open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
វៀតកុង

**វៀតកុង** (ភាសាវៀតណាម៖ Việt Cộng, ) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង** (ភាសាវៀតណាម៖ Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam) គឺជាអង្គការបដិវត្តន៍នយោបាយកុម្មុយនីស្តប្រដាប់អាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូង និងប្រទេសកម្ពុជា។ កងកម្លាំងយោធារបស់វាដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា កងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (ក.រ.វ.ខ) បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ ករវខ មានកងកម្លាំងគ្រប់ប្រភេទ ទាំងទ័ពព្រៃនិងអង្គភាពកងទ័ពធម្មតាក៏ដូចជាបណ្តាញកម្មាភិបាលដែលបានរួបរួមជាមួយកសិករនៅលើទឹកដីដែលវៀតកុងគ្រប់គ្រង។  ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម យុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តនិងសកម្មជនប្រឆាំងសង្គ្រាមបានអះអាងថាពួកវៀតកុងគឺជាក្រុមបះបោរមួយដែលមានដើមកំណើតនៅភាគខាងត្បូងខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលនៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបង្ហាញថាក្រុមនេះជាឧបករណ៍គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់វៀតណាមខាងជើង។
 
វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតរណសិរ្សរំដោះជាតិនេះឡើងនៅថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦០ ដើម្បីបង្កចលាចលនិងការបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូង។ សមាជិកស្នូលរបស់វៀតកុងភាគច្រើនជាអតីតសមាជិកវៀតមិញដែលបានរត់មកតាំងទីលំនៅថ្មីនៅវៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវ (១៩៥៤)។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយបានធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលនិងការហ្វឹកហ្វាត់ផ្នែកយោធារួចក៏បានបញ្ជូនពួកគេទាំងនោះទៅភាគខាងត្បូងវិញតាមបណ្តោយផ្លូវលំហូជីមិញនៅអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០។ ពួកវៀតកុងបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទាំងឡាយចូលរួមគ្នា"ផ្ដួលរំលំរបបអាណានិគមថ្មីដែលកំពុងលាក់ខ្លួននៅពីក្រោយពួកចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក" និង"ខិតខំប្រឹងប្រែងឆ្ពោះទៅរកការបង្រួបបង្រួមប្រទេសដោយសន្តិភាព"។ វៀតមិញបានផ្តើមការវាយប្រហារនិងប្រតិបត្តិការយោធានៅវៀតណាមខាងត្បូងអស់ជាច្រើនឆ្នាំច្រើនខែ។ នៅចុងសង្គ្រាម ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានឡើងត្រួតត្រាលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ។ នៅទីបំផុតអង្គការមួយនេះក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាផ្លូវការជាមួយរណសិរ្សមាតុភូមិវៀតណាមនៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៧ បន្ទាប់ពីវៀតណាមខាងជើង និងខាងត្បូងត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាផ្លូវការក្លាយជាប្រជាជាតិតែមួយនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត។

## ឈ្មោះ
ពាក្យថាវៀតកឹងបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកាសែតសៃហ្គនដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ ។  វាគឺជាការបង្រួបបង្រួមនៃវៀតណាមណាមកាន - សាន (កុម្មុយនិស្តវៀតណាម) [៦] ឬជំនួសវៀតណាមហ្គៀនកានសុង ("អ្នកក្បត់កុម្មុយនិស្តទៅវៀតណាម") ។ [៧]  ការដកស្រង់ដំបូងបំផុតសម្រាប់វៀកកុងជាភាសាអង់គ្លេសគឺចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៧ ។ [៨]  ទាហានអាមេរិចបានចាត់ទុកពួកវៀតកុងថាជាអ្នកមានជ័យជម្នះ Charlie រឺ V-C  "Victor" និង "Charlie"គឺជាអក្សរទាំងពីរនៅក្នុងអក្ខរក្រមសូរស័ព្ទរបស់ណាតូ។  "ឆាលី" សំដៅទៅលើកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តជាទូទៅទាំងវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើង។

ប្រវត្តិសាស្រ្តផ្លូវការរបស់វៀតណាមបានដាក់ឈ្មោះក្រុមថាកងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូងឬរណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង (ណ។ អិល។ អេ។ អិម។ ធី។ ដិនដិនតឹកជិហ្វិនណាំវៀត។ ) ៩ ។  រណសិរ្សរំដោះរាស្ត្រ (ណ។ អិល។ អេហ្វ។

## ប្រវត្តិ
## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការទ័ពព្រៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមខាតត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កងទ័ពរំដោះជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមឧទ្ទាមនៅវៀតណាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជាតិនិយមវៀតណាម
ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត

ត្រស្ដិ ( ន. ) [ត្រស់ ] 
ឈ្មោះ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​មួយ​ប្រភេទ ធ្វើ​ក្នុង​វេលា​យប់ ១៤ រោច​ខែ​ផល្គុន; ក្នុង​រជ្ជកាល​ពី​បុរាណ​ហៅ​ថា ពិធី​បញ្ជាន់​ត្រស្ដិ, សម័យ​ឥឡូវ​ហៅ​ថា ពិធី​ភាណយក្ខ ឬ ពិធី​សូត្រ​ភាណយក្ខ ។ ពាក្យ​ថា ត្រស្តិ នេះ ក្លាយ​មក​ពី​ភាសា​សំស្រ្កឹត​ថា ត្រុដ កិ. “កាត់, ផ្ដាច់”; ត្រុដិ ន. “ដំណើរ​កាត់, ការ​ផ្ដាច់”; ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​នេះ​ សំដៅ​យក​សេចក្ដី​ថា “ដំណើរ​ផ្ដាច់​ឆ្នាំ​ចាស់​ផ្លាស់​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី”; មាន​ទំនង​ជា​លំអាន​ឲ្យ​យល់​បាន​ថា កាល​ពី​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​លោក​ហៅ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​នេះ​ថា ពិធី​ត្រុដិ ឬ ពិធី​បញ្ជាន់​ត្រុដិ ព្រោះ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ បណ្ដា​ជន​ក្នុង​ខែត្រ​សៀមរាប នៅ​ហៅ​ភ្លេង, ចម្រៀង​មួយ​ប្រភេទ​ថា ភ្លេង​ត្រុដិ, ច្រៀង​ត្រុដិ (ត្រុត), គេ​លេង​តែ​ក្នុង​ឱកាស​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី, ស​ហេតុ​ឲ្យ​យល់​ច្បាស់​ថា ត្រុដិ នេះ​ហើយ​ក្លាយ​មក​ជា​ពាក្យ​ថា ត្រស្ដិ ។ ពិធី​បញ្ជាន់​ត្រស្ដិ​នេះ​ពី​បុរាណ​ជាន់​ដើម ចួន​ណា​លោក​ហៅ​ថា ពិធី​សម្ពច្ឆរច្ឆិន្ន ឬ​សម្ពច្ឆរច្ឆិន្ន​ពិធី “ពិធី​ផ្ដាច់​ឆ្នាំ” ។ 

## ឯកសារយោង
ណារ៉េនដ្រា ម៉ូឌី

រូបភាពតូច|309x309ភីកសែល|Modi (2023)

**ណារ៉េនដ្រា ម៉ូឌី** ឈ្មោះកើត **នរេន្ទ្រៈ ទាមោទរទាស មោទី** (កើតថ្ងៃទី ១៧ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៥០) គឺជាអ្នកនយោបាយឥណ្ឌាដែលបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទី ១៤ និងបច្ចុប្បន្នជានាយករដ្ឋមន្រ្តីឥណ្ឌាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៤ ។

## ជីវិតដំបូង 
កើតនៅក្នុងគ្រួសារហ្គូចានៅវ៉ាដណាហ្គារ៉ាម៉ូឌីបានជួយឪពុករបស់គាត់លក់តែក្នុងនាមជាកុមារហើយបាននិយាយថាក្រោយមកគាត់បានបើកតូបផ្ទាល់ខ្លួន។ គាត់ត្រូវបានគេណែនាំឱ្យបង្កើតអេសអេសអេសនៅអាយុ ៨ ឆ្នាំដោយចាប់ផ្តើមមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងយូរជាមួយអង្គការ។ ម៉ូឌីបានចាកចេញពីផ្ទះបន្ទាប់ពីបញ្ចប់វិទ្យាល័យនៅផ្នែកខ្លះដោយសារអាពាហ៍ពិពាហ៍កុមារជាមួយចាស្មូបាបិនជូម៉ានឡាម៉ូឌីដែលគាត់បានបោះបង់ចោលនិងទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈតែប៉ុន្មានទសវត្សក្រោយមក។ ម៉ូឌីបានធ្វើដំណើរជុំវិញប្រទេសឥណ្ឌាអស់រយៈពេលពីរឆ្នាំហើយបានទៅទស្សនាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនាមួយចំនួនមុនពេលវិលត្រឡប់ទៅហ្គូចា។ នៅឆ្នាំ ១៩៧១ គាត់បានក្លាយជាកម្មករពេញម៉ោងរបស់អេសអេសអេស។ ក្នុងកំឡុងពេលនៃភាពអាសន្នដែលបានដាក់ពាសពេញប្រទេសក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ម៉ូឌីត្រូវបានគេបង្ខំអោយរត់ទៅពួន។ អេសអេហ្វអេបានតែងតាំងគាត់ឱ្យទៅប៊ីជភីភីក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយគាត់បានកាន់មុខតំណែងជាច្រើននៅក្នុងឋានានុក្រមគណបក្សរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០១ ដោយបានឡើងឋានៈជាអគ្គលេខាធិការ។

## នាយករដ្ឋមន្រ្តី 
លោកម៉ូឌីត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីហ្គូចានៅឆ្នាំ ២០០១ ដោយសារសុខភាពរបស់លោក Patel និងរូបភាពសាធារណៈមិនល្អបន្ទាប់ពីមានការរញ្ជួយដីនៅ Bhuj ។ លោកម៉ូឌីត្រូវបានជ្រើសតាំងជាសមាជិកសភានីតិប្បញ្ញត្តិភ្លាមៗ។ រដ្ឋបាលរបស់គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានភាពស្មុគស្មាញនៅក្នុងកុបកម្មនៅហ្គូចានៅឆ្នាំ ២០០២ រឺក៏ត្រូវបានគេរិះគន់ចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ក្រុមស៊ើបអង្កេតពិសេសដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយតុលាការកំពូលមិនបានរកឃើញភ័ស្តុតាងណាមួយដើម្បីផ្តួចផ្តើមការជំនុំជម្រះក្តីប្រឆាំងនឹងលោកម៉ូឌីដោយផ្ទាល់នោះទេ។ គោលនយោបាយរបស់លោកក្នុងឋានៈជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទទួលបានការកោតសរសើរពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានទទួលការកោតសរសើរ។ រដ្ឋបាលរបស់គាត់ត្រូវបានគេរិះគន់ចំពោះការខកខានមិនបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវសុខភាពភាពក្រីក្រនិងការអប់រំនៅក្នុងរដ្ឋ។

## នាយករដ្ឋមន្រ្តី 
### ពាក្យដំបូង 
លោកម៉ូឌីបានដឹកនាំគណបក្ស BJP នៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ២០១៤ ដែលបានផ្តល់ឱ្យគណបក្សនេះភាគច្រើននៅក្នុងសភាជាន់ទាបឥណ្ឌាគឺលោកឡាក់សាបាជាលើកដំបូងសម្រាប់គណបក្សណាមួយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៤ ។ រដ្ឋបាលរបស់លោកម៉ូឌីបានព្យាយាមបង្កើនការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌា។ និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្មវិធីថែទាំសុខភាពនិងសុខមាលភាពសង្គម។ ម៉ូឌីបានព្យាយាមធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងការិយាធិបតេយ្យ។ គាត់មានអំណាចកណ្តាលដោយលុបបំបាត់គណៈកម្មការផែនការ។ គាត់បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការអនាម័យដែលមានភាពល្បីល្បាញចាប់ផ្តើមផ្តួចផ្តើមគំនិតប្រឆាំងនឹងក្រដាសប្រាក់ដែលមាននិកាយខ្ពង់ខ្ពស់និងបានចុះខ្សោយឬលុបចោលច្បាប់បរិស្ថាននិងពលកម្ម។

### ពាក្យទីពីរ 
បន្ទាប់ពីជ័យជំនះរបស់គណបក្សរបស់លោកនៅក្នុងការបោះឆ្នោតទូទៅឆ្នាំ ២០១៩ រដ្ឋបាលរបស់លោកបានដកហូតឋានៈពិសេសរបស់ចាមមួនិងកាស្មៀរ។ រដ្ឋបាលរបស់គាត់ក៏បានណែនាំអំពីច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិដែលបណ្តាលឱ្យមានការតវ៉ាយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងប្រទេស។ ដោយត្រូវបានពណ៌នាថាវិស្វកម្មជាការតំរង់ទិសនយោបាយឆ្ពោះទៅរកនយោបាយស្តាំនិយមលោកម៉ូឌីនៅតែជាឥស្សរជនដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយនៅក្នុងស្រុកនិងអន្តរជាតិលើជំនឿជាតិនិយមហិណ្ឌូនិងតួនាទីដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងអំឡុងកុបកម្មនៅគុជឆ្នាំ ២០០២ ដែលត្រូវបានលើកឡើងថាជាភស្តុតាងនៃរបៀបវារៈសង្គមដែលមិនរាប់បញ្ចូល។

## ឯកសារយោង
ផ្កាមន្ទារ

**ផ្កាមន្ទារ** ឬ **មន្ថា** (អង់គ្លេស: Magnolia liliifera)
ជារុក្ខជាតិអំបូរ មាក់ណូលា (Magnolia) វាមានសណ្ឋានស្រដៀងនិង ពងមាន់ និងមានរាង្គស្រដៀង និង ផ្កាយីហ៊ុប ។ សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត លោក បាន​សរសេរ​ថា៖ ឈ្មោះ​ឈើ​សួគ៌​មួយ​ប្រភេទ ខ្មែរ​ហៅ​ឈើ​តូច​មួយ​ប្រភេទ ពួក​យីហ៊ុប ស្លឹក​និង​ផ្កា​ធំ​ជាង​យីហ៊ុប​ ផ្កា​ក្លិន​ក្រអូប​ឈ្ងប់ ។ "មន្ទារបុស្ស" ( មន់ទាបុស ) ផ្កា​មន្ទារ​, សរសេរ​ជា មន្ទារបុស្ប ក៏បាន ។ អ្នក​​ខ្លះ​សសេរ​ជា មន្ទារ និង មណ្ឌា ផង ។  

## មើលផងដែរ 
* ចម្ប៉ាក្រហម *Magnolia champaca*
* ផ្កាចម្ប៉ា *Magnolia × alba*
* ផ្កាចំប៉ី *Plumeria ssp.*

## ឯកសារយោង
ផ្កាអង្គាបុស្ប

**ផ្កាអង្គាបុស្ប** (អង់គ្លេស: Millingtonia) (ឥណ្ឌា Cork Tree) ដើមរបស់វាដុះលូតលាស់ចន្លោះពី ១៨ម៉ែត្រ ទៅ២៥ម៉ែត្រ ដែលវាអចសម្របខ្លួននៅអាកាសធាតុដែលមានសំនើម ដើមរបស់វា ងាយពុកផុយបើទទួលរងនូវសំនឹកខ្យល់ខ្លាំង 
វាមាន​ស្លឹក​ឆែក​ៗ ស្រួច​ៗ រង្វើល​ៗ ចេញ​ពី​ធាង ផ្កា​ព័ណ៌​ស​សណ្ឋាន​ស្រដៀង​នឹង​ផ្កា​ច្រនៀង មាន​ក្លិន​ក្រអូបប្រហើរ គេច្រើនដាំវា ដើម្បីលំអ ។

## ឯកសារយោង
កែវមោរ៉ា

**មោរ៉ា ** (មោរា អ. ថ. ម៉ូរ៉ា) (អង់គ្លេស: Coral Gem) ឈ្មោះត្បូងកែវមួយប្រភេទដែលមានសម្បុរឡាយ
(ជាពួកត្បូងក្នុងបាតសមុទ្រ មានពណ៌ដូចលោហិត ឬ ពណ៌ឈាម) ។

### ប្រភព 
* ដកស្រង់ចេញពីវចនានុក្រមខ្មែរ របស់សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត។
ព្រះទម្រង់អគ្គី

ព្រះទម្រង់អគ្គី(កាំភ្លើង)​គឺជាគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធសំខាន់មួយក្នុងចំណោមគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធនានាសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ។ ក្នុងរជ្ជកាលមុនៗ វេលាស្តេចយាងចេញបំពេញព្រះរាជកិច្ច ក្រុមមហាតលិកតែងតែអញ្ជើញ ព្រះទម្រង់អសិដងខ្លី(ព្រះទម្រង់អសិមាស) ព្រះទម្រង់អសិដងវែង និងព្រះទម្រង់អគ្គី​នេះ​ទៅតាំងនៅទីដែលស្តេចត្រូវគង់ ពីខាងស្តាំជាមុនជានិច្ច(ព្រះទម្រង់អសិដងខ្លី ត្រូវហែរតាមព្រះរាជដំណើរ)។ ជាទូទៅ​ក្នុង​ពិធីបូជាគ្រឿងព្រះរាជសាស្ត្រាវុធ ក្រុម​ព្រះ​សែងទួនដែល​មានឧកញ៉ារាជានុរក្សជា​ចាងហ្វាង​ តែងអញ្ជើញព្រះទម្រង់អគ្គីនេះព្រមទាំងគ្រាប់កាំភ្លើង១គូរ(រក្សា​ដោយក្រុមបាគូ)​មកចូលរួមពិធីសក្ការៈបូជាដែរ។

## ឯកសារយោង
ព្រះសុពណ៌បាទុកា

ព្រះសុពណ៌បាទុកា ឬដែលហៅជាភាសាសាមញ្ញថាស្បែកជើងមាស(សុពណ៌មានន័យថាមាស)នេះគឺជាគ្រឿងឆ្លងព្រះបាទពិសេសមួយសម្រាប់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដែលត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំង៥ ជាវត្ថុមង្គលសម្រាប់ព្រះរាជាធិរាជដើម្បីទ្រង់គ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិពេញបរិបូណ៌ដោយខ្វះពុំបាន។ ត្បិតថាប្រទេសកម្ពុជាយើងនៅសម័យបុរាណពុំនិយមក្នុងការប្រើប្រាស់ស្បែកជើងយ៉ាងក្តី តែដោយឥទ្ធិពលជំនឿនៃព្រហ្មញ្ញសាសនាក៏ដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបធ្វើអោយព្រះសុពណ៌បាទុកា ក៏ដូចជាគ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌនានា ត្រូវបានចាត់ទុកជាវត្ថុសំខាន់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងតាំងពីបុរាណមក។

ព្រះសុពណ៌បាទុកា មានរាងជាស្បែកជើងប្រអប់សាងអំពីមាសប្រកបដោយក្បាច់ភ្ញីរចនាយ៉ាងវិចិត្រ ផ្នែកខាងក្នុងមានពាសដោយក្រណាត់ទន់ ឯនៅផ្នែកខាងចុងឆ្លងព្រះបាទវិញមានលក្ខណៈងឡើងទៅលើបន្តិច។ តាមទំនៀមពីបុរាណមកនៅក្នុងថ្ងៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិ បន្ទាប់ពីទទួលព្រះមហាមកុដរាជ្យ និងព្រះខ័នរាជ្យពីសំណាក់សម្តេចព្រះឥសីភ័ទ្ទនាធិបតីដែលជាធំលើអស់ពួកព្រាហ្មណ៍រួចហើយនោះ តំណាងសេនាបតីនិងក្រសួងទាំងឡាយនឹងបំពាក់ថ្វាយអង្គព្រះមហាក្សត្រនូវព្រះសុពណ៌បាទុកានេះឯងជាកិច្ចបន្ទាប់។ក្នុងការប្រើប្រាស់ព្រះសុពណ៌បាទុកាក្រៅអំពីប្រើប្រាស់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ យើងក៏សង្កេតឃើញមានការអញ្ជើញព្រះសុពណ៌បាទុកានេះថ្វាយព្រះមហាក្សត្រទ្រង់នៅក្នុងឱកាសពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរនៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេក និងការថតព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍រាជានុស្សាវរីយ៍ផ្សេងៗផងដែរ។

អត្ថន័យនៃព្រះសុពណ៌បាទុកានេះគឺគេប្រដូចទៅនឹង ផែនដីដែលជាទីរងនូវភ្នំព្រះសុមេរុរាជ និងជាទីអាស្រ័យរបស់ប្រជានុរាស្ត្រទាំងដោយព្រះយសព្រះតេជៈនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។ ហើយក៏តំណាងដល់ការយាងចេញព្រះរាជដំណើររបស់ព្រះរាជាទៅកាន់គ្រប់ទីកន្លែងក្នុងព្រះរាជអាណាចក្រដើម្បីពិនិត្យនិងទំនុកបំរុងអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គផងដែរ។ នៅក្នុងព្រះរាជសង្ហារដែលជានិមិត្តសញ្ញាតំណាងស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្ររបស់ប្រទេសយើងក៏មានរូបតំណាងព្រះសុពណ៌បាទុកាដែរ តែត្រូវបានពណ៌នាក្នុងរូបភាពជារូបគជសីហ៍និងរាជសីហ៍វិញ ខុសពីគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌនានាដែលត្រូវបានពណ៌នាក្នុងរូបរាងដើមរបស់ខ្លួន។

ឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាមដ៏ខ្លោចផ្សានាទស្សវត្សកន្លងមកគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំងឡាយ រួមទាំងព្រះសុពណ៌បាទុកាផងនោះ បានបាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងគួរអោយសោកស្តាយក្រៃលែង ជាហេតុដែលនៅសម័យក្រោយមក ក្នុងពេលដែលព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ស្តេចយាងនិវត្តន៍ត្រឡប់មកគ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិជាលើកទីពីរ ត្រូវអវត្តមាននូវគ្រឿងរាជ្យដ៏សំខាន់ទាំងនេះ។ លុះរហូតមកដល់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថនរោត្តមសីហមុនី ព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្ននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង ទើបមានការសាងគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ ក៏ដូចជាព្រះសុពណ៌បាទុកាជាថ្មីឡើងវិញ។

## ឯកសារយោង
អក្សរភូមា

**អក្សរភូមា** (မြန်မာအက္ခရာ) គឺជាអក្សរក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី  ប្រើក្នុងប្រទេសមីយ៉ានម៉ាសម្រាប់ការសរសេរជាភាសាភូមា សម័យបុរាណ ការសរសេរអក្សរភូមានឹងត្រូវបានធ្វើដោយខ្វៀកចូលទៅក្នុងស្លឹកត្នោតលា ដូច្នេះតួអក្សរភូមាមានធ្នូរាងជារង្វង់ដើម្បីចៀសវាងចង្អូរស្លឹកត្នោត អក្សរភូមាសរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំដូចជាអក្សរថៃនិងតួអក្សរភាសាផ្សេងទៀតក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី 

អក្សរភូមាមានព្យញ្ជនៈនិងស្រៈ​ជាមួយ ព្យញ្ជនៈចំនួន ៣៣ ​​តួ ពីតួ က (*កះ*) ដល់ အ (*អះ*)  សម្លេងព្យញ្ជនៈនឹងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយស្រៈដែលបានសរសេរខាង​ត្បូង ជើង ឬនៅជាប់នឹងព្យញ្ជនៈ ដូចជាភាសាដទៃទៀតនៅក្នុងគ្រួសារអក្ខរក្រមព្រាហ្មី 

## ព្យញ្ជនៈ 
អក្សរ  នៅពេលដែលលាយបញ្ចូលគ្នាអក្សរ   បានបញ្ចេញសំលេងជា ကျ ကြ  (ច, ជ)

អក្សរ  នៅពេលដែលលាយបញ្ចូលគ្នាអក្សរ   បានបញ្ចេញសំលេងជា ချ ခြ  (ឆ, ឈ)

អក្សរ  នៅពេលដែលលាយបញ្ចូលគ្នាអក្សរ   បានបញ្ចេញសំលេងជា ဂျ ဃျ ဂြ ဃြ (ច, ជ) 

អក្សរ  នៅពេលដែលលាយបញ្ចូលគ្នាអក្សរ   បានបញ្ចេញសំលេងជា ငျ ငြ (យ, យ៉, ញ, ញ៉)
* អក្សរ  (ឃ),  (ឈ),  (),  (),  (),  (),  (),  (), និងអក្សរ  () ត្រូវបានប្រើជាចម្បងនៅក្នុងពាក្យដើមកំណើតបាលី
* អក្សរ  () និងអក្សរ  () ត្រូវបានប្រើទាំងស្រុងនៅក្នុងពាក្យសំស្ក្រឹតដូចដែលពួកគេបានបញ្ចូលទៅជាអក្សរ  (ស)ជាភាសាបាលី
* អក្សរ  (ញ) មានទំរង់ឆ្លាស់ , ដែលប្រើជាមួយស្រៈវណ្ណយុត្តិ  ជាការចាប់ផ្តើមព្យាង្គនិងតែម្នាក់ឯងជាវគ្គចុងក្រោយ។
* ទាក់ទងទៅនឹងការបញ្ចេញសំឡេង, អក្សរដែលត្រូវគ្នានៃ dentals និង alveolars គឺសមមូលតាមសូរស័ព្ទ។
* អក្សរ  (រ) ត្រូវបានគេប្រកាសជាញឹកញាប់  ជាពាក្យបាលីរឺដើមកំណើតបរទេស។
* អក្សរ  ត្រូវបានគេចាត់តាំងជាព្យញ្ជនៈក្នុងអក្សរភូមា តំណាងឱ្យការឈប់សំរួលដំបូងក្នុងព្យាង្គដោយគ្មានព្យញ្ជនៈផ្សេងទៀត។
* អក្សរ န (*ន*) ប្រើទម្រង់ផ្សេងពេលមានវណ្ណយុត្តិក្រោមវាដូចក្នុង နု (*nu.*)
ព្យញ្ជនៈអាចត្រូវបានកែប្រែដោយវណ្ណយុត្តិពាក់​ក​ណ្តា​លមួយឬច្រើន បង្ហាញព្យញ្ជនៈបន្ថែមមុនស្រៈ វណ្ណយុត្តិទាំងនេះគឺ៖

* ယပင့် (យ៉ាពីង) សរសេរអក្សរ ျ (ជើង យ ្យ)
* ရရစ် (យ៉ាយីត) - សរសេរអក្សរ ြ  (ជើង រ ្រ)
* ဝဆွဲ (វ៉ាស្វេ) - សរសេរអក្សរ ွ  (ជើង វ ្វ)
* ဟထို (ហាធូ) - សរសេរអក្សរ ှ (ជើង ហ ្ហ)

គ្រាមភាសាភូមាមួយចំនួនប្រើវណ្ណយុត្តិបន្ថែមដើម្បីចង្អុលបង្ហាញថា လ /l/ កណ្ដាល ដែលបានបញ្ចូលគ្នាទៅអក្សរ ယ /j/ ក្នុងភាសាភូមាស្តង់ដារ

* လဆွဲ (ឡាស្វេ) សរសេរអក្សរ  ္လ (ជើង ល ្ល)

បន្សំវណ្ណយុត្តិដែលអាចកើតមានទាំងអស់ត្រូវបានរាយខាងក្រោម៖

## វណ្ណយុត្តិនិងនិមិត្តសញ្ញា 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
ព្រះមហាមកុដរាជ្យ

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង តាំងតែអំពីសម័យបុរាណរៀងមក មកុដគឺជាគ្រឿងប្រដាប់ព្រះសិរសាមួយប្រភេទ ដែលមានសារៈសំខាន់ជាខ្លាំងសម្រាប់សំគាល់អង្គព្រះរាជាដែលជាម្ចាស់ផែនដី។

ព្រះមហាមកុដរាជ្យដែលប្រើប្រាស់តាំងពីរជ្ជកាលមុនៗមក មានរាងក្រឡូម កំពូលស្រួចឆ្ពោះឡើងទៅលើហើយរំលេចដោយរំលេចក្បាច់រចនាដ៏ល្អវិចិត្រសម្រិតសម្រាំងជាទីបំផុត  មានការពណ៌នាថាព្រះមហាមកុដរាជ្យនេះគឺសាងពីមាសបរិសុទ្ធនិងមានដាំត្បូងពេជ្រចម្រុះពណ៌ ប្រៀបប្រដូចទៅហ្នឹងភ្នំព្រះសុមេរុដែលជាចំណុចកណ្ដាលនៃចក្រវាឡក្នុងទេវកថាដូច្នោះដែរ។ ក្រៅអំពីតួមកុដដែលមានរាងខ្ពស់ច្រលឹងហើយនោះ ព្រះមហាមកុដមានគ្រឿងប្រដាប់អមមួយទៀត គឺជរព្រះកាណ៌ដែលជាគ្រឿងឆ្លាក់ក្បាច់វិចិត្រ រចនាទម្រង់ជាកន្ទុយហង្សមានដាំត្បូងពេជ្រ សម្រាប់ប្រដាប់លំអរព្រះកាណ៌ទាំងសងខាងពេលព្រះករុណាទ្រង់គ្រងព្រះមហាមកុដ។

ព្រះមហាមកុដកាលដើមឡើយជាគ្រឿងលំអរព្រះសិរនៃព្រះរាជា លុះចំណេរតមកបានក្លាយជាគ្រឿងពិសិដ្ឋស្ថិតក្នុងចំណោមគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំង៥(មានស្វេតឆ័ត្រ ព្រះខ័នរាជ្យ មកុដរាជ្យ វាលវិជិនី និងព្រះសុពណ៌បាទុកា) ដែលព្រះមហាក្សត្រស្តេចទទួលគ្រងតែក្នុងថ្ងៃបរមរាជាភិសេកតែប៉ុណ្ណោះ ជាការសំគាល់ថាព្រះមហាក្សត្រនឹងក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រដោយពេញបរិបូណ៌លុះត្រាតែបានគ្រងព្រះមហាមកុដរាជ្យជាគ្រឿងកកុធភណ្ឌហើយ។ ដូចនេះហើយទើបនៅក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកនៃព្រះមហាក្សត្រ សម្តេចព្រះឥសីភ័ទ្ទាធិបតី ដែលជាធំលើក្រុមព្រាហ្មណ៍បុរោហិតទាំងឡាយត្រូវអញ្ចើញព្រះមហាមកុដរាជ្យថ្វាយព្រះករុណាទ្រង់ពាក់ដោយព្រះអង្គឯង  ក្រោយពីឧកញ៉ាមហាមន្ត្រីចាងហ្វាងក្រុមព្រះរាជមន្ទីរសូត្រប្រកាសថ្វាយនូវព្រះមហាមកុដរាជ្យ គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌ រាជសម្បត្តិ និងសួយសារអាករ ទឹកដីព្រៃព្រឹក្សា ព្រះនគរក្រុងកម្ពុជាធិបតីរួចនោះ ដែលជាការប្រកាសថាព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រក្រុងកម្ពុជាដោយពេញបរិបូរណ៍ហើយ។ កាលពីរជ្ជកាលមុនៗកន្លងមកនេះ យើងសង្កេតឃើញព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គ្រងព្រះមហាមកុដនេះ នាថ្ងៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកក្នុងព្រះទីនាំងទេវាវិនិច្ឆ័យ នាវេលាប្រថាប់លើព្រះរាជយានក្នុងក្បួនប្រទក្សិណព្រះនគរ ឬនាវេលាថតព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍ជាអនុស្សាវរីយ៍ជាដើម។

ឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាមដ៏ខ្លោចផ្សានាទស្សវត្សកន្លងមកគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំងឡាយ រួមទាំងព្រះមហាមកុដរាជ្យផងនោះ បានបាត់ដំណឹងសូន្យឈឹង គួរអោយសោកស្តាយក្រៃលែង ជាហេតុដែលនៅសម័យក្រោយមក ក្នុងពេលដែលព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ស្តេចយាងនិវត្តន៍ត្រឡប់មកគ្រងព្រះបរមសិរីរាជសម្បត្តិជាលើកទីពីរ ត្រូវអវត្តមាននូវគ្រឿងរាជ្យដ៏សំខាន់ទាំងនេះ។ លុះរហូតមកដល់ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថនរោត្តមសីហមុនី ព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្ននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង ទើបមានការសាងគ្រឿងបញ្ចកកុធភណ្ឌ ក៏ដូចជាព្រះមហាមកុដរាជ្យជាថ្មីឡើងវិញ។ដោយលោក ប្រសើរហត្ថាចំណានវិចិត្រ ស៊ុំ សាម៉ៃ​ ដែលជាជាងទងដ៏ល្បីល្បាញតាំងពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម បានទទួលសាងគ្រឿង​រាជកកុធភណ្ថ្មី ក៏ដូចជាព្រះមហាមកុដរាជ្យថ្មី ថ្វាយសម្រាប់តម្កល់ទុកក្នុងរជ្ជកាលថ្មីយើងនេះ។

## ឯកសារយោង
អក្សរទីបេ

រូបភាពតូច|ស្រៈរបស់អក្សរទីបេ
រូបភាពតូច|ព្យញ្ជនៈរបស់អក្សរទីបេ
**អក្សរទីបេ** គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរផ្នែករបស់ត្រកូរអក្សរព្រាហ្មី ប្រភពដើមត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរជាក់លាក់ភាសាទីបេ រួមទាំង ភាសាទីបេ ភាសាហ្សុងខា ភាសាស៊ីកឃីម ភាសាឡាដាក់ ហើយពេលខ្លះភាសាបលធី ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ភាសាដែលមិនមែនជាភាសាទីបេមួយចំនួនផងដែរ ទាក់ទងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធជាមួយទីបេ ដូចជាភាសាថាកាលី សំណុំបែបបទដែលបានបោះពុម្ពត្រូវបានគេហៅថាអក្សរអ៊ូចេន ខណៈពេលដែលសំណុំបែបបទដាក់បណ្តាសាសរសេរដោយដៃនៅក្នុងការសរសេរប្រចាំថ្ងៃត្រូវបានគេហៅថាអក្សរអ៊ូមេ

អក្សរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងអត្តសញ្ញាណជនជាតិទីបេទូលំទូលាយ លាតសន្ធឹងលើតំបន់នានាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា នេប៉ាល់ ប៊ូតាន និង ទីបេ អក្សរទីបេគឺជាប្រភពដើមនៃអក្សរព្រាហ្មីហើយវាមានដើមកំណើតពីដូនតាអក្សរលីមប៊ូ និងពហុភាសាគឺអក្សរផាក្សប៉ា

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាទីបេ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អ៊ុងសានស៊ូជី

**អ៊ុងសាន ស៊ូជី** (ភាសាភូមា៖ အောင်ဆန်းစုကြည်, កើតថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៥) គឺជាអ្នកនយោបាយជនជាតិភូមា អ្នកការទូត អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៩១។ លោកស្រីបានបម្រើការងារជាទីប្រឹក្សារដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ា (ស្មើនឹងតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី) និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសពីឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២១។ លោកស្រីត្រូវជាប្រធានគណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាំងពីឆ្នាំ២០១១ មកម្លេះហើយថែមទាំងបានបម្រើការជាអង្គលេខាធិការរបស់បក្សពីឆ្នាំ១៩៨៨ ដល់ឆ្នាំ២០១១ ផងដែរ។ លោកស្រីស៊ូជីបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឆាកនយោបាយប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាពីប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្រោមរបបសឹកទៅជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យនៅអំឡុងដើមទស្សវត្ត ២០១០។

ក្នុងថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជីត្រូវបានក្រុមយោធាចាប់ខ្លួននៅក្នុងរដ្ឋប្រហារមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២១ ក្រោយពីពួកគេបានប្រកាសថាការបោះឆ្នោតសកលនាខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ គឺជាការបោះឆ្នោតក្លែងបន្លំបោកប្រាស។

## ឯកសារយោង
ប្រាសាទស្វាយបាក់មែក

ប្រាសាទស្វាយបាក់មែកមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកជាំក្សាន្តនៃខេត្តព្រះវិហារ ដែលមានចម្ងាយប្រហែល២៧គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទនាគបួស។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងដោយថ្មភក់។
## ឯកសារយោង 
ស្វាយបាក់មែក
ប្រាសាទត្រពាំងចំបក់

ប្រាសាទត្រពាំងចំបក់មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសង្គមថ្មី នៃខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងចម្ងាយប្រហែល៧គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទព្រះខ៍នកំពង់ស្វាយ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងដោយថ្មភក់។

ប្រាសាទត្រពាំងចំបក់ ក្បែរភ្នំបូក ឃើញតែស្នាមជីករូងរកកំណប់
## ឯកសារយោង 
ត្រពាំងចំបក់
ចុល្លសករាជ

ចុល្លសករាជ​ (ច.ស.) គឺជា “សករាជតូច” ដែល​កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ ១២​កើត​ ខែ​ចែត្រ​ ឆ្នាំ​កុរ​ ឯក​ស័ក​ ព. ស. ១១៨៣។ នេះ​បើ​យោង​តាម​វចនានុក្រមខ្មែរ​ ភាគ១​ ទំព័រ​១៥២​។ ​រីឯព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ​ក៏​បាន​ពន្យល់​បង្ហាញ​ផ​ងដែរ​ថា ព្រះបាទ​សម្ដេច​សន្ធិព​អមរិន្ទ​បរម​ព្រហ្ម​កិល​ (ពញាក្រែក) បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​១​ ក្នុង​ព.ស​.១១៨១ ​គឺ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ​។​

## ឯកសារយោង
សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីខ្មែរ

**សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីខ្មែរ** (អង់គ្លេស: **Khmer Traditional Costumes**) គឺជាសម្លៀកបំពាក់ ដែលបង្ហាញពីអត្តៈសញ្ញាណជាតិខ្មែរ នាគ្រប់សម័យកាល ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ។ សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីខ្មែរដែលផ្ដោតទៅលើ ម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ដែលបែងចែកទៅលើ វណ្ណៈ នៃការស្លៀកពាក់ទៅតាមក្រិតក្រមក្នុងកម្មវិធីផ្សេងៗដូចជា ៖ សំលៀកបំពាក់មង្គលការ សំលៀកបំពាក់ទៅវត្តអារ៉ាម សំលៀកបំពាក់ទៅពិធីបុណ្យសព និង សំលៀកបំពាក់រាំរបាំ ផ្សេងៗដែលប្រើប្រាសទៅតាមពេលវេលា និងកម្មវិធីច្បាស់លាស់ ។ 

## ប្រវត្តិនៃសម្លៀកបំពាក់ខ្មែរ 
**សំលៀកបំពាក់ខ្មែរ** ដែលវិវត្តន៍ទៅតាមការប្រែប្រួលនៃសម័យកាល ដោយផ្ដើមពីក្រណាត់សូត្រ ដែលត្បាញពីសូត្រដង្កូវនាង ជាមួយនិងការជ្រលក់ពណ៌ធម្មជាតិ ដែលប្រើប្រាសពី ឬសឈើ និង ស្លឹករុក្ខជាតិផ្សេងៗ ។ សម្លៀកបំពាក់ខ្មែរមានច្រើនរចនាបថ និង ច្រើនទម្រង់ដែលបែងចែកទៅតាមរស់និយមក្នុងសម័យកាលនិមួយៗ ដែលចែកប្រភេទនៃក្រណាត់សូត្រខ្មែរជាច្រើនប្រភេទដូចជា៖ *ក្រណាត់ហូល ក្រណាត់ផាមួង ក្រណាត់សឹង ក្រណាត់ព្រែ* ដែលមានការរចនាប្លែកៗពីគ្នា ។ យោងតាមកំណត់ត្រារាជទូតចិន របស់រាជវង្សយ័ន្ត គឺលោក ចូវតាក្វាន់ (អង់គ្លេស: Zhou Daguan) ដែលមកដល់ចក្រភពខ្មែរ នាសម័យអង្គរ ឆ្នាំ១២៩៦ នៃគ.ស បានសរសេរក្នុងកំណត់ហេតុរបស់លោកថា ស្ត្រីខ្មែរវ័យកណ្ដាលនាសម័យអង្គរ ច្រើនបួងសក់ប្រើក្រណាត់ចងពឹងនៅលើដើមទ្រូង និងបញ្ចេញផ្ចិត ចំណែកឯស្ត្រីវ័យចំណាស់ច្រើនចោមពុង នៅពេលដែលពួកគេចេញដំណើរទៅណាមកណា ពួកគេបន្ថែមផ្ទាំងក្រណាត់ធំមួយមកពាត់រំខ្លួនដល់ត្រឹមស្មា រីឯបុរសច្រើនព្រលែងខ្លួនទទេ ដែលស្លៀកតែសំពត់ចងក្បិនប៉ុនណោះ ។

## ក្រណាត់ហូល 
**ក្រណាត់ហូល** (អង់គ្លេស: Hol Silk Fabric) គឺជាក្រណាត់ដែលត្បាញពីសូត្រដង្កូវនាង ដែលប្រើពណ៌ធម្មជាតិ ត្បាញបញ្ចូលគ្នាបង្កើតជា រូបភាពផ្សេងៗ នៅលើផ្ទាំងក្រណាត់ហូល ដែលមានភាពរលើបរលោងស្រស់ស្អាត ប្រកបទៅដោយភាពប្រណិត ដែលកាត់ចេញជា អាវ ឬ សំពត់ស្លៀក ដែលមានតម្លៃថ្លៃ យោងតាមកំណត់ត្រារាជទូតចិន របស់រាជវង្សយ័ន្ត គឺលោក ចូវតាក្វាន់ (អង់គ្លេស: Zhou Daguan) ដែលមកដល់ចក្រភពខ្មែរ នាសម័យអង្គរ ឆ្នាំ១២៩៦ នៃគ.ស បានសរសេរក្នុងកំណត់ហេតុរបស់លោកថា ការស្លៀកពាក់របស់ប្រជាជននាសម័យអង្គរ បានប្រើប្រាសការតម្បាញក្រណាត់សូត្រ ដែលមានតម្លៃថ្លៃ និយមប្រើប្រាសលើអ្នកមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ ។

## ក្រណាត់ផាមួង 
**ក្រណាត់ផាមួង** (អង់គ្លេស: Phamuong Silk Fabric) គឺជាក្រណាត់មួយប្រភេទត្បាញពី សរសៃសូត្រដង្កូវនាងដែលប្រើប្រាសពណ៌តិច មានផ្ទៃលាតតែមួយពណ៌ មានក្បាច់ភ្ញី នៅជាយក្រណាត់ សម្រាប់កាត់ចេញជា សំពត់ស្លៀក ឬ យកមក ចងជា សំពត់ក្បិន ។ 

## ឯកសារយោង
សិលាចារឹកវត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយ

សិលាចារឹកវត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយមានលេខ K.១៤១២។ វត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិពេជ្រឥន្ទ្រា ឃុំបឹងត្រាញ់ខាងជើង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ។ តាមរយៈការសិក្សាពិនិត្យនៅក្នុងវត្ត និងទីតាំងសិលាចារឹក មានស្នាកស្នាមប្រាសាទបុរាណសម័យមុនអង្គរ ដែលសេសសល់បំណែកឥដ្ឋមួយចំនួនច្រើន ដែលបានកាយនៅកន្លែងជីកស្រះមានឃើញថ្មស្រទាប់ពីរសន្លឹកផងដែរ។ ថ្មស្រទាប់ទាំងពីរត្រូវបានព្រះចៅអធិការវត្តយកទុកក្បែរពាងទឹកមុខកុដិព្រះចៅអធិការប្រើប្រាស់សម្រាប់ស្រង់ទឹក និងប្រការផ្សេងៗទៀត។ មួយសន្លឹកជាស៊ុមទ្វារភ្នែកខាងលើឬក្រោម
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ
បញ្ជីអ្នកចម្រៀងកម្ពុជា

នេះជាទំព័របញ្ជីឈ្មោះ អ្នកចម្រៀង ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានការពេញនិយមស្ដាប់និង ទទួលស្គាល់កិត្តិនាម និង កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ជាផ្លូវការណ៍ ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងពិភពសិល្បៈតន្ត្រីក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ 

## អ្នកចម្រៀងកម្ពុជា ក្នុងទសវត្សទី ៦០ (មុនខ្មែរក្រហម) 
### អ្នកចម្រៀងប្រុស 
### អ្នកចម្រៀងស្ត្រី 
**ចំណាំ**

* កំពូលសិល្បករ ៣ នាក់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និង ១៩៧០ គឺ ស៊ីន ស៊ីសាមុត, រស់ សេរីសុទ្ធា និងប៉ែន រ៉ន
* សិល្បករបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់ស្ត្រីគឺ ហ៊ុយ មាស, ម៉ៅ សារេត និងសូ សាវឿន
* សិល្បករបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់ប្រុសគឺ សាំង សារុន, សុះ ម៉ាត់, អ៊ឹម សុងសឺម, អ៊ិន យេង និងអ៊ឹង ណារី
* ក្នុង​ចំណោម​សិល្បករ​ស្រី​ ១០​ នាក់ មាន​តែ​៤​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​រួច​ផុត​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហមគឺ ឈួន ម៉ាឡៃ, ឈុន វណ្ណា, ឈៀង ដៃ និងសូ សាវឿន
* ក្នុង​ចំណោម​សិល្បករ​ប្រុស​ទាំង ១៤​ នាក់ មាន​តែ​ម្នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​រួច​ផុត​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហមគឺ វ័រ សារុន

## អ្នកចម្រៀងកម្ពុជា ក្នុងទសវត្សទី៨០-២១(ក្រោយខ្មែរក្រហម) 
### អ្នកចម្រៀងប្រុស 
* អាឡិច ចន្ថា (Alex Chantha)
* ប៊ុន ចន្ធរ (Boun Chanthor)
* ឆៃ កុសល (Chai Kosal)
* ចាន់ សម័យ (Chan samay)
* ឆោម ប៊ុនយ៉ុង (Chhom Bounyong)
* ឯក ស៊ីដេ (Ek Side)
* ខាន់​ ជេមស៍ (Khan James)
* ខេមរៈ សិរីមន្ត (Khemarak Sereymun)
* ហេង ប៊ុនលាភ (Heng Bunleap)
* ជី វ៉ាន់ស៊ុយ (Chy Vansuy)
* កែវ សារ៉ាត់ (Keo Sarath)
* ខៀវ សំភេទ (Khiev Sampeth)
* គង់ ឌីណា (Kong Dina)
* ឃុំ ប៉ុណ្ណាដេត (Khum Bunnadeth)
* ឡោ សារិត (Lor Sarith)
* ឡាយ វណ្ណៈ (Lai Vannak)
* ម៉េង ប៊ុនលី (Meng Bunly)
* ម៉េង ប៉ុនឡូ (Meng Bunlo)
* ណុប បាយ៉ារិទ្ធ (Nop Bayarith)
* ណូយ វ៉ាន់ណេត (Noy Vanneth)
* បូរ វិចិត្រ (Bo Vichet)
* ពៅ ពុំងា (Pov Pumngea)
* ព្រំ សុវុទ្ធី (Prum Sovuthy)
* ព្រាប សុវត្ថិ (Preap Sovath)
* អាយ៉ៃ ព្រហ្ម ម៉ាញ់ (Prum Manh)
* មួន ម៉ារ៉ា (Moon mara)
* សាន ផានិត (San Panith)
* សេន រ៉ានុត (Sen Ranuth)
* សែម សង្វាត (Sem Sangvat)
* សុះ ម៉ាច់ (Sos Mach)
* សួស សងវាចា (Sous Songveacha)
* វណ្ណដា (Vannda)
* យន់ សុភាព (Yon Sopheap)
* យូ ឌីស្កូ (Yu Disco)
* ហ្សូណូ (Zono)
* ជិន វឌ្ឍនា
* នី សាលឿន
* ព្រាប សុវត្ថិ
* ឈឿន ឧត្តម
* ខេមរ​​​​​​​​​​​​ សេរីមន្ត
* នួន ម៉ូលីន

### អ្នកចម្រៀងស្រី 
* ឆេង សុរិយា (Chheng Soriya)
* ឈិត សុវណ្ណបញ្ញា (Chhet Sovanpanha)
* ឆោម ឆវិន (Chhom Chorvin)
* ឆោម និមល (Chhom Nimol)
* ឆោម ឆពុំ (Chhoum Chhorpum)
* ឈួន សុវណ្ណឆៃ (Chhoun Sovanchai)
* ឈួន ស្រីម៉ៅ (Chhoun Sreymao)
* អឿន ស្រីមុំ (Oeun Sreymom)
* ហ៊ីម ស៊ីវន (Him sivorn)
* ចាន់ សេរីយ៉ា (Chan seriya)
* កែវ ចន្ទសម្ផស (Keo Chan sampos)
* ខាត់ សុឃីម (Khat Sokhim)
* គីម លក្ខិណា (Kim leakhna)
* គីង សុរិយា (King soriya)
* មាស សុខសោភា (Meas sok sophea)
* ម៉េង កែវពេជ្ជតា (Meng Keo Pichenda)
* ផាន់ ណាវី (Phan Navy)
* ពេជ្រ សោភា (Pich sophea)
* អ៊ុក បុរី (Ouk Borey)
* ឱក សុគន្ធកញ្ញា (Ouk Sokunkanha)
* ឱក សុម៉ារីណា (Ouk Somarina)
* សូ សុភ័ក្រ (So sopheak)
* សុខ សីឡាលីន (Sok Seylalin)
* សួន ចន្ថា (Soun Chantha)
* ទេព បុប្ផា (Tep Bopha)
* ទូច ស្រីនិច (Touch Sunnix/Touch Sreynich)
* ទៀង មុំសុទ្ធាវី (Teang Mom Sotheavy)
* តាតា (Tata)
* យក់ ឋិតរដ្ឋា (Yok Thitrotha)
* សុគន្ធ នីសា (Sokun Nisa)
* សួន ចន្ថា (Suon Chantha)

**អ្នកចម្រៀង ដែលបានចងក្រងជាអត្ថបទស្តង់ដា**
* ពេជ្រ សោភា
* មាស សុខសោភា
* ក្មេងខ្មែរ
* ក្រុមតូច

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជី
អក្សរខម

[ស្តាំ|រូបភាពតូច| [ចារឹក|សិលាចារឹក អក្សរខ្មែរបុរាណ នៅឯសសរស្តម្ភនៅក្នុងប្រាសាទលលៃ]]
រូបភាពតូច|213x213ភីកសែល| ត្រា ព្រះរាជក្រឹត្យ ប្រើសម្រាប់បោះពុម្ពក្បាលក្រដាសប្រកាសអំពីច្បាប់ផ្សេងៗ។ ប្រភេទដែលប្រើមុនឆ្នាំ ១៩៤០ អក្សរ​នៅ​ខាងក្រោម​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ "ព្រះបរមរាជឱង្ការ"
**អក្សរខម (อักษรขอม)** គឺជាអក្សរ ​ខ្មែរ ​បុរាណ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មក​ពី អក្សរ បល្លវ ក្រោយមក និង អក្សរ បល្លវ ម្តងទៀត  គឺជាអក្សររបស់រាជវង្ស បល្លវ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង។ បន្ទាប់ពីបានទាក់ទងជាមួយតំបន់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពួកគេបានបញ្ជូនវប្បធម៌របស់ពួកគេ រួមទាំងអក្ខរក្រម បល្លវ ដល់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នេះផងដែរ។ អក្សរ បល្លវ មានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់នេះ។ ហើយមានការវិវត្តន៍ពីអក្សរ បល្លវ ទៅជាអក្សរ បល្លវ ។ ហើយចែកចេញជាពីរផ្នែកធំៗ គឺ អក្សរមនបុរាណ និង អក្សរខមបុរាណ

អក្សរ​ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​នគរ​ផ្សេងៗ​នៅ​ត្រើយ​ម្ខាង ​នៃ​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ​ចាប់​តាំង​ពី​សម័យ ​ក្រុង​អង្គរ​មក​ម្ល៉េះ និងជាគំរូនៃ អក្ខរក្រមថៃ និង អក្ខរក្រមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។

ភាព​ប្លែក​នៃ​អក្សរ​ខ្មែរ​គឺ​អក្សរ​ខ្លះ​នៃ​អក្សរ​បល្លវ​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​អក្សរ​សុខ ឬ​ព្រឿង។ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ពីរ​ទិស គឺ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ (ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ ​ភាសា​ថៃ បាលី និង​ខ្មែរ ) និង​អក្សរ​ខ្មែរ​ក្នុង កម្ពុជា (ប្រើសម្រាប់សរសេរភាសាខ្មែរ និងបាលី)

## អក្សរខ្មែរនៅប្រទេសថៃ 
បានរកឃើញភស្តុតាងនៃការប្រើប្រាស់ អក្សរខ្មែរ បុរាណដើម្បីសរសេរ សំស្រ្កឹត និងខ្មែរនៅភូមិភាគឦសាន កណ្តាល និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។ ចន្លោះពីសតវត្សទី៩ និងទី១១  ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី គ្មានឯកសារបុរាណដូចជាសិលាចារឹកដែលប្រើអក្សរខ្មែរបុរាណនឹងត្រូវបានរកឃើញឡើយ។ នៅតំបន់ភាគខាងជើងចាប់ពី ខេត្តតាក ឡើងលើ ភស្តុតាងស្រដៀងគ្នានេះរួមមាន ទីតាំងបុរាណហៅថា ប្រាសាទថ្ម ប្រាសាទឥដ្ឋ និង ប្រាង្គ បែបខ្មែរបុរាណ ដែលមានគ្រប់ទិសទីក្នុងភូមិភាគឦសាន កណ្តាល និងភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែមិនដែលឃើញនៅតំបន់ភាគខាងជើងទេ។

នៅប្រទេសថៃ អក្សរខ្មែរត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ។ ភាគច្រើនប្រើក្នុងការងារសាសនា។ អក្សរ​ខ្មែរ​ដែល​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ​ជា​ភាសាបាលី​ហៅថា អក្សរ​បាលី​ខ្មែរ អក្សរ​ថៃ​ហៅ​ថា ​អក្សរ​ខម-ថៃ ​ដែល​មាន​អក្ខរក្រម​ខុសពី​អក្សរ​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត ដោយអក្សរថៃ។ ចំណែក​អក្សរ​បាលី​ខ្មែរ​វិញ​បាន​បន្ត​ប្រើ​សម្រាប់​សរសេរ​ភាសាបាលី​ដដែល។ ថ្វីត្បិតតែអក្ខរក្រមថៃ និង អក្ខរក្រម អរិយកះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីសរសេរភាសាបាលីក៏ដោយ។ អក្សរខម-បាលីត្រូវបានលុបចោលនៅសម័យនោះ។ ព្រះបាទ ជូឡាឡុងកន ព្រះអង្គបានបង្កើតព្រះត្រៃបិដកសៀមរាម ហើយប្រើអក្សរថៃជំនួសវិញ។ ដូច្នេះ ការសិក្សាព្រះត្រៃបិដកតាមរយៈអក្សរខ្មែរត្រូវបានលុបចោលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។

## ប្រភេទ 
ទម្រង់ អក្សរខ្មែរ ក្នុងប្រទេសថៃ ទាំងខ្មែរថៃ និងខ្មែរបាលី អាចចែកចេញជា ៣ ប្រភេទ៖

* ការសរសេរអក្សរផ្ចង់គឺរាងចតុកោណកែង និងរាងមូល ប្រើសម្រាប់សរសេរគម្ពីរសាសនា។
* លិខិតចូលនិវត្តន៍ វា​ជា​អង្កត់ទ្រូង បត់​ស្តាំ ប្រើ​ដើម្បី​កត់ត្រា​ការពន្យល់។ ឬសរសេរអក្សរ
* អក្សរខ្មែរ oblique ឬ ចែម ខេម ស្រដៀង​នឹង​អក្សរ​ខ្មែរ​អក្សរឆៀង រាងស្រៈ និងស្រៈផ្សំគឺខុសគ្នាពីពីរខាងលើ។
ពហុធា

ពហុធា ជាប្រមាណវិធីបូករឺដកនៃច្រេីនឯកធា។
រមណីយដ្ឋានទឹកឆា

រមណីយដ្ឋានទឹកឆាមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិថ្ម ឃុំក្រូច ស្រុកព្រៃឈរ ខេត្តកំពង់ចាម។ រមណីយដ្ឋាននេះមានចម្ងាយប្រហែល៤២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តកំពង់ចាម។ តំបន់នេះសក្តានុពលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍រួមមានប្រាសាទបុរាណ និងធារាសាស្រ្តសម្រាប់ស្រោចស្រពដីស្រែកសិកម្មភាគច្រើននៃភ្ញៀវទេសចរគឺនិយមទៅមុជទឹកដ៏ថ្លាយង់ ដែលហូរចេញពីប្រភពទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់នោះមានវារីអគ្គីសនីតូវមួយ ដែលស្ថានាឡើងតាំងថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៣ ដោយជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីរាជរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន។ នៅលើមាត់ទឹកមានប្រាសាទបុរាណមួយឈ្មោះថា ប្រាសាទព្រះធាតុទឹកឆា។
## ឯកសារយោង
ប្រាសាទផ្លាំង

ប្រាសាទផ្លាំងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរស្ទឹងផ្លាំង និងសាសារៀនប្រាសាទ ស្ថិតក្នុងឃុំព្រៃជ្រូក ស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះមានតួប៉មចំនួនមួយ និងហោត្រៃចំនួនមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញជាថ្មបាយក្រៀម។ នៅក្នុងប្រាសាទមានសិលាចារឹកលេខK.៤៥២ ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៩៨៨នៃគ.ស
## ឯកសារយោង 
ផ្លាំង
ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩

**ជម្ងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩** (**COVID-19 pandemic**) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជំងឺរាតត្បាតឆ្លងគឺជាជំងឺរាតត្បាតដែលកំពុងបន្តកើតមាននៃជំងឺក្រិនថ្លើមឆ្នាំ ២០១៩ (COVID-១៩) ដែលបណ្តាលមកពីជំងឺផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរដែលមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម ២ ។ វាត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូងនៅខែធ្នូឆ្នាំ ២០១៩ នៅទីក្រុងវូហានប្រទេសចិន។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសពីការរាតត្បាតជាបន្ទាន់ស្តីពីសុខភាពសាធារណៈនៃការព្រួយបារម្ភអន្តរជាតិនៅខែមករាឆ្នាំ ២០២០ និងការរាតត្បាតរាតត្បាតនៅខែមីនាឆ្នាំ ២០២០ ។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០២១ មានករណីជាង ១១៣ លានករណីត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមានអ្នកស្លាប់ជាង ២,៥២ លាននាក់ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាការពារដោយដ។ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតដ៏សាហាវបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។.
លទ្ធិយោគី

តាមលទ្ធិយោគីជាគម្ពីព្រាហ្មណ៍ គេយល់ថានៅក្នុងរូបយើងនេះមានធម្មជាតិជាសារៈសំខាន់៧ប្រការ វិញ្ញាណនៅខាងក្នុងបំផុត ធម្មជាតិឯទៀត៦ប្រការរុំព័ន្ធវិញ្ញាណជាសង្កាត់។ ពីខាងក្រៅទុកដូចកំពែង៦ជាន់នៅព័ន្ធជុំវិញវិញ្ញាណ។ ឯធម្មជាតិទាំង៧ប្រការនោះមានដូចជា កាយ ចេតកូត(កាយទិព្វ) ប្រាណ សញ្ញា បញ្ញា ចិត្ត វិញ្ញាណ។ បណ្តាលធម្មជាតិទាំង៧ប្រការនេះ កាយជាបំណែកមួយ ដែលមើលឃើញច្បាស់ជាងគេទាំងអស់ ជាបំណែកទន់ទាបគ្រោតគ្រាតអាក្រក់កខ្វក់បំផុតនៅក្នុងរូបយើងនេះ តែកាយមានគុណសំខាន់ណាស់ដែរ ព្រោះកាយជាគ្រឿងបញ្ចុះ ឬជាកំពែងខាងក្រៅយ៉ាងរឹងមាំសំរាប់ការពារវិញ្ញាណ។ ពាក្យប្រាណ(ភាសាសំស្រ្កឹត) ភាសាបាលីបាណនៅក្នុងទីនេះមានសេចក្តីប្លែកពីការប្រើប្រាស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមានសេចក្តីថាជីវិតដូចជាពាក្យថាបាណំប្រែថាជីវិត បាណោប្រែថាសត្វមានជីវិត។ នៅក្នុងលទ្ធិយោគីពាក្យប្រាណសំដៅយកបំណែកមួយនៅក្នុងរូបយើងនេះគឺជាកំពែងទី៤ ដែលរុំព័ន្ធវិញ្ញាណ។ ប្រាណនេះកើតឡើងពីធាតុខាងក្រៅចូលមកតាមដង្ហើមចេញចូលបានជាលទ្ធិយោគីសំដៅឱ្យឧស្សាហ៍ដកដង្ហើមយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធក្នុងទីវាល ដើម្បីចិញ្ចឹមប្រាណឱ្យបានរឹងមាំ។ នៅក្នុងពុទ្ធសាសនា ពាក្យវិញ្ញាណ ជាវេវចនៈ និងចិត្តគឺថាវិញ្ញាណក៏គឺជាចិត្ត ចិត្តក៏គឺជាវិញ្ញាណ។ ឯលទ្ធិយោគីគេយល់ផ្សេងទៅវិញ គេប្រែពាក្យវិញ្ញាណថាអ្នកទទួលដឹង។ វិញ្ញាណនេះជាបំណែកមួយយ៉ាងសំខាន់បំផុតនៅក្នុងរូបកាយយើងនេះ គេប្រៀបជាសេចក្តីថាវិញ្ញាណមានលក្ខណៈជាដុំភ្លើងមួយមិនចេះរលត់ ហើយគេមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកធម្មតាបានទេ ប៉ះពាល់ដោយកាយមិនបានដូចភ្លើងក្នុងដួងព្រះអាទិត្យ ដែលឱ្យជីវិតសព្វសត្វ។ ក្នុងធម្មជាតិ៧ប្រការ ដែលយើងពោលខាងលើនេះ មិនឃើញថាមានពាក្យថាមានជីវិត។ អ្នកយោគីយល់ថាជីវិតមិនមែនជាធម្មជាតិសំខាន់នៅក្នុងរូបយើង គឺមិនមានសារៈប្រយោជន៍ប៉ុនគ្នា និងធម្មជាតិ៧ប្រការឡើយ។ អ្នកយោគីយល់ថា ជីវិតគ្រាន់តែជាធម្មជាតិមួយដោយឡែកផ្សេង បើមិនមានជីវិតរូបរាងកាយយើងក៏រូមយើងមិនអន្តរាយទៅជាអ្វី សឹងតែថារូបយើងអាចស្ថិតស្ថេរប្រព្រឹត្តទៅបាន។
## ឯកសារយោង
ការស្ដារវិបត្តិថវិការជាតិឆ្នាំ១៩៦៦

### ១៦.តើសម្ដេចសីហនុប្រើប្រាស់វិធានការដូចម្ដេចដើម្បីស្ដារវិបត្តិថវិការជាតិចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៦? 
-      នៅឆ្នាំ១៩៦៦  រដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចបោះពុម្ភលុយថ្មីបន្ថែមទៀត តែមិនសម្រេច

-      សម្រេចដាក់ទុនវិនិយោគលើវិស័យភាពយន្តរដ្ឋ ៖ រដ្ឋាភិបាលបានសំឡឹងឃើញពីការដាក់អោយទៅជាកាវិនិយោគទន់លើវិស័យភាពយន្តរដ្ឋម្តង។ ដោយតួឯកប្រមុខរដ្ឋ ព្រះជាយា និងបុត្រ។ដំបូងហាក់បីមានភាពជោគជ័យក្នុងការរកស៊ី រដ្ឋទទួលបានចំណូលយ៉ាងច្រើន។ ពីព្រោះសម័យសង្គមរាស្រ្ត ប្រជាជនពេញចិត្តនិងចង់ឃើញព្រះភ័ក្រ្ត និងសកម្មភាពកាយវិការរបស់ក្សត្រ ទើបនាំគ្នាទៅទស្សនាយ៉ាងច្រើនកុះករ។ យូរៗទៅមនុស្សចាប់ផ្តើមនឿយណាយ នាំអោយបរិមាណ អ្នកទៅទិញសំបុត្រកាន់តែតិចទៅៗ បរិមាណចូលថវិការជាតិចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ ចុងក្រោយវិស័យភាពយន្តត្រូវដួលរលំ។

-      ការបើកកាស៊ីណូរដ្ឋ៖ មធ្យោបាយមួយទៀតសម្រាប់ស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញនោះ គឺ ការបើកកាស៊ីណូរដ្ឋ ពីពេលមុនមានលក្ខណៈតិចតួច។ ក្រោយពេលបើក កាស៊ីណូរដ្ឋជាច្រើនកន្លែងមក មានការចាប់ផ្តើមប្រមូលប្រាក់តុងទីនដើម្បីចូលការិយាល័យ។​ ទីបំផុតនៅក្រោយសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានបង្កើតបនល្បែង ជាច្រើនដែលនាំអោយមានការជំពាក់លុយមានវិបត្តិសង្គមកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ដូចពាក្យថា”ខាតចុងលុងខាតដើម”ដែលមិនអាចស្តារបានឡើយរហូតកើតមានភាពវឹកវរ។

ចុងក្រោយមានវិបត្តិសង្គម នាំអោយមានរដ្ឋប្រហា១៨ មីនា ១៩៧០កើតឡើងព្រោះសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានរត់ចេញទៅក្រៅស្រុក ហើយ លន់ នល់ រៀបចំដើម្បីបំបែកជនជាតិដែលនៅក្នុងប្រទេស ដែលជាវិធីសាស្រ្តមួយដោះស្រាយសង្គមរហូតបើកការទទួល ជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកជាថ្មីម្តងទៀត។
អនុវិទ្យាល័យ​គគីរ

** អនុវិទ្យាល័យ​គគីរ** មានទីតាំង ស្ថិតនៅតាម បណ្ដោយផ្លូវជាតិលេខ ១ នៅខាងកើត ឈៀងខាងត្បូងផ្សារគគីរ ក្នុងឃុំគគីរ ស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល។
វិទ្យាល័យសាន់នីវូ​សំរោងធំ

** វិទ្យាល័យសាន់នីវូ​សំរោងធំ**ជា​វិទ្យាល័យ​ទើប​បង្កើតថ្មី ប្ដូរឈ្មោះ​ពី​អនុវិទ្យាល័យ​សាន់នីវូសំរោងធំ ស្ថិតនៅភូមិជ្រោយដង ឃុំសំរោងធំស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល។
ព្រឹត្តិការណ៍កប៉ាល់សាឡាង MV សេវ៉លលិច

**សាឡាងកូរ៉េខាងត្បូង MV សេវ៉ល** (MV Sewol) () បានក្រឡាប់ថ្ងៃទី 16 ខែមេសា ឆ្នាំ 2014 ចន្លោះពីដឹកអ្នកដំណើរចំនួន ៤៧៥ នាក់ ដែលភាគច្រើនជានិស្សិតពីសាលាវិទ្យាល័យដាន់វ៉ន់ ទីក្រុងអាន់សាន បានធ្វើដំណើរពីទីក្រុងអ៊ិនឆុនទៅកោះជេជូ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ទូកចំនួន 6.825 តោន ផ្ញើសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ឆ្ងាយ​ពីកោះខ្វាន់មែដូ នៅម៉ោង 8,58 ម៉ោងតាមវេលាស្តង់ដារកូរ៉េ

អ្នកដំណើរជាច្រើនត្រូវបានជួយសង្គ្រោះដោយទូកនេសាទនិងទូកដឹកទំនិញផ្សេងទៀត ដែលជារយៈពេលដំបូង 30 នាទីក្រោយមក ទូករបស់ឆ្មាំឆ្នេរសមុទ្រនិងទូករបស់កងទ័ពជើងទឹកកូរ៉េខាងត្បូងបានមកដល់ រួមទាំងឧទ្ធម្ភាគចក្រ មានព្យាយាមជួយបន្តដោយរដ្ឋបាលកូរ៉េខាងត្បូង កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមពលរដ្ឋនិងក្រុមឯកជន

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ 2014
សាឡា ឡា កាណេដា

Sarlat-la-Canédaដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា Sarlat គឺជាទីក្រុងមួយនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសបារាំង។ អនុតំបន់និងការិយាល័យកណ្តាលនៃខាន់តុននៃនាយកដ្ឋានដាដូហ្គែននៅតំបន់ណៅវ៉ល - អាគីតានីនមានប្រជាជនចំនួន ៩,១២៧ នាក់នៅឆ្នាំ ២០១៨ និងស្ថិតនៅចំកណ្តាលតំបន់ទីក្រុងដែលមានប្រជាជន ១៩២២០ នាក់។ ប្រជាជននៅទីនោះត្រូវបានគេហៅថា Sarladais (អេស) ។ រាជធានីភេរ័រណឺរណឺរនៅលើគែមនៃត្រេសឌឺឃឺឃឺរីទីក្រុងប្រវត្តិសាស្រ្តនេះគឺជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលល្បីល្បាញដោយសារភាពអស្ចារ្យរបស់វាដែលមានតាំងពីសម័យមជ្ឈិមសម័យនិងការចាប់ផ្តើមនៃក្រុមហ៊ុនរ៉ូណាសិន (ពីសតវត្សទី ១៣ ដល់សតវត្សទី ១៦) ។ កណ្តាលទីក្រុងនៃភាពដូចគ្នាតែមួយដ៏អស្ចារ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបណ្តាញនៃឌុយនិងឌុយដ៏ស្អាតរាងការ៉េដែលមានម្លប់ជាជួរដោយមានវិមានដែលមានដំបូលប្រក់ក្បឿង។ ដឺសាវីនកាក់រឺអធិបតី។ មជ្ឈមណ្ឌលប្រសាទនៃទីក្រុងគឺទីកន្លែងដឺឡារីប្រេសដែលមានជួរជាមួយផ្ទៃរាបស្មើគឺជាអាសនៈនៃទីផ្សាដែលជាកន្លែងពិសេសរបស់តំបន់នេះត្រូវបានលក់ៈចំណីហ្វីលីងត្រីងៀតផ្លែល្វានិងវ៉ាល់ណាត់។ នៅក្នុងការពង្រីករបស់វាវិហារ Saint-Sacerdos និងវិមានរបស់ប៊ីស្សពបើកចូលទៅក្នុងទស្សនៈដែលរំ,កយើងថា Sarlat គឺជាទីក្រុងគ្រឹស្តសាសនាមួយអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ជាមួយនឹងតំបន់ទីក្រុងមជ្ឈិមសម័យដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក Sarlat គឺជាទីក្រុងដំបូងដែលទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីច្បាប់ Malraux ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ ។ ទីក្រុង Perigordian តូចមួយនេះត្រូវបានទស្សនាដោយអ្នកទេសចររាប់រយពាន់នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំហើយម្តងម្កាលក៏ជាកន្លែងកំណត់ខ្សែភាពយន្តប្រវត្តិសាស្ត្រផងដែរ។ ។ 

Sarlat-la-Canéda-Place.jpg

Sarlat-medieval-city-by-night-13.jpg|Kuća De La Boétie, besmrtnog prijatelja Montaignea

Sarlat.jpg|Centar Sarlata
លទ្ធិព្រាហ្មណ៍

ព្រាហ្មណ៍និយម ឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍កើតមានតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៥ មុនគ្រឹស្តសករាជ ជាទស្សនៈ ទ្រឹស្តី គោរពនិយមតាមពួកព្រាហ្មណ៍គោរពបូជាទេវៈ អាទិទេព។ អាទិទេព ឬទេវៈសំខាន់ៗក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍មាន៣ហៅថា ត្រីមូ៌តិគឺ៖ ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនារាយណ៍ ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ និងព្រះព្រហ្ម។
## វិធីប្រតិបត្តិនៅក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ 
ពួកព្រាហ្មណ៍តែងតែមានទស្សនៈយល់ថា  លោកៈ លោកធាតុ ធម្មជាតិ វត្ថុទាំងអស់នៅក្នុងលោកសុទ្ធតែកើតឡើងដោយសារអាទិទេព។ អាទិទេព បង្កើតពុទ្ធិ ភាវៈ សិខៈ។ អាទិទេពអាចឱ្យសុខទុក្ខ អាក្រក់ល្អ ចម្រើនវិនាស ដល់មនុស្សសត្វគ្រប់រូបមានវាសនា ភ័ព្វសំណាង ឬគ្មានគឺអាស្រ័យលើអាទិទេពជាអ្នកកំណត់។ បើអាទិទេពឱ្យរស់កបានរស់   បើអាទិទេពឱ្យស្លាប់ក៏ត្រូវស្លាប់ ពុំអាចប្រកែងជជែកតវ៉ាបានឡើយ។ ដោយមានជំនឿយ៉ាងនេះ ទើបពួកព្រាហ្មណ៍បញ្ចេញទស្សនាថា មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីបានសេចក្តីសុខ ត្រូវមានភក្តីភាពយ៉ាងមុតមាំចំពោះអាទិទេពហើយត្រូវប្រព្រឹត្ត ប្រតិបត្តិចិត្តគំនិតខ្លួនឱ្យត្រូវតាមបំណង និងស្របតាមព្រះទ័យអាទិទេព។ ឯវិធីត្រូវប្រព្រឹត្ត ប្រតិបត្តិបំពេញបំណងបំពេញព្រះទ័យអាទិទេពមានគោលសំខាន់ៗបួនយ៉ាងដូចជា ភក្តី ការបំពេញតបៈ និងយោគៈ ពិធីបូជាយញ និងបូជាអគ្គី ពិធីសិវរាត្រី និងមុជទឹកលាងបាប។ 
## ឯកសារយោង
សាន់ទិ ដួងស្វាង

**សាន់ទិ ដួងស្វាង** ( 10 មករា 1968 - 4 វិច្ឆិកា 2016) ឈ្មោះ​ពិត **ចរេ ភូថង** () ជាអ្នកចម្រៀងលូកធុងប្រុសជនជាតិថៃ

## ប្រវត្តិ 
កើតថ្ងៃទី 10 មករា 1968 នៅខេត្តចង្វាត់ភិចិត្រ ប្រទេសថៃ គាត់បានឡើងឆាកតន្រ្តីនៅចន្លោះឆ្នាំ 1986 ដល់ឆ្នាំ 2016 និងគាត់បានស្លាប់កើតថ្ងៃទី 4 វិច្ឆិកា 2016 នៅខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម អាយុ 48 ឆ្នាំ

## ការងារតន្រ្តី 
* *ថើបមិនផ្អែម* (จูบไม่หวาน)
* *ដកពាក្យសម្បថ* (ถอนคำสาบาน)
* *អ្នកលូកធុងក្រីក្រ* (ลูกทุ่งคนยาก)
* *ស្នេហ៍នេះមានកម្ម* (รักนี้มีกรรม)
* *នាងអណ្តែតនាងភ្លេច* (นางลอย นางลืม)

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងថៃ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងប្រុសថៃ
ឃុំដូនកែវ

**ឃុំដូនកែវ** ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាបមាន ១៣ ភូមិ ៖
ភូមិគោកត្នោត

**ភូមិគោកត្នោត** គឺជាភូមិមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវមិត្តភាពកម្ពុជា-កូរ៉េខាងលិចទីក្រុងអង្គរធំនៅក្នុងសង្កាត់គោកចក​ ក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាបនិងមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹងភូមិពាម ឃុំដូនកែវ ស្រុកពួកខាងជើងជាប់នឹងភូមិប្រាសាទចារ្យ ឃុំដូនកែវ ស្រុកពួកខាងត្បូងជាប់នឹងបារាយណ៍ទឹកថ្លានិងខាងកើតជាប់នឹងភូមិគោកបេង សង្កាត់គោកចក។ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងភូមិនេះគឺអាស្រ័យភោគផលកសិកម្មបន្ទាប់មកគឺទាញផលពីទេសចរណ៍និងនេសាទពីបារាយណ៍ទឹកថ្លា។ជាភូមិបុរាណដែលមានវ័យចំណាស់ហើយជាភូមិដែលមានទីតាំងអំណោយផលល្អទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាជាពិសេសគឺនៅរៀងរាល់ថ្ងៃសៅរ៍នឹងអាទិត្យចុងសប្តាហ៍។ភូមិនេះជាភូមិបុរាណដែលហ៊ុមព័ទ្ធដោយព្រៃប្រឹក្សាដ៏ខៀវស្រងាត់។អ្វីដែលពិសេសនោះគឺភូមិនេះស្ថិតនៅស្របនឹងបារាយណ៍ទឹកថ្លាដែលភ្ញៀវទេសចរអាចជិះកាណូតលំហែនៅរដូវវស្សា​ចំណែកនៅបរិវេណជុំវិញភ្ញៀវទេសចរអាចជិះកង់ទស្សនាស្រុកស្រែជិះទូកលេងកម្សាន្តតាមបារាយណ៍និងគយគន់មើលថ្ងៃលិចយ៉ាង រ៉ូម៉េនទិចនៅមាត់ទឹក។
ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី

**ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី** (, ; 26 តុលា 1919&nbsp;– 27 កក្កដា 1980), បានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា សាហ៍** (), គឺជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ពីថ្ងៃទី 16 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1941 រហូតដល់ការផ្តួលរំលំរបស់គាត់នៅក្នុងបដិវត្តអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃទី 11 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1979 ដោយសារឋានៈជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃអ៊ីរ៉ង់ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ជាធម្មតាថា **ព្រះសាហ៍**

## ឯកសារយោង
ពេជ្រ ទុំក្រវិល

**ពេជ្រ ទុំក្រវិល**​ ជាអ្នកប្រាជ្ញ​]][អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ និងជាសិល្បករ​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​សិល្បករ​សម្តែង​ដ៏​ល្បី​បំផុត​របស់[​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​តួ​ប្រចាំ​រោង​មហោស្រព​នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៦០ និង​បាន​ជួយ​កែ​សម្រួល​ឲ្យ​មាន​ការ​សម្តែង​ឡើង​វិញ បន្ទាប់ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​ដួល​រលំ​។​​ 

## ប្រវត្តិរូប​សង្ខេប 
**លោក​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ពេជ្រ** ទុំ​ក្រវិល មាន​ឈ្មោះ​ដើម ឈន ទត កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៣ ក្នុង​ភូមិ​សសី ឃុំ​កោះ​ចិន ស្រុក​ពញាឮ ខេត្ត​កណ្តាល។ ឪពុក​របស់​លោក​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​មាន​ឈ្មោះ​ជួន ឈន និង​ម្តាយ​ឈ្មោះ​ញុង យ៉ុម ជា​កសិករ។

​លោក​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​គឺជា​អតីត​និស្សិត​សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦៣ ដល់ ១៩៦៧ រួចមក​លោក​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ក៏បាន​ក្លាយ​ទៅជា​សាស្ត្រាចារ្យ​បង្រៀន​ផ្នែក​សិល្បៈ​នៅ​ទីនោះ​មក។

លោក ពេជ្រ ទុំក្រវិល មាន​ឈ្មោះ​បោះ​សំឡេង​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៦០ ដោយសារ​ការ​បកស្រាយ​តួនាទី​របស់​តួ ទុំ ក្នុង “រឿង​ទុំ​ទាវ” ។

នៅ​រស់​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហម លោក ទុំក្រវិល បាន​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​សិល្បៈ​សម្តែង​រស់​ឡើង​វិញ ដោយ​រៀបចំ​ក្រុម​សម្តែង និង​រៀបចំ​ការ​សម្តែង​តាម​រយៈ​ក្រសួង​វប្បធម៌​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៨០។ លោក​ក៏​បាន​និពន្ធ​និង​ផលិត​រឿង “ការ​អភិវឌ្ឍ​ជាតិ​កម្ពុជា” នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៣។

## ​ស្នាដៃ 
លោក ទុំក្រវិល បាន​និពន្ធ​សៀវភៅ​២១​ក្បាល​ស្តីពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​ប្រពៃណី​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។ 

លោក​ក៏បាន​ចូលរួម​រៀបចំ ​ឯកសារ​ដើម្បី ​បញ្ចូល​ល្ខោន​ស្បែក​ធំ​របស់ខ្មែរ​ជា​បេតិកភណ្ឌ​រូបិយ៍​នៅ​ក្នុង​អង្គការ​យូណេស្កូ​ផង​ដែរ។

## កិត្តិស័ព្ទ  
លុះ​មក​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៩៩ លោក​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​បាន​ទទួល​ជ័យ​លាភី​លេខ១ នៅ​កម្ពុជា ខាង​ផ្នែក​តែង​និពន្ធ​ប្រចាំ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅ​ឆ្នាំ២០០១ លោក​ក៏​បាន​ទទួល​បរិញ្ញាប័ត្រ​ភាសា​បារាំង និង​វិញ្ញាប័ណ្ឌប័ត្រ​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​វប្បធម៌​សិល្បៈ ពី​រាជ​បណ្ឌិត​សភា​កម្ពុជា។ នៅ​ឆ្នាំ ២០០២ ទទួល​បាន​ងារ​ជា​វិរៈ​សិល្បៈករ​កម្ពុជា។

## ឯកសារ​យោង​ 
## ឯកសារ​យោង​ 
* ​សៀវភៅ អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​សតវត្ស​ទី២០
* សៀវភៅ ភាសាខ្មែរ ថ្នាក់ទី៣
រដ្ឋប្រហារ

**រដ្ឋប្រហារ** (ភាសាបារាំង៖ coup d'état) គឺជាដំណើរនៃការដកហូតនិងរឹបអូសសិទ្ធិអំណាចពីរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងប្រទេសឬតំបន់ណាមួយ។ ជាធម្មតា វាគឺជាសកម្មភាពរឹបអូសយកអំណាចដោយខុសច្បាប់និងផ្ទុយពីច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយបក្សពួកនយោបាយ យោធា ឬជនផ្តាច់ការណាម្នាក់។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
យោងទៅតាមសំណុំទិន្នន័យរបស់លោកក្លេតុន តែននិងចូណាតាន ផូវែលបានឱ្យដឹងថា៖ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥០ ដល់ឆ្នាំ២០១០, រដ្ឋប្រហារសរុបមានចំនួន ៤៥៧ ដោយក្នុងនោះមាន ២២៧ (៤៩.៧%) ជារដ្ឋប្រហារបានសម្រេច និង ២៣០ (៥០.៣%) ជារដ្ឋប្រហារបរាជ័យ។ យោងតាមប្រភពដដែលបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប្រហារតែងកើតមានភាគច្រើននៅទ្វីបអាហ្រ្វិកនិងអាមេរិក (៣៦.៥% និង ៣១.៩%) បន្ទាប់មកគឺទ្វីបអាស៊ីនិងតំបន់បស្ចឹមបូព៌ា (១៣.១% និង ១៥.៨%) ចំណែកឯទ្វីបអឺរ៉ុបវិញបានជួបព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារតិចជាងគេគឺ ២.៦%។ រដ្ឋប្រហារដែលកើតមាននៅក្រោយសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ភាគច្រើនជារដ្ឋប្រហារដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក៏ប៉ុន្តែសម្រាប់រដ្ឋប្រហារខ្លះវិញគឺបានទទួលនូវរដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការទៅវិញ។ 

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងឆ្នាំ២០១៦ បានចាត់ថ្នាក់លទ្ធផលនៃរដ្ឋប្រហារជា ៤ គឺ៖ 

យោងតាមការស្រាវជ្រាវបានឱ្យយើងដឹងថារដ្ឋប្រហារប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃរដ្ឋប្រហារទាំងអស់នៅលើពិភពលោក (ទាំងអំឡុងនិងក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់) គឺសុទ្ធតែបានអនុញ្ញាតឱ្យរបបអត្ថាធិបតេយ្យលេចឡើង (របបដែលអំណាចស្ទើរទាំងអស់ត្រូវធ្លាក់មកនៅក្រោមបុគ្គលម្នាក់)។ រដ្ឋប្រហារមួយភាគបីនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់និងរដ្ឋប្រហារ ១២% នៅក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់បានធ្វើឱ្យរបបដឹកនាំក្នុងប្រទេសនីមួយៗត្រឡប់ច្រាស់គ្នា (ឧទាហរណ៍៖ របបកុម្មុយនិស្ត–>ប្រជាធិបតេយ្យ)។ វត្តមាននៃរដ្ឋប្រហារប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់គឺមានប្រមាណ ១២% ហើយបន្ទាប់ពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់បានបញ្ចប់វាបានកើនឡើងដល់ទៅ ៤០%។ 

## បញ្ជីមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្នដែលបានឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារ
## ឯកសារយោង
ព្រះភៃសជ្យគុរុ

ព្រះភៃសជ្យគុរុគឺជាព្រះពុទ្ធព្យាបាលរោគជាទីនិយមនៅប្រទេសចិន ប្រទេសជប៉ុន និងទីបេ។ ក្នុងជាតិ ដែលព្រះអង្គជាព្រះពោធិសត្វ ព្រះអង្គបានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចំនួន១២ថា នឹងសង្គ្រោះមនុស្សលោក។ នៅក្នុងនោះមានសច្ចាប្រណិធាន២ ដែលយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេសនឹងការព្យាបាលរោគផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយ។ សិលាចារឹកមូលស្ថាបនានៃអារោគ្យសាលារបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧បានចែងថានៅក្នុងសេនាសនៈនីមួយៗមានខាងព្រះពុទ្ធសាសនាបីព្រះអង្គគឺ នៅចំកណ្តាលព្រះភៃសជ្យគុរុវៃឌូរ្យប្រភារាជ អមដោយព្រះពោធិសត្វពីរអង្គគឺ ព្រះសូរ្យវៃរោចនចណ្ឌរោចិស និងព្រះចន្ទ្រវៃរោចនរោហិណីចៈ។ នៅក្នុងចារឹកខ្លីៗនៃ ប្រាសាទបាយ័នក៏មានចែងអំពីព្រះនាមរបស់ព្រះភៃសជ្យគុរុប្រាំបួនដង និងមួយដងទៀតជាមួយព្រះនាមរបស់ព្រះសូរ្យវៃរោចនចណ្ឌរោចិស និងព្រះចន្ទ្ររោចវៃរោចនរោហិណីចៈ។ សិលាចារឹកមន្ទីរពេទ្យក៏បានបញ្ជាក់ថា ការលឺព្រះនាមរបស់ព្រះភៃសជ្យគុរុជាការល្មមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីព្យាបាលរោគផ្លូវចិត្ត និងរោគផ្លូវកាយ។
## ឯកសារយោង 
ព្រះពុទ្ធស្តេចថ្នាំ ព្រះនាម ភៃសជ្យគុរុ-भैषज्यगुरु
យោងតាមឯកសាររបស់ បរទេស ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាចរកឃើញដែលមានព្រះនាមផ្សេងៗគ្នា

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bhaisajyaguru
ពិធីរំដោះគ្រោះ

ក្រោយពីជួបប្រទះនូវគ្រោះថ្នាក់ ឬជំងឺណាមួយ ដែលបណ្តាលមកពីប្រការផ្សេងៗជនជាតិខ្មែរទាំងពីរភេទតែងតែប្រារព្ធពិធីរំដោះគ្រោះតាមជំនឿទំនៀមទម្លាប់ដូនតាខ្លួន។ បុព្វហេតុដែលនាំឱ្យគេប្រារព្ធពិធីកម្មនេះ បណ្តាលមកពីកេចង់ឱ្យឧបទ្រពចង្រៃ ដែលកំពុងយាយីទាំងផ្លូវកាយ​និងផ្លូវចិត្តចាកចេញពីខ្លួនប្រាណរបស់ពួកគេ។​ ដើម្បីសម្រេចបំណងពិសិដ្ឋនេះគេត្រូវពឹងផ្អែកលើព្រះភក្ខុសង្ឃទាំងស្រុង ដែលជាអ្នកសូត្រមន្ត រំដោះគ្រោះដំណាងនៅទីនោះ។ 
## ឯកសារយោង
វ៉ាក់សាំងអសកម្ម

**វ៉ាក់សាំងអសកម្ម** មួយ (ឬ **វ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានសម្លាប់** ) គឺជា វ៉ាក់សាំង ដែលមានភាគល្អិតរបស់ វីរុស បាក់តេរី ឬ ភ្នាក់ងារបង្ករោគ ដទៃទៀតដែលត្រូវបានលូតលាស់នៅក្នុង មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះ ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានសម្លាប់ដើម្បីបំផ្លាញសមត្ថភាពផលិតជំងឺ។ ផ្ទុយទៅវិញវ៉ាក់សាំងដែលនៅរស់ប្រើភ្នាក់ងារបង្ករោគដែលនៅតែមានជីវិត (ប៉ុន្តែស្ទើរតែត្រូវបានគេ បង្អាកសម្មភាព នោះគឺខ្សោយ) ។ ភ្នាក់ងារបង្ករោគសម្រាប់វ៉ាក់សាំងអសកម្មត្រូវបានបង្កើតក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រងហើយត្រូវបានសម្លាប់ដើម្បីកាត់បន្ថយការឆ្លងហើយដូច្នេះការពារ ការឆ្លង ពីវ៉ាក់សាំង។  វីរុសត្រូវបានសម្លាប់ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រដូចជាកម្តៅឬ formaldehyde ។

វ៉ាក់សាំងអសកម្មត្រូវបានបែកចែកចាត់ថ្នាក់អាស្រ័យលើវិធីសាស្ត្រដែលប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យវីរុសអសកម្ម។  *វ៉ាក់សាំងវីរុសទាំងស្រុង*ប្រើការបំណែកវីរុសទាំងមូលបំផ្លាញដោយប្រើកំដៅសារធាតុគីមីឬវិទ្យុសកម្ម។  *វ៉ាក់សាំងវិរុសបំបែក* ត្រូវបានផលិតដោយប្រើទឹកសម្លាប់វីរុស។  ***Subunit vaccines*** ត្រូវបានផលិតដោយសម្អាតចេញ antigens ដែលជំរុញឱ្យបានល្អបំផុត ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅវិរុស ខណៈពេលយកសមាសភាគផ្សេងទៀតជាការចាំបាច់សម្រាប់មេរោគដើម្បីចម្លងឬរស់បានឬដែលអាចបណ្តាលឱ្យ មានប្រតិកម្មអវិជ្ជមាន **។ ** 

ដោយសារតែវីរុសអសកម្មមានទំនោរទៅរកការឆ្លើយតបខ្សោយដោយ ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ជាងវីរុសដែលនៅរស់ ការចាក់ថ្នាំការពាររោគ និងការចាក់ថ្នាំ "booste " ច្រើនដងអាចត្រូវបានគេតម្រូវឱ្យផ្តល់នូវការឆ្លើយតបភាពស៊ាំដែលមានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងនឹងរោគ។    វ៉ាក់សាំងដែលខ្វះសមត្ថភាពច្រើនតែផ្តល់ផលល្អសម្រាប់មនុស្សដែលមានសុខភាពល្អជាទូទៅព្រោះតែមួយដូសច្រើនតែមានសុវត្ថិភាពនិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយមនុស្សមួយចំនួនមិនអាចទទួលថ្នាំបង្ការដែលមានការចាប់អារម្មណ៍បានទេពីព្រោះភ្នាក់ងារបង្កជំងឺបង្កហានិភ័យច្រើនពេកសម្រាប់ពួកគេ (ឧទាហរណ៍ មនុស្សចាស់ ឬមនុស្សដែលមាន ភាពស៊ាំខ្សោយ ) ។ ចំពោះអ្នកជំងឺទាំងនោះវ៉ាក់សាំងអសកម្មអាចផ្តល់ការការពារ។

## ឧទាហរណ៍ 
* វីរុស ៖
** ចាក់ វ៉ាក់សាំងជំងឺខួរឆ្អឹងខ្នង ( វ៉ាក់សាំង Salk )
** វ៉ាក់សាំងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ A
** វ៉ាក់សាំងជំងឺឆ្កួតជ្រូក
** វ៉ាក់សាំងផ្តាសាយ ភាគច្រើន
** ចាក់វ៉ាក់សាំងជំងឺរលាកស្រោមខួរក្បាល
* **បាក់តេរី** ៖
** ចាក់ វ៉ាក់សាំងធាតុបង្កជំងឺ
** វ៉ាក់សាំងអាសន្នរោគ
** វ៉ាក់សាំងប៉េស្ត
** វ៉ាក់សាំងជំងឺប៉េសសាយស

## យន្ដការ 
ចំនែកតូចៗនៃធាតុបង្កជំងឺត្រូវបានបំផ្លាញនិងមិនអាចបែងចែកបានទេ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរក្សានូវរូបរាងមួយចំនួនរបស់ពួកគេដើម្បីប្រព័ន្ធភាពស៊ាំកត់សម្គាល់និងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំមានសកម្មភាពក្នុង។ នៅពេលផលិតបានត្រឹមត្រូវវ៉ាក់សាំងមិនឆ្លងទេប៉ុន្តែភាពអសកម្មដែលមិនត្រឹមត្រូវអាចបណ្តាលឱ្យមានភាគល្អិតនៅដដែលនិងឆ្លង។ ដោយសារតែធាតុបង្កជំងឺបានសម្លាប់ក្នុងវ៉ាក់សាំងត្រឹមត្រូវ វាមិនអាចកង្កើតបានឡើយដូច្នេះត្រូវចាក់រំលឹកឡើងវិញតាមកំណត់ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងភាពសុំា។

## References
ព្រះអង្គម្ចាស់ភីលីព ឌុកនៃអេឌីនបឺក

**ព្រះអង្គម្ចាស់ភីលីព ឌុកនៃអេឌីនបឺក** (, ១០ មិថុនា ១៩២១ - ៩ មេសា ២០២១) ជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សអង់គ្លេសនិងជាព្រះរាជភស្តា(ស្វាមី)​របស់មហាក្សត្រីយានីអេលីសាបិតទី ២

ទ្រង់ភីលីពប្រសូតនៅក្នុងគ្រួសាររាជវង្សក្រិកនិងដាណឺម៉ាក​នារាជាណាចក្រក្រិក ប៉ុន្តែគ្រួសាររបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេនិរទេសចេញពីប្រទេសនៅពេលទ្រង់មានអាយុ ១៨ ខែ បន្ទាប់ពីបានទទួលការអប់រំនៅប្រទេសបារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស ទ្រង់បានចូលរួមជាមួយកងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៣៩ ដែលមានអាយុ ១៨ ឆ្នាំ ចាប់ពីខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៣៩ ទ្រង់ចាប់ផ្តើមត្រូវគ្នាជាមួយម្ចាស់ក្សត្រីអេលីសាបិតអាយុ ១៣ ឆ្នាំ ដែលទ្រង់បានជួបគ្នាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៣៤ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ពេលដែលទ្រង់បានបម្រើជាមួយភាពខុសគ្នានៅក្នុងកងនាវាមេឌីទែរ៉ាណេនិងប៉ាស៊ីហ្វិក។បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម អង្គម្ចាស់ភីលីពត្រូវបានផ្តល់ការអនុញ្ញាតដោយព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គចចទី​ ៦ ហើយបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងអេលីសាបិតទី ២ មុនពេលការប្រកាសជាផ្លូវការនៃការចូលរួមរបស់ពួកគេនៅខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៤៧ ទ្រង់បានបោះបង់ចោលចំណងជើងនិងស្ទីលក្រិកនិងដាណឺម៉ាករបស់ទ្រង់បានក្លាយជាបញ្ហាអង់គ្លេស និងបានយកនាមរាជត្រកូលម៉ោនបាតថេនរបស់ម្ដាយជីដូនជីតារបស់ទ្រង់ ទ្រង់ក៏បានរៀបការជាមួយអេលីសាបិតនៅថ្ងៃទី ២០ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៤៧ មុនពេលរៀបអភិសេក គាត់ត្រូវបានគេផ្តល់ឱ្យនូវព្រះគោរមងារខ្ពស់របស់ព្រះអង្គនិងបានបង្កើត ឌុកនៃអេឌីនបឺក អឺលនៃមេរីអូណិត និងបារូន ហ្គ្រីនវីស ដោយព្រះអង្គចចទី ៦ អង្គម្ចាស់ភីលីពបានចាកចេញពីការបម្រើយោធាយ៉ាងសកម្មនៅពេលដែលព្រះនាងអេលីសាបិតបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រីយានី(ស្តេចស្រី)​នៅឆ្នាំ ១៩៥២ បានដល់ឋានៈជាមេបញ្ជាការ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះអង្គម្ចាស់អង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៥៧ អង្គម្ចាស់ភីលីពមានបុត្របួននាក់ជាមួយមហាក្សត្រីយានីអេលីសាបិត៖ ព្រះអង្គម្ចាស់ឆាល ព្រះអង្គម្ចាស់នៃវែល, ព្រះនាងអាន ព្រះនាងនៃរាជវង្ស, ព្រះអង្គម្ចាស់អានឌ្រូវ ឌុកនៃយ៉ក និងព្រះអង្គម្ចាស់អេដវឺដ អឺលនៃវឺសសិក តាមរយៈបទបញ្ជាអង់គ្លេសជាក្រុមប្រឹក្សាដែលបានចេញនៅឆ្នាំ ១៩៦០ កូនចៅរបស់ប្តីប្រពន្ធដែលមិនមានសិទ្ធិ​ស្នងរាជ្យនិងឋានៈជាស្តេចអាចប្រើនាមត្រកូលម៉ោនបាតថេន-វិនដ៍សឺរ ដែលត្រូវបានប្រើដោយសមាជិករាជវង្សខ្លះដែលកាន់តំណែងដូចជាព្រះនាងអាន,​ ព្រះអង្គម្ចាស់អានឌ្រូវ,​ និងព្រះ​អង្គម្ចាស់អេដវឺដ

អង្គម្ចាស់​ភីលីព​ ទ្រង់ចូលចិត្តកីឡា ភីលីពបានជួយអភិវឌ្ឍព្រឹត្តិការណ៍ជិះសេះប្រណាំង ទ្រង់ជាអ្នកឧបត្ថម្ភ ប្រធានឬសមាជិកនៃអង្គការជាង ៧៨០ អង្គការ ហើយគាត់បានបម្រើការជាប្រធានរបស់ពានរង្វាន់របស់ឌុកនៃអេឌីនបឺក កម្មវិធីកែលម្អខ្លួនឯងសំរាប់យុវជនដែលមានអាយុពី ១៤ ទៅ ២៤ ឆ្នាំ ទ្រង់គឺជាអ្នកគ្រងយសដែលយូរជាងគេបំផុតនៃរាជាធិបតេយ្យអង់គ្លេសនិងជាសមាជិក(បុរស)​ដែលមានទិឃាយុវែងបំផុតនៃគ្រួសាររាជវង្សអង់គ្លេស ព្រះអង្គបានចូលនិវត្តន៍ពីព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃទី ២ ខែសីហាឆ្នាំ ២០១៧ អាយុ ៩៦ ឆ្នាំ បានបញ្ចប់ការភ្ជាប់ទោលចំនួន ២២,២១៩ និងសុន្ទរកថាចំនួន ៥.៤៩៣ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥២ អង្គម្ចាស់ភីលីពបានសុគតនៅថ្ងៃទី ៩ ខែមេសាឆ្នាំ ២០២១ ពីរខែមុនថ្ងៃកំណើតគម្រប់ ១០០ ឆ្នាំរបស់ទ្រង់

## ឯកសារយោង
អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ

អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៣។  អ្នកផ្តើមគំនិតបង្កើតអង្គការនេះគឺលោក ហង់រីឌុយណង់ ដែលជាជនជាតិស្វីស និងជាអតីតពាណិជ្ជករ។ បដិរូបអង្គការកាកបាទក្រហមគឺជាសញ្ញាកាកបាទក្រហមលើពណ៌ស នៅប្រទេសម៉ូស្លូវិញ។ គេប្រើសញ្ញាអឌ្ឈចន្ទក្រហមលើផ្ទៃពណ៌សគឺមានចំនិតលោកខែក្រហម តែបដិរូបទាំងពីរខុសគ្នាតែរូប ចំណែកអត្ថន័យវិញគឺដូចគ្នា។ គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានរបស់អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិមានចំនួន ៧ប្រការដូចជា៖ មនុស្សធម៌ មិនលំអៀង អព្យាក្រិត ឯករាជ្យភាព បម្រើដោយស្ម័គ្រចិត្ត ឯកភាព សកលភាព។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
នេពយីដោ

រូបភាពតូច
ទីក្រុង**នេពយីដោ**ជារដ្ឋធានី ប្រទេសភូមា មីយ៉ាន់ម៉ា កាលពីឆ្នាំ២០០៦ ទីក្រុងណៃពីដោត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរឡើងនៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៥ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃក្រុង យុាំងហ្គូន ទីក្រុងមួយនេះចែកជា៨ ខណ្ឌ ដែលមានប្រជាជនចំនួន ៩២៤៦០៨នាក់និងដង់សុីតេចំនួន១៣១/km2 នេពយីដោវាគឺស្ថិតនៅ ចំកណ្តាលប្រទេសភូមា( មីយ៉ាន់ម៉ា)និងមានភូមិសាស្ត្រល្អប្រសើរ ដូចនេះហើយទើបរដ្ឋាភិបាល មីយ៉ាន់ម៉ាបាន ជ្រើសរើសទីតាំងនេះជាទីក្រុងនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ទីក្រុងមួយនេះមាន ផ្ទៃដីចំនួន ៧០៥៤,៣៧ Km2 ណៃពិដោគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំលំដាប់ទីបីរបស់ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ ទីក្រុងនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃ ដែនដីសហភាពណៃពីដោរ ។  ទីក្រុងដែលត្រូវបានគេស្គាល់តែថាជាស្រុកភីនម៉ាណាបានក្លាយជារដ្ឋធានី នេពយីដោ ជំនួស ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ជាផ្លូវការជារាជធានីរដ្ឋបាលមីយ៉ាន់ម៉ានៅថ្ងៃទី ៦ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ២០០៥ ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ខ្លួនត្រូវបានគេបង្ហាញឱ្យដឹងជាសាធារណៈដោយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថ្ងៃទី ២៧ ខែមីនាឆ្នាំ ២០០៦ ។

## ពាក្យ 
*ណៃពិដោ* គឺជា ភាសាភូមាសម្រាប់“ ការស្នាក់នៅរបស់ស្តេច” ហើយជាទូទៅត្រូវបានបកប្រែថាជា“ រាជធានី”  “ អាសនៈរបស់ស្តេច” ឬ“ កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ស្តេច” ។ តាមប្រពៃណី, វាត្រូវបានគេប្រើជាបច្ច័យមួយដើម្បីឈ្មោះនៃរាជធានីដូចជា ទីក្រុង ម៉ាន់ដាឡាយ ដែលត្រូវបានគេហៅ យ៉ាថាន់ណារ៉ុង ទីក្រុងណៃពិដោ ( ရတနာပုံနေပြည်တော် ) ។

## ភូមិសាស្ត្រ 
## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
**មូលហេតុនៃការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋធានីរ៉ង់ហ្គូនទៅណៃពិដោរ**

ការផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីនេះគឺដោយសារទីក្រុង រ៉ង់ហ្គូន គឺជារដ្ឋធានីសេដ្ឋកិច្ច យ៉ាងសំខាន់របស់ភូមានិងប្រជាជនដ៏ច្រើនដែលកំពុងតែរស់នៅ ការប្តូររដ្ឋធានីនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយសារការខ្វះខាតនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅទីក្រុងរ៉៉ង់ហ្គូន បច្ចុប្បន្នទីតាំងមួយនេះនៃទីក្រុង ណៃពិដោ គឺជាទីតាំងនៃទីបញ្ជាការយោធាឯករាជ្យ ភូមា (BIA) ដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ភូមា គឺលោក អង់សាន

**ប្រវត្តិ**

ណៃពីដោមានប្រវត្តិខ្លីថាជាទឹកដីដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងទ័ព ឯករាជ្យភូមា ដែលដឹកនាំដោយ ឧត្តមសេនីយ៍ អង់សានទឹកដីទាំងនេះមានប្រវត្តិយូរណាស់ដែរហើយព្រោះវាជា អតីតទីស្នាក់ការនាយឧត្តមសេនីយ៍ អង់សាន បានដើរចេញពី យូដូម៉ាហើយបានបើក ទីស្នាក់ការ យោធានៅ ភូនី ម៉ាណា- ឡេវទើបទីក្រុង ណៃពិដោស្ថិតនៅក្នុង ភូមាដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃឯករាជ្យភូមា ។ ទីក្រុងនេះបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី២៧ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៦ជារដ្ឋធានីនៃប្រទេស។ 

## មើលបន្ថែម 
• ម៉ាន់ដាឡាយ

## ឯកសារយោង