វៀងច័ន្ទន៍

**វៀងចន្ទន៍**  គឺជា រាជធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេរបស់ ប្រទេសឡាវ ។ រួម​មាន ​សង្កាត់ ​ក្រុង ​ទាំង​ប្រាំ​នៃ ​ខេត្ត​វៀងចន្ទន៍ ទីក្រុង​នេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​មាត់ ​ទន្លេ​មេគង្គ ជាប់​ព្រំដែន​ជាមួយ ​ប្រទេស​ថៃ ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ គឺជារាជធានីរដ្ឋបាលក្នុងអំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ហើយដោយសារតែកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនាពេលថ្មីៗនេះ ឥឡូវនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសឡាវ។ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន 840,000 គិតត្រឹម ជំរឿន ឆ្នាំ 2023 ។

ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ គឺជាផ្ទះនៃបូជនីយដ្ឋានជាតិសំខាន់ៗដូចជា ព្រះធាតុហ្លួង ដែលជានិមិត្តសញ្ញាជាតិរបស់ប្រទេសឡាវ និងជានិមិត្តរូបនៃ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសឡាវ ។ ប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​សំខាន់ៗ​ផ្សេងទៀត​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ទីនោះ​ផង​ដែរ​ដូចជា​ ហោព្រះកែវ ដែល​ពីមុន​ជា​កន្លែង​ដាក់ ​ព្រះពុទ្ធ​ ព្រះកែវមរកត ។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
«វៀងចន្ទន៍» ជា​អក្ខរាវិរុទ្ធ​ភាសា​បារាំង​មក​ពី​ឡាវ *វៀងចាន់* .  ឈ្មោះនេះត្រូវបានសរសេរពីមុនថា  " (វៀងចន្ទន៍  ) ប៉ុន្តែឥឡូវនេះជាធម្មតាសរសេរថា "វៀងចន្ទ, ວຽງຈັນ"។ ឡាវ *វៀង* (  ) សំដៅ​ទៅ​លើ 'ទីក្រុង​ដែល​មាន​កំពែង' ចំណែក​ឯ *​ចន្ទ* (  ពីមុន ,ចន្ទន៍ ) មកពីភាសាសំស្ក្រឹត *candana* (  , ) ' ដើមចន្ទន៍ ' និងអាចត្រូវបានបកប្រែជា 'ទីក្រុងជញ្ជាំងនៃ ដើមចន្ទន៍' ។ ប្រជាជនឡាវមួយចំនួនយល់ច្រឡំថាវាសំដៅទៅលើ 'ទីក្រុងជញ្ជាំងនៃព្រះច័ន្ទ' ជា *ចន្ទ* ក៏អាចតំណាងឱ្យ 'ព្រះច័ន្ទ' បើទោះបីជានេះត្រូវបានសម្គាល់ពីមុននៅក្នុងការសរសេរថា " "។  មនោសញ្ចេតនាផ្សេងទៀតរួមមាន "Viangchan" និង "Wiangchan" ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច|199x199ភីកសែល| បានថាឡាត សិលាចារឹកមន (គ.ស.ទី៩) ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៩៦៨ នៅតំបន់ដែលមានភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុផ្សេងទៀត បញ្ជាក់អំពីវត្តមានរបស់មនបុរាណ។ ឥឡូវនេះវាស្ថិតនៅសារមន្ទីរ ហោព្រះកែវ ក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ
[រូបភាពតូច| ចម្លាក់ [ព្រះពុទ្ធ នៅ ព្រះធាតុហ្លួង]]
រូបភាពតូច| ហោព្រះកែវ ឬប្រាសាទព្រះពុទ្ធមរកត

### រាជាណាចក្ររដ្ឋ ទីក្រុងទ្វារវតី 
នៅ​សតវត្ស​ទី​៦ នៅ​ជ្រលង ​ទន្លេ​ចៅប្រាយ៉ា ជនជាតិ​មន ​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត ​នគរ​ទ្វាវតី ។ នៅភាគខាងជើង ហរិញ្ជ័យ( ឡាំភូន ) បានលេចចេញជាអំណាចគូប្រជែងជាមួយ ទ្វារវតី ។ នៅសតវត្សទី៨ ពួកមនបានរុញច្រានភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតរដ្ឋទីក្រុង គឺនៅហ្វាដេត ( កាឡាស៊ីន សម័យទំនើប ភាគឦសានប្រទេសថៃ) ស្រីគោតបុរ  នៅជិតក្រុង ថាខេក ឡាវ មឿងស៊ូ ( ហ្លួងព្រះបាង ) និងចន្ទបុរី (វៀងចន្ទន៍)។ នៅសតវត្សទី ៨ នៃគ.ស. ស្រីគោតបុរ គឺជារដ្ឋខ្លាំងបំផុតនៃរដ្ឋទីក្រុងដំបូងទាំងនេះ ហើយបានគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មពាសពេញតំបន់មេគង្គកណ្តាល។ រដ្ឋទីក្រុងត្រូវបានចងភ្ជាប់គ្នាដោយនយោបាយ ប៉ុន្តែមានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា និងបានណែនាំ ព្រះពុទ្ធសាសនារវាទ ពីអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ស្រីលង្កា ទូទាំងតំបន់។      

### ទេវកថា 
មហាវីរជនលាវ  *ព្រះលក្ខណ៍ព្រះរាម* អះអាងថា ព្រះអង្គម្ចាស់ ថត្តរដ្ឋ បានបង្កើតទីក្រុង នៅពេលដែលព្រះអង្គចាកចេញពីនគរលាវ *មឿងឥន្ទបត្ថ មហានគរ* ព្រោះតែព្រះអង្គត្រូវបានបដិសេធការឡើងសោយរាជ្យជំនួសព្រះអនុជ។ ថត្តរដ្ឋ បាន​បង្កើត​ទីក្រុង​មួយ​ឈ្មោះ *មហាធានី ស៊ីផានផៅ* នៅ​ត្រើយ​ខាង​លិច​នៃ ​ទន្លេ​មេគង្គ ; ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេនិយាយថាក្រោយមកបានក្លាយជា ឧប្បលធានី ប្រទេសថៃ ។ ថ្ងៃមួយ នាគ ក្បាលប្រាំពីរ ប្រាប់ថត្តរដ្ឋ ឱ្យចាប់ទីក្រុងថ្មីនៅត្រើយខាងកើតទន្លេទល់មុខ *មហាធានី ស៊ីផាន់ផៅ* ។ ព្រះអង្គម្ចាស់បានហៅទីក្រុងនេះ *ថា ចន្ទបុរីស្រីសត្តនខាន់ហុដ*; ដែលត្រូវបានគេនិយាយថាជាអ្នកកាន់តំណែងមុននៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ទំនើប។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ផ្ទុយពី *ព្រះលក្ខណ៍ព្រះរាម* ប្រវត្ដិវិទូភាគច្រើនជឿថា វៀងចន្ទន៍ គឺជាកន្លែងតាំងទីលំនៅរបស់មនសម័យដើម ដែលក្រោយមកបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ អាណាចក្រខ្មែរ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១១ និងទី ១២ ជាពេលដែលប្រជាជន ឡាវ និង ថៃ ត្រូវបានគេជឿថាបានចូល អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពី ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន មន និងខ្មែរមួយចំនួនដែលនៅសល់នៅក្នុងតំបន់នេះបានផ្លាស់ប្តូរ ឬបញ្ចូលទៅក្នុងអរិយធម៌លាវ ដែលនឹងវ៉ាដាច់តំបន់នេះក្នុងពេលក្រោយៗនេះ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

### ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ 
ឯកសារយោងដំបូងបំផុតនៃឈ្មោះវៀងចន្ទន៍អាចឃើញនៅលើសិលាចារឹកវៀតណាមរបស់អ្នកឧកញ៉ា Đỗ Anh Vũ ចុះថ្ងៃទី ១១៥៩ កំឡុងជម្លោះខ្មែរ-វៀតណាម។ សិលាចារឹកចែងថានៅឆ្នាំ ១១៣៥ វ៉ាន់ឌៀន (វៀងចន្ទន៍) ដែលជាសេនាធិការនៃចេនឡា ( អាណាចក្រខ្មែរ ) បានលុកលុយ ង៉ឺអាន ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកឧកញ៉ាដេញតាម។ អ្នកឧកញ៉ាបានដឹកនាំទ័ពដេញតាមអ្នកឈ្លានពានរហូតដល់Vũ Ôn? (មិន​បាន​ពិនិត្យ) រួច​ត្រឡប់​មក​វិញ​ជាមួយ​នឹង​ឈ្លើយ។  ឈ្មោះនេះប្រហែលជាមានប្រភពមកពី *វិនតាន* ដែលជានគរដែលគេសន្មត់ថាមានទីតាំងនៅ ខ្ពង់រាប គោរាជ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកនិពន្ធជនជាតិចិនសតវត្សទីប្រាំបួនបានពិពណ៌នាអំពីផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដែលបានចាប់ផ្តើមនៅ ហាណូយ ហើយឆ្លងកាត់ភ្នំភាគខាងលិចទៅកាន់ វិនតាន(ចេនឡាគោក)។

### ឡានឆាង និងការគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង 
នៅឆ្នាំ 1354 នៅពេលដែល ហ្វាង៉ុម បានបង្កើតនគរ ឡានឆាង  ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍បានក្លាយជាទីក្រុងរដ្ឋបាលដ៏សំខាន់មួយ ទោះបីជាវាមិនត្រូវបានបង្កើតជារាជធានីក៏ដោយ។ ព្រះបាទ ​សត្ថាធិរាជ​បាន​បង្កើត​វា​ជា​រាជធានី ឡានឆាង ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៥៦៣ ដើម្បី​បញ្ចៀស​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ភូមា។  នៅពេលដែល ឡានឆាង បានដួលរលំនៅឆ្នាំ 1707 វាបានក្លាយជា ព្រះរាជាណាចក្រឯករាជ្យនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៧៧៩ វា​ត្រូវ​បាន​មេទ័ព​សៀម​ច្បាំង​ដណ្តើ ម ​យក​បាន ហើយ​បាន​ធ្វើ​ជា​អាណាចក្រ ​សៀម ។

នៅពេលដែលព្រះបាទ អនុវង្ស បានលើកការបះបោរមិនបានសម្រេច វាត្រូវបានបំផ្លាញដោយកងទ័ព សៀម នៅឆ្នាំ១៨២៧។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានដុតបំផ្លាញ និងត្រូវបានលួចយកវត្ថុបុរាណរបស់ឡាវស្ទើរតែទាំងអស់ រួមទាំងរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ និងមនុស្សផងដែរ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ជនភៀសខ្លួន និងបាត់ខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃ នៅពេលដែលពួកបារាំងមកដល់។ ទីបំផុតវាបានឆ្លងទៅការគ្រប់គ្រង របស់បារាំង នៅឆ្នាំ 1893 ។ វាបានក្លាយជារាជធានីនៃអាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ 1899 ។ ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម​បារាំង ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រាសាទ​ពុទ្ធសាសនា​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ដូច​ជា ព្រះធាតុហ្លួង, ហោព្រះកែវ ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ។

ក្នុងអំឡុងពេលគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ប្រទេសឡាវ ដែលជាលទ្ធផល 53% នៃប្រជាជននៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ជាជនជាតិវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ 1943។  នៅចុងឆ្នាំ 1945 បារាំងបានរៀបចំផែនការមហិច្ឆិតាមួយដើម្បីផ្លាស់ទីប្រជាជនវៀតណាមដ៏ច្រើនទៅកាន់តំបន់សំខាន់ៗចំនួនបី (ដូចជា វាលទំនាបវៀងចន្ទន៍ តំបន់ សុវណ្ណខេត្ត និង ខ្ពង់រាប បលវេន ) ដែលគ្រាន់តែត្រូវបានរំខានដោយការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន។  នៅថ្ងៃទី 9 ខែមីនា ឆ្នាំ 1945 ទាហានឆត្រយោងបារាំងបានមកដល់ ហើយបានកាន់កាប់ទីក្រុងឡើងវិញនៅថ្ងៃទី 24 ខែមេសា ឆ្នាំ  

### ឯករាជ្យ 
ទីក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីជាតិនៃ រដ្ឋឡាវឯករាជ្យថ្មី ក្នុងឆ្នាំ 1953 ។

ខណៈ​ដែល ​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​ឡាវ ​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង​រវាង ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ និង ​ប៉ាថេត​ឡាវ ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​បាន​ក្លាយ​ជា​អស្ថិរភាព។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ 1960 គង់ ឡី បានដណ្ដើមយករាជធានី ហើយទទូចឱ្យ សុវណ្ណភូមិ ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលខែធ្នូ ភូមា ណូសាវ៉ាន់ បន្ទាប់មកបានដណ្តើមយករាជធានី ផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលភូមា និងបានតែងតាំង ប៊ូ អ៊ុំ ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ 1975 កងទ័ពប៉ាថេតឡាវបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ទីក្រុង ហើយជនជាតិអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសចេញពីរាជធានី។ នៅថ្ងៃទី 23 ខែសីហា ឆ្នាំ 1975 ស្ត្រីជនជាតិឡាវចំនួន 50 នាក់បានចូលរួមជានិមិត្តរូបនៃការរំដោះទីក្រុង។ 

កន្លែង​មួយ​ទៀត​ដែល​មាន​ការ​ពេញ​និយម​ផង​ដែរ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ទេសចរ​គឺ ​វត្ត​ស៊ីមឿង ។ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​នៅ​លើ​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ​ខ្មែរ ដែល​នៅ​សល់​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ខាង​ក្រោយ​សាល​។  វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1563 ហើយត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានការពារដោយវិញ្ញាណរបស់ក្មេងស្រីក្នុងស្រុក នាងស្រី។ រឿងព្រេងនិទានថា នាងស្រី ដែលមានផ្ទៃពោះនៅពេលនោះ បានលោតទឹកសម្លាប់ខ្លួន ដើម្បីបូជា ដូចសសរកំពុងត្រូវបានទម្លាក់ចូលទៅក្នុងរន្ធ។ នៅមុខប្រាសាទមានរូបសំណាកព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិវង្ស ។ 

ទីក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ជា​កន្លែង​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កន្លែង​លេង​ប៊ូលីង​ទាំង​បី​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ (ពីរ​ទៀត​គឺ​នៅ ​ហ្លួងប្រាបាង និង ​ប៉ាក់សេ )។

## ការអប់រំ 
## ការផ្សាយ 
* វិទ្យុជាតិឡាវ មានឧបករណ៍បញ្ជូនរលកមធ្យមដ៏ធំមួយ ដែលមានដង្កៀបប្រវែង ២៧៧ម៉ែត្រ

## សេដ្ឋកិច្ច 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations