អភិជនថៃ

**អភិជន​ថៃ** ​ជា​វណ្ណៈ​សង្គម​ដែល​មាន​ឋានៈ​ជា​មន្ត្រី ***ឃុន​ណាង*** ​ ក្នុងការបម្រើ រាជានិយម ។ ពួកគេបានបង្កើតជាផ្នែកនៃប្រព័ន្ធសង្គមតាមឋានានុក្រមដែលអភិវឌ្ឍពីសម័យ អាណាចក្រអយុធ្យា (សតវត្សទី១៤ ដល់ ១៧៦៧) តាមរយៈសម័យ ធនបុរី (១៧៦៧-១៧៨២) និងសម័យដើម រតនៈកូស៊ីន (១៧៨២ តទៅមុខ)។ កំណែទម្រង់ដោយស្តេច ជូឡាឡុងកន បានបញ្ចប់ប្រព័ន្ធនៅប្រហែលចុងសតវត្សទី ១៩ ទោះបីជាឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់បន្តត្រូវបានផ្តល់រហូតដល់ ការលុបបំបាត់របបរាជានិយមផ្តាច់មុខ នៅឆ្នាំ ១៩៣២ ក៏ដោយ។

ឋានន្តរស័ក្តិ របស់ថៃ មានឋានៈ និងឋានន្តរស័ក្តិ ដែលតំណាងឱ្យអ្នកកាន់តំណែង ឬការិយាល័យ។ មិនដូចនៅក្នុងពួកអភិជននៅអឺរ៉ុបទេ ឋានន្តរស័ក្តិរបស់ថៃមិនត្រូវបានទទួលមរតកទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្តល់ជាលក្ខណៈបុគ្គលដោយផ្អែកលើគុណសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួន។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ឥទ្ធិពល​គ្រួសារ​មាន​ច្រើន ហើយ​គ្រួសារ​ខ្លះ​អាច​ប្រមូល​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​អំណាច​បាន​យ៉ាង​ច្រើន ជាពិសេស​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៧ ដល់​ទី ១៩។

## ឋានន្តរស័ក្តិ 
ឋានន្តរស័ក្តិ​របស់​ថៃ​មាន​ឋានន្តរស័ក្តិ​មួយ (, បន្ទសក្ដិ ) និង (  រាជទិន្ននាម ) ដែល​តំណាង​ឱ្យ​អ្នក​កាន់​ប្រៃសណីយ៍​ឬ​ការិយាល័យ​របស់​អ្នក​កាន់ (  តំណែង )។ ជាឧទាហរណ៍ ចៅផាយ៉ា គឺជាឋានន្តរស័ក្តិពេញរបស់ *សមុហនាយក*ដែលទាងពីរជាប្រមុខមួយរបស់ស្តេច។ *ចៅផាយ៉ា* ​ជា​ឋានន្តរស័ក្តិ​ខ្ពស់​បំផុត ហើយ *​ចក្រី* ​ជា​ឋានន្តរស័ក្តិ​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​មុខ​តំណែង។ ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិក៏នឹងទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខនៅក្រោមប្រព័ន្ធ *សក្ដិទិន្ន* ផងដែរ។  

នាមសំខាន់ៗភាគច្រើនត្រូវបានចងភ្ជាប់ទៅនឹងការបង្ហោះ ហើយចែករំលែកដោយអ្នកកាន់តំណែងបន្តបន្ទាប់ ខណៈពេលដែលរឿងផ្សេងទៀតអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងជាពិសេសសម្រាប់បុគ្គលឯកវចនៈដោយព្រះមហាក្សត្រ។ ក្រោយមកទៀតគឺជាករណីជាពិសេសចាប់ពីចុងសតវត្សទី ១៩ ដោយសារតែការរីកសាយនៃមន្ត្រីចាំបាច់ក្នុងការបង្កើតឋានៈមួយចំនួនធំ។ 

Nobles នឹងត្រូវបានគេស្គាល់ស្ទើរតែទាំងស្រុងដោយចំណងជើងបច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេ។ ឯកសារយោងប្រវត្តិសាស្ត្រចំពោះអ្នកកាន់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិរួមជាធម្មតារួមបញ្ចូលឈ្មោះកំណើតរបស់បុគ្គលនោះនៅក្នុងវង់ក្រចក ឧទាហរណ៍ *ចៅពញាចក្រី (ម៉ុត)* ដែលជានាយករដ្ឋមន្រ្ដីក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទ តាក់ស៊ីន ។

ចំណាត់ថ្នាក់តាមលំដាប់ចុះគឺ៖

* *ចៅពញា* ( ,  ចៅផាយ៉ា); បុគ្គល​ដែល​មាន​កិត្តិយស​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា *​សម្ដេច​ចៅ​ពញា* ហើយ​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ។
* *ពញា* ( ,  ផាយ៉ា); តាមប្រវត្តិសាស្ត្រក៏លេចចេញជា *ឧកញ៉ា* ( ,  អោយយ៉ា) ។
* *ព្រះ* ( ,  ផ្រា)
* *ហ្លួង* ( ,  )
* *ឃុន* ( ,  )
* *ម៉ឺន* ( ,  )
* *ពាន់* ( ,  ផាន)
* *នាយ* ( ,  ណៃ)

## ប្រកាស និងចំណងជើង 
មុខតំណែង និងឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់មួយចំនួនរួមមានៈ

### នាយករដ្ឋមន្រ្តី 
*សមុហនាយក* ជាប្រមុខនៃ មហាតៃ ។ ក្នុង​សម័យ​អយុធ្យា មន្ត្រី​កាន់​តំណែង *​ជា​ចក្រី* មាន​ឋានៈ​ជា *​ផ្រាយ៉ា* ។ ឋានន្តរស័ក្តិ​ត្រូវ​បាន​ដំឡើង​ឋានៈ​ដល់ *​ចៅផ្រាយ៉ា* ​ក្នុង​សម័យ​ធនបុរី ហើយ​នៅ​រតនកោ​សិន្ទុ ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ឋានន្តរស័ក្តិ​ដល់​អ្នក​តែងតាំង​ម្នាក់ៗ។ បើ​តាម ​ច្បាប់​ត្រា​ទាំង​បី *សមុហនាយក* មាន *​សក្ដិទិន្ន* ​១​ម៉ឺន ។  

*សមុនហកលាហោម* គឺជាប្រធាន កលាហោម ។ ដូច *​សមុនហនាយក* ប្រកាស​មាន *​សក្តិ* ​១​ម៉ឺន ។ អ្នក​កាន់​ការិយាល័យ​ភាគ​ច្រើន​មាន​ងារ​ជា *​ចៅ​ផ្រាយ៉ាមហាសេនា (ចៅពញាមហាសេនា)* ​ក្នុង​សម័យ​រតនៈ​កូស៊ីន។ 

### រដ្ឋមន្ត្រី 
រដ្ឋមន្ត្រី​ចំនួន​បួន​រូប​បាន​ដឹកនាំ​នាយកដ្ឋាន​រដ្ឋាភិបាល​ចំនួន​បួន​នៃ​ព្រះ *ចតុស្ដម្ភ*​។ ដល់​សម័យ​រតនៈ​កូស៊ីន ប្រមុខ​ក្រោម​មឿង ឬ​នគរ​បា​ន​មាន​ងារ​ជា *​យម​រាជ* ដែល​ភាគច្រើន​មាន​ឋានៈ​ជា *​ចៅពញា* ​។ ប្រមុខ​នៃក្រមវាំងងារ​ថា *ធម្ម​ធិនកន* ​បន្ទាប់​ពី​នាយកដ្ឋាន ឬ *​ធម្មថិកោរ៉ានាថិពោធិ* ។ មេ​ភាគច្រើន​នៃ​ក្រមព្រះឃ្លាំង​បាន​យក​ឋានន្តរស័ក្តិ​និង​ឋានន្តរស័ក្តិ​ជា *​ចៅពញា​ព្រះឃ្លាំង* ចំណែក​ក្នុង​សម័យ​អយុធ្យា​វិញ​ក៏​មាន​ព្រះនាម​ថា *កោសាថិពោធិ៍* ​ដែរ​។ ក្បាល​ក្រម ឬ​ក្សត្រនិករ មាន​ឋានន្តរសក្តិ និង​ឋានន្តរស័ក្តិ​ថា *ចៅពញា​ផុន​ឡា​ថេប* ។ 

## ឯកសារយោង