open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ប្រាសាទភូហ្វៃ

**ប្រាសាទភូហ្វៃ** ជា ​ទីសក្ការៈ​របស់​ខ្មែរ ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ។ គ្មាន​អ្វី​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​អំពី​ប្រាសាទនេះ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ហើយ​ក្នុង​នោះ​មាន​តែ​គំនរ​បាក់បែក និង​អាង​ទឹក​មួយ​នៅ​សេសសល់។ ប្រហែលជានេះជាវិហារមួយក្នុងចំណោមវិហារជាច្រើនដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅតាមដងផ្លូវបម្រើឱ្យអាណាចក្រខ្មែរពីរាជធានី។

## រូបភាព 

ឯកសារ:Prasat_Phu_Fai-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Phu_Fai-002.jpg|alt=Le bassin à proximité des ruines du prasat|អាង​ក្បែរ​ប្រាសាទ ​ប្រាសាទ

## កំណត់ចំណាំ និងឯកសារយោង 
* ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ* សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦
ប្រាសាទ​ត្រពាំងទា

**ប្រាសាទត្រពាំងទា ឬ ថាពាំងតា ឬ តាពីងថា** (អង់គ្លេស : Prasat Tra Priang Tia) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិណងកូ ឃុំត្រពាំងទា ស្រុករំដួល ខេត្តសុរិន្ទ្រ ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទនេះគឺជាប្រាសាទឥដ្ឋកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១២ ដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី ១៣ ជារចនាបថបាយ័ននិងមានច្រកចូលតែមួយគត់នៅទិសខាងកើត។

**ត្រពាំងទា**ជាន័យនៅក្នុងភាសាខ្មែរ។ពាក្យ**ថាពាំង**មានន័យថា ស្រះ បឹង ត្រពាំង វាលភក់ ឬ រណ្ដៅដែលមនុស្សជីក។វាក៏អាចមានន័យថាបារាយណ៍ឬស្រះទឹកដែលប្រាសាទខ្មែរសឹងតែទាំងអស់តែងតែមានឬវាអាចជាប្រភពទឹកដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិ។រីឯពាក្យថា**តា**មានន័យថាសត្វទា។ដូចនេះពាក្យថា**ថាពាំងតា**មានន័យថា**ត្រពាំងទា**។វាអាចទៅរួចដែរថាកាលពីអតីតកាលមានសត្វទាបានផ្លាស់ទីពីទីកន្លែងផ្សេងៗមករស់នៅក្នុងតំបន់នោះ។

## រូបថត
មឿង សេម៉ា

**មឿងសេម៉ា** ជា​សំណង់​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ស្រុក​ស៊ុង​នឿន ខេត្ត​នគររាជសីមា ប្រទេស​ថៃ។

វាត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្ស ទី ៧ឬទី៨ ​ក្នុង​សម័យ ​ទេវ​វ​តី ​បន្ទាប់​មក​បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ​នៅសតវត្សទី១០-ទី១៣ ។

​មាន​ទំហំ ៣ គុណនឹង ៤ គីឡូម៉ែត្រ រួម​ទាំង​ទីក្រុង​រាង​ពងក្រពើ​ដែល​មាន​ទំហំ ១៤០០ គុណ ២០០០ ម៉ែត្រ ហ៊ុំព័ទ្ធ​ដោយ​ជញ្ជាំង ​ថ្មបាយក្រៀម ។ របស់បុរាណជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កំណាយ​នោះ រួម​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​មួយ​អង្គ​តាំង​ពី​សម័យ ​ទ្វារវតី ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ ​វត្ត​ធម្មចក្រសេមារាម ។

## រូបថត 
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផ្ទាំង​ពណ៌នា​ក្រុង​មឿង​សេម៉ា ជា​ភាសា​សៀម និង​អង់គ្លេស
ឯកសារ:Muang_Sema-2-HDR-pano.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Muang_Sema-2-HDR-pano.jpg
ឯកសារ:Muang_Sema-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Muang_Sema-002.jpg
ឯកសារ:Muang_Sema-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Muang_Sema-003.jpg
ឯកសារ:Muang_Sema-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Muang_Sema-004.jpg
ឯកសារ:Muang_Sema-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Muang_Sema-005.jpg

## ប្រភព 
* ម៉ៃឃើល ហ្វ្រីមែន *មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រាសាទខ្មែរនៅប្រទេសថៃ និងឡាវ* សៀវភៅ Rivers ឆ្នាំ ១៩៩៦
* Michael Freeman, *Palaces of the Gods: សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅប្រទេសថៃ*, River Books, 2001
* Yoshiaki Ishizawa, *តាមបណ្តោយផ្លូវ Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, ឆ្នាំ 1999
* Claude Jacques និង Philippe Lafond, *The Khmer Empire*, River Books, 2007
* Vittorio Roveda, *រូបភាពនៃព្រះ៖ ទេវកថាខ្មែរនៅកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ*, សៀវភៅទន្លេ, ២០០៥
* Betty Gosling, *ប្រភពដើមនៃសិល្បៈថៃ*, River Books, 2004
* ផែនទីគំនូរជីវចលនៃអាណាចក្រខ្មែរពីឆ្នាំ 100 ដល់ 1500 គ.ស 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ប្រាសាទណូន​គូ

**ប្រាសាទណូនកូ**ជាប្រាសាទខ្មែរ មានទីតាំងនៅប្រទេសថៃ ខេត្តនគររាជសីមា ស្រុកស៊ុងនឿន។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេជឿថាជាប្រាសាទមួយ រួមជាមួយនឹង ប្រាសាទមឿងកែក ក្នុងក្រុងមឿងខោរាខោបុរៈ។  ជាប្រាសាទ ក្រុមតូចធ្វើពីឥដ្ឋ និងថ្មភក់ ឧទ្ទិសដល់ការគោរពបូជាហិណ្ឌូ ហើយត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤២) ដែលរួមមានទូមួយទំហំ 32 ម៉ែត្រ ទម្លុះដោយ គោបុរៈ ពីរនៅខាងកើត និងខាងលិច។ បណ្ណាល័យ ពីរ  បែរមុខទៅទិសខាងលិច និងប៉មទីសក្ការៈមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។

យើងបានរកឃើញវត្ថុបុរាណ និងរូបចម្លាក់មួយចំនួន ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទី មហាវិរវង្ស ក្នុង ខេត្ត នគររាជ 

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Non_Ku-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Non_Ku-002.jpg|alt=Au premier plan le Gopura, plus loin les restes du sanctuaire|នៅ​ខាង​មុខ ​គោបុ រៈ​
ឯកសារ:Prasat_Non_Ku-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Non_Ku-004.jpg|alt=Vue prise depuis la plateforme de la tour sanctuaire| ទិដ្ឋភាព​ថត​ពី​ប៉ម​ទីសក្ការៈ
ប្រាសាទមឿនឆៃ

**ប្រាសាទមឿនឆៃ ឬ មឿនជ័យ** (អង់គ្លេស : Prasat Muen Chai) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិបានថានន្ទ ឃុំក្រះថៀម ស្រុកសង្គៈ ខេត្តសុរិន្ទ្រ ប្រទេសសៀម។ប្រាសាទនេះគឺជា​ប្រាង្គឥដ្ឋ​ដ៏​សាមញ្ញ​មួយ​ដែលមានរាងជាការ៉េ​និងមាន​គែម​ប្រវែង ៦.៥ ម៉ែត្រដែលមើលទៅហាក់ដូចជាត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយប្រឡាយរាងអក្សរ U។ប្រហែល ៧៥ ម៉ែត្រពីប្រាសាទនេះគឺជាប្រាសាទបានប្រាសាទដែលជាអរោគ្យសាលា។

## រូបថត
ប្រាសាទមឿងកែក

**ប្រាសាទ​មឿង​កែក** ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​មួយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង ​ខេត្ត​នគររាជសីមា ស្រុក​ស៊ឹងនឿន។ ប្រាសាទ​ណន​គូ ស្ថិត​នៅ​ខាង​ត្បូង​ចំងាយ ៥០០ ម៉ែត្រ។ ការជីកកកាយដែលបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ 1959 និង 1990-1991 បង្ហាញថាវាជាជម្រក របស់ហិណ្ឌូ ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងរចនាបទកោះកេរ។ បណ្តុំឥដ្ឋ និងថ្មភក់នេះ បែរមុខទៅទិសខាងជើង មានប្រាង្គធំមួយ បន្ទាយ ពីរ  វិចិត្រសាលខាងក្នុង ជញ្ជាំងព័ទ្ធជុំវិញ គូទឹក និងប្រាសាទឥដ្ឋពីរ។

## ផែនការ 
ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ពីមុន ប្រាសាទ បែរមុខទៅទិសខាងជើងជាជាងខាងកើត។ មិនត្រឹមតែជាទីសក្ការៈសំខាន់តម្រង់ទិសខាងជើងទៅខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបាននាំមុខដោយ គោបុរៈ ដ៏ធំជាពិសេសនៅខាងជើង។ ជញ្ជាំងដែល គោបុរៈ នេះកាត់កំណត់ផ្ទៃក្រឡាប្រមាណជា ៤០ ម៉ែត្រនៅសងខាង ហើយនៅខាងក្នុងឯករភជប់ខាងក្រៅមានកំពែងមួយទទឹង ១៥ ម៉ែត្រ ជារាងអក្សរ U ដែលព័ទ្ធជុំវិញទីសក្ការៈ និងឯករភជប់ខាងក្នុងទាំងស្រុង ក្រៅពីធំទូលាយ។ ផ្លូវទៅខាងជើង

## គោបុរៈ ខាងជើង 
នៅសល់តែរាងហាលថ្មភក់ ជំហាន និងសសរ គោបុរៈ ខាងជើង។ ផ្នែកខាងលើដែលគួរធ្វើពីឥដ្ឋបានបាត់ (ឥដ្ឋនៅនឹងកន្លែងថ្មីៗនេះ) ។ គោបុរៈ ​មាន​បង្អួច​បី​នៅ​សង​ខាង​ទ្វារ មាន​​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ហើយ​យក​មក​ដាក់​វិញ។ ទំហំ ​គោបុរៈ ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស ហើយ​ហាក់​មិន​សម​នឹង​ទំហំ ​ប្រាសាទ ​នេះ​ទេ។ មូល​ហេតុ​ហាក់​ដូច​ជា​សម័យ​ដែល​ក្រុម​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់ (រចនាបថ ​កោះ​កេរ នៅ​ចុង​សតវត្សទី១០ )។  

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Muang_Khaek-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khaek-002.jpg|alt=Vue d'ensemble|
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khaek-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khaek-008.jpg|alt=Le bâtiment principal en brique et grès| ប្រាង្គសំខាន់នៃឥដ្ឋនិងថ្មភក់
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khaek-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khaek-004.jpg|alt=Le bâtiment principal| 
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khaek-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khaek-009.jpg|alt=Le bâtiment principal| 
ឯកសារ:Prasat_Muang_Khaek-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Muang_Khaek-005.jpg|alt=détail d'une fausse colonne| សសរពេជ្រ
។
ប្រាសាទ​ហិនជុំព្រះ

**ប្រាសាទ​ហិនជុំព្រះ** ជា *អរោគសាលា* ​របស់​ខ្មែរ  កសាង​ដោយ ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧  ​នៅ​ជិត ​សុរិន្ទ ​លើ​ផ្លូវ​រាជ​ដែល​ចេញ​ពី ​អង្គរ ​ទៅ ​ភីម៉ៃ ។ ទីសក្ការៈ​រាង​ការ៉េ​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម បែរ​ទិស​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​របង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ ទាំង​មូល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ការ​ខូច​ខាត ហើយ​មិន​ទាន់​បាន​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​នៅ​ឡើយ​ទេ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-001.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-002.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-003.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-004.jpg|alt=Vue depuis l'entrée, à l'extérieur de l'enceinte| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-006.jpg
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-007.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-008.jpg|alt=Le sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Chom_Phra-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Chom_Phra-009.jpg|alt=Le sanctuaire|
សេះពលាហ

[ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបសំណាក ពលាហ នៅ [ប្រាសាទនាគព័ន្ធ|នាគព័ន្ធ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា]]
**ពលាហ** គឺជាសេះហោះក្នុងរឿងព្រេងនិទានព្រះពុទ្ធសាសនា និង រឿងព្រេងនិទាន ។ រឿងរបស់ទ្រង់មាននៅក្នុងកំណែផ្សេងៗគ្នា ជាពិសេសជាភាសា ចិន និងឥណ្ឌា។ ព្រះពោធិសត្វ យាងមកក្នុងទម្រង់ជាសេះហោះ ប្រកបដោយពាក្យសំដី និងហេតុផល (ច្រើនតែមានពណ៌ស ជួនកាលមានស្លាប ឬក្បាល ក្អែក ) ដើម្បីរំដោះឈ្មួញហិណ្ឌូដែលជាប់នៅលើកោះមួយ ដែលជឿដោយខុសឆ្គងចំពោះ រាជានិយម ជាបិសាចអនាធិបតេយ្យ។ នៅក្នុង ជាតក Valāhassa, សេះនេះគឺជា អនាគតព្រះពុទ្ធ ផ្ទាល់, នៅក្នុងមួយនៃកំណើតមុនរបស់ទ្រង់។ កំណែថ្មីជាងនេះសន្មតថាការបំប្លែងនេះទៅជា អលោកិតេស្វារៈ ហើយកោះនេះក្លាយជា Ceylon នាពេលអនាគត  ។ ឈ្មួញ​ទាំង​ឡាយ​តោង​ជើង​សេះ​ដូច​សំពៅ​រត់​ឆ្លង​សមុទ្រ។
ប្រាសាទបានមឿងច័ន្ទ

**ប្រាសាទ​បាន​មឿង​ចាន់** (ឬ​ចាម) ជា ​ចេតិយ ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ជិត​មឿង​ចាន់ ក្នុង ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ​នៃ ​ប្រទេស​ថៃ ។ កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​សាង​សង់​ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​នៅ​ចន្លោះ​ពី 1000 ទៅ 1200 ។ វា​ជា​ប្រាង្គរាង​ការ៉េ​មាន​ជ្រុង​ចូល​បន្ទាត់​ទំហំ​៣​គុណ​៣​ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់​ប្រហែល​១៥​ម៉ែត្រ​។ សំណង់​ឥដ្ឋ​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​រាង​ផ្កាឈូក។ កំពូល​គឺ​បី​ជាន់​បញ្ចប់​ដោយ​រាងផ្កាឈូក។ វាមានទីតាំងនៅជិតវត្តសម័យបច្ចុប្បន្ន។
រូបភាពតូច| តំបន់ខ្មែរសំខាន់ៗ

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Ban_Muang_Cham-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Muang_Cham-003.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Muang_Cham-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Muang_Cham-001.jpg
កុដិឬស្សីទី 1

**កុដិឬស្សីទី១** គឺជាមន្ទីរពេទ្យដែលសាងសង់ដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅជើងភ្នំដែល ប្រាសាទភ្នំរុង ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តបុរីរម្យ *ស្រុកព្រះខោនជ័យ*។

យោងតាមសិលាចារឹកដែលរកឃើញនៅ ប្រាសាទតាព្រហ្ម ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានសាងសង់ អរោគសាលា ចំនួន ១០២  មន្ទីរពេទ្យ រាលដាលពាសពេញអាណាចក្រ តាមបណ្តោយផ្លូវធំៗ។ វាត្រូវបានគេជឿថា កុដិឬស្សីរបស់ប្រទេសថៃគឺជាវិហារដែលមានទីតាំងនៅជិតមន្ទីរពេទ្យទាំងនេះ។ គេជឿថាមន្ទីរពេទ្យខ្លួនឯងសាងសង់ពីឈើ។ សិលាចារឹកជាច្រើនជា ភាសាខ្មែរ និង សំស្រ្កឹត ត្រូវបានរកឃើញនៅជិត អរោគសាលា ទាំងនេះ ទាក់ទងនឹងមន្ទីរពេទ្យទាំងនេះ។

ដូចអគារមន្ទីរពេទ្យភាគច្រើននៃ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧  ៖ ជា​ប្រាង្គ​ថ្មបាយក្រៀម​តូច មាន​រានហាល​បែរមុខ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ខាងក្នុង​មាន ​គោបុរៈ ​តែមួយ ។

## រូបថត 

ឯកសារ:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-002.jpg|alt=Vue d'ensemble|ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ឯកសារ:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-003.jpg|alt=La chapelle et son porche| ប្រាសាទនិងរានហាល។
ឯកសារ:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:11-Kuti_Reussi_-1_(Ban_Nong_Bea_Lai)-004.jpg|alt=La chapelle et son porche|
ប្រាសាទ​ហិន​បាន​សា​ម៉ូ​

**ប្រាសាទ​ហិន​បាន​សាម៉ូ** ​ជា​មន្ទីរពេទ្យ​មួយ​ដែល​សាងសង់​ដោយ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ជិត​ប្រា​ង្គគូ ( ​ខេត្ត​ស៊ី​សាកេត ​) ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-001.jpg|alt=La tour|ប៉ម
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-002.jpg|alt=La tour| ប៉ម
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-003.jpg|alt=Linteau inachevé: on peut néanmoins voir un Kâla| ធ្នឹមដែលមិនទាន់បញ្ចប់៖ យើងនៅតែអាចឃើញ ព្រះកាល បាន។
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-004.jpg|alt=Fausse porte| ទ្វារបញ្ឆោត
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-005.jpg|alt=Bouton de lotus en pierre, qui ornait le sommet de la tour| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-006.jpg|alt=Accès au sanctuaire| ច្រកចូលទៅកាន់ប្រាសាទ
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-007.jpg|alt=Accès au sanctuaire| 
ឯកសារ:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Hin_Ban_Samo_(Tam_Cham)-008.jpg| ស្រះ
ប្រាសាទបានប្រាសាទ (ខេត្តសុរិន្ទ្រ)

**ប្រាសាទបានប្រាសាទ** (អង់គ្លេស : Prasat Ban Prasat) គឺជាប្រាសាទខ្មែរ(អរោគ្យសាលា)ដែលកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​ ៧ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១២ ដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី ១៣ ជារចនាបថបាយ័នហើយ​មាន​ទីតាំងស្ថិត​នៅក្នុង​ស្រុក​សង្គៈ ខេត្ត​សុរិន្ទ្រ ​ប្រទេស​សៀមនិងមានចម្ងាយ ៧៥ ម៉ែត្រខាងកើតប្រាសាទមឿនឆៃ។នៅក្នុងខេត្តសិរីសាកេតក៏មានប្រាសាទមួយឈ្មោះដូចនឹងឈ្មោះប្រាសាទនេះផងដែរ។

យោងតាមសិលាចារឹកដែលរកឃើញនៅប្រាសាទតាព្រហ្ម ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ បានកសាងអរោគ្យសាលាចំនួន ១០២ កន្លែងដែលជាមន្ទីរពេទ្យព្យាបាលជំងឺនៅពាសពេញអាណាចក្រខ្មែរនិងតាមដងផ្លូវសំខាន់ៗ។នៅក្បែរអរោគ្យសាលានីមួយៗគឺមានប្រាសាទតូចមួយ។គេជឿថាអរោគ្យសាលាកសាងឡើងអំពីឈើ។មានសិលាចារឹកជាច្រើនទៀតដែលចារឹកជាភាសាខ្មែរនិងសំស្រ្កឹតត្រូវបានគេរកឃើញនៅជិតអរោគ្យសាលាទាំងនោះដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងអរោគ្យសាលាទាំងនោះ។

ប្រាសាទតូចៗរបស់អរោគ្យសាលាជាច្រើនដែលកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៧ ប្លង់ប្រាសាទគឺមានលក្ខណៈសាមញ្ញណាស់វាមានប្រាង្គធ្វើពីថ្មបាយក្រៀមតូចមួយដែលមានរានហាលបែរមុខទៅទិសខាងកើត។នៅក្បែរនោះគឺមានសំណល់បាក់បែកដែលអាចជាបណ្ណាល័យក៏ដូចជាស្រះទឹកមួយ។នៅជុំវិញបរិវេណទាំងមូលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងឬកំពែង។

## រូបថត
ប្រាសាទភូមិបោន

**ប្រាសាទភូមិបោន** (អង់គ្លេស : Prasat Phum Pon) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលភូមិពោន ឃុំដម ​ស្រុកសង្គៈ ខេត្តសុរិន្ទ្រនិងមានចម្ងាយប្រហែល ៦០ គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងសុរិន្ទ្រ។ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គធ្វើពីឥដ្ឋចំនួន ០៣ នៅខាងជើងនិងមានប្រាង្គធ្វើពីថ្មបាយក្រៀមចំនួន ០១ នៅខាងត្បូង។ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវរ្ម័នទី ១ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ០៧ ជារចនាបថព្រែក្មេង។

ផ្ដែរនិងសសរពេជ្ររបស់ប្រាសាទបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេយកទៅរក្សាទុកនៅក្នុងសារមន្ទីជាតិបាងកកនៅទីក្រុងបាងកក(ខេត្តបឹងកក់)ហើយចំណែកឯវត្ថុបុរាណនិងបំណែកសិលាចារឹកផ្សេងៗទៀតរបស់ប្រាសាទត្រូវបានគេយកទៅរក្សាទុកនៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិសុរិន្រ្ទនៅក្រុងសុរិន្ទ្រ ខេត្តសុរិន្ទ្រ។

## រូបថត
ប្រាសាទបេង

**ប្រាសាទបេង** ( ថៃ : ปราสาทเบง) ជា​ប្រាសាទ​របស់​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ក្នុងស្រុក​កាប់ជើង ខេត្ត​សុរិន្ទ ។ ប្រាសាទធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ និង​ឥដ្ឋ មាន​ប្រាង្គ​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​ទ្រុឌទ្រោម​ខ្លាំង។ យើងអាចមើលឃើញសំណល់នៃ ជួរឈរ ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Beng-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Beng-003.jpg|alt=Reste d'une colonnette|នៅសល់នៃជួរឈរមួយ។
ឯកសារ:Prasat_Beng-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Beng-002.jpg|alt=Détail d'une colonnette| 
ឯកសារ:Prasat_Beng-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Beng-004.jpg|alt=Vue d'ensemble|
ប្រាសាទបានអនន្ត

**ប្រាសាទបានអនន្ត** (អង់គ្លេស : Prasat Ban Anan ) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងវត្តបានអនន្តតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ ២២៦ (សុរិន្រ្ទ-សិរីសាកេត)ភូមិបានអនន្ត ឃុំយ៉ាង ស្រុកសិខរៈភូមិ ខេត្តសុរិន្ទ្រ។ប្រាសាទនេះគឺជាប្រាសាទតូចមួយកសាងពីឥដ្ឋនៅពីលើខឿនធ្វើពីថ្មបាយក្រៀមរាងជាការ៉េបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ច្រកទ្វារធ្វើពីថ្មភក់រីឯសសរពេជ្រមិនមានចម្លាក់នោះទេហើយជ្រុងទាំង ០៣ ទៀតគឺជាទ្វារបញ្ឆោត។

នៅខាងមុខប្រាសាទមានផ្ដែរជារចនាបថបាពួនមួយដែលបាក់ពាក់កណ្ដាល។ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងសភាពទ្រុឌទ្រោម។
ប្រាងប៉ៈគោ

**ប្រាង្គប៉ៈគោ** ជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង ​ខេត្ត​នគររាជសីមា ។ ទោះ​បី​ជា​មាន​ឈ្មោះ​ថា ​ប្រាង្គ ​ក៏​ដោយ ក៏​វា​ជា ​ប្រាសាទ​ដែរ ។ វាគឺជាបណ្តុំតូចមួយនៃអគារឥដ្ឋ និងថ្មភក់។ ប៉មធំមានទីតាំងនៅកណ្តាល ហើយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។ ប៉ម​ពីរ​ទៀត​បែរ​មុខ​គ្នា ហើយ​មាន​រាង​ដូច​ប៉ម​ធំ។ អគារនីមួយៗសាងសង់លើ ថ្មបាយក្រៀម ។

ការជីកកកាយដែលបានធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ 1990-1991 ដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈនៃប្រទេសថៃបានធ្វើឱ្យវាអាចកំណត់បានថាប្រាង្គនេះសាងសង់នៅសតវត្សទី១១ ។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-005.jpg|alt=Entrée du prasat principal: plateforme de latérite, restes de porte en grès, surmontée d'un linteau|ច្រកចូល ប្រាសាទធំ 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-004.jpg|alt=Prasat secondaire, sur le même modèle que le bâtiment principal| 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-008.jpg|alt=Prasat secondaire, sur le même modèle que le bâtiment principal| 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-006.jpg|alt=Linteau: lion crachant des guirlandes| 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-007.jpg|alt=Détail d'un inteau: lion crachant des guirlandes| 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-009.jpg|alt=Élément de frise| 
ឯកសារ:Prang_Pha_Kho-012.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prang_Pha_Kho-012.jpg|alt=les trois boutons de fleur de lotus, qui ornaient le haut des tours|
ប្រាសាទយេរ

**ប្រាសាទយេរ** ​ជា ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ  មានទីតាំងនៅ ប្រទេសថៃ ក្នុង ខេត្តស៊ីសាកេត ។ ធ្វើពីឥដ្ឋ និងថ្មភក់ មិនទាន់បានជួសជុលឡើងវិញទេ (ដើមឆ្នាំ ២០០៩)។

ធ្នឹមពីរនៅនឹងកន្លែង។

## រូបថត 

ឯកសារ:Prasat_Yer-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-002.jpg
ឯកសារ:Prasat_Yer-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-003.jpg|alt=Lintau: Indra juché sur l'éléphant Airavata| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-004.jpg|alt=Kâla surmonté d'une divinité, probablement Shiva| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-005.jpg|alt=Linteau (détail): Indra juché sur l'éléphant Airavata| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-006.jpg|alt=Linteau: détail: un Garuda| Lintel: detail: a Garuda
ឯកសារ:Prasat_Yer-007.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-007.jpg|alt=Linteau: détail; on voit une tête de monstre mythique, un Garuda et un Naga| 
ឯកសារ:Prasat_Yer-008.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-008.jpg|alt=Linteau: détail d'une guirlande| 

ឯកសារ:Prasat_Yer-pano-1.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-pano-1.jpg|alt=Indra juché sur l'éléphant Airavata| ព្រះ​ឥន្ទ្រ ​គង់​នៅ​លើ​ដំរី​អរិវ តា
ឯកសារ:Prasat_Yer-pano-2.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Yer-pano-2.jpg|alt=Kâla surmonté d'une divinité, probablement Shiva|
ពុទ្ធបដិមាឥរិយាបទសមាធិ

[រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|ចម្លាក់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនៅសួនច្បារ[វត្តព្រះកែវមរកត|វត្តព្រះកែវមរតក ។]]
**ឥរិយាបថសមាធិ** ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ព្រះពុទ្ធ**សមាធិ** គឺជា ឥរិយាបទរបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់គង់ ដាក់ដៃទាំងពីរលើភ្លៅ ដៃស្តាំជាធម្មតានៅលើដៃឆ្វេង។ ព្រះនេត្រត្រូវបានបិទ។ កិរិយា​សំដៅ​ដល់​វគ្គ​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន ​ត្រាស់​ដឹង សមាធិ ​ក្នុង​ឥរិយាបថ​នេះ​ក្រោម ​ដើម​ពោធិ៍ ។

មិន​ត្រូវ​ច្របូកច្របល់​ជាមួយ​នឹង​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​ដែល​អង្គុយ​ធម្មតា​ដទៃ​ទៀត​ដែល​គេ​ហៅថា មារវិជ័យ ទេ ; ឥរិយាបទសមាធិ មានដៃទាំងពីរនៅលើភ្លៅ ខណៈពេលដែល *មរវិជ័យ* មានដៃម្ខាងនៅលើភ្លៅ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;

## ឈ្មោះ 
ឥរិយាបទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​តាម​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ​នៅ​ទូទាំង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ រួម​មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ​ (  ) , ថមធិមុទ្រ (    ; សមាធិមុទ្រ) នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និង (   ; RTGS ៖ បាងសមាធិ ) នៅប្រទេសថៃ។

ឈ្មោះផ្សេងទៀតនៅក្នុងភាសាថៃគឺ "ឥរិយាបទការឈានដល់ការត្រាស់ដឹង" (ปางทัมรู้; *paang trassaruu* ) ឬ "ឥរិយាបទដំបូង" (ปฐมปาง; *pathom paang* ) ។ 

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Phimai_National_Museum-003.jpg|alt=Khmer mediation Buddha from Prasat Phimai lintel, 11th-12th Century CE, Nakhon Ratchasima province, Thailand.|ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធខ្មែរ ពីប្រាសាទភីម៉ៃសតវត្សន៍ទី ១១-១២ នៃ គ.ស នគររាជសីមា
ឯកសារ:Songkran_cleaning-of-Buddha-figure_2013_IMG_5521.jpg|alt=at Wat Phra Yai, Koh Samui|នៅវត្តប្រាយ៉ៃ កោះសាមុយ
ឯកសារ:Statuette_de_Bouddha.jpg
ឯកសារ:Thai_buddha.jpg
ឯកសារ:Thailand_(2099369191).jpg
ឯកសារ:ประมวลภาพพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัตน์จตุรทิศ.jpg|alt=Phra Phutta Nira Rokhan Taraya Chayawattana of four directions|ព្រះពុទ្ធតានីរ៉ាកន តារ៉ាយ៉ា ឆៃវឌ្ឍនា ទិសទាំង៤

## ឯកសារយោង
ភ្នំទំព័រ

**ភ្នំទំព័រ** ជា​ភ្នំ​មួយ​ក្នុង ​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ ភាគ​ខាងលិច ​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ មាន​ភូមិ​មួយ​នៅ​ក្បែរ​នោះ​ឈ្មោះ​ទំព័រ ដែល​ស្ថិត​នៅ ​មាត់​ស្ទឹង​ពោធិ៍សាត់ ។  ភ្នំនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃ ជួរជួរភ្នំក្រវាញ និងមានកំពស់  ។
ភ្នំខ្មោច

**ភ្នំ​ខ្មោច** ជា​កំពូល​ភ្នំ​ក្នុង ​ខេត្ត​ពោធិសាត់ ប្រទេស​កម្ពុជា ។ វាមានកំពស់ 1,220 ម៉ែត្រ 

ភ្នំ​ខ្មោច​ជា​ភ្នំ​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ភាគ​ខាងលិច ​ជួរ​ភ្នំក្រវាញ ។
ត្រៃភេត

ត្រៃភេត ជា​សន្ធិសញ្ញា​ស្តីពី ​សក្ការៈ​របស់ ​ខ្មែរ ​ដែល​បាន​ចងក្រង​នៅ​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧។  ជា ​វីរភាព​ជាតិ ​មួយ​របស់ ​ប្រទេស​កម្ពុជា វា​ជា​រឿង​ភាគ​ខ្មែរ​មួយ​ទៀត​នៃ​រឿង ​រាមាយណៈ ដែល​ខុស​ពី *​រឿង​រាមកេរ្តិ៍* ​ខ្មែរ​ម្ដង​ទៀត។ ត្រៃភេត គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ទោះបីជាវាត្រូវបានបំភ្លេចចោលភាគច្រើនក៏ដោយ។ 

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
### សតវត្សទី ១៧-១៨ 
លោក George Cœdès បានចុះកាលបរិច្ឆេទ *ត្រៃភេទ* ដល់សតវត្សទី 17/18 ដោយកត់សម្គាល់ថា រួមជាមួយនឹង *រឿងរាមកេរ្តិ៍* អត្ថបទគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏មានតម្លៃនៃប្រភេទអក្សរសិល្ប៍សាសនាខ្មែរ ដែលស្ទើរតែបាត់បង់ទៅហើយ។  យោងតាម ពៅសាវរស Colophon នៃសាត្រាស្លឹករឹតមួយក្នុងចំនោម សាត្រាស្លឹករឹត, *ត្រៃភេទ* ដែលកំណត់ថាជា Ms.*១០៧* ដោយ សាលាបារាំងចុងបូព៌ា មានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ១៦១៩ *មហាសករាជ* ដែលនឹងត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៦៨៧ នៃគ.ស ។  *ត្រៃភេទ*ផ្តល់ការយល់ដឹងខ្លះៗអំពីគំនិតដែលប្រារព្ធឡើងអំពីអាទិទេពផែនដីក្នុងកំឡុងមជ្ឈិមសម័យកម្ពុជា ហើយបំភ្លឺខ្លះៗអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអាទិទេពផែនដី ព្រះម៉ែធរណី និង រឿងរាមាយណៈ ។ 

### សតវត្សរ៍​ទី 19 
នៅឆ្នាំ១៨៩៩ អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង ឈ្មោះ អាដមឺដ ឡឺកឡឺរ (Adhémard Leclère) បានបោះពុម្ពការបកប្រែស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរបុរាណចំនួនពីរ ដែលចម្លងពី សាត្រាស្លឹករឹតខ្មែរ គឺ *ព្រះធម៌ឈាន* និង *គម្ពីរត្រៃភេទ* ។នៅចុងសតវត្សទី 19 ឯកសារបែបនេះមានជាទូទៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យព្រះសង្ឃទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ជិតខាង។ ថ្វីត្បិតតែអត្ថបទស្ងួតទាំងនេះមិនត្រូវបានប្រើក្នុងពិធីសាសនា ឬអធិប្បាយក្នុងធម្មទេសនាក៏ដោយ ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថាពិសិដ្ឋ ហើយត្រូវបានសិក្សាដោយព្រះសង្ឃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Leclère កត់សម្គាល់ថា ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ព្រះសង្ឃ សិង្ហលេស និងកូនប្រសារខ្មែរ ដែលបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសស្រីលង្កា ដើម្បីរៀនភាសាបាលី *ត្រៃភេទ* ត្រូវបានទុកជា គម្ពីរដែលមិនមែនជាគម្ពីរសាសនា ។ 

### សតវត្សទី 20 
នៅសតវត្សទី 20 ឥទ្ធិពលនៃចលនាកំណែទម្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាមានន័យថា *ត្រៃភេទ* ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងតិចជាងការអនុញ្ញាត។  ខណៈពេលដែលសាត្រាស្លឹករឹតមានទីតាំងនៅក្នុងវត្តអារាមជាច្រើននៅដើមសតវត្សទី 20 ដោយ Adhémard Leclère , បន្ទាប់ពីការប្រល័យពូជសាសន៍វប្បធម៌ដែលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម មានតែពីរច្បាប់នៃ *ត្រៃភេទ* ដែលមានទីតាំងនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយអ្នកបុរាណវិទ្យាបារាំង Olivier de Bernon ។ ភាពខ្វះខាតនេះក៏អាចត្រូវបានគេសន្មតថាដោយសារតែថា *ត្រៃភេទ* មិនត្រូវបានចម្លងអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ 

## មាតិកា 
យោងតាមលោក Olivier de Bernon *ត្រៃភេទ ជា*អក្សរសាស្ត្រខ្មែរបុរាណ គ្មានអ្វីក្រៅពីចំណងជើងនោះទេ ព្រោះថាវាមិនបានសិក្សាអស់ជាច្រើនឆ្នាំ បើមិនរាប់សតវត្សន៍។  ដូច្នេះ អ្នកអត្ថាធិប្បាយមិនមានឯកច្ឆន្ទទេ ចំពោះលក្ខណៈនៃខ្លឹមសាររបស់វា។ វាត្រូវបានអានបានល្អបំផុតជា បុព្វកថា នៃ cosmogonic ចំពោះរឿងព្រេងរបស់ ព្រះរាម អមដោយការបង្ហាញនៃពង្សាវតារនៃ តួឯក សំខាន់ៗទាក់ទងនឹងការនិទានរឿងនៃកំណើតរឿងព្រេងនិទានរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ អត្ថបទ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ចេញ​ជា​បួន​ផ្នែក​។ 

### ការតភ្ជាប់ទៅ *រាមកេរិ៍* 
*ត្រៃភេទ* មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹង *រឿងរាមាយណៈ* ដោយសារអត្ថបទនិទានកថារបស់វាអាចត្រូវបានអានដោយ synoptically ជាមួយការត្រួតលើគ្នា *។* ឈ្មោះរបស់តួឯកគឺខុសគ្នាជាប្រព័ន្ធ។ អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៅទៀត *ត្រៃភេទ* ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងហ្សែនពិសេសនៃអាទិទេព និងធាតុបុគ្គល មុនពេលក្លាយជារឿងមិនច្បាស់លាស់នៃវីរភាពរបស់រាមា។ 

## រូបតំណាង 
រូបគំនូរប្លែកៗក្នុងវត្តបូព៌ក្នុង ខេត្តសៀមរាប សន្មតថាផ្អែកលើផ្នែកទី១នៃ *ត្រៃភេទ* ជួយឱ្យយល់អំពីសក្តិភូមិខ្មែរបានកាន់តែប្រសើរឡើង។ 

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)

**ខេត្តជលបុរី** (សៀម : ชลบุรี) គឺជាខេត្តដែលស្ថិតនៅភាគខាងកើតប្រទេសសៀម។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តស្ទឹងជ្រៅ ខេត្តច័ន្ទបុរី  ខេត្តរយ៉ង និង ឈូងសមុទ្រសៀមនៅខាងលិច។ខេត្តជលបុរីគឺជាខេត្តរបស់ខ្មែរដែលចំណុះឲ្យសៀមក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៩។បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្រទេសសៀមប្ដូរឈ្មោះទៅជាខេត្តឈុនប៊ូរីវិញ។

## ប្រវត្តិ 
## រដ្ឋបាល
ខេត្តជលបុរី ចែកចេញជា ១១ ក្រុង/ស្រុក ៩២ ឃុំ/សង្កាត់ និង ៧១០ ភូមិ ៖

*ទីក្រុងផាត់ថាយ៉ា (សៀម : เมืองพัทยา) គឺជាតំបន់ទីក្រុងពិសេសដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ដោយខ្លួនឯងដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបានឡាម៉ុង។ទីក្រុងនេះមាន ០៤ សង្កាត់ និង ១៨ ភូមិ ៖

*ទីក្រុងឡែមឆាបាំង (សៀម : แหลมฉบัง) គឺជាទីក្រុងកំពង់ផែដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្រីរាជានិងស្រុកបានឡាំម៉ុង។
## ឯកសារយោង 
## មើលផងដែរ
ពុទ្ធបដិមារឥរិយាបទ នាគប្រក់

រូបភាពតូច|ព្រះពុទ្ធបដិមានាគប្រក់ នៅក្នុងរចនាបថខ្មែរសម័យអង្គរ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១២
***ប្រក់នាគ***  ប្រែថា "នាគធ្វើជាជម្រកអោយព្រះពុទ្ធ",  គឺជា ឥរិយាបទរបស់ព្រះពុទ្ធនៅក្នុងសិល្បៈភូមា, ខ្មែរ , លាវ, និងថៃ ដែល ព្រះពុទ្ធ ទ្រង់គង់ក្នុង សមាធិ ឬ ឥរិយាមារយាទ ។ ជ្រកដោយឬគ្របដោយ នាគ ពហុក្បាល។ នាគ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា មុចលិន្ទ ជា​ធម្មតា​មាន​ក្បាល​ប្រាំពីរ ឬ​ប្រាំបួន ហើយ​បាន​លេច​ចេញ​ជា​តួ​គល់​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា។

ឥរិយាបទ​នេះ​សំដៅ​លើ​វគ្គ​មួយ​ក្នុង​ជីវិត​របស់​ព្រះពុទ្ធ​បន្ទាប់ពី​បាន ​ត្រាស់​ដឹង ។ គាត់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់នគរផ្សេងៗដើម្បីបង្រៀន និងចំណាយពេលដែលនៅសល់របស់គាត់ដើម្បីធ្វើសមាធិ។ នៅយប់មួយ ខ្យល់ព្យុះបក់បោកយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងព្រៃដែលគាត់កំពុងធ្វើសមាធិ។ នាគមួយឈ្មោះ មុចលិន្ទ បានឃើញគាត់ធ្វើសមាធិក្រោមអាកាសធាតុដ៏អាក្រក់។ មុចលិន្ទ បានសម្រេចចិត្តរុំជុំវិញ *អាសនៈ* (កន្លែងអង្គុយ) ហើយប្រើខ្លួនគាត់ជាខែលដើម្បីការពារព្រះពុទ្ធពីទឹកភ្លៀង។ 

អាកប្បកិរិយាត្រូវបានត្រួសត្រាយក្នុង សិល្បៈខ្មែរ សម័យដើម។

## វិចិត្រសាល 

ឯកសារ:Chao_Sam_Phraya_Museum_-_2017-02-13_(053).jpg|alt=11th century Khmer statue at Chao Sam Phraya National Museum, Ayutthaya province|រូបសំណាកខ្មែរ សតវត្សទី១១, នៅសារមន្ទីជាតិ ចៅសំប្រាយ៉ា ខេត្តអយុធ្យា
ឯកសារ:Naga-enthroned_Buddha_-_Beyond_Angkor_-_Cleveland_Museum_of_Art_(40887945882).jpg|alt=12th century Khmer bronze Naga-enthroned Buddha from Banteay Chhmar, Cambodia|ព្រះពុទ្ធ​សំរឹទ្ធិ​របស់​ខ្មែរ​នៅ​សតវត្ស​ទី​១២, ពី ​បន្ទាយ​ឆ្មារប្រទេស​កម្ពុជា។
ឯកសារ:Buddha_sukhothainagbrok.jpg|alt=At Sukhothai Historical Park, the statue emphasises the naga's coils.|នៅ ឧទ្យាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សុខោទ័យ រូបសំណាក​នេះ​បញ្ជាក់​អំពី​រាង​របស់​នាគ។
ឯកសារ:Thailand_Wat_Phra_That_Doi_Suthep_Temple_Buddha_Statue.JPG|alt=At Wat Phra That Doi Suthep, Chiang Mai province|នៅ វត្ត Phra That Doi Suthep ខេត្តឈៀងម៉ៃ
ឯកសារ:Wat_Bang_Riang_Buddha.jpg|alt=At Wat Bang Reang, Phang Nga province|នៅវត្ត បាងរៀង ខេត្ត ផាងង៉ា
ឯកសារ:SalaKeoKou_2.jpg|alt=At Sala Keoku, Nong Khai province|នៅ Sala Keoku ខេត្ត ណងខៃ
ឯកសារ:BouddhaSimuong.jpg|alt=At Wat Simuong, Vientiane|នៅវត្ត ស៊ីមឿង ក្រុងវៀងច័ន្ទ
ឯកសារ:Nagayon_Paya.jpg|alt=The Nagayon Buddha in Monywa, Myanmar|ព្រះពុទ្ធ Nagayon នៅ Monywa ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា
ចៅចន្ថារ័ត្ន

**ចៅ ចាន់ថារ័ត្ន** (  ; ១៧៩៩ &#x2013; ២៣ សីហា ១៨៧០) គឺជាស្តេចនៃ ហ្លួងព្រះបាង ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមពីឆ្នាំ 1852 ដល់ឆ្នាំ 1868 ។

ចន្ថារ័ត្ន ជា​បុត្រទី​ពីរ​របស់ ​Manthathurath ។ ទ្រង់​បាន​ស្នង​តំណែងបន្តរពីព្រះរាមទ្រង់ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៥២។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ព្រះរាជាណាចក្របានប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។ នៅឆ្នាំ 1864 ពួកឧទ្ទាម Haw បានវាយឆ្មក់ប្រទេស។ ព្រះអង្គបានរំដោះ Xiangkhouang (Muang Phuan) ពីពួកឧទ្ទាម វៀតណាម និង Haw ។ នៅឆ្នាំ១៨២៨ ស្តេ ចសៀម មង្គុត បានប្រគល់ ព្រះពុទ្ធរូបព្រះបាង ដល់ហ្លួងព្រះបាង។ទ្រង់បានសុគតនៅឆ្នាំ 1870 ។ ក្រោយ​មក​ អ៊ួន ខាំ ជាអនុជបានសោយរាជ្យបន្ត។

## តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ 
|-

ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
បដិមាព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន

រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ បរិនិព្វាន សិល្បៈគន្ធា សតវត្សទី២ ឬទី៣
[រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធចូល [ព្រះនិព្វាន|បរិនិព្វាន ខេត្ត បាក់និញ ប្រទេសវៀតណាម សតវត្សទី១៧នៃគ.ស]]
**បដិមាព្រះពុទ្ធ​និព្វាន** ​ជា​រូប​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់ ​ផ្ទំ​ចុះ ហើយ​ជា​រូប​តំណាង​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង ​សិល្បៈ​ពុទ្ធសាសនា ។ វា​តំណាង​ឱ្យ ​ព្រះពុទ្ធ​ប្រវត្ដិ​សាស្ដ្រ ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ទ្រង់​មាន​អាពាធ​ចុង​ក្រោយ​ទ្រង់​ជិត​ចូល ​បរិនិព្វាន ។  គាត់​ដេក​ផ្អៀង​ខាងស្តាំ ក្បាល​ដេក​លើ​ខ្នើយ ឬ​ពឹង​កែងដៃ​ស្តាំ ទ្រ​ក្បាល​នឹង​ដៃ​។

គំរូ​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​បាន​លេច​ឡើង​នៅ​ពេល​ដូច​គ្នា​នឹង​ការ​តំណាង​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​នៅ​ក្នុង ​សិល្បៈ Greco-Buddhist នៃ គន្ធារ។

## នៅក្នុងសិល្បៈថៃ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមានៃ Galvihara នៅ Polonnaruwa (ស្រីលង្កាសតវត្សទី 12)
បរងព្រះពុទ្ធរូប (    ;  ) ព្រះអង្គសៃយាត់ (   ;  ) អាច​យោង​ទៅ​បី​ផ្សេង​គ្នា ខណៈ​ពេល​ដែល​លក្ខណៈ​របស់​នីមួយៗ​នៅ​តែ​មិន​ច្បាស់។

* ឥរិយា បរិនិព្វាន (    ; )
* ឥរិយាបទ រាហ៊ូអាសូរិន (    ;  )
* ឥរិយាបថផ្ទំ (    ; )

## ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ 
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារបស់ Zhangye
រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​នៃ​រូងភ្នំ​ឈ្នះ​
[alt=reclining buddha kratie|រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមារមាសនៅភ្នំសំបុក [ខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា ]]
រូបភាពតូច| *Butunehanzu* (仏涅槃図) នៅ Kongōbu-ji (សម័យ Heian)
[រូបភាពតូច| ព្រះពុទ្ធបដិមា [វត្តពោធិ៍|វត្តភូ]]
រូបភាពតូច| បដិមាព្រះពុទ្ធបដិមានៅសម័យកើតឡើងវិញរបស់ឡេ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|267x267ភីកសែល| រូបសំណាកព្រះពុទ្ធបដិមានៅប្រាសាទ Mendut ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ភូមា ៖

* ព្រះពុទ្ធ Winsein Tawya ( Mawlamyaing ) -  
* ព្រះពុទ្ធ Shwethalyaung ( ប៉ាគូ ) -  

ប្រទេសឥណ្ឌា ៖

* ល្អាង #26 នៃ Ajanta

ឥណ្ឌូនេស៊ី ៖

* Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, កោះជ្វាខាងកើត ។

ជប៉ុន

* Kongōbu-ji នៅ ភ្នំកូយ៉ា ។
* Nanzo-in ក្នុង ខេត្ត Fukuoka - 

ម៉ាឡេស៊ី ៖

* វត្ត​ឆាយាមង្គល​រាម ក្នុង​ក្រុង​ពូឡៅ ទី គុស ប៉េណាង
* ប្រាសាទ Sam Poh Tong នៅ Ipoh, Perak
* វត្ត​ពោធិ៍​ទី​វ​ហាន ក្នុង​ក្រុង​ទុំ​ប៉ាត ប្រទេស​កល​តាន

ស្រី​លង្កា :

* Dambulla
* Gal Vihara នៅ Polonnaruwa (សតវត្សទី 12)

តាជីគីស្ថាន ៖

* ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងនិព្វាន នៃ Ajina-Tepa (ប្រវែង 13 ម៉ែត្រ) ដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុង សារមន្ទីរជាតិ នៅ ទីក្រុង Dushanbe

ប្រទេសថៃ ៖

* វត្ត ធម្មចក្រក្សេមរាម ខេត្ត នគររាជ -  ព្រះពុទ្ធបដិមានៃសតវត្សទី៧ ក្នុងរចនាបថ ទ្វាវតី មកពីមឿងសីមា
* វត្តឃុនឥន្ទ្រព្រះមុន នៅ អង្គទង -  ប្រាសាទបុរាណមួយដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុង សម័យសុខោទ័យ
* វត្ត Lokkayasutha នៅ អាយុធ្យា -  ព្រះពុទ្ធបដិមាដ៏ធំបំផុតនៅអយុធ្យា
* វត្ត​ប៉ាក់​ម៉ុក​វ​រា​វី​ហាន នៅ ​អង្គ​ទង -  ព្រះពុទ្ធបដិមាករត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុង សម័យសុខោទ័យ
* វត្តភូ នៃ ទីក្រុងបាងកក - 
* វត្តព្រះកែវ ក្នុង ក្រុងកំពេងពេជ្រ (សតវត្សទី១៥)
* វត្ត Phra Si Iriyabot នៅ កំពែងពេជ្រ ប្រាសាទ​សតវត្សរ៍​ទី 15 ដែល​មាន​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ជា​បួន​រូប​គឺ ដើរ អង្គុយ ឈរ និង​បដិមា ក្នុង ​រចនាបថ​សិល្បៈ​សុខោទ័យ។
* វត្ត Wichian Bamrung នៅ ពេជ្របូរណ៍ - 

សហរដ្ឋអាមេរិក

* វិហារពុទ្ធសាសនា Chua Linh-Son នៅ Santa Fe រដ្ឋ Texas

វៀតណាម ៖

* ប្រាសាទ Hội Khánh, Thủ Dầu Một, Bình Dương

## សូម​មើល​ផង​ដែរ 
* ព្រះវិស្ណុបដិមា
* Bhishma នៅលើគ្រែនៃព្រួញ
* បញ្ជីនៃរូបសំណាកព្រះពុទ្ធខ្ពស់បំផុត
ម័នថាតុរាដ

(  ; ១៧៧២ &#x2013; ៧ មីនា ១៨៣៧) ជាស្តេច ហ្លួងប្រាបាង ពីឆ្នាំ ១៨១៩ ដល់ ១៨៣៦។ 

ព្រះអង្គ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ ​អនុរុថា ។  នៅឆ្នាំ 1791 ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកស្នងមរតកនៃរាជបល្ល័ង្កហ្លួងព្រះបាងដែលមាននាមថា *Raxavong* ដោយ សៀម ។&#x5B; *សេចក្តីត្រូវការ* &#x5D; ទ្រង់ត្រូវបានសៀមអោយឡើងសោយរាជ្យនៅអាយុ ៤៣ ឆ្នាំ។  ពីឆ្នាំ 1825 ដល់ឆ្នាំ 1826 ព្រះអង្គបានសាងផ្នួសនៅ ទីក្រុងបាងកក  ចាកចេញពីប្រទេសរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមន្ត្រីសៀម។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; នៅឆ្នាំ១៨២៦ ព្រះអង្គបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុង ការបះបោររបស់ព្រះបាទអង្គនុវង្សប្រឆាំងនឹងសៀម ។ ទ្រង់បានសុគតនៅថ្ងៃទី 7 ខែមីនាឆ្នាំ 1837  សៀម​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​បុត្រ​របស់​ទ្រង់​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​ទេ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៨៣៩ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
សុរិន្យវង្ស ទី២

(   ; សោយទីវង្គត ១៧៩១ នៅបាងកក) ជាស្តេច ហ្លួងព្រះបាង ពីឆ្នាំ ១៧៧១ ដល់ ១៧៨៨។ 

ទ្រង់ ជា​បុត្រ​ទី​៩​របស់ ​ឥន្ទ្រសោម ។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ 1765 ហ្លួងព្រះបាងត្រូវបានសញ្ជ័យដោយ ភូមា ។ សុរិន្យវង្ស ត្រូវ​បាន​ចាប់​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់ខ្មាំង​នៅ​ភូមា។ 

នៅ​ឆ្នាំ​១៧៦៨ ព្រះ​សុរិន្ទយវង្ស​បាន​រត់​គេច​ចេញ​ពី​ស្រុក​បុរ៉ាម ហើយ​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ ​ក្រុង​ស៊ីប​សុង​ចូវ​តៃ ។ គាត់បានលើកទ័ពនៅទីនោះ ហើយដណ្តើមបានរាជបល្ល័ង្កហ្លួងប្រាបាងនៅឆ្នាំ ១៧៧១។  ព្រះអង្គស្អប់ ព្រះអង្គ ប៊ូន ជាស្តេចនៃ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ដែលព្រះអង្គបានញុះញង់កងទ័ពភូមា វាយប្រហារលើហ្លួងព្រះបាងនៃឆ្នាំ ១៧៦៥។  ដើម្បីសងសឹក កងទ័ពរបស់ទ្រង់បានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ក្នុងឆ្នាំដដែល ប៉ុន្តែត្រូវបានចាញ់ដោយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ គឺភូមា។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ទ្រង់ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលយកអធិបតេយ្យភាពភូមា។ 

នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៧៨៨ ព្រះ​សុរិន្យ​វង្ស​ត្រូវ​បាន​កោះ​ហៅ​ទៅ ​ក្រុង​បាងកក ហើយ​ចាប់​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង​តាម​បញ្ជា​របស់ ​រាមា​ទី១ ។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​គ្មាន​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស  ហ្លួងព្រះបាង​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​មន្ត្រី​សៀម។ ហ្លួងព្រះបាងត្រូវបានសៀមកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៩២។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
សុខាស៊ើម

**ចៅសុខសើម** (   ; គ.ស ១៧៩៧ &#x2013; ២៣ កញ្ញា ១៨៥០) ជាស្តេច ហ្លួងព្រះបាង ពីឆ្នាំ ១៨៣៩ ដល់ ១៨៥០ 

ទ្រង់ជា​បុត្រ​របស់ ​មន័ថារាត ។ មុន​ពេល​ស្នង​រាជ្យ​របស់​ទ្រង់ ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ធ្វើ​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង​នៅ ​ទីក្រុង​បាងកក ។ &#x5B; *សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ* &#x5D; បន្ទាប់មកបិតា​ទ្រង់បានសុគត ទ្រង់មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ត្រឡប់​មក​វិញ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ 1838 ។ &#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ទ្រង់ត្រូវបានគ្រងរាជ្យនៅឆ្នាំ១៨៣៩។ 

ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះអង្គ ហ្លួង​ព្រះបាង​បាន​ទម្លាក់​ការ​បះបោរ​ដោយ ​ពួក​តៃ​លឿ ​នៃ ​ស៊ីបសុង​បញ្ញា ។  ទ្រង់​បាន​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៨៥០ ដោយ​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ដោយ​អនុជរបស់ទ្រង់​ ​គឺ ចន្ថារ័ត្ន ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ប្រាសាទបានប្រាសាទ

**ប្រាសាទបានប្រាសាទ**  ជា ​ប្រាសាទបុរាណ​ខ្មែរ ​មួយ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ក្បែរ​តំបន់​ Huai Thap Tan ក្នុង ​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត ។ ឧទ្ទិសដល់ ព្រះសិវៈ វាត្រូវបានសាងសង់នៅចន្លោះពាក់កណ្តាលនៃ សតវត្សទីទី ១០   និងពាក់កណ្តាល សតវត្សទី ១១  ។

ប្រាសាទនេះ​សង់​ពី​ឥដ្ឋ​មានចំនួនចំនួន​បី តម្រឹម​តាម​អ័ក្ស​ខាងជើង​ទៅ​ត្បូង និង​សាងសង់​លើ​មូលដ្ឋាន ​ថ្មបាយក្រៀម ។ ប្រាសាទទាំង​បី​បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ​មាន​ជញ្ជាំង​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ច្រក​ចូល​តែ​មួយ។ ចន្លោះឆ្នាំ ១៥៥៨ ដល់ ១៦៥៧ កំពូលប្រាង្គត្រូវបានកែប្រែ ស្របតាមទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចបានធ្វើឡើងនៅ ប្រាសាទសិខរភូមិ ។

បំណែកមួយចំនួន រួមទាំងផ្ដែរចំនួនពីរ ត្រូវបានរក្សាទុកនៅនឹងប្រាសាទ

នៅជិតនោះ គឺជាទីតាំងបុរាណវត្ថុបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រទីពីរនៅក្នុងប្រទេសថៃ (បន្ទាប់ពីទីតាំង បានឆៀងក្នុង ខេត្ត ឧត្ដរធានី) ដែលបានបង្ហាញជាសារមន្ទីរបើកចំហ។

ការជីកកកាយបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1980 បានរកឃើញឆ្អឹងមនុស្ស និងគ្រឿងស្មូន ហើយបានបង្ហាញថា ទីតាំងនេះមានមនុស្សរស់នៅជាង 3,000 ឆ្នាំមុន។

កន្លែងជីកកកាយត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ។

## រូបថត 
រូបភាពតូច
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-001.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-001.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-002.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-002.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-003.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-003.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-004.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-004.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-005.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-005.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-006.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-006.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-009.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-009.jpg
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-010.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-010.jpg|alt=Linteau : scène du Ramayana : le barattage de l'océan de lait| រឿង​កូរ​សមុទ្រ​ទឹកដោះ
ឯកសារ:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-011.jpg|តំនភ្ជាប់=Fichier:Prasat_Ban_Prasat_(Ban_That)-011.jpg|alt=Linteau : Vishnou allongé sur le serpent Ananta| ព្រះ​វិស្ណុ ​ផ្ទំលើ​ពស់ ​អនន្ត
ឥន្ថភំ

(សោយទិវង្គតឆ្នាំ ១៧៧៦) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារាជវង្សរបស់ព្រះអង្គ **ឥន្ថរវង្សា** ជាស្តេចនៃ ហ្លួងព្រះបាង (ឆ្នាំ ១៧៤៩)។ 

ឥន្ថភំ ជា​បុត្រ​ទី​ប្រាំបី​របស់ ​ឥន្ថសោម ។ ទ្រង់បានកម្ចាត់ការឈ្លានពាន របស់វៀតណាម នៅឆ្នាំ 1749  ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យជំនួសព្រះរាមរបស់ព្រះអង្គ តែទ្រង់សោយរាជ្យបានតែប្រាំបីខែប៉ុណ្ណោះ ហើយដាក់រាជ្យជំនួសដោយ សោតិកុមៈ ។ ទ្រង់បានសុគតនៅឆ្នាំ 1776 ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;
ឥន្ថសោម

(    อินทะโสม ; សោយទីវង្គត ១៧៤៩) ជាស្តេច ហ្លួងប្រាបាង ពីឆ្នាំ ១៧២៣ ដល់ ១៧៤៩។ 

ទ្រង់ គឺជាអនុជរបស់ Kingkitsarat ។ ពេលដែលអនុជទ្រង់សោយទីវង្គត់នៅឆ្នាំ ១៧១៣ ទ្រង់បានដង្ហែទៅកាន់ ហ្លួងព្រះបាង ប៉ុន្តែបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ទ្រង់គឺ អង្គ ខាំ បានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេចថ្មី ហើយបានប្រទានងារដល់គាត់ថា *ឧផាហាត*  ។ 

បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា១០ឆ្នាំ ឥន្ថសោមបានកាន់កាប់ដោយជោគជ័យក្នុងការអវត្តមានរបស់ស្តេច។ ទ្រង់បានបញ្ជូនបេសកកម្មគោរពដល់ ប្រទេសចិន នៅឆ្នាំ 1723, 1734 និង 1753 ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ទ្រង់បានគ្រប់គ្រងដោយសន្តិភាពរហូតដល់ទ្រង់សុគតនៅឆ្នាំ 1749 ។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
នន្ថសេន

(   បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ១៧៩៥) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា **ចៅណាន**គឺជាស្តេចទី ៦ នៃ ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទ ។ គាត់បានគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ 1781 ដល់ឆ្នាំ 1795 ។

ទ្រង់ ជា​បុត្រច្បង​របស់​ អង្គប៊ុន។ នៅឆ្នាំ ១៧៧៨ ព្រះបាទ តាក់ស៊ីន នៃ សៀម បានសម្រេចចិត្តវាយលុកនគរលាវចំនួនបីដោយសារតែពួកគេគាំទ្រភូមា ហើយស្តេច ភូមា បានចាត់ទុកនគរលាវជាមូលដ្ឋានរបស់ទ្រង់ដើម្បីពង្រីកទៅទិសខាងកើត។ កងទ័ពសៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់រាមាទី១ បានវាយលុកក្រុងវៀងចន្ទន៍។  ទ្រង់ ត្រូវបានតែងតាំងជាមេទ័ពដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងសៀម។ រាជាណាចក្រ​វៀងចន្ទន៍​ចាញ់​ហើយ អង្គ ប៊ុន​ភៀស​ខ្លួន​ចូល​ព្រៃ។ ទ្រង់ ត្រូវ​បាន​ទ័ព​សៀម​ចាប់​យក​ទៅ ​ក្រុង​ធនបុរី ​ជាមួយ​នឹង​បង​ប្អូន​របស់​ទ្រង់។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ព្រះកែវមរកត និង ព្រះបាង ក៏ត្រូវបាននាំយកទៅ ធនបុរី។ 

នៅខែមករា ឆ្នាំ 1795 ទ្រង់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាបានរៀបចំការបះបោរ  ជាមួយអភិបាលខេត្ត នគរភ្នំ របស់ឡាវ ដោយបានចោទប្រកាន់ថាបានធ្វើការទូតជាមួយ ថាយ សឺន។ ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជូន​ទៅ​ទីក្រុង​បាងកក ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​ទោស។ ទ្រង់បានសុគតនៅទីនោះក្នុងខែមិថុនា ឬខែកក្កដា ឆ្នាំ 1795 ដោយគ្មានបុត្រ អនុជរបស់ទ្រង់នាម ឥន្ថវង្ស បានសោយរាជបន្ត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
សោតិកៈ

(    ; សោយទីវង្គត ១៧៧១) ជាស្តេច ហ្លួងប្រាបាង ពីឆ្នាំ ១៧៥០ ដល់ ១៧៧១ 

ទ្រង់ ជា​កូន​ប្រុស​ទី​ពីរ​របស់ ឥន្ថសោម ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យបន្តពី ឥន្ទ្រភំ។ 

នៅខែមីនា ឆ្នាំ ១៧៦៥ ហ្លួងព្រះបាងត្រូវបានសញ្ជ័យដោយកងទ័ព ភូមា ។ មនុស្សរាប់រយនាក់របស់គាត់ត្រូវបានចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងដោយភូមា រួមទាំងអនុជរបស់ទ្រង់នាមសុរិន្យវង្ស។ ទ្រង់ បាន​ក្លាយ​ជា​ស្តេច​សក្តិភូមិ​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ភូមា។  បល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គត្រូវបាន  សុរិន្យវង្សទី២ រឹបអូសនៅឆ្នាំ១៧៧១។ 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
AirAsia Cambodia

**អ៊ែរ អេស៊ា ខេមបូឌា** (AirAsia Cambodia) ជា ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍តម្លៃទាប របស់កម្ពុជា ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ ។ វា​គឺ​ជា​ការ​បណ្តាក់​ទុន​រួម​គ្នា​រវាង​ក្រុមហ៊ុន  អ៊ែរ អេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ស្រុក​គឺ Sivilai Asia ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះបានបើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី 9 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2022 ហើយបានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការហោះហើរនៅថ្ងៃទី 2 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2024។  កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​ទី​ប្រាំ​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដែល​ក្រុមហ៊ុន Capital A បាន​បង្កើតឱ្យមានប្រ៊េន AirAsia មួយនេះ។

## ប្រវត្តិ 
នៅខែឧសភា ឆ្នាំ 2017 ក្រុមហ៊ុន អ៊ែរ អេស៊ី គ្រោងបើកក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងកំណើនភ្ញៀវទេសចរពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលបានមកទស្សនាទីក្រុងនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដូចជា ភ្នំពេញ សៀមរាប និង ក្រុងព្រះសីហនុ ។  នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៩ បន្ទាប់ពីផ្អាកអស់មួយរយៈ អ៊ែរ អេស៊ី បានបន្តផែនការរបស់ខ្លួនក្នុងការបង្កើតក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធនៅកម្ពុជា  ទទួលបានការគាំទ្រពី រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរស៊ីវិល ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២០។ 

នៅថ្ងៃទី 9 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2022 ក្រុមហ៊ុន អ៊ែរ អេស៊ា និង Sivilai Asia បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតក្រុមហ៊ុន អ៊ែរ អេស៊ី ខេមបូឌា (AirAsia Cambodia)។  Capital A ដែលជា ក្រុមហ៊ុនមេនៃ AirAsia Group  នឹងកាន់កាប់ភាគហ៊ុន ៥១% នៃក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ថ្មីនេះ ខណៈដែលក្រុមហ៊ុន Sivilai Asia នឹងកាន់កាប់ចំណែកដែលនៅសល់។  ក្រោយទទួលបានការអនុម័តពីរដ្ឋាភិបាលហើយនោះ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានចាប់ផ្ដើមឡើង។  នៅថ្ងៃទី២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ។

## ទិសដៅហោះហើរ 
ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះ គ្រោងហោះហើរទៅកាន់ទិសដៅដែលស្ថិតក្នុងរង្វង់បួនម៉ោង ពីមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជា។ ក្រុមហ៊ុននេះក៏ផ្តោតលើការតភ្ជាប់រវាងបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ាន ក៏ដូចជា ឥណ្ឌា ចិន និង អាស៊ីខាងជើង ផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នេះ ក៏មានផែនការបន្ថែមជើងហោះហើរអន្តរជាតិបន្ថែមទៀតនៅឆ្នាំដដែលនេះ ឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងសេប៊ូ ប្រទេសភីលីពីន និង កោះពាលី ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។

## យន្តហោះ 
, អ៊ែរ អេស៊ា ខេមបូឌា មានយន្តហោះកំពុងដំណើរការដូចខាងក្រោម៖

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសចរណ៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសចរណ៍កម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ែរ អេស៊ា
អានុរុតថៈ

(   ; ១៧៣៧ – ៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨១៩) ជាស្តេច ហ្លួងប្រាបាង ពីឆ្នាំ ១៧៩២ ដល់ ១៨១៩ 

ទ្រង់ជា​បុត្រ​ទី​៤​របស់​ព្រះបាទ ​ឥន្ទ្រសោម ។ ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជា  *អ៊ូប៉ាហាត*  នៃហ្លួងព្រះបាងក្នុងឆ្នាំ ១៧៦៨។ នៅឆ្នាំ 1788 ទ្រង់ត្រូវបានគេចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងទៅកាន់ ទីក្រុងបាងកក រួមជាមួយនឹងសួយសារអាករផ្សេងទៀត។ ទ្រង់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យត្រឡប់មកវិញរហូតដល់ថ្ងៃទី 3 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1792 ។&#x5B; *សេចក្តីយោងចាំបាច់* &#x5D; បន្ទាប់ពី ការបង្រួបបង្រួម រយៈពេលបួនឆ្នាំ ទ្រង់ត្រូវបានគ្រងរាជ្យនៅហ្លួងព្រះបាងដោយសៀមនៅឆ្នាំ ១៧៩២។  ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ទ្រង់ត្រូវ​បាន​ស្ដេច ​វៀងចន្ទន៍ Nanthasen ចោទ​ថា​មាន​ទំនាក់ទំនង​ក្បត់​ជាមួយ ​ភូមា ។ រាមា​ទី​១ ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​វៀងចន្ទន៍​វាយ​លួង​ព្រះបាង​។ ក្រោយ​ពី​វាយ​បាន ​ហ្លួង​ប្រាបាង អានុរុតថៈ​ត្រូវ​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​បាងកក។ បន្ទាប់ពីការអន្តរាគមន៍ របស់ចិន ព្រះអានុរុតថៈត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យត្រឡប់ទៅហ្លួងព្រះបាងវិញនៅឆ្នាំ ១៧៩៦។  ទ្រង់បានសុគតនៅថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូឆ្នាំ 1819 ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ឥន្ថវង្ស

**Chao Inthavong**  (   ;    ; សោយទីវង្គត់នៅថ្ងៃទី 7 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1805) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារាជវង្សរបស់ទ្រង់ **សៃ សេដ្ឋាធិរាជទី III**  គឺជាស្តេចទី 5 នៃ ព្រះរាជាណាចក្រវៀងចន្ទន៍ (ឆ្នាំ 1795 ដល់ 1805) ។

ឥន្ថាវង្ស បានសុគតនៅថ្ងៃទី ៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨០៥។ ព្រះអនុជ​របស់​ព្រះអង្គ​ត្រូវបាន ​សៀម ​តែងតាំង​ជា​ស្តេច​ថ្មី ហើយ​បញ្ជូន​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍វិញ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ឈុន ប៊ុនថន

**ឈុន ប៊ុនថន** គាត់ជាអត្តពលិក ឯកទេសរត់ចម្ងាយ ៨០០ម៉ែត្រ ។ លោក​ជា​កីឡាករ​កម្ពុជា​ដំបូង​គេ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ដណ្តើម​បាន​មេដាយ​មាស​លើ​វិញ្ញាសា​អត្តពលកម្ម​នៅ​ស៊ីហ្គេម។

## ឯកសារយោង 
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្តពលកម្ម
បដិវត្តន៍​ឧស្សាហកម្ម

**បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម** (អង់គ្លេស: Industrial Revolution) ដែលជួនកាលត្រូវបានបែងចែកទៅជាបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទីមួយនិងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មទីពីរ គឺជារយៈពេលនៃការផ្លាស់ប្តូរជាសកលនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់មនុស្សឆ្ពោះទៅរកដំណើរការផលិតកម្មកាន់តែទូលំទូលាយ មានប្រសិទ្ធភាព និងស្ថិរភាព ដែលកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ក្រោយបដិវត្តន៍កសិកម្ម។ ចាប់ផ្តើមនៅចក្រភពអង់គ្លេស បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មបានរីករាលដាលដល់ទ្វីបអឺរ៉ុបដីគោកនិងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងពេលប្រហែលឆ្នាំ 1760 ដល់ឆ្នាំ 1820-1840។  ការផ្លាស់ប្តូរនេះរាប់បញ្ចូលទាំងការផ្លាស់ប្តូរពីវិធីសាស្រ្តផលិតដោយដៃទៅម៉ាស៊ីន ដំណើរការផលិតកម្មគីមីនិងដែកថ្មី ការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលទឹកនិងថាមពលចំហាយទឹក ការអភិវឌ្ឍឧបករណ៍ម៉ាស៊ីន និង​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​ប្រព័ន្ធ​រោងចក្រ​ដែលប្រើប្រាស់ម៉ាសុីន។ ទិន្នផលបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផលគឺជាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនិងការកើនឡើងនៃអត្រាកំណើនប្រជាជន។ ឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ គឺជាវិស័យដំបូងគេដែលបានប្រើវិធីសាស្រ្តផលិតកម្មទំនើប  ហើយវិស័យវាយនភណ្ឌបានក្លាយជាឧស្សាហកម្មដែលលេចធ្លោជាងគេបើគិតតាមរយៈចំនួនការងារ តម្លៃនៃទិន្នផល និងទុនវិនិយោគ។

ការច្នៃប្រឌិតផ្នែកបច្ចេកវិទ្យានិងស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនមានដើមកំណើតនៅអង់គ្លេស។   នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 18 ចក្រភពអង់គ្លេសគឺជាប្រទេសពាណិជ្ជកម្មឈានមុខគេរបស់ពិភពលោក  ហើយបានគ្រប់គ្រងអាណាចក្រពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកមួយជាមួយនឹងអាណានិគមនានានៅអាមេរិកខាងជើងនិងតំបន់ការីប៊ីន។ ចក្រភពអង់គ្លេសមានអំណាចដឹកនាំនយោបាយនិងយោធាដ៏សំខាន់នៅលើឧបទ្វីបឥណ្ឌា ជាពិសេសជាមួយ Mughal Bengal តាមរយៈសកម្មភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន East India Company។     ការអភិវឌ្ឍន៍ពាណិជ្ជកម្មនិងការកើនឡើងនៃអាជីវកម្ម​ គឺជាមូលហេតុចម្បងនៃបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម។  ការ​អភិវឌ្ឍ​នូវច្បាប់​ក៏​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​បដិវត្តន៍​ផង​ដែរ ដូច​ជា​ការ​សម្រេច​របស់​តុលាការក្នុង​ការជ្រើសយក​ការផ្តល់​សិទ្ធិលើ​ទ្រព្យ។ ស្មារតីសហគ្រិននិងបដិវត្តន៍នៃការប្រើប្រាស់បានជួយជំរុញឧស្សាហូបនីយកម្មនៅចក្រភពអង់គ្លេស ដែលបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1800 ត្រូវបានគេយកគំរូតាមនៅប្រទេសបែលហ្សិក សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសបារាំង។ 

## ឯកសារយោង
អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍

**អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬ ស៊ីតូ** ( **SEATO** ) គឺជាអង្គការអន្តរជាតិសម្រាប់ការការពារសមូហភាពនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញាការពារសមូហភាពអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៤ នៅ ទីក្រុងម៉ានីល ប្រទេសហ្វីលីពីន។ ស្ថាប័នផ្លូវការរបស់អង្គការស៊ីតូ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥៥ ក្នុងកិច្ចប្រជុំដៃគូសន្ធិសញ្ញានៅ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់អង្គការនេះក៏ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងបាងកកផងដែរ។ សមាជិកភាពប្រាំបីបានចូលរួមជាមួយអង្គការ។

បង្កើតឡើងជាចម្បងដើម្បីទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនូវលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត បន្ថែមទៀតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អង្គការស៊ីតូ ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាបរាជ័យដោយសារតែជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងជម្លោះរារាំងការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃយោធា អង្គការស៊ីតូ ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កម្មវិធីវប្បធម៌ និងការអប់រំដែលផ្តល់មូលនិធិដោយ អង្គការស៊ីតូ បានបន្សល់ទុកនូវឥទ្ធិពលយូរអង្វែងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អង្គការស៊ីតូ ត្រូវបានរំលាយនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៧ បន្ទាប់ពីសមាជិកជាច្រើនបានបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍ និងដកខ្លួនចេញ។

## ឯកសារយោង
អង្គ ខាំ

(    ; សោយទីវង្គត់នៅឆ្នាំ ១៧៦៩ នៅ ឈៀងម៉ៃ ) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា **អង្គនុក** គឺជាស្តេច ហ្លួងប្រាបាង ពីឆ្នាំ ១៧១៣ ដល់ ១៧២៣ ក្រោយមកជាស្តេចនៃ ឡានណា ពីឆ្នាំ ១៧២៧ ដល់ ១៧៦៩។ 

អង្គ ខាំ ជា​បុត្រ​របស់ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រ​កុមារា ដែល​ជា​ស្តេច ​ឈៀងហុង ( ស៊ីបសុងបញ្ញា )ហើយក៏ជាចៅប្រុសរបស់ សូរិគ្ន វង្សសា ផងដែរ។ 

អង្គ ខាំ ជា​បង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ ហើយ​ក៏​ជា​កូន​ប្រសា​របស់ ​Kingkitsarat ​ដែរ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D; ព្រះអង្គបានដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្ក ហ្លួងប្រាបាង បន្ទាប់ពីស្តេចKingkitsaratក្នុងឆ្នាំ ១៧១៣។ ដប់ឆ្នាំក្រោយមក ទ្រង់ត្រូវបាន ឥន្ថសោម ទម្លាក់ចោល នៅពេលដែលទ្រង់នៅឆ្ងាយ ក្នុងដំណើរទៅបរបាញ់សត្វ។  អង្គ ខាំ បាន​រួម​រស់​ជាមួយ​ព្រះសង្ឃ​ជាច្រើន​ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពី Thepsin ធ្វើឃាតចៅហ្វាយស្រុក ភូមា ព្រះអង្គ ត្រូវបានថ្វាយបល្ល័ង្ករបស់ ឡានណា នៅឆ្នាំ 1727 ។&#x5B; *ត្រូវការដកស្រង់* &#x5D;ទ្រង់បានគ្រប់គ្រងរហូតដល់សុគតនៅឆ្នាំ 1769 ។
ម៉ាថាយ (ឈ្មោះ)

**ម៉ាថាយ** គឺជា ឈ្មោះ មនុស្ស ភាសាអង់គ្លេស ។ វា​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​មក​ពី​ឈ្មោះ ​ភាសា​ហេព្រើរ "   ( *Matityahu* ) ដែលមានន័យថា "អំណោយរបស់ យ៉ាវ៉េឬុយេហូវ៉ា " ។
សតវត្សទី ៥ នៃគ.ស

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អឌ្ឍគោលខាងកើតនៅចុងសតវត្សទី 5 នៃគ។
រាជវង្សថ្រាន់

ចូររៀបរាប់ពីស្រទាប់វណ្ណះក្នុងសង្គមវៀត
ហាលេលូយ៉ា

រូបភាពតូច|116x116ភីកសែល| *ហាលេលូយ៉ា* សរសេរជា ភាសាហេប្រឺទំនើប
***ហាលេលូយ៉ា*** (  )

ឃ្លានេះត្រូវបានប្រើនៅក្នុង សាសនាយូដា ជាផ្នែកមួយនៃការអធិស្ឋាន Hallel និងនៅក្នុងការអធិស្ឋានរបស់គ្រីស្ទបរិស័ទ  ដែលតាំងពីដើមដំបូងបំផុត  វាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងវិធីផ្សេងៗក្នុង ពិធីបុណ្យបូជា  ជាពិសេសគឺ ព្រះវិហារកាតូលិក លូធើរ៉ាន។ ព្រះវិហារ និង វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ភាគខាងកើត,   ទាំងបីដែលប្រើទម្រង់ឡាតាំង alleluia ដែលផ្អែកលើការបកប្រែភាសាក្រិចជំនួស។ 

## និរុត្តិសាស្ត្រ 
ហាលេលូយ៉ា គឺជា ការបកប្រែ ជាភាសា   ( hallū yāh ) ដែលមានន័យថា "សរសើរតម្កើងព្រះអង្គ!" (ពី   "សូមសរសើរ!"  និង   "យ៉ា")    ពាក្យ *ហាលេ* ជាភាសាហេព្រើរ មានន័យថា ការសរសើរដ៏រីករាយនៅក្នុងបទចម្រៀង។ ផ្នែកទីពីរ យ៉ា គឺជាទម្រង់ខ្លីនៃ YHWH ( យ៉ាវេ ឬ ព្រះយេហូវ៉ា ជាភាសាអង់គ្លេសសម័យទំនើប)។
រលួស (ប្រាសាទ)

**រលួស** ជា កន្លែង បុរាណវិទ្យា ខ្មែរ ប្រហែល ១៣&nbsp;គីឡូម៉ែត្រខាងកើតក្រុងសៀមរាប តាមបណ្ដោយ ផ្លូវជាតិលេខ៦ ។ ជាទីតាំងនៃអតិតរាជធានី​ហរិហរាល័យ  ។

ក្នុង​ចំណោម​ប្រាសាទ "ក្រុម​រលួស" មាន​សំណង់​អចិន្ត្រៃយ៍​ដំបូង​បំផុត​មួយ​ចំនួន​ដែល​ខ្មែរ​កសាង។ ពួកគេសម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃសម័យបុរាណនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ដែលចាប់ផ្តើមពីចុងសតវត្សទី៩។ ប្រាសាទខ្លះសង់ដោយឥដ្ឋទាំងស្រុង ខ្លះទៀតសង់ដោយថ្មបាយក្រៀម ឬថ្មភក់។

បច្ចុប្បន្ន​ក្រុមប្រាសាទ​នេះ​មាន​ប្រាសាទ​ធំៗ​ចំនួន​បី​គឺ បាគង ប្រាសាទ​លលៃ និង ​ប្រាសាទ​ព្រះគោ រួម​នឹង ​ប្រាសាទ​ព្រៃ​មន្ទីរ​។ នៅបាគង និងលលៃ មាន វត្តពុទ្ធសាសនាថេរវាទ សហសម័យ។
សតវត្សទី ៣ នៃគ.ស

រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អឌ្ឍគោលខាងកើតនៅដើមសតវត្សទី 3 នៃគ.ស។
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ផែនទីពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២៥០ នៃគ.ស.
រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| អឌ្ឍគោលខាងកើតនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ៣ នៃគ.ស។

## ព្រឹត្តិការណ៍ 
រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល| បន្ទប់ទឹកនៃ Caracalla

* ហ្វូណនបានឈានដល់ចំណុចកំពូល
* Goths បបានផ្លាស់ទីពី Gothiscandza ទៅអ៊ុយគ្រែន, ផ្ដល់កំណើតដល់វប្បធម៌ Chernyakhov culture.
* *Menorahs និង ហិបនៃសេចក្ដីសញ្ញា*, គំនូរលើជញ្ជាំង catacombរបស់ជនជាតិយូដា, Villa Torlonia (Rome), are made.
* សម័យ Coptic បានចាប់ផ្ដើម.
* Siddhartha in the Palace, detail of a relief from Nagarjunakonda, Andhra Pradesh, India, is made. Now kept at National Museum, New Delhi.
* Two statuettes, *Jonah Swallowed and Jonah Cast Up*, of a group from the eastern Mediterranean, probably Asia Minor, are made. Now kept at The Cleveland Museum of Art, Ohio.
* The Magerius Mosaic is made. Now kept at the Sousse Archaeological Museum, Tunisia.
* Early 3rd century: Burial in catacombs becomes commonplace.
* 208: the Chinese naval Battle of Red Cliffs occurs.
* 211–217: Caracalla, Roman Emperor.
* 212: Constitutio Antoniniana grants citizenship to all free Roman men.
* 212–217: Baths of Caracalla.
* 220: The Han dynasty comes to an end with establishment of the Three Kingdoms in ancient China.
* 220–280: The Three Kingdoms period.
* 222–235: Alexander Severus, Roman Emperor.រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|Rock relief of Ardashir I receiving the ring of kingship by the Zoroastrian supreme god Ahura Mazda.
* 224: Ardashir I of the Sassanid dynasty conquers the Parthian empire at the Battle of Hormozdgan.
* 230–232: Sassanid dynasty of Persia launches a war to reconquer lost lands in the Roman east.
* 234: Zhuge Liang dies of illness at the standoff of Wuzhang Plains.
* 235–284: Crisis of the Third Century shook the Roman Empire.
* 241: The Kingdom of Hatra dissolved after the Fall of Hatra to Persia
* 244: Battle of Xingshi in China.
* 258: Valerian's massacre of Christians.
* 260: Roman Emperor Valerian I is taken captive by Shapur I of Persia.រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|Political map of China in 262 AD
* 263: Cao Wei conquers the Shu Han Kingdom.
* 266: The Jin dynasty is founded after the overthrow of the Cao Wei dynasty by Sima Yan.
* 280: The Jin dynasty reunites China under one empire after the conquest of Eastern Wu.
* 284–305: Diocletian, Roman Emperor.
* 291–306: The War of the Eight Princes, a civil war by the Sima Clan in China.
* 293: Emperor Diocletian forms the Tetrarchy in Rome.
* 300–538: Kofun era, the first part of the Kofun period in Japan.
* Late 3rd century – early 4th century: Good Shepherd, Orants and Story of Jonah, painted ceiling of the Catacombs of Marcellinus and Peter in Rome, is made.

## ការប្រឌិត ការរកឃើញ ការណែនាំ 
* សាណាត ​ក្លាយ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សិល្បៈ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ​ក្នុង ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។
* ការសាយភាយ ពោត ជាដំណាំអាហារពី ម៉ិកស៊ិក ទៅ អាមេរិកខាងជើង ចាប់ផ្តើម
កម្ពុជានៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ ២០២៤

**កម្ពុជា** នឹងចូលរួមប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ 2024 នៅទីក្រុងប៉ារីស។  នេះនឹងជាការបង្ហាញខ្លួនជាលើកទីប្រាំបីជាប់គ្នារបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅចាប់តាំងពីការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិកក្នុងឆ្នាំ 1996។

## អ្នកប្រកួតប្រជែង 
ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ជីឈ្មោះអ្នកចូលរួមប្រកួតក្នុងហ្គេម

## កីឡាអត្តពលកម្ម 
កម្ពុជាបានបញ្ជូនអ្នករត់ចម្ងាយមធ្យមម្នាក់ទៅចូលរួមប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ២០២៤។

### តាមដានព្រឹត្តិការណ៍ 
## កីឡាហែលទឹក 
កម្ពុជាបានបញ្ជូនកីឡាករហែលទឹកបរទេសពីររូបទៅប្រកួតនៅអូឡាំពិកទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ២០២៤ តាមរយៈការបែងចែកកន្លែងសាកល។
ឃាតកម្ម

លើប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកអាប្រាហាម លីនខូន។]]
**ឃាតកម្ម** ឬ **ការធ្វើឃាត**​​ គឺជាការសម្លាប់ដោយចេតនា តាមរយៈការវាយប្រហារភ្លាមៗ ដោយសម្ងាត់ ឬដោយគ្រោងទុកជាមុន​ ជាពិសេសប្រសិនបើធ្វើសម្ដៅទៅលើបុគ្គលណាដែលមានភាពលេចធ្លោ ឬសំខាន់។ ឃាតកម្មអាចកើតឡើងដោយភាពច្រណែនឈ្នានីស ឃើញគេមានភាពល្បីល្បាញ មានអំណាចហិរញ្ញវត្ថុ យោធា នយោបាយ ឬហេតុផលផ្សេងៗទៀត។ ជារឿយៗ ឃាតកម្មអាចប្រព្រឹត្តិទៅបានតាមរយៈការបញ្ជា (អាចពីស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ឬក្រុមឧក្រិដ្ឋជនផ្សេងៗ) ខណៈ​គេ​តែងហៅជន​ដែលចេញអនុវត្ត​ធ្វើ​ឃាតនោះ​ថា ឃាតករ ឬ​អ្នក​វាយប្រហារ។ អំពើ​ធ្វើ​ឃាត​ត្រូវបានគេ​ប្រព្រឹត្ត​អនុវត្តចាប់តាំង​ពី​បុរាណ​កាលមកម៉្លេះ។​

## ​ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃាតកម្ម
អាលី

អ៊ីម៉ាម អាលី គឺជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ ដែលជាអ៊ីម៉ាមទីមួយនៃស៊ីអ៊ីត និងកាលីបទីបួននៃស៊ុននី។ អាលីមានកន្លែងពិសេស និងគោរពក្នុងចំណោមអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម។.

## ឯកសារយោង