open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ភាសាសេប៊ូណូ

**សេប៊ូណូ** ( /s ɛ ˈ b w ɑː n oʊ /     ) គឺជាភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលនិយាយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសហ្វីលីពីន ។ វាត្រូវបានគេហៅថាដើមកំណើតដោយពាក្យទូទៅរបស់វា **ប៊ីសាយ៉ា** ឬ **ប៊ីនីស្សាយ្យ៉ា** (ទាំងពីរត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសថា *វីសាយ៉ាន* ទោះបីជាវាមិនគួរច្រឡំជាមួយភាសាប៊ីសាយ៉ាន់ផ្សេងទៀតក៏ដោយ) ហើយជួនកាលត្រូវបានគេសំដៅជាភាសាអង់គ្លេសថា **សេប៊ូន** ( /s ɛ ˈ b uː ən /  ) ។ វាត្រូវបាននិយាយដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចវីសាយ៉ាន ដែលមានដើមកំណើតនៅកោះ សេប៊ូ, បូហុល, ស៊ីគីជ័រ, ពាក់កណ្តាលភាគខាងកើតនៃនីហ្គ្រោស, ពាក់កណ្តាលខាងលិចនៃឡីតេ្ត និងតំបន់ឆ្នេរភាគខាងជើងនៃភាគខាងជើងមិនដាណាវ និង ឧបទ្វីបហ្សាំប៊ូនកា ។ នៅក្នុងសម័យទំនើប វាក៏បានរីករាលដាលដល់ តំបន់ដាវ៉ោ, ខូតាបាតូ, ខេមីហ្គីន ផ្នែកខ្លះនៃកោះឌីណាហ្កេត និងតំបន់ទំនាបនៃការ៉ាហ្គា ដែលជារឿយៗផ្លាស់ប្តូរភាសាកំណើតនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ (ភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភាសា)។  

ខណៈពេលដែលភាសាតាហ្គាឡុក មានចំនួនអ្នកនិយាយដើមច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមភាសានៃប្រទេសហ្វីលីពីននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ សេប៊ូណូជាជននិយាយភាសាដើមច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ រហូតដល់ប្រហែលឆ្នាំ១៩៨០ ។  រហូតមកដល់ពេលនេះ វាគឺជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៃ ភាសាប៊ីសាយ៉ាន់ ។ 

គណៈកម្មការភាសាហ្វីលីពីន ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលហ្វីលីពីន ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងផ្សព្វផ្សាយភាសាជាតិ និងតំបន់នៃប្រទេសនេះ ប្រកបឈ្មោះភាសាជាភាសាហ្វីលីពីនថា  (សេប្វាណូ) ។

## ឯកសារយោង
ចៅព្រះយាអភ័យភូធរ

**ចៅព្រះយាអភ័យភូធរ** (    ? - ១៨២៧) ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន **ណយ** (    ) ឬ សនុនាយក (    ) ឬរដ្ឋមន្ត្រីសៀមខាងជើងពីឆ្នាំ១៨១៣ ដល់ ១៨២៧។ លោក​ជាលោកជាសមាជិកនៃបុណ្យរ័ត្នព័ន្ធុ (    ) គ្រួសារ។

ណយជាបុត្ររបស់ចៅ ចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជ (    ) ឈ្មោះ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ ប៊ុនរ័ត្ន ដែល​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​កិច្ច​ការ​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាលព្រះបាទតាកស៊ីន និងព្រះបាទរាមាទី១ ។ នៅឆ្នាំ១៧៨៥ កំឡុងសង្គ្រាមប្រាំបួនឪពុករបស់ណយ ចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជប៊ុនរត្ន័ ត្រូវបានដកហូតតំណែងដោយសារការគ្រប់គ្រងខុស  កំឡុងសង្គ្រាម។ ព្រះរាជបិតារបស់ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាចៅព្រះយាស្រីធម្មាធិរាជ ជាចៅហ្វាយនៃព្រះរាជវាំង។ ប្អូនស្រីរបស់ណយ គឺ នាងពី បានក្លាយជាមហេសីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ឥស្សរៈស៊ុនថន ។

## ឯកសារយោង
បា គុត

**លី ក្វាងវិញ** ( ឆ្នាំ ១៩២៣ - ១៣ កក្កដា ១៩៥៦) ដែលគេនិយមហៅថា **បា គុត**  ( Vietnamese: [ɓāː kût] ) គឺជាមេបញ្ជាការយោធាវៀតណាមនៃនិកាយសាសនាហ្វាហៅវ ដែលប្រតិបត្តិការពីដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ និងគ្រប់គ្រងផ្នែកផ្សេងៗនៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ។

បា គុត និងកងកម្លាំងរបស់គាត់បានវាយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពជាតិវៀតណាម វៀតមិញ និងចលនាសាសនាកាវដាយ ពីឆ្នាំ១៩៤៣ រហូតដល់គាត់បានកាន់កាប់នៅឆ្នាំ១៩៥៦ ។ ដោយ​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​មនុស្ស​មិន​ដូចគ្នា គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ខុស​ប្រក្រតី និង​ឃោរឃៅ​ដែល​ប្រយុទ្ធ​ដោយ​មាន​គោល​បំណង​មនោគមវិជ្ជា​តិចតួច។ ឈ្មោះក្រៅរបស់គាត់បានមកពីការកាត់ម្រាមដៃចង្អុលខាងឆ្វេងរបស់គាត់ដោយខ្លួនឯង (ទោះបីជាវាត្រូវបានគេរាយការណ៍ខុសថាវាគឺជាម្រាមដៃកណ្តាលរបស់លោកឬ "ម្រាមដៃកាត់ទីបី") ។ ក្រោយ​មក គាត់​បាន​ស្បថ​ថា​នឹង​មិន​កាត់សក់​រហូត​ទាល់​តែ​កុម្មុយនិស្ត​វៀតមិញ​ត្រូវ​បរាជ័យ។ លោក តែងតែចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបក្សពួកវៀតណាម និងបារាំង។ លោកបានទទួលយកជំនួយផ្នែកសម្ភារៈដែលផ្តល់ជាថ្នូរនឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់គាត់ ហើយបន្ទាប់មកបានបំបែកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បារាំងបានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយលោកចំនួន ៥ ដង។ ជំហររបស់បារាំងមានភាពទន់ខ្សោយដោយសារតែកម្លាំងយោធារបស់ពួកគេត្រូវបានបាត់បង់ដោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពួកគេមានការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការបង្កើតការគ្រប់គ្រងឡើងវិញលើឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង ដែលនៅសេសសល់ដោយភាពខ្វះចន្លោះ បន្ទាប់ពីការចាញ់របស់ជប៉ុន។
រូបភាពតូច
នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៥៥ ជំនោរបានប្រែក្លាយប្រឆាំងនឹងនិកាយផ្សេងៗ ខណៈដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីង៉ូ ឌិញឌៀម នៃ រដ្ឋវៀតណាម និង កងទ័ពជាតិវៀតណាម របស់លោកបានចាប់ផ្តើមបង្រួបបង្រួមការក្តាប់របស់ពួកគេនៅភាគខាងត្បូង។ លោកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់គាត់ត្រូវបានរុញចូលទៅក្នុងព្រៃ ហើយទីតាំងរបស់ពួកគេត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការវាយលុករបស់រដ្ឋាភិបាល។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ជិត​មួយ​ឆ្នាំ លោកត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន។ លោកត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត និងកាត់ក្បាលជាសាធារណៈនៅទីក្រុងកាន់ថឺ (ព្រែកឫស្សី) ។

កាន់ថ(ព្រែកឬស្សី) ឺ ។

## ឯកសារយោង
ការបះបោរកម្ពុជា (១៨៤០)

**ការ​បះបោរ​របស់​កម្ពុជា​ឆ្នាំ​១៨៤០** គឺជា​ការ​បះបោរ​ប្រឆាំងអាណ្ណាមរយៈពេលខ្លីរបស់កម្ពុជា ដែល​បាន​ប្រយុទ្ធ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ជុំវិញ ព្រៃវែង និង ​បាភ្នំ ។ 

នៅឆ្នាំ១៨៤០ ព្រះមហាក្សត្រិយានីខ្មែរអង្គម៉ី ត្រូវបានយួនទម្លាក់អំណាច។ ព្រះអង្គត្រូវបានចាប់ខ្លួននិរទេសទៅប្រទេសវៀតណាម​រួម​ជាមួយ​នឹង​សាច់​សារលោហិតរបស់ទ្រង់និង￼￼គ្រឿងគ្រងរាជសម្បត្តិ ។ ដោយ​មាន​ការ​ជំរុញ​ដោយ​ឧបទ្ទវហេតុ​នេះ ពួកមន្ត្រីរាជការកម្ពុជា និង​អ្នក​ដើរ​តាម​ជាច្រើន​នាក់​បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​វៀតណាម។  ពួក​ឧទ្ទាម​បាន​អំពាវ​នាវ​ទៅសៀម ​ដែល​បាន​គាំទ្រ​អ្នក​ទាមទារ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​បល្ល័ង្ក​កម្ពុជា​ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឌួង ​។ ព្រះបាទចេស្តាបតិន្ទ្រ(រាមាទី៣) បាន​ឆ្លើយ​តប ហើយ​បញ្ជូន​អង្គឌួង​ត្រឡប់​ពី​និរទេស​នៅក្រុងទេពមហានរគ(បាងកក) វិញជាមួយនឹងទ័ពសៀមដើម្បីលើកព្រះអង្គឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។ 

យួនបានរងការវាយប្រហារពីកងទ័ពសៀម និងពួកឧទ្ទាមកម្ពុជា។ អ្វី​ដែល​អាក្រក់​ជាង​នេះ នៅកម្ពុជាក្រោម មាន​ការ​បះបោរ​ជា​ច្រើន​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង។ កម្លាំង​សំខាន់​របស់​យួន​បាន​ដើរ​ទៅ​កម្ពុជាក្រោមដើម្បីទម្លាក់ការបះបោរទាំងនោះ។ ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​វៀតណាម​ដែល​ទើប​ឡើង​សោយរាជ្យ​ថ្មី ធៀវទ្រី បាន​សម្រេច​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​ដោយ​សន្តិវិធី។ ទ្រឿង មិញយ៉ាង អគ្គទេសាភិបាលនៃការគ្រប់គ្រងកម្ពុជា ត្រូវបានហៅត្រឡប់មកវិញ។ លោកយ៉ាង ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយក្រោយមកបានធ្វើអត្តឃាតនៅក្នុងគុក។ 

អង្គឌួង​បាន​យល់ព្រម​ដាក់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឱ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ការពារ​រួម​របស់​សៀម​-​យួននៅឆ្នាំ១៨៤៦។ យួន​ដោះ​លែង​សួយសារអាករ​ខ្មែរ ហើយ​យក​គ្រឿងរាជសម្បត្តិមកវិញ ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ កងទ័ពវៀតណាមបានដកទ័ពចេញពីកម្ពុជា។ ទីបំផុតយួនបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងប្រទេសនេះ កម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីវៀតណាម។ ទោះ​បី​នៅ​មាន​ទ័ព​សៀម​តិច​តួច​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​ដោយ ក៏​ស្តេច​ខ្មែរ​មាន​ស្វ័យភាព​ខ្លាំង​ជាង​មុន​ទៅ​ទៀត។ 

## កំណត់ចំណាំ 
; លេខយោង

; ការដកស្រង់

## ឯកសារយោង
អឹហ្កឹស្ត រ៉ូដិន

**ហ្វ្រង់ស័រ អឹហ្កឹស្ត រ៉េណេ រ៉ូដិន** (ថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៤០ – ថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧) គឺជាជាងចម្លាក់ជនជាតិបារាំង  ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃចម្លាក់សម័យទំនើប។  គាត់​បាន​រៀន​តាម​ប្រពៃណី ហើយ​បាន​ប្រើ​វិធីសាស្ត្រ​ដូច​សិប្បករ​ក្នុង​ការងារ​របស់​លោក។ លោកមាន​សមត្ថភាព​ពិសេស​ក្នុង​ការ​យក​គំរូ​តាម​ផ្ទៃ​ដ៏​ស្មុគស្មាញ ច្របូកច្របល់ និង​មាន​ហោប៉ៅ​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុងដីឥដ្ឋ ។ 

រូបចម្លាក់ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតរបស់លោកជាច្រើនត្រូវបានរិះគន់ ខណៈដែលពួកគេបានប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងប្រពៃណីចម្លាក់ដែលលេចធ្លោជាងគេ ដែលស្នាដៃមានការតុបតែង រូបមន្ត ឬ ប្រធានបទ ខ្ពស់។ ស្នាដៃដើមបំផុតរបស់លោកបានចាកចេញពីប្រធានបទប្រពៃណីនៃទេវកថា និង និទានកថា ។ គាត់បានយកគំរូតាមរូបរាងកាយរបស់មនុស្សជាមួយនឹងធម្មជាតិនិយម ហើយរូបចម្លាក់របស់លោកអបអរនូវចរិតលក្ខណៈ និងរូបវន្តបុគ្គល។ ទោះបីជា លោកមានភាពរសើបចំពោះភាពចម្រូងចម្រាសជុំវិញការងាររបស់គាត់ក៏ដោយ គាត់បានបដិសេធមិនផ្លាស់ប្តូរស្ទីលរបស់លោក ហើយការបន្តរបស់លោកបាននាំមកនូវការពេញចិត្តកាន់តែខ្លាំងឡើងពីរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍សិល្បៈ។

ពីធម្មជាតិដែលមិននឹកស្មានដល់នៃឥស្សរជនសំខាន់ដំបូងរបស់លោក ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយការធ្វើដំណើររបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៨៧៥ ទៅកាន់ប្រទេសអ៊ីតាលី - ទៅកាន់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មិនធម្មតាដែលគណៈកម្មការដែលគាត់បានស្វែងរកនៅពេលក្រោយ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់គាត់បានរីកចម្រើន ហើយលោក បានក្លាយជាជាងចម្លាក់ជនជាតិបារាំងដ៏ឆ្នើមនៅសម័យរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ១៩០០ លោកគឺជាវិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញលើពិភពលោក។ អតិថិជនឯកជនដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិបានស្វែងរកការងាររបស់រ៉ូដិន បន្ទាប់ពីការតាំងពិពណ៌ពិព័រណ៍ពិភពលោករបស់លោក ហើយលោកបានរក្សាក្រុមហ៊ុនជាមួយនឹងបញ្ញវន្ត និងសិល្បករដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាច្រើន។ សិស្សរបស់គាត់ឈ្មោះ ខេមីល ក្លូដែល  បានក្លាយជាសហការី គូស្នេហ៍ និងគូប្រជែងច្នៃប្រឌិតរបស់គាត់។ សិស្សផ្សេងទៀតរបស់ Rodin រួមមាន អាន់តន ប៊ូដែលឡេ , ខនស្តង់ទីន ប្រេនគូស៊ី  និង ឆាលស៍ ដេសភីយ៉ូ ។ លោកបានរៀបការជាមួយដៃគូពេញមួយជីវិតរបស់លោកគឺ រ៉ូស ប៊ឺរេត ក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយនៃជីវិតរបស់ពួកគេទាំងពីរ។ រូបចម្លាក់របស់គាត់បានទទួលរងនូវការធ្លាក់ចុះនៃប្រជាប្រិយភាពបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់នៅឆ្នាំ១៩១៧ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលពីរបីទសវត្សរ៍ កេរដំណែលរបស់គាត់បានរឹងមាំ។ លោកនៅតែជាជាងចម្លាក់ម្នាក់ក្នុងចំណោមជាងចម្លាក់មួយចំនួនដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅខាងក្រៅសហគមន៍សិល្បៈដែលមើលឃើញ។

## ឯកសារយោង
ការបះបោរកម្ពុជា (១៨២០)

**ការបះបោររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ 1820** ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **ការបះបោរអ្នកសល់** ( ពន្លឺ "ការបះបោររបស់បុរសបរិសុទ្ធ")  គឺជាការបះបោរប្រឆាំងវៀតណាម ដែលដឹកនាំដោយព្រះសង្ឃមួយអង្គព្រះនាមកៃ។

នៅឆ្នាំ១៨១៩ ពលករខ្មែរត្រូវបានបង្ខំឱ្យសាងសង់ឡើងវិញនូវប្រឡាយវិញតេ(ព្រែកយួន) របស់យួន។ កម្លាំងពលកម្មខ្មែរត្រូវបានកេងប្រវ័ញ្ចយ៉ាងខ្លាំងដោយការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារយ៉ាងលំបាក ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានស្លាប់ដោយសារការអស់កម្លាំង និងជំងឺជាបន្តក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់ប្រឡាយ។  កៃ ជា​ព្រះសង្ឃ​មាន​ដើម​កំណើត​ពី​វត្ត​សំបួរ ដែល​បាន​អះអាង​ពី​ឥទ្ធិឫទ្ធិ បាន​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​យួន។ 

កៃ​បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីសក្ការៈ​ខ្មែរ បាភ្នំ  ហើយ​បាន​ប្រកាស​ជា​ស្ដេច​ជា​បន្តបន្ទាប់។ អ្នកដើរតាមលោកភាគច្រើនត្រូវបានជ្រើសរើសនៅតំបន់ជុំវិញខេត្តរោងដំរី ។  ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់លោកហើយបានសម្លាប់ជនជាតិយួន។  ពួកឧទ្ទាមបានដើរឆ្ពោះទៅទីក្រុងភ្នំពេញ,  ឧត្តមសេនីយខ្មែរបីរូបគឺ ចៅព្រះយ៉ាតី (ឬសម្ដេចតី) ណារិន កុល និងណាគី បានចូលរួមជាមួយពួកគេ។  ព្រះបាទអង្គចន្ទ ចង់ភៀសខ្លួនពីរាជធានី ទ្រង់បានផ្ញើសំបុត្រមួយទៅកាន់ក្រុងព្រៃនរគដើម្បីសុំជំនួយ។ ឡេ វ៉ាន់យៀក ដែលជា​ឧទ្ទាមកម្ពុជាក្រោម បាន​បញ្ជា​ឲ្យង្វៀន វ៉ាន់​ថ័យ និង ង្វៀន វ៉ាន់ទ្រិ ប្រមូលផ្តុំ​កម្លាំង​បេសកកម្ម។ កងទ័ពវៀតណាមបានកម្ចាត់ពួកឧទ្ទាម សម្លាប់ពួកគេជាច្រើន។ កៃ​បាន​រត់​គេច​ខ្លួន  ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដេញ​តាម​និង​សម្លាប់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះសង្ឃ​ជា​ច្រើន​នៅខេត្តកំពង់ចាម ​។  ជំនួយរបស់កៃ ដែល​ទើប​នឹង​កើត គួយ បាន​រត់​គេច​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ចំណោម ប្រទេសលាវ ។ 

មេ​ដឹក​នាំ​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​ចុះចាញ់​រួម​មាន សម្តេចតី ណារិន កុល និង​ណាគី។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅ​ភ្នំពេញ និង​ ព្រៃនគរ។ 

## កំណត់ចំណាំ 
; លេខយោង

; ការដកស្រង់
ប្រ៊ីក្ស

**ប្រ៊ីក្ស** គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយដែលមានប្រទេសចំនួនដប់ជាសមាជិក រួមមាន៖​ ចិន ប្រេស៊ីល រុស្ស៊ី អ៊ីរ៉ង់ អាហ្វ្រិកខាងត្បូង អេត្យូពី​ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម អេហ្ស៊ីប ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូណេស៊ី។ វាគឺជាក្រុមយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយជាគូប្រជែងនឹងក្រុមប្រទេសកំពូលសេដ្ឋកិច្ចចំនួនប្រាំពីរ ដែលគេតែងនិយមស្គាល់ថា *G7* នោះ។

ពាក្យថា "ប៊្រីក" (BRIC) ដើមឡើយជាឈ្មោះទុកសម្គាល់ពី​ឱកាស​វិនិយោគថ្មី។ ក្រុមអង្គការមួយនេះក្រោយមកក៏បានវិវត្តទៅជាប្លុកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងភូមិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច

បណ្ដាប្រទេសស្ថាបនិកដូចជា ប្រេស៊ីល រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និងចិនបានរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលថ្នាក់ដឹកនាំដំបូងឡើងនៅប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០០៩ ក្រោមឈ្មោះ ប៊្រីក (BRIC)។ ក្រោយពីបានប្តូរឈ្មោះអង្គការមក BRICS ប្រទេសអាហ្រ្វិកខាងត្បូងក៏បានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជាសមាជិកថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១ ក្រោយពីបានក្លាយជាសមាជិកផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០។ បន្ទាប់មក ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ អេហ្ស៊ីប អេត្យូពី និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមក៏បានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលលើកដំបូងរបស់ពួកគេក្នុងនាមជារដ្ឋសមាជិកថ្មីថ្មោងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលឆ្នាំ២០២៤ នៅឯប្រទេសរុស្ស៊ី។ អក្សរកាត់ថា BRICS+ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្រៅផ្លូវការដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមាជិកភាពថ្មីៗក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។

ស្ថាប័នប៊្រីក្សត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុកថាជាគូប្រជែង ឬជម្រើស​មួយ​ផ្សេងទៀតក្រៅពី​​ប្លុក G7 ដែល​ជាប្លុក​សេដ្ឋកិច្ច​កំពូលមួយ។ ជារួម ប៊្រីក្សបានអនុវត្តគំនិតផ្តួចផ្តើមជាច្រើនដូចជា ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ថ្មី កិច្ចសម្របសម្រួលបម្រុងសមាយាតប៊្រីក្ស ប៊្រីក្សផេ ប្រកាសនវត្ថុស្ថិតិរួមប៊្រីក្ស និងកញ្ចប់រូបិយវត្ដុបម្រុងប៊្រីក្ស។ ប៊្រីក្សធ្លាប់និងត្រូវបានទទួលទាំងការកោតសរសើរ និងការរិះគន់ពីអ្នកអត្ថាធិប្បាយ និងព្រមទាំងថ្នាក់ដឹកនាំនៃប្រទេសមួយចំនួនជុំវិញពិភពលោក។

## ឯកសារយោង
អេហ្ស៊ីបអារ៉ាប់

**ភាសាអារ៉ាប់អេហ្ស៊ីប** ដែលគេស្គាល់ក្នុងស្រុកថា**ប្រជាជនអេហ្ស៊ីបធម្មតា**   ឬជាធម្មតា **ម៉ាសរី** (ក៏ **ម៉ាសរី** ) (  ),   គឺជាគ្រាមភាសាភាសាអារ៉ាប់ ដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុង ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ។   វា​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​គ្រួសារ​ភាសាអាហ្វ្រូ-អាស៊ីទិក ហើយ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅតំបន់ដីសណ្តនីល ក្នុង ​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប​ខាង​ក្រោម ។ ប្រជាជនអេហ្ស៊ីប ១០០លាននាក់និយាយគ្រាមភាសាជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងចំណោមនោះ ខៃរ៉ែន គឺលេចធ្លោជាងគេ។ វាក៏ត្រូវបានយល់ផងដែរនៅទូទាំងប្រទេសដែលនិយាយភាសាអារ៉ាប់ ភាគច្រើន ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់អេហ្ស៊ីបយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់ រួមទាំងតាមរយៈ ភាពយន្តអេហ្ស៊ីប និង តន្ត្រីអេហ្ស៊ីប ។ កត្តាទាំងនេះជួយឱ្យវាក្លាយជាភាសាអារ៉ាប់ ដែលត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុត។     

ខណៈ​ដែល​វា​ជា​ភាសា​និយាយ​ជា​ចម្បង ទម្រង់​ដែល​សរសេរ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​ប្រលោមលោក ល្ខោន និង​កំណាព្យ ( អក្សរសិល្ប៍​ភាសា​ដើម ) ព្រម​ទាំង​ក្នុង​រឿង​កំប្លែង ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម កាសែត​មួយ​ចំនួន និង​ការ​ចម្លង​បទ​ចម្រៀង​ពេញ​និយម។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយជាលាយលក្ខណ៍អក្សរផ្សេងទៀត និងក្នុងការរាយការណ៍ព័ត៌មានតាមវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ អក្សរសាស្ត្រអារ៉ាប់ ត្រូវបានប្រើប្រាស់។ អក្សរសាស្ត្រអារ៉ាប់គឺជាភាសាស្តង់ដារដោយផ្អែកលើភាសានៃ គម្ពីរគួរអាន ពោលគឺ ភាសាអារ៉ាប់បុរាណ ។ ភាសា អេហ្ស៊ីបត្រូវបានសរសេរស្ទើរតែជាសកលនៅក្នុង អក្ខរក្រមអារ៉ាប់ សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុក ទោះបីជាវាត្រូវបានចម្លងជាទូទៅទៅជា អក្សរឡាតាំង ឬក្នុង អក្ខរក្រមសូរសព្ទអន្តរជាតិ នៅក្នុងអត្ថបទ ភាសាវិទ្យា និងសៀវភៅសិក្សាដែលមានគោលបំណងបង្រៀនអ្នករៀនដែលមិនមែនជាជនជាតិដើមក៏ដោយ។  សូរសព្ទ រចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងវាក្យសព្ទរបស់គ្រាមភាសាត្រូវបានរងឥទ្ធិពលដោយ ភាសាកូបទិក ;    វាក្យសព្ទដ៏សម្បូរបែបរបស់វាក៏ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយ ភាសាអ៊ឺរ៉ុប ដូចជា បារាំង អ៊ីតាលី ក្រិច  និង ភាសាអង់គ្លេស ។

## ឯកសារយោង
ភាសាស៊ុយអែត

**ស៊ុយអែត** (  [ˈsvɛ̂nːska]) គឺជាភាសាអាឡឺម៉ង់ខាងជើង ដែលនិយាយភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសស៊ុយអែត និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសហ្វាំងឡង់ ។  វាមានអ្នកនិយាយដើមយ៉ាងហោចណាស់ ១០លាននាក់ ដែលជាភាសាអាឡឺម៉ង់និយាយច្រើនជាងគេទីបួន និងជាភាសាទីមួយក្នុងចំណោមប្រភេទផ្សេងទៀតរបស់វានៅក្នុងប្រទេសន័រឌិក (ន័រវែស) ទាំងមូល។ 

ស៊ុយអែត ដូចជា ភាសាន័រឌិកផ្សេងទៀត គឺជាកូនចៅរបស់ន័រស្សចាស់ ដែលជាភាសាសាមញ្ញរបស់ប្រជាជនអាល្លឺម៉ង់ដែលរស់នៅក្នុងស្កាតឌីណាវី ក្នុងកំឡុង សម័យវីឃីង ។ វាមានភាពវៃឆ្លាតទៅវិញទៅមកយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយ ន័រវែស និង ដាណឺម៉ាក ទោះបីជាកម្រិតនៃភាពវៃឆ្លាតទៅវិញទៅមកគឺពឹងផ្អែកភាគច្រើនលើគ្រាមភាសា និងការសង្កត់សំឡេងរបស់អ្នកនិយាយ។ ភាសាន័រវេស និងដាណឺម៉ាក ជាធម្មតាត្រូវបានយល់យ៉ាងងាយស្រួលដោយអ្នកនិយាយស៊ុយអែតជាជាងភាសានិយាយ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃ សម្លេងការបញ្ចេញសំឡេង និង ការបញ្ចេញសំឡេង ។

ភាសាស៊ុយអែតស្តង់ដារ ដែលនិយាយដោយជនជាតិស៊ុយអែតភាគច្រើន គឺជាភាសាជាតិដែលបានវិវត្តចេញពីគ្រាមភាសាស៊ុយអែតកណ្តាលក្នុងសតវត្សទី១៩ ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អនៅដើមសតវត្សទី២០ ។ ខណៈ​ដែល​ពូជ ​ប្រចាំ​តំបន់ និង​គ្រាមភាសា​នៅ​តាម​ជនបទ​នៅ​តែ​មាន ភាសា​សរសេរ​គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ឯកសណ្ឋាន និង ​មាន​ស្តង់ដារ ។ ស៊ុយអែត​ជាភាសាទីពីរ ​ដែល​គេ​និយាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​នៅ​ហ្វាំងឡង់​ដែល​វា​មាន​ឋានៈ​ជាភាសាសហការផ្លូវការ ។

ភាសាស៊ុយអែតត្រូវបាននិយាយជាយូរមកហើយនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃអេស្តូនី ទោះបីជាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់អ្នកនិយាយស៊ុយអែតអេស្តូនី ស្ទើរតែផុតពូជក៏ដោយ។ វាត្រូវបានគេប្រើផងដែរនៅក្នុងជនភៀសខ្លួនស៊ុយអែត ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនៅ ទីក្រុងអូស្លូ ប្រទេសន័រវេស ដែលមានប្រជាជនស៊ុយអែតជាង ៥០ ០០០ នាក់។ 

## ឯកសារយោង
អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក

**អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក** ( **WMO** ) គឺជាទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងការលើកកម្ពស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិលើ វិទ្យាសាស្ត្របរិយាកាស អាកាសធាតុ ជលសាស្ត្រ និង ភូគព្ភសាស្ត្រ ។ 

អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក មានប្រភពមកពីអង្គការឧតុនិយមអន្តរជាតិ ដែលជាអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣ ជាវេទិកាសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យ និងការស្រាវជ្រាវអាកាសធាតុ។  សំណើដើម្បីធ្វើកំណែទម្រង់ស្ថានភាព និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃ IMO ឈានដល់សន្ធិសញ្ញាឧតុនិយមពិភពលោកឆ្នាំ១៩៤៧ ដែលបានបង្កើតជាផ្លូវការនូវអង្គការឧតុនិយមពិភពលោក។  អនុសញ្ញានេះបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥០ ហើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់ អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ។

**អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក** ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រទេស និងដែនដីចំនួន១៩៣ និងសម្របសម្រួលការផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យ ព័ត៌មាន និងការស្រាវជ្រាវ "ដោយឥតគិតថ្លៃ និងគ្មានការរឹតត្បិត" រវាងស្ថាប័នឧតុនិយម និងជលសាស្ត្ររៀងៗខ្លួននៃសមាជិករបស់ខ្លួន។   វាក៏សហការជាមួយដៃគូមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតលើបញ្ហាទាក់ទងនឹងការការពារបរិស្ថាន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការគ្រប់គ្រងធនធាន និង ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម ។ 

មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសមាជឧតុនិយមពិភពលោក ដែលមានសមាសភាពពីរដ្ឋជាសមាជិក ដែលប្រជុំរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តង ដើម្បីកំណត់គោលនយោបាយ និងអាទិភាព។ សភាត្រូវបានដឹកនាំដោយក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិដែលដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតីដែលបច្ចុប្បន្នលោក ហ្គ្រេហាដ អាឌ្រៀន នៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ 

## ឯកសារយោង
ពណ៌លឿង

**ពណ៌លឿង** គឺជា ពណ៌ រវាង ពណ៌បៃតង និង ពណ៌ទឹកក្រូច នៅលើ វិសាលគមនៃពន្លឺ ។ វា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចេញ​ដោយ​ពន្លឺ​ដែល​មាន ​រលក​ឥទ្ធិពល ​ប្រហែល ៥៧៥ – ៥៨៥ ណាណូម៉ែត្រ ។ វា​ជា ​ពណ៌​ចម្បង ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ ​សន្ដកពណ៌ ដែល​ប្រើ​ក្នុង​ការ​គូរ​រូប ឬ​បោះពុម្ព​ពណ៌។ នៅក្នុង គំរូពណ៌ RGB ដែលប្រើដើម្បីបង្កើតពណ៌នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ និងអេក្រង់កុំព្យូទ័រ ពណ៌លឿងគឺជា ពណ៌បន្ទាប់បន្សំ ដែលធ្វើឡើងដោយការរួមបញ្ចូលពណ៌ក្រហម និងបៃតងក្នុងកម្រិតស្មើគ្នា។ សារធាតុខារ៉ទីន្យ ផ្តល់ពណ៌លឿងលក្ខណៈដល់ ស្លឹករដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ពោត ផ្កាខាណារី ផ្កាស្បៃរឿង និងក្រូចឆ្មា ក៏ដូចជា ពងមាន់លឿង បាឃឺថឹខាប់ផ៍ និងចេក។ ពួកគេស្រូបយកថាមពលពន្លឺ និងការពាររុក្ខជាតិពីការខូចខាតរូបថតក្នុងករណីខ្លះ។  ពន្លឺព្រះអាទិត្យ មានពណ៌លាំលឿងបន្តិច នៅពេលដែលព្រះអាទិត្យនៅជិតជើងមេឃ ដោយសារតែការសាយភាយបរិយាកាសនៃរលកចម្ងាយខ្លីជាង (បៃតង ខៀវ និងស្វាយ)។

ដោយសារតែវាអាចប្រើបានយ៉ាងទូលំទូលាយ សារធាតុ ពណ៌ដីឥដ្ឋទង់ដែងលឿង គឺជាពណ៌មួយក្នុងចំណោមពណ៌ដំបូងដែលប្រើក្នុងសិល្បៈ។ រូងភ្នំ ឡាស្ខក់ ក្នុងប្រទេសបារាំងមានរូបគំនូរសេះពណ៌លឿងអាយុ ១៧ ០០០ ឆ្នាំ។ សារធាតុពណ៌ ដីឥដ្ឋទង់ដែង និង គ្រឿងលម្អ ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីតំណាងឱ្យពណ៌មាស និងពណ៌ស្បែកនៅក្នុងផ្នូរអេហ្ស៊ីប បន្ទាប់មកនៅក្នុងផ្ទាំងគំនូរនៅក្នុងវីឡារ៉ូម៉ាំង។  នៅក្នុងព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាដំបូង ពណ៌លឿងគឺជាពណ៌ដែលទាក់ទងជាមួយសម្តេចប៉ាប និងសោមាសនៃព្រះរាជាណាចក្រ ប៉ុន្តែវាក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង យូដាស អ៊ីស្ការីយ៉ុត ហើយត្រូវបានគេប្រើដើម្បីសម្គាល់អ្នកខុសឆ្គង។ នៅ​សតវត្ស​ទី​២០ ជន​ជាតិ​យូដា​នៅ​អឺរ៉ុប​ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​ណាស៊ី​ត្រូវ​បាន​បង្ខំ​ឱ្យ​ពាក់ផ្កាយពណ៌លឿង ។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ពណ៌លឿងភ្លឺគឺជាពណ៌នៃរាជាណាចក្រកណ្តាល ហើយអាចពាក់បានតែដោយអធិរាជ និងគ្រួសាររបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។ ភ្ញៀវពិសេសត្រូវបានស្វាគមន៍នៅលើកំរាលព្រំពណ៌លឿង។ 
រូបភាពតូច|ដំបូលប្រាសាទេវាវិនិច្ឆ័យមានពណ៌លឿងដែលស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណព្រះបរមរាជវាំង រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា
យោងតាមការស្ទង់មតិនៅអឺរ៉ុប កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក និងកន្លែងផ្សេងទៀត ពណ៌លឿងគឺជាពណ៌ដែលមនុស្សភាគច្រើនទាក់ទងជាមួយភាពសប្បាយរីករាយ ភាពទន់ភ្លន់ ការលេងសើច សុភមង្គល និងដោយឯកឯង។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក៏អាចត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាពច្របូកច្របល់ ការច្រណែន ការច្រណែន ការលោភលន់ និងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ភាពកំសាក។  នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ វាមានអត្ថន័យនៃភាពស្លេកស្លាំង/ជំងឺ  ប៉ុន្តែក៏មានប្រាជ្ញា និងការតភ្ជាប់ផងដែរ។  នៅក្នុងប្រទេសចិន និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីជាច្រើន ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាពណ៌នៃសុភមង្គល សិរីរុងរឿង ភាពសុខដុមរមនា និងប្រាជ្ញា។ 

## ឯកសារយោង
ពាន​រង្វាន់​ណូបែល​សន្តិភាព

**រង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព** គឺជារង្វាន់ណូបែលមួយក្នុងចំណោមរង្វាន់ទាំងប្រាំដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយឆន្ទៈរបស់ឧស្សាហ៍កម្មស៊ុយអែត អ្នកបង្កើត និងគ្រឿងសព្វាវុធ (អាវុធ និងឧបករណ៍យោធា) ក្រុមហ៊ុនផលិត អាល់ហ្វ្រិដ ណូបែល រួមជាមួយនឹងរង្វាន់ផ្នែក គីមីវិទ្យា រូបវិទ្យា សរីរវិទ្យា ឬវេជ្ជសាស្ត្រ និង អក្សរសាស្ត្រ ។ ចាប់តាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ១៩០១  វាត្រូវបានផ្តល់រង្វាន់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ (ដោយមានករណីលើកលែងមួយចំនួន) ដល់អ្នកដែលបាន "ធ្វើការងារច្រើនបំផុត ឬល្អបំផុតសម្រាប់ភាតរភាពរវាងប្រជាជាតិ សម្រាប់ការលុបបំបាត់ ឬកាត់បន្ថយការឈរជើង និងសម្រាប់ការកាន់ និងលើកកម្ពស់សន្តិភាព សន្និបាត "។  *វចនានុក្រមអក់ហ្វដនៃប្រវត្តិសាស្រ្តសហសម័យ* ពិពណ៌នាថាវាជា "រង្វាន់ដ៏មានកិត្យានុភាពបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក"។ 

អនុលោម​តាម​ឆន្ទៈ​របស់​លោកអាល់ហ្វ្រិដ ណូបែល អ្នក​ទទួល​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស​ដោយគណៈកម្មាធិការ​ណូបែល​ន័រវេស ដែល​ជា​គណៈកម្មាធិការ​មាន​សមាជិក​ប្រាំ​នាក់​ដែល​បាន​តែងតាំង​ដោយសភា​ន័រវែស ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០ រង្វាន់ត្រូវបានផ្តល់ជូននៅក្នុង អាទ្រីអូម នៃសាកលវិទ្យាល័យអូស្លូ ដែលជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានផ្តល់រង្វាន់ផងដែរ ១៩៤៧-១៩៨៩; រង្វាន់អាបែល ក៏ត្រូវបានផ្តល់ជូននៅក្នុងអគារផងដែរ។  រង្វាន់ត្រូវបានផ្តល់ជូនពីមុននៅ សាលាក្រុងអូស្លូ (១៩៩០-២០១៩) វិទ្យាស្ថានណូបែលន័រវេស (១៩០៥-១៩៤៦) និងសភា (១៩០១-១៩០៤)។
រូបភាពតូច
ដោយ​សារ​លក្ខណៈ​នយោបាយ​របស់​វា រង្វាន់​ណូបែល​សន្តិភាព​មាន​សម្រាប់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ភាគ​ច្រើន​ជាកម្មវត្ថុ​នៃ​ភាព​ចម្រូងចម្រាស​ជា​ច្រើន ​។ រង្វាន់ចុងក្រោយបំផុតសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២ ត្រូវបានប្រគល់ជូនអ្នកតស៊ូមតិសិទ្ធិមនុស្ស អាឡេស បៀលីតស្គិ មកពីប្រទេសបេឡារុស អង្គការសិទ្ធិមនុស្សរុស្ស៊ីមេម័រៀល និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអ៊ុយក្រែនមជ្ឈមណ្ឌលសេរីភាពស៊ីវិល ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ណូបែល
អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស

**លោក អាន់តូនីអូ ម៉ានុលដឺអូលីវីរ៉ាហ្គូតេរ៉េស**  (កើតថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៩)  គឺជាអ្នកនយោបាយ និងជាអ្នកការទូតព័រទុយហ្គាល់ ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ លោកបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលជាមនុស្សទីប្រាំបួនដែលកាន់តំណែងនេះ។ សមាជិកនៃគណបក្សសង្គមនិយមព័រទុយហ្គាល់ លោកបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ ពីឆ្នាំ១៩៩៥ ដល់ឆ្នាំ២០០២ ។

លោក បានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សសង្គមនិយមពីឆ្នាំ១៩៩២ ដល់ឆ្នាំ២០០២ ។ គាត់ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ១៩៩៥ ហើយបានប្រកាសលាលែងពីតំណែងនៅឆ្នាំ២០០២ បន្ទាប់ពីគណបក្សរបស់គាត់ត្រូវបានចាញ់នៅក្នុងការបោះឆ្នោតក្នុងស្រុក២០០១ព័រទុយហ្គាល់ ។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយគ្មានសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាត និងជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចក្រីក្រ គណបក្សសង្គមនិយមបានធ្វើអាក្រក់ជាងការរំពឹងទុកដោយសារតែការខាតបង់នៅក្នុងទីក្រុងលីស្បូន និង ព័រតូ ដែលជាកន្លែងការស្ទង់មតិបង្ហាញថាពួកគេមានការនាំមុខដ៏រឹងមាំ។ អេឌូអាដូ ហ្វ្រេរ៉ូរ៉ូឌ្រីហ្គេស បានចូលកាន់តំណែងជាអ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គមនិយមនៅខែមករា ឆ្នាំ២០០២ ប៉ុន្តែលោក នឹងនៅតែជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរហូតដល់ការបោះឆ្នោតទូទៅត្រូវបានចាញ់ទៅឱ្យ គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយ ចូស្ស ម៉ានុលប៉ារ៉ូសូ ។ ទោះបីជាមានការបរាជ័យនេះក៏ដោយ ការស្ទង់មតិសាធារណៈជនព័រទុយហ្គាល់ទាំងនៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ និង ២០១៤ បានដាក់ចំណាត់ថ្នាក់លោកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីល្អបំផុតក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំមុន។  

លោកបានបម្រើការជាប្រធានអង្គការសង្គមនិយមអន្តរជាតិ ពីឆ្នាំ១៩៩៩ ដល់ឆ្នាំ ២០០៥ និងជា ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន ពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០១៥។  លោក ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអគ្គលេខាធិការ នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ ដោយបន្តពី បាន គីមូន នៅដើមឆ្នាំបន្ទាប់ និងក្លាយជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលកាន់តំណែងនេះចាប់តាំងពី កឺត វាលហ៊ីម ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ចៅពញាអភ័យភូបេស្ស (កថាថនឈុំ)

**ចៅពញាអភ័យភូបេស្ស (កថាថនឈុំ)** លោកគឺម្ចាស់ចុងក្រោយដែលកាន់កាប់ខេត្តបាត់ដំបង (កើតថ្ងៃទី២៩ កក្កដា ១៨៦១-២៧ សីហា ១៩២២) លោកគឺជាជីតារបស់ព្រះនាងសុវឌ្ឍនា អគ្គមហេសីស្តេចវជិរាវុធ (រាមាទី៦) និងជាជីតាទួតរបស់ព្រះនាងពេជ្ររតន៍រាជសុតា ហើយលោកក៏មានកូនប្រុសដែលបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃគឺឃួង អភ័យវង្ស លោកជាពូជពង្សរបស់ **ចៅហ្វាបែន** ដែលក្រោយមក ក៏ប្តូរឈ្មោះ «**ត្រកូលអភ័យវង្ស**»  ដែលបានគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង រហូត៥ជំនាន់តៗគ្នា គឺចាប់ពីលោកកថាថនញ៉ុញ បន្តដល់កូនប្រុស គឺលោកកថាថនឈុំ នេះឯង។ លោកគឺជាស្តេចត្រាញ់ចុងក្រោយនៃខេត្តបាត់ដំបង។ សម័យនោះ លោកបានចាត់ទុក ចិន និង យួន ជាជនបរទេស រីឯ សៀម និង កូឡា ចាត់ទុកថាជាជនជាតិជាមួយគ្នា ។ តាមប្រវត្តិសាស្រ្តខ្លះសរសេរថា ដោយសារមានទំនាក់ទំងជិតស្និទ្ធនឹងសៀមដូច្នេះទើប មានការចោទប្រកាន់ថាលោកជាជនក្បត់ជាតិ ស្របពេលសម័យដែលបារាំងបានទិញយកអចលនទ្រព្យរបស់លោក និងស្នើឲ្យលោកចាកចេញពីកម្ពុជា។ មនុស្សជាច្រើនរយគ្រួសារនឹងអ្នកដែលស្រឡាញ់លោក រួមជាមួយទ្រព្យសម្បត្តិ ក្បួនខ្នាតរបស់ខ្មែរ ជាង៥០០រទេះ ត្រូវបានលោកយកទៅរស់នៅជាមួយ និងកសាងចនាបថថៃ ទើបយើងឃើញថា ថៃនិងខ្មែរ មានរចនាបថកាន់តែស្រដៀងគ្នាទៅៗ។ 
រូបភាពតូចនៅពេលដែលបារាំងប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបងមកឱ្យខ្មែរវិញនៅឆ្នាំ១៩០៧ លោកកថាថនឈុំបានលក់គេហដ្ឋានរបស់លោកដែលទើបសង់ឱ្យទៅបារាំង (ក្រោយមកក្លាយជាសាលាខេត្តបាត់ដំបង) រួចនាំគ្រួសារភៀសខ្លួនទៅរស់នៅខេត្តបស្ចឹមបុរី (ខេត្តប្រាចិនបុរី) ប្រទេសសៀម ហើយក៏ទទួលមរណភាពនៅទីនោះទៅ។ 

## ឯកសារយោង
កិងកិតសៈរាជ

**ចៅកិងកិតសៈរាជ** (    ; សោយទីវង្គតឆ្នាំ១៧១៣) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា **កិតសៈរាជ** គឺជាស្តេចនៃហ្លួងព្រះបាង ពី (ឆ្នាំ ១៧០៧&#x2013;១៧១៣) ។ 

កិតសៈរាជ គឺជាកូនប្រុសតែមួយគត់របស់ព្រះអង្គម្ចាស់រាសាប៊ុត ដែលជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តរបស់ស្តេចសុរិយវង្សា ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រាសាប៊ុត ត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយសារអំពើផិតក្បត់ក្នុងឆ្នាំ១៧០០។ កិតសៈរាជ បានភៀសខ្លួនទៅ ជៀងរុង នៅស៊ិបសងបានា ។ 

លោកបានត្រឡប់មកវិញជាមួយបងប្អូនជីដូនមួយ​របស់លោកឈ្មោះអង្គខាំ ក្នុង​ឆ្នាំ១៧០៥។ លោកបានលើកទ័ព បណ្តេញអង្គលូ (ជ័យ អង្គវៀត) ដែលជាឧបរាជ តែងតាំងដោយជេដ្ឋាធិរាជទី២ (ជ័យ អង្គហ្វេ) ហើយបានដណ្តើមបានហ្លួងព្រះបាង ។ បន្ទាប់​មក​ទ្រង់​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅក្រុងវៀងចន្ទន៍ ​ដើម្បី​វាយ​លុក​ព្រះបាទជេដ្ឋាធិរាជ។ ￼￼ជេដ្ឋាធិរាជ￼￼បែរទៅនគរអយុធ្យា ​ដើម្បី​សុំ​ជំនួយ។ ព្រះបាទសុរិយ៉េនទ្រារាជធិបតី បានទទួលយកសំណើនោះ ហើយបញ្ជូនទ័ពសៀមទៅខាងជើង ហើយដាក់ការបែងចែកទឹកដីរវាងកងទ័ពដែលកំពុងធ្វើសង្គ្រាម។  កិតសៈរាជ ឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៧០៧ ដោយបានបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាង និងបំបែកចេញពីលានជាង ទៅជាព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទ ។

កិតសៈរាជ សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៧១៣ ស្នងរាជ្យបន្តដោយបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គគឺអង្គខាំ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
As Aventuras de Gui & Estopa

***As Aventuras de Gui & Estopa*** (បកប្រែ៖ *ដំណើរផ្សងព្រេងរបស់ហ្គីនិងអេស្តូប៉ា*) គឺជាតុកក្តាគំនូរជីវចលរបស់ប្រេស៊ីល បង្កើត​ឡើង​ដោយ  ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ ផ្សាយនៅលើឆានែល ប៉ុស្តិ៍​តុក្កតា ចាក់ផ្សាយដើមឡើយនៅឆ្នាំ ២០០៩។

## តួអង្គ 
* **Gui "Iguinho"** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ) គឺជា West Highland White Terrier។
* **Estopa** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ Eduardo Jardim) គឺជាឆ្កែធាត់ពណ៌ប្រផេះ។ គាត់គឺជាមិត្តល្អបំផុតរបស់ Gui។
* **Cróquete Spaniel** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ) គឺជាអង់គ្លេស ឃុកឃឺ ស្ប៉ាញែលពណ៌ត្នោត។ នាងគឺជាមិត្តស្រីរបស់ Gui។
* **Pitiburro** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ Eduardo Jardim) គឺជាភីត​ប៊ូលពណ៌ត្នោតខ្ចី។ គាត់គឺជាមិត្តនិងគូប្រជែងរបស់ Gui។
* **Dona Iguilda** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ) គឺជា West Highland White Terrier។ នាងគឺជាម្តាយរបស់ Gui។
* **Fifivelinha** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ) គឺជាក្មេងស្រីជាមួយសក់ពណ៌ស្វាយ។
* **Ribaldo "Riba"** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ Arly Cardoso) គឺជាកណ្ដុរពណ៌ប្រផេះ។
* **Róquete Spaniel** (បញ្ចូលសំឡេងដោយ៖ ម៉ារីយ៉ានា​ កាលតាប៊ីអានោ) គឺជាស្ប៉ាញែលពណ៌ត្នោតខ្ចីបារាំង។ នាងគឺជាបងប្អូនជីដូនមួយចាស់របស់ Cróquete។
* **Professora Jararaca** គឺជាពស់ពណ៌បៃតង។
* **Pitibela** គឺជាភីត​ប៊ូលពណ៌ត្នោតខ្ចី។ នាងគឺជាមិត្តស្រីរបស់ Pitiburro។
* **Pitbalinha** គឺជាភីត​ប៊ូលពណ៌ត្នោតខ្ចី។ គាត់គឺជាប្អូនប្រុសរបស់ Pitiburro។
* **Jaiminho** គឺជាជ្រូក។
* **Nerdson** គឺជាក្មេងប្រុស។ គាត់គឺជាអ្នកជិតខាងរបស់ Gui។
* **Irmãozão** គឺជាឆ្កែពណ៌ត្នោតខ្ចីចីធំនិងខ្លាំង។
* **Justin Bibelô** គឺជាបក្សីពណ៌លឿង។
* **Lívia** គឺជាឆ្កែពណ៌ត្នោតខ្ចី។
* **Birdy** គឺជាបក្សីពណ៌ក្រហម។
* '''Jack Pé D'Curry** គឺជាឆ្កែពណ៌ផ្កាឈូកបារាំង។
* **Bisa''' គឺជា West Highland White Terrier ពណ៌ត្នោតខ្ចី។

## ឯកសារយោង 
## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* 
* 
* 
* 
* 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថ្លុកប្រេស៊ីល
Lady of the Tropics

***Lady of the Tropics*** គឺជា ខ្សែភាពយន្តរឿងភាគ អាមេរិកឆ្នាំ 1939 ដែលដឹកនាំដោយ Jack Conway សម្តែងដោយ Robert Taylor, ហេឌី ឡាម៉ា និង Joseph Schildkraut ។

## គ្រោង 
ពេលទៅលេង ឥណ្ឌូចិនបារាំង ជាមួយមិត្តស្រីរបស់គាត់ និងក្រុមគ្រួសារនៅលើទូករបស់ឪពុកនាង អ្នកលេងសៀកអាមេរិក Bill Carey ដែលកំពុងផ្ទុកដោយសេរី បានលង់ស្នេហ៍ជាមួយ Manon DeVargnes ជាស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាតក្នុងស្រុកដែលមាន ជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដែលគាត់បានជួបនៅ ទីក្រុង Saigon ។ Manon ក៏កំពុងត្រូវបានអ្នកជំនួញក្នុងស្រុក Pierre Delaroch ស្វែងរកស្នេហាផងដែរ។ ទីបំផុត Bill បានរៀបការជាមួយ Manon ។ នៅពេលដែល Bill មិនអាចស្វែងរកការងារធ្វើនៅ Saigon បាន Delaroch បានរៀបចំជាសម្ងាត់ដើម្បីឱ្យ Bill ធ្វើការដោយក្រុមហ៊ុនរបស់គាត់។
រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ច្រឹបនៅតែជារបស់ Hedy Lamarr ពីឈុតខ្លីសម្រាប់ខ្សែភាពយន្តនេះ។

* Robert Taylor ជា Bill Carey
* ហេឌី ឡាម៉ា ជា Manon DeVargnes ម៉ានន ឌឺវ៉ានេស
* Joseph Schildkraut ជា ភៀ ឌឺឡារោច
* Gloria Franklin ជា Nina
* Ernest ខុសសាត់ ជាឪពុក Antoine
* Mary Taylor ជា Dolly Harrison
* Charles Trowbridge ជា Alfred Z. Harrison
* ហ្វ្រេឌ្រីគ វ៉រឡុក ជាវរសេនីយ៍ឯក Demassey
* ផល ប៉ូកាសុី ជា Lamartine
* Marguerita Padula ជា Madame Kya
* Cecil Cunningham ជា ខោនតេស បឺរីឈី 
* Natalie Moorhead ជាលោកស្រី។ ហាសលីត

* បារតុន, រុទ្ធ។ *Hedy Lamarr: ស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត* ។ សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យ Kentucky ឆ្នាំ 2010 ។
* Marchetti, Gina ។ *មនោសញ្ចេតនា និង "គ្រោះថ្នាក់ពណ៌លឿង"៖ ពូជសាសន៍ ភេទ និងយុទ្ធសាស្ត្រពិភាក្សាក្នុងរឿងហូលីវូដប្រឌិត* ។ សន្និសីទសកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វ័រញ៉ា  ឆ្នាំ ១៩៩៣។

## ឯកសារយោង 

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* Lady of the Tropics at IMDb
* Lady of the Tropics at AllMovie
* Lady of the Tropics at the TCM Movie Database
* Lady of the Tropics at the American Film Institute Catalog
ជីងហុង

**ជីងហុង ឬ ជៀងរុង ឬ ឈៀងរុង** ( ភាសាចិន : 景|洪  ; តៃលឺ :ᨩ᩠ᨿᨦᩁᩩ᩵ᨦ   ;  ,  ;  ) គឺជាទីក្រុងមួយនៅក្នុង និងជាកន្លែងអាសនៈនៃខេត្តស្វយ័តសិបសងបានណាដាយ នៅភាគខាងត្បូងនៃខេត្តយូណាន របស់ប្រទេសចិន និង រាជធានី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​អតីត​រាជាណាចក្រតៃ ​នៃសិបសងបានណា ​។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាជៀងរុង (ជេលី) ដោយស្តេចតៃគឺពញាចឿង ក្នុងឆ្នាំ១១៨០ ។

### ព្រះរាជាណាចក្រជៀងរុង (សិបសងបានណា) 
ក្នុងកំឡុងរាជវង្សម៉ុងហ្គោលយាននៅក្នុងប្រទេសចិន នគរតៃនៃសិបសងបានណាបានចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងយូរអង្វែងជាមួយឡានណា ដែលជានគរតៃប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១២៩៦ រាជធានីឈៀងម៉ៃ ​របស់​ប្រទេស​ឡានណាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមុាំងរ៉ាយ ដែល​មាន​ជីតា​ខាង​មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះបាទ​រុងកែនជាយ  (    ) នៃ ជីងហុង (ឧ.សិបសងបានណា) ។

រាជាណាចក្រសិបសងបានណា និង ឡានណា បានរក្សាទំនាក់ទំនងតាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុក និងអន្តរាពាហ៍ពិពាហ៍។

នៅឆ្នាំ១៤០១ អ្នកគ្រប់គ្រងសិបសងបានណា  ពួកតៃ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម (ភីងអ៊ីញ: Dao Xianda) បានវាយប្រហារតំបន់តៃ តូចមួយនៅភាគខាងជើងដែលមិនស្គាល់ថាវៃយ័ន  ស្មើនឹង ជីងគូ សម័យទំនើប) ។ រដ្ឋបាលមិង បានព្យាយាមសងសឹក ប៉ុន្តែបានទទួលយកការឆ្លើយតបការទូតយ៉ាងប្រយ័ត្នប្រយែង ហើយ ពួកតូ ពួកសេ ពួកដា ពួកសាម បានដកទ័ពចេញ។ ប្រហែល​ជា​សម័យ​នោះ​រាជាណាចក្រសិបសងបានណាចាប់ផ្ដើមឧទ្ទិសដល់​មិង។

នៅឆ្នាំ១៤០៥ សិបសងបានណាតៃបានវាយលុកឈៀងម៉ៃ រួមនឹងកងទ័ពចិនមិង។

នៅឆ្នាំ១៤២១ ជនជាតិចិនបានព្យាយាមបំបែកនៅសិបសងបានណាដោយគាំទ្ររដ្ឋបាលជាច្រើនក្នុងអំឡុងពេលនៃជម្លោះស៊ីវិល ប៉ុន្តែផែនការរបស់ពួកគេមិនបានជោគជ័យ។

ឆ្នាំ១៤៤៨ បានឃើញការបរាជ័យរបស់ម៉ុងម៉ៅ ដែលជារដ្ឋតៃនៅភាគខាងកើតភូមា ដោយការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចិន សិបសងបានណា និងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបានរួបរួមគ្នាក្រោមពួកមីង។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៤៥០ ការតស៊ូមួយទៀតដើម្បីស្នងរាជ្យបានកើតមានឡើងនៅសិបសងបានណា ដោយមានបក្សពួកមួយគាំទ្រដោយជៀងតុង និងមួយទៀតដោយជៀងម៉ៃ ។ ទោះ​បី​ជា​បក្ស​កេង​តុង ឬ ជៀងតុង ទទួលបានជ័យជម្នះក៏ដោយ ក៏​ជម្លោះ​ចាប់​ផ្តើម​កើត​មាន​រដ្ឋ​នោះ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន។

រដ្ឋតោនគូ ភូមាបានក្រោកឡើងក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៥៣០ ដើម្បីកំទេចឈៀងម៉ៃ ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាក៏បានពង្រីកដល់កេងតុង និងស៊ីបសុងបញ្ញា ដែលដូចជានគរតៃផ្សេងទៀតបានចាប់ផ្ដើមទទួលសួយសារអាករ។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
បញ្ជីឈ្មោះធនាគារនៅកម្ពុជា

នេះ​ជា **​បញ្ជី​ធនាគារ** ​នៅ ​កម្ពុជា ។

, មានធនាគារពាណិជ្ជ 51 , ធនាគារឯកទេស14 , គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ 75, គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​ទទួលប្រាក់បញ្ញើ 7, ការិយាល័យតំណាង 6 , និង ក្រុមហ៊ុនភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុ  15 នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

, មានធនាគារពាណិជ្ជ 54 , ធនាគារឯកទេស 10, គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ 79, គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុទទួលប្រាក់ 6, ការិយាល័យតំណាង 6, និង ក្រុមហ៊ុនភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុ 17  នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ 

គិតត្រឹមថ្ងៃទី 20 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2022 តាមទិន្នន័យរបស់ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា បញ្ជាក់ថាមានធនាគារពាណិជ្ជសរុបចំនួន 58។ 

## ធនាគារកណ្តាល 
រូបភាពតូច| ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា

### ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា   
## ធនាគារក្នុងស្រុក 
## ធនាគារដែលគ្រប់គ្រងដោយបរទេស ក្រុមហ៊ុនបណ្តាក់ទុនរួមគ្នា ឬធនាគារបុត្រសម្ព័ន្ធ 
## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* កម្ពុជានិងធនាគារពិភពលោក
* កម្ពុជានិងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ
* សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា

## ឯកសារយោង 

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
* កម្ពុជា - ធនាគារអាមេរិក និងធនាគារអ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មានក្នុងស្រុក
* បញ្ជីធនាគារនៅកម្ពុជា

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារនៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីឈ្មោះក្រុមហ៊ុននៅកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីឈ្មោះធនាគារតាមប្រទេស
ពណ៌ទឹកក្រូច

**ពណ៌ទឹកក្រូច** គឺជាពណ៌រវាង លឿង និង ក្រហម នៅលើ វិសាលគមនៃពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ។ ភ្នែក​មនុស្ស​យល់​ឃើញ​ពណ៌​ទឹកក្រូច​ពេល​មើល​ពន្លឺ​ដោយ​មាន​រយៈ​ចម្ងាយ​រលក​លេចធ្លោ​ចន្លោះ​ពី ៥៨៥ ទៅ ៦២០ ណាណូម៉ែត្រ។ នៅក្នុងទ្រឹស្ដីពណ៌ប្រពៃណី វាគឺជាពណ៌បន្ទាប់បន្សំនៃសារធាតុពណ៌ ដែលផលិតដោយការលាយពណ៌លឿង និងក្រហម។  នៅក្នុងគំរូពណ៌RGB វាគឺជាពណ៌ទីបី។ វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមផ្លែឈើដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា។ 

ពណ៌​ទឹកក្រូច​នៃ​ផ្លែឈើ និង​បន្លែ​ជាច្រើន​ដូចជា​ការ៉ុត ល្ពៅ ដំឡូង​ផ្អែម និង​ទឹកក្រូច​បានមកពីការ៉ូទីន ដែលជា​ប្រភេទ​សារធាតុ​ពណ៌​សំយោគ​។  សារធាតុពណ៌ទាំងនេះបំប្លែងថាមពលពន្លឺដែលរុក្ខជាតិស្រូបពីព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលគីមីសម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។  ដូចគ្នាដែរ ពណ៌នៃស្លឹករដូវស្លឹកឈើជ្រុះគឺមកពីសារធាតុពណ៌ដូចគ្នា បន្ទាប់ពីក្លរ៉ូហ្វីលត្រូវបានយកចេញ ។ 
រូបភាពតូច|ព្រះសង្ឃកម្ពុជាពាក់ឯកសណ្ឋានមានពណ៌ទឹកក្រូច តំណាងឲ្យពួកបព្វជិតខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។
នៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិក ការស្ទង់មតិបង្ហាញថាពណ៌ទឹកក្រូចគឺជាពណ៌ដែលជាប់ទាក់ទងបំផុតជាមួយការកម្សាន្ត ភាពមិនធម្មតា ការហួសសម័យ ភាពកក់ក្តៅ ភ្លើង ថាមពល សកម្មភាព គ្រោះថ្នាក់ រសជាតិ និងក្លិនក្រអូប រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ និង រដូវអាល់ឡះឡូវ៉ាយ ក៏ដូចជាមានរយៈពេលយូរមកហើយ។  ពណ៌ប្រទេសហូឡង់ និង ផ្ទះពណ៌ទឹកក្រូច។  វាក៏ដើរតួជាពណ៌នយោបាយនៃមនោគមវិជ្ជានយោបាយប្រជាធិបតេយ្យបែបគ្រីស្ទាន និងគណបក្សនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យគ្រីស្ទានភាគច្រើនផងដែរ។ នៅ​អាស៊ី វា​ជា​ពណ៌​និមិត្តរូប​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ និង ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ 

## ឯកសារយោង
ពណ៌ត្នោត

**ពណ៌ត្នោត** គឺជាពណ៌មួយដែលអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពណ៌ចម្រុះ ប៉ុន្តែភាគច្រើនវាជាពណ៌ទឹកក្រូចងងឹតជាង។  នៅក្នុងគំរូពណ៌CMYK ដែលប្រើក្នុងការបោះពុម្ព និងគំនូរ ជាធម្មតាពណ៌ត្នោតត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការរួមបញ្ចូលពណ៌ ពណ៌ទឹកក្រូច និងខ្មៅ។ នៅក្នុងគំរូពណ៌RGB ដែលប្រើសម្រាប់

ដាក់ពណ៌លើអេក្រង់ទូរទស្សន៍ និងម៉ូនីទ័រកុំព្យូទ័រ ពណ៌ត្នោតរួមបញ្ចូលគ្នា ក្រហម និង បៃត ង។ 
រូបភាពតូច|ដើមត្នោតខ្មែរនៅជនបទ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។
រូបភាពតូច|ខ្លាឃ្មុំពណ៌ត្នោតអឺរ៉ុប
ពណ៌ត្នោតត្រូវបានគេមើលឃើញយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងធម្មជាតិ ឈើ ដី ពណ៌សក់របស់មនុស្ស ពណ៌ភ្នែក និងសារធាតុពណ៌ស្បែក។ ពណ៌ត្នោតគឺជាពណ៌នៃឈើងងឹត ឬដីសម្បូរបែប។ យោងតាមការស្ទាបស្ទង់មតិសាធារណៈនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ពណ៌ត្នោតគឺជាពណ៌ដែលពេញនិយមបំផុតរបស់សាធារណជន។  ជារឿយៗវាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាពធម្មតា ភាពច្រែះស៊ី លាមក និងភាពក្រីក្រ ទោះបីជាវាក៏មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានរួមមានការដុតនំ ភាពកក់ក្តៅ សត្វព្រៃ និងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។  

## សូមមើលផងដែរ 
• ពណ៌ទឹកក្រូច 

• ពណ៌ប្រផេះ 

• ពណ៌ព្រីងទុំ 

## ឯកសារយោង
ល្ពៅ

**ល្ពៅ** គឺជាឈ្មោះផ្លែដែលមានលក្ខណៈវល្លិដំណាំវារ មានផ្កាសម្បុរលឿងហើយផ្លែធំមានរាងមូលត្រមៀចខ្លះ ច្រឡោខ្លះ ទ្រវែងខ្លះ សាច់ខាងក្នុងសម្បុរលឿង ប្រើជាបន្លែឬធ្វើជាបង្អែមក៏បាន ទងខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែ ឬទងខ្ចីស្រុះប្រើជាអន្លក់ក៏បាន គ្រាប់ទុំប្រើប្រឡាក់អំបិលលីងធ្វើជាអាហារ មានរសឈ្ងុយពិសាគ្រាន់បើដែរ ។ ល្ពៅ ជាប្រភេទ និងពូជនៅក្នុងពពួកត្រសក់ ដែលមានសារៈសំខាន់ផ្នែកធ្វើម្ហូបចំំំណី និងវប្បធម៌ ។ ល្ពៅ មានដើមកំណើតនៅអាមេរិកខាងជើង (ភាគឦសាន ម៉ិកស៊ិក និងភាគខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក) ល្ពៅ គឺជារុក្ខជាតិក្នុងវ័យចំណាស់បំផុតមួយ ដែលត្រូវបានគេប្រើតាំងពីឆ្នាំ៧០០០ ដល់ ៥៥០០ មុនគ.ស។  សព្វថ្ងៃនេះ ល្ពៅនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នាត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ជាអាហារ ក៏ដូចជាសម្រាប់គោលបំណងសោភ័ណភាព និងការកម្សាន្តផងដែរ។ សំបកក្រាស់របស់ល្ពៅមានគ្រាប់ និងសាច់ដែលអាចបរិភោគបាន។ វាក៏ជាវប្បធម៌នៅឯពួកលោកខាងលិច ជាពិសេសបុណ្យហាល់ឡូវវីន ។ 
រូបភាពតូច

## ឯកសារយោង
ភាសាក្រិច

**ក្រិក** (  ,  ; Ancient Greek) គឺជាសាខាឯករាជ្យនៃគ្រួសារភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ដែលមានដើមកំណើតនៅប្រទេសក្រិក ស៊ីប អ៊ីតាលី (នៅ កាឡាប្រៀ និង សាឡេនតូ ) ភាគខាងត្បូង អាល់បានី និងតំបន់ផ្សេងទៀតនៃ បាល់កង់ ឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅ អាស៊ីមីន័រ និង មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ។ វាមានឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រវែងបំផុត នៃភាសាឥណ្ឌូ - អឺរ៉ុប ដែលមានរយៈពេលយ៉ាងតិច ៣៤០០ ឆ្នាំនៃកំណត់ត្រាសរសេរ។  ប្រព័ន្ធ​សរសេរ​របស់​វា​គឺ​ជា​អក្ខរក្រម​ក្រិក ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​អស់​រយៈ​ពេល​ប្រហែល ២៨០០ ឆ្នាំ​មក​ហើយ។   ពីមុន ភាសាក្រិកត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសេរដូចជា លីនអៀរបេ និង ព្យាង្គក្រមស៊ីប ។  អក្ខរក្រម​បាន​កើត​ចេញ​ពី ​អក្សរភូនីស្យាន ហើយ​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ ​អក្សរឡាតាំង ស៊ីរីលីក អាមេនី កូបទិក ហ្គោធិក និង​ប្រព័ន្ធ​សរសេរ​ជា​ច្រើន​ទៀត។

ភាសាក្រិកគឺជាកន្លែងដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃពិភពលោកខាងលិច។ ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងវីរភាពនៃ ហូម័រ អក្សរសិល្ប៍ក្រិកបុរាណ រួមបញ្ចូលការងារជាច្រើនដែលមានសារៈសំខាន់យូរអង្វែងនៅក្នុង កាណុនអឺរ៉ុប ។ ភាសាក្រិកក៏ជាភាសាដែលអត្ថបទជាមូលដ្ឋានជាច្រើននៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជាត្រូវបានផ្សំឡើងពីដំបូង។ គម្ពីរសញ្ញាថ្មី នៃ គម្ពីរគ្រិស្តសាសនា ក៏ត្រូវបានសរសេរដើមដំបូងជាភាសាក្រិកផងដែរ។   រួមជាមួយនឹងអត្ថបទ និងប្រពៃណីរបស់ ឡាតាំង នៃ ពិភពរ៉ូម៉ាំង អត្ថបទក្រិក និងសង្គមក្រិកនៃវត្ថុបុរាណគឺជាវត្ថុនៃការសិក្សាអំពីវិន័យនៃបុរាណ ។

ក្នុងកំឡុងសម័យបុរាណ ភាសាក្រិកគឺនៅឆ្ងាយបំផុត លីងហ្កោ ហ្វ្រន់កា ដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងពិភពលោកមេឌីទែរ៉ាណេ។  នៅទីបំផុតវាបានក្លាយជាភាសាផ្លូវការនៃ ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ហើយបានអភិវឌ្ឍទៅជា ភាសាក្រិកមជ្ឈិមសម័យ ។  នៅក្នុង ទម្រង់ទំនើប របស់វា ភាសាក្រិកគឺជាភាសាផ្លូវការរបស់ក្រិក និងស៊ីប និងជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងចំណោម ភាសាផ្លូវការទាំង២៤ របស់សហភាពអឺរ៉ុប ។ វាត្រូវបាននិយាយយ៉ាងហោចណាស់ 13.5&nbsp;មនុស្សរាប់លាននាក់សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងប្រទេសក្រិក ស៊ីប អ៊ីតាលី អាល់បានី ទួរគី និងប្រទេសជាច្រើនទៀតនៃ ជនភៀសខ្លួនក្រិក ។

ឫស ក្រិកត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ហើយបន្តត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការបង្កើតពាក្យថ្មីជាភាសាផ្សេង។ ភាសាក្រិក និងឡាតាំង គឺជាប្រភពលេចធ្លោនៃ វាក្យសព្ទវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។
[រូបភាពតូច| ការបង្ហាញតាមឧត្ដមគតិរបស់អ្នកនិពន្ធ [ហូម័រ]]

## ឯកសារយោង
ក្រូអិនឡង់

**ក្រូអិនឡង់ ឬ ហ្គ្រីនលែន** គឺជាប្រទេសកោះមួយនៅអាមេរិកខាងជើង ដែល​ជា​ផ្នែក​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ដាណឺម៉ាក។ វាស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រអាកទិក និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក នៅភាគខាងកើតនៃប្រជុំកោះអាកទិករបស់កាណាដា។ ក្រូអិនឡង់ គឺជាកោះធំជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក។ វាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួនបីដែលបង្កើតបានជាព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក មួយទៀតគឺ ដាណឺម៉ាក និង កោះហ្វារ៉ូ។  ពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងនេះគឺជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក និងនៃសហភាពអឺរ៉ុប។ រដ្ឋធានីក្រូអិនឡង់គឺ នូក ។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃក្រឡា ២ ១៦៦ ០៨៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ 
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិក្រូអិនឡង់
ទោះបីជាជាផ្នែកមួយនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើងក៏ដោយក្រូអិនឡង់មានទំនាក់ទំនងនយោបាយ និងវប្បធម៌ជាមួយអឺរ៉ុប (ជាពិសេសន័រវែស និងដាណឺម៉ាក ដែលជាមហាអំណាចអាណានិគម) អស់រយៈពេលជាងមួយសហស្សវត្សរ៍ ដោយចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ៩៨៦ ។ ក្រូអិនឡង់ ត្រូវបានរស់នៅតាមចន្លោះពេលយ៉ាងហោចណាស់ ៤៥០០ឆ្នាំចុងក្រោយដោយជនជាតិអាកទិក ដែលបុព្វបុរសបានធ្វើចំណាកស្រុកនៅទីនោះពីអ្វីដែលឥឡូវនេះជាប្រទេសកាណាដា។  ន័រសមេន បានតាំងលំនៅនៅផ្នែកខាងត្បូងដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅនៃក្រូអិនឡង់ ចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១០ ដោយបានតាំងលំនៅនៅអ៊ីស្លង់ពីមុន។ អ៊ីនុតបានមកដល់សតវត្សទី១៣។  ទោះបីជាស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលជាបន្តរបស់ន័រវេស និងន័រវេសក៏ដោយក្រូអិនឡង់មិនស្ថិតនៅក្រោមមកុដន័រវេសជាផ្លូវការទេរហូតដល់ឆ្នាំ១២៦១។ អាណានិគមន័រសបានបាត់ខ្លួននៅចុងសតវត្សទី១៥ បន្ទាប់ពីន័រវែសត្រូវបានវាយប្រហារដោយមរណៈខ្មៅ និងបានធ្លាក់ចូលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ 
រូបភាពតូច|ទីតាំងនៃក្រូអិនឡង់លើពិភពលោក (ពណ៌ក្រហម)
នៅដើមសតវត្សទី១៧ អ្នករុករក ដាណូ ន័រវេកហ្គៀន បានទៅដល់ក្រូអិនឡង់ម្តងទៀត។  នៅពេលដែលប្រទេសដាណឺម៉ាក និងន័រវែសបានបំបែកក្រូអិនឡង់ក្លាយជាដាណឺម៉ាកនៅឆ្នាំ១៨១៤ ហើយត្រូវបានរួមបញ្ចូលយ៉ាងពេញលេញនៅក្នុងរដ្ឋដាណឺម៉ាកនៅឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលបានធ្វើឱ្យប្រជាជននៅក្រូអិនឡង់ជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក។  នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ដាណឺម៉ាកបានផ្តល់ការគ្រប់គ្រងផ្ទះដល់ក្រូអិនឡង់។  នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ក្រូអិនឡង់បានបោះឆ្នោតឱ្យច្បាប់គ្រប់គ្រងស្វ័យភាព ដែលបានផ្ទេរអំណាចបន្ថែមពីរដ្ឋាភិបាលដាណឺម៉ាកទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលក្រូអិនឡង់ក្នុងតំបន់។ នៅក្រោមរចនាសម្ព័ន្ធថ្មី ក្រូអិនឡង់បានទទួលខុសត្រូវបន្តិចម្តងៗសម្រាប់សេវាកម្មរដ្ឋាភិបាល និងផ្នែកខ្លះនៃសមត្ថកិច្ច។  រដ្ឋាភិបាលដាណឺម៉ាករក្សាការគ្រប់គ្រងលើសញ្ជាតិ គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ និងកិច្ចការបរទេស រួមទាំងវិស័យការពារជាតិផងដែរ។  អ្នករស់នៅក្រូអិនឡង់ ភាគច្រើនគឺ អ៊ីនុត។ ចំនួនប្រជាជនត្រូវបានប្រមូលផ្តុំជាចម្បងនៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគនិរតី ហើយនៅសល់នៃកោះនេះមានប្រជាជនតិច។  បីភាគបួននៃហ្គ្រីនឡែនត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកអចិន្ត្រៃយ៍តែមួយគត់នៅខាងក្រៅអង់តាក់ទិក។  ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន ៥៦ ០៨១ (គិតត្រឹម២០២០) ក្រូអិនឡង់ គឺជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនតិចបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ៦៧% នៃផលិតកម្មអគ្គិសនីរបស់វាបានមកពីថាមពលកកើតឡើងវិញ ដែលភាគច្រើនបានមកពីថាមពលវារីអគ្គិសនី។  

## ឯកសារយោង
ការ៉ុត

ការ៉ុត គឺជាបន្លែជាឫសដែលជាធម្មតាមានពណ៌ទឹកក្រូច ទោះបីជាមានពូជស្វាយ ខ្មៅ ក្រហម ស និងលឿងក៏ដោយ សុទ្ធសឹងជាទម្រង់ដាំដុះក្នុងស្រុក។  ការ៉ុតព្រៃឌូខ័សការ៉ូតា មានដើមកំណើតនៅអឺរ៉ុប និង អាស៊ីអាគ្នេយ៍។  រុក្ខជាតិនេះប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅក្នុងដែនដីពែរ្ស ហើយត្រូវបានដាំដុះដំបូងសម្រាប់ស្លឹក និងគ្រាប់របស់វា។  ផ្នែកដែលគេបរិភោគញឹកញាប់បំផុតនៃរុក្ខជាតិគឺឫសគល់ ទោះបីជាដើម និងស្លឹកក៏ត្រូវបានបរិភោគផងដែរ។  ការ៉ុត​ក្នុងស្រុក​ត្រូវ​បាន​បង្កាត់​ពូជ​ដោយ​ជ្រើសរើស​សម្រាប់​វា​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ មាន​រសជាតិ​ឆ្ងាញ់​ជាង និង​មាន​ពណ៌​ឈើ​តិច។ ការ៉ុតគឺជារុក្ខជាតិដែលមានអាយុពីរឆ្នាំ នៅក្នុងគ្រួសារអាំំំបេលលីហ្វឺ-អាពីសៀ ។  ដំបូង​ឡើយ វា​ដុះ​ស្លឹក​ផ្កា​កុលាប ខណៈពេល​បង្កើត​ឫសគល់​ដែល​រីកធំ។  ពូជដែលលូតលាស់លឿន ចាស់ទុំក្នុងរយៈពេល ៣ ខែ (៩០ ថ្ងៃ) នៃការសាបព្រួសគ្រាប់ពូជ ខណៈដែលពូជដែលលូតលាស់យឺតត្រូវការរយៈពេលមួយខែ (១២០ ថ្ងៃ) ។  ឫសមានបរិមាណអាល់ហ្វា និងបេតាការ៉ូទីនខ្ពស់ ហើយជាប្រភពដ៏ល្អនៃវីតាមីនអា វីតាមីនកា និងវីតាមីនបេ៦ ។ 
រូបភាពតូច|ការ៉ុតមួយបាច់ដែលមានដើមរបស់វានៅតែជាប់ជាមួយនឹងផ្លែរបស់វា។
អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ(FAO) រាយការណ៍ថា ការផលិតការ៉ុត និងស្ពៃក្តោបរបស់ពិភពលោក (រុក្ខជាតិទាំងនេះត្រូវបានផ្សំដោយកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ) សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៨ មានចំនួន៤០លានតោន ជាមួយនឹង៤៥% នៃចំនួនសរុបនៃពិភពលោកដាំដុះនៅក្នុងប្រទេសចិន។  ការ៉ុត​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ជា​ទូទៅ​ឆៅ ឬ​ចម្អិន​ក្នុង​មុខ​ម្ហូប​ផ្សេងៗ។ 

## ឯកសារយោង
លិចតិនស្តាញ

**លិចតិនស្តាញ** ឈ្មោះផ្លូវការ **ក្សត្របុរីលិចតិនស្តាញ**  (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖) ជាប្រទេសអឺរ៉ុបកណ្ដាលមួយ នៅតំបន់ភ្នំអាល់។ ប្រទេសនេះគ្មានឆ្នេរសមុទ្រទេ ដោយមានព្រំដែនខាងលិច និងត្បូងជាប់ប្រទេសស្វីស និងកើតនិងជើងជាប់ប្រទេសអូទ្រីស។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី ១៦០ គីឡូម៉ែត្រការេ និងមានប្រជាជនប្រមាណជា ៣៨០០០ នាក់។ រាជធានីនៃប្រទេសនេះមានឈ្មោះថា វ៉ាឌូស។ 

ប្រទេសនេះជារបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​​​​​​​​​​ ដោយមានប្រមុខរដ្ឋជាព្រះអង្គម្ចាស់​​​ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖​ Fürst)។

## ឯកសារយោង
ដាវ​ លីឌុច

**ដាវ លីឌុច** កើតថ្ងៃទី 13 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1991 គឺជាអ្នកប្រដាល់ Lethwei ជនជាតិកាណាដា ដែលប្រកួតប្រជែងក្នុង World Lethwei Championship,  ដែលគាត់ជាអតីត ជើងឯកពិភពលោក WLC Cruiserweight ។  គាត់​ក៏​ជា​ម្ចាស់​ខ្សែក្រវាត់ Openweight Lethwei World Champion ដែល​មិន​ធ្លាប់​ចាញ់​ក្រោម ​ច្បាប់​ប្រពៃណី ​។  Leduc ទទួលបានភាពល្បីល្បាញយ៉ាងទូលំទូលាយដោយក្លាយជា ជនជាតិកាណាដា ដំបូងគេដែលឈ្នះនៅក្នុង ការប្រយុទ្ធពន្ធនាគារ ដ៏ចម្រូងចម្រាស។  នៅឆ្នាំ 2016 គាត់បានធ្វើដំណើរទៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដើម្បីសម្រេចក្តីសុបិនរបស់គាត់ក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយ ប្រដាល់ភូមា bareknuckle,   ចាត់ទុកថាជាកីឡាដ៏ឃោរឃៅបំផុតរបស់ពិភពលោក។   Leduc បាន​ប្រជែង​យក​ឈ្នះ Tun Tun Min,  ដែល​កាល​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​កីឡាករ​ល្អ​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​កីឡាករ​មិនមែន​ភូមា​ដំបូង​គេ​ដែល​ឈ្នះ ​ខ្សែក្រវាត់​មាស Lethwei។   នៅឆ្នាំដដែលនោះ គាត់បានរៀបការជាមួយអ្នកនិពន្ធ និងជាតារាម៉ូដែល ជនជាតិម៉ុលដូវ៉ាន Irina Terehova ក្នុង ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ បែបប្រពៃណីរបស់ប្រទេសភូមា ដែលចាក់ផ្សាយតាមទូរទស្សន៍ជាតិនៅ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន ដែលមានអ្នកទស្សនាប្រហែល 30 លាននាក់នៅក្នុង ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ 

## ជីវប្រវត្តិ
កើតនៅ Gatineau, Leduc ចាប់ផ្តើមលេងកីឡាបេស្បលតាំងពីក្មេង។ ក្នុងឆ្នាំ 2005 Leduc តំណាងឱ្យ Outaouais ក្នុងកីឡាបេស្បលនៅឯ ការប្រកួតកីឡា Quebec រដូវក្តៅ នៅ Amos ហើយបានឈ្នះមេដាយសំរឹទ្ធ។ គាត់ក៏បានលេងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកលេងល្បែង។ ក្នុងឆ្នាំ 2011 នៅអាយុ 19 ឆ្នាំ Leduc កំពុងគ្រប់គ្រងក្លឹបរាត្រីមួយនៅ Ottawa និងជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន limousine មួយ ។
## ឯកសារយោង
សាន គឹមស៊ាន

**សាន គឹមស៊ាន** កើតថ្ងៃទី 24 ខែមីនា ឆ្នាំ 1945 គឺជាមេក្បាច់គុន ល្បុក្កតោ ទំនើប ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយនឹងសិល្បៈក្បាច់គុនខ្មែរដែលរស់ឡើងវិញ។ លោក សាន គឹមស៊ាន ជាស្ថាបនិកសហព័ន្ធក្បាច់គុនល្បុក្កតោកម្ពុជា និងសាលាល្បុក្កតោកម្ពុជា។

ពាក្យ​ល្បុក្កតោ​ប្រែ​ថា «​វាយ​តោ​» ពាក្យ​«​បូ​កា​» មាន​ន័យ​ថា​ទះកំផ្លៀង និង​ទូ​មាន​ន័យ​ថា​សិង្ហ ។ ក្នុងរបប ប៉ុល ពត (១៩៧៥ - ១៩៧៩) អ្នកដែលហាត់ក្បាច់គុនបុរាណនឹងត្រូវខ្មែរក្រហមសម្លាប់ចោល ភៀសខ្លួន រស់នៅនិរទេសខ្លួនជាជនភៀសខ្លួន ឬឈប់បង្រៀន។ បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហម យោធភូមិភាគយោធាវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយសិល្បៈក្បាច់គុនបុរាណត្រូវបានហាមឃាត់ទាំងស្រុងពីការអនុវត្ត។

ក្រោយ​របប ប៉ុល ពត លោក សាន គឹមស៊ាន ត្រូវ​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ក្រោម​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​របស់​ជនជាតិ​វៀតណាម ថា​បង្រៀន​ហាប់គីដូ និង​ល្បុក្កតោ។ កាលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក សាន គឹមស៊ាន បានចាប់ផ្តើមបង្រៀនហាប់គីដូនៅ YMCA ក្នុងស្រុកមួយក្នុងទីក្រុងហ៊ូស្តុន រដ្ឋតិចសាស់ ហើយក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅទីក្រុងឡុងប៊ិច រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ បន្ទាប់ពីរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងបង្រៀន និងផ្សព្វផ្សាយកីឡាហាប់គីដូ លោក សាន គឹមស៊ាន បានសម្រេចចិត្តត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ដើម្បីស្តារក្បាច់គុនល្បុក្កតោ។ លោក សាន គឹមស៊ាន បាន​ចាក​ចេញ​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩២ ហើយ​បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​ប្រទេស​កំណើត​វិញ ដើម្បី​យក​ក្បាច់​គុន​ល្បុក្កតោ​ជូន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​របស់​លោក។

នៅឆ្នាំ ២០០១ លោក សាន គឹមស៊ាន បានផ្លាស់ទៅរស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយបន្ទាប់ពីទទួលបានការអនុញ្ញាតពីព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ឱ្យចាប់ផ្តើមបង្រៀនយុវជនក្នុងស្រុក។ នៅឆ្នាំដដែលនោះ ក្នុងក្តីសង្ឃឹមនៃការនាំយកគ្រូដែលនៅរស់ទាំងអស់រួមគ្នាដើម្បីស្តារក្បាច់គុន សាន គឹមស៊ាន បានចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរទូទាំងប្រទេសដើម្បីស្វែងរកក្បាច់គុនល្បុក្កតោ ឬគ្រូបង្ហាត់ដែលធ្លាប់រស់នៅក្រោយរបបខ្មែរក្រហម។ ចាស់ទុំមួយចំនួនដែលលោក សាន គឹមស៊ាន រកឃើញមានវ័យចំណាស់ចាប់ពីហុកសិបដល់កៅសិបឆ្នាំ។ មនុស្សជាច្រើនភ័យខ្លាចក្នុងការបង្រៀនក្បាច់គុនល្បុក្កតោដោយបើកចំហ។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចុះបញ្ចូលជាច្រើន និងការយល់ព្រមពីរដ្ឋាភិបាល លោក សាន គឹមស៊ាន បានស្តារឡើងវិញនូវក្បាច់គុនល្បុក្កតោដល់ប្រជាជនកម្ពុជា។
Hanshin Tiges

ក្រុម Hanshin Tigers គឺជាក្រុមកីឡាបេស្បលជប៉ុន។
## ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ក្រុម Hanshin Tigers គឺជាក្រុមកីឡាបេស្បលដ៏ពេញនិយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន។
ក្រុមជនជាតិក្នុងប្រទេសថៃ

ប្រទេសថៃ គឺជាប្រទេសនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចប្រហែល៧០ រួមទាំង ក្រុមជនជាតិតៃ យ៉ាងតិចចំនួន២៤ ក្រុម ភាគច្រើនជាជនជាតិភាគខាងជើង ភាគកណ្តាល ភាគខាងត្បូង និងភាគឦសាន ។ ២២ក្រុម​នៃ​ជនជាតិ​អូស្ត្រូ​អាស៊ី​ក ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ច្រើន​នៃខ្មែរសុរិន្ទ និង ​កួយ ; ១១ក្រុមដែលនិយាយភាសាចិន-ទីបេ (' កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ') ដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺជនជាតិការ៉ែន ; ៣ ក្រុមនៃជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ពោលគឺ ជនជាតិម៉ាឡេ ដែលជាក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងខេត្តចំនួន 3 ភាគខាងត្បូង រួមជាមួយនឹងក្រុមម៉ូគេន និង យូរ៉ាក់ ឡាល្វយ ('ហ្គីបស៊ីសមុទ្រ'); និង​ក្រុម​ទាំង​ពីរ​នៃជនជាតិខ្មែរ-មន ។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀត រួមមានសហគមន៍អន្តោរប្រវេសន៍យូរមកហើយ ដូចជា ជនជាតិចិន ឥណ្ឌា និង ព័រទុយហ្គាល់ថៃ។

### សម័យកសាងជាតិ 
នៅក្រោមរាជវង្សចក្រី ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបាងកក សៀមបានដាក់បញ្ចូលជាផ្លូវការ និងរួមបញ្ចូល ជនជាតិភាគតិចឡាវ មួយចំនួនធំ ដោយខ្លួនគេបានបង្កើតឡើងពីក្រុមរងផ្សេងៗ។ សៀមបាននាំយកទីក្រុងឡានសាង ដែលនៅសល់នៃ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ (ត្រូវបានបំផ្លាញនៅឆ្នាំ១៨២៧) និង ចំប៉ាសាក់ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់នៅសតវត្សទី១៩ ។ អ្វីដែលនៅសេសសល់របស់ ឡានណា បានក្លាយជាសេនាធិការរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៦ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការ ដោយបញ្ចូលអ្នកនិយាយ ខាំមួង មួយចំនួនធំ រួមជាមួយនឹងក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ ដែលជួនកាលគេហៅថា ' កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ' ដូចជា ការ៉ែន ។ 

នៅ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ សៀមបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការលើប្រជាជនម៉ាឡេមួយចំនួនធំ។ នៅឆ្នាំ១៨១៦ សៀមបានបែងចែកដៃទន្លេស៊ុលតង់មូស្លីមប៉ាតានី ជាខេត្តចំនួនប្រាំពីរដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "ការបែងចែកនិងការគ្រប់គ្រង" ។ តាមរយៈទំនើបភាវូបនីយកម្មរដ្ឋបាល នៅឆ្នាំ១៩០១ សៀមបានដាក់បញ្ចូលខេត្តទាំងប្រាំពីរទៅក្នុង ' មណ្ឌល ប៉ាតានី' នៅក្រោមក្រសួងមហាផ្ទៃថ្មី។ នៅពេលដែល កេដា ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យអង់គ្លេសក្រោម សន្ធិសញ្ញាអង់គ្លេស-សៀមឆ្នាំ១៩០៩ ជាថ្នូរនឹងអ្វីដែលបានក្លាយជា ខេត្តស្តូល នោះប្រទេសថៃបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការរបស់ខ្លួនលើប្រជាជនម៉ាឡេរាប់រយពាន់នាក់។  

អធិបតេយ្យភាពរបស់សៀមលើប្រទេសឡាវបច្ចុប្បន្ន រួមជាមួយនឹងខេត្តមួយចំនួនរបស់កម្ពុជា ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យបារាំងជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងអំឡុងពេលការបង្កើតឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង ។ នៅដើមរាជវង្សចក្រី កងទ័ពសៀមបានចូលលុកលុយតំបន់លាវ ហើយត្រលប់មកវិញជាមួយនឹងអ្នកទោសសង្គ្រាមជាច្រើន ជាពិសេសជនជាតិ ពួន និងជនជាតិ តៃដាំ ដែលបានតាំងទីលំនៅជាបន្តបន្ទាប់នៅតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ ក្នុងយុគសម័យកសាងជាតិ ផែនទីជនជាតិសៀមកាន់តែមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើននៃ ខ្ពប់រាបគោរាជ ដែលធ្លាប់ជាផ្នែកនៃអាណាចក្រឡានសាង ត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការទៅក្នុងប្រទេសសៀម ដោយបញ្ចូលឡាវ គោរាជ និង ភូថៃ កាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែក៏មានផងដែរ។ ក្រុមជនជាតិតូចៗដូចជា យូ និង សូ រួមជាមួយនឹង ខ្មែរ កួយ និង ណៃខួរ តាមព្រំដែនខ្មែរ ។ 

ជាផ្នែកមួយនៃ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិចិន ប្រទេសថៃបានទទួល ជនអន្តោប្រវេសន៍ចិន ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនរយឆ្នាំ ហើយជាពិសេសក្នុងអំឡុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន និងដើមសតវត្សទី២០ រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ មានន័យថា កណ្តាលទីក្រុងថៃជាច្រើនឥឡូវនេះមាន ប្រជាជនជនជាតិចិន (ភាគច្រើនជាអ្នកនិយាយ តេឆេវ )។  
រូបភាពតូច| ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៃប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤

## ឯកសារយោង
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ

**អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ** គឺជាអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិធំជាងគេនៅកម្ពុជា។ ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៣០-៤០ គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងត្បូងនៃរាជធានីភ្នំពេញ ។ អាកាសយានដ្ឋាននេះ ជំនួសតំណែង អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ ដែលមានស្រាប់ជាព្រលានយន្តហោះសំខាន់របស់ទីក្រុង។ ព្រលានយន្តហោះនេះមានផ្ទៃដីជាង ២៦០០ ហិកតា (៦៤០០ អា) ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល។ វាជាអាកាសយានដ្ឋានធំជាងគេទីប្រាំបួននៅក្នុងពិភពលោក និងត្រូវបានកំណត់ថាជាព្រលានយន្តហោះលំដាប់ 4F។

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ឈ្មោះ តេជោ គឺ​ជា​ឋានន្តរស័ក្តិ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​និង តាខ្មៅ ​ប្រគល់​នាមឲ្យ​ជា​មេទ័ព សំដៅ​ទៅ​លើ​វិញ្ញាណ​អ្នក​តា￼នៃក្រុងតាខ្មៅ ដែល​ជា​ទីរួម​ខេត្ត​កណ្តាល ជា​ខេត្ត​ដែល​មាន​អាកាសយានដ្ឋាន​ស្ថិត​នៅ។

លោកនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ប្រកាស​ឈ្មោះ​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០២១ ខណៈ​ចុះ​ពិនិត្យ​អាកាសយានដ្ឋាន​ថ្មី​។ ពាក្យថា «តេជោ» គឺសំដៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ប្រទានងារដល់អតីតមេទ័ពខ្មែរ តេជោមាស និងតេជោយ៉ត ដែលធ្វើប្រតិបត្តិការលើទឹកដីនៃ ខេត្តកណ្តាល ។ លោក​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ថា «​តេ​ជោ​» បង្ហាញ​ពី​ភាពខ្លាំង​នៃ​របប​រាជានិយម​របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​។

## ​មើល​ផង​ដែរ 
## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន
ម៉ម សូណង់ដូ

**ម៉ម សូណង់ដូ** ( កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៣ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤២)  ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​វិទ្យុ​ខ្មែរ និង​ជា​អ្នក​នយោបាយបារាំង​មានសញ្ជាតិពីរ ។  លោកគឺជាម្ចាស់ និងជានាយកវិទ្យុសំបុកឃ្មុំ រាជធានីភ្នំពេញ ដែលគណៈកម្មាធិការការពារអ្នកសារព័ត៌មាន (CPJ) បានពណ៌នាកាលពីឆ្នាំ២០១២ ថាជា "សារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយរបស់កម្ពុជា"។  គាត់ក៏ដើរតួជាអ្នកអត្ថាធិប្បាយនយោបាយសម្រាប់ស្ថានីយ៍ផងដែរ។

លោក សូណង់ដូ ត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគារចំនួនបីដង ក្រោមបទចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការរាយការណ៍របស់លោក៖ ការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០០៣ ពីបទ "ញុះញង់ឱ្យមានកុប្បកម្ម" ការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០០៥ ពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ និងការចាប់ខ្លួនឆ្នាំ២០១២ ពីបទបះបោរ។  ការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលម្ភៃឆ្នាំរបស់លោកសម្រាប់ចុងក្រោយនេះត្រូវបានតវ៉ាដោយក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស ហើយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីករណីនេះនៅក្នុងជំនួបជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ។ ការកាត់ទោសនេះត្រូវបានលុបចោលដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៣ ហើយជំនួសមកវិញលោក សូណង់ដូ ត្រូវបានព្យួរទោសរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ក្រោមការចោទប្រកាន់ពីបទបង្កចលាចលស៊ីវិល។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់