រាជវង្សស្វេ

**រាជវង្សស្វេ** ( [swě ɪ], Chinese    ) គឺជា រាជវង្សចក្រពត្តិចិន ដែលមានអាយុកាលខ្លីដែលគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ៥៨១ ដល់៦១៨ ។ ការបង្រួបបង្រួមឡើងវិញនៃ ប្រទេសចិនទាំងមូល ក្រោមការដឹកនាំរបស់ពួកស្វេបាននាំឱ្យសម័យ រាជវង្សភាគខាងជើងនិងខាងត្បូង ឈានដល់ទីបញ្ចប់ ដោយបញ្ចប់រយៈពេលដ៏យូរនៃការបែងចែកនយោបាយចាប់តាំងពី សង្រ្គាមនៃព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងប្រាំបី ។ ពួកស្វេបានខិតខំកសាងប្រទេសឡើងវិញ បង្កើតឡើងវិញ និងកែទម្រង់ស្ថាប័នអធិរាជជាច្រើន ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដូច្នេះ រាជវង្សស្វេបាន​ផ្តល់​គ្រឹះមូលដ្ឋាន​យ៉ាង​ច្រើន​សម្រាប់ ​រាជវង្ស​ថាង ​នៅសម័យក្រោយ​បន្ត​បន្ទាប់ ដែល​បន្ទាប់​ពី​ការ​ផ្តួល​រំលំ​ពួក​ស្វេ ​នៅ​ទី​បំផុតប្រែក្លាយប្រទេសទៅក្នុង ​យុគ​មាស​ថ្មី​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន ។

រាជវង្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ យ៉ាង ជៀន (អធិរាជវិន) ដែលធ្លាប់ជាសមាជិកនៃអភិជនយោធាដែលបានពង្រឹងខ្លួននៅភាគពាយ័ព្យក្នុងអំឡុងពេលនៃការបែងចែកដ៏យូរ។  រាជធានី ស្វេមានមូលដ្ឋានដំបូងនៅ ដាស៊ីង( ឆាងអាន ) ប៉ុន្តែក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅ លួយ៉ាង ក្នុងឆ្នាំ៦០៥ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងឡើងវិញជា ទីក្រុងដែលមានផែនការរៀបចំក្រុង ។ ព្រះអង្គ និងអ្នកស្នងរាជ្យទ្រង់គឺ អធិរាជយ៉ាង បានធ្វើកំណែទម្រង់មជ្ឈិមផ្សេងៗ ជាពិសេសក្នុងចំណោមនោះគឺ ប្រព័ន្ធសមភាព ដែលមានបំណងកាត់បន្ថយវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងលើកកម្ពស់ផលិតភាពកសិកម្ម  ប្រព័ន្ធដេប៉ាតឺម៉ង់៥ និងគណៈគ្រប់គ្រង៦ ដែលក្រោយមកក្លាយជា ដេប៉ាតឺម៉ង់៣ និងក្រសួងចំនួន៦ និង ការធ្វើប្រព័ន្ធស្តង់ដារ និងការបង្រួបបង្រួមឡើងវិញនៃ ការបោះពុម្ពកាក់ ។ ពួកស្វេក៏បានលើកទឹកចិត្តដល់ការផ្សព្វផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនា នៅទូទាំងអាណាចក្រ។ នៅសម័យចំណុចកណ្តាលនៃរាជវង្ស រដ្ឋបានជួបប្រទះនឹងភាពចម្រុងចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយទទួលបានអតិរេកកសិកម្មដ៏ធំ ដែលគាំទ្រដល់កំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ពួកស្វេ បានចូលរួមក្នុងគម្រោងសាងសង់ធំៗជាច្រើន រួមមាន មហាព្រែកជីក ការពង្រីក មហាកំផែង និងការកសាង លួយ៉ាង ឡើងវិញ។  ប្រឡាយនេះបានតភ្ជាប់ លួយ៉ាង នៅភាគខាងកើតទៅកាន់ឆាងអាន នៅភាគខាងលិចជាមួយនឹងមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងកសិកម្មភាគខាងកើតឆ្ពោះទៅ ជៀងទូ (បច្ចុប្បន្ន យ៉ាងចូវ ខេត្តជៀងស៊ូ ) និង យូហាង (ឥឡូវ ហាងចូវ ខេត្តចឺជៀង ) និងជាមួយព្រំដែនភាគខាងជើង (នៅជិត ទីក្រុងប៉េកាំង សម័យទំនើប) ។ ខណៈពេលដែលមូលហេតុដំបូងនៃការស្ថាបនាប្រឡាយគឺ កែលម្អការដឹកជញ្ជូនគ្រាប់ធញ្ញជាតិទៅកាន់រាជធានី និងហេតុផលយុទ្ធសាស្រ្ត គឺ ការដឹកជញ្ជូនកងទ័ព — ផ្លូវទឹកថ្មីដែលអាចទុកចិត្តបាននៅទីបំផុតនឹងជួយសម្រួលដល់ពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក លំហូរប្រជាជន និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ជាច្រើនសតវត្សមកទៀត។ គម្រោងធំទាំងនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយការិយាធិបតេយ្យកណ្តាលដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយ ប៉ុន្តែ បានប្រើកម្មកររាប់លាននាក់ ដោយបង្ខំដោយចំណាយជីវិតមនុស្សយ៉ាងច្រើន។

បន្ទាប់ពី យុទ្ធនាការយោធាដ៏មហន្តរាយ ជាបន្តបន្ទាប់ប្រឆាំងនឹង ហ្គោកូរ្យ៉ូ នៅលើ ឧបទ្វីបកូរ៉េ    បានបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យនៅឆ្នាំ៦១៤ រាជវង្សបានបែកបាក់គ្នាក្រោមការបះបោរដ៏ពេញនិយមជាបន្តបន្ទាប់ដែលឈានដល់ការធ្វើឃាតអធិរាជយ៉ាង ដោយមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ យូវិន ហ្វាជី នៅឆ្នាំ៦១៨។ រាជវង្សដែលមានរយៈពេលត្រឹមតែសាមសិបប្រាំពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានបំផ្លាញដោយសង្រ្គាមមហិច្ឆតា និងគម្រោងសាងសង់មហិមា ដែលធ្វើឲ្យចំណាយធនធានហួសប្រមាណ។ ជាពិសេស នៅក្រោម អធិរាជយ៉ាង ការយកពន្ធធ្ងន់ធ្ងរ និងកាតព្វកិច្ចការងារពលកម្មជាកំហិតនឹងនាំឱ្យមានការបះបោររីករាលដាល និង សង្រ្គាមស៊ីវិល រយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជវង្ស។

រាជវង្សនេះតែងត្រូវបានប្រៀបធៀបជាញឹកញាប់ទៅនឹង រាជវង្សឈីន មុន ដែលបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនផងដែរបន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃការបែកបាក់ដ៏យូរ។ កំណែទម្រង់ទូលំទូលាយ និងគម្រោងសាងសង់ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីបង្រួបបង្រួមរដ្ឋថ្មី តែបានជះឥទ្ធិពលយូរអង្វែងលើសពីរជ្ជកាលរាជវង្សខ្លីរបស់ពួកគេ។

### មូលដ្ឋាន និងអធិរាជវិន 
ក្នុងកំឡុងចុង រាជវង្សខាងជើង និងខាងត្បូង រាជវង្សចូវភាគខាងជើង ដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកស៊ានបុី បានធ្វើសញ្ជ័យលើ រាជវង្សឈីភាគខាងជើង នៅឆ្នាំ៥៧៧ ដោយបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនភាគខាងជើង។ មកដល់ពេលនេះ យ៉ាង ជៀន ដែលជាមេទ័ពចូវខាងជើងដែលក្រោយមកនឹងបង្កើតរាជវង្សស្វេ បានក្លាយជារាជានុសិទ្ធិនៃរាជការចូវខាងជើង។ គ្រួសាររបស់ យ៉ាង ជៀន ដែលជាត្រកូល យ៉ាងនៃហុងណុង មានដើមកំណើតជាជនជាតិ ហាន និងបានអះអាងថាមានដើមកំណើតពីឧត្តមសេនីយ៍ រាជវង្សហាន  យ៉ាង ចិន      ប៉ុន្តែបានរៀបការជាមួយពួកស៊ានបុីជាច្រើនជំនាន់។  អធិរាជវិន បានលុបចោលគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងជនជាតិហាននៃនគរចូវខាងជើង ហើយបានប្រើនាមត្រកូលហានគឺ យ៉ាង របស់ទ្រង់មកវិញ។ ដោយបានទទួលការគាំទ្រពីពួកអ្នកប្រាជ្ញខុងជឺ ដែលបានកាន់អំណាចនៅក្នុងរាជវង្សជនជាតិហានមុនៗ (ការបោះបង់ចោលនូវបក្ខពួកនិយម និងអំពើពុករលួយនៃ ប្រព័ន្ធប្រាំបួន ) អធិរាជវិន បានផ្តួចផ្តើមកំណែទម្រង់ជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងគោលបំណងពង្រឹងចក្រភពរបស់ទ្រង់សម្រាប់សង្រ្គាមដែលនឹងបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឡើងវិញ។

នៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់គាត់សម្រាប់ការសញ្ជ័យភាគខាងត្បូង អធិរាជវិន បានប្រមូលផ្តុំសំពៅរាប់ពាន់ ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងកងកម្លាំងជើងទឹកនៃ រាជវង្សឈិន នៅលើ ទន្លេយ៉ាងត្សឺ។ សំពៅធំជាងគេក្នុងចំណោមសំពៅទាំងនេះមានកម្ពស់ខ្ពស់ មានប្រាំជាន់ និងសមត្ថភាពសម្រាប់នាផ្ទុកមនុស្សក្រៅពីនាវិកចំនួន ៨០០នាក់។ ពួកគេត្រូវបានបំពាក់ជាមួយនឹងប៊ូម(ផ្នែកមួយនៃក្តោង)ប្រវែង ៥០ ហ្វីតចំនួនប្រាំមួយ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយ និងបំផ្លាញកប៉ាល់របស់សត្រូវ ឬដើម្បីគៀបវាដើម្បីឱ្យកងទ័ពជើងទឹកស្វេ អាចប្រើបច្ចេកទេសឆ្លងសំពៅបាន។  ក្រៅពីប្រើប្រាស់ជនជាតិ ស៊ានបុី និងក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនផ្សេងទៀតសម្រាប់ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងនគរឈិន អធិរាជវិន ក៏បានប្រើប្រាស់ប្រជាជនមកពីភាគអាគ្នេយ៍ នៃស៊ីឈ័ន ដែលជាទឹកដីនគរស្វេ ទើបបានច្បាំងដណ្តើមយកនាពេលថ្មីៗនោះ។  រាជវង្សឈិន មិនអាចទប់ទល់នឹងការវាយលុកបែបនេះបានទេ។ នៅឆ្នាំ៥៨៩ កងទ័ពស្វេបានចូលដល់ ជៀនកាង (បច្ចុប្បន្នណានជីង ) ហើយអធិរាជចុងក្រោយរបស់នគរឈិន បានចុះចាញ់។ ទីក្រុងនេះត្រូវវាយបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីដល់ដី ខណៈដែលកងទ័ពស្វេបាននាំពួកអភិជនឈិន ត្រឡប់ទៅភាគខាងជើងវិញ ដែលជាកន្លែងដែលពួកអភិជនភាគខាងជើងបានចាប់អារម្មណ៍នឹងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលភាគខាងត្បូងមានដែលផ្តល់នូវវប្បធម៌ និងបញ្ញា។

ទោះបីជាអធិរាជវិន មានភាពល្បីល្បាញដោយសារការធ្វើឲ្យក្ស័យធនឃ្លាំងប្រាក់រាជការជាមួយនឹងសង្គ្រាម និងគម្រោងសាងសង់ក៏ដោយ ទ្រង់បានធ្វើការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនក្នុងកំឡុងរជ្ជកាលដំបូងរបស់ទ្រង់។ ទ្រង់​បាន​បង្កើត​ឃ្លាំង​ជា​ប្រភព​អាហារ និង​ជា​មធ្យោបាយ​មួយ​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​តម្លៃ​ទីផ្សារ​ពី​ការ​យក​ពន្ធ​លើ​ដំណាំ​នានា ដូច​ក្នុង ​រាជវង្ស​ហាន ​មុន​ដែរ។ អតិរេកកសិកម្មដ៏ធំបានគាំទ្រដល់កំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័សដល់កម្រិតកំពូលជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលត្រូវបានជំនួសដោយ ចំនុចកំពូលនៃរាជវង្សថាង ជាងមួយសតវត្សក្រោយមក។

រាជធានី ដាស៊ីង ( ឆាងអាន, ស៊ាន បច្ចុប្បន្ន) ខណៈដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ ក្វានចុង ដែលមានសន្តិសុខផ្នែកយោធា ស្ថិតនៅដាច់ស្រយាលពីមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទៅភាគខាងកើត និងខាងត្បូងនៃចក្រភព។ អធិរាជវិន បានផ្តួចផ្តើមការកសាង មហាព្រែកជីក ដោយបានបញ្ចប់នូវផ្លូវទីមួយ (និងខ្លីបំផុត) ដែលភ្ជាប់ឆាងអាង ទៅ ទន្លេលឿង (ហ្វាងហឺ) ។ ក្រោយមក អធិរាជយ៉ាង បានពង្រីកទំហំសំណង់មហាព្រែកជីក ឲ្យមានលក្ខណៈយ៉ាងធំសម្បើម។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ការបែងចែក ចក្រភពស្វេនៅក្នុងរាជ្យអធិរាជយ៉ាង (តំបន់ភាគខាងលិចមិនត្រូវបានបង្ហាញ)
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ការបែងចែករដ្ឋបាល c. ៦១០
នៅខាងក្រៅចក្រភពវិញ ខាហ្កាន់ណេតពួកទួក ដែលកំពុងលេចចេញនៅភាគខាងជើង បានបង្កការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រាជវង្សដែលទើបបង្កើតថ្មី។ ជាមួយនឹង​ឧបាយកល​ការទូត​របស់​អធិរាជវិន ខាហ្កាន់ណេត​បាន​បំបែក​ជា​ផ្នែក ​ខាង​កើត និង ​ខាង​លិច ។ ក្រោយមក មហាកំផែង ត្រូវបានបង្រួបបង្រួម ដើម្បីការពារទឹកដីភាគខាងជើងបន្ថែមទៀត។ នៅចុងរាជ្យរបស់អធិរាជវិនសង្រ្គាមដំបូងជាមួយហ្គោគូរ្យ៉ូ បានបញ្ចប់ដោយបរាជ័យ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ "រជ្ជកាលនៃកៃហ្វាង" ដ៏ល្បីល្បាញ (ឈ្មោះសម័យរបស់អធិរាជវិន) ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូចាត់ទុកថាជាចំណុចកំពូលមួយនៅក្នុងសម័យចក្រពត្តិពីរសហសវត្សរ៍នៃប្រវត្តិសាស្ត្រចិន។

អធិរាជស្វេមានប្រភពមកពីអភិជនយោធាផ្នែកឦសាន ហើយពួកគេបានបញ្ជាក់ថា ដូនតារបស់គេ យ៉ាង នៃហុងណុង 弘農楊氏 ជាត្រកូលហាន។   ពួក​គេ​បាន​សង្កត់​ធ្ងន់​លើ​ពូជ​ពង្ស​ជនជាតិហាន​របស់​ពួក​គេ ហើយ​បាន​អះអាង​ថា​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​មន្ត្រី​ហាន យ៉ាង ចិន ។  សៀវភៅថាងថ្មី ​បាន​បង្ហាញ​ពីតំណ​ពូជពង្ស​បុព្វបុរស​តពី ស្តេច​រាជវង្សចូវ តាមរយៈ ​ស្តេចត្រាញ់​ជីន ។  ពួកលី នៃចាវជុន និងពួកលូ នៃហ្វានយ៉ាង មានកំណើតពីសានទុង ហើយមានទំនាក់ទំនងជាមួយត្រកូលលី ដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង យ៉ាងនៃហុងណុង និងត្រកូលគួនឡុងផ្សេងទៀត។ 
[រូបភាពតូច| [ផ្នូររបស់ Yu Hong|មជ្ឈូសរបស់ យូ ហុង ដែលជាពាណិជ្ជករជាតិ សុកឌា កប់នៅ តៃយន់ ក្នុងឆ្នាំ៥៩២  សារមន្ទីរសានស៊ី ។ ]]
ពួកយ៉ាងនៃហុងណុង ជានៃហឺដុង ស៊ាងនៃហឺណី និងវ៉ាងនៃតៃយន់ ពីរាជវង្សថាង សុទ្ធតែត្រូវបានអះអាងថាជាបុព្វបុរសដោយត្រកូលរាជវង្សសុង។  ព័ត៌មានអំពីព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយសំខាន់ៗទាំងនេះនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវ បានត្រងដោយភាគខាងលិច ហើយបានទៅដល់ ចក្រភព ប៊ីហ្សង់ទីន ដែលជាការបន្តនៃ ចក្រភពរ៉ូម នៅភាគខាងកើត។ ពី ប្រជាជនទួគី នៃអាស៊ីកណ្តាល ពួករ៉ូម៉ាំងខាងកើតទទួលបាន ឈ្មោះថ្មីសម្រាប់ប្រទេសចិន បន្ទាប់ពី *ស៊ីណេ* និង *សេរិកា* : *ទោហ្កាស់* ( ទួគីចាស់ : *ថេបហ្គាច* ) ក្នុងកំឡុងសម័យ វុីខាងជើង (៣៨៦-៥៣៥)។  ប្រវត្តិវិទូប៊ីហ្សង់ទីនសតវត្សទី៧ធីអូភីឡាក់ ស៊ីម៉ូកាតា បានសរសេរ ការពិពណ៌នាយ៉ាងត្រឹមត្រូវជាទូទៅ នៃ ការបង្រួបបង្រួមនៃប្រទេសចិន ដោយអធិរាជវិន នៃរាជវង្សស្វេជាមួយនឹងការសញ្ជ័យលើគូប្រជែងរាជវង្សឈិន នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។ ស៊ីម៉ាកូតា បាន​ដាក់​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នេះ​យ៉ាង​ត្រឹម​ត្រូវ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​រជ្ជកាល​របស់​អ្នក​គ្រប់​គ្រងប៊ីហ្សង់ទីន ម៉ូរីស ។  ស៊ីម៉ាកូតា ក៏បានផ្តល់ព័ត៌មានសំខាន់ៗអំពី ភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសចិន ការបែងចែករបស់វាដោយ ទន្លេយ៉ាងជុី និងរាជធានីខុបដាន់ (ពីភាសាទួគីចាស់ *ខុមដាន់* ពោលគឺឆាងអាន) រួមជាមួយនឹង ទំនៀមទម្លាប់ និងវប្បធម៌របស់ខ្លួន ដោយចាត់ទុកប្រជាជនរបស់ចិនថា " ជាមនុស្សគោរពបូជា " ប៉ុន្តែមានភាពឆ្លាតវៃក្នុងការគ្រប់គ្រង។ 

### ព្រះចៅអធិរាជយ៉ាង និងការធ្វើសញ្ជ័យវៀតណាមឡើងវិញ 
[រូបភាពតូច| ផ្ទាំងក្នុង [ផ្នូរ An Bei|ផ្នូរអានបុី បង្ហាញពីពិធីជប់លៀងរាជវង្សស្វេជាមួយរបាំ និងតន្ត្រីសុកឌា ឆ្នាំ៥៨៩]]
អធិរាជយ៉ាងនៃស្វេ (៥៦៩-៦១៨) បានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់បិតាទ្រង់ ប្រហែលជាដោយការធ្វើឃាត។ ទ្រង់​បាន​ពង្រីកចក្រភពបន្ថែម​ទៀត ប៉ុន្តែ​មិន​ដូច​បិតា​របស់​ទ្រង់​ទេ ទ្រង់​មិន​បាន​ស្វែង​រក​ការ​គាំទ្រ​ពី​ពួកពនេចរទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទ្រង់បានស្ដារឡើងវិញនូវ ការអប់រំខុងជឺ និង ប្រព័ន្ធប្រឡងខុងជឺ សម្រាប់ការិយាល័យការិយាធិបតេយ្យ។ ដោយ​ការ​គាំទ្រ​កំណែ​ទម្រង់​ការ​អប់រំ ទ្រង់​បាន​បាត់​បង់​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ពួក​ពនេចរ។ ព្រះអង្គក៏បានចាប់ផ្តើមគម្រោងសំណង់ថ្លៃៗជាច្រើនដូចជា មហាព្រែកជីកនៃប្រទេសចិន ហើយបានជាប់គាំងនៅក្នុងសង្រ្គាមថ្លៃៗជាច្រើន។ រវាងគោលនយោបាយទាំងនេះ ការលុកលុយចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនពីពួកពនេចរទួក និងការកើនឡើងនូវជីវិតដ៏ប្រណីតរបស់ទ្រង់ដោយចំណាយប្រាក់កសិករ ព្រះចៅអធិរាជបានបាត់បង់ការគាំទ្រពីសាធារណជន ហើយនៅទីបំផុតត្រូវបានធ្វើឃាតដោយមន្ត្រីផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទ្រង់។

ទាំងអធិរាជយ៉ាង និងវិន បានបញ្ជូនបេសកកម្មយោធាចូលទៅក្នុង ប្រទេសវៀតណាម ខណៈដែល អាណ្ណាម នៅភាគខាងជើងវៀតណាមត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពចិនកាលពីជាង៦០០ឆ្នាំមុនក្នុងកំឡុង រាជវង្សហាន (២០២មុនគ.ស - ២២០គ.ស.)។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ព្រះរាជាណាចក្រ ​ចាម្ប៉ា ​នៅ​ភាគ​កណ្តាល​វៀតណាម​បាន​ក្លាយ​ជា​សមភាគី​សំខាន់​ចំពោះ ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​ចិន​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​របស់​ខ្លួន ។ យោងតាម Ebrey, Walthall និង Palais ការឈ្លានពានទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាយុទ្ធនាការ លីនយី ចាម្ប៉ា (៦០២-៦០៥) ។ 

តំបន់ ហាណូយ ដែលពីមុនកាន់កាប់ដោយរាជវង្សហាន និងជីនត្រូវបានដណ្តើមយកមកវិញយ៉ាងងាយស្រួលពីអ្នកគ្រប់គ្រង រាជវង្សលី លី ភោតថូ ក្នុងឆ្នាំ៦០២។ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក កងទ័ពស្វេបានរុញច្រានទៅភាគខាងត្បូងកាន់តែឆ្ងាយ ហើយត្រូវបានវាយប្រហារដោយកងទ័ព សង្រ្គាមដំរី ពីចាម្ប៉ានៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម។ ទ័ពស្វេបានក្លែងបន្លំដកថយ ហើយជីករណ្តៅដើម្បីដាក់អន្ទាក់ដំរី ល្បួងទ័ពចាម្ប៉ាឱ្យវាយលុក បន្ទាប់មកប្រើឈើឆ្កាងប្រឆាំងនឹងដំរី បណ្តាលឱ្យពួកដំរីងាកមកជាន់ឈ្លីទាហានរបស់ខ្លួនវិញ។ ទោះបីជាកងទ័ពស្វេបានទទួលជ័យជំនះក៏ដោយ ក៏មនុស្សជាច្រើនបានចុះចាញ់នឹងជំងឺ ដោយសារតែទាហានភាគខាងជើងមិនមានភាពស៊ាំនឹង ជំងឺត្រូពិច ដូចជា ជំងឺគ្រុនចាញ់ ។ 

### សង្គ្រាមជាមួយហ្គោគូរ្យ៉ូ 
រាជវង្សស្វេបានដឹកនាំបេសកកម្មដ៏ធំជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីលុកលុយ ហ្គោគូរ្យ៉ូ ដែលជានគរមួយក្នុងចំណោម នគរទាំងបីនៃប្រទេសកូរ៉េ ។ ព្រះចៅអធិរាជយ៉ាង បានចាត់ទាហានជាច្រើននាក់សម្រាប់យុទ្ធនាការនេះ។ កងទ័ពចិនមានទំហំធំសម្បើមណាស់ ដែលវាត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រថាត្រូវចំណាយពេល៣០ថ្ងៃ សម្រាប់កងទ័ពទាំងអស់ដើម្បីចេញពីចំណុចប្រមូលផ្តុំចុងក្រោយរបស់ពួកគេនៅជិត សានហៃគួន មុនពេលឈ្លានពានហ្គោគូរ្យ៉ូ។ ក្នុង​ឧទាហរណ៍​មួយ ទាហាន​ទាំង​ដែល​បាន​ចុះ​បញ្ជី និង​បាន​បង់​ប្រាក់​បាន​ចុះសំពៅ​ចម្បាំង​ជាង ៣០០០គ្រឿង ដែលមានទ័ពថ្មើរជើង១.១៥លាននាក់ ទ័ពសេះ៥មុឺននាក់ កាំភ្លើងធំ៥០០០ និងច្រើនទៀត។ កងទ័ពបានលាតសន្ធឹងដល់ ១ពាន់*លី* ឬប្រហែល៤១០គ.ម (២៥០ម៉ាយ) ឆ្លងកាត់ទន្លេ និងជ្រលងភ្នំ លើភ្នំ និងខ្ពង់រាប។ បេសកកម្ម​យោធា​នីមួយៗ​ក្នុង​ចំណោម​បេសកកម្ម​យោធា​ទាំង​បួន​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​បរាជ័យ ដែល​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន​ឱនភាព​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​កម្លាំង​ពលកម្ម​ជា​ច្រើន​ដែលរាជវង្សស្វេ មិន​អាច​ងើប​ឡើង​វិញបានឡើយ។

### ការដួលរលំ 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដាវចិននៃរាជវង្សស៊ុយ ចុះកាលបរិច្ឆេទ c. 600 បានរកឃើញនៅជិត Luoyang ។ គ្រឿងសង្ហារិមរាងអក្សរ P នៃចំបើងរបស់ដាវខាងក្រោមគឺស្រដៀងនឹង ហើយប្រហែលជាបានមកពីស្នាមដាវរបស់ពួក Sarmatians និង Sassanians ។
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| *ដើរលេងក្នុងនិទាឃរដូវ* ដោយវិចិត្រករសម័យស្វេ [Zhan Ziqian|ចាន ជីឈាន]]
គម្រោងការងារសំខាន់ៗមួយក្នុងចំណោមគម្រោងការងារសំខាន់ៗដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិស្វេ គឺសកម្មភាពសាងសង់តាមបណ្តោយ មហាកំផែងនៃប្រទេសចិន ។ ប៉ុន្តែនេះ រួមជាមួយនឹងគម្រោងធំៗផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែតានតឹង និងបង្កើតការខឹងសម្បារពីកម្លាំងពលករ។ ក្នុងកំឡុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនៃរាជវង្សស្វេ ការបះបោរដែលក្រោកឡើងប្រឆាំងនឹងរាជវង្ស បានឆក់យកបុរសដែលពេញកម្លាំងពីកសិដ្ឋានជនបទ និងរបរផ្សេងៗទៀត ដែលនាំឱ្យខូចខាតដល់មូលដ្ឋានកសិកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមទៀត។  មនុស្សប្រុស​បានបំបាក់អវយវៈ​ដោយ​ចេតនា ដើម្បី​គេច​ពី ​ការ​កេណ្ឌ ​យោធា ដោយ​ហៅ​ការ​អនុវត្ត​នេះ​ថា "ដៃ​មាន​សំណាង" និង "ជើង​សំណាង"។  ការអនុវត្តនេះត្រូវបានគេហៅថា èrwáng-sānkè   ()។

## វប្បធម៌ 
រូបភាពតូច| រូបសំណាក់សម័យស្វេ របស់អ្នកលេងពិន
ថ្វីត្បិតតែរាជវង្សស្វេ មានអាយុកាលខ្លីក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើនិយាយពីវប្បធម៌ វាតំណាងឱ្យការផ្លាស់ប្តូរមួយពីយុគសម័យមុន ហើយការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌ជាច្រើនដែលអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានដើមកំណើតក្នុងកំឡុងរាជវង្សស្វេ ក្រោយមកត្រូវបានពង្រីក និងបង្រួបបង្រួមក្នុងរជ្ជកាល ថាង បន្តបន្ទាប់ និងសម័យក្រោយៗទៀត។ នេះមិនត្រឹមតែរាប់បញ្ចូលទាំងកិច្ចការសាធារណៈសំខាន់ៗដែលផ្តួចផ្តើមឡើង ដូចជាមហាកំផែង និងមហាព្រែកជីកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប្រព័ន្ធនយោបាយដែលបង្កើតឡើងដោយ ស្វេ ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយថាង ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរដំបូងបន្តិចបន្តួចក្រៅពីឋានានុក្រមនយោបាយកំពូល។ ការអភិវឌ្ឍន៍វប្បធម៌ផ្សេងទៀតនៃរាជវង្សស្វេ រួមមានសាសនា និងអក្សរសិល្ប៍ ជាឧទាហរណ៍ ព្រះពុទ្ធសាសនា និងកំណាព្យ។

ពិធីកិច្ចសាសនា និងការបូជាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយជនជាតិស្វេ។ 

### សាសនាតាវ 
រាជការស្វេ បានបន្តគោលនយោបាយគាំទ្រសាសនាតាវ។ រជ្ជកាលទីមួយនៃរាជវង្សបានឃើញនូវលើកកម្ពស់សាលាលូគូងខាងជើងនៃសាសនាតាវ ខណៈដែលរជ្ជកាលទីពីរជំនួសវិញបានលើកកម្ពស់សាលាសានឈីងភាគខាងត្បូងនៃសាសនាតាវ ប្រហែលជាដោយសារតែចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់អធិរាជ យ៉ាង សម្រាប់វប្បធម៌ភាគខាងត្បូង។ 

### ពុទ្ធសាសនា 
[ធ្វេង|រូបភាពតូច| រូបសំណាកថ្មស្វេ របស់ព្រះពោធិសត្វ [អវលោកិតេស្វារ|អវលោកិតេស្វរ ( គង់ស៊ីអ៊ីម )]]
ព្រះពុទ្ធសាសនា មានប្រជាប្រិយក្នុងកំឡុង រាជវង្សដប់ប្រាំមួយ និង រាជវង្សខាងជើង និងខាងត្បូង ដែលជាសម័យមុនរាជវង្សស្វេ រីករាលដាលពីប្រទេសឥណ្ឌាតាមរយៈ កុសាន អាហ្វហ្គានីស្ថាន ចូលទៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងកំឡុងចុងសម័យ ហាន ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលបានភាពល្បីល្បាញក្នុងអំឡុងពេលដែលការគ្រប់គ្រងនយោបាយកណ្តាលមានកម្រិត។ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានបង្កើតកម្លាំងវប្បធម៌បង្រួបបង្រួម ដែលលើកប្រជាជនចេញពីសង្រ្គាម និងចូលទៅក្នុងរាជវង្សស្វេ។ តាមវិធីជាច្រើន ព្រះពុទ្ធសាសនាមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះការចាប់កំណើតឡើងវិញនៃវប្បធម៌នៅក្នុងប្រទេសចិនក្រោមរាជវង្សស្វេ។

ខណៈពេលដែលការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូងត្រូវបានទទួលពី គម្ពីរសំស្រ្កឹត នៅកំឡុងចុងរាជវង្សប្រាំមួយ និងរាជវង្សស្វេ ដែលសាលាគំនិតព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងស្រុករបស់ចិនបានចាប់ផ្តើមរីកចម្រើន។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់បំផុតនោះ ជីយី បានបង្កើតសាលា ធានតៃ ហើយបានបញ្ចប់ ការត្រាស់ដឹងដ៏អស្ចារ្យស្តីពីការប្រមូលផ្តុំ និងការយល់ដឹង ដែលនៅក្នុងនោះគាត់បានបង្រៀនគោលការណ៍ "បីពាន់ភពក្នុងមួយខណៈជីវិត" ដែលជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាដែលមានចែងនៅក្នុង *គម្ពីរឈូក* ។

ព្រះចៅអធិរាជវិន និងមហេសីរបស់ទ្រង់បានងាកមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដើម្បីផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ដល់អំណាចអធិរាជលើប្រទេសចិន និងការសញ្ជ័យលើនគរឈិន ។ ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​ស្ដេច ​ចក្រពត្តិ ជា​ស្ដេច​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​នឹង​ប្រើ​កម្លាំង​យោធា​ដើម្បី​ការពារ​ជំនឿ​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅឆ្នាំ៦០១ នៃគ.ស ព្រះចៅអធិរាជ វិន បានយកព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅចែកដល់អារាមនានាទូទាំងប្រទេសចិន ដោយព្រះរាជក្រឹត្យដែលបង្ហាញពីគោលដៅរបស់ព្រះអង្គថា "មនុស្សទាំងអស់នៅក្នុង សមុទ្រទាំងបួន អាច ចម្រើនការត្រាស់ដឹង និងរួមគ្នាធ្វើកុសលផលបុណ្យ ដោយនាំមកជូនដល់ បច្ចប្បន្ន​នឹង​នាំ​ទៅ​កាន់​ជីវិត​នា​អនាគត​ដ៏​រីករាយ​ដែល​ការ​បង្កើត​ហេតុ​ល្អ​ជា​និរន្តរ៍​នឹង​នាំ​យើង​ម្នាក់​ទៅ​កាន់​ការ​ត្រាស់​ដឹង​ដ៏​អស្ចារ្យ»។  ទីបំផុត​ទង្វើ​នេះ​ គឺ​ជា​ការ​យក​តម្រាប់​តាម​ព្រះចៅអធិរាជ មុរ្យ៉ា បុរាណគឺ ព្រះបាទអសោក នៃ ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។  ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់គាត់ (ក៏ជាស្នាដៃតែមួយគត់ដែលសេសសល់) *ការពន្យល់នៃនិយមន័យ* (Zhongshuo, 中說)  ត្រូវបានចងក្រងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់គាត់នៅឆ្នាំ៦១៧ ។

### កំណាព្យ 
[រូបភាពតូច| យ៉ាង គួង ក្នុងឋានៈជាអធិរាជស្វេ  គូរដោយ [យ៉ាន លីបិន|យ៉ាន លីពិន (៦០០–៦៧៣)]]
ទោះបីជាកំណាព្យនៅតែបន្តត្រូវបានសរសេរ ហើយកវីខ្លះបានលេចធ្លោរ ខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតបាត់ខ្លួនពីវិស័យនេះ រាជវង្សស្វេខ្លី ទាក់ទងនឹងការអភិវឌ្ឍន៍កំណាព្យចិន ខ្វះភាពខុសគ្នា ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាតំណាងឱ្យការបន្តរវាងរាជវង្សទាំងប្រាំមួយ និងកំណាព្យនៃរាជវង្សថាង ។  កវីរាជវង្សស្វេរួមមាន យ៉ាង គួង (៥៨០–៦១៨) ដែលជាអធិរាជស្វេចុងក្រោយ (និងប្រភេទនៃ ការរិះគន់កំណាព្យ មួយ); ហើយនិងអ្នកម្នាងហូវ ដែលជាស្នំម្នាក់របស់ទ្រង់។

## មហាក្សត្រ 
## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* អធិរាជរបស់ចិន
* ព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុខ្លាំងនៃ ៥៣៥-៥៣៦
* មហាព្រែកជីកនៃប្រទេសចិន
* ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃប្រទេសចិន
* បញ្ជីនៃសាមន្តរដ្ឋនៃអធិរាជចិន
* ស្ពានអានជី

## ឯកសារយោង 
* 
* 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន