សុវណ្ណភូមិ

**សុវណ៌ភូមិ** (   ; ភាសាបាលី៖ *សុវណ្ណភូមិ* )  គឺជា នាម ដែលលេចចេញនៅក្នុងប្រភពអក្សរសាស្ត្រ ឥណ្ឌាបុរាណ ជាច្រើន និងអត្ថបទ ព្រះពុទ្ធសាសនា  ដូចជា *Mahavamsa*,  ខ្លះនៃ រឿងនិទានជាតក,   *មិលិន្ដបញ្ញា*  និង *រាមាយណៈ* ។ 

ទោះបីជាទីតាំងពិតប្រាកដរបស់វាមិនត្រូវបានគេដឹង និងនៅតែជាបញ្ហានៃការជជែកវែកញែក ប៉ុន្តែ សុវណ៌ភូមិគឺជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅតាមបណ្តោយផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដែលរត់កាត់ មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដោយបានធ្វើដំណើរចេញពីកំពង់ផែអ្នកមាននៅ Basra, Ubullah និង Siraf តាមរយៈ Muscat, Malabar, Ceylon, Nicobars, Kedah និងនៅលើ ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា ដើម្បីនិទានពី សុវណ៌ភូមិ។ 

លោក Ian Glover អ្នកអាន Emeritus Reader នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្នែកបុរាណវិទ្យានៅ សកលវិទ្យាល័យឡុនដុន បាននិយាយថា “វាត្រូវបានទទួលយកយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងសតវត្សទី 21 ថា *សុវណ៌ភូមិ* ដូចដែលបានរាយការណ៍នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ឥណ្ឌាដំបូងមិនមែនជាទីតាំងជាក់លាក់ដែលអាចសម្គាល់នៅលើផែនទីនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាកន្លែងដ៏ល្អមួយ ប្រហែលជាស្មើនឹង អាត្លង់ទី ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច ដែលជាកន្លែងឆ្ងាយមួយនៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសឥណ្ឌា ដែលពាណិជ្ជករ អ្នកបើកទូក និងគ្រូពុទ្ធសាសនា និង ហិណ្ឌូ បានទៅធ្វើពិធី និងផ្សព្វផ្សាយការបង្រៀនរបស់ពួកគេ ហើយនាំយកមកវិញនូវមាស និងវត្ថុកម្រផ្សេងៗទៀត។ ផលិតផលដែលចង់បានដោយឥស្សរជនដែលកំពុងកើនឡើង និងថ្នាក់អ្នកមាននៅផ្ទះ។” 

## ប្រវត្តិវិទ្យា 
រូបភាពតូច| Crisa និង Aureia កោះមាស នៅជិត Aurea Chersonese ឧបទ្វីបមាស ក្បែរកោះ Java ក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា នៅលើផែនទី Andreas Walsperger ប្រហែលឆ្នាំ 1448
សុវណ៌ភូមិ មានន័យថា 'ដីមាស' ឬ 'ដីមានមាស' ហើយប្រភពបុរាណបានភ្ជាប់វាជាមួយកន្លែងមួយក្នុងចំនោមកន្លែងផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

វាក៏អាចជាប្រភពនៃគោលគំនិតលោកខាងលិចនៃ *Aurea Regio* នៅក្នុង *Trans-Gangetic India* របស់ Claudius Ptolemy ឬ *ឥណ្ឌាហួសពីទន្លេគង្គា* និង Golden Chersonese នៃអ្នកភូមិសាស្ត្រក្រិក និងរ៉ូម៉ាំង និងនាវិក។  *Periplus នៃសមុទ្រ Erythraean* សំដៅទៅលើដែនដីមាស *Chryse* ហើយពណ៌នាថាជា “កោះមួយក្នុងមហាសមុទ្រ ដែលជាចុងឆ្ងាយបំផុតឆ្ពោះទៅខាងកើតនៃពិភពលោកដែលមានមនុស្សរស់នៅ នៅក្រោមព្រះអាទិត្យរះឡើង ហៅថា Chryse... លើសពីនេះទៅទៀត ប្រទេស​នេះ... មាន​ទីក្រុង​ក្នុង​ទឹក​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​ឈ្មោះ​ថា *ធីណា* »។  Dionysius Periegetes បាននិយាយថា "កោះ *Chryse* (មាស) ដែលមានទីតាំងនៅពេលព្រះអាទិត្យរះ" ។ 

ឬដូចដែល Priscian ដាក់វានៅក្នុងការបកស្រាយដ៏ពេញនិយមរបស់គាត់អំពី Periegetes: "ប្រសិនបើកប៉ាល់របស់អ្នក ... នាំអ្នកទៅកន្លែងដែលព្រះអាទិត្យរះត្រលប់មកវិញនូវពន្លឺដ៏កក់ក្តៅរបស់វា នោះនឹងត្រូវបានគេឃើញកោះមាសជាមួយនឹងដីមានជីជាតិរបស់វា"។  Avienius សំដៅទៅលើ *Insula Aurea* (Golden Isle) ដែលមានទីតាំងនៅ "សមុទ្រ Scythian ផ្តល់ការកើនឡើងដល់ថ្ងៃរះ" ។  យ៉ូសែប ​និយាយ​អំពី « *Aurea Chersonesus* » ដែល​លោក​សម​នឹង ​គម្ពីរ Ophir ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​កប៉ាល់ ​ក្រុង​ទីរ៉ុស និង ​អ៊ីស្រាអែល ​បាន​យក​មាស​មក​វិញ​សម្រាប់ ​ព្រះវិហារ​បរិសុទ្ធ​ក្រុង​យេរូសាឡិម ។  ទីក្រុង *ធីណា* ត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ *ភូមិសាស្ត្រ* របស់ Ptolemy ថាជាទីក្រុងរាជធានីនៃប្រទេសនៅលើច្រាំងខាងកើតនៃ  ( ឈូងសមុទ្រថៃ ) ។

## ទីតាំង 
ទីតាំង​នៃ​សុវណ៌ភូមិ​បាន​ក្លាយជា​ប្រធានបទ​នៃ​ការជជែក​ដេញដោល​គ្នា​ច្រើន​ទាំង​ក្នុង​របៀបវារៈ​អ្នកប្រាជ្ញ និង អ្នក​ជាតិនិយម ​។ វា​នៅ​តែ​ជា ​នាម ​ដែល​មាន​ភាព​អាថ៌កំបាំង និង​មាន​ជម្លោះ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី។  អ្នកប្រាជ្ញ​បាន​កំណត់​តំបន់​ពីរ​ជា​ទីតាំង​ដែល​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​សម្រាប់​សុវណ៌ភូមិ​បុរាណ​គឺ ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ និង ​ឥណ្ឌា​ខាង​ត្បូង ។  នៅក្នុងការសិក្សាអំពីប្រភពអក្សរសាស្ត្រផ្សេងៗសម្រាប់ទីតាំងនៃ សុវណ៌ភូមិ លោក Saw Mra Aung បានសន្និដ្ឋានថា វាមិនអាចទៅរួចទេក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់លើរឿងនេះ ហើយមានតែការស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ហ្មត់ចត់ប៉ុណ្ណោះដែលនឹងបង្ហាញឱ្យឃើញនូវកំណែមួយចំនួននៃ សុវណ៌ភូមិ ជាប្រភពដើម។ 

អ្នក​ខ្លះ​បាន​ស្មាន​ថា​ប្រទេស​នេះ​សំដៅ​ទៅ​លើ ​នគរ​ហ្វូណន ។ កំពង់ផែសំខាន់របស់ហ្វូណនគឺ *ស្ថានីយ៍ sinarum* ( Kattigara កំពង់ផែ Sinae ) ។ 

ដោយសារកត្តាជាច្រើន រួមទាំងកង្វះភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអវត្តមាននៃមតិអ្នកប្រាជ្ញ វប្បធម៌ផ្សេងៗនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍កំណត់ថាសុវណ៌ភូមិជានគរបុរាណនៅទីនោះ ហើយទាមទារពូជពង្សជនជាតិភាគតិច និងនយោបាយជារដ្ឋស្នងរាជ្យបន្ត។  ដោយសារគ្មានការអះអាង ឬរឿងព្រេងនិទានបែបនេះមានមុនការបកប្រែ និងបោះពុម្ពផ្សាយទេវកថា អ្នកប្រាជ្ញយល់ឃើញថាការអះអាងទាំងនេះផ្អែកលើជាតិនិយម ឬការប៉ុនប៉ងទាមទារយកឋានៈជាពុទ្ធសាសនិកដំបូងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ 

ភស្ដុតាងបុរាណវត្ថុបុរាណបំផុតនៃអរិយធម៌ឥណ្ឌានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានប្រភពមកពីប្រទេសភូមា ភាគកណ្តាល និងភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ និង ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ក្រោម។ ការរកឃើញទាំងនេះជារបស់សម័យអាណាចក្រហ្វូណន ឬនគរភ្នំ ប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមខាងត្បូង រួមទាំងផ្នែកខ្លះនៃភូមា ឡាវ និងថៃ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយដំបូងគេដែលបានបង្កើតឡើងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដោយពិចារណាលើភស្ដុតាងផ្នែកបុរាណវិទ្យា និងបុរាណវត្ថុ សុវណ៌ភូមិ ដែលបានរៀបរាប់ក្នុងអត្ថបទដើម ត្រូវតែកំណត់អត្តសញ្ញាណតំបន់ទាំងនេះ។  ក្នុង​ចំណោម​តំបន់​ទាំង​នេះ មាន​តែ​ហ្វូណន​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​ការ​តភ្ជាប់​ដែន​សមុទ្រ​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​តាម​រយៈ​កំពង់ផែ​របស់​ខ្លួន​នៅ ​អូរ​កែវ។ ដូច្នេះ ថ្វីត្បិតតែសុវណ៌ភូមិត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយលើទឹកដីទាំងអស់នៅភាគខាងកើតនៃប្រទេសឥណ្ឌា ជាពិសេសកោះស៊ូម៉ាត្រាក៏ដោយ ក៏ពាក្យសុំដំបូងបំផុតរបស់វាគឺប្រហែលជាហ្វូណន។ ជាងនេះទៅទៀត ពាក្យចិននៃ "ហ្វូណន" សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អាចជាការចម្លងនៃ " *សុវណ្ណ*" នៅក្នុង " សុវណ្ណភូមី " ។
[រូបភាពតូច| សិលាចារឹកអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដ៏ចំណាស់បំផុតពីប្រទេសកម្ពុជាចុះកាលបរិច្ឆេទដល់សតវត្សទី៧ ចេញក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ [ឦសានវរ្ម័នទី១|ឥសានវរ្ម័នទី១ កំណត់អត្តសញ្ញាណ *សុវណ៌ភូមិ* ជាមួយ នគរចេនឡា (សតវត្សទី៦-៩) អ្នកស្នងរាជ្យនៃ ហ្វូណន(សតវត្សទី១-៧)។]]
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ បណ្ឌិត វង្ស សុធារ៉ា នៃ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានរកឃើញសិលាចារឹកបុរេ អង្គរ នៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ស្រុក បរសេដ្ឋ ដែលលោកបានកំណត់ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ៦៣៣ នៃគ.ស។ តាមគាត់ សិលាចារឹក "បញ្ជាក់ថា សុវណ៌ភូមិ គឺជាអាណាចក្រខ្មែរ"។ សិលាចារឹកនេះត្រូវបានចេញក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ (៦១៦-៦៣៧នៃគ.ស) នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចេនឡា ដែលជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីនគរភ្នំ និងជាបុព្វបុរសនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ។ សិលាចារឹក, បកប្រែ, អាន:“ព្រះបាទ ឥសានវរ្ម័ន ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ពោពេញទៅដោយសិរីរុងរឿង និងភាពអង់អាចក្លាហាន។ ព្រះ​អង្គ​ជា​ស្តេច​ស្តេច​ដែល​គ្រប់គ្រង​លើ ***​សុវណ៌ភូមិ*** ​រហូត​ដល់​សមុទ្រ​ជា​ព្រំប្រទល់ ចំណែក​ស្តេច​ក្នុង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​គោរព​តាម​បញ្ជា​របស់​ខ្លួន​»។សិលាចារឹក​គឺ​ជា​ការ​លើក​ឡើង​ចំណាស់​បំផុត​ដែល​គេ​រក​ឃើញ​អំពី​សុវណ៌ភូមិ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយ​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​វា​ជាមួយ​ចេនឡា។ សិលាចារឹក​ឥឡូវ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​កម្ពុជា ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការអះអាងរបស់គាត់ និងការរកឃើញនេះ មិនទាន់ត្រូវបានពិនិត្យដោយ peer នៅឡើយ ហើយនៅតែមានការសង្ស័យជាមួយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត និងអ្នកជំនាញផ្នែកបុរាណវិទ្យាដទៃទៀតនៅទូទាំងតំបន់។ 

#### មីយ៉ាន់ម៉ា 
ទំនៀម ​មន ​បាន​រក្សា​ថា អាណាចក្រ​ថាតុង ​នៅ ​ភូមាក្រោម​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា *សុវណ្ណភូមិ* (   *Thuwunnabhumi* ​) ។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ រាជាណាចក្រថាតុន ឯករាជ្យនៃកាលប្បវត្តិប្រពៃណី ផ្តល់នូវ *ការបញ្ចប់នៃ* ឆ្នាំ 825 ។ សូម្បីតែកាលបរិច្ឆេទនេះ នៅតែមិនមានច្បាស់ការ 

មានទីតាំងជាច្រើននៅក្នុង រដ្ឋមន ដែលអ្នកបុរាណវត្ថុវិទូក្នុងតំបន់បានលើកឡើងថាជា សុវណ៌ភូមិ។ ទីក្រុងសុវណ៌ភូមិ ក្នុង ទីប្រជុំជនប៊ីលីន គឺជាកន្លែងមួយ ដែលមានការងារជីកកកាយមានកំណត់។ ទីតាំងនេះត្រូវបានគេហៅថា Winka Old City ដោយអ្នកបុរាណវត្ថុវិទ្យាផ្សេងទៀត មានកន្លែងខ្ពស់ចំនួន 40 ដែលក្នុងនោះមានតែ 4 ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានជីកកកាយ។  Winka រួមជាមួយនឹងតំបន់នៅក្បែរដូចជា Kyaikkatha និង Kelasa ត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅដើមសតវត្សទីប្រាំមួយ។  ខណៈពេលដែលបុរាណវិទ្យានៃទីតាំងភូមាក្រោម ទាមទារការងារបន្ថែមទៀត មជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសភូមា ដូចជា ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រា ក្នុង ទីក្រុង Pyay សម័យទំនើបគឺជាពុទ្ធសាសនិកនៅដើមសតវត្សទី 5 ។  រឿងព្រេងនៃសតវត្សទីដប់ប្រាំនៃ វត្ត Shwedagon ដែលដាក់សក់របស់ ព្រះពុទ្ធ មួយចំនួនដែលនាំយកមកដោយពួកឈ្មួញជនជាតិមនបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃវប្បធម៌ដែលបានដាក់លើអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធនៅដើមដំបូងនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ នៅក្នុងរឿងព្រេងជាច្រើននោះ ការនិទានរឿងនៃការប្រែចិត្តជឿនៃសុវណ៌ភូមិ គឺថាវាជា ភូមា ធ្វើបដិវត្តពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗ។  ការអះអាងទាំងនេះមិនផ្អែកលើកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែនៅលើភស្តុតាងបុរាណវត្ថុនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សនៅក្នុងតំបន់ដែលមានអាយុកាលជាង 4,000 ឆ្នាំ និងការរកឃើញនៃកាក់រ៉ូម៉ាំងសតវត្សទី 3 ។  រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​អាកាសយានដ្ឋាន ​បាងកក ​ថ្មី​ថា អាកាសយានដ្ឋាន​សុវណ៌ភូមិ បន្ទាប់​ពី​អាណាចក្រ​សុវណ៌ភូមិ ដោយ​គោរព​ប្រពៃណី​នេះ​ដែល​អ្នក​ប្រាជ្ញ​នៅតែ​ជជែក​វែកញែក។ សម្រាប់ហេតុផលដូចគ្នានឹងការអះអាងរបស់ភូមា។ សុវណ៌បុរី (មកពីសំស្រ្កឹ *ត សុវណ៌បុរៈ* "ទីក្រុងមាស") នៅភាគខាងលិច/កណ្តាលនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ៨៧៧-៨៨២ ជាទីក្រុងមួយរបស់នគរ ដែលនិយាយភាសាមន នៃ ទ្វារវតី ដែលមានព្រះនាម *ថា មឿង ទ្វារតីស្រីសុវណ៌ភូមិ* ("ទ្វាវតី"។ ទីក្រុងសុវណ៌ភូមិ") ដែលបង្ហាញថា ទ្វារវតីនៅពេលនោះ កំណត់ថាជា សុវណ៌ភូមិ។ 

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ ប្រហែលឆ្នាំ ២៤១ មុនគ.ស. ក្នុងសម័យដែល ព្រះសង្ឃ ពីរអង្គ ព្រះនាម សោនថេរ និង ឧត្តរថេរ បានមកពី មគធ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយ ពុទ្ធសាសនា ដល់សុវណ៌ភូមិ ប្រជាជនភាគច្រើននៃនគរជា ជនជាតិមន ចំណែក ជនជាតិថៃ បានមកដល់ក្រោយប្រហែល ៥០ មុនគ.ស។ .  អាណាចក្រសុវណ៌ភូមិត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយការឈ្លានពានរបស់ ហ្វូណន នៅប្រហែលសតវត្សរ៍ទី ១-២  ហើយប្រជាជនភាគច្រើនត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្លាស់ទៅ នគរវ្នំ ជាលទ្ធផលត្រូវបានបោះបង់ចោល។  បន្ទាប់ពីហ្វូណនចាញ់ ភវវរ្ម័នទី១ នៃចេនឡានៅឆ្នាំ ៥៥០ *សុវណ៌ភូមិ* ក៏ក្លាយជារដ្ឋដៃទន្លេរបស់ចេនឡាផងដែរ។ 

តំបន់របស់នគរបានទៅដល់ ឡាំផាកប៉ាណាខន (ลัมภกัปปะนคร, ឡាំប៉ាង បច្ចុប្បន្ន) នៅភាគខាងជើង ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្នុង រចនាប័ទ្មម៉ាន់ដាឡា ជាមួយនឹងក្រុងរាជវង្សចំនួនប្រាំ រួមមាន សុវណ៌ភូមិ (ទីក្រុងចាស់បច្ចុប្បន្ននៃ នគរបឋម ), រាជបុរី, សិង្ហបុរី, ពេជ្របុរី និង Tanintharyi ។ 

តំបន់ជុំវិញរាជធានីចាស់នៃសុវណ៌ភូមិត្រូវបានតាំងទីលំនៅថ្មីនៅឆ្នាំ 590 នៅពេលដែល Sri Sittichai Phromthep (ท้าวศรีสิทธิไชยพรหมเทพ) ពី Yossothon (អាចជាទីក្រុងនៅចេនឡា) បានបង្កើតទីក្រុងថ្មី នគរជ័យស្រី (ឈ្មោះចាស់នៃ នគរបឋម បច្ចុប្បន្ន  ) ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ជា ​ជនជាតិ​ថៃ ​មកពី​អាង ​Ngao Yom និង​ទន្លេ ​សាល់​វីន ​។  ល្វោ ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលបែបនេះដែរ។ ក្រោយ​មក​អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​បង្កើត​នគរ​ថ្មី​មួយ​គឺ ​ទ្វារវតី ; ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រាជធានីថ្មីរួមជាមួយនឹងការតាំងទីលំនៅជិតបំផុតមួយទៀតគឺ ពងទឹក (พงตึก, រាជបុរីនាពេលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ចេនឡា 300 ឆ្នាំក្រោយមក ប្រហែលសតវត្សទី 8-9 ។  បន្ទាប់មក កណ្តាលនៃវប្បធម៍ ទ្វាវតី បានផ្លាស់ប្តូរទៅ ល្វោ,  ហើយប្រជាជននៃ ទ្វារវតី បានផ្លាស់ទៅទិសខាងលិច ហើយបានបង្កើត ទីក្រុងថ្មីមួយ នៅឆ្នាំ 807 នៅតំបន់នៃ អនុស្រុក ឡាដា កញ្ជនបុរី (ទីក្រុងចាស់ កញ្ជនបុរី) នាពេលបច្ចុប្បន្ន តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ស្ទើរតែត្រូវបានទុកចោល។  ការតាំងទីលំនៅថ្មីនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា សុវណ៌ភូមិ ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជាស្រីអាយុធ្យា និង កញ្ជនបុរីរៀងៗខ្លួន។  

នៅកំពូលនៃអំណាចប្រហែលសតវត្សទី 13-14 ព្រំប្រទល់នៃសុវណ៌ភូមិថ្មី ឬ *សុផាន់ណាភូមិ*បានជួប នគរល្វោ នៅ ទន្លេប៉ាសាក់ ខាងកើត ខាងលិចជាប់នឹង Dawei នៅឆ្នេរសមុទ្រនៃសមុទ្រខាងក្រៅ ( សមុទ្រ Andaman ) ភាគពាយ័ព្យទៅ ខាងត្បូងនៃ Mawlamyine ដែលជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រនៃព្រះរាជាណាចក្រឆាលៀង ( ស្រីសជ្ជនាល័យ) ខណៈពេលដែលភាគខាងត្បូងទៅចុងនៃ ឧបទ្វីបម៉ាឡេ និងភាគខាងជើងទៅ Phraek Siracha ( សង្ខបរី នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ) ។  នៅឆ្នាំ 1351 ព្រះរាជាណាចក្រ សុវណ៌បុរីត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាទៅជារដ្ឋបន្តបន្ទាប់របស់ខ្លួនគឺ អយុធ្យា បន្ទាប់ពីអ្នកគ្រប់គ្រងចុងក្រោយរបស់ខ្លួន ឈ្មោះ ឧទង បានផ្លាស់ទៅទិសខាងកើតដើម្បីបង្កើតរាជធានីថ្មី នៅអយុធ្យា នៅលើកោះអយុធ្យាបច្ចុប្បន្ន។

### Insular អាស៊ីអាគ្នេយ៍ 
[រូបភាពតូច| The Golden Chersonese - ព័ត៌មានលម្អិតពីផែនទីទី ១១ នៃអាស៊ី (អាស៊ីអាគ្នេយ៍) ។ ព័ត៌មានលម្អិតពី Nicolaus Germanus '1467 ច្បាប់ចម្លងនៃផែនទីពី *ភូមិសាស្ត្រ* របស់ Ptolemy ដែលបង្ហាញពី Golden Chersonese ពោលគឺឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ បន្ទាត់ផ្តេកតំណាងឱ្យ [ខ្សែអេក្វាទ័រ ដែលត្រូវបានដាក់ខុសនៅភាគខាងជើង ដោយសារតែវាត្រូវបានគណនាពី តំបន់ត្រូពិក ]]
តម្រុយមួយសំដៅទៅលើឧបទ្វីបម៉ាឡេបានមកពី  របស់ Claudius Ptolemy ដែលហៅវាថា Golden Chersonese (តាមព្យញ្ជនៈ 'Golden Peninsula') ដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីទីតាំងនោះនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ 

ពាក្យ សុវណ៌ភូមិ('ដីមាស') ត្រូវបានគេគិតជាទូទៅថាសំដៅទៅលើឧបទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងភូមាខាងក្រោម និង ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានពាក្យដែលសំដៅលើមាសមួយទៀតគឺ ***សុវណ៌ទ្វិប*** (កោះមាស ឬឧបទ្វីប ដែល "-ទ្វិប*"* អាចសំដៅលើ ឧបទ្វីប ឬ កោះ មួយ)  ដែលអាចត្រូវនឹង ប្រជុំកោះឥណ្ឌូនេស៊ី ជាពិសេស កោះស៊ូម៉ាត្រា ។  ពាក្យទាំងពីរអាចសំដៅទៅលើនគរឆ្នេរ ឬកោះដ៏មានឥទ្ធិពលមួយក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី បច្ចុប្បន្ន ដែលប្រហែលជាផ្តោតលើ កោះស៊ូម៉ាត្រា ឬ ជ្វា ។ នេះ​ត្រូវ​នឹង​តំបន់​ផលិត​មាស​ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ប្រពៃណី​នៅ ​តំបន់​ខ្ពង់រាប Minangkabau ក្នុង ​ភ្នំ Barisan កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា និង​ខាង​ក្នុង Borneo ។  ទាំង​នេះ​ចង្អុល​បង្ហាញ​ទៅ​ទិស​ខាង​លិច​នៃ​តំបន់​ឥណ្ឌូណេស៊ី​អាគ្នេយ៍ ជាពិសេស​កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេ បូណេអូ និង​ជ្វា។

ដោយទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួននៅលើ ច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀតនៃម៉ាឡាកា ទ្រឹស្ដីអ៊ីសូឡង់បានអះអាងថា ក្រៅពីការផលិតមាសពិតប្រាកដ វាក៏អាចផ្អែកលើសក្ដានុពលរបស់នគរសម្រាប់អំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិ (ដូច្នេះ "ដីមាស") ជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ ពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរពីការពិពណ៌នាមិនច្បាស់លាស់នៃអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាចិនសហសម័យទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា។ ព្រះរាជាណាចក្រ​ដែល​គេ​ហៅថា​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​សមុទ្រ​រវាង​ចិន​និង​ឥណ្ឌា​គឺ ស្រីវិជ័យ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារតែ ប្រព័ន្ធសរសេររបស់ចិន ការបកស្រាយនៃប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រចិនគឺផ្អែកលើការឆ្លើយឆ្លងគ្នានៃ ideograms - និងសមមូល តាមសូរសព្ទ ដែលអាចធ្វើបានរបស់ពួកគេ ជាមួយនឹងនាមត្រកូលដែលគេស្គាល់នៅក្នុងអរិយធម៌ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បុរាណ។ Hendrik Kern បានសន្និដ្ឋានថា កោះស៊ូម៉ាត្រា គឺជា *សុវណ៌ទ្វិប* ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងអត្ថបទហិណ្ឌូបុរាណនិងកោះ Chryse ដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុង  និងដោយ Rufius Festus Avienius ។ 

អ្នកធម្មយាត្រាចិន និងជាអ្នកប្រាជ្ញព្រះពុទ្ធសាសនា យីជីង (義淨) បានទៅលេងនគរ ស្រីវិជ័យនៅលើ កោះស៊ូម៉ាត្រា ក្នុងឆ្នាំ ៦៧២ ហើយកំណត់អត្តសញ្ញាណវាជាមួយ *សុវណ៌ទ្វិប*  កោះមាស (金洲*jin-zhou* )។ 

ការបកស្រាយកំណត់ត្រាការធ្វើដំណើរដំបូងមិនតែងតែងាយស្រួលនោះទេ។ ទូតជ្វាប្រចាំនៅប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ 860 និង 873 នៃគ.ស. សំដៅលើកោះជ្វាថាសម្បូរដោយមាស ទោះបីជាការពិតវាគ្មានក៏ដោយ។ ជនជាតិជ្វាត្រូវនាំចូលមាសពីប្រទេសជិតខាង កោះស៊ូម៉ាត្រា ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ឬកោះ បនេអូ ជាកន្លែងដែលមាសនៅតែត្រូវបានគេជីកយកក្នុងសតវត្សទី 19 និងកន្លែងដែលកន្លែងជីករ៉ែបុរាណស្ថិតនៅ។  ទោះបីជាកោះជ្វាមិនមានមាសរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏អត្ថបទបានធ្វើការយោងជាញឹកញាប់ចំពោះអត្ថិភាពនៃជាងមាស ហើយវាច្បាស់ណាស់ពីភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុដូចជា Wonoboyo Hoard ដែលថាវប្បធម៌នេះបានអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាការងារមាសដ៏ទំនើប ដែលពឹងផ្អែកលើ ការនាំចូលលោហៈធាតុក្នុងបរិមាណច្រើន។ 
[ស្តាំ|រូបភាពតូច| សិលាចារឹក Padang Roco ចុះថ្ងៃទី 1286 ពីកោះស៊ូម៉ាត្រា បានរៀបរាប់អំពីរូបសំណាករបស់ អមោឃបស លោកេស្វរ ដែលយកពី [កោះជ្វា|Bhumi Jawa ទៅ សុវណ៌ភូមិ(កោះស៊ូម៉ាត្រា) ដើម្បីសាងសង់នៅ ធម៌ស្រ័យ។]]
សិលាចារឹក Padang Roco នៃគ.ស ១២៨៦ ចែងថា រូបព្រះពុទ្ធ អមោឃបស លោកេស្វរ ត្រូវបាននាំយកទៅកាន់ ធម៌ស្រ័យ នៅលើភ្នំ Batang Hari - ទន្លេ Jambi - ត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពី *Bhumi Java* (ជ្វា) ទៅ *សុវណ៌ភូមិ* (កោះស៊ូម៉ាត្រា) ហើយត្រូវបានសាងសង់តាមលំដាប់លំដោយ។ អ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិជ្វា Kertanegara : សិលាចារឹកកំណត់អត្តសញ្ញាណកោះស៊ូម៉ាត្រាយ៉ាងច្បាស់ថាជា សុវណ៌ភូមិ។ 

### បង់ក្លាដែស 
ការបកស្រាយដ៏ពេញនិយមនៃកំណាព្យរបស់ Rabindranath Tagore *Amar Shonar Bangla* ដើរតួជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអះអាងថា សុវណ៌ភូមិពិតជាស្ថិតនៅកណ្តាល បេងហ្គាល់ នៅ Sonargaon ។  នៅក្នុងអត្ថបទ របស់ជេន ខ្លះ វាត្រូវបានរៀបរាប់ថា ឈ្មួញរបស់ Anga (នៅក្នុង រដ្ឋ Bihar នាពេលបច្ចុប្បន្នដែលជារដ្ឋនៃ ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង បេងហ្គាល់) បានធ្វើដំណើរជាទៀងទាត់ទៅកាន់ សុវណ៌ភូមិ ហើយ បេងហ្គាល់ បុរាណគឺស្ថិតនៅជិត Anga ដែលតភ្ជាប់ដោយទន្លេនៃទន្លេGanges-Brahmaputra Delta ។ ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍បុរាណថាជា "ប្រទេសជាប់សមុទ្រ" ដោយរីករាយនឹងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយនគរ Dravidian, ស្រីលង្កា, Java និង Sumatra ។ ប្រពៃណី Sinhalese ប្រកាន់ខ្ជាប់ថាស្តេចទីមួយនៃប្រទេសស្រីលង្កា វិជ័យសិង្ហមកពី Bengal ។  លើសពីនេះទៅទៀតតំបន់នេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាទូទៅជាមួយនឹងពណ៌មាស - ដីបេងហ្គាល់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពណ៌មាស (Gangetic alluvial), ការប្រមូលផលមាស ( ស្រូវ ), ផ្លែឈើមាស ( ស្វាយ ), សារធាតុរ៉ែមាស (មាសនិង ដីឥដ្ឋ ) និងមនុស្សស្បែកលឿងត្នោត។ . បេងហ្គាល់ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងអត្ថបទ សំស្ក្រឹត បុរាណថា ' Gaud -Desh' (Golden/Radiant land)។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ ស្តេចស៊ុលតង់ បេងហ្គាល់ និង ចក្រភព Mughal កណ្តាល Bengal គឺជាផ្ទះរបស់ទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មដ៏រុងរឿងមួយដែលមានឈ្មោះថា " Sonargaon " (ភូមិមាស) ដែលត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាខាងជើងដោយផ្លូវ Grand Trunk Road ហើយត្រូវបានឧស្សាហ៍ទៅដោយអារ៉ាប់ ពែរ្ស និងចិន។ អ្នកធ្វើដំណើររួមមាន Ibn Battuta និង Zheng He ។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិបង់ក្លាដែសតែងតែសំដៅលើទឹកដីរបស់ពួកគេថាជា ' *Shonar Bangla* ' (Golden Bengal) និងភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសបង់ក្លាដែស - *Amar Shonar Bangla* (My Bengal of Gold) ពីកំណាព្យរបស់ Tagore គឺជាឯកសារយោងចំពោះទ្រឹស្តីនេះ។ 

## យុគសម័យនៃការរកឃើញអឺរ៉ុប 
ការស្រេកឃ្លានមាសបានបង្កើតការលើកទឹកចិត្តដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតដល់អ្នករុករកនៅដើមសម័យទំនើប។ ប៉ុន្តែទោះបីជាតំបន់កាន់តែច្រើនឡើងៗត្រូវបាននាំមកបំភ្លឺដោយពួកគេក៏ដោយ ពួកគេបានស្វែងរកដោយឥតប្រយោជន៍នៅក្នុងប្រជុំកោះឥណ្ឌាខាងកើតសម្រាប់កោះមាស និងប្រាក់ ដែលយោងទៅតាមរឿងព្រេង លោហៈដ៏មានតម្លៃនឹងត្រូវប្រមូលពីដី ហើយមិនត្រូវការ។ ត្រូវ​បាន​ស្រង់​ចេញ​ដោយ​កម្លាំង​ពលកម្ម​ពី​ផ្ទៃ​ខាង​ក្នុង​នៃ​ផែនដី។ ទោះបីជាពួកគេបរាជ័យក៏ដោយ ក៏ពួកគេពិបាកក្នុងការបោះបង់ចោលរូបភាពដ៏ទាក់ទាញ។ នៅពេលដែលពួកគេមិនបានរកឃើញអ្វីដែលពួកគេស្វែងរកនៅក្នុងតំបន់ដែលត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញដោយរឿងព្រេងចាស់ និងដោយផែនទីដែលមានមូលដ្ឋានលើនោះ ពួកគេសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជោគជ័យកាន់តែប្រសើរឡើងនៅក្នុងតំបន់ដែលមិនទាន់បានរុករក ហើយបានក្តោបក្តាប់ដោយក្តីរីករាយនៅគ្រប់គន្លឹះដែលពួកគេមកទីនេះដើម្បីសម្រេចបានវត្ថុរបស់ពួកគេ។ . 

ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃភូមិសាស្ត្រដូច្នេះបង្ហាញយើងពីរបៀបដែលកោះមាសនិងប្រាក់បានជានិច្ច, ដូច្នេះដើម្បីនិយាយ, វង្វេងឆ្ពោះទៅខាងកើត។ Marco Polo បាននិយាយជាភាសាបំផ្លើសបំផុត អំពីទ្រព្យសម្បត្តិមាសនៅក្នុង Zipangu ដែលស្ថិតនៅចុងបំផុតនៃផ្នែកនៃពិភពលោកនេះ ហើយដូច្នេះបានចង្អុលបង្ហាញកន្លែងដែលលោហៈដ៏មានតម្លៃគួរត្រូវបានស្វែងរក។ Martin Behaim លើពិភពលោករបស់គាត់នៅឆ្នាំ 1492 បានរស់ឡើងវិញនូវ Argyre និង Chryse នៃវត្ថុបុរាណនៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះ។ 

នៅឆ្នាំ 1519 Cristóvão de Mendonça ត្រូវបានគេផ្តល់ការណែនាំឱ្យស្វែងរកកោះមាសរឿងព្រេងនិទានដែលនិយាយកុហក "ហួសពីកោះស៊ូម៉ាត្រា" ដែលគាត់មិនអាចធ្វើបានហើយនៅឆ្នាំ 1587 បេសកកម្មក្រោមការបញ្ជារបស់ Pedro de Unamunu ត្រូវបានបញ្ជូនទៅ ស្វែងរកពួកគេនៅជិត Zipangu (ប្រទេសជប៉ុន) ។  យោងតាម លោក Antonio de Herrera y Tordesillas នៅឆ្នាំ 1528 Álvaro de Saavedra Cerón នៅក្នុងកប៉ាល់ *រដ្ឋផ្លរីដា* ក្នុងការធ្វើដំណើរពី Moluccas ទៅកាន់ ម៉ិកស៊ិក បានទៅដល់កោះដ៏ធំមួយដែលគាត់បានយកសម្រាប់ *Isla del Oro* ។ កោះ​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ទេ បើ​ទោះ​បី​ជា​វា​ទំនង​ជា Biak, Manus ឬ ​កោះ Schouten មួយ​នៅ​ឆ្នេរ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ New Guinea ។ 

## អាគតដ្ឋាន 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations