open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិវ៉ាត់តៃ

**អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិវ៉ាត់តៃ**  គឺជាអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិមួយក្នុងចំណោម អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិមួយចំនួនក្នុងប្រទេសឡាវ និងជាច្រកទ្វារអន្តរជាតិដ៏សំខាន់របស់ប្រទេស ដែលបម្រើដល់រដ្ឋធានី វៀងច័ន្ទ ដែលមានទីតាំងនៅ 3&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ (២&nbsp;mi) នៅខាងក្រៅកណ្តាលទីក្រុង។ ស្ថានីយក្នុងស្រុកដ៏ធំមួយត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ 2018 និងតភ្ជាប់ទៅស្ថានីយអន្តរជាតិ។ មានការដំឡើង កងទ័ពអាកាសឡាវ នៅចុងម្ខាងនៃអាកាសយានដ្ឋាន។

អាកាសយានដ្ឋានស្ថិតនៅក្នុងស្រុក ស៊ីកុដតាបុង  ក្នុងទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។  ការិយាល័យកណ្តាលនៃ នាយកដ្ឋានអាកាសស៊ីវិល និងក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ឡាវ ស្ថិតនៅលើទ្រព្យសម្បត្តិអាកាសយានដ្ឋាន។   ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ឡាវ កំពុងកែសម្រួលការហោះហើរទៅកាន់ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ។ យន្តហោះដ៏ធំបំផុតដែលហោះហើរទៅកាន់ទីក្រុងវៀងច័ន្ទគឺ A330 ។ នេះ​ជា​ការ​ហោះហើរ​ដោយ ​ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ថៃ ។ យន្តហោះដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់មកទស្សនាព្រលានយន្តហោះនេះគឺ យន្តហោះ Boeing 747-400 ដឹក លោកស្រី ផាក ហ្កឺនហ្សេ ដែលពេលនោះជាប្រធានាធិបតី កូរ៉េខាងត្បូង សម្រាប់ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ 2016 ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
ផ្លូវជាតិលេខ៧

**ផ្លូវជាតិលេខ ៧** (១០០០៧) គឺជាផ្លូវជាតិមួយក្នុងចំនោម ផ្លូវជាតិ របស់ កម្ពុជា ។ ជាមួយនឹងប្រវែង 509.17&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ តភ្ជាប់ ស្គួន ជាមួយ ត្រពាំង ក្រៀល ច្រក ទ្វារ អន្តរជាតិ ជាមួយ ប្រទេស ឡាវ ។ វាជាផ្នែកមួយនៃ បណ្តាញផ្លូវហាយវេអាស៊ី និងនៃការតភ្ជាប់ផ្លូវរវាង ទីក្រុងភ្នំពេញ និង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ដោយភ្ជាប់ជាមួយ ផ្លូវលេខ 13 ក្នុងប្រទេសឡាវ ឆ្ពោះទៅភាគខាងជើងតាមដងទន្លេមេគង្គទៅកាន់ ទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ។

នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2004 វាត្រូវបានប្រកាសថា ការស្ថាបនាផ្លូវនេះឡើងវិញ ដែលត្រូវបានជួយដោយរដ្ឋាភិបាលចិន នឹងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញដោយផ្នែកដោយក្រុមហ៊ុន ក្រុមសំណង់សាងហៃ របស់ប្រទេសចិន។  ការងារសាធារណៈដែលចំណាយអស់ប្រហែល 80 លានដុល្លារអាមេរិក ត្រូវបានសម្ពោធជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ 2008។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លូវនៅកម្ពុជា
ខោង

**ខោង ប្រទេសឡាវ** គឺជា ស្រុកមួយ របស់ ខេត្តចំប៉ាសក្តិ នៅភាគនិរតីនៃ ប្រទេសឡាវ ។ ស្រុកនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសកម្ពុជានៅភាគខាងត្បូងឆ្ងាយ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ទឹកធ្លាក់ខនផាផេង និងតំបន់ សុី ផាន់ដូន (កោះចំនួន 4000)។ 

## ឯកសារយោង
ជ័យបុរី

**ជ័យបុរី**, (    ; អានថា សៃញៈប៊ូលី ) គឺជារាជធានីនៃ ខេត្ត ជ័យបុរី  ប្រទេសឡាវ ។ វាស្ថិតនៅលើ ផ្លូវលេខ 4 ដែលរួមជាមួយនឹង ផ្លូវលេខ 13 តភ្ជាប់វាទៅ ហ្លួងព្រះបាង ប្រហែល 80 គីឡូម៉ែត្រភាគឦសានតាមផ្លូវ និងទៅព្រំដែន ថៃ ឆ្លងកាត់ ជួរហ្លួងព្រះបាង នៅភាគនិរតី។ ចំណុចត្រួតពិនិត្យលិខិតឆ្លងដែនស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នោះ។ អាកាសយានដ្ឋានជ័យបុរី ស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃទីក្រុង។

រាជធានីឈរនៅលើច្រាំងទន្លេ ណាំ ហុង ដែលជាដៃទន្លេនៃ ទន្លេមេគង្គ ឆ្ពោះទៅចុងភាគខាងជើងនៃខេត្ត។ តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ថា​ជា​តំបន់​បេះដូង​សម្រាប់​ការ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​យោធា​ក្នុង ​ការ​ជួញ​ដូរ​ឈើ​ខុស​ច្បាប់ ។ 

## កន្លែងសម្គាល់ 
វត្ត សុី ប៊ុនហួង ជា​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ចំណាស់​ជាង 500 ឆ្នាំ​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ក្រុង។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា វត្តស៊ីផាន់ដូន ត្រូវបានគេកត់សំគាល់ថាជាចេតិយដែលមានរាងដូចពេជ្រ និងវត្តស៊ីសុវត្ថិវង្ស ដែលល្បីល្បាញខាងសាងសងដោយ ព្រះបាទស្រីស្វាងវង្ស ផ្ទាល់នៅលើទីតាំងអតីតប្រាសាទ។  ទីក្រុងនេះមានសារមន្ទីរ និងបណ្ណាល័យ និងចំណតឡានក្រុងចំនួនពីរ ដែលនីមួយៗមានចម្ងាយប្រហែល 2 គីឡូម៉ែត្រខាងជើង និងខាងត្បូងនៃទីក្រុងរៀងគ្នា។ 

## ឯកសារយោង
ទឹកធ្លាក់ខនផាក់ផេង

**ទឹកធ្លាក់ខនផាក់ផេង ឬ ល្បាក់ខោន** (    ) គឺជាទឹកធ្លាក់មួយស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តចំប៉ាសក្តិ តាមដងទន្លេមេគង្គភាគខាងត្បូងនៃ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យឡាវ ជិតព្រំដែនជាមួយនិង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។ មានចម្ងាយនៅ  វាគឺជាទឹកជ្រោះដែលធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។
រូបភាពតូច|ទឹកធ្លាក់ ខនប៉ាក់ផេងតាមដងទន្លេមេគង្គ ប្រទេសឡាវ
ទឹកធ្លាក់ ខនប៉ាក់ផេង ឬ ល្បាក់ខោន គឺជាទឹកធ្លាក់ដ៏ធំបំផុតនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាមូលហេតុចម្បងដែលទន្លេមេគង្គមិនអាចរុករកបានពេញលេញទៅក្នុង ប្រទេសចិន ។ ទឹកធ្លាក់នេះត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយកោះរាប់ពាន់ និងផ្លូវទឹករាប់មិនអស់ ដែលផ្តល់ឱ្យតំបន់នោះថា ស្រី ផាន់ដូន ឬ "កោះ 4,000" ។  

រូបភាពតូច| ទឹកធ្លាក់ល្បាក់ខោន

## កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរុករក 
ទឹកធ្លាក់ ល្បាក់ខោន គឺជាហេតុផលចម្បងដែលទឹក ទន្លេមេគង្គ មិនអាចធ្វើដំណើរបានពេញលេញចូលទៅក្នុងប្រទេសចិន។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី 19 ពួកអាណានិគមនិយមបារាំងបានព្យាយាមម្តងហើយម្តងទៀតដើម្បីរុករកទឹកធ្លាក់ ប៉ុន្តែការប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេបានបរាជ័យ។ ការលំបាកនេះបាននាំឱ្យមានការសាងសង់ ផ្លូវរថភ្លើងតូចចង្អៀត ដូនដេត-ដូនខន នៅលើកោះ ដូនដេត និង ដូនខន ។

## ឯកសារយោង
អនុវង្ស

**ចៅអនុវង្ស** (    ;    ) ឬ ​ឈ្មោះ​ក្នុង​រាជវង្ស **ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី៥** (    ;   (១៧៦៧ &#x2013; ១៨២៩) បានដឹកនាំការបះបោររបស់ឡាវ (១៨២៦-១៨២៨) ជាស្តេចចុងក្រោយនៃព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍ ។ ព្រះ​អង្គ​អង្គ​បាន​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨០៥ ពេល​បង​ប្រុស​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គតចៅឥន្ទវង្ស ( ថៃ:  ), *ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី៤*, ដែលបានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ពួកគេគឺ អង្គប៊ុន ឬ ព្រះចៅសិរីបុញសារ (    ;  ) *ជ័យជេស្ឋាទី៣* .  អនុវង្ស ត្រូវ​ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយលេខនៃស្តេច  របស់​ឪពុក​លោករហូតដល់ពេលថ្មីៗនេះបានរកឃើញកំណត់ត្រា​ដែល​បាន​បង្ហាញ​ថា​ឪពុក​និង​ប្អូន​ប្រុស​របស់​លោកមានឈ្មោះនៃស្តេច ដូច​គ្នា។

## សោយរាជ្យ 
[រូបភាពតូច| [វត្តសុីសាកេត|វត្តស៊ីសាកេត ក្រុងវៀងច័ន្ទ កសាង​សង់​ដោយ​ព្រះបាទ​អនុវង្សនៅឆ្នាំ១៨២៤។]]

## ឯកសារយោង
ស្រុកនៃឡាវ

**ប្រទេសឡាវ** គឺចែកចេញជា ១៧ ខេត្ត (, ខ្វែង) និង ១ អាណាខេត្ត (, កំផែងនគរ) ឬ សាលារាជធានី (ນະຄອນຫລວງ , នគរហ្លួង *ណាខនហ្លួង* ) ។ លើសពីនេះ តំបន់រដ្ឋបាលពិសេសចំនួន 1 (តំបន់ខណ្ឌ ខេត្តពិសេស ) មាននៅចន្លោះឆ្នាំ 1994 និង 2006 នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ចូលឡើងវិញទៅក្នុងខេត្តជុំវិញរ (ឧ. វៀងច័ន្ទ និង សៀងខ្វាង) ។ តំបន់​រដ្ឋបាល​ពិសេស​ជ័យសម្បូរណ៍ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​វិញ​ជា​ខេត្ត​ទី ១៧ ។ ខេត្តនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជាស្រុក ( ឡាវ : ເມືອງ, *មឿង* ) ហើយបន្ទាប់មកបែងចែកទៅជាភូមិ ( ឡាវ : ບ້ານ , បាន) ។

ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្រុកនៃប្រទេសឡាវ

## បញ្ជីស្រុកនៅប្រទេសឡាវ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|Districts of Laos

: **ចំណាំ** — ស្រុកនីមួយៗមានលេខកូដក្នុងវង់ក្រចកដែលបង្ហាញពីរខ្ទង់ដំបូងជាខេត្ត និងពីរខ្ទង់ចុងក្រោយជាស្រុកតំណាងឱ្យខេត្តនោះ

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី
ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល

ឧត្តមសេនីយ **ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល** កើតនៅថ្ងៃទី ២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៩០ និងរស់នៅដល់ថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧០។ ​លោកគឺជាមេដឹកនាំយោធា និងនយោបាយ របស់បារាំង ។ គាត់ជាប្រធានាធិបតី បារាំង ពីឆ្នាំ ១៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ គាត់គឺជាសមាជិកស្ថាបនិក និងជាមេដឹកនាំនៃការតស៊ូបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។

លោក ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល បានធ្វើជាប្រធាន រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង ពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ដល់ ១៩៤៦ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្កើត លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ គាត់បានចេញពីការចូលនិវត្តន៍: ដោយសារ សង្រ្គាមអាល់ហ្សេរី កំពុងកើតឡើង។ លោក​បាន​សរសេរ ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ​នៃ​ប្រទេស​បារាំង​ឡើង​វិញ ហើយ​បាន​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ទី​ប្រាំ​បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​នេះ ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ ។ គាត់ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីបារាំងនៅពេលក្រោយនៅឆ្នាំនោះ តំណែងដែលគាត់ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៦៥ និងកាន់រហូតដល់ការលាលែងពីតំណែងនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ។

រដ្ឋសភា​បាន​នាំ​លោក​ឡើង​កាន់​អំណាច​នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៥៨។ គាត់បានផ្តល់ឯករាជ្យដល់ អាល់ហ្សេរី ។ ប្រជាជនបារាំង ៩​ សែន នាក់នៅអាល់ហ្សេរី បានចាកចេញទៅប្រទេសបារាំង។ អង្គការសម្ងាត់របស់អង្គការ (OAS) បានព្យាយាមសម្លាប់គាត់។ 

បន្ទាប់ពីជម្លោះអាល់ហ្សេរី លោក ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល ចង់កែលម្អសេដ្ឋកិច្ចបារាំង និងមានគោលនយោបាយការបរទេសឯករាជ្យ។ នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​សង្កេតការណ៍​បរទេស​ហៅ​ថា «​នយោបាយ​ដ៏​អស្ចារ្យ​» ។  

នាឆ្នាំ១៩៦៦ លោកបានធ្វើដំណើរ​ទស្សនកិច្ចនៅ​កម្ពុជា។ ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ និង​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ប្រមាណ​ ២០​ម៉ឺន បាន​ទទួល​ស្វាគមន៍គាត់យ៉ាង​ធំ​សម្បើម។ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ បាន​ឈរ​លើក​បដា​ស្វាគមន៍ ស្រែក​ហោ និង​ទះ​ដៃ​អបអរ​តាម​ដងផ្លូវ​តាំង​តែ​ពី​ព្រលាន​យន្តហោះ​ភ្នំពេញ រហូត​ដល់​ព្រះបរម​រាជ​រាំង។ សុន្ទរកថា​របស់​លោក ដែល​គាំទ្រ​កម្ពុជា​ក្នុង​គោល​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត្យ​នោះ​ គឺ​អាច​ឲ្យ​កម្ពុជា​ចៀស​ពី​គ្រោះថ្នាក់​គ្រប់​យ៉ាង និង​បន្ត​ក្តីសង្ឃឹម​ទៅ​អនាគត​។ 

សេដ្ឋកិច្ច បារាំងបានកត់ត្រាអត្រាកំណើនខ្ពស់។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៤ ជា​លើក​ដំបូង​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជិត ១០០ ឆ្នាំ​ដែល GDP របស់​បារាំង​បាន​វ៉ាដាច់ ​ចក្រភព​អង់គ្លេស ។ រយៈពេលនេះនៅតែត្រូវបានគេចងចាំនៅក្នុងប្រទេសបារាំងជាមួយនឹងក្តីនឹករលឹកខ្លះថាជាកំពូលនៃ *Trente Glorieuses* ("សាមសិបឆ្នាំដ៏រុងរឿង" នៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរវាងឆ្នាំ ១៩៤៥ និង ១៩៧៤)។ 

លោក​ ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល បានទទួលមរណភាព ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ខណៈដែលកំពុងលេងបៀរ ដោយសារជំងឺដាច់ សរសៃឈាម ខួរក្បាល ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង
ស្រុកចាន់ថៈប៊ុរី

**ស្រុកចាន់ថៈប៊ុរី ឬ ចន្ទបុរី** គឺជាស្រុកមួយនៃនរគវៀងច័ន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។  

## ឯកសារយោង
ពេជ្ររតនរាជសុតា

**សម្តេចព្រះចៅភគិនីធើ ចៅហ្វាពេជ្ររតនរាជសុតា សិរិសោភាពណ្ណវត្តី** ( ប្រសូតថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩២៥ សុគតថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១) គឺជាព្រះរាជបុត្រតែមួយគត់របស់ស្តេច រជិរាវុធ នៃ ប្រទេសថៃ ។ នាងគឺជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះបាទ ភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត និងជាបងប្អូនជីដូនមួយទី៣ របស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ នៃប្រទេសកម្ពុជានៅខាងមាតា។  

ពិធីបុណ្យសពរបស់នាងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១២ នៅទីលានស្នាមហ្លួង ក្នុងទីក្រុងទេពមហានគរ។   

## ជីវប្រវត្តិ 
## សុគត 
ព្រះអង្គម្ចាស់ពេជ្ររតនា បានសុគតនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១ វេលាម៉ោង ១៦:៣៧ នាទី នៅ មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ ទីក្រុងបាងកក ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨៥ ឆ្នាំ។  

## ឯកសារយោង
ស្រុកស៊ីខូតៈបូង

**ស្រុកស៊ីខូតៈបូង ឬ ស៊ីគោតត្បូង** គឺជា ស្រុកមួយ នៃ នរគវៀងច័ន្ទន៍  ប្រទេសឡាវ ។  

## ឯកសារយោង
ស្រុកសៃសេតថា

**ស្រុកសៃសេតថា ឬ ជ័យជេដ្ឋា** គឺជា​ស្រុក​មួយ​នៃ ​នរគវៀងចន្ទន៍ ។  

## ឯកសារយោង
ស្ពឺ

រូបភាពតូច| ផ្លែ ស្ពឺ នៅលើដើមឈើ
ផ្លែ **ស្ពឺ** ឬ **ផ្លែឈើផ្កាយ** ជាប្រភេទដើមឈើដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ត្រូពិច អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ផ្លែឈើដែលមានជាតិពុលស្រាលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសប្រេស៊ីល អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ី ខាងត្បូង ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង មីក្រូនេស៊ី ផ្នែកខ្លះនៃ អាស៊ីបូព៌ា សហរដ្ឋអាមេរិក។ ដើមឈើនេះត្រូវបានដាំដុះនៅទូទាំងតំបន់ត្រូពិចនៃពិភពលោក។ 

ផ្លែឈើមានរនាំងប្លែកៗដែលរត់ចុះក្រោម។  ពេល​កាត់​ជា​ផ្នែក​កាត់​វា​ស្រដៀង​នឹង ​ផ្កាយ ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ *​ផ្លែ​ផ្កាយ* ។   ផ្លែឈើទាំងមូលអាចបរិភោគបាន ជាធម្មតាឆៅ ហើយអាចត្រូវបានចម្អិន ឬបង្កើតជា រសជាតិ ថែរក្សា តុបតែង និងទឹកផ្លែឈើ។ 

## ប្រភពដើមភូមិសាស្ត្រ 
រូបភាពតូច| ចំណិត  ស្ពឺ មាន ៧, ៦, ឬ ៥ ចំណិតធម្មតា។
ចំណុចកណ្តាលនៃភាពចម្រុះ និងជួរដើមរបស់ គឺជាតំបន់ត្រូពិច អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលវាត្រូវបានដាំដុះអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ វាត្រូវបានណែនាំទៅកាន់ អនុទ្វីបឥណ្ឌា និង ស្រីលង្កា ដោយពាណិជ្ជករ ជនជាតិ អូស្ត្រូណេសៀ រួមជាមួយនឹងពូជជនជាតិអូស្ត្រូណេ សៀ បុរាណដូចជា ដូង ឡា ងសាត ណូ នី និងសាន់ ថុ ល។  ពួក​វា​នៅ​តែ​មាន​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទាំង​នោះ និង​នៅ ​អាស៊ី​បូព៌ា និង​ទូទាំង ​អូសេអានី និង ​កោះ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ។  ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសចិន តៃវ៉ាន់ និងភាគខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ពួកវាក៏ត្រូវបានដាំដុះនៅ អាមេរិកកណ្តាល អាមេរិក ខាងត្បូង និងរដ្ឋ ហាវ៉ៃ ការាបៀន និងផ្នែកខ្លះនៃ ទ្វីបអាហ្រ្វិក ។  ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជា គ្រឿងលម្អ  ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​មាន​ហានិភ័យ​ក្លាយ​ជា ​ប្រភេទ​សត្វ​រាតត្បាត ​ក្នុង​តំបន់​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ពិភពលោក។ 

## ការពិពណ៌នា 
ផ្លែឈើមានរូបរាងស្តើង សំបកក្រមួន សំបក ពណ៌លឿងពណ៌ទឹកក្រូច និងមានសាច់ពណ៌លឿងខ្ចី ពេលទុំ។  ផ្លែស្ពឺគឺប្រហែល  មានប្រវែង និងរាងពងក្រពើ។ ជាធម្មតាវាមានរនាំងបណ្តោយដែលលេចធ្លោចំនួនប្រាំ ឬប្រាំមួយ។ នៅផ្នែកឆ្លងកាត់វាស្រដៀងនឹងផ្កាយ។ សាច់​វាគឺ​ល្អក់​ហើយ​ពណ៌​លឿង​ទៅ​លឿង។ 

## អត្ថប្រយោជន៍​ចំពោះ​សុខភាព 
គុណប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពរបស់ផ្លែស្ពឺ រួមមានការបង្កើនប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ រំញោចការបំបៅកូន ការបន្សាបជាតិពុលរាងកាយ បំបាត់បញ្ហាផ្លូវដង្ហើម ការពារស្បែក ជំនួយដល់ការសម្រកទម្ងន់ បង្កើនល្បឿនមេតាបូលីស ការពារជំងឺមហារីក បង្កើនការរំលាយអាហារ និងបង្កើតឆ្អឹងរឹងមាំ។  

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
អាកាសយានដ្ឋានជ័យបុរី

**អាកាសយានដ្ឋានជ័យបុរី ឬ អាកាសយានដ្ឋានសៃញៈប៊ូលី** គឺជាព្រលានយន្តហោះមួយនៅ ទីរួមខេត្តជ័យបុរី  ខេត្តជ័យបុរី នៃ ប្រទេសឡាវ ។

វា​ជា​ព្រលាន​យន្តហោះ​ជិត​បំផុត​ទៅ ​អាកាសយានដ្ឋាន​អន្តរជាតិវ៉ាត់តី ក្នុង​រដ្ឋធានី ​វវៀងចន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
ទំនប់​ស្ទឹងត្រែង

**ទំនប់​ស្ទឹងត្រែង** ជា​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង​នៅ​លើ ​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ក្នុង ​ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង  ​ប្រទេសកម្ពុជា ។ វា​នឹង​មាន​ទីតាំង​នៅ​លើ ​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ​ក្រោម ។ គម្រោងនេះគឺមានភាពចម្រូងចម្រាសសម្រាប់ហេតុផលជាច្រើន រួមទាំងផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានលើជលផល ក៏ដូចជាកត្តាបរិស្ថាន និងបរិស្ថានផ្សេងទៀត។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
នៅឆ្នាំ 2007 ក្រុមហ៊ុនរុស្ស៊ី ប៊ូរីយ៉ាហ្គេសស្ត្រយ (Bureyagesstroy) បានទទួលអាជ្ញាប័ណ្ណដើម្បីធ្វើការសិក្សាអំពីលទ្ធភាពលើទំនប់។  ការសិក្សាលទ្ធភាពត្រូវបានអនុវត្ត ហើយក្រុមហ៊ុនបានស្នើសុំការអនុញ្ញាតឱ្យសាងសង់ស្ថានីយ៍វារីអគ្គិសនី។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅថ្ងៃទី 9 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2009 អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់មួយត្រូវបានចុះហត្ថលេខារវាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងក្រុមហ៊ុន ឧស្សាហកម្មវៀតណាម និង ក្រុមហ៊ុន អ៊ូរបាន អ៊ិនវេសមិន ខប( IDICO ) ដើម្បីសិក្សាលទ្ធភាពថ្មីមួយលើទំនប់នេះ។  លទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិនេះមិនត្រូវបានចេញផ្សាយទេ។

នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 2020 ដោយសារក្តីបារម្ភខាងបរិស្ថាន រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបញ្ឈប់ការអភិវឌ្ឍន៍វារីអគ្គិសនីទាំងអស់នៅលើដងទន្លេមេគង្គរហូតដល់ឆ្នាំ 2030 ដោយរុញគម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងត្រែង រួមជាមួយនឹងគម្រោង ទំនប់សំបូរ របស់ប្រទេសជិតខាង។ 

## ការពិពណ៌នា 
## ផលប៉ះពាល់ 
## ធនធានបន្ថែម 
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តស្ទឹងត្រែង
ស្រុកណាសាយថង

**ស្រុកណាសាយថង** គឺជា ស្រុក ជនបទនៃ នគរហ្លួងវៀងច័ន្ទន៍  ប្រទេសឡាវ ។ 

## ឯកសារយោង
ជា​ សុភា

**ជា សុភា** (អង់គ្លេស: Chea Sophea) កើតថ្ងៃទី២៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩២ មានស្រុកកំណើតនៅភូមិជើងភ្នំ ឃុំធម្មតាអរ ស្រុកសំរោងទង ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ សព្វថ្ងៃជាអ្នកចម្រៀងផងនិងអ្នកនិពន្ធផង ប្រចាំនៅផលិតកម្ម SHARE Media ដែលកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាពនិងការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីមិត្តៗយុវវ័យ ដែលសព្វថ្ងៃលោកមានបទចម្រៀងផ្ទាល់ខ្លួន ប្រមាណជាង៥០បទរួចមកហើយ។
 

### ជីវប្រវត្តិ 
លោក **ជា សុភា** មានបងប្អូន៧នាក់ លោកចូលចិត្តសិល្បៈតាំងពីកុមារភាព ដោយលោក **ជា សុភា** មានលោកឪពុកជាអ្នកភ្លេងប្រពៃណី។ នៅពេលដែលមានកម្មវិធីប្រឡងនានាតាមភូមិ លោកតែងតែដាក់ពាក្យប្រឡងមិនដែលអាក់ខានឡើយ ប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានជោគជ័យទេ ដោយហេតុថាខ្វះខាតនិងខ្ចីបទពិសោធន៍ពេក។ លុះដល់វ័យ១៨ឆ្នាំ មុនឈានប្រឡូកក្នុងវិស័យសិល្បៈលោកមានការងារជាជាងគំនូរចម្លាក់តាមវត្តអារាមផងដែរ។ ដោយសារមានដុងសំឡេងល្អពីធម្មជាតិមកស្រាប់ និងមានការជំរុញពីគ្រួសារ-មិត្តភ័ក្រជុំវិញខ្លួន ទើបលោកសម្រេចចិត្តដាក់ពាក្យប្រឡងក្នុងកម្មវិធីធំៗរបស់ស្ថានីយទូរទស្សន៍នានាក្នុងស្រុក ក៏ប៉ុន្តែនៅតែមិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ គឺជាប់ត្រឹមតែវគ្គជម្រុះប៉ុណ្ណោះ។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០១៦ ទើបលោក ជា សុភា សម្រេចចិត្តជាមួយអ្នកនិពន្ធរបស់លោកម្នាក់ឈ្មោះ **វីរៈ ពន្លក** បង្កើតមានបទផ្ទាល់ខ្លួន  (Original Song) រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រនិងគេស្គាល់លោកមកដល់សព្វថ្ងៃគឺបទ **អាចរួមទុក្ខម្ដេចមិនអាចរួមសុ**ខ, **វាលអស់និស្ស័យ** និងបទមនោសញ្ចេតនាអប់រំជាច្រើនទៀត។

### បទពិសោធន៍សិល្បៈ 
ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ លោក ជា សុភា បានចូលប្រឡងក្នុងកម្មវិធីដ៏ធំមួយរបស់ទូរទស្សន៍ហង្សមាស The Voice Cambodia ប៉ុន្តែមិនបានទទួលលទ្ធផលនោះឡើយ។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០១៥ លោកក៏បានដាក់ពាក្យប្រឡងម្ដងទៀតក្នុងកម្មវិធី Cambodian Idol ហើយទទួលបានលទ្ធផលត្រឹមតែវគ្គជម្រុះប៉ុណ្ណោះ ។

### បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រច្រើនជាងគេ 
### ដៃគូសហការកន្លងមក 
### អាលប៊ុមចម្រៀង Original Song 
១. អាចរួមទុក្ខម្ដេចមិនអាចរួមសុខ? 

២. កាន់តែនឹកកាន់តែមិនហ៊ានរំខាន 

៣. ម្ដេចអូនបោកប្រាស់មនោសញ្ចេតនាបង? 

៤. បទភ្លេងស្ងប់ស្ងាត់ 

៥. មិនសំខាន់ក្បែរបង សំខាន់អូនមានក្ដីសុខ 

៦. កំពូលទ្រាំកំពូលស្មោះ 

៧. ញើសឈាមពលករ 

៨.​ទិដ្ឋភាពស្រុកស្រែនាពេលភ្ជុំបិណ្ឌ 

៩. អារម្មណ៍មួយពេលៗ 

១០. មិនអាចទ្រាំមើលទឹកមុខអូន 

១១. អូនបបួលបងផ្ដិតមេដៃ 

១២. រកលុយមកធ្វើអី? 

១៣. សត្រូវលាក់មុខ 

១៤. យោគយល់ចិត្តស្រលាញ់ 

១៥. ដំណាក់កាលសំខាន់គេនៅតែចាកចេញ 

១៦. សងគេរួចរាល់កូននឹងវិលវិញ 

១៧. មនុស្សអត់តម្លៃ 

១៨. ស្រលាញ់គ្នាលួចលាក់បែកគ្នាលួចលាក់ 

១៩. ស្នេហ៍ដែលមិនស្លាប់តម្លៃ 

២០. ចាំអូនក្រោមដើមឈើ 

២១​. មានអារម្មណ៍ថាយើងមិនទាន់បែកគ្នា 

២២. ច្បាំងដើម្បីអ្នកណា? 

២៣. ស្រុកស្រែស្នេហ៍សុភមង្គល 

២៤. បែបកបងអាងមានគេ 

២៥. នៅម្នាក់ឯងសមហើយ 

២៦. សមក្រណាស់ចៅ 

២៧. ស្នេហ៍ក្រៅសេវា 

២៨. ហេតុអ្វីអ្នកខលមកមិនមែនជាអូន? 

២៩. សំពៅលូនជំនូនស្នេហ៍ 

៣០. អត្ថន័យជីវិត 

៣១. អ្នកណាក្បត់ដៀលអ្នកហ្នឹងទៅ 

៣២. ទឹកស្រះផ្លាស់ទឹកគីប 

៣៣. មេឃស្រទំព្រោះស្នាមញញឹមអូន 

៣៤. អូរសោមជម្រកស្នេហ៍ 

៣៥. ម្លប់ជ្រៃម្លប់ស្នេហ៍ 

៣៦. ទឹកភ្នែកគ្មានរូប 

៣៧. ចិត្តដែលផ្ដល់ឱ្យ 

៣៨. ម្ដេចមិនទុកចិត្តបង? 

៣៩. មិនផ្គាប់ចិត្តឱ្យអូនខុសទេ 

៤០. ចាំភ្លើងខៀវសិន 

៤១. វាលអស់និស្ស័យ 

៤២. ស្មោះផ្ដាច់មុខ 

៤៣. អាចនឹកតែមិនអាចជួប 

៤៤. គូស្នេហ៍អ្នកជំនួញ 

៤៥. គ្រួសារខ្ញុំខុសអ្វី? 

៤៦. អនុស្សាកម្ម 

៤៧. ហេតុអ្វីស្នេហ៍យើងមានត្រឹមតែអេតាស៊ីវិល?

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្កលមកពីខេត្តកំពង់ស្ពឺ
គណបក្សសាធារណរដ្ឋសង្គម

**គណបក្សសាធារណរដ្ឋសង្គម** ( **PRS** ) គឺជា គណបក្សនយោបាយ ស្តាំនិយម នៅ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបង្កើតឡើងដោយ ប្រមុខរដ្ឋ លន់ នល់ កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧២ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងការបោះឆ្នោតសភាជាតិនៃ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧២។

## ឯកសារយោង
ផ្លូវលេខ១៣ (ប្រទេសឡាវ)

**ផ្លូវលេខ 13** គឺជាផ្លូវហាយវេដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ។ វាចាប់ផ្តើមនៅ បរតិន នៅភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ នៅព្រំដែនចិន។ វាតភ្ជាប់ពីទីក្រុង វៀងចន្ទន៍ ទៅ ហ្លួងព្រះបាង នៅភាគខាងជើង ហើយប្រហែលនឹងខ្សែបន្ទាត់នៃ ទន្លេមេគង្គ ចុះទៅព្រំដែនជាមួយ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ផ្លូវនេះបន្តតាម ផ្លូវជាតិលេខ៧ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។ ផ្លូវលេខ 13 ឆ្លងកាត់ ពហុកីឡដ្ឋានជាតិឡាវថ្មី នៅ ខេត្តវៀងចន្ទន៍ និងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិទាំងបីក្នុងប្រទេសឡាវ អាកាសយានដ្ឋានវៀងច័ន្ទ អាកាសយានដ្ឋាន ហ្លួងព្រះបាង និង អាកាសយានដ្ឋានប៉ាកសេ ។ រវាង បរតិន និង ណាតឿយ ពី 20&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ​នៃ​ផ្លូវ​លេខ 13 គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​ផ្លូវ​ល្បឿន​លឿន​គុន​មីង-បាងកក ( ផ្លូវហាយវេអាសុី AH3 )។ ពី​ណាតឿយ ​ទៅ​វៀងចន្ទន៍ ផ្លូវ​លេខ ១៣ ជា​ផ្នែក​នៃ AH12 និង​ពី​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ដល់​ព្រំដែន​កម្ពុជា AH11 ។ វាប្រហាក់ប្រហែលនឹង ផ្លូវល្បឿនលឿនវៀងច័ន្ទន៍-បូតេន ។

ផ្លូវលេខ 13 ឆ្លងកាត់ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ វាំងវៀង និងហ្លួងប្រាបាង។ ផ្លូវនេះភាគច្រើនជាផ្លូវក្រាលកៅស៊ូ ទោះបីជាក្រាលកៅស៊ូស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនសូវល្អក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈតូចចង្អៀតជាមួយនឹងផ្លូវកោងខ្លាំង ហើយមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ ឬភ្លើងបំភ្លឺផ្លូវនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។ ឡានក្រុងប្រចាំថ្ងៃជាច្រើនរត់ពីទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ទៅហ្លួងព្រះបាងដោយចំណាយពេលពី 8 ទៅ 10 ម៉ោង។ 
ឯកសារ:Laos Route N13.jpg|N13 Milestone  ពីព្រំដែនចិននៅ Boten
ឯកសារ:Oudomxay.JPG|ឡាវ ផ្លូវជាតិលេខ១៣ នៅ Muang Xay
ឯកសារ:RueVangVieng2011-b.jpg|ឡាវ ផ្លូវលេខ ១៣ វ៉ាងវៀង
ឯកសារ:NR13S, Laos.jpg|ឡាវ ផ្លូវជាតិលេខ១៣ នៅប៉ាកសាន
ឯកសារ:Savannakhet1.JPG|ឡាវ ផ្លូវជាតិលេខ១៣ សុវណ្ណខេត

## ឯកសារយោង
ហុង ផេង

**ហុង ផេង** (កើតថ្ងៃទី ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨៩) គឺជាអតីត កីឡាករបាល់ទាត់ កម្ពុជា។​ គាត់ធ្លាប់លេងជា ខ្សែការពារចុងក្រោយ ឲ្យ បឹងកេត ក្នុងលីគ កំពូលកម្ពុជា និងជា ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា ។ 

## អាជីព 
ហុង ផេង ចាប់អាជីពជាមួយក្លឹបបាក់បក្សីចាំក្រុង ហើយបន្ទាប់ពីរដូវកាលដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍ គាត់បានចូលរួមជាមួយ ភ្នំពេញក្រោន ក្នុងឆ្នាំ ២០១១។ យ៉ាង​ណា​មិញ គាត់​មាន​ឱកាស​លេង​នៅ​ក្លឹប​មាន​កម្រិត ហើយ​បី​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​បាន​ចូល​រួម​ជា​មួយ​គូ​ប្រជែង ​បឹង​កេត​អង្គរ ។  ហុង ផេង បាន​បង្ហាញ​ខ្លួន​ជា​អន្តរជាតិ​ជាមួយ ​ម៉ាឡេស៊ី ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២០ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៤។ 

## អាជីពអន្តរជាតិ 
ហុង ផេង តំណាងឱ្យ កម្ពុជា ក្នុងជម្រើសជាតិ និងបានស៊ុតបញ្ចូលទីគ្រាប់ដំបូងឱ្យប្រទេសរបស់គាត់កាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៦ ក្នុង ពានរង្វាន់​ជើងឯក​ទ្វីបអាស៊ី  ជាមួយក្រុម ចិនតៃប៉ិ ។

## កិត្តិយស 
### ក្លឹប 
; ភ្នំពេញក្រោន

* លីគកម្ពុជា ៖ ២០១១, ២០១៤
* 2011 AFC President's Cup : ជើងឯករង
* ជើងឯកក្លឹបមេគង្គឆ្នាំ ២០១៤ ៖ ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣

; បឹងកេត

* លីគ កំពូលកម្ពុជា ៖ ២០១៦, ២០១៧, ២០២០
* ជើងឯកក្លឹបមេគង្គឆ្នាំ២០១៥ ៖ ជើងឯករង
* ពានសម្ដេច ហ៊ុន សែន ៖ ២០១៩

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
អូម៉ង់

**ប្រទេសអូម៉ង់** (អារ៉ាប់៖ عُمَان) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **រដ្ឋស៊ុលតង់អូម៉ង់** ឬអាចហៅបានថា **ស៊ុលតង់ចក្រអូម៉ង់** (អារ៉ាប់៖ سلْطنةُ عُمان) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃឧបទ្វីបអារ៉ាប់នៃតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសអូម៉ង់មានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងប្រទេសយេម៉ែន ហើយមានព្រំដែនទឹកជាប់សមុទ្រអារ៉ាប់នៅភាគអាគ្នេយ៍ និងឈូងសសមុទ្រអូម៉ង់នៅភាគឦសាន​។ ទីក្រុងមូស្កាតគឺជារាជធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ អូម៉ង់មានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ៥.២៨ លាននាក់បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ដែលជាកំណើនឡើង ៤.៦០% បើប្រៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២៣។ ដែនដីរបស់អូម៉ង់ចំនួនពីរគឺ ម៉ាដហា និងមូសាន់ដាំមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ដែលនាំឱ្យទឹកដីអូម៉ង់មួយភាគតូចមានព្រំដែនទឺកជាប់ច្រកសមុទ្រអ័រមូស។

ចាប់ផ្ដើមពីសតវត្សរ៍ទី១៧ ស៊ុលតង់ចក្រអូម៉ង់គឺជាអាណាចក្រតំបន់មួយ ប្រកួតប្រជែងជាមួយមហាអំណាចពិភពលោកដូចជា ចក្រភពព័រទុយហ្កាល់ និងអង់គ្លេសដើម្បីអំណាចឥទ្ធិពលនៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ វិសាលភាពទឹកដីនៃចក្រភពអូម៉ង់បានឈានដល់ចំណុចកំពូល ពោលគឺបានលាតសន្ធឹងកាត់ច្រកសមុទ្រអ័រមូសរហូតដល់ដែនដីមួយផ្នែកនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប៉ាគីស្ថាន និងអូសបន្លាយទៅភាគខាងត្បូងរហូតដល់ហ្សង់ហ្ស៊ីបា។​ មកដល់សតវត្សរ៍ទី២០ ស៊ុលតង់ចក្រអូម៉ង់ក៏បានធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលចក្រភពអង់គ្លេស ហើយអស់រយៈពេលជាង ៣០០ ឆ្នាំមកនេះ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរគឺសុទ្ធតែផ្អែកលើផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក។ ចក្រភពអង់គ្លេសបានទទួលស្គាល់សារៈសំខាន់នៃទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់អូម៉ង់ដោយចាត់ទុកវាជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មបង្កើតផ្លូវជំនួញឱ្យអង់គ្លេសនៅឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងជាផ្លូវការពារសារៈប្រយោជន៍របស់ក្រុងឡុងដ៍នៅអនុទ្វីបឥណ្ឌា។ អូម៉ង់គឺជាប្រទេសកាន់របបរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការដែលអំណាចទាំងអស់ត្រូវស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ព្រះស៊ុលតង់។ ព្រះកាប៊ូស​ ប៊ីន សាអ៊ីដគឺជាព្រះស៊ុលតង់នៃប្រទេសអូម៉ង់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧០ រហូតដល់ទ្រង់សោយព្រះទិវង្គតនៅថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០។

ក្នុងនាមជាអតីតចក្រភពដែនសមុទ្រមួយ អូម៉ង់គឺជារដ្ឋឯករាជ្យដ៏ចំណាស់បំផុតមួយនៅក្នុងពិភពអារ៉ាប់។ បច្ចុប្បន្ន អូម៉ង់ជារដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ ក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ និងអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម។ អូម៉ង់មានធនធានរ៉ែប្រេងកាតបម្រុងច្រើនជាងគេទី២២ នៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិបានចាត់ប្រទេសអូម៉ង់ជាប្រទេសមួយដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនបំផុតលើពិភពលោកតាមរបាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍ក្នុងរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំកន្លងមក។ សេដ្ឋកិច្ចអូម៉ង់មួយភាគធំគឺពឹងផ្អែកទៅលើវិស័យទេសចរណ៍ និងនេសាទត្រី ជំនួញផ្លែលម៉ើ និងផលិតផលកសិកម្មផ្សេងៗ។ ធនាគារពិភពលោកបានចាត់ទុកអូម៉ង់ជាប្រទេសដែលមានចំណូលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ២០២៣ អូម៉ង់ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសដែលមានសន្តិភាពបំផុតទី៤៨ នៅលើពិភពលោក បើយោងតាមសន្ទស្សន៍សន្តិភាពសកល។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឥស្លាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋស៊ុលតង់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអង់គ្លេស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទ្វីបអារ៉ាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងទឹកដីដែលនិយាយភាសាអារ៉ាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅមជ្ឈិមបូព៌ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅជិតបណ្តាខាងកើត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ីខាងលិច
ទិញហៃក្វាន

**ទិញហៃក្វាន** ឬ **ទីបញ្ជាការយោធា ជីនហៃ** ( ចិន : 靜海軍, ភិនអ៊ិន: Jìnghǎi Jūn) (ព្យញ្ជនៈ "**កងទ័ពសមុទ្រសន្តិភាព"**) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា **អាណ្ណាម** (安南) គឺជាផ្នែករដ្ឋបាលនៃ រាជវង្សថាង ដែរគ្រប់គ្រងទៅដោយប្រទេសចិន។ ដែលក្រោយមកបានក្លាយទៅជារដ្ឋឯករាជ្យមួយ ដែលគ្រប់គ្រងដោយពួកមេទ័ពនិងស្តេចយួនក្នុងស្រុកជាបន្តបន្ទាប់។  នៅភាគខាងជើងអាណ្ណាម ពីឆ្នាំ ៨៦៦ ដល់ ៩៦៧ កំឡុងចុងសម័យរាជវង្សថាង និងមានរយៈពេលរហូតដល់ចុង រាជវង្សទាំងប្រាំ និងសម័យនគរទាំងដប់ នៅពេលដែល ឌិញបូលីន បានបង្កើត រាជវង្សឌិញ ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
រាជវង្សឌិញ

**រាជវង្សឌិញ** (    ; Chữ Nôm : 朝丁 ; Chữ Hán : 丁朝 ) ឬ **រាជវង្សានុវង្សឌិញ** (    ; Chữ Nôm : 茹丁) គឺជារាជវង្សមួយរបស់អាណ្ណាមដែលជារាជវង្សគ្រប់គ្រងដំបូងនៃនគរឯករាជ្យអាណ្ណាម (ដាយវៀត ឬ វៀតណាមបុរាណ) ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ៩៦៨ នៅពេលដែលឌិញ ពូលីញ បានកម្ចាត់ការបះបោររបស់ពួកមេទ័ពទាំងដប់ពីរនាក់ ហើយបានបញ្ចប់ជាកូនប្រុសរបស់ ឌិញ ពូលីញ។ បានប្រគល់រាជបល្ល័ង្កទៅឱ្យឡេហ័នក្នុងឆ្នាំ៩៨០។ រាជវង្សឌិញ គឺជារាជវង្សរបស់វៀតណាមឯករាជ្យដំបូងគេ។  ស្តេចចម្បាំងវៀតណាមសម័យដើមទាំងនេះនៃហ័រលឺបានគាំទ្រព្រះពុទ្ធសាសនាវៀតណាមជាព្រះសង្ឃធ្វើឱ្យខ្លួនគេមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់សមាជិករាជវង្ស។
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| ហ័រលឺ ,ខេត្តនិញបិញ
រាជវង្សង៉ូ

**រាជវង្សង៉ូ ឬ រាជវង្សដំបូង** (    ; Chữ Hán : 吳朝) គឺជារាជវង្សដែលគ្រប់គ្រងខេត្ត ហាយក្វាន(ជីងហៃ)ភាគខាងជើងអាណ្ណាមពីឆ្នាំ៩៣៩ ដល់៩៦៨។ រាជវង្សត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយង៉ោ ឃ្វៀន ដែលបានដឹកនាំកងកម្លាំងវៀតណាមក្នុងសមរភូមិទន្លេបែកដាំង ប្រឆាំងនឹងរាជវង្សហានភាគខាងត្បូងរបស់ចិនក្នុងឆ្នាំ 938 ។

ប្រហែលឆ្នាំ៩៣០ នៅពេលដែលង៉ោ ឃ្វៀន ឡើងកាន់អំណាចនៅភាគខាងជើងអាណ្ណាម ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងទ័ពដោយពួកហានខាងត្បូង ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាខេត្តស្វយ័តនិងរដ្ឋអំណាចនៃរាជវង្សថាង ក្រោយមក ហៅថាខេត្តហាយក្វាន ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំជីទូសុីនៃខេត្ត ហាយក្វាន ត្រូវគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធដល់ម្ចាស់ចិនជាថ្នូរនឹងសន្តិភាពនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ។ នៅដើមសតវត្សទី ១០ ប្រទេសចិនត្រូវបានញាំញីក្នុងស្រុកនិងចុះខ្សោយដោយសង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងអំឡុងពេលដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារាជវង្សទាំងប្រាំនិងសម័យនគរដប់ ។ ជនជាតិចិនជាប់រវល់នឹងការតស៊ូស៊ីវិល ទាំងនេះហើយបានបាត់បង់ការកាន់កាប់របស់ពួកគេលើខេត្តហាយក្វាន តាមកាលកំណត់។ ខេត្តហាយក្វាន បានឆ្លៀតយកឱកាសនេះ ហើយប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួននិងបំបែកចេញពីប្រទេសចិន។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ការពារសឿ ឌិញង៉េ រដ្ឋខេត្តហាយក្វានបានផ្តួចផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាពេញទំហឹងដើម្បីឯករាជ្យ។ 

## ផ្ទៃខាងក្នុង 
## ការបែកបាក់និងសង្គ្រាមស៊ីវិល 
## រាជវង្សានុវង្ស 
## ឯកសារយោង
ភូមិសាស្រ្តនៃប្រទេសវៀតណាម

រូបភាពតូច| តំបន់នៃប្រទេសវៀតណាម
រូបភាពតូច| ផែនទីភូមិសាស្ត្រវៀតណាម
**ប្រទេសវៀតណាម** ស្ថិតនៅលើខាងកើតនៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ហើយកាន់កាប់ប្រហែល 331,211.6 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលក្នុងនោះប្រហែល 25% ស្ថិតនៅក្រោមការដាំដុះនៅឆ្នាំ 1987 ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ ឈូងសមុទ្រតុងកឹង ឈូងសមុទ្រថៃ និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រួមជាមួយប្រទេសចិន ឡាវ និង កម្ពុជា ។ ប្រទេស​ដែល​មាន​រាង​ជា​រាង​អក្សរ *S* មាន​ចម្ងាយ​ពី​ជើង​ទៅ​ត្បូង  និងប្រហែល  ធំទូលាយនៅចំណុចចង្អៀតបំផុត។ ជាមួយនឹងឆ្នេរសមុទ្រ  ដោយមិនរាប់បញ្ចូល កោះ វៀតណាមទាមទារ  ជាដែនកំណត់នៃដែនទឹករបស់វា ចម្ងាយបន្ថែម  ជាតំបន់គយ និងសន្តិសុខជាប់គ្នា។ វាមាន តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ចំនួន    ជាមួយនឹង  ។

ព្រំដែន​ជាមួយ​ឡាវ​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​នៅ​ទាំង​មូលដ្ឋាន​ជនជាតិ​និង​ភូមិសាស្ត្រ​រវាង​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស​វៀតណាម​និង​ឡាវ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្ស​ទី​១៧។ ជួរអាណ្ណាម ជាឯកសារយោង ត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការដោយសន្ធិសញ្ញា កំណត់ព្រំដែន ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ 1977 និងបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ 1986 ។ ព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំណត់នៅពេលបារាំងបញ្ចូលតំបន់ភាគខាងលិចនៃ ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ក្នុងឆ្នាំ 1867 នៅតែមិនផ្លាស់ប្តូរ យោងទៅតាម ទីក្រុងហាណូយ រហូតដល់បញ្ហាព្រំដែនដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយមួយចំនួនត្រូវបានដោះស្រាយនៅទីបំផុតក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1982-85 ។ ព្រំដែនគោក និងសមុទ្រជាមួយចិន ដែលកំណត់នៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាបារាំង-ចិន ឆ្នាំ១៨៨៧ និង១៨៩៥ គឺជា "ខ្សែព្រំដែន" ដែលហាណូយទទួលយក។ ប្រទេសចិនបានយល់ព្រមនៅឆ្នាំ 1957-58 ដើម្បីគោរពបន្ទាត់ព្រំដែននោះ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៩ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម ទីក្រុងហាណូយបានត្អូញត្អែរថា ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៧ តទៅ ប្រទេសចិនបានបង្កឧប្បត្តិហេតុព្រំដែនជាច្រើន ដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយប្រឆាំងវៀតណាម និងការរចនា ពង្រីក នៅក្នុង តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ក្នុង​ចំណោម​ការ​រំលោភ​ដែន​ដី​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​គឺ​ការ​កាន់កាប់​របស់​ចិន​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៤ នៃ ​ប្រជុំ​កោះ Paracel ដែល​ទាមទារ​ដោយ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ក្នុង​ជម្លោះ​មួយ​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1980។
ប្រជុំកោះម៉ាឡេ

**ប្រជុំកោះម៉ាឡេ** (    , Tagalog   , Cebuano   ) ជា ប្រជុំកោះ រវាង អាសុីអាគ្នេយ៍ដីគោក និង អូស្ត្រាលី ។ គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា " **ពិភព​ម៉ាឡេ** ​" " **នូសានតារ៉ា** ​" " **ឥណ្ឌូ​បូព៌ា** ​" **ប្រជុំ​កោះ​ឥណ្ឌូ - អូស្ត្រាលី ប្រជុំ​កោះ** **​គ្រឿងទេស** និង​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ទៀត​តាម​ពេល​វេលា។ ឈ្មោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​ចេញ​ពី​គោល​គំនិត​អឺរ៉ុប​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ នៃ ​ពូជសាសន៍​ម៉ាឡេ ដែល​ក្រោយ​មក​ផ្អែក​លើ​ការ​ចែកចាយ ​ភាសាជនជាតិអូទ្រីស ។ 

ស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង ប៉ាស៊ីហ្វិក ប្រជុំកោះជាង 25,000 កោះ និងកូនកោះតូចៗជាប្រជុំកោះធំជាងគេតាមតំបន់ និងទីបួនដោយ ចំនួនកោះ នៅលើ ពិភពលោក ។ រួមមាន ប្រ៊ុយណេ ទីម័រខាងកើត ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី (រួមទាំងម៉ាឡេស៊ីខាងកើត ) ប៉ាពួញូហ្គីណេ ហ្វីលីពីន និង សិង្ហបុរី ។   ពាក្យ​នេះ​មាន​ន័យ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​សមុទ្រ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ 

## ឯកសារយោង
វត្តសុីសាកេត

ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| វត្តស៊ីសាកេត
**វត្តស៊ីសាកេត** (    ) ជា វត្ត ពុទ្ធសាសនា នៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ ។ វាស្ថិតនៅលើផ្លូវ ឡានសាង កែងនឹងផ្លូវ សេដ្ឋាធិរត្ន័ នៅភាគពាយព្យនៃ ហោព្រះកែវ ដែលពីមុនជា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ 

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ 
## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Vat Sisaket Gal.JPG|ទិដ្ឋភាពវត្តស៊ីសាកេត
ឯកសារ:Vientiane-Wat Sisaket-02-Sim-gje.jpg|ទិដ្ឋភាពវត្តសុីសាកេត
ឯកសារ:Vientiane-Wat Sisaket-06-Sim-gje.jpg|មុខទ្វារនៃវត្តសុីសាកេត
ឯកសារ:Vientiane-Wat Sisaket-16-Buddha-Galerie-gje.jpg|រូបសំណាកព្រះពុទ្ធ
ឯកសារ:Vientiane-Wat Sisaket-32-Bibliothek-gje.jpg|បណ្ណាល័យ
ឯកសារ:Sisaket.2.jpg|ចេតិយ
ឯកសារ:Vat Sisaket toits.JPG|ប៉មស្គរ
ឯកសារ:Laonaga.jpg|នាគយាមច្រកចូល
ឯកសារ:Vientiane-Wat Sisaket-42-Graeber-gje.jpg|ចេតិយ

## ឯកសារយោង
មឿងស្វា

**មឿងស្វា** (     ) គឺជាឈ្មោះរបស់ ហ្លួងព្រះបាង បន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ ៦៩៨ នៃ គ.ស ដោយព្រះអង្គម្ចាស់ ជនជាតិតៃ /លាវ ឃុន ឡូ ដែលបានចាប់យកឱកាសរបស់គាត់នៅពេលដែលស្តេច ណានចូវ បានភ្ជាប់ពាក្យនៅកន្លែងផ្សេង។ ឃុនឡូត្រូវបានប្រគល់ទីក្រុងនេះដោយឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ ឃុនបរម ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងព្រេងរបស់ ឡាវ នៃការបង្កើតពិភពលោកដែលឡាវចែករំលែកជាមួយ ជនជាតិសាន និងប្រជាជនដទៃទៀតនៃតំបន់។ ឃុនឡូបានបង្កើតរាជវង្សមួយដែលអ្នកគ្រប់គ្រងដប់ប្រាំនាក់បានសោយរាជ្យលើមឿងស៊ូឯករាជ្យសម្រាប់ផ្នែកល្អប្រសើរនៃមួយសតវត្ស។

## ឯកសារយោង
ដឺ ស៊ីមសុន

***ដឺ ស៊ីមសុន*** () គឺជាភាពយន្តគំនូរជីវចលរបស់អាមេរិកដែលបង្កើតឡើងដោយ Matt Groening សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន Fox Broadcasting ។ ស៊េរីនេះគឺជាការពិពណ៌នាអំពីជីវិតជនជាតិអាមេរិកដែលបង្ហាញដោយគ្រួសារ Simpson ដែលមាន Homer, Marge, Bart, Lisa និង Maggie ។ កម្មវិធី​នេះ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ប្រឌិត​នៃ Springfield និង​និយាយ​លេងសើច​អំពី​វប្បធម៌ និង​សង្គម​របស់​អាមេរិក ទូរទស្សន៍ និង​ស្ថានភាព​មនុស្ស។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊េរីទូរទស្សន៍អាមេរិក
អង្គ វង្សវឌ្ឍនា

លោក **អង្គ វង្សវឌ្ឍានា** គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរមួយរូប និង ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ តាំងពីខែឧសភាឆ្នាំ២០០៤។  
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ជេដ្ឋាធិរាជ

**ជេដ្ឋាធិរាជ** (   អានថា: សេតថាធិរ៉ាត ; 24 មករា 1534 – 1571) ឬ **ជ័យជេដ្ឋា** () ;    *Chaiyachetthathirat* ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រះមហាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាវ ។ ពេញមួយទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1560 រហូតដល់ការសោយទិវង្គត ព្រះអង្គបានការពារ អាណាចក្រឡាន សាង ដោយជោគជ័យប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពរបស់ស្តេចភូមា បឹយីនណោន ដែលបានវាយលុកឈៀងម៉ៃ នៅឆ្នាំ 1558 និង អយុធ្យា នៅឆ្នាំ 1564 ។ ជេដ្ឋាធិរាជ គឺជាអ្នកសាងសង់ដ៏វិសេសវិសាល និងបានសាងសង់បូជនីយដ្ឋាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាច្រើន រួមទាំង វត្ត សៀងថង នៅ ហ្លួងព្រះបាង ហោ ព្រះកែវ វត្តអង្គទឺមហាវិហារ និង ព្រះធាតុហ្លួង ក្នុង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។
ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៤៦

ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទូទៅ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១ ខែ​កញ្ញា ១៩៤៥ ។ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានទទួលអាសនៈចំនួន ៥០ ក្នុងចំណោមអាសនៈចំនួន ៦៧ ជាមួយនឹងចំនួនអ្នកទៅបោះឆ្នោតប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួន ៦០% ។

## លទ្ធផល 

## References
អេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍

ស្តាំ|រូបភាពតូច| អេធៀន ហ្វ្រង់ស័រ អៃម៉ូនីញ៉េរ៍
**អេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍**  (ថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៤៤ ដល់ថ្ងៃទី ២១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩២៩) គាត់ជាអ្នករុករកបារាំងម្មាក់។ គាត់គឺជាអ្នក បុរាណវិទ្យា ដំបូងគេដែលធ្វើការ   នូវប្រាសាទបុរាណនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និង វៀតណាមភាគខាងត្បូង។ ស្នាដៃចម្បងរបស់គាត់គឺ " *Le Cambodge* " ដែលបានបោះពុម្ពជាបីភាគចាប់ពីឆ្នាំ ១៩០០ ដល់ឆ្នាំ ១៩០៤ ។

## ជីវប្រវត្តិ 
លោកអេធៀន អៃម៉ូនីញ៉េរ៍ កើតនៅប្រទេសបារាំង។

គាត់ក៏បានបម្រើការជាអ្នកតំណាងបារាំងស្តីទីសម្រាប់ អាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសកម្ពុជា ពីថ្ងៃទី ៦ ខែមករាឆ្នាំ ១៨៧៩ ដល់ថ្ងៃទី ១០ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៨៨១ ។   លោក​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ចម្លាក់​ខ្មែរ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​ក្រោយ​មក​បាន​ដាក់​តាំង​នៅ ​សារមន្ទីរ ហ្គីមេ  ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ារីស។  គាត់ក៏បានសរសេរសៀវភៅជា ភាសាចាមផង ដែរ។ 

## ស្នាដៃ 
* 
* 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករុករកជនជាតិបារាំង
វត្តអង្គទឺមហាវិហារ

រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពវត្ដអង្គទឺម
**វត្តអង្គទឺមហាវិហារ** ( **ប្រាសាទព្រះពុទ្ធធ្ងន់** ) គឺជាវត្តមួយក្នុងចំណោមវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើននៅក្នុងទីក្រុង វៀងច័ន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។ ឈ្មោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​ឱ្យ​ទៅ​ព្រះវិហារនេះដោយ​សារ​តែ​ព្រះពុទ្ធ​រូប​ព្រះ​អង្គ​ធំ *​សំរឹទ្ធិ* ​ដែល​គង់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​នេះ​គឺ​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍។    វត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងដោយព្រះបាទជេដ្ឋាធិរាជ  ក្នុងសតវត្សទី១៦ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភាពរីកចម្រើននៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសលាវ) នៅពេលដែលប្រទេសលាវត្រូវបានលុកលុយដោយភូមា ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានកម្ទេចចោលក្នុងពេលមានការឈ្លានពានពីបរទេស។   ដូច្នេះវាប្រហែលជាបានឆ្លងកាត់ការស្ថាបនាឡើងវិញជាច្រើនក្នុងអំឡុងសតវត្សទី 19 ឬ 20 ដើម្បីសម្រេចបាននូវរូបរាងដែលវាមានសព្វថ្ងៃនេះ។

ទោះបីជាប្រាសាទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍ក៏ដោយ វាមានរូបរាងជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'រចនាបថហ្លួងព្រះបាង I' ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់តិចតួចនៃការធ្វើឥដ្ឋ និងតួរាងចតុកោណ។  

វត្តអង្គទឺម ត្រូវបានគេនិយាយថា ត្រូវបានគេតម្កល់នៅតាមបណ្តោយចំណុចសំខាន់មួយ ស្របតាមប្រាសាទចំនួនបីផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវាអាចជាការចៃដន្យ។
រូបភាពតូច| ច្រកចូលវត្តអង្គទឺម
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ទាំង​បី។

## ឯកសារយោង
ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍

រូបភាពតូច| លោក ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍
**ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍** (១៨៦៤ - ១៩៣៥) លោកជាអ្នកបុរាណវិទ្យា និងអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំង ដែលមានឯកទេសខាងវប្បធម៌នៃ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។  ដោយសារគាត់ជាអតីតនាយកនៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស  ការចូលរួមចំណែករបស់គាត់ក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្រ្ត ខ្មែរ ស្ថាបត្យកម្ម និង សិលាចារឹក មានការទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

## ជីវប្រវត្តិ 
លោក ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍ បានទទួលបរិញ្ញាបត្រច្បាប់និងអក្សរ ក្រោយមក គាត់បានចូលរៀននៅ École Nationale des Chartes ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៦ ។ គាត់​បាន​រៀននៅទីនោះអ់សរយៈពេលពីរ​ឆ្នាំ​ ​។ លោក​បាន​ធ្វើ​ការ​ដំបូង​ជា​សិក្ខាកាម បន្ទាប់​មក​ជា​ជំនួយការ​បណ្ណារក្ស​នៅ ​បណ្ណាល័យ​ជាតិ​បារាំង ហើយ​បាន​សិក្សា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត ដែរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៨ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជានាយកបេសកកម្មបុរាណវត្ថុនៅ ឥណ្ឌូចិន  ដែលនឹងក្លាយទៅជា សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស នៅឆ្នាំ ១៩០០។ 

ការបង្រួបបង្រួមជាតិរបស់ព្រះបាទជយវរ្ម័ន ទី ៧ បានចាប់ផ្តើមចុះផ្សាយនៅក្នុងព្រឹត្តិបត្រ សាសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស ដោយសារលោក ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍។

លោក ល្វីស៍ ហ្វ៊ីណូត៍ បានស្លាប់ទាំងមានអាយុ ៧១ ឆ្នាំ ពេលគាត់ត្រឡប់ទៅបារាំងវិញហើយក្នុងទីក្រុងទូឡុងក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤។

## ស្នាដៃ 
* 1896: *Les lapidaires indiens*, Paris, Émile Bouillon (Bibliothèque de l'École des hautes études), 280 p.
* 1901: ''La religion des Chams d'après des monuments*.
* 1904: *Noté d'épigraphie indochinoise: Les inscriptions de Mi Son*.
* 1916: *Notes d'épigraphie indochinoise'', Hanoi, Imprimerie d'Extrême-Orient, 439 p.
* 1917: « Recherches sur la littérature laotienne », BEFEO 17/5, p. 1-219.
* 1921. « Archéologie indochinoise » et « L'ethnographie indochinoise », BEFEO 21/1, p. 43-166 et 167-196.
* 1923: *Les questions de Milinda, Milinda-Pañhha*. Traduit du pali avec introduction et notes, Paris, Bossard (Les classiques de l'Orient, 8).
* 1925: « Lokesvara en Indochine », Paris, EFEO/Van Oest, (BEFEO 19), Études Asiatiques (1), p. 227-256, pl. 16-25.
* 1925: « Inscriptions d'Angkor », BEFEO 25/3-4, p. 297-407.
* 1926: (with Victor Goloubew et Henri Parmentier), Le temple d'Içvarapura (Banteay Srei, Cambodge), Paris, EFEO (Mémoires archéologiques, 1), 140 p., 72 pl.
* 1928: « Nouvelles inscriptions du Cambodge », BEFEO 28/1-2, p. 43-80, pl. 1-5.
* 1929-32: (with V. Goloubew et George Coedès), Le temple d'Angkor Vat, Paris, EFEO (Mémoires archéologiques, 2).

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករុករកជនជាតិបារាំង
វីរៈ ពន្លក

វីរៈ​ ពន្លក (ឈ្មោះក្នុងបញ្ជីជាតិ **ណៃ ស៊ីនាង - NAI SINEANG**) កើតថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៧ មានស្រុកកំណើតនៅភូមិពង្រ ឃុំពាមប្រធ្នោះ ស្រុកកោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម។ សព្វថ្ងៃជាអ្នកនិពន្ធមួយរូបប្រចាំផលិតកម្ម SHARE Media ដែលស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោកទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងក្នុងវិស័យសិល្បៈនិងសង្គម។ ភាគច្រើនការនិពន្ធរបស់លោក វីរៈ ពន្លក គឺផ្ដោតទៅលើផ្នត់គំនិតនិងការរឹងមាំផ្លូវចិត្ត ជាក់ស្ដែងគិតមកដល់សព្វថ្ងៃមានប្រមាណជាង៧០បទរួចមកហើយ ហើយជាអ្នកនិពន្ធផ្ទាល់របស់តារាចម្រៀង ជា​ សុភា​ ផងដែរ ដែលសុទ្ធសឹងជាបទ Original Song ១០០%។

## ជីវប្រវត្តិ 
លោក វីរៈ ពន្លក មានឪពុកឈ្មោះ ណៃ ស៊ីណា (ស្លាប់) និងម្ដាយឈ្មោះ ពឹង ថៃសង មានបងប្អូន៤នាក់ ស្រី២ ប្រុស២ ជាកូនច្បងគេក្នុងគ្រួសារ។ លោកបានរៀបអាពាហ៌ពិពាហ៌នៅឆ្នាំ២០០៨ ជាមួយលោកស្រី ប៊ិន ស្រីនាង និងសព្វថ្ងៃមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ស៊ីណា រៀមរ៉ា​។

## អាសយដ្ឋាន 
ទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍នៅភូមិជម្ពូវ័ន សង្កាត់ចោមចៅ៣ ខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ។

## គោលបំណង 
ការ​តែង​និពន្ធ​ គឺ​ជា​ការ​ងារ​​មួយ​ដែល​​អាស្រ័យ​លើ​ ​ចំណេះ​ដឹង​ គំនិត​ និង​សេចក្តី​ស្រលាញ់​​ក្នុង​ការ​សរសេរ។ វា​​​មិន​មែន​ជា​រឿង​ងាយ ​ដែល​គ្រប់​គ្នា​សុទ្ធ​តែ​​អាច​ធ្វើ​បាន​នោះ​ទេ។ អ្នក​ខ្លះ​ ប្រហែល​ជា​គិត​ថា​ ឲ្យ​តែ​នឹក​ឃើញ​អ្វី​​ ឬ​មើល​ឃើញ​អ្វី​ ក៏​សុទ្ធ​តែ​សរសេរ​ចេញ​​មក​បាន​​ភ្លាម​​។ តែ​ធាតុ​ពិត​មិន​មែន​ដូច្នោះ​​ទេ ព្រោះ​​ការ​សរសេរ​បាន ​និង​ការ​​​និពន្ធ​​​កើត គឺជា​រឿង​ពី​រ​​​​ខុស​​គ្នា​។ ​ដើម្បី​និពន្ធ​​​​​ស្នា​ដៃ​អ្វីមួយ​​ឲ្យ​កើត​ចេញ​ជា​រូប​រាង​ យើង​​​​ត្រូវ​ស្គាល់​លំដាប់​នៃ​​ការ​គិត​ ហើយ​សរសេរ​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ដឹង​រឿង​ដឹង​រ៉ាវ​ និង​យល់​នូវអ្វី​ដែល​ខ្លួន​គិត​ ​ខ្លួន​មើល​ឃើញ​ ប្រើ​ភាសា​បាន​ពីរោះ​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​​បំនិន​ប្រសប់​ ទេព​កោសល្យ​ ​និង​​ក្បួន​ខ្នាត​​។

ដោយមើលឃើញពីការនិពន្ធនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងមានកម្រិតនៅឡើយ និងមិនទាន់ស៊ីជម្រៅ លោកក៏សម្រេចចិត្តនិពន្ធសាច់រឿងបែបអបរំដាក់ក្នុងបទចម្រៀង ព្រោះគិតថាសព្វថ្ងៃវិស័យសិល្បៈជាពិសេសផ្នែកចម្រៀងតែម្ដងមានការរីកចម្រើនខ្លាំង ដូច្នេះមានតែការបញ្ជ្រាបផ្នត់គំនិតរបស់លោកទៅតាមបទចម្រៀងប៉ុណ្ណោះ ទើបឆាប់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋពិសេសប្អូនៗក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានយល់នូវអ្វីដែលហៅថាជីវិត អ្វីដែលហៅថាការរស់នៅប្រកបដោយភាពថ្លៃថ្នូរនិងតំលៃពិត។

## ស្នាដៃ 
បទចម្រៀងដែលនិពន្ធចេញដំបូងគេបង្អស់គឺបទ "វាលអស់និស្ស័យ" ដែលច្រៀងដោយលោក ជា សុភា ក្នុងកំឡូងឆ្នាំ២០០៨ រហូតមកដល់ពេលនេះក៏នៅតែនិពន្ធជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងផលិតកម្ម SHARE Media ។

## បទចម្រៀងដែលទទួលបានការគាំទ្រ
ស៊ីសុវតិ្ថ រីតារ៉ាវង្ស

**ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវតិ្ថ រីតារ៉ាវង្ស** ( ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៣៥ ដល់ ១៩៧៥ ) គឺជាបិតារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិសារារិទ្ធ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិស៊ីសុរា (ខ្សែព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ ឥស្សរាវង្ស)។ មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ស៊ីសុវត្ថិ​តារា​មេ​ត ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​ស៊ីសុវត្ថិ ឌួង លក្ខិណា។

គាត់បានបម្រើការនៅក្នុង ជួរកងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា ក្នុងជួរយោធាសហរដ្ឋអាមេរិក O-5 (មេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក។ . . កងទ័ពអាមេរិក "Bird" ឬ Full Col. ) ថ្ងៃទី 3 ខែមីនា ឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយ ខ្មែរក្រហម ។ លោក រិទ្ធ ថារ៉ាវង្ស ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​ពន្ធនាគារ​ស -២១ រាជធានី​ភ្នំពេញ ដែល​គេ​ជឿ​ថា​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រហារ​ជីវិត។ សមាជិកនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជាជាច្រើនត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយស្ងាត់ស្ងៀមនៅ ពហុកីឡដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ ទីក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥។  រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ រក​មិន​ឃើញ​ប្រ​វត្តិនៃ​ការ​ប្រហារ​ជីវិត​ទាំង​នេះ​ទេ។

## ឯកសារយោង
ខ្ពង់រាបថៃ

**តំបន់​ខ្ពង់រាប​ថៃ** ឬ **​ភ្នំ​នៃ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​ថៃ** គឺជា​តំបន់ធម្មជាតិ ​ភ្នំ​មួយ​នៅ​ភាគ​ខាងជើង​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ។ ជួរភ្នំរបស់វាគឺជាផ្នែកនៃជួរភ្នំដែលលាតសន្ធឹងកាត់ ប្រទេសឡាវ ភូមា និង ប្រទេសចិន ហើយភ្ជាប់ទៅនឹង ភ្នំហិមាល័យ ដែលពួកវាអាចចាត់ទុកថាជា ជើងភ្នំ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំបន់របស់ប្រទេសថៃ
ជនជាតិតៃលឺ

**ជនជាតិតៃលឺ** (ភាសាតៃលឺ៖ ᦺᦑᦟᦹᧉ,  , *Dǎi lè*,    , *Lư &#x304;*,   ) គឺជាក្រុមជនជាតិ ចិន ឡាវ ថៃ ភូមា និង វៀតណាម ។ ពួកគេនិយាយ ភាសាតៃភាគនិរតី ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ស្រុកសៃថានី

**ស្រុកសៃថានី ឬ ជ័យធានី** ជា ស្រុកមួយ នៃ ខេត្តវៀងច័ន្ទន៍  ប្រទេសឡាវ ។  

## ឯកសារយោង
អ៊ុលសាន

**អ៊ុលសាន** ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា **មហាទីក្រុងអ៊ុលសាន** គឺជាទីក្រុងមហានគរទី៧​ និងទីក្រុងធំបំផុតទី៨ ទាំងមូលរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនជាង ១.១ លាននាក់ មានទីតាំងនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេស មានទីក្រុងជិតខាងគឺទីក្រុងប៊ូសានទៅភាគខាងត្បូង​ និងក្យុងជូបែរមុខទៅទិសខាងជើង

ទីក្រុងអ៊ុលសានគឺជាមហាអំណាចឧស្សាហកម្មរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បង្កើតជាបេះដូងនៃស្រុកឧស្សាហកម្មអ៊ុលសាន មានរោងចក្រដំឡើងរថយន្តធំជាងគេលើពិភពលោក ដំណើរការដោយក្រុមហ៊ុនម៉ូតូហ្យុនដៃ កន្លែងផលិតកប៉ាល់ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ដំណើរការដោយឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ហ្យុនដៃ និងជារោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងធំជាងគេទីបីរបស់ពិភពលោក​​ គ្រប់គ្រងដោយ SK Energy ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ទីក្រុងអ៊ុលសានមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ៦៥,៣៥២ ដុល្លារ​ ខ្ពស់បំផុតនៃតំបន់ណាមួយនៅកូរ៉េខាងត្បូង

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនិងមហានគរពិសេសរបស់កូរ៉េខាងត្បូង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅកូរ៉េខាងត្បូង
ខេត្តឡាំងសឹន

**ខេត្ត ឡាំងសឺន**  គឺជាខេត្តមួយនៅភាគខាងជើង ប្រទេសវៀតណាម ។ ទីរួមខេត្ត​របស់​ខេត្តនេះ​គឺ ឡាំងសឺន ដែល​ជា​ទីក្រុង​សំខាន់​យុទ្ធសាស្ត្រ​នៅ​ព្រំដែន​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​និង​មាន  ១៣៧ គីឡូម៉ែត្រ (៨៥ ម៉ាយ៍ ) ទីក្រុងហាណូយ តភ្ជាប់ដោយ ផ្លូវដែកនិងផ្លូវ។   ខេត្ត ឡាំងសឺន មានព្រំប្រទល់ជាប់ ខេត្ត កាវបាង  ខេត្ត បាកយ៉ាង ខេត្ត បាកកាន ខេត្ត ក្វាងនីញ ខេត្ត ថៃង្វៀន និង ខេត្ត ក្វាងសុី របស់ប្រទេសចិន។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី ៨៣១០.០៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០០៨ វាមានប្រជាជនចំនួន ៧៨១ ៦៥៦ ។ 

## ឯកសារយោង
ខេត្តហ៊្វូថោះ

**ខេត្ត ហ្វ៊ូថោះ**  គឺជាខេត្តមួយនៅ ភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម ។ ទីរួមខេត្តរបស់​វា​គឺ វៀត​ទ្រី ដែល​មាន  ៨០ គីឡូម៉ែត្រ (៥០ ម៉ាយ៍) ពី ទីក្រុងហាណូយ និង  ពី អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិណយបៃ ។  ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី ៣៥៣៤.៥៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៩ វាមានប្រជាជនចំនួន ១ ៤៦៣ ៧២៦ ។ 

## ឯកសារយោង
ឡាំងសឹន

**ឡាំង សឺន**  គឺជាទីរួមខេត្តមួយនៅភាគខាងជើង ប្រទេសវៀតណាម ដែលជារាជធានីនៃ ខេត្ត ឡាំងសឺន ។ វា​អាច​ចូល​បាន​ដោយ​ផ្លូវ និង​ផ្លូវដែក​ពី ​ទីក្រុង​ហាណូយ រដ្ឋធានី​វៀតណាម ហើយ​វា​ជា​ចំណុច​ខាងជើង​បំផុត​នៅលើ ​ផ្លូវជាតិ​លេខ​១ ។

## ភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុ 
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ល្អាងថាមថាញ់
ថ្មផ្ទៃក្នុងតំបន់គឺជាថ្មកំបោរ Permian ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយការបង្កើត Triassic Lang Son ដំបូង រួមមានគ្រែ flyschoid ជាមួយថ្មភក់ ថ្មភក់ និងថ្មភក់ និងភ្នំភ្លើង felsic មួយចំនួន។ 

## ឯកសារយោង
នរោត្តម នរិន្ទដេត

ព្រះអង្គម្ចាស់ **នរោត្តម នរិន្ទដេត** (    , ១៩០៦? &#x2013; ឆ្នាំ ១៩៧៥) ជា​សមាជិក​នៃ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​នៃ ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ គឺជាអ្នកនយោបាយ និងអ្នកការទូតក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០ ១៩៥០ និង ១៩៦០ គាត់បានចាប់ផ្តើមគណបក្សនយោបាយដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយ។ 

## ជីវប្រវត្តិ 
ព្រះអង្គម្ចាស់ នរិន្ទដេត គឺជា​ចៅ​ប្រុស​របស់ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម ​ ហើយ​បាន​សិក្សា​នៅ ​សកលវិទ្យាល័យ​ប៉ារីស ។ នៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ដែលកំណត់ដោយ បារាំង សមាជិកណាមួយនៃ នរោត្តម ឬ ស៊ីសុវត្ថិ ជាកូនចៅរបស់ ព្រះបាទអង្គឌួង អាចនឹងត្រូវបានជ្រើសរើសជាស្តេចរបស់ប្រទេស ហើយបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ឆ្នាំ ១៩៤១ នរិន្ទដេត រួមជាមួយនឹង ស៊ីសុវត្ថិ មុនីរ៉េត និង នរោត្តម សុរាម្រិត គឺជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោម បុគ្គលសំខាន់មួយចំនួនសម្រាប់រាជសម្បត្តិ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ទីបំផុតអាជ្ញាធរបារាំងបានជ្រើសរើសក្មួយប្រុសព្រះជន្ម ១៩ ព្រះវស្សារបស់ ព្រះអង្គ នរោត្តម សីហនុ ជាព្រះមហាក្សត្រ  ទោះបីជានរិន្ទដេតត្រូវបានតែងតាំងជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិក៏ដោយ។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ នរិន្ទដេត បានបង្កើតគណបក្សសេរីនិយម ដែលដំបូងឡើយគេស្គាល់ថា គណបក្សរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិយម។ វាជាលើកដំបូងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេស។ ពួកសេរីនិយមបានគាំទ្របារាំងយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយបានតស៊ូមតិអំពីវិធីសាស្រ្តបន្តិចម្តងៗក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ដោយរក្សាបាននូវទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំរបស់បារាំង៖ នរិន្ទដេតសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានការគាំទ្រដែលធានាពីឥស្សរជន ប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត និងជនជាតិភាគតិចចាម របស់ប្រទេស។  មិនដូចគូប្រជែងសំខាន់របស់ពួកគេទេ គឺ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ជ្រុលនិយម និងឯករាជ្យរបស់ អៀវ កើស និងព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ យុទ្ធវង្ស សេរីនិយមត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិយ៉ាងច្រើនដោយពួកបារាំង ដែលបានគាំទ្រពួកគេដោយសម្ងាត់ជាមធ្យោបាយរក្សាឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេ។ នរិន​ដេត​បាន​រៀបចំ​ការ​ប្រជុំ​បក្ស​នៅ​គេហដ្ឋាន​របស់​ទ្រង់ ទោះ​បី​ជា​ការ​ធ្វើ​ទាំង​នេះ​បាន​ជួយ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​អ្នក​សង្កេតការណ៍​មួយ​ចំនួន​ថា ព្រះអង្គម្ចាស់ "គ្មាន​គំនិត​នយោបាយ"។ 

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានទទួលជោគជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតដំបូង ហើយមានរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំដែលមានប្រជាប្រិយភាពបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ នៅឆ្នាំ ១៩៥០ មេដឹកនាំរបស់ខ្លួន អៀវ កើស ត្រូវបានគេធ្វើឃាត ដោយបានស្តីបន្ទោសដោយចង្អុលទៅសមាជិកនៃសមាជិកម្នាក់នៃសមាជិករបស់នរិនដេត។  នរិន​ដេត បាន​ភៀសខ្លួន​ទៅ ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ដោយសារ​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ឃាតក។  ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី គណបក្សសេរីនិយម នឹងទទួលបានតំណែងជាបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងសភា ដោយសារលទ្ធផលនៃភាពមិនប្រក្រតីរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ។

នរិន្ទដេត​បាន​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥១ ហើយ​ត្រូវ​ចាក​ចេញ​ពី​គណបក្ស​សេរីនិយម ហើយ​ចូល​រួម​ជាមួយ​ចលនា​នយោបាយ ​សង្គម​រាស្ត្រ ​និយម​របស់​ព្រះសីហនុ ក្រោយ​ការ​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៥។ ក្រោយ​មក​នៅ​ឆ្នាំ​នោះ គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រតិភូ​អចិន្ត្រៃយ៍​កម្ពុជា​ដំបូង​គេ​នៅ ​អង្គការ​យូណេស្កូ ។  ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៩៦០ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតប្រចាំ ប្រទេសយូហ្គោស្លាវី (១៩៦១-១៩៦៣) និង ភូមា (១៩៦៤-៦៧) ។

នរិន្ទដេត គឺជាសមាជិកម្នាក់ក្នុងចំណោមសមាជិកជាច្រើននៃព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជា ដែលត្រូវបានសម្លាប់ជាបន្តបន្ទាប់ បន្ទាប់ពីការកាន់កាប់ របស់ខ្មែរក្រហម នៅខែមេសា ឆ្នាំ 1975។ 

## ប្រភព 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ
អ៊ូ នុ

**អ៊ូនុ** (   ) កើតនៅថ្ងៃទី២៥ ឧសភា ១៩០៧ ដល់ ១៤ កុម្ភៈ ១៩៩៥ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា **អ៊ូនុ** ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយឈ្មោះកិត្តិយសនាមថា **ថឃីននូ** គឺជាមេដឹកនាំ និងជា អ្នកនយោបាយជាតិនិយមមីយ៉ាន់ម៉ា ។ លោកគឺជា នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនៃប្រទេសភូមា ក្រោមបទប្បញ្ញត្តិនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៤៧ នៃ សហភាពភូមា ចាប់ពីថ្ងៃទី ៤ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដល់ថ្ងៃទី ១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ម្តងទៀតចាប់ពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥៧ ដល់ថ្ងៃទី ២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៨ និងចុងក្រោយគឺចាប់ពីថ្ងៃទី ៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៦០ ដល់ថ្ងៃទី ២ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦២។
ហ្វា ង៉ុម

**ព្រះបាទ ហ្វា ង៉ុម** (ប្រសូតនៅឆ្នាំ១៣១៦ នៅមឿងស្វា អាណាចក្រឡានសាង) ជាព្រះមហាក្សត្រឡាវត្រូវបានសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៣៥៣-១៣៧២ ហើយត្រូវសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៣៩៣ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយរាជបុត្រីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយអង្គគឺ ក្សត្រីកែវ យ៉ត ។

## ជីវិតដំបូង 
ព្រះបាទ ហ្វ៊ាង៉ុម កូនប្រុសរបស់ភីហ្វ៊ាដែលនិរទេសខ្លួន ចៅប្រុសរបស់ព្រះបាទខាំផង និងជាចៅទួតរបស់ប្រាយ៉ាឡាងដែលនិរទេសខ្លួនបានកើតនៅឆ្នាំ ១៣១៦។ គាត់ត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយអ្នកប្រាជ្ញសាសនា Maha Pasaman Chao ( *Phra Mahasamana* ) ។ នៅអាយុ១៦ឆ្នាំ ទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយព្រះអង្គដែលគេស្គាល់ថាកែវ ,យ៉ត កែវ ឬ កែវ ឡុតហ្វា។ 

Fa Ngoum ឬ Fa Ngum កើតនៅ មឿងស្វា ដែលជារដ្ឋអំណាចរបស់ឡាវ ដែលមានទីតាំងនៅលើទឹកដី Luang Prabang នាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយបានបង្កើតនគរ Lan Xang Hôm Khao (ដែលគេស្គាល់ច្បាស់ថា Lan Xang) ក្នុងប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៣។ Fa Ngum គឺជាចៅប្រុសរបស់ Souvanna Khamphong មានងារជា Phagna Khampong អ្នកគ្រប់គ្រង មឿងស្វា និងជាជីតារបស់ Fa Ngum បានបណ្តេញ Fa Ngum និងឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ Chao Fa Ngiao ទៅកាន់ នគរខ្មែរ ក្នុងទស្ស វត្សរ៍ ឆ្នាំ 1320 ដោយសារតែឪពុករបស់គាត់មិនប្រុងប្រយ័ត្នជាមួយមួយ។ របស់ភរិយារបស់ជីតា។ ប្រភពមួយទៀតបាននិយាយថា Fa Ngum ត្រូវបានបញ្ជូនទៅនិរទេសដោយសារតែ Fa Ngum បានកើតមកដោយអព្ភូតហេតុមានធ្មេញសាមសិបបីដែលជាប្រផ្នូលនៃការគំរាមកំហែងដល់សុខុមាលភាពនៃនគរជីតារបស់គាត់។  Fa Ngum បាន​រៀប​អភិសេក​ជា​បន្តបន្ទាប់​ជាមួយ​ព្រះនាង​ខ្មែរ​ម្ចាស់ក្សត្រីកែវ​កណ្ណិកា ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពី ព្រះបាទបរមនិពាន្វបទ ហ្វាង៉ុមបានត្រឡប់ទៅទីក្រុង មឿងស៊ូ វិញជាមួយនឹងទាហាន ១០.០០០ នាក់ ដើម្បីទទួលបានការគ្រប់គ្រង និងបង្រួបបង្រួមនគររបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីកែវ​កណ្ណិកា ក្រោយមកបានសោយទិវង្គតដោយរោគរាតត្បាត ខណៈដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើយុទ្ធនាការភាគខាងជើងប្រឆាំងនឹងម៉ុងហ្គោល។ នៅឆ្នាំ 1353 Fa Ngum បានបង្កើតនគរ Lan Xang Hôm Khao - "ទឹកដីនៃដំរីមួយលាន និង parasol ពណ៌ស" ។ ដំរីនេះជានិមិត្តរូបនៃអំណាចយោធា ចាប់តាំងពីការប្រយុទ្ធភាគច្រើនត្រូវបានប្រយុទ្ធដោយប្រើដំរី ហើយប៉ារ៉ាសុលពណ៌សគឺជានិមិត្តរូបនៃរាជវង្ស ជាពិសេសស្តេចពុទ្ធសាសនា។ Fa Ngum បានធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ស្របច្បាប់បន្ថែមទៀត ដោយដាក់រូបព្រះពុទ្ធ Prabang ជាអ្នកការពារខាងវិញ្ញាណនៃនគរនៅ Viang Chan Viang Kham (វៀងច័ន្ទបច្ចុប្បន្ន) ។ ទ្រង់បានធ្វើឱ្យ Xiang Dong Xiang Thong (ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជា Luang Prabang) រាជធានីរបស់គាត់។

ហ្វាង៉ុម មានកិត្តិយសក្នុងការឧទ្ទេសនាមវប្បធម៌ខ្មែរ និងព្រះពុទ្ធសាសនាសិង្ហ ទៅកាន់តំបន់។ គ្រូ​បង្រៀន​ខាង​សាសនា​របស់​គាត់​គឺ Maha Pasaman ក៏​បាន​នាំ​មក​វិញ​នូវ​អត្ថបទ​ពិសិដ្ឋ និង ព្រះបាង ផង​ដែរ។ 

ភាពចលាចលនយោបាយបានកើតឡើង ហើយកូនប្រុសរបស់ Fa Ngum ឈ្មោះ Oun Huan ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Samsènethai បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ 1368 ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រឡាវ
ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៤៧

**ការបោះឆ្នោតសកល ឬ ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៤៧** ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី 21 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1947។  គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ​ទទួល​បាន​៤៤​អាសនៈ​ក្នុង​ចំណោម​៧៥​អាសនៈ។ 

## លទ្ធផល 
## ឯកសារយោង
គណបក្សសេរីនិយម

**គណបក្សសេរីនិយម** (    ) ត្រូវបានគេស្គាល់ថា **គណបក្សធម្មនុញ្ញនិយម**  គឺជាគណបក្សនយោបាយនិយមនិយមបារាំងនៅកម្ពុជា។ គណបក្សនេះដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម នរិន្ទដេត ហើយត្រូវបានគាំទ្រដោយឥស្សរៈជនខ្មែរ និង បារាំង និងសមាជិកនៃព្រះរាជវង្សានុវង្ស។  គណបក្ស​នេះ​បាន​តស៊ូ​មតិ​នូវ​វិធីសាស្ត្រ​វិវត្តន៍​មួយ​ដើម្បី​ឯករាជ្យភាព​ដែល​ផ្ទុយ​ពី​គូប្រជែង​រ៉ាឌីកាល់​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​គឺ ​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ។

## លទ្ធផលបោះឆ្នោតទូទៅ 
## ឯកសារយោង
ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៥១

**ការបោះឆ្នោតសកល ឬ ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៥១** ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥១។  គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានឈ្នះ ៥៤ អាសនៈក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ៧៨ អាសនៈ។

## លទ្ធផល 

## ឯកសារយោង
ឃីង​ ផៅវឺរ មហានគរ

**ឃីង​ ផៅវឺរ មហានគរ** (ភាសាថៃ÷คิง เพาเวอร์ มหานคร) គឺជាអគារមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលស្ថិតនៅសង្កាត់ពាណិជ្ជកម្មសុីឡម និង សាធន នៃទីក្រុងបាងកក អគារនេះចាប់ផ្តើមកសាងនៅថ្ងៃទី ២០ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០១១ និងបញ្ចប់កសាងនៅខែ មេសា ឆ្នាំ ២០១៦ ហើយបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែ សីហា ឆ្នាំ ២០១៦ មានកម្ពស់ ៣១៤.២ ម៉ែត្រ (១០៣១ ហ្វីត) ដែលមាន ៧៧ ជាន់ លើផ្ទៃដី 150,000 ម៉ែត្រការ៉េ (1,600,000 ហ្វីតការ៉េ) វាមានរូបរាងមិនធម្មតានៃ វាំងននកញ្ចក់ជញ្ជាំង ប៉មការ៉េដែលមានវង់រាងជ្រុងកាត់ចូលទៅក្នុងផ្នែកម្ខាងនៃអាគារ។ 
រូបភាពតូច|អគារមហាណាខននៅឆ្នាំ២០១៩

## ឯកសារយោង
អំបូរភាសាមុនដា

**អំបូរមុនដា**គឺជាអំបូរភាសាមួយនៅក្នុងអំបូរអូស្ត្រូអាស៊ីដែលត្រូវបាននិយាយដោយប្រមាណ ៩ លាននាក់នៅប្រទេសឥណ្ឌានិងបង់ក្លាដែស។
ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ

**ភាសាខ្មែរសុរិន្ទ** (អាចហៅថា​ **ភាសាខ្មែរខាងជើង**) គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតីខ្មែរនៅភាគឦសានរបស់ប្រទេសថៃប្រមាណ ១,៤ លាននាក់។

## References
វិមានមិត្តភាពកម្ពុជា-វៀតណាម

**វិមានមិត្តភាពកម្ពុជា-វៀតណាម** នៅ រាជធានីភ្នំពេញ នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺជាស្តូបជាក់ស្តែងដ៏ធំមួយ ដើម្បីរំលឹកដល់អតីតសម្ព័ន្ធភាពរវាង វៀតណាម និងកម្ពុជា។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅចុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ដោយរបប កុម្មុយនិស្ត ដែលបានកាន់អំណាចបន្ទាប់ពី សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម ដែលបានផ្តួលរំលំ របបខ្មែរក្រហម ។ វិមាន​នេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​សសួនច្បារវត្តបទុម ជិត​កណ្តាល​រាជធានី​ភ្នំពេញ មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ពី ​ព្រះបរមរាជវាំង ​។ វាមានរូបសំណាកវីរជនរបស់ទាហានវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរចនាប័ទ្ម " សង្គមនិយមប្រាកដនិយម " ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុង សហភាពសូវៀត ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 រួមជាមួយនឹងរូបភាពស្ត្រី និងទារកតំណាងឱ្យជនស៊ីវិលកម្ពុជា។ វិមាននេះស្ថិតនៅក្នុងឧទ្យានដ៏ពេញនិយមមួយនៅកណ្តាលទីក្រុង។ 
រូបភាពតូច|វិមានមិត្តភាពកម្ពុជា-វៀតណាម
អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី

អំបូរភាសា**អូស្ត្រូអាស៊ី**​ ឬ​ **មន-ខ្មែរ** គឺជាអំបូរភាសាមួយដ៏ធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងអាស៊ីខាងត្បូង។ គេនិយមនិយាយភាសានៅក្នុងអំបូរនេះនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសថៃ នេប៉ាល់ បង់ក្លាដែស ភូមា ម៉ាឡេស៊ី ​ឡាវ ឥណ្ឌា​ និងចិនខាងត្បូង ព្រមទាំងទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានិងវៀតណាម។​ សរុបមក ភាសានៅក្នុងអំបូរនេះត្រូវបាននិយាយដោយប្រមាណ ១១៧​ លាននាក់​។​​ នៃភាសាទាំងនេះ មាន​តែភាសាខ្មែរ មន និងវៀតណាមដែលមានអក្សរសាស្ត្រពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។ បច្ចុប្បន្នកាល មានតែភាសាខ្មែរនិងវៀតណាមដែលគេប្រើជាភាសាផ្លូវការថ្នាក់ជាតិ។ នៅប្រទេសថៃនិងភូមា ភាសាមនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាភាសាជនជាតិដើមភាគតិច។ នៅប្រទេសភូមា ភាសាវ៉ាត្រូវជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋវ៉ា។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា ភាសាសាន់ថាលីត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាភាសាកំណត់ (scheduled language) ដែលអាចប្រើបានជាផ្លូវការ។ ក្រៅពីនេះ​ ភាសានៅក្នុងអំបូរអូស្ត្រូអាស៊ីសុទ្ធតែជាភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិដើមភាគតិចនិងមិនមានឋានៈផ្លូវការទេ។

Ethnologue បានកំណត់ថាមាន ១៦៨ ភាសានៅក្នុងអំបូរអូស្ត្រូអាស៊ី ដែលត្រូវបានបែងចែកជា ១៣ អំបូរ។ ភាសាវិទូជាច្រើនបានសន្និដ្ឋានថាអំបូរភាសានេះជាអំបូរភាសាដើមរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក រីឯអំបូរភាសាផ្សេងៗទៀត (ដូចអំបូរក្រា-ដៃ ជាដើម) បានចូលមកក្នុងតំបន់នេះនៅពេលក្រោយ។

## ឯកសារយោង