ខេត្តបាត់ដំបង

**ខេត្តបាត់ដំបង** (អង់គ្លេស : Battambang Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តបាត់ដំបងគឺក្រុងបាត់ដំបង។ខេត្តបាត់ដំបងមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់នឹងខេត្តបន្ទាយមានជ័យខាងកើតជាប់នឹងខេត្តសៀមរាបនិងបឹងទន្លេសាបខាងត្បូងជាប់នឹងខេត្តពោធិ៍សាត់និងខាងលិចជាប់នឹងខេត្តប៉ៃលិននិងខេត្តច័ន្ទបុរី។

## ឈ្មោះនៃខេត្ត 
បើតាមសិលាចារឹកថ្មប្រាសាទដែលយើងមាននិងបានរកឃើញរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងសម័យមុនអង្គរនិងសម័យអង្គរគេពុំបានឃើញចែងឲ្យយើងដឹងថាតើសម័យនោះមានភូមិស្រុកណាមួយដែលមានឈ្មោះ**បាត់ដំបង**នោះទេ។ប៉ុន្តែយើងក៏មិនហ៊ានសន្និដ្ឋានថាឈ្មោះ**បាត់ដំបង**នេះមានប្រើឬមិនប្រើនៅក្នុងសម័យនោះដែរ។ប៉ុន្តែនៅក្នុងសម័យអង្គរនិងសម័យក្រោយអង្គរតាមឯកសារមហាបុរសខ្មែរមានប្រើឈ្មោះស្រុកបាត់ដំបង។ហេតុអ្វីបានជាហៅឈ្មោះ**បាត់ដំបង**?ប្រវត្តិសាស្ត្រសរសេរនៅលើសិលាចារឹកមិនបានឆ្លើយឲ្យដឹងឡើយគឺមានតែនៅក្នុងរឿងព្រេងប៉ុណ្ណោះគឺរឿងតាដំបងក្រញូងដែលខ្មែរយើងយល់ថាគឺជារឿងកើតមានតាំងពីសម័យអង្គរដែលបានពន្យល់ពីដើមហេតុដែលនាំឲ្យយើងហៅឈ្មោះ**បាត់ដំបងឬអូរដំបង**។ឯឈ្មោះព្រះដំបងគឺស្តេចរាមាទី ០១ កំណត់ឲ្យហៅឈ្មោះភូមិសង្កែថាជាព្រះដំបង។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
កាល​ពី​​សម័យ​មុនអង្គរនិង​សម័យ​អង្គរ​ភាគ​ខាង​លិចនិង​ភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃបឹងទន្លេសាប​គឺ​ជា​ដែន​ដីអ​មោឃ​បុរៈ​និង​ជា​​ដែន​ដី​ភិមបុរៈ។នៅ​ក្នុងសម័យ​អង្គរ​ដែន​ដី​ឬ​ភូមិ​ភាគ​អមោឃ​បុរៈមាន​ការ​រីកចម្រើនខ្លាំង​ដោយ​សារដី​មាន​ជីវជាតិ​ល្អអាច​ដាំ​ដំណាំ​ស្រូវ​និង​បន្លែ​ផ្លែ​ឈើ​ផ្សេង​ៗ​បានប្រកប​ទៅដោយ​ទិន្ន​ផល​ល្អ​ប្រសើរ។ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ជំនាន់​នោះ​មក​រស់​នៅក្នុង​ភូមិ​ភាគ​នេះ​​ច្រើនដែលជា​ភស្តុតាងបង្ហាញគឺ​មាន​ប្រា​សាទ​បុរាណ​ជា​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ។ប៉ុន្តែ​ប្រាសាទ​បុរាណ​ទាំងនោះត្រូវបានរលំ​បាក់​បែក​បាត់​បង់​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់លើក​លែង​តែតែប្រាសាទបាណន់ ប្រាសាទ​ឯក​ភ្នំ ប្រាសាទបាសែត ប្រាសាទ​ស្នឹងខាងកើត ប្រាសាទស្នឹងខាងលិច ប្រាសាទដូនទ្រី។​ល​។ដែលនា​ម៉ឺនសព្វ​មុខ​មន្ត្រី​និង​ប្រជា​រាស្ត្រ​ជំនាន់​នោះ​បាន​កសាងឡើងសម្រាប់ជា​ទី​សក្ការៈ​បូជា​ដល់​ព្រះ​​អាទិ​ទេព​និងព្រះពោធិសត្វផ្សេង​ៗខាង​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនានិងព្រះពុទ្ធ​សាសនា។នៅ​សតវត្ស​រ៍ក្រោយ​ៗមក​ទៀតដែន​ដី​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ត្រូវ​បាន​ទទួល​រង​គ្រោះ​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ពី​ចម្បាំងរាំង​ជល់ដោយ​ការ​ឈ្លាន​​ពាន​ពីសំ​ណាក់​ពួក​សៀម​តាំង​ពី​សត​វត្សរ៍ ១៥-១៦-១៧-១៨ ​ធ្វើឲ្យជីវភាពរស់​នៅ​របស់​ប្រជាជនខេត្ត​បាត់ដំបង​ជំនាន់​នោះ​ធ្លាក់​​ក្រលំ​បាក​ព្រាត់ប្រាស់និរាសគ្រួសារទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទះ​សម្បែង​គួរ​ឲ្យខ្លោច​ផ្សាក្រៃលែង។ 

នៅ​ចុង​សត​វត្ស​រ៍ទី ១​៨ ដល់ដើម​សតវត្ស​រ៍ទី ​២០​ ខេត្តបាត់ដំបង​ក៏ធ្លាក់ស្ថិតនៅក្រោមអំណាច​ត្រួត​ត្រា​ជិះ​ជាន់​របស់​ពួក​សៀម​អស់​រយៈ​​ពេល​ជាង​ ០១ សតវត្សរ៍ដែល​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​អំណាច​គ្រួសារចៅពញាអភ័យធីបែស(បែន)ក្រោយ​មក​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថាត្រ​កូល​អភ័យ​វង្ស​អស់​ ០៦​ តំណរ​ហូត​ដល់​ឆ្នាំ ​១៩០៧ ។

តាម​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង-សៀមចុះ​នៅថ្ងៃទី​ ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ សៀម​ត្រូវ​ប្រគល់​មក​ឲ្យខ្មែរវិញនូវ​ទឹក​ដី​ដែល​ខ្លួន​​ធ្លាប់​កាន់​កាប់ជាង ០១ ​សតវត្ស​រ៍នោះគឺ​បាត់​ដំបង សៀមរាប-អង្គរ​ សិរី​សោ​ភ័ណ្ឌនិង​ចុង​កាល់​ដោយប្តូរនិង​ខេត្ត​ត្រាចនិង​តំបន់ប៉ាក់សេ(ដែន​ដី​លាវ)ប៉ែក​ខាង​លើ​នៃ​ទន្លេមេគង្គ។ប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​មកព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ​ទ្រង់​បាន​ចេញ​ព្រះរាជ​​ប្រកាស​លេខ​ ៦៦ ចុះ​ថ្ងៃទី​ ០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧​ កំណត់​ដែន​ដី​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បែង​ចែក​ជា ០​៣​ ខេត្តគឺខេត្ត​បាត់ដំបង ខេត្តសៀមរាប និង ខេត្ត​សិរី​សោ​ភ័ណ្ឌ។

នៅក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩២៥ ទឹក​ដីខេត្ត​បាត់​ដំបងត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​សាជា​ថ្មី​ឲ្យ​ទៅជាខេត្ត​បាត់​ដំបងនិងខេត្តសៀមរាបនៅក្នុង​នោះ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​ស្រុកចំនួន ០​២ គឺ​ស្រុកបាត់ដំបងនិងស្រុកសិរីសោភ័ណ្ឌ។នៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៤០ ខេត្ត​បាត់​ដំបង​​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៧ គឺ​ស្រុកបាត់ដំបង ស្រុកសង្កែ ស្រុក​មោង​ឫស្សី​ ស្រុក​មង្គល​បូរី ស្រុក​ទឹក​ជោរ ស្រុកសិរីសោភ័ណ្ឌ និង​ ស្រុក​បិ​ត្បូង។

នៅ​ខែឧសភា ឆ្នាំ​ ១៩៥៣​ តំបន់​រដ្ឋបាល​ប៉ោយ​ប៉ែត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ចំណុះ​ឲ្យស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ្ឌ។នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ​ ១៩៥៧ ស្រុក​​ទឹក​ជោរ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅជា​ ០២ ស្រុក​គឺ​ ស្រុក​ព្រះនេត្រព្រះនិងស្រុក​ភ្នំ​ស្រុក។​ស្រុកសិរីសោភ័ណ្ឌត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅ​ជា​ ០២​ ស្រុក​ដែរ​​គឺស្រុក​សិរីសោ​ភ័ណ្ឌនិង​ស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ។​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦៥ ​តំបន់​រដ្ឋ​បាល​ប៉ោយ​ប៉ែត​ដែល​បាន​បង្កើតឡើងនៅក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៥៣ នោះ​ត្រូវ​​បាន​ចាត់​ថ្នាក់​ជា​ស្រុកឈ្មោះថាស្រុក​អូរជ្រៅ។នៅ​ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៥ ទឹក​ដី​មោងឬស្សី(ស្រុកមោងឬស្សី)​មួយ​ផ្នែក​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទៅ​ជា​តំបន់​រដ្ឋ​បាល​​គាស់​ក្រឡ(ស្រុកគាស់ក្រឡ)។នៅ​ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ ១៩៦៦ ស្រុកថ្មី​មួយ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​គឺ​ស្រុកថ្ម​ពួក​ដែលមាន​ទីតាំង​នៅថ្ម​ពួក។ជា​មួយ​គ្នា​នោះស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ពី​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ឲ្យ​ចំណុះ​ខេត្ត​ឧត្តរមាន​​ជ័យ​វិញ​ដែល​ជា​ខេត្ត​ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី។

នៅ​ដើម​សម័យ​សា​ធារ​ណ​រដ្ឋ​ខ្មែរ​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០២​ បាន​បង្កើត​ឡើង​គឺ​ស្រុកបា​ណន់និងស្រុក​គាស់ក្រ​ឡ។សរុប​មក​ដល់​ត្រឹម​នេះ​​ខេត្តបាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៩ គឺ​ស្រុក​បាត់​ដំបង ស្រុក​សង្កែ ស្រុក​មោង​ឬស្សី​ ស្រុក​មង្គល​បូរី ស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ្ឌ​​ ស្រុក​អូរ​ជ្រៅ​​ ស្រុក​ព្រះនេត្រ​ព្រះ ស្រុក​បាណន់ ស្រុក​គាស់ក្រ​ឡនិង​តំបន់​រដ្ឋបាល​ចំនួន​ ០២ គឺតំបន់​រដ្ឋ​បាលបាក់ព្រានិងតំបន់​រដ្ឋ​បាល​ល្វា។នៅក្នុង​សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ០៣ ឆ្នាំ ០៨​ ខែ​ ២០ ថ្ងៃ​នៅក្នុង​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ក៏​ដូច​ជាខេត្ត​នានា​ទូ​ទាំងប្រទេសកម្ពុជាដែរប្រជាពល​រដ្ឋ​ត្រូវ​​បាន​ជម្លៀស​ចុះ​ឡើង​ៗពិសេស​​ពី​​តំបន់​ទី​ក្រុងទីប្រជុំ​ជន​ទៅ​កាន់​ទីជន​បទ​និង​តំបន់​ព្រៃ​ភ្នំ។ខេត្តបា​ត់​ដំបង​ធ្លាប់​ល្បីថា​ជា​ជង្រុក​ស្រូវ​នៃ​ប្រទេស​បាន​ក្លាយ​ទៅជា​តំបន់​ទទួល​ទារុណ​កម្ម​កាប់​សម្លាប់​និង​បង្អត់​អាហារ​ពេល​នោះ​ខេត្ត​ពុំមាន​ព្រំ​ប្រទល់​ច្បាស់​លាស់នោះ​ទេ​ដោយសារអង្គ​ការ​ដឹក​នាំ​ពេល​នោះ​បានដាក់​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​​ទៅ​ក្នុង​តំបន់ភូមិភាគពាយ័ព្យ​ហើយ​មាន​តំបន់ ០​១ ​តំបន់ ០​៣​ តំបន់ ០​៤  និង​ តំបន់​ ០៥ ។ខណៈ​នោះ​មាន​ឮគេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ខ្លះ​ដែរ​ដូច​ជា​ស្រុក​​ភ្នំ​សំពៅ ស្រុក​បាត់​ដំបង ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ស្រុក​សង្កែ​ ​ស្រុកមោង​ឬស្សី​ ​ស្រុក ​៤១​-ស្រុក​ ៤២។ល។

ខេ​ត្តបាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​រំដោះ​ចេញជា​ស្ថាព​រពីរ​បប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍នៅថ្ងៃ​ទី ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ ​១៩៧៩។ក្បាល​ម៉ា​ស៊ីន​ដឹក​នាំ​មាន​ឈ្មោះ​​ថា​**គណៈ​កម្មាធិ​ការ​ប្រជា​ជន​បដិវត្តន៍**(ខេត្ត​-​ស្រុក​-ទីរួម​ខេត្ត-​ឃុំ-​សង្កាត់​)។គណៈ​កម្មាធិការ​ប្រជាជនឃុំ​-​សង្កាត់​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​​ដោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដំបូង​បំផុតនៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៨៣។ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៨៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៦ ខេត្ត​បាត់ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០៩​ និងទី​រួម​ខេត្ត​ចំនួន​ ០១។

នៅក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៩៨៦ ស្រុក​ថ្មីចំនួន ០​៣ ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​បន្ថែម​ទៀត​មាន​ស្រុកបាណន់​ ​ស្រុក​បវេល ​និង ​ស្រុកឯ​កភ្នំ។ត្រឹម​ដំណាក់​កាល​នេះខេត្ត​​បាត់​ដំបង​មានស្រុកចំនួន ១២ ​និង​ទី​រួម​ខេត្ត​ចំនួន ០១ គឺស្រុក​មោង​ឬស្សី ​ស្រុក​សង្កែ​ ស្រុក​បាណន់ ស្រុកឯក​ភ្នំ ​ស្រុក​បាត់ដំបង ស្រុករតនៈមណ្ឌ​ល ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ស្រុក​សិរិសោ​ភ័ណ្ឌ ស្រុក​ព្រះ​នេត្រ​ព្រះ ​ស្រុកថ្មពួក​ ស្រុក​ភ្នំ​ស្រុក​ និង​ ស្រុកបវេល​។

នៅក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៨៨​ ស្រុក​ចំនួន​ ០៥​ គឺ​ស្រុក​មង្គល​បូរី​ ​ស្រុក​ថ្ម​ពួក ​ស្រុក​សិរី​សោ​ភ័ណ ​ស្រុក​ព្រះ​នេត្រព្រះ និង ​ស្រុក​ភ្នំ​ស្រុកត្រូវ​បាន​​កាត់​ចេញ​ដើម្បី​បង្កើត​ជា​ខេត្ត​ថ្មី​មួយទៀត​គឺ​ខេត្ត​បន្ទាយ​មាន​ជ័យ។ចាប់​ពី​ពេលនោះ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣ ខេត្ត​បាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន​ ០៧ ​​ទី​រួម​ខេត្តចំនួន ០១ ​ឃុំ​ចំនួន​ ៥៣​ និង​ សង្កាត់​ចំនួន​ ១០។

ក្រោយ​មាន​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ទី​រួម​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​ប្តូរឈ្មោះ​មក​ជា​ស្រុក​ស្វាយ​ប៉ោ​វិញ។ចំណែក​សង្កាត់​ទាំង ​១០​ ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​​មក​ជា​ឃុំ​ដូច្នេះ​ខេត្ត​បាត់​ដំបង​មាន​ស្រុក​ចំនួន ០​៨​ និង​ឃុំ​ចំនួន​ ៤៧។

នៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៩៨ ក្រោយ​សមា​ហរណកម្មកងកម្លាំងកម្ពុជា​ប្រជា​ធិប​តេយ្យខេត្ត​បាត់​ដំបង​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទឹក​ដី​មួយ​ផ្នែក​ទៀត​ដើម្បី​បង្កើត​ក្រុងប៉ៃលិន​ហើយ​ស្រុក​ចំនួន​ ០៤ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ថែម​មាន​ស្រុក​សំឡូត ស្រុក​កំរៀង ​ស្រុក​ភ្នំ​ព្រឹក ​និង​ ស្រុក​សំពៅ​លូន។នៅក្នុង​ឆ្នាំ ​២០០០ ទឹក​ដី​ស្រុក​មោង​ឬ​ស្សី​ត្រូវ​បាន​រំលែក​មួយ​ផ្នែក​បង្កើត​ជា​ស្រុក​គាស់​ក្រឡ​ដែល​មានឃុំចំនួន ០​៦​។ចំណែក​ឯ​ស្រុក​ស្វាយ​ប៉ោត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា​ស្រុក​បាត់​ដំបង​វិញ​។រីឯ​ស្រុក​បាត់​ដំបង​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ថ្ម​គោល​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​​ជា​ស្រុក​ថ្ម​គោល​វិញ។

## សាសនា 
សាសនារបស់រដ្ឋគឺសាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបងជាង ៩៨.៣% ជាអ្នកកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ។សាសនាអុីស្លាមដែលភាគច្រើនកាន់ដោយជនជាតិចាមរាប់រយឆ្នាំមកហើយមាន ១.៤%។សាសនាគ្រិស្តមានអ្នកកាន់ចំនួនតិចតួចប្រមាណជា ០.៣%។
## ប្រាសាទ
## លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ 
ខេត្តបាត់ដំបង គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានចម្ងាយ ២៩១ គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញដែលមានព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់នឹងខេត្តសៀមរាបនិងបឹងទន្លេសាបខាងលិចជាប់នឹងខេត្តប៉ៃលិននិងខេត្តច័ន្ទបុរីខាងជើងជាប់នឹងខេត្តបន្ទាយមានជ័យនិងខាងត្បូងជាប់នឹងខេត្តពោធិ៍សាត់។នៅភាគខាងលិចមានព្រំប្រទល់ប្រវែង ១៤៤.៨ គីឡូម៉ែត្រជាប់នឹងខេត្តច័ន្ទបុរី ខេត្តត្រាច និង ខេត្តស្រះកែវ។ខេត្តបាត់ដំបងមានផ្ទៃដីចំនួន ១១៧០២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េមានក្រុងចំនួន ០១ ស្រុកចំនួន ១៣ ឃុំចំនួន ៩៣ សង្កាត់ ១០ និង ភូមិចំនួន ៨១០។ខេត្តនេះមានច្រកទ្វារព្រំដែនអន្តរជាតិ ០១ គឺច្រកដូងនៅក្នុងស្រុកកំរៀងនិងច្រកទ្វារតំបន់ព្រំដែន ០៤ ទៀតគឺច្រកទ្វារគីឡូ ១៣(ភ្នំដី)នៅក្នុងស្រុកសំពៅលូន ច្រកទ្វារអូររំដួលនៅក្នុងស្រុកភ្នំព្រឹក ច្រកទ្វារអូរអន្លក់(សួនស៊ុំ)នៅក្នុងស្រុកកំរៀង និង ច្រកទ្វារឆករកា(៤០០)នៅក្នុងស្រុកសំឡូត។

## រដ្ឋបាល 
ខេត្តបាត់ដំបង ចែកចេញជា ១៤ ក្រុង​/ស្រុក ១០៣ សង្កាត់/ឃុំ និង ៨១០ ភូមិ៖ 

## ឯកសារពិគ្រោះ 
* គេហទំព័ររដ្ឋាភិបាលខ្មែរ http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/battambang.html  (ភាសាអង់គ្លេស)
* http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/battambang.html  (ភាសាខ្មែរ)
* វិផតថល​របស់​ស្រុក​បាត់ដំបង http://www.battambang-town.gov.kh/ 
* ប្លក់បាត់ដំបង http://battambanglife.wordpress.com/ (ភាសាខ្មែរ)