open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ប្រទេសរាជ (ព្រាហ្មណ៍)

ព្រាហ្មណ៍**ប្រទេសរាជ** គឺជាអ្នកប្រាជ្ញដែលបញ្ជូនមកពីស្រីលង្កា ឱ្យមកជួយរៀបចំទឹកដីនគរគោកធ្លក។ ទឹកដីខ្មែរ កាល​ជំនាន់​ព្រះថោង​ ​មិនមែន​តូច​នោះ​ឡើយ​ ​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ​ជនជាតិ​សាសន៍​ផ្សេងៗ​ ​បាន​នាំ​គ្នា​កុះករ​មក​រស់នៅ​ក្សេមក្សាន្ដ​ដោយ​សុខ​សន្ដិភាព​សំបូណ៌​សប្បាយ។​ ​ការ​រៀបចំ​ស្រុក​ទេស​ឲ្យ​មាន​រចនាសម្ព័ន្ធ​ ​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​មាន​ដែរ។​ ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​បាន​ជ្រួតជ្រាប មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រកាន់​គោរព​ពេញ​នគរ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​សម្ដេច​ព្រះកុម៉ែរាជ ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​បាន​ធ្វើ​សារ​ថ្វាយ​ទៅ​ស្ដេច​កោះ​ស្រីលង្កា​ ​សុំ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ចំលង​ធ្វើ​មក​នូវ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ និង​ធម្ម​វិន័យ​ ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​មាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ្នកប្រាជ្ញ​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​ ​ប្រទេសរាជ​ ​ត្រូវ​បាន​ស្ដេច​កោះ​សេរីលង្កា​ ​បញ្ជូន​ឲ្យមក​ជួប​រៀបចំ​កិច្ចការ​ទឹកដី​នគរ​គោក​ធ្លក។​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍ក្នុងរឿងនិទានខ្មែរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកប្រាជ្ញក្នុងរឿងនិទានខ្មែរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ត្រីក្នុងរឿងនិទានខ្មែរ
រមណីយដ្ឋាន​ភ្នំ​សសៀរ

​**ភ្នំ​សសៀរ**ជារមណីយដ្ឋានមួយស្ថិតនៅខេត្តកែប ប្រមូលផ្តុំ​ដោយ​ភ្នំ​តូចៗ​ចំនួន​៣​មាន​ទំហំ​ផ្ទៃដី​ប្រមាណ​ជាង​១​គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ និង​មាន​កម្ពស់​ជាង​៤០​ម៉ែត្រ​។ លក្ខណៈ​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​ភ្នំ​សសៀរ​​គឺ​មាន​ល្អាង​រូង​ពី​ធម្មជាតិ​ស្ទើរតែ​គ្មាន​កន្លែង​ណា​ដូច​ ​មានដូចជា​រូងភ្នំ​ដំរី​ស រូងភ្នំ​អាចម៍​ប្រចៀវ​ជាពិសេស​នៅ​រូងភ្នំ​ដំរី​ស​មាន​បន្សល់​ទុក​នៅ​ស្នាដៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​ដ៏​កំពូល​មួយ​គឺ​វាលស្រែ ១០០​ដែល​បាន​លាក់​ខ្លួន​បំពួន​អាត្មា​ក្នុង​រូង​យ៉ាង​ងងឹត​នោះ​។​ ដោយឡែក​នៅ​លើ​កំពូលភ្នំ​សសៀរ​វិញ​​​មាន​ចេតិយ​មួយ​ដែល​កសាង​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៤​ដោយ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​រស្មី​សោភ័ណ្ឌ​ មាន​រំលេ​ច និង​លម្អ​ទៅដោយ ក្បូរ​ក្បាច់រចនា​យ៉ាង​ល្អ​វិចិត្រ និង​មាន​ពណ៌​ប្រណីត​ដ៏​អស្ចារ្យ​គឺជា​គោតម​មុនី​ចេតិយ​ដែល​ជាទី​សក្ការៈ​គោរព​បូជា​ជំនឿ​លើ​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ទាំង​៣​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​គេ​បាន​យក​ទៅ តម្កល់ទុក​នៅ​ក្នុង​នោះ​គឺ​ព្រះ​សរីរធាតុ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​។​ពី​ជើងភ្នំ​ឡើង​ទៅ​ដល់​កំពូលភ្នំ​នោះ​មាន​សំណង់​វត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​ផ្លូវ​ខ្វែងខ្វាត់​មាន​ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ និង​មាន​រោង​តូចៗ​ជាច្រើន​ទៀត​សង់​ឡើង​នៅ​តាម​ជើងភ្នំ​សម្រាប់​តាជី​យាយជី​មក​សំណាក់​ធម៌​ទៀតផង​។​
ទឹកធ្លាក់អូរដាំកន

**ទឹកធ្លាក់អូរដាំកន**គឺជាតំបន់ទឹកធ្លាក់ធម្មជាតិមួយនៅលើទឹកដី ឃុំប៊ូស្រា ស្រុកពេជ្រាដា ខេត្តមណ្ឌលគិរី មានចម្ងាយជិត ១០០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តមណ្ឌលគិរី មានសម្រស់ទេសភាពយ៉ាង បំព្រងមិនចាញ់ទឹកធ្លាក់រមនា និងប៊ូស្រា នោះឡើយ ។
ហ្មជ័យ

**ចៅពញាជ័យ** តាមរាជពង្សាវតារ កាល ឆ្នាំគ.ស. ១៥១៦ ក្រោយថ្ងៃធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលជូនខ្មោចពញាពេជ្រ នោះក្នុងពេលព្រឹក មានមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះហ្មជ័យ យកដំរីភ្លុកមួយកំពស់ ៦ ហត្ថ ១២ ធ្នាប់ មានរូបល្អបរិសុទ្ធមកក្រាបទូលថ្វាយព្រះចន្ទរាជា។ ដំរីនោះ មានកិរិយាប្រពៃក្រៃលែងជាងដំរីទាំងពួង សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចទ្រង់សព្វព្រះទ័យណាស់ ទុកដំរីនោះជាព្រះទីនាំងតាំងខ្នាន់នាមជា "**ព្រះពិជ័យគជា**" តាមឈ្មោះហ្ម និងតាមជាតិដំរី។ ទ្រង់តាំងហ្មជ័យ នោះជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រក្រងរួចហើយស្ដេចយាងទៅឯមុនព្រះពន្លា។ លុះឃើញអ្នកមុខអ្នកការបណ្ដារាស្ត្រនាំ ដំរី សេះ មកក្រាបបង្គំទូលថ្វាយខ្លះមួយ ខ្លះពីរ ស្ដេចទទួលបានដំរី ៣៥ សេះ ៣០។ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ស្ដេចប្រោសព្រះរាជទាន រង្វាន់ជាមាសប្រាក់ និង យសសក្ដិ ដល់ជនជាម្ចាស់ដំរី ម្ចាស់សេះ ដែលថ្វាយព្រះអង្គ។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញាសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញានៃមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកនៃមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រក្រង
​រមណីយដ្ឋាន​ស្អាងភ្នំ

**​រមណីយដ្ឋាន​ស្អាងភ្នំ** រមណីយដ្ឋាន​បែប​វប្បធម៌​ធម្មជាតិ​មួយ​កន្លែង ដែល​ស្ថិត​នៅ​ភូមិ​ពាមសាលា ឃុំ​ស្អាង​ភ្នំ ស្រុក​ស្អាង ខេត្ត​កណ្ដាល។ រមណីយដ្ឋាន​នេះ ​មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ជាង​២០​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ពី​ក្រុង​តាខ្មៅ ​ខេត្ត​កណ្ដាល ​និង​ប្រមាណ​ជា​ ៣០​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ​។ ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​រមណីយដ្ឋាន​ខាង​លើ​នេះ​ ត្រូវធ្វើ​ដំណើរ​តាម​​ផ្លូវ​លេខ​២១ ​កាត់​តាម​ទួល​ក្រសាំង ​ឬ​ក៏​តាម​ផ្លូវ​លេខ​២១A ស្រប​មាត់​ទន្លេ​ក្រុង​តាខ្មៅ​ក៏​បាន​ដែរ ​ព្រោះ​ផ្លូវ​ទាំង​ពីរ​នឹង​ទៅ​ជួប​គ្នា​ត្រង់​ចំណុច​វត្ត​មួយ​ឈ្មោះ​ថា ​វត្ត​ឈូង​លៀប​ ស្រុក​ស្អាង​។ ធ្វើ​ដំណើរ​ហួស​ពី​វត្ត​ឈូង​លៀប​ប្រមាណ​ជាង ​៥​គីឡូ​ម៉ែត្រ ​នឹង​ទៅ​ដល់​ផ្សារ​ទី​រួម​ស្រុក​ស្អាង ​នៅ​ទី​នោះ​មាន​ផ្លូវ​បត់​ស្ដាំ​មួយ​ត្រង់​ចំណុច​ការ៉ាស់​សាំង ​រួច​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រមាណ​ជាង ​២​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ទៀត ​នឹង​បាន​ឃើញ​ក្លោង​ទ្វារ​វត្ត​ស្អាង​ភ្នំ​នៅ​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ ​ហើយ​បន្ត​ដំណើរ​ប្រមាណ​ជាង ​២​គីឡូ​ម៉ែត្រ​ទៀត នឹង​ទៅ​ដល់​រមណីយដ្ឋាន​ស្អាង​ភ្នំ​នោះ​ហើយ​។ រមណីយដ្ឋាន​ស្អាងភ្នំ ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​វិញ នៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៨៥-១៩៨៦ បន្ទាប់​ពី​កន្លែង​នេះ ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ស្ទើរ​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​សម័យ​ប៉ុលពត​។ ហើយ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ស្អាង​ភ្នំ​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​កន្លែង​កម្សាន្ត​បែប​វប្បធម៌​ធម្មជាតិ​មួយ​ដ៏​ពេញ​និយម សម្រាប់​ភ្ញៀវ​ជាតិ ទៅ​លំហែ​កាយ ​និង​ធ្វើ​បុណ្យទាន​ទៅ​ទី​នោះ​នា​រដូវ​កាល​បុណ្យ​ទាន​ផ្សេង​ៗ​ផង​ដែរ​។
ឧកញ៉ាវៀត

**ឧកញ៉ាវៀត**ជាព្រះពិលៀង ជាមេទ័ពនៃក្រុងមានជ័យ ឆ្នាំគ.ស ១៥១៦ ហើយបន្តចូលសម័យលង្វែក។ ក្នុងសមរភូមិនៅឯពោធិ៍សាត់បានប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយព្រះចន្ទរាជា និងព្រះភាគិនេយ្យយសរាជារបស់ទ្រង់។ ក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរលោកជាមេទ័ពរក្សាបន្ទាយមានជ័យនៅឯពោធិ៍សាត់ជាមួយសម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យយសរាជា។
## ការពារបន្ទាយពោធិ៍សាត់
''''''

ឯសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា តាំងពីបានឈ្នះសង្គ្រាម សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និងចៅពញាចក្រីកែវមក ទ្រង់ក៏តាំងឱ្យផ្ដើមកេណ្ឌប្រមូលកងទ័ពថែមទៀត។ ថ្ងៃមួយនោះ ទ្រង់ជ្រាបថា សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និងចៅពញាចក្រីកែវ លើកទ័ពត្រឡប់មកបោះចោមបន្ទាយម្ដងទៀត តែពុំទាន់ឃើញចូលវាយ។ យប់នោះ ទ្រង់ចាត់ចែងតែងនាយកង នាយទ័ព តាមចំនួនដែលត្រូវការ ទ្រង់តាំងចៅពញាតេជៈសុខ កូនពៅនៃពញាពេជ្រឱ្យគ្រងងារជា "សេនាបតី" ធ្វើជាទ័ពមុខ ឃុំពល ៥០០០ នាក់ ឱ្យចៅពញាសួគ៌ាលោកទេពជាកូនទី៣ របស់ពញាពេជ្រធ្វើជាមេទ័ពឃុំពល ៥០០០ នាក់ ទៅនៅទល់មុខទ័ពនៃចៅពញាចក្រីកែវ និង នៃសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ដែលមានពល ៣០០០០ នាក់ ជាទ័ពមុខ។ ព្រះចន្ទរាជាទ្រង់ពល ១៥០០០ នាក់ ជាទ័ពហ្លួង លើកតាមទៅជាក្រោយ រួចទ្រង់ឱ្យចៅពញាយសរាជា ជាព្រះភាគិនេយ្យ និង ឧកញ៉ាវៀត ជាព្រះពិលៀង ឃុំពល ៣០០០ នាក់ នៅរក្សាបន្ទាយ។ លុះចាត់ទ័ពស្រេច ហើយល្មមពេលព្រះចន្ទចរត្រង់ចំពីលើទ្រង់ហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាក៏អុជ ទៀន ធូប ភ្ញី ផ្កា តាំងធ្វើនមស្ការ ទ្រង់ប្រតិស្ថានដល់គុណព្រះរតនត្រ័យ និង ព្រះព្រហ្ម បរមឥន្ទ្រាធិរាជ ព្រមទាំងទេវតាទាំងឆកាមាសួគ៌ ដែលមានឫទ្ធីសក្ដិសិទ្ធិ និង អ្នកតាឃ្លាំងមឿងថា: "ឱ្យយើងខ្ញុំមានជ័យជំនះឈ្នះបានសេចក្ដីសុខ ទាំងរេហ៍ពលសកលយោធា" ។ ទ្រង់បួងសួងស្រេចហើយ ស្ដេចឡើងគ្រងព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្របវរសសុទ្ធដ៏ប្រពៃ។ ខណៈនោះស្រាប់តែឮសូរហ៊ោក្រោមប្រថពីលើអាកាសដាសកក្រើករំពើកទាំងផែនដី។ សូរសព្ទទាំងនោះ អស្ចារ្យពន់ប្រមាណណាស់។ ព្រះបរមក្សត្រក្សាន្តទ្រង់ឱ្យវាយគង ទូងភេរី លើកយោធាចេញទៅទាំង ៤ កង តំរង់ទៅបន្ទាយសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវ។

សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវបានដឹងហើយ ក៏ដេញកងទ័ពឱ្យបាញ់ត។ ក្នុងពេលដែលកងទ័ពកំពុងតែបាញ់ចាក់កាប់គ្នានោះ កងទ័ពខាងសត្រូវគឺខាងលោកកៅ និងលោកកែវទាំងប៉ុន្មាននោះ ក៏ស្រាប់តែឮសូរសន្ធឹកនៃទ័ពជាច្រើនកងព័ទ្ធពីក្រោយខ្នងខ្លួន។ សូរសព្ទហ៊ោនោះលាន់ឮកក្រើករំពើកទាំងក្រឡាប្រឹថពីដូចជាស្នូររន្ទះ ឬ ដូចជាភ្នំរលំមកលើទ័ពរបស់ខ្លួន។ សូរសព្ទនេះកើតឡើង ដោយសារខ្មោចពញាពេជ្រ កេណ្ឌបិសាចមកជួយ។ ខណៈនោះ នាយកងទ័ព សេះ ដំរី ខាងសត្រូវក៏ផ្អើលវឹកវរជាន់ជល់ដួលអស់សេនាទាហានខាងខ្លួនឯង។ រេហ៍ពលខាងសត្រូវ ក៏បែកទ័ពរត់យកតែអាយុជីវិតគ្រប់ខ្លួនទីទៃៗគ្នា។

ចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ (ទេព) និង ចៅពញាមហាសេនាសង្គ្រាមសុខ ក៏ដេញរេហ៍ពលឱ្យចូលចោមកងទ័ពចៅពញាចក្រីជិតជុំវិញ។ ចៅពញាចក្រីកែវឃើញដូច្នោះ ក៏លោតឡើងជិះដំរីបរចូលទៅតទល់ជាមួយនិងចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ (កែវតទល់នឹងកែវ) លុះទៅជិតទៀបនឹងបានប្រកាប់ជាមួយ និងចៅពញាសួគ៌ាលោកទៅហើយ ក៏ស្រាប់តែដំរីជំនិះនៃចៅពញាចក្រីកែវនោះភ្ញាក់ផ្អើលបោលពេញទំហឹងបណ្ដាលឱ្យដូចគេគ្រវាត់ធ្លាក់ខ្លួនចៅពញាចក្រីទៅលើភ្លុកដំរីជាជំនិះនៃចៅពញាសួគ៌ាលោក។ ភ្លាមនោះ ចៅពញាសួគ៌ាលោក ក៏កាប់ពញាចក្រីនឹងដាវដាច់កស្លាប់មួយរំពេច។ រេហ៍ពលខាងចៅពញាចក្រីកែវឃើញនាយស្លាប់ហើយមិនហ៊ានតទល់ទៅទៀតទេ ក៏បែកទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីទៃៗអស់។

ពញាសួគ៌ាលោកកែវ (ទេព) និងចៅពញាសេនាសង្គ្រាមសុខ កាលបានជ័យជំនះហើយ ក៏នាំយកក្បាលចៅពញាចក្រីកែវ ទៅក្រាបបង្គំទូលសម្ដេចពញាចន្ទរាជាសូមទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់។

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនៃមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិលៀងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិលៀងនៃមានជ័យ
វត្តហ្វាងភ្វូក

**វត្តហ្វាងភ្វូក** (, ន័យចំ: *មហាប្រសិទ្ធី*, ហានទឹ: 弘福寺) គឺជាវត្តមួយស្ថិតនៅក្នុងភូមិធួនត្រាច ឃុំមីស៊្វី ស្រុកឡេធុយ ខេត្តគ័ងប៊ិញ តំបន់ឆ្នេរកណ្ដាលខាងជើងនៃវៀតណាម។ វត្តនេះមានប្រវត្តិ ៧០០ ឆ្នាំជាងហើយ ក្នុងចំណោមវត្តចំណាស់បំផុតនៅវៀតណាមកណ្ដាល។
## ឯកសារយោង
ផ្សារ​មូលបត្រថៃ

ក្នុង​ផ្សារ​ហ៊ុនថៃ () ដែលមានអក្សរកាត់ថា SET គឺជាផ្សារមូលបត្រទី១ ដំបូងគេបង្អស់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់ប្រទេស​ថៃ។

:

## មើលផងដែរ 
* Economy of Thailand
* List of stock exchanges

## ឯកសារយោង 
## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
* Stock Exchange of Thailand
សង្ឃស័ព្ទ

**សង្ឃស័ព្ទ** ឬ **សមណស័ព្ទ** ជាពាក្យ​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ជាមួយ​ព្រះសង្ឃ​។

## ពាក្យ​និយាយ​ទៅកាន់​ព្រះរាជា
## ពាក្យ​សម្រាប់ព្រះសង្ឃនិយាយ​ទៅកាន់​គ្រហស្ថ 
## ពាក្យ​សម្រាប់ទាំងព្រះសង្ឃនិង​គ្រហស្ថ
ហ្គុតហ្វ្រាយ វីលហេម ឡែបនី

**ឡែបនី** (Gottfried Leibniz) (1 ខែកក្កដា 1646 Leipzing - 14 ខែវិច្ឆិកា 1716 Hanover) គឺអាឡឺម៉ង់មួយទស្សនវិទូនិងវិទ្យាសាស្រ្ត

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអាល្លឺម៉ង់
អ៊ីស្រាអែល

**ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល** (ភាសាហេប្រឺ៖ יִשְׂרָאֵל និងភាសាអារ៉ាប់៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **រដ្ឋអុីស្រាអែល** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងច្រាំងខាងជើងនៃសមុទ្រក្រហម ហើយមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេសលីបង់នៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ីរីនៅភាគឦសាន ប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគនិរតី។  វាក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយកាសាផងដែរ។ ទីក្រុងទែលអាវីវគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យាក្នុងប្រទេស ខណៈដែលអាសនៈរដ្ឋាភិបាលស្ថិតនៅក្នុងរដ្ឋធានីយេរូសាឡឹម ទោះជាអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលលើយេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើតមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិក៏ដោយក្តី។

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ហ្វាំងឡង់

**ប្រទេសហ្វាំងឡង់** (ភាសាហ្វាំងឡង់៖ *Suomi* និងភាសាស៊ុយអែត៖ *Finland*) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋហ្វាំងឡង់** គឺជាប្រទេសន័រឌិកមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង។ ហ្វាំងឡង់មានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសស៊ុយអែតនៅភាគខាងលិច រុស្ស៊ីនៅភាគខាងកើត ន័រវែសនៅភាគខាងជើង និងមានដែនសមុទ្រជាប់ឈូងសមុទ្រហ្វាំងឡង់ និងសមុទ្របាល់ទិកនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៣៣៨,៤៥៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉ និងមានចំនួនប្រជាជនសរុប ៥.៥ លាននាក់។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតមានឈ្មោះថា ហែលសុីនគី។ ហ្វាំងឡង់មានភាសាផ្លូវការចំនួនពីរ ពោលគឺ៖ ភាសាហ្វាំងឡង់ និងស៊ុយអែត។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ចចជី

**ប្រទេសចចជី ឬ ហ្សកហ្ស៊ី** (ភាសាចចជី៖საქართველო, ប្រកប៖ សា–ខាត់–វ៉េ–ឡូ) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់កូកាស៊ី ពោលគឺនៅចំណុចប្រសព្វនៃតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់សមុទ្រខ្មៅ ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើងនិងកើត តួកគីនិងអាមេនីនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអាស៊ែបៃសង់នៅភាគអាគ្នេយ៍។ វាបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីចំនួន ៦៩,៧០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនចំនួន ៣.៧ លាននាក់ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលដែនដីត្រួតត្រា។ ទីក្រុងប៊ីលីស៊ីគឺជារដ្ឋធានី និងត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសដែលមានប្រជាជនរស់នៅប្រហែលមួយភាគបួននៃចំនួនប្រជាជនសរុប។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
## ភូមិសាស្ត្រ 
## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កូកាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប
ប្រាសាទកុដីស្វរ

រូបភាពតូច

រូបភាពតូច
ប្រាសាទក្តីសូរ
ជាប្រាសាទដែលមានប្រាង្គចំនួនបី ស្ថិតនៅទិសខាងជើង មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីបន្ទាយក្តី 
ក្នុងតំបន់អង្គរ។ លោក ក្លូដ ហ្សាក់ បញ្ជាក់ថាសាងឡើងចាប់ពីស.វទី៩ ដល់ពាក់កណ្តាលស.វទី១០ 
ស្ថិតក្នុងរចនាបទ ប្រែរូប តែប្រាង្គកណ្តាលនៃប្រាសាទនេះ ស្ថិតក្នុងរចនាបទព្រះគោ។ 
សិលាចារឹកបញ្ជាក់ពីការឧទ្ទិសចំពោះព្រះឥសូរ (លិង្គនៅប្រាង្គកណ្តាល) និងការកសាងបដិមាព្រះនារាយណ៍
និង ព្រះព្រហ្មដោយ ព្រាហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់សិវាចាយ៌្យ ក្រោមរាជ្យព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២។ 
ព្រាហ្មណ៍សិវាចាយ៌្យ ក្រោយមកក្លាយជា បុរោហិតព្រះបាទជយវម៌្មទី៥។
ពិតមែនតែមិនមានការចាប់អារម្មណ៍ពីភ្ញៀវទេសចរ ក៏ព្រោះតែទំហំតូច និងមានការបែកបាក់ច្រើន តែប្រាសាទនេះមាន 
សារសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ សិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ បញ្ជាក់ថា ព្រះបាទជយវម៌្មទី២ ប្រទានដី រៀបចំភូមិឈ្មោះកុតិ (កុដិ) 
ទុកគ្រួសារសាច់ញាតិព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យរស់នៅ។ ព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យជាបុព្វបុរសព្រាហ្មណ៍សទាសិវ 
ដែលជាម្ចាស់សិលាចារឹក និងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ។
រូបភាពតូច|ធ្វេង
ស្វីស

**ប្រទេសស្វីស** ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សហព័ន្ធស្វីស** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅចំចំណុចប្រសព្វនៃតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាល លិច និងត្បូង។ ប្រទេស​នេះ​ជា​សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធ​ដែល​មាន​តំបន់​ចំនួន ២៦ ដោយ​មាន​អាជ្ញាធរ​សហព័ន្ធ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅទីក្រុងប៊ែន។ ប្រទេសស្វីសមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសអ៊ីតាលីនៅភាគខាងត្បូង បារាំងនៅទិសខាងលិច អាល្លឺម៉ង់នៅទិសខាងជើង និងអូទ្រីសរួមជាមួយលិកតិនស្តាញនៅទិសខាងកើត។ តាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ វាត្រូវបានបែងចែកចេញជា៖ តំបន់ខ្ពង់រាប ភ្នំអាល់ និងភ្នំជូរ៉ា ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីសរុប ៤១,២៨៥ គម២ និងមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៣៩,៩៩៧ គម២។  ស្វីសមានចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ៨.៥ លាននាក់ និងមានទីក្រុង និងមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំៗជាច្រើនដូចជា ហ្ស៊ូរិច ហ្សឺណែវ និងបាសែល។ល។

## ឯកសារយោង

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបកណ្ដាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតីសួស

**សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី សិរីសោធរសង្ឃនាយកសួស** ក្នុងឋានៈជាសង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់ឯក បើប្រៀបធៀបនឹងមន្ត្រីសម័យនោះគឺស្មើនឹងមន្ត្រីសំរាប់ឯក ចៅហ្វាទឡ្ហៈ (គ.ស.១៥១៦-១៥៦៧?) ក្នុងជំនាន់ស្ដេចចន្ទរាជា និង បរមិន្ទរាជា។ កាលថ្ងៃទី៩ កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២០៦០, គ.ស. ១៥១៦, ម.ស. ១៤៣៨, ច.ស. ៨៧៨ សម្ដេចៅពញា ចន្ទរាជា តែងតាំងទ្រទូងរត្នទាំង៧ក្នុងនោះមានព្រះអង្គសួសផងដែរត្រូវតាំងជាសង្ឃនាយកដែរ។

មកដល់ ព.ស. ២១១១, គ.ស. ១៥៦៧, ម.ស. ១៤៨៩, ច.ស. ៩២៩ ឆ្នាំថោះ នព្វស័ក ព្រះបាទបរមនាថសម្ដេចចន្ទរាជា បរមបពិត្រគ្រងរាជ្យបាន ១៣ ឆ្នាំសោយរាជ្យបាន ៣៩ ឆ្នាំបូករួមទាំងអស់ ៥២ ឆ្នាំព្រះជន្ម ៨៧ ឆ្នាំព្រះឈួនរោគជាទំងន់ ព្រះរាជបុត្រា ព្រះបរមវង្សាយកហ្មប្រកបថ្នាំមិនជាទ្រង់ព្រះសុវណ្ណគតទៅ។ សម្ដេចព្រះរាជបុត្រាប្រជុំជំនុំព្រះរាជវង្សានុវង្ស អង្គអគ្គមហាសេនា សេនាបតីមកលើកព្រះសពតំកល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋហើយ សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតីមហាសង្ឃរាជា រាជាគណៈ សេនាបតី មន្ត្រី តូចធំ ខ្ញុំព្រះរាជការទាំងឡើយ អញ្ជើញសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជជា (បរមិន្ទរាជា) ព្រះរាជបុត្រាឡើងសោយរាជសម្បត្តិ។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ

## ប្រវត្តិប្រាសាទ 
ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីប្រាសាទបាគង ក្នុងតំបន់រលួស ខេត្តសៀមរាប ដែលអ្នកសិក្សាដឹងថាជាអតីតរាជធានី ហរិហរាល័យ (ហរិហរ + អាលយ > ហរិហរាលយ = លំនៅព្រះហរិហរ) ក្នុងសម័យអង្គរ។ អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថាម្តុំប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ គឺរាជវាំងចាស់មុនសម័យអង្គរទៅទៀត (រវាងឆ្នាំ៧០០)។ គេបានរកឃើញសិលាចារឹករបស់ព្រះនាងជ័យទេវី នៅក្បែរបារាយណ៍ទឹកថា្ល។ មួយវិញទៀតលោក Christophe Pottier វិស្វករ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស បញ្ជាក់ថានៅម្តុំប្រាសាទនេះគឺបានរកឃើញ៖
* រចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ
* ស្លាកស្នាមផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម
* ការរៀបចំទីធ្លា
* ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក
* រោងថែវ
* ទីលានប្រាសាទជាដើម និងវត្ថុបុរាណដែលមានលក្ខណៈពិសេសនាំចូលពីចិន និងមជ្ឈិមបូព៌ា។
## រូបភាព 

ឯកសារ:ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ៣.jpg
ឯកសារ:ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ៤.jpg
ឯកសារ:ព្រៃមន្ទីរ១.jpg

## ឯកសារយោង 
ព្រៃមន្ទីរ
ភិក្ខុនីសំយុត្ត

##### អាឡវិកាសូត្រ
##### សោមាសូត្រ
##### កិសាគោតមីសូត្រ
##### វិជយាសូត្រ
##### ឧប្បលវណ្ណាសូត្រ
##### ចាលាសូត្រ
##### ឧបចាលាសូត្រ
##### សីសុបចាលាសូត្រ
##### សេលាសូត្រ
##### វជិរាសូត្រ
## ឯកសារយោង
# ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > សគាថាវគ្គ > ភិក្ខុនីសំយុត្ត > ឧប្បលវណ្ណា​ភិក្ខុនី (សៀវភៅ​លេខ ៣០ ទំព័រ​ទី ១០ ដល់ ១២)

# ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > សគាថាវគ្គ > ភិក្ខុនីសំយុត្ត (សៀវភៅ​លេខ ៣០ ទំព័រ​ទី ១ ដល់ ២០)

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះធម៌
ឯករាជស៊ិន

**ឧកញ៉ាឯករាជស៊ិន** (កាន់.១៥១៦-១៥៦៧) ជាសេនាទាហានខាងហ្លួងព្រះបាទចន្ទរាជា។ យសសក្ដិពីដំបូងជាំ **ចៅពញាជំរង់ស្នេហា**។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*វិគីសៀវភៅ

|-

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ជេដ្ឋាមន្ត្រីទ័យ

**សម្ដេចជេដ្ឋាមន្ត្រីទ័យ** (កាន់.គស.១៥១៦-១៥៦៧) ជាសេនាទាហានខាងព្រះបាទចន្ទរាជា ហ្លួងត្រើយខាងលិច។ កាល់ពីដំបូងមានងារយសជា **ចៅពញាសេនរឿងឫទ្ធិ**។
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*វិគីសៀវភៅ

|-

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចសម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញានៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេនរឿងឫទ្ធិនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជេដ្ឋាមន្ត្រីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជេដ្ឋាមន្ត្រីនៃក្រុងមានជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យលង្វែក
ស្រីសូទិព្វវាំងនូរ

**ឧកញ៉ាស្រីសូទិព្វវាំងនូរ** (កាន់.១៥១៦-១៥៦៧) ជាសេនានៃព្រះបាទចន្ទរាជា។ យសសក្ដិពីមុនជា **ចៅពញាសេនាសមសក្ដិនូរ**។

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*វិគីសៀវភៅ

|-

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ានៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញានៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេនាសមសក្ដិនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រីសូទិព្វវាំងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រីសូទិព្វវាំងនៃក្រុងមានជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យលង្វែក
វង្សាធិបតីសម

**ឧកញ៉ាវង្សាធិបតីសម** (កាន់.ប្រ.គស.១៥១៦) ជាមន្ត្រីកាន់ក្រុមព្រះសុរិយោដី ដែលបានរំលឹកឈ្មោះក្នុងរាជព្រះបាទចន្ទរាជា ត្រូវព្រះអង្គចាត់ការអោយសាងទំនប់ទឹកនៅខែត្របរិបូរណ៍ ដែលក្រោយបានធ្វើឱ្យកើតជាផ្សារបរិបូរណ៍ឡើង។

## កសាងទំនប់ធារាសាស្ត្រនៅបរិបូរណ៍
ព្រះបាទចន្ទរាជាបានចំណាយព្រះរាជទ្រព្យប្រទានដល់ហោរាហើយ ទ្រង់ក៏ចំណាយព្រះរាជទ្រព្យដល់កងទ័ព ដែលកាប់ឈើធ្វើព្រះវិហារនៅជំរំ ដែលធ្វើរោងរាជពិធីនៅមាត់ស្ទឹងមួយនៅខែត្របរិបូរណ៍។

លុះថ្ងៃក្រោយមកប្រហែលឆ្នាំ គស.១៥១៦-១៥១៧ សម្ដេចព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាបថា "ទឹកស្ទឹងនេះ រីងហួតអស់" ទ្រង់សង្ស័យក្នុងព្រះហឫទ័យណាស់ទើបស្ដេចឡើងគង់លើព្រះរាជទីនាំងអស្សតរព្រមទាំងពួកនិករចេញទៅទតដល់ក្បាលស្ទឹង។ ទ្រង់ឃើញទឹកស្ទឹងនោះ ហូរច្រោះដីរូងហូរទៅទិសខាងជើង មានឈើ មានថ្មរលើងរលំ ត្រង់មាត់ស្ទឹងខាងត្បូង។ ទើបទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឧកញ៉ាវង្សាធិបតីសម ក្រុមព្រះសុរិយោដីឱ្យប្រមូលរាស្ត្រឱ្យបួងសួងអ្នកតាធ្វើពិធីលើកដីបិទផ្ទៃស្ទឹងនោះមិនឱ្យហូរទៅទិសខាងជើង។ ទឹកនោះក៏ហូរតាមប្រឡាយ ដែលជីកថ្មី ហើយហូរចុះទៅស្ទឹងធំដូចដើមវិញ ហើយក៏ស្ដេចព្រះរាជដំណើរមកបន្ទាយវិញ។ ក្រោយពីនោះមានស្រីពីរនាក់ មួយឈ្មោះឯម មួយទៀតឈ្មោះអាំ មានប្ដីទាំងពីរនាក់ មានផ្ទៃពោះ ហើយផិតប្ដី។ នាងឯម សាហាយ និងចៅកៅ ចាក់ចៅលួសជាប្ដីស្លាប់។ នាងអាំ សាហាយនិងចៅគាំកាប់ចៅសោមជាប្ដីស្លាប់។ ពេលនោះ ទីទំនប់ស្ទឹង ក៏ហូរធ្លាយចេញ ចុះទិសខាងជើង ដូចជាន់មុនទៀត។ ចៅហ្វាយស្រុកក្រមការ ខែត្របរិបូណ៌ចាប់បានអាចោរមេចោរទាំងប្រុសស្រីនាំខ្លួនយកទៅក្រាបបង្គំទូលថ្វាយ។ ព្រះបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាបសេចក្ដីគ្រប់ប្រការហើយ ទ្រង់ត្រាស់ថាអញបិទទំនប់នេះ ព្រោះត្រូវការឱ្យទឹកហូរចេញ ចុះមកក្នុងស្ទឹងដើម្បីឱ្យអ្នកស្រុកធ្វើរហាត់ទឹក យកទឹកដាក់ស្រែយកស្រូវឱ្យបរិបូណ៌ ពុំគួរឡើយអាចោមមេចោរទាំងពីរ ៤ នាក់នេះទៅបំផ្លាញពិធីទំនប់ទឹកនេះឡើយ។ បើដូច្នោះត្រូវមានទោស ៣ ស្ថានគឺ:
*១. ត្រូវថាវាទាំង២ នាក់លួចប្រពន្ធគេ
*២. ត្រូវវាទាំង ៤ នាក់មានទោស ព្រោះបានសំលាប់មនុស្សពីរនាក់
*៣. វាទាំង ៤ នាក់ត្រូវមានទោស ថាបង្អត់បាយគេ ទូទៅទាំងខែត្រ។
ទើបទ្រង់បង្គាប់មន្ត្រីក្រុមព្រះនគរបាល និង ក្រុមព្រះសុរិយោដីឱ្យយកអាចោរ មេចោរទាំង ៤ នាក់នេះ ទៅដាក់ក្នុងទំនប់នោះ។ មន្ត្រីក្រុមទាំងពីរ ក៏ថ្វាយបង្គំលានាំមនុស្សចោរទាំង ៤ នាក់នោះទៅធ្វើពលិការបួងសួងអាកាសទេវតា អារក្ខទេវតា ហើយសំរេចទោស អាមេទាំង ៤ នាក់ រួចលើកដីលប់ទៅ។ បិសាចខ្មោច អា មេ ទាំង ៤នាក់និងកូនក្នុងពោះពីរនាក់ ជា៦នាក់ ក៏នៅឃុំរក្សាទំនប់នោះ ទំបន់នោះក៏ជិតជាប់រៀងមកដល់ឥឡូវនេះ។ អស់បណ្ដាអ្នកស្រុក ធ្វើស្រែដោយហេតុទំនប់នេះចំរើនផលស្រូវជាសព្វឆ្នាំ។ ទឹកស្ទឹងនេះហូរខ្លាំងមក ប្រែះដីនោះជ្រៅ ធំទូលាយ អាចឱ្យចេញចូលទូកបាន អ្នកឈ្មួញ ជួញលក់ ចេញចូលទៅនៅរកស៊ីតាំងជាផ្ទះផ្សារជាច្រើន។ ហេតុនោះហើយបានជាហៅថា "ផ្សារបរិបូណ៌" តមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ឯដីចុងស្ទឹងនោះទ្រង់ត្រាស់ឱ្យកងទ័ព និង អ្នកស្រុកធ្វើស្រែសឹងតែបានចំរើនផលជាច្រើនសូមប្រកបនឹងមានខែត្របរិបូណ៌ ដែលទ្រង់ប្រែឈ្មោះនោះ។ 

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*វិគីសៀវភៅ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ានៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វង្សាធិបតីនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមព្រះសុរិយោដីនៃក្រុងមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វង្សាធិបតីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមព្រះសុរិយោដីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិស្វករនៃក្រុងមានជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិស្វករសម័យលង្វែក
ពិភ័ក្ដិនិវេសន៍កោ

**ឧកញ៉ាពិភ័ក្ដិនិវេសន៍កោ** (កាន់.ប្រ.គស.១៥១៦) ជាមន្ត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជាដែលគ្រងរាជ្យនៅក្រុងមានជ័យ។

## សមរភូមិកំពង់សៀម គស.១៥១៩
''''''
សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ត្រើយ​ខាងកើត​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​យក​បាន​ផែនដី​ខែត្រ​ខាងលិច​ទាំង​អស់ហើយ ចៅពញា​លំពាំង ចៅពញា​ស្រាល​ ក៏​ស្លាប់​ក្នុង​សង្គ្រាម​អស់ ចៅពញា​វៀង ចៅពញាវាំង ក៏​មាន​រោគ​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ទាំងអស់​គ្នា​ទៀត ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទើប​ទ្រង់​រើស​ព្រះ​ញាតិ​ខាង​ព្រះ​អង្គ​មក​តែងតាំង​ថ្មី៖

*ឈ្មោះព្រំ តាំង​ជា​ចៅពញា​វៀង “ទី​យមរាជ” 
*ឈ្មោះ​ជុំ តាំង​ជា​ចៅពញា​វាំង “ទី​វាំង”
*ឈ្មោះ​ផាត់ តាំង​ជា​ចៅពញា​ស្រាល “ទី​ក្រឡាហោម”
*ឈ្មោះ​ពេញ តាំង​ជា​ចៅពញា​លំពាំង “ទី​ចក្រី”
ហើយទ្រង់​បង្គាប់​សេនា​ទាំង​ ៤ ​នេះ​ឲ្យ​ចេញ​សំបុត្រ​ប្រាប់​ទៅ​ចៅហ្វាយស្រុក​គ្រប់ខែត្រ​ដែល​ឡើង​ព្រះ​អង្គ​ទិស​ខាងកើត ទិសអាគ្នេយ៍​ទាំង​ប៉ុន្មានកេណ្ឌ​កងទ័ព​ឲ្យ​បាន​ច្រើន។ ចៅហ្វាយស្រុក​ទាំងនោះ​ទទួល​ព្រះរាជ​បង្គាប់​ហើយ ក៏​កេណ្ឌ​បាន ​៨០០០០​ នាក់មក​ជួបជុំ​តាម​ព្រះរាជ​កំណត់​គ្រប់​ប្រការ។ ខណៈនោះ​ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ស្ដេច​ចាត់​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅជា​មាឲ្យ​នៅ​ចាំ​រក្សា​ព្រះ​នគរ​ជាមួយនិង​ចៅពញា​វាំងចាត់​ចៅពញា​វៀង (ព្រំ) និង​សេនា​ទាហាន​រេហ៍ពល ​១៥០០០​ នាក់ជា​ទ័ព​មុខចាត់​ចៅពញា​លំពាំង​ឲ្យ​ឃុំ​ពល​១០០០០​ នាក់​ជា​ប៉ែក​ឆ្វេង ចាត់​ចៅពញាយោធាធិបតីនួនឃុំ​រេហ៍ពល ​១០០០០ ​នាក់​ជា​ប៉ែក​ស្ដាំ ចាត់​ចៅពញាមហាសេនាទន់ ឃុំ​រេហ៍ពល​ ១០០០០ ​នាក់ជា​ទ័ព​ក្រោយ។ ចំណែក​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ឡើង​គង់​ព្រះ​ទីនាំង ព្រម​ដោយ​ស្វេតច្ឆត្រ ចាមរបៃមនសែន​ក្វាន់​អភិរម្យ ឃុំ​រេហ៍ពល​ ២០០០០ ​នាក់លើក​ចេញ​ជា​ទ័ព​ហ្លួង។ ទ្រង់​ចាត់​ចៅពញា​ស្រាល និង​ចៅពញា​វិបុលរាជឃុំ​រេហ៍ពល​ ២០០០០ ​នាក់​ចុះ​ទូកចំបាំង​ ​៣០០ ​លើក​ចេញ​ទៅ​ទាំង​ជើង​គោក ជើង​ទឹក។ ខណៈនោះ​កងទ័ព​ជើងទឹក​ក៏​ចតទូក​បោះ​នៅ​កំពង់​ព្រែកពោធិ៍។ ទ័ពជើងទឹក​ជើង​គោក​បោះទ័ព​ហ្លួង​នៅ​ភូមិ​មាត់​ឃ្មុង​ក្នុង​ខែត្រ​ត្បូងឃ្មុំ។ ទើប​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ជា​អម្ចាស់​ផែនដី​ត្រើយ​ខាងកើតក្រុង​ស្រឡប់​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ​ត្រាស់​បង្គាប់​ចៅពញា​វៀង​ ចៅពញា​លំពាំងឲ្យ​លើកទ័ព​ឆ្លង​ទៅ​ចោម​វាយ​បន្ទាយ​កំពង់សៀម។ ចៅពញា​មន្ដ្រី​ភក្ដី ចៅហ្វាយស្រុក និង​ក្រមការ​ខែត្រ​កំពង់សៀម​ដឹង​ហើយ ក៏​ឲ្យ​កេណ្ឌ​កងទ័ព​រក្សា​នាទី​បន្ទាយ​យ៉ាង​មាំមួន ទើប​ធ្វើ​សំបុត្រ​ចាត់​បម្រើ​ឲ្យ​នាំ​ទៅ​ជូន​សេនាបតី​ត្រើយ​ខាងលិច សេនាបតី​នាំ​សេចក្ដី​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ទ្រង់​ជ្រាប​គ្រប់​ប្រការ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ចៅពញា​ចន្ទរាជាជា​អម្ចាស់​ផែនដី​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ​ក៏​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​ឧកញ៉ា​ធម្មាធិរាជ​ឈឹម ឧកញ៉ា​ពិភ័ក្ដិ​និវេសន៍​កោឲ្យ​នាំ​ព្រះ​អគ្គមហេសី ស្រីស្នំ ក្រុម​បរិពារ និង​គ្រប់​គ្រួ​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ដ្រី​ថយ​ទៅ​នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​ខែត្រពោធិ៍សាត់​សិន ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​សេនាបតី​មន្ដ្រី​តាម​ក្រសួងចំលង​រេហ៍ពល​ ៥០០០០ ​នាក់ដាក់​នៅ​ត្រើយ​ខាងកើត​ចុង​ខែត្រ​អាសន្ទុក ព្រម​ដោយ​សេះ​ដំរី។

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
*វិគីសៀវភៅ

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិភ័ក្ដិនិវេសន៍សម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិភ័ក្ដិនិវេសន៍នៃក្រុងមានជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ានៃក្រុងមានជ័យ
ក្រុម (បុរាណ)

*ក្រុមមឿង
*ក្រុមវាំង
*ក្រុមព្រះសុរិយោដី
*ក្រុមព្រះនគរបាល
*ក្រុមមហាផ្ទៃ
*ក្រុមព្រះសុភាធិបតី
*ក្រុមបារគូបុរោហិត
យាយទេព

**យាយទេព** លោកយាយជាពុទ្ធសាសនិកមួយរូបកាលក្នុងសតវត្សទី១៧ សម័យឧដុង្គ ក្រោយគាត់អនិច្ចកម្ម លោកយាយបានក្លាយជាអ្នកដូន។
## ប្រវត្តិ
​លោក​យាយ​ទេព​បានបរិច្ចាគដីទំហំ​ប្រមាណ​ជា ​៥ ​ហិកតា​កន្លះ​នៅ​ចំ​ចំណុច​ទី​អារាម​យាយទេពសព្វថ្ងៃ​ដែលទីទួល​មួយ​ដែល​កាលពីមុន​ជា​ទីលំនៅ​របស់​លោកយាយ​ទេព​។ នៅលើ​ទីទួល​មាន​ដើម​ពោធិ៍មួយ​ដើម​ធំ និង​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​ផ្ទៃ​ទឹក​ល្ហល្ហាចប្រៀប​ដូចសមុទ្រ​នៃ​បឹង​ទន្លេសាប​។ លោកយាយ​ក៏​បាន​ផ្តួចផ្តើម​គំនិត​ដើរ​កៀរគរ​អ្នកស្រុក​ឲ្យគេ​មក​ជួយ​កសាង​ព្រះ​ពន្លា​ធ្វើជាទីសក្ការ​បូជា​តាម​ផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​តទៅ​។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ទៀត​ទីនេះ​ក៏​ក្លាយជា​ទី​អារាម​មួយ​យ៉ាង​ល្អ​ដោយ​ស្មារតី​លះបង់​ដ៏​ធំធេង​ក្នុង​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា​របស់​លោកយាយ​ទេព​លើផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​រួច​អ្នកស្រុក​ក៏​បាន​ឯកភាពគ្នា​ដាក់​ឈ្មោះ​វត្ត​នេះ​ទៅ​ជា «​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម​» ​ហៅ​ថា​វត្ត​យាយ​ទេព​តាំងពី​ពេលនោះ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​។ បើតាម​សំដី​របស់​លោកស៊ីវ-រុន ប្រធាន​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍​ខេត្ត​បញ្ជាក់ទៀតថាទាក់ទងដល់​សេចក្តី​ជ្រះថ្លា​របស់​លោកយាយ​ទេព ពោល​គឺ​ក្រោយពេល​គាត់​ធ្វើ​មរណកាល​ទៅ​អ្នកស្រុក​បាន​និយាយ​តៗ​គ្នា​ថា​ព្រលឹង​យាយ​ទេព​បាន​មក​សណ្ឋិត​នៅ​នឹង​ដើម​ពោធិ៍​ហើយ​មាន​ចេស្តា​បារមី​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ធ្វើឲ្យ​អ្នកស្រុក​មាន​ជំនឿ​គោរពបូជា​រៀង​រហូត​មក​។ ក៏​មាន​កវីនិពន្ធបាន​ចារ​ជា​ទំនុក​បទ​ច្រៀង​ទាក់ទង​នឹង​បារមី​យាយ​ទេព​នេះ​ថែម​ទៀត​ផង​ដូចជា​បទ «​ចំប៉ា​ផ្សារលើ​» ដែលច្រៀង​រៀប​រាយ​ដោយ​អធិរាជ​សំឡេង​មាស លោកស៊ីន-ស៊ី​សាមុត។​

បើ​តាម​ការសាកសួរ​ព័ត៌មាន​លំអិត​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការកកើត​ទី​អារាម​នេះ​ពី​ព្រះចៅអធិការវត្ត​ព្រះនាម​ជូ​-សុខ ព្រះជន្ម​ ៧២ ​វស្សា (បច្ចុប្បន្ន​សុគត​ហើយ)​ បានឲ្យដឹង​ថា​ វត្ត​ទេពធីតា​រាម ហៅ​វត្ត​យាយ​ទេព​ចាប់​កើត​ជា​ទី​អារាម​តាំងពី​ឆ្នាំ​ ១៦៧៧ ​មក​ម៉្លេះ​គិត​មក​ទល់​ពេល​នេះ​មាន​អាយុ​ ៣២៥​ ឆ្នាំ​ហើយ​។ ប្រវត្តិ​ទី​អារាម​ដែល​ចងក្រង​ដោយ​ព្រះអង្គ​ព្រះចៅអធិការមាន​សំអាង​លើ​សង្ឃដីកា​របស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន-ណាត ដែល​បាននិមន្ត​មក​សម្ពោធ​សាលា​បាលី និង​ ចេតិយ​នៅ​វត្ត​យាយ​ទេព​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥​។​

## ទីអាស្រម
​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម​ ហៅ​ វត្ត​យាយ​ទេព​ស្ថិតនៅក្នុង​ភូមិ​ផ្សារឆ្នាំង សង្កាត់​ផ្សារឆ្នាំង ក្រុង​កំពង់ឆ្នាំង​ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងសង់​នៅលើ​ផ្ទៃដី​ទំហំ ​២​ ហិកតា​ ១៤​ អា​។ 

​យើងអាចចូល​ទៅ​លេង និង​បរិច្ចាគ​នូវ​ធនធាន​ផ្ទាល់ខ្លួន​ក្នុង​ផ្លូវ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វត្ត​ទេព​ធីតា​រាម ​ហៅ​ វត្ត​យាយ​ទេព​នេះ ព្រមទាំង​អាច​ត្រឡប់​មក​លំហែ​នៅលើ​សួនច្បារ​ផ្សារ​ក្រោម​ទស្សនា​ទិដ្ឋភាព​ទេសភាព​ភ្នំ​នាង​ក​ង្រី​ហាក់​អណ្តែត​លើ​ផ្ទៃ​ទឹក​នា​រដូវវស្សា​៕

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកសម័យលង្វែក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកតាអ្នកដូនសម័យលង្វែក
មហាចក្រពត្តិ

សុត

ព្រះបាទ**មហាចក្រពត្រាធិរាជ** () (១៥០៩ - ១៥៦៩) ជាព្រះមហាក្សត្រនៃអាណាចក្រអយុធ្យាចាប់ពីឆ្នាំ១៥៤៨ ដល់ ១៥៦៤ និង ១៥៦៨ ដល់ ១៥៦៩។ ដើមឡើយទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា **ព្រះឌៀររាជា** ព្រះអង្គត្រូវបានបន្តុបឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយឃុនពិរេន្ទ្រទេព និង អ្នកដង្ហែព្រះអង្គនៃព្រះវង្សសុខោទ័យ ដែលបានរៀបចំរាជ្យប្រហារដោយធ្វើគតក្សត្រជ្រែករាជ្យព្រះបាទវរវង្ឝាធិរាជ និងក្សត្រី សុតាចន្ទ្រ។

## ព្រះអង្គម្ចាស់នៃអយុធ្យា
**ព្រះឌៀររាជា** () គឺជាបុត្រានៃព្រះបាទរាមាធិបតីទី២។ ព្រះភាតាបិតាតែមួយរបស់ព្រះអង្គ ព្រះជ័យរាជាធិរាជ

កងទ័ពភូមាបានឈប់នៅក្បែរអយុធ្យា។ ឌ្បិនឝ្វេធិបានយាងមកជាមួយកំពូលមេទ័ពរបស់ទ្រង់ *ឧបរាជ* ព្រះរៀមអង្គ ព្រះអនុរាជនៃប្រំម៍ និងចៅហ្វាយស្រុកខែត្រកុសមៈ។ ព្រះបាទមហាចក្រពត្រាធិរាជក៏បានចូលរួមក្នុងសមរភូមិទាំងព្រះត្រកូល រួមមានឝ្រីសុរិយោទ័យ *ឧបរាជ* ព្រះរាមេឝ្វរ និង ព្រះមហិន្ទ្រាធិរាជ។  នៅឯវាលពូកៅថង មហាចក្រពត្រាធិរាជបានប្រយុទ្ធជាយុទ្ធហត្ថីប្រឆាំងនឹងព្រះអនុរាជនៃប្រំម៍ ប៉ុន្តែដំរីព្រះអង្គត្រូវបានគេយកឈ្នះបានហើយក៏បានរត់ទៅឆ្ងាយ។ ឝ្រីសុរិយោទ័យបន្ទាប់មកបានបរដំរីយ៉ាងលឿនដើម្បីទៅសង្គ្រោះព្រះស្វាមីរបស់ទ្រង់ ប៉ុន្តែត្រូវបានកាប់រហូតដល់មរណាដោយព្រះអនុរាជអង្គនោះបាត់ទៅ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គក្រោយមកបានបង្ខំព្រះអនុរាជអង្គនោះឱ្យដកទ័ពថយទៅវិញ។ ទោះបីយ៉ាងណា តំរងរាជានុភាពអះអាងថាក្សត្រអង្គនេះគ្រាន់ត្រឹមតែចូលវត្តតែប៉ុណ្ណោះក្រោយពីបុត្រីរបស់ទ្រង់ ព្រះទេពក្ឞត្រីយ៍ត្រូវបានចាប់ពង្រាត់ទៅដោយពួកភូមា ដើម្បីឱ្យទ្រង់បោះបង់ចោលរាជបល្លង្កដោយទុយ៌ស។  ព្រះអង្គក៏បានយកអំណាចក្សត្រមកវិញដោយលើកព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ មហិន្ទ្រាធិរាជឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។ (ប្រភពភូមានិយាយថាព្រះរាជាអង្គនេះបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៥៦៩ ប៉ុន្តែនេះទំនងជាកាលបរិច្ឆេទដែលពួកគេបានដឹងពីការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះទៅវិញទេ។)

## ឯកសារយោង
## គន្ថនិទ្ទេសន៍
* 
* 
* 

## អំណានបន្ថែម 
* Richard D. Cushman (David K. Wyatt Ed.): *The Royal Chronicles Of Ayutthaya*. The Siam Society, Bangkok 2000, ISBN 974-8298-48-5

ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ
គជេន្ទ្រឰរាឫទ្ធិ

**ព្រះទីនាំងគជេន្ទ្រឰរាឫទ្ធិ** ជាដំរីជំនិះនៃព្រះបាទចន្ទរាជាកាលក្នុងសង្គ្រាមនៅវាលព្រះម្លូ បង្ក្រាបប្រាបប្រាមព្រះឱកញាឱង។ កាលណោះឆ្នាំ ១៥៣៦ ដែលគេបានរំលឹកក្នុងពង្សាវតារខ្មែរ។

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដំរីផ្ទាល់ខ្លួនចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដំរីជំនិះសម័យលង្វែក
ម៉ឺនពេជ្រ (ដំរី)

**ម៉ឺនពេជ្រ** ជាដំរីជំនិះនៃឧកញ៉ាសួគ៌ាលោកសុខ កាលក្នុងសង្គ្រាមនៅវាលព្រះម្លូ បង្ក្រាបប្រាបប្រាមព្រះឱកញាឱង។ កាលណោះឆ្នាំ ១៥៣៦ ដែលគេបានរំលឹកក្នុងពង្សាវតារខ្មែរ។

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដំរីផ្ទាល់ខ្លួនចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដំរីសឹកសម័យលង្វែក
ចន្ទមូលី

**ព្រះអង្គចន្ទមូល**ទ្រង់ត្រូវជាព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះរាមាធិបតី និង ជាព្រះនត្តាក្សត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជា សម័យលង្វែក។ នាក្នុងឆ្នាំគស. ១៥៤៤ ឆ្នាំរោង អដ្ឋស័កនោះ សម្ដេចព្រះរាមាធិបតី មហាឧបយោវរាជ ព្រះអង្គចង់រួមប្រតិព័ទ្ធនឹងព្រះរាជបុត្រីនោះពន់ប្រមាណណាស់។ មានថ្ងៃមួយ ព្រះអង្គចេញគង់ចុងព្រះរាជរោងដូចប្រក្រតី ទើបព្រះអង្គត្រាស់ជាឧបាយសួរអស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីថា: បើយើង គេដាំសារពើដំណាំបានផលផ្លែឡើងនឹងឱ្យអ្នកដទៃស៊ីប្រសើរ ឬស៊ីខ្លួនឯងប្រសើរជាង ខណៈនោះនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីពុំយល់ឧបាយ ក៏ក្រាបទូលថា: ទទួលព្រះរាជទានខ្លួនឯងប្រសើរជាង។
សម្ដេចព្រះមហាឧបយោវរាជ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រូវព្រះទ័យណាស់ ទ្រង់ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងវិញ ទ្រង់ចូលរួមប្រតិព័ទ្ធនឹងព្រះអង្គចន្ទមូលីជាព្រះរាជបុត្រីអស់ ៧ ថ្ងៃក៏ស្រាប់តែ ឮលាន់ខ្ទ័រខ្ទារទាំងព្រះរាជវាំងហាក់នឹងរលើងរលំព្រះរាជវាំង។ នោះព្រះអង្គស្ទុះចេញមកក្រៅ ឃើញជាស្រុតព្រះរាជវាំង។ ព្រះអង្គស្រែកហៅក្រុមមន្ត្រីសេះឱ្យចងគ្រឿងមង្គលស្សតរនោះ ស្ទុះបោលរួចទាំងគ្រឿងទៅគង់នៅតែសេះមួយនៅជិតខាងព្រះអង្គឈ្មោះអាខ្នារ។ ទ្រង់ក៏ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យចងគ្រឿងអាខ្នារនោះ ហើយក៏គង់បរទៅទិសបស្ចឹម។ លុះដល់វាលមួយអន្លើ ព្រះធរណីស្រូបទាំងព្រះអង្គទាំងអាខ្នារសេះនោះទៅបានជាមានឈ្មោះហៅបឹងអាខ្នារស្រុត តែយារៗមកហៅថា ខ្នារស្រុតរៀងមកមានសណ្ឋានវែងពីខាងកើតទៅខាងលិចនៅក្នុងខែត្រលង្វែកសព្វថ្ងៃនេះ។ (ត្រង់ចំណុចអាចថាយករឿងនិទានមកបញ្ចូលដើម្បីបង្កើតនិយាយពីប្រវត្តិ បឹងខ្នារស្រុត)

## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់សៀម
ខេត្តមហាសារគាម

ខេត្តមហាសារខាម (ភាសាថៃៈ จังหวัดมหาสารคาม;"មហាសារ៉ាខាម" ជាខេត្តមួយសិ្ថតនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង (ឦសាន) នៃប្រទេសថៃ។

### ភូមិសាស្រ្ត 
ខេត្តមហាសារខាម នៅចំំណុចកណ្តាលនៃភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ មានផ្ទៃដី 5,300 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (3,307,300 រ៉ៃ) មានចំងាយ 475 គីឡូម៉ែត្រ ពីទីក្រុងបាងកក ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តដូចជាៈ
* ប៉ែកខាងជើងជាប់ខេត្តខន់កែន និងខេត្តកាឡៈស៊ិន
* ប៉ែកខាងត្បូងជាប់ខេត្តសុរិន្ទ្រ និងខេត្តបុរីរម្យ
* ប៉ែកខាងកើតជាប់ខេត្តកាឡៈស៊ិន និងខេត្តរយអេត
* ប៉ែកខាងលិចជាប់ខេត្តខន់កែន និងបុរីរម្យ

### អាកាសធាតុ 
លក្ខណៈទូទៅ ខេត្តមហាសារខាម មានសណ្ឋានដីរាបស្មើ និងរាងទឹករលក មានកំពស់ពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រប្រហែល 130 - 230 ម៉ែត្រ។ អាកាសធាតុខេត្តមហាសារខាម រងឥទ្ធិពលខ្យល់មូសុងក្តៅ មានភ្លៀងធា្លក់លាយឡំនឹងខ្យល់ស្ងួត។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2012 មានបរិមាណទឹកភ្លៀងជាមធ្យម 118.1 មីលីលីត្រ/ខែ និងបរិមាណទឹកភ្លៀងខ្ពស់បំផុត 414.9 មីលីលីត្រក្នុងខែឧសភា ចំណែកសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម  ក្នុងខែមករា - កក្កដា គឺ 27.91 អង្សាសេ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតគឺ 39.3 អង្សាសេនៅក្នុងខែមេសា និងមានសីតុណ្ហភាពទាបបំផុតគឺ 15.0 អង្សាសេក្នុងខែមករា។

## ការបែងចែករដ្ឋ​បាលគ្រប់គ្រង 
ខេត្តមហាសារខាម ត្រូវបានបែងចែកជា 13 ស្រុក 133 ឃុំ និង 1,804 ភូមិ
 1. ស្រុកមឿងមហាសារខាម   8. ស្រុកផៈយ័គខៈភូមិភិស័យ
 2. ស្រុកកែដាំ            9. ស្រុកវ៉ាពីបធុម
 3. ស្រុកកូស៊ុមភិស័យ      10. ស្រុកណាឌូន
 4. ស្រុកក័នថរៈវិឆ័យ      11. ស្រុកយ៉ាងស៊ីស៊ុរ៉ាត
 5. ស្រុកឆៀងយឺន        12. ស្រុកគុឌរ៉ាំង
 6. ស្រុកបរៈប៉ឺ           13. ស្រុកឆឺនឆុម
 7. ស្រុកណាឆឿក

## ឯកសារយោង 
https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%B2%E0%B8%A1
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ស័ក (ហោរាសាស្ត្រ)

ក្នុងសៀវភៅ តម្រា – ហោរាស្រាស្ត្រប្រចាំគ្រួសារ របស់លោក អ៊ឹម បុរិន្ទ ដែលចេញផ្សាយ នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ត្រូវនឹងពុទ្ធសករាជ ២៥៤៣ បានបកស្រាយយ៉ាងដូច្នេះថា ៖

ក្នុងឆ្នាំទាំងឡាយរបស់ហោរាសាស្ត្រខ្មែរ តែងតែប្រើជាមួយនឹងស័ក ផង ។ ស័ករបស់ឆ្នាំនៃហោរាសាស្ត្រមានចំនួន ១០ គឺៈ

   ១. ឯកស័ក

   ២. ទោស័ក

   ៣. ត្រីស័ក

   ៤. ចត្វាស័ក

   ៥. បញ្ចស័ក

   ៦. ឆស័ក

   ៧. សប្តស័ក

   ៨. អដ្ឋស័ក

  ៩. នព្វស័ក

  ១០. សំរិទ្ធិស័ក

ស័កទី ១ គឺឯកស័ក ត្រូវបានចាប់ប្រើពីឆ្នាំកុររៀងមក គឺកុរ ឯកស័ក, ជូត ទោស័ក, ឆ្លូវ ត្រីស័ក ។ល។

ឧទាហរណ៍ៈ គ្រិស្តសករាជ ១៩៩៥ ចុល្លសករាជ ១៣៥៧ គឺឆ្នាំកុរ សប្ដស័ក ពុទ្ធសករាជ២៥៣៩។

ឆ្នាំនេះ គ្រិស្តសរាជ ២០២៣ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ថោះ បញ្ចស័ក ព.ស ២៥៦៧ ។

រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង
http://4khmer.wordpress.com/2007/09/04/ ឯកសារយោង
កោះតៅ

កោះតៅ (ភាសាថៃៈ เกาะเต่า; ភាសាអង់គ្លេសៈ Koh Tao)​ ជាកោះមួយដែលស្ថិតនៅឈូងសមុទ្រថៃ មានទីតាំងនៅខេត្តសុរ៉ាតថានី (Surat Thani Province) នៃប្រទេសថៃ។ កោះនេះមានរូបរាងស្រដៀងគ្រាប់សណែ្តកគួរ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈជាភ្នំ មានឆ្នេរខ្សាច់ទាំងអស់ចំនួន 11 កន្លែង មានជ្រោយចំនួន 10 កន្លែង មានផ្ទៃក្រឡា 21 គីឡូម៉ែត្រការេ និងមានប្រជាជនចំនួន 1,723 នាក់ មានចំងាយប្រហែល 74 គីឡូម៉ែត្រពីខេត្តឈុមផន (Chumphon Province) និងចំងាយ 110​ គីឡូម៉ែត្រពីខេត្តសុរ៉ាតថានី។ 
កោះតៅ ជាកោះដែលផ្តុំគ្នារវាងកោះពីរចូលគ្នា គឺកោះតៅ និងកោះណាងយួន (Koh Nang Yuan) មានចំងាយពីគ្នា 480 ម៉ែត្រ មានឆ្នេរខ្សាច់ដ៏ស្រស់ស្អាតលាតសន្ធឹងតភ្ជាប់គ្នារវាងកោះទាំងពីរ ដែលជាកន្លែងអ្នកទេសចរណ៍ចូលចិត្តមុជទឹកមើលផ្កាថ្ម។

## ​ ប្រព័ន្ធគមនាគម 
នៅលើកោះតៅមានផ្លូវគោលធំមួយចាក់បេតុងលាតសន្ធឹងតាមបណ្តាយកោះប្រវែងប្រហែល 12 គីឡូម៉ែត្រ និងមានផ្លូវក្រាលគ្រួសក្រហមដែលម្ចាស់សណ្ឋាគារ ផ្ទះសំណាក់ និងប្រជាជនរួមគ្នាធ្វើ បែកខ្នែងពីផ្លូវគោលចេញជាច្រើនខែ្ស។ បច្ចុប្បន្នមានសណ្ឋាគារ ផ្ទះសំណាក់ និងរីសតបានបើកដំណើរការនៅលើកោះយ៉ាងច្រើន ជាពិសេសតាមបណ្តោយឆ្នេរខ្សាច់ផ្សេងៗ។

## ប្រវត្តិ 
ក្នុងឆ្នាំ 1556 កោះតៅ គឺជាគុកសម្រាប់ឃុមឃាំងអ្នកទោសនយោបាយ ដោយសារកោះមួយនេះនៅកណ្តាលឈូងសមុទ្រថៃដាច់ឆ្ងាយពីគេ នៅឆ្ងាយពីច្រាំង និងកោះផ្សេងៗ មានផ្ទៃសមុទ្រធំល្វឹងល្វើយ អាចឃុមអ្នកទោសមិនឱ្យរត់គេចបាន ទើបគេសម្រេចចិត្តនាំយកអ្នកទោសផ្នែកនយោបាយពីកោះតារុតៅ (Koh Tarutao)នៅខាងឈូងសមុទ្រឥណ្ឌាមកឃុមនៅកោះតៅជំនួសវិញ។ អ្នកទោសមួយចំនួនបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងស្លាប់នៅពេលដែលត្រូវបានគេឃុំខ្លួននៅកោះនេះ រហូតមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលថ្មី ទើបគណៈរដ្ឋមន្រ្តីមានមតិស្នើក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជទានទោសដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយឱ្យមានសេរីភាពនៅថ្ងៃទី 20 តុលា 1944។
ក្រោយមកមានប្រជាជនចាប់ផ្តើមចូលមករស់នៅលើកោះតៅចាប់តាំពីឆ្នាំ 1950 មក ដោយសារជាកោះដែលសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ និងមានទេសភាពស្រស់ត្រកាល ហើយបានអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់រហូតក្លាយជាកោះដែលមានឈ្មោះបោះសំលេងទៅលើឆាកអន្តរជាតិ មានអ្នកទេសចរណ៍ជុំវិញពិភពលោកមកកម្សាន្តយ៉ាងច្រើននាពេលបច្ចុប្បន្ន។

##  ប្រភពទិន្នន័យផ្សេងៗ 

ផែនទីកោះតៅ.jpg
កប៉ាល់.jpg
ស្លាកកោះតៅ.jpg
តារាងចេញទូក.jpg
កោះតៅ.jpg
មុជទឹកមើលផ្កាថ្ម.jpg
ហ្វូងមច្ឆា.jpg
ថ្ងៃលិច.jpg
កោះតៅ1.jpg 
ស្ពានកោះណាងយួន.jpg
ព្រះអាទិត្យលិចនៅកោះណាងយួន.jpg
ដើមដូងទេរនៅឆ្នេរសារី កោះតៅ.jpg

# តោះ! ទៅមុជទឹកមើលផ្កាថ្មនៅកោះតៅ  
# វេបសាយតំបន់ទេសចរណ៍នៅប្រទេសថៃ 

## ឯកសារយោង 
https://en.wikipedia.org/wiki/Ko_Tao

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%B2
អ៊ីម៉េលដា ម៉ាកូស

**អ៊ឹមអែលដា ម៉ាកូស** (កើត 2 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1929 ) គឺជា ស្ត្រីមេម៉ាយ របស់អតីតប្រធានាធិបតី ហ្វ៊ីលីពីន Ferdinand ម៉ាកូស។ នាងបាន បម្រើការងារជា ស្ត្រីទីមួយ នៃ ប្រទេសហ្វីលីពីន ពីឆ្នាំ 1965 ដល់ឆ្នាំ 1986 ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: នយោបាយ
អាហារូបករណ៍ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍មហាចក្រីសិរិនថន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម

អាហារូបករណ៍ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម (ភាសាថៃៈ กองทุนสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี​ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม)គឺជា អាហារូបករណ៍របស់សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម នៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលបានបង្កើតឡើង ដើម្បីជួយដល់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា លើវិស័យអប់រំ និងវិស័យសុខាភិបាល តាមព្រះរាជតំរិះរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន ក្នុងនោះមានកម្រិតមធ្យមសិក្សា(ថ្នាក់ទី 10 -12) កម្រិតបរិញ្ញាបត្ររង កម្រិតបរិញ្ញាបត្រ កម្រិតបរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ និងបណ្ឌិត។ អាហារូបករណ៍នេះបានចាប់ផ្តើមដំណើរការប្រឡងជ្រើសរើសនិស្សិត ដើម្បីទទួលយកអាហារូបករណ៍ក្នុងឆ្នាំ 2008 នៅស្ថានទូតថៃប្រចាំនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។

## ប្រវត្តិ 
ជាក្តីព្រះមហាករុណាទិគុណយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីយ៍សិរិនថន បានមានព្រះរាជករណីយកិច្ចក្នុងការលើកកម្ពស់ និងផ្តល់អាហារូបករណ៍យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទាំងនេះគឺជាព្រះរាជករណីយកិច្ចដែលទ្រង់ទទួលបានការទុកព្រះរាជហឬទ័យ ពីព្រះបាទសម្តេចភូមិផុលអាឌុលយ៉ាដេត   ផ្តល់ឱ្យទ្រង់បន្តព្រះរាជករណីកិច្ចតាមព្រះរាជតំរិះ លើវិស័យអប់រំ ដែលបានគ្របដណ្តប់លើការសិក្សាគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ និងទាក់ទងនឹងសកម្មភាពដែលជាគំរូល្អក្នុងការលើកកម្ពស់ការសិក្សា រួមទាំងការកសាងស្ថាប័នអប់រំគម្រោងការការសិក្សាផ្សេងៗ មូលនិធិ    បណ្ណាល័យ សារមន្ទីរ សមាគម និងមូលនិធិក្នុងព្រះរាជឧបត្ថមផ្សេងៗ។

ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី មហាចក្រីយ៍សិរិនថនបានឱ្យសា្ថប័នរដ្ឋ និងឯកជនចូលរួមថ្វាយអាហារូបករណ៍ព្រះរាជឧត្ថម្ភដល់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា លើវិស័យអប់រំ ដែលមានឧត្តមសេនីយ៍ឯក វ៉ាភិរម្យ មនស្សរង្ស៊ី ជាប្រធានគម្រោងអាហារូបករណ៍ព្រះរាជឧបត្ថម្ភ ដើម្បីជួយផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់សិស្ស និស្សិតកម្ពុជាទាំងកម្រិតមធ្យមសិក្សា(ថ្នាក់ទី 10 -12) កម្រិតបរិញ្ញាបត្ររង កម្រិតបរិញ្ញាបត្រ កម្រិតបរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ និងបណ្ឌិត។

នៅឆ្នាំ 2008 សាស្រ្តាចារ្យបណ្ឌិតសមសក្តិ ចក្រផៃវង្ស (Prof. Dr. Somsak Jakphaiwong )បច្ចុប្បន្នជាប្រធានរាជវិទ្យាល័យទន្តពេទ្យនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភ ដែលបានទទួលតំណែងជាស្តីទីសាកលវិទ្យាធិការសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ចន្លោះពេលនោះលោកបានផ្តួចផ្តើមឱ្យសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាមចូលរួមថ្វាយការងារក្នុងគម្រោងព្រះរាជឧបត្ថម្ភដល់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា លើវិស័យអប់រំ របស់ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន។ 

បន្ទាប់មក សភាសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាមបានប្រគល់ឱ្យផ្នែករៀបចំគម្រោង និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដំណើរការរៀបចំគម្រោងអាហារូបករណ៍របស់សាកលវិទ្យាល័យ ដើម្បីឱ្យមានប្រភពថវិការក្នុងការថ្វាយការងារតាមព្រះរាជតំរិះរបស់ព្រអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន។

នៅថ្ងៃទី 15 កញ្ញា 2009 ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន បានព្រះរាជទានឈ្មោះអាហារូបករណ៍ថា "អាហារូបករណ៍ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិនថន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម"។

## ចំនួនអាហារូបករណ៍ដែលបានផ្តល់ឱ្យ 
អាហារូបករណ៍ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍មហាចក្រីសិរិនថន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម បានចាប់ផ្តើមផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់សិស្ស និស្សិតកម្ពុជា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2008 រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

## ឯកសារយោង 
* សមាគមនិស្សិតកម្ពុជាអាហារូបករណ៍ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ មហាចក្រីសិរិថន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម
* គម្រោងព្រះរាជឧបត្ថម្ភដល់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា លើវិស័យអប់រំ
* กองทุนสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
តៅហ៊ូខន់

**តៅហ៊ូខន់** រឺ **កំហន់តៅហ៊ូ** (ចិន:豆腐; ភិងអ៊ិង: dòuhuā) គឺជាទំរង់បំព្រួញនៃតៅហ៊ូហួ  (ចិន: 豆腐花; ភិងអ៊ិង: dòufuhuā) រឺ តៅហ៊ូផ្វា (ចិនយៀក:豆腐花; ភិងអ៊ិងយៀក: dau6 fu6 faa1)។ វាគឺជាបង្អែមចិនដែលធ្វើពីតៅហ៊ូដ៏ទន់ល្មើយ។ វាក៏ត្រូវបានគេហៅថាកំហន់តៅហ៊ូ រឺ សង់ខ្យាតៅហ៊ូ រឺ សង់ខ្យាសណ្ដែកសៀងផងដែរ។
## របៀបធ្វើ
### តៅហ៊ូក្ដៅ
របៀបធ្វើតៅហ៊ូក្តៅ ស្រូបទឹកស្ករ 
គ្រឿងផ្សំ៖ សណ្តែកសៀង១ខាំ ម្សៅម្នាងសិលា gypsum ១ស្លាបព្រា 
របៀបធ្វើ៖ 
១- យកសណ្តែកសៀង១០០ក្រាម ត្រាំជាមួយទឹកក្តៅ ចំនួនបីម៉ោង រួចហើយ ញីសំបកចេញ លាងសម្រស់អោយស្អាត។ 
២- យកសណ្តែកសៀង ដាក់កិនជាមួយ ទឹក១លីត្រ រួចហើយច្រោះ ច្របាច់យកកាកចេញ យកតែទឹកសណ្តែកសុទ្ធ។ 
៣- យកទឹកសណ្តែកសុទ្ធ ទៅលាយជាមួយនិងម្សៅម្នាងសិលា ១ស្លាបព្រា កូរអោយរលាយសព្វ។ 
៤- បន្ទាប់មក យកទៅដាំអោយពុះរេចៗ ១០នាទី ទើបលើកចុះ ទុកអោយត្រជាក់ ទើបលើកដាក់ក្នុងទូត្រជាក់ អោយកកជាកំណកតៅហ៊ូយ៉ាងទន់ល្មើយ។ 
៥- នៅពេលដាំទឹកស្ករ សូមដាក់អំបិលបន្តិច និង ដាក់ខ្ញីមួយបន្ទះ ដើម្បីយកក្លិនក្រអូប។ 
៦- បើចង់ទន់ល្អ ច្របាច់ក្រូចឆ្មារដាក់ចូលទឹកសណ្តែក នៅពេលកំពុងដាក់ដាំអោយពុះ។ 
### តៅហ៊ូត្រជាក់
របៀបធ្វើតៅហ៊ូត្រជាក់ ស្រូបទឹកស្ករ 
គ្រឿងផ្សំ៖ សណ្តែកសៀង១ខាំ ម្សៅម្នាងសិលា gypsum ១ស្លាបព្រា 
របៀបធ្វើ៖ 
១- យកសណ្តែកសៀង១០០ក្រាម ត្រាំជាមួយទឹកក្តៅ ចំនួនបីម៉ោង រួចហើយ ញីសំបកចេញ លាងសម្រស់អោយស្អាត។ 
២- យកសណ្តែកសៀង ដាក់កិនជាមួយ ទឹក១លីត្រ រួចហើយច្រោះ ច្របាច់យកកាកចេញ យកតែទឹកសណ្តែកសុទ្ធ។ 
៣- យកទឹកសណ្តែកសុទ្ធ ទៅលាយជាមួយនិងម្សៅសារាយ ១ស្លាបព្រា កូរអោយរលាយសព្វ។ 
៤- បន្ទាប់មក យកទៅដាំអោយពុះរេចៗ ១០នាទី ទើបលើកចុះ ទុកអោយត្រជាក់ ទើបលើកដាក់ក្នុងទូត្រជាក់ អោយកកជាកំណកតៅហ៊ូយ៉ាងទន់ល្មើយ។ 
៥- នៅពេលដាំទឹកស្ករ សូមដាក់អំបិលបន្តិច និង ដាក់ខ្ញីមួយបន្ទះ ដើម្បីយកក្លិនក្រអូប។ 
៦- បើចង់ទន់ល្អ ច្របាច់ក្រូចឆ្មារដាក់ចូលទឹកសណ្តែក នៅពេលកំពុងដាក់ដាំអោយពុះ។
## ឯកសារយោង
គេហទំព័រអ្នកស្រីកែវ-ចន្ទបូរណ៍
ព្រះបាទសម្ដេច

**ព្រះបាទសម្ដេច** គឺជាគោរម្យងារ ដែលត្រូវបានប្រើចាប់ពីស្ដេចបឋមក្សត្រក្នុងរឿងនិទាន រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នគឺចាប់ពីព្រះថោង រហូតដល់ ព្រះបាទនរោត្តម-សីហមុនី។ ក្នុងន័យនេះវាគឺជាឋានន្តរនាមប្រើបានតែស្ដេចទ្រង់រាជ្យទេ។ បើប្រើជាឋានន្តរនាមព្រះអគ្គមហេសី គេច្រើនប្រើ សម្ដេចព្រះភគវតី។ 
តាមឯកសារដែរឃើញភាគច្រើនគឺផ្អែកទៅលើរាជពង្សាវតារខ្មែរ ដែលព្រះមហាក្សត្រភាគច្រើន ច្រើនប្រើឋានន្តរនាមនេះដើម្បីកំណត់ហៅនៅពេលត្រូវឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។
## សូមមើលផងដែរ
*សម្ដេច
*សម្ដេចព្រះភគវតី
*សម្ដេចចៅពញា
*សម្ដេចឱកញា
*ព្រះ
*ព្រះនត្តា
*ព្រះនត្តាក្សត្រី
*ចៅពញា
*ពញា
*ព្រះភស្ដា
*ព្រះនាង
*ព្រះអង្គម្ចាស់
*ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី
*អង្គ
*ចៅចម
*អ្នកម្នាង (ព្រះស្រីការ)
*អ្នកនាង (ព្រះកំណាន់)
*នាង
*អ្នក
*ព្រះម្នាង (ព្រះស្នំ)
*ព្រះម៉ែនាង (ព្រះស្រីង្គារ)
*ព្រះនាង (ព្រះក្រុមការ)
*ព្រះបរម (ព្រះបិយា)
*អ្នកអង្គម្ចាស់
*អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី
*អ្នកអង្គរាជវង្ស
*អ្នកអង្គរាជវង្សក្សត្រី
*អង្គម្ចាស់
*អង្គម្ចាស់ក្សត្រី
*វររាជមាតា
*វររាជបិតា
*អយ្យកា
*អយ្យកោ
*រាជសុណិសា
*ធីតុបតី
*រាជានុសិទ្ធិ
*ឧបរាជ
*មហាឧបរាជ
*ឧភយោរាជ
*កែវហ្វា
*ព្រះវង្ស
*អនុរាជ
*ឧបយោវរាជ
*ព្រះមហាក្សត្រយានី
*អធិរាជ
*អធិរាជិនី
*អធិរាជិនីវិធវា
*កុរុង
*រាជឱង្ការ
*ព្រះបាទ
*កម្រេតេង
*គម្ដែង
*ព្រះចៅ
## ឯកសារយោង
*ពង្សាវតារខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឋានន្តរនាមខ្មែរសម័យកណ្ដាលចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ងារខ្មែរសម័យកណ្ដាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ងារនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឋានន្តរនាមនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២
សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម

សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ឬ សាកលវិទ្យល័យមហាសារ៉ាខាម (ភាសាថៃៈ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; ភាសាអង់គ្លេសៈ Mahasarakham University) មានទីតាំងនៅខេត្តមហាសារខាម មានចំងាយ 470 Km ពីទីក្រុងបាងកក។ កាលពីមុនជាសាកលវិទ្យល័យមហាសារខាមជាសាខារបស់សាកលវិទ្យាល័យស៊ីណៈគ្រិន្ទវិរ៉ូត វាបានអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនជា សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម កាលពីថ្ងៃទី 9 ធ្នូ 1994។ ព្រះបាទសម្តេចភូមិផុនអាឌុលយ៉ាដេត បានចុះព្រហស្ថលេខានៅក្នុងព្រះរាជបញ្ញត្តិរបស់សាកលវិទ្យាល័យ ថាសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ជាសាកលវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋទី 22 នៃប្រទេសថៃ។

##  ប្រវត្តិ 

កាលពីឆ្នាំ 1968 សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម
គឺជាវិទ្យាល័យអប់រំ បន្ទាប់មកបានក្លាយមកជាសាកលវិទ្យាល័យស៊ីណៈគ្រិន្ទវិរ៉ូត
សាខាមហាសារខាម កាលពីថ្ងៃទី 29 មិថុនា 1974។ ក្រោយមកបានអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនទៅជា
“សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម”។

កាលពីថ្ងៃទី 9 ធ្នូ 1994 ព្រះបាទសម្តេចភូមិផុនអាឌុលយ៉ាដេត បានចុះព្រះហស្ថលេខាក្នុងព្រះរាជបញ្ញតិប្រកាសថា
សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម ជាសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋទី 22 នៃប្រទេសថៃ។

ទីតាំងដើមរបស់សាកលវិទ្យាល័យនៅផ្លូវនគរសុវណ្ណ ឃុំតៈឡាត ស្រុកមឿង ខេត្តមហាសារខាម
មានផ្ទៃដីចំនួន 31.52 ហិចតា បន្ទាប់មកបានទិញបន្ថែមនៅឆ្នាំ 2005 ចំនួន 58.88 ហិចតា។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៨
បានពង្រីកមកទីតាំងថ្មីនៅ ឃុំខាមរៀង ស្រុកក័នថៈរៈវិឆ័យ ខេត្តមហាសារខាម
មានផ្ទៃដីចំនួន 208 ហិចតា មានចម្ងាយ 7 Km ពីទីតាំងចាស់។
សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាមមាននិស្សិតទាំងអស់ចំនួន 45,681 នាក់ (ឆ្នាំ2013) និងមាន 20
មហាវិទ្យាល័យ។

##  ស្លាកសញ្ញាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ 
left|thumb|150x150px|ស្លាកសញ្ញាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ
*  ព្រះធាតុណាឌូនៈ គុណធម៌ អំពើល្អ ខ្សែសីម៉ាព័ទ្ធជុំវិញៈ គតិបណ្ឌិត ពន្លឺរង្សីៈ ភាពរីកចម្រើន ក្បាច់ៈ គតិបណ្ឌិត  និងមរតកវប្បធម៌ឦសាន សរុបៈ ការរីកចម្រើនរុងរឿងដែលមានឥទ្ធិពលមកពីចំណេះដឹង និងវប្បធម៌  គួបផ្សំជាមួយនឹងគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់ភូមិភាគឦសាន។  ពាក្យស្លោកសាកលវិទ្យាល័យ "พหูนํ ปณฺฑิโต ชีเว" (ផៈហូណាំ បៈណៈធិតូ ឈីវេ) មានន័យថា អ្នកមានប្រាជ្ញាជាទីពឹងរបស់មហាជន។
left|thumb|200x200px|ផ្ការាជព្រឹក្ស ឬ ផ្កាលឿងរាជ ជាផ្កាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ

* **ផ្កាប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យៈ** ផ្ការាជព្រឹក្ស ឬ ផ្កាលឿងរាជ
* **ពណ៌ប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យៈ** ពណ៌លឿង និង ប្រផេះ
* ***ពណ៌លឿងៈ*** មានន័យថា ការរីកចម្រើនរុងរឿង ភាពស្រស់ស្អាត ភាពសំបូរហូរហៀរ 
* ***ពណ៌ប្រផេះ*** មានន័យថា គំនិត ឬប្រាជា្ញ

## ចំនួនមហាវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានផ្សេងៗ 
បច្ចុប្បន្ន សាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម មានមហាវិទ្យាល័យ ចំនួយ 17 វិទ្យាល័យ ចំនួន 2 និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ ចំនួន 2 ដែលបាន និងកំពុងបើកដំណើរការបង្រៀន

### មហាវិទ្យាល័យ 
#### មនុស្សសាស្រ្ត និងសង្គមសាស្រ្ត 
* មហាវិទ្យាល័យមនុស្សសាស្រ្ត និងសង្គមសាស្រ្ត
* មហាវិទ្យាល័យអប់រំ
* មហាវិទ្យាល័យគណនេយ្យ និងគ្រប់គ្រង
* មហាវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ
* មហាវិទ្យាល័យគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ និងសណ្ឋាគារ
* មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រវប្បធម៌
* មហាវិទ្យាល័យនិតិសាស្រ្ត

#### វិទ្យាសាស្ត្រ និងទិចណូឡូជី 
* មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្ត
* មហាវិទ្យាល័យវិស្វកម្ម
* មហាវិទ្យាល័យស្ថាបត្យកម្ម រៀបចំដែនដី និងនគររូបនីយកម្ម
* មហាវិទ្យាល័យពត៌មានវិទ្យា
* មហាវិទ្យាល័យទិចណូឡូជី
#### វិទ្យាសាស្រ្តសុខភាព 
* មហាវិទ្យាល័យឱសថសាស្រ្ត
* មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ
* មហាវិទ្យាល័យគិលានុបដ្ឋាក
* មហាវិទ្យាល័យសុខភាពសាធារណៈ
* មហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសត្វ

### វិទ្យាល័យ 
* វិទ្យាល័យតូរ្យតន្រ្តី
* វិទ្យាល័យនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រង

### វិទ្យាស្ថាន 
* វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវិល័យរុក្ខវេទ
* វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសិល្បៈ និងវប្បធម៌ឦសាន

## ឯកសារយោង 
* គេហទំព័រសាកលវិទ្យាល័យមហាសារខាម
ទន្លេព្រហ្មបុត្រ

]]
**ទន្លេព្រហ្មបុត្រ** (ទេវនាគរី: ब्रह्मपुत्र *ផ្រៈមៈពុត្រៈ*; ) ជាទន្លេដ៏សំខាន់មួយរបស់ទ្វីបអាស៊ី មានបណ្ដោយ 2,900 គីឡូម៉ែត្រ មានប្រភពពីទិសអាគ្នេយ៍នៃខេត្តស្វយ័តទីបេ សាធារណរដ្ឋប្រជាជនចិន ដោយមានឈ្មោះជាភាសាទីបេថា "ទន្លេយ៉ារ៍ឡុងសាងប៉ូ (Yarlung Tsangpo)" [មានន័យថា ឈាមខត្តិយៈ]។បន្ទាប់មកហូរកាត់តំបន់ភាគខាងត្បូងទីបេ មានឈ្មោះហៅថា "ទន្លេឌីហាង (Dihang)" រួចហូរកាត់ជួរភ្នំហិម៉ាល័យ ក្នុងជ្រោះដ៏ធំ ហូរបត់ទៅទិសនិរតីឆ្លងកាត់ជ្រលងភ្នំអ័សស័ម ហូរទៅខាងត្បូងកាត់ប្រទេសបង់ក្លាដេសដែលត្រូវបានហៅថា "ទន្លេយមុនា (Jamuna)" រួចហូរមករួមជាមួយទន្លេគង្គា បង្កើតបានជាដីសណ្ដរដ៏ធំ ដែលគេចាត់ទុកជាតំបន់ស្រោចស្រប់ និងគមនាគមន៍ដ៏សំខាន់មួយ។

ទន្លេភាគច្រើនរបស់ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដេសតែងតែមានឈ្មោះជាភេទស្រី  តែទន្លេព្រហ្មបុត្រមានឈ្មោះជាភេទប្រុស ក្នុងភាសាសំស្រ្កឹត ពាក្យថា "ព្រហ្មបុត្រ" ប្រែថា ឧរសរបស់ព្រះព្រហ្ម។ នៅក្នុងភាសាអាហុមហៅទន្លេព្រហ្មបុត្រថា**ទឹកផ្កាយខ្មោច** រឺ **ពន្លឺផ្កាយ**

## ប្រភពឯកសារយោង 
ព្រហ្មបុត្រ
ព្រហ្មបុត្រ
ព្រហ្មបុត្រ
ក្រុម:ទន្លេនានាក្នុងទ្វីបអាស៊ី
ព្រះរាជឱង្ការ

**ព្រះរាជឱង្ការ** ខ្មែរ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ, កាល​ដែល​កំពុង​ប្រតិបត្តិ​ជឿ​កាន់​តាម​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍, ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ជា​ជំនួស​ព្រះ​បរម​នាម​នៃ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ព្រះ​រាជា ឬ​ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង” (មិន​ចេញ​ឲ្យ​ចំ​ព្រះ​បរម​នាម) *ឧ. ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ បរមបពិត្រ​ក្រុង​កម្ពុជាធិបតី... ។* លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ជា​ព្រះ​រាជតំរាស់​នៃ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា ព្រះ​ឱង្ការ ឬ ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ, ព្រះ​បរម​រាជ​ឱង្ការ ប្រើ​ជាប់​រៀង​ដរាប​មក​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។
## និរុត្តិសាស្ត្រ
*ព្រះរាជឱង្ការ* កើតចេញពីពាក្យ *ព្រះ* + *រាជ* + *ឱង្ការ*។ *ព្រះ* គឺជាឋានន្តរនាមនៃពូជពង្សស្ដេច *រាជ* សំដៅលើស្ដេច *ឱង្ការ* មកពីពាក្យ 
សំស្ក្រឹត អោំការ អានថា: អោម-ការ៉ៈ “អក្សរ ឱម” ឬ “សូម​សូត្រ​រំឭក​ចំពោះ ឱម !” ពាក្យ​ប្រើ​ជា​រហស្ស​នាម (នាម​កំបាំង) របស់​ពួក​ទេវតា​ស័ក្តិសិទ្ធិ គឺ​ជា​ពាក្យ​ហៅ​បញ្ចៀស​មិន​ឲ្យ​ចំ​ឈ្មោះ ជា​វាចា​ស័ក្តិសិទ្ធិ​សម្រាប់​ពួក​ព្រាហ្មណិក សូត្រ​ប្រសិទ្ធី​ឬ​ប្រើ​ក្នុង​យញ្ញ​ពិធី​ផ្សេង​ៗ, ច្រើន​ប្រើ​រៀង​ត្រង់​ខាង​ចុង​ប្រយោគ​ពាក្យ​សូត្រ ថា​តែ​ម្តង​ៗ​ក៏​មាន ថា​ផ្ទួន​ពីរ​ដង​ៗ ឬ​បី​ដង​ៗ​ក៏​មាន។ នៅពេលក្រោយឃើញលេចឡើងក្នុងព្រះនាមពេញសំរាប់រាជ្យរបស់ស្ដេចសម័យកណ្ដាលភាគច្រើន។ 

បច្ចុប្បន្នពាក្យនេះ ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ជា​ព្រះ​រាជ​តម្រាស់​នៃ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា *ព្រះ​ឱង្ការ* ឬ *ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ*, *ព្រះ​បរម​រាជ​ឱង្ការ* ប្រើ​ជាប់​រៀង​ដរាប​មក​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ។ 

## ព្រះមហាក្សត្រដែលមានគោរម្យងារ "ព្រះរាជឱង្ការ"
*បរមរាជាទី៦ (ពញាអន) រឺ រាមាធិបតីទី១៩ រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះបរមរាជា រាមាធិបតី រឺ **រាជឱង្ការទី១៣**
*ស្រីសុរិយោពណ៌ទី៤ រឺ បរមរាជាទី៧ រឺ រាមាធិបតីទី២០ រឺ រាជឱង្ការ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ បរមរាជា រាមាធិបតី រឺ​ **រាជឱង្ការទី១៤**
*ជ័យជេដ្ឋាទី២ (ជ័យចេស្ដា) រឺ បរមរាជាទី៨ រឺ រាមាធិបតីទី២១ រឺ ស្រីសុរិយោពណ៌ទី៥ រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះជ័យចេស្ដា បរមរាជា មហាខត្តិយា រាមាធិបតី ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ រឺ​ **រាជឱង្ការទី១៤**
*ធម្មរាជាទី២ (ពញាតូ) រឺ រាមាធិបតី២២ រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះស្រីធម្មរាជា រាមាធិបតី រឺ **រាជឱង្ការទី១៥**
*រាមាធិបតីទី២៣ (ពញានូ) រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះរាជា រាមាធិបតី **រាជឱង្ការទី១៦**
*បទុមរាជាទី១ (អង្គនន្ទ) រឺ បរមរាជាទី៩ រឺ  ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបទុមបរមរាជាធិបតី រឺ **រាជឱង្ការទី១៧**
*អង្គចន្ទទី២ រឺ​ សត្ថាទី២ រឺ ស្រីសុរិយោពណ៌ទី៦ រឺ​ រាមាធិបតី២៤ រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះរាមាធិបតី ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ រឺ **រាជឱង្ការទី១៨**
*អង្គសូ រឺ​ បរមរាជាទី១០ រឺ រាមាធិបតី២៥ រឺ **ព្រះរាជឱង្ការ** ព្រះបរមរាជាធិរាជ រាមាធិបតី រឺ រាជឱង្ការ រឺ **រាជឱង្ការទី១៩** 
*បទុមរាជាទី២ រឺ​ ជ័យជេដ្ឋាទី៣ រឺ **ព្រះឱង្ការ** ព្រះបទុមរាជាធិរាជ រឺ **រាជឱង្ការទី២០**

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឋានន្តរនាមខ្មែរសម័យកណ្ដាលចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ងារខ្មែរសម័យកណ្ដាល
អក្សរទេវនាគរី

**អក្សរទេវនគរី** (देवनागरी អានថា ទេ-វៈ-នៈ-គៈ-រី; )
វិវឌ្ឍពីអក្សរព្រាហ្មីក្នុងកំឡុង
គ្រិស្តស័តវត្សរ៍ទី១១ 
ប្រើក្នុងសំណេរភាសាហិណ្ឌី 
ភាសាសំស្រ្កឹត ភាសាមរាដ្ឋី 
ភាសាបាលី ភាសាសិនធី 
ភាសានេប៉ាល់ 
ហើយនិងភាសាផ្សេងៗក្នុង
ប្រទេសឥណ្ឌា
អក្សរទេវនគរី
មានទំរង់នៃការសរសេរពីឆ្វេងទៅស្ដាំ 
មានខ្សែររបារតូចៗ នៅលើតួអក្សរ 
ប្រសិនបើសរសេរជាប់គ្នា 
នឹងមានលក្ខណៈដូចខ្សែរបន្ទាត់វែងៗ 
មានការបែងចែកព្យញ្ជនៈ ស្រៈ 
និងសញ្ញាផ្សេងៗ។

## ព្យញ្ជនៈ 
* ក្រៅពីពីតារាងខាងលើ មានបានប្រើអក្សរ ळ *ḷa* (ឡ)  (ឡា (ល, ឡ)) ជំនួសឱ្យសំឡេងផ្អៀងអណ្តាតរបស់សំលេងបង្ខាំង ចុងអណ្តាតរមៀល និងសម្លេង ក្នុងភាសាព្រះវេទ និងប្រើជាសូរសព្ទមួយជាភាសា ដូចជាភាសាម៉ារ៉ាធីនិងភាសារាជស្ថាន
* ភាសាហិណ្ឌូប្រើសញ្ញាសម្គាល់ជំនួយ ़ *nuqtā* (នុកតា) (ពីភាសាអារ៉ាប نُقْطَة nuqtah អត្ថន័យថា ចំណុច) មើលទៅដូចជាចំណុច បន្ថែមវានៅក្រោមព្យញ្ជនៈមួយចំនួន ដើម្បីតំណាងឱ្យសំឡេងនៃភាសាពែរ្ស គឺអក្សរ क़ *qa*  កា (ក, គ), ख़ *xa*  ខា (ខ, ឃ), ग़ *ġa*  ហ្គា (ក, គ, ហ្គ), ज़ *za*  ហ្សា (ហ្ស, ហ្ស៊), និង फ़ *fa* ហ្វា (ហ្វ)  រួមទាំងការបង្កើតសម្លេងថ្មី រួមទាំងអក្សរគឺ ड़ *ṛa*  វ៉ា (វ, វ៉) និង ढ़ *ṛha*  (ទោះបីជាសំឡេង ऴ *ḷha*  នឹងអាចកើតឡើងប៉ុន្តែវាមិនត្រូវបានប្រើជាភាសាហិណ្ឌូទេ)

## ស្រៈ 
ស្រៈក្នុងប្រព័ន្ធពុម្ពអក្សរទេវនគរីនោះ វាមានចរិតដូចគ្នានឹងអក្សរគឥណ្ឌាភាគច្រើនដែរ នោះគឺ មានស្រៈពីរឈុត គឺជា **ស្រៈពេញតួ** និង **ស្រៈនិស្ស័យ** ស្រៈពេញតួ គឺស្រៈអាចរស់នៅម្នាក់ឯងបាន ដោយសម្លេងរបស់ខ្លួន ផ្នែកស្រៈនិស្ស័យ គឺស្រៈចាំបាច់លាយជាមួយព្យញ្ជនៈផ្សេងទៀត ស្រៈនិស្ស័យរបស់អក្សរទេវនគរី សរសេរទាំងពីរនៅផ្នែកខាងមុខ ដូចជា ស្រះអិ (ិ) សរសេរនៅលើខ្នង ដូចជា ស្រៈអា អី សរសេរខាងលើ ដូចជា ស្រៈអេ និងសរសេរខាងក្រោម ដូចជា ស្រៈអុ ឬ អូ វាក៏មានសរសេរពីរទីតាំងផងដែរ ដូចជា ស្រៈអៃ អោ និង ស្រៈអៅ សរសេរលើនិងក្រោយព្យញ្ជនៈ

## លេខ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ
អ្នកម្នាងកេសរ

អ្នកម្នាងជាឋានៈរបស់ចៅចម ដែលចែកជាបួនថ្នាក់ ក្នុងនោះ កេសរ អាចជាងារដូច្នេះឃើញមានព្រះនាមនោះស្រដៀងគ្នាក្នុងពង្សាវតារខ្មែរដូចខាងក្រោម៖ 
*អ្នកម្នាងកេសរ (រឿងនិទាន) (មគ.១០៩-មគ.៩?) រាជវង្សព្រះថោង
*អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក) (១៥៦២-១៥??) រាជវង្សអង្គជ័យ
ទន្លេគង្គា

]]
** ទន្លេគង្គា** (ទេវនគរី: गंगा * ក័ងកា* ភាសាអង់គ្លេស: Ganges *ហ្គ៊ែងជីស*, Ganga) ជាទន្លេដ៏សំខាន់របស់ឥណ្ឌា ដែលបានប្រសិទ្ធិនាមជាទន្លេសក្តិសិទ្ធិរបស់ជនជាតិហិណ្ឌូ។ ទន្លេនេះមានប្រភពពីភាគខាងជើងរបស់ឥណ្ឌា បរិវេណជួរភ្នំហិមាល័យ ហូរកាត់ភាគឦសានរបស់ឥណ្ឌារួចឆ្ពោះទៅទិសខាងកើត និងរួមជាមួយទន្លេព្រហ្មបុត្រនៅប្រទេសបង់ក្លាដេស មុននឹងហូរចាក់ទៅឈូងសមុទ្របេងកាល់។ទន្លេគង្គាមានប្រវែងប្រហែល 2,510 គីឡូម៉ែត្រ។

## មជ្ឈមណ្ឌលរួមនៃភាពសក្តិសិទ្ធិ
គង្គាជាទន្លេសក្តិសិទ្ធិហៅឈ្លោះតាមនាមរបស់ព្រះម៉ែគង្គា ព្រះជាយារបស់ព្រះសិវៈ ជនជាតិហិណ្ឌូងូតទឹកក្នុងទន្លេនេះ ព្រោះជឿថានឹងនាំមកនូវចិត្តវិញ្ញាណសក្តិសិទ្ធិ។ រាល់ថ្ងៃជនជាតិឥណ្ឌារាប់លាននាក់នឹងមកមាត់ច្រាំងដើម្បីធ្វើការងូតទឹក និងផឹកទឹកដែលបានមកពីក្នុងទន្លេ រួមទាំការដុតសពនៅមាត់ទឹកហើយរោយផេះចូលទៅក្នុងទន្លេ នោះជាមូលហេតុធ្វើឲ្យទន្លេគង្គាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទន្លេកខ្វក់និងរងការបំពុលខ្លាំងបំផុតលើលោក។ តែទោះជាយ៉ាងណាបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថា ទឹកនៅក្នុងទន្លេគង្គាមានលក្ខណៈពិសេសជាងទន្លេណាៗ គឺមានបរិមាណរបស់អុកស៊ីហ្ស៊ែនរលាយក្នុងទឹកខ្ពស់ ហើយនៅមានអតិសុខុមប្រាណដែលអាចស៊ីវីរុសរួមទាំងមេរោគបាក់តេរីថែមទៀត កានតែមានបរិមាណរបស់កខ្វក់ក្នុងទឹកប៉ុណ្ណា ក៏កាន់តែបន្ថែមបរិមាណចំនួនរបស់អតិសុខុមប្រាណប៉ុណ្ណឹង ហើយធ្វើឲ្យទឹកក្នុងទន្លេគង្គាមានសមត្ថភាពតម្រូវខ្លួនទៅកាន់ភាពប្រក្រតីច្រើនជាងទន្លេទូទៅរហូតដល់25ដង។ 

## អំណះអំណាង
អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)

**អ្នកម្នាងកេសរ** (កាន់.១៥៦២-១៥??) ជាចៅចមនៃព្រះបាទបរមិន្ទរាជា។ កាលពស. ២១០៦, គស. ១៥៦២, មស. ១៤៨៤, ច.ស. ៩២៤ ឆ្នាំច ទោស័ក ស្ដេចសម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គនឹងអ្នកម្នាងកេសរទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា ពញានូរ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហេសីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក
អ្នកព្រះម៉ែនាងវង

**អ្នកព្រះម៉ែនាងវង** កាន់តំណែង (ប្រ.១៥៦៥-១៥??) ជាចៅចមរបស់ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា មានថ្នាក់លំដាប់ជា អ្នកព្រះម៉ែនាង។ នៅមុនពេលព្រះបាទបរមិន្ទរាជាសោយរាជ្យមួយឆ្នាំ អ្នកព្រះម៉ែនាងវងសម្ភពបានព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា ពញាអន គឺឆ្នាំ គស.១៥៦៥។  
## ឯកសារយោង
*ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ដោយលោកអេង-សុត ប្រវត្តិវិទូ ជំនាន់សង្គមរាស្ត្រនិយម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកព្រះម៉ែនាងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហេសីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែក