មៃត្រេយ

[រូបភាពតូច|ព្រះជិនរង្សីរាជិកនរោត្ដម, កសាងនៅឆ្នាំ១៩០៤ក្នុង[វត្តព្រះកែវមរកត, ភ្នំពេញ]]
 

**មៃត្រេយ** ( សំស្រ្កឹត ) ឬ **មេត្តេយ្យ** ( បាលី ) ឬ សិអារ្យមេត្រី ឬអរិយមេត្តយ្យ (ខ្មែរ) គឺជា ព្រះពោធិសត្វ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា ព្រះពុទ្ធ អនាគតនៃពិភពលោកនេះ នៅក្នុងគ្រប់សាលា ពុទ្ធសាសនា ដោយបានទាយទុកថាជា **ព្រះពុទ្ធ មៃត្រេយ** ឬ **ព្រះពុទ្ធ មេត្តេយ្យ** ។   នៅក្នុង អក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនា មួយចំនួន ដូចជា *អមិតភសូត្រ* និង *លោតុសសូត្រ*  គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅថា **អជិតា** (Invincible, Unconquerable) ។ នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ព្រះអម្ចាស់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់" ឬ "អ្នកស្រឡាញ់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់" ( **Pakpa Jampa** ) ។  ឈ្មោះ​របស់​លោក​គឺ​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត​ថា *មៃត្រី* (បាលី​: *មេត្តា*; មានន័យថា មិត្តភាព សេចក្តី​សប្បុរស) ។ ឈ្មោះ **មៃត្រេយ** ក៏ទាក់ទងទៅនឹងឈ្មោះ ឥណ្ឌូ - អ៊ីរ៉ង់ មិត្រ ។ 

នៅគ្រប់សាខានៃព្រះពុទ្ធសាសនា **មៃត្រេយ**ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកស្នងរាជ្យផ្ទាល់របស់ ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ។ ជាព្រះពុទ្ធទីប្រាំ និងចុងក្រោយនៃ កល្ប បច្ចុប្បន្ន (អោន) ការប្រៀនប្រដៅរបស់មៃត្រេយ នឹងផ្តោតលើការស្ថាបនាឡើងវិញនូវ ព្រះធម៌ របស់ព្រះពុទ្ធនៅលើផែនដី។ តាម​គម្ពីរ​ការ​ប្រៀនប្រដៅ​របស់​**មៃត្រេយ**​នឹង​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ព្រះ​គោតម (សាក្យមុនី) ។   ការមកដល់របស់ **មៃត្រេយ** ត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងកើតឡើងក្នុងកំឡុង សម័យនៃការធ្លាក់ចុះ នៅពេលដែលការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម ត្រូវបានគេមិនយកចិត្តទុកដាក់ឬត្រូវបានបំភ្លេចចោល។

ថ្វីបើមានឥស្សរជនសាសនា និងអ្នកដឹកនាំខាងវិញ្ញាណជាច្រើន អះអាងថាជាមៃត្រេយ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក៏ដោយ ក៏និកាយពុទ្ធសាសនាចម្រុះបានទទូចថា ទាំងនេះជាការអះអាងមិនពិត ខណៈពេលដែលបានគូសបញ្ជាក់ថា មៃត្រេយមិនទាន់លេចចេញជា ព្រះពុទ្ធ (ចាប់តាំងពីការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធមិនទាន់ត្រូវបានបំភ្លេចចោលនៅឡើយ)។ ពុទ្ធសាសនិកជនបុរាណជឿថា មៃត្រេយ បច្ចុប្បន្នគង់នៅឋានសួគ៌ តុសិត ។  ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី មៃត្រេយមិនអាចចូលបានឡើយ ហើយពុទ្ធសាសនិកជនផ្សេងៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក៏បានអះអាងដែរថា បានទៅសួរសុខទុក្ខដោយមិត្ដភក្ដិ ដើម្បីបាននិមិត្ត និងបានទទួលការបង្រៀនពីព្រះអង្គ។ អាស្រ័យហេតុនេះ ពុទ្ធសាសនិកមហាយាន ចាត់ទុកលោក **មៃត្រេយ** ជាអ្នកបង្កើតទំនៀមទម្លាប់ យោគចារ តាមរយៈការបើកសម្តែងគម្ពីរផ្សេងៗ ដូចជា *មហាយានសូត្រាលម្ការកា* និង *មធ្យាន្តវិភាគ* ។   

**មៃត្រេយ** ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងតួនាទី សហស្សវត្សរ៍ ដោយទស្សនវិជ្ជា និងសាសនាដែលមិនមែនជាព្រះពុទ្ធសាសនាជាច្រើនដូចជា ទ្រឹស្ដី យុគសម័យថ្មី ផ្កាឈូកស ក៏ដូចជាដោយ ចលនាសាសនាថ្មី សម័យទំនើប ដូចជា Yiguandao និង Falun Gong ជាដើម។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ប្រភព 
រូបភាពតូច| សតវត្សទី 11 **មៃត្រេយ**, Bihar, ប្រទេសឥណ្ឌា
ឈ្មោះ *​**មៃត្រេយ***មក​ពី​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត​ថា មៃត្រី ដែល​ប្រែ​មក​ពី​នាម *​មិត្រ* ​ដែល​មាន​ន័យ​ថា មិត្ត ។ ទម្រង់ភាសាបាលី *មេត្តេយ្យ* មានរៀបរាប់នៅក្នុង *ចក្កវត្តិ-សីហនាទសូត្រ* ( ទិឃនិកាយ ២៦ ) នៃ បាលីកាណន់ ហើយក៏មាននៅក្នុងជំពូកទី ២៨ នៃ ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ផងដែរ។    ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ David Alan Scott ចង្អុលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាជាច្រើននៅក្នុងរូបភាពសិល្បៈរបស់ពួកគេ (សូម្បីតែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រដូចគ្នា) និងភាពខុសគ្នាដែលធ្វើឱ្យតំណភ្ជាប់ផ្ទាល់នេះមិនទំនង។ លោក​បាន​ចង្អុល​បង្ហាញ​យ៉ាង​ពិសេស​អំពី​ឫសគល់​ពុទ្ធសាសនា​ដ៏​ចំណាស់​របស់​**មៃត្រេយ**​ក្នុង ​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា​ដំបូង​បំផុត ។  *Maitreyavyakarana* (កំណាព្យក្នុងទម្រង់  ) នៅអាស៊ីកណ្តាល និង *Anagatavamsa* នៃ ប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង ក៏បានលើកឡើងពីគាត់ផងដែរ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## រូបភាព 
រូបភាពតូច|ព្រះកេសព្រះមៃត្រេយ, សតវត្សទី៧ ខេត្តតាកែវ, បច្ចុប្បន្ននៅ សារមន្ទីរ Guimet, ប៉ារីស
រូបភាពតូច|បដិមាករមកពីកម្ពុជា ប្រហែលសតវត្សទី7ឬ8 បច្ចុប្បន្ននៅ Cleveland Museum of Art
រូបភាពតូច|បដិមាសតវត្សទី៨, របស់កម្ពុជាឬថៃ, បច្ចុប្បន្ននៅ The Walters Art Museum
រូបភាពតូច|រចនាបទកោះកេរ, បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីជាតិកម្ពុជា
រូបភាពតូច|សតវត្សទី7-8, ប្រទេសថៃ
[រូបភាពតូច|[រចនាបថកំពង់ព្រះ ខេត្ត​បុរីរម្យ, បច្ចុប្បន្ននៅ Kimbell Art Museum ]]
[រូបភាពតូច|[រចនាបថព្រៃក្មេង មកពីខេត្តត្រាវិញ, បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រហូជិកមិញ]]
រូបភាពតូច|ខេត្តវិញឡុង, បច្ចុប្បន្ននៅសារមន្ទីប្រវត្តិសាស្ត្រហូជិកមិញ