open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ខនខាំ

**ខនខាំ** ជា​ស្តេច​ទី​ប្រាំមួយ​នៃ ​ឡាន​សាង ហើយ​សោយរាជ្យ​បាន​មួយ​ឆ្នាំ​ប្រាំមួយ​ខែ ។ ព្រះ​អង្គ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ ​សាម​សេន​ថៃ និង​ព្រះនាង​ណយអន​សរ នៃ ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ឡាន​ណា ។

លោក​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​អភិបាល​ក្រុងមឿងសៀងសា ហើយ​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ពេល​ដែល​លោក​មាន​អាយុ​ពេញ​វ័យ។ គាត់ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយប្អូនរបស់គាត់ ឈ្មោះខាំតាំសា ។

ទ្រង់​ត្រូវ​គេ​សម្លាប់ តាម​បញ្ជា​របស់​នាង​កែវភិមផា។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ខាំតាំសា

**ខាំ​តាំ​សា** ​ជា​ស្តេច ​ឡាំង​សាង ​ដែល​សោយ​រាជ្យ​បាន​ប្រាំ​ខែ​មុន​នឹង​ទ្រង់​ត្រូវ ​នាង​កែវ​ភិមផា ​ធ្វើ​ឃាត។ ព្រះបិតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ ​ព្រះបាទ​សាម​សេន​ថៃ និង​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​កែវ ស៊ីដា នៃ ​ស៊ីបសងបានណា ។ ខាំ តាំសា បានស្នងរាជ្យបន្តពីបងប្រុសរបស់គាត់ ខនខាំ ។ មុនពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យ ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជា អភិបាលក្រុង Pak Houei Luang ដែលក្រោយមកព្រះអង្គបានភៀសខ្លួនមុនពេលធ្វើឃាត។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## គ្រួសារ 
* បិតា៖ សាម សេនថៃ - ស្តេចឡានឆាង (r.១៣៧២-១៤១៧)
* ព្រះមាតា៖ ព្រះនាង កែវ ស៊ីដា (ចៅនាងកែវស៊ីដា) - បុត្រីរបស់ចៅពញាស៊ីធកាម៉ា (ស៊ីដាខាំ) "ហសិនវីហ្វា" នៃមឿងលូ (ឈៀងហុង)
* គូភរិយា  និងបញ្ហារៀងៗខ្លួនរបស់ពួកគេ៖

# ដោយស្ត្រីមិនស្គាល់
## ព្រះអង្គម្ចាស់ មុយថាមាកាម (មុយ តន-ខាំ) - បានបះបោរប្រឆាំងនឹងស្តេច ជ័យទិយ ហើយព្យាយាមតាំងខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងឯករាជ្យនៅវៀងច័ន្ទ។ ចាញ់​ហើយ​គេ​ប្រហារ​ជីវិត​នៅ ដន-ចាន់ ។

## ឯកសារយោង
សុវណ្ណា បានឡាង

**សុវណ្ណា បានឡាង**  (១៤៥៥-១៤៨៦) ជាស្តេចនៃ ឡានឆាង Xang ពីឆ្នាំ ១៤៧៩ ដល់ ១៤៨៦ ដោយយក នាមថា *Samdach Brhat-Anya Chao Suvarna Panya Lankara Raja Sri Sadhana Kanayudha* ។ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ &#x5D; *បាន* &#x5B; ជារយៈពេលនៃសន្តិភាព និងការកសាងឡើងវិញបន្ទាប់ពីការលុកលុយដ៏ធំដោយកងកម្លាំង ដាយវៀត របស់អធិរាជ ឡេថាញ់តុង ។ [ 1 ] ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៤៧៩ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យរបស់បិតាព្រះអង្គ ផែនផែវ ដែលបានភៀសខ្លួនចេញពីរាជធានី មឿងស៊ូ មុនកងទ័ព ដាយវៀត។ [ 2 ] មុនពេលចូលកាន់តំណែង គាត់បានបម្រើការជាអភិបាលក្រុង Muang Dansai យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិ របស់ឡាវ គាត់បានបញ្ជាកងកម្លាំងឡាវនៅសមរភូមិប៉ាក់ផុន ដែលកងកម្លាំងឈ្លានពានត្រូវបានបញ្ឈប់ និងបង្ខំឱ្យដកថយទៅ វៀតណាម ។ [ 1 ]
នាងកែវភិមផា

**នាងកែវ ភីមផា** (  ນາງແກ້ວພິມພາ    ) (១៣៤៣–១៤៣៨) អក្សរសិល្ប៍ ដែលមានន័យថា " *ឃោរឃៅ* "  គឺជា ព្រះមហាក្សត្រិយានីដែលសោយរាជ្យ ពី ឡានឆាង ក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៨ ដោយយកព្រះនាមថា *Samdach Brhat-Anya Sadu Chao Nying Kaeva Bhima Fa Mahadevi* ( Lao   ) &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ព្រះនាងត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយងាររបស់នាងថា មហាទេវី  ហើយប្រហែលជាស្តេចស្រីតែមួយគត់ដែលសោយរាជ្យនៃនគរឡានឆាង។  យោងទៅតាមកាលប្បវត្តិខ្លះ នាងបានកាន់កាប់បល្ល័ង្ករយៈពេលខ្លីពីរបីខែ មុនពេលនាងត្រូវបានគេទម្លាក់ និងសម្លាប់នៅអាយុកៅសិបប្រាំឆ្នាំ។ 

អត្តសញ្ញាណ​ពិត​របស់​ព្រះ *​មហា​ទេវី* ជា​បញ្ហា​ជម្លោះ​ទាំង​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​សម័យ​ក្រោយៗ​មក និង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បច្ចុប្បន្ន។  នាងត្រូវបានគេពិពណ៌នាផ្សេងៗគ្នាថាជាកូនស្រីច្បង  ប្អូនស្រី  ប្រពន្ធចម្បង  ឬម្តាយចុងរបស់ សាមសេនថៃ ដែលជាបុត្រស្ដេចហ្វាង៉ុមជាមួយបុត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩នាមកែវកល្យាណ។      រជ្ជកាលរបស់តុលាការមិនយល់ស្របលើលំដាប់ជាក់លាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍ ឬសូម្បីតែរជ្ជកាលពិតប្រាកដរបស់ស្តេច។  បន្ទាប់​ពី ២ ឆ្នាំ

វា​មិន​ច្បាស់​ថា​តើ​មាន​បក្សពួក​ប៉ុន្មាន​នាក់​នៅ​តុលាការ​ក្នុងអំឡុងពេល​នេះ​។  បក្សពួកមួយរួមមានពួកអភិជនចាស់របស់  មឿងស៊ូ ដែលបានប្រឆាំងនឹងហ្វាង៉ុម នៅពេលដែលគាត់បានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៣៤៥ ហើយបានបង្កើតនគរឡានឆាង តាមរយៈការសញ្ជ័យយោធា។ បក្សពួកមួយទៀត រួមមាន ឡាវ និង ខ្មែរ គាំទ្រ ហ្វាង៉ុម ក្នុងអំឡុងពេលសញ្ជ័យរបស់គាត់ ហើយក្រោយមកបានឡើងកាន់តំណែងរដ្ឋបាលសំខាន់ៗនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ។ បក្សពួកមួយទៀតរួមមានអ្នកមានឥទ្ធិពលខាងក្រៅពី អយុធ្យា និង ឡានណា ដែលជានគរគូប្រជែងដែលឈរដើម្បីទទួលបានភាពទន់ខ្សោយខាងនយោបាយនៅក្នុងឡានឆាង។  

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
អេបិល

**អេបិល**  គឺជាតួរអង្គក្នុងព្រះគម្ពីរនៅក្នុង សៀវភៅលោកុប្បត្តិ នៅក្នុង សាសនាអប្រាហាំ ។  គាត់ជាកូនប្រុសទីពីររបស់ អ័ដាម និង អេវ៉ា ជាមនុស្សពីរនាក់ដំបូងដែល ព្រះ បានបង្កើតមក គាត់គឺជា អ្នកគង្វាល ដែលថ្វាយហ្វូងសត្វច្បងរបស់គាត់ដល់ព្រះជាតង្វាយសាសនា (លោកុប្បត្តិ ៤:១–៨) ។ ព្រះបានទទួលយកតង្វាយរបស់អេបិល ប៉ុន្តែមិនមែនរបស់ កាអ៊ីន ដែលជាបងប្រុសរបស់គាត់ទេ ដែលនាំកាអ៊ីនសម្លាប់អេបិលដោយការច្រណែន។ ការបកស្រាយក្រោយៗមកខ្លះបង្ហាញថា កាអ៊ីនប្រហែលជាបានសម្លាប់គាត់ដោយថ្ម។   ទង្វើនេះបានកត់សម្គាល់ការស្លាប់លើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះគម្ពីរ ដោយធ្វើឱ្យអេបិលក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃឃាតកម្មដំបូងគេ។
ទ្រសោ

ទ្រសោ ជា ឧបករណ៍ភ្លេងជាតិខ្មែរ ប្រភេទ ភ្លេងសូរស្លាប់ (សូរស្មី) ឬ ភ្លេងសូរ ទាញ, មានសំឡេងទន់ៗ ស្ងួតស្ងាត់ ហើយសមស្របសម្រាប់ភ្លេង ប្រពៃណី និងភ្លេងរាបរៀប។
អ័ដាម

**អ័ដាម**  គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ដែល​បាន​ផ្ដល់​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង លោកុប្បត្តិ ១–៥ ដល់​មនុស្ស​ដំបូង។  អ័ដាមគឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលដឹងអំពី ព្រះ ហើយមានលក្ខណៈពិសេសបែបនេះនៅក្នុងប្រព័ន្ធជំនឿផ្សេងៗ (រួមទាំង សាសនាយូដា សាសនាគ្រឹស្ត   លទ្ធិ​ជីណូស្ទីក  សាសនា ឥស្លាម និង ជំនឿបាហៃ )។ 

យោង​តាម​សាសនា​គ្រឹស្ត អ័ដាម ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​បាប ​នៅ​ក្នុង ​សួន​អេដែន ដោយ​បរិភោគផ្លែ ​ដើម​ឈើ​នៃ​ចំណេះ​ដឹង​អំពី​ការ​ល្អ​និង​អាក្រក់ ។ សកម្មភាពនេះបានណែនាំសេចក្ដីស្លាប់ និងអំពើបាបចូលទៅក្នុងពិភពលោក។ ធម្មជាតិ​ដ៏​មាន​បាប​នេះ​បាន​ឆ្លង​មេរោគ​ដល់​កូនចៅ​របស់​គាត់​ទាំង​អស់ ហើយ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្សជាតិ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​សួន​ច្បារ។ មានតែតាមរយៈ ការឆ្កាងព្រះយេស៊ូវ ទេ មនុស្សជាតិអាចត្រូវបានប្រោសលោះ។

នៅក្នុងសាសនាឥស្លាម អ័ដាមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា *Khalifa* (خليفة) (អ្នកស្នងតំណែង) នៅលើផែនដី។ នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​យល់​ថា​មាន​ន័យ​ថា​គាត់​គឺ​ជា​អនុប្រធាន​របស់​ព្រះ ការ​ចាប់​ផ្តើ​ម​នៃ​វដ្ដ​ថ្មី​នៃ​ជីវិត​រស់​នៅ​លើ​ផែនដី​ឬ​ទាំង​ពីរ​។  ស្រដៀងទៅនឹងគណនីព្រះគម្ពីរ គម្ពីគូរ៉ា មានអ័ដាមដាក់ក្នុងសួនដែលគាត់ធ្វើបាបដោយយកចេញពី ដើមឈើជីវិត ដូច្នេះបាត់បង់ទីលំនៅរបស់គាត់នៅក្នុងសួនច្បារ។ ពេល​អ័ដាម​ប្រែចិត្ត​ពី​អំពើ​បាប​របស់​គាត់ គាត់​ត្រូវ​បាន​អភ័យទោស​ដោយ​ព្រះ។ នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​ការ​ណែនាំ​សម្រាប់​ជីវិត​មនុស្ស ដែល​ធ្វើ​បាប ដឹង​ពី​កំហុស​របស់​ខ្លួន ហើយ​ប្រែចិត្ត។ 

នៅក្នុង ប្រព័ន្ធជំនឿ ជីណូស្ទិក  ការបង្កើតរូបកាយរបស់អ័ដាមត្រូវបានមើលក្នុងពន្លឺអវិជ្ជមាន។  ដោយសារតែអារក្សនៃរូបធាតុ លោហធាតុ  ជីណូស្ទិកពិពណ៌នាអំពីរូបកាយជាទម្រង់នៃគុកនៃព្រលឹងរបស់អ័ដាម។ ព្រលឹងនេះនឹងត្រូវបានផ្ទេរដោយ Sophia (ប្រាជ្ញា) ទៅកាន់ អ្នកបង្កើត (Demiurge) នៃ ពិភពសម្ភារៈ ដែលនៅក្នុងវេនត្រូវបានបោកបញ្ឆោតឱ្យផ្លុំព្រលឹងចូលទៅក្នុងរូបកាយ។
លុសៃ

**លុសៃ** ឬ **លឺសៃ** គឺជាស្តេចនៃ ឡានឆាង ដែលសោយរាជ្យបានប្រាំមួយខែ មុនពេលដែលព្រះអង្គបានធ្វើអត្តឃាត ជាជាងប្រឈមមុខនឹងការធ្វើឃាតដោយ នាងកែវភីមផា ។ គាត់​ជា​កូន​ច្បង​របស់ សាមសេនថៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្អូន​ប្រុស​របស់​គាត់​ឆ្លង​កាត់។ លុសៃ បានស្នងរាជ្យពីប្អូន របស់គាត់ ឈ្មោះ ខាំតាមសា ។ មុនពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យ ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាអភិបាលក្រុង មឿងកាបង។ ជាជាងប្រឈមមុខនឹងការធ្វើឃាត គាត់បានធ្វើអត្តឃាតនៅក្នុងសួនច្បារវាំង។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ក្រូអាត (អសង្ស័យកម្ម)

សុំកុំភាន់ច្រឡំជាមួយនឹង **ក្រូអាស៊ី** ដែលជាប្រទេសស្ថិតនៅអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍។

**ក្រូអាត** នេះអាចសម្ដៅទៅលើ៖
* ភាសាក្រូអាត ជាភាសាដែលប្រជាជនក្រូអាតនិយាយ
* ជនជាតិក្រូអាត ជាប្រជាជន និងជនជាតិដើមនៃប្រជាជាតិក្រូអាស៊ី

## មើលផងដែរ
* ក្រូអាស៊ី
* ក្រូអាស៊ី (អសង្ស័យកម្ម)
ផែនផែវ

**ផែនផែវ**  (ក៏ **សៃថៀ កាភុត** ឬ សៀន **យ៉ាចាក់កាផាត** ) (១៤១៥-១៤៨១) សោយរាជ្យជាស្តេ ច ឡានឆាង ពីឆ្នាំ ១៤៤២ ដល់ ១៤៨០ ស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះ *មហាទេវី* បន្ទាប់ពី ការជាប់ពាក់ព័ន្ធ ជាច្រើនឆ្នាំ។ ព្រះអង្គ​ប្រសូត​នៅ​ឆ្នាំ ១៤១៥ ជា​ព្រះអង្គម្ចាស់​វង្ស​បុរី ជា​ព្រះរាជបុត្រ​ពៅ​របស់​ព្រះបាទ ​សាម​សេន​ថៃ ដោយ​ព្រះនាង​កែវ​យ៉ត​ហ្វា ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះបាទ ​ឥន្ទ្ររាជ ​នៃ ​អយុធ្យា ។ ពេល​គាត់​មាន​អាយុ​គាត់​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​អភិបាល ​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍ ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​អញ្ជើញ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ជា​ច្រើន​ដង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជម្លោះ​ស្នងរាជ្យ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​ព្រះ *​មហា​ទេវី* ប៉ុន្តែ​បាន​បដិសេធ។ ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៅទីបំផុតបានបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៤៤១ បន្ទាប់ពីពួកគេបរាជ័យក្នុងការស្វែងរកបេក្ខជនផ្សេងទៀត។ គាត់នៅតែមិនព្រមឡើងគ្រងរាជ្យ ហើយគេចពីពិធីនេះអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ ទីបំផុតការថ្វាយបង្គំតាមទំនៀមទម្លាប់នៅឆ្នាំ ១៤៥៦ ទ្រង់ត្រូវបាន ឡើងគ្រងរាជ្យ ជាផ្លូវការ ហើយសន្មត់នាមរជ្ជកាល និងគោរម្យងារថា *Samdach Brhat-Anya Chao Sanaka Chakrapati Raja Phen-Phaeo Bhaya Jayadiya Kabuddha* ។ ឈ្មោះ​រាជវង្ស ​មាន​សារៈ​សំខាន់ ព្រោះ​វា​ប្រែ​ជា​ភាសាបាលី​ថា *ចក្រពត្តិ* ។ [ 1 ] វង្សបុរី និងតុលាការបានទាមទារអំណាចនយោបាយ និងសាសនាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្រួបបង្រួមរាជាណាចក្រ ហើយព្រមាននគរជុំវិញ ទោះបីជាមានការចលាចលដែលបង្កឡើងដោយ *ព្រះមហាទេវី* និង អន្ដររាង្គ នៅឡានឆាងពីឆ្នាំ ១៤២៨-១៤៤២ ក៏ដោយ។ [ 1 ]
អេណុក (កូនប្រុសរបស់កាអ៊ីន)

**អេណុក** គឺជាមនុស្សនៅក្នុង សៀវភៅលោកុប្បត្តិ ។ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាកូនប្រុសរបស់ កាអ៊ីន និងជាឪពុករបស់ អ៊ីរ៉ាដ ។

## និទានកថា 
### លោកុប្បត្តិ 
បន្ទាប់​ពី​កាអ៊ីន​បាន​ទៅ​ដល់ ​ស្រុក​ណូដ ដែល​គាត់​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​បណ្តេញ​ចេញ ជា​ការ​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​របស់​គាត់​ចំពោះ​ការ​សម្លាប់ ​អេបិល ​ជា​បង​ប្រុស​របស់​គាត់ នោះ​ប្រពន្ធ​គាត់​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ ហើយ​បង្កើត​កូន​ដំបូង​របស់​កាអ៊ីន ដែល​គាត់​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា អេណុក។

ហេណុក​នេះ​មិន​ត្រូវ​ច្រឡំ​ជាមួយ ​ហេណុក ជា​កូន​របស់​យ៉ារេឌ ដែល​ការ​និពន្ធ​នៃ ​គម្ពីរ​ហេណុក ​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​នោះ​ទេ។

បន្ទាប់​ពី​កំណើត​របស់​ហេណុក អត្ថបទ​ហេព្រើរ​នៃ  មិន​ច្បាស់​លាស់។ កាអ៊ីន​បាន​សង់​ទីក្រុង​មួយ ហើយ​ដាក់​ឈ្មោះ​វា​តាម​ឈ្មោះ​អេណុក​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា ឬ​អេណុក​បាន​បង្កើត​ទីក្រុង​មួយ។  នៅក្នុង King James Bible អត្ថបទនេះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាកាអ៊ីនបានសាងសង់ទីក្រុងនេះ ហើយដាក់ឈ្មោះវាតាមកូនប្រុសរបស់គាត់។

## ឯកសារយោង
បទ ព្រះគុណអស្ចារ្យ

" **ព្រះគុណអស្ចារ្យ** " គឺជា ទំនុកតម្កើងរបស់គ្រិស្តបរិស័ទ ដែលសរសេរនៅឆ្នាំ ១៧៧២ និងបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ ១៧៧៩ ដោយបព្វជិត ជនជាតិ អង់គ្លេស ជាអ្នកលុបបំបាត់ចោល និងជាកវី ចន ញូតុន ។ វាអាចជាទំនុកតម្កើងដែលច្រៀង និងកត់ត្រាច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយជាពិសេសគឺពេញនិយមនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងសាសនា និងខាងលោកិយ។   

ញូតុនបានសរសេរពាក្យពីបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន; គាត់ធំឡើងដោយគ្មានជំនឿសាសនាជាក់លាក់ណាមួយ ប៉ុន្តែផ្លូវជីវិតរបស់គាត់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយភាពខុសឆ្គង និងភាពចៃដន្យជាច្រើនដែលជារឿយៗត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងចលនាដោយប្រតិកម្មរបស់អ្នកដទៃចំពោះអ្វីដែលពួកគេបានយកជាការមិនចុះសម្រុងរបស់គាត់ឡើងវិញ។ គាត់​ត្រូវ​បាន ​គេ​បង្ខំ ​ឱ្យ​ចូល​បម្រើ​ក្នុង ​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក ហើយ​បន្ទាប់​ពី​ចេញ​ពី​សេវា គាត់​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង ​ជំនួញ​ទាសករ​អាត្លង់ទិក ។ នៅឆ្នាំ ១៧៤៨ ព្យុះដ៏ខ្លាំងក្លាមួយបានវាយលុកកប៉ាល់របស់គាត់នៅឯឆ្នេរសមុទ្រ County Donegal ប្រទេសអៀរឡង់ យ៉ាងខ្លាំងដែលគាត់បានអំពាវនាវដល់ ព្រះ សម្រាប់សេចក្តីមេត្តាករុណា។ ខណៈពេលនេះបានកត់សម្គាល់ពី ការប្រែចិត្តជឿខាងវិញ្ញាណរបស់គាត់ គាត់បានបន្តការជួញដូរទាសកររហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៥៤ ឬ ១៧៥៥ នៅពេលដែលគាត់បានបញ្ចប់ការដើរសមុទ្ររបស់គាត់ទាំងអស់គ្នា។ ញូតុន​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​សិក្សា ​ទ្រឹស្ដី​គ្រិស្ត​សាសនិក ហើយ​ក្រោយ​មក​បាន​ក្លាយ​ជា ​អ្នក​លុបបំបាត់​ចោល ។

ត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុង សាសនាចក្រនៃប្រទេសអង់គ្លេស ក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៤ ញូវតុនបានក្លាយជាអ្នកថែរក្សា Olney, Buckinghamshire ជាកន្លែងដែលគាត់បានចាប់ផ្តើមសរសេរទំនុកតម្កើងជាមួយកវី William Cowper ។ "ព្រះគុណដ៏អស្ចារ្យ" ត្រូវបានសរសេរដើម្បីបង្ហាញពីធម្មទេសនាមួយនៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី ឆ្នាំ ១៧៧៣។ គេមិនដឹងថាតើមានភ្លេងណាមួយអមជាមួយខគម្ពីរនោះទេ។ វាប្រហែលជាត្រូវបានស្រែកដោយក្រុមជំនុំ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៩ នៅក្នុង Newton's and Cowper's *Olney Hymns* ប៉ុន្តែបានក្លាយទៅជាភាពស្រពិចស្រពិលក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក "Amazing Grace" បានក្លាយជាបទចម្រៀងដ៏ពេញនិយមមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយគ្រូគង្វាល បាទីស្ទ និង មេតូឌីស ជាផ្នែកមួយនៃ ការផ្សាយដំណឹងល្អ របស់ពួកគេ ជាពិសេសនៅ អាមេរិកខាងត្បូង កំឡុង ការភ្ញាក់ដឹងខ្លួនដ៏អស្ចារ្យលើកទីពីរ នៃដើមសតវត្សទី ១៩ ។ វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងបទភ្លេងជាង ២០ ។ នៅឆ្នាំ ១៨៣៥ អ្នកនិពន្ធជនជាតិអាមេរិក លោក William Walker បានកំណត់វាទៅជាបទភ្លេងដែលគេស្គាល់ថា " New Britain " ក្នុងទម្រង់ ជាទម្រង់កំណត់ចំណាំ ។ នេះគឺជាកំណែដែលច្រៀងញឹកញាប់បំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។

"Amazing Grace" គឺ​ជា​ចម្រៀង​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​បទ​ចម្រៀង​ដែល​គេ​ស្គាល់​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង ​ពិភព​និយាយ​ភាសា​អង់គ្លេស ។ ប្រវត្តិវិទូជនជាតិអាមេរិក Gilbert Chase សរសេរថា វាគឺជា "បទចម្រៀងដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃបទចម្រៀងប្រជាប្រិយ"  ហើយ Jonathan Aitken ដែលជាអ្នកសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់ញូវតុន បានប៉ាន់ស្មានថាបទចម្រៀងនេះត្រូវបានសម្តែងប្រហែល ១០ &nbsp;លានដងក្នុងមួយឆ្នាំ។  វាមានឥទិ្ធពលជាពិសេសនៅក្នុង តន្ត្រីប្រជាប្រិយ ហើយបានក្លាយជានិមិត្តរូប នៃវិញ្ញាណខ្មៅ ។ សារជាសកលរបស់វាគឺជាកត្តាសំខាន់មួយក្នុងការឆ្លងចូលទៅក្នុងតន្ត្រីខាងលោកិយ។ "Amazing Grace" បានក្លាយជាការពេញនិយមថ្មីក្នុងកំឡុង ឆ្នាំ ១៩៦០ ការរស់ឡើងវិញនៃតន្ត្រីប្រជាប្រិយរបស់អាមេរិក ហើយវាត្រូវបានកត់ត្រារាប់ពាន់ដងក្នុងអំឡុងពេល និងចាប់តាំងពីសតវត្សទី ២០ ។
សុបនខា

**សុបនខា** ( សំស្ក្រឹត : शूर्पणखा, ឝូប៌ណខា  ,    ) គឺជា *រក្ស* (អារក្ស) នៅក្នុង វីរភាពហិណ្ឌូ ។ រឿងព្រេង​របស់​នាង​ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​ជា​ចម្បង​នៅ​ក្នុង​រឿង *​រាមាយណៈ* និង ​កំណែ​ផ្សេង​ទៀត ​របស់​វា ។ នាង​ជា​ប្អូន​ស្រី​របស់​ស្តេច​លង្កា ឈ្មោះ​រាពណ៌ និង​ជា​បុត្រី​របស់​ឥសី ​វិស្សវ និង​រាក់​កៃកេសី ។ តួនាទីរបស់នាង នៅក្នុងវីរភាពដើមគឺតូច ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់។ 

## រូបរាង 
ធ្វេង|រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|រាម បដិសេធ សុបនខា
រូបរាងរបស់ សុបនខា មានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងកំណែផ្សេងៗគ្នានៃវីរភាព។ កំណែភាគច្រើនរួមទាំង រឿងរាមាយណៈ របស់ Valmiki លើកឡើងថានាងជាស្ត្រីអាក្រក់។ នៅពេលដែល សុបនខា ឃើញ រាម នៅក្នុងព្រៃជាលើកដំបូង Valmiki ពិពណ៌នាថានាងមានទឹកមុខមិនសប្បាយចិត្ត ក្បាលពោះ ភ្នែកស្រវាំង សក់ទង់ដែង រូបរាងមិនស្អាត ទឹកមុខស្លេកស្លាំង ចាស់ជរា គួរអោយស្អប់ខ្ពើម ជាមនុស្សនិយាយកុហក មាក់ងាយ គ្មានសីលធម៌ និងគួរអោយស្អប់ខ្ពើម។  ផ្ទុយទៅវិញ Kamba Ramayanam ពិពណ៌នាអំពីនាងថាជានារីដែលស្រលាញ់ និងស្រស់ស្អាត ដោយចាត់ទុកអាកប្បកិរិយារបស់នាងចំពោះភាពឯកកោ ហើយដូច្នេះធ្វើឱ្យនាងជាមនុស្ស។ 

## អាពាហ៍ពិពាហ៍និងស្ត្រីមេម៉ាយ 
នៅពេលដែល សុបនខា ធំឡើងនាងបានរៀបការជាសម្ងាត់ជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់ Danava នៃត្រកូល Kalkeya Danava, Vidyutjihva ។  រាពណ៌ ខឹងនាង ដែលរៀបការជាមួយ Danava ។ Danavas គឺជាសត្រូវស្លាប់របស់ រក្ស ។ រាពណ៌ ខឹង​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​សម្លាប់​អ្នក​ទាំង​ពីរ។ ដូច្នេះបានធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងកងទ័ពរបស់ Vidyutjihva ហើយបានសម្លាប់គាត់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធមួយ។ រាពណ៌ ហៀបនឹងសម្លាប់ សុបនខា ផងដែរ ប៉ុន្តែប្រពន្ធរបស់គាត់នាម មណ្ឌោគិរី បានជួយសង្គ្រោះនាង។ ប្អូនរបស់ រាពណ៌ នាម កុម្ភកាណ៌ និង ពិភេក ក៏បានអំពាវនាវដល់គាត់ឱ្យរួចជីវិត សុបនខា ។ 

## ជួបជាមួយ រាម, សីតា និង លក្ម្សណ៌ 
យោងតាម Valmiki នាងបានជួបព្រះអង្គម្ចាស់ រាម នៃ អយុធ្យា ដែលនិរទេសខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលដំណើរទស្សនកិច្ចទៅកាន់ព្រៃ បញ្ចវតី ហើយត្រូវបានវាយដំភ្លាមៗដោយរូបរាងដ៏ក្មេងខ្ចីរបស់គាត់។ នាងបានយកទម្រង់ដ៏ស្រស់ស្អាតដើម្បីទាក់ទាញគាត់ ប៉ុន្តែ រាម បដិសេធការជឿនលឿនរបស់នាងដោយចិត្តសប្បុរស ដោយប្រាប់នាងថាគាត់ស្មោះត្រង់នឹងប្រពន្ធរបស់គាត់ សីតា ដូច្នេះហើយនឹងមិនយកប្រពន្ធផ្សេងទៀតទេ។ បដិសេធ សុបនខា បន្ទាប់មកទៅជិតប្អូនប្រុសរបស់គាត់ ឈ្មោះ លក្ម្សណ៌ ដែលបាននិយាយថាគាត់គ្រាន់តែជាទីពីររបស់ រាម ដូច្នេះមិនសមនឹងនាង។ ដោយមានការខឹងសម្បារដោយការបណ្តេញចេញ សុបនខា ដែលអាម៉ាស់មុខ និងច្រណែនបានត្រលប់ទៅទម្រង់បិសាចរបស់នាងវិញ ហើយវាយប្រហារ សីតា ប៉ុន្តែត្រូវបានរារាំងដោយ លក្ម្សណ៌ ដែលបានកាត់ច្រមុះរបស់នាង។ 

សុបនខា ដំបូងបានទៅបងប្រុសរបស់នាង ខរ ដែលបានបញ្ជូនអ្នកចម្បាំង *រក្ស* ដប់បួននាក់ទៅវាយប្រហារ រាម ដែលបានបញ្ជូនពួកគេយ៉ាងងាយស្រួល។ បន្ទាប់មក ខរ ខ្លួនឯងបានវាយប្រហារ រួមជាមួយទាហាន ១៤០០០ នាក់ ដែលពួកគេត្រូវបានសម្លាប់ លើកលែងតែ Akampana កូនប្រុសរបស់ Sumali និងបងប្រុសរបស់ កៃកេសី ដែលបានភៀសខ្លួនទៅលង្កា។ បន្ទាប់មកនាងបានរត់ទៅតុលាការរបស់ រាពណ៌ ហើយបាននិយាយជាមួយបងប្រុសរបស់នាងអំពីភាពអាម៉ាស់ដែលនាងបានរងទុក្ខ។ ប្អូន​ប្រុស​របស់​នាង​បាន​ឮ​ពី​សម្រស់​របស់​ស៊ីតា​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាប់​នាង​ស៊ីតា។ Akampana ក៏​បាន​ដើរតួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ញុះញង់​ឱ្យ​មាន​ការ​ចាប់​ពង្រត់​នាង សីតា ដោយ រាពណ៌ ។ ថ្វីបើមានការប្រឆាំងពីប្អូនប្រុសរបស់ពួកគេ ពិភេក រាពណ៌បានចាប់ពង្រត់ នាងសិតា ដូច្នេះហើយបានបង្កឱ្យមានសមរភូមិលង្កា។ 

## ជីវិត និងសេចក្តីស្លាប់នៅពេលក្រោយ 
ទោះបីជា សុបនខា មិនត្រូវបានលើកឡើងបន្ថែមពី Valmiki ក៏ដោយក៏វាត្រូវបានគេណែនាំថានាងបន្តរស់នៅក្នុងលង្កាបន្ទាប់ពី ពិភេក ឡើងសោយរាជ្យបន្តពីរាពណ៌ ។ នាង និង​ប្អូនស្រី​ពាក់កណ្តាល​នាង កុម្ពិនី ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត់​ថា​បាន​ស្លាប់​នៅ​សមុទ្រ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ជា​សោកនាដកម្ម។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ឯកសារយោង
ខ្រុយ

[រូបភាពតូច|ព្រះបាទ [វជិរាវុធ|​វជិរវុធ ពាក់ *​ខ្រុយ* ​របស់​មេធាវី]]
***ខ្រុយ*** (   ครุย ) ជា​សម្លៀក​បំពាក់​ខាងក្រៅ​ស្រាល​ដែល​ពាក់​ជា​រ៉ូប ឬ ​អាវ ​ក្នុង​ក្នុង​ពិធី​មួយ​ចំនួន​ក្នុង ​ប្រទេស​ថៃ ។ វាជាដៃវែង និងបើកចំហនៅខាងមុខ ហើយធ្វើពីក្រណាត់ស្តើង ឬសំណាញ់ តម្រង់ជួរជាមួយនឹងក្រុមនៃ សាទីន អារម្មណ៍ ឬសម្ភារៈផ្សេងទៀត ហើយអាចត្រូវបានប៉ាក់យ៉ាងប្រណិត។ តាំងពីដើមសតវត្សទី ១៧ មកម្ល៉េះ វាត្រូវបានពាក់តែក្នុងរាជវាំងប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាទម្រង់នៃ សំលៀកបំពាក់សិក្សា ដែលប្រើដោយសាកលវិទ្យាល័យជាច្រើន ជាពិសេស សាកលវិទ្យាល័យជូឡាឡុងកន ។

ខ្មែរយើងហៅថាអាវផាយ។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Prajadhipok's_coronation_records_-_001.jpg|alt=King Prajadhipok signs the Constitution of the Kingdom of Siam, Buddhist Era 2475 (1932), on 10 December 1932, wearing the Gown of the Great House of Chakri (ครุยมหาจักรีบรมราชวงศ์; Khrui Maha Chakkri Boromma Ratchawong) and the Crown of Five Tops (ชฎาห้ายอด; Chada Ha Yot).| ព្រះបាទ ប្រជាធិពោក ចុះហត្ថលេខាលើ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រសៀម ពុទ្ធសករាជ 2475 (1932) នៅថ្ងៃទី 10 ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ 1932 ដោយទ្រង់គ្រងនូវព្រះបរមរាជវាំងចក្រី ( ครุยมหาจักรีรมราช *Khrui Maha Chakkri Boromma Ratchawong* ) និងម្កុដកំពូលទាំងប្រាំ ( *ឆដា ยศ* ) ។
ឯកសារ:King_Mongkut_(Rama_IV)_in_Full_Regalia_1851.png|alt=King Mongkut wears the Gown of the Great House of Chakri, the Great Crown of Victory and the Royal Slippers; photo taken around 1851.| ព្រះ​មហា ​ក្សត្រ​ទ្រង់ ​ស្លៀក​ពាក់​ព្រះ​រាជ​មហា​ចក្រី មហា​រាជ​ជ័យ ​និង ​ព្រះ​រាជ​ស្បែកជើង ។ រូបថតកាលពីឆ្នាំ ១៨៥១។
ឯកសារ:King_Rama_III_of_Siam_(Nangklao)_Portrait_2.jpg|alt=A painting depicts King Nangklao wearing the Gown of the Great House of Chakri.| រូបគំនូរ​មួយ​ផ្ទាំង​បង្ហាញ​ពី​ព្រះ​បាទ ​នងក្លាវ ពាក់​ព្រះ​បរម​រាជវាំង​ចក្រី។
ឯកសារ:Bhumbol_coronation_2.jpg|alt=Proceeding from the Grand Palace to the Temple of the Emerald Buddha on 5 May 1950, King Bhumibol Adulyadej wears the Gold-Woven Gown (ครุยกรองทอง; Khrui Krong Thong). Part of the Coronation of the Thai monarch.| បន្តដំណើរពី ព្រះបរមរាជវាំង ទៅកាន់ ប្រាសាទព្រះកែវមរកត នៅថ្ងៃទី 5 ខែឧសភា ឆ្នាំ 1950 ព្រះបាទ ភូមិ បុល អាឌុលយ៉ាដេត ទ្រង់ពាក់អាវក្រោះធ្វើពីមាស ( ครุย กรองทอง, *ឃូយ ក្រាំងថុង* ) ។ ផ្នែក​នៃ ​ការ​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ថៃ ។

## លេខយោង 
## ឯកសារយោង
សមណ

***សមណ***  (សំស្ក្រិត : श्रमण , ឝ្រមណ) គឺជាបុគ្គល « ធ្វើការ នឿយណាយ ឬ ឧស្សាហ៍ព្យាយាម ដើម្បីគោលបំណងខ្ពស់ ឬសាសនា »   ឬ « អ្នកស្វែងរក ឬជាអ្នកបួស ជាអ្នកប្រព្រឹត្តនូវអំពើទុច្ចរិត » ។     ពាក្យនៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ វេទ ដើមត្រូវបានគេប្រើជាចម្បង សម្រាប់  ដោយយោងទៅ អា*ស្រម* ដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការធ្វើពិធីសាសនា។ ពាក្យនៅក្នុងអត្ថបទទាំងនេះមិនបង្ហាញពីអត្ថន័យដែលមិនមែនជាវេទ ដូចដែលវាកើតឡើងនៅក្នុងអត្ថបទគម្ពីរក្រោយវេទ និងសាសនាជេនទេ។  ក្នុងអំឡុងពេលនៃការអភិវឌ្ឍន៍នៃន័យវិទ្យាក្រោយៗមក ពាក្យនេះបានសំដៅទៅលើចលនា ដែលមិនមែនជា ព្រាហ្មណ៍ ជាច្រើនដែលស្របគ្នានឹង ប៉ុន្តែដាច់ដោយឡែកពី សាសនាវេទ ។    ទំនៀមទំលាប់ សមណ រួមមាន សាសនាជេន,  ពុទ្ធសាសនា,  និង ផ្សេងទៀត ដូចជា អាជីវិក, អជ្ញន និង ចាវ៌ាក .  

សមណ បានក្លាយជាការពេញនិយមនៅក្នុងរង្វង់នៃ អ្នកណែនាំ ពី មគធៈ កាន់តែច្រើន ដែលនាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៃការអនុវត្ត យោគៈ,  ក៏ដូចជាគោលគំនិតពេញនិយមនៅក្នុង សាសនាឥណ្ឌា សំខាន់ៗទាំងអស់ដូចជា *សំសារ* (វដ្តនៃការកើតនិងការស្លាប់) និង *មោក្សៈ* (ការរំដោះចេញពីវដ្តនោះ) ។  [ កំណត់សម្គាល់ ១ ]

ទំនៀមទំលាប់ សមណ មានជំនឿផ្សេងៗគ្នា រាប់ចាប់ពីការទទួលយក ឬបដិសេធគំនិតនៃ ព្រលឹង ឆន្ទៈសេរី ការស្លៀកពាក់ដើម្បីភាពអាក្រាតកាយពេញលេញក្នុងជីវិតសង្គមប្រចាំថ្ងៃ អហិង្ស ដ៏តឹងរ៉ឹង (អហិង្សា) និងការបួស ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យមានអំពើហឹង្សា និងការបរិភោគសាច់  
រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃ Digambar សាសនាជេន
រូបភាពតូច|Śvetāmbara Murtipujaka សាសនាជេន
រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃ Sthānakavāsī សាសនាជេន
[រូបភាពតូច|រូបសំណាករបស់ព្រះពុទ្ធ [សារីបុត្រ|សារីបុត្ត នៅ ពុទ្ធគយា]]
រូបភាពតូច|ទី ២៣ ជេន Tirthankar, Parshwanatha បានរៀបចំឡើងវិញនូវព្រះសង្ឃនៅសតវត្សទី ៩ មុនគ.ស។

## កំណត់ចំណាំ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ម៉ាលេលាល

**ម៉ាលេលាល**  ( ហេព្រើ :     , ក្រិកបុរាណ :   ) គឺជា បុព្វបុរស  ដែលមានឈ្មោះក្នុង ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ក្នុង​ពង្សាវតារ ​សេត ថា​ជា​ជីតា​របស់ ​អេណុក ហើយ​បន្ទាប់​មក​ជា​បុព្វបុរស​របស់ ​ណូអេ ។
ពិភេគ (រាមកេរិ៍)

**ពិភេគ** (  विभीषण  , វិភីឝណ         )  គឺជាប្អូនប្រុសរបស់ រាពណ៌, ស្ដេចនៃក្រុង លង្កា, ក្នុងរឿង *រាមាយណៈ*  ។   ​រក្ស ​ខ្លួន​ឯង ពិភេគបែរ​ខ្នង​ដាក់​រាពណ៌ហើយ​បែខ្លួន​ទៅ​ខាង ​រាម ដោយ​ព្រោះ *​ធម៌* ។  បន្ទាប់ពីរាមបានវាយលុករាពណ៌ អតីតបានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះអង្គម្ចាស់ពិភេគជាស្តេចលង្កា មុនពេលត្រឡប់ទៅ ក្រុងអយុធ្យា វិញ។

## រឿងព្រេង 
### ជីវិតដើម និងបុណ្យពីព្រហ្ម 
ព្រះអង្គម្ចាស់ ពិភេគ ត្រូវ​បាន​សំដែង​ថា​ជា​អ្នក​មាន​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ និង​បរិសុទ្ធ​ក្នុង​វីរភាព។ បន្ទាប់ពីធ្វើពិធីសូត្រមន្ត បួងសួងសុំសេចក្តីសុខពី ព្រាហ្មណ៍ ហើយ ព្រះអង្គបានសុំឱ្យព្រះអាទិទេព តាំងចិត្តលើផ្លូវទៅកាន់សុគតិភពជានិច្ច គ្មានអ្វីទៀតទេ។  ត្រេកអរ​នឹង​សេចក្តី​សុចរិត ព្រះ​ព្រហ្ម​បាន​ប្រោស​ឲ្យ​នូវ​ផល​នៃ​អមតៈ។ 

ពិភេគ គឺជាកូនប្រុសពៅរបស់ រក្សសី កៃកេសី និងឥសី វិស្រវ ដែលខ្លួនគាត់ជាកូនប្រុសរបស់ឥសី បុលស្ត្យ ដែលជាម្នាក់ក្នុងចំណោម ប្រជាបតី ។ ពិភេគជា​ព្រះ​អនុជ​របស់​រាពណ៌នៃ​លង្កា  ហើយ​ក៏​ជា​បង​ប្អូន​បង្កើត​របស់ ​កុម្ភកាណ៌ ​ដែរ។ ទោះ​កើត​ជា ​រក្ស ​ក៏​ដោយ ក៏​មាន​ចិត្ត​ធម៌ មាន​គុណធម៌ កាន់​តម្លៃ​នៃ ​ធម៌ ។

### អ្នកលះបង់របស់រាម និងសង្គ្រាមលង្កា 
ដោយ​សារ​វិភេគមាន​ភាព​ខុស​គ្នា​ជាមួយ​រាពណ៌ ហើយ​ដោយ​សារ​គាត់​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ចាប់​ពង្រត់​ស៊ីតា គាត់​ក៏​រត់​ចោល​លង្កា។ ម្តាយរបស់គាត់ ឈ្មោះ កៃកេសី បានណែនាំគាត់ឱ្យទៅបម្រើរាម ដែលនៅពេលនោះកំពុងប្រមូលផ្តុំកងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់រាពណ៌ និងដើម្បីយកប្រពន្ធរបស់គាត់មកវិញ។ ជាលទ្ធផល គាត់បានទម្លាយអាថ៌កំបាំងនៃកងទ័ពរបស់ រាពណ៌ និងធ្វើឱ្យប្រាកដថា រាម បានទទួលជ័យជម្នះនៅក្នុងសមរភូមិដ៏អស្ចារ្យ។ រាមបាន​ទទួល​យក​ឥទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​ពិភេគ ហើយ​បាន​ចាក់​ប្រេង​អភិសេក​ជា​ស្តេច​លង្កា ក្រោយ​ការ​សោយ​ទិវង្គត​របស់​រាពណ៌។ នៅក្នុងកំណែខ្លះនៃវីរភាពនេះ គាត់បានយកម្ចាស់ក្សត្រី មណ្ឌោលគិរី របស់បងប្រុសរបស់គាត់ដែលត្រូវបានសម្លាប់ធ្វើជាប្រពន្ធទីពីររបស់គាត់ ទោះបីជានៅក្នុងរឿងផ្សេងទៀត គាត់គ្រាន់តែស្វែងរកពរជ័យរបស់នាងក្នុងអំឡុងពេលគ្រងរាជ្យរបស់គាត់។ 

## ឯកសារយោង
មធូសាឡា

**មធូសាឡា** 

ជីវិត​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​យ៉ាង​លម្អិត​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា គម្ពីរ​ហេណុក, Slavonic Enoch និង ​គម្ពីរ​ម៉ូសេ ។ អ្នកអត្ថាធិប្បាយព្រះគម្ពីរបានផ្ដល់ការពន្យល់ផ្សេងៗអំពីមូលហេតុដែលសៀវភៅលោកុប្បត្ដិពិពណ៌នាអំពីគាត់ថាគាត់បានស្លាប់ក្នុងវ័យចំណាស់បែបនេះ។ អ្នក​ខ្លះ​ជឿ​ថា​អាយុ​របស់​មធូសាឡា​គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បក​ប្រែ​ខុស ខណៈ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ជឿ​ថា​អាយុ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​បង្ហាញ​ថា​ផ្នែក​នៃ​លោកុប្បត្តិ​កើត​ឡើង​ក្នុង​អតីតកាល​ដ៏​ឆ្ងាយ។ ឈ្មោះរបស់  មធូសាឡា បានក្លាយទៅជាមានន័យដូចនឹងភាពជាប់បានយូរ ហើយគាត់ត្រូវបានគេបង្ហាញ និងយោងនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត ទូរទស្សន៍ និងតន្ត្រី។

## នៅក្នុងព្រះគម្ពីរ 
មធូសាឡា​គឺ​ជា ​បុព្វបុរស​ក្នុង​ព្រះគម្ពីរ​ប៊ីប  ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង​លោកុប្បត្តិ ៥:២១–២៧ ដែល​ជា​ផ្នែក​នៃ ​ពង្សាវតារ ​ដែល​ភ្ជាប់ ​អ័ដាម ​ទៅ​នឹង ​ណូអេ ។ 
 
យោងទៅតាមព្រះគម្ពីរហេព្រើរ មធូសាឡាកើតឡាម៉េក ហើយបន្ទាប់មករស់នៅបាន ៧៨២ ឆ្នាំទៀត។ ពេល​ឡាម៉េក​មាន​អាយុ​១៨២​ឆ្នាំ គាត់​បង្កើត​ណូអេ ហើយ ​ទឹកជំនន់​លោកុប្បត្តិ ​មក​ពេល​ណូអេ​មាន​អាយុ​៦០០​ឆ្នាំ។  នេះបញ្ជាក់ថា មធូសាឡាស្លាប់នៅឆ្នាំនៃទឹកជំនន់។ (នៅក្នុង Septuagint អាយុភាគច្រើននៅក្នុងផ្នែកនេះគឺខុសគ្នា។ ឡាម៉េកបង្កើតណូអេនៅអាយុ ១៨៨ ឆ្នាំ ហើយមធូសាឡារស់នៅបាន ៨០២ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីបង្កើតឡាម៉េក។  ) គាត់ក៏ជាមនុស្សចាស់ជាងគេក្នុងចំណោមតួលេខទាំងអស់ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។  មធូសាឡាត្រូវបានរៀបរាប់ម្តងនៅក្នុង ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ នៅខាងក្រៅលោកុប្បត្តិ នៅក្នុង  ។  មធូសាឡាត្រូវបានលើកឡើងតែមួយដងនៅក្នុង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី នៅពេលដែល ដំណឹងល្អរបស់លូកា បានតាមដានខ្សែវង្សរបស់ ព្រះយេស៊ូវ ត្រឡប់ទៅអ័ដាមវិញនៅក្នុង លូកា ៣ .   នៅក្នុងសៀវភៅនេះ ហេណុករៀបរាប់ពីការនិមិត្តពីរដែលគាត់មានចំពោះមធូសាឡា។ ទីមួយ​គឺ​អំពី ​ទឹកជំនន់ ហើយ​រឿង​ទី​ពីរ​រៀបរាប់​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពិភពលោក​ពី​អ័ដាម​ដល់ ​ការជំនុំជំរះ​ចុងក្រោយ ។ នៅក្នុងការនិមិត្តចុងក្រោយនេះ បុរសត្រូវបានតំណាងថាជាសត្វ – មនុស្សសុចរិតគឺជាគោក្របី និងចៀមពណ៌ស មនុស្សមានបាប និងសត្រូវរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាសត្វគោខ្មៅ និងសត្វព្រៃ។
ឡាម៉េក (ឪពុក​របស់​ណូអេ)

**ឡាម៉េក** 

ឡាម៉េក ជាកូនរបស់មធូសាឡា , ជាចៅរបស់ហេណុក , ជាចៅទួតរបស់យ៉ារេឌ និងជាឪពុករបស់ណូអេ។

## ការនិទានរឿងព្រះគម្ពីរ 
 

## នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម 
នៅក្នុង សាសនាឥស្លាម *ឡាមីក* ( ភាសាអារ៉ាប់ : لامك ) ក៏ត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុង សាសនាឥស្លាម ផងដែរ នៅក្នុងការប្រមូល រឿងនិទានជាច្រើនរបស់ព្យាការី ដែលនាំមុខ លោក មហាំមេត ដែលនិយាយអំពីគាត់តាមរបៀបដូចគ្នា។ គាត់គឺជាឪពុករបស់ ព្យាការីអ៊ីស្លាម ណុះ ។

## ផ្នូរ 
យោងតាមរឿងព្រេងអាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងស្រុក ឡាម៉េក ត្រូវបានគេកប់៥០គីឡូម៉ែត្រ ពី Mihtarlam ។ Ghaznavid Sultan Mahmud នៃ Ghazni បានសាងសង់ផ្នូរ និងសួនច្បារនៅលើកន្លែងបញ្ចុះសពដែលគេសន្មត់។ Mihtarlam ខ្លួនឯងត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាម ឡាម៉េក ។  

## ឯកសារយោង
កុម្ភកាណ៌

**កុម្ភកាណ៌**  ( សំស្រ្កឹត : कुम्भकर्ण, lit. *pot-eared* ) គឺជា រក្ស ដ៏មានឥទ្ធិពល និងជាប្អូនប្រុសរបស់ រាពណ៌ មកពី ព្រហ្មញ្ញសាសនា *រាមាយណៈ* ។  ថ្វីត្បិតតែទំហំ និងចំណង់ដ៏មហិមារបស់គាត់ក៏ដោយ គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាតួអង្គប្រកបដោយគុណធម៌ និងជាអ្នកចម្បាំងដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុង អត្ថបទហិណ្ឌូ ។ គាត់ត្រូវបានគេនិយាយថាបានសំលាប់ ៨០០០ vanaras ក្នុងអំឡុងពេលបេសកកម្មរបស់ រាម ដើម្បីជួយសង្គ្រោះ សិតា ។ 

វិភិសន ​បរិយាយ​ថា  កុម្ភកាណ៌  កើត​មក​ដោយ​កម្លាំង​ដ៏​សម្បើម ដោយ​បាន​បង្ក្រាប​ទាំង ​ព្រះឥន្ទ្រ និង ​យម បាន​វាយ​ដើម​ទ្រូង​ដោយ​ភ្លុក​ដែល​បាក់​បែក​របស់ ​អៃរ៉ាវាត ។ ក្នុង​ការ​សុំ​របស់ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ព្រះ​ព្រហ្ម ​បាន​ដាក់​បណ្ដាសា​ព្រះ​រាជា​ថា «ដេក​ដូច​ស្លាប់»។ តាមការស្នើសុំរបស់រាពណ៌ គាត់បានបបួលបណ្តាសា ដើម្បីឱ្យរាគសាសាបានដេករយៈពេលប្រាំមួយខែម្តង ហើយក្រោកពីដំណេករយៈពេលប្រាំមួយខែទៀត ដើម្បីបំផ្លិចបំផ្លាញ និងលេបត្របាក់ក្នុងចិត្ត។ 

នៅក្នុងការនិទានរឿងដ៏ពេញនិយមនេះ   កុម្ភកាណ៌  អមដោយបងប្អូនរបស់គាត់ រាពណ៌ និង វិភិសន បានសម្តែងនូវ យជ្ន ដ៏ធំមួយ ដើម្បីផ្គាប់ចិត្ត ព្រាហ្មណ៍ ។ ព្រះ​ឥន្ទ្រ​ព្រួយ​បារម្ភ និង​ច្រណែន​នឹង​កម្លាំង​របស់​ព្រះអង្គ ទើប​ទ្រង់​យាង​ទៅ​រក​ព្រហ្ម មុន​នឹង​ផល​បុណ្យ​របស់​ កុម្ភកាណ៌។

លុះ​ កុម្ភកាណ៌ សុំ​ទាន​ហើយ អណ្ដាត​ក៏​ចង​ដោយ​ព្រះ​នាង ​សា​រ៉ា​វ​តី ដែល​ធ្វើ​តាម​ការ​សុំ​របស់​ព្រះ​ឥន្ទ្រ ។ ជំនួស​ឲ្យ​ការ​សុំ *​ព្រះឥន្ទ្រាសន* (ជា​បល្ល័ង្ក​របស់​ព្រះ​ឥន្ទ្រ) ទ្រង់​បាន​សុំ *​និទ្រាសន* (គ្រែ​សម្រាប់​ដេក)។  ក៏មានចែងថា ទ្រង់មានបំណងសុំ *និទ៌េវត្វម* (សេចក្តីវិនាសនៃទេវៈ) ជំនួសវិញ សុំ *និទ្រវត្វម* (ដេក)។ សំណើរបស់គាត់ត្រូវបានផ្តល់ឱ្យភ្លាមៗ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី រ៉ាវណាប្អូនប្រុសរបស់គាត់បានស្នើសុំឱ្យព្រាហ្មណ៍លុបចោលនូវបណ្តាសានេះវិញ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ហើយព្រហ្មបានបន្ថយវាឱ្យដេករយៈពេលប្រាំមួយខែ បន្ទាប់មកគាត់នឹងដេកម្តងទៀតភ្លាមៗតាមដែលចំណង់របស់គាត់បានឆ្អែត។
ហេណុក

**អេណុក**

អត្ថបទនៃ សៀវភៅលោកុប្បត្តិ និយាយថា ហេណុកបានរស់នៅ ៣៦៥ ឆ្នាំមុនពេលគាត់ត្រូវបានព្រះយក។ អត្ថបទ​នោះ​អាន​ថា ហេណុក «បាន​ដើរ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ ហើយ​គាត់​លែង​មាន​ទៀត​ហើយ ដ្បិត​ព្រះ​បាន​យក​គាត់​ទៅ» (  ) ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ថា ហេណុក ​ចូល​ទៅ​ស្ថាន​សួគ៌​ទាំង​រស់ ​នៅ​ក្នុង​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​សាសន៍​យូដា និង​គ្រិស្ត​សាសនិក​មួយ​ចំនួន   ហើយ​បាន​បក​ប្រែ​ខុស​ប្លែក​ពី​គេ។ 

ហេណុក​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ទំនៀម​ទំលាប់​របស់​សាសន៍​យូដា និង​គ្រិស្ត​សាសនិក​ជា​ច្រើន។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​អ្នក​និពន្ធ ​សៀវភៅ​អេណុក  ហើយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា​អាចារ្យ​នៃ​ការ​វិនិច្ឆ័យ។  នៅក្នុងគម្ពីរសញ្ញាថ្មី ដំណឹងល្អរបស់លូកា សំបុត្រទៅកាន់ពួកហេព្រើរ និង សំបុត្ររបស់យូដាស ទាំងអស់ ហេណុក ដែលជាឯកសារចុងក្រោយដែលដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅហេណុកផងដែរ។  នៅក្នុង ព្រះវិហារកាតូលិក អូស្សូដុកខាងកើត និង អូស្សុដុកអូរិនថែល គាត់ត្រូវបានគេគោរពបូជាជា ពួកបរិសុទ្ធ ។
វិទ្យុទូរទស្សន៍ព្រុយណេ

**វិទ្យុទូរស្សន៏ព្រុយណេ**  (ម៉ាឡេ: *Radio Televisyen Brunei*, ចាវី: راديو تيليۏيشن بروني, អក្សរការផ្លូវការ **RTB**) គឺជាទូរទស្សន៍សាធារណៈជាតិរបស់ប្រ៊ុយណេ ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ អគារលេខាធិការដ្ឋានបង់ដាសេរីបេកាវ៉ាន់ ។ វិទ្យុប្រ៊ុយណេបានចាក់ផ្សាយលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៧ ជាមួយនឹងសេវាទូរទស្សន៍ ដែលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ១ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៧៥។ យកគំរូតាម វិទ្យុទូរទស្សន៏ម៉ាឡេស៊ី (RTM) ដែលជានាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលវិទ្យុទូរស្សន៏ព្រុយណេ បានចូលជារដ្ឋបច្ចុប្បន្នជាមួយនឹងឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ បន្ទាប់ពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃសេវាវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍របស់ខ្លួន។ 

វិទ្យុទូរស្សន៏ព្រុយណេ (**RTB**) ផ្តាច់មុខទូរទស្សន៍ឥតគិតថ្លៃនៅក្នុងប្រទេស ហើយវិទ្យុផងដែររហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៩ នៅពេលដែលស្ថានីយ៍វិទ្យុពាណិជ្ជកម្មតែមួយគត់របស់ប្រទេស **Kristal FM** ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ បច្ចុប្បន្ននេះ វាដំណើរការប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ចំនួន ៣ និងស្ថានីយវិទ្យុចំនួន ៥ ក៏ដូចជាសេវាកម្មផ្សាយតាមលំដាប់កំពូល RTB Go ។ ស្លាកសញ្ញាផ្សាយគឺផ្អែកលើ និមិត្តសញ្ញាជាតិនៃប្រ៊ុយណេ ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៍កម្ពុជា
វិទ្យុសម្លេងវៀតណាម

**វិទ្យុសម្លេងវៀតណាម** គឺជាវិទ្យុជាតិវៀតណាម គ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ដោយ ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ រួមជាមួយ ទូរទស្សន៍វៀតណាម និង ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានវៀតណាម ។ វិទ្យុសម្លេងវៀតណាម មានភារកិច្ចផ្សព្វផ្សាយគោលនយោបាយរបស់បក្សកុម្មុយនិស្ត និងច្បាប់របស់រដ្ឋ។ 
រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាវិទ្យុសម្លេងវៀតណាម
មុនឆ្នាំ ១៩៤៥ វិទ្យុមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំងគឺ **វិទ្យុសៃហ្គន** នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ ។ ស្ថានីយ៍វិទ្យុជាតិរបស់វៀតណាម ដែលឥឡូវហៅថា ***សំឡេងវៀតណាម*** បានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយពី ទីក្រុងដាឡាត ត្រឹមតែមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការប្រកាសនៃ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ។ វៀតណាមខាងត្បូង បានបង្កើតវិទ្យុរបស់ខ្លួននៅសៃហ្គនក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥ ដែលមានឈ្មោះថា ***វិទ្យុវៀតណាម*** ។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរនៅឆ្នាំ ១៩៦២ វៀតកុងបានបង្កើតស្ថានីយ៍វិទ្យុរបស់ពួកគេគឺ ***ស្ថានីយ៍វិទ្យុរំដោះ*** ។ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម វិទ្យុហាណូយបានដំណើរការជាឧបករណ៍ឃោសនាសម្រាប់ វៀតណាមខាងជើង ។ បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមឡើងវិញ ស្ថានីយ៍វិទ្យុទាំងអស់ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសំឡេងវៀតណាម ដែលបានក្លាយជាស្ថានីយ៍វិទ្យុជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៧៨ ។ វិទ្យុសម្លេងវៀតណាមត្រូវបានបែងចែកជា **VOV1, VOV2, VOV3, VOV4 ,VOV5, VOV6, VOV Traffic Service ,VOV FM 89 MHz ,VOV English 24/7** ។ 

## ឯកសារយោង
ពញាអភ័យភូបេគ្រ (ប៉ែន)

**ប្រាយ៉ាអៃភូបេត (ប៊ែន)** ពីមុនហៅថា បែន ជាអភិបាលក្រុង បាត់ដំបង និង សៀមរាប ក្នុង រជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី២  ពីឆ្នាំ ១៨១០ ដល់ ១៨១៤។

នៅពេលដែល ចៅហ្វាបែន ស្លាប់ នៅបាងកកបានពិចារណាតែងតាំង ប៉ែន ជាចៅពញាអភ័យភូបេគ្រ ជាអភិបាលក្រុងបាត់ដំបង- សៀមរាប។ តួនាទី និងសកម្មភាពសំខាន់ៗរបស់លោកគឺនៅពេលដែលការបះបោររបស់ខ្មែរផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩១០។ ប៉ែនបានប្រមូលផ្តុំទាហាន សាងសង់កំផែង ធ្វើកំពែង ហើយបានស្នើសុំកងទ័ពពីនគររាជសីមា និងចន្ទបុរី ឱ្យរៀបចំទ័ពទៅជួយ និងឈរជើងនៅបាត់ដំបង។ នៅពេលដែល ព្រះបាទនរាយណ៍រាជា បានដឹងអំពីការរៀបចំនៅបាត់ដំបង លោកបានប្រើអំណាចរបស់យួនដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល ប៉ែន ឱ្យចូលរួមជាមួយបក្សរបស់គាត់ ហើយមិនផ្តល់ជំនួយដល់ភាគីថៃ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ប៉ែន មិន​បាន​បង្វែរ​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ឡើយ។ 

ប៉ែនក៏បានបញ្ចប់បញ្ហាដែលនាំឲ្យមានជម្លោះជាមួយវៀតណាម ដោយប្រគល់ ណាក់ធី ដែលជាភរិយា និងម្តាយក្មេករបស់លោក ទៅថ្វាយព្រះបាទនរាយណ៍រាជា។ ការណ៍​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រួសារ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះ​ខ្មែរ​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​ស្ថិរភាព។ ពួកគេជាច្រើនបានធ្វើចំណាកស្រុកជាមួយណាក់ធី ដែលធ្វើឲ្យយួន និងខ្មែរមិនអាចស្វែងរកហេតុផលដើម្បីវាយខេត្តបាត់ដំបងបាន។

នៅឆ្នាំ១៨១២ អភិបាលខេត្តបាត់ដំបងបានដើរតួនាទីការពារក្រុងព្រំដែនថៃ ដោយវាយតទល់នឹងកងទ័ពខ្មែររបស់ព្រះបាទនរាយណ៍រាជា មុនពេលទៅដល់ទីក្រុងបាងកក។ លោកគ្រប់គ្រងបាត់ដំបងបាន៥ឆ្នាំរហូតដល់ទ្រង់ស្លាប់នៅឆ្នាំ១៨២៤ 

## កូនប្រុសស្រី 
លោក មានកូន ៩ នាក់ដូចខាងក្រោម៖

* ព្រះវិសេសុន្ធ (ទៀង)
* ព្រះភគឌីបូរក្ស (ស្រី)
* ព្រះពញា ត្រៃភព (អុង) ជាកូនចិញ្ចឹម
* ហ្លួងអាសាប្រាថេត
* លោកខ្លា
* ស្ត្រីល្អ
* អាំដាង ផាន
* អ្នកស្រី ម៉ុក
* ស្ត្រីបុរស

## យោង
ពញាអភ័យភូបេគ្រ(រស់)

**ប្រាយ៉ាអៃភូបេត (រស)** មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា រស់ ជា​កូន​ច្បង​របស់ ​ចៅពញា​អភ័យភូបេគ្រ(ប៉ែន) ឪពុក​របស់​គាត់​បាន​បញ្ជូន​គាត់​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ទំព័រ​រាជវង្ស​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក។ ក្រោយមកនៅពេលដែល ប៉ែន ត្រូវបានតែងតាំងជា ពញាអភ័យភូបេគ្រ (ប៉ែន) គាត់ជាអភិបាលខេត្តបាត់ដំបងទីពីរ។ ក្រោយ​ពី​ឪពុក បាន​ស្លាប់ គាត់បាន​ក្លាយ​ជា​ជំនួយការ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ខេត្ត​បាត់ដំបង រហូត​ដល់​គាត់​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​នៅ​ឆ្នាំ ១៨១៤។

ពេល​លោកឡើង​ជា​អភិបាល  វៀតណាម​បាន​ប៉ុនប៉ង​ដណ្តើម​យក​ខេត្ត​បាត់ដំបង ហើយ​ប្រគល់​ឱ្យ​កម្ពុជា ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ពួក​គេ​បាន​ស្នើ​សុំ​ទ័ព​ពី ​នគររាជសីមា ដើម្បី​បណ្ដេញ​ទាហាន​វៀតណាម​ចេញ។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៨២៧ ព្រះអានុភ័ក្ដិ(ឆេត) និងមន្ត្រីក្រុងបានចោទប្រកាន់លោក រួចនាំគាត់មកបាងកក។ 

## កូនប្រុសស្រី 
មានកូន១០នាក់  ឈ្មោះ

* ព្រះភីថាក់សុរារៃ ខេត្តនគររាជសីមា
* លោក កែវ
* លោក មៀច
* លោក ជឹម
* លោក ពេជ្រ
* ឯម ភរិយា​លោក ប្រាយ៉ានុប ត្រោប ខេត្តសៀមរាប
* ភរិយារបស់អភិបាលខេត្តនគររាជសីមា
* ផាន ភរិយា​របស់​ព្រះ​រាជា រាជសុផាវ៉ាឌី
* ថាប ជា​ភរិយា​របស់​ព្រះ​បាទ​យ៉ាម៉ា នៃ​ខេត្ត​ឧដុង្គ។
* លោកស្រី យ៉ែម

## យោង
ចៅពញាគទាធរ ធរណិន្ទ្រ (យា អាភ័យវង្ស)

**ចៅពញា​គ​ថាថន​និន (​យាអ​ភិ​វង្ស​)** ពីមុន​ឈ្មោះ​យា ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ទី​៧​នៃ​ខេត្តបាត់ដំបង​។ លោកជាកូនរបស់ ពញាអភ័យភូបេគ្រ (នង) (ជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីប្រាំមួយនៃខេត្តបាត់ដំបង ដែលជាកូនប្រុសរបស់ ប្រាយ៉ា ធីរ៉ាវង្សសា និងជាកូនប្រសាររបស់ ចៅពញាអភ័យភូបេគ្រ (ប៉ែន) អ្នកគ្រប់គ្រងទីមួយនៃខេត្តបាត់ដំបង) 

លោកបានចូលបម្រើរដ្ឋាភិបាលជាលើកដំបូងជា *ហ្លួងអភ័យភិថក ។* ក្រោយមកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៤ ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជា   *ចៅពញាគទាធរ ធរណិន្ទ្រ*  ហើយត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះដំបង នៅពេលដែលឪពុកលោកបានស្លាប់នៅឆ្នាំ១៨៦០។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៩១ លោកបានឡើងជា  *ចៅពញាគទាធរ ធរណិន្ទ្រ រាមនរិន្ទឥន្ទ្រាធិបតី  ប្រទេសស្រីសៀម កំពត កេសារ៉ាភីបានន ព្រេជេម៉ាថាយ៉ាយ៉ានទីយ៉ាទី* អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ទី​៧។  

លោកបាន​សរសេរ ​របាក្សត្រ​បាត់ដំបង ​ដែល​ប្រាប់​ពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ត្រកូល​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​គ្រប់គ្រង​ខេត្ត​បាត់ដំបង។

កំឡុងពេលដែលលោក ជាអភិបាលខេត្តបាត់ដំបង គឺជាសម័យដែល បារាំង កំពុងពង្រីកអំណាចចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើឱ្យសៀមមានការសង្ស័យថា បាត់ដំបងនឹងក្លាយជាទីក្រុងខ្លាំង ឬចូលរួមជាមួយ វៀតណាម។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោក តែងតែបង្ហាញភក្តីភាពចំពោះសៀម រហូតដល់លោកស្លាប់នៅឆ្នាំ១៨៩២។ កូនរបស់លោក ចៅពញាអភ័យភូបេគ្រ (ឈុំ អភ័យវង្ស) បានក្លាយជាអភិបាលជំនួស។

## កូនប្រុសស្រី 
សរុប​មាន​កូន​៤នាក់  ដូច​ខាង​ក្រោម​:

* ចៅពញាអភ័យភូបេគ្រ (ឈុំ អភ័យវង្ស)
* ឃុនយីងឃ្លីប ភរិយារបស់ ប្រាយ៉ាណារ៉ុង រឿងរិទ្ធ
* ណាង ថេត ភរិយា​របស់​ព្រះ​យុត្ថាធិរាជ (ថោង ខម)
* អ្នកស្រី សោម ប៊ុន ភរិយា របស់ មុំ ថាវធីរ៉ាត់ (Mom Rajawongse Daeng Israsena)

## និមិត្តសញ្ញា 
## យោង
ឆាវ៉ាលីត អភ័យវង្ស

**ឆាវ៉ាលីត អភ័យវង្ស** (២៤ កក្កដា ១៨៨៦ ដល់ ២៥ កក្កដា ១៩៨៤) ជា អតីតរដ្ឋមន្ត្រី អតីត អគ្គលេខាធិការគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ អតីត សមាជិកសភាខេត្តបាត់ដំបង  និងជាអតីត សមាជិកសភាខេត្តឈុនបុរី។

## យោង
ចិត្រសេនអភ័យវង្ស

**ចិត្រសេនអភ័យវង្ស**  (  จิตรเสน อภัยวงศ์    ) ឬពីមុន **មេវអភ័យវង្ស**  (  หมิว อภัยวงศ์     (១៩០៥–១៩៦៣)  គឺជា ស្ថាបត្យករ ជនជាតិថៃដែលមានស្នាដៃលេចធ្លោនៅក្នុង Art Deco និង រចនាបថអន្តរជាតិ ។ គាត់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវដ៏សំខាន់បំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មបែបនេះនៅក្នុងប្រទេសថៃ។  ស្នាដៃលេចធ្លោមួយចំនួនរបស់គាត់គឺ កីឡដ្ឋាន សុផាន់ឆាត់តាឡាឡៃ, សាលាឆឡើមថៃ, ការិយាល័យប្រៃសណីយ៍ទូទៅបាងកក និងអគារនៅ ផ្លូវ Ratchadamnoen រួមទាំង Royal Rattanakosin Hotel ផងដែរ។ និង បណ្ណាល័យទីក្រុងបាងកក ។

លោកសមាជិក​ម្នាក់​នៃ ​គ្រួសារអភ័យវង្ស ​, លោកជាកូន ចៅពញាភូបេគ្រ (ឈុំអភ័យវង្ស) និង មម ថាន់។ បងប្អូនបង្កើតពីរនាក់ទៀតរបស់គាត់គឺ ឃ្រញសាវែងអភ័យវង្ស; តួឯក​ក្នុង ​តន្ត្រី​បុរាណ​ថៃ និង ផែនអភ័យវង្ស។  អតីត នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ឃួងអភ័យវង្ស គឺជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់គាត់។ លោកបានរៀបការជាមួយ Mary Ericsson  ថៃ-ស៊ុយអែត។  គាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សាពី មហាវិទ្យាល័យ Assumption ក្នុង ទីក្រុងបាងកក (ផ្នែកភាសាបារាំង) ហើយបានទៅសិក្សាផ្នែកស្ថាបត្យកម្មនៅ École des Beaux-Arts ក្នុងប្រទេសបារាំង។ 

## ការងារ 
ស្នាដៃ​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​មួយ​ចំនួន​មាន​ដូច​ជា៖  

* Dome Building [th], Thammasat University Tha Phra Chan campus, បាងកក
* Bangkok General Post Office, Bangkok – jointly designed with Sarot Sukkhayang
* Suphatchalasai Stadium, Bangkok – jointly designed with Sarot Sukkhayang
* Series of buildings on the Ratchadamnoen Klang Avenue, Bangkok – jointly designed with Sarot Sukkhayang and ML Pum Malakul [th]
** Bangkok City Library
** Royal Rattanakosin Hotel [th]
** Sala Chaloem Thai (demolished)
* Chitsen's house at 4 Soi Yen Akat, Bangkok (now a private commercial property)
* Thahan Bok Cinema [th], Lopburi
* Songkhla District Court, Songkhla

ឯកសារ:Dome_buildings,_TU_(I).jpg|alt=Dome Building, Thammasat University| អគារ Dome សាកលវិទ្យាល័យធម្មសាទ
ឯកសារ:(2023)_อาคารไปรษณีย์กลาง_เขตบางรัก_กรุงเทพมหานคร_(2).jpg|alt=Bangkok General Post Office| ការិយាល័យប្រៃសណីយ៍ទូទៅបាងកក
ឯកសារ:Suphachalasai_3104.JPG|alt=Suphatchalasai Stadium| កីឡដ្ឋាន Suphachatalasai
ឯកសារ:โรงแรมรัตนโกสินทร์_April2021_Royal_Rattanakosin_Hotel_10.jpg|alt=Royal Rattanakosin Hotel| សណ្ឋាគារ រ៉ូយ៉ាល់ រតនៈកូស៊ីន
ឯកសារ:(2023)_ตึกแถวริมถนนราชดำเนินกลาง_เขตพระนคร_กรุงเทพมหานคร_(2).jpg|alt=Buildings along the Ratchadamnoen Klang Avenue| អគារនៅតាមបណ្តោយផ្លូវ Ratchadamnoen Klang

## កំណត់ចំណាំ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ពញាអភ័យភូបេគ្រ (នង)

**ប្រាយ៉ាអផៃភូបេត** (ណុង) នៃគ្រួសារ **អភ័យវង្ស**  គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងទីប្រាំមួយនៃខេត្តបាត់ដំបង ពីឆ្នាំ ១៨៤៧-១៨៦០ ។ ឈ្មោះដើមរបស់គាត់គឺ នង ផុង ឬមឿង។ ជាកូនរបស់ពញាអភ័យភូបេគ្រ (រស់)។  

បន្ទាប់ពីអភិបាលខេត្តបាត់ដំបងទី៥ អង្គឥម បានបះបោរប្រឆាំងនឹងជនជាតិថៃ វាយបំផ្លាញបាត់ដំបង ហើយផ្លាស់ទៅ វៀតណាម នៅ ភ្នំពេញ នៅឆ្នាំ ១៨៣៩ ព្រះបាទរាមាទី៣ បានបញ្ជាឱ្យជួសជុល ខេត្តបាត់ដំបង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោកមិនបានតែងតាំងអ្នកណាម្នាក់ជាអភិបាលខេត្តបាត់ដំបងក្នុងរយៈពេល ៧ ឆ្នាំនោះទេ ដែលទំនងជាដោយសារតែប្រទេសថៃមិនទាន់អាចស្វែងរកអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត និងស្មោះត្រង់នឹងប្រទេសថៃនៅឡើយ។

នៅ​ពេល​នោះ មនុស្ស​ពីរ​នាក់​កំពុង​ត្រូវ​បាន​គេ​ពិចារណា​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង។ ពួក​គេ​គឺ​ព្រះ​ភិរក្ស​ប​ដិ​ន (សោម) ជា​អភិបាល​រង​ខេត្ត​បាត់ដំបង និង​ព្រះ​និរោធ​យ៉ូថា (នង ផុង ឬ​មឿង) ជា​មន្ត្រី​ក្រុង និង​ជា​កូន​ប្រសា​របស់ ​ចៅពញា​អភ័យភូបេគ្រ (បែន) ​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ដំបូង​គេ។ អ្នកទាំងពីរមានតួនាទីការពារបាត់ដំបងពីយួននៅឆ្នាំ១៨៣៩ ដោយដឹកនាំទ័ពស្ទាក់ចាប់គ្រួសារបាត់ដំបង ហើយបង្ខំពួកគេឱ្យត្រឡប់ទៅទីក្រុងវិញ។ បន្ទាប់មក ពួកគេ​បាន​ដឹកនាំ​កម្លាំង​ដើម្បី​បង្កើត​បន្ទាយ​មួយ មុនពេល​ដែល​កងទ័ព​ពី​ទីក្រុង​បាងកក​អាច​ចាកចេញ​។ អ្នកទាំងពីរក៏បានសហការជាមួយ  អង្គឌួង បញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកបាត់ដំបងឱ្យទៅភ្នំពេញនៅឆ្នាំ១៨៣៨។ ប៉ុន្តែគេក៏ចាប់បាន ហើយមានទោស។ ស្តេចសៀម ជឿថា ទង្វើរបស់ពួកគេគឺគ្រាន់តែចង់លើកតម្កើង អង្គដួង ប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកទាំងពីរសុទ្ធតែជាមន្ត្រីរាជការ និងជាកូនរបស់ចៅពញាអភ័យភូបេត (បែន) ដូច្នេះ ព្រះអង្គម្ចាស់មិនដាក់ទោសពួកគេទេ។ ជំនួសវិញ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យ ចៅពញាបដិនតេជា (សិង្ហ សិង្ហាសេនី) ដាក់នៅការសាកល្បងជាមុនសិន។

ក្រោយ​ពី​បាត់​មុខ​តំណែង​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​អស់​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ ថៃ​បាន​ធ្វើ​សង្រ្គាម​ជាមួយ​វៀតណាម ​ជា​លើក​ទី​ពីរ។ ចៅពញាបដិនតេជា ជាមេទ័ព។ លោក​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ដើម្បី​ទាក់ទង​និង​បញ្ជា​ឲ្យ​ក្រុង។ ព្រះអង្គ​បាន​តែងតាំង​ព្រះ​ភិរក្ស​បដិន (សោម) ឱ្យ​ធ្វើ​ជា​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង ហើយ​ឱ្យ​ព្រះ​និរោធ​ថន​យ៉ូថា ដឹកនាំ​ទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​យួន​នៅ​កម្ពុជា។ លុះ​ចប់​សង្គ្រាម ព្រះ​អភិរក្សបដិន (សោម) ក៏​ទទួល​មរណភាព។ លោក​បាន​ត្រាស់​បង្គាប់​តែងតាំង​ព្រះ​និរោធ​ថន​យ៉ូថា ជា​អភិបាល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ទី​៦។ ក្រោយ​មក​ព្រះអង្គ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ក្រុង​បាត់ដំបង​ដោយ​ការ​កែ​លម្អ​ទីក្រុង​ដែល​ទ្រុឌទ្រោម និង​លើក​កម្ពស់​ជីវភាព​រស់​នៅ​របស់​ប្រជាជន។  អផៃភូបេត (នង) នៅគ្រប់គ្រងបាត់ដំបងបាន ១២ ឆ្នាំ ហើយស្លាប់ នៅឆ្នាំ ១៨៦០។

## កូន 
សរុប​មាន​កូន​ប្រុស​៥​នាក់ 

* ចៅពញាគទាធរ ធរណិន្ទ្រ (យា អភ័យវង្ស)
* លោក ថង យូ
* លោក ខឹម
* លោក ប៊ូ
* លោក យ៉ត

## យោង
ទូរទស្សន៍សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី

**ទូរទស្សន៏សាធារដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី** ឬ **TVRI** គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៏សាធារណៈជាតិរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី និងជាស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈជាតិចំនួនពីររបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយមួយទៀតជាបណ្តាញវិទ្យុសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី ឬ **RRI** ។ ការចាក់ផ្សាយជាសាធារណៈលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦២ នៅថ្ងៃបើកសម្ពោធ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកមួយនៃការរៀបចំសម្រាប់ ស៊ីហ្គេម ឆ្នាំ ១៩៦២ ហើយក៏ជាបណ្តាញទូរទស្សន៍ចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលជាតិរបស់ខ្លួនគឺនៅ ហ្គេឡូរ៉ា , កណ្ដាលទីក្រុងចាកាតា ។

ទូរទស្សន៏សាធារដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី បានផ្តាច់មុខការផ្សាយទូរទស្សន៍នៅក្នុងប្រទេសរហូតដល់ថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៨៩ នៅពេលដែលស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេ ទូរទស្សន៏រាជាវលិសិត្រាឥណ្ឌូនេស៊ី **(Rajawali Citra Televisi Indonesia)** ឬ **RCTI** បានចាក់ផ្សាយ។ ទន្ទឹមនឹងវិទ្យុសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី និង ទូរទស្សន៏សាធារដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី ត្រូវបានបំប្លែងពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋក្រោមនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលទៅជាការផ្សាយសាធារណៈឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០០៥ ដោយបានក្លាយជាអ្នកផ្សាយសាធារណៈដំបូងគេនៅក្នុងប្រទេស។

ទូរទស្សន៏សាធារដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី បច្ចុប្បន្នកំពុងចាក់ផ្សាយទូទាំងប្រទេសជាមួយនឹងប៉ុស្តិ៍ជាតិចំនួនបី ព្រមទាំងស្ថានីយក្នុងតំបន់ចំនួន ៣៣។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២០ វាមាន ៣៦១ ឧបករណ៍បញ្ជូន; ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាបណ្តាញទូរទស្សន៍ដែលមានការគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំជាងបណ្តាញផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេស។ មូលនិធិរបស់វាជាចម្បងបានមកពី ថវិការដ្ឋប្រចាំឆ្នាំដែលត្រូវបានអនុម័តដោយសភា ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងសេវាកម្មផ្សេងៗទៀត។

## ឯកសារយោង
ថេរ៉ា

**ថេរ៉ា** ឬ **ថេរ៉ាច់** (  תֶּרַח     *Teraḥ* ) ជា​តួ​អង្គ​ក្នុង ​គម្ពីរ​លោកុប្បត្តិ ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កូន​របស់ ​ណាឃរ និង​ជា​ឪពុក​របស់​ ​អ័ប្រាហាំ ។ ដូច្នេះ គាត់​ជា​កូន​ចៅ​របស់​លោក ​អើប៉ាកសាដ  ​កូន​របស់ ​សេម ។ ថេរ៉ាត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងលោកុប្បត្តិ ១១:២៦–២៧, សៀវភៅយ៉ូស្វេ ២៤:២, និង របាក្សត្រទី១ ១:១៧–២៧ នៃ ព្រះគម្ពីរហេព្រើរ និង លូកា៣ :៣៤–៣៦ នៅក្នុង គម្ពីរសញ្ញាថ្មី ។
យ៉ាកុប

**យ៉ាកុប**  ក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **អ៊ីស្រាអែល**  គឺជា បុព្វបុរសជនជាតិហេព្រើរ នៃ សាសនាអ័ប្រាហាំ ។ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង តូរ៉ា ដែលជាកន្លែងដែលគាត់ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុង សៀវភៅលោកុប្បត្តិ ថាជាកូនប្រុសរបស់ អ៊ីសាក និង រ៉េវេកា ។ ដូច្នេះ រួម​ជាមួយ​បង​ប្រុស​ភ្លោះ​ជា​បង​ប្រុស​របស់​គាត់ គឺ ​អេសាវ ជីដូន​ជីតា​របស់​យ៉ាកុប​គឺ ​អ័ប្រាហាំ និង ​សារ៉ា ហើយ​ជីតា​ខាង​ម្ដាយ​គឺ ​បេធូអែល ដែល​​គាត់​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​ទេ។ គាត់ត្រូវបានគេនិយាយថាបានទិញសិទ្ធិពីកំណើតរបស់អេសាវ ហើយដោយមានជំនួយពីម្តាយគាត់បានបញ្ឆោតឪពុករបស់គាត់ដែលមានវ័យចំណាស់របស់គាត់ដើម្បីប្រទានពរដល់គាត់ជំនួសឱ្យអេសាវ។  បន្ទាប់មក បន្ទាប់ពីគ្រោះរាំងស្ងួតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅប្រទេស កាណាន ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់គាត់ យ៉ាកុប និងកូនចៅរបស់គាត់បានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ ប្រទេសអេស៊ីប ដែលនៅជិតខាងតាមរយៈការខិតខំរបស់កូនប្រុសរបស់គាត់ យ៉ូសែប ដែលបានក្លាយជាអ្នកទុកចិត្តរបស់ ស្តេចផារ៉ោន ។ បន្ទាប់​ពី​ស្លាប់​នៅ​អេហ្ស៊ីប​នៅ​អាយុ ១៤៧ ឆ្នាំ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​ក្នុង ​ល្អាង Machpelah ក្នុង ​ទីក្រុងហេប្រុន ។

តាម ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ កូនរបស់យ៉ាកុបត្រូវបានបង្កើតដោយស្ត្រីបួននាក់៖ ប្រពន្ធរបស់គាត់ (និងបងប្អូនជីដូនមួយម្តាយ) លេអា និង រ៉ាជែល ; និង ​នាង​ប៊ីលហា និង ​ស៊ីលប៉ា ជា​ភរិយា​ចុង​របស់​គាត់។ កូន​ប្រុស​របស់​គាត់​កើត​មក​តាម​លំដាប់​លំដោយ គឺ ​រូបេន  ស៊ីម្មាន  លេវី  យូដា ដាន់ ណែបថាលី  កាដ អេស៊ើរ  អ៊ីសាខារ  សាប់យូឡូន យ៉ូសែប និង ​បេនយ៉ាមីន ។ គាត់​ក៏​មាន​កូន​ស្រី​ម្នាក់​ឈ្មោះ ​ឌីណា ដែល​កើត​ជា​ប្រពន្ធ​ដំបូង​របស់​គាត់​ឈ្មោះ​លេអា។  កូនចៅរបស់យ៉ាកុបត្រូវបានគេស្គាល់ជារួមថាជា ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ដោយកូនប្រុសនីមួយៗជាបុព្វបុរសនៃកុលសម្ព័ន្ធមួយក្នុងចំណោម កុលសម្ព័ន្ធទាំងដប់ពីរនៃអ៊ីស្រាអែល ដែលទាំងអស់លើកលែងតែ កុលសម្ព័ន្ធលេវី ត្រូវបានបែងចែកទឹកដីនៅក្នុង ទឹកដីអ៊ីស្រាអែល ។ ការនិទានរឿងលោកុប្បត្តិក៏ចែងថា យ៉ាកុបបង្ហាញការពេញចិត្តក្នុងចំណោមប្រពន្ធ និងកូនៗរបស់គាត់ ដោយចូលចិត្តរ៉ាជែល និងកូនប្រុសរបស់គាត់ យ៉ូសែប និងបេនយ៉ាមីន ដល់អ្នកដទៃ—ដែលឈានដល់ទីបញ្ចប់ដោយបងប្រុសរបស់យ៉ូសែបបានលក់គាត់ទៅធ្វើជាទាសករដោយការអាក់អន់ចិត្ត។
អ៊ីសាក

**អ៊ីសាក**  គឺជា បុព្វបុរស មួយក្នុងចំណោមបុព្វបុរសទាំងបីរបស់ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល និងជាឥស្សរជនដ៏សំខាន់នៅក្នុង សាសនាអ័ប្រាហាំ រួមទាំង សាសនាយូដា សាសនាសាម៉ារី គ្រិស្តសាសនា សាសនាឥស្លាម ជំនឿ បាហៃ និង រ៉ាស្តាហ្វារី ។ អ៊ីសាកបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង តូរ៉ា ដែលគាត់ជាកូនប្រុសរបស់ អ័ប្រាហាំ និង សារ៉ា ដែលជាឪពុករបស់ យ៉ាកុប និង អេសាវ និងជាជីតានៃ កុលសម្ព័ន្ធទាំងដប់ពីរនៃអ៊ីស្រាអែល ។

ឈ្មោះរបស់អ៊ីសាកមានន័យថា "គាត់នឹងសើច" ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការសើចមិនជឿរបស់អ័ប្រាហាំ និងសារ៉ា នៅពេលដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រាប់ពួកគេថាពួកគេនឹងមានកូន។   ទ្រង់គឺជាបុព្វបុរសតែម្នាក់គត់ដែលឈ្មោះមិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ ហើយមានតែព្រះអង្គគត់ដែលមិនរើចេញពី កាណាន ។  យោងទៅតាមនិទានរឿង គាត់បានទទួលមរណភាពក្នុងជន្មាយុ ១៨០ ឆ្នាំ ដែលជាអាយុវែងជាងគេក្នុងចំណោមបុព្វបុរសទាំងបី។ 

ថ្មីៗនេះបានពិភាក្សាអំពីលទ្ធភាពដែលអ៊ីសាកអាចដើមឡើយជាបុព្វបុរសមកពីតំបន់ Beersheba ដែលត្រូវបានគោរពបូជានៅ ទីសក្ការៈ ។
វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី

**វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី** (អង់គ្លេស: Radio Television Malaysia, ចាវី: راديو تيليۏيشن مليسيا‎; អក្សរកាត់ **RTM**) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **នាយកដ្ឋានផ្សព្វផ្សាយម៉ាឡេស៊ី** (ម៉ាឡេ: *Jabatan Penyiaran Malaysia*; ចាវី: جابتن ڤڽيارن مليسيا‎)  គឺជាទូរទស្សន៍សាធារណៈជាតិរបស់ម៉ាឡេស៊ី ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទក្រុងគូឡាឡាំពួ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ជា **វិទ្យុម៉ាឡាយ៉ា** វាគឺជាវិទ្យុដំបូង និងចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ 

បន្ទាប់ពីម៉ាឡេស៊ីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៣ វិទ្យុម៉ាឡាយ៉ាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាវិទ្យុម៉ាឡេស៊ី។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំដដែល សេវាទូរទស្សន៍នៅម៉ាឡេស៊ី បានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការបង្កើត ទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី (Televisyen Malaysia) ។ វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី បានចូលទៅក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួនជាមួយនឹងឈ្មោះបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅពេលដែលវាបានរួមបញ្ចូលគ្នានូវសេវាវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍របស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតនាយកដ្ឋានផ្សាយនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។  គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី មានបុគ្គលិកសរុបជាង ៤០០០ នាក់ ដែលក្នុងនោះប្រហែល ២០០០ នាក់កំពុងធ្វើការផ្សាយតាមវិស័យសាធារណៈ រួមទាំងក្រៅម៉ោង អាចបត់បែនបាន ព្រមទាំងបុគ្គលិកជាប់កិច្ចសន្យាថេរផងដែរ។

ការងាររបស់វាត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិពីមុនដោយថ្លៃអាជ្ញាប័ណ្ណទូរទស្សន៍ប្រចាំឆ្នាំ ដែលត្រូវបានគិតថ្លៃដល់គ្រួសារ ក្រុមហ៊ុន និងអង្គការទាំងអស់របស់ម៉ាឡេស៊ី រហូតដល់អាជ្ញាប័ណ្ណត្រូវបានលុបចោលនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ។ វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី បានផ្តាច់មុខទូរទស្សន៍សេរី រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៤ និងវិទ្យុរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩ នៅពេលដែលទូរទស្សន៍ឯកជន និងស្ថានីយ៍វិទ្យុដូចជា TV3 និង Best FM បានចាប់ផ្តើមដំណើរការ។ បច្ចុប្បន្ននេះ វាដំណើរការប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ចំនួន ៧ និងស្ថានីយ៍វិទ្យុចំនួន ៣៤ នៅទូទាំងប្រទេស ក៏ដូចជាសេវាកម្មស្ទ្រីមពីលើកំពូល RTM Klik ។  មិនដូច សាជីវកម្មផ្សាយរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស (BBC) ដែលជា សាជីវកម្មធម្មនុញ្ញវិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី គឺជានាយកដ្ឋានដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលដោយផ្ទាល់តាមរយៈក្រសួងមួយ ។

វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី គឺជាម្ចាស់ចម្បង និងជាប្រតិបត្តិករនៃ Orkestra RTM (អង់គ្លេស៖ RTM Orchestra ) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ និងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវង់តន្រ្តីចាស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។  មាតិកាព័ត៌មាន និងកិច្ចការបច្ចុប្បន្ននៅទូទាំងវេទិកាទាំងអស់ត្រូវបានផលិតដោយផ្នែកព័ត៌មានរបស់ខ្លួន។ វត្តមានឌីជីថលរបស់វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី ដែលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថលអន្តរកម្មរបស់ខ្លួន លាតសន្ធឹងលើវេទិកាដូចជា ហ្វេសប៊ុក, ធ្វិតថឺរ, អ៊ីនស្តាក្រាម, ទិកតុក និង យូ ធូប ។ វាត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុង ចំណាត់ថ្នាក់សកលស្ទ្រីមរបស់ Triton Digital សម្រាប់ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣០ នៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងការទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរឌីជីថលរបស់វា។  ប៉ុស្តិ៍ យូ ធូប (YouTube) ផ្លូវការរបស់ខ្លួនបានប្រមូលផ្តុំអ្នកតាមដានច្រើនជាង ២៥០ លាននាក់  ខណៈពេលដែល ប៉ុស្តិ៍ យូ ធូប (YouTube) របស់ Berita RTM របស់ខ្លួន បានប្រមូលអ្នកជាវជាង ៨៦០ពាន់នាក់គិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ ។

ចាប់តាំងពីការបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី (RTM) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងជីវិត និងវប្បធម៌ម៉ាឡេស៊ី។  ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ វិទ្យុទូរទស្សន៍ម៉ាឡេស៊ី បានក្លាយជាស្ថាប័នប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី នាំមុខ Astro Awani , TV3 និង *Malaysiakini* នេះបើយោងតាមការស្ទង់មតិរបស់ វិទ្យាស្ថាន Reuters សម្រាប់ការសិក្សាផ្នែកសារព័ត៌មាន ។

## ឯកសារយោង
អាណូ ម៉ាន់ឌី

'''''' (មកពី ឡាតាំង 'in the year of the world') អក្សរកាត់ថា **អម** ឬ **AM** ឬ **Year After Creation**  គឺជា យុគសម័យប្រតិទិន ផ្អែកលើគណនីព្រះគម្ពីរនៃ ការបង្កើតពិភពលោក និងប្រវត្តិសាស្រ្តជាបន្តបន្ទាប់។ សម័យកាលប្រតិទិនពីរនៃការប្រើប្រាស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺ៖

* ចាប់តាំងពី យុគសម័យកណ្តាល ប្រតិទិនភាសាហេព្រើរ ត្រូវបានផ្អែកលើការគណនា របស់រ៉ាប៊ីន នៃឆ្នាំនៃការបង្កើតពី អត្ថបទភាសាហេព្រើរ Masoretic នៃព្រះគម្ពីរ។ ប្រតិទិន​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​សហគមន៍​ជ្វីហ្វ​សម្រាប់​គោល​បំណង​ខាង​សាសនា ហើយ​ជា​ប្រតិទិន​ផ្លូវការ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រតិទិន​ពីរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងប្រតិទិនហេព្រើរ ថ្ងៃចាប់ផ្តើមនៅពេលថ្ងៃលិច។ យុគសម័យនៃប្រតិទិនដែលត្រូវនឹងកាលបរិច្ឆេទគណនានៃការបង្កើតពិភពលោកគឺស្មើនឹងថ្ងៃលិចនៅលើ ប្រតិទិនជូលៀន ថ្ងៃទី ៦ ខែតុលាឆ្នាំ ៣៧៦១ មុនគ.ស។  ឆ្នាំថ្មីចាប់ផ្តើមនៅ Rosh Hashanah ក្នុង Tishrei ។  ៥៧៨៦ (មានន័យថាឆ្នាំទី ៥,៧៨៦ ចាប់តាំងពីការបង្កើតពិភពលោក) បានចាប់ផ្តើមនៅពេលថ្ងៃលិចនៅថ្ងៃទី ២២ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០២៥ នេះបើយោងតាម ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន ។ 
* យុគសម័យនៃការបង្កើត Constantinople ត្រូវបានសង្កេតឃើញដោយសហគមន៍គ្រិស្តបរិស័ទនៅក្នុង ចក្រភពរ៉ូមខាងកើត ដែលជាផ្នែកមួយនៃ ប្រតិទិន ប៊ីសង់ទីន ហើយបានរក្សាទុកដោយ គ្រិស្តអូស្សូដក់ខាងកើត រហូតដល់ឆ្នាំ ១៧២៨ ។

ខណៈពេលដែលយុគសម័យទាំងពីរមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការបង្កើតពិភពលោក ភាពខុសគ្នារបស់ពួកគេនៅក្នុងសម័យកាលស្ថិតនៅក្នុងអត្ថបទព្រះគម្ពីរដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីសន្មតឆ្នាំនៃការបង្កើត។ យោងតាម Septuagint ផែនដីហាក់ដូចជាត្រូវបានបង្កើតឡើងប្រហែលប្រហែល ៥៥០០ មុនគ.ស. និងប្រហែល ៣៧៦០ មុនគ.ស. ដោយផ្អែកលើអត្ថបទហេព្រើរ Masoretic ។ ភាគច្រើននៃភាពខុសគ្នា ១,៧៣២ ឆ្នាំស្ថិតនៅក្នុងភាពមិនស្របគ្នាជាលេខនៅក្នុងពង្សាវតារនៃកំណែទាំងពីរនៃ សៀវភៅលោកុប្បត្តិ ។ អយ្យកោពីអ័ដាមដល់ ថេរ៉ា ដែលជាឪពុករបស់ អ័ប្រាហាំ ត្រូវបានគេនិយាយថាចាស់ជាង ១០០ ឆ្នាំឬច្រើនជាងនេះនៅពេលដែលពួកគេបង្កើតកូនប្រុសរបស់ពួកគេនៅក្នុង Septuagint   ជាងពួកគេនៅក្នុងឡាតាំង Vulgate  ឬ Hebrew Tanakh .  ភាព​ខុស​គ្នា​សុទ្ធ​រវាង ​ពង្សាវតារ​សំខាន់​ទាំង​ពីរ​នៃ​លោកុប្បត្តិ ​គឺ ១,៤៦៦ ឆ្នាំ (មិន​អើពើ​នឹង "ឆ្នាំ​ទី​ពីរ​បន្ទាប់​ពី ​ទឹក​ជំនន់ ") ៨៥% នៃ​ភាព​ខុស​គ្នា​សរុប។ (សូមមើល ការបង្កើតណាត់ ។ ) 

វាក៏មានភាពមិនស្របគ្នារវាងវិធីសាស្រ្តនៃការណាត់ជួបដោយផ្អែកលើអត្ថបទនៃព្រះគម្ពីរធៀបនឹងការណាត់ជួបបែបសិក្សាទំនើបនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដែលប្រើដើម្បីគណនាចំនួនឆ្នាំ ដូចជាការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធទីមួយ — សូមមើល ឆ្នាំដែលបាត់ (ប្រតិទិនជ្វីហ្វ) ។
លេវី

**លេវី**      យោងតាម សៀវភៅលោកុប្បត្តិ  កូនទីបីក្នុងចំណោមកូនប្រុសទាំងប្រាំមួយរបស់ យ៉ាកុប និង លេអា (កូនប្រុសទីបីរបស់យ៉ាកុប) និងជាស្ថាបនិកនៃ កុលសម្ព័ន្ធលេវីរបស់ អ៊ីស្រាអែល (ពួក លេវី រួមទាំង កូហានិម ) និងជាជីតារបស់ អើរ៉ុន ម៉ូសេ និង ម៉ារាម ។  មុខងារសាសនា និងនយោបាយមួយចំនួនត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់ពួកលេវី។

អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនចាត់ទុក តូរ៉ា ថាជាការព្យាករណ៍ពីប្រភពដើមនៃពួកលេវីទៅអតីតកាល ដើម្បីពន្យល់ពីតួនាទីរបស់ពួកគេជាមុខងារវប្បធម៌ដែលគ្មានដី។ 

## ប្រភពដើម 
តូរ៉ា ណែនាំថាឈ្មោះ *លេវី* សំដៅលើក្តីសង្ឃឹមរបស់ លេអា សម្រាប់ យ៉ាកុប ដើម្បី  ជាមួយនាង ដោយបង្កប់ន័យមកពីពាក្យ ហេព្រើ *យីលាវ៉េ* ដែលមានន័យថា *គាត់នឹងចូលរួម* ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញសង្ស័យថាវាអាចមានន័យថា "បូជាចារ្យ" ជា ពាក្យកម្ចី ឬដោយសំដៅទៅលើមនុស្សទាំងនោះដែលបាន *ចូលរួម* នៅក្នុង ហិបនៃសេចក្តីសញ្ញា ។ លទ្ធភាពមួយទៀតគឺថាពួកលេវីជា កុលសម្ព័ន្ធយូដា មិនមែនមកពីត្រកូលម៉ូសេឬអើរ៉ុនទេហើយថាឈ្មោះ "លេវី" បង្ហាញពី *ការចូលរួម* របស់ពួកគេ - ទាំងជាមួយជនជាតិអ៊ីស្រាអែលជាទូទៅឬជាមួយ បព្វជិតភាព អ៊ីស្រាអែលមុនជាពិសេស។ 

សៀវភៅ​យូប៊ីលីស ​ចែង​ថា លេវី​កើត​នៅ​«​ក្នុង​ខែ​ថ្មី​នៃ​ខែ​ទី​មួយ​» ដែល​មាន​ន័យ​ថា​គាត់​កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​នីសាន ។ 
រូបភាពតូច|ស៊ីម្មាន និង​លេវី ​សម្លាប់​ហាម៉ូរ និង​ស៊ីគែម

## លេវីនិង "ពរជ័យរបស់យ៉ាកុប" 
នៅក្នុង សៀវភៅលោកុប្បត្តិ លេវីនិងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ ឈ្មោះស៊ីម្មាន បានវាយឆ្មក់ ទីក្រុង ស៊ីគែម ដើម្បី សងសឹក ចំពោះ ការរំលោភ លើ ឌីណា ដោយរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិនៃទីក្រុងនិង សម្លាប់ មនុស្ស។  មុននេះ បងប្អូនបានបំភាន់អ្នកស្រុក ដោយយល់ព្រមឱ្យ ឌីណា រំលោភសេពសន្ថវៈ រៀបការជាមួយនាង ជាថ្នូរនឹងបុរសនៅទីក្រុងអោយ កាត់ស្បែក ។ នៅពេលដែលយ៉ាកុបបានឮអំពី ការបោកបញ្ឆោត និងការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់ពួកស៊ីគែម គាត់បានស្តីបន្ទោសពួកគេ ចាប់តាំងពីពួកគេបានធ្វើឱ្យគ្រួសាររបស់ពួកគេមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ ការខឹងសម្បារ របស់សង្គមជិតខាង។  នៅក្នុង ពរជ័យរបស់យ៉ាកុប យ៉ាកុបត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការដាក់បណ្តាសាលើពួកលេវី ដែលពួកគេនឹងខ្ចាត់ខ្ចាយ ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះទង្វើរបស់លេវីនៅស៊ីគែម។ 

អ្នកប្រាជ្ញអត្ថបទខ្លះបានកំណត់កាលបរិច្ឆេទនៃពរជ័យរបស់យ៉ាកុបដល់រយៈពេលរវាងមួយទៅពីរសតវត្សមុន ការចាប់ជាឈ្លើយរបស់បាប៊ីឡូន ហើយអ្នកប្រាជ្ញព្រះគម្ពីរខ្លះចាត់ទុកបណ្តាសា ហើយឌីណាខ្លួនឯងថាជា etiological postdiction ដើម្បីពន្យល់ពីជោគវាសនានៃកុលសម្ព័ន្ធស៊ីម្មាន និងពួកលេវី ជាមួយនឹងការពន្យល់ណាមួយដែលអាចធ្វើទៅបានគឺ លក្ខណៈដើមនៃពួកលេវីត។ កុលសម្ព័ន្ធ ប៉ុន្តែត្រូវបានមើលឃើញជាបណ្តើរៗថាជាកុលសម្ព័ន្ធដាច់ដោយឡែកមួយ។  យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ៊ីសាក ដែល​ជា​ជីតា​របស់​លេវី ផ្ដល់​ពរជ័យ​ពិសេស​អំពី​វង្សត្រកូល​សង្ឃ​នៃ​ព្រះ។ 

## ផ្នូរ 
ប្រពៃណី ជនជាតិសាម៉ារី ដែលបានកត់ត្រានៅចុងសតវត្សទី ១៩ បានចាត់ទុកថា Neby Lawin នៅភាគខាងជើងនៃ Silat ad-Dhahr ជាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់លេវី។ 

## ឯកសារយោង