ខេត្តសុងក្លា

**សុងក្លា** ( ថៃ :   สงขลา ) គឺជា ខេត្ត មួយក្នុងចំនោមខេត្តភាគខាងត្បូង ( *ឆាងវ៉ាត* ) នៃ ប្រទេសថៃ ។ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីទិសខាងលិចតាមទ្រនិចនាឡិកា) សាទុន ផាត់ផាលុង  ណាខនស៊ីថាមរ៉ាត់ ប៉ាតានី និង យ៉ាឡា ។ នៅភាគខាងត្បូងវាមានព្រំប្រទល់ជាប់ រដ្ឋ កេដា និង ពេរីស នៃ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។

ផ្ទុយពីខេត្តដទៃទៀត ក្រុង សុងក្លា មិនមែនជាទីក្រុងធំជាងគេនៅក្នុងខេត្តនោះទេ។ ទីក្រុងថ្មីជាងនៃ ហាត់យ៉ៃ  ដែលមានប្រជាជនចំនួន ៣៥៩,៨១៣ មានទំហំធំគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនសុងក្លា ពីរដង (១៦៣,០៧២) ។ នេះ​ជា​ញឹក​ញាប់​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​យល់​ខុស​ថា ហាតយ៉ៃ ជា​រាជធានី​ខេត្ត។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច|ផែនទី​ក្រុង​សុងក្លា ក្នុង​រជ្ជកាល [នារាយណ៍|​ព្រះបាទ​ណារៃ ​មហា​រាជ ១៦៨៧ (ខាងលិច​ជាប់​កំពូល)]]
ឈ្មោះ​សុង​ក្លា​គឺ​តាម​ពិត​ជា​អំពើ​កម្លាយរបស់ ​​ថៃ ​របស់ **​ស៊ីងហ្គោរ៉ា** ( ចាវី : سيڠڬورا ); ឈ្មោះដើមរបស់វាមានន័យថា "ទីក្រុងនៃសត្វតោ" ជាភាសា ម៉ាឡេ (មិនត្រូវច្រឡំជាមួយ សិង្ហបុរៈ ) ។ នេះ​សំដៅ​លើ​ភ្នំ​រាង​សិង្ហ​មួយ​នៅ​ជិត​ក្រុង​សុងក្លា។

ឯកសារថៃភាគច្រើនពាក្យសុងក្លា គឺក្លាយមកពីពាក្យខ្មែរ «សង្ឃរា» មិនមែនមកពីភាសាម៉ាឡេទេ។  

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
សុងក្លា ជា​កន្លែង​របស់​រាជាណាចក្រ​ម៉ាឡេ​ចាស់​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល ស្រីវិជ័យ យ៉ាង​ខ្លាំង។ នៅសម័យបុរាណ (២០០–១៤០០ គ.ស.) សុងក្លាបានបង្កើតជាចុងខាងជើងនៃព្រះរាជាណាចក្រម៉ាឡេ លង្កាសុខា ។ រដ្ឋទីក្រុងបន្ទាប់មកបានទទួលជោគជ័យជា ស្តេចស៊ុលតង់នៃ សិង្គបុរៈ ក្រោយមកវាបានក្លាយជាដៃទន្លេនៃខេត្ត ណាខនស៊ីថាម៉ារ៉ាត់ ដែលទទួលរងការខូចខាតក្នុងអំឡុងពេលការប៉ុនប៉ងជាច្រើនដើម្បីទទួលបានឯករាជ្យ។

នៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់ពាណិជ្ជករអារ៉ាប់-ពែរ្ស ពីឆ្នាំ ១៤៥០-១៥៥០ សុងក្លាត្រូវបានគេស្គាល់ដំបូងថាជា ស៊ីងហ្គ័រ ឬ ស៊ីងហ្គោរ៉ា។

ការជីកកកាយបុរាណវត្ថុនៅលើ អ៊ីស្មុស រវាងបឹង សុងក្លា និងសមុទ្របង្ហាញថានៅសតវត្សទី ១០ ដល់សតវត្សទី ១៤ នេះគឺជាតំបន់ទីក្រុងដ៏សំខាន់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រអន្តរជាតិ ជាពិសេសជាមួយ ក្វាងសូ ក្នុងប្រទេសចិន។ ឈ្មោះ​សំស្ក្រឹត​វែង​នៃ​រដ្ឋ​ដែល​មាន​នៅ​ទីនោះ​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់; ឈ្មោះសំស្រ្កឹតខ្លីរបស់វាគឺ *សិង្ហបុរៈ* ("ទីក្រុងតោ") (មិនត្រូវច្រឡំជាមួយ សិង្ហបុរៈ ) ដែលជារដ្ឋទីក្រុង។ ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​ខ្លី​គឺ សាទឹងប្រេ ដែល​មក​ពី​ភាសា ​មន-ខ្មែរ *ស្ទិង៑* / *ស្ទេង៑* / *ស្ទាង៑* (ប្រែ​ថា "ស្ទឹង") និង *​ភាសា* ​សំស្ក្រឹត ("បុរៈ")។   ​កំពង់​ផែ ​ដ៏​សំខាន់​របស់ សាទឹងប្រេ មាន​ចម្ងាយ​ប៉ុន្មាន​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ភាគ​ខាង​ជើង​ក្រុង សុងក្លា។ 

ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៦១៩-១៦៨០ ទីក្រុងសុងក្លាក្បែរភ្នំក្រហមមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសផ្សេងៗដោយអភិបាល ម៉ាឡេ ដែលធ្វើចំណាកស្រុកពី ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ពួក​គេ​បាន​គេច​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផ្តាច់មុខ​របស់​ហូឡង់​សម្រាប់​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​នៅ​ខេត្ត​សុងក្លា ដែល​ត្រូវ​បាន​គាំទ្រ​ដោយ ​ប្រទេស​អង់គ្លេស ។ នៅ​សម័យ​ដំបូង​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ ១៦១៩-១៦៤២ អភិបាល​ខេត្ត​សុងក្លា ជា ​អ្នក​កាន់​សាសនា​ឥស្លាម ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៦៤២-១៦៨០ ចៅហ្វាយខេត្តសុងក្លាបានបះបោរទៅ អយុធ្យា ដូច្នេះទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្ក្រាបដោយ ស្តេចណារ៉ៃ ហើយចាកចេញដោយមិនដឹងខ្លួន។ បន្ទាប់​មក ​ខេត្ត​ផាត់​ថា​លុង ​បាន​គ្រប់គ្រង​។ ពីឆ្នាំ ១៦៩៩ ដល់ ១៧៧៦ សុងក្លាបានកែទម្រង់នៅទីតាំងថ្មីនៅឡាមសុន ហៅថាក្រុងសុងក្លា នៅឡាមសុនចំហៀង ដែលទល់មុខនឹងទីតាំងបច្ចុប្បន្ននៃក្រុងសុងក្លា។

នៅឆ្នាំ១៨៣៦ ព្រះបាទរាមាទី៣ បានត្រាស់បង្គាប់ព្រះពញាវិជ័យគិរី (ធានសេង) ឱ្យសាងសង់បន្ទាយកំពែងក្រុង។ កំឡុងពេលសាងសង់កំផែង ទួនគូ អាម៉ាដសា-រួមគ្នាជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងមកពីស៊ីបូរី ប៉ាតានី និងខេត្តចំនួន ៧ ផ្សេងទៀតបានវាយលុកខេត្តសុងក្លា។ ក្រោយ​ពី​ពួក​គេ​ដណ្តើម​បាន​ការ​បះបោរ​ទាំង​អស់ បន្ទាយ និង​កំពែង​ក្រុង​ក៏​ត្រូវ​បាន​បន្ត​ទៅ​មុខ​ទៀត។ ផងដែរ សសរទីក្រុងត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយក្រុងសុងក្លាត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅខាងកើតនៃឡែមសុន ហៅថាស្រុកបូយ៉ាង ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នៃក្រុងសុងក្លា។

សុងក្លា គឺជាកន្លែងនៃការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅពេលដែលកងទ័ពអធិរាជជប៉ុន ចូលលុកលុយប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី ៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១ ហើយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុងត្រូវបានបំផ្លាញ។

## ប្រជាសាស្រ្ត 
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|កំពែង​ក្រុង​ចាស់​នៃ​ក្រុង​សុងក្លា
ពុទ្ធសាសនិកមានចំនួនពី ២/៣ ទៅ ៣/៤ នៃចំនួនប្រជាជន ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិដើម ថៃ ឬ ជនជាតិចិនថៃ ។  មួយភាគបួនទៅមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនគឺជា អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ដែលភាគច្រើនជារបស់ក្រុមមូស្លីមនិយាយភាសាថៃ ហៅថា *Sam-Sam* ( '''លាយ'* )។  មនុស្សដែលអះអាងថាជាជនជាតិម៉ាឡេ បង្កើតបានជាជនជាតិភាគតិចក្នុងចំណោមប្រជាជនម៉ូស្លីម។  ជនជាតិ សុងក្លាម៉ាឡេ មានជាតិសាសន៍ និងវប្បធម៌ស្រដៀងនឹងជនជាតិម៉ាឡេនៃ កេលីម៉ាន់តាន់ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។ ពួកគេនិយាយភាសា សុងក្លាម៉ាឡេ ដែលជាប្រភពដើមនៃ កេលីម៉ាន់តាន់-ប៉ាត់តានីម៉ាឡេ ។ 

## និមិត្តសញ្ញា 
ត្រាខេត្ត បង្ហាញពី សំបកខ្យង នៅលើ ផាន (ថាស) ជាមួយនឹងការតុបតែងកញ្ចក់។ ដើម​កំណើត​នៃ​សំបក​ខ្យង​នេះ​មិន​ច្បាស់​ទេ ប៉ុន្តែ​ការ​បក​ស្រាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​នោះ​គឺ​ជា​ការ​តុបតែង​លើ​អាវ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​សុងក្លា។

មែកធាងខេត្ត គឺ *ដើមស្ដៅ* ( *Azadirachta excelsa* ) ។ ត្រីឆ្លាម ពណ៌បៃតង ( *Scatophagus argus* ) គឺជាសត្វរស់នៅក្នុងទឹកខេត្ត។

## ការបែងចែករដ្ឋបាល 
### រដ្ឋបាលខេត្ត 
សុងក្លាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ១៦ ស្រុក ( *អាំភើ* ) ដែលបែងចែកជា ១២៧ ស្រុក ( *តាមបន់* ) និង ៩៨៧ ភូមិ ( *មុបាន* ) ។ ស្រុក ចាណា (ម៉ាឡៃ៖ *ចេនណុក* ) ថេផា (ម៉ាឡេ៖ *ទីបា* ) ត្រូវបានផ្តាច់ចេញពី *មឿង* ប៉ាតានី ហើយផ្ទេរទៅសុងក្លា កំឡុងពេលកំណែទម្រង់ *ថេសាភី* បានប្រហែលឆ្នាំ ១៩០០។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ធ្វេង|រូបភាពតូច|472x472ភីកសែល|ផែនទីនៃស្រុកចំនួនដប់ប្រាំមួយ។

### រដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ 
គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៩ មាន:  រដ្ឋបាលខេត្តសុងក្លា ( ** និងតំបន់ *ក្រុង* ចំនួន ៤៨ ក្នុងខេត្ត។ សុងក្លា និងហាតយ៉ៃ មានស្ថានភាពទីក្រុង ( *ទេសបាលនគរ* )។  បន្ថែម ១១ មានទីប្រជុំជន ( *ទេសបាលមឿង* ) ស្ថានភាព និង មាន ៣៥ ក្រុងរង ( *ទេសបាលតំបន់* ). តំបន់​ក្រៅ​ក្រុង​គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋបាល​ឃុំ-សង្កាត់​ចំនួន ៩២ ( *អង​ខាន់​បូរី​ហាន​សួន​តាម​បន់'' )។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ