អក្សរកវិ

**អក្សរកវិ**(    ,  អក្សារាចារាកានកុណា ) ឬ **អក្សរជ្វាចាស់** គឺជា អក្សរព្រាហ្មណ៍ ដែលត្រូវបានរកឃើញជាចម្បងនៅក្នុង កោះជ្វា ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅទូទាំង តំបន់សមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគច្រើនរវាងសតវត្សទី 8 និងសតវត្សទី 16 ។  ស្គ្រីបគឺជា abugida មានន័យថា តួអក្សរត្រូវបានអានដោយស្រៈ។ ព្យញ្ជនៈ ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សង្កត់​ស្រៈ និង​តំណាង​ឲ្យ​ព្យញ្ជនៈ​សុទ្ធ ឬ​តំណាង​ស្រៈ​ផ្សេង​ទៀត។  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អក្សរ កវិ គឺទាក់ទងនឹងអក្សរ នគរិ ឬ ទេវនគរីចាស់ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ វាត្រូវបានគេហៅផងដែរថា ប្រែ-នគរី នៅក្នុងការបោះពុម្ពហូឡង់ បន្ទាប់ពីការងារបុរាណរបស់ FDK Bosch នៅលើអក្សរឥណ្ឌូនេស៊ីដំបូង ទម្រង់អក្សរដើម-នគរី ត្រូវបានប្រើជាចម្បងនៅក្នុងទម្រង់អក្សរ កាវិដើម្បីសរសេរ ភាសាសំស្ក្រឹត អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងភាសា ជ្វាចាស់ នៅកណ្តាល និងខាងកើតកោះជ្វា .   កវិគឺជាបុព្វបុរសនៃអក្សរបុរាណឥណ្ឌូនេស៊ី ដូចជា ភាសាជ្វា ស៊ុនដា និង បាលី ព្រមទាំងអក្សរហ្វីលីពីនបុរាណដូចជា Luzon Kavi ដែលជាអក្សរបុរាណរបស់ Laguna Copperplate Inscriptions 900&nbsp;AD និង baybayin ដែលមានកំណត់ត្រារស់រានមានជីវិតពីសតវត្សទី 16 ។  ភស្តុតាងដ៏រឹងមាំបំផុតនៃឥទ្ធិពល នគរីត្រូវបានរកឃើញនៅលើ សសរ Belanjong នៅ Sanur នៅភាគខាងត្បូងកោះបាលី ដែលមានអត្ថបទជាអក្សរពីរ៖ មួយនៅក្នុង Early Nagari និងមួយទៀតនៅក្នុងអក្សរ Early Kawi ។ លើសពីនេះ សិលាចារឹក Sanur ត្រួតលើគ្នាជាពីរភាសា គឺសំស្ក្រឹត និងបាលីចាស់។ ក្នុង​ចំណោម​អត្ថបទ​ទាំង​នេះ ផ្នែក​ភាសា​បាលី​ចាស់​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ទាំង​អក្សរ​ដើម​ណាហ្គារី និង​ដើម​កាវី។ សិលាចារឹកនេះទំនងជាមកពី 914&nbsp;គ.ស. ហើយលក្ខណៈពិសេសរបស់វាគឺស្រដៀងទៅនឹងទម្រង់ដំបូងបំផុតនៃអក្សរ កាវិ ដែលរកឃើញនៅតំបន់កណ្តាល និងខាងកើតនៃកោះជ្វាជិតខាងរបស់បាលី។ 

យោងតាមលោក de Casparis អក្សរកាវិ ដើមដំបូងដែលបំផុសគំនិតដោយ នគរី បានរីកចម្រើនអស់រយៈពេលជាង 3 សតវត្សរវាងសតវត្សទី 7 និងទី 10 ហើយបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 910 ។&nbsp;គ.ស. អក្សរ កវិ ក្រោយមកបានផុសឡើងដោយរួមបញ្ចូលការច្នៃប្រឌិតក្នុងតំបន់ និងឥទ្ធិពលឥណ្ឌាខាងត្បូង (ដែលនៅក្នុងខ្លួនវាត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយផ្នែកដោយ ព្រាហ្មក-នន្ទិនគរិ) ។ ដំណាក់កាលទាំងបួននៃការវិវត្តន៍អក្សរ កវិ គឺ 910–950&nbsp;គ.ស. (ជ្វាភាគខាងកើត កវិទី១), ១០១៩-១០៤២ (ជ្វាខាងកើត កវិទី២), 1100–1220 (ជ្វាភាគខាងកើត កវិទី៣), 1050–1220 (អក្សរការ៉េនៃ សម័យកាល កេទិរិ )។ 

អត្ថបទដែលគេស្គាល់ដំបូងបំផុតនៅក្នុង កវិ មានកាលបរិច្ឆេទពីនគរ សិង្ហសរិ នៅ កោះជ្វា ភាគខាងកើត។ អក្សរសិល្ប៍ថ្មីៗជាច្រើនទៀតមាននៅក្នុងនគរ មជបហិត ផងដែរនៅភាគខាងកើត ជ្វា, បាលី, បណេអូ និង សូម៉ាត្រា ។ អក្សរ កវិ បានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញទាំងផ្នែកប្រវត្តិសាស្រ្តនៃភាសា និងការផ្សព្វផ្សាយអក្សរ ក៏ដូចជាផ្លូវដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់ការធ្វើចំណាកស្រុកនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាហិណ្ឌូទៅកាន់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយសារអក្សរសំខាន់ៗជាច្រើននៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍បង្ហាញពីអក្សរ បល្លវ របស់ឥណ្ឌាខាងត្បូង។  

អក្សរជ្វា សម័យទំនើប រដ្ឋ George Campbell និង Christopher Moseley បានផុសឡើងមួយផ្នែកតាមរយៈការកែប្រែអក្សរ កវិលើយុគសម័យមជ្ឈិមសម័យ។ ការកែប្រែនេះបានកើតឡើងជាផ្នែកតាមរយៈទម្រង់បន្ទាប់បន្សំដែលហៅថា *pasangan* នៅក្នុងភាសាជ្វា ហើយក៏មកពីការផ្លាស់ប្តូររូបរាងផងដែរ។  វាក៏បង្ហាញផងដែរនូវឥទ្ធិពលនៃទម្រង់អក្សរជ្វាភាគខាងជើង និងខាងលិចដោយផ្អែកលើអក្សរ បល្លវ, គ្រន្ថ ដែលបានរកឃើញនៅក្នុង តាមិលណាទុ ក៏ដូចជាអក្សរ អារ៉ាប់ និង រ៉ូម៉ាំង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងទ្រឹស្តីនយោបាយនៃកោះជ្វា និងកោះក្បែរៗពីសតវត្សទី 14 ដល់សតវត្សទី 20 ។ . 

## ឧទាហរណ៍ 
អក្សរ កាវិ ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​ឯកសារ​ផ្លូវ​ការ​ឬ​សេចក្តី​ប្រកាស​ដែល​ចារឹក​នៅ​ក្នុង​ផ្ទាំង​ថ្ម​ឬ​ស្ពាន់​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​កោះ​ជ្វា ប៉ុន្តែ​ក៏​នៅ​ក្នុង​នគរ​មជ្ឈិម​សម័យ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រជុំ​កោះ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ផង​ដែរ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ដោយ​ប្រើ​រដ្ឋ​បច្ចុប្បន្ន។

### ហ្វីលីពីន 
#### វិញ្ញាបនបត្រជម្រះបំណុលរបស់ Lord Namvaran ពីអ្នកឧកញ៉ា Tondo (900) 
រូបភាពតូច| សិលាចារឹក​ដែល​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​នរវិទ្យា ​ក្នុង​ក្រុង​ម៉ានីល។
ឯកសារ​ផ្លូវការ​មួយ​ដែល​សរសេរ​ដោយ​ប្រើ​អក្សរ កវិ កត់ត្រា​ការ​រួច​ទោស​ពី​បំណុល​របស់​ណាំ​វ៉ា​រ៉​ន​ចំពោះ​អ្នកឧកញ៉ា ( *​សេ​ណា​ប៉ា​ទី* ​) នៃ​ថុ​ន​ដូ ក្នុង​ខែមេសា ឆ្នាំ​៩០០ ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សិលាចារឹក Laguna Copperplate ។

វាកត់ត្រាកាលបរិច្ឆេទនៃការផ្តល់ឯកសារគឺនៅថ្ងៃទី 4 នៃ គ្រិស្នាបុស្ស (ខាងច័ន្ទគតិខ្មៅ) ខែវិសាខ ឆ្នាំមហាសករាជឆ្នាំ 822 ដែលត្រូវនឹងថ្ងៃទី 21 ខែមេសា 900  ហើយត្រូវបានសរសេរជា ភាសាម៉ាឡេចាស់ ដែលមានពាក្យ សំស្ក្រឹត ជាច្រើននិង ពាក្យ និងនាមត្រកូល ជ្វា និង Old Tagalog មួយចំនួន។ 

វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ក្នុង  នៅ​ទន្លេ Lumbang River ជុំវិញ Laguna de Bay ក្នុង​ខេត្ត Laguna ក្បែរ ​ទីក្រុង ម៉ានីល ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ។

#### ត្រា Butuan 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ត្រាភ្លុក Butuan ដាក់ក្នុង សារមន្ទីរជាតិហ្វីលីពីន ។
អក្សរ កវិ អាន "Butban" ។ តួអក្សររចនាប័ទ្មត្រាការ៉េបីគឺ ព, ត និង ន; អង្កាញ់​ខាង​ឆ្វេង​ក្រោម ព ជា​វចនានុក្រម /u/ ស្រៈ ប្តូរ​ព្យាង្គ​ទៅជា ពុ; តួអក្សររាងបេះដូងតូចនៅក្រោម ត គឺជាទម្រង់ភ្ជាប់រងនៃ ព ដែលដកស្រៈ /អា/ លំនាំដើមចេញពី ត ផងដែរ។ អង្កាញ់ធំនៅខាងស្តាំខាងលើគឺ កវិ វិរ៉ាម ដែលបង្ហាញពីស្រៈលំនាំដើម /អា/ នៅលើ ន មិនត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងទេ។ តួអក្សរទាំងបីរួមគ្នាអាន "[Bu][Tba][N-] ។ ទាំង អក្សរបាលី និង អក្សរជ្វា ដែលចុះមកពីកវី ពាក្យនេះត្រូវបានសរសេរតាមលំនាំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដោយប្រើទម្រង់ស្រដៀងគ្នា /u/ diacritic បន្សំសម្រាប់ B និង វិរ៉ាម ។

## យូនីកូដ 
អក្សរ  ត្រូវបានបន្ថែមទៅស្តង់ដារយូនីកូដ 15.0 ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2022 ដោយផ្អែកលើសំណើរបស់ Aditya Bayu Perdana និង Ilham Nurwansah ។    សំណើបឋមមុននេះត្រូវបានដាក់ជូនគណៈកម្មាធិការបច្ចេកទេសយូនីកូដដោយ Anshuman Pandey ក្នុងឆ្នាំ 

ប្លុកយូនីកូដសម្រាប់អក្សរ កវិ គឺ U+11F00–U+11F5F និងមាន 86 តួអក្សរ៖

## ខ្ទង់ 
មានសំណុំលេខផ្ទាល់ខ្លួនរបស់វា៖

## ប្រព័ន្ធកុមារ 
### ព្យញ្ជនៈ 
## ការប្រើប្រាស់អក្សរកវិ សហសម័យ 
អក្សរ នៅតែឃើញការប្រើប្រាស់តិចតួចនៅក្នុងសតវត្សទី 21 ។ វា​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​វីដេអូ​ចម្រៀង  និង​នៅ​លើ​សម្លៀក​បំពាក់។
ឯកសារ:T_shirt_with_kawi_script_element002.jpg|alt=A man using t-shirt with Kawi Script element|ប្រើអាវដែលមានអក្សរ 
ឯកសារ:T_shirt_with_kawi_script_element001.jpg|alt=A Woman using t-shirt with Kawi Script element|ស្ត្រី​ម្នាក់​ប្រើ​អាវ​ជាមួយ​នឹង 
ឯកសារ:Totebag_with_Kawi_Script_element.jpg|alt=A Totebag with Kawi Script element

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Kawi_inscription.jpg
ឯកសារ:Copy_of_a_stone_stele_written_in_Kawi_script.jpg|alt=Copy of a stone stele written in Kawi script|ច្បាប់ចម្លងនៃថ្មដែលសរសេរជាអក្សរ
ឯកសារ:Javanese_compared_to_other_Indic_scripts.jpg|alt=Javanese compared to other Indic scripts|ជ្វា បើ​ធៀប​នឹង​អក្សរ​ឥណ្ឌា
ខាង​លើ​នេះ​គឺ​ជា​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​អក្សរ ​ទេវ​នាគ​រី ​ក្នុង​កវី ​មន​ចាស់ ​នៃ ​នគរ​អវៈ និង ​អក្សរ​ថៃ ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ