ស​ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ ក៏​បូជា​ស្ថាន​តាវត្តិង្ស​ឲ្យ​សោយ​រាជ្យ​ពាក់​កណ្តាល។ ព្រះ​អង្គ​សំដែង​សេច​ក្តី​អរគុណ ហើយ​ក៏​លើក​ថ្វាយ​ទៅ​សក្កៈ​វិញ ដោយ​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា “ការ​សោយ​សម្បត្តិ​ដោយ​សារ​អ្នក​ដទៃ ពុំ​ប្រសើរ​ឡើយ ទុក​ដូច​ជា​របស់​ខ្ចី​គេ”។ ទើប​ព្រះ​អង្គ​លា​ព្រះ​ឥន្ទ្រា​ធិរាជៗ ក៏​ឲ្យ​មាតលិ​ទេវបុត្រ​ទឹម​វេជយន្ត​រាជរថ ជូន​ព្រះ​អង្គ​មក​កាន់​មិឋិលា​មហា​នគរ​នា​មនុស្ស​លោក​វិញ។	លុះ​ដល់​ព្រះ​កេសា​ស្កូវ​ហើយ ក៏​អភិសេក​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ឲ្យ​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ ៗ ក៏​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា​ជា​ឥសី តាំង​ព្រះ​ទ័យ​មាំ​ក្នុង​ពោធិញ្ញាណ ប្រឹង​ចំរើន​សមណ​ធម៌​ដរាប​ដល់​សម្រេច​ឈាន និង​អភិញ្ញា ​៥ សមាបត្តិ​ ៨។ លុះ​សោយ​ព្រះ​ទីវង្គត​ទៅ ក៏​បាន​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ស្ថាន​ព្រហ្ម​លោក​នាយ។

### មេត្តាបារមី 
សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អាន ឬការជិតស្និទ្ធប្រដិតប្រជីចំពោះសត្វទាំងឡាយមិនមានរើសមុខ ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ មិនលុះក្នុងអំណាចនៃតណ្ហា គឺមិនមានប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​អ្នក​ដទៃ​ឡើយ ដោយ​មាន​គោល​បំណង​តែ​ម្យ៉ាង ដើម្បី​ឲ្យ​សត្វ​បាន​សេចក្តី​សុខ​ចំរើន កុំ​ឲ្យ​សត្វ​បាន​ទុក្ខ​ទោស​ពៃរ៍ ទាំង​ដើម្បី​នឹង​កំចាត់​បង់​នូវ​ទោស​ព្យាបាទ​វិ​ហឹសា​ទិក្កិលេស ឲ្យ​អស់​ពី​ខន្ធ​សន្តាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា មេត្តា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ ទោះបីសត្វដែលបៀតបៀនបុត្រភរិយា ក៏មានការរាប់អានចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ សូម្បីសត្វដែលបៀតបៀនអវយវៈរបស់ខ្លួន ក៏មានការរាប់រកចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ សូម្បីសត្វដែលបៀតបៀនជីវិត ក៏មានការរាប់រកចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាបរមត្ថបារមី។ 
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**3.សុវណ្ណសាមជាតក បំពេញមេត្តាបារមី**

ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាសុវណ្ណសាម ទ្រង់បំពេញមេត្តាបារមី។ 
កាលកន្លងទៅហើយ ពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងទុប្បារិកា ជាភរិយានៃទុក្កុលៈ មាតាបិតាឲ្យនាមថា សាមៈ (ហៅថា សុវណ្ណសាម) ​នៅ​ក្នុង​សាលា​ដែល​វេស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​និមិ្មត​ឲ្យ​ក្នុង​ព្រៃ​ហេមពាន្ត។	លុះ​ដល់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ដឹង​ក្តី​ឡើង មាតា​បិតា​ក៏​ងងឹត​ចក្ខុ​ទំាង​ពីរ។ សុវណ្ណសាម​កុមារ ធ្វើ​ការ​បំរើ​មាតា​បិតា ឥត​មាន​ធុញ​ទ្រាន់​ឡើយ ព្រម​ទាំង​ខំ​ចំរើន​មេត្តា​ព្រហ្ម​វិហារ​ជាប់​ជា​និច្ច។ ដោយ​គុណានុភាព​នៃ​មេត្តា​ព្រហ្ម​វិហារ​នេះ ពោធិសត្វ​នៅ​ក្នុង​ទី​ណា​ៗ តែង​មាន​ពួក​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ក្នុង​ទី​នោះ​ៗ។ ថ្ងៃ​មួយ​សុវណ្ណសាម​កាន់​ក្អម​ទៅ​ដង​ទឹក​ស្ទឹង​មិគសមតា មាន​ហ្វូង​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ទៅ​ផង។ គ្រា​នោះ​ព្រះ​បាទ​បិលយក្ខ ជា​ព្រះ​ចៅ​ពារាណសី​ សេ្តច​ចេញ​ទៅ​ប្រពាត​ព្រៃ ដើម្បី​បាញ់​ម្រឹគ ទ្រង់​បាន​ទត​ឃើញ​សុវណ្ណសាម​ពោធិសត្វ​ដែល​មាន​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ដូច្នោះ ក៏​លើក​ធ្នូ​បាញ់​ម្រឹគ មិន​ត្រូវ​ម្រឹគ​បែរ​ជា​ត្រូវ​ពោធិសត្វ​វិញ។ ពោធិសត្វ​ក៏​ដួល​ដេក​ប្រះ​ននៀល​ទួញ​ថា “ឱ! លោក​មាតា​បិតា​អើយ! លោក​មុខ​ជា​ក្ស័យ​ជន្មាយុ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ពុំ​ខានឡើយ!” ហើយ​ក៏​សន្លប់​បាត់​ស្មារតី​ក្នុង​ទី​នោះ​ឯង។ ព្រះ​បាទ​បិលយក្ខ ឮ​នូវ​ស័ព្ទ​វាចា​នៃ​ពោធិសត្វ​ដូច្នោះ ក៏​ទៅ​នាំ​មាតា​បិតា​ពោធិសត្វ​មក​កាន់​ទី​នោះ​ភ្លាម។ លុះ​មាតា​បិតា​មក​ដល់​ហើយ ទើប​បួង​សួង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​ថា “សូម​ឲ្យ​ថ្នាំ​ពិស​សាប​សូន្យ​ចាក​បុត្រ​របស់​ខ្ញុំ ឥឡូវ​នេះ​ទៅ!”។ លំដាប់​នោះ ហេតុ​ទាំង​ ៤ យ៉ាង​គឺ៖ពោធិសត្វ​ជា​សះ​ស្បើយ ​១ មាតា​បិតា​មាន​ចក្ខុ​ភ្លឺ​ឡើង​វិញ​ ១ អរុណ​រះ​ឡើង ​១ ជន​ទាំង​អស់​បាន​ដល់​អាស្រម​បទ​ ១ ក៏​កើត​ប្រាកដ​ឡើង។ ពោធិសត្វ​លុះ​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ព្រហ្ម​លោក។

### ឧបេក្ខាបារមី 
ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ មិនមានសោមនស្ស ទោមនស្សក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ និងអនិដ្ឋារម្មណ៍ក្នុងទ្វារទាំង ៥ ក្តី ការតាំងចិត្តឲ្យនៅជាកណ្តាល មិនត្រេកអររីករាយ មិនមានថ្នាំងថ្នាក់អាក់អន់ ចំពោះ​សត្វ​និង​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ទោះ​មាន​ឧបការ​គុណ​ក្តី មិន​មាន​ឧបការ​គុណ​ក្តី ឬ​ក៏​សត្វ​ដែល​គួរ​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន​ក្តី សត្វ​ដែល​គួរ​ស្អប់​ខ្ពើម​ធុញ​ទ្រាន់​ក្តី ក៏​នៅ​តែ​តាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​ព្រងើយ។ តាម​ប្រ​ក្រតី​ទៅ​បាន តែង​មាន​ស្មារតី នឹក​ឃើញ​ដឹង​ខ្លួន​ជា​និច្ច​មិន​ភ្លាំង​ភ្លាត់ យ៉ាង​នេះ ហៅ​ថា ឧបេក្ខា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​តែ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ព្រងើយ​ៗ កណ្តាល​ៗ។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការតាំងចិត្តឲ្យព្រងើយកន្តើយចំពោះបុត្រភរិយា ព្រមទាំងសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងស៊ប់នៅជាកណ្តាលយ៉ាងនេះ ហៅថា ឧបេក្ខាបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ ចំពោះអវយវៈរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងចំពោះសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងនៅស៊ប់យ៉ាងនេះ ហៅថា ឧបេក្ខាឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ ចំពោះជីវិតព្រមទាំងចំពោះសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងស៊ប់នៅជាកណ្តាលយ៉ាងនេះហៅថា ឧបេក្ខាបរមត្ថបារមី។ 
ឧទាហរណ៍ដូចជា……

**8.នារទព្រហ្មជាតក បំពេញឧបេក្ខាបារមី**

ព្រះពោធិសត្វជានារទព្រហ្ម បំពេញឧបេក្ខាបារមី។
ក្នុងអតីតកាល មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមអង្គតិរាជ សោយរាជសម្បត្តិក្នុងក្រុងមិឋិលា ដែនវិទេហៈ ទ្រង់មានព្រះរាជធីតាមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមនាងរុចាទេវី ជា​ស្ត្រី​បរិបូណ៌​ដោយ​ប្រាជ្ញា ហើយ​ជា​ទី​គាប់​ព្រះ​ទ័យ​ផង។ មាន​អាមាត្យ​ ៣​ នាក់ អាមាត្យ​ទី ១ ទី ២ ជា​សម្មា​ទិដ្ឋិ ឯ​អាមាត្យ​ទី​ ៣ ជា​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ។ អាមាត្យ​ទាំង​អម្បាល​នោះ​តែង​នាំ​សេចក្តី​យល់​របស់​ខ្លួន ទៅ​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​រាជា​ផ្សេង​ៗ​ គ្នា។	លុះ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ព្រះ​រាជា​ក៏​ទ្រង់​ជឿ​តាម​យោបល់​អាមាត្យ​ទី ​៣ ទើប​ទ្រង់​យាង​ទៅ​ជួប​នឹង​លោក​គ្រូ​គុណា​ជីវក ទ្រង់​ជឿ​តាម​គុណា​ជីវក​ជា​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ តែង​ពោល​ថា គ្មាន​បុណ្យ បាប នរក សួគ៌​ឡើយ។ ហេតុ​នោះ បាន​ជា​នាង​រុចា​រាជ​ធីតា ចូល​ទៅ​គាល់​សម្តេច​ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា “សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស កុំ​ជឿ​ស្តាប់​ពាក្យ​គ្រូ​គុណា​ជីវក​ៗ​នោះ យល់​ខុស​ទេ សូម​ព្រះ​អង្គ​លះ​បង់​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ចោល​ស្រឡះ​ចេញ ទើប​បាន​រួច​ចាក​ទោស​អំពី​លោកន្តរ​នរក”។ ព្រះ​បាទ​អង្គតិ​រាជ លុះ​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្តាប់​ហើយ ក៏​ទ្រង់​អាសូរ​សំដី​បុត្រី​ណាស់​ដែរ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​នឹង​លះ​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ចោល​ចេញ​ពុំ​បាន។ នាង​រុចា​ទេវី​ទាល់​ប្រាជ្ញា ក៏​តំាង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​បួង​សួង​ដល់​ទេវ​បុត្រ ទេវតា និងព្រហ្ម សូម​ជួយ​ដោះ​ទុក្ខ​ព្រះ​វរ​បិតា​ឲ្យ​រួច​អំពី​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ។ វេលា​នោះ ក៏​ស្រាប់​តែ​ជ្រាប​ដល់​នារទ​ព្រហ្ម​ពោធិសត្វ ៗ ក៏​និម្មិត​ភេទ​ជា​ឥសី​ ហើយ​ហោះ​ចុះ​មក​កាន់​នគរ​មិឋិលា សំដែង​ធម្ម​ទេសនា​ប្រោស​ព្រះ​បាទ​អង្គតិ​រាជ ព្រះ​រាជា​ក៏​ទ្រង់​លះ​បង់​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​បាន​តាម​លំដាប់ មាន​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​បែរ​មក​ខាង​សម្មា​ទិដ្ឋិ​ឡើង​វិញ ហើយ​តាំង​រក្សា​សីល​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​ឲ្យ​ទាន​ជាប់​ជា​និច្ច មិន​ដែល​ដាច់​សោះ។ នារទ​ព្រហ្ម​ពោធិសត្វ ក៏​វិល​ទៅ​កាន់​ព្រហ្ម​លោក​នាយ​វិញ។

## ឯកសារយោង 
# សៀវភៅធម្មសមុហកថា រៀបរៀងដោយក្រុមបណ្ឌិតពុទ្ធសាសនា (ព.ស. ២៥០០)
# ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ជាតក > មហានិបាតជាតក (សៀវភៅ​លេខ ៦២)
# ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ជាតក​ (សៀវភៅ​លេខ ៥៨​ ដល់​​លេខ ៦៣)