ដើមធំថេត

**ដើមធំថេត** ដែលហៅតាមសូរសៀងសៀម ដែលបានក្លាយមកពីពាក្យខ្មែរ **ក្ទម្ពទេស** ឬ **សម្បួរទេស** មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តជាឡាតាំង "Leucaena leucocephala" ឈ្មោះជាក់លាក់ត្រូវបានមកពីពាក្យក្រិក λευκό មានន័យថា "ស" និង κέφαλος មានន័យថា "ក្បាល" សំដៅដល់ផ្ការបស់វា។ ដើមធំថេតគឺជាដើមមមូសូសដែលលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សមានដើមកំណើតនៅម៉ិកស៊ិកភាគខាងត្បូងនិងភាគកណ្តាលអាមេរិច (ប្រទេសបេលី និង ប្រទេសហ្គាតេម៉ាឡា) ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានគេធ្វើឱ្យធម្មជាតិឆ្លងកាត់តំបន់ត្រូពិក។

ឈ្មោះ​ដ៏​ទៃ​ទៀតគឺ *ស្ពាន់នាំមុខពណ៌ស* *ជេមបេយ* *អម្ពិលទន្លេ* និង *ប៉ុបប៉ាណាពណ៌ស*។

ដើមធំថេតត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់គោលបំណងខុសៗគ្នាដូចជា អុស អំបិល និងចំណីសត្វ។

រូបភាពតូច|ស្តាំ|**ដើមធំថេត** ឬ **ក្ទម្ពទេស** ឬ **សម្បួរទេស**

## ប្រើដោយមនុស្ស 
ក្នុងកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ និង១៩៨០ វាត្រូវបានតម្លើងឋានៈជា "ដើមឈើអព្ភូតហេតុ" សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ច្រើនរបស់វា។ វាត្រូវបានគេពិពណ៌នាផងដែរថាជា "ដើមឈើជម្លោះ" ពីព្រោះវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ផលិតកម្មចំណីប៉ុន្តែវារាលដាលដូចជាស្មៅនៅក្នុងកន្លែងខ្លះ។ 

ដំឡូងត្រូវបានតម្លើងនៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (យ៉ាងហោចណាស់មាន ភូមា កម្ពុជា ឡាវ និងថៃ) ដែលភាគច្រើនជាប្រភពនៃចំណីសត្វដែលមានគុណភាព ប៉ុន្តែក៏សម្រាប់ការប្រើប្រាស់អុសសម្រាប់ផលិតអុសឬធ្យូង។

### ចំណី 
ដំឡូងនេះផ្តល់នូវប្រភពដ៏ល្អបំផុតនៃចំណីសត្វគោក្រពើខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយចំណីអាហារមាន មីមីស៊ីនដែលជាអាស៊ីតអាមីនពុល។ សេះនិងសត្វលាដែលត្រូវបានចុកវាបាត់បង់សក់រលុង។

ក្នុងករណីជាច្រើនអាស៊ីតនេះត្រូវបានរំលាយដោយអាស៊ីតខ្លាញ់ទៅ DHP [3-hydroxy-4 (1H) pyridone] ក្នុង ក្រពះរូមេណ របស់គោក្របី ប៉ុន្តែនៅតំបន់ខ្លះតំបន់សម្បូរសត្វមាន់ខ្វះសារពាង្គកាយ (ដូចជា Synergistes jonesii) អាចបំបាត់ DHP ។

ក្នុងករណីបែបនេះបញ្ហាពុលពីការរំលាយអាហាររបស់ដើមធំថេត ជួនកាលត្រូវបានយកឈ្នះដោយការបញ្ជូនសត្វដែលងាយទទួលរងនូវសារធាតុរាវ ក្រពះរូមេណ ពីសត្វសម្បូរសត្វដែលមានភាវរស់បែបនេះ និងថ្មីៗនេះដោយការចាក់បញ្ចូលសារពាង្គកាយសត្វពាហនៈជាមួយនឹងសារពាង្គកាយដូចជានៅក្នុងវីតាមីន។

វិធានការបែបនេះបានជួយសម្រួលដល់ក្រពះរូមេណ សម្រាប់ចំណីអាហារនៅក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។

### ជីលាមកសត្វនិងជីវម៉ាស 
ដើមធំថេតត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផលិតផលជីវមា៉ស់ ពីព្រោះទិន្នផលនៃស្លឹករបស់វាត្រូវគ្នាទៅនឹងបរិមាណហួតហែង ២ពាន់-២ពាន់ គីឡូក្រាមក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយចំនួនឈើមាន ៣០-៤០ ម៉ែត្រគូប / ហិកតាក្នុងមួយឆ្នាំ។ អាកាសធាតុ។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាវាត្រូវបានគេលើកកម្ពស់សម្រាប់ចំណីនិងថាមពល។

វាក៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អាសូតលើសពី ៥០០គីឡូក្រាម / ហ។ ត / ឆ្នាំ។

វាមានអត្រាលូតលាស់ឆាប់រហ័សណាស់: កូនដើមឈើឈានដល់កម្ពស់ជាង២០ហ្វីតក្នុងរយៈពីរទៅបីឆ្នាំ។

### អាហារសម្រាប់មនុស្ស 
ផ្លែកួរឆ្អឹងខ្ចីអាចបរិភោគបាន ហើយម្តងម្កាលត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងសាឡាត់បន្លែជ្វាជាមួយទឹកជ្រលក់សណ្តែកដីហឹរ និងត្រីរសជាតិដែលរុំនៅក្នុងស្លឹកល្ហុង ឬស្លឹកស្តៅនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងផ្លែល្ហុងនៅក្នុងប្រទេសឡាវនិងថៃដែលពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា *បុកកាក់គិន*។ នៅម៉ិកស៊ិកវាត្រូវបានគេបរិភោគនៅក្នុងស៊ុបហើយក៏នៅខាងក្នុង តាកូ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថា *គួអាហេ*។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋអូហាកានៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិកមានឈ្មោះរបស់វាពីពាក្យណាហ៊ូវែលហ្យ៉ាស៊ីកាកដែលជាឈ្មោះដើមឈើដើមធំថេត ដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅជុំវិញទីក្រុងអូហាកា។

### ឈើសម្រាប់ឧស្សាហកម្មក្រដាស 
បច្ចុប្បន្ននេះផ្នែកឈើនៃមែកធាងដើមធំថេត ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ធ្វើក្រដាស នៅក្នុងឧស្សាហកម្មក្រដាសជូតនិងក្រដាស។ នៅរដ្ឋភាគខាងត្បូងនិងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ក្រដាសគឺជាប្រភេទបន្ទះឈើដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់បង្កើតជាបន្ទះ។ វាមានផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានលើសេដ្ឋកិច្ចសង្គមលើជីវភាពរបស់កសិករតូចៗដែល ដើមធំថេតត្រូវបានដាំដុះជាដំណាំឧស្សាហកម្ម។ នេះផ្តល់ជម្រើសដំណាំជំនួសកសិករនៅរដ្ឋ អាន្ដ្រា ប្រ៉ាដេស និងរដ្ឋ តេល៉ានកាណា នៃប្រទេសឥណ្ឌាដែលជាកន្លែងដែលពួកគេកំពុងដាំកប្បាសនិងម្ទេស។

## លក្ខណៈសម្បត្តិដែលរាតត្បាត 
ដើមធំថេតត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភេទសត្វដែលរាតត្បាតដ៏អាក្រក់បំផុត ១០០ប្រភេទដោយក្រុមអ្នកឯកទេសប្រភេទសត្វដែលមានឈ្មោះថា IUCN Species Survival Commission។

វាជាប្រភេទសត្វដែលរាតត្បាតខ្លាំងនៅតំបន់ស្ងួតហួតហែងតៃវ៉ាន់ប៊ីហាម៉ាសកោះហាវ៉ៃហ្វីជីព័រតូរីកូហុងកុងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងខាងជើងប្រទេសអូស្ត្រាលី ក៏ដូចជានៅអាមេរិកខាងត្បូងនិងអឺរ៉ុប។

រោងចក្រនេះក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃសហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំងកាលីហ្វ័រនីញ៉ា អារីហ្សូណា រដ្ឋតិចសាស និងរដ្ឋផ្លរីដា។

វាលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយបង្កើតជាសំបកក្រាស់ដែលរញ្ជួយចេញពីបន្លែដើមទាំងអស់។

នៅតាមតំបន់ទីក្រុងវាជាប្រភេទសត្វដែលមិនចង់បានជាពិសេសដុះតាមដងផ្លូវស្ងួតហួតហែងក្នុងចំណតរថយន្តនិងនៅលើដីដែលគេបោះបង់ចោល។

## សត្វល្អិត 
ប្រភេទនេះងាយទទួលរងការវាយប្រហារពីសត្វល្អិត។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ការបាត់បង់ប្រជាប្រិយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺដោយសារតែការវាយប្រហារពីសត្វល្អិតដោយថ្នាំ psyllids។

នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដើមឈើនេះត្រូវបានតម្លើងឋានៈជាលើកដំបូងសម្រាប់ការដាំដើមឈើដោយសារតែធម្មជាតិរីកលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់វា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយឥឡូវនេះវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនសមស្របសម្រាប់ការដាំដុះនៅតាមទីប្រជុំជនដោយសារតែទំនោររបស់វាក្នុងការដួលរលំក្នុងភ្លៀងនិងខ្យល់។ ប្រាំបីដើមនៃដើមឈើ១០ដើមដកចេញដោយខ្យល់នៅក្នុងពូគឺជាដើមធំថេត។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Subabul - പീലിവാക 03.JPG|ផ្កានិងផ្លែឈើមិនទាន់ពេញវ័យ
ឯកសារ:Leucaena leucocephala00.jpg|ផ្លែកួរនិងគ្រាប់
ឯកសារ:Subabul tree, Mira-Bhayander.jpg|ដើមធំថេតដែលកំពុងលូតលាស់ព្រៃនៅជាយក្រុង ទីក្រុងបុមបៃ
ឯកសារ:Leucaena leucocephala Wood in Hong Kong.jpg|ឈើ
ឯកសារ:Leucaena leucocephala NP.JPG|ដើមធំថេត

## សេចក្តីយោង 
* The Legume Phylogeny Working Group (LPWG) (2017). "A new subfamily classification of the Leguminosae based on a taxonomically comprehensive phylogeny". Taxon. 66 (1): 44–77. doi:10.12705/661.3.
* "Leucaena leucocephala". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 2010-01-18.
* "Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit — the Plant List".
* Hughes, Colin E. (1998). Monograph of Leucaena (Leguminosae-Mimosoideae). Systematic botany monographs v. 55. ISBN 978-0-912861-55-5.
* "PLANTS Profile for Leucaena leucocephala (white leadtree)". PLANTS Database. United States Department of Agriculture. Retrieved 2009-09-19.
* Shelton, H.M.; Brewbaker, J.L. "2.1 Leucaena leucocephala - the Most Widely Used Forage Tree Legume". Food & Agricultural Organisation. Retrieved 24 September 2015.
* Ipil-ipil, Leucaena glauca, BPI.da.gov.ph
* "Leucaena leucocephala". AgroForestryTree Database. World Agroforestry Centre. Retrieved 2010-01-18.
* "2.1 Leucaena leucocephala - the Most Widely Used Forage Tree Legume". www.fao.org. Retrieved 2017-08-04.
* "Leucaena leucocephala (tree)". Global Invasive Species Database. Invasive Species Specialist Group. Retrieved 2010-01-18.
* "Farmers to grow leucaena for animal feed". Vientiane Times. 2011-06-15.
* "Leucaena leucocephala (Lam.) deWit". hort.purdue.edu. Retrieved 8 June 2010.
* Hammond, A. C. 1995. Leucaena toxicosis and its control in ruminants. J. Animal Sci. 73: 1487-1492.
* Allison, M. J., A. C. Hammond, and R. J. Jones. 1990. Detection of ruminal bacteria that degrade toxic dihydroxypyridine compounds produced from mimosine. Appl. Environ. Microbiol. 56: 590-594.
* Allison, M. J., W. R. Mayberry, C. S. Mcsweeney, and D. A. Stahl. 1992. Synergistes jonesii, gen. nov., sp. nov.: a rumen bacterium that degrades toxic pyridinediols. Syst. Appl. Microbiol. 15: 522-529.
* Graham, S. R., S. A. Dalzell, Nguyen Trong Ngu, C. K. Davis, D. Greenway, C. S. McSweeney, and H. M. Shelton. 2013. Efficacy, persistence and presence of Synergistes jonesii in cattle grazing leucaena in Queensland: on-farm observations pre-and post-inoculation. Animal Prod. Sci. 53: 1065-1074.
* Subabul Reloaded: How One Tree Could Be the Answer to India’s Fodder, Fuel Needs; Published in The Better India, 11 February 2019
* ASEAN Biodiversity
* Consular, Gaceta (October 1996). "Oaxaca". MexConnect. Retrieved August 15, 2010.
* "Invasive Species South Africa - Protecting Biodiversity from Invasion - Leucaena | Leucaena leucocephala".
* "Leucaena Leucaena leucocephala". Weed Identification & Information. Australian Weeds Strategy. Retrieved 2009-09-19.
* Fonseca, N.G. & Jacobi, C.M. 2011. Desempenho germinativo da invasora Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit. e comparação com Caesalpinia ferrea Mart. ex Tul. e Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw. (Fabaceae). Acta Botanica Brasilica 25(1): 191-197. Link: http://acta.botanica.org.br/index.php/acta/article/viewFile/1265/427 
* "Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit white leadtree". United States Department of Agriculture. Retrieved 8 June 2010.
* Kuo, Yau-Lun. "Ecological Characteristics of Three Invasive Plants (Leucaena Leucocephala, Mikania Micrantha, and Stachytarpheta Urticaefolia) in Southern Taiwan." 12 1 2003.http://www.agnet.org/library/eb/541/ (accessed 3 24 2008).
* Tree Preservation
* "Leucaena leucocephala - Hong Kong Flora and Vegetation". www.hkflora.com. Retrieved 2017-08-04.
* ODI - Alley Farming
* Das, Dipannita (8 May 2011). "Activists want Pune Municipal Corporation to allow cutting of subabul trees in city". The Times of India. Archived from the original on 9 May 2011. Retrieved 9 May 2011.
* Chou CK, Kuo YL (1986) Allelopathic research of subtropical vegetation in Taiwan. III. Allelopathic exclusion of understory by Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit. J Chem Ecol 12:1431-1448
* Hong NH, Xuan TD, Eiji T, Hiroyuki T, Mitsuhiro M, Khanh TD (2003) Screening for allelopathic potential of higher plants from Southeast Asia. Crop Protection 22:829-836
* John J, Narwal SS (2003) Allelopathic plants. 9. Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit. Allelopath J 12:13-36 OpenURL
* Chai TT, Ooh KF, Ooi PW, Chue PS, Wong FC (2013) Leucaena leucocephala leachate compromised membrane integrity, respiration and antioxidative defence of water hyacinth leaf tissues. Botanical Studies 54: 8.
* Wolff, John U. (1972). "byatilis". A Dictionary of Cebuano Visayan. 1. p. 186.
* 台文華文線頂辭典. Tâi-bûn Hôa-bûn Sòaⁿ-téng Sû-tián. [Taiwanese-Chinese Online Dictionary.] Retrieved 25 April 2015. (in Taiwanese Hokkien)
* Little Jr., Elbert L.; Roger G. Skolmen (1989). "Koa haole, leucaena" (PDF). Common Forest Trees of Hawaii. United States Forest Service. Retrieved 2010-01-18.

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កសិកម្ម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើត្រូពិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើពីអាមេរិកខាងត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើសម្រាប់ចំណីសត្វ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើសំរាប់អាហាររបស់មនុស្ស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមឈើសម្រាប់ឈើ