open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ស្រះស្រង់

## ប្រវត្តិស្រះស្រង់ 
ស្រះស្រង់មានទីតាំងស្ថិតនៅទល់មុខខាងកើតប្រាសាទបន្ទាយក្តី ខាងត្បូងឆៀងខាងលិចនៃបារាយណ៍ខាងកើត មានបណ្តោយ៧៨០ម និងទទឹង៣៨០ម ត្រូវបានដូនតាខ្មែរជីកឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ និងដើមសតវត្សទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ស្រះនេះមានរានហាលដ៏ស្រស់ស្អាត សាងសង់ឡើងអំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម ដោយមានរាងកាកបាទ មានបង្កាន់ដៃនាគ និងមានតោឈរយាមផ្លូវផងដែរ។ស្រះនេះសាងសង់ ដោយមានទឹកជាប់ជានិច្ច និងមានទេសភាពស្រស់បំព្រងព័ទ្ធជុំវិញ តែមិនមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកចូលនោះទេ។ ស្រះនេះពឹងទៅលើទឹកភ្លៀង និងទឹកក្រោមដី ដែលជ្រាបចូលពីបារាយណ៍ខាងកើត។ ស្រះនេះជីកឡើងមិនមែនមាននាទីស្រោចស្រពកសិកម្ម ឬជាទីសក្ការៈដូចជាកសិណអង្គរ ឬបារាយណ៍ជាដើមនោះទេគឺកសាងឡើងសម្រាប់ការកម្សាន្តរបស់ព្រះមហាក្សត្រនាសម័យបុរាណ និងមានកូនប្រាសាទមួយនៅចំកណ្តាល ជាទីដែលព្រះអង្គទ្រង់យាងតាមទូកទៅស្តាប់តន្ត្រីផ្សេងៗ។ បច្ចុប្បន្ន គេអាចមើលឃើញកូនប្រាសាទនេះ នៅរដូវប្រាំងពេលដែលមានទឹករាក់គេធ្លាប់ឃើញតែភាពស្រស់ស្អាតនៃស្រះស្រង់ ដោយសារមានទឹកគ្រប់រដូវកាល រហូតទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនាជាហូរហែមិនដែលដាច់។ ក៏ប៉ុន្តែ កាលពីរដូវប្រាំងឆ្នាំ២០១៥កន្លងទៅនេះ ស្រះស្រង់បានជួបប្រទះនូវបញ្ហារីងស្ងួតស្ទើរទាំងស្រុង។
នៅឆ្នាំ២០១៦នេះ ដោយយមានការបារម្ភថា ស្រះស្រង់អាចនឹងប្រឈមបញ្ហារីងស្ងួតដូចឆ្នាំមុនទៀត អាជ្ញាធរជាតិអប្សរាអះអាងថា បានត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ជួយសង្គ្រោះស្រះស្រង់នេះ។ ការត្រៀមខ្លួននេះ គឺតាមរយៈការស្តារប្រឡាយដែលមានប្រវែង៧គម ដើម្បីបង្ហូរទឹកពីទំនប់តានៀវមកបញ្ចូលក្នុងស្រះស្រង់។
## ការបោសសម្អាត ជួសជុល និងការធ្វើកំណាយ 
ស្រះស្រង់ត្រូវបានរៀបចំសម្អាតដោយក្រុមការងាររបស់លោក ហង់រី ម៉ាហ្សាល់ នៅឆ្នាំ១៩២០ និងជួសជុលឡើងវិញដោយក្រុមការងាររបស់លោក B.P Groslier នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៣-១៩៦៥។ សកម្មភាពកំណាយបានវិវត្តន៍ជាបន្តបន្ទាប់ មានប្រវែង១៦០០ម៉ែត្រការ៉េមានជម្រៅជាមធ្យមពី២ទៅ២.៥ម៉ែត្រ។ នៅក្នុងការធ្វើកំណាយមួយនាឆ្នាំ១៩៦៣ គេប្រទះឃើញថូមួយចំនួនមានផ្ទុកនូវអិដ្ឋិធាតុទាំងឡាយដែលគេដែលគេបានបូជារួចកប់នៅក្នុងដីនៅក្នុងតំបន់ស្រះស្រង់ដែលត្រូវបានគេយល់ឃើញថាគឺជាផ្នូរ។ គេរកឃើញបណ្តុំនៃក្រឡនិងគំនរព្រះបដិមាព្រះពុទ្ធជាមួយនិងវត្ថុសិល្បៈផ្សេងៗ ជាច្រើនទៀត ដែលធ្វើអំពីសំរិទ្ធមានជាអាទិ៍ ពុម្ពបដិមាមានចំនួន១ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសតវត្សទី១២ រហូតដល់សតវត្សទី១៥នៃគ.ស ភស្តុតាងកំណាយបានបង្ហាញថាមានច្រើនជាង២០០រណ្តៅសាកសពជាមួយវត្ថុធ្វើអំពីសំរិទ្ធចំនួន៣០០ ព្រមទាំងមានកុលាភាជន៍ជាង ១០០០នៅទីនោះផងដែរ។ នៅជុំវិញរណ្តៅសាកសពគេក៏ប្រទះឃើញមានវត្ថុតូចៗមួយចំនួនទៀត ដែលគេយកមកបញ្ចុះជាមួយសាកសពមានដូចជា បន្ទះដីឥដ្ឋសម្រាប់បួងសួង ពុម្ពព្រះបដិមាធ្វើអំពីដីដុត កញ្ចក់ធ្វើអំពីសំរិទ្ធ គ្រឿងសព្វាវុធធ្វើអំពីដែក និងដុំស្មិត និងសំណរជាដើម។
## សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម និងការតុបតែងលំអ 
ស្រះស្រង់ត្រូវបានកសាងឡើងដោយមានកាំជណ្តើរព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមានព្រះពន្លាកិត្តិយសខ្ពស់មួយសាងអំពីថ្មបាយក្រៀមលាយជាមួយថ្មភក់។ ព្រះពន្លានេះធ្លាប់មានប្រក់ដំបូលធ្វើអំពីឈើ ប្រហែលជាទីដែលព្រះមហាក្សត្រគង់ប្រថាប់ជួបជុំជាមួយមន្ត្រី។ នៅលើព្រះពន្លាក្បែរមាត់ទឹកមានចម្លាក់សត្វតោ និងបង្កាន់ដៃនាគ ដែលនៅផ្នែកនៃក្បាលនាគមានរូបបក្សីគ្រុឌត្រដាងស្លាបនៅចន្លោះក្បាលនាគទាំងពីរ។

## តួនាទីរបស់ស្រះស្រង់ 
មានមតិមួយតំណាលថា ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី៧ បានកសាងបន្ថែមនៅទីកន្លែងចាស់នៃស្រះស្រង់នេះ។ មានគោលបំណងពីរសំខាន់ៗ៖
* គឺបម្រើជាប្រព័ន្ធធារាស្រ្តដែលអ្នកស្រុករស់នៅជុំវិញបរិវេណស្រះស្រង់អាចយកទឹកមកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងផ្គត់ផ្គង់លើដីស្រែសម្ការ។
* ព្រះអង្គបានកសាងប្រាង្គមួយនៅចំកណ្តាលស្រះសម្រាប់គង់សមាធិ ប៉ុន្តែប្រាង្គនោះនៅសេសសល់តែខឿនប៉ុណ្តោះ។
## ឯកសារយោង 
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
ភាសាអេស្ប៉ាញ

right|thumb|upright=2|ប្រទេសប្រើភាសាអេស្ប៉ាញ

**ភាសាអេស្ប៉ាញ** ឬ ខាសស្ទេឡាំង (នៅភាសាអេស្ប៉ាញ español *អេស៉្បាញួល* ឬ​ *ខាស្ទេយ៉ាណូ​* castellano) គឺជាមួយភាសាប្រលោមលោក​ 
ដែលបានបង្កើត នៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ (ទ្វីបអឺរ៉ុប) និង បានចម្រីនឡើងពីភាសាមួយចំនួននិងគ្រាមភាសានៅឧបទ្វីបអាបឺរែនៅក្នុងកំឡុងពេល
សតវត្សទី៩និងលាតសន្ធឹងយ៉ាងធំធេងនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍នៃរាជាណាចក្រ **ខាសស្ទីលឡេ**ភូមិភាគកណ្តាល ហើយនិងភាគខាងត្បូងនៃ អ៊ីបឺរែ ក្នុងកំឡុងពេលសម័យដើមនៃប្រវត្តិសាស្រ្តជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបនៅសតវត្ស៍ទី៥ដល់សតវត្ស៍ទី១៥។ មានតំបន់ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដូចជាប្រជុំកោះកាណារីអាស 
(រាជាអាណាច័ក្រអេស្ប៉ាញ)កាណារីអាស សេអូតា មេលីយ៉ា និង សាហារ៉ាខាងលិច 
ដែលនិយាយភាសា អេស្ប៉ាញ ដែ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ជាភាសាទីពីរ បន្ទាប់ពី ភាសាអង់គ្លេស ។

ភាសានេះ នៅក្រុមនៃភាសាវិទ្យា របស់ភាសាឡាតាំង និងមានជិត ភាសាបារាំង ភាសាអ៊ីតាលី ភាសាព័រទុយហ្គល័ និង គ្រាមភាសាដែល មកពីភាសាឡាតាំង ។

ភាសាអេស៉្បាញ មានឈ្មោះ *កាស្សទេយ៉ាណូ*​​ ដែរ ពីព្រោះបានបង្កើត នៅ តំបន់កាស្សទីយ៉ា នៅ សតវត្សរ៏ទី១០ ។ នៅសតវត្សរ៏ទី១៦ អេស៉្បាញបានធ្វើ អាណាចក្រអេស៉្បាញ ជាពិសេស នៅទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់ខ្លះ នៅអាស៊ី (ហ្វីលីពីន) និង អាហ្វ្រិក ដូច្នេះ ភាសារបស់អាណាចក្រនេះ​ បានជាភាសាអេស៉្បាញ ។​ នៅពេល អាណានិកគមរបស់ អាណាចក្រអេស៉្បាញ យកឯករាជ្យនៅសតវត្សរ៏ទី១៩ ប្រទេសថ្មីដែលគេបង្កើត បន្តនិយាយភាសាអេស៉្បាញ។ 
ភាសាអេស្ប៉ាញបានអភិវឌ្ឍន៍ដោយចាប់ផ្តើម*កែតំរូវអក្សរ* (នៅភាសាបារាំងមានន័យថាៈ Reajsute de las Sibilantes) ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សន៍ទី១៥។ នៅពេលនោះក៏ចាប់ផ្តើម ទទួលយកទុកជាភាសាបរទេសពីភាសាជាច្រើនផ្សេងៗចូលគ្នា ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឃន៍ពាក្យថ្មី។ ប្រជាជនអេស្ប៉ាញបានយកភាសានេះទៅនិយាយនៅអាមេរិច ក៏ដូចជាអាព្រិចហើយនិងអាស៊ី ប៉ាស៊ីភិចដើម្បីពង្រីកអណាចក្រអេស្ប៉ាញនៅចន្លោះសតវត្ស៍ទី១៥និង១៩ នៅពេលនោះក៏បានក្លាយជាភាសាសំខាន់សំរាប់រាជរដ្ឋាភិបាល និងការធ្វើពាណិជ្ចកម្ម។
នៅឆ្នាំ១៩៩៩ មានប្រជាជន ៣៥៨លាននាក់ដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញដែលជាភាសាកំណើត ហើយសរុប៤១៧នាក់ទូទាំងពិភពលោកដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ។
នៅពេលនោះតួលេខមនុស្សដែននិយាយភាសាអេស្ប៉ាញក៏កើនឡើងពី៤០០និង៥០០លាននាក់។ នៅពេលនោះភាសាអេស្ប៉ាញបានក្លាយជាភាសាកំណើតទី២ក្នុងការនិយាយ នៅក្នុងពិភពលោក បន្ទាប់ពីភាសាចិនម៉ានដារីន។ ប្រទេសម៉ិចស៊ិកូ មានចំណុះប្រជាជនយ៉ាងច្រើនដែលជាអ្នកនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ។ ភាសាអេស្ប៉ាញជាភាសាមួយក្នុងភាសាផ្លូវការទាំងប្រាំមួយ នៃអង្កការសហប្រជាជាតិ។

## សូមមើលផងដែរ 
# REDIRECT ទំព័រគោលដៅ

អេស្ប៉ាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអេស្ប៉ាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអេស្ប៉ាញ
សមាធិ

## អត្ថន័យ
## សារប្រយោជន៍
សមាធិ គឺ​ជា​ ការ​តាំង​ចិត្ត​មាំ​ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ ឬ​ ការ​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​អារម្មណ៍​នោះៗ ដោយ​សច្ចភាព ។ សមាធិ មាន​ ២ ​យ៉ាង គឺ **សមថកម្មដ្ឋាន** និង​ **វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន** ។ **សមថកម្មដ្ឋាន** គឺ​ជា​ ការ​គ្រៀក​ចិត្ត​​ ចង​ចិត្ត​ឲ្យ​ជាប់​ ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ មិន​បណ្តោយ​ឲ្យ​ចិត្ត​ត្រាច់​ចរ​ ទៅ​រក​អារម្មណ៍​ផ្សេងៗ ។ **សមថសមាធិ** មាន​ ៣ កំរិត​ តាម​កម្លាំង​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ ពោល​គឺ ៖

១- **ខណិកសមាធិ** គឺ សមាធិ​ ដែល​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ឬ​ចិត្ត​ស្ងប់​កើត​ឡើង​មួយ​ជួរ​ខណៈ តែ​មិន​បាន​យូរ​ប៉ុន្នាន​ក៏​រលត់​ទៅ ។ 
២- **ឧបចារសមាធិ** គឺ សមាធិ​ ដែលចិត្ត​ស្ងប់​រំងាប់​ប្រាសចាក​និវរណៈ​ទាំង ៥ តែ​មិន​ជា​អារម្មណ៍​របស់​អង្គ​ឈាន​ មាន​បឋមជ្ឈាន​ជាដើម​នោះ​ទេ​ប៉ុន្តែ អារម្មណ៍​របស់​ឧបចារសមាធិ​នេះ​ គឺ​ជា អារម្មណ៍សមាធិ ដែល​ចិត្ត​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ជិត​បាន​ឈាន​សមាបត្តិ ។
៣- **អប្បនាសមាធិ** គឺ សមាធិចិត្ត ដែល​គង់​ស៊ប់ក្នុង​អារម្មណ៍​នៃ​ឈានសមាបត្តិ មាន​រូបជ្ឈាន​ជាដើម​ ដែល​ចិត្ត​ខណៈ​នោះ​កំពុង​សោយ​អារម្មណ៍​ដែល​​ជា​អង្គ​នៃ​ឈាន​ មាន វិតក្ក វិចារ បីតិ សុខ ចិត្តេកគតា រួម​ជា​អង្គ ៥ ។ 

**អ្វី​ជា​អារម្មណ៍​របស់​សមថសមាធិ ?** 

ពាក្យ​ថា​ សមាធិ​ ប្រែ​ថា​ ចិត្ត​ស្ងប់ នេះ​មិន​មែន​សុទ្ធ​តែ​ត្រឹមត្រូវ​ជា​ សម្មាសមាធិ ទាំង​អស់​ទេ ។ ឯ​មិច្ឆាសមាធិ គឺ សមាធិ ខុស​ចាក​គន្លងធម៌​ឬ​សមាធិចិត្ត ដែល​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​​នូវ​វិបស្សនូបក្កិលេស ថា​ជា​ លោកុត្តរៈ មាន​ មគ្គ ផល និព្វាន ហើយ​លះបង់​ការប្រតិបត្តិ ចម្រើន​ភាវនា ចោល​ព្រោះ​ហេតុ​ដូច្នេះ ​សមាធិចិត្ត ជា​ សម្មាសមាធិ ទៅ​បាន កេចិ​អាចារ្យ ឬ អដ្ឋកថាចារ្យ ទាំងឡាយ​ពោល​ថា​ត្រូវ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​អារម្មណ៍​ណា​មួយ​នៃ​អារម្មណ៍​កម្មដ្ឋាន​ទាំង ៤០ យ៉ាង តាម​អធ្យាស្រ័យ ​ឬ ចរិត​រៀងៗ​ខ្លួន​នៃ​បុគ្គល​ម្នាក់ៗ ។

==វិធីសមាធិផ្សេងៗ​តាម​សាសនា​ព្រាហ្ម==វរនតថេចរចរថតង

==វិធី​សមាធិ​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា​ខាង​ផ្នែក​ថេរវា=

## វិធី​សមាធិ​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា​ខាង​ផ្នែក​មហាយាន
## វិធី​សមាធិ​ដទៃ​ទៀត
## ឯកសារ​យោង
ភាសាបារាំង

**ភាសាបារាំង** () ជាភាសារ៉ូមម៉ាំងមួយ ដែលត្រូវបាននិយាយជាលើកដំបូង ដោយមនុស្សប្រហែល ១៣៦ 
លាននាក់នៅជុំ​វិញពិភពលោក ។ 
មនុស្សប្រមាណជា ១៩០ លាននាក់យកភាសាបារាំងជាភាសាទីពីរ ហើយលើសពីនេះទៅទៀត មនុស្សជាង ២០០ 
លាននាក់បានរៀនភាសានេះជាភាសាបរទេសទៀតផង ។ សព្វថ្ងៃប្រទេសជាច្រើនដែល​និយាយបារាំងមាន ៥៦ ប្រទេស 
និងអាណាចក្រជាច្រើនទៀត។ អ្នកនិយាយភាសាបារាំងភាគច្រើន ជាជនជាតិដើមរស់នៅក្នុងប្រទេសបារាំង។កន្លែងសំរាកដែលជាកន្លែងសំខាន់នោះគឺនៅក្នុង
ប្រទេសកាណាដា ។ជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុង ខ្យូបេខ "Quebec" ។ មានតំបន់តូចៗ នៅក្នុងទីក្រុង New Brunswick ហើងនិង Maine នៃប្រទេសកាណាដា
រួមបញ្ចូលមានដូចជា៖ ប្រទេសបេលចៀម (Belgium) ប្រទេសស្វីតសឺលែន (Switzerland) ប្រទេសម៉ូណាកូ (Monaco) ប្រទេសលូសេមប៊ើគ (Luxembourg) ។
ហើយនៅក្នុងប្រទេសលូស៊ីអាណា (Louisiana)។ អ្នកដែលនិយមនិយាយភាសាបារាំងធ្វើជាភាសាទីពីររបស់ខ្លួនគឺរស់នៅ អាហ្រ្វិក ដែលអាចនិយាយនិងការប្រាស្រ័យ
ទាក់ទងគ្នាបានដូចនឹងជនជាតិដើមដែរ ។ ភាសាបារាំងគឺជាភាសាក្មេងជាងភាសាឡាតាំង នៃអាណាចក្ររ៉ូមម៉ាំង ដែលមានភាសាជាតិដូចជា៖ ភាសាអ៊ីតាលី ភាសាប៉ទុយហ្គាល់
ភាសាអេស្ប៉ាញ ភាសារូម៉ាំង និង ភាសាកាតាឡាន់។ ហើយភាសាដែលមានអាយុកាលតិចបានមកពីភាសាអ៊ុកស៊ីតេន (Occitan Language) ទៅភាសានេប៉ាល់ ហើយ
មានភាសាដទៃច្រើនផ្សេងទៀត។ យ៉ាងណាក៏ដោយក៏ វាមានភាពទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ នៃភាសាដទៃទៀត ដូចជាភាសាឌយល៍ (langues d'oïl)​ ហើយនិងភាសាគ្រឹះ
បារំាង និង ភាសាក្រេអូល (French-based creole languages) ។ ភាសានេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍ និងមានឥទ្ធិពលដោយសារតែ ជនជាតិដើមដែលនិយាយ ភាសាសេលីក
(Celtic languages) នៃជនជាតិដើមរ៉ូមម៉ាំង ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ
## គ្រាមភាសា
## ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាបារាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ទៀបកោះម៉ាឡេ

right|Locator map
**ឧបទ្វីបម៉ាឡេ** ជាឧបទ្វីបដ៏សំខាន់១នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដែនទឹកដែលព័ទ្ឋជុំវិញ (រាប់តាមទិសទ្រនិចនាឡិកា)មាន ឈូងសមុទ្រថៃ សមុទ្រចិនខាងត្បូង ច្រកចូហរ ច្រកសិង្ហបុរី ច្រកម៉ាឡាកា និង សមុទ្រអង់ដាម៉ង់។ 

ឧបទ្វីបនេះចែកចេញជា៖
* ផ្នែកពាយ័ព្យ ជាចុងខាងត្បូងបំផុតរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា)
* ផ្នែកកណ្ដាលនិងឦសាន ជាតំបន់ភាគខាងត្បួងប្រទេសថៃ
* ផ្នែកខាងត្បួង ជាផ្នែកមួយរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលគេហៅថា **ម៉ាឡេស៊ីឧបទ្វីប**។
ច្រកចូហរ

**ច្រកចូហរ** គឺជាច្រកសមុទ្រដែលខណ្ឌចែករដ្ឋចូហររបស់ម៉ាឡេស៊ី និង សិង្ហបុរី។

បច្ចុប្បន្នមានស្ពាន២ឆ្លងកាត់ច្រកនេះគឺ៖
* ស្ពានចូហរ-សិង្ហបុរី (Johor-Singapore Causeway) ៖ តភ្ជាប់តំបន់ចូហរបារូ (Johor Bahru) នៅម៉ាឡេស៊ីជាមួយតំបន់វូដឡេនស៍ (Woodlands) នៅសិង្ហបុរី។
* ស្ពានចំនងទី២ម៉ាឡេស៊ី-សិង្ហបុរី (Malaysia-Singapore Second Link) ដែលតភ្ជាប់តំបន់ហ្គេឡាងប៉េតាស (Gelang Patah) នៅរដ្ឋចូហរ ជាមូយតំបន់ទួស (Tuas) នៅសិង្ហបុរី។
ច្រកសិង្ហបុរី

**ច្រកសិង្ហបុរី** (ជាភាសាអង់គ្លេស Singapore Strait ជាភាសាចិន 新加坡海峡) ជាច្រកសមុទ្រនៅចន្លោះច្រកម៉ាឡាកានៅខាងលិច និង សមុទ្រចិនខាងត្បូង នៅខាងកើត។ វាមានប្រវែង ១០៥ គ.ម និងមានទទឹងមធ្យម ១៦ គ.ម។ ច្រកនេះមានជំរៅទឹកជ្រៅ ដែលអាចអោយនាវាធំៗចូលទៅកំពុងផែសិង្ហបុរីបាន។
## សូមមើលផងដែរ
*ច្រកចូហរ
ទ្វារសមុទ្រមលក្កា

thumb|right|250px|ផែន​ទី​ទី​តាំង​ច្រក​មលក្កា
thumb|250px

**ច្រកមលក្កា** (ឬ ម៉ាឡាកា) (Strait of Malacca) ជាច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀតមួយដែលខណ្ឌចែកឧបទ្វីបមឡាយូ ជាមួយកោះស៊ូម៉ាត្រា។ វាមានប្រវែង ៨០៥ គ.ម និងមានទទឹងមធ្យម ២,៨ គ.ម។

## សារសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច 
ច្រក​មលក្កា​ជា​ច្រក​ប្រកប​​ដោយ​យុទ្ឋសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ជា​ច្រក​ដឹក​ទំនិញ​តាម​សមុទ្រ​មមា​ញឹក​មួយ​របស់​ពិភព​លោក ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ព្រែក​ជីក​ស៊ុយអែស និង ព្រែក​ជីក​ប៉ាណាម៉ា ដែរ។ ច្រក​នេះ​ជា​ផ្លូវ​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ វា​ជា​ច្រក​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​ធំៗ របស់​អាស៊ី ដូច​ជា ឥណ្ឌា ចិន ជប៉ុន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង និង តៃវ៉ាន់។ មាន​កប៉ាល់​ដឹក​ទំនិញ​លើស​ពី ៥ ម៉ឺន​គ្រឿង​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដោយ​ដឹក​នាំទំនិញ ១ ភាគ ៤ របស់​ពិភព​លោក​ រួម​មាន ប្រេង​កាត ផលិតផល​ឧស្សាហកម្ម​របស់​ចិន និង​កាហ្វេ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ផលិតផល​ប្រេង​កាត​ពិភព​លោក ១ ភាគ ៤ ត្រូវ​បាន​ដឹក​ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ ពី​ប្រទេស​ផ្គត់​ផ្គង់​នៅ​ឈូងសមុទ្រពែក្ស មក​ប្រទេស​ទី​ផ្សារ​អាស៊ី មាន​ចិន ជប៉ុន និង កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ តាម​ការ​ប៉ាន់​ស្មាន ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៦ បញ្ជាក់​ថា មាន​ប្រេង​កាត ១៥ លាន​បារ៉ែល​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។

## គ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ 
ការ​ប្លន់​តាម​សមុទ្រ​កើន​ឡើង​ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ នេះ។ មាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​នាវា​ដឹក​ទំនិញ ២៥ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៤, ២២០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០ និង​ជាង ១៥០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣។ ចាប់​តាំង​ពី​មាន​កំណើន​ចោរកម្ម​តាម​សមុទ្រ​មក កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និង សិង្ហបុរី បាន​ពង្រឹង​សន្តិសុខ ដោយ​ចេញ​នាវា​ល្បាត​តំបន់​នោះ​តាំង​ពី​ខែកក្កដា ២០០៤។

គិត​តាំង​ពីឆ្នាំ ១៨៨០ មាន​នាវា ៣៤ គ្រឿង​បាន​លិច។ គ្រោះ​ថ្នាក់​មួយ​ទៀត គឺ​ផ្សែង​មក​ពី​ភ្លើង​ឆេះព្រៃ​នៅ​កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា ដែល​កម្រិត​គំហើញ​មក​ត្រឺម ២០០ ម៉ែត្រ ដែល​​បង្ខំ​​ឲ្យ​​នាវា​​ទាំង​​ឡាយ​បន្ថយ​ល្បឿន។

## សំណើ​បន្ទូរ​បន្ថយ​ភាព​កក​កុញ​នៅ​ច្រកមលក្កា 
ប្រទេស​ថៃ​បាន​អភិវឌ្ឍ​គម្រោង​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​សក្ដានុពល​របស់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ស្នើ​ជា​ច្រើន​ដង​ឲ្យ​​ជីក​ព្រែក​ជីក កាត់​តាម​តំបន់​ចម្រៀក​ដី**ក្រះ** ដែល​អាច​កាត់​ចម្ងាយ​​ផ្លូវ​​បាន ៩៦០ គ.ម. ក្នុង​​ការ​​ដឹក​​ជញ្ជូន​​ពី​​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា​ទៅ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ ការ​​ធ្វើ​បែប​នេះ​អាច​​នឹង​កាត់​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ ២ ផ្នែក និង​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​កាត់​តំបន់​មាន​ជន​មុស្ល៊ិម​ភាគ​ច្រើន​​នៅ​ខេត្ត​បត្តានី​ចេញ​ពី​ថៃ​ផង​ដែរ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ ប្រទេស​ចិន​បាន​ស្នើ​ជា​សម្ងាត់​ក្នុង​ការ​ចេញ​ថ្លៃ​ចំណាយ​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​ការ​ជីក​ព្រែក។ ទោះ​ជា​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​អ្នក​នយោបាយ​ថៃ​ជា​ច្រើន​ក៏​ដោយ សំណើ​​ឲ្យ​ជីកព្រែកនេះមិនអាចទៅមុខបានទេ ដោយសារការចំណាយទាំងហិរញ្ញវត្ថុនិងការបំផ្លាញប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ី។

សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ គឺ​ឲ្យ​សាងសង់បំពង់បង្ហូរប្រេងកាត់តាមចំរៀកដីក្រា ដើម្បីបង្ហូរប្រេងកាតពីកប៉ាល់នៅម្ខាងទៅកប៉ាល់នៅម្ខាងទៀត។ សំណើ​នេះ​ត្រូវ​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា អាច​កាត់​បន្ថយ​តម្លៃ​ផ្គត់​ផ្គង់​ប្រេង​កាត​ទៅ​អាស៊ី​បាន ០,៥$/បារ៉ែល (៣$/ម៣)។ មីយ៉ាន់ម៉ាក៏បានលើកនូវសំណើ​អំពី​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ស្រដៀង​នេះ​ដែរ។ មាន​សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​អំពី​ការ​ស្ថាបនា​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ពី​មជ្ឍិមបូព៌ា​មក​ប្រទេស​ចិន ដែល​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ខែ​តុលា ២០០៤។
អង្គុយស្មឹងស្មាធិ៍

## អត្ថន័យ
សមាធិ គឺ ការ​តាំងចិត្តមាំ​ក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ឬការដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍នោះៗដោយសច្ចភាព ។ សមាធិ​មាន​ ២ យ៉ាង គឺ សមថកម្មដ្ឋាន និងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ។ សមថកម្មដ្ឋាន គឺជា​ ការគ្រៀក​ចិត្ត​​ឬ​ចងចិត្ត​ឲ្យ​ជាប់​ក្នុងអារម្មណ៍​តែមួយ​មិន​បណ្តោយ​ឲ្យចិត្តត្រាច់ចរ​ទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ។ សមថសមាធិមាន៣កំរិតតាមកម្លាំងនៃការប្រតិបត្តិ៖ 
# ខណិកសមាធិ គឺសមាធិដែលចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ឬចិត្តស្ងប់កើតឡើងមួយជួរខណៈ តែមិនបានយូរប៉ុន្នានក៏រលត់ទៅ។

## ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​នៃ​​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍
# ឧបចារសមាធិ គឺ​សមាធិ​ដែល​ចិត្ត​ស្ងប់​រំងាប់​ប្រាសចាក​និវរណៈ​ទាំង​៥​តែ​មិន​ជា​អារម្មណ៍​របស់​អង្គឈាន​មាន​បឋមជ្ឈាន​ជាដើម​នោះទេ ប៉ុន្តែ​អារម្មណ៍​របស់ឧបចារសមាធិនេះគឺជាអារម្មណ៍សមាធិ​ដែល​ចិត្ត​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ជិត​បាន​ឈានសមាបត្តិ ។
# អប្បនាសមាធិ គឺ​សមាធិចិត្ត​ដែល​គង់​ស៊ុប​ក្នុង​អារម្មណ៍​នៃ​ឈានសមាបត្តិ​មាន​រូបជ្ឈាន​ជា​ដើម​ដែល​ចិត្ត​ខណៈ​នោះ​កំពុង​សោយ​អារម្មណ៍​ដែល​ជា​អង្គ​នៃ​ឈាន​មាន​វិតក្កវិចារ បីតិ សុខ ចិត្តេកគតា​រួម​ជា​អង្គ ៥ ។ 

**អ្វី​ជា​អារម្មណ៍​របស់​សមថសមាធិ ​?** 

ពាក្យថាសមាធិ​ប្រែថាចិត្តស្ងប់នេះមិនមែនសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវជាសម្មាសមាធិទាំងអស់ទេ ឯមិច្ឆាសមាធិគឺសមាធិខុសចាកគន្លងធម៌​ឬសមាធិចិត្តដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិបស្សនូបក្កិលេសថាជាលោកុត្តរៈមានមគ្គផលនិព្វានហើយលះបង់ការប្រតិបត្តិចម្រើនភាវនាចោល ព្រោះហេតុដូច្នេះសមាធិចិត្តជាសម្មាសមាធិទៅបាន កេចិអាចារ្យ ឬអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលថាត្រូវផ្តោតចិត្តទៅលើអារម្មណ៍ណាមួយនៃអារម្មណ៍កម្មដ្ឋានទាំង៤០យ៉ាងតាមអធ្យាស្រ័យ​ឬចរិតរៀងៗខ្លួននៃបុគ្គលម្នាក់ៗ។ 

## ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​​ផ្នែក​ថេរវាទ
## ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ពុទ្ធ​សាសនា​ផ្នែក​មហាយាន
## ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​នៃ​ជន​សាមញ្ញ
## ឯកសារ​យោង
ពាលវគ្គបាឡី

ពាលវគ្គបាឡី 
**៥. ពាលវគ្គោ**

៦០.
ទីឃា ជាគរតោ រត្តិ, ទីឃំ សន្តស្ស យោជនំ;
ទីឃោ ពាលានំ សំសារោ, សទ្ធម្មំ អវិជានតំ។

៦១.
ចរញ្ចេ នាធិគច្ឆេយ្យ, សេយ្យំ សទិសមត្តនោ;
ឯកចរិយំ [ឯកចរិយំ (ក.)] ទឡ្ហំ កយិរា, នត្ថិ ពាលេ សហាយតា។

៦២.
បុត្តា មត្ថិ ធនម្មត្ថិ [បុត្តមត្ថិ ធនមត្ថិ (ក.)], ឥតិ ពាលោ វិហញ្ញតិ;
អត្តា ហិ [អត្តាបិ (?)] អត្តនោ នត្ថិ, កុតោ បុត្តា កុតោ ធនំ។

៦៣.
យោ ពាលោ មញ្ញតិ ពាល្យំ, បណ្ឌិតោ វាបិ តេន សោ;
ពាលោ ច បណ្ឌិតមានី, ស វេ ‘‘ពាលោ’’តិ វុច្ចតិ។

៦៤.
យាវជីវម្បិ ចេ ពាលោ, បណ្ឌិតំ បយិរុបាសតិ;
ន សោ ធម្មំ វិជានាតិ, ទព្ពី សូបរសំ យថា។

៦៥.
មុហុត្តមបិ ចេ វិញ្ញូ, បណ្ឌិតំ បយិរុបាសតិ;
ខិប្បំ ធម្មំ វិជានាតិ, ជិវ្ហា សូបរសំ យថា។

៦៦.
ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធា, អមិត្តេនេវ អត្តនា;
ករោន្តា បាបកំ កម្មំ, យំ ហោតិ កដុកប្ផលំ។

៦៧.
ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ;
យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតិ។

៦៨.
តញ្ច កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា នានុតប្បតិ;
យស្ស បតីតោ សុមនោ, វិបាកំ បដិសេវតិ។

៦៩.
មធុវា [មធុំ វា (ទី. និ. ដីកា ១)] មញ្ញតិ ពាលោ, យាវ បាបំ ន បច្ចតិ;
យទា ច បច្ចតិ បាបំ, ពាលោ [អថ ពាលោ (សី. ស្យា.) អថ (?)] ទុក្ខំ និគច្ឆតិ។

៧០.
មាសេ មាសេ កុសគ្គេន, ពាលោ ភុញ្ជេយ្យ ភោជនំ;
ន សោ សង្ខាតធម្មានំ [សង្ខតធម្មានំ (សី. បី. ក.)], កលំ អគ្ឃតិ សោឡសិំ។

៧១.
ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុ ខីរំវ មុច្ចតិ;
ឌហន្តំ ពាលមន្វេតិ, ភស្មច្ឆន្នោវ [ភស្មាឆន្នោវ (សី. បី. ក.)] បាវកោ។

៧២.
យាវទេវ អនត្ថាយ, ញត្តំ [ញាតំ (?)] ពាលស្ស ជាយតិ;
ហន្តិ ពាលស្ស សុក្កំសំ, មុទ្ធមស្ស វិបាតយំ។

៧៣.
អសន្តំ ភាវនមិច្ឆេយ្យ [អសន្តំ ភាវមិច្ឆេយ្យ (ស្យា.), អសន្តភាវនមិច្ឆេយ្យ (ក.)], បុរេក្ខារញ្ច ភិក្ខុសុ;
អាវាសេសុ ច ឥស្សរិយំ, បូជា បរកុលេសុ ច។

៧៤.
មមេវ កត មញ្ញន្តុ, គិហីបព្ពជិតា ឧភោ;
មមេវាតិវសា អស្សុ, កិច្ចាកិច្ចេសុ កិស្មិចិ;
ឥតិ ពាលស្ស សង្កប្បោ, ឥច្ឆា មានោ ច វឌ្ឍតិ។

៧៥.
អញ្ញា ហិ លាភូបនិសា, អញ្ញា និព្ពានគាមិនី;
ឯវមេតំ អភិញ្ញាយ, ភិក្ខុ ពុទ្ធស្ស សាវកោ;
សក្ការំ នាភិនន្ទេយ្យ, វិវេកមនុព្រូហយេ។

ពាលវគ្គោ បញ្ចមោ និដ្ឋិតោ។
បណ្ឌិតវគ្គបាឡី

**ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទគាថា > បណ្ឌិតវគ្គ** (សៀវភៅ​លេខ ៥២ ទំព័រ​ទី ៣៧)

## ៦. បណ្ឌិតវគ្គោ
៧៦. និធីនំវ បវត្តារំ, យំ បស្សេ វជ្ជទស្សិនំ;
និគ្គយ្ហវាទិំ មេធាវិំ, តាទិសំ បណ្ឌិតំ ភជេ;
តាទិសំ ភជមានស្ស, សេយ្យោ ហោតិ ន បាបិយោ។
៧៧. ឱវទេយ្យានុសាសេយ្យ, អសព្ភា ច និវារយេ;
សតញ្ហិ សោ បិយោ ហោតិ, អសតំ ហោតិ អប្បិយោ។
៧៨. ន ភជេ បាបកេ មិត្តេ, ន ភជេ បុរិសាធមេ;
ភជេថ មិត្តេ កល្យាណេ, ភជេថ បុរិសុត្តមេ។
៧៩. ធម្មបីតិ សុខំ សេតិ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;
អរិយប្បវេទិតេ ធម្មេ, សទា រមតិ បណ្ឌិតោ។
៨០. ឧទកញ្ហិ នយន្តិ នេត្តិកា, ឧសុការា នមយន្តិ [ទមយន្តិ (ក.)] តេជនំ;
ទារុំ នមយន្តិ តច្ឆកា, អត្តានំ ទមយន្តិ បណ្ឌិតា។
៨១. សេលោ យថា ឯកឃនោ [ឯកគ្ឃនោ (ក.)], វាតេន ន សមីរតិ;
ឯវំ និន្ទាបសំសាសុ, ន សមិញ្ជន្តិ បណ្ឌិតា។
៨២. យថាបិ រហទោ គម្ភីរោ, វិប្បសន្នោ អនាវិលោ;
ឯវំ ធម្មានិ សុត្វាន, វិប្បសីទន្តិ បណ្ឌិតា។
៨៣. សព្ពត្ថ វេ សប្បុរិសា ចជន្តិ, ន កាមកាមា លបយន្តិ សន្តោ;
សុខេន ផុដ្ឋា អថ វា ទុខេន, ន ឧច្ចាវចំ [នោច្ចាវចំ (សី. អដ្ឋ.)] បណ្ឌិតា ទស្សយន្តិ។
៨៤. ន អត្តហេតុ ន បរស្ស ហេតុ, ន បុត្តមិច្ឆេ ន ធនំ ន រដ្ឋំ;
ន ឥច្ឆេយ្យ [នយិច្ឆេ (បី.), និច្ឆេ (?)] អធម្មេន សមិទ្ធិមត្តនោ, ស សីលវា បញ្ញវា ធម្មិកោ សិយា។
៨៥. អប្បកា តេ មនុស្សេសុ, យេ ជនា បារគាមិនោ;
អថាយំ ឥតរា បជា, តីរមេវានុធាវតិ។
៨៦. យេ ច ខោ សម្មទក្ខាតេ, ធម្មេ ធម្មានុវត្តិនោ;
តេ ជនា បារមេស្សន្តិ, មច្ចុធេយ្យំ សុទុត្តរំ។
៨៧. កណ្ហំ ធម្មំ វិប្បហាយ, សុក្កំ ភាវេថ បណ្ឌិតោ;
ឱកា អនោកមាគម្ម, វិវេកេ យត្ថ ទូរមំ។
៨៨. តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យ, ហិត្វា កាមេ អកិញ្ចនោ;
បរិយោទបេយ្យ [បរិយោទាបេយ្យ (?)] អត្តានំ, ចិត្តក្លេសេហិ បណ្ឌិតោ។
៨៩. យេសំ សម្ពោធិយង្គេសុ, សម្មា ចិត្តំ សុភាវិតំ;
អាទានបដិនិស្សគ្គេ, អនុបាទាយ យេ រតា;
ខីណាសវា ជុតិមន្តោ, តេ លោកេ បរិនិព្ពុតា។
បណ្ឌិតវគ្គោ ឆដ្ឋោ និដ្ឋិតោ។

ឯកសារ​យោង
------------------------

ព្រះត្រៃបិដក​ (ភាសា​បាលី)
យមកវគ្គបាឡី

ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទបាឡិ > យមកវគ្គោ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

## ១. យមកវគ្គោ 
មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;

មនសា ចេ បទុដ្ឋេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;

តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ, ចក្កំវ វហតោ បទំ។

២.

មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;

មនសា ចេ បសន្នេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;

តតោ នំ សុខមន្វេតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី [អនុបាយិនី (ក.)]។

៣.

អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ [អជិនី (?)] មំ អហាសិ មេ;

យេ ច តំ ឧបនយ្ហន្តិ, វេរំ តេសំ ន សម្មតិ។

៤.

អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ មំ អហាសិ មេ;

យេ ច តំ នុបនយ្ហន្តិ, វេរំ តេសូបសម្មតិ។

៥.

ន ហិ វេរេន វេរានិ, សម្មន្តីធ កុទាចនំ;

អវេរេន ច សម្មន្តិ, ឯស ធម្មោ សនន្តនោ។

៦.

បរេ ច ន វិជានន្តិ, មយមេត្ថ យមាមសេ;

យេ ច តត្ថ វិជានន្តិ, តតោ សម្មន្តិ មេធគា។

៧.

សុភានុបស្សិំ វិហរន្តំ, ឥន្ទ្រិយេសុ អសំវុតំ;

ភោជនម្ហិ ចាមត្តញ្ញុំ, កុសីតំ ហីនវីរិយំ;

តំ វេ បសហតិ មារោ, វាតោ រុក្ខំវ ទុព្ពលំ។

៨.

អសុភានុបស្សិំ វិហរន្តំ, ឥន្ទ្រិយេសុ សុសំវុតំ;

ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញុំ, សទ្ធំ អារទ្ធវីរិយំ;

តំ វេ នប្បសហតិ មារោ, វាតោ សេលំវ បព្ពតំ។

៩.

អនិក្កសាវោ កាសាវំ, យោ វត្ថំ បរិទហិស្សតិ;

អបេតោ ទមសច្ចេន, ន សោ កាសាវមរហតិ។

១០.

យោ ច វន្តកសាវស្ស, សីលេសុ សុសមាហិតោ;

ឧបេតោ ទមសច្ចេន, ស វេ កាសាវមរហតិ។

១១.

អសារេ សារមតិនោ, សារេ ចាសារទស្សិនោ;

តេ សារំ នាធិគច្ឆន្តិ, មិច្ឆាសង្កប្បគោចរា។

១២.

សារញ្ច សារតោ ញត្វា, អសារញ្ច អសារតោ;

តេ សារំ អធិគច្ឆន្តិ, សម្មាសង្កប្បគោចរា។

១៣.

យថា អគារំ ទុច្ឆន្នំ, វុដ្ឋី សមតិវិជ្ឈតិ;

ឯវំ អភាវិតំ ចិត្តំ, រាគោ សមតិវិជ្ឈតិ។

១៤.

យថា អគារំ សុឆន្នំ, វុដ្ឋី ន សមតិវិជ្ឈតិ;

ឯវំ សុភាវិតំ ចិត្តំ, រាគោ ន សមតិវិជ្ឈតិ។

១៥.

ឥធ សោចតិ បេច្ច សោចតិ, បាបការី ឧភយត្ថ សោចតិ;

សោ សោចតិ សោ វិហញ្ញតិ, ទិស្វា កម្មកិលិដ្ឋមត្តនោ។

១៦.

ឥធ មោទតិ បេច្ច មោទតិ, កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ មោទតិ;

សោ មោទតិ សោ បមោទតិ, ទិស្វា កម្មវិសុទ្ធិមត្តនោ។

១៧.

ឥធ តប្បតិ បេច្ច តប្បតិ, បាបការី [បាបការិ (?)] ឧភយត្ថ តប្បតិ;

‘‘បាបំ មេ កត’’ន្តិ តប្បតិ, ភិយ្យោ [ភីយោ (សី.)] តប្បតិ ទុគ្គតិំ គតោ។

១៨.

ឥធ នន្ទតិ បេច្ច នន្ទតិ, កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ នន្ទតិ;

‘‘បុញ្ញំ មេ កត’’ន្តិ នន្ទតិ, ភិយ្យោ នន្ទតិ សុគ្គតិំ គតោ។

១៩.

ពហុម្បិ ចេ សំហិត [សហិតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ភាសមានោ, ន តក្ករោ ហោតិ នរោ បមត្តោ;

គោបោវ គាវោ គណយំ បរេសំ, ន ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតិ។

២០.

អប្បម្បិ ចេ សំហិត ភាសមានោ, ធម្មស្ស ហោតិ [ហោតី (សី. បី.)] អនុធម្មចារី;

រាគញ្ច ទោសញ្ច បហាយ មោហំ, សម្មប្បជានោ សុវិមុត្តចិត្តោ;

អនុបាទិយានោ ឥធ វា ហុរំ វា, ស ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតិ។

យមកវគ្គោ បឋមោ និដ្ឋិតោ។

## ឯកសារយោង
# គេហទំព័រ តិបិដក​ ភាសា​បាលី http://tipitaka.org/khmr/
កុំព្យូទ័រផ្រូក្រាមមីង(Computer programming)

**កុំព្យូទ័រព្រូក្រាមមីង​(Computer programming)** ឬ​​ អាចនិយាយម្យាងទៀតថា​ **ព្រូក្រាមមីង(Programming)** គឺជាដំនើរការនៃការសរសេរ ការសាកល្បង ហើយនិងការរក្សាប្រភពលេខកូដរបស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ។ លេខកូតទាំងនេះត្រូវបានសរសេរជាភាសាកម្មវិធី(Programming language)។ លេខកូតអាចបញ្ជាក់ពីប្រភពដែលមានរួចហើយឬក៏អ្វីៗដែលថ្មីទាំងស្រុង។jeue

## អ្នកសរសេរកម្មវិធី(Programmers)
អ្នកសរសេរកម្មវិធីកុំព្យូទ័រគឺជាអ្នកដែលសរសេរសុហ្វវែររបស់កុំព្យូទ័រ(Computer software) ការងាររបស់ពួកគេជាធម្មតាទាក់ទងទៅនឹង:

* ការវិភាគនៃតំរូវការ

* ការងារកម្មវិធី(Specification)

* សុហ្វវែរអាឃីធេកឈើ(Software architecture)

* ការសរសេរលេខកូត(Coding)

* ខំភីលេសឹន(Compilation)

* សុហ្វវែរថេសធីង​(Software testing)

* ការបង្កើតឯកសារ(Documentation)

* ការរក្សាសុហ្វវែរ​(Software maintenance)

## ភាសាកម្មវិធី(Programming languages)
ប្រសិនបើភាសាកម្មវិធីមានភាពផ្សេងគ្នា ទំរង់ឬម៉ូតរបស់កម្មវិធីក៏មានភាពផ្សេងគ្នាដែរ។ ​ជំរើសនៃការប្រើប្រាស់ភាសាកម្មវិធីគឺទាក់ទងទៅនឹងការសំ រេចចិត្តជាច្រើនដូចជា ខាងផ្នែកក្រុមហ៊ុន ការងារផ្សេងៗ។
អង្គការមូលនិធិអាស៊ី

**អង្គការមូលនិធិអាស៊ី** (The Asia Foundation) ជាអង្គការមិនរកប្រាក់កំរៃ ក្នុងគោលបំណងផ្សព្វផ្សាយដែលធ្វើឱ្យមានការអភិវឌ្ឃសន្តិភាពក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
## ប្រវត្តិអង្គការ 
អង្គការមូលនិធិអាស៊ីជាអង្គការឯកជនក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ។ អង្គការនេះអនុវត្តនូវកិច្ចការទាំងឡាយដើម្បីធ្វើឲ្យរីកចម្រើននូវអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក និងនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយអង្គការនេះមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ សាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ(San Francisco) ព្រមទាំងមានសាខាចំនួន១៧ប្រទេស នៅអនុតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

## គោលការណ៍របស់អង្គការ 
តាមរយៈកម្មវិធីរបស់ខ្លួនអង្គការមូលនិធិ អាស៊ីបានអនុវត្តនូវកិច្ចការមួយចំនួនដូចជា៖ ការកសាងភាពជាអ្នកដឹកនាំធើ្វឲ្យប្រសើរដល់គោលនយោបាយ ពង្រឹង ស្ថាប័ននិង ជំរុញឲ្យកាន់តែមាន ការបើកទូលាយថែមទៀត ក្នុងការចូលរួមចំណែកដល់វិបុលភាពនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

## បេសកកម្មក្នុងស្រុកខ្មែរ 
អង្គការមូលនិធិអាស៊ីបាននិងកំពុងធ្វើសកម្មភាពលើការងារនានារួមមានសិទិ្ធមនុស្ស លទិ្ធប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចការចូលរួមរបស់ស្រី្តនៅក្នុងនយោបាយការប្រឆាំង អំពើពុករលួយការ ការពារអំពើហិង្សាទៅលើស្រី្តការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុតិ្តធម៌‌ការអភិវឌ្ឍន៍សហគ្រាសធនតូចនិងមធ្យមការប្រឆាំងអំពើជួញដូរស្រី្តនិងកុមារ ការកសាងសមត្ថភាពដល់អង្គការក្នុងស្រុកនិងការផ្តល់ សៀវភៅនៅតាមបណ្ណាល័យនានា។

## វិបសាយ
*www.asiafoundation.org
បទពង្សាវតារខ្មែរ

**បទសាវតារខ្មែរ** ជាស្នាដៃរបស់ សាស្រ្តាចារ្យនួន កន (១៩៣៤ - ២០០២)  នៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ និពន្ធនៅថ្ងៃទី ១២ខែកញ្ញា ១៩៥៨

អត្ថន័យក្នុងបទនេះ មានលក្ខណៈជាតិនិយម ដោយបានទូន្មានយើងគ្រប់គ្នាឲ្យយល់ដឹងពីសាវតារ និងវប្បធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់យើងកាលពីសម័យមហានគរដែលបានផ្សព្វផ្សាយរហូតដល់ចុងបូព៌ា។
បទនេះក៏បង្កប់មនោសញ្ចេតនាស្នេហាជាតិ បណ្តុះគំនិតជាតិនិយម និងបង្ហាញពីមោទនភាពដែលបានកើតមកជាកូនខ្មែររស់នៅលើទឹកដីអាណាចក្រខ្មែរ។
ជាងនេះទៅទៀតបទចម្រៀងនេះក៏បានដាស់សតិកូនខ្មែរគ្រប់រូបឲ្យងើបឡើង តាំងចិត្តឲ្យមុតមាំ ដើម្បីថែរក្សានិងលើកតម្កើនវប្បធម៌ជាតិខ្លួនឲ្យរុងរឿងដូចសម័យមហានគរ។​

ជាធម្មតា បទនេះត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅតាមវិទ្យុនៅពេលព្រឹកៗ ក៏ដោយជាត្រូវបានសិស្សានុសិស្សច្រៀងយ៉ាងទ្រហឹងអឺងកង លាន់ឮសូរយ៉ាងពិរោះរណ្តំពេញទីធ្លាសាលានៅពេលគោរពទង់ជាតិ ។

## អត្ថបទ​ចម្រៀង 
បទៈ ពង្សាវតារ​ខ្មែរ
និពន្ធ​ដោយៈ **សាស្រ្តាចារ្យ នួន កន (១៩៣៤ - ២០០២) នៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ និពន្ធនៅថ្ងៃទី ១២ខែកញ្ញា ១៩៥៨**​​​​

​​​​

​​​​​​​                                                                                                                                                  ១. ខ្មែរ​អើយ ចូរ​ចាំ​ជាក់​ថា                      
តាមសាវតារ ជាតិខេមរា ធ្លាប់តែ​ថ្កើង                   
ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ធំ ទូលំ​ទូលាយ សព្វសាយ​រុងរឿង                      
គេឯងតែង​លើក​តម្កើង តម្កល់​ជាតិ​យើង                          
ចាត់​ទុក​ឡើងជាជាតិ​ច្បង ។

២. អារ្យធម៌ ខ្ពង់ខ្ពស់​ឆើតឆាយ
បាន​ចេញ​ផ្សព្វផ្សាយ គ្រប់​ទិស​ទាំង​ឡាយ ចុង​បូព៌ា
សាសនា​សិល្បៈ ចម្លាក់​វិចិត្រ គំនិត​សិក្សា
តន្ត្រី​ទស្សនវិជ្ជា យុទ្ធសាស្ត្រជាគោល-
ការណ៍ខ្មែរ​ផ្សាយ​ទៅ ។
៣. ខ្មែរ​អើយ ចូរ​ស្ដាប់​សាវតារ
ដែល​បាន​ចរចា បញ្ជាក់​ប្រាប់​ថា ពូជ​ខ្មែរ​​ថ្កើង
តាំងចិត្តឱ្យធំ ខិតខំប្រឹងវិញ បញ្ចេញ​តម្កើង
តម្លៃ​​នៃ​ជាតិ​ខ្មែរ​យើង ឱ្យបាន​រុងរឿង
ជា​ថ្មី​ឡើង​តាម​សាវតារ ។

## រៀបរៀងនិងសរសេរអត្ថបទ Wikipedia ដោយ **ជីវ សុវណ្ណរិទ្ធ**
វត្តអារាមក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ

*វត្ត​ព្រះ​ធាតុ
* វត្តលង្ការ
* ព្រះសក្យមុនីចេតីយ៍
* វត្តចន្រ្កានតាព្រហ្ម
* វត្តមហាមន្រ្តី
* វត្តភិទូរង្សី
* វត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ
* វត្តសារាវន្ត
* វត្តស្វាយពពែ
* វត្តទួលទំពូង
* វត្តព្រះកែវមរកត
* វត្តបុទម
* វត្តកោះ
* វត្តថាន់
* វត្តនុមន្នី
* វត្តភ្នំ
* វត្តប្រាយុវង្ស
* វត្តសំពៅមាស
* វត្តស្រះចក
* វត្តស្វាយដង្គំ
* វត្តឧណ្ណាលោម
*វត្តនាគវ័ន

## តំនភា្ជប់
វត្តលង្កា

រូបភាពតូច|វត្តលង្កា

**វត្តលង្កា ឬ វត្តលង្កាកុសុមារាម** (Wat Langka) គឺជាវត្តអារាមខ្មែរមួយបែបព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលស្ថិតនៅសង្កាត់បឹងកេងកងទី១ ខណ្ឌចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា  **វត្តលង្ការ**មានទីតាំងស្ថិតនៅទិសនិរតីនៃវិមានឯករាជ្យ វិថីព្រះសីហនុ និងផ្លូវលេខ៥១។ 

## អំពីឈ្មោះ 
ការកសាងដំបូងគឺជាទីបដិសរណដ្ឋាន(ជាទីសំរាប់ជ្រកកោន) សំរាប់ជាកន្លែងតំកល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិតក និងជាកន្លែងជួបជុំនៃព្រះសង្ឃខ្មែរនិងព្រះសង្ឃស្រីលង្កា។ ដើម្បីជាការរំលឹកនៃពិធីជួបជុំនេះ គេក៏បានហៅវត្តនេះថាជា**វត្តលង្កា**។  

## ប្រវត្តិ 
**វត្តលង្កាកុសុមារាម** គឺជាវត្តអារាមដ៏ចំណាស់មួយដែលមានដើមកំនើតក្នុងចំណោមវត្តអារាមចំនួន៥ទៀតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៤២២មកម្ល៉េះ។ ក្នុង សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម វត្តអារាមមួយនេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ឃ្លាំង ​ក្រោយពីសម័យខ្មែរក្រហមមក ​បានរួចនៃវត្តពីការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ទាំងស្រុង​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ។  

## សូមមើលផងដែរ 
• វត្តភ្នំដូនពេញ 

• វត្តបុទម 

• វត្តឧណ្ណាលោម 

• វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ 

• វត្តព្រះកែវមរកត 

• វត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ

## តំនភា្ជប់ 
លង្ការ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
អប្បមាទវគ្គបាឡី

ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទនិកាយ > ធម្មបទគាថា > អប្បមាទវគ្គបាឡី > ធម្មបទបាឡិ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

## ២. អប្បមាទវគ្គោ 
២១.

អប្បមាទោ អមតបទំ [អមតំ បទំ (ក.)], បមាទោ មច្ចុនោ បទំ;

អប្បមត្តា ន មីយន្តិ, យេ បមត្តា យថា មតា។

២២.

ឯវំ [ឯតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វិសេសតោ ញត្វា, អប្បមាទម្ហិ បណ្ឌិតា;

អប្បមាទេ បមោទន្តិ, អរិយានំ គោចរេ រតា។

២៣.

តេ ឈាយិនោ សាតតិកា, និច្ចំ ទឡ្ហបរក្កមា;

ផុសន្តិ ធីរា និព្ពានំ, យោគក្ខេមំ អនុត្តរំ។

២៤.

ឧដ្ឋានវតោ សតីមតោ [សតិមតោ (សី. ស្យា. ក.)], សុចិកម្មស្ស និសម្មការិនោ;

សញ្ញតស្ស ធម្មជីវិនោ, អប្បមត្តស្ស [អបមត្តស្ស (?)] យសោភិវឌ្ឍតិ។

២៥.

ឧដ្ឋានេនប្បមាទេន , សំយមេន ទមេន ច;

ទីបំ កយិរាថ មេធាវី, យំ ឱឃោ នាភិកីរតិ។

២៦.

បមាទមនុយុញ្ជន្តិ, ពាលា ទុម្មេធិនោ ជនា;

អប្បមាទញ្ច មេធាវី, ធនំ សេដ្ឋំវ រក្ខតិ។

២៧.

មា បមាទមនុយុញ្ជេថ, មា កាមរតិសន្ថវំ [សន្ធវំ (ក)];

អប្បមត្តោ ហិ ឈាយន្តោ, បប្បោតិ វិបុលំ សុខំ។

២៨.

បមាទំ អប្បមាទេន, យទា នុទតិ បណ្ឌិតោ;

បញ្ញាបាសាទមារុយ្ហ, អសោកោ សោកិនិំ បជំ;

បព្ពតដ្ឋោវ ភូមដ្ឋេ [ភុម្មដ្ឋេ (សី. ស្យា.)], ធីរោ ពាលេ អវេក្ខតិ។

២៩.

អប្បមត្តោ បមត្តេសុ, សុត្តេសុ ពហុជាគរោ;

អពលស្សំវ សីឃស្សោ, ហិត្វា យាតិ សុមេធសោ។

៣០.

អប្បមាទេន មឃវា, ទេវានំ សេដ្ឋតំ គតោ;

អប្បមាទំ បសំសន្តិ, បមាទោ គរហិតោ សទា។

៣១.

អប្បមាទរតោ ភិក្ខុ, បមាទេ ភយទស្សិ វា;

សំយោជនំ អណុំ ថូលំ, ឌហំ អគ្គីវ គច្ឆតិ។

៣២.

អប្បមាទរតោ ភិក្ខុ, បមាទេ ភយទស្សិ វា;

អភព្ពោ បរិហានាយ, និព្ពានស្សេវ សន្តិកេ។

អប្បមាទវគ្គោ ទុតិយោ និដ្ឋិតោ។

## ឯកសារយោង
# គេហទំព័រ តិបិដក ភាសាបាលី http://tipitaka.org/khmr/
ចិត្តវគ្គបាឡី

**៣. ចិត្តវគ្គ**

**[៣៣] ផន្ទនំ ចបលំ ចិត្តំ, ទូរក្ខំ ទុន្និវារយំ;**
 
**ឧជុំ ករោតិ មេធាវី,  ឧសុការោវ តេជនំ។**

អ្នកប្រាជ្ញ​តែងធ្វើចិត្តដែលញាប់ញ័រ ឃ្លេងឃ្លោង រក្សាបានដោយកម្រ ហាមឃាត់​បាន​ដោយលំបាក ឲ្យជាចិត្តត្រង់បានដូចអ្នកធ្វើព្រួញ ពត់ព្រួញឲ្យត្រង់។

**[៣៤]  វារិជោវ ថលេ ខិត្តោ, ឱកមោកតឧព្ភតោ;**
 
**បរិផន្ទតិទំ ចិត្តំ, មារធេយ្យំ បហាតវេ។**

ចិត្តនេះដែលបុគ្គលលើកឡើងចាកអាល័យគឺកាមគុណ ៥ បោះទៅក្នុងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ដើម្បីលះបង់នូវវដ្ដៈជាទីនៅនៃមារ រមែងញាប់ញ័រ​ដូចត្រីដែលគេលើកឡើងចាកទីនៅគឺទឹក បោះទីលើគោក​ដូច្នោះឯង ។

**[៣៥] ទុន្និគ្គហស្ស លហុនោ, យត្ថកាមនិបាតិនោ;**
 
**ចិត្តស្ស ទមថោ សាធុ, ចិត្តំ ទន្តំ សុខាវហំ។**

ការទូន្មានចិត្ត ដែលសង្កត់សង្កិនបានដោយលំបាក ជាធម្មជាតិរហ័ស មានប្រក្រតី ធ្លាក់ចុះទៅតាមសេចក្ដីប្រាថ្នាក្នុងអារម្មណ៍ណាមួយ រមែងជាគុណញ៉ាំងប្រយោជន៍​ឲ្យសម្រេច (ព្រោះថា) ចិត្តដែលហ្វឹកហ្វឺនបានហើយ​រមែងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ ។

**[៣៦] សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, យត្ថកាមនិបាតិនំ;**
 
**ចិត្តំ រក្ខេថ មេធាវី, ចិត្តំ គុត្តំ សុខាវហំ។**

អ្នកមានប្រាជ្ញាគួររក្សាចិត្តដែលឃើញដោយកម្រក្រៃពេក ដែលល្អិតពេកណាស់ មានប្រក្រតីធ្លាក់ចុះទៅតាមសេចក្ដីប្រាជ្នា ក្នុងអារម្មណ៍ណាមួយ (ព្រោះថា) ចិត្តដែលគេរក្សាបានហើយ រមែងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ។

**[៣៧] ទូរង្គមំ ឯកចរំ, អសរីរំ គុហាសយំ;**
 
**យេ ចិត្តំ សញ្ញមេស្សន្តិ, មោក្ខន្តិ មារពន្ធនា។**

អ្នកទាំងឡាយណា​នឹងសង្រួមចិត្តដែលទៅឆ្ងាយ ជាចិត្តត្រាច់ទៅតែឯង មិនមាន​សរីរៈ មានគូហាគឺមហាភូតរូប ៤ ជាទីអាស្រ័យនៅ អ្នកទាំងនោះឯង​រមែងរួចចាក​ចំណងនៃមារ។

**[៣៨] អនវដ្ឋិតចិត្តស្ស, សទ្ធម្មំ អវិជានតោ;**
 
**បរិប្លវបសាទស្ស, បញ្ញា ន បរិបូរតិ។**

ប្រាជា្ញរមែងមិនបរិបូណ៌ដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តមិនខ្ជាប់ខ្ជួន មិនដឹងច្បាស់នូវព្រះសទ្ធម្ម មានសេចក្ដីជ្រះថ្លាអណ្ដែតទៅហើយ។

**[៣៩] អនវស្សុតចិត្តស្ស, អនន្វាហតចេតសោ;**
 
**បុញ្ញបាបប្បហីនស្ស, នត្ថិ ជាគរតោ ភយំ។**

ភ័យរមែងមិនមានដល់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តមិនទទឹកដោយរាគៈ មានចិត្តដែលទោសខ្ទាំងខ្ទប់មិនបាន មានបុណ្យនិង​បាប លះចោល ហើយភ្ញាក់រឭកជានិច្ច។

**[៤០] កុម្ភូបមំ កាយមិមំ វិទិត្វា, នគរូបមំ ចិត្តមិទំ ឋបេត្វា;**
 
**យោធេថ មារំ បញ្ញាវុធេន, ជិតញ្ច រក្ខេ អនិវេសនោ សិយា។**

បុគ្គលគប្បីដឹងច្បាស់នូវកាយនេះថា​ដូចជាឆ្នាំង គប្បីបិទនូវចិត្តនេះឲ្យដូចជាបិទទ្វារ​នគរ គប្បីច្បាំងនូវមារដោយអាវុធ​គឺបញ្ញា គប្បីរក្សាទុកនូវធម៌ ដែលខ្លួនឈ្នះ​ហើយ មិនគប្បីជាអ្នកដំអក់នៅ (ក្នុងធម៌) ឡើយ។

**[៤១] អចិរំ វតយំ កាយោ, បថវិំ អធិសេស្សតិ;**
 
**ឆុទ្ធោ អបេតវិញ្ញាណោ, និរត្ថំវ កលិង្គរំ។**

ឱហ្ន៎ មិនយូរប៉ុន្មានទេតើ កាយនេះ​មានវិញ្ញាណទៅប្រាស គេយកទៅចោលផុត ហើយ​មុខជានឹងដេកស្ដូកស្ដឹងលើផែនដី ដូចជាអង្កត់ឱស​រកប្រយោជន៍គ្មាន ។

**[៤២] ទិសោ ទិសំ យន្ដំ កយិរា, វេរី វា បន វេរិនំ;**
 
**មិច្ឆាបណិហិតំ ចិត្តំ, បាបិយោ នំ តតោ ករេ។**

ចោរក្រឡេកឃើញចោរផងគ្នា ឬក៏បុគ្គលមានពៀរក្រឡេកឃើញបុគ្គលមាន​ពៀរផង​គ្នា គប្បីធ្វើនូវសេចក្ដីវិនាសណាមួយដល់គ្នា ចិត្តដែលបុគ្គលតាំងទុកខុស​ហើយ រមែងធ្វើបុគ្គលនោះឲ្យអាក្រក់ក្រៃលែង​ជាង​សេចក្ដីវិនាសនោះទៅទៀត។

**[៤៣] ន តំ មាតា បិតា កយិរា, អញ្ញេ វាបិ ច ញាតកា;**
 
**សម្មាបណិហិតំ ចិត្តំ, សេយ្យសោ នំ តតោ ករេ ។**

មាតាបិតា មិនគប្បីធ្វើហេតុនោះបាន ឬជនទាំងឡាយដទៃជាញាតិមិនគប្បីធ្វើនូវ​ហេតុនោះបាន ចំណែកខាងចិត្ត​ដែលបុគ្គលតាំងទុកត្រូវហើយ រមែងធ្វើបុគ្គលនោះ​ឲ្យប្រសើរជាងហេតុនោះបាន។

ចប់ចិត្តវគ្គ

*ព្រះត្រៃបិដកខ្មែរ​ សៀវភៅលេខ ៥២ ទំព័រទី ២៨ ដល់ទំព័រទី ៣០ (សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ខុទ្ទកបាឋ, ធម្មបទគាថា, ឧទាន)*

__NOEDITSECTION__
ផ្សារទួលទំពូង

**ផ្សារទួលទំពូង** (Phsar Tuol Poung) ជាផ្សារមួយក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ ផ្សារមានដាក់លក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ វត្ថុមានតំលៃជាច្រើនដូចជារូបចំលាស់ គ្រឿងអលង្កា គ្រឿងមាស សំលៀកបំពាក់ជាដើម។  ផ្សារនេះត្រូវបានគេហៅផងដែរថាជាផ្សាររុស្ស៊ី (Russian Market) ពីព្រោះកាលពីមុន ផ្សារនេះធ្លាប់លក់ទំនិញនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ ផ្សារទួលទំពូងលើផ្លូវ៤៤០អាចទំនាក់ទំនងពត៏មានរដ្ឋបាលនៅសាលាសង្កាត់ទួលទំពូងទី១​សន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម​​និងសន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួនទំនាក់ទំងប៉ុស្តិរដ្ឋបាលសង្កាត់
## តំនភ្ជាប់ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្សារក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ភាសាប៉ូឡូញ

## តំនភ្ជាប់
ប៉ូឡូញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាប៉ូឡូញ
ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី

**ភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី** (bahasa Indonesia, បាហាសាឥណ្ឌូណេស៊ី)ជាភាសាផ្លូវការរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី។
ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានចម្រុះជាតិសាសន៍និងភាសាដោយសារមានជនជាតិច្រើនទើបឥណ្ឌូណេស៊ីមានតំបន់ច្រើនភាសាដូចនេះ។ ភាសាសំខាន់ៗ ដែលមនុស្សប្រើច្រើនក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីមាន ភាសាជ្វា ស៊ុនដា បាលី មីណាំងកាបៅ ប៊ូគីសជាដើម។ ដោយការចង់មានភាសាកណ្តាលដើម្បីទាក់ទងគ្នា ដើម្បីឯកភាពគ្នានិងដើម្បីឲ្យដូចពាក្យថា” ជាតិតែមួយ ភាសាតែមួយ” ទើបរដ្ឋាភិបាលប្រកាសឲ្យប្រើភាសាបាហាសាឥណ្ឌូណេស៊ីជាភាសាផ្លូវការនិងជាភាសាជាតិផងដែរ។ ដូចនេះហើយទើបជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីច្រើននិយាយភាសាបាហាសាជាគោលនិងប្រើភាសាក្នុងតំបន់របស់ខ្លួនព្រមទាំងភាសាអង់គ្លេសជាភាសាសំខាន់បន្ទាប់។
ឥណ្ឌូនេស៊ី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី
រង្វង់

**រង្វង់**គឺជាខ្សែកោងបិទជិតដែលមានផ្ចិតមួយ។ ចម្ងាយពីផ្ចិតទៅគ្រប់ចំនុចនៅលើរង្វង់មានចំងាយស្មើគ្នា​។ ប្រវែងនេះហៅថាកាំនៃរង្វង់។ ចម្ងាយពីចំនុច មួយនៅលើរង្វង់ ទៅចំនុចមួយទៀតនៅលើរង្វង់ដូចគ្នាហៅថាអង្កត់ធ្នូនៃរង្វង់។ អង្កត់ធ្នូដែលកាត់តាមផ្ចិតហៅថាអង្កត់ផ្ចិត។ ប្រវែងអង្កត់ផ្ចិតគឺស្មើ ពីរដងនៃកាំ។
[290px|thumb|រូបនេះបង្ហាញពី កាំ, អង្កត់ផ្ចិត,ផ្ចិត និង [បរិមាត្រនៃរង្វង់។]] 

## លទ្ឋផលនៃការវិភាគ 
frame|right|កាំរបស់រង្វង់ *r*=1, ផ្ចិត (*a*, *b*)=(1.2, -0.5).

right|250px|អង្កត់ធ្នូ, secant, បន្ទាត់ប៉ះ, and អង្កត់ផ្ចិត.

នៅក្នុងប្រព័ន្ឋអក្សកូអរដោនេដេកាត(x,y) រង្វង់ដែលមានផ្ចិត (a,b) និងកាំ r គឺជាសំនុំនៃគ្រប់ចំនុច (x,y) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់

:
\left( x - a \right)^2 + \left( y - b \right)^2=r^2

ប្រសិនបើផ្ចិតនៃរង្វង់មានកូអរដោនេ(0,0)​ សមីការខាងលើក្លាយទៅជា

:
x^2 + y^2=r^2
 

## សមីការបន្ទាត់ប៉ះ 
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ កាត់តាមចំនុច P នៅលើរង្វង់គឺកែងទៅនឹងអង្កត់ផ្ចិតដែលកាត់ចំនុច P។ សមីការរបស់បន្ទាត់ប៉ះទៅនឹងរង្វង់ដែលមានកាំ r និងផ្ចិត(0,0) ត្រង់ចំនុចដែលមានកូអរដោនេ(x1, y1)គឺ

: 
x_1x+y_1y=r^2
 

ដូច្នេះ មេគុណប្រាប់ទិសរបស់បន្ទាត់ប៉ះទៅនឹងរង្វង់ត្រង់ចំនុច(x1, y1) គឺ

:
\frac{dy}{dx} = - \frac{x_1}{y_1}

ជាទូទៅ មេគុណប្រាប់ទិសរបស់បន្ទាត់ប៉ះ(x,&nbsp;y)ទៅនឹងរង្វង់(x-a)^2 +(y-b)^2 = r^2, {ចំនុច(a,&nbsp;b)គឺជាផ្ចិត និង​rគឺជាកាំរបស់រង្វង់} គឺ:

:
\frac{dy}{dx} = \frac{a-x}{y-b}

ដែល y \neq b

[រូបតូច|ស្តាំ|210ភស|ធ្នូ [ចំរៀករង្វង់ និង អង្កត់ធ្នូ]]

## បរិមាត្រ 
* បរិមាត្ររបស់រង្វង់គឺ

:
P = \pi d = 2\pi r

* រូបមន្តឆ្លាស់របស់បរិមាត្រ

សមមាត្រ រវាងបរិមាត្រc និង ផ្ទៃAគឺ

:
\frac{P}{A} = \frac{2 \pi r}{\pi r^2}

កាំr ហើយនិងπ អាចលុបចោល ដោយទុកតែ
:
\frac{P}{A} = \frac{2}{r}

នាំឱ្យ គេបាន

:
p = \frac{2A}{r}

ដូចនេះ បរិមាត្រស្មើពីរដងនៃផ្ទៃ ចែកឱ្យកាំ។ រូបមន្តនេះអាចត្រូវបានប្រើ ដើម្បីគណនាបរិមាត្រ នៅពេលដែលតំលៃរបស់\pi \,មិនអាចគណនាបាន។

## អង្កត់ផ្ចិត 
អង្កត់ផ្ចិតគឺជាអង្កត់នៃបន្ទាត់ដែលកាត់តាមផ្ចិតនៃរង្វង់ ហើយប៉ះទៅនឹងរង្វង់ត្រង់ចំនុចទាំងសងខាងនៃរង្វង់។

អង្កត់ផ្ចិតគឺស្មើពីរដងនៃកាំ

:
d = 2r= 2 \cdot \sqrt{\frac{A}{\pi}} \approx 1{.}1284 \cdot \sqrt{A}

## ផ្ទៃ 
thumb|200px|ផ្ទៃរង្វង់ = \pi \, × ផ្ទៃការ៉េតូច

:
Area = r^2 \cdot \pi

ប្រើការ៉េមួយដែលមានជ្រុងស្មើនឹងអង្កត់ផ្ចិតរបស់រង្វង់ រួចចែកការ៉េនោះជាបួនការ៉េតូចៗដែលជ្រុងរបស់វា ស្មើនឹងកាំរបស់រង្វង់ ។ យកផ្ទៃរបស់ការ៉េ តូចៗ គុណនឹង\pi។

A = \frac{d^2\cdot\pi}{4} \approx 0{.}7854 \cdot d^2 
នេះបង្ហាញថា តំលៃនេះប្រហែលជា៧៩%នៃផ្ទៃការ៉េធំ។

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ចំរៀករង្វង់
* កំណាត់រង្វង់

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វង់និងស៊្វែរ
ភាសាកូរ៉េ

**ភាសាកូរ៉េ** គឺជាភាសារបស់ជនជាតិកូរ៉េ ហើយត្រូវបាននិយាយភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូង ហើយមានចំនួនអ្នកនិយាយច្រើនជាង ៧៨ លាននាក់។

នៅកូរ៉េខាងត្បូង ភាសាេនះត្រូវបានគេហៅថា *ហាន់កុកម៉ាល* (한국말) ឬ *ហាន់កុកហ្គូ* (Hangeul: 한국어, Hanja: 韓國語) ។ ចំណែកឯនៅប្រទេសកូរ៉េខាងជើងវិញ ភាសានេះ ត្រូវបានហៅថា *ឆូសន់ម៉ាល* (조선말) or *ឆូសន់នូ* (조선어, 朝鮮語) ។ ភាសាទាំងពីរនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះខុសគ្នា ព្រោះឈ្មោះទូទៅរបស់កូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងគឺខុសគ្នា។

## ការសរសេរ 
នៅក្នុងប្រព័ន្ធសំណេរ (ការសរសេរ) ភាសាកូរ៉េមានអក្សរក្រមចំបងដែលមានឈ្មោះថា Hangul ។​ នៅក្នុង​ប្រទេស​កូរ៉េខាងជើង មាន​តែ ហ៊ានហ្កុល  (Hangeul) តែប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ដោយ​ច្បាប់ ។ នៅក្នុង​ប្រទេស​កូរ៉េខាងត្បូង ហ៊ានហ្កុល  (Hangeul)ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់ជា​សាធារណៈ ដូចជា​ក្នុង​វិស័យអប់រំជាដើម, ប៉ុន្តែហានចា ( Hanja) គឺនៅតែត្រូវ​បាន​គេប្រើ​ប្រាស់នៅតាម​សាពត៌មាន ឬក៏ជា​លក្ខណឯកទេស​ផ្សេងៗ ។ Hanja is the system of symbols used in the Chinese that are also used in Korean. Hanja was the only way to express Korean before the invention of Hangeul in the 15th century, and it was common for novels before the 19th century.

## ឯកសារយោង 
## តំនភ្ជាប់ 
កូរ៉េ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាកូរ៉េ
ភាសាថៃ

**ភាសាថៃ **ឬ​​ **ភាសាសៀម** ជាភាសាកំណើតរបស់ជនជាតិថៃ និងជាភាសាដែលប្រើជាផ្លូវ​ការនៅប្រទេសថៃ។ ភាសានេះត្រូវបាននិយាយជាភាសាដើមកំណើតដោយប្រមាណ ២០-៣៦ លាននាក់ និងត្រូវបាននិយាយជាភាសាទីពីរដោយប្រមាណ ៤៤ លាននាក់។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃមានលក្ខណៈជាតិពន្ឋុ។ ភាសាថៃជាសមាជិករបស់អំបូរភាសាក្រា-ដៃ។ ពាក្យពេចន៍ មួយចំនួនរបស់ភាសាថៃត្រូវបានខ្ចីពីភាសាបាលី សំស្រ្កឹត និង ភាសាខ្មែរ។​ វាមាន សូរសំនៀង និង ភាសាវិភាគ។ ភាសាថៃ មានភាពស្មុកស្មាញផងដែរចំពោះ អក្ខរាវិរុទ្ឋ និង រាល់គំនូសតាង ។ ភាសាថៃនិង  ភាសាឡាវ  មានភាពងាយយល់គ្នាវិញទៅមក  ដោយហេតុថាវាមានគ្រាមភាសាស្ទើរតែដូចគ្នា។ 
### លេខ 
## គ្រាមភាសា​ និង ភាសា 
:: "លក្ខណៈជាផ្លូវការណ៍នៃភាសាថៃ" ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ថៃ ឬ សៀម នៅក្នុងប្រទេសថៃ ហើយមានមនុស្សជាង ២០ លាននាក់
និយាយភាសាថៃ រួមទាំងថៃបាងកក (ទោះបីជាងយ៉ាងណាវាក៏ត្រូវបានគិតថា មានភាពដាច់ដោយឡែកពី គ្រាមភាសា។​ ថៃគោរាជ
មានមនុស្សនិយាយភាសានេះប្រហែល ៤០០,០០០​(១៩៨៨) នៅ នគររាជសីមាជាការគ្រប់គ្រងនៃកន្លែងភាសារវាងបណ្តា
ភាសា ថៃកណ្តាល និង ឦសាន ដែលជាគ្រាមភាសាមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយប្រហែលជាត្រូវបានគេគិតថានឹងអាចក្លាយជា
ភាសាមួយផ្សេងទៀត។មនុស្សភាគច្រើន រស់នៅតំបន់ ឥសាន នៃប្រទេសថៃ និយាយគ្រាមភាសារបស់ភាសាឡាវ ដែលពិតជាមាន
ឥទ្ឋិពលចំពោះគ្រាមភាសាថៃកណ្តាលទៅវិញ។ 
ការបន្ថែមទៅលើភាសាផ្លូវការណ៍ថៃ នោះគឺប្រទេសថៃជាម្វាស់ផ្ទះដែលមានទំនាក់ទំនងនឹង ភាសាតៃ រួមមាន :
*

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាថៃ
KM

**KM**, **Km**, ឬ **km** សំដៅលើ
* Kilometre(km) = គីឡូម៉ែត្រ (គ.ម)
* Kernel methods
* Khmer language ភាសាខ្មែរ ( ISO 639 alpha-2, **km** )
.kh

**.kh** ជាដែនកម្រិតខ្ពស់អ៊ីនធើណេតតាមCambodia) សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ ហើយពីឆ្នាំ ២០១២ មក មុខងារនេះត្រូវបានផ្ទេរទៅកាន់និយ័តករទូរគមនាគមន៍កម្ពុជា។

## ដែនកម្រិតទីពីរ 
* **per.kh** - សម្រាប់ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន។
* **com.kh** - សម្រាប់អង្គភាពពាណិជ្ជកម្ម។
* **edu.kh** - សម្រាប់ស្ថាប័នអប់រំ។
* **gov.kh** - សម្រាប់អង្គភាពរដ្ឋាភិបាល។
* **mil.kh** - សម្រាប់អង្គភាពយោធា។
* **net.kh** - សម្រាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបណ្តាញ។
* **org.kh** - សម្រាប់អង្គការមិនមែនពាណិជ្ជកម្ម។

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ 
*គេហទំព័រចុះឈ្មោះដែន .kh
.jp

**.jp** ជាccTLD សំរាប់ប្រទេសជប៉ុន។

## ដែនកំរិត២ 
* **ac.jp**: សំរាប់ស្ថាប័នអប់រំកំរិតខ្ពស់ៗ សាកលមហាវិទ្យាល័យជាដើម។
* **ad.jp**: សមាជិកJPNIC
* **co.jp**: 
* **ed.jp**: 
* **go.jp**: សំរាប់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ក្រសួង 
* **gr.jp**: 
* **lg.jp**: 
* **ne.jp**: 
* **or.jp**:
១៤៦

**១៤៦** ជាចំនួនគត់ ឬជាចំនួនគត់រឺឡាទីបនៅបន្ទាប់ពីលេខ១៤៥ និងពីក្រោយលេខ១៤៧។

## លក្ខណៈគណិតវិទ្យា 
* 1/146 = 0.0068493150…
* 1462 + 1 = 21317 、*n*2 + 1 ។
១៤៤

**១៤៤** ជាចំនួនគត់ ឬជាចំនួនគត់រឺឡាទីបនៅបន្ទាប់ពីលេខ១៤៣ និងពីក្រោយលេខ១៤៥។

## លក្ខណៈគណិតវិទ្យា 
* 144 = (1 + 4 + 4)×(1 × 4 × 4)
១៣៩

**១៣៩** ជាចំនួនគត់ ឬជាចំនួនគត់រឺឡាទីបនៅបន្ទាប់ពីលេខ១៣៨ និងពីក្រោយលេខ១៤០។

## លក្ខណៈគណិតវិទ្យា 
* ១៤៩ ជាចំនួនបឋមទី៣៤ បន្ទាប់ចំនួនបឋម១៣៧ និង ១៤៩។
* ១៣៩ = ១៩ + ២៣ + ២៩ + ៣១ + ៣៧
១៤៣

**១៤៣** ជាចំនួនគត់ ឬជាចំនួនគត់រឺឡាទីបនៅបន្ទាប់ពីលេខ១៤២ និងពីក្រោយលេខ១៤៤។

## លក្ខណៈគណិតវិទ្យា 
* ១៤៣= ៤៣ + ៤៧ + ៥៣ = ១១ + ១៣ + ១៧ + ១៩ + ២៣ + ២៩ + ៣១
ព្រះវិងគនេសះវារី

**​ ព្រះម៉ែវិនាយៈកី** () គឺ ទេពធីតាមុខដំរីនៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា , ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីមុខដំរីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោក.៕ ព្រះនាងគឺជា ទេពធីតាម្តាយទាំង៨របស់សក្តិនិកាយ. ,  ព្រះនាងគឺជា ​អវតារព្រះទេវីទេពជាយារបស់ព្រះគណេស.។ ៚  

### ព័ត៌មានលម្អិត 
* សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖  កង្វេរដំរី ត្រីសូល៍ ខ្សែផ្គាំ ដំបង
* យាន្តជំនិះ ៖ ​កណ្ដុរ ឬ សត្វដំរី

## រូបភាពទេវរូបព្រះម៉ែវិនាយៈកី  

រូបភាព: 
រូបភាព:Ganeshani - Black Stone - Circa 10th Century CE - Bihar - ACCN 3919 - Indian Museum - Kolkata 2015-09-26 3894.JPG| ទេវរូបព្រះម៉ែវិនាយៈកី សិល្បៈឥណ្ឌា.
រូបភាព:Ganeshani - Black Stone - Circa 10th Century CE - Bihar - ACCN 3919 - Indian Museum - Kolkata 2015-09-26 3895.JPG| ទេវរូបព្រះម៉ែវិនាយៈកី សិល្បៈឥណ្ឌា.

## កំណត់
## មើលផងដែរ 
* ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ
* ព្រះត្រីសក្តិ
* ព្រះត្រីមូរតិ
* មាតរិកា
* នវទុរគា
* មហាវិទ្យា
* ព្រះជាយាព្រះគណេស
មាត្ឫិកា

**មាតរិកា** ()  គឺ ទេពធីតានៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា។ , ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាកុមារ និងទារក.៕ ព្រះនាងគឺជា ទេវធីតារបស់សក្តិនិកាយ. , ទេពនិករ ទេពធីតាទាំង៧ គឺ **Saptamatrika(s)** និង **Ashtamatrika(s)**.៚

## ព្រះនាម 
### Saptamatrika(s) 
### Ashtamatrika(s) 
Though the first six are unanimously accepted by texts, the name and features of the seventh and eighth មាតរិកា are disputed. In Devi-Mahatmya,ព្រះម៉ែចាមុណទា is omitted after the Saptamatrika list, while in sculpture in shrines ឬ caves and the  រឿងមហាភារតយុទ្ធ​ ,ព្រះ​ម៉ែនរសិង្ហហិ is omitted. The Varaha Purana names ព្រះ​ម៉ែយមី – សក្តិរបស់ព្រះ​យម, as the seventh and Yogishwari as the eighth Matrika, created by flames emerging from Shiva's mouth. In Nepal, the eighth Matrika is called មហាលក្ម្សី ឬ ព្រះម៉ែលក្ម្សី is added omitting ព្រះ​ម៉ែនរសិង្ហហិ . In lists of nine Matrikas, Devi-Purana mentions ព្រះគណេសានី – សក្តិរបស់ព្រះគណេស, characterized by her elephant head and ability to remove obstacles like ព្រះគណេស and Mahabhairavi omitting ព្រះ​ម៉ែនរសិង្ហហិ. The Female power សក្តិ called as Kalyani devi of the god Matsya the first and fish  អវតាររបស់ព្រះវិស្ណុ is also included sometimes in central India. Devi Bhagvata Purana mentions 2 other មាតរិកា ព្រះម៉ែវារុណី (សក្តិរបស់ព្រះវិរុណ) , ព្រះ​ម៉ែកុវេរី  (សក្តិរបស់ព្រះកុវេរៈ) and Narayani , (សក្តិរបស់Narayana).

## រូបភាពទេវរូបព្រះម៉ែមាតរិកា 

រូបភាព:Thirupanjeeli (33).jpg|ទេវរូបព្រះម៉ែមាតរិកា សិល្បៈឥណ្ឌា.
រូបភាព:Sapta matrukas at ahoratram.JPG|ទេវរូបព្រះម៉ែមាតរិកា សិល្បៈឥណ្ឌា.
រូបភាព:சப்த கன்னிகள் திருவாசி சிவாலயம்.jpg|ទេវរូបព្រះម៉ែមាតរិកា សិល្បៈឥណ្ឌា.
រូបភាព:Sapta Matrikas.JPG|ទេវរូបព្រះម៉ែមាតរិកា សិល្បៈឥណ្ឌា.

## កំណត់
## មើលផងដែរ 
* ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ
១៣៨

**១៣៨** ជាចំនួនគត់ ឬជាចំនួនគត់រឺឡាទីបនៅបន្ទាប់ពីលេខ១៣៧ និងពីក្រោយលេខ១៣៩។

## លក្ខណៈគណិតវិទ្យា 
* ១៣៨គឺចំនួនបណ្តាក់ និងចែកនឹង១, ២, ៣, ៦, ២៣, ៤៦, ៦៩, និង១៣៨ខ្លួនឯង។
* ១៣៨=២៩+៣១+៣៧+៤១ ជាផលបូកតគ្នានៃចំនួនបឋម។
ព្រែកជីកស៊ុយអែស

thumb|ព្រែកជីកស៊ុយអេថតពីផ្កាយរណប
**ព្រែកជីកស៊ុយអែស** (The Suez Canal) ជាព្រែកជីកសិម្បនិម្មិតដ៏ធំនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប តភ្ជាប់សមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេ និង សមុទ្រក្រហម។ វាមានប្រវែង ១៦៣ គ.ម. និង​មាន​ទទឹង​អប្បបរមា ៣០០ ម.។ 

ព្រែក​ជីក​នេះ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​ដឹក​ជញ្ជូន​ទាំង ២ ទិស​ដៅ រវាង​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​និង​ទ្វីប​អាស៊ី ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​វាង​តាម​ទ្វីប​អាហ្វ្រ៊ិក​ទេ។ មុន​ការ​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ព្រែក​ជីក​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦៩ ទំនិញ​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្ទេរ​ចេញ​ពី​នាវា ១ រួច​ដឹក​ជញ្ជូន​តាម​ផ្លូវ​គោក​ទៅ​នាវា​ ១ ទៀត​ដែល​ចាំ​នៅ​ចុង​ម្ខាង​ទៀត។
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក

thumb|right|300px|ផែនទីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក
**មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក** គឺជាមហាសមុទ្រធំទី២លើពិភពលោកបន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាមានផ្ទៃក្រលាប្រមាណ ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល១ភាគ៥នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល។ មហាសមុទ្រនេះលាតមានសណ្ឋានជាអក្សរ **S** លាតសន្ធឹងតាមរយៈបណ្ដោយ ខណ្ឌដោយទ្វីបអាមេរិកពីខាងលិច និងដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិកពីខាងកើត។ ខ្សែអេក្វាទ័រខណ្ឌចែកមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជា២គឺ៖ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង។

## អំពីឈ្មោះ 
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជាភាសាអង់គ្លេសថា **The Atlantic Ocean**។ ឈ្មោះនេះក្លាយមកពីភាសាក្រិច ថា **Atlas** ដែលជាឈ្មោះរបស់ទេវៈមួយអង្គក្នុងទេវកថាក្រិច។ ហេតុនេះពាក្យថាអាត្លង់ទិក មានន័យថា **មហាសមុទ្ររបស់អាត្លាស**។

## ភូមិវិទ្យា 
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកហ៊ុំព័ទ្ឋពីខាងលិចដោយទ្វីបអាមេរិកខាងជើងនិងអាមេរិកខាងត្បូង។ នៅភាគខាងជើងនិងឦសាន វាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ កំរងកោះអាកទិកកាណាដា ហ្គ្រីនលែន អាយស្លែន កោះចេនម៉ាយិន កំរងកោះស្វាលបាដ និងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប។ វាភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ ច្រកដាណឺម៉ាក សមុទ្រហ្គ្រីនលែន សមុទ្រណរវេយ និង សមុទ្របារិន។ នៅខាងកើត វាត្រូវបានខណ្ឌដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ នៅភាគអាគ្នេយ៍ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដោយខណ្ឌដោយខ្សែបណ្ដោយខាងកើតទី ២០០ ចាប់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស។ ទៅទ្វីបអង់តាកទិក។ មានប្រទេសខ្លះកំនត់ថា មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកលាតសន្ធឹងទៅខាងត្បូងទៅទល់នឹងទ្វីបអង់តាកទិកតែម្ដង។ តែមានខ្លះទៀតកំនត់ថាវាលាតសន្ធឹងទៅទល់តែសមុទ្រខាងត្បូងទេ។ នៅភាគនិរតី ច្រកដ្រេក (Drake Passage) តភ្ជាប់វាទៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តំនភ្ជាប់សាងសង់ដោយមនុស្សដែលតភ្ជាប់វាទៅមហាសុមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក គឺព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា។ តំបន់ដែនទឹកផ្សេងទៀតដែលជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមាន សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប សមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេ ឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិច ឆកហាត់សុន សមុទ្រខាងជើង សមុទ្របាល់ទិក និង សមុទ្រសែលទិក។

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាមហាសមុទ្រមានទំហំធំទី២បន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃក្រលា ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល២២%នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល)។ ជំរៅជាមធ្យមគឺ ៣ ៣៣៩ម។ ជំរៅជ្រៅបំផុតគឺ ៨ ៦០៥ម នៅជ្រលងពឺតូរីកូ។ ទទឹងរបស់វាប្រែប្រួលពី ២៨៤៨គ.ម រវាងប្រេស៊ីលនិងសៀរ៉ាឡេអូន ទៅជាង ៦៤០០គ.ម។

## សណ្ឋានដីបាតមហាសមុទ្រ 
(ហួសពីសមត្ថភាពបកប្រែ)
## លក្ខណៈទឹក 
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានកំរិតជាតិប្រៃជាមធ្យម ខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំនោមហាសមុទ្រទាំង៤។ កំរិតភាពប្រៃនៅផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលពី ៣.៣% ទៅ ៣.៧%។ កំរិតភាពប្រៃប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹងនិងរដូវ។ តំលៃនៃកំរិតភាពប្រៃលើផ្ទៃទឹកខាងលើរងឥទ្ធិពលពី រំហួត កំនរអាកាស កំរិតទឹកហូរចូលពីទន្លេ និង ការរលាយទឹកកកសមុទ្រ។ កំរិតជាតិប្រៃទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ខាងជើងអេក្វាទ័រ(ដោយមានទឹកភ្លៀងត្រូពិចធ្លាក់ច្រើន) ។ កំរិតជាតិប្រៃខ្ពស់ជាងគេមាននៅរយៈទទឹងទី ២៥០ ខាងជើងនិងខាងត្បូងអេក្វាទ័រ គឺនៅតំបន់អនុត្រូពិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់តិចនិងមានរំហួតខ្លាំង។

សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹង ប្រព័ន្ឋចរន្តទឹក និងរដូវ។ សីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលពី -២០ ទៅ ២៩០។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាងគេគឺនៅខាងជើងអេក្វាទ័រ ហើយសីតុណ្ហភាពទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ប៉ូល។

## ប្រវត្តិ 
[thumb|left|300px|ការបែកនៅ[ប៉ង់ហ្គៀដែលផ្ដល់កំនើត​ដល់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកសព្វថ្ងៃ]]

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ
ខ្សែបណ្ដោយ

**ខ្សែបណ្ដោយ** ឬខ្សែមេរីឌីយាង (Meridian) គឺជាងអ័ក្សប្រឌិតនៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលតភ្ជាប់ប៉ូលខាងជើងនិងប៉ូលខាងត្បូង កាត់តាមរយៈបណ្ដោយកំនត់មួយ។ ទីតាំងរបស់ចំនុចមួយនៅលើខ្សែបណ្ដោយកំនត់ដោយរយៈទទឹងរបស់វា។ គ្រប់ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់កែងទៅនឹងគ្រប់ខ្សែស្របនៅរាល់ចំនុចកាត់គ្នា។ ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់មានប្រវែង ២០ ០០៣,៩៣គ.ម ស្មើៗគ្នា គឺស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលបរិមាត្រផែនដី។

ខ្សែបណ្ដោយដែលកាត់តាមមជ្ឍមណ្ឌលហ្គ្រីនវីច (អង់គ្លេស) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាគោល(រយៈបណ្ដោយ0o និងត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា**ខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច**។ ខ្សែបណ្ដោយដទៃទៀតកំនត់ដោយមុំដែលមានកំពូលនៅផ្ចិតផែនដី និងមានរង្វាស់មុំ(តាមអេក្វាទ័រ)ធៀបទៅខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច។ ដោយមួយជុំមាន 360o ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅម្ខាងទៀតនៃខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីចមានរយៈបណ្ដោយ 180o ។ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងលិចស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងលិច (ខាងលិចខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច) ហើយ ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងកើតស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងកើត (ខាងកើតខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច)។
មហាសមុទ្រឥណ្ឌា

thumb|right|300px|ផែនទីមហាសមុទ្រឥណ្ឌា

**មហាសមុទ្រឥណ្ឌា** (Indian Ocean) ជាមហាសមុទ្រធំទី៣នៅលើផែនដី ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ២០%នៃផ្ទៃទឹកលើផែនដី។ វាលាតសន្ឋឹងខាងជើងទល់នឹងទ្វីបអាស៊ី(រួមបញ្ចូលទាំងឧបទ្វីបឥណ្ឌា) ខាងលិចទល់នឹងទ្វីបអាហ្វ្រិក ខាងកើតទល់នឹងឥណ្ឌូចិន ប្រជុំកោះស៊ុនដា និង អូស្ត្រាលី ហើយខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី២០oខាងកើត ដែលរត់កាត់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស់ទៅខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី១៤៧oខាងកើត។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ
ជនជាតិទំពួន

**ជនជាតិទំពួន** ជាជនជាតិភាគតិចមួយក្រុមដែលកំពុងរស់នៅតំបន់ភ្នំភាគខាងត្បូងនិងខាងលិចខេត្តរតនគិរី ប៉ែកឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។ ពួកគេមានគ្នាប្រមាណ ២៥ ០០០នាក់។ ពួកគេមានភាសាផ្ទាល់ខ្លួនដែលជាភាសាស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាមន-ខ្មែរ។ ភាសាពួកគេកាលពីដើម​មិនមានអក្សរសំរាប់​សរសេរតំនាងសំលេងទេ។ តែចាប់ពីជាង១០ឆ្នាំមុនគេសង្កេតឃើញមានការបង្កើតអក្សរដោយយកលំនាំតាមអក្ខរក្រមភាសាខ្មែរ។

## ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ 
ជនជាតិទំពួនជាអ្នកភ្នំ រស់នៅតាមភូមិករតូចៗដែលមានគ្នាពី១០០ ទៅ ៤០០នាក់។ ភូមិទាំងឡាយជាទូទៅមានរាងជាការ៉េ និងមានរោង​(ផ្ទះសហគមន៍)​នៅចំកណ្ដាល។ បច្ចុប្បន្ន ភូមិទំពួនភាគច្រើនមានអណ្ដូងទឹករួមគ្នា មានតារាងបាល់ទះ និង រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវនៅកណ្ដាលភូមិផងដែរ។ បន្ថែមពីលើផ្ទះមួយខ្នងនៅក្នុងភូមិ ជនជនទំពួនភាគច្រើនមានផ្ទះមួយខ្នងផ្សេងទៀតនៅលើដីចំការរបស់ខ្លួន។

ផ្ទះសំបែងសាងសង់លើសសរដែលមានកំពស់ពី១ទៅ២ម៉ែត ដើម្បីអោយខ្យល់ចេញចូលបានល្អ។ ជញ្ជាំង ដំបូល និងទ្វារ ធ្វើឡើងពីចំរៀកឫស្សី។ ផ្ទះជាធម្មតាមានរាងជាចតុកោណកែង ៣គុណ៥ម៉ែត។ សព្វថ្ងៃ ជនជាតិទំពួនដែលមានជីវភាពធូរធារសាងសង់ផ្ទះឈើប្រក់ស័ង្កសី ដើម្បីជាសញ្ញានៃភាពមានបានរបស់ពួកគេ។ នៅតំបន់ខ្លះ ជនជាតិទំពួនរស់នៅក្នុងផ្ទះសហគមន៍ ដែលអាចមានប្រវែងដល់ទៅ៦០ម៉ែត។

ជនជាតិទំពួនពេលរៀបការរួច បុរសយកត្រកូលខាងគ្រួសារនារី។ ការផ្ទេរកេរ្តិ៍មរតកក៏ធ្វើឡើងតាមខ្សែស្រលាយខាងស្រីដែរ។ ជាធម្មតា ជនជាតិទំពួនរៀបការនៅអាយុពី១៤ទៅ១៨ឆ្នាំ។ តាមប្រពៃណី គូស្វាមីភរិយាថ្មោងថ្មីត្រូវទៅនៅបំរើគ្រួសារខាងស្រីរយៈពេល៣ឆ្នាំ រួចទៅនៅបំរើគ្រួសារខាងប្រុសបន្ថែម៣ឆ្នាំទៀត។ ដល់ពេលនោះ ពួកគេមានអាយុគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចាប់ផ្ដើមធ្វើចំការដោយខ្លួនឯង។

ជាមធ្យមស្ត្រីជាម្ដាយ មានកូនពី៦ទៅ៨នាក់។ តែដោយសារអត្រាមរណៈកុមារខ្ពស់និងមានកង្វះតំហែទាំសុខភាព មានកូនចំនួនមិនដល់៦នាក់ទេដែលអាចរស់ដល់ពេញវ័យ។

## កសិកម្ម 
ភាគច្រើននៃជនជាតិទំពួនចិញ្ចឹមជីវិតដោយធ្វើកសិកម្មចំការព្រៃដុត។ ដីដែលនៅជុំវិញភូមិជាកម្មសិទ្ឋរបស់​សហគមន៍ដែលជាអ្នកសំរេច​ចែកចំនែកដី​ទៅអោយ​អ្នក​ភូមិម្នាក់ៗ។  នៅពេលដែលដីនៅកន្លែងមួយអស់ជីជាតិ(ជាទូទៅក្នុងរយៈពេលពី២ទៅ៣ឆ្នាំ) ពួកគេត្រូវទៅកាប់ឆ្ការនិងដុតព្រៃ​ដើម្បីយកដីថ្មីរៀបចំ​សំរាប់ការ​ដាំដុះ។

ភាគច្រើននៃជនជាតិទំពួនដាំដុះស្រូវប្រាំង និងដំនាំរួមផ្សំផ្សេងទៀតដូចជាពោត សណ្ដែក និង ល្ពៅ។ ពួកគេក៏ចិញ្ចឹមសត្វយកសាច់ដែរ ដូចជា មាន់ ជ្រូក គោ ឆ្កែ និង ក្របី។ ជនជាតិទំពួនប្រើប្រាស់ស្នារឬកាំភ្លើងដើម្បីបរបាញ់សត្វខ្លាឃ្មុំ ក្ដាន់ pheasant និងកំប្រុកជាដើម។
## សាសនា 
ជនជាតិទំពួនកាន់សាសនាព្រលឹង ដោយគេជឿលើព្រលឹង អ្នកតា និងវត្ថុអរូបី។ ពួកគេតែងបូជាសត្វដើម្បីផ្គាប់ចិត្តព្រលឹងដូនតានានា។ ការបំពារបំពានលើ​បញ្ជាដូនតាទាំងឡាយនឹងបង្កជាជំងឺបៀតបៀន។ ធ្មប់និងការបញ្ជូលព្រលឹងជារឿងសាមញ្ញ។ មានជនជាតិទំពួនមួយក្រុមតូចដែរដែលកាន់ពុទ្ឋសាសនាថេរវាទ។
## សិល្បៈ 
ជនជាតិទំពួនចូលចិត្តតន្ត្រី។ ពួកគេហាត់លេងស្គរ ខ្លុយ  គង និងឧបករណ៍តន្ត្រីផ្សេងទៀតតាំងពីក្មេងៗទៅ។ គងជាឧបករណ៍សំខាន់ជាងគេ។ ពេលមានពិធីផ្សេងៗ បុរសៗលេងគង ហើយនារីៗច្រៀងនិងរាំ។

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិដើមកម្ពុជា