មេគុណជីនី

រូបភាពតូច|433x433ភីកសែល| ផែនទី​ផ្សេង​គ្នា​ដែល​បង្ហាញ​មេគុណជីនី ទ្រព្យសម្បត្តិ​ក្នុង​ប្រទេស​សម្រាប់​ឆ្នាំ 2019
រូបភាពតូច|230x230ភីកសែល| ចំណែកនៃប្រាក់ចំណូលកំពូល១% សម្រាប់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដែលបានជ្រើសរើស ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ២០១៥
នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច**មេគុណជីនី** ( /ˈ dʒ iː n i /  ) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **សន្ទស្សន៍ជីនី** ឬ **សមាមាត្រជីនី** គឺជារង្វាស់នៃការបែកខ្ញែកតាមស្ថិតិ ដែលមានបំណងតំណាងឱ្យវិសមភាពប្រាក់ចំណូល វិសមភាពទ្រព្យសម្បត្តិ ឬ វិសមភាពការប្រើប្រាស់ ។  ក្នុងប្រទេសមួយ ឬ ក្រុមសង្គមមួយ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ អ្នកស្ថិតិអ៊ីតាលី និង សង្គមវិទូ ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ។

មេគុណជីនី វាស់វែងវិសមភាពក្នុងចំណោមតម្លៃនៃការចែកចាយជាញឹកញាប់ដូចជាកម្រិតនៃប្រាក់ចំណូល ។ មេគុណជីនីនៃ០ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមភាពដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលតម្លៃប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់គឺដូចគ្នា ខណៈពេលដែលមេគុណជីនីនៃ១ (ឬ១០០%) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិសមភាពអតិបរមាក្នុងចំណោមតម្លៃ ដែលជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលតែមួយមានប្រាក់ចំណូលទាំងអស់ ខណៈដែលអ្នកផ្សេងទៀតមាន គ្មាន។  

មេគុណជីនី ត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ជារង្វាស់នៃវិសមភាពនៃ ប្រាក់ចំណូល ឬ ទ្រព្យសម្បត្តិ ។  សម្រាប់ប្រទេសអង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) នៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយពិចារណាលើឥទ្ធិពលនៃ ពន្ធ និង ការផ្ទេរប្រាក់ មេគុណជីនី មានចន្លោះពី ០.២៤ និង ០.៤៩ ដោយស្លូវ៉ាគីទាបបំផុត និង ម៉ិកស៊ិកខ្ពស់បំផុត។  ប្រទេសអាហ្រ្វិកមានមេគុណមុនបង់ពន្ធខ្ពស់បំផុតក្នុងឆ្នាំ២០០៨-២០០៩ ដោយប្រទេសអាហ្រ្វិកខាងត្បូង មានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់ពិភពលោកដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានពី ០.៦៣ ទៅ ០.៧។   ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តួលេខនេះធ្លាក់ចុះដល់ ០.៥២ បន្ទាប់ពីជំនួយសង្គមត្រូវបានយកមកពិចារណា ហើយធ្លាក់ចុះម្តងទៀតទៅ ០.៤៧ បន្ទាប់ពីការបង់ពន្ធ។  ប្រទេសដែលមានមេគុណជីនីទាបបំផុតគឺប្រទេសស្លូវ៉ាគី ដែលមានមេគុណជីនី ០.២៣២។  មេគុណជីនីនៃប្រាក់ចំណូលសកលក្នុងឆ្នាំ២០០៥ ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចន្លោះពី ០.៦១ និង ០.៦៨ ដោយប្រភពផ្សេងៗ។  

មាន​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​ការ​បក​ស្រាយ​មេគុណជីនី ព្រោះ​តម្លៃ​ដូច​គ្នា​អាច​បណ្ដាល​មក​ពី​ខ្សែ​កោង​ការ​ចែកចាយ​ខុស​គ្នា​ជា​ច្រើន។ ដើម្បីកាត់បន្ថយបញ្ហានេះ រចនាសម្ព័ន្ធប្រជាសាស្រ្តគួរតែត្រូវបានយកមកពិចារណា។ ប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនវ័យចំណាស់ ឬអ្នកដែលមានអត្រាកំណើតកើនឡើង ជួបប្រទះនឹងការកើនឡើងនៃមេគុណជីនី មុនការបង់ពន្ធ បើទោះបីជាការបែងចែកប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យធ្វើការនៅតែថេរក៏ដោយ។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបង្កើតនូវវ៉ារ្យ៉ង់ជាច្រើននៃមេគុណជីនី ។   

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
មេគុណជីនី ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​អ្នក​ស្ថិតិ​អ៊ីតាលី ខ័ររ៉ាដូ ជីនី ហើយ​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ឆ្នាំ១៩១២ របស់​គាត់ *Variabilità e mutabilità* (  )   ការកសាងលើការងាររបស់សេដ្ឋវិទូអាមេរិក ម៉ាក្ស ឡូរ៉េន លោកជីនី បានស្នើថា ភាពខុសគ្នារវាងបន្ទាត់ត្រង់សម្មតិកម្មដែលបង្ហាញពីសមភាពល្អឥតខ្ចោះ និងបន្ទាត់ជាក់ស្តែងដែលពណ៌នាពីប្រាក់ចំណូលរបស់មនុស្ស ត្រូវបានប្រើជារង្វាស់នៃវិសមភាព។ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច| មេគុណជីនី គឺស្មើនឹងផ្ទៃដីដែលបានសម្គាល់ *A* បែងចែកដោយផ្ទៃដីសរុបនៃ *A* និង *B* ពោលគឺ \text{Gini}=\tfrac{A}{A+B}  . អ័ក្សរត់ពី 0 ទៅ 1 ដូច្នេះ *A* និង *B* បង្កើតជាត្រីកោណនៃផ្ទៃ \tfrac{1}{2}  និង \text{Gini} = 2A = 1-2B  .

: G = \frac{\displaystyle{\sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n \left| x_i - x_j \right|}}{\displaystyle{2 \sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n x_j}} = \frac{\displaystyle{\sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n \left| x_i - x_j \right|}}{\displaystyle{2n\sum_{j=1}^n x_j}} = \frac{\displaystyle{\sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n \left| x_i - x_j \right|}}{\displaystyle{2 n^2 \bar{x}}} 

: G = \frac{1}{2\mu}\int_{-\infty}^\infty\int_{-\infty}^\infty p(x)p(y)\,|x-y|\,dx\,dy

ស្តាំ|រូបភាពតូច| *អ្នក* មានបំផុតនៃប្រជាជន (ក្រហម) ស្មើភាពគ្នា *f* នៃប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់; អ្នកផ្សេងទៀត (បៃតង) ស្មើគ្នាចំណែកដែលនៅសល់៖  ។ ការចែកចាយដោយរលូន (ពណ៌ខៀវ) ដែលមាន *u* និង *f* ដូចគ្នាតែងតែមាន  ។

## ឯកសារយោង