open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែង

**មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែង** ឬ**គុកព្រៃកន្លែង** ជាគុកមួយនៅក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ឬខ្មែរក្រហម ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ មន្ទីរនោះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសណ្តាន ខេត្តកំពង់ធំ។ ផ្លូវទៅកាន់មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លៃងនេះ គេអាចដើរសរសៀរតាមផ្លូវស្ងត់តាមមាត់ស្ទឹងសែន រហូតដល់ទីប្រជុំជនកំពង់ត្របែក ទើបបតតាមទំនប់អូរខ្ចាក់អាចទៅដល់ទីនោះ។ មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែងជាទីទួលទំនាបបណ្តោយព្រៃយ៉ាងធំមួយ ដែលហ៊ំព័ន្ធដោយបឹងបួរ ត្រពាំងប្រឡាយ និងមានផ្ទៃដីធ្វើស្រែនៅជុំវិញ។ នៅបរិវេណមានអគារសំរាប់ដាក់អ្នកទោស មានផ្ទះតូចជាច្រើនសង់ពីមុខពីក្រោយឆ្វេងស្តាំ ដែលជាផ្ទះរបស់ក្រុមនារីធ្វើម្ហូបអាហារ ជាផ្ទះបាយជាជម្រុកស្រូវ ជាការិយាល័យរបស់ប្រធានមន្ទីរ និងខ្លះទៀតជាផ្ទះយោធាយាមអ្នកទោស ដែលប្រចាំការនៅទីនោះ។ នៅចន្លោះព្រៃនៅព័ន្ធជុំវិញជាទួលទំនាបពោរពេញដោយផ្នូរអ្នកទោស ដែលគេបានសម្លាប់។
## ឯកសារយោង
ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក​

**ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក**​គឺជាជំងឺមួយប្រភេទ របស់ គោ ក្របី បង្ក​ឡើង​ដោយ​វីរុស​ក្នុង​គ្រួសារ Poxviridae ក្រុម Capripoxvirus។ វីរុស​នេះ​មាន​ភាព​ធន់​ជាមួយ​នឹង​បរិស្ថាន ហើយ​អាច​រស់​បា​នយូរ​ចាប់​ពី​ ៣​ខែ​ឡើង នៅ​លើ​កំណក​កមរមាស់​លើស្បែក​ស្ងួត​និង​យ៉ាង​យូរ​ ៦ ខែ​ចំពោះ​ស្បែក​ប្រឡូក​ប្រឡាក់​កខ្វក់។ 
## ការ​ឆ្លង 
ជំងឺ​នេះ​ឆ្លង​តាម​រយៈ​វ៉ិចទ័រ ដែល​អាច​សម្គាល់​តាម​រយៈការ​លេច​ឡើង​ជា​ដុំ​ពក​ស្បែក និង​បង្ក​ឡើង​ដោយ​វីរុស​ដែល​មាន​សេនេទិច ស្រដៀងបំផុត​ទៅ​នឹង​វីរុស​អុត និង​កញ្រ្ចិល ដែល​បង្ក​នៅ​លើ​ជៀម និង​ពពែ បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ដុំ​ពក​ស្បែក​នៅ​លើ​រាង​កាយ​របស់​សត្វ។

## រោគ​សញ្ញា 
មាន​រោគ​សញ្ញា​លើសត្វ​ដូចជា៖ គ្រុនក្តៅ (កំដៅ​កើន​ឡើង​ដល់ ៤១ អង្សាសេ ស្រងូត​ស្រងាត់ អត់​ស៊ី​ចំណី រលាក​ប្រហោង​ច្រមុះ ហៀរ​សំបោរ និង​ទឹក​មាត់ ជាដើម ដែល​សត្វ​ឈ្មោល​អាច​បាត់​បង់​សមត្ថភាព​បង្ក​កំណើត និង​មេ​ផើម​អាច​រលូត​កូន។

ជំងឺ​នេះ​បាន​បង្ក​ឱ្យ​សត្វ​គោ ក្របី​ឈឺ ពី ៥-៤៥% និង​ស្លាប់​តិច​ជាង​១០% ដែល​មាន​រោគ​សញ្ញា​លើសត្វ​ដូចជា៖ 
* គ្រុនក្តៅ 
* កំដៅ​កើន​ឡើង​ដល់ ៤១ អង្សាសេ 
* ស្រងូត​ស្រងាត់ 
* អត់​ស៊ី​ចំណី 
* រលាក​ប្រហោង​ច្រមុះ
* ហៀរ​សំបោរ និង​ទឹក​មាត់ 
* សត្វ​ឈ្មោល​អាច​បាត់​បង់​សមត្ថភាព​បង្ក​កំណើត និង​មេ​ផើម​អាច​រលូត​កូន។ 

## ជំងឺរាតត្បាតឆ្នាំ ២០២១ 
នៅ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន​ករណី​គោ​ឈឺ​ចំនួន ៦ ៨០៤​ករណី បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ផ្ទុះ​នូវ​ជំងឺ​ដុំពក​ស្បែក​គោក្របី​នៅ​ដើម​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០២១ ដែល​ករណីដំបូង​កើត​មាន​នៅ​ខេត្ត ព្រះវិហារ និង​ឧត្តរមានជ័យ និង​បន្ទាប់​មក​ដល់​ខេត្ត​ជាប់​ព្រំដែន​ថៃ​មួយ​ចំនួន​ទៀត ខណៈមិនទាន់មានថ្នាំព្យាបាល។

ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក​បង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់លើសុខុមាលភាពសត្វនិងខាតបង់ប្រាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករចិញ្ចឹមគោក្របីជាលក្ខណៈគ្រួសារពាក់កណ្តាលពាណិជ្ជកម្មនិង ប្រភេទពាណិជ្ជកម្មប៉ុន្តែមិនឆ្លងកាត់មនុស្សទេ។

ការរីរាលដាលនៃជំងឺឆ្លងនេះបានរាលដាលយ៉ាងលឿនពីបណ្តាខេត្តជាប់ព្រំដែនថៃ មកតំបន់ទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅខេត្តត្បូងឃ្មុំ កំពង់ចាម និងខេត្តព្រៃវែង ដែលមកទល់ពេលនេះ ជំងឺឆ្លងនេះបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់និងធ្វើឲ្យសត្វគោឈឺចំនួនជាង ៣០ ០០០ ក្បាលហើយ ជាពិសេសបានឆ្លងទៅលើកូនគោ ដែលបានធ្វើឲ្យសត្វគោបានងាប់មួយចំនួនផងដែរ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺបង្ករោគ
កោះតាង

**កោះតាង** ជាកោះមួយស្ថិតក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ឈូងសមុទ្រថៃ នៅខាងក្នុងឧទ្យានជាតិរាម ចម្ងាយប្រមាណ ៥២ គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងព្រះសីហនុ ហើយស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលរវាងកោះពូលូវ៉ៃ និងក្រុងព្រះសីហនុ មានទំហំប្រមាណ ៥៥០ហិកតា។ 

## ប្រវត្តិសាស្រ្ត 
### ឧបទ្ទវហេតុកប៉ាល់  ម៉ាយ៉ាហ្គេស ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥ 
កោះតាង នេះជាកន្លែង ដែល កងទ័ពខ្មែរក្រហម មួយចំនួនបានស្លាប់ និងកងទ័ពអាមេរិកចំនួន ១៨ នាក់ បានស្លាប់ ក្នុងការវាយប្រហារគ្នាមួយ កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥។

ក្រោយការចូលកាន់អំណាច គឺចាប់ពីថ្ងៃទី១៧ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កម្លាំងខ្មែរក្រហមចាប់ផ្តើមពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន និងបញ្ជូនកងទ័ពទៅការពារព្រំដែន និងតំបន់កោះនៅសមុទ្រផងដែរ។ ការវាយប្រហារគ្នានេះ កើតឡើងដោយសារការចាប់កប៉ាល់ធំមួយរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជនអាមេរិកឈ្មោះថា ម៉ាយ៉ាហ្គេស (Mayaguez) ដែលមានចំណុះទៅដល់ជាង ១ម៉ឺនតោន។

## ធម្មជាតិ 
កោះតាង គឺជាកោះដែលមានភាពស្រស់ស្អាត និងគួរឱ្យចង់គយគន់ជាមួយនឹងវាលខ្សាច់សក្បុស និងទឹកសមុទ្រខៀវស្រងាត់ ដែលអ្នកទេសចរអាចមុជទឹក នៅបាតសមុទ្រ។

ក្នុងបាតសមុទ្រកោះតាងនេះ មាន ហ្វូងមច្ឆា ផ្កាថ្ម និងជីវៈចំរុះ ។

## ទេសចរណ៍ 
ក្នុងការធ្វីដំនើរទៅ កោះតាង អ្នកដំនើរត្រូវការសំរាកមួយយប់នៅលើទូក វាគឺផ្តល់ការចាប់អារម្មណ៏និងកីឡាមុជទឹកដ៏សំខាន់ដែលមិនមែនជាការគយគន់ជាញឹកញាប់នោះឡើយ។កោះជាផ្ទះនៃពួកទាហានក្រៅប៉ុស្ត ហើយអ្នកធ្វើដំនើរទាំងអស់ត្រូវតែគោរពបុគ្គលិកនាវារបស់ទាហាននៅពេលស្ថិតនៅក្រៅ កោះ។

កោះតាងនឹងត្រូវបានអភិវឌ្ឍឲ្យក្លាយទៅជារមណីយដ្ឋានប្រណីតដែលរួមមាន ផែនាវា សណ្ឋាគារ សួនកម្សាន្ត ទីលានវាយកូនហ្គោល និងសេវាកម្មប្រណីតៗជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពេលអនាគតនឹងមានអាកាសយានដ្ឋាន។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះនៅក្រុងព្រះសីហនុ
នគរហ្លួងវៀងច័ន្ទន៍

**រដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍** (, *ណាខនហ្លួងវៀងចន្ទន៍*) () ឈ្មោះដើមនិងចាស់គឺ **កំពែងនគរវៀងចន្ទន៍** () វាជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសនិងជារដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសឡាវ។  វាមានទីតាំងស្ថិតនៅអាងទន្លេមេគង្គទន្លេមេគង្គដែលត្រូវនឹងខេត្តណងខៃប្រទេសថៃ។ រដ្ឋធានីនៃប្រទេសឡាវនេះគឺជាទីក្រុងដែលមានការអភិវឌ្ ច្រើន បំផុតនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៧ របស់ប្រទេសឡាវ។ ប៉ុន្តែពីមុនវាធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃខេត្តវៀងច័ន្ទរដ្ឋាភិបាលឡាវបានប្រកាសថាទីក្រុងនេះនឹងចាកចេញពីខេត្តវៀងចន្ទន៍។  ដើម្បីអភិវឌ្ទីក្រុងទីក្រុងនេះជារាជធានីផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ដើម្បីអភិវឌ្ន៍រាជធានីនេះឱ្យក្លាយជារាជធានីនៃការដឹកជញ្ជូននិងផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ចនៃផលិតផលផ្សេងៗរបស់ឡាវ។

រដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍មានប្រជាជនសរុប ៩៤៨.៤៧៧ នាក់យោងតាមជំរឿនប្រជាជនឡាវឆ្នាំ ២០២០ និងមានផ្ទៃដីសរុប ៣.៩២០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។  ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី ១៦ ក្នុងរជ្ជកាលនៃ ព្រះ​ករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច ឆៃឆេតថាធីរ៉ាត់ ស្តេចនៃនគរឡានសាងនៃប្រទេសឡាវ
## យោង
## គន្ថនិទ្ទេស 
* Brief history, Lao version, 2005

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសឡាវ
អិល.ជី.ប៊ី.ធី

រូបភាពតូច|261x261ភីកសែល|ទង់ឥន្ទធនូដែលមាន ៦ ក្រុមតំណាងឱ្យសហគមន៍អ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា (LGBT)
**អិល.ជី.ប៊ី.ធី** (LGBT) ឬ​ **ក្រុមមនុស្ស​ដែលមាន​ភេទផ្សេងៗគ្នា** ឬ **អ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា** អក្សរឡាតាំងដែលពីពាក្យថា លេសបៀន (Lesbian) ហ្គេយ៍ (Gay) បៃសិចស៊ូល (Bisexual) និង ថ្រានស្ជេនដឺរ​ (Transgender) បាតុភូតប្រើតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយជាសម្របខ្លួនពីអក្សរកាត់ **LGB** ដែលត្រូវបានប្រើជាការជំនួសពាក្យថា Gay ដើម្បីបង្ហាញសហគមន៍ LGBT ធំទូលាយ ចាប់ផ្តើមនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០​ទាំងអក្សរកាត់ LGBT ក្នុងលំនាំផ្សេងទៀត ប្រើជាពាក្យធំទូលាយ ដើម្បីបញ្ជូនលក្ខណៈបុគ្គលនិងអត្តសញ្ញាណភេទ

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុម LGBT
អូឡាំព្យាដគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិ

**អូឡាំព្យាដគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិ** (  ឬ  ) គឺជាការប្រកួតគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិសម្រាប់សិស្សវិទ្យាល័យ។ ការប្រកួតនេះធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅប្រទេសផ្សេងៗគ្នា។

## ប្រវត្តិ
អូឡាំព្យាដគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិលើកទី១ ប្រព្រឹត្តទៅនៅឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅប្រទេសរ៉ូម៉ានី ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសចំនួន ៧ មកពីអឺរ៉ុបខាងកើត (ប៊ុលការី, ហុងគ្រី, ប៉ូឡូញ, សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់, រ៉ូម៉ានី, ឆេកូស្លូវ៉ាគី, សហភាពសូវៀត, និងយូហ្គោស្លាវី)។ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រព្រឹត្តឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ លើកលែងតែនៅឆ្នាំ ១៩៨០ ដោយសារបញ្ហាផ្ទៃក្នុងមួយចំនួន។

បច្ចុប្បន្នមានជាង១០០ ប្រទេសមកពីទ្វីបចំនួនប្រាំបានចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ ប្រទេសនីមួយៗអាចបញ្ជូនបេក្ខជនទៅចូលរួមយ៉ាងច្រើនបំផុត៦នាក់។ បេក្ខជនត្រូវមានអាយុក្រោម២០ឆ្នាំ ហើយមិនទាន់បានសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សានៅឡើយ ប៉ុន្តែគ្មានការកំណត់ចំនួនដងដែលមនុស្សម្នាក់ៗអាចចូលរួមការប្រកួតទេ។ ការប្រកួតនេះជាការប្រកួតបែបឯកត្តលក្ខណៈ តែមានការបែងចែកក្រុម (មិនផ្លូវការ)។

## ទម្រង់នៃការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ 
ការប្រឡងនេះ រៀបចំឡើងរយៈពេលពីរថ្ងៃ ក្នុងមួយថ្ងៃ ៤.៥ ម៉ោង។ ការប្រឡងថ្ងៃនីមួយៗ បេក្ខជនត្រូវដោះស្រាយបញ្ហាចំនួនបី ក្នុង ធរណីមាត្រប្លង់ លេខនព្វន្ត វិសមភាព ឬកុំប៊ីណាទ័រជាដើម។ ចម្លើយនៃបញ្ហាទាំងនេះ មិនត្រូវការចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះទេ តែត្រូវការវិភាគឱ្យបានជ្រៅជ្រះ។ ចម្លើយនៃបញ្ហាភាគច្រើនគឺមានភាពខ្លី តែលំបាកខ្លាំង។ បញ្ហានីមួយៗឱ្យពិន្ទុចំនួន ៧។

ប្រទេសនីមួយៗ ក្រៅពីប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ អាចបង្កើតវិញ្ញាសាហើយបញ្ជូនវាទៅឱ្យគណៈកម្មការជ្រើសរើស ដែលរៀបចំដោយប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ ប្រធាននៃគណប្រតិភូទាំងអស់នឹងទៅដល់ប្រទេសរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ ពីរ បីថ្ងៃមុនបេក្ខជន ហើយប្រជុំជ្រើសរើសវិញ្ញាសាចំនួន៦។ ដោយសារពួកគេដឹងពីវិញ្ញាសាមុនការប្រឡង ប្រធាននៃគណប្រតិភូ មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យជួបបេក្ខជនឡើយ រហូតដល់ចប់ការប្រឡង។

## ឯកសារយោង
សាកលវិទ្យាល័យហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា

សាកលវិទ្យាល័យហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា( ) គឺជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈមួយនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងក្រុង Higashi-Hiroshima ខេត្តហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា របស់ប្រទេសជប៉ុន។ 

## មហាវិទ្យាល័យ 
សម្រាប់កម្រិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ សាកលវិទ្យាល័យហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ាមានសាលាចំនួន ១២

# School of Integrated Arts and Sciences
# School of Letters
# School of Education
# School of Law
# School of Economics
# School of Science
# School of Medicine
# School of Dentistry
# School of Pharmaceutical Sciences
# School of Engineering
# School of Applied Biological Science
# School of Informatics and Data Science

## វិបសាយ 
* គេហទំព័រផ្លូវការសាកលវិទ្យាល័យហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា(អង់គ្លេស)

ហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា

## ឯកសារយោង
ស្ឃ្វីដហ្គេម ល្បែងមរណៈ

**សឃ្វីដហ្គេម ល្បែងមរណៈ** (, , ប្រែថា: ហ្គេមមឹក/ល្បែងមឹក) គឺជាល្ខោនស៊េរី​ទូរទស្សន៍រស់រានមានជីវិតរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ផ្សាយដោយ ណិតហ្វ្លិច​ (Netflix) សរសេរនិងដឹកនាំដោយលោក ហ្វាង ដុងហ្យុក​​ រួមសម្ដែងដោយ លី ចងជែ, ផាក ហែស៊ូ, អូ យ៉ងស៊ូ, វី ហាជុន, ចង ហូយ៉ន, ហូ សង់ថែ, អាណុផាម ទ្រីផាធី, និង គីម ជូរ្យុង រឿងនេះប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ក្រុមមនុស្ស ៤៥៦ នាក់ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យប្រថុយជីវិតរបស់ពួកគេនៅក្នុងល្បែងរស់រានមានជីវិតអាថ៌កំបាំងជាមួយរង្វាន់ ៤៥,៦ ពាន់វ៉ុន (៣៨,៧ លានដុល្លារ) ខ្សែល្ខោនទូរទស្សន៍នេះត្រូវបានចេញផ្សាយទូទាំងពិភពលោកនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០២១ និងចែកចាយ​ដោយ ណិតហ្វ្លិច

## តារាសម្ដែង 
* Lee Jung-jae - Seong Gi-hu (성기훈, ៤៥៦)
* Park Hae-soo - Cho Sang-woo (조상우, ២១៨)
* HoYeon Jung - Kang Sae-byeok (강새벽, ០៦៧)
* O Yeong-su - Oh Il-nam (오일남, ០០១)
* Heo Sung-tae - Jang Deok-su (장덕수, ១០១)
* Anupam Tripathi - Ali Abdul (알리 압둘, ១៩៩)

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* *ស្ឃ្វីដហ្គេម ល្បែងមរណៈ* at the Netflix
* 
* *ស្ឃ្វីដហ្គេម ល្បែងមរណៈ* at Rotten Tomatoes
* 
* 
* *ស្ឃ្វីដហ្គេម ល្បែងមរណៈ* at Daum 

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនទូរទស្សន៍កូរ៉េខាងត្បូង
ហោព្រះកែវ

**ហោព្រះកែវ** (  ) បានសរសេរជា **ហោប្រាកែវ** , **ហោព្រះកែវ** និងពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធស្រដៀងគ្នាផ្សេងទៀត**ហោព្រះកែវ**គឺជាអតីតព្រះវិហារនៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ  ប្រទេសឡាវ ។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅលើផ្លូវជេដ្ឋាធិរាជ នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃវត្តសុីសាកេត។ វាត្រូវបានសាងសង់ដំបូងនៅឆ្នាំ ១៥៦៥ ដើម្បីតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី ឬ ព្រះកែវមរកតប៉ុន្តែត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញជាច្រើនដង។ បច្ចុប្បន្នផ្ទៃខាងក្នុងមានសារមន្ទីរសិល្បៈសាសនានិងហាងតូចមួយ។  
រូបភាពតូច 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
**ហោព្រះកែវ**ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ១៥៦៥-១៥៦៦ តាមបញ្ជារបស់ជេដ្ឋាធិរាជ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានផ្លាស់រាជធានីពី ហ្លួងព្រះបាង ទៅវៀងចន្ទន៍។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីនៃព្រះបរមរាជវាំងដើម្បី តម្កល់រូបបដិមា ព្រះពុទ្ធរូប ឬ ព្រះកែវមរកត ដែលព្រះបាទ**ជេដ្ឋាធិរាជ**បាននាំយកមកពីទីក្រុង ឈៀងម៉ៃ នៃអាណាចក្រឡានណា ទៅ ហ្លួងព្រះបាង ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេប្រើជាកន្លែងគោរពបូជាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្ថារ័ត្នហើយដោយសារហេតុនេះហើយបានជាគ្មានព្រះសង្ឃនគង់នៅក្នុងព្រះវិហារនេះមិនដូចវត្តដទៃទៀតឡើយនៅក្នុងប្រទេសឡាវ។  ព្រះពុទ្ធមេត្រីឬ ព្រះកែវមរកត បានស្ថិតនៅក្នុងព្រះវិហារអស់រយៈពេលជាង ២០០ ឆ្នាំទៅហើយប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៧៧៩ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានមេទ័ពសៀម ចៅហ្វាយ៉ាចក្រីឬ ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក ឬរាមាទី១នៃរាជវង្សចក្រី ចាប់យក ព្រះកែវមរកត នេះត្រូវបានគេនាំទៅកាន់នៅឆ្នាំ ១៨១៦ ដោយ ព្រះបាទអាន់វង្ស ដោយមានរូបភាពថ្មីមួយដែលត្រូវបានគេតម្កល់ទុកជំនួសឱ្យព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី ឬ ព្រះកែវមរកត។  ទោះយ៉ាងណាប្រាសាទនេះត្រូវបានបំផ្លាញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៨២៨ នៅពេលដែលព្រះបាទអនុវង្សបានបះបោរប្រឆាំងនឹងសៀមក្នុងគោលបំណងដើម្បីដណ្តើមយកឯករាជ្យពេញលេញវិញហើយទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានកងកម្លាំងសៀមវាយកំទេចចោល។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានបារាំងកសាងឡើងវិញនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៦ និង ១៩៤២ ក្នុងសម័យអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង។ សំណង់ដែលនៅសេសសល់នៃប្រាសាទចាស់ត្រូវបានប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញ ថ្វីត្បិតតែវាអនុវត្តតាមផែនការនៃប្រាសាទចាស់ក៏ដោយក៏ប្រាសាទដែលបានសាងសង់ឡើងវិញនេះមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹង ឧបោសថ  ដែលមានរចនាបថបាងកកនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដែរ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ប្រាសាទនេះត្រូវបានប្តូរពីកន្លែងគោរពបូជាទៅជាសារមន្ទីរ។  វាត្រូវបានស្តារឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ។

## វត្ថុតាង 
**ហោព្រះកែវ**ត្រូវបានគេប្រើជាសារមន្ទីរដែលដូចជានៃសិល្បៈសាសនាលាវត្រូវបានដាក់តាំង។ ព្រះពុទ្ធមួយចំនួនត្រូវបានគេដាក់នៅលើរាបស្មើរួមទាំងព្រះពុទ្ធរូបថ្មដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី ៦ ដល់ទី ៩ និងសំរិទ្ធឈរនិងអង្គុយព្រះពុទ្ធនៅសម័យក្រោយៗទៀត។   ទ្វារឈើដែលឆ្លាក់យ៉ាងល្អទៅ គឺមានដើមកំណើតពីប្រាសាទចាស់។ រូបភាពព្រះពុទ្ធបានបង្ហាញរួមមានច្បាប់ចម្លងឈើនៃ ព្រះបាង ដែល ជា palladium នៃប្រទេសឡាវ។ ក៏មានបល្ល័ង្កស្រោបមាសសម្រាប់ព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី, សំំំំរិទ្ធចម្លាក់ឈើ

អាគារនេះត្រូវបានរៀបចំនៅក្នុងសួនច្បារដែលមានទេសភាពហើយក្នុងចំណោមរបស់របរដែលដាក់តាំងនៅក្នុងសួនច្បារនោះគឺពាងថ្មអាយុ ២០០០ ឆ្នាំពី វាលទំនាបពាង នៃ ខ្ពង់រាបសៀងហៃ ។ 

## សូមមើលផងដែរ 
• វត្តសុីសាកេត

• ខេត្តវៀងច័ន្ទន៍

• ព្រះបរមមហារាជវាំង

• ខេត្តវៀងច័ន្ទន៍

• វិមានប៉ៈទូសៃ 

• ខេត្តឈៀងម៉ៃ 

• ឧដុង្គ

## ឯកសារយោង
ព្រះបរមមហារាជវាំង

**ព្រះបរមមហារាជវាំង** (ភាសាថៃ៖ พระบรมมหาราชวัง) គឺជាលំនៅដ្ឋានរបស់ ព្រះមហាក្សត្រថៃ (សៀម) គង់នៅអចិន្ត្រៃយ៍តាំងពីឆ្នាំ១៧៨២។ ស្តេច ដំណាក់ ទីធ្លា និងរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់មានមូលដ្ឋាននៅព្រះបរមមហារាជវាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៥។ ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី៩) នៅវិឡាជិឡារ៉ាឡាវីឡា និងស្តេចវជិរាលង្ករណ (រាមាទី១០) នៅឯសាលតាំងទីលំនៅអាំភនសាថានទាំងនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងឌូស៊ីត ប៉ុន្តែព្រះបរមមហារាជវាំងនៅតែត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ផ្លូវការ។ ព្រះរាជពិធីនិងមុខងាររដ្ឋជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅក្នុងព្រះបរមមហារាជវាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងគឺជា កន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ។

ការស្ថាបនាព្រះបរមមហារាជវាំងបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភាឆ្នាំ១៧៨២ តាមបញ្ជារបស់ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក  (រាមាទី១) ដែលជាអ្នកស្ថាបនិកនៃរាជវង្សចក្រី នៅពេលដែលទ្រង់បានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីធនបុរីមកបាងកក។ ពេញមួយរជ្ជកាលបន្តបន្ទាប់ អគារនិងសំណង់ថ្មីៗជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់បន្ថែមជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី៥)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ ស្តេចរាជវង្សានុវង្សនិងរដ្ឋាភិបាលលែងបានតាំងលំនៅជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅឯព្រះបរមមហារាជវាំងនេះហើយបានផ្លាស់ទៅលំនៅដ្ឋានផ្សេងទៀត។ បន្ទាប់ពីការរលុបចោលរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ នៅឆ្នាំ ១៩៣២ ទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាលទាំងអស់បានរើចេញទាំងស្រុងពីរាជវាំង។

តាមរូបរាងវិមានដ៏ស្មុគស្មាញដែលមានរាងចតុកោណនិងមានផ្ទៃដីសរុប ២១៨.៤០០ ម៉ែត្រការ៉េ (២.៣៥១.០០០ ហ្វីតការ៉េ) ព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងបួន។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅច្រាំងទន្លេចៅព្រះពញា នៅចំកណ្តាល កោះរតនកោសិន្ទ្រ៍សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងសង្កាត់ព្រះនគរ។ ព្រះបរមមហារាជវាំងមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយផ្លូវសាណាមហ្លួងនិងអ្នកព្រះលាននៅខាងជើងផ្លូវមហារាជនៅខាងលិច ផ្លូវសាណាមឆៃនៅខាងកើត និងផ្លូវថៃវាំងនៅខាងត្បូង។

ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធតែមួយព្រះបរមរាមហាជវាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាគារជាច្រើនសាលសាលព្រះពន្លាដែលព័ទ្ធជុំវិញវាលស្មៅសួនច្បារនិងទីធ្លា។ ស្ទីលមិនស្មើគ្នានិងស្ទីលអេកូឡូស៊ីរបស់វាគឺដោយសារតែការអភិវឌ្ឍន៍ផ្ទៃក្នុងរបស់វាជាមួយនឹងការបន្ថែមនិងការកសាងឡើងវិញត្រូវបានធ្វើឡើងដោយស្តេចដែលគ្រងរាជ្យបន្តបន្ទាប់គ្នាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាង ២០០ ឆ្នាំ។ វាត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែក៖ ប្រាសាទព្រះឥសូរ ទីលានខាងក្រៅដែលមានអាគារសាធារណៈជាច្រើន។ ទីលានមជ្ឈិមបូព៌ារួមមានអាគារព្រះមហាខែនិញ អាគារព្រះមហាប្រាសាទ និងអាគារចក្រីមហាប្រាសាទ។ ទីលានខាងក្នុងនិងត្រីមាសសួនស៊ីវ៉ាឡៃ បច្ចុប្បន្នព្រះបរមមហារាជវាំងត្រូវបានបើកជាសាធារណៈខ្លះជាសារមន្ទីរប៉ុន្តែវានៅតែជាវិមានដែលកំពុងដំណើរការដោយមានការិយាល័យរាជវាំងជាច្រើនស្ថិតនៅខាងក្នុង។

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាបត្យកម្មថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍
អាណាចក្រធនបុរី

**អាណាចក្រធនបុរី** (ភាសាថៃ៖ ธนบุรี) គឺជានគរដ៏សំខាន់មួយរបស់សៀមដែលបានកើតមាននៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ចាប់ពីឆ្នាំ១៧៦៧ ទៅដល់ឆ្នាំ១៧៨២ ដោយមានមូលដ្ឋាននៅជុំវិញក្រុងធនបុរី នៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។ នគរនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយព្រះចៅតាកស៊ីនបន្ទាប់ពីទ្រង់បានបង្រួបបង្រួមប្រទេសសៀមឡើងវិញក្រោយការដួលរលំនៃនគរអាយុធ្យា។ ក្រោយការបង្រួបបង្រួម រាជអាណាចក្រធនបុរីត្រូវបន្តច្បាំងជាមួយប្រទេសភូមា ដែលជាគូប្រជែងដ៏ធំរបស់ខ្លួននាសម័យកាលនោះហើយបបន្ទាប់មក ប្រទេសសៀមក៏បានលេចឡើងជាមហាអំណាចយោធាក្នុងតំបន់ដោយមានវិសាលភាពទឹកដីដ៏ធំទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនដោយក្នុងនោះមានទឹកដីលាននា រាជាណាចក្រឡាវ (មាន៖ ហ្លួងព្រះបាង វៀងចន្ទន៍ និងចម្ប៉ាសក្ដិ) រដ្ឋម៉ាឡេភាគខាងជើង និងមួយផ្នែកនៃទឹកដីកម្ពុជាត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់សៀម។

អាណាចក្រធនបុរីមានអត្ថិភាពរយៈពេល ១៤ ឆ្នាំមុនពេលត្រូវដួលរលំវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨២ ពោលគឺបន្ទាប់ពីព្រះចៅតាកស៊ីនត្រូវបានមេបញ្ជាការយោធាកំពូលរបស់ខ្លួននាមព្រះចៅចក្រីទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីអំណាច។ ក្រោយមក ព្រះចៅចក្រីក៏តាំងខ្លួនជាស្តេចថ្មីនៃអាណាចក្រសៀមដោយមានព្រះនាមថា ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក (ឬគេតែងនិយមហៅព្រះអង្គថា រាមាទី១)។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
បន្ទាប់ពី ៤០០ ឆ្នាំក្រោយការកកើត នគរអយុធ្យាត្រូវបានប្រទេសភូមាវាយផ្តួលរំលំ រាជធានីរបស់ខ្លួនត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងទឹកដីត្រូវបានបែកខ្ញែកជារដ្ឋតូចៗ។ មេទ័ពតាកស៊ីនបានចាត់ចែងដើម្បីបង្រួបបង្រួមនគរឡើងវិញពីរាជធានីថ្មីរបស់ព្រះអង្គនៅធនបុរីហើយប្រកាសខ្លួនឯងថាជាស្ដេចនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦៩។ ក៏ប៉ុន្តែ តាកស៊ីនត្រូវបានពោលអះអាងថាប្រែជាឆ្កួត ហើយទ្រង់ត្រូវបានទម្លាក់ដាក់ឃុំក្នុងគុក និងទីបំផុតត្រូវប្រហារជីវិតនៅឆ្នាំ១៧៨២។ មេទ័ពចក្រីស្នងរាជ្យបន្តទ្រង់នៅឆ្នាំ១៧៨២ ជាព្រះបាទរាមាទី១ ជាស្ដេចទីមួយនៃរាជវង្សចក្រី។ ក្នុងឆ្នាំដដែរ  ទ្រង់បានស្ថាបនាទីក្រុងរាជធានីថ្មីនៅបាងកកដោយកាត់ខ្វាត់ខ្វែងដោយទន្លេចៅពញាពីអតីតរាជធានីធនបុរីរបស់តាកស៊ីន។ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៧៩០ ភូមាត្រូវបានកម្ចាយនិងរុញច្រានទៅវិញអស់ដោយសៀម។ ស្រែមួយលានក៏មានសេរីភាពពីការត្រួតត្រារបស់ភូមា ប៉ុន្តែស្ដេចនៃរាជវង្សថ្មីដែលព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងឡើង ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៧៩០ ក៏បានក្លាយជាសាមន្តរាជនៃក្សត្រចក្រីយ៉ាងពិតប្រាកដវិញ។

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: អាណាចក្រធនបុរី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃនៅក្នុងសតវត្សទី១៨
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមានៅក្នុងសតវត្សទី១៨
ចង្វាតនៃថៃ

**ចង្វាតនៃថៃ** គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 76 ចង្វាត (, អានថា: ចាំងវ៉ាត់, ប្រែថា: ខេត្ត) ត្រឹមត្រូវនិងតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយ (, តំបន់រដ្ឋបាលផ្នែកក្នុងស្រុកទម្រង់ពិសេស) តំណាងឱ្យរាជធានីបាងកក ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាននិងត្រូវបានបែងចែកទៅជាអាំភើ (, ស្រុក) និងដើរតួជានីតិបុគ្គលផងដែរ​ ចង្វាតនីមួយៗដឹកនាំដោយអភិបាលចង្វាត​ (ผู้ว่าราชการจังหวัด, អ្នកអភិបាលចង្វាត/ខេត្ត) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។

## ចង្វាតនិងតំបន់រដ្ឋបាល 
### ភាគខាងជើង 
### ភាគឦសាន 
### ភាគកណ្តាល 
### ភាគខាងកើត 
### ភាគខាងលិច 
### ភាគខាងត្បូង 
## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
*Seals of The Provinces of Thailand
*Districts of Thailand

## កំណត់ចំណាំ 
## ឯកសារយោង 
* 
* Department of Provincial Administration
* 

## External links
* Pronunciation of provinces in Thailand at www.forvo.com
* Reference Thailand  

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ភ្លេងជាតិអាហ្វហ្គានីស្ថាន

ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានមានបទភ្លេងជាតិខុសៗគ្នាជាច្រើនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

## ប្រវត្តិ 
### សរសើរព្រះមហាក្សត្រ (គ.ស. ១៩២៦–១៩៤៣) 
ភ្លេងជាតិដំបូងបង្អស់របស់អាហ្វហ្គានីស្ថានត្រូវបានអនុម័តក្នុងអំឡុងពេលរបស់ខ្លួនជារាជានិយម។ ជាឧបករណ៍ហើយគ្មានអត្ថបទចម្រៀងទេ។

### សរសើរ​ដ៏​អស្ចារ្យ (ក្លាហានរបស់យើងនិងក្សត្រអភិជន) (គ.ស.​ ១៩៤៣–១៩៧៣) 
នេះគឺជាភ្លេងជាតិទី ២ របស់អាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងកំឡុងរបបរាជានិយមរបស់ខ្លួន.

### ភ្លេងជាតិសាធារណរដ្ឋអាហ្វហ្គានីស្ថាន (គ.ស. ១៩៧៣–១៩៧៨) 
### ក្លាយជាក្តៅ ក្តៅច្រើនទៀត (គ.ស. ១៩៧៨–១៩៩១) 
ភ្លេងជាតិមួយទៀតត្រូវបានអនុម័តបន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្គានីស្ថានបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨​​ អត្ថបទចម្រៀងត្រូវបានសរសេរដោយ​ ស៊ូឡៃម៉ាន ឡាយេក ក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដឹកនាំដោយ នូរ មូហាំម៉ាត់ តារ៉ាគី ដែលបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្តូរនិមិត្តសញ្ញាជាតិបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារម៉ាក្សនិយមឆ្នាំ ១៩៧៨ តន្ត្រីនេះត្រូវបាននិពន្ធដោយ ចាលីលហ្គា ឡានដ៍ និងបានរៀបចំឡើងដោយ អ៊ូស្តាត សាលីម សារម៉ាដ ត្រូវបានគេស្គាល់ជំនួសដោយចំណងជើង "ហ្គារ៉ាមសាឡាហ្គាឡាមសា"​ (ក្លាយជាក្តៅ ក្តៅច្រើនទៀត) ដែលជាការចាប់ផ្តើមរបស់ចម្រៀងផងដែរ។ ដូចភ្លេងជាតិជាច្រើន ពេលខ្លះវាត្រូវបានច្រៀងជាកាត់ ដោយគ្រាន់តែច្រៀងបន្ទរនិងឃ្លាដំបូង នៅឆ្នាំ ១៩៨៦ អាហ្វហ្គានីស្ថានបានបោះបង់ចោលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តជាផ្លូវការ ប៉ុន្តែបទចម្រៀងនេះត្រូវបានរក្សាទុកជាភ្លេងជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ នៅពេលវាត្រូវបានបញ្ឈប់

### បន្ទាយឥស្លាម បេះដូងនៃអាស៊ី (គ.ស. ១៩៩១–១៩៩៦, គ.ស. ២០០១–២០០៦) 
ពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ឆ្នាំ ២០០៥ អាហ្វហ្គានីស្ថានបានប្រើសង្គ្រាមរបស់មូចាហ៊ីឌីនបាននិពន្ធក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩​ ដោយ អ៊ូស្តាដ កាស៊ីម ជាភ្លេងជាតិ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរតាមចំណងជើង "បន្ទាយឥស្លាម, បេះដូងនៃអាស៊ី" () ដែលជាការចាប់ផ្តើមរបស់ចម្រៀងផងដែរ។

បទចម្រៀងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញដោយរដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលថ្មីរបស់អាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងឆ្នាំ ២០០២ នៅតែមាននៅពេលសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាមអាហ្វហ្គានីស្ថានបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយចុងក្រោយរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០៦

### ទីនេះជាមាតុប្រទេសរបស់ជនក្លាហាន (គ.ស. ១៩៩៦–២០០១, គ.ស. ២០២១-) 
នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ឥស្លាមអេមីរ៉ាតអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅក្រោមតាលីបង់បានកាន់កាប់ភាគច្រើននៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានពីរដ្ឋាភិបាលដែលទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិនិងបានគ្រប់គ្រងប្រទេសភាគច្រើនរហូតដល់ចុងឆ្នាំ ២០០១ ។ តាលីបង់មិនមានច្បាប់ផ្លូវការបញ្ជាក់ពីនិមិត្តសញ្ញារបស់ខ្លួនឡើយ រួមទាំងទង់ជាតិនិងភ្លេងជាតិ ប៉ុន្តែមាននាស៊ីតដែលគ្មានតន្ត្រីឈ្មោះថា "នេះគឺជាផ្ទះរបស់អ្នកក្លាហាន" () បានប្រើនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនិងពិធីផ្លូវការរបស់ខ្លួន បម្រើជាភ្លេងជាតិតាមការពិត

### ភ្លេងជាតិសាធារណរដ្ឋឥស្លាមអាហ្វកានីស្ថាន (គ.ស. ២០០៦–២០២១) 
ភ្លេងជាតិថ្មី​មួយ (, ; ) ត្រូវបានអនុម័តនិងប្រកាសជាផ្លូវការដូចជាដោយឡូយ៉ាជីរហ្គាក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០០៦ យោងតាមមាត្រា ២០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញអាហ្វហ្កានីស្ថាន ភ្លេងជាតិគួរតែភាសាប៉ាស្តូជាមួយនឹងការលើកឡើងពី "ព្រះគឺអស្ចារ្យបំផុត" ក៏ដូចជាឈ្មោះជនជាតិនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន។​ ទំនុកច្រៀងត្រូវបានសរសេរដោយ អាប់ឌុល បារី ចាហានី ហើយតន្ត្រីត្រូវបានសរសេរដោយ បាប់រ៉ាក វ៉ាស្សា អ្នកនិពន្ធអាល្លឺម៉ង់ - អាហ្វហ្គានីស្ថាន

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ
បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប

អត្ថបទនេះគឺស្តីអំពីបញ្ជីនៃប្រទេសនិងទឹកដីអនិស្សរភាពទាំងប៉ុន្មាននៅលើពិភពលោកដោយផ្អែកទៅលើចំណាត់ថ្នាក់ផ្ទៃក្រឡាសរុប។

រដ្ឋជាសមាជិកទាំង ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិបូករួមទាំងរដ្ឋសង្កេតការណ៍ទាំងពីរត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងលេខរៀងនៅក្នុងបញ្ជីខាងក្រោមនេះ។ រដ្ឋដែលគ្មានការទទួលស្គាល់និងមិនមានស្តង់ដា ISO ៣១៦៦-១ ក៏ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីនេះទៅតាមលំដាប់លំដោយដែរ។ សម្រាប់ព័ត៌មានផ្សេងៗ សូមមើលជួរ"កំណត់សម្គាល់"នៃប្រទេសនីមួយៗនៅក្នុងបញ្ជី។

តំបន់អង់តាកទិកនិងសហភាពអឺរ៉ុប គឺមិនរាប់បញ្ចូលនោះទេព្រោះអង្គភាពទាំងពីរមិនមែនជាប្រទេសអធិបតេយ្យឬទឹកដីអនិស្សរភាព។ ក្នុងករណីតំបន់អង់តាកទិកវិញ ភូមិភាគដែលស្ថិតនៅក្រោមប្រទេសឯករាជ្យណាមួយគឺមិនត្រូវរាប់បញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ប្រទេសនោះឡើយ។

បញ្ជីនេះបានរួមបញ្ចូលរង្វាស់ទំហំក្រឡាផ្ទៃចំនួនបីប្រភេទ៖

***ក្រឡាផ្ទៃសរុប**៖ ផលបូកនៃផ្ទៃដីនិងផ្ទៃទឹកក្នុងព្រំដែនអន្តរជាតិនិងឆ្នេរសមុទ្រ។

***ផ្ទៃដី**៖ ផ្ទៃដីសរុបទាំងអស់នៅក្នុងព្រំដែនអន្តរជាតិនិងឆ្នេរសមុទ្រលើកលែងតែផ្ទៃទឹក។

***ផ្ទៃទឹក**៖ ផលបូកនៃផ្ទៃក្រឡារបស់ផ្ទៃទឹកសាបទាំងអស់ (បឹង អាងស្តុកទឹក និងទន្លេ) នៅក្នុងព្រំដែនអន្តរជាតិនិងឆ្នេរសមុទ្រ។ ទឹកខាងក្នុងឆ្នេរអាចត្រូវបានរាប់បញ្ចូល។ សមុទ្រមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទេលុះត្រាតែក្នុងករណីណាមួយនឹងត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងជួរកំណត់សម្គាល់។ តំបន់ប្រសប់គ្នានិងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខក៏មិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលដែរ។

ទិន្នន័យទាំងអស់ត្រូវបានដក់ស្រង់ចេញពីស្ថិតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ទិន្នន័យខុសពីស្ថិតិ អសប នឹងត្រូវបញ្ជាក់នៅក្នុងជួរកំណត់សម្គាល់។

## ផែនទី
## ប្រទេសនិងដែនដីអនិស្សរភាពតាមក្រឡាផ្ទៃ
## មើលផងដែរ
*បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន
*បញ្ជីរាយប្រទេស

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយនាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយប្រទេសតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្ទៃទឹកតាមប្រទេស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ
វិញ្ញាណនិយម

**វិញ្ញាណនិយម** () នៅសម័យមុនព្រហ្មញ្ញសាសនានិងព្រះពុទ្ធសាសនាលាតឥទ្ធិពលមកលើប្រទេសខ្មែរពលរដ្ឋនៅទឹកដីឥណ្ឌូចិន ប្រកាន់យក ជំនឿមួយហៅថា ជំនឿវិញ្ញាណនិយម  ឬជំនឿអារក្សអ្នកតា  គឺការមានជំនឿ លើវិញ្ញាណក្ខន្ខ័ សក្តិសិទ្ធិ រក្សាទឹកដីព្រៃភ្នំនិងជីវិតមនុស្សសត្វ។ នៅក្នុងជំនឿនេះ គ្មានព្រះអាទិទេព ឬព្រះពុទ្ធទេ មានតែវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធ សក្តិសិទ្ធិ រក្សាលោក ដូចជា អ្នកតា (អ្នករក្សាព្រៃភ្នំនិងសត្វ ដែលរស់នៅអាស្រ័យព្រៃភ្នំ ជាជម្រក) អារក្ស (អ្នករក្សាទឹ និងសត្វ ដែលរស់នៅ អាស្រ័យទឹក ជាជម្រក) មេមត់ (អ្នករក្សាវិន័យ និងរបៀបរៀបរយ ប្រចាំមណ្ឌលរស់នៅ) ព្រះភូមិ (អ្នករក្សាដីភូមិ ចំការដំណាំ) ជំនាងផ្ទះ (អ្នករក្សាការពារ លំនៅស្ថាន) ម្រេញគង្វាល(អ្នករក្សាកុមារ និងជនដែល មិនអាច ជួយខ្លួនឯងបាន ដូចជាអ្នកពិការ និងចាស់ជរា) ជាដើម។ ចំណែកវិញ្ញាណ ដែលបំផ្លាញលោក មាន មេធ្មប់ (ជាយមរាជ ឬជាស្តេចនៃព្រលឹងសៅម៉ាន ទាំងឡាយ) ព្រាយ អាប(ដែលជាសេនា ទាំងឡាយ របស់មេធ្មប់ ដែលមេធ្មប់ អាចបញ្ជាបានគ្រប់ពេល)។ ក្រោយមក បន្ទាប់ពីមាន ការឆ្លងវប្បធម៌ ពីប្រទេសឥណ្ឌា  ខ្មែរបានទទួលឥទ្ធិពល បន្ថែមទៀត ពីជំនឿថា មានយក្ស មានបិសាច នៅក្នុងជំនឿ វិញ្ញាណនិយម  នេះដែរ។ 

## កំណត់
## មើលផងដែរ 
* ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ
* សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ
រដ្ឋបុរីព្យូ

ពួកព្យូដែលនិយាយភាសាទីបេ-ភូមាបានចូលទៅកាន់ដងទន្លេឥរាវតីចាប់ពីយូនណានសម័យបច្ចុប្បន្ន រ.សតវត្សទី២ម.គ. និងបានបន្តដើម្បីស្ថាបនារដ្ឋបុរីទូទាំងដងទន្លេឥរាវតី។ ផ្ទះកំណើតដើមនៃព្យូត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅបឹងកុកុ-ននៅខេត្តស្ឈិងហែយ និងកានស៊ូសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ពួកព្យូធ្លាប់ជាអ្នកស្រុកដើមដំបូងបង្អស់នៃភូមាដែលពួកគេកត់ត្រាថាមាន។ កំឡុងសម័យនេះ ភូមាធ្លាប់ជាប៉ែកនៃផ្លូវជួញដូរតាមគោកពីចិនទៅឥណ្ឌា។ ការជួញដូរជាមួយឥណ្ឌាបាននាំមកនូវព្រះពុទ្ធសាសនាពីឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង។ នៅសតវត្សទី៤ ភាគច្រើននៅដងទន្លេឥរាវតីបានប្រែកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ។ ក្នុងចំណោមរដ្ឋបុរីជាច្រើន ធំបំផុតនិងសំខាន់ជាងគេបង្អស់គឺស្រីក្សេត្រ នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃព្រំទំនើប (ព្យី)។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ៦៣៨ ពួកព្យូនៃស្រីក្សេត្របានចាប់ផ្ដើមប្រតិទិនថ្មីដែលក្រោយមកទៀតបានក្លាយជាប្រតិទិនភូមានេះ។

កំណត់ត្រាចិននៅសតវត្សទីប្រាំបីប្រាប់ថា រដ្ឋព្យូទាំង១៨នៅពាសពេញដងទន្លេឥរាវតី និងពិពណ៌នាថាព្យូជាមនុស្សមានមនុស្សធម៌និងសន្តិភាពទៅកាន់អ្នកដែលឈ្លោះគ្នាដែលគេមិនបានស្គាល់ច្បាស់និងអ្នកដែលស្លៀកពាក់កប្បាសសូត្រជំនួសឱ្យសូត្រពិតដូច្នេះពួកគេនឹងមិនបានសម្លាប់ដង្កូវនាងឡើយ។ កំណត់ត្រារបស់ចិនក៏រាយការណ៍ថាពួកព្យូបានចេះរបៀបដើម្បីធ្វើការគណនាខាងតារាសាស្ត្រ និងថាក្មេងប្រុសៗព្យូជាច្រើនបានចូលទៅក្នុងជីវភាពបព្វជិតនៅអាយុប្រាំពីរទៅ២០ឆ្នាំ។

វាធ្លាប់ជាអរិយធម៌ដែលបានបន្តយូរហើយដែលបានបន្តជិតមួយសហវត្សមកដល់ដើមសតវត្សទី៩រហូតក្រុមនៃ *ពួកអ្នកជិះសេះលឿន*មួយ មកពីភាគខាងជើង ពួក*ម៉្រានម៉ា* (ពួកភូមា) បានចូលមកដងទន្លេឥរាវតី។ នៅដើមសតវត្សទី៩ ពួករដ្ឋបុរីព្យូនៃភូមាលើបានស្ថិតនៅក្រោមការវាយប្រហារឥតឈប់ឈរដោយនគរណានចោស្ថិតនៅយូនណានសម័យបច្ចុប្បន្ន។ នៅឆ្នាំ៨៣២ ពួកណានចោបានលួចប្លន់បំផ្លិចបំផ្លាញ ក្រោយមកហឹលីនជី ដែលបានដណ្ដើមបានព្រំជារដ្ឋបុរីព្យូសំខាន់។ ការលុកលុយរបស់ណានចោមួយបន្តទៀតនៅឆ្នាំ៨៣៥ បានបំផ្លិចបំផ្លាញពួករដ្ឋបុរីព្យូបន្ថែមទៀតនៅភូមាលើ។ គ្រានោះ ការតាំងលំនៅព្យូជាច្រើនបាននៅសេសសល់នៅភូមាលើរហូតដំណល់នៃអធិរាជាណាចក្របាកាននៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១១ ពួកព្យូបន្តិចម្ដងៗត្រូវបានស្រូបចូលទៅជាព្រះរាជាណាចក្របាកានភូមាដែលលាតសន្ធឹងនៅក្នុងបួនសតវត្សបន្ទាប់ទៀត។ ភាសាព្យូនៅតែមានអត្ថិភាពរហូតមកដល់ចុងសតវត្សទី១២។ នៅសតវត្សទី១៣ ពួកព្យូបានទទួលយកជាតិពន្ធុភាពភូមា។ ប្រវត្តិ/ព្រេងនិទាននៃពួកព្យូក៏បានរួមចំណែកនឹងរឿង រឺ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃពួកជនជាតិភូមាដែរ។
Go-Tōbun no Hanayome

**ក្រមុំជាកូនភ្លោះទាំងប្រាំ** (, ) គឺជាសៀវភៅគំនូរជីវចលជប៉ុន សរសេរនិងភាពដោយ នេហ្គី ហារុបា រឿងនេះបានបោះពុម្ពផ្សាយជាប្រចាំវគ្គក្នុងទស្សនាវដ្តីស្យូណិនមែហ្គាហ្ស៊ីនប្រចាំសប្តាហ៍ បណ្តាញរបស់ក្រុមហ៊ុន​បោះពុម្ពផ្សាយកូដាន់ស្យាក់ ចាប់តាំងពីខែសីហាឆ្នាំ ២០១៧ រហូតដល់ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០២០ សាច់រឿងក្នុងតុក្កតានេះមានន័យថាជីវិត​ប្រចាំថ្ងៃរបស់សិស្ស​វិទ្យាល័យ​ ហ្វ៊ុថារ៉ូ អ៊ុអេស៊ុហ្គិ អ្នកដែលត្រូវបានគេថាជួលអោយជាអ្នកគ្រូបង្រៀនផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ត្រកូលក្រមុំកូនភ្លោះជាប់គ្នា ៥ នាក់ ដូចជា អ៊ីឈីកា​, នីណុ, មីគុ, យ៉ុត្ស៊ឹបា និង​ អ៊ីត្ស៊ឹគិ​ ណាហ្គាណុ ដែលមានចំណាត់ថ្នាក់​មិនល្អ នៅវគ្គចាប់ផ្តើមរឿង មានការបញ្ជាក់ថាហ៊្វុថារ៉ូនឹងរៀបការជាមួយក្រមុំត្រកូលណាហ្គាណុកូនភ្លោះ ៥ នាក់ ប៉ុន្តែនៅតែមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់ក្រមុំរហូតដល់ក្នុងវគ្គបញ្ចប់របស់រឿង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តុក្កតាជប៉ុន
អេសខេអេថដឹអ៊ីនហ្វីនីធី

គឺជាគំនូរជីវជលអានីមេជប៉ុន​ ផលិតនិងចលនាដោយបូនស៍ (Bones) ដែលបានចាក់ផ្សាយចាប់ពីខែមករាដល់ខែមេសាឆ្នាំ ២០២១។​

## ឯកសារយោង
ភ្លេងជាតិសហភាព​សូវៀត

**ភ្លេងជាតិសហភាព​សូវៀត** () គឺជាភ្លេងជាតិផ្លូវការរបស់សហភាព​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត​បានប្រកាសប្រើប្រាស់ផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១៥ មីនា ១៩៤៤ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២

## ទំនុកច្រៀង 
### ឆ្នាំ 1944 
### ឆ្នាំ 1977 
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិអតីតប្រទេស
ព្រឹត្តិការណ៍ ៦ តុលា

**ព្រឹត្តិការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅថ្ងៃទី ៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៦** ឬពាក្យមិនច្បាស់ **ព្រឹត្តិការណ៍ ៦ តុលា** () គឺជាការបង្ក្រាបដោយហិង្សាដល់ជីវិតរបស់ប៉ូលិសនិងការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់ប្រជាជនរបស់កម្លាំងយោធាពាក់កណ្តាលនិងអ្នកស្តាំនិយមនិងអ្នកតវ៉ាឆ្វេងនិយមក្នុងហើយនៅមុខសាកលវិទ្យាល័យធម្មសាស្ត្រ ថាព្រះចន្ទ្រ និងស្នាមហ្លួង គឺជាការបិទការតវ៉ាការចលនាដើរក្បួននិងកាន់កាប់តំបន់សាកលវិទ្យាល័យធម្មសាស្ត្ររបស់និស្សិត ពលកម្មនិងអ្នកតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការវិលត្រឡប់មកប្រទេសវិញរបស់សេនាប្រមុខ ថ្នម​ កិត្តិខ្ចរ អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅថ្ងៃទី ៦ ខែតុលា ប៉ូលីសប្រើអាវុធសង្គ្រាមដើម្បីបង្ក្រាបបាតុកម្ម អមដោយក្រុមស្ដាំនិយមដែលដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់ប្រជាជនក្នុងលក្ខណៈសហការជាមួយប៉ូលីស ជាបណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់និងរបួស ស្ថិតិបានរកឃើញអ្នកស្លាប់ចំនួន ៤៥ នាក់ដែលមានការធ្វើកោសល្យវិច័យ មូលហេតុនៃការស្លាប់ត្រូវបានគេបាញ់ដោយកាំភ្លើង រង​ការ​វាយ​ដំ នឹងដុត ប៉ុន្តែស្ថិតិក្រៅផ្លូវការពីមូលនិធិប៉ាន់ស្មានថាមនុស្សជាង ១០០ នាក់បានស្លាប់

បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ ១៤​ តុលា​ (ឆ្នាំ ១៩៧៣) ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលយោធាអស់អំណាច​ ប្រទេសមានបរិយាកាសនៃសេរីភាព ហើយកើតការរីកចម្រើនរបស់គំនិតរបស់ក្រុមឆ្វេងនិយម ក៏ដូចជាការតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់របស់កម្មករនិងកសិករ រួមជាមួយអស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ ក្រុមអ្នកស្ដាំនិយមផ្សេងៗ ដែលមានការព្រួយបារម្ភជាមួយជ័យជំនះរបស់កុម្មុយនិស្តនៅប្រទេសជិតខាង ប្រើវិធីសាស្រ្តយាយីចលនាក្បួនការអ្នកឆ្វេងនិយមរហូតដល់មានការស្លាប់ជាច្រើន ទន្ទឹមនឹងនេះ មានក្រុមកងទ័ពយ៉ាងហោចណាស់សពីរក្រុមព្យាយាមរៀបចំផែនការរដ្ឋប្រហារមួយទៀត ម្ខាងប្រើវិធីមួយប្រើវិធីនាំមក​ "បីចណ្ឌរាជ" (สามทรราช) បានត្រលប់ទៅប្រទេសវិញសង្ឃឹមថាស្ថានការណ៍កើនឡើង ថ្ងៃទី ១៩ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៧៦ សេនាប្រមុខ ថ្នម​ កិត្តិខ្ចរ ត្រលប់ទៅប្រទេសវិញ និងបួសជាភិក្សុនៅវត្តបួរនិវេសវិហារដោយមានព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយូហួនិងសម្តេចព្រះរាជិនីស្តេចមកទស្សនានិស្សិតតាំងទីលំនៅការតវ៉ានៅស្មាមហ្លួង និងផ្លាស់ទី​ទៅសាកលវិទ្យាល័យធម្មសាត្រ វិទ្យាខេត្តថាព្រះច័ន្ទ្រ ចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា នៅថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា និស្សិតរៀបចំការសម្តែងចំអកការសម្លាប់កម្មករអ្នកឆ្វេងនិយមនៅខេត្តនគរបឋម ថ្ងៃទី ៥​ ខែតុលា មានការផ្សាយព័ត៌មានការសម្ដែងសកម្មភាពបែបនេះ ដោយមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្រុមស្តាំនិយម​ចុះថាបុគ្គលដែលត្រូវព្យួរកនោះមានមុខស្រដៀងនឹងសម្តេចព្រះឱរសាធិរាជ។ ស្យាមមកុដរាជកុមារ​ ជាលទ្ធផលអោយយោធាពាក់កណ្តាលដែលខឹងមកការជួបជុំគ្នាក្រៅសាកលវិទ្យាល័យនៅល្ងាចនោះ ក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្រុមស្ដាំនិយមដែលបង្កឱ្យមានការស្អប់ខ្ពើមជាបន្ត មានអ្នកតវ៉ានៅសាកលវិទ្យាល័យប្រហែល ៤,០០០​​ នាក់ ហើយមានប៉ូលីសនិងមនុស្សព័ទ្ធជុំវិញប្រហែល ៨,០០០​​ នាក់

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រឹត្តិការណ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការសម្លាប់រង្គាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបង្ក្រាបនយោបាយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការតវ៉ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការសម្លាប់រង្គាលនៅសាលា
សហភាពភូមា (១៩៤៨–១៩៦២)

**សហភាពភូមា** (ភាសាភូមា៖ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်‌) គឺជាសម័យកាលរយៈពេលដប់បួនឆ្នាំ (១៩៤៨–១៩៦២) ក្រោយពីប្រទេសភូមាបានប្រកាសឯករាជ្យពីអាណានិគមអង់គ្លេស។ នៅក្នុងសម័យកាលនេះ ប្រទេសភូមាត្រូវប្រឈមនឹងកុបកម្មកុម្មុយនិស្តនិយមជាច្រើនដោយភាគច្រើនផ្តើមឡើងដោយបក្សកុម្មុយនិស្តភូមា (ទង់ស) ដឹកនាំដោយថន ធុន, បក្សកុម្មុយនិស្តទង់ក្រហមដឹកនាំដោយតាកឃីន ស៊ូ, អង្គការប្រជាជនស្ម័គ្រចិត្ត និងអង្គការនយោបាយជាច្រើនទៀត។ល។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
តំបន់ទីជនបទនៃភូមិភាគខាងជើងប្រទេសភូមាត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់កងកម្លាំងគួមីនតាងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលចិនបានបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩។ ស្ថានភាពនយោបាយកាន់តែមានភាពច្របូកច្របល់ឡើងនៅក្នុងសភាភូមារហូតដល់ដំណាក់កាលដែលលោកអ៊ូ នូ (ប្រធានដឹកនាំសម្ព័ន្ធសេរីភាពប្រជាជនប្រឆាំងលទ្ធិហ្វាស៊ីស) ត្រូវបានគេរួមបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្តចេញប៉ុន្តែលោកបានគេចខ្លួនពីការដកអំណាចដោយសារតែមានការគាំទ្រពីក្រុមរណសិរ្សរួបរួមជាតិ ដែលត្រូវបានគេជឿថាមានសមាជិកខ្លះជា"អ្នកនយោបាយកុម្មុយនិស្តសម្ងាត់"។

អ្នកមូលវិវដ្តនៅក្នុងជួរយោធាបានមើលឃើញរឿងទាំងនេះថាជា"ការគំរាមកំហែង"របស់បក្សកុម្មុយនិស្តភូមាដោយការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ៊ូនូតាមរយៈរណសិរ្សរួបរួមជាតិប៉ុន្តែចុងក្រោយ អ៊ូនូបាន'អញ្ជើញ'អគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពលោកឧត្តមសេនីយ៍នេវីនឱ្យឡើងដឹកនាំប្រទេស។ បន្ទាប់ពីយោធាបានឡើងកាន់កាប់ប្រទេស អ្នកគាំទ្រកុម្មុយនិស្តប្រមាណជាង ៤០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដែលក្នុងនោះមាន ១៥៣ នាក់ត្រូវបាននិរទេសទៅកាន់កោះកូកូសនៅឯសមុទ្រអង់ដាម៉ង់។ ក្នុងចំណោមពួកគេទាំងនោះគឺមានមេដឹកនាំរណសិរ្សរួបរួមជាតិឈ្មោះអ៊ុងថាន់ដែលត្រូវជាបងប្រុសរបស់លោកអ៊ុងសាន។ សារព័ត៌មានមួយចំនួនក៏ត្រូវបានបិទផងដែរ។

រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរបស់នេវីនបានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍នយោបាយមានស្ថិរភាពវិញនិងថែមទាំងបានបើកផ្លូវសម្រាប់ឱ្យអ៊ូនូចូលមកបម្រើការក្នុងឆាកនយោបាយម្តងទៀតផងដែរជាមួយគណបក្សនយោបាយថ្មីឈ្មោះថាគណបក្សសហភាព។ មិនយូរប៉ុន្មាន វិបត្តិជម្លោះនយោបាយក៏ត្រឡប់មកវិញដោយលើកនេះគឺបង្កឡើងដោយចលនាបះបោរសហព័ន្ធសាន។

លោកឧត្តមសេនីយ៍នេវីនបានបង្ក្រាបចលនាបះបោរនោះបានដោយជោគជ័យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦២ នេវីនបានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលចេញពីអំណាចនិងចាប់ឃុំខ្លួនមេដឹកនាំស៊ីវិលជាន់ខ្ពស់ដែលរួមមានទាំងលោកអ៊ូនូផងដែរ។ នេវីនបានប្រកាសប្រែប្រទេសភូមាមកជារដ្ឋសង្គមនិយមដោយស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍សហភាពដែលមានមន្ត្រីយោធាកំពូលៗជាសមាជិក។

## មើលផងដែរ
* សម្ព័ន្ធសេរីភាពប្រជាជនប្រឆាំងលទ្ធិហ្វាស៊ីស

## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្ត្រមីយ៉ាន់ម៉ា (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រភូមាតាមសម័យកាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងសតវត្សទី២០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គនយោបាយក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់
ស៊ូហារតូ

លោក **ស៊ូហារតូ** (ភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី៖ Suharto "", ៨ មិថុនា ១៩២១ – ២៧ មករា ២០០៨) គឺជាមន្ត្រី​យោធា​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​អ្នក​នយោបាយម្នាក់ដែលបានបម្រើប្រធានាធិបតីទីពីរនៃប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។ ស៊ូហារតូបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីបន្ទាប់ពីបានផ្តួលរំលំលោកស៊ូការណូនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ហើយបានលាលែងពីតំណែងនេះវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ ដោយលោកបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចអស់រយៈពេល ៣១ ឆ្នាំ។ ដោយហេតុនេះហើយទើបបានជាបស្ចឹមលោកតែងតែសម្តៅលើលោកថាជា"មេផ្តាច់ការ"។

មុនពេលក្លាយជាប្រធានាធិបតី ស៊ូហាតូគឺជាមេដឹកនាំយោធាក្នុងសម័យអាណានិគមជប៉ុននិងហុល្លង់ហើយបានបន្តរហូតដល់ទទួលបានឋានៈជាឧត្តមសេនីយ៍ឯក។ ស៊ូហាតូមានសកម្មភាពប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងលើបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូណេស៊ី។ លោកបានឡើងកាន់កាប់តំណែងប្រធានាធិបតីបន្តពីលោកស៊ូការណូនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ ហើយបានលាលែងពីតំណែងវិញនៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៨ បន្ទាប់ពីមានចលនាបះបោរនិងបាតុកម្មដោយសំណាក់និស្សិតនិងប្រជាពលរដ្ឋទាក់ទងនឹងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ីឆ្នាំ១៩៩៧។ លោកស៊ូហារតូបានទទួលមរណភាពនៅខែមករា ឆ្នាំ២០០៨។

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី
បាយសាច់ជ្រូក

**បាយសាច់ជ្រូក**  គឺជាបាយនិងសាច់ជ្រូករបស់ខ្មែរ។ ជាទូទៅវាត្រូវបានគេប្រើជាអាហារពេលព្រឹក។

គ្រឿងផ្សំបាយសាច់ជ្រូកគឺជា៖ 

* ប្រឡាក់សាច់ជ្រូកដែលបានកាត់ហើយជាបន្ទះជាមួយនឹង
* ស្ករត្នោត​ 
* ខ្ទឹម​ 
* ខ្ទិះដូង​ 
* ទឹកត្រី។ 

## របៀបរៀបចំ
ដួសបាយដាក់ចានរាបហើយនៅចំហៀង ជាមួួយនឹងសាច់ជ្រូកនៅម្ខាងទៀត។ បន្ទាប់មកដាក់ខ្ទឹមបំពងរោយពីលើបាយនិងសាច់ជ្រូកដោយមានជ្រក់ត្រសក់និងមើមឆៃថាវនៅជាមួយ។   

បាយសាច់ជ្រូកត្រូវបានធ្វេីឡេីងពីសាច់ជ្រូកដែលប្រលាក់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទឹមស ខ្ទិះដូង និងទឹកត្រី។ ការប្រឡាក់សាច់ជ្រូកគឺអាស្រ័យទៅតាមតំបន់។ បាយសាច់ជ្រូកត្រូវបានគេបរិភោគជាមួយទឹកស៊ុបមាន់ហេីយក្នុងទឹកស៊ុបនោះគេដាក់ឆៃថាវនិងរោយស្លឹកខ្ទឹម។ បាយសាច់ជ្រូកជាទូទៅគេតែងតែយកសាច់ជ្រូកទៅអាំងនៅលេីភ្លេីងធ្យូងក្តៅៗ។ នេះជាប្រភេទអាហារពេលព្រឹករបស់ប្រទេសកម្ពុជា។

## ឯកសារយោង 
 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ឈៀង កៃសេក

**ឈៀង កៃសេក** (៣១ តុលា ១៨៨៧ – ៥ មេសា ១៩៧៥), ស្គាល់ផងដែរថាជា **ឈៀង ឈុងឈេង** (, ជៀង ចុងចឺង) និងតួអក្សររ៉ូម៉ាំងតាមរយៈភាសាចិនកុកងឺជា ឈៀង ឈីស៊ឺ និង​ ជៀង ជៀស៊ឺ () ជាអ្នកនយោបាយជាតិនិយម មេដឹកនាំបដិវត្តន៍និងយោធាដែលបានបម្រើការជាមេដឹកនាំរបស់សាធារណរដ្ឋចិនពីឆ្នាំ ១៩២៨ ដំបូងនៅចិនដីគោករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៩ ហើយបន្ទាប់មកនៅតៃវ៉ាន់ រហូតដល់គាត់ស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៩៧៥ គាត់គឺជាប្រធានាធិបតីរបស់សាធារណរដ្ឋចិនទីមួយ បម្រើសម្រាប់ ៥ អាណត្តិដំបូង

កើត​នៅខេត្តឈេគៀង (ចឺជៀង) ឈៀងជាសមាជិករបស់គួមីនតាំង​និងអនុសេនីយ៍ឯករបស់ស៊ុន យ៉ាតសេន ក្នុងបដិវត្តន៍ដើម្បីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលប៉េយ៉ាងនិងបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឡើងវិញ​ ដោយមានជំនួយពីសូវៀតនិងបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ឈៀងបានរៀបចំកងទ័ពសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលជាតិនិយមកាំងតុនរបស់ស៊ុន យ៉ាតសេន​​ និងជាដឹកនាំសាលាយោធាវ៉ាមប៉ៅ (ដែលគាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឧត្តមសេនីយ៍ (Generalissimo))​ គាត់បានដឹកនាំបេសកកម្មខាងជើងពីឆ្នាំ ១៩២៦ ដល់ ១៩២៨ មុនពេលយកឈ្នះក្រុមចម្រុះនៃអ្នកចម្បាំងនិងការបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឡើងវិញក្រោមរដ្ឋាភិបាលជាតិនិយមថ្មី។​​ ផ្លូវកណ្តាលឆ្លងកាត់បេសកកម្មខាងជើង សម្ព័ន្ធភាពគួមីនតាំង-បក្សកុម្មុយនិស្តចិនបានបែកបាក់និងបោសសំអាតពួកកុម្មុយនិស្តរបស់ឈៀងនៅខាងក្នុងគណបក្ស​ បង្កសង្គ្រាមស៊ីវិលជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ទីបំផុតគាត់បានបាត់បង់នៅឆ្នាំ ១៩៤៩

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយចិន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីសាធារណរដ្ឋចិន
ម៉ម ណៃ

**លោកម៉មណៃ**( ប្រើផងដែរអក្ខរាវិរុទ្ធ មុំ Nei គេស្គាល់ផងដែរនៅក្រោម ឈ្មោះក្លែងក្លាយ សមមិត្តចាន់ ។ ខ 1934 , កំពង់ធំ , បារាំងឥណ្ឌូចិន ) កម៉េងហុកម៉េងហុកម៉េងម៉ុន លោកម៉មអំណត់បានធ្វើកសិណសាក្សីនៅអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជានៅថ្ងៃទី 14 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2009 ។ លោកបានបដិសេធមិនធ្វើដំណើរទៅសួរចម្លើយនិងធ្វើទារុណកម្មរបបខ្មែរក្រហមទេ។.

## ជីវប្រវត្តិ 
លោក ម៉ម ណៃ ហៅ​ មិត្ត​ ចាន់។​ លោក​មាន​សញ្ញាបត្រ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ធម្មជាតិ​ពី​វិទ្យាស្ថាន​គរុកោសល្យ​។ លោក​ជា​គ្រូ​ជីវវិទ្យា​រហូត​ដល់​​ឆ្នាំ​១៩៥៨​ ដែល​លោក​ក្លាយ​ជា​នាយក​វិទ្យាល័យ​បល្លង្ក​ ខេត្តកំពង់ធំ​។ លោក​បាន​ជួប​លោក ឌុច ដែល​ធ្វើ​គ្រូប​ង្រៀន​នៅ​កំពង់ធំ​ដែរ។​ លោក​ត្រូវ​ផ្លាស់​មក​ធ្វើ​ការ​នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​គរុកោសល្យ​។​ នៅ​ខែ​តុលា​ឆ្នាំ​១៩៦៧ លោក​ត្រូវ​ចាប់​ខ្លួន​។ លោក​ត្រូវ​ដោះ​លែង​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩និង​ចូល​រួម​បដិវត្តន៍​ជាមួយ​អ្នក​រួម​ពន្ធនាគារ​ជាមួយ​គ្នា​ គឺ លោក ឌុច។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ មិត្ត ចាន់​ ទទួល​បន្ទុក​ការ​សួរ​ចម្លើយ​នៅ​ម១៣។ ក្រោយ​១៧​មេសា​១៩៧៥​លោក​ជា​សន្តិបាល​ធ្វើ​ការ​នៅ​ស២១ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​សួរ​ចម្លើយ។ ក្រុម​របស់​របស់លោក​មាន​៣ គឺ ក្រុម​អង្កៀម, ក្រុម​ស្លូត និង ក្រុម​កាច។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៤​និង​១៩៩៦ លោក​ត្រូវ​តែង​តាំង​ជា​ប្រធាន​គុក​នៅ​តំបន់​រំដោះ​ដោយ​លោក​ សុន សេន។ លោក​បាន​បាត់​ខ្លួន​ ក្រោយ​ការ​ចាប់ខ្លួន​លោក​ ឌុច។​ 

នៅ​​ខែ​​កក្កដាឆ្នាំ​២០០៩​​ ​លោក ​ម៉ម​ ណៃ ​ត្រូវ​អញ្ជើញ​ធ្វើ​ជា​សាក្សី​ក្នុង​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម។​ ​ប៉ុន្តែ ​អង្គសវនាការ​ត្រូវ​បាន​ផ្អាក​ទៅ​វិញ​ភ្លាមៗ​ បន្ទាប់​ពីលោក François Roux​ ​មេធាវី​ការពារលោក ​ឌុច ​លើក​ឡើង​ពី​ក្តី​បារម្ភ​ខ្លាច​លោក ​ម៉ម​ ណៃ​ ត្រូវ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ពី​សហឧក្រិដ្ឋកម្ម​រួម​ជា​មួយ​នឹងលោក ​ឌុច ​ស្រប​តាម​សម្នើ​​របស់​សហ​ព្រះរាជអាជ្ញា។ លោក ឌុច បាន​ជំរុញ​លោក ម៉ម​ ណៃ​ ឲ្យ​និយាយ​ការ​ពិត​។ លោក ម៉ម ណៃ ក៏បាន​សុំ​ទោស​ចំពោះ​ជនរង​គ្រោះ​ដែល​បាន​ស្លាប់ក្នុង​អំឡុង​ពេល​គ្រប់គ្រង​របស់​គាត់​នៅ​គុក​ទួល​ស្លែង។​
កាតាកាណា

**កាតាកាណា**​​​ () គឺជាតួអក្សរសម្រាប់សំឡេងជាភាសាជប៉ុនមួយប្រភេទ និងអាចត្រូវបានសរសេរជំនួសសំឡេងជាភាសាបរទេសដូច​គ្នា អក្សរកាតាកាណាបានទទួលការសរសេរភាសាអៃនុដែលគឺជាភាសារបស់ជនជាតិភាគតិចនៅភាគខាងជើងរបស់កោះហុកកៃដូ

## ការប្រើ 
អក្សរកាតាកាណាមាននិមិត្តសញ្ញា ​48 តួ​ ក្នុងយុគសម័យដើមស្គាល់ដោយឈ្មោះ​ ការសរសេររបស់ប្រុស កាតាកាណាប្រើនិងពាក្យខ្ចីដែលមិនបានមកពីភាសាចិនជាភាគច្រើន រួមទាំងការធ្វើត្រាប់តាមសំឡេង ឈ្មោះពីភាសាផ្សេង ការសរសេរតាមទូរលេខ និងការបន្លិចពាក្យ (វិធីដូចគ្នានឹងការប្រើអក្សរធំជាភាសាអង់គ្លេស។) មុន​ពេលនោះពាក្យខ្ចីទាំងអស់សរសេរជាមួយអក្សរកាន់ជិ ត្រូវបានប្រើក្នុងករណីជាច្រើន គឺ

* ធ្លាប់សរសេរពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាបរទេស ឈ្មោះជនជាតិបរទេស និងឈ្មោះកន្លែងនៅបរទេសដែលជាអសាធារណនាម ដូចជា ホテル (ហូតេរុ ឬ Hotel)
* ប្រើសរសេរពាក្យដែលធ្វើត្រាប់តាមសំឡេងនៅក្នុងធម្មជាតិ ដូចជា ワン ワン (វ៉ាំង វ៉ាំង សំឡេងព្រុសរបស់ឆ្កែ)
* ប្រើសរសេរឈ្មោះជប៉ុន (和名) របស់សត្វនិងរ៉ែ ដូចជា カルシウム (ការូស៊ីអ៊ុមុ ឬ កាល់ស្យូម)
* ប្រើក្នុងឯកសារមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 (ប្រើរួមជាមួយតួអក្សរកាន់ជិ)
* ប្រើក្នុងទូរលេខ និងប្រព័ន្ធ​កុំព្យូទ័រនៅមុនខែសីហាឆ្នាំ 1988 ដែលប្រព័ន្ធតួអក្សរពហុបៃមិនទាន់ត្រូវបានប្រើទេ (ដូចជា យូនីកូដ)

## ប្រភព 
thumb|left|ប្រភពដើមរបស់កាតាកាណាពីអក្សរចិន តួអក្សរកាតាកាណាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅយុគសម័យហេអាំង ដកស្រង់ចេញពីផ្នែកមួយរបស់តួអក្សរកាន់ជិដែលបង្កើតឡើងពីអក្សរចិនដែលប្រើដោយព្រះភិក្ខុដើម្បីបង្ហាញការបញ្ចេញសំឡេងអក្សរចិនដែលត្រឹមត្រូវប្រហែលឆ្នាំ 857 ពេល​ចាប់ផ្តើមមាននិមិត្តសញ្ញាជាច្រើនដែលបង្ហាញសំឡេងដូចគ្នា ប៉ុន្តែយូរ ៗ ទៅ អក្សរត្រូវបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងប្រហែលឆ្នាំ 1357 មាននិមិត្តសញ្ញា 1 តួ ក្នុង 1 ព្យាង្គតែប៉ុណ្ណោះ ពាក្យថា កាតាកាណា មានន័យថាអក្សរព្យាង្គដែលគឺជាផ្នែក (របស់កាន់ជិ)

## តារាងកាតាកាណា 
1 យុគសម័យមេជីដំបូងបានស្នើឱ្យប្រើអក្សរកាតាកាណា 20x20ភីកសែល​ 20x20ភីកសែល 20x20ភីកសែល ប៉ុន្តែការផ្តល់ជូនបានធ្លាក់ចុះ

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាជប៉ុន
ដឹខារភេនធ័រ

ក្រុមចម្រៀង **ដឹខារភេនធ័រ** (The Carpenters) ក្រុមតន្រ្តីមួយនៅ Downey សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩

សមាជិកគឺ Richard Carpenter និង Karen Carpenter ។

## អាល់ប៊ុម 
* *Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមតន្ត្រីអាមេរិក
មីន អ៊ុងឡាំង​

**មីន អ៊ុងឡាំង** (ភាសាភូមា៖ မင်းအောင်လှိုင်, កើតថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៦) គឺជាឧត្តមសេនីយ៍យោធាភូមាមួយរូបដែលបានដឹកនាំគ្រប់គ្រងប្រទេសមីយ៉ានម៉ាក្រោមមុខតំណែងផ្សេងៗចាប់តាំងពីបានឡើងក្ដោបអំណាចនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១ មក។ គិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ លោកបានដឹកនាំទ័ពមទរ (កម្លាំងប្រដាប់អាវុធមីយ៉ាន់ម៉ា) ក្នុងនាមជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃសេវាកម្មការពារជាតិ។ ក្រោយឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ លោកអ៊ុងឡាំងបានបម្រើការជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបាលរដ្ឋ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីមីយ៉ាន់ម៉ារហូតដល់ឆ្នាំ២០២៥ ហើយបច្ចុប្បន្នជាសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ និងសន្តិសុខអនុវត្តអំណាចប្រធានាធិបតីតាំងពីឆ្នាំ២០២៤ និងជាប្រធានគណៈកម្មការសន្តិសុខ និងសន្តិភាពរដ្ឋតាំងឆ្នាំ២០២៥។បានទទួលតួនាទីជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ីវិលនៃមីយ៉ាន់ម៉ានៅអំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២១។

លោកធ្លាប់បានបម្រើការជាអគ្គសេនាធិការចម្រុះនៃក្រសួងការពារជាតិពីឆ្នាំ២០១០ ដល់ឆ្នាំ២០១១​ និងជាសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាការពារនិងសន្តិសុខជាតិដែលដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតីមីយ៉ាន់ម៉ា។

## កំណត់សម្គាល់
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧត្តមសេនីយ៍ភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលិកយោធាភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកជាតិនិយមភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបាលរដ្ឋ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីភូមា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយភូមាក្នុងសតវត្សទី២១
រពីងបំពង

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អាពីងបំពងដាក់លក់នៅផ្សារស្គន់
**រពីងបំពង** ឬ **អាពីងបំពង** គឺជាអាហារ ដ៏មានឱជារសឈ្ងុយឆ្ងាញ់ដែលមានប្រចាំតំបន់នៅ ប្រទេសកម្ពុជា ។ រពីងបំពង ជា​ស្តេច​អាហារ​សត្វល្អិត​ប្រចាំ​ទីប្រជុំជន​ស្គន់​ ជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរដែលឆ្លងកាត់ស្រុកនេះ។

នៅសម័យខ្មែរក្រហម អាពីង ជាអាហារ មួយ ដែលប្រជាជនខ្មែរតែងតែហូប នៅពេលដែលខ្វះខាតអាហារ ។ អស់​រយៈពេល​មិន​តិច​ជាង២០ឆ្នាំ​ហើយ​ទេ​ដែល​ប្រជាជន​រស់នៅ​តំបន់​នោះ​ជាច្រើន​នាក់​បាន​ក្លាយ​ខ្លួន​ជា​អាជីវករ​លក់​រពីង​បំពង​ជូន​អ្នកដំណើរ​នៅ​តាម​ដងផ្លូវ​នៅ​តាម​ចំណតរថយន្ត​ ​និង​ ​អាហារដ្ឋាន​នានា​នៅ​ទីនោះ​ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ​តាំងពី​ព្រលឹម​រហូតដល់​ព្រលប់។

ជនជាតិ​ចិន​យក​វា​ទៅ​ធ្វើ​ថ្នាំបុរាណ​ចិន​សម្រាប់​ជំនួយ​សុខភាព។

ខែធ្នូជារដូវសត្វរពីងពង ​ដូចនេះធ្វើឲ្យសត្វរពីងធាត់មានសាច់និងពងច្រើនមានរសជាតិគួរឲ្យចង់ទទួលទានបំផុតខុសពីខែផ្សេងៗទៀត ហើយតម្លៃរបស់វាក៏កើនឡើងដែរ គឺរពីងបំពងមួយក្បាលមានតម្លៃចន្លោះពី៤០០០រៀល ដល់៤៥០០រៀល។ បើខុសពីរដូវរពីងពង អាជីវករនៅទីនេាះលក់វាក្នុងតម្លៃមួយ ៣០០០រៀល ចំណែករពីងតូចៗដែលដាច់ជើងខ្លះៗសល់ពីបំពង លក់ក្នុងតម្លៃ ១០ក្បាល ១៥០០០រៀល។

សព្វថ្ងៃចំនួនសត្វរពីងកាន់តែថយចុះ ហើយចំនួនអ្នកប្រមាញ់សត្វរពីងក៏ថយចុះផងដែរដោយសារកត្តាជាច្រើន។ នៅតំបន់ ស្គន់ ស្រុកជើងព្រៃនេះសឹងតែលែងមានអ្នកដើររកសត្វរពីងនៅតាមព្រៃដូចកាលពីជាង១០ឆ្នាំមុនទៅហើយ ព្រោះដីព្រៃជាច្រើននៅទីនោះត្រូវបានកាប់ឆ្ការដំណាំ និង អភិវឌ្ឍជាលក្ខណៈឯកជន ធ្វើឲ្យជម្រកធម្មជាតិរបស់សត្វរពីងត្រូវបានទទួលរងការគំរាមកំហែងខ្លាំង។ បច្ចុប្បន្ន សត្វរពីងដែលដាក់លក់នៅស្គន់នេះភាគច្រើនត្រូវបានគេដឹកតាមរថយន្តតាក់សុីពីឈ្មួញកណ្ដាលនៅ ខេត្តកំពង់ធំ និង ខេត្តព្រះវិហារ ជំនួសវិញ។ តំបន់ដែលសម្បូរអ្នកចាប់សត្វរពីងជាងគេ គឺ ឃុំសាគ្រាម ឃុំក្រយា និង ឃុំសាមគ្គី ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង ខេត្តកំពង់ធំ។

គួរបញ្ជាក់ថា **រពីង** គឺជាពពួករន្ធកសត្វមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសត្វពីងពាងធំ មានចង្កូមខុបធ្វើរន្ធនៅក្នុងដីពទ្ធ័សរសចាក់ស្រេះភ្ជិតមាត់រន្ធ។ រពីងមានពីរប្រភេទ គឺរពីងគោមានរូបតូចសម្បុរប្រផេះ និងរពីងក្របីមានសម្បុរខ្មៅហើយមានមាឌធំជាងរពីងគោ។ រពីងរស់នៅក្នុងរន្ធដែលធ្វើដោយខ្លួនវាផង ឬរស់នៅក្នុងរន្ធក្តាមដែលបោះបង់ចោល។ វារស់នោក្នុងរន្ធបានតែខែត្រជាក់ទេ។ សម្រាប់រដូវប្រាំងវិញ វាតែងតែលាក់ខ្លួនតាមដើមឈើ ឬក្នុងគម្ពោធព្រៃ។ ដើម្បីចាប់អាពីង គេត្រូវយកចបជីករន្ធរបស់វា រួចយកឈើតូចមួយរុកឲ្យវាចេញពីក្នុងរន្ធ។ ពេលរពីងចេញមកភ្លាម គេត្រូវយកឈើសង្កត់ខ្នងវា ហើយលូកដៃចាប់ឲ្យជាប់ពីលើតែម្តង។

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ស្រីស្វាងវង្ស

**ស្រីស្វាងវង្ស** (ឡាវ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ) (១៤ កក្កដា ១៨៨៥ - ២៩ តុលា ១៩៥៩) គឺជាស្តេចនៃ នគរ ហ្លួងព្រះបាំង ហើយក្រោយមកជា ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៨ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ រហូតដល់ទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៥៩ ។ 
រូបភាពតូច|ព្រះឆាយាលក្ខណ៍ព្រះបាទស្រីស្វាងវង្ស

## ប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គជាអ្នកបានស្នងរាជ្យបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ជាស្តេច ហ្លួងព្រះបាង បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់បិតារបស់ទ្រង់នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៤។ ហ្លួងព្រះបាងគឺជាអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង។ ព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យនៅឯព្រះបរមរាជវាំងចាស់ហ្លួងព្រះបាងថ្ងៃទី ១៥ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ ហើយត្រូវបានគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៥។ ក្នុងកំឡុងពេលដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គជនជាតិបារាំងបានសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងដ៏ល្អឆើតឆាយមួយសម្រាប់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបរមរាជវាំងហ្លួងព្រះបាង សម្រាប់ការប្រើប្រាស់លំនៅដ្ឋានគង់នៅអចិន្ត្រៃយរបស់ទ្រង់។ នៅក្រោមអាណាចក្ររបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានរួបរួម ខេត្ត ហួ ផាន់ ឆ្នាំ១៩៣១ហួហ្កាង ខ្វែងជើងខ្វែង និង វៀងចន្ទន៍ ឆ្នាំ ១៩៤២ ចំប៉ាសក្ត័ និងខេត្តបលិខាំសៃឆ្នាំ ១៩៤៦

ទ្រង់គឺជាអ្នកគាំទ្រមួយជីវិតនៃការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅឡាវហើយនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ គាត់បានបដិសេធមិនសហការជាមួយអ្នកជាតិនិយមឡាវហើយទ្រង់ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅពេលដែល ឡាវអ៊ីសារ៉ា ប្រកាសប្រទេសនេះឯករាជ្យ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ ១៩៤៦ ជនជាតិបារាំងបានចូលមកគ្រប់គ្រងសាជាថ្មីម្តងទៀតហើយទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះរាជាឡើងវិញ  ។
ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា

**ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា**​​​ () គឺជាអក្សរព្យាង្គនិងអក្សរក្នុងភាសាជប៉ុន ដែលគឺជាអក្សរមួយក្នុងចំណោមតួអក្សរជប៉ុនទាំងបីដែលបានប្រើបច្ចុប្បន្ន​ (ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា, កាតាកាណា និងកាន់ជិ)។ ហ៊ីរ៉ាហ្កាណានិងកាតាកាណាគឺជាប្រព័ន្ធកាណាដែលតួអក្សរមួយតួតំណាងឱ្យសំឡេងមួយ នៅក្នុងកាណានីមួយៗវាអាចមានទាំងស្រៈនិងការប្រកប។

## ប្រភព 
អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបានអភិវឌ្ឍពីអក្សរចិន ដំបូងហៅថា *អុនណាដេ* (女手, Onnade) ឬ ដៃរបស់ស្ត្រី ព្រោះធ្លាប់សរសេរដោយស្រីជាភាគច្រើន ប្រុសនឹងសរសេរដោយប្រើកាន់ជិនិងកាតាកាណា ប្រហែលឆ្នាំ 957 អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាត្រូវបានប្រើជាទូទៅ ពាក្យថា *ហ៊ីរ៉ាហ្កាណា* មានន័យថា អក្សរព្យាង្គសាមញ្ញ ទ្រង់ទ្រាយដំបូងរបស់ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាមាននិមិត្តសញ្ញាជាច្រើនដែលបញ្ចេញសំឡេងដូច​គ្នា ប្រព័ន្ធសរសេរមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាសម្រាប់អ្នកនិពន្ធម្នាក់ៗ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានចូលមករៀបចំទ្រង់ទ្រាយនៅឆ្នាំ 1946 ដូច្នេះបានក្លាយជាអក្សរដែលប្រើសព្វថ្ងៃ

## លក្ខណៈនិងការប្រើប្រាស់ 
អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាមាន 46 តួ ហើយជារឿយៗត្រូវបានប្រើនៅចុងពាក្យ (okurigana) ក្នុងភាសាជប៉ុន ប្រើសម្រាប់ពាក្យដែលមិនមានជាអក្សរកាន់ជី ឬត្រូវបានប្រើនៅខាងចុងកិរិយាស័ព្ទឬជាជំនួយ ជាទូទៅត្រូវបានប្រើក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់កុមារ​ សៀវភៅសិក្សា និងសៀវភៅគំនូរជីវចល អក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាប្រើសម្រាប់ជាពាក្យអានសម្រាប់អក្សរកាន់ជី ដើម្បីជួយអ្នកអានបាន ដែលត្រូវបានគេហៅថា ហ៊្វុរិហ្គាណា ក្នុងកាសែតមានច្បាប់ដែលត្រូវដាក់ហ៊្វុរិហ្គាណាគូជាមួយកាន់ជិដែលដាច់ពីគ្នាទៅពីកាន់ជិដែលផ្លូវការបញ្ជាក់ថាគឺជាកាន់ជិដែលប្រើញឹកញាប់ 1,945 តួ សារព័ត៌មានភាគច្រើនមិនប្រើកាន់ជិក្រៅពីកាន់ជិក្រុមទាំងនេះទេ

នៅបច្ចុប្បន្នមានប្រព័ន្ធអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណា 2 ប្រភេទគឺ អ៊ីរ៉ុហា ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបែបចាស់​ និង​ ហ្គុជូអុង​ ហ៊ីរ៉ាហ្កាណាបែបថ្មី

## តារាងហ៊ីរ៉ាហ្កាណា 
តួអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណានិងសំឡេងអានរបស់តួអក្សរនីមួយៗ (សម្រាប់ការអានគ្រាន់តែប្រើ) ខ្លះអាចប្រើតួអក្សរហ៊ីរ៉ាហ្កាណាក្នុងការសរសេរហើយតែសមរម្យ បើសិនជា​អ្នក​ចង់សរសេរតាមសូរស័ព្ទសូម​មើល ការសរសេរតាមសូរស័ព្ទភាសាជប៉ុន

​ អក្សរ じ (*ជិ*) និង ぢ (*ជិ*) ជាបញ្ចេញសម្លេងស្រដៀងដូចគ្នា 

 អក្សរ ず (*ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ*) និង づ (*ហ្ស៊ុ, ហ្ស៊ឹ*) មានបញ្ចេញសម្លេងដូចគ្នា

 អក្សរ ゐ  (*វិ*) និង ゑ  (*វ៉េ, វ៉ិ*) ឥឡូវ​នេះមិនត្រូវបានប្រើ

 អក្សរ を នឹងបញ្ចេញសម្លេងដូច お ប៉ុន្តែអក្សរ を នឹងប្រើជាមួយពាក្យជួយ を ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងបទចម្រៀងញឹកញាប់ស្ដាប់ឮអក្សរ を ជាសម្លេង wo [វ៉ុ] ជំនួស

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាជប៉ុន
ចៅសុវណ្ណរាជ

**ចៅសុវណ្ណរាជ** ( ឡាវ : ເຈົ້າສຸວັນນະລາດ) (ថ្ងៃទី 8 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1893 - 23 មិថុនា 1960) លោកជា នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ពីឆ្នាំ ១៩៤៧ - ឆ្នាំ ១៩៤៨  លោកគឺជាកូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ុងខុង និងជាប្អូនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ភេត សារ៉ាត់រតនាវង្សា , សុវណ្ណាភូម៉ា និង ស៊ូផានុវង្ស ។ 

## ឯកសារយោង
សុវណ្ណភូមា

ចៅ**សុវណ្ណភូមា** (ສຸວັນນະພູມາ, ៧ តុលា ១៩០១ ដល់ ១០ មករា ១៩៨៤) ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាច្រើនដង (១៩៥១-១៩៥៤, ១៩៥៦-១៩៥៨, ១៩៦០ និង ១៩៦២-១៩៧៥) 

## ជីវិតដំបូង 
**សូ៊វណ្ណាភូម៉ា**ជាកូនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ប៊ុងខុង អនុស្តេចចុងក្រោយនៃ ហ្លួងព្រះបាង និងក្មួយនៃស្ដេចមួយ Sisavang វង្ស នៃប្រទេសឡាវដែលបានផ្តល់ការអប់រំបារាំងនៅ ទីក្រុងហាណូយ , ទីក្រុងប៉ារីស និង Grenoble ដែលជាកន្លែងដែលគាត់បានទទួលសញ្ញាបត្ររបស់លោកនៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្ម និង វិស្វកម្ម ។  គាត់បានត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតរបស់គាត់នៅឆ្នាំ 1931 បានរៀបការជាមួយ Aline Claire Allard ដែលជាកូនស្រីរបស់ឪពុកជនជាតិបារាំង និងម្តាយជនជាតិឡាវ ហើយបានចូលបម្រើការងារសាធារណៈនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង។

សុវណ្ណាភូមា រួមជាមួយប្អូនប្រុសព្រះអង្គម្ចាស់ ភេតសារ៉ាត ​​រតនវង្សសា (១៨៩១-១៩៥៩) និងប្អូនប្រុសពាក់កណ្តាលព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ូផានុ វង្ស (១៩០៩-១៩៩៥) ជុំវិញការបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានចូលរួមជាមួយចលនា ឡាវឥស្សរា (ឡាវសេរី) ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីប្រឆាំង។ ការកាន់កាប់របស់បារាំង និងរដ្ឋាភិបាលក្រុងវៀងចន្ទន៍បណ្តោះអាសន្ន (១៩៤៥-៤៦)។

នៅពេលដែលបារាំងចូលកាន់កាប់ឡាវវិញ សុវណ្ណាបានភៀសខ្លួនទៅនិរទេសខ្លួននៅ ទីក្រុងបាងកក ប៉ុន្តែបានត្រឡប់ទៅប្រទេសលាវវិញនៅឆ្នាំ 1949 នៅពេលដែលបារាំងចាប់ផ្តើមស្វ័យភាពឱ្យឡាវ។

Souvanna Phouma និង​ភរិយា​មាន​កូន​បួន​នាក់​ក្នុង​នោះ​មាន​នាង ​មង្គល​សុវណ្ណ​ភូមា និង​ព្រះនាង​មឿង ដែល​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​លោក Perry J. Stieglitz អនុព័ន្ធ​កិច្ចការ​វប្បធម៌​នៃ​ស្ថានទូត​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ
ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង

**ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង** ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧០៧ ជាការបំបែករដ្ឋចេញពី ព្រះរាជាណាចក្រឡានសាង ។ នៅពេលដែលនគរបានបែកបាក់គ្នា  មឿងភួន បានក្លាយជារដ្ឋដៃទន្លេហ្លួងព្រះបាង។ ព្រះរាជាណាចក្រនេះកាន់របបរាជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ សាសនាព្រះពុទ្ធ និយាយភាសាឡាវ ស្ថានភាពស្ថិតនៅក្រោមអំណាចសៀម មានរាជធានីនៅ ហ្លួងព្រះបាំង មានប្រវត្តិ ហ្លួងព្រះបាងត្រូវបានបង្កើតឡើងឆ្នាំ១៧០៧ដោយបំបែកចេញពី ព្រះរាជាណាចក្រឡានសាង សង្គ្រាមហោវពីឆ្នាំ ១៨៦៥ ដល់ ១៨៩០ សង្គ្រាមបារាំងនិងសៀមឆ្នាំ ១៨៦៥  ដល់១៨៩០ ហើយព្រះរាជាណាចក្រមួយនេះស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឆ្នាំ ១៨៩៣ ។ 
[រូបភាពតូច|ទង់ជាតិនៃ[ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាំង (១៧០៧-១៨៩៣)]]

ស្ថានកុងស៊ល បារាំង មួយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅរាជធានី ហ្លួងព្រះបង ក្នុងឆ្នាំ១៨៨។ នគរនជ្ថិតនៅក្រោមសាសេនាប្រមុខសៀម ដែលខ្លាចបារាំងគ្រោងដាក់បញ្ចូលហ្លួងព្រះបទៅជាអាណាព្យាបាទរបស់បារាំងាង។ សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​នៅ​ថ្ងៃ​ទ៧  ខែ​ឧសភា ឆ្ន១៨៨៦ រវាង​សៀម និង​បារាំង​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ករ ​គ្រប់គ្រង​របស់ ​សៀម ​លើ​ហ្លួងព្រះបាង និង​នគរ​ឡាវផ្សេងទៀតាង។  ប្រទេសបារាំងបានធ្វើបេសកកម្មនៅក្នុងតំបន់ ដោយស្វែងរកលទ្ធភាពនៃការបង្កើតទឹកដីបារាំងនៅទីនោះ។ ការវាយប្រហារបំផ្លិចបំផ្លាញជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេល សង្រ្គាហោវ ដកកងទ័ពទង់ខ្មៅ របស់ចិន ក្នុងឆ្នា១៨៨៧ បានឲ្យឃើញថាសេ្តចអ៊ុនខាំ បានស្នើសុំការការពារពីបារាំងទើបត្រូវបានទទួលយកនិងចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមីនាឆ្នាំ ១៨៨៩ ប្រឆាំងនឹងការតវ៉ារបស់សៀម។ 

បារាំង​និង​សៀម ​បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៣ ដោយ​បញ្ចប់ ​ឧប្បត្តិហេតុ​ប៉ាក់ណាម ​ពេល​បារាំង ផ្ទុយ​នឹង​ការ​សន្យា​ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ​ចំពោះចក្រភព​អង់គ្លេសនឹងបាន​ចូលទៅទីក្រុង​បាងកក ​ដោយ​នាវា​ចម្បាំង។ សៀមត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលយកឱសានវាទរបស់បារាំងដើម្បីប្រគល់ទឹកដីនៅខាងកើត ទន្លេមេគង្គ រួមទាំងកោះផង។ នេះជា អាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសឡាវ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការដោយមានរដ្ឋធានីរដ្ឋបាលផ្លាស់ប្តូរពី ហ្លួងព្រះបាង ទៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។ ទោះយ៉ាងណាហ្លួងព្រះបាងនៅតែជាអាសនៈរបស់គ្រួសាររាជវង្សដែលគ្មានអំណាចត្រឹមជាឋានៈធំ ខណៈដែលអំណាចពិតប្រាកដត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យមន្រ្តីបារាំងរួមទាំងអគ្គកុងស៊ុលនិងអគ្គកុងស៊ុល។ នៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ ១៨៩៦ បារាំងនិង ចក្រភពអង់គ្លេស បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទទួលស្គាល់ព្រំដែនរវាងបារាំងប្រទេសឡាវនិងមួយ របស់អង់គ្លេសភូមា ។ 

## ឯកសារយោង