ច្បាប់របស់ម៉ូសេ

[ស្តាំ|រូបភាពតូច|370x370ភីកសែល| *ទិដ្ឋភាព* របស់ [អែលហ្គ្រេកូ|El Greco នៃភ្នំស៊ីណាយ (1570–1572) សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រក្រេត]]
**ច្បាប់​របស់​ម៉ូសេ** ( ហេព្រើ :    Torat Moshe ) ហៅផងដែរថា **ច្បាប់ម៉ូសេ** គឺជាច្បាប់ដែល ព្រះជាម្ចាស់ បានសំដែងឱ្យ ម៉ូសេ ឃើញ។ ពាក្យ​នេះ​សំដៅ​ទៅ​លើ តូរ៉ា ឬ​សៀវភៅ​ប្រាំ​ដំបូង​នៃ ​ព្រះគម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ ។

## ច្បាប់នៅបូព៌ាជិតបូព៌ា 
## ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ 
### លោកម៉ូសេ និងភាពជាអ្នកនិពន្ធនៃក្រិត្យវិន័យ 
យោង​ទៅ​តាម​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ លោក​ម៉ូសេ​ជា ​មេ​ដឹក​នាំ​របស់​ជន​ជាតិ​អ៊ីស្រាអែល​ជំនាន់​ដើម​ចេញ​ពី​ស្រុក​អេស៊ីប ។ ហើយតាមប្រពៃណី សៀវភៅប្រាំដំបូងនៃ ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ ត្រូវបានសន្មតថាជាគាត់ ទោះបីជាអ្នកប្រាជ្ញសម័យទំនើបភាគច្រើនជឿថាមានអ្នកនិពន្ធច្រើនក៏ដោយ។ ច្បាប់កំណត់ដោយលោកម៉ូសេ ជាពិសេសច្បាប់ដែលមានចែងក្នុងសៀវភៅ លេវីវិន័យ និង ចោទិយកថា ជាលទ្ធផលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំណាចកំពូលលើគ្រប់ប្រភពនៃអំណាចផ្សេងទៀត (ស្តេចណាមួយ និង/ឬមន្ត្រីរបស់គាត់) ហើយពួក លេវី ជាអ្នកការពារ និងជាអ្នកបកប្រែច្បាប់។ 

សៀវភៅ​ចោទិយកថា (  ) កត់ត្រា​ដោយ​ម៉ូសេ​ថា « ចូរ​យក​គម្ពីរ​ក្រឹត្យវិន័យ​នេះ​ទៅ​ដាក់​នៅ​ខាង ​ហិប​នៃ​សេចក្ដី​សញ្ញា ​នៃ ព្រះ  »។ ខគម្ពីរស្រដៀងគ្នាដែលសំដៅទៅលើក្រិត្យវិន័យរួមមានឧទាហរណ៍ និក្ខមនំ ១៧:១៤ “ហើយព្រះមានបន្ទូល  ទៅកាន់ម៉ូសេថា ចូរសរសេរនេះទុកក្នុងសៀវភៅមួយ ហើយហាត់សមវាទុកក្នុងត្រចៀករបស់ យ៉ូស្វេ ថាខ្ញុំនឹងលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនូវការរំលឹកអំពី អាម៉ាឡេក ពីក្រោម មេឃ ”; និក្ខមនំ ២៤:៤ «លោក​ម៉ូសេ​បាន​សរសេរ​ព្រះបន្ទូល​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់ព្រះ  ហើយ​ក្រោក​ពី​ព្រលឹម ហើយ​សង់​អាសនៈ​មួយ​នៅ​ក្រោម​ភ្នំ និង​សសរ​ដប់ពីរ តាម ​កុលសម្ព័ន្ធ​ទាំង​ដប់ពីរ​នៃ​សាសន៍​អ៊ីស្រាអែល »។ និក្ខមនំ ៣៤:២៧ ព្រះ  មាន​ព្រះ‌បន្ទូល​មក​កាន់​លោក​ម៉ូសេ​ថា៖ «ចូរ​សរសេរ​ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ចុះ ដ្បិត​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ចង ​សម្ពន្ធ‌មេត្រី ​ជាមួយ​អ្នក និង​ជាមួយ​នឹង​ជន‌ជាតិ​អ៊ីស្រា‌អែល»។  «នេះ​ជា​ក្រឹត្យវិន័យ និង​ច្បាប់​ដែលព្រះ  ​បាន​កំណត់​នៅ​លើ ​ភ្នំ​ស៊ីណាយ រវាង​ព្រះអង្គ​និង ​ជន‌ជាតិ​អ៊ីស្រា‌អែល តាម​រយៈ​លោក​ម៉ូសេ»។

### ក្រោយ​មក​យោង​ទៅ​លើ​ច្បាប់​ក្នុង​គម្ពីរ​ភាសា​ហេព្រើរ 
សៀវភៅ​របាក្សត្រ ​រៀប​រាប់​អំពី​របៀប​ដែល​«ច្បាប់​របស់​ម៉ូសេ»​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង ​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្ដេច ​យ៉ូសៀស (ឆ្នាំ ៦៤១–៦០៩ មុនគ.ស.)។

ការ​លើក​ឡើង​មួយ​ទៀត​អំពី « គម្ពីរ​ក្រឹត្យវិន័យ​របស់​លោក​ម៉ូសេ » មាន​នៅ​ក្នុង 

### មាតិកា 
ខ្លឹមសារនៃក្រិត្យវិន័យត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងចំណោមសៀវភៅ និក្ខមនំ លេវីវិន័យ និង ជនគណនា ហើយបន្ទាប់មកបានរំលឹកឡើងវិញ និងបន្ថែមទៅក្នុង ចោទិយកថា ។ នេះ​រួម​មាន៖

* បញ្ញត្តិដប់ប្រការ
* ច្បាប់សីលធម៌ - ស្តីពីឃាតកម្ម ចោរកម្ម ភាពស្មោះត្រង់ អំពើផិតក្បត់ ការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ។ល។
* ច្បាប់សង្គម - លើទ្រព្យសម្បត្តិ មរតក អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការលែងលះ។
* ច្បាប់ស្តីពីអាហារ - លើអ្វីដែល ស្អាត និងមិនស្អាត ស្តីពីការចម្អិនអាហារ និងការរក្សាទុកអាហារ។
* ច្បាប់នៃភាពបរិសុទ្ធ - លើ ការមករដូវ ការបញ្ចេញទឹកកាម ជំងឺស្បែក និងជំងឺផ្សិត ។ល។
* បុណ្យ – ថ្ងៃ​នៃ​ដង្វាយ ធួន បុណ្យ ​រំលង បុណ្យ​ឧបោសថ បុណ្យ​នំបុ័ង​ឥត ​មេ បុណ្យ​សប្តាហ៌ ។ល។
* យញ្ញបូជា និង​តង្វាយ​-​តង្វាយ ​រំដោះ ​បាប តង្វាយ​ដុត​ទាំង​មូល តង្វាយ​ឡើង​លើ យញ្ញបូជា​បុណ្យ ​ចម្លង តង្វាយ ​ម្សៅ យញ្ញបូជា ​យញ្ញបូជា យញ្ញបូជា​មេត្រីភាព តង្វាយ​ភេសជ្ជៈ តង្វាយ ​ដឹង​គុណ តង្វាយ​ម្សៅ គ្រឿង​ក្រអូប គោ​ក្របី ពពែ​ពពែ ផ្លែ​ដំបូង ។ ល។
* ការណែនាំសម្រាប់ បព្វជិតភាព និង សម្ដេចសង្ឃ រួមទាំង ដង្វាយមួយភាគដប់ ។
* សេចក្តីណែនាំអំពី ព្រះពន្លា ហើយដែលក្រោយមកបានអនុវត្តចំពោះ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធក្នុងក្រុងយេរូសាឡិម រួមទាំងសេចក្តីណែនាំអំពី ព្រះដ៏វិសុទ្ធ ដែលមាន ហិបនៃសេចក្តីសញ្ញា (ក្នុងនោះជាបន្ទះនៃច្បាប់ ដំបងរបស់អើរ៉ុន នំម៉ាណា )។ សេចក្តីណែនាំ និងសម្រាប់ការសាងសង់ អាសនៈផ្សេងៗ ។
* រកមើលការណែនាំសម្រាប់ពេលវេលាដែលអ៊ីស្រាអែលនឹងទាមទារ ស្តេច ។

## ការបកស្រាយរបស់រ៉ាប៊ី 
ខ្លឹមសារនៃការណែនាំ និងការបកស្រាយរបស់វា អូរ៉ាល់ តូរ៉ា ត្រូវបានអនុម័តដោយផ្ទាល់មាត់ ដកស្រង់ និងសរសេរកូដនៅក្នុង លទ្ធិរ៉ាប៊ីនិក យូដា ហើយនៅក្នុង តាលមូដ ត្រូវបានរាប់ជា បញ្ញត្តិ ៦១៣ ។ ច្បាប់​ដែល​បាន​ប្រទាន​ដល់​លោក​ម៉ូសេ​នៅ​ស៊ីណៃ (ភាសាហេព្រើរ Halakhah le-Moshe mi-Sinai הלכה למשה מsini) គឺ​ជា​ការ​ខុស​គ្នា ​របស់​ហាឡាក ។

រ៉ាប៊ីយ៉ូដា  អះអាងថា លោកម៉ូសេបានបង្ហាញច្បាប់ដល់ជនជាតិយូដា ហើយច្បាប់នេះមិនអនុវត្តចំពោះ សាសន៍ដទៃ (រួមទាំងគ្រិស្តបរិស័ទ) លើកលែងតែ ច្បាប់ទាំងប្រាំពីររបស់ណូអេ ដែល (វាបង្រៀន) អនុវត្តចំពោះមនុស្សទាំងអស់។

## ការបកស្រាយគ្រីស្ទាន 
គ្រិស្តអូស្សូដក់  ចាត់ទុកក្រិត្យវិន័យរបស់លោកម៉ូសេនៅតែជាធរមាននៅឡើយ ប៉ុន្តែបានកែប្រែ និងសម្រេចតាមវិធីមួយចំនួន។ គ្រិស្តសាសនិកដទៃទៀតជឿថា មានតែផ្នែកដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់សីលធម៌ (ផ្ទុយពីច្បាប់ពិធី) នៅតែអាចអនុវត្តបាន អ្នកផ្សេងទៀតជឿថា គ្មានការអនុវត្តទេ អ្នកទ្រឹស្ដីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងពីរ ជឿថា កតិកាសញ្ញាចាស់នៅតែមានសុពលភាពសម្រាប់តែជនជាតិយូដា ហើយជនជាតិភាគតិចមានទស្សនៈថា គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៅតែអនុវត្ត ចំពោះអ្នកជឿលើព្រះយេស៊ូវ និងនៅក្នុងកតិកាសញ្ញាថ្មី ដោយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរណាមួយនៅក្នុងចរិតរបស់ពួកគេ។ គ្រិស្តបរិស័ទជនជាតិហេព្រើរជឿថា ក្រិត្យវិន័យរបស់ម៉ូសេមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គ្រីស្ទបរិស័ទទេ ប៉ុន្តែមានប្រយោជន៍ក្នុងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជនជាតិយូដារបស់ជនជាតិយូដាទាំងនោះដែលបានក្លាយជាកាតូលិក និងជាការគោរពបូជា។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការត្រាស់ដឹង សង្គមអ៊ឺរ៉ុបបានផ្លាស់ប្តូរពីសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមប្រពៃណីសាសនានៃយុគសម័យកណ្តាលទៅជាយុគសម័យនៃហេតុផល។ ការប្រឆាំងនឹងពួកយូដា ដែលធ្លាប់ត្រូវបានជំរុញដោយជំនឿសាសនា និងជំនឿជាប់លាប់ដែលថាជនជាតិយូដាគួរត្រូវបានស្តីបន្ទោសចំពោះការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះយេស៊ូវ ត្រូវបានកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ។ ឥទ្ធិពលនៃបទគម្ពីរភាសាហេព្រើរ និងការអនុវត្តពិធីសាសនាផ្តាច់ការលើគ្រិស្តបរិស័ទគ្រិស្តអូស្សូដក់ (រួមទាំង ព្រះវិហារកាតូលិក ) បានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាយប្រហារលើអាជ្ញាធរសាសនាចក្រ។ ការប្រឆាំងនឹងពួកសាសន៍យូដាប្រឆាំងនឹងច្បាប់ម៉ូសេបានក្លាយជាប្រធានបទទូទៅសម្រាប់ទស្សនវិទូការត្រាស់ដឹងដ៏ល្បីជាច្រើន។ Pierre Bayle ដែលជា deist បានរិះគន់តួរអង្គក្នុងព្រះគម្ពីរពីគម្ពីរសញ្ញាចាស់ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់របស់ពួកគេចំពោះច្បាប់សាសនា ដែលគាត់បាននិយាយថា ប្រតិបត្តិការក្នុងលក្ខណៈផ្តាច់ការ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអាកប្បកិរិយាសង្គម និងសហគមន៍ ជំនួសឱ្យមនសិការផ្ទាល់ខ្លួនដែលទាមទារភ្នាក់ងារ។

## នៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម 
ប្រជាជនម៉ូស្លីមជឿថា ម៉ូសេ គឺជា ព្យាការីដ៏សំខាន់មួយរូប (និងជាសាវ័ក) របស់ព្រះ ហើយច្បាប់គឺជាគម្ពីរមួយក្នុងចំណោម គម្ពីរ សំខាន់ៗទាំងបី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាមឈ្មោះ នៅក្បែរ គម្ពីគូរ៉ាន ដែលនិយាយអំពីច្បាប់ ឬ តូរ៉ា សរុបចំនួនដប់ប្រាំបីដង ហើយធ្វើឡើងវិញនូវបញ្ញត្តិពីវា៖
  តើពួកគេ (ពួកយូដា) ធ្វើឱ្យអ្នក (មូហាំម៉ាត់) វិនិច្ឆ័យដោយរបៀបណា នៅពេលដែល [ពួកគេមាន] ច្បាប់ ("តូរ៉ា") នៅជាមួយពួកគេ តើបញ្ញត្តិរបស់ព្រះនៅឯណា? សូម្បី​តែ​ពេល​នោះ ពួក​គេ​បែរ​ចេញ [ពី​ព្រះ] បន្ទាប់​មក។ ពួកគេមិនមែនជាអ្នកជឿទេ។ ពិតប្រាកដណាស់ យើងបានបញ្ជូនក្រឹត្យវិន័យ ("Torah") មក ម្ល៉ោះហើយជាការណែនាំ និងពន្លឺ ដែលពួកហោរាដែលបានដាក់ចូលចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ប្រើដើម្បីគ្រប់គ្រង ("ចៅក្រម") អ្នកដែល [ឥឡូវនេះ] ជាជនជាតិយូដា។ គ្រូបាប៊ីស និងពួកអាចារ្យខាងសាសនាក៏ដូច្នោះដែរ ដោយអ្វីដែលបទគម្ពីររបស់ព្រះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ និងធ្វើជាសាក្សី។ ដូច្នេះ កុំ​ខ្លាច​មនុស្ស​ឡើយ តែ​ត្រូវ​ខ្លាច​ខ្ញុំ ហើយ​កុំ​ជួញដូរ​ខគម្ពីរ​របស់​ខ្ញុំ (បញ្ញត្តិ) ដោយ​តម្លៃ​ដ៏​តូច [នៃជីវិត​លោកិយ​នេះ]។ អ្នក​ណា​ដែល​គ្រប់​គ្រង («ចៅក្រម») មិន​មែន​ដោយ​អ្វី​ដែល​ព្រះ​បាន​ចាត់​ឲ្យ​ចុះ៖ ពួក​គេ​ជា​អ្នក​ដែល​មិន​ជឿ។ យើង​បាន​តែងតាំង​សម្រាប់​ពួកគេ​ក្នុង​ទីនោះ៖ ជីវិត​សម្រាប់​ជីវិត, ភ្នែក​សម្រាប់​ភ្នែក, ច្រមុះ​សម្រាប់​ច្រមុះ, ត្រចៀក​សម្រាប់​ត្រចៀក, ធ្មេញ​សម្រាប់​ធ្មេញ និង​ការ​សងសឹក [សម្រាប់] របួស។ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលមានចិត្តសប្បុរស នោះត្រូវរាប់ថាជាដង្វាយធួនរបស់ខ្លួន។ ហើយអ្នកណាដែលមិនគ្រប់គ្រងដោយអ្វីដែលព្រះជាម្ចាស់បានចាត់ចុះ អ្នកនោះគឺជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស។ ហើយយើងបានដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេ ព្រះយេស៊ូវជាកូនរបស់ម៉ារា ផ្ទៀងផ្ទាត់អ្វីដែលមាននៅចំពោះមុខទ្រង់។ ហើយយើងបានផ្តល់ឱ្យគាត់នូវដំណឹងល្អ ("ផ្សាយដំណឹងល្អ") ដែលជាការណែនាំ និងពន្លឺ ផ្ទៀងផ្ទាត់អ្វីដែលនៅចំពោះមុខគាត់នៃក្រិត្យវិន័យ ការណែនាំ និងការដាស់តឿនសម្រាប់អ្នកគោរពបូជា។

## ឯកសារយោង