មឿង

**mɯ́angមឿង** ( អាហូម :  ;  *mɯ̄ang* , ), **Muang** (    *mɯ́ang*  ; តៃនឿ: ᥛᥫᥒᥰ *muang* ), ***mong*** (   ,*mə́ŋ* ), **meng** ( ចិន:  ) ឬ **Mường** (វៀតណាម) គឺជា រដ្ឋទីក្រុង ពាក់កណ្តាលឯករាជ្យសម័យមុន ឬជា រដ្ឋសំខាន់ៗ នៅក្នុង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក តំបន់ជាប់គ្នានៃ ភាគឦសានឥណ្ឌា និង ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន រួមទាំងអ្វីដែលឥឡូវនេះជា ប្រទេសថៃ ឡាវ ភូមា កម្ពុជា ផ្នែកនៃភាគខាងជើង។ ប្រទេសវៀតណាម ភាគខាងត្បូង យូណាន ភាគខាងលិច ក្វាងស៊ី និង អាសាម ។

មឿង​ជា​ពាក្យ​ដើម​ក្នុង ​ភាសា​តៃ ​សម្រាប់ ​ក្រុង ​មួយ​ដែល​មាន ​កំពែង​ការពារ និង​ជា​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​របស់​ថៃ គឺ *​ឃុន* ( ) រួមជាមួយនឹងភូមិអាស្រ័យរបស់ខ្លួន។    គំរូនៃអង្គការនយោបាយ ដែលរៀបចំរដ្ឋនៅក្នុងឋានានុក្រមសមូហភាពដូចជា ទីក្រុងតូចស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់អ្នកជិតខាងដែលមានអំណាចជាង ដែលនៅក្នុងវេនគឺជាអ្នកក្រោមបង្គាប់របស់ស្តេចកណ្តាល ឬមេដឹកនាំផ្សេងទៀត។ មឿងដែលមានអំណាចជាង (ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ថាជា *ឈៀង* *,វៀង* ឬ ''* - ជាមួយ បាងកក ជា *ក្រុង* ទេព *មហានគរ* ) ម្តងម្កាលបានព្យាយាមរំដោះខ្លួនចេញពី អំណាច របស់ពួកគេ ហើយអាចទទួលបានឯករាជ្យភាពរៀងៗខ្លួន។ មឿងធំទាំងតូច តែងតែផ្លាស់ប្តូរ ភក្តីភាព ហើយឧស្សាហ៍ គោរព ចំពោះអ្នកជិតខាងដែលមានអំណាចច្រើនជាងមួយ ដែលជាអ្នកមានអំណាចបំផុតក្នុងសម័យនោះគឺ មីង ចិន ។

បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ កូបៃខាន់ នៃ ព្រះរាជាណាចក្រដាលី នៃ ប្រជាជនប៉ៃ ក្នុងឆ្នាំ 1253 និងការបង្កើតរបស់ខ្លួនជារដ្ឋ tutelary ទីក្រុងថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំង រដ្ឋសាន និងតំបន់ជាប់គ្នា - ទោះបីជាការពិពណ៌នាទូទៅនៃ "ការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏ធំ" គឺ ជម្លោះ។  បន្ទាប់ពីការអនុវត្តជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ចិន មេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅក្នុងខេត្តយូណានត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ យ័ន ថាជាមន្ត្រីចក្រពត្តិ ក្នុងការរៀបចំដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាប្រព័ន្ធ តុស៊ី ("មេទ័ពជនជាតិដើម")។ រាជវង្ស ​មីង និង ​ឈីង ​បាន​ជំនួស​ចៅហ្វាយនាយ​ដើម​ជា​បណ្តើរៗ​ជាមួយ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ដែល​មិន​មែន​ដើម។

នៅសតវត្សរ៍ទី 19 រាជវង្សចក្រី របស់ប្រទេសថៃ និង អាណានិគមរបស់ភូមា និង មេដឹកនាំយោធាជាបន្តបន្ទាប់ បានធ្វើដូចគ្នាច្រើនជាមួយនគរតូចរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែខណៈពេលដែល នគរតូចៗ ត្រូវបានបាត់បង់ឈ្មោះទីកន្លែងនៅតែមាន។

## ឈ្មោះទីកន្លែង 
ដាក់ឈ្មោះជា ភាសាថៃភាគនិរតី

### កម្ពុជា 
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ "មឿង"  គឺជាពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាថៃមានន័យថា "ទីក្រុងតូច" ឬ "ក្រុងតូច" ។  ជាធម្មតាប្រើជាឈ្មោះទីកន្លែងសម្រាប់ភូមិ។

* មឿង ចារ
* មឿង ប្រចិន

### ចិន 
ឈ្មោះទីកន្លែង "ក្រុង" ត្រូវបានសរសេរជា អក្សរចិន ថា勐, 孟;  ស្មើនឹង Tai Nüa   និង Tai Lü   ទាំងពីរនេះត្រូវបាននិយាយនៅក្នុង ប្រទេសចិន ។

### ឡាវ 
លាវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ថា *មឿង​ឡាវ* ប៉ុន្តែ​សម្រាប់ ​ប្រជាជន​ឡាវ ពាក្យ​នេះ​មានន័យ​ច្រើន​ជាង​តែ​ស្រុក​រដ្ឋបាល។ ការប្រើប្រាស់មានចំណាប់អារម្មណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិសេសសម្រាប់ឡាវ។ ជាពិសេសសម្រាប់អង្គការសង្គម-នយោបាយ និងរដ្ឋបាលប្រពៃណីរបស់ពួកគេ និងការបង្កើត រដ្ឋដំបូង (អំណាច) របស់ពួកគេ  ពិពណ៌នាដោយអ្នកប្រាជ្ញក្រោយៗទៀតថា មណ្ឌល(គំរូនយោបាយអាស៊ីអាគ្នេយ៍) ។ ខេត្ត​ឡាវ ​ឥឡូវ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅ​ជា​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ទូទៅ​ថា​ជា ​ស្រុក​នៃ​ប្រទេស​លាវជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ឈ្មោះ៖

* មឿង ស៊ីង
* មឿង សាយ
* អតីតមឿង
** មឿងផ័ន ( ផងសាវ៉ាន សម័យទំនើប រាជធានីនៃ ខេត្តសៀងខ្វាង )
** មឿងស៊ូ

### មីយ៉ាន់ម៉ា 
* ម៉ុង ម៉ៅ
* ម៉ុង សែត
* ម៉ុង ភៃយ៉ាក់
* ម៉ុង តុន
* ម៉ុង ណៃ
* ម៉ុងភីង
* Mohnyin (អតីត រដ្ឋម៉ុងយ៉ាង)
* Mogaung (អតីត ម៉ុងកាង )
* ម៉ូមោក
* ម៉ូគោក
* ម៉ូមិក

### ភាគឦសានប្រទេសឥណ្ឌា 
* Mong Dun Shun Kham ឬ នគរអាហ៊ុម  - មឿង (បច្ចុប្បន្នជារដ្ឋ អាសាម និង អរុណចលប្រទេស នៅ ភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា ) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះអង្គម្ចាស់តៃ Sukaphaa ក្នុងឆ្នាំ 1228 ជាមួយនឹងជនជាតិ តឿ 9000នាក់ បានធ្វើចំណាកស្រុកពី ម៉ុងម៉ៅ ហៅថា អាហ៊ុម តាមតំបន់។ ប្រជាជន​បាន​ប្រែក្លាយ​ខ្លួន​ទៅជា​អាណាចក្រ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៧ ដែល​ទប់ទល់​នឹង​អំណាច​នៃ ​ចក្រភពមុឃល ។

### ប្រទេសថៃ 
ប្រទេសថៃត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា *មឿងថៃ* ។ បន្ទាប់ពីការកែទម្រង់ *Thesaphiban* របស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ដាំរ៉ុង ទីក្រុង-រដ្ឋនៅក្រោម ការសៀម ត្រូវបានរៀបចំទៅជា ម៉ុនថន  ការបកប្រែជាភាសាថៃនៃ មណ្ឌល ) ដែលត្រូវបានប្តូរទៅជា *ចង្វាត់* (  ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៦។  *មឿង* ​នៅតែ​អាច​រក​ឃើញ​ជា​ពាក្យ​សម្រាប់​ស្រុក​រាជធានី​នៃ​ខេត្ត ( *​អ​.​ម​.​ធ​.* ​) ក៏ដូចជា​សម្រាប់​ឋានៈ​ក្រុង​ស្មើ​នឹង​ក្រុង ( *​ថា​សៀន* ​)​។ ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ស្តង់ដារ ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ថៃ​គឺ ประเทศไทย, rtgs: Prathet Thai ។

#### នាមត្រកូលមឿង 
*មឿង* នៅតែជាផ្នែកនៃ ឈ្មោះទីកន្លែង នៃកន្លែងមួយចំនួន ជាពិសេស ស្រុកដុនមឿង ដែលជាផ្ទះរបស់ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិដនមឿង ។ និងនៅក្នុង ប្រព័ន្ធប្រតិចារិកទូទៅរបស់រាជថៃ *មឿងផាត់ថាយ៉ា* (  ) សម្រាប់ក្រុង  នៃ ប៉ាតាយ៉ា ។

#### ណាខនមឿង 
*ណាខន* (  ) ដែលមានន័យថា "ទីក្រុង" ត្រូវបានកែប្រែទៅជា *ថេសបាលនគរ* (  ) ជាធម្មតាត្រូវបានបកប្រែជា " ក្រុង " ។ វានៅតែជាផ្នែកនៃឈ្មោះកន្លែងខ្លះ។

* នគរទេពមហានគរ
* ព្រះនគរស៊ីអយុធ្យា
* នគរឡាំប៉ាង
* នគរនាយក
* នគររាជសីមា
* នគរស៊ីធម្មរាជ
* នគរថៃ
* រេណុនគរ

#### បុរីមឿង 
ស្រុក​ស៊ឹង​នឿ​ន ​ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​សម្គាល់​ថា​ជា​ទីតាំង​នៃ​ទីក្រុង​បុរាណ​ចំនួន​ពីរ គឺ​មឿង​សិ​ម៉ា និង​ខ័​រ​ខ​បុ​រៈ ។ បាលី ថា *បុរ* ក្លាយ​ទៅ​ជា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត *បុរី* ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា ​ថៃ  ,  (បុរី) ទាំងអស់មានន័យដូចគ្នានឹងថៃ *មឿង* : ទីក្រុងដែលមានកំពែងការពារ។  "ខ័រខបុរៈ" ត្រូវបានគេដាក់រហស្សនាមថា "នគររាជ" ដែលជា portmanteau ជាមួយ សេមា បានក្លាយជា នគររាជសីមា ។  ថ្វីត្បិតតែទម្លាក់ពីឈ្មោះក្រុងនេះក៏ដោយ ក៏សំស្រ្កឹត បូ*រី* នៅតែរក្សាឈ្មោះអ្នកផ្សេង។

* **ប៊ូរី** រ៉ាំ 
* ឈុន **បុរី**
* ស៊ីង **បុរី**
* ស៊ូផាន **បុរី**
* **ថុន បុរី**

### ប្រទេសវៀតណាម 
* មឿងចា
* មួងឡា
* មឿងឡាយ
* មឿងឡាត
* មឿងឃួង
* មួង ញេ
* មឿង តេ
* មឿងថាញ់

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
: *NB : Luo et al ។ employ / ü / ដែលអាចស្កេនខុសជា /ii/ ។*

### ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ មឿងហ្វៃ 
***មឿងហ្វៃ*** គឺជាពាក្យ ដែលបង្កើតឡើងវិញ ពី ប្រូតូ-តៃ ដែលជាបុព្វបុរសទូទៅនៃ ភាសាតៃ ទាំងអស់។ នៅតំបន់ ក្វាងស៊ី -ហ្គឺចូវ នៃភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន ពាក្យនេះបានពិពណ៌នាអំពីអ្វីដែលជាប្រភេទនៃវិស្វកម្មធារាសាស្ត្រតែមួយគត់សម្រាប់ ការដាំដុះស្រូវសើម ។ *មឿង'' មានន័យថា 'ប្រឡាយទឹក ប្រឡាយ' និង *ហ្វៃ* 'ទំនប់ទឹក ទំនប់ទឹក' ។ រួមគ្នាសំដៅទៅលើប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តទំនាញសម្រាប់ដឹកនាំទឹកពីអូរ និងទន្លេ។  ភាសា Proto-តៃ មិន​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ដោយ​ផ្ទាល់​ដោយ​អត្ថបទ​ដែល​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ទេ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​វិញ​ដោយ​ប្រើ ​វិធី​ប្រៀបធៀប ។ ពាក្យនេះមាន Proto-Tai-tone A1 ។ ពាក្យ A1 ទាំងអស់កំពុងបង្កើនសម្លេងនៅក្នុងភាសាថៃ និងឡាវសម័យទំនើប ដោយអនុវត្តតាមច្បាប់កំណត់សម្រាប់ ប្រភពដើមនៃសម្លេង ។ ដូច្នោះហើយពាក្យគឺ៖

: ជា  ទំនើប 
: ភាសា  ទំនើប   .  ( NB : ការចូលភាសាឡាវរបស់ បណ្ណាល័យ SEAlang លុបការសម្គាល់សំនៀង ដែលជាកំហុសក្នុងការវាយអក្សរ។)

សូរសព្ទភាសា ផ្សេងគ្នាផ្តល់អត្ថន័យផ្សេងគ្នា; អាហារូបករណ៍មិនបានបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យនេះ និងលក្ខខណ្ឌណាមួយដែលខុសគ្នានៅក្នុងសម្លេងនោះទេ។

### ប្រភពដើមនៃមឿង 
**មឿង** ​បាន​បង្ហាញ​ពី​អត្ថន័យ​ជា​ច្រើន​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ការ​តម្រង់​ទិស​ខាង​រដ្ឋបាល សង្គម នយោបាយ និង​សាសនា​លើ​ការ​ដាំ​ស្រូវ​សើម។ ដើម​កំណើត​នៃ​ពាក្យ *មឿង* នៅ​តែ​មិន​ច្បាស់​លាស់។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2007 បណ្ណាល័យជាតិនៃប្រទេសឡាវ សហការជាមួយ បណ្ណាល័យរដ្ឋប៊ែកឡាំង និង សាកលវិទ្យាល័យ Passau បានចាប់ផ្តើមគម្រោងមួយដើម្បីផលិតបណ្ណាល័យឌីជីថលនៃសាត្រាស្លឹករឹតឡាវ។ ឯកសារដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងសន្និសិទបេតិកភណ្ឌអក្សរសាស្ត្រឡាវ ដែលបានធ្វើឡើងនៅ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ក្នុងឆ្នាំ 2005 ក៏ត្រូវបានផ្តល់ជូនផងដែរ។ MS ជាច្រើន បំភ្លឺការទាមទារផ្នែករដ្ឋបាល សង្គម នយោបាយ និងសាសនា ដែលដាក់លើសហគមន៍ក្នុងតំបន់ទឹកដូចគ្នា ដែលធានានូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើត និងថែទាំប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ( *មឿង-ហ្វាយ* ) ដែលប្រហែលជាមូលហេតុចម្បងនៃការបង្កើត *មឿង* ។ 

### ខាំមឿង 
***ខាំមឿង*** (  ) គឺជាទម្រង់នៃការនិយាយបែបទំនើបនៃ ភាសាថៃខាងជើង ចាស់ ដែលជាភាសានៃនគរ ឡានណា (លានវាល)។ ភាសា​ថៃ​កណ្តាល ​អាច​ហៅ ​ជនជាតិ​ថៃ​ភាគ​ខាងជើង និង​ភាសា​របស់​ពួកគេ ​ថា យន់ ​។ គេហៅភាសារបស់គេ *ថា ខាំមឿង* ដែល *ខាំ* មានន័យថា ភាសា ឬ ពាក្យ; *មឿង* ; ទីក្រុង ដូច្នេះអត្ថន័យនៃ "ភាសាទីក្រុង" ជាពិសេសផ្ទុយពី ប្រជាជនកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ជាច្រើននៅតំបន់ភ្នំជុំវិញ។ 

* Acequia ជាពាក្យភាសាអេស្ប៉ាញសម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្ររៀបចំដូចជាប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមឿងហ្វៃ
* ឈៀង (ឈ្មោះទីកន្លែង)
* អាណានិគមផ្ទៃក្នុង
* ទូស៊ី
* វៀង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន